KALEVALA

(Fin Destanı)

26—50 Runo

Çevirenler:

LÂLE OBUZ-MUAMMER OBUZ

Balkanoğlu Matbaacılık Ltd. Şti. 1968 Ankara

PDF: Kütüphaneci

EPUB: balci60

*

Kalevala’nın tercemesinde her türlü yardımı ve ilgilerini bizden esirgemeyen Finlandiya Başkonsolosu Sayın OLAVİ TAMMİVUORİ ve E. TAMMİVUORİ’ye teşekkürlerimizle.

M. Obuz L. Obuz

15/Temmuz/1966, Ankara.

|İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ

Ekselans H. R. Martola. Finlandiya’nın Türkiye Büyük Elçisi

RUNO 26

(Lemminkäinen’in Pohjola yolculuğu)

RUNO 27

(Pohjola’da döğüş)

RUNO 28

(Lemminkäinen ve annesi)

RUNO 29

(Lemminkäinen’in adadaki hayatı)

RUNO 30

(Lemminkäinen ve Tiera)

RUNO 31

(Untamo ve Kullervo)

RUNO 32

(Kullervo ve İlmarinen’in eşi)

RUNO 33

(İlmarinen›in eşinin ölümü)

RUNO 34

(Kullervo ve ailesi)

RUNO 35

(Kullervo ve kız kardeşi)

RUNO 36

(Kullervo’nun ölümü)

RUNO 37

(Altın — gümüş gelin)

RUNO 38

(İlmarinen’in yeni eş isteği)

RUNO 39

(Pohjola yolculuğu)

RUNO 40

(İlk çalgı — Kantele —)

RUNO 41

(Väinämöinen ve çalgısı)

RUNO 42

(Sampo’nun çalınışı)

RUNO 43

(Sampo için döğüş)

RUNO 44

(Väinämöinen’in yeni sazı)

RUNO 45

(Kalevala’da salgın)

RUNO 46

(Väinämöinen ve ayı ziyafeti)

RUNO 47

(Ay ve güneşin çalınışı)

RUNO 48

(Ateş peşinde)

RUNO 49

(Ay ve Güneş’in ele geçişi)

RUNO 50

(Marjatta ve Ozan’ın son sözleri)

SÖZLÜK

|ÖNSÖZ

Kalevala, Fin Halkı’nın Destanıdır. Yüz yıldan daha önceki zaman içinde — Destanın ilk yayınlanma tarihi 1835 dir — bir köy terzisinin oğlu ve mesleği doktorluk olan Elias Lönnrot, tesbit ettiği notlarına dayanarak, büyük değer taşıyan bir yurt hizmetini yerine getirdi. Asıl görevi doktorluğunu bir kenara bırakıp, yıllarca bir köyden bir başka köye faşındı ve oralarda, hayatta kalabilmiş olan, halk ozanlarının arasında dolaşarak onların hafızalarında yaşamakta ve nesiller boyu ağızdan kulağa aktarılmış bulunan, asırların Folklor hazinesi, çeşitli ve zengin, büyük değer taşıyan güzellikleri dile getiren Fince Eser’i ilk defa kâğıt üzerine işledi. Orman ve göllerin ötelerindeki köyler ne kadar uzaklarda ve ne kadar tenhalarda idi iseler, halk ozanlarının buralarda naklettikleri şiirli deyişler o kadar canlı ve o kadar arı idiler. Lönnrot, değişik şekillerde söylenen her duyduğunu, hiçbirini ihmal etmeden, şiirlerle dolu bir destanın içinde ve bir arada topladı. Böylece Kalevala dünya edebiyatının Niebelungen’i ve Homer’in İliada ve Odisse’si yanında, çok kıymetli büyük halk destanlarından biri olarak, yerini adı.

Fin eski şiirinin zenginliğine bir örnek olmak üzere, konu ile ilgili, 1.300.000 den fazla kaydı ihtiva eden ve dünyadakilerin en büyüklerinden biri olan Fin Edebiyatı Folklor Arşivi’ni, burada zikretmek yerinde olur.

Kalevala’da Fin kavimlerinin hayatı, uzak geçmişin karanlığı içinden, ihtişamla akseder. Destanda, şiirlerin önde gelen kişilerinin karakterleri ve yaşama tarzları, ayrı ayrı tetkike tabi tutulmuş olduğundan, şiirlerin kudreti daha da artmaktadır. Onlar, hiçbir zaman, kırallar ya da asılzadeler değildirler. Onlar, olağan toplum hayatım sürüp giden demirciler, çiftçiler ve balıkçılardır. Onlar, esaret boyunduruğunu asla hissetmemiş, bir hür halk toplumunun eşit üyeleridir. Onlar, aynı zamanda, mert ve cesur, kuvvet denemesinden kaçmayan, manevi üstünlükleri ile yenilmek nedir tanımayan kimselerdir. Bilindiği üzere, destanın başta gelen şahsiyeti Väinämöinen savaşlara kılıcının sağlayacağı kuvvete dayanarak değil, manevi inançları, şarkıları ile katılmaktadır. Kalevala’daki halk katında şarkılar sihir’i, sihir bilgiyi, bilgi ise gücü temsil eder. Şarkılarının kudreti ile Väinämöinen, halkına yol kazandırmaktadır. Bir sis tülünün ardındaki esrarlı bir düşman toplumla, aralıksız, savaşan Kalevala diyarına zaferler sağlamaktadır.

*

**

Kalevala’nın Finlandiya için anlamı, onun Fin hayatına olan etkisi, sonsuzdur denilebilir ve değer ölçülerinin üstündedir. İlme, etnoğrafi’ye, edebiyata ve değişik sanat kollarına ilham kaynağı olmuştur; bilhassa, musiki ve tasviri sanatlar büyük oranda tesiri altında kalmışlardır.

Musiki alanında, Fin Müziği’nin büyük üstadı, senfonist Jean Sibellius, resim alanında üstadımız Gailen Kallela ve heykelcilik alanında Väinö Aaltonen, birkaç örnek olarak, gösterilebilir.

Kalevala, Finlandiya’ya kendi halkının öz malı olan bir edebiyat yaratacak güçte olduğunu isbatlamıştır. Kalevala’dan alman ilham, böylece, sınır tanımamıştır. Şiir çiçek verdi..

Daha da önemlisi, Fin Halkı uyandı; Kalevala’sında milletine kıvanç veren bir manevi eserin mirasına ve Fin Dili’ne sahip olduğunu öğrendi. Kalevala, Finlilere yaşama hakkının ve kişisel bir millet ve memleket olarak tanınmasının isbatı belgesini vermiş oldu. Millet, yeniden meş’alesine kavuşmuşcasına, bunu takip ederek, daima güçlenen bir kalkınmaya ve ilerilemeye doğru yöneldi. Finlandiya’ya, başka milletlerin yanında, kendi özgür hayatını yaşama çabasına girişme cesaretini kazandırdı.

Kalevala, milli şuuru uyandırdı.

*

**

Kalevala’nın tam metin Türkçesinin yayınlandığı şu sırada, herşeyden önce, bu işi başaranları kutlamaktan büyük memnunluk duymaktayım. S. S. Muammer Obuz ve Fin asıllı eşi Lale Obuz, sessizce ve kendi kendilerine birkaç yıl çalışarak, değerli bir büyük sanat eserini ortaya çıkardılar. Bu, Türkiye’de olduğu kadar, Finlandiya’da da önemli bir kültür olayıdır. Onlara, bundan dolayı, şükranlarımı sunmakla mutluyum.

S. S. Bayan ve Bay Muammer Obuz’un sarfettikleri gayrette, derine inen, bir anlam vardır. Kalevala’nın Türkçeye çevirilmiş olması Finlandiya ile Türkiye arasında mevcut eski yakınlığın yeni bağlantılarında öneli bir merhâleye delalet eder. Halk Destanı’nın Türkçe tercemesinin yayınlanması, her iki memlekette hissedilmekte olan aşırı ve içten gelen dostluk, hatta akrabalık duygularını beslemekte ve kuvvetlendirmekte yararlı olmuştur. Bu neviden bir büyük çalışma, günümüzde şiddetle muhtaç bulunulan, Finlandiya ve Türkiye de dâhil, büyük ya da küçük her milletin arzuladıkları ve amaç edindikleri ihtirassız anlaşmaları teşvik eder.

Bunun içindir ki, S. S. Muammer Obuz ve Eşi’nin eserleri, milletler arası münasebetlerde barış zincirinin bir halkasını, takip edilecek doğru yolu, Kalevala’nın gelecek kuşaklara tavsiye ettiği, şarkı’da akıl ve manevi güçlerin kullanılması şeklinde beliren istikameti ifade etmektedir.

Ankara. 13/Temmuz/1966

H. R. Martola

Finlandiya’nın Türkiye

Büyük Elçisi

|RUNO

26

Lemminkäinen düğüne davet edilmediğinden üzgündür; Pohjola’ya gitmeye karar verir. Anasınının, karşılaşacağı tehlikelerden yana, yalvarmalarına aldırmayarak yola çıkar ve varacağı yere ulaşır. (1—776)

Ahti adada oturmakta,

Kaukoniemi’nin koynunda.

Çift sürer, toprak devirir,

Kulakları pek hassas

5 Herşeyi duyuverir.

Köy yönünde uğultular,

Gölden yana çığlıklar,

Don yerlerde ayak sesi,

Kızaklar fundalıkta gıcırdar.

10 Kafasını işletti,

Olayı sezinledi:

Pohjola’da dernek var,

Düğün yapar kalabalık sürüsü.

Dudakları büzüldü,

15 Sallandı başı,

Tirtirdi kara sakalı,

Yüzünde kan kalmadı,

Şakakları bozardı.

Koyuverdi işini,

20 Çifti yarıda kaldı.

Atladı atının sırtına

Tuttu evinin yolunu,

Sevgili anasına,

Büyüğünün yanına vardı.

25 Eve ulaştığında,

Girer girmez içeri:

— Ey ana, yaşlı anam!

Yemek hazırla bolundan

Karnı acıkmışa,

30 Doysun aç gözlü yiğit!

Hamamı da hemen yak,

Ateşini tazele

Yıkansın kabadayı,

Taransın yakışıklı delikanlı!

35 Lemminkäinen’in anası

Yemek koydu bolundan,

Aç gözlünün önüne,

Atıştırsın doyuncaya,

Hamam hazır oluncaya,

40 Banyosunu beklerken.

Delikanlı Lemminkäinen

Yemek yedi tıka basa,

Geçti banyo odasına.

İspinoz temizlendi,

45 Güzel yundu yavrucak.

Başı keten yumağına döndü,

Boynu yumurta gibi ağardı.

Hamamdan geldi eve

Şöyle dedi:

50 — Ey ana, yaşlı anam!

Git tepedeki anbara,

Esvabımı almaya,

Hazırla bayramlıklarımı.

Giyinip kuşanayım,

55 Heryanımı donatayım!

Ana sordu oğluna:

— Oğlum, yolculuğun hangi yana

Vaşak avlamaya ya da

Geyik mi tutmaya,

60 Sincap mı yakalamaya?

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Ey anam, beni karnında taşıyan!

Gitmem vaşak avlamaya,

65 Geyik tutmaya ya da

Sincap yakalamaya.

Gidiyorum Pohjola’da derneğe,

Kalabalık sürüsünün törenine.

Al getir güzel esvabımı,

70 Hazırla bayramlıklarımı.

Ziyafette salınayım,

Köy yerinde görüneyim!

Anası direnir,

Karısı salmaz kocasını,

75 Ayrı ayrı herbirisi

Reddettiler gitmesini,

Pohjola dolayına.

Ana oğluna öğüt verdi,

Yaşlı kadın şöyle dedi:

80 — Oğlum, gitme sakın oraya

Güzel Kauko’m, yavrucuğum

Pohjola’nın düğününe,

Kalabalık törene!

Çağırmadılar seni,

85 Sanırım istemezler de!

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Değersize olur çağrı,

Davet gerekmez kahramanı!

90 Her an hazır misafirim,

Törenlerde önemliyim

Ateş saçan kılıcımla,

Kıvılcımlı silahımla.

Lemminkäinen’in anası

95 Salmak istemez oğlunu:

— Gitme oğlum oraya,

Pohjola dolayına,

Esrarlı yollar,

Bilinmedik olaylar!

100 Üç kocaman tehlike,

Üç de ayrı ölüm var.

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Kadınlara kalsaydı eğer,

105 Heryerde ölümler tehlikeler.

Kişi yiğit ise korkmaz,

Hem dinlemez, hem aldırmaz.

Sen anlat hele,

Kulaklarım duysun söyle:

110 Hangisidir en kocaman tehlike,

İlki ya da sonda ki mi?

Lemminkäinen’in anası,

Yaşlı kadın şöyle dedi:

— Ben söyliyeyim bildiğimi,

115 Bir bak umduğuna benzer mi.

İyi dinle ilkini,

Şudur en ön geleni:

Kısa bir yol gidersin,

Belki bir gün sürer.

120 Ateşten bir kocaman nehir

Tam karşına çıkacak;

Şelaleler alev alev,

İri kızıl kayalar;

Kayalarda kor’dan tümsek

125 Üstüne bir kartal

Yapmış tünek:

Dişlerini gece biler,

Gündüzleri parlatır pençesini

Yad dan yabandan gelene,

130 Yanına varabilene!

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Bu tehlike kadın içindir,

Yakışmaz yiğite

135 Benzer ölüm!

Çaresine bakarım,

Kolaylıkla büyü yaparım,

Akçaağaçtan bir at,

Yedeğine bir yiğit takarım,

140 Benimle birlik yürüsün

Ya da önümden gitsin.

Ördek gibi dalıveririm,

Alt yanından kayıveririm

Kartalın pençesinin,

145 Koca kuşun parmakları arasından

Fırlar da geçiveririm!

Ey anam, beni karınında taşıyan

Söyle öteki tehlikeyi del

Lemminkäinen’in anası

150 Yaşlı kadın şöyle dedi:

— Şudur ikinci tehlike:

Kısa bir yol gidersin,

Bir gün sürer, belki iki.

Bir derin çukur önünde,

155 Tam karşıdan karşıya;

Doğuda upuzun,

Güney batıda sonsuz;

Sıcak taş dolu,

Alev alev kayalar.

160 Yüzlerce insan gömüldü,

Binlercesi yığılı;

Yüzlerce kılıçlı kahraman,

Bin beygir güçlüsünden!

Delikanlı Lemminkäinen,

165 Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Erkeğe tehlike olmaz,

Yiğit bununla ölmez.

Engeli aklımda tutarım,

Çaresine şöyle bakarım:

170 Kardan bir adam,

Buzlardan yakışıklı kişi;

Ateşin ağzına onu atarım,

Alevlerin kollarına salarım.

Sıcak banyo yapsın,

175 Demir demetle dövünsün.

Çukuru dolanıveririm,

Ateşi teper de geçiveririm,

Sakalım bile yanmaz,

Saçlarım hiç ütülmez!

180 Ey anam, beni karnında taşıyan

Söyle son tehlikeyi.

Lemminkäinen’in anası

Şöyle dedi:

— Bu üçüncü tehlikedir:

185 Kısa bir yol gidersin,

Belki bir gün sürer,

Pohjola’nın kapısına varırsın.

Dapdaracık aralık.

Kurt salacak üstüne,

190 Ayı arkana zıplayacak

Bu kapının önünde.

Dap daracık aralık!

Yüzlerce adam yemişler,

Binlerce yiğit yok olmuş,

195 Neye seni yemesinler,

Yok etmesinler güçsüzü!

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli, şöyle dedi:

— Koyun gibi boğazlansın,

200 Ekmek gibi ufalansın

Er olduğunu sanan,

Beceriksiz kahraman!

Erkek diye kemer takdık,

Yiğit olduk yuğurulduk,

205 Tokayı pervasızca sıkdık.

Düşmeyeyim dileğim

Untamo’nun kurtlarının ağzına,

Koca canavarın boğazına!

Aklımda tutarım bu engeli,

210 Ayının bir çaresine bakarım:

Büyü yapar kurda yular,

Ayılara zencir takarım.

Saman gibi savururum,

Yelde dağıtırım;

215 Kurtulurum onlardan

Yolumun sonuna varırım.

Lemminkäinen’in anası

Şöyle dedi:

— Yolda idi saydıklarım,

220 Bu üç büyük tehlike.

Asıl varacağın yerde

Yiğitime kıyacak,

Kötülüğün korkuncu:

Bir kısa yol gidersin,

225 Varırsın Pohjola bahçesine.

Demirden çit çakmışlar,

Çelik duvar çekmişler,

Yerden çıkar göğe değer,

Gökten iner yeri deler.

230 Mızraklarla örülü,

Yılan sarılı,

Kertenkeleyle düğümlemişler,

Salkım saçak kuyruklar,

Kafalar yumul yumul!

235 Kuyruklar içerde sallanır,

Kafalar dışa dönük.

Türlü türlü böcekler yerlerde,

Sıra sıra çıyanlar;

Dilleri dışarda yılanların,

240 Kuyrukları toprağı kamçılar.

Bir tanesi en pisi,

Ön kapıda uzanmış sinsi,

Tavandaki direkten uzun,

Çitteki kütükten kalın;

245 Dili boşlukta, ağzı havada

Islık çalar, fırıldar.

Karşı sanma başkasına

Zavallı oğlum,

Saldıracak sana!

250 Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Anlattığın çocuk öldürür,

Kahramanı yenemez, güldürür.

Ateş tılsımını bilirim,

255 Koru kolay sindiririm.

Beceririm çıyanları büyülemesini,

Yılanları ters çevirmesini!

Dün gibi hatırlarım:

Yılanlı toprağı ben sürdüm,

260 Karıştırdım böcekli tarlaları

Avuçlarımla hem de!

Sürüngenleri elimle tuttum,

Çiyanlan parmaklarımda ezdim.

Belki on yılan,

265 Kara kara böcekler yüzlerce.

Tırnaklarım yılan kanı bulalı,

Ellerimde çıyan kanı.

Gelmedi sırası

Böceklere yem olmamın,

270 Yılanların kollarında ölmemin.

Yılanı yol kenarına iterim,

Böcekleri kovalarım;

Geçer giderim avludan,

Evin içine girerim!

275 Lemminkäinen’in anası,

Yaşlı kadın şöyle dedi:

— Sakın oğlum

Girme Pohjola’nın evine,

Sariola’nın çatısının altına!

280 Oradaki adamlar oturmuşlar,

Giyinip kuşanmışlar,

Bellerinde kılıçlar

Sarhoş deli kişiler,

Pek çok içki içerler

285 Hazır dururlar kavgaya.

Sen zavallıyı büyülerler

Ateşli kılıçlarının ağzına!

Nice nice iyiler büyülendiler,

Nice nice asiller yokedildiler.

290 Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Bir zamanlar gitmiştim

Pohjola’nın evlerine.

Laponyalı beni büyüleyemez,

295 Turja’lı bana sihir yapamaz.

Ben büyülerim Laponyalı’yı,

Sihirlerim Turja’lıyı:

Omuzlarından bölerim ikiye.

Delerim yanaklarından,

300 Yakalarını yırtar

Kaburgalarını parçalarım!

Lemminkäinen’in anası

Yaşlı kadın şöyle dedi:

— Oh, oh zavallı oğlum!

305 Çıkarmadın aklından geçmişi

Hep onunla övünürsün,

Anarsın herzaman

Pohjola’da geçirdiğin günleri:

Kapalı gölcüklerde yüzdün,

310 Köpek dilinin tadını taddın,

Coşkun sularda akdın,

Sellerde sürüklendin,

Tuoni’nin şelalesini arşınladın,

Manala akıntısını boyladın!

315 Kalırdın oralarda

Şu zavallı anan olmasaydı.

Aklında tut diyeceklerimi

Pohjola dolayına varınca:

Tepe dolu kazıkla,

320 Avluda da çakılı

Uçlarında yiğit kafaları kakılı.

Bir kazıkda kafa yok,

Bu tek kazığın ucuna

Senin kafan dikilecek!

325 Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— İşe yaramaz unutamaz geçmişi,

Beceriksiz eskiyle övünür

Beş altı yıl,

330 Belki yedinci yıl içinde de!

Yiğit aldırır mı buna,

Yol şaşırır mı bununla.

Getir zırhlarımı

Hazırla döğüş esvabımı!

335 Babamın kılıcını alayım mı,

Yerinden çıkarayım mı.

Haftalarca soğukta kalmış,

Çok zaman var kayba karışmış,

Yerinde durmuş ağlamış,

340 Kuşananının hasretine yanmış!

Aldı yerinden zırhları,

Esvapları, ölümsüz kılıcı,

Büyüklerinin savaş yoldaşlarını.

Tahta döşemeye sapladı kılıcı,

345 Sallandı yerler;

Fırıl fırıl elinde, kılıç

Ya kuş kirazı dalı

Ya da ardıç fidanı.

Lemminkäinen mırıldandı:

350 — Yoktur sanırım Pohjola’da,

Sariola’nın çatıları altında

Yenebilecek tek kişi bu silahı,

Kılıcımı alt edecek!

Yayını duvardan aldı,

355 Çekti çengelden palasını

Şu sözleri sıraladı:

— Ben erkek derim,

Kahraman bellerim

Şu yayımı gereni,

360 Yılmadan bunu bükebileni;

Pohjola’nın evlerinden

Çıkabilirse tek kişi,

Sariola’nın çatıları altından!

Delikanlı Lemminkäinen

365 Giyindi zırhlarını,

Kuşandı silâhını.

Uşağına seslendi,

Şöyle dedi:

— Hey, kölem! Para ile tuttuğum,

370 Hazırla küheylanı,

Koş kızağa

İnatçı tayımı,

Varıp karışayım derneğe,

Şeytan halkın törenine!

375 Alçak gönüllü köle

Seğirtti daldı bahçeye,

Küheylanı koşumladı,

Doru tayı oklarına bağladı.

Dönüp gelince içeriye

380 Şöyle dedi:

— Bitirdim işimi.

Atı hazırladım,

Koşumladım küheylanı!

* * *

Bundan sonra geldi sıra

385 Lemminkäinen’in yola çıkmasına.

Bir eli git der öteki salmaz,

Sinirli parmakları acıdı.

Yenemedi isteğini,

Yollandı hemen düşünmedi.

390 Anası oğluna öğüt verdi,

Büyüğü çocuğunu tenbihledi

Kapının aralığından,

Direğin altından.

Tencerelerin durduğu yerden:

395 — Oğlum, bir tanem;

Canım çocuğum, kuvvetim!

Bir içkili eğlencede

Ya da başka yerde

İçkiyi çok içme sakın,

400 İçinde bırak yarısını maşrabanın,

Varsın kalsın olduğu yerde,

Kötü şeyin yarısı daha kötüdür:

Böcekler kaynaşır tasda,

Kurtlar oynaşır maşrabada!

405 Ana başka şeyler de söyledi,

Akıl verdi oğluna

Arka bahçedeyken,

Dış kapıyı aşarken;

— Bir içkili eğlencede

410 Ya da bir başka yerde

Tam yerleşme oturduğun yerde.

Adımlarını ölç de at,

Yerin yarısını boş bırak.

Kötü şeyin yarısı daha kötüdür:

415 Yiğitliğin belli olur,

Kahramanlığın değerlenir

Er meydanlarında,

Yüz akıyla çıkarsın

Yiğitlerin arasına,

420 Erkeklerin içine!

Lemminkäinen koyuldu yola.

Sırtı dayalı

Küheylan koşulu kızağında.

Atını kırbaçladı,

425 İnci kamçıyı şaklattı.

Küheylan koşar, yol tükenir.

Çok sallandı az gitti

Bir horoz sürüsü çıktı önüne.

Horozlar havaya uçuştu,

430 Göklere yükseldi sürü

Atın burnu dibinden.

Kuyruk tüyleri, kanatlar

Yayıldı yollara.

Lemminkäinen topladı,

435 Doldurdu ceplerine:

Başa ne gelir bilinmez,

Yollar kolay yenilmez,

Bakarsın çok şey lazım olur,

Gözle rahat görülmez.

440 Sürdü kızağını ileriye.

Az gitti, birazıcık yol gitti;

At başladı kişnemeye,

Tüylü kulaklı huylandı.

Ardında oturan Lemminkäinen,

445 Güzel Kaukomieli

Doğruldu kızağının içinde

Etrafını kolladı:

Çıktı anasının dediği.

Büyüğünün söylediği!

450 Ateşten bir nehir

Atın önünde yanlamaya;

Ateşten bir şelale nehirde,

Şelalenin içinde ateş kayalar,

Kayalarda ateşten basamaklar,

455 Basamakta bir ateş kartal

Boğazından ateş saçar,

Ağzından alev kusar,

Tüylerinden duman çıkar,

Kıvılcım kıvılcım heryanı.

460 Kartal görünce Kauko’yu,

Lemminkäinen ta uzaktan gelirken:

— Kauko nereye gider,

Lemmi’nin oğlu ne yana?

Delikanlı Lemminkäinen,

465 Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Pohjola’ya giderim,

Bilinmedik halkın törenine!

Çekil hele, uzaklaş yolumdan

Yolcu yolunda gitsin,

470 Lemminkäinen kolay geçsin.

Delikanlı varacağı yere

Çabuk varsın bir köşeden!

Ateş boğazlı homurdandı,

Kartal sertce cevapladı:

475 — Yolcuyu salarım yola,

Lemminkäinen’se memnunlukla!

Gelsin boğazımdan geçsin,

Ağzımda yürüsün gitsin:

Sana uygun bir yoldur,

480 Sonsuzlukta son bulur.

Şölen de var tören de

Kal istersen ölesiye içerde!

Lemminkäinen aldırmadı,

Pek fazla da korkmadı.

485 Ceplerini yokladı,

Çantasını araştırdı

Horoz tüylerini topladı,

On parmağı arasında,

Avuçlarında

490 Sürteledi ovaladı:

Bir yığın horoz çıktı ortaya,

Bir kocaman sürü.

Uçuştular kartaldan yana.

Koca kuşun dişlerinin arasına,

495 Ateşten kartalın boğazına,

Doluşup tıkadılar.

Buradan böyle kurtuldu,

İlk gün geçmiş oldu.

Kırbaçladı küheylanı,

500 İnci kamçıyı şaklattı.

Başladı at koşmaya,

Küheylan yol aldı.

Az gitti,

Bir kısacık yol gitti;

505 At ürktü,

Huysuzlandı küheylan.

Lemminkäinen kalktı kızakdan,

Gidip bir şöyle baktı:

Çıktı anasının dediği,

510 Büyüğünün söylediği!

Ateşten bir koca çukur

Önünde yanlamaya,

Doğuda sonu görünmez,

Batı yönde tükenmez.

515 Yığın yığın kızgın taş,

Fokurdayan kayalar.

Aldırmadı Lemminkäinen

Ukko’ya yalvardı:

— Ey Ukko, Tanrıların Tanrısı,

520 Gökyüzünün Ulusu!

Kuzeyden bir bulut kaldır,

Batıdakileri de saldır,

Doğudan yolla,

Güneyden sağla birleştir

525 Hepsini bir hizada,

Sıkı sıkı yerleştir!

Çomak boyu kar yağdır,

Mızrak kalınlığı yığ

Sıcak taşların üstüne,

530 Fokurdayan kayalara;

Ukko, Tanrıların Tanrısı,

Gökyüzünün Ata’sı

Kaldırdı bulutları kuzeyden,

Batıdakileri sağladı,

535 Doğudan da yolladı,

Havaların kenarından saldı,

Bir hizada birleştirdi,

Sıkı sıkı yerleştirdi.

Çomak boyu kar yağdı.

540 Mızrak kalınlığı yığıldı

Sıcak taşların üstüne,

Fokurdayan kayalara:

Kar deryası ortalık,

Donmuş bir koca göl!

545 Lemminkäinen, hemen

Buzdan bir köprü kurdu

Donmuş gölün üstüne,

Bir kıyıdan ötekine.

Burayı da böyle geçti.

550 İkinci günü bitti.

Kırbaçladı atını,

İnci kamçıyı şaklattı.

Başladı at koşmaya,

Küheylan yol aldı.

555 Bir fersah bir fersah daha

İyilerin iyisi at koştu;

Durakladı bir nefeste

Küheylan çakıldı olduğu yerde.

Delikanlı Lemminkäinen

560 Kızağından fırladı:

Bir koca kurt kapıda,

Bir de ayı yol ortasında,

Pohjola’nın kapısında,

Yol kavşağında.

565 Lemminkäinen, hemen

Yakışıklı Kaukomieli

Çantasını araştırdı,

Ceplerini yokladı:

Koyun yünlerini topladı

570 Sürteledi ovaladı,

On parmağı arasında,

Avuçlarının içinde,

Ellerine üfledi:

Hayvanlar başladı zıplamaya,

575 Bir sürü koyun çıktı ortaya

Yanlarında kuzuları.

Kurtlar arkalarından seğirtti,

Ayılar aralarına daldı.

Delikanlı Lemminkäinen

580 Oradan uzaklaştı.

Bir azıcık yol gitti,

Vardı Pohjola bahçelerine:

Çit çakmışlar,

Demirden duvar çekmişler,

585 Yüz arşın toprakta,

Bin arşın göklerde;

Mızrakla örülü

Böcek sıvalı,

Yılanlar sarılı,

590 Kertenkeleyle düğümlenmiş.

Salkım saçak kuyruklar,

Yumul yumul kafalar!

Dışarda koca başlar titreşir,

İç yanında kuyruklar.

595 Delikanlı Lemminkäinen

Gördü olup biteni, düşündü:

— Çıktı anamın dediği,

Taşıyanım haklıymış:

Bir kocaman çit çakmışlar,

600 Yerden göğe çekmişler!

Yılan derinde sürünür,

Çit daha dipte gömülü;

Kuş yüksekte uçar,

Çit daha tepede örülü.

605 Lemminkäinen orada da

Pek korkmadı.

Sıyırdı bıçağını kınından

Hazırladı kargısını

Salladı vurdu çite,

610 Ayırdı ikiye;

Demir çenberi yardı,

Yılan yuvasını dağıttı.

Beş boğumun arasından,

Yedi mızrağın yanından

615 Geçip gitti,

Pohjola’nın kapısının önüne.

Kıvrım kıvrım bir yılan yolda,

Kapının önünde yanlamaya,

Tavan direğinden uzun,

620 Eşik kütüğünden kalın.

Yüzlerce göz sürüngende,

Bin dili var yılanın.

Kalbur kadar gözler,

Mızrak gibi diller;

625 Dişleri tırmık sapı,

Sırtı yedi kayık boyu vardı.

Delikanlı Lemminkäinen

Korktu dokunamadı

Yüz gözlü yaratığa,

630 Bin dilli yılana.

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Kara yılan, toprakta sürünen,

Ölüm renkli,

635 Yerlerde kayıp gezen,

Şeytan otu’nun kökünde yatan,

Tümseklerin altından geçen,

Ağaç diplerinde barınan!

Kim çıkardı seni yerden,

640 Ot saplarının arasından

Uyandıran, toprağa salan,

Yolda kıvrıl yat diyen?

Kim dikti burnunu havaya,

Kim emretti, kim söyledi

645 Başını dik tut,

Sertleştir boynunu?

Baban mı, anan mı,

Büyük kardeşin ya da

Küçük kız kardeşin,

650 Sülalenden biri mi?

Kapat ağzını, sakla başını,

Çek dilini içeri,

Sarıl kıvrıl.

Yumul tekerlen de

655 Yol ver, aç yarısını

Yolcu geçip uzaklaşsın!

Terket yolu sefil,

Var git tarlalara,

Fundalara gömül,

660 Yosunların arasında saklan.

Yün yumak gibi çözül,

Akkavak gibi uza;

Başını sok çamura,

Keseklerin arasına.

665 Senin yuvan toprakda,

Yerin tümsek içinde:

Çıkarırsan başını

Ukko kıracak kafanı,

Çelik uçlu iğnelerle,

670 Demir dolu ile.

Lemminkäinen söyledi bunları,

Yaratık aldırmadı,

Oynatıp durur kafasını,

Dilini de kıvırır,

675 Ağzı yukarlara dikili.

Lemminkäinen’in üstüne varır.

Delikanlı Lemminkäinen

Hatırladı eski sözleri:

Karısının öğrettikleri,

680 Anasının bellettiği.

Delikanlı Lemminkäinen

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Aldırmazsan sözüme,

Dediklerimle gelmezsen yola,

685 Dertlenir de şişersin,

Acıdan kas katı kesilirsin,

İki parça olursun, sefil

Belki üçe bölünürsün

Çağırırsam ananı,

690 Anarsam büyüklerini.

Bilirim senin hasıl oluşunu,

Yeryüzünün yüzkarası, büyüyüşünü:

Ejderha anandır,

Sular babalık etti sana;

695 Ejder suya tükürdü,

Salya saldı dalgalara;

Rüzgar ninni söyledi,

Suyun ruhu salladı

Bakıp çektiler altı yıl,

700 Yedi yaz boyunca

Açık denizin sırtında,

Çırpınan dalgalarda sana!

Sular uzattı,

Güneş yumuşattı,

705 Fırtına toprağa attı,

Dalgalar kıyıya sürükledi.

Tabiatın üç kızı

Kıyıda gezerken,

Deniz gürültülerinin arasında,

710 Gördüler kumsalda seni,

Şöyle söyleştiler:

— Bundan da ne olur ki,

Tanrı bir can katarsa,

Gözlerini de yaratsa?

715 Tanrı duydu konuşmayı,

Şöyle dedi:

— Kötüden kötü çıkar,

Çirkef olur çirkef öğürmesi.

Başına göz taksam,

720 Vücuduna can katsam!

Hiisi bu sözü duydu,

Kötülüklerin ruhu.

Kendini Tanrı yerine koydu;

Ruh verdi Hiisi

725 Ejderhanın salyasına,

Kötülüğün kusmuğuna.

Yılan hasıl oldu,

Kara sürüngen böyle doğdu.

Can’ı nereden alınmış?

730 Hiisi’nin kor ateşinden.

Kalbini nereden bulmuşlar?

Ejderha’nın yüreğinden.

Beyni nereden sağlanmış?

Bataklık yosunundan.

735 Duygusu nereden gelmiş?

Ateşli akıntının köpüğünden.

Uğursuzun kafası?

Fasulye çürüğünden.

Gözleri neden?

740 Şeytanın keten tohumundan.

Kulakları nasıl çıkmış?

Şeytanın huş yaprağından.

Ağzı nasıl yapılmış?

Ejderhanın kemerinden.

745 Dili nereden bulunmuş?

Şeytanın mızrağından.

Dişlerini nereden çalmışlar?

Cehennem arpasının dikeninden.

Diş etlerini nereden?

750 Zebaninin etinden.

Sırtı nasıl olmuş?

Hiisi’nin kömür çomağından.

Kuyruğunu neden takmışlar?

Şeytanın saç örgüsünden.

755 Bağırsakları ne ile düğümlenmiş?

Ölümün uçkurundan...

İşte saydım sülaleni,

Açıkladım kimliğini!

Kara sürüngen

760 Cehennem renkli yaratık,

Toprak renkli, funda renkli,

Çeşit çeşit renkli canavar!

Savul yolcunun yolundan,

Kahramanın önünden çekil!

765 Yolcu yoluna gitsin,

Lemminkäinen geçsin gitsin

Pohjola’nın törenine,

Kalabalık halkın şölenine!

Yaratık başlar kıvranmaya,

770 Yüz gözlü kaydı yan tarafa.

Kalın yılan ters döndü,

Yol kenarına çöreklendi;

Yolcuya yol verdi,

Lemminkäinen geçip gitsin

775 Pohjola’nın törenine,

Gizli halkın şölenine.

*

|RUNO

27

Lemminkäinen Pohjola’ya ulaşır, gösteriş yapmaya kalkar. Pohjola’nın ev sahibi buna pek kızar ve delikanlıyı kılıçla kavgaya çağırır. Döğüşte Lemminkäinen adamın kafasını uçurur. Olayın hıncını almak isteyen Pohjola halkı toplanır. (1—420)

Ben Kauko’mu getirdim,

Saari’li Ahti’yi

Birkaç ölümün eşiğinden,

Azrailin çenesinin dibinden,

5 Pohjola’nın bahçelerine,

Esrarlı halkın oturduğu yerlere.

Şimdi konuya gelelim,

Dilimizin döndüğünü söyleyelim;

Delikanlı Lemminkäinen’in

10 Yakışıklı Kaukomieli’nin

Pohjola evlerine gelişini,

Sariola çatısının altına

Girişini anlatalım:

Kendisine haber salınmadan,

15 Düğüne çağınlmadan!

* * *

Delikanlı Lemminkäinen

Al yanaklı genç oğlan

Odaya girer girmez,

Tepip geçince orta yere

20 Ihlamur ağacı döşeme sallandı,

Çam kulübe yerinden oynadı.

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Herkese selam,

25 Selam verene vermeyene!

Beni dinle Pohja’lı,

Evinizde var mı

Ata arpa,

Kahramana içecek?

30 Pohjola’nın ev sahibi

Oturduğu yerden,

Uzun masanın başından

Şöyle karşılık verdi:

— Atına yaylım bulunur,

35 Sana da bir şey verilir

Uslu durursan eğer,

Kapının eşiğinde,

Tencerelerin yanında,

Direğin altında,

40 Üç çengelin berisinde!

Delikanlı Lemminkäinen

Kara sakalını oynattı.

Şöyle dedi:

— Lempo orada dikilsin

45 Söylenen yerde,

Kapıların eşiğinde

İse bulansın,

Dumanla tütsün!

Geçmiş zaman içinde babam

50 Ya da büyüklerimden hiç kimse,

O yerde dikilmedi,

Kapıların eşiğinde,

Direklerin altında.

Hazır bulunurdu hep:

55 Yaylımlar atlara,

Pırıl pırıl odalar

Yanındaki adamlara.

Elceklerini köşelere atarlar,

Kürklerini askılara asarlar,

60 Duvarlarınıza kılıç

Sarkıtırlardı.

Ben neye böyle yapmayayım,

Eskiden olduğu gibi?

Yerini değişti,

65 Masanın başına geçti,

Bir güzelce yerleşti.

Baş köşeye, çam sıraya:

Sıralar gıcırdadı,

Masa sallandı.

70 Delikanlı Lemminkäinen:

— Misafiri sevmediniz sanırım.

Yer veren yok konuğa!

İlpotar, iyi kadın,

Şöyle cevapladı:

75 — Oh, oh Lemmi’nin oğlu!

Sen ne biçim konuksun,

Geldin başımı ezmeye,

Beynimi söndürmeye!

Biralar arpa,

80 İçkiler bulgur hâlâ,

Beyaz ekmek pişmedi,

Etli çorba kaynamadı

Dün gelseydin ne vardı

Ya da bir gün sonra!

85 Delikanlı Lemminkäinen

Yüzünü buruşturdu,

Salladı kafasını,

Titretti kara sakalını.

Şöyle dedi:

90 — Burada yemekler yenmiş,

Düğün şerbetleri içilmiş,

Herkes içkiden hisse almış,

Adamların hepisi doymuş kanmış.

Boş testiler, bardaklar

95 Yığın yığın yığılmış!

Ey Pohjola’nın kadını,

Kara yerin uzun dişli cadısı!

Görgüsüzce düğün yaptın,

Köpeğe yakışanı davet saydın.

100 Koca koca ekmekler,

Taze bira hazırlayıp

Altı yöne haber saldın,

Dokuz yönde adam bağırttın:

Sefilleri çağırdın,

105 Fakirleri sakatları,

Çürükleri, canileri,

Sırım gibi kazakları,

Kimse komadın çağırdın.

Seçtin beni, çağırmadın!

110 Yakışır mı bana,

Beslediklerimden yana?

İller kepçeden damlattı

Benden bolundan gördünüz,

Yarım ile yetindim

115 Kendi malımdan,

Kendi ekinlerimden.

Aldıran yok Lemminkäinen’e,

Değerli misafirliğime.

Ne bira getiren var,

120 Ateşe tencere koyan ne de!

Domuz eti, bol çorba

Yiyip içeyim diye

Bunca yolu tepmişken!

İlpotar, iyi kadın

125 Şöyle seslendi:

— Küçük kızım, hizmetçim!

Tencereye çorba koy,

Bira getir misafire!

Küçük kız boş kafalı,

130 Bulaşıkları yıkayan,

Kaşık kurulayan,

Kepçeleri sıyıran

Çorba koydu tencereye:

Artık kemik,

135 Balık başı,

Çürük şalgam sapı,

Kuru ekmek kabukları

Ateşte kaynadı.

Bir tas bira getirdi,

140 Kötü bira kabından

Lemminkäinen içsin diye,

Susamış kansın diye.

Şöyle dedi:

— Şu birayı içermisin,

145 Kafana kabı diker misin,

Bir görelim erkekmisin?

Delikanlı Lemmikäinen

Bir göz attı, dikkatle baktı:

Dibinde böcek kaynaşır,

150 Ortasında yılan oynaşır;

Kertenkeleler de var

Maşrabanın içinde.

Delikanlı Lemminkäinen

Bir bağırış bağırdı:

155 — Maşrabayı getiren Tuonela’ya,

Testiyi taşıyan da Mana’ya

Ay gökte yükselmeden,

Bugün sona ermeden!

Devam etti sözüne:

160 Sahtelerin sahtesi bira!

Boş yere durup durursun

Şu çapkının karşısında!

Bira içilmeyecek

Pislik temizlenmedikçe,

165 Adsız parmakla,

Başparmağın yardımıyla!

Yokladı cebini,

Çantasını araştırdı.

Bir olta buldu cebinde,

170 Bir de iğne

Çantasından çıkardı.

Daldırdı maşrabaya

Başladı birada avlanmaya:

Böcekler oltasına takıldı,

175 Yılan iğnesine asıldı.

Yüzlerce kurbağa çekti,

Binlerce kara böcek;

Yere attı hepisini

Evin ortasına boşalttı.

180 Çekti sivri pıçağını,

Kızgın demiri kınından

Kesti böceklerin kafasını,

Yılanların başlarını doğradı.

Kana kana içti birasını.

185 Şöyle seslendi:

— Beğenmediniz mi misafiri,

İçecekler nerede:

Fıçılar taşınmıyor

Güçlü ellerde,

190 Koyun kesilmedi,

Öküzü boğazlayan yok,

Çift tırnaklı görünmüyor!

Pohjola’nın ev sahibi

Şöyle dedi:

195 — İşin neydi burada,

Seni çağıran kim di ?

Delikanlı Lemminkäinen

Güzel Kaukomieli

Şöyle dedi:

200 — Davetle gelen beğenilir,

Kendi gelense değerli sayılır!

Delikanlı beni dinle,

Bira getir param ile,

İçeceği sat bari!

* * *

205 Pohjola’nın ev sahibi

Bu isteğe pek kızdı.

Hali belli etti, çılgındı.

Büyü yaptı ortayere

Bir koca su havuzladı,

210 Lemminkäinen’in önünde.

Şöyle dedi misafire:

— İçte kan, şu havuzdan,

Şapırdat yalan!

Aldırmadı Lemminkäinen

215 Bu alayı cevapladı:

— Ne karının danasıyım,

Ne de kuyruklu öküz

Yalaktan su içecek,

Bataklıkta sulanacak.

220 Lemminkäinen büyü yaptı

Saldı ortaya bir sığır,

Boynuzları pırıl pırıl:

Öküz suya yanaştı,

Bir yudumda tükendi dere.

225 Pohjola’lı uzun oğlan

Büyü yaptı bir canavar

Çıkardı saldı ortaya.

Kurt öküzü yuta yazdı.

Lemminkäinen çabuk davrandı

230 Bir beyaz tavşan

Kurdun burnu dibinde,

Tam orta yerde zıplattı.

Pohjola’lı uzun oğlan

Büyü yaptı bir tazı saldı

235 Tavşanı yakalattı,

Şaşı yaratığı parçalattı.

Lemminkäinen delikanlı

Duvardaki direkte

Bir sincap hoplattı,

240 İt ona baktı.

Pohjola’lı uzun oğlan

Büyü yaptı, bir altın göğüslü

Direklerin arasında

Sincabı kıvrak yakaladı.

245 Lemminkäinen delikanlı

Büyü yaptı kahve renkli tilki,

Altın göğüslü güzel tüylü

Sansarı yedi bitirdi.

Pohjola’lı uzun oğlan

250 Bir tavuk uçurdu ağzından.

Tilkinin tam önünde

Tavuk eşelendi.

Delikanlı Lemminkäinen

Dişlerinin arasından

255 Bir şahine yol verdi.

Sivri tırnaklı

Tavuğa çullandı.

Pohjola’nın ev sahibi

Şöyle dedi:

260 — Davetin tadı kalmaz,

Misafir çok eyleşirse;

Evdekiler gitmeli işe,

Konuk yola koyulmalı.

Çık dışarı şeytanın yolladığı,

265 Var git evine utanmaz!

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle cevapladı:

— Konuk kovsan gitmez,

İyi ise de kötü ise de

270 Yer değiştirmez,

Söz dinlemez, kımıldamaz!

Pohjola’nın ev sahibi

Davrandı kaptı kılıcını,

Duvardaki yerinden

275 Ateş ağızlıyı kavradı.

Şöyle dedi:

— Hey Saari’li Ahti!

Yakışıklı Kaukomieli

Deneyelim kılıçlarımızı,

280 Boy ölçüşelim.

Benim ki mi daha güçlü,

Saari’li Ahti’nin ki mi!

* * *

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

285 — Kılıcımda kalmadı değer,

Kemiklerde kırılmış,

Aşınmış kafa taslarında!

Lâkin gönlün kalmasın

Ölçüşelim silâhlarımızı,

290 Belli olsun iyi kılıç!

Babam göstermedi yenilge,

Yılmadı döğüşten:

Oğlunda mı soy değişti,

Çocuğu mu şerefsizleşti!

295 Sıyırdı silâhını, çekti demiri,

Kaptı ateş ağızlıyı

Gön kınından,

Meşin kalın kemerden.

Ölçüştüler denediler

300 Kılıçların boyunu:

Bir parçacık uzundu,

Bir tırnak kadar,

Yarım parmak boğumu

Pohjola’lı adamın tuttuğu.

305 Saari’li Ahti söz etti,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Daha uzun senin silahın,

Önce sen başlamalısın!

Pohjola’nın ev sahibi,

310 Doğrulttu bir sınadı,

Saldı uzandı, vuramadı

Lemminkäinen’in başına.

Tavandaki direğe çaldı,

Kapı savadında çınladı:

315 Direk ortasından yarıldı,

Savad parçalandı ikiye.

Saari’li Ahti söz etti,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Ne istersin direkten,

320 Kapı savadı mı can yaktı,

Yüklendin direğe,

Kapıya daldın?

Dinle hele Pohja’lı,

Pohjola’nın sahibi!

325 Zor olacak döğüşmesi,

Kadınların önünde

Ev içinde döğüş zor;

Yerleri kana bulayacağız,

Kulübe de çökecek,

330 Çıksak mı ki bahçeye,

Açık yerde vuruşsak,

Bir alanda toprak üstünde!

Kan bahçeye yakışır,

Güzel durur toprakda.

335 Gittiler yan bahçeye

Bir inek postu buldular

Serdiler yere,

Çıktılar bunun üstüne.

Saari’li Ahti şöyle dedi:

340 — Beni dinle Pohja’lı

Senin kılıç daha uzun,

Daha da gösterişli iri,

Sana lâzım olur belki

Ayrılığa kavuşmadan,

345 Ya da boynun kırılmadan.

Üstten salla Pohja’lı!

Pohja’lı üstten salladı.

Bir savurdu, ikinciyi savurdu,

Üçüncüce sıyırdı;

350 Tutturamadı istediği yere:

Ete giremedi,

Deriyi delemedi.

Saari’li Ahti, söz etti,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

355 — Bekle şimdi sıram geldi,

Hele ben bir deneyim!

Pohjola’nın ev sahibi

Dinlemedi söyleneni:

Bir yüklendi salladı,

360 Lakin yine tutturamadı.

Lemminkäinen karşıladı

Şimşek çakan kılıcıyla;

Demir ateş kesildi,

Kıvılcım bir parladı uzandı,

365 Pohjola’lının boynuna dayandı.

Saari’li Ahti söz etti,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Hey hey, Pohjola’nın sahibi!

Boyun kökün boyandı

370 Kızıl şafak rengine!

Pohjola’lı delikanlı,

Pohjola’nın ev sahibi

Yamılttı gözlerini,

Bir şöyle boynuna baktı.

375 Delikanlı Lemminkäinen

Nefes aldırmadan hemen,

Bir sert kılıç salladı,

Kuvvetlice yokladı.

Tüm gücüyle bir vuruşta

380 Kafa uçtu omuzdan,

Baş boyundan kurtuldu;

Şalgam sapı

Ya da başak,

Balık kuyruğu gibi devrildi.

385 Baş bahçeye yuvarlandı,

Adamın kellesi tarlada

Ağaçtan okla inen

Yaban tavuğuna döndü.

Tepede yüz kazık kakılı,

390 Binlerce de bahçede çakılı,

Direklerde yüzlerce baş.

Bir direk tek başına boş:

Delikanlı Lemminkäinen

Yerden aldı kafayı,

395 Aldı gitti bahçeye,

Takdı boş kalan direğe.

Saari’li Ahti,

Güzel Kaukomieli

Daldı kulübeye,

400 Şöyle dedi:

— Su hazırla küskün karı,

Ellerimi yıkayayım,

Kötü adamın kanlarını,

Ahlâksızın pisliğini!

405 Pohjola’nın ev sahibi kadını

Pek kızdı, kalbi yerinden oynadı.

Emir saldı adamları kılıçladı,

Silâhlandı delikanlılar:

Yüz kılıçlı,

410 Bin oklu.

Lemminkäinen’in başını uçurmaya,

Kaukomieli’nin boynunu vurmaya.

İş böylece anlaşıldı,

Gün de sonuna ulaştı,

415 Tehlikeler pek çok,

Belanın hesabı yok

Ahti oğlanın eyleşmesine,

Lemminkäinen’in oyalanmasına

Pohjola’nın düğününde,

420 Gizli halkın töreninde.

*

|RUNO

28

Lemminkäinen Pohjola’dan kaçar, evine döner. Annesinden gizlenebileceği bir yer sorar. Annesi, vaktiyle, babasının savaş yıllarında saklandığı bir adayı sağlık verir. (1—294)

Saari’li Ahti,

Delikanlı Lemminkäinen

Karanlık Pohjola’dan,

Sariola’nın kalabalık halkından

5 Kaçıp kurtulmak çabasında.

Fırtına gibi dışa uğradı,

Duman gibi bahçeye kaydı

Kötü işin sonunda,

Yaptığından kaygılı.

10 Atını gözleriyle aradı.

Lakin bulamadı:

Uzakta bir fundalık yerde,

Bir kaya at!

Şimdi ne yapsak,

15 Hangi akla uysak

Kafasını kurtarsa?

Saçları boşa gitmesin,

Kakülleri savrulmasın

Pohjola düzlüğünde.

20 Gerisinde gürültüler,

Bacalarda duman tüter,

Konuşmalar, koşuşmalar yollarda,

Pencerede kötü gözler gözetler.

Delikanlı Lemminkäinen

25 Saari’li Ahti

Kartal kılığına girdi.

Göklere tırmandı:

Yanakları güneşte yanar,

Alnında mehtap parlar.

30 Delikanlı Lemminkäinen

Tanrı Ukko’ya yalvardı:

— Ey Ukko, iyilerin iyisi Tanrı,

Gökleri gören gözeten,

Bulutlara hâkim ata,

35 Yağmur yağdıran!

Sis gönder, bulut yolla,

Yaslanayım bağırlarına,

Evime çabuk varıp

Anama kavuşayım!

40 İlerledi, indi çıktı.

Bir kez arkasını gözledi:

Bir boz kuş, bir baykuş,

Alev alev yanan bakış,

Pohjola’lı ölüdeki gözler.

45 Boz baykuş seslendi:

— Hey hey, Ahti kardeş!

Hatırında mı döğüş,

Karşı karşıya iki kişi?

Saari’li Ahti,

50 Yakışıklı Kaukomieli

Şöyle dedi:

— Kuşum, baykuşum!

Dön geriye, yuvana!

Varınca karanlık Pohjola’ya:

55 Kartal kolay tutulmuyor,

Ele geçmiyor, pençelenmiyor

Deyiver!

Devam etti yoluna,

Vardı sonunda.

60 Kalbi durayazdı.

Çitin kenar yerinden

Geçip giderken,

Karşılaştılar

Anası ile Lemminkäinen.

65 Anası şöyle dedi:

— Oğlum, yavrum,

Aklı başında çocuğum!

Neden böyle durgunsun

Pohjola’dan gelirken?

70 Öğendire mi dürttüler,

Üstünde mi tepindiler

Pohjola derneğinde?

Delikanlı Lemminkäinen

Düşünceli şöyle dedi:

75 — Ey ana, taşıyanım!

Kim bana el uzatır,

Pestilimi çıkartır;

Ben bilirim yapacağımı

Yüz olsalar, bin olsalar

80 Bana karşı gelecek!

Lemminkäinen’in anası

Şöyle dedi:

— Doğru dedin, lakin

Neye asık suratın?

85 Yarışta mı yendiler,

Atınla mı eğlendiler?

Yarışta yenildiysen,

İyi bir at alalım,

Babanın ekinini satalım,

90 Büyüğünün mahsulünü!

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Ey anam, taşıyanını!

Atımla kim eğlenir,

95 Kim küheylânı yenebilir!

Yarışta yenerim herkesi,

Tüm binicileri,

Atları güçlü olsa da,

Eğlenirim herkesi!

100 Lemminkäinen’in anası

Şöyle dedi:

— Doğru dedin, lâkin

Neye asık suratın,

Canın sıkkın

105 Pohjola’dan dönerken?

Kadınlar mı gülüşüverdi,

Kızlar mı alay etti?

Kadınlar gülüştülerse,

Kızlar alay ettiyse

110 Sen de gülüp geçiver,

Bir fırsatı gelince!

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Ey anam, taşıyanım!

115 Var mı benimle eğlenecek kadın,

Kızlar bana gülüşür mü!

Ben onlarla elğenirim,

Burunlarına gülerim,

Yüz kız, bin gelin olsa da!

120 Lemminkäinen’in anası

Şöyle dedi:

— Oğlum, ne var öyleyse?

Bir şey olmuş Pohjola’da:

Pek çok yiyip,

125 Bir hayli de içince

Kötü düş mü gördün

Yattığın yerde?

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

130 — Karılar anlatsın düşlerini!

İyi aklımda tutarım

Görüp işittiklerimi.

Ey anam, taşıyanım!

Bir torbaya azık kat,

135 Un doldur bir keseye,

Bir çıkın da tuz koymayı unutma!

Oğlun gurbete gidecek,

Yol göründü yavruna,

Bu sevgili evden,

140 Güzel bahçelerden ırakta.

Adamlar kılıçlarını biler,

Kargı uçlarını yeniler!

Ana kesti sözü,

Kahırlı ana şöyle dedi:

145 — Sebebi ne kılıç bilemenin,

Kargı ucu yenilemenin?

Delikanlı Lemminkäinen

Güzel Kaukomieli

Şöyle dedi:

150 — Kılıçları bilemenin,

Kargı ucu yenilemenin

Vardır sebebi:

Bana kıyacaklar,

Boynumu vuracaklar!

155 Bir iş geldi başıma

Pohjola’nın bahçelerinde:

Bir Pohja’lı öldürdüm,

Çiftliğin sahibi hem de!

Tüm Pohjola halkı

160 Yürüdü, savaşa kalktı

Ben zavallıya karşı,

Şu garibin üstüne.

Ana şöyle dedi:

Yaşlı kadın dertlendi:

165 —Söylemedim mi ben sana,

Gitme demedim mi Pohja’ya,

Daha çok sözüm vardı.

Seni salmamalıydı

Ananın yanından,

170 Uzaklaşmasaydın buralardan

Ne döğüş olurdu,

Ne de kavga isteği!

Nerelerde şimdi zavallı seni,

Karnımda taşıdığım nerelere,

175 Kötülüğünle saklasam.

Yolsuz işinden kaçsan,

Kafanı uçurtmasan!

Boynun yerinde kalsın,

Saçlarına kıymasınlar,

180 Kâküllerin savrulmasın?

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Ne bilirim ne bulurum

Gideceğim yerleri,

185 Kestiremem nerelerde

Gizlesem kötülüklerimi!

Ey anam, taşıyanını

Beni nasıl saklarsın?

Lemminkäinen’in anası

190 Dertli kadın Şöyle dedi:

— Nerede desem bilmem ki,

Nerelere gizlesem seni!

Tepelerde çam olsan,

195 Fundalıkta ardıç

Felâket bırakmaz peşini,

Kötü talihin dikilir karşına:

Çamı keser sepet örerler,

Çomak yontarlar ardıçtan.

200 Çayırlıkta bitsen,

Huş olsan, ya da

Derede akkavak

Felaket bırakmaz peşini,

Kötü talihin dikilir karşına:

205 Huşu keser odun yaparlar,

Akkavağın yerinde tarla açarlar.

Tepelerde meneviş olsan

Ya da fundalıkta mersin,

Tarlalarda çilek, ya da

210 Böğürtlen çalılıkta

Felâket bırakmaz peşini,

Kötü talihin dikilir karşına:

Sepet sepet toplar kızlar,

Ak gerdanlılar yolarlar

215 Tutam tutam.

Denizlerde turna olsan

Ya da nehirde alabalık

Felâket bırakmaz peşini,

Kötü talihin dikilir karşına:

220 Bir genç çıkar ağla tutar,

Yaşlılar file ile yakalar.

Ağaçlıkta kurt olsan

Ya da ormanda ayı

Felaket bırakmaz peşini,

225 Kötü talihin dikilir karşına:

Bir yağız delikanlı,

Elinde mızrağı,

Kurdu öldürür,

Ormanda avlar ayıyı.

230 Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Bilirim kötü yolları,

Tattım felaketli olayları.

Ölüm beklediği yerde

235 Kavuşur isteğine!

Ey anam, taşıyanım!

Süt veren, besleyenim

Hangi yöne gitsem ki,

Söyle gizleneceğim yeri?

240 Ölüm burnumdan çeker,

Sakalımdan asılır ecel.

Başımın uçmasına bir gün var,

Belki bir gün de değil!

Lemminkäinen’in anası

245 Şöyle dedi:

— Şimdi geldi aklıma,

Bildireyim sana da

Bir iyi yer.

Suçunu orada gizler,

250 Kötülüğünü saklarsın:

Küçük bir yer,

Ensiz boysuz bir alan;

Canlı yaratık göremezsin

Ne bir hayvan ne insan.

255 Kılıçlı adamlar gelmez.

Söz verirsen yalansız,

Savaşsız gün geçireceğine

On yaz boyu

Ya altın hırsıyla,

260 Ya da para isteğiyle,

Söylerim bildiğim yeri!

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Söz veririm ana,

265 Tam ilk yaz boyunca,

Arkasından gelen baharda da

Savaşa gitmiyeceğim,

Kılıçların, arasına

Girmiyeceğim!

270 Omuz omuza çok döğüştüm,

İzleri var eski eğlencelerin,

Göğsüm delik deşik

Geçmiş kavgalardan.

Savaş alanlarında,

275 Er meydanlarında!

Lemminkäinen’in anası

Şöyle dedi:

— Al babanın kayığını,

Tut saklanacağın yerin yolunu,

280 Dokuz derya ötesinde,

Onuncu denizin yarı yerinde!

Karşına bir ada çıkacak,

Derin sularda, açıkta bir kaya;

Baban orada saklandı eskiden,

285 Kimselere görünmeden,

Büyük savaş yıllarında,

Sürekli döğüş günlerinde.

İyi gizleneceksin,

İyi vakit geçireceksin;

290 Bir yıl kal, belki iki,

Üçüncü yılın içinde

Dön gel geri

Özlediğin büyüklerin yanına,

Atalarının yurduna!

*

|RUNO

29

Lemminkäinen denize açılır, gizleneceği adaya ulaşır.

Adanın kızlarıyla dostluk kurar; erkekler buna pek kızarlar, kendisini öldürmek isterler. Lemminkäinen adadan kaçar. Yolda fırtınaya yakalanır; kayığı parçalanır; yüzerek kıyıya çıkar.

Evine geldiğinde, dolaylarda kimsenin kalmadığını, evinin yakıldığını görür; anasının öldüğünü sanmaktadır. (1—602)

Delikanlı Lemminkäinen

Yakışıklı Kaukomieli

Azığını torbasına atar,

Bir yıl için tereyağı,

5 Domuz eti ikinciye yetecek kadar.

Tuttu sığınağının yolunu,

Çabucak uzaklaştı.

Şöyle dedi:

— Aldım başımı giderim,

10 Yurdumu yuvamı terkederim,

Upuzun üç yaz boyu

Ya da beşi yederim.

Varsın kalsın buralar,

Oynaşsın böcekler kurtlar,

15 Geyikler tarlada yuvarlansın,

Koruda vaşaklar oynaşsın,

Çayırlara dolsun kazlar.

Anam gönlün hoş olsun!

Pimentola yönünden

20 Bir Pohja’lı gelirse

Başımı da isterse,

Deyiver buradan gittiğimi

Arayan kimlerse,

Iraklara göçtüğümü

25 Başlarını kese kese!

Kayığını suya saldı,

Bıraktı tekneyi dalgaya

Demir basamaktan,

Bakır merdivenden.

30 Direğinde yelken gerili,

Delikanlı sularda ilerledi;

Tahta sıranın yanında

Sırtı dümene yaslı, çömeli.

Şöyle dedi:

35 — Şişir rüzgar yelkeni,

Yel, sürükle teknemi

Çam kayığım ilerlesin

Bilinmedik adaya,

Adsız kayalığa!

40 Rüzgar şişirdi salladı

Deniz yeli iteledi kayığı

Yaygın dalgaların sırtında,

Sonsuz açıklarda

Tam iki ay sallandı

45 Üçüncüyü tamamladı.

Adada kızlar oturmuşlar,

Mavi denizin kıyısında

Döner döner bakarlar,

Gözleri mavi sularda.

50 Kimi kardeşini bekler,

Kimi babasının dönüşünü.

Yavukluyu bekleyen

Nasıl belli,

Pek özlemli.

55 Enginde göründü Kauko,

Açık denizde yelkenli:

Bir küçük bulut

Suyun göğün bitiştiği yerde.

Kıyılı kızlar söyleştiler.

60 Şöyle dediler:

— Denizdeki şey nedir,

Kim ola dalgalarda?

Bu yerlerin yerlisi,

Adamızın yelkenlisi

65 Bize doğru gelsin,

Evlerimize yönelsin:

İyi haber sağlarız,

Hikayeler dinleriz

Başka yerlerden,

70 Kıyılarda barış var mı,

Ya da savaştalar mı

Sıkılır mı canları.

Yel yelkeni şişirir,

Dalgalar iteler tekneyi.

75 Lemminkäinen bir hızla,

Daldı kayalıklara.

Teknesini adanın bir ucunda

Bıraktı, çıkıntılı bir buruna.

* * *

Çıkar çıkmaz karaya

80 Şöyle soruşturdu:

— Bir yer var mı adada,

Bir düzlük alan

Kayığımı çekecek,

Yüzü koyun devireyim tekneyi?

85 Bakireler cevap verdiler,

Kıyılı kızlar şöyle dediler:

— Yerimiz var adada,

Bir düz alan kayık çekecek,

Yüzükoyun devirecek tekneni:

90 Koylarımız geniş geniş,

Kıyılarda yer dolu

Yüz tekneyle gelseydin,

Bin yelkenli getirseydin!

Lemminkäinen bu sözlerin üstüne

95 Çekti tekneyi bir ‘kumsal düze.

Kayığını kızağa aldı.

Şöyle dedi:

— Bir yer var mı adada,

Bir karışçık alan

100 Bir kişiyi barındırsın,

Korusun güçsüzü

Büyük tehlikelerden

Kılıçların elinden?

Bakireler cevap verdiler,

105 Kıyılı kızlar şöyle dediler:

—Yerimiz var adada,

Bir karışçık alan

Barınmaya yetecek:

Konaklar var,

110 Başka yerler,

Yüzlerce yiğit gelseler,

Bin kahramana yeter!

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

115 — Bir yer var mı adada,

Bir el içi alan

Huş ormanında

Ya da anız tarlada

Eksem diksem geçinsem?

120 Bakireler cevap verdiler,

Kıyılı kızlar şöyle dediler:

— Yerimiz yok adada,

Toprak bulunmaz

Omuz başı kadar da;

125 Tarla açsan,

Eksen diksen geçinsen:

Topraklar dağıldı bitti,

Kavgalı çayırlar tükendi,

Fundalıklar ölçüldü,

130 Herkes yerini bildi!

Delikanlı Lemminkäinen,

Yakışıklı Kaukomieli

Şöyle dedi:

— Bir yer var mı adada,

135 Bir genişçe alan

Şarkı söylesem,

Türkü çağırsam,

Size masal anlatsam?

Ağzımda kelimeler erir,

140 Dişlerimde kök verir büyür!

Bakireler cevap verdiler,

Kıyılı kızlar şöyle dediler:

— Yerimiz var adada,

Bir genişçe alan

145 Şarkı söylersen

Türkü çağırırsan

Hele masal anlatsan:

Koruluklar oynamana,

Çayırlıklar zıplamana, sana!

150 Delikanlı Lemminkäinen

Başladı türkü çağırmaya:

Bahçe süslü övezle,

Ortasında meşeler,

Dallar düzgün meşede!

155 Düzgün dalda elma asılı,

Bir altın top elmaya yaslı.

Altın topa kuğuk yaslı.

Kuğuk kuşu ötünce

Ağzından altın akar,

160 Salkım salkım bakır,

Gümüşler gagasından

Süzüm süzüm dökülür,

Fundalara fundalara,

Çayırlara çayırlara.

165 Delikanlı devam etti sözüne

Çok söyledi, okudu:

Çiçekleri yaldıza bezedi,

Kumlardan inci yaptı,

Çakılları parlattı,

170 Kızıl ağaç,

Penbe ağaç,

Renk renk ağaç süsledi.

Delikanlı Lemminkäinen

Devam etti sözüne:

175 Bahçelerde kuyular,

Kapakları som altın,

Üstündeki tas altın;

Kardeşlerim için kanın,

Taze kızlar varın yunun!

180 Göl çayırda ayna,

Yıldız yıldız alınlı

Ördekler ala başlı,

Gümüş başlı,

Maviş maviş yüzerler.

185 Adalı kızlar şaşaladı,

Bakireler dondu kaldı

Lemminkäinen’in dediklerine.

Delikanlı Lemminkäinen,

Yakışıklı Kaukomieli

190 Şöyle dedi:

— Daha iyilerini okurum,

Türkünün âlâsını söylerim

Bir kapalı yerde olsam,

Uzunca bir masada kurulsam

195 Dam altına alınmazsam,

Oturup rahat salınmazsam

Şarkıları ormanlara söylerim,

Sözlerimi fundalığa dökerim.

Bakireler söyledi,

200 Kıyılı kızlar mırıldandı:

— Bize gelsen evimiz var,

Oturtacak yerimiz var,

Türküleri ayaza salma,

Sözlerini dışarda koma!

205 Delikanlı Lemminkäinen

Girdi evin içine,

Tas tas bira ısmarladı

Uzun masanın üstüne.

Bira dolu kaplar,

210 Şerbet dolu ıbrıklar;

Sahanlar tepeleme,

Taslar taşmış:

Maşrabada bira,

Şerbetler testide;

215 Domuz eti bir yanda,

Tereyağı öte yanda;

Lemminkäinen’in yemesi için,

Kaukomieli’nin keyfine.

Kauko oldukça da görgülü,

220 Yiyemez her nedense

Altın saplı,

Gümüş bıçak verilmezse.

Altın saplı bulundu,

Gümüş bıçak verildi;

225 Tıka basa iyi yedi,

Bira içti kanasıya.

Delikanlı Lemminkäinen

Köylerde dolaştı;

Adanın bakireleri arasında,

230 Örgülü saçlıların ortasında.

Hangi yana bir baksa,

Öpücük yollayan bir kız

O yanda!

Hangi yana bir el atsa,

235 Eline el veren bir kız

O yanda!

Geceleri boş değildi,

Kuytu yerde, tenhalarda.

En azından on ev, her köyde;

240 En azından on kız, her evde.

Kız kalmadı

Ne evlerde, ne köylerde

Lemminkäinen’in okşamadığı,

Bellerinden sarmadığı.

245 Biri gelin tanıdı,

Yüz dulla yattı;

Kaçıp da kurtulan

Ya hiç yoktu, ya vardı:

Onda iki, yüzde üç belki vardı

250 Ellenmedik dillenmedik.

Delikanlı Lemminkäinen

İşte böyle yaşadı;

Adanın büyük köylerinde

Üç yaz boyu.

255 Bütün kızlar hayran kaldı,

Tüm dulların gönlü kaydı.

Birisi sayılmazsa eğer

Onuncu köyde,

Bir kenar yerde yaşayan,

260 Bir kızcağız, bir yaşlı.

Yurduna tam döneceği sırada

Yaşlı kız rastladı delikanlıya,

Ona şöyle dedi:

— Kauko’cuk, güzel çocuk

265 Benim de gönlümü almaz mısın

Gider ayak buradan;

Kayığını kayalara çalarım,

Parçalarım, istediğimi yapmazsan!

Kız horozsuz kalmasın,

270 Tavuğun oğlu

Gönül almadan kaçmasın,

Kadıncağız tadına varsın,

Sevinsin zavallı yaşlı.

Bir kaç gün,

275 Bir kaç akşam sonu

Ay doğmadan, ya da

Horoz ötmeden

Gelirim diye gittiydi

Delikanlı Lemminkäinen.

280 Uyandı erken yola çıktı,

Yürüdü köylerden geçti,

Kıza doğru.

Karanlıkta giderken

Ardı ardına köylerden,

285 Adanın uç kıyısına,

Onuncu köy yönüne,

Vardı farkına birden.

Dikkatle baktı:

Evlerde, kulübelerde

290 Üçer beşer yiğitler

Oturmuşlar bir arada,

Pala kılıç bilerler,

Lemminkäinen’in başı için.

Delikanlı Lemminkäinen

295 Şöyle dedi:

— Vay benim dertli başım,

Ne günlere geldim çattım;

Güneş ters doğdu üstüme,

Başıma kıyacaklar,

300 Boynumu vuracaklar!

Şeytan korur mu ki beni

Ya da saklar mı cübbesinde

Yüzü saldırır,

Bini çullanırsa tepeme!

305 Okşanmadık kızlar kaldı,

Ayrılık öpücüğü

Alınmıyanlar da vardı.

Seğirtti kayığının yanına,

Terkedilmiş teknenin başına:

310 Kayık yakılmış, külü kalmış,

Ufak tefek parçalarla

Bomboş yeri kalmış.

Anladı sonunun geldiğini,

Dertli günlerin belirdiğini,

315 Yeni kayık hazırladı

Birkaç tahta noksandı:

Küçük küçük talaşlar,

Beş on kirman kırığı,

Altı enkaz öreke sağladı.

320 Kayık tamam, tekne hazır

Sihirli sözlerle,

Büyülü tezgahta.

Bir söz çaktı kenar çıktı,

Bir laf etti yan bitti;

325 Üçüncü tekerlemesinde

Tekne hazır oldu bitti.

İteledi sulara yelkenliyi,

Dalgaların keyfine terketti.

Şöyle dedi:

330 — Sularda köpük kayığım,

Dalgalarda nilüfer!

Kartal, üç kanadını;

Karga, sen de iki küçük tüyünü

Yollayın yiğide

335 Kayığım güçsüz kalmasın,

Yelken sizden yardım alsın!

Kayığının içinde,

Arkadaki yerde yerleşti.

Üzgün, kalbi kırık,

340 Başı önüne yıkık:

Kalamıyacak geceleri,

Gündüzleri de, bundan böyle

Adalı kızların eğlencelerinde;

Örgülü saçlılarla

345 Geçmiyecek günleri.

Yakışıklı Kaukomieli

Şöyle dedi:

— Oğlana yolculuk düştü,

Ayrıldık şu evlerden,

350 Kızların eğlencelerinden,

Örgülü saçlıların töreninden.

Bu dolaydan, buralardan

Uzaklaşıp giderken

Kızların keyfi kaçtı,

355 Örgülü saçlılar

Gülmezler artık!

Adadaki kızlar ağlaştı,

Kadınlar göz yaşı döktü:

— Bizi koyup nerelere gidersin,

360 Yiğitlerin yiğiti Lemmi?

Kızlarımız mı yüz vermedi,

Kadınlar mı az geldi?

Delikanlı Lemminkäinen,

Yakışıklı Kaukomieli

365 Şöyle dedi:

— Ne yüz vermedi kızlar,

Ne kadınlar az geldi,

Gidiyorum buradan:

Yüz kadın benim olsa,

370 Bin kızla oynaşsam

Göresim gelir evime

Toprağıma, bizimkilere.

Gönlüm çekti,

Burnumda tüttü

375 Tarlamdaki çiçeklerim,

Tepedeki ahududum,

Komşudaki yavuklum,

Komşu kümesin tavukları,

İşte bundan gidelim!

380 Delikanlı Lemminkäinen

Yol verdi kayığına.

Yel yelkeni üfledi,

Dalgalar iteledi

Mavi denizin sırtına,

385 Sonsuz enginlere.

Zavallılar kaldılar kıyıda,

Su taşlarının üstünde ağladılar.

Yelken gözden silinenedek

Demir kenarlı tekne

390 Uzaklarda tükenendek.

Kaybolan tekneye ağlanmadı,

Yelkenin altında oturana

Kıyıdaki güzel kızlar

İçlerini çeke çeke ağladılar.

395 Lemminkäinen’de ağladı,

Göz yaşı döktü

Ada gözden silinedek,

Uzaklarda tükenedek.

Adanın topraklarına ağlamadı,

400 Adanın tepelerinin yok oluşuna.

Ağladı adanın kızlarına,

Tepelerin ördeklerine.

* * *

Delikanlı Lemminkäinen

Salınır mavi denizde.

405 Bir gün gitti, ikinci günü de.

Üçüncü günün içinde

Başlar bir rüzgar esmeye,

Havanın kenarları gürledi.

Güney batıdan bir koca yel,

410 Kuzey doğudan fırtına:

Bir ucundan biri, bir ucundan diğeri

Yok ettiler koca tekneyi.

Delikanlı Lemminkäinen

Sulara yuvarlandı,

415 Başladı parmakla kürek çekmeye,

Ayaklarıyla dümenlemeye.

Bir gece, bir de gündüz

Çabaladı çırpındı,

Bir bulut göründü gözüne,

420 Kuzey batı yönünde.

Yaklaştı baktı,

Bu topraktı.

Burunda bir ev vardı,

Yaklaştı eve.

425 Ekmek yapan bir kadına rastladı,

Kızları yanında beze bezelemekte:

— Ey saygı değer kadın!

Bile bilsen ne kadar acım,

Koşarsın kilerine

430 Yel gibi, bira getirmeye,

Çok değil bir tas,

Azıcık da domuz eti

Koy kızartmaya,

Üstüne tereyağı bas!

435 Yesin yorgun delikanlı,

İçsin yüzen yiğit.

Gece yüzdüm, gündüz yüzdüm,

Geniş dalgalarda,

Rüzgarlar dayanak oldu bana,

440 Denizdeki dalgalara yapıştım!

Saygı değer kadın

Gitti tepedeki kilerine,

Yağ kesti kilerde,

Biraz da domuz eti

445 Koydu kızarsın,

Aç adam doysun diye,

Bir tas bira getirdi

Yüzen yiğit içsin diye.

Bir yeni tekne sağladı,

450 Donanmıştı her yanı

Delikanlı alsın gitsin başını

Ulaşsın yurduna varsın.

* * *

Delikanlı Lemminkäinen

Özlediği toprağına ulaştı.

455 Tarlalar, kıyılar,

Adalar, sular

Eski koyları;

Oturduğu dolaylar,

Tepeler, tepedeki akçam,

460 Yükseklerin çamları hep bildik.

Bulamadı evin yerini,

Duvarların dikildiği yeri:

Boş bir alan,

Sallanan fidanlar,

465 Çalı bürülü bahçe,

Ardıcın sardığı su yolu!

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Gezdiğim koruluk şurası,

470 Tırmandığım kayalar burası,

Yuvarlandığım çayırlık,

Oynadığım çimenler, bu yerler.

Bizim eve ne olmuş,

Güzel çatı nerede?

475 Ev yakılmış kül olmuş,

Külü yelde savunulmuş!

Başladı ağlamaya.

Bir gün, ikinci gün de ağladı.

Akıtmadı göz yaşını kulübesine,

480 Anbarına, kilerine ağlamadı:

Göz yaşı döktü evdekilere,

Anbar kiler dolaşan sevgiliye.

Bir kuş uçtu,

Bir kartal süzüldü geldi.

485 Ona sordu:

— Ey kartal, kuşum!

Söylermisin bana,

Anam nerede acaba,

Güzel taşıyanım nerede,

490 Tatlı süt verenim!

Kartal akıl edemedi,

Bilgisiz, bir şey de diyemedi:

Öldü dedi,

Karga çıktı ortaya,

495 Kayboldu, kılıçla biçildi,

Balta ile kestiler dedi.

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Anam benim, nazlı taşıyanını!

500 Süt verenim doyuranım!

Öldün mü sen,

Hiçliğe mi karıştın, anam,

Etlerin toprakda mı çürüdü,

Üstünü çalılar mı bürüdü,

505 Ayak ucunda ardıç mı,

Parmaklarında kök mü sürdü!

Öcünü alayım dedim,

Kalkdım gittim, talihsiz

Kılıçla vuruştum,

510 Silâh taşıdım

Pohjola dolaylarında,

Pimentola topraklarında

Sülâlemin yok olmasına,

Taşıyanımın ölümüne!

* * *

515 Döndü dolaştı:

Bir ayak izine rastladı

Çiğnenmiş çimenlerde,

Ezik çalılıkta.

Düştü izin peşine,

520 Sürdü gittikleri yere.

Ormana çekti izler,

Ağaçlığa yöneldi.

Bir fersah, iki fersah gitti,

Bir toprak yerden dolandı,

525 Kara ormana daldı,

Kuytu ağaçlıklara.

Bir ufacık hamam,

Bir küçücük kulübecik

Gördü iki kaya arasında,

530 Üç çamın dikildiği bir yerde

Rastladı anasına,

Büyüğüne kavuştu orada.

Delikanlı Lemminkäinen

Çırpındı sevincinden.

535 Döktü içini

Şöyle söyledi:

— Tatlı anam,

Bakıp çekenim, gözetenim!

Ne mutluyum hayattasın,

540 Yaşlı anam gözün kapanmamış!

Öldün sandım,

Hiçliğe karıştın,

Kılıçla vuruldun,

Mızrakla delindin sandım!

545 Gözlerim kör oldu ağıttan,

Güzel yüzüm soldu.

* * *

Lemminkäinen’in anası dedi:

— Yaşıyorum ölmedim,

Zorla kaçtım kurtuldum,

550 Saklandım buralara,

Bu dipsiz ormana,

Hüzünlü ağaçlığın bağrına!.

Pohjola savaşa çıktı,

Kötüler kavgaya bulaştı

555 Sen talihsize karşı,

Zavallı oğlum sana karşı.

Odalar yakıldı kül oldu,

Bütün evler yıkıldı.

Delikanlı Lemminkäinen dedi:

560 — Ey anam, taşıyanım!

Üzme tatlı canını,

Aldırma olanlara!

Yeni evler yaparız,

Daha iyilerini çatarız,

565 öcümüzü de alırız Pohjola’dan,

Şeytan halkı yeneriz.

Lemminkäinen’in anası

Şöyle dedi:

— Haftalarla kaldın oğlum,

570 Pek çok zaman geçti Kauko’m

Yad yerlerde,

Bilmediğin kapılarda,

Adsız ada,

Belirsiz kaya!

575 Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— İyi vakit geçirdim,

Keyf’ettim.

Penbe penbe parıldardı ağaçlar,

580 Penbe ağaç, mavi toprak,

Gümüş gümüş ışıldayan dallar,

Altın çiçekli fundalar.

Şerbetli tepeler,

Yumurta gibi yumuşak kayalar;

585 Kuru çamdan bal damlar,

Kof ağaçlar süt verir,

Çitlerde tereyağı,

Direklerde bira akar.

Buralarda zevkli geçti günlerim,

590 Hoş geçirdim vaktimi.

Beğenmedim tek şeyi,

Yadırgadım şu hali:

Analar kızlarından koçundu,

Şüphelendiler yavrularından

595 Kılıksız topacıklarını,

Şeytanın yumurcaklarını

Kandırırım sandılar

Eğlenirim geç vakte geceleri.

Uzak durdum kızlardan,

600 İlişmedim ana kuzularına:

Kurt domuzdan kaçar gibi,

Kartal tavuktan kaçar gibi.

*

|RUNO

30

Lemminkäinen Pobjola’ya doğru yola çıkmıştır; eski arkadaşı Tiera beraberindedir. Pohjola’nın yaşlı kadını üzerlerine bir soğuk hava yollar; denizde gemileri donar. Ölümden kurtulurlar, evlerine dönerler. (1—500)

Ahti oğlan, evin tek erkeği,

Delikanlı Lemminkäinen

Sabahleyin çok erken,

Daha güneş doğmamışken

5 Kayığının durduğu yere vardı.

Demir ıskarmozlar sızlanır,

Tahta tekne şikayetçi:

— Halim benim ne olacak,

Zavallı ben ne yapayım!

10 Çok zaman var

Ahti harbe gitmiyor;

Ne para arzuluyor

Ne de altın hırsı var.

Delikanlı Lemminkäinen

15 Örgü işlemeli elceğiyle

Kayığım okşadı,

Şöyle dedi:

— Üzülme çam kayığım,

Dertlenme tahta yan’lım!

20 Kavgaya gideceksin,

Döğüş eşiğindesin:

Çoğalacak küreğini çekenler,

Bir gün sonraya

Sakla sabrını hele!

25 Döndü anasının yanına

Şöyle dedi:

— Ağlamazsın anam,

Üzülmezsin sanırım

Bir yerlere gidersem,

30 Savaşlara girersem!

Gönlümden şöyle geçti:

Kalksam Pohjola’ya gitsem,

Halkını bir yere sersem

Öcümü alsam kötülerden.

35 Kafam buna takıldı!

Ana salmadı oğlunu,

Şöyle öğüt verdi:

— Gitme o yerlere oğlum,

Pohjola’ya, döğüşe!

40 Orada ölüm seni bekler,

Ecel karşına dikilir!

Aldırmadı Lemminkäinen

Vaz geçmedi gitmekten.

Şöyle söylendi:

45 — Yanıma kimi bulsam,

Kılıcından faydalansam,

Ustasına yardım etse?

İyi ki geldi aklıma

Bizim Tiera,

50 Akıllı oğlan Kuura!

Onu alayım yanıma

Kılıcı Ahti’ye yardım etsin,

Kendisi ustasına

Çıraklık etsin!

55 Delikanlı Lemminkäinen

Ayrıldı köyden,

Tiera’nın evine vardı;

Daha eşikteyken

İsteğini anlattı:

60 — Tiera, benim arslan kardeşim;

Eski dostum, bir tanem!

Ne günlerdi o günler,

Savaştığımız günler?

En azından on köy,

65 Her köyde on ev;

En azından on ev,

Her evde on kahraman;

En azından on yiğit

Döğüşmeden bırakmadık,

70 Öldürmüştük ikimiz!

Babası sap yontardı baltasına,

Pencerenin önünde

Kulak verdi söylenene;

Anası kilerin kapısında,

75 Yağ çırpardı yayıkda;

Erkek kardeşi çit onarırdı;

Kız kardeşi su yolunda

Köprünün yanında,

Çamaşır yıkardı;

80 Duydular konuşmayı.

Baba pencerenin yanından,

Ana kapı eşiğinden,

Oğlan çitten,

Kız köprüden,

85 Hep birden, seslendiler:

— Tiera’nın vakti yok döğüşecek!

Tiera bir anlaşma yaptı,

Ölenedek bağlandı:

Bir taze’yle evlendi;

90 Eşini yeni seçip aldı.

Daha göğüslerine ellenmedi,

Hiç bir yanı okşanmadı!

Tiera ocak başında,

Dikilmiş bir köşede;

95 Sağ ayağı ocağa dayalı,

Sol ayağı yerde.

Söyleşmeler üzerine,

Çıktı vardı bahçeye.

Mızrağını yerinden aldı:

100 Ne kocaman, ne ufacık

Orta büyüklükte.

Sapında şahlanmış bir at,

Yanında tayı;

Ortasında uluyan bir kurt,

105 Ucunda homurdanan ayı

Resimleriyle süslüydü mızrağı.

Tiera, elinde çevirdi mızrağı,

Bir salladı savurdu;

Mızrak uçtu,

110 Bir arşın gömüldü

Düzlükte çorak yere.

Gitti aldı mızrağı,

Çekti yerinden

Ahti’nin yanına vardı;

115 Oklarının arasına bıraktı.

Böyle kabullendi

Yiğitle yoldaş olmayı.

Saari’li Ahti

Sürdü kayığını sulara,

120 Bir sürüngen gibi,

Kaydı tekne dalgada

Kuzey batıya,

Pohjola’nın denizine.

Pohj ola ‘nın ev sahibi kadını

125 Büyü yaptı,

Soğuk hava yolladı

Pohjola denizine,

Açık sulara.

Ayazların Tanrısına

130 Emretti, şöyle dedi:

— Pakkanen, elimde yetişen güzel!

Var git dediğim yere,

Ne dersem onu yap,

Getir emrimi yerine:

135 Buza sar gelenlerin kayığını,

Lemminkäinen’in teknesini

Denizin sırtında dondur,

Dipsiz derinlerde!

Sahibi birlikte donsun,

140 Sapla oğlanı orada,

Çıkmasın sonsuzluğa,

Ölünceye katılsın kalsın;

Arzulayıp salmazsam,

Büyümü kaldırmazsam!

145 Soysuz Pakkanen,

Adı kötüye çıkmış,

Başlar dalgaları soğutmaya,

Denizi dondurmaya.

Vardı gitti,

150 Yoluna devam etti;

Ağaçları daladı yaprak komadı,

Otlarda tomurcuk bırakmadı.

Pohjola dolayına ulaşınca,

Sonsuz koylar

155 Buz tuttu.

Kıyılar kırağı bağladı

Bir gecenin içinde.

Deniz donmadı,

Dalgalar kakılmadı.

160 Açıklarda bir ispinoz,

Bir çoban kuşu vardı

Sallantılı sularda,

Tırnakları bozarmadı onun da,

Ayazı duymadı başı.

165 Bir kaç günün sonunda

Kudurdukça kudurdu ayaz,

Bir gecenin içinde

Sertçe, kuvvetlice esince

Dayanacak hiçbir şey kalmadı.

170 Sular bir arşın buz tuttu

Bir mızrak boyu kadar

Kar toprağı örttü.

İşte bu sıralarda,

Delikanlının teknesi

175 Deryanın tam ortasında,

Kakıldı kalakaldı.

Karar verdi Ahti’yi dondurmaya,

Kahramanı buydurmaya.

Elindeki tırnakları,

180 Ayağının parmakları

Soğuk yönünden yoklandı.

Çok kızdı Lemminkäinen,

Hem alındı, hem kızdı.

Ateşte denedi parmaklarını,

185 Demir yığınının içinde;

Elleriyle yakaladı soğuğu,

Ayazı hırpaladı.

Şöyle söze başladı:

— Pakkanen, soğuk Tanrısı

190 Puhuri’nin ayaz oğlu!

Buydurma tırnaklarımı,

Sökme ayak parmaklarımı,

Kulağıma yanaşma,

Başıma ilişme, üşütme!

195 Bulamadın mı buyduracak

Bir başka kimse, başka nesne!

Şu mahlûkun derisinden,

Anasının doğurduğu çelimsizden

Başka şeyler

200 Yok mu donduracak!

Batakları, tarlaları,

Yosunlu taşları sazlıkları

Soğut, dondur

Kavak yığınlarını,

205 Huş yapraklarını,

Dala çam dallarını!

Derdin nedir deri ile,

Anaların doğurduğu ile;

Sıcak çakıl taşları,

210 Kaynayan kayalar,

Demir dağ

Bakır tepe,

Vuoksi’nin sert suları,

Coşkun İmatra!

215 Bunları sok boğazına,

Nefesini bunlarla tıka!

Bilirim nerden geldiğini,

Söyliyeyim mi kimliğini?

Pakkanen, Pohjola dolayında

220 Sert rüzgârlı korulukta,

Bir kuytu sazlıkta doğdu.

İşe yaramaz bir ana,

Bir kötü babadan!

Pakkanen’i kim emzirdi,

225 Ayazı sütle besleyen kim’di,

Göğsü yoksa anasının,

Bir süt veren çıkmadıysa?

Pakkanen’i yılan emzirdi,

Çıyan onu besledi

230 Başsız memesiyle,

Boş göğüslerinden;

Kuzey yeli

Beşiğini salladı,

Soğuk hava

235 Ninnisini söyledi

Sazlıklı akıntılarda,

Çamurda batakda.

Yaramaz oğlan

Böyle çıktı ortaya,

240 Bir uğursuz oldu,

Adı bile yoktu

(Pakkanen) deyiverdiler!

Dalgalarda sürttü,

Çalılıkta dolaştı;

245 Yaz günleri bataklıkta,

Uçsuz dipsiz obrukda;

Kış günleri ormanda

Kaldı, konakladı;

Ak çamlarda, korulukta,

250 Akkavakların arasında

Dondurmadık yeşillik komadı;

Tarlalar dümdüz oldu,

Ağaçlar dalandı

Döküldü yaprakları

255 Fundalıkta çiçek bitmedi,

Çamlarda diken tutmadı;

Kara çamdan, ak çamdan

Döktü indirdi kabukları.

Şimdi burnun büyüdü

260 Bana musallat oldun?

Nedir derdin benimle

Tebelleş oldun?

Kulaklarıma yapıştın,

Tabanıma elleştin,

265 Tırnakarımı mı istersin?

Beni üşütemezsin,

Buyduramazsın!

Çorabımda ateş yakarım,

Çarığıma kor koyarım;

270 Eteğime kıvılcım asar,

Tabanıma kül basarım

Pakkanen’e tutulmam,

Soğukta donmam!

Dön geldiğin yere,

275 Pohjola’nın ötesine;

Tersyüzü giderken de

Ateşteki tencerelere

Buz tuttur, dondur;

Ocaktaki yanan kömürleri

280 Soğut, söndür;

Kadınların elleri

Hamurda yapışsın kalsın,

Çocuklar ana memesinde,

Süt, koyunun göğsünde,

285 Tay kısrağın karnında

Yapışsınlar ayazmla!

Dediklerim yetmezse,

Bunlarla gelmezsen yola

Büyülerim seni,

290 Hiisi’nin kor ateşinin içine

Ya da Lempo’nun ocağına;

Sokul ateşe, örse seril

Demirci döğsün seni;

Bunlarla da gelmezsen yola,

295 Dediklerim yetmiyorsa,

Daha başka sözüm var:

Nefesini çevir yaz günlerine,

Dilini sıcak ülkelere,

Ölesiye kal oralarda;

300 Kurtarıcın gelinceye,

Yol gösterenin buluncaya!

Pakkanen, Puhuri’nin oğlu

Anlar sonunun geldiğini,

Şöyle fısıldar:

305 — Anlaşalım seninle,

Hiçbir zaman bir yerde

İlişmiyelim birbirimize!

Bir kez görürsen üşüttüğümü

Ya da titrettiğimi,

310 Sok ateşin içine,

Kıvılcımlı demire

İlmarinen’in örsünde

Çekiçlet beni!

Nefesimi yaza çevir,

315 Dilimi sıcak ülkelere

Sonsuzluğa, ölünceye!

* * *

Delikanlı emminkainen

Bırakır buza

Savaş teknesini yapıştığı yerde.

320 Başı önde, kor gider.

Tiera beraberinde ilerler

Delikanlının gerisinde

Dümdüz buzlu alanlar,

Işıl ışıl kaypak dolaylar.

325 Bir gün giderler, ikinci günü de,

Üçüncü günün içinde

Bir tenha koyun kenarında,

Bir sefil köy görünür.

Vardı bir evin önüne,

330 Şöyle dedi:

— Bulunur mu azıcık etiniz

Ya da bir parça balık,

Şu yorgun delikanlıya,

Bitkin iki erkeğe ?

335 Ne et varmış

Ne de verecek balık bu evde.

Delikanlı Lemminkäinen

Yakışıklı Kaukomieli şöyle dedi:

— Ateş kül etsin,

340 Seller sürüklesin!

İlerledi yol aldı.

Bir ormana vardı.

Boş yerler,

Bilinmedik yollar.

345 Delikanlı Lemminkäinen,

Yakışıklı Kaukomieli

Kayalardan yün söktü,

Taşlıklardan tüy topladı

Çorap yaptı,

350 Elcek takdı

Böylece korudu soğuktan

Pakkanen’in daladığı yerleri.

Çığırları kolladı,

Dönemeçleri yokladı:

355 Çığır ağaçlığa çeker

Dönemeçler kaybolur gider.

Delikanlı Lemminkäinen,

Yakışıklı Kaukomieli şöyle dedi:

— Hey Tiera, kardeşim!

360 Girdik bir çıkmaza,

Halimiz nice ola,

Bir çare yok kurtulmaya!

Tiera cevapladı

Şöyle dedi:

365 — Ne zavallıyız, ikimiz

Öç almak isteriz,

Kavgaya bulaştık da

Ta Pohjola’ya vardık,

Başımız derde girdi,

370 Halimize bak şimdi!

Kötü yerler,

Bilinmedik dolaylar.

Hangi yol nereye gider,

Patikalar izler

375 Nerede başlar,

Nerede biter.

Ölmeye ormana gideriz,

Fundalarda serileceğiz

Kuzgun yuvalarında,

380 Kargaların tüneğinde.

Kargalar delik deşik edecek,

Kuşlar neyi bulsa alıp gidecek:

Kuşlar etlerimizi,

Kuzgunlar kanımızı;

385 Karganın gagası ıslanacak

Biz zavallıların leşiyle:

Kemiklerimiz ezik ezik.

Kayalığa taşınacak.

Tatlı anam bilmez ki,

390 Bir haber alamaz ki bizden:

Nerede ciğerinin köşesi,

Nerede kan, damlası,

Büyük savaşta mı,

Şöyle böyle bir döğüşte mi,

395 Açık denizlerde,

Sonsuz dalgalarda mı;

Kozalaklı çamda,

Fundalıkta, korulukta mı!

Hiç bir şey bilmez ana,

400 Oğlundan yana.

Beni öldü sanır,

Yok oldum sanır taşıyanını.

Yaş döker ağlar,

Sızlanırdır büyüğüm:

405 Zavallı oğlum,

Tek dayanağım

Tuoni’nin hasadında

Ölüm diyarında ağaç budar.

Der de düşünür:

410 Bakın şimdi, oğlumun

Okları işsiz kaldı,

Güzel yayları kurudu;

Kuşlar semiriyor,

Yaban tavuğu etlendi;

415 Ayılar rahat,

Geyikler tarlada yuvarlanır;

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli şöyle dedi:

— Anam da öyledir, taşıyanım,

420 Güçsüz zavallı anam!

Bir yığın civciv büyüttü,

Bir sürü kuğu kuşu.

Dağal esti dağıttı,

Şeytan aldı götürdü

425 Kimisini şu yana, kimisini bu yana,

Kimisini başka tarafa.

Bir baksana geçmiş zamana,

İyi günlerdi o günler.

Çiçek gibi açılırdık,

430 Tarlalarımızın meyvesi:

Bakmaya kıyamazlardı

Boyumuza boşumuza.

Görme şu halimi

Bu yaşımda:

435 Bir rüzgar kaldı tanış,

Güneş eski güneş

Onu da bulutlar sarıyor,

Yağmur damlaları karartıyor.

Amma aldırmam bu hale,

440 Pek de keder çekmem

Bakireler sağ kaldıkça,

Örgülü saçlılar neşeli,

Kadınlar keyfinde oldukça,

Gelinler mutluysa evimizde

445 Beni özleyip ağlamaz,

Tasaları artmazsa.

Koca karıların büyüsü tutmaz,

Kahinler de kestiremezdi

Bu yollarda öleceğimizi,

450 Bilinmedik yerde tükeneceğimizi.

Genç yaşta uyuduk,

Kanlı canlı göçtük gittik.

Büyücüler büyüledi,

Kahinler ne olduğunu bildiyse

455 Onlarla olsun kötü dilekleri,

Kulübelerinde çürüsün!

Büyülesinler kendilerini,

Çocuklarını yok etsinler,

Tüm aileleri ölsün,

460 Sülaleleri kurusun!

Hiç bir zaman, babam

Ya da büyüklerimden biri

Büyücüye yenilmedi,

Laponya’lıya ezilmedi.

465 Babamın bir şözü var,

Ben de bunu tekrarlarım:

— Koru Ulu Tanrı,

Güzel Tanrı gözet!

Yardıma gel merhametli elinle,

470 Gücünle kuvvetinle;

Erkeklerin aklına gelenden,

Kadınların endişelerinden,

Yaşlıların vehminden,

Delikanlıların yalanından koru!

475 Her zaman yardımcı ol,

Güvenilir bekçi ol,

Şu garip oğlan yok olmasın,

Anasının doğurduğu göçmesin,

Tannrı kulu izinden ayrılmasın,

480 Tanrı takdirinden uzak kalmasın!

Delikanlı Lemminkäinen,

Güzel Kaukomieli

Dertlerinden at yaptı,

Tasasını yağız aygır,

485 Kötü günleri gem takdı,

Kinlerinden eğerler,

Atladı atın sırtına,

Küheylanın üstünde

Çekti gitti,

490 Tiera’sı yanında.

Kıyılardan sürdü,

Kumsallardan aştı,

Değerli anasının yanına,

Büyüğünün ocağına vardı.

495 Kauko’mu burada bırakayım;

Türküyü de keseyim.

Tiera varsın gitsin yoluna

Kendi evi dolayına yollansın.

Ben bir başka şarkı söyleyim,

500 Bir başka derdi dökeyim.

*

|RUNO

31

Untamo, kardeşi Kalervo’ya karşı savaşa kalkar; onu bütün halkı ile birlikte yok eder. İçlerinde bir tek gebe kadın hayatla kalmıştır. Untamo’nun evine götürülen kadın, bir çocuk dünyaya getirir; adını Kullervo koyarlar.

Çocuk, daha beşikte iken, Untamo’ya karşı kin taşır; Untamo da bunun farkındadır. Kullervo büyür, kendisine verilen her işi bilerek kötü yapar. Untamo, onu köle olarak. İlmarinen’e satar. (1—374)

Ana civcivlerini büyüttü,

Bir yığın kuğu.

Tavukları çite saldı,

Kuğularını nehire bıraktı.

5 Kartal geldi kaldırdı,

Şahin geldi dağıttı.

Kanatlı kuş serpeledi:

Birisini Karelia’ya,

Birisini Rusya’ya,

10 Üçüncüsü evde kaldı.

Rusyaya götürülen

Tüccar oldu;

Karelia’ya götürülen

Gelişti Kalervo oldu;

15 Evde kalandan,

Babasına dert,

Anasına yürek sızısı

Untamo oldu.

Untamo ağ saldı

20 Kalervo’nun sularına;

Kalervo farkına vardı,

Balıkları topladı

Aldı götürdü.

Kötü adam Untamo

25 Buna pek kızdı, gücendi,

Parmaklarından kavga çıkardı,

El uçlarında döğüş hazırdı.

Ağlar bahane,

Su sebep.

30 Hani yüzünden dalaştı,

Önce ağız kavgası yaptılar,

Biribirini yenemedi:

Biri birşey dedi mi

Öteki altında kalmaz.

35 Birkaç zaman böyle geçti,

Derken işler değişti.

Kalervo yulaf ekdi

Untamo’nun kulübesi yanına.

Untamo’nun koyunu

40 Kalervo’nun ekinini yedi.

Kalervo’nun köpeği

Untamo’nun koyununu daladı;

Untamo, kardeşi Kalervo’ya

Pek kızdı gücendi,

45 Bundan yana

Attı tuttu,

Söğdü saydı.

Untamo kardeşi Kalervo’yu

Azarladı, korkuttu.

50 Kalervo’nun kökünü kazıyacak,

Küçük büyük komayacak,

Evini barkını yakacak.

Adamlarını silahladı,

Büyüklere kılıçlar,

55 Küçüklerin ellerine pala,

Kadınların omuzuna balta

Düştüler yollara,

Öz kardeşiyle savaşa.

Kalervo’nun güzel gelini

60 Pencerede oturmuş,

Bakınırdı dışarlara.

Şöyle dedi:

— Bir kalın sis mi

Ya da kara bulut mu,

65 Tarlaların ucunda,

Yol boyunca?

Ne sis, ne bulut:

Untamo’nun adamları

Geliyorlar döğüşmeye.

70 Daldılar köye

Kalervo’nun adamları

Balta, bıçak giriştiler.

Yok oldu Kalervo halkı,

Tükendi koca aile,

75 Evler yakıldı,

Yerle bir oldu.

Kalervo’nun gebe karısı,

Karnı burnunda,

Canlı kalan

80 Tek varlık oldu.

Untamo’nun adamları

Kadını alıp gittiler,

Evlerini süpürttüler,

Yerleri yıkattılar.

85 Aradan az zaman geçti;

Bir oğlan dünyaya geldi

Bu talihsiz anadan.

Adına ne demeli?

Anası (Kullervo) dedi çağırdı,

90 Untamo (Ganimet) adını takdı.

Bebek oğlan, öksüz

Salıncakta sallandı,

Beşikte ırgalandı.

Saçları yelep yelep

95 Bir gün sallandı,

İkinci günü sallandı,

Üçüncü günün içinde

Başladı tepinmeye:

Göbek bağı söküldü

100 İkiye bölündü;

Yorganını tepti,

Beşiğini kırdı,

Bezlerini dağıttı.

Untamo’nun ailesi,

105 Hemen herkes, evcek:

— Oğlan adam olacak,

Aklı da başında sevimli;

Yüz köle satın alacak,

Bin uşağı karşısında

110 Duracak dediler.

İki aylık, üç aylık,

Üçüncü ayın içinde çocuk,

Daha bacak kadarken

Başladı mırıldanmaya:

115 — Bir büyüsem, güçlensem

Babamın intikamını alacağım,

Anamın acısını çıkaracağım.

Untamo, sayıklamayı duydu,

Şöyle düşündü:

120 — Bu çocuğun yüzünden

Sülâlem son bulacak;

Oğlan, babasına çekmiş!

Erkeklerin rahatı kaçtı,

Kadınları düşünce aldı:

125 Oğlanı ne yapsalar

Karaltısını kaldırsalar.

Bir fıçıya tıktılar,

Sulara, dalgalara!

İki üç gece sonu

130 Gidip baktılar:

Boğuldu mu, öldü mü fıçıdaki.

Ne ölen var, ne boğulan;

Dipdiri fıçıdaki oğlan!

Kıyıya çıkmış,

135 Bağdaş kurmuş oturmuş;

Elinde bir bakır olta,

İpek ipe yapışmış,

Denizde su kulaçlar:

Denizde su çok,

140 İki kepçe, iyi ölçse

Belki üç!

Untamo, kafa yordu

— Oğlanı ne yapsa.

Karaltısını kaldırsa,

145 Canı çıkasıca.

Huş ağacı toplattı.

Sert dallar,

Yüz budaklı çamlar;

Çok değil,

150 Çocuğu yakacak kadar:

Huşlar, sert dallar,

Yüz budaklı çamlar

Yığın yığın yığıldı;

Bin kızak dolusu kabuk,

155 Yüz arşın dişbudak,

Çıralar tutuşturuldu.

Alevler yığını sardı,

Oğlan içine savuruldu.

Bir gün yandı, iki gün,

160 Üçüncü gün de yandı.

Gidip baktılar:

Oğlan yerde çömelmiş,

Bir eli dizine dayalı,

Ötekinde bir maşa,

165 Kıvılcımlar arasında

Ateş karıştırmakta;

Közleri yanyana dizer,

Ne tek kılı eksilmiş,

Ne saçları ütülmüş!

170 Untamo, çok kızdı buna:

— Oğlanı ne yapsa

Karaltısını kaldırsa,

Canı çıkasıca.

Bir ağaca astırttı,

175 Meşeye sallandırdılar;

İki gün geçti, üç gün,

Bir bu kadar da gece.

Untamo düşündü:

— Zamanı geldi

180 Gidip bakmanın,

Çocuk yok oldu mu,

Öldü mü, can verdi mi

Ağaçta, sallandığı yerde.

Kölesini yolladı bakmaya.

185 Köle şu haberi getirdi:

— Kullervo hayatta,

Ölmemiş yaşamakta.

Eline bir çakı almış

Resim kazmakta ağaçlara.

190 Meşenin göğdesi çizik dolu:

Adamlar, mızrakları, kılıçları.

Untamo’ya kim yardıma gelecek

Şu oğlandan yana?

Öldürmeye imkân yok,

195 Oğlan yanaşmıyor bu işe,

Canını verivermiyor.

Sonunda vaz geçti Untamo,

Varsın ölmesin Kullervo.

Büyüttü oğlanı,

200 Esir gibi kullandı.

Untamo çeker karşısına,

Şöyle söyler oğlana:

— Uslu uslu durursan,

Bir zarara varmazsan,

205 Kapım açık

Kölem gibi çalışmana.

Alırsın ücretini

Gördüğün işe göre:

Ya beline bir tekme

210 Ya da bir şaplak

Boyun köküne!

Kullervo az daha büyüyünce,

Bir karış boy sürünce

Ağır işe koştular,

215 Angaryalar, angaryalar.

Çocuğa bak,

Beşik salla:

İyi bak çocuğa

Karnını doyur.

220 Bezleri nehirde yıka,

Kundağını temizle.

Bir gün baktı bebeğe,

İkinci günü de:

Elini kırdı yavrunun,

225 Gözlerini oydu.

Üçüncü günün içinde

Çocuk hastalıktan öldü,

Bezler akıntıya kapıldı,

Beşik ateşte yakıldı.

230 Untamo düşündü:

— Oğlan bu işe yaramadı,

Çocuğa bakamadı,

Beşik sallayamaz!

Hangi işe koysam ki,

235 Ne yaptırsam,

Ağaç mı budatsam?

Ağaç kesmeye yolladı.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Keyfe gelir, söylenir:

240 — Adam oldum sayılırım

Elimde balta olunca,

Beni birşey sanırlar,

Değerim de böyle artar;

Beş kişiye bedelim,

245 Belki altı ederim!

Demircinin ocağına vardı,

Şöyle seslendi:

— Ey demirci kardeş!

Yap bir nacak,

250 Ağzı düzgün olacak;

Bana da yakışacak!

Ağaç budayacağım,

Huşları yıkacağım!

Demirci isteneni yaptı.

255 Adamına uygun düştü nacak,

Kullanana pek yakışacak.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Aldı baltasını;

Gündüzleri biledi,

260 Geceleyin sap takdı.

Yollandı ağaç kesmeye

Kuytu yerlere;

Kütüklerin arasında

Çalışmaya başladı.

265 Nacağını salladı:

Kalın kütük

Bir vuruşta,

İnce dallar

Yarım yoklayışta,

270 Beş ağaç bir nefeste,

Belki sekiz, devrildi.

Şöyle söylendi:

— Şeytan çalışsın

Hiisi kütük devirsin!

275 Bıraktı işini,

Bir ağacın gövdesine

Tırmandı çıktı.

Islık çaldı,

Bağlık saldı:

280 — Devrilsin ağaçlar,

Yere serilsin huşlar,

Sesimin ulaştığı yerlerde,

Islığımın duyulduğu dolayda!

Filizler sürmesin,

285 Fidanlar büyümesin

Kalervo’nun oğlunun,

Ağaç kestiği bu toprakta,

Sonsuzluğa!

Fidan tutsa,

290 Ekin sürse,

Saplar yükselse de

Yemişler olmasın,

Başaklar dolmasın!

Kötü adam Untamo,

295 Çıkıp geldi bakmaya

Kalervo’nun oğlunun

Ormandan açtığı tarlaya:

Toprak toprağa benzemez.

Yatkın değil bu işe köle.

300 Untamo düşündü:

— Bu işi de becerememiş!

Ormanımı mahvetmiş,

Ağaçların iyisini

Kesmiş atmış, köklemiş!

305 Hangi işe koysam ki,

Ne yaptırsam,

Nerelere yollasam.

Çit mi çaksa?

Çit çakmaya gönderdi.

310 Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Çit çakmaya gitti,

Başladı çit çatmaya.

Eğri büğrü ağaç dalı,

Çürük çarık kazıkları

315 Buldu toparladı,

Çaktı çakıştırdı;

Bağlantı yerlerine,

Ekleri eklere

Kötü ağaçla

320 Sert övezi doladı.

Dörtbir yanı,

Sağı solu kapalı

Bir kapısız

Çit onardı.

325 Şöyle söylendi:

— Kuş gibi gökte uçmayan,

İki de kanat çırpmayan

Bu çiti aşamasın;

Kalervo’nun oğlunun

330 Onardığı çitin içinde,

Kapansın varsın kalsın!

Untamo geldi baktı.

Çiti gördü:

Aralıksız deliksiz,

335 Yer yüzüne çakılı,

Bulutlara kakılı,

Kapı yeri belirsiz.

Şöyle söyledi:

— Bu işe de yaramadı,

340 Çit de çatamadı;

Kapı takmadı,

Dört yanını tıkadı,

Yer yüzüne çakılı,

Bulutlara kakılı:

345 Üstünden aşamazsın,

Alt yanından geçemezsin!

Hangi işe koşsam ki,

Ne yaptırsam.

Harmana mı yollasam?

350 Çavdar harmanına yolladı.

Kalervo’nun oğlu Kullervo

Çavdar yoldu,

Samanını savurdu.

Mal sahibi harmana geldi:

355 Çavdar kesmiğe karışmış.

Untamo pek kızdı buna.

Şöyle düşündü:

— Bu işe de yaramadı

Hangi işe koşsam ki?

360 Rusya’ya mı azıtsam,

Karelia’ya mı satsam

Ya da demirci İlmarinen’e

Hammallık etmeye?

Kalervo’nun oğlunu böylece,

365 Karelia’da demirciye sattı.

Demirci ne ödedi?

Bedel diye şunu verdi:

İki delik tencere,

Üç saçayağı yarısı.

370 Beş kırık tırpan,

Altı çapa

İşe yaramazından,

Ahraz oğlana,

Beceriksiz kölesine.

*

|RUNO

32

İlmarinen’in karısı, Kullervo’yu sığırtmaç yapar. Azık torbasına koyduğu ekmeğin içine taş doldurur.

Sürüyü dualar okuyarak kıra salar. (1 — 548)

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Mavi çoraplı Tanrı kulu,

Sarı saçlı yakışıklı,

Parlak kunduralı,

5 Demircinin evinde

Sordu akşamleyin

Gece işini erkekten,

Gündüz işini kadından:

— İşime bir ad koyun,

10 Ödevimi belleyim;

Bir anlayım

Ne yapacağımı,

Hangi biçim yorulacağımı!

Demircinin karısı

15 Yordu kafasını:

Yeni gelen köleyi

Nerde sınasa ki;

Ne iş vermeli uşağa,

Para ile tutulmuşa.

20 Sığırtmaçlık uygun düştü köleye,

Sürü gütmeye gidecek.

Demircinin dişlek karısı,

Utanmaz cadı

Ekmek yaptı çobana,

25 Bir kocaman bazlama:

Üst yanına

Buğday bastı,

Alt yanına yulaf kattı,

İçine de taş tıkdı.

30 Bazlamayı buladı yağa,

Üstünden yana;

Azık diye bunu

Tıkdı torbaya.

Çoban karnını doyuracak.

35 Kölesini tenbihledi,

Şöyle dedi:

— Artıklama azığını sakın,

Sürü ormana kavuşmadan!

İlmarinen’in karısı

40 Sürüsüne yol verdi.

Şu sözleri söyledi,

Şöyle tamamladı:

— İneklerim, sağmallarım

Çıkıyorlar yaylıma;

45 Eğri boynuzlular,

Çift tırnaklılar

Otlağa, huş ormanına,

Semirsinler, yağlansınlar

Çayırlarda, çimenlerde,

50 Altın çamlıkda,

Gümüş korulukta.

Ulu Tanrı yüzüme bak,

Tanrım koru, gözet

Kötü yoldan,

55 Tehlikeden, zarardan,

Çeşitli felâketlerden!

Ağıldayken, gölgelikte

Yardımsız komadın;

Yadda yabanda da,

60 Açıklarda alanda da

Gözet yine Ulu Tanrı, onları!

Güzelleşsin sığırlarım,

İrileşsin, iyileşsin

Yardımını dilerim!

65 İyilerin ver isteğini,

Kötüler ettiğini bulsun!

Eğer çobanım kötüyse,

Değer vermezse sürüme,

Sağmallarımı akkavak gütsün,

70 Söğütler çobanlık etsin.

Kuş kirazı önden gitsin,

Ben ardından varmadan,

Sürü eve dönerken!

Söğüt yolunu göstermez,

75 Akkavak da gütmez,

Kuş kirazı alıp gelmezse

Uygununu sen düşün,

Tabiatın kızlarına güttür,

Sürüme esenlik sağlasınlar,

80 Tüm sürüme!

Ne çok kızın var

Kimbilir;

Emrinde yüzlercesi

Gök yüzünde yaşayan,

85 Tabiatın iyi huylu kızlarından.

Suvetar, has kadın

Etelätär, İyilerin iyisi,

Tatlı Hongatar,

Güzel bakire Katajatar,

90 Ufak tefek Pihlajatar,

Tapio’nun kızı Tuometar,

Ormanların gelini Mielikki,

Tapio’lu bakire Tellervo!

Sürümü gözetleyin,

95 Bakın çekin ürünlerime

Tüm yaz boyu güzelce;

Yapraklar yeşerirken,

Yerde çimen sürerken

Dallarda tomurcuk varken!

100 Has Kadın Suvetar,

Tabiatın anası Etelätär!

Yayıver etekliğini,

Aç da seriver önlüğünü

Sürüm bürünsün,

105 Yavrularım örtünsün

Sert havada,

Yağmurda çavgında!

Kötü yoldan uzak tut sürümü,

Tehlikeye düşmesin;

110 Oynak cıvık bataklıkta,

Parıltılı akıntıda,

Yumaklanan obrukda,

Dönen dipsizde

Sıkıntı çekmesin sürüm,

115 Bir zorluğa uğramasın;

Batağa saplanmasın tırnakları,

Düdenlere düşmesinler

Saatleri yetmedikçe,

Ecelleri ulaşmadan,

120 Kader karar vermeden!

Uzaklardan tatlı ses bul,

Ta göklerin göbeğinden,

Bulutların içinden

Ilım ılım bir ses,

125 Ya da toprak anadan!

Kaval çal güçlü nefesinle,

Tepeleri çiçekle süsle,

Beze alanları da böylesine

Çayırlar donansın,

130 Koruluklar kıpırdasın;

Bataklara tad gelsin

Kenar yerler yeşersin de!

Sürümü besle otlakta,

Sağmallarımı doyur;

135 Sürümü sula sulakta,

Şerbetli sularla!

Yaldızlı ormanda besle

Gümüşlü domurcukla,

Ipıl ıpıl ırmakta sula

140 Aynalı suyla;

Akar su, yeşil çimen,

Altın tepe, gümüş çayır!

Parıltılı kuyular kaz

Sağda solda, otlakda;

145 Sürüm sulansın,

Şerbet yudumlasın,

Şişkin göğüslerine,

Sızım sızım memelerine:

Damarlar oynasın,

150 Süt ırmaklar coruldasın,

Nehir gibi taşsın,

Köpüre köpüre tıksın;

Süt boruları hazırlansın

Koğa koğa dolmaya!

155 Herzaman böyle olsun,

Bol olsun, çok olsun

Kötülük kuran’ın tersine,

Beceriksiz eller de bile

Sütler yere saçılmasın,

160 Bereketi kaçmasın!

Kötüler çoğaldı,

Sütü boşa verenler;

Saçar dökerler

Sağmalların nimetini,

165 Boş yerlere;

Nerde şimdi

Eski iyi kişiler,

Bereketli günler!

Sütü taştan sağarlardı,

170 Çayıra yoğurt çalarlardı.

Anam hiç sormadıydı işini

Bir başka evden;

Sütünü güç sağlardı

Tuonela’dan, uzaklardan,

175 Manala’dan,

Dip yerlerden kuytudan

Tek başına geceleri

Karanlığın içinde ürkek,

Kimselere görünmeden

180 Kötülere duyurmadan,

Kıskançları konuşturmadan!

Anam söyler dururdu,

Ben de böyle düşünürüm:

İneklerin sütü azaldı,

185 Nere gitti?

Kırlarda mı saçıldı,

Köylerde mi sağıldı;

Cadıların göğsüne mi aktı,

Kıskançların koynunda mı

190 Ya da saklı kaldı,

Ağaçlara mı bulandı,

Ormana mı taştı,

Çayırlarda, fundalarda

Boşlara mı gitti?

195 Süt boşlara gidemez,

Yabanda yadda kalamaz;

Ne kötünün göğsünde,

Ne kıskancın koynunda,

Ağaçlıkta ormanda,

200 Çayırda korulukta

Boş yerlere harcanmaz!

Süt, evlerde lâzım,

Başta gelen tek nimet;

Onu, evinde kadın bekler

205 Tahta koğası elinde!

Suvetar, has kadın,

Tabiatın kadını Etelätär!

Doyur karınlarını:

Syötikki yeme doysun,

210 Juotikki suya kansın,

Hermikki’m semirsin,

Tuorikki’m güçlensin,

Mairikki’ye süt yetiştir,

Omena’nın ağızı artsın

215 Taze ottan, iyi sudan,

Çalı çiçeğinden,

Menevişten, tomurcuktan,

Köklerin orta yerinden

Alsın gelsinler

220 Tatlı sütleri;

Memeleri sallansın,

Güdek hizmetcim sağsın,

Corul corul coruldatsın!

Tabiatın güzel kızı,

225 Eteklikli sıcak kız,

Tatlı yüzlü!

Çorak yerden, çamurdan,

Bataklıktan, topraktan,

Akar sudan, ırmaktan

230 Çık, bulunduğun yerden!

Kuyulardan su çek,

Sürümün üstüne dök

Yıka güzelleştir;

Ürünleri çoğalsın

235 Eve dönmeden,

Hanımının önüne gelmeden,

Tenbel sağıcıya ulaşmadan.

Mielikki, ormanın gelin kızı,

Davarların Tanrıçası,

240 Koca elli!

Uzun boylu bir kızını,

En iyisini yolla;

Bu yaz boyunca!

Hayvanlara o baksın,

245 Merhametli Tanrının bağışı

Sıcak günler boyunca!

Tellervo, Tapio’nun kızı,

Tombul bakire,

Sis gömlekli,

250 Salkım saçak etekli,

Sarı saçlı güzel!

Metsola’da, Tapiola’da

Sürüleri gözeten

Gel, dileğim var senden:

255 Dikkatli güt sağmalları,

İyi gözet sürümü

Yumşak ellerinle,

Zarif parmaklarınla!

Vaşak sırtında dolaş,

260 Balık kanadına bin,

Deniz perisinin

Pullarında otur,

Yaban koyununun

Üstünde kıvra!

265 Gün batıp giderken,

Gece olup gelirken

Sürümü eve çevir,

Şu iyi kadının önüne;

Sallanan yağ torbaları,

270 Süt dolu böğürleriyle!

Güneş yuvasına girerken,

Gece kuşları öterken,

Sürümü öğütleyiver,

Boynuzlulara bir deyiver:

275 Haydin bakalım evinize

Eğri boynuzlular;

Haydin şimdi evinize

Süt verenler, evlere!

Orada pek rahatsınız,

280 Tertemizdir ahırınız;

Bakın orman karardı,

Kıyılar da karardı

Gezelemek zor size.

Dönün yerlerinize

285 Kadınlar sizi bekler,

Size ateş yakıldı

Kokulu çimenlerde,

Otların arasında. (* )

Nyyrikki, Tapio’nun oğlu,

(*) Hayvanlar sağılırken haşarattan korumak için ateş yakılır.

290 Mavi kaftanlı

Yeşilliklerin koruyucusu!

Çam göğdelerini yerleştir,

Ak çamlar döşe

Kirli yerlere;

295 Kapat tehlikeleri böylece

Batakları, oynak yerleri

Sağlamca bekiştir de

Rahat yürüsün eğri boynuzlar,

Çift tırnaklılar hoplasın

300 Dumana doğru,

Batağa düşmeden,

Çamura gömülmeden!

Sürüm sana aldırmaz da

Gece eve dönmezse,

305 Pihlajatar, minnacık kız;

Güzel bakire Katajatar

Koruluktan huş kes,

Ormandan çalı topla,

Ardıç kamçı hazırla

310 Ya bir övez öğendire

Tapio şatosunun ardından,

Tuomivaara’nın öte yanından;

Sür sürüyü bahçeye,

Hamamın yanındaki yere;

315 Evinkileri eve gönder

Ormanınkileri ormana sal!

Ayı, ormanın al yanaklı elması,

Ağaçların tatlı koca oğlanı!

Anlaşalım seninle,

320 Barışalım ömür boyu

Gelecekte, torunlarımızla:

Çift tırnaklıya dokunma,

Sağmalları boğazlama

Yaz günleri boyunca,

325 Tanrının sıcak mevsiminde.

Çıngırak sesi duyunca,

Çan, kaval ya da,

Uyu yatıver yere,

Yaslanıver çimene;

330 Toprağa uzan

Göm başını,

Tıka kulaklarını!

İstersen var git ormana,

Yosunlu taşların arasına

335 Başka dolaylarda,

Duyma çoban sesini.

Tatlı ayı, güzel ayı!

Yasaklamam seni,

Buralarda gezmeni

340 Bağışlarım da belki;

Tatma dilinle ne var ki,

İri ağzını açma,

Parçalamaya hiç kalkma

Pençenle, dişlerinle.

345 Sürünün uzağında dolaş,

Ayran kokulu

Yerleri seç;

Çıngırak sesi,

Çoban türküsü

350 Duyduğun yerlerde

Çok eyleşme çabuk geç!

Sürü tepedeyken

Alt yandan dolaş,

Sürü alt yandayken

355 Tepelerden kıvran.

Sürü açıktaysa

Ormana sokul,

Sürü ormandaysa

Açığa yönel.

360 Guğuk kuşu,

Gümüş başlı güvercin

Ya da turna gibi

Uzaklarda dolaş!

Balık gibi süzül,

365 Yün yumak gibi sarıl,

Keten topuz gibi

Yusyuvarlak tekerlen;

Çek pençeni içine,

Dişlerini etine!

370 Sürüm ürkmesin,

Hayvanlar korkmasın,

Sağmallar sütten kesilmesin!

Rahat bırak sığırları,

Çift tırnaklıları koyuver

375 Sürü rahat dolaşsın,

Yayılsın kıvrıla kıvrıla,

Batakda çorakda,

Ormanda alanda;

Canın çekse de onlara

380 Sakın yaklaşma, ilişme!

Verdiğin sözü unutma

Tuonela nehri kenarında,

Tanrının huzurunda

İzin verilmişti sana,

385 Üç kez bir yaz boyunca

Çıngıraklı dolaylarda

Kötülük yapmadan dolaşmana;

Kötü işe karışmak,

Suça bulaşmak

390 Yasak sana.

Canın çekse,

Dişlerin arzulasa

İsteğini göm çalılığa,

Arzun ormanda kalsın!

395 Çürük ağaçlara saldır,

Kötü şeyler parala;

Batakta kütük gev,

Tarlada kesek dağıt.

Karnın acıkır da

400 Bir şey yemek istersen,

Mantarla doyur karnını,

Karınca yuvasından geçin;

Kızıl kök ye iyisinden,

Dokunma kısmetime,

405 Azığıma el atma!

Ormanlarda bal var,

Dolu dolu kazanlar

Ekşir, dolar taşarlar;

Altın çayırlıkta,

410 Gümüşlü tepelerde:

Açı doyurur,

Susuzu kandırır;

Ye ye bitmez,

İç iç tükenmez.

415 Anlaşalım seninle,

Hayat boyu, ölünceye;

Toprağımız bitişik,

Kavga değer mi hiç

Kısmetimiz çok ise!

420 Kış aylarını bekle,

Kışın belki döğüşürüz

Sana göre, niyetinle.

Yaz gelirken,

Batak yerler erirken,

425 Gölcükler de ılımışken

Buralara pek gelme,

Sürümün, olduğu yere.

Yolun düşse bu yerlere,

Korumuza yönelirsen

430 Vururlar seni.

Evlerinde değilseler avcılar,

Bu işi iyi becerir

Evlerdeki karılar;

Ev kadını keser yolunu,

435 Yolculuğun olduğu yerde biter;

Canın çekmiş aldırmazlar,

Tanrı buyuruğu dışında

İsteğini sana koymazlar!

Ey Ukko uluların ulusu!

440 Ne olur ne olmaz

Bir felaket gelirse

Sürüme, ineklerime,

Onları sen değiştir

Bir bambaşka şeye!

445 Taş olsunlar

Ya da kütük güzellerim

Ayı oralardayken.

Koca oğlan gezeleyip dururken!

Ben olsam ayının yerinde,

450 Canavar canavar dolaşsam

Yaklaşmam karıların

Oldukları yere.

Başka yerde dağ mı yok,

Uzaklarda alan mı yok,

455 Git oralarda seğirt

Başına buyruk,

Tabanların yağırlaşsın,

Baldırın patlasın,

Mavi ormanlarda,

460 Kuytu kuytu yerlerde.

Kozalaklı çayırda koş,

Kumsalda dolaş,

Yollarda yürü,

Kıyılarda gübürde de

465 Var git Pohjola yönüne,

Laponya derinliklerine!

Güzel yerler,

İyi geçer günler.

Yaz oldu mu çıplak ayak,

470 Güz oldu mu keçe çarık;

Batak deme sulak deme!

Ormanlara giremezsen,

Bilmediğin yerlerse,

Bir ize düş,

475 Patikadan yürü

Tuonela’ya,

Kalma’nın olduğu yere!

Batağı var batacak,

Çalısı var yatacak;

480 Kirjo orada,

Karjo orada;

Şişko şişko inekler

Demir yularlı,

Düzinelerle bağlı.

485 Sıska girer, semiz çıkar,

İnce kemik irileşir!

Yumuşa biraz

Yüzün gülsün,

Mavi orman,

490 Koruluk var!

Huzur ver sığırlara,

Çift tırnaklılar

Rahat etsin,

Tanrının ılık yaz gününde!

495 Ormanların Tanrısı

Aksakallı ihtiyar!

Çek köpeğini geriye,

Uzaklaştır itini!

Burnuna mantar tıka,

500 Ahlat sok ya da

Koku almasın,

Sürünün gelişini duymasın!

Gözlerini ipekle bağla,

Kulaklarına çapıt tıka da

505 Dolaşanları farketmesin,

Gezenleri görmesin!

Oğluna izin verme,

Koyuverme piçini!

Bunları yapamazsan:

510 Al git korudan,

Sür uzağa kıyıdan

Bu dar yerden,

Sığırların yanından!

İtini koğuğa tık,

515 Altın halkaya

Gümüş halatla bağla;

Uslu dursun,

Bir korlara basmasın!

Bunu da yapamazsan

520 Ya da buna aldırmazsa:

Ey Ukko sen, altının sahibi,

Gümüşe söz geçiren!

Sözlerimi işit sen,

Tatlı tatlı dediğimi:

525 Övezden bir tasma

Tak burnuna;

Övez yetmezse

Bakırdan olsun,

Bakır yetmezse

530 Demirden olsun tasma,

Demiri de delerse

Bir altından yusufçuk

Çenesinin altına,

Kemiklerin arasına

535 Koyuver sıkı bağla,

Bir iyice düğümle.

Kemikler oynamasın,

Seyrek dişleri açılmasın

Demir sökülmeden,

540 Çelik tasma çekilmeden;

Arasına bıçak girmeden,

Balta işe karışmazsa!

İlmarinen’in karısı,

Demircinin titiz eşi

545 Saldı inekleri,

Ahırından otlağa.

Çobanı da savdı ardından,

Köle sağmalları güdecek.

*

|RUNO

33

Kullervo, sürünün peşinde gider. Akşama doğru, azığını torbasından çıkartır, ekmeğini kesmek ister; bıçağının ağzı taşa çalar, kırılır. Çoban bundan pek üzülür; çakısı ailesinden kalan tek hatıradır.

Azığına taş katan kadından öcünü almak için, sürüyü bataklığa sürer ve kurt ve ayılardan bir yeni sürü hazırlayarak eve bunlarla döner. Hayvanları sağmaya gelen ev sahibi kadını canavarlar parçalar. (1 — 296)

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Yüklendi azık torbasını,

İnekleri batak kenarından sürdü,

Tepeden dolaştı kendisi.

5 Yolda düzülüp giderken,

Söylenip dururdu:

— Pek acıklı halim benim,

Ömrüm sürünmekle geçiyor!

Sonu yoktur bu işin,

10 Öküz kuyruğunda seğirt,

Danaları kovala

Bataklara bata çıka,

Çorakta ya da

Sürün dur!

15 Oturdu yerde bir tümseğe,

Tepenin güneşli yönünde.

Türkü çağırdı, şarkı söyledi.

Şöyle dedi:

— Tanrı güneşi ısıt,

20 Tanrının yumağı sıcaklık ver

Demircinin çobanına,

Zavallı sığırtmacın sırtına;

İlmarinen’in evine varma,

Hele hanımına yaklaşma!

25 Karı keyfinde, evde

Has ekmek doğrar,

Çörek tıkınır,

Üstleri tereyağlı.

Fukara çoban kuru yufka,

30 Katı bazlama gever,

Yulaflı güdük kemirir,

Kepekli lokma dişler,

Saman gevişi getirir,

Ağaç kabuğu çiğner,

35 Tahta çanaktan su besler üstünü.

Gen yerin kötü suyu!

Ey gün, buğday renkli tüken!

Tanrının zamanı devril.

Tut çamlığın yolunu,

40 Buğday renkli, fundalığa salın,

Ardıç ormanında saklan,

Yükseliver akkavağın ardına!

Sal çobanı evine

Tereyağına banmaya,

45 Şepit yırtmaya,

Bulamaç kaşıklasın

Çoban böyle diye dursun,

Kullervo dilediği hayali kursun,

İlmarinen’in karısı,

50 Şebiti çoktan yırtmıştı,

Tereyağına banmıştı,

Bulamacı kaşıklamıştı.

Bir sulu aş kaynattı,

Soğuk lahana aşı Kullervo’ya.

55 İt yağını yaladı,

Kedi karnını doyurdu;

Dilediği kadarını yedi Merkki,

Halli arzusunu giderdi.

Korulukta bir kuş öttü,

60 Bir küçük kuş fundalıktan yana:

— Kölenin vakti geldi,

Öksüzün yemek vakti.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Güneşe yöneldi şöyle dedi:

65 — Vakti gelmiş, yemek yesem,

Karnımı bir doyurabilsem

Azığımı mı denesem!

Topladı sığırları

Sürüsünü yatırdı;

70 Bir tepecikte, bir keseğe

Bağdaş kurdu oturdu.

İndirdi torbasını omuzundan,

Azığını çıkardı, evirdi çevirdi.

Şöyle dedi:

75 — Dıştan baksan çörek güzel,

Yumuşak kabuklu;

İçi saman dolu, altı kepek!

Çekti bıçağını kınından,

Başladı ekmek kesmeye;

80 Bıçak dayandı bir sert şeye.

Sürttü çakıl taşına

Kaydı ağzı söküldü sapı.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Baka kaldı elindekine,

85 Gözü yaşla doldu

Şöyle söyledi:

— Bir bıçağımız vardı

Atadan, kardeşlik, sevgili çelik!

Babam yaptıydı,

90 Büyüğüm sap takdıydı;

Çakıla çaldım, serte sürttüm

Cadının ekmeğinde,

Kötü karının azığında.

Karı her halde güler bana,

95 Eğlenir benimle kızı da;

Ne yapsam ki onlara,

Utanmaz cadı karıya?

Bir karga çalıdan seslendi,

Gakladı, şöyle dedi:

100 — Hey fıkara, altın toka

Kalervo’nun oğlu!

Nedir derdin,

Gönlün neye karanlık?

Bir şıvgın kes

105 Huş oranından,

Boklu bacaklıları sürüver

Onunla bataklığa;

Gömüver gitsin sığırları

Gömüklerin içine,

110 Yarısını kurt yesin,

Yarısı ayılara!

Kurtlardan bir sürü kur,

Ayıyı da kat içine;

Kurtlar Pienikki’nin

115 Ayılar da Kyytä’nin

Yerini tutsun;

Bu sürüyü sürüver,

Yürüsün salına salına yolda!

Ancak böyle ödeşirsin

120 Evdeki cadı karı’yla!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Bir azıcık düşündü,

Şöyle dedi:

— Bekle hele şeytanın karısı!

125 Ben ağlarım

Babamdan kalan bıçağa,

Sen ağlayacaksın

Tüm sürüne, sığırlarına!

Ormandan bir şıvgın kesti,

130 Bir kocaman sert değnek;

Sürdü sürüyü batağa,

Tüm sığırlar çakıldılar çamura.

Varsın yarısını kurt yesin,

Bir yarısını ayılar.

135 Kurtlar, inek oldu,

Ayılarla sürü kurdu;

Bir kısmı Pienikki’nin

Bir kısmı da Kyytä’nin

Yerini tuttu.

140 Gün batıya giderken,

Karanlık basıp gelirken

Ağaçların hizasında,

İneklerin sağma vakti yaklaştı.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

145 Canavar sürüsü önünde

Evin yolunu tuttu.

Ayıları öğütledi,

Kurtlara şöyle dedi:

— Karının kalçasına sarılın,

150 Baldırından dalayın

Karşınıza çıkar çıkmaz,

Sizi sağmaya bulaşınca!

Kemikten bir boru yaptı

Tuomikki’nin ayağından,

155 Bir düdük hazırladı

Kirjo’nun bacağından;

Borusunu çaldı, öttürdü düdüğünü

Üç kez evin tepesinde;

Yol kavşağında altı kez!

160 İlmarinen’in karısı,

Demircinin, hanımı

Bir hafta var süt bekler,

Kilerinde yağ kalmadı.

Duydu şamatayı,

165 Fundalıktan gelir

Düdük sesi, boru sesi.

Şu sözleri söyledi:

— Şükrederim sana Tanrı,

Öttü boru, göründü sürü!

170 Nerde bulmuş boruyu

Bizim akılsız oğlan;

Gelir öttüre öttüre;

Kulağım delinecek nerdeyse,

Kafam kazana döndü?

175 Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

— Boruyu batakda buldu köle.

Topladı çamurların içinde!

Sürü eve yaklaştı,

180 Sığırlar ahıra yanaştı

Durup durma tüttür dumanı,

Başla inek sağmaya!

İlmarinen’in karısı,

Evin yaşlı kadınına

185 Yumuşladı inek sağmasını.

Şöyle dedi:

— Hadi sen git sağıver,

Sürüyü karşılada;

Vaktim yok şimdi

190 İnekleri sağmaya,

Ellerim hamur bulalı!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Onu, şöyle cevapladı:

— İneğini kendi sağar

195 Hanım dediğin;

Sürüsünü mal sahibi karşılar,

Benim bildiğim!

İlmarinen’in karısı

Vardı gitti ateş yakmaya,

200 İneklerini sağmaya.

Sürüsüne bir göz attı,

Durumu iyice tarttı.

Şöyle söyledi:

— Sürüm güzel görünüşlü,

205 İnekler pırıl pırıl tüylü;

Vaşak desem yakışır

Ya da yaban koyunu;

Şişkin şişkin göğüsleri,

Çatlayacak bicikleri!

210 Çömeldi yere,

Başladı bicik çekiştirmeye.

Bir çekti, iki çekti,

Üçüncü çekişinde mi ne’ydi

Kurt üstüne çullandı,

215 Ayı arkasından abandı.

Kurdun ağzı ayrıldı,

Ayı baldırına sarıldı.

Yarım baldır dalandı,

Topukda hal kalmadı.

220 Bu iş böyle olunca,

Kalervo’nun oğlu Kullervo

Kendini ödeşmiş saydı,

Cadı karıdan öcünü

İşte böyle aldı.

225 İlmarinen’in karısı

Başladı ağlamaya,

Şöyle söyledi:

— Arsız çoban,

Beğendin mi yaptığını!

230 Ayıları eve sürdün,

Bahçemize kurt saldın!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

— Tutalım iyi yapmadım

235 Ya sen bana ne yaptın!

Katığıma taş kattın

Çakıllı çörek pişirdin:

Çakım taşa çalındı,

Serte sürttüm bıçağı,

240 Babamın tek hatırası,

Büyüğümün yadigârı!

İlmarinen’in kansı

Şöyle dedi:

— Hey çoban, güzel çoban

245 Vaz geç kötü huyundan,

Unut şu dediğin lafları,

Kurtar beni canavarın ağzından

Ayının tırnaklarından!

Bol bol azık hazırlayım,

250 Yanına tatlı katık katayım;

Tereyağı, has ekmek, şerbetli ağız;

Bir yıl çalışma istersen,

İkinci yıl da dinlen!

Yardımıma gelmezsen,

255 Büyülerini çözmezsen

Dayanamam ölürüm,

Toprak olur giderim!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

260 — İstersen öl ister geber,

Ölüme gidenlere

Bol bulunur toprakta yer;

İyiler de göçtü o yöne,

Nice nice büyükler dinlenmeye!

265 İlmarinen’in karısı

Şöyle dedi:

— Ey Ukko, Ulu Tanrı

Bir kocaman yay gönder,

En iyisinde olsun;

270 Bir bakır ok yerleştir

Ateşli yayın üstüne!

Sal ateşli oku,

Koyuver koltuk altına doğru,

Omuz başlarına:

275 Ödür Kalervo’nun oğlunu!

Canı çıksın sefilin,

Gebersin bakır uçlu okla,

Bakır okunla !

Kalervo’nun oğlu Kullervo

280 Şöyle dedi:

— Ey Ukko, Ulu Tanrı

Koy beni bir kenara,

Dön yönünü

İlmarinen’in karısına;

285 Ahlaksız karı gebersin

Yerinde kalsın, debelenmeden!

İlmarinen’in karısı

Devrildi yere

Öldü, kösüldü.

290 Kapısının eşiğinde.

Kadın böyle yok oldu

Güzel hanım göçüp gitti;

Onu haftalarca aradılardı,

Yıllarca da beklediler’di

295 İlmarinen’e eş olsun diye

Vaktiyle.

*

|RUNO

34

Kullervo, İlmarinen’in evinden kaçar. Ormanlarda üzgün dolaşırken bir yaşlı kadına rastlar; ondan, babasının ve anasının hayatta olduklarını öğrenir: Laponya sınırlarında barınmaktadırlar. Kendilerini bulur. Annesi, Kullervo’yu öldü sandığını, bundan duyduğu üzüntülerini anlatır. Büyük kız kardeşi dağa ahududu toplamaya gittiğinde kaybolmuştur. (1 — 246)

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Mavi çoraplı Tanrı kulu,

Sarı saçlı yakışıklı,

Parlak kunduralı

5 Çabuk kaçtı

İlmarinen’in evinden;

Kadının ölüp gittiğini

Evin erkeği duymadan,

Kavgaya bulaşmadan,

10 Ağıtına başlamadan.

Çala çığıra uzaklaştı

Demircinin toprağından.

Bir gürültü, bir şamata:

Yerler sesten sallandı,

15 Bataklıklar dalgalandı,

Çayırlar yankı yaptı

Arsız oğlanın sesiyle,

Hâin çocuğun gürültüsüyle.

Bu gürültü bu sesler

20 Demircinin ocağına ulaştı.

İlmarinen durakladı

Ocağının başında

Bir ara dışa çıktı,

Bakındı sağa sola

25 Gelen sesi dinledi:

Neydi bu gürültü ormanda,

Çayırdaki şamata.

Olan şeyi görünce

Felaketi anladı:

30 Karısı son uykusuna varmış,

Güzel eşi serilmiş

Yerlere yatmış,

Çimenlerin üstünde.

Dondu kaldı İlmarinen;

35 Üzüntüyle kıvrandı,

Katrandan kara kalbi,

İçi simsiyah kömür gibi;

Bir gün ağladı,

Haftalarla ağladı.

40 Kullervo dolaşmakta

Kırda bayırda,

Sık ormanda ilerler,

Şeytanın kütükleri arasında.

Akşam olup gelirken,

45 Gece basmak üzereyken

Bir tepenin üstünde,

Bir tümsek yere çömeldi.

Garip oğlan, kimsesiz

Şöyle söylendi:

50 — Nasıl geldim dünyaya,

Salıvermişler öksüzü

Gökyzünün altında

Yapayalnız yaşamaya?

Herkeslerin evi barkı,

55 Bir gidecek yuvaları

Benden farklı hayatları:

Ağaçlık barınağım,

Tarlalarım çayırlıklar

Ocağım yelde tüter,

60 Yağmurda yıkanırım.

Kimseyi talihsiz yaratma

Öksüz bırakma Tanrım!

Hem anasız, hem babasız

Ortalıkta yapayalnız

65 Bırakma Tanrım!

Yarattın, can kattın

Bir kuşa tek başına

Kıyılarda, kayalıkta!

Kırlangıca gün ulaşır,

70 Serçeler ışıktan zevk alır,

Hayatın tadı onlara,

Uçan kuşa!

Gün üstüme doğmayacak,

Yüzüme güneş vurmayacak,

75 Ne tad var ki bu dünyada!

Neden oldum,

Nasıl geldim hayata:

Karabatak mı yola attı,

Ördek bir batağa mı saldı;

80 Kayalara bırakan alakanat mı,

Bir yaban kazı mı terketti

Kuytu kıyılara?

Babam ben küçükken öldü,

Anam ben bebekken yok oklu.

85 Hem anasız, hem babasız

Dikili ağacım kalmadı;

Buzlar benim çarığım,

Kırağı çorap bana,

Dolandığım yerler don;

90 Batağa bat

Pislikte sürt

İl kapısında sürün

Bahtı karayım!

Yazık mı ki bana,

95 Genç yaşımda

Elim kolum tutarken

On parmağım, tırnaklarım.

Kötülüğe mi bulaşmalıyım!

Derken bir düşünceye daldı:

100 Babasının öcünü almalı,

Anasına yapılanı,

Başına gelenleri unutmamalı.

Şöyle söylendi:

— Ey Untamo bekle hele,

105 Sülalemi yok eden

Gör göstereceğimi sana,

Yanına varınca!

Köşklerinin külünü

Yelde savurmaz mıyım?

110 Bir kadın rastladı

Ormanda giderken.

Yaşlı kadın şöyle dedi:

— Kalervo’nun oğlu

Pek dalgınsın neye,

115 Nereye böyle Kullervo?

Kalervo’nun oğlu Kullervo

Şöyle cevapladı:

— Düşünüp taşındım,

İyice aklıma yatırdım:

120 Babamın öcünü alacağım,

Acısını çıkartacağım anamın!

Untamo’nun köyüne giderim,

İntikam alacağım,

Evleri kül edip savuracağım!

125 Yaşlı kadın şöyle dedi:

— Kim öldü ki ailende,

Baban yaşıyor, Kalervo;

Anan beraberinde!

* * *

— Ey sevgili iyi kadın

130 Çabuk söyle:

Babam nerede,

Güzel taşıyanımın

Olduğu yer neresi?

— Anan, baban uzakta,

135 Laponya’nın sınırında,

Balıklı gölün kenarında!

— Ey sevgili iyi kadın

Çabuk söyle

Nerden gidilir oralara,

140 Yolu nasıl bulurum?

— Pek zor değil ora gitmek,

Kolay bulur yolunu

Arayan yabancı olsa da:

Ormanın köşesini dolan,

145 Irmağın kenarından git.

Bir gün yol al, iki gün,

Kuzey batıda üçüncü gün

Önüne bir dağ çıkacak,

Eteğinden dolan,

150 Sol yanından kıvra!

Sağına bir ırmak çıkacak,

Boylu boyuna yürü,

Üç şelaleyi geç

Karşına bir koy gelecek,

155 Uzun burunun ucunda

Bir küçücük kulübe,

Kuytu yerde;

Baban orada yaşıyor,

Taşıyanın yanında.

160 İki güzel bakire kardeşlerin!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Hemen yola düzüldü.

Bir gün gitti, iki gün,

Bitti üçüncü gün

165 Kuzey batıda

Önüne bir dağ çıktı,

Eteğinden dolandı,

Sol yanından;

Sağında bir ırmak,

170 Irmağı boyundan yürüdü,

Üç şelaleyi geçti.

Bir köy çıktı önüne,

Uzun burunun ucunda

Bir küçücük kulübe,

175 Bir kuytu yerde.

Hemen girdi kulübeye,

Bir tanıyan çıkmadı içerde:

— Hangi sulardan gelir

Bu yabancı misafir,

180 Neredensin sen yolcu?

— Tanımadın mı oğlunu,

Çocuğunu bilemedin mi;

Bir vakitler

Untamo’nun adamları

185 Alıp götürdülerdi,

Babasının avuç içi,

Anasının kirmanı kadar

Ya var ya yokken?

Ana hemen seslendi

190 Şöyle dedi:

— Vay zavallı çocuğum,

Vay öksüzüm,

Altın tokam!

Demek gözüm görecekmiş,

195 Çocuğum bura gelecekmiş;

Öldün sandım,

Çok ağladım

Yokluğunu görünce!

İki oğlum vardı,

200 Güzel iki de kızım,

Büyükleri kayboldu

Ne bahtsızım!

Büyük oğlan savaşta,

Büyük kızım

205 Bilinmedik yerlerde;

Oğlum şu an geri geldi,

Kızımdan bir haber

Çıkar mı ki!

Kalervo’nun oğlu Kullervo

210 Şöyle sordu:

—Kızın nerde kayboldu,

Kardeşime ne oldu?

Ana cevap verdi

Şöyle dedi:

215 — Kız mı nasıl kayboldu,

Kardeşin mi nerede:

Meyve toplamaya gitti’ydi

Ahududu toplamaya,

Ormana dağda;

220 Tavuğum orda kayboldu,

Kuşum öldü!

Bilinmedik ölümle,

Adını koyamadım ölümüne!

Kızını kim özler, arar?

225 Anasından başka kimi var.

Anasının ilki,

Gözbebeği anasının.

Düştüm yollara,

Ayı gibi ormanlarda dolandım;

230 Korulukta su samuru gibi

Bir gün, iki gün,

Üçüncü gün aradım.

Üçüncü gün bittiğinde,

Belki de bir hafta geçe

235 Bir koca dağa vardım,

Yüksek bir kayalık.

Kızıma seslendim tepelerden,

Kaybolan kuşumu çağırdım:

Neredesin kızım?

240 Evine dönsene kızım!

Kayalar cevap verdi sesime:

Sızlanma kızın ardından,

O evine dönmiyecek,

Anasının yanına,

245 Yaslı baba ocağına

Ömürler boyunca.

*

|RUNO

35

Kullervo, babasının evinde, birşeyler yapmak ister. Lâkin, hiçbir konuda faydalı olamaz. Sonunda, babası, onu «Mahsul Harcı» ödemeye yollar. Kullervo, bu işini bitirip evine dönerken rastladığı bir kıza tecavüz eder; bu, kız kardeşidir.

Olayın akabinde, iki kardeş biribirlerini tanırlar; kız, nehirde intihar eder; Kullervo, evine döner faciayı annesine anlatır; ölmek istediğini söyler. Ana, öğüt verir; uzak bir yerde yaşamasını sağlar. Kullervo, bu olayın da sebebini hazırlayan, Untamo’dan öc almaya karar verir. (1—372)

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Tanrı kulu, mavi çoraplı

Büyüklerinin gölgesine sığındı.

Eli bir işe yatmaz

5 Görüp gözeteni olmayınca;

Beşiğini sallayan sevimsiz,

Bir şey öğretmemişti

Ona, çocukluğunda.

Balıktan başladı işe,

10 Serpme serpti;

Kürekleri elinde

Şöyle seslendi:

— Tam gücümle dayansam,

Kuvvet versem mi,

15 Ya da boş mu versem

Emek sarf etmesem mi?

Kayıkdaki dümenci

Şöyle cevapladı:

— Tam gücünle yüklensen,

20 Kuvvetini verirsen

Tekne parçalanmaz,

Kenarları kırılmaz!

Kalervo’nun oğlu

Dayandı küreklere

25 Tam gücüyle;

Tekne bölündü ikiye,

Böğürleri delindi.

Dümendeki Kalervo

Olanı gördü, şöyle dedi:

30 — Beceremedin kürek çekmeyi!

Kenar parçalandı,

Böğür delindi;

Tekne perişan hâle geldi!

Haydi, kalk git

35 Ağ topla, bari

Becer bu işi!

Kalervo’nun oğlu Kullervo

Bulaşır ağ toplamaya.

Şöyle seslenir:

40 — Tam gücümle dayansam,

Kuvvet versem mi

Ya da boş, mu versem

Emek sarf etmesem mi?

Yanındaki yabancı,

45 Şöyle verdi cevabı:

— Ne güç vermeyen

Ne de emek harcamayan,

Yaramaz hiçbir işe!

Kalervo’nun oğlu Kullervo

50 Asıldı tam gücüyle,

Sular bulandı;

Ağlar dolandı biribirine;

Balıklar döküm saçım.

Kalervo olanı gördü,

55 Şöyle dedi:

— Beceremedin ağ toplamayı!

Ağlar dolandı,

Balık boşlara gitti,

Saman gibi ezildi;

60 Haydi kalk git

«Mahsul Harcı» vermeye;

Öde, tarla parasını;

Yolculuğa dayanırsın

Daha iyi becerikli!

* * *

65 Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Tanrı kulu, mavi çoraplı,

Sarı saçlı, çalımlı oğlan

Çıktı yola, harç vermeye

Ya da borç dağıtmaya.

70 İşi çabuk bitirdi,

Bindi kızağına;

Evine dönerken yolda

Sürdü sallandı,

Sallandı sürdü;

75 Yolları boydan boya.

Väinö’nün topraklarında.

Kayağı ile kaya kaya

Bir kız çıktı karşısına;

Sarı saçlı bir güzel kız,

80 Väinö’nün topraklarında.

Kalervo’nun oğlu

Kasar dizginleri,

Söz atar,

Kızı kandırmaya kalkar:

85 — Kız, gelsene kızağıma,

Postlarımın üstüne uzansana!

Kız, kayakta

Cevapladı, uzakta:

— Ölüm girsin kızağına,

90 Hastalıklar postlarında

Serilsin yatsın!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Tanrı kulu, mavi çoraplı,

Atını kırbaçladı,

95 İnci kamçıyı şaklattı.

At koşar, yolculuk ilerler

Yol altından geçer gider;

Kızak, ıslık çala çala.

Kullervo yolda

100 Sürdü sallandı,

Sallandı sürdü;

Yollarda boydan boya,

Donmuş suların üstünde

Açık denizlerde.

105 Bata çıka sulara,

Bir kız çıktı karşısına.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Ağzı kulaklarında

Şöyle girişti:

110 — Kız, gelsene kızağıma,

Otursana yanıma!

Kız cevapladı, uzakta:

— Tuoni girsin kızağın,

Mana seninle oynaşsın!

115 Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Tanrı kulu, mavi çoraplı

Atını kırbaçladı,

İnci kamçıyı şaklattı.

At koşar, yolculuk ilerler,

120 Yol altından geçer gider;

Kızak, ıslık çala çala.

Kullervo yolda

Sürdü sallandı,

Sallandı sürdü;

125 Pohjola dolaylarında,

Sonsuz Lapon toprağında.

Bir kız çıktı karşısına,

Ak gerdanlı bir kız

Pohjola dolaylarında,

130 Sonsuz Lapon toprağında.

Kulervo, Kalervo’nun oğlu

Ağzı kulaklarında

Şöyle girişti:

— Kız, girsene kızağıma,

135 Sıcak örtülerin altına!

Biraz elma almaz mısın,

Nevalemden yemez misin?

Kız, karşılık verdi

Ak gerdanlı şöyle dedi:

140 — Şeytan tükürsün kızağına,

Haydut sen de;

İnsan, üşür örtülerin altında;

Kızakta oturmak can sıkar!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

145 Tanrı kulu, mavi çoraplı

Saldırdı birden kıza,

Çekti aldı kızağına,

Örtülerin altına..

Kız çırpınır, şöyle der:

150 — Sal beni gideyim,

Sefil sen de

Görmez misin,

Dengin değilim,

Nedir benimle derdin!

155 Şimdi kırarım kızağını,

Parçalarım arabanı.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Tanrı kulu, mavi çoraplı

Olduğu yerden, uzandı

160 Para dolu sandığa;

İşlemeli kapağı kaldırdı.

Gümüşleri avuçladı,

Serdi kumaşları yerlere.

Birer birer bunları

165 Kıza göstermekte:

Sırma işli çoraplar,

Gümüş tokalı kemerler!

Kızın aklını kumaş çeldi,

Para gönlünü yumuşattı,

170 Altın, gümüş, işleme

Kızı hayran bıraktı.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Tanrı kulu, mavi çoraplı

Usul usul yaklaştı,

175 Durumu şöyle bir tarttı,

Sarılıverdi bâkireye.

Bir eli dizginlerinde,

Bir eli kızın göğüslerinde

Derken, kızı aldattı

180 Sırma işlemli örtülerin altında,

Kalın postların üstünde.

* * *

Tatlı bir gün Tanrıdan,

Birlikte geçirdiler.

İkinci günü de, yaratan

185 Onlara bağışladı.

Bakire, konuşmaya

Şöyle başladı:

— Kimlerdensin, necisin,

Nerelisin delikanlı?

190 Bir değerli evin oğlu,

Bir tanınmış ailenin çocuğu?

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

— Sülâlem büyük değildir!

195 Ne pek küçük, ne büyük;

Orta halli ailem:

Kalervo babam;

İşe yaramaz oğlan,

Onun çocuğuyum!

200 Sen söyle bakalım,

Bir değerli evin kızı mı,

Ailen tanınmış mı?

Kız, şöyle cevapladı:

— Sülalem büyük değildir!

205 Ne pek küçük, ne büyük;

Orta halli ailem:

Kalervo babam,

İşe yaramaz bir kız,

Onun çocuğuyum!

210 Güzel anamın evindeyken

Beni ormana yolladılar,

Meyve toplamaya,

Dağın böğründen

Ahududu!

215 Meyveleri topladım

Dağlarda, ahududuları

Bir gün topladım,

İkinci günü de,

Üçüncü günün içinde

220 Dönerken eve,

Yol ormana çekti,

Korulukta bitti

Şaşırdım, evi bulamadım.

Oralarda kaldım,

225 Ağladım ıssız yerlerde;

Bir gün ağladım,

İkinci günü de;

Üçüncü günün içinde

Bir tepeye rastladım,

230 Bir koca dağın üstünde.

Uzaklara bağırdım,

Yardımıma çağırdım;

Orman cevap verdi sesime,

Fundalıklar yankıladı:

235 Kes şamatayı, kimsesiz!

Deli gibi bağırma;

Ne yapsan duyuramazsın, evine!

Bir gün, üç gün,

Beş, belki altı,

240 Dertli ağlamaklı,

Hayatıma son vermeye kararlı

Dolaştım ıssız yerlerde:

Ölüp gitsem, yok olsam dedim.

Öleydim toprak olaydım

245 Üç bahar önce,

Ot olur biterdim,

Çiçek olur açardım;

Belki bir kızıl meyve

Çimenlerde, ağaçlarda!

250 Bugüne ulaşmaz,

Kötülüğü tatmazdım,

Bu acı yakmazdı beni!

Bir nefeste söyledi sözlerini,

Sonsuz acısını böyle döktü.

255 Fırladı hemen kızaktan,

Nehire doğru koştu,

Atıldı köpüklü sulara,

Şelâlenin tam ortasına

Saldı kendisini.

260 Ecel, bakireyi karşıladı;

Bağrına çekti ölüm onu..

Güzel kız

Tuonela’da avundu,

Güzel kız

265 Günahını, dalgalarda savundu!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Atlayıp çıktı kızağından.

Çok ağladı, çok dövündü:

— Neler geldi başıma,

270 Ne günlere ulaştım;

Sefil, zavallı yaratıkmışım

Kirlettim kız kardeşimi.

Anamın doğurduğu meleği!

Oy anam, oy babam,

275 Gelmiş geçmiş atalarım!

Neye beni getirip de saldınız

Bu dünyaya,

Bu günleri yaşamama?

Olmaz olaydım,

280 Gökyüzünü görmez olaydım;

Bu toprakta yaşamaz,

Bu çağıma gelmez olaydım!

Hastalıklar alsaydı,

Ölüm beni kucaklasaydı

285 İki günlük bebekken!

Atının hamutlarını kesti,

Koşumları çözdü, atladı,

Kısa zaman geçti aradan.

Babasının topraklarına

290 Çabuk vardı.

Anasıyla bahçede karşılaştı:

— Ey anam, taşıyanını!

Kaderimi bilseydin

Beni dünyaya getirirken,

295 Hamamı dumana boğar

Kapısını kapatır da,

Beni yok ederdin orada.

İki gecelik bebekken,

El kadar çocukken,

300 Bir örtüye sarardın

Salardın sulara;

Çatal sopayla itelerdin!

Beşiğimi ateşte yakardın,

Salıncağımı ocakta!

305 Konu komşu sorarmı’ydı:

Hamam neye kapalı,

Beşik nerede, derler mi’ydi?

Cevap vermen kolaydı:

Beşik ateşte yandı,

310 Döşek ocakta tıkılı,

Hamamda arpa kaynattım,

Bira yaptım, derdin!

Ana, sordu aceleyle,

Cevabını bekledi:

315 — Ne var sende,

Ne geldi başına oğlum?

Tuonela’dan mı döndün,

Yolun Mana’ya mı rastladı?

Kulervo, Kalervo’nun oğlu

320 Şöyle dedi:

— Sorma başıma geleni,

Kötü şeyler,

Korkunç korkunç olaylar:

Kız kardeşimi kirlettim,

325 Anamın doğurduğunu!

Komşulardan dönerken,

Toprak parasını ödemekten,

Bir kız çıktı karşıma,

Ben oynaştım onunla;

330 Kardeşim’miş,

Anamın doğurduğu imiş, bilemedim!

O, şimdi yokluğa karıştı,

Ölümüne ulaştı

Akıntının içinde,

335 Köpüklü sularda!

Bir ölebilsem, eğer

Bulabilsem yok olmanın yolunu.

Bu bana değer!

Nasıl ölmeli,

340 Hayatıma son vermeli?

Kurdun ağzında,

Ayının boğazında

Ya da balinanın karnında,

Canavar dişlerinin arasında mı?

345 Ana şöyle dedi:

— Gerekmez gitmek,

Kurdun ağzına,

Ayıların, boğazına

Ya da balinanın karnına,

350 Canavar dişlerinin arasına!

Çok yer var Finlandiya’da,

Karanlık Savo dolaylarında;

Kötülüğü iyi gizler,

Vicdanları temizler;

355 Kal oralarda

Beş yıl, belki altı,

Dokuz yıl boyunca belki de;

Zaman geçer, uzun yıllar

Üzüntünü unutturur, siler!

360 Kullervo, Kalervo’nun oğlu,

Şöyle dedi:

— Atacağım kendimi tehlikelere,

Kalma’nın bahçelerine;

Savaşa katılacağım,

365 Adamların öldürüldüğü yerlerde:

Untamo hayatta hâlâ,

Sefil adam ölmesini bilmedi;

Öcüm alınmadı, babamdan yana;

Anamın çektiklerini

370 Ödeşmedim onunla!

Akla gelmez kötülükleri,

Ya şu son ettikleri!

*

|RUNO

36

Kullervo döğüş hazırlığına girişir; evde kalanlarla vedâlaşır. Hiç kimse, annesi hariç, gidişine aldırış etmez.

Kullervo, Untamo’nun köyünde kimi bulursa öldürür, evleri yakar. Köyüne döndüğünde, etrafı bomboş bulur; tek canlıya rastlamaz. Bir yaşlı kara köpek karşısına çıkar; onunla birlikte ormana avlanmaya gider. Yolu, tesadüfen, kız kardeşini kirlettiği yere düşer; Kullervo, macerâyı hatırlar ve kılıcı ile intihar eder. (1—360)

Kullervo, Kalervo’nun oğlu,

Mavi çoraplı

Savaş hazırlığı yaptı.

Öç alma yolunda

5 Kılıcını biledi,

Mızrağını inceltti.

Anası şöyle dedi:

— Gitme zavallı oğlum,

Döğüşe yanaşma,

10 Kılıç seslerinin

Duyulduğu yerde!

Yok yere kavga eden,

Sebebsiz döğüşe giren

Çabuk yenilir, erken ölür

15 Kılıçların altında;

Kalkanının arkasına serilir!

Keçi gibi, olur olmaz atılırsan,

Seleserpe karaca gibi ya da

Salınırsan tez alırlar canını.

20 Köpek sırtında eve taşırlar

Keçiyi, kurbağalar sürükler!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

— Ne batağa düşerim,

25 Fundalığa gömülürüm ne de

Kargaların oturduğu yerde,

Uğursuz topraklarda.

Savaşta ölmek mutludur,

Kılıç seslerinde uyumak!

30 — Döğüş, tatlı hastalık:

Uzun boylu süründürmez adamı,

Can kolay çıkar,

Zaif, muhtaç yaşanmaz!

Ana, şöyle söze karıştı:

35 — Sen savaşta ölürsen

Ne yapar baban

Yaşlı günlerinde?

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

40 — Ölümünü beklesin yolda,

İsterse bahçede ölsün!

— Anana kim dayanak olur

Yaşlı günlerinde?

— Ot demeti kucağında

45 Ölsün isterse, ahırda!

— Oğlan kardeşin ne yapar,

Sensiz geçecek günlerde?

— Ormanda kaybolsun,

Ölsün isterse tarlada!

50 — Ya kız kardeşin

Sıkıntılı günlerinde?

— Kuyu yolunda, ya da

Çamaşıra giderken yolda,

Yığılsın kalsın!

55 Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Ayrılırken evinden

Babasına seslendi:

— Gidiyorum babacığım

Ağlar mısın acaba

60 Ölümümü duyunca,

Beni köyde görmeyince,

Aranızda bulmayınca?

Babası cevap verdi:

— Öldüğünü duyunca

65 Ağlamam sana:

Başka oğlan sağlarım

İşe yararından, akıllıca!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

70 — Ben de sana ağlamam

Öldüğünü duyarsam!

Başka baba bulurum:

Ağzı çamur, başı taş;

Gözleri bataklık meyvesi,

75 Sakalı kuru ottan;

Ayakları çatal sırık,

Etleri çürük odundan!

Erkek kardeşine seslendi:

— Allaha ısmarladık kardeşim!

80 Gidiyorum kardeşim,

Ağlar mısın acaba

Ölümümü duyunca,

Beni köyde görmeyince,

Aranızda bulmayınca?

85 Kardeşi şöyle dedi:

— Öldüğünü duyunca,

Ağlamam sana:

Başka kardeş bulurum

İşe yararından,

90 Daha iyi, daha güzel!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle dedi:

— Ben de sana ağlamam

Öldüğünü duyarsam!

95 Başka kardeş bulurum:

Ağzı çamur başı taş;

Gözleri bataklık meyvesi,

Saçları kuru ottan,

Ayakları çatal sırık,

100 Etleri çürük odundan!

Kız kardeşine seslendi:

— Allaha ısmarladık kardeşim!

Gidiyorum kardeşim,

Ağlar mısın acaba

105 Ölümümü duyunca,

Beni köyde görmeyince

Aranızda bulmayınca?

Kız kardeşi şöyle dedi:

— Öldüğünü duyunca

110 Ağlamam sana:

Başka kardeş bulurum

İşe yararından;

Senden iyi, akıllı usluca!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

115 Şöyle dedi:

— Ben de sana ağlamam

Öldüğünü duyarsam!

Başka kardeş bulurum

Ağzı çamur, başı taş;

120 Gözleri bataklık meyvesi,

Saçları kuru ottan;

Kulakları nilüfer yaprağı,

Vücudu akçaağaç fidanından!

Anasına şöyle dedi:

125 — Anam, benim sevgilim!

Güzel taşıyanım!

Altın bakıp çekenim!

Sen, ağlar mısın acaba,

Ölümümü duyunca

130 Beni köyde görmeyince,

Aranızda bulmayınca?

Anası cevap verdi,

Şöyle dedi:

— Kim bilir ki ana duygusunu,

135 Ana kalbi nasıldır?

Çok ağlarım

Öldüğünü duyarsam,

Yok oluşunu aramızdan!

Göz yaşlarım

140 Dört bir yana taşacak;

Göz yaşlarım

Döşemede yerlerde,

Yol boyunca akacak.

Evin içi ,evin dışı

145 Karlar eriyecek,

Sulu karlar çoğalacak

Gözlerimden akan yaşla

Toprak yeşerecek!

Ağladığımı gören olmaz,

150 Yanıp yakındığımı;

Gizli gizli ağlarım

Hamamda, kuytu yerde

Göz yaşlarım

Kereveti, taşlıkları ıslatacak!

* * *

155 Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Mavi çoraplı

Öttüre öttüre borusunu,

Sevinçle, savaşa gitti.

Kırlarda, bataklarda,

160 Çalılıkta, ormanda

Boru çala çala yol aldı.

Arkasından haber salındı,

Bir ses kulağına:

— Baban öldü, evde

165 Yok oldu büyüğün;

Git bir bak oraya, gömüldüğüne!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle cevap verdi:

— Babam varsın ölsün,

170 Evdeki atın sırtında

Toprağa taşısınlar, mezarına!

Kırlarda, bataklarda,

Çalılıkta, ormanda

Boru çala çala yol aldı.

175 Arkasından haber salındı,

Bir ses kulağına:

— Kardeşin öldü, evde

Yok, oldu büyüğünün çocuğu;

Git bir bak oraya, gömüldüğüne!

180 Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle cevap verdi:

— Kardeşim varsın ölsün,

Evdeki tayın sırtında

Toprağa taşısınlar, mezarına!

185 Kırlarda, bataklarda,

Çalılıkta, ormanda

Boru çala çala yol aldı.

Arkasından haber salındı.

Bir ses kulağına;

190 — Kız kardeşin öldü, evde

Yok oldu büyüğünün çocuğu;

Git bir bak oraya, gömüldüğüne!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle cevap verdi:

195 — Kız kardeşim varsın ölsün,

Evdeki kısrağın sırtında

Toprağa taşısınlar, mezarına!

Kırlarda, bataklarda,

Çalılıkta, ormanda

200 Boru çala çala yol aldı.

Arkasından haber salındı,

Bir ses kulağına:

— Pek değerli anan öldü, evde

Sevgili uyudu;

205 Git bir bak oraya,

Yabancıların gömdüğüne!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Şöyle cevap verdi:

— Vay başıma gelenler,

210 Kaybettim anamı!

Anam uykuya vardı demek:

Perdeleri asardı,

Örtüler nakışlardı,

Yününü eğirir,

215 İpliğini bükerdi.

Şimdi hiç oldu gitti!

Yanında olamadım

Uykusuna dalarken,

Zavallı, ne yazık!

220 Soğukta dondu mu öldü,

Aç mı kaldı öldü?

Ölüyü içerde yıkasınlar

Alman sabunuyla;

İpeklere sarsınlar,

225 Keten örtüyle bürüsünler!

Ağıtçılar bulunsun,

İlahiler okunsun

Toprağa verilirken!

Ben yanına varamam,

230 Almadım öcümü Untamo’dan,

Sefil yok edilmedi,

Kötü adam ölmedi!

Borusunu çala çala yol aldı.

Untamo’nun evine vardı.

235 Tanrıya yalvardı:

— Ey Ukko. Uluların Ulusu

Gökyüzünün hakimi!

Kılıcıma kuvvet ver

Yüzlerce kemik doğrasın,

240 Bükülmesin, aşınmasın

Tüm kalabalığı haklasın.

Çekti güçlü kılıcını,

Tüm halkı kılıçtan geçirdi.

Untamo’nun sülalesini kuruttu.

245 Evleri yaktı kül etti,

Alevler göğü sardı.

Geriye yalınız,

Ocak taşları,

Tek başına bahçede

250 Bir uzun çam kaldı.

* * *

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Evinin yolunu tuttu.

Babasının evine,

Ecdadının yurduna:

255 Evi bomboş

Kimsecikler kalmamış.

Ne var karşılayanı

Ne de kucaklayanı.

Ocaktaki kömürleri yokladı,

260 Kömür soğuk ateş yok;

Demek ki annesi yok.

Ocağın üstünü yokladı,

Babasının yerini,

Babasının yeri soğuk;

265 Demek ki babası yok.

Gözleriyle etrafını yokladı

Yerler süpürülmemiş

Demek ki kız kardeşi yok.

Kıyıdaki kayığa

270 Gitti baktı,

Tekneyi yerinde bulamadı,

Demek ki oğlan kardeşi yok.

Yok olmuşlar, ölmüşler!

Başladı ağlamaya.

275 Bir gün ağladı, iki gün,

Üçüncü günü de ağladı.

Şöyle dedi:

— Ana, değerli anam!

Ne kaldı senden bana

280 Bu dünyada?

Sesimi duyuramam

Baş ucunda konuşsam,

Mezarında yas tutsam,

Yaşlarımı akıtsam!

285 Anası toprakdan seslendi,

Şöyle dedi:

— Benden sana

Kala kala bu dünyada,

Bir karabaş köpek kaldı!

290 Köpeğini yanına al

Ormana dal, yukarlara

Orman perilerinin yanına,

Mavili bakirelerin bahçelerine,

Çam şatonun yanına

295 Rızkını aramaya,

Karın tokluğuna!

* * *

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Aldı köpeğini yanına,

Ormana daldı,

300 Uzaklaştı yukarlara.

Az gitti, bir azıcık yol gitti

Bir tanış yerlere vardı.

Kız kardeşine rastladığı,

Anasının doğurduğunu;

305 İlk gördüğü dolaylara;

Kız kardeşini kirlettiği

Yerlerdi oralar.

Yeşillikler ağlaşır,

Çayırlık yaslı,

310 Fundalar gâmde,

Çok göz yaşı dökmüşler.

Çalılar ağlaştı haline,

Taze otlar çayırlar,

Çiçekler, kuru dallar

315 Ağladılar, ağaçlıklar

Genç kızın başına gelene

Zavallının felaketine:

Çimenler sürmez olmuş,

Çiçekler açmaz olmuş

320 O yerlerde, matemli

Kirli toprak üstünde.

Kullervo, Kalervo’nun oğlu

Kılıcını sıyırdı,

Evirdi çevirdi baktı:

325 Suçluyu cezalandırır mı,

Günahı olan kişinin

İçer mi kanını?

Kılıç işin farkına vardı,

Yiğitin niyetini anladı.

330 Şöyle cevapladı:

— Cezalandırırım suçluyu,

Günahı olanın içerim kanını!

Kullervo, Kalervo’nun oğlu,

Tanrı kulu, mavi çoraplı,

335 Parlak kunduralı öksüz

Çekti kılıcını kınından

Kabzasını toprağa,

Diklemeye sapladı:

Keskin ucu havada

340 Göğsüne doğru.

Yasladı bağrını sivri uca,

Ölüme ulaştı, oracıkta

Eceliyle kucaklaştı.

Delikanlı böyle yok oldu,

345 Yiğit Kullervo hiçliğe gitti.

Talihsiz öksüz!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Ölüm haberini alınca,

Kullervo’nun yok oluşuna

350 Şöyle dedi:

— Ey insanlar,

Çocuğu görüp iyi gözetin,

Görgüsüz yetiştiricinin elinde!

Yad da yabancı ellerde

355 Görgüsüz elde yetişen çocuk

Bakıp çekilmezse,

Yad yabancı ellerde

Görüp gözetilmezse,

Bir er gibi olamaz

360 Çok yaş yaşamış olsa da!

*

|RUNO

37

Demirci İlmarinen ölen eşine ağlar durur. Altın ve gümüş kırışımı bir heykeli, kendisine eş olarak hazırlamayı düşünür. Bu iş kolay olmaz. Heykel hazırlanır, ancak demirci buna can katamaz. Bir geceyi altın eşi ile geçirir: sabah uyandığında altın eşinden yana olan tarafının buz gibi donduğunu görür.

İlmarinen heykeli ozan Väinämöinen’e vermek ister; ozan kabul etmez, demirciye öğüt verir: heykelden faydalı hir şey vapmasını ya da altın olarak başka yere satmasını söyler. (1—250)

Demirci İlmarinen çok ağladı.

Uyku tutmadı geceleri

Gözleri, kapanmak bilmedi,

Sabah akşam demedi

5 Feryad etti, ahladı;

Yemek bile yemedi

Genç eşinin acısından;

Güzelinin ölümüne,

Toprak oluşuna ağladı.

10 Eli kolu işten kesildi,

Bakır çekicini unuttu,

Ocağı ses vermedi

Tam bir ay.

Düşündü durdu:

15 — Bilmiyorum ne yapsam,

Talihsiz oğlan

Nasıl yaşasam,

Ömrü nasıl tüketsem.

Geceler korkutuyor beni,

20 Vakit geçmek bilmiyor

Bu azabımla,

Sıkıntılarımla;

Karanlık hüzün dolu,

Aydınlığın tadı yok!

25 Uykusuz gecelerimde

Acı bir özlem çöker içime;

İstemem geceyi,

Karanlık girmesin araya,

Akşamdan sabaha

30 Kavuşayım!

Bunlar olmasa da olur ya.

Sevgilimi göresim geldi,

Karagözlüm burnuma tüttü.

Gecenin karanlığında,

35 Çoğunlukla uykumda

Boşluğu kucaklıyorum

Kollarımla!

Yalan’ı bağrıma basıyorum

Sağ yanımda, sol yanımda!

40 Demircinin günleri

Yapayalnız geçti,

Bir eş yok kocamışlığında.

İki ay ağladı,

Dördüncü ayın içinde

45 Dalgalardan altın,

Kumsaldan gümüş topladı;

Otuz kızak dolusu

Ağaç yakdı,

Kömür hazırladı ocağına.

50 Güz kuzusu kadar altın,

Kış tavşanı kadar

Gümüş attı ateşe;

Körükçüler körükledi,

Köleler yardıma geldi.

55 Ateş körüklendi,

Elceksiz eller,

Çıplak bedenler

Durmasıya körüklediler.

Demirci İlmarinen

60 Altından bir heykel,

Gümüşlü bir gelin ister.

Körükçüler bıktı,

Köleler yoruldu

Körük körüklemekten.

65 İlmarinen kendisi

Körük körükledi

Bir gün, bir gün daha,

Üçüncü günün içinde

Ocağın içine

70 Baktı demirci:

Ne çıkacak ocaktan,

Ateşlerin arasından?

Bir koyun belirdi:

Altın tüylü, gümüş yünlü,

75 Bakır karışımı tüyü yünü;

Görenler şaştı,

İlmarinen aldırmadı.

Şöyle dedi:

— Seni kurtlar özler,

80 Benim gönlüm

Bir altından kız ister!

Demirci İlmarinen

Koyunu ateşe attı,

Bir azıcık altın kattı,

85 Gümüşünü artırdı.

Körükçüler körükledi,

Köleler yardıma geldi,

Ateş körüklendi.

Elceksiz eller,

90 Çıplak bedenler

Durmasıya körüklediler.

Demirci İlmarinen

Altından bir heykel,

Gümüşlü bir gelin ister.

95 Körükcüler bıktı,

Köleler yoruldu

Körük körüklemekten.

İlmarinen kendisi

Körük körükledi

100 Bir gün, bir gün daha,

Üçüncü günün içinde

Ocağın içine

Baktı demirci:

Ne çıkacak ocaktan,

105 Ateşlerin arasından?

Bir tay belirdi:

Yeleleri altın,

Başı gümüş,

Ayakları bakırdan.

110 Görenler şaştı kaldı,

İlmarinen aldırmadı.

Şöyle dedi:

— Seni canavarlar özler,

Benim gönlüm

115 Bir altından kız ister!

Demirci İlmarinen

Tayı ateşe attı,

Bir azıcık altın kattı,

Gümüşünü artırdı.

120 Körükçüler körükledi,

Köleler yardıma geldi.

Ateş körüklendi,

Elceksiz eller,

Çıplak bedenler

125 Durmasıya körüklediler.

Demirci İlmarinen

Altından bir heykel,

Gümüşlü bir gelin ister.

Körükçüler bıktı,

130 Köleler yoruldu

Körük körüklemekten.

İlmarinen kendisi

Körük körükledi

Bir gün, bir gün daha,

135 Üçüncü günün içinde

Ocağının içine

Baktı demirci:

Ne çıkacak ocaktan,

Ateşlerin arasından?

140 Bir kız belirdi

Ocakta, alevlerin arasında

Altın saçlı, gümüş başlı

Bir güzel endamlı (örgülü saçlı)

Çıktı ateşten.

145 Herkes korktu kaçıştı,

İlmarinen aldırmadı;

Usta çekiçci, çekiçledi

Bir gece durmasıya,

Gündüzleri dinlenmeden

150 Altın heykeli çekiçledi;

Ayak yaptı,

Kollarını takdı.

Kız ayağa kalkmadı,

Kız gelip sarılmadı.

155 Ağız yaptı,

Kulaklarını takdı,

Süzgün gözler işledi.

Ağız konuşmadı,

Kulaklar duymadı,

160 Gözler parlamadı.

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Aman ne güzel bakire,

Bir konuşabilse,

165 Duysa hiç olmazsa

Ya da gözleriyle söyleşse.

Kızı kaptı,

Aldı gitti.

Cibinlikli kerevet,

170 Yumuşak yasdık,

Yün döşekler hazırdı.

Hamam sıcak,

Sabunlar mis kokulu,

Huş demetleri taze,

175 Üç fıçı su vardı.

İspinoz iyi yundu.

Altın yumak kirlerine

Çok su harcadı İlmari.

Perdelerin arkasında

180 Girdi kızın koynuna.

Örtünecek ne vardı?

İki mi üç mü ayı postu,

Beş mi altı mı yorgan,

Altın kızı saracak,

185 Yeni gelin ısınacak.

Taze gelinin koynunda,

Gece boyunca

Yattı demirci.

İlk gecenin sonunda,

190 Ertesi sabah olunca:

Yün yorgandan tarafı

Ip ısıcak demircinin;

Kızdan yana tarafı

Buz kesilmiş demircinin,

195 Taş kesilmiş,

Buymuş heryanı.

* * *

Demirci İlmarinen:

— Yaramadı işime,

Götüreyim Väinämöinen’e

200 Väinöla’da ona eş olsun!

Koynunda tavuğu olsun!

Kızı alıp götürdü.

Väinöla’ya varınca

Şöyle seslendi:

205 — Hey, Väinämöinen

Sana gelin getirdim,

Dişilerin iyisinden,

Ne ses çıkar, ne soluk,

Çene kemikleri oynamaz!

210 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Heykeli bir güzel süzdü,

Dikildi gözleri altına.

Şöyle dedi:

— Neye getirdin bunu bana,

215 Bu altından heykeli?

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Bir iyiliğim dokunsun,

Yanına eş,

220 Koynuna tavuk olsun!

Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Hey, demirci kardeşim

Ateşe sok bu kızı,

225 Başka bir şey hazırla

Ya da götür satmaya

Almanyaya, Rusyaya;

Çok zengin var oralarda

Çekiş çekiş alırlar;

230 Büyük kişiler

Böyle şeyler arzular,

Benim harcım değil bu,

Sülaleme yakışmaz.

Yok bir ilişiğim,

235 Altın heykele alışık değilim;

Gümüş heykele ne de!

Väinämöinen reddetti

Heykeli kabul etmedi,

Gelecek nesilleri,

240 Yetişip gelenleri de

İyice öğütledi:

Gümüşe meyletmesinler,

Altına gönül vermesinler.

Şöyle dedi:

245 — Hiçbir zaman, bir yerde

Gençlikte, yeni nesillerde

Kancık altın’a kapılmayın,

Gönül vermeyin gümüşe!

Altın’ın şavkı dondurur,

250 Gümüşünki buydurur.

*

|RUNO

38

İlmarinen Pohjola’ya gider; küçük baldızını kendisine eşliğe ister; kötü karşılanır. Buna kızan İlmarinen baldızını kaçırır. Yolda giderlerken kız kendisine ağır sözler söyler; demirci çok kızar ve baldızını büyüleyerek martı kılığına sokar.

İlmarinen evine geldiğinde Väinämöinen’i bulur ve ona Pohjola’nın mutluluk içinde yaşadığını, bu işi Sampo’nun sağladığını anlatır; baldızından yakınır. (1 — 328)

Demirci İlmarinen,

Ölümsüz çekiçci

Altın heykelini, gümüşlü gelinini

Bir kenara bıraktı.

5 Koşumladı tayını

Kahve rengi kızağına,

Bindi içine

Bir güzelce yerleşti.

Düştü yola,

10 Kafası takılı

Bir gelin sağlamaya

Pohjola dolayından.

Bir gün gitti,

İkinci günü de yollarda;

15 Üçüncü günün içinde

Pohjola’nın bahçesine ulaştı.

Louhi, Pohjola’nın kadını

Çıktı bahçesine.

Başladı konuşmaya, oracıkta

20 Lafı getirdi haber sormaya

Kızının ne olduğu hakkında,

Sevgili çocuğundan yana.

Rahat mı idi gittiği yerde,

İyi mi idi kaynanasının evinde.

25 Demirci İlmarinen

Üzgün, kalbi kırık,

Başı önüne yıkık

Şöyle dedi:

— Sorma benden olup biteni,

30 Tatlı kaynanam

Kızından yana

Pek bir haber arama!

Ecel ulaştı,

Kötü geldi sonu.

35 Toprakta meyvem şimdi,

Çimenlerde yatar güzelim,

Karakaşlım çayırlıkta,

Otlarla bürülü gümüşüm.

Öteki kızını istemeye geldim,

40 Bakirenin körpesini.

Sevgili kaynanam bağışlasana

İkinci kızını da kollarıma,

Eski eşimin yerine,

Ablasının boş koyduğu yere!

45 Louhi, Pohjola’nın kadını

Şöyle dedi:

— Ne talihsiz başım varmış,

Bu dertle de yandım;

Vaktiyle vermese imişim

50 Kızımı genç yaşında

Ölümün kucağına

Atmasa imişim:

Canavarın, boğazına,

Karşımda uluyan ayının ağzına.

55 İkinci kızımı vermiyeceğim,

İteleyemem bakiremi kollarına

İslerini silmeye,

Kurumlarım kazıtmaya ya da;

Ağırbaşlı çocuğumu atarım da

60 Köpüklü akıntılara,

Kaynayan anaforlara

Salarım da

Manala balığının ağzına,

Tuonela canavarının dişlerine!

65 Demirci İlmarinen

Dişlerini gıcırdattı, kafasını salladı;

Tirtirdi kara sakalı,

Saçları diken diken;

Eve giriverdi, derken

70 Bir kenara yerleşti.

Şöyle dedi:

— Kız, gelsene benimle

Ablanın yerine,

Eşimden boş kalan eve;

75 Ballı çörek pişir,

İyi bira hazırla!

Yerde bir çocuk vardı

Şöyle söyledi:

— Kötü dadandın evimize,

80 Çık dışarıya kapımızdan!

Bizim buradan bir parçayı tükettin,

Mahvettin bir değerli parçayı

Bundan önce gelişinde,

Kapımıza tebelleş oldun da,

85 Bâkirecik kardeşim!

Aklın takılmasın görücüye,

Ne adamın dediklerine,

Ne de görünüşüne kulak asma!

Ağzı kurda benziyor

90 Tilki kapanı gibi elleri,

Ayının tırnakları koynunda saklı!

Kan içicinin bıçağı var belinde,

Kafa keser onunla,

Sırt sıvazlar onunla!

95 Bakire şöyle söyledi

Demirci İlmarinen’e:

— Gelmem seninle,

İşe yaramazı istemem!

Öldürdün ilk eşini,

100 Yok ettin kız kardeşimi;

Beni öldürmiyeceğini

Kim söyler, yok etmiyeceğini.

Gönlü zengin bu kızın,

İyi kişilere yakışır;

105 Boylu boslu erkeğe,

Süslü zengin kızağa,

Güzel güzel yerlere,

Koca koca konaklara;

Ne işi var demircinin ocağında,

110 Akılsızın ateşinin başında!

Demirci İlmarinen,

Ölümsüz çekiçci

Dişlerini gıcırdattı, kafasını salladı;

Tir tirdi kara sakalı.

115 Saldırdı kıza, bir hızla

Koca elleriyle kucakladı,

Kar fırtınası gibi tozuttu,

Seğirtti kızağının yanına;

İteledi kızı arabaya,

120 Tıkdı kızağın alt yanına.

Yola çıktı,

Koştu uzaklaştı;

Bir eli dizginlerde,

Bir eli kızın göğsünde.

* * *

125 Kız ağlar sızlanır,

Şöyle dırlanır:

— Batakta meyve toplamaya gideriz,

Sazlıkta yemişe yollandık;

Yok olacağım orada zavallı tavuk,

130 Erken ölümle öleceğim, kuşcağız!

Beni dinle demirci İlmari!

Koyuvermezsen beni

Tekmelerim kızağını,

Ufalarım arabanı;

135 Dizlerimle kenarlarını

Kırarım vura vura!

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Sağlamdır kenarları,

140 Demirdendir demircinin kızağı,

Dayansın diye tekmelerine,

Güzel bakirenin direnmelerine!

Çığlık çığlık bâkirecik,

Bakır kemerli sızım sızım;

145 Yumrukları sıkılı,

Oğuşturur ellerini.

Şöyle vızıldadı:

— Salmazsan beni,

Denizlere balık olurum,

150 Dalgalara alabalık.

Demirci ilmarinen

Şöyle dedi:

— Oralara kaçamazsın,

Ardından varırım turna gibi.

155 Çığlık çığlık bâkirecik,

Bakır kemerli sızım sızım;

Yumrukları sıkılı,

Oğuşturur ellerini.

Şöyle vızıldadı:

160 — Salmazsan beni,

Ormanlara kaçarım,

Kakım gibi, kayalara saklanırım.

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

165 — Oralara kaçamazsın

Ardından varırım, su samuru gibi.

Çığlık çığlık bâkirecik,

Bakır kemerli sızım sızım;

Yumrukları sıkılı,

170 Oğuşturur ellerini.

Şöyle vızıldadı:

— Salmazsan beni,

Bülbül olur uçarım,

Bulutların arkasına kaçarım.

175 Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Oralara kaçamazsın,

Ardından varırım kartal gibi.

Az gittiler uz gittiler,

180 Bir azıcık yol gittiler.

At huylandı birden,

Tüylü kulaklı ürktü.

Kız başını kaldırdı,

Karda izler gördü.

185 Yanındakine sordu:

— Ne geçmiş ki buradan?

Demirci İlmarinen cevap verdi:

— Tavşan kaçmış!

Zavallı kız iç çekti,

190 Hıçkırdı göğüs geçirdi.

Şöyle dedi:

— Ne zavallıyım ben!

Güzel olurdu,

Bir pek büyük mutlulukdu:

195 Koşan tavşanla koşsam,

Eğri bacaklının ardında olsam;

Ne var ki şu damadın yanında,

Buruşuk suratlının örtüsünün altında;

Tavşanın tüyleri güzel,

200 Ağzı daha sevimli!

Demirci İlmarinen

Dudaklarını ısırdı, salladı kafasını

Sürdü kızağını.

Az gittiler:

205 At huylandı birden,

Tüylü kulaklı ürktü.

Kız başını kaldırdı,

Karda izler gördü.

Yanındakine sordu:

210 — Ne geçmiş ki buradan?

Demirci İlmarinen cevap verdi:

— Tilki kaçmış!

Zavallı kız iç çekti,

Hıçkırdı göğüs geçirdi.

215 Şöyle dedi:

— Ne zavallıyım ben!

Güzel olurdu,

Bir pek büyük mutlulukdu:

Hapşırıklı tilkinin kızağında olsam,

220 Fır dönenin arabasında otursam;

Ne var ki şu damadın kızağında,

Buruşuk suratlının örtüsünün altında;

Tilkinin tüyleri güzel,

Ağzı daha sevimli!

225 Demirci İlmarinen

Dudaklarını ısırdı, salladı kafasını

Sürdü kızağını.

Az gittiler:

At huylandı birden,

230 Tüylü kulaklı ürktü.

Kız başını kaldırdı,

Karda izler gördü.

Yanındakine sordu:

— Ne geçmiş ki buradan?

235 Demirci İlmarinen cevap verdi:

— Kurt kaçmış!

Zavallı kız iç çekti,

Hıçkırdı göğüs geçirdi.

Şöyle dedi:

240 — Ne zavallıyım ben!

Güzel olurdu,

Bir pek büyük mutlulukdu:

Uluyan kurdun ardında olsam,

Sivri burunlu’nun peşinde koşsam;

245 Ne var ki şu damadın kızağında,

Buruşuk suratlının örtüsünün altında;

Kurdun tüyleri güzel,

Ağzı daha sevimli!

Demirci İlmarinen

250 Dudaklarını ısırdı salladı kafasını

Sürdü kızağını.

Bir köyde gecelediler.

Yoldan yorgun demirci,

Daldı deliksiz uykuya.

255 Uykucu herifin karısını

Başkaları sevindirir.

Demirci İlmarinen

Uyandığında sabah erken,

Yamılttı ağzını da, bir salladı kafasını;

260 Tirtir titrerdi kara sakalı.

Düşündü, kendi kendine

Şöyle söylendi:

— Büyü yapsam değer mi,

Böylesini büyülemeli mi

265 Ormana, ormanın olsun;

Sulara ya da, suyun olsun?

Büyülesem salsam ormana,

Orman kaygılanır bundan;

Büyülesem salsam sulara,

270 Sularda balıklar korkar!

Kılıçla uçurayım kellesini

Böyle olur yok etmemin iyisi!

Kılıç işin farkına vardı,

Düşünceyi anladı.

275 Şöyle seslendi:

— Uygun düşmez yapılışıma,

Kıyamam kadın canına,

Kurnazlara ceza vermem!

Demirci İlmarinen

280 Başladı büyülemeye,

Çaresiz okudu söyledi.

Kadını martı yaptı büyüledi:

Kayalarda çırpınsın,

Sularda bağırsın,

285 Kıyılarda süzülsün sağsın,

Rüzgârları göğüslesin varsın.

* * *

Demirci İlmarinen

Kızağına yerleşti.

Sürdü atını

290 Kalbi kırık, kafası önüne yıkık

Yurduna yuvasına yollandı,

Tanış topraklara vardı.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen ile

Yolda karşılaştı.

295 Şöyle dedi:

— Kardeş, demirci İlmarinen!

Neye üzgünsün, böyle

Başın yerde

Pohjola’dan dönerken?

300 Ne var ne yok Pohjola’da?

Demirci İlmarinen:

— Ne olmaz ki Pohjola’da!

Sampo çalışıp durur orada,

Süslü kapaklı durmaz üğütür:

305 Bir gün yiyecek şeyler,

İkinci gün satılık eşya,

Üçüncü gün misafirlere yiyecekleri

Dediğimi derim,

Daha da çok söylerim:

310 Pohjola’da ne olmaz ki

Sampo orada oldukça!

Tarlaları süren o,

Ekinleri deren o,

Sonsuz mutluluklar veren o!

315 Yaşlı Väinämöinen dedi:

— Kardeş, demirci İlmari!

Nerede bıraktın genç kızı,

Tanınmış kalbin nerede

Eli boş çıkageldın,

320 Yok mu yanında bir eşin?

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Öyle kadını büyülerim,

Kayalığa martı yaptım salıverdim.

325 Şu an orda martıdır,

Gıdaklayıp dururdur;

Sularda bağırır, taşlarda,

Kayalıklarda cıyak cıyak.

*

|RUNO

39

Väinämöinen’in teklifi üzerine, İlmarinen ile ikisi, Pohjola’dan Sampo’yu almak için yola çıkarlar; Lemminkäinen’e rastlarlar; maksatlarını öğrenince o da kendilerine katılır. (1—426)

Yaşlı ağırbaşlı Väinämöinen

Söze şöyle başladı:

— Ey, demirci İlmarinen!

Varıp gidelim Pohjola’ya,

5 Sampo’yu geri almaya;

Kaçıralım süslü kapaklıyı!

Demirci İlmarinen

Şöyle cevapladı:

— Sampo’yu geri almak

10 Kolay değil sanırım,

Çalmak süslü kapaklıyı

Pohjola karanlığından,

Kuytu Sariola’dan!

Sampo saklı, süslü kapaklı

15 Pohjola karanlığında,

Bakır dağın ardında,

Dokuz kilit takılı.

Yere kök salmış,

Dibe, dokuz arşın dayanmış:

20 Bir kol toprak ana’da,

Bir kol sulak’da,

Ta dama, üçüncüsü dayanmış!

Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

25 — Demirci kardeşim!

Varıp gidelim Pohjola’ya,

Sampo’yu geri almaya!

Bir koca tekne yaparız,

Sampo’yu buna katarız;

30 Kolayca çalarız

Süslü kapaklıyı

Pohjola karanlığından,

Bakır dağın ardından,

Dokuz kilidin arkasından!

35 Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Tarlalardan kıvrayıp varalım,

Sulara pek dalmayalım;

Varsın, Lempo dolaşsın

40 Dalgalarda, ölüm!

Yel savurur sallar,

Denizlerde fırtına var,

Parmaklarımız dümenler,

Ellerimiz kürek çeker!

45 Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Tarlalardan kıvramak

Tehlikesiz olurdu

Lâkin yolu dolambaç!

50 Keyiflenir denizde kayık,

Salınır da koşar,

Aşar yaygın suları,

Enginlere dost:

Rüzgâr ninni söyler,

55 Beşik sallar dalgalar;

Batıdan eser iteler,

Güneyden eser yol verir yel!

Gönlün neye çekerse,

Denizden gitmek istemezse,

60 Tarlalardan geçelim,

Tepelim kıyıları!

Hiç durma bir kılıç yap,

Ateş ağızlı bir pala hazırla!

İti onunla süreyim,

65 Pohjola’lıları defedeyim.

Sampo’yu almaya giderken,

Soğuk dolaylarda,

Karanlık Pohjola’da

Sariola’nın kuytularında!

70 Demirci İlmarinen,

Ölümsüz çekiçci

Demir saldı ateşe,

Aleve çelikler attı;

Bir avuç altın,

75 Bir avuç da gümüş

Kattı içine.

Köleler körükledi,

Para ile tutulmuşlar üfledi.

Köleler körükler,

80 Para ile tutulmuşlar üfler:

Demir aş’a döndü yassıldı;

Çelik hamur kesildi,

Su gibi pırıldadı gümüş,

Altın dalga dalga ışıladı,

85 Demirci İlmarinen ,

Ölümsüz çekiçci

Bir göz attı ocağa,

Alevlerin arasına:

Bir koca pala, ucu işlemeli,

90 Yaldızı ışılaya ışılaya!

Çıkardı ne varsa ateşten,

Örsün üstüne aldı,

Döğdü çekiçledi.

Altınla bezedi

95 İstediği gibi,

Gümüş kakmaladı,

Kılıcı tamamladı.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Gelince gördü,

100 Ateş ağızlı palayı aldı eline;

Evirdi çevirdi baktı.

Şöyle dedi:

— Can sağlığı bu paladan iyisi

Var mı acaba bunun gibisi!

105 Adamına göre olmuş,

Kuşananın zevkine uymuş;

Ucunda ay parıldar,

Ortasında güneş şavkı var,

Kabzası yıldız yıldız!

110 Bir şahlanmış at,

Miyavlayan bir kedi,

Bir de havlayan köpek

Resimleri var!

Bakır kayaya çaldı,

115 Sınadı palayı.

Şöyle dedi:

— Dağı bölerim ikiye,

Kayaları delerim!

Demirci İlmarinen

120 Seslendi durduğu yerden:

— Ben zavallı neylesem,

Toprağa suya dayanıklı

Bir şey, neyi giysem?

Zırh mı, demir gömlek mi,

125 Çelik kemer mi dolasam belime?

Demir gömlek, çelik kemer

Cesaret verir insana,

Güçlü olur zırhlı er!

Zamanı geldi yola çıkmanın:

130 Yaşlı Väinämöinen birisi,

Demirci İlmarinen ikincisi..

Bir at bulmak gerek,

Bir kızıl yeleli.

Ellerinde gemleri,

135 Dizginler omuzlarında,

Çıktılar at aramaya.

Ağaçların arkasına baktılar,

Mavi ormana daldılar:

Bir at otlar korulukta,

140 Çamların arasında.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen,

Demirci yardım eden.

Atı gemlediler,

Artlı önlü bindiler.

145 Kıyıların boyunca,

Süre sallana gittiler.

Bir ses çalındı kulaklarına,

Sudan yana, bir inilti.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

150 Şöyle dedi:

— Bir bakirenin sesi bu,

Bir tavuk ağlaması!

Gidip baksak mı,

Yakından görsek?

155 İndi atından, gitti baktı:

Bir bakire değildi

Ağlayıp inleyen;

Bir kocaman tekne

Feryad eden.

160 Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Derdin ne de ağlarsın

Koca tekne, bu inleme ne?

Tahta oluşuna mı,

165 Ya da kenarların dar mı

Diye yas tutarsın?

Geniş kenarlı koca tekne,

Dile geldi de

Şöyle dedi:

170 — Tekne sulara heveslenir,

Katranlı yerlerden

Ayrılma özlemindedir!

Baba evi büyük olsa,

Kız koca istemez mi.

175 Bir salan olsa beni sulara,

Beklerim birisini,

Beni atsın dalgalara

Tasam buna!

Beni hazırlarken

180 Yanımda söyleştiler:

Savaşa gideceğiz,

Kavgaya gireceğiz;

Çok ganimet,

Hazineler dolu dolu

185 Yükleyip getireceğiz, dediler!

Savaşa gidilmedi,

Kavgaya girilmedi;

Çok ganimet,

Hazineler dolu dolu

190 Yükletilip gelinmedi!

Benden kötü tekneler

Savaşlara girdiler

Üç kez, bir yaz boyunca,

Çok ganimet,

195 Hazineler dolu dolu

Yüklenip de geldiler!

Ben bir güzel tekneyim,

Cilalanmış, işlemeliyim

Yüz parça ağaç dalından;

200 Talaşların içinde,

Şu ilk yontulduğum yerde

Çürüyüp beklemeliyim

Bundan yana dertliyim!

Kötü kötü böcekler

205 Dibimde yuvarlandı;

Kötü kötü kuşlar,

Tepemde yuvalandı;

Ormanın tüm kurbağası

Burnumda zıplar,

210 Başımın belası!

Tepelerde çam kalaydım

Ormanda ağaç olaydım,

İki kere üç misli

İyi olurdu bence

215 Dalımda sincap koşsaydı,

Dibimde it yuvarlansaydı!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Ağlama dertli tekne,

220 İnleyip durma yazık!

Kalk savaşa gidelim,

Kavgalara girelim

Tanrı böyle istemişse!

Kutsal kısmet,

225 Yaratanın yolladığı hediye!

Kay sulara, yanlamaya

El değirmeden,

Omuz yardıma gelmeden,

Kolla kakalamadan,

230 Dal dalgaya hele!

Ağaç tekne dile geldi,

Mırıldandı koca kayık:

— Benim ceddim, benzerlerim

Tekne kayık, kardeşlerim

235 İtilmeden, suya kaymaz

Omuz vermeden

Ya da el değmeden

Dalmaz dalgaya!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

240 Şöyle dedi:

— Kürek çeksem koşar mısın

Yardım etsem, yelken dümen?

Ağaç tekne dile geldi

Mırıldandı, şöyle dedi:

245 — Benim ceddim, benzerlerim

Tekne kayık, kardeşlerim

Hep koştular

Kürek varsa,

Dümen varsa,

250 Hele yelken açılınca!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Atını çevirdi kumsala;

Bağladı küheylanı bir ağaca;

Dizginleri dala astı.

255 Kayığı sulara saldı;

Tekne dalgalarda, yollandı.

Tekneye seslendi:

— Ey tekne, güzel tekne!

Görünüşüne benzer mi

260 Taşıman güzel mi?

Ağaç tekne cevap verdi:

— Taşımam da güzeldir,

Bolbolmadı yerim var,

Bin yiğit otursun, dilerse

265 Kürek çeksin yüz kahraman!

Yaşlı Väinämöinen

Keyfe geldi, hayalledi,

Sihirli türküler söyledi:

Bir kenarda gür saçlılar,

270 Pençeli delikanlılar:

Ayaklarında çizme.

Bir kenarda sırma saçlılar,

Bakireler, genç kızlar

Bellerinde bakır kemer,

275 Süzme altın parmaklı, güzeller.

Arka yönde, kalabalık

Çömelmiş yaşlılar,

Gençlerden artakalan

Yerlerde sıralanmışlar.

280 Kendisini geriye kodu,

Dümene oturdu.

Kayık sularda,

Salındı ilerledi.

Şöyle seslendi:

285 — Koş teknem, alanlarda;

Yaygın sulara, sulara!

Koş! denize köpük,

Nilüfer dalgalara!

Delikanlıları sürdü küreğe,

290 Dokunmadı bakirelere,

Genç kızların keyfine;

Gençler yüklendi,

Kürekler büküldü:

Kayık, banamısın demedi.

295 Genç kızları sürdü küreğe,

Dokunmadı gençlere,

Delikanlıların keyfine;

Kızlar yüklendi,

Parmakları büküldü:

300 Kayık, bana mısın demedi.

Yaşlıları sürdü küreğe,

Delikanlılar seyretti,

Sallandı kafaları yaşlıların:

Kayık, banamısın demedi.

305 Demirci İlmarinen

Yapıştı küreklere

Kayık fırladı ileriye,

Ve böylece sularda

Yolculuk başladı geçmeye.

310 Uzaklara vardı gitti,

Küreklerin şapırtısı

Enginlerde duyuldu,

Iskarmoz gıcırtısı.

Dayandı küreklere:

315 Kenarlar zangırdadı,

Arkalar söküleyazdı;

Övez kürek ise, kırılayazdı.

Iskarmozlar ötüştü

Bıldırcın gibi;

320 Küreklerin uçları gıdakladı

Yaban horozu gibi;

Dümen karga gibi, vakladı,

Ses verdi burun

Kuğuk kuşu gibi;

325 Kenarlara gelince

Tısladılar kaz gibi.

Yaşlı Väinämöinen

Dümenin başında kasalak.

Bir düzlüğe yanaştılar,

330 Bir perişan köy göründü üstünde.

* * *

Ahti, burun’un bir kenarında

Koy’un iç yanından tarafta.

Bu yörede kıtlık var,

Balıktan yana;

335 Kauko’nun eski keyfi yok,

Açlıktan kaygılı Lemminkäinen.

Kilerleri boşaldı,

Kısmeti daraldı Ahti’nin

Yakındığı bunaydı.

340 Kalas keser, kayık çatar,

Geçimini böyle sağlar.

Aç, sefil topraklarda,

Kıtlık çeken dolayda.

Kulakları kirişte,

345 Gözleri birşey arar,

Batıya çevrildi bakışları,

Başı güneş yönüne döndü:

Bir karartı, bir yay

Uzaklarda göründü

350 Bulutların arasında.

Aslında bu yay değil;

Bir tekne yaklaşmakta,

Engin sularda,

Dalgaların sırtında:

355 Kerli ferli birisi,

Bir yakışıklı kişi

Kürek çeker.

Delikanlı Lemminkäinen:

— Bir yabancı tekne bu,

360 Kim’in kayığı ki?

Finlandiyadan geliyor,

Doğu taraflarından;

Dümeninin tutumuna bakarsan,

Kuzey batıya yöneliyor.

365 Gür sesiyle bağırdı

Delikanlı, burun’un ucundan

Suya doğru seslendi:

— Kim var orada,

Kimin teknesi sularda,

370 Kayık kimi arar dalgada?

Adamlar cevapladılar:

— Ya sen kimsin ormanda,

Ağaçları budayan;

Nasıl tanımazsın tekneyi,

375 Väinämöinen geliyor

Kayığında, kürek çeken kim

Dümeninde oturan?

Delikanlı Lemminkäinen seslendi:

— Tanıdım şimdi arkadakini,

380 Kürek çekeni:

Dümendeki Väinämöinen,

Küreklerde İlmarinen!

Nereye böyle yiğitlerim,

Hangi yöne yolunuz?

385 Yaşlı Väinämöinen şöyle dedi:

— Pohjola’ya gideriz,

Ak başlı, güçlü dalgalara:

Sampo’yu alacağız,

Süslü kapaklıyı bulacağız

390 Pohjola kayalığından,

Bakır dağın ardından!

Delikanlı Lemminkäinen:

— Ey, yaşlı Väinämöinen

Beni de al yanına;

395 Aranıza katılayım,

Üçüncü yiğit olayım!

Hala güçlüyüm bakın,

Döğüşecek olursak:

Avuçlarım emrimi,

400 Omuzlarım tek işaretimi

Bekleşip dururlar!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Delikanlıyı çağırdı kayığa.

Delikanlı Lemminkäinen

405 Koptu geldi kıyıdan;

Elinde bir yan tahtası,

Väinämöinen’in kayığına.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen:

— Yeteri kadar tahta var,

410 Dayanıklı, sağlam teknemde;

Fayda var mı, yedek tahta

Kayığa yüklemekte?

Delikanlı Lemminkäinen:

— Fazla tahta kayığı devirmez,

415 İhtiyatlı olmak kötülük getirmez.

Pohjola’nın denizinde

Fırtına var;

Sağlam böğür, sert ağaç

Çok iş yapar!

420 Yaşlı Väinämöinen dedi:

— Biz de düşündük bunu,

Savaş teknemizin burunu

Çelik çenber sarılı;

Gövdesi demir döşeli.

425 Fırtınaya kapılmasın,

Rüzgârda savurulmasın!

*

|RUNO

40

Sampo’nun peşinde giderler; açık denizde, kayıkları bir kocaman turna balığının sırtına oturur. Balığı öldürürler, kayığa alırlar.

Väinämöinen, balığın çene kemiğinden bir saz — Kantele — yapar. Bu yeni sazı, bir çok kimse çalmak ister; lakin, kimse başaramaz. (1—342)

Yaşlı Väinämöinen yol verdi,

Sivri burnun hizasında,

Sefil köyün civarından.

Türküler çağırdı,

5 Sularda yüzdü,

Dalgaları neşeyle aştı.

Kıyıdaki kızlar,

Burunun ucunda

Kulak verdiler,

10 Gönülden dinlediler:

Denizden coşan neşe,

Dalgalardan gelen şarkılar

Duyulmadık, bilinmedik şeylerdi!

Yaşlı Väinämöinen yol verdi,

15 Bir gün sığ yerlerde,

Sazlıklarda ikinci gün,

Üçüncü günü enginde.

Delikanlı Lemminkäinen

Harlı sulardayken,

20 Kutsal, coşkun akıntıda

Buldu bir kaç kelime

Kaldığı kadar hatırında.

Yakardı Tanrılara:

— Ey şelale, bir son ver

25 Coşup köpürmene!

Yalpıyan sular,

Kıvranmaların kesilsin!

Şelâlenin perisi,

Köpüklerde yaşayan, bakire!

30 Yerleş bir kayanın üstüne,

Kucakla dalgaları

Avut öğütlerinle!

Girdapları yumakla, ellerinle!

Köpükler avuçlarında sönsün,

35 Çırpınmasın bağrımızda

Üstümüze, üstümüze yayılmasın!

Dalgaların perisi,

Köpüklerde yatan bakire!

Bir köpüğün sırtına bin

40 Dalgalarda yüksel de

Tek başına gel,

Köpükleri toplamaya;

Oyala beyaz başlıları!

Günahsıza ilişmesin,

45 Güçsüzü devirmesin!

Girdapların taşları,

Köpüklerde yatan kayalar

Eğsinler başlarını, derine

Erişsin alınları;

50 Kızıl teknemizin önünden,

Katranlı kayığımızın yolundan!

Bunlar yetişmezse:

Ey, Kivi-Kimmo,

Ey, Kammo’nun oğlu

55 Elindeki demirle

Kayaları ortasından

Yarıver de, koşsun teknemiz;

Yaralanmasın, yol alsın!

Bunlar yetişmezse:

60 Tanrı, suların sahibi!

Taşları yosun yap,

Teknemiz balık pulu olsun

Engelleri aşarken,

Köpüren sularda!

65 Akıntının perisi,

Girdaplarda yaşayan, bakire!

Sisleri, eğir bük,

Bir ip yumakla, sularda;

Mavi dalgalara uzat,

70 Teknemiz üzerinde yürüsün

Göğüsleye, göğüsleye!

Bilgisiz erkek kolay geçsin.

İlk geçenler yolu bilsin!

Melatar, var tut dümeni

75 Arkayı yokla akıntıda,

Kötülüklerin kulübesinin önünde,

Büyücünün penceresinin altında!

Bunlar yetişmezse:

Ey Ukko, göklerin Tanrısı

80 Destek ol dümene kılıcınla!

Yardımsız koma,

Ağaç tekne ilerlesin,

Çam kayık koşsun!

Yaşlı Väinämöinen

85 Sularda yol aldı.

Kayalardan aştı,

Köpüklü akıntılarda.

Ağaç tekne oturmadı kayaya,

Bir yere çarpmadı kayık.

90 Açığa vardıklarında

Kayık yoldan kesildi,

İlerlemek bilmedi.

Dondu kaldı yerinde,

Kımıldamadı tekne.

* * *

95 Demirci İlmarinen yardım eden,

Çam küreği denize saldılar,

Tekne yol alsın, çabaladılar.

Tekne yüzmez bir türlü,

Kayık yerinden kalkmaz.

100 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Ey Lemmi’nin oğlu

Eğil bir bak,

Tekne nereye oturdu!

105 Kayık yerinde kaldı,

Bu derin sularda,

Sakin, yaygın akıntıda;

Bir taş, ya bir kütük,

Bir başka şey mi ya da!

110 Delikanlı Lemminkäinen

Sarktı, baktı;

Kayığının alt yanını

Bir iyice yokladı.

Şöyle cevap verdi:

115 — Ne bir taş

Ne de kütük üstünde:

Bir turna balığının sırtında,

Su köpeğinin kemikleri üstünde!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

120 Şöyle dedi:

— Anlaşıldı bir şeyler var,

Kütük, balık her neyse.

Vur palanla sulara,

Böl balığı ikiye!

125 Delikanlı Lemminkäinen

Kanlı canlı yiğit

Sıyırdı kınından palasını.

Dövdü, dövdü suları

Teknenin altından anarı:

130 Tutamadı kendini

Devriliverdi sulara,

Yüzükoyun dalgalarda.

Demirci İlmarinen

Yakaladı hemen

135 Saçlarından yiğiti,

Çekti çıkardı denizden.

Şöyle söyledi:

— Rastgele adam olmuş,

Sakal salmış kasılmış;

140 Yüzden biri

Tamamlamış bini!

Kendisi sıyırdı kılıcını,

Vurdu vurdu balığa

Teknenin kenarından yana:

145 Kılıç kırılıverdi; balık

Banamısın demedi.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle söyledi:

— İkinizi toplasam

150 Tek adam etmezsiniz;

Üçte birine bile

Bir yiğitin değmezsiniz!

Kırk yılda bir iş düşse,

Erkek aklı gerekse

155 Sizinki yaramaz işe;

Uçar gider kafanız öteye!

Kendi çekti kılıcını,

Tuttu sıkı sıkı

Sivri, demir uçluyu.

160 Savurdu denize,

Teknenin alt yanına,

Turna balığının sırtına,

Kemiklerinin arasına,

Kılıç zor saplandı.

165 Lâkin yapıştı kaldı

Çene kemiklerinin içine.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Sudan çekti balığı:

Böldü ikiye;

170 Kuyruğu düştü dibe,

Başı kayıkta kaldı.

Tekne yola koyuldu,

Saplandığı yerden kurtuldu.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

175 Kumsalın yolunu tuttu,

Kayık kıyıya varınca,

Evirdi çevirdi

Baktı balık başına.

Şöyle söylendi:

180 — Erkeklerin yaşlısı

Parçalasın balığı;

Bıçakla temizlesin,

Kafasını ayırsın!

Tekneden cevap verdiler,

185 Kadınlar kıyıdan seslendi:

— En uygun el kesmeye,

Balığı tutanınkidir;

Çekip çıkaranın parmakları,

Uğurlu gelir!

190 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Çıkardı bıçağını kınından,

Turna balığını parçaladı.

Şöyle dedi:

— Kızların en genci

195 Kaynatsın balığı,

Sabah yemeğine,

Öğleyin balık ziyafetine!

Kızlar kaynatmaya başlarlar,

Aralarında yarış var.

200 Balık çabuk pişti,

Yemek de sona erdi.

Kayalıkta taş üstünde,

Artık kemik,

Bir yığın da kılçık var.

* * *

205 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Evirdi çevirdi

Artık kemikleri yokladı.

Şöyle dedi:

— Ne işe yarar bunlar,

210 Turna balığının dişleri

Çene kemikleri koca koca

Demircinin ocağında olsa,

Bir usta çekiçcinin elinde?

Demirci İlmarinen cevapladı:

215 — Bir şey yok ki

Bir şey olsa,

Demircinin ocağında!

Ustaların ustasının elinde

Kılçık olsa,

220 Kemik olsa

Bir şey çıkmaz bunlarla!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

—Bunlardan bir güzel

225 Kantele yapılır ki,

Olsa yapmasını bilen

Balık kemiklerinden!

Bir saz yapabilecek

Balık kemiklerinden

230 Kimseler çıkmadı,

Kantele yapabilen.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Kendisi girişti

İşi çabuk bitirdi;

235 Turna balığının kemiklerinden

Bir saz yaptı.

Neşeyi böyle yarattı.

Sazın gövdesi neden?

Balığın iri çene kemiğinden.

240 Sazın anahtarları?

Balık dişlerinden.

Ya telleri?

Hiisi’nin atının yelesinden.

Saz meydana geldi,

245 Kantele yaratıldı böylece,

Turna balığının çenesinden.

Delikanlılar çıkıp geldi.

Evli barklı yiğitler,

Tüy çıkmadık gençler,

250 Küçük kızlar, gelinler,

Yaşlı kadınlar

Yığınlarla doldular,

Kantele’yi görmeye,

Sazı dinlemeye.

255 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Delikanlıları yokladı;

Yaşlılardan sordu,

Yetişkinlerden var mı bilen

Balık kemiğini,

260 Bu değersiz şeyi

Çalmasını bilen.

Yaşlılar, gençler, yetişkinler

Bir cevap veremediler:

Gençlerin parmakları büküldü,

265 Yaşlılar dokundu

Akılları ermedi,

Kafalarını salladılar.

Neş’e görünmedi,

Çalgı ses vermedi.

270 Delikanlı Lemminkäinen:

— Yazık size,

Yarım akıllı delikanlılar

Aklı olmayan kızlar,

Tüm topluluk hepinize!

275 Verin hele sazı elime

Alın gelin görelim,

İki dizimin üstüne bir serelim,

On parmağımın altına!

Delikanlı Lemminkäinen

280 Aldı sazı eline,

Parmaklarının altına

Yatırdı Kantele’yi;

Bir şöyle gezindi tellerde,

Gitti geldi çevirdi:

285 Ses vermiyor saz niye,

Neşe saçılmıyor.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen:

— Yok bu gençler arasında,

Yeni kuşaklarda, ya da

290 Yaşlılar arasında

Bir saz çalabilecek,

Neşeye can verecek!

Pohjola daha mı iyi

Çalgıdan yana;

295 Alsam gitsem mi sazımı

Pohjola dolayına?

Kaptı sazı,

Tuttu Pohja yolunu,

Sariola’ya vardı.

300 Genç oğlanlar, genç kızlar

Konuşturdular sazı.

Kadın gibi erkekler,

Erkek gibi kadınlar;

Evin sahibi hanım bile

305 Dadandı saza;

Çaldı çağırdı,

Çağırdı çaldı sazı

Parmaklarıyla,

On tırnağı arasında.

310 Pohjola da herkes çaldı

Lakin ne var,

Neşe neşeye benzemedi;

Çalgı çığırığı bir şeye dönmedi:

Tellerin sesi kötü çıktı,

315 Ahenk uymadı bir türlü;

Kantelenin eşiği devrildi.

Bir kör gözlü köşede uyuklamakta,

Ocağın başında, bir yaşlı.

Uyandı uykusundan:

320 — Kesin sesi, bırakın sazı!

Kulaklarım delindi,

Patladı kafam, tüm tüylerim

Diken diken dikildi;

Uyku durak nerede,

325 Hafta geçse gelemem kendime!

Finlilerin çalgısı

Neşe vermiyor,

Ninni de söylemiyorsa,

Atıverin suya, dalgalara

330 Ya da alın götürün

Bulduğunuz yere,

Yapanının eline,

Keşfedenin parmaklarına!

Kantele şöyle dedi:

335 — Daha erken suya girmem

Ya da dalgada sürüklenmem!

Güzel nağmelerim var

Değerimi bilenin elinde!

Sazı alıp gittiler

340 Yapanının eline,

Keşfedenin, değerini bilenin

Dizine yerleştirdiler.

*

|RUNO

41

Väinämöinen kendi icadı olan sazı başarıyla çalar. Bütün yaratıklar, havadaki, sulardaki periler, kendisini dinlemek için etrafında toplanırlar. Kalpler duygulanır, gözler yaşarır. Väinämöinen de hislenmiştir; ağlar. Ozanın göz yaşları sulara karışır. Sulara karışan ozanın göz yaşları mavi inciler olurlar. (1—266)

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Ölümsüz ozan

Parmaklarını hazırladı.

Oturdu neşe kayasına,

5 Şarkı taşına

Bel verdi.

Gümüşlü tepede,

Yaldız yaldız çayırlıkta.

Elinde sazı,

10 Dizine yaslı

Söze şöyle başladı:

— Gelin, gelin dinlemeye

Bu günedek duymamak niye;

Ata şiirlerinin neşesine,

15 Kantelenin sesine!

Yaşlı Väinämöinen

Güzel çaldı

Kemikten sazı.

Kantele konuştu.

20 Bir yumuşak bükülü parmakları,

Baş parmağı yukarda.

Girişti neşe saçmaya,

Ahenkleri yaymaya.

Çalgının yakışığı geldi,

25 Türküde mana belirdi.

Cıvıl cıvıl kemik saz;

Dişler dil döker,

Kantele inler, söyler

At kılı teller.

30 Ormanda kalmadı dört ayaklı,

Gelmesin oraya

Oynaya zıplaya;

Geldiler de gönül verdiler,

Neşeye hayran, dinlediler.

35 Sincaplar dallarda,

Geyikler fundalıkta

Hop hop!

Kakım kıyıda gübürdedi,

Kurt uykusunu yitirdi;

40 Apalaya apalaya, koruluktan

Çamlıktaki inlerinden

Ayılar uyandı geldi;

Vaşak pek keyiflendi,

Kurt dar yetişti ıraktan.

45 Ayı kozalaklı yoldan

Kapı eşiğindeki çite,

Abanıp da yerleşince

Çit çöktü,

Yuvarlandı yere,

50 Kapı ardına gerildi,

Zor attı kendini çamlığa,

Akçamın altına

Vardı yattı ayı,

Çalgı dinlemeye,

55 Neşelenmeye.

Tapiola’nın güngörmüş yaşlısı,

Metsola’nın ev sahibi,

Tüm Tapio halkı

Kızlı oğlanlı,

60 Tırmandılar dağın tepesine,

Çalgı dinlemeye,

Neşelenmeye.

Tapiola’nın titiz hanımı,

Ormanların güzeli,

65 Giyindi mavi çorabını,

Kırmızı bağını bağladı

Bir kavağın dibinde,

Çömeldi huş kütüğüne

Yanaştı Kantele’yi dinlemeye.

70 Neşelenmeye.

Gökte uçan kuşlar,

İki kanatlılar, biteviye

Yel olup estiler,

Uçum uçum üşüştüler

75 Kantele’nin sesine,

Sazdan bilgi edinmeye,

Neşelenmeye.

Kartal yuvasındaydı,

Fin şarkılarının

80 Farkına vardı

Unuttu yavrularını

Kanat çırptı,

Uçtu kahramanın çalgısına,

Väinämöinen’in yanına.

85 Şahin yükseklerde uçarken,

Baykuş bulutlarda,

Martılar dalgalarda,

Kuğular sularda,

İspinozlar cıvıl cıvıl,

90 Yüz çeşit kuş,

Bin bülbül

Havalarda dinlediler,

Neşelendiler.

Omuz başlarına indiler

95 Yaşlı coşup inlerken,

Väinämöinen saz çalarken.

Peri kızları,

Göklerdeki bakireler

Hayran dinlediler,

100 Neşelendiler.

Kimisi gök kuşağında,

Gök kasnağında göründü;

Kimisi bir bulutun kenarında

Penbeliğe büründü.

105 Kuutar güzel kız,

Paivätär görgülü bakire

Ellerinde mekikleri

Toplarken iplikleri,

Tezgâhlarının başında

110 Altın kumaş dokuyup,

Gümüşleri işlerken

Penbe bulutun kenarında,

Gökkuşağında

Mekik düştü elinden,

115 Tarağını kaybetti

Saz sesini duyunca;

Altın iplikleri koptu,

Gümüşleri döküm saçım oldu.

Sularda da kalmadı

120 Tek yaratık,

Cins cins sürü sürü balık,

Eğlenceye katıldılar,

Neşelendiler.

Turna balıkları, gerine gerine,

125 Salına salına yüzdüler

Suyun köpekleri, alabalık

Kayalık bir yerden çıktı geldi.

Tüm balıklar, yaratıklar

Sazlığa yöneldi,

130 Kıyılarda sıralandı

Väinämöinen’in türküsünü dinlerken,

Sazdan bilgi edinirken.

Ahto, dalgaların atası,

Saçlı sakallı varlık,

135 Suyun yüzünde

Bağdaş kurdu bir nilüferin üstüne.

Sazı oradan dinledi,

Şöyle dedi:

— Hiç duymadım doğrusu

140 Bu yaşıma geldim de,

Väinämöinen’in benzerini,

Ölümsüz ozanın

Çalgısının dengini!

Gelin kızlar, görümceler

145 Saçlarını tararlarken

Kamışlığın içinde,

Çalgı sesini duydular

Kulaklarında perde perde:

Tarakları suya düştü,

150 Dalgalara karıştı fırçaları

Ve saçları taranmamış,

Yarım yamalak kakülleri

Dinlediler oldukları yerde.

Saz göğüslü su perisi

155 Sıyrıldı denizden,

Dalgalardan yükseldi

Kamışların arasında,

Yaslandı bir kayaya

Kulak verdi

160 Väinö’nün çalgısına:

Bir bambaşka ahenk,

Bir ılımlı çalgı sesi,

Kesti nefesini, orada

Uykuya daldı;

165 Yüzü koyun uzalı,

Bir benekli taşa

Yaslı başı,

Kayalığın koynunda.

* * *

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

170 Çaldı çığırdı.

Bir gün, bir gün daha,

Kalmadı canlı kimse,

Kadın erkek ne ise,

Saçı bitmiş olsun da

175 Gözü yaşarmasın,

Gönlü yumuşamasın.

Genç, ihtiyar ağladı,

Evli, bekâr ağladı;

Orta yaşlı delikanlı,

180 Kadın erkek ağladı.

Bir ılımlı çalgı sesi,

Duyulmamış böylesi.

Väinämöinen tutamadı

Akıttı göz yaşlarını.

185 Gözlerinde damlalar

Damlaları koğaladı;

Işıltılı iri iri,

Nohut nohut dizildi

Keklik yumurtası gibi,

190 Kırlangıç başları gibi.

Tutamadı yaşlarını akıttı,

Gözlerinde damlalar

Damlaları koğaladı,

Şakaklarından süzüm süzüm

195 Tatlı güzel yüzüne,

Tatlı güzel yüzünden

İri çene kemiklerine,

İri çene kemiklerinden

Geniş göğsüne,

200 Geniş göğsünden dizlerine,

Dizlerinden ayakları üstüne,

Ayaklarının üstünden

Tabanlarının altına,

Tabanlarının altından

205 Toprağa yayıldı.

Beş sırmalı cepken,

Altı altın kuşak,

Yedi dokuma şalvar,

Sekiz işlemeli delme

210 Yaşlara bulandı.

Damlalar yuvarlandı

Väinämöinen’in olduğu yerden.

Mavi deniz kıyısına ulaştı,

Mavi deniz kıyısından

215 Karıştı sulara,

Oradan da dibe, kara çamura.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Bulunur mu aranızda

220 Şu gençlerin içinde,

Yeni yetişen nesillerde

Ya da şu soylu sülalede,

Çocukların arasında bir kimse

Göz yaşlarımı toplayacak

225 Sulardan dalgalardan?

Gençler cevap verdiler,

Yaşlılar tek ağızdan:

— Çıkmaz aramızda

Şu gençlerin içinde,

230 Yeni yetişen nesillerde

Ya da bu soylu sülalede,

Çocukların arasında hiç kimse

Sularda göz yaşını toplayacak.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen:

235 — Yaşlarımı getirene

Damlaları sulardan derleyene

Bağışlarım değerli kürkümü.

Kartal duydu konuşmayı

Yaklaştı ozana,

240 Väinämöinen dedi ona:

— Kartal, hadi topla

Getir göz yaşlarımı,

Deşir sulardan,

Kürkümü sana bağışlayım!

245 Kartal birşey yapamadı.

Mavi ördek duydu konuşmayı,

Väinämöinen dedi ona:

— Mavi başlı ördek,

Çoğu zaman boynun suda,

250 Dalarsın tüm vücudunla,

Deşir göz yaşlarımı

Derinden, ulaştır bana!

Kürkümü bağışlarım sana

Hizmetinin karşılığında!

255 Ördek gitti damlaları toplamaya.

Suların derinlerinden,

Kara çamurun içinden

Ozanın göz yaşlarını,

Getirdi Väinämöinen’e:

260 Göz yaşları değişmişler

Güzel şeyler olmuşlar.

Mavi mavi her bireri,

Birer inci olmuşlar.

Bundan böyle kırallar,

265 Bunlarla övünecek,

Süslenecek güçlüler.

*

|RUNO

42

Kahramanlar Pohjola’ya ulaşırlar, Väinämöinen, Sampo için geldiklerini anlatır; hiç olmazsa yarısını kabul edebileceklerini söyler. Pohjola’nın ev sahibi kadını, Sampo’nun ne tamamını ne de yarısını vermeği kabul eder; halkını toplar. Väinämöinen olanları görür, çalgısını çalmaya başlar, bütün halkı uyutur. Sampoyu gömülü olduğu yerden çıkartıp kayığa yüklerler ve yola çıkarlar.

Pohjola’nın kadını üç gün sonra uyanır, işin farkına varır: büyü yapar, koyu bir sis meydana getirir ve türlü zorluklar çıkararak yolcuların peşine salar.

Bu karışıklık içinde Väinämöinen sazını kayıktan denize düşürür, bulamaz. (1—562)

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

İkincisi demirci İlmarinen

Ve delikanlı Lemminkainen

Güzel Kaukomieli üçüncü,

5 Koyulurlar yola,

Denizin üstünde,

Yaygın dalgalarda,

Pohjola yönüne.

Dosdoğruca soğuk köy,

10 Erlerin yok olduğu,

Yiğitlerin tükendiği yer.

Kürekleri kim çeksin?

İlki demirci İlmarinen,

Öndekileri çeken;

15 İkincisi Lemminkäinen,

Arkadakileri çeken.

Dümenin başında kasılı,

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen.

Az giderler, uz giderler

20 Dalgaların içinden,

Köpüklerin orta yerinden,

Pohjola sularına,

Tanıdık iskelelere girerler.

Varınca gidecekleri yere,

25 Çekerler kayığı bir düzlüğe,

Katran göğüslü yerleşir

Bir demirden iskeleye.

Koşuştular evin içine,

Çabucak ulaştılar.

30 Pohjola’nın ev sahibi kadını

Sordu gelenlere:

— Nedir ziyaretin sebebi,

Ne isterler yiğitler?

Yaşlı Väinämöinen cevap verdi:

35 — Sampo’yu ilgilendirir!

Gelmemize sebep bu,

Süslü kapaklıdan ötürü

Şu yiğitler, buluştuk!

Pohjola’nın ev sahibi kadım

40 Şöyle dedi:

— Keklik ikiye bölünmez,

Tek sincap üç erkeğe

Hiç yetmez!

Sampo keyfinde,

45 Uğultusu da yerinde,

Üğütüp durur süslü kapak

Pohjola’nın kayalıklı tepesinde.

Bakır dağın içinde;

Hayatımdan memnunum

50 Sampo’nun sayesinde.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle cevapladı:

— Tümünü, ya da yarısını

Hiç değilse bir parçasını

55 Vermezsen bize

Kendi isteğinle,

Zorla alır gideriz,

Teknemizin içinde.

* * *

Louhi, Pohjola’nın kadını

60 Olanlara pek kızdı.

Topladı Pohjola halkını

Yiğitler silahlı

Väinämöinen peşinde.

Başını uçuracaklar.

* * *

65 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Aldı sazını girişti tellere;

Bir çaldı, öyle çaldı

Herkes şaşıp kaldı.

Erkekler beğendi,

70 Kadınlar gülüştü,

Delikanlılar ağlaştı.

Çocuklar, çömeldi de dinledi.

Kalabalık yorgun düştü;

Tüm topluluk, dinleyenler

75 Bir derin uykuya daldı.

Gençler uykuda,

Yaşlılar uykuda.

Väinämöinen, aklı başında

Ölümsüz ozan

80 Ceplerini karıştırdı,

Çantasını yokladı,

Uyku iğnelerini topladı.

Gözlere sürme çekti,

Kirpikleri kenetledi;

85 Göz kapaklarına kilit vurdu,

Yorgun halkı, yiğitleri

Bir derin uykuda uyuttu.

Pohjola’nın bütün halkı

Uzun bir uykuda,

90 Haftalarla öyle kaldı.

Yaşlı ozan Sampo’yu,

Süslü kapaklıyı

Taş tepede,

Bakır dağın ardında,

95 Dokuz kilidin altından

Ya da onuncu kilidin oradan

Aramaya koyuldu.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Taş şatonun kapısındayken

100 Bakır dağın önünde

Yavaş sesle söylendi:

Kapılar yerinden oynadı,

Menteşeler gıcırdadı.

Demirci İlmarinen

105 Ozana yardım eden,

Kilitleri yağladı,

Menteşelere de buladı;

Kapılar ses vermesin,

Menteşeler miyavlamasın.

110 Kilitleri zorladı.

Menteşelere çengel takdı:

Kilitler yere saçılıverdi,

Kapılar ardına açılıverdi.

Yaşlı Väinämöinen

115 Şöyle dedi:

— Hey delikanlı, Lemmi’nin oğlu

İyi dostum, git Sampo’yu almaya

Sök süslü kapaklıyı!

Delikanlı Lemminkäinen

120 Yakışıklı Kaukomieli,

Yumuş almadan iştahlı,

Buyurulmadan hazır,

Hemen seğirdir

Sampo’yu çıkarmaya.

125 Hem seğirdir, hem söylenir

Mırıltıyla böbürlenir.

Şöyle dedi:

— Hani biz de erkeğiz,

Babamızın oğluyuz!

130 Sampo kolay debreşir,

Yerinde tutunamaz,

Süslü kapak diretmez

Sağ ayağım itince,

Öteki de yardıma gelince!

135 Bir denedi sökmeyi,

Diz çöktü kucakladı.

Sampo kımıldamadı,

Debreşmedi yerinden.

Kök salmış Sampo

140 Dokuz kulaç dibe!

Pohjola’nın öküzünü buldular:

Koskocaman göğdesi,

Sert böğürlü,

Sinirleri gerili,

145 Boynuzlar birer arşın,

Ağzı bir buçuk gelir belki.

Çekti geldi öküzü,

Eline bir de saban

Çayırlıktan geçirdi,

150 Dayandı Sampo’nun köklerine,

Bağlarından ayırdı

Süslü kapaklıyı.

Sampo oynadı yerinden,

Süslü kapak kımıldadı.

155 Yaşlı Väinämöinen

Yardımcısı İlmarinen,

Bir üçüncü kişi

Delikanlı Lemminkäinen;

Hepsi birden

160 Taşıdılar Sampo’yu

Pohjola’nın taş tepesinden,

Bakır kayalardan.

Sürüklediler tekneye,

İçine yüklediler.

* * *

165 Sampo tekneye sığdı,

Güzel yerleşti

Süslü kapak kayığa.

Kaktılar kayığı suya,

Yüz tahtalı tekne

170 Düşer düşmez denize

Sular fışırdadı.

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Nerelere alıp gitsek

175 Bu yerlerden Sampo’yu,

Olduğu yerde kaldıkça

Bela gelecek başımıza,

Taşıyalım Pohjola’dan uzağa!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

180 Şöyle cevapladı:

— Var benim bir yerim,

Oraya götürsek derim

Süslü kapaklıyı.

Güzel burunun ucunda,

185 Küçük adanın yanında.

Kimse görmez, ilişemez;

Varsın kalsın orada

Sonsuzluğa!

En uygun yer

190 Bu dolayda:

Ne giden var ne gelen

Ya ölen öldürülen

Çıkmaz tek kişi,

Silahlı gelip geçen.

195 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Denizde ilerledi,

Uzaklaştı Pohjola’dan

Yurduna yöneldi.

Şöyle dedi:

200 — Doğrul teknem yurda doğru,

Pohjola’dan gidelim,

Koy ardında yad yerleri!

Salla rüzgar teknemi,

Sular siz de

205 Kürekleyin teknemi,

Yardımsız komayın

Dümende oturanı,

Uzun sonsuz sularda,

Görünmeyen açıklarda!

210 Kürekler pek küçük,

Çekenler güçsüz güdük.

Ahto, gözet bizi,

Tekneni, küreklerini

Yardımımıza yolla da!

215 Ey suların Tanrısı

Bir güçlü dümen sağla,

Gerekirse kendin

Geç küreklere!

Güç ver ağaç teknemize,

220 Demir başlı kayığımız

Dayansın dalgalara,

Sert köpüklere,

Fırtınaya, yele!

Yaşlı Väinämöinen

225 Yol aldı, sallandı,

Demirci İlmarinen

Yardımsız komadı;

Lemminkäinen küreklerde.

Dayandılar, asıldılar.

230 Yol aldılar sallandılar,

Geniş dalgalarda,

Sonsuz açıklarda.

Delikanlı Lemminkäinen

Bir ara seslendi:

235 — Bol bolamadıydı sular

Geçmiş günlerde

Kürek çekene,

Şarkı söyleyene!

Şimdi işler tersine

240 Yok kimsemiz içimizde

Bir türkü tutturacak

Dalgalarda perde perde!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Karıştı söze:

245 — Biz ne yapsak zaman geçer,

Gün ilerler,

Karanlık çöker;

Türkü çağmlmasa

Ya da sesimiz çıkmazsa, yine!

250 Yaşlı Väinämöinen

Mavi denizin sırtında

Sallanır, ilerler.

Bir gün, iki gün gider,

Üçüncü günün içinde

255 Delikanlı Lemminkäinen

Zor tutar kendini

Sözünü tekrar eder:

— Neden konuşmazsın,

Birşeyler anlatıp

260 Türkü çağırmazsın?

Sampo’yu geçirmişiz elimize

Doğruladık yolumuzu

Gidiyoruz evimize?

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

265 Kesdi attı,

Şöyle cevapladı:

— Türkünün zamanı değil,

Eğlenceye vakit yok;

Önce gözüksün kapılarımız,

270 Menteşe gıcırtılarımız

Gelsin kulaklarımıza,

Sonra başlarız çağırmaya!

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

275 — Ben olaydım senin yerinde

Otursaydım dümende,

Durmaz söyler dururdum

İşimi görürken de!

Başka zaman canım çekmez,

280 Kısmet olmaz belki de;

Niyetin yoksa senin söylemeye,

Ben başlayacağım neredeyse!

Delikanlı Lemminkäinen,

Yakışıklı Kaukomieli

285 Açtı ağzını,

Girişti bir şarkı hecelemeye.

Türlü türlü bir kalın ses,

Tam güçlü bir de nefes

Bağırdı, türkü çağırdı

290 Delikanlı Lemminkäinen,

Yakışıklı Kaukomieli.

Ağzı eğrildi,

Sakalları seyridi,

Çenesi çıkayazdı.

295 Şamatası uzaklardan duyuldu,

Suların üstünden;

Altı yönde dinlendi,

Yedi tepenin ardında.

Bir leylek,

300 Oturmuş bir kütüğe,

Bir nemli tepeciğin üstünde

Parmak kemiklerini sayar,

Ayakların teker teker

Kaldırıp değiştire, değiştire.

305 Fena korktu leylek

Lemminkäinen’in sesini işitince.

Bir kötü bağırtı koyuverdi,

Gürültünün ürküntüsü içinde.

Kalktı yerinden,

310 Pohjola’ya havalandı,

Pohjola batağına kondu.

Nefesini alamadı,

Sesini tutamadı

Orada da takırdadı

315 Ürkek ürkek,

Kızgın kızgın:

Tüm Pohjola uyandı

Bu takırtılı sese;

Pohjola’lı kötüler

320 Kapıldılar hevese.

Pohjola’nın ev sahibi kadını

Uykusundan uyandı.

Seğirtti ahıra,

Vardı kilerinin yanına;

325 Sürüsünü yokladı,

Davarını saydı:

Sayıları tamamdı,

Çalınan yok ya kaybolan

Hayvanından, davarından.

330 Bakır kayalara vardı,

Taş tepeye,

Şöyle söylene söylene:

— Vay başıma gelenler,

Şu hâle geldiğim günler!

335 Yad kişiler dadanmış,

Kilitleri koparmış;

Kapılar ardına gerili,

Kırmışlar menteşeleri!

Sampo yerinde mi,

340 Yabancılar almış mı?

Sampo’su yok yerinde,

Götürmüşler süslü kapaklıyı;

Pohjola’nın taş tepesinde,

Bakır kayanın içinden,

345 Dokuz kilit altından

On sürgü’nün ardından.

Louhi, Pohjola’nın kadını

Başına gelenlere,

Tılsımının gidişine,

350 Değerinin yok oluşuna

Pek kızdı.

Uutar’a yalvardı:

— Ey sislerin perisi,

Dumanlı havanın bakiresi!

355 Eteğinde ele sisleri

Tutam tutam serpele;

Göklerden örtü indir,

Havaları tülle, perdele

Açık denizin yüzünü,

360 Engin suları!

Väinämöinen’e yolunu şaşırt!

Bunlar kâfi gelmezse:

İku-Turso, çıkar başını,

Sulardan yüksel;

365 Yok et Kalevalı’ları

Göm sulara,

Dalgaların dibine;

Sampo’yu getir geriye,

Kayığı devirmeden!

370 Bunlar kâfi gelmezse:

Ey Ukko, uluların ulusu,

Gök yüzünün yaldızlı hâkimi,

Parıltılı hükümdar!

Yarat fırtınalar.

375 Güçlendir havaları

Yel çıkart,

Salla dalgaları

Väinämöinen ilerleyemesin!

Sislerin perisi,

380 Dumanlı havanın bâkiresi

Sis üfledi denize;

Havayı dumanladı

Bakirenin nefesi.

Yaşlı Väinämöinen

385 Saplandı kaldı

Tam üç gece boyunca

Mavi denizin yüzünde,

Hedefine varamadı,

Çakıldı bulunduğu yerde.

390 Tam üç gece bitince

Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— O kadar da çürük değiliz,

İşe yaramaz kahraman!

395 Siste kolay batmayız,

Dumanda yol şaşırmayız!

Palasını suya vurdu,

Kılıç salladı denize:

Şerbet sızdı paladan,

400 Sivri ucunda damlalar.

Sis örtü göğe yükseldi,

Çıktı gitti havaya

Tül perde,

Buğu kalmadı denizde,

405 Dalgalar şavklandı.

Koskocaman sular,

Uçsuz bucaksız bir dünya.

Zaman akar gider,

Vakit adım adım ilerler.

410 Sular şapırdar bir ara

Kayığın, yanında;

Dalgalar bünğül bünğül

Teknenin etrafında.

Demirci İlmarinen

415 Korktu birden,

Yüzü beyazlaştı,

Yanakları bozardı;

Kafasına çekti yorganı,

Kulaklarını tıkadı,

420 Gözlerini de yumdu.

Yaşlı Väinämöinen

Şapırdayan sulara,

Teknenin dört yanına

Bir göz attı, şaşırdı:

425 İku-Turso oracıkta,

Çıkarmış başını sudan

Dalgaların arasından.

Yaşlı Väinämöinen

Tutuverdi kulaklarından

430 Çekip aldı sudan.

Şöyle sordu:

— İku-Turso, neden sen,

Çıktın geldin denizden

İnsan oğlunun karşısına,

435 Kaleva’nın oğlunun yanına?

İku-Turso soruyu beğenmedi,

Ne korktu, ne de

Cevap verdi.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

440 Bir ikinci soru sordu.

Üçüncüyü sertce sordu:

— İku-Turso, neden sen

Çıktın geldin denizden?

Bu üçüncü soruya,

445 İku-Turso şöyle dedi:

— Sulardan çıkmamın,

Dalgalarda görünmemin

Vardır birkaç sebebi:

Koydum mutlak aklıma,

450 Kıyacağım Kaleva halkına;

Sampo’yu Pohjola’ya

Alıp gideceğim!

Lakin şimdi

Vaz geçtim bundan,

455 Ayırma benı canımdan,

Salıver sulara;

Bundan böyle ne çıkarım

Ne de görünürüm,

Karşısına, insan, oğluna!

460 Yaşlı Väinämöinen salıverdi

Sefil yaratığı sulara.

Şöyle seslendi:

— İku-Turso!

Denizde kal ölünceye,

465 Sularda görünme;

Çıkma insan oğlunun önüne

Bundan böyle!

İşte ogündenberi

İku-Turso çıkmaz sudan,

470 İnsan oğluna yaklaşmaz;

Güneşli havada, mehtabda

Güzel günler boyunca.

Yaşlı Väinämöinen

Yol aldı, sallandı,

475 Az bir zaman geçti.

Ukko, uluların ulusu

Gök yüzünün yaldızlı hâkimi,

Parıltılı hükümdar

Fırtınalar yarattı,

480 Öçlendirdi havaları,

Rüzgâr çıkarttı.

Yel sert esti,

Yer gök kükredi:

Batıdan, kuzey batıdan,

485 Güneyde savruldu,

Doğuda gürledi,

Kuzeyde felâket, yel.

Ağaçlar yapraksız,

Çamlar kozalaksız,

490 Çalı çiçeksiz,

Ot domurcuksuz kaldı.

Gömükler yerinden oynadı,

Pırıltılı sular bulandı.

Yel kötü eser,

495 Dalga tekneyi döğer.

Bu karışık havada

Kemik saz,

Väinämöinen’in çalgısı

Tekneden yuvarlanır gider:

500 Denizdeki Vellamo’nun halkına,

Ahtola’nın isteğine uymaya.

Ahto sazı görür dalgada,

Çocukları da yanında

Alır giderler Kantele’yi.

505 Yaşlı Väinämöinen’in

Yaşardı gözleri,

Şöyle dedi:

— Sulara kaydı sazım,

Sevgili çalgım,

510 Neşem yok oldu!

Kalmadı zevkim, hevesim,

Şarkılarım türkülerim!

Demirci İlmarinen

Kızdı kendi kendine:

515 — Vay zavallı günlerime,

Çıktım geldim bu yerlere,

Altımda bir titrek tekne!

Saçım rüzgarda dağıldı,

Sakalım fırtınada savruldu,

520 Kötü günler gördüm

Çok zaman, bu sularda,

Lakin görmedim böylesini

Fırtına, sert dalga!

İşim kaldı rüzgarın

525 Ya da dalganın acımasına!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle seslendi:

— Kayıkta ağlanmaz,

Teknedeyken telaşlanmak

530 Hiç bir işe yaramaz!

Ağıt korumaz adamı,

Telaş kötü günü önlemez!

— Ey su emir ver oğluna,

Dalga, tut çocuğunu!

535 Ahto, çırpıntıyı sindir,

Kes suyun kuvvetini Vellamo!

Saldırmasınlar kayığıma!

Yel, göklere yönel,

Bulutlara, doğduğun yerer

540 Ağaç tekneyi devirme,

Parçalama hele!

Gir ormana ağaç kır,

Sök çamları kökle!

Delikanlı Lemminkäinen,

545 Yakışılklı Kaukomieli

Şöyle dedi:

— Kartal, sen bari

Yetiş imdadımıza!

Üç tüyünü ver;

550 İki de, karga sen ver!

Yaramaz teknemize

Yardıma, direğe!

Kenarları sağlamladı,

Yedek parçaları çaktı;

555 Bir arşın yükseklikte,

Dalgayı içeri salmadı.

Yetti yüksek kenarlar,

Çakılan parçalar

Kötü rüzgâr esse de

560 Sert dalga itelese de,

Köpükleri geçerken

Tepeleri aşarken.

*

|RUNO

43

Pahjola’nın ev sahibi kadını savaş gemilerini hazırlar ve Sampo’yu çalanların ardlarından yetişir. Pohjola ve Kalevala halkları arasında doğuş olur; Kalevala’lılar kazanır. Ancak, döğüş sırasında, Pohjola’nın ev sahibi kadını Sampo’yu denize itelemiştir. Kırılan Sampo’nun iri parçaları denize gömülür, küçük parçalar ise, kıyıya sürüklenmiştir.

Väinämöinen kıyıda topladığı küçük Sampo kırıkları ile bir yenisini yapmaya çalışır. (1—434)

Louhi, Pohjola’nın ev sahibi kadını

Topladı tüm Pohjola halkını.

Palalı yiğitler,

Oklu yaylı.

5 Koca savaş gemisi, hazırlandı

Pohjola’nın teknesi.

Sıra sıra oldular,

Yiğitler, yerlerine doldular

Kartal yavruları gibi

10 Ya da yavru şahin dizisi:

Yüz kılıçlı er,

Bin oklu delikanlı

Diktiler yelken direklerini

Gök yüzüne, sipsivri.

15 Bezler hazırlandı,

Sert yelken bezi;

Yelkenleri çektiler

Uçsuz bulutdu sanki.

Çıktılar yola,

20 Hızla ilerlediler.

Sampo’nun peşinde,

Väinämöinen’in teknesine.

* * *

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Mavi denizde,

25 Teknenin gerisindeki

Oturduğu yerde,

Şöyle seslendi:

— Ey, Lemmi’nin oğlu,

Delikanlı dostum!

30 Geç yelkenin başına,

Direğe bir tırman da

Kolla havayı, arkanı;

Önünü, gökyüzünü

Açık mı kapalı mı!

35 Delikanlı Lemminkäinen,

Kanlı canlı yiğit,

Lafın sonu gelmeden

Yerinden fırladı

Yelkenlerin içine vardı,

40 Direğin ta tepesine.

Doğuya baktı,

Dikti gözlerini batıya,

Güneye, güney batıya,

Pohjola dolaylarına.

45 Şöyle seslendi:

— Önümüzde hava açık,

Gökyüzü berrak ardımızda;

Kuzeyde, bir tek bulut

Yöneli kuzey batıya!

50 Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi

— Bir yanlış var dediğinde,

Bulut hâli yok gördüğünde;

Bir yelkenli geliyor,

55 Dikkatlice bak hele!

Dikkatlice baktı,

Şöyle seslendi:

— Ufukda bir ada karartısı,

Kavaklara üşüşmüş baykuşlar;

60 Renk renk kuşlar

Ağaçlarda kavaklarda!

Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Baykuş olamaz,

65 Renk renk kuş da bulunmaz!

Pohjola halkı mı geliyor

Bir iyice bak hele!

Delikanlı Lemmmkâinen

İyice baktı.

70 Şöyle seslendi:

— Doğru çıktı dediğin,

Pohjola’nın savaş gemisi

Sularda salınıp gelir!

Yüz kişi var küreklerde,

75 Bin kadarı ayakta dikili!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Anladı olayı,

Şöyle dedi:

— Demirci İlmarinen

80 Sıkı dayan küreklere!

Delikanlı Lemminkäinen

Sıkı dayan küreklere!

Dayanalım küreklere,

Çabuk çabuk teknemiz

85 Ulaşsın gideceği yere!

Dayandı küreklere İlmarinen,

Dayandı küreklere Lemminkäinen,

Sıkı sıkı asıldılar.

Kürekler esnedi,

90 Övez tekne gıcırdadı,

Çam tahtalar sallandı.

Burun fok gibi zıplar,

Gerilerde deniz fışırdar.

Sular fırıl fırıl,

95 Köpükler yumak yumak.

Yiğitler yarış eder küreklerde,

Yelkenler yelep yelep savrulur,

Lakin yine

İlerlemiyor tekne;

100 Arayı açamıyor,

Pohjola gemisinden kaçamıyor.

Yaşlı Väinämöinen

Anladı kötü günün geldiğini,

Sonunun yaklaştığını.

105 Ne yapsa ki.

Kafasını zorladı:

— Bir çare aramalı?

Bir kolayını bulmalı?

Ceplerini yokladı,

110 Bir parça kav,

Bir kaç küçük çakmak taşı

Orta yere çıkardı.

Sol omuzu üstünden

Savurdu denize fırlattı.

115 Şöyle dedi:

— Taşlar kayalık olsun

Suların altında, bir ada

Hasıl olsun!

Pohjola’nın savaş gemisi

120 Yaklaşıp da çarpınca,

Denizde parça parça olsun

Batsın dalgalara!

Taşlar hemen kaya oldu

Yanlamaya, doğuya.

125 Pohjola’nın yelkenlisi

Geç kalmadı yaklaştı,

Dalgaları yara yara:

Çarpar çarpmaz kayalara,

Önce ayrıldı iki parçaya;

130 Yüz tahtalı koca tekne,

Direğiyle denize

Vardı yattı sonunda.

Yelkenleri sularda savuruldu.

Louhi, Pohjola’nın kadını

135 Atladı sulara

Var gücüyle uğraştı,

Lakin tekne kurtulmadı.

Oynamadı bile yerinden koca gemi,

Kenarları kırıldı.

140 Dibi delindi.

Pohjola’lı şöyle dedi:

— Ne yapsam ki.

Kimi öne sürsem ki?

Hemen şekil değiştirdi:

145 Altı saban, beş tırpan;

Sağladı şurdan burdan;

Tırnak yaptı kendisine,

Kollarına kanat takdı.

Tekne kırıklarından kanatlar,

150 Tekne dümeninden kuyruk.

İyi hazırlandı:

Kanatlarının altına yüz er,

Kuyruğunun üstüne bin yiğit

Kılıçlı yaylı, aldı.

155 Bir koca kartal göklerde

Süzüldü sağdı,

Bir kanadı buluta dayalı,

Öteki kanadı sularda yaslı.

Väinämöinen’in ardından saldı.

160 Suların anası, güzel kadın

Şöyle seslendi:

— Hey, yaşlı Väinämöinen

Güneşten yana baksana,

Kuzey batıya, arkana!

165 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Kafasını çevirdi

Kuzey batıya baktı,

Üst yanından anarı

Sağıp gelen, kuş kılıklı

170 Cadının farkına vardı:

Omuzları baykuşa benzer,

Heryanları kartal gibi,

Daha kılıksız kötü.

Bir süzüldü bir sağdı

175 Yelken direğinin ucunda,

Yerleşti tepesine sonunda.

Tekne devrileyazdı.

Demirci İlmarinen

Tanrısına sığındı,

180 Güvendi ona,

Bulaştı dua okumaya.

Şöyle dedi:

— Koru beni ulu Tanrı,

Güzel Tanrı gözet

185 Şu zavallıyı, yok olmasın;

Anasının yavrusu

Ölüp mahvolmasın;

Tanrının bağışladığı kadar

Uygun bir yaş yaşasın!

190 Ey Ukko, herkeslerin bildiği,

Gök yüzünün Ulu’su!

Ateşten kürk giydir,

Kor’dan gömlek üstüme,

Bürünüp sarınayım da

195 Döğüşe öyle dalayım!

Kafam kopmasın,

Saçlarım saçılmasın

Parlak demir döğüşünde,

Sivri uçlunun karşısında!

200 Yaşlı Väinämöinen

Seslendi olduğu yerden.

Şöyle dedi:

— Ey Pohjola’nın kadını!

Sampo’ya mı geldin

205 Buralara, paylaşmaya mı

Sisli burunun ucuna,

Ardımızdan ta adalara?

Pohjola’nın cadısı

Şöyle cevapladı:

210 — Paylaşmam ben

Sampo’yu Rastgele her sefille,

Väinämöinen, hele seninle!

Saldırdı Sampo’ya

Väinämöinen’in kayığında,

215 Delikanlı Lemminkäinen

Sıyırdı palasını

Sol yanından,

Sivri demiri kaptı;

Kötü kuşun üstüne,

220 Kanadına pençesine

Salladı var gücüyle.

Vurdu savurdu,

Savurdu vurdu

Delikanlı Lemminkäinen.

225 Şöyle seslendi:

— Kahrolunuz topunuz,

Kılıçlınız oklunuz!

Tüm korkaklar savulun:

Yüzünüz kanatların altından,

230 Yüzer yüzer kuyruktan!

Pohjola’nın kadını

Bağırdı direğin tepesinden:

— Hey delikanlı,

Lemmi’nin oğlu,

235 Yalancı yiğit Kauko!

Aldattın ananı,

Atalarına yalan söyledin:

Söz verdin,

Savaşa katılmıyacağım

240 Ne altın hırsıyla

Ne de gümüş peşinde

On yıl içinde, dedin!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen,

Ölümsüz ozan

245 Anladı sonunun yaklaştığını,

Canına kıyılacağını.

Dümeni denizden kaptı,

Meşe ağacından tahta,

Elinde onunla

250 Saldırdı koca cadıya,

Kuşun pençelerine:

Tırnaklar ufalandı, pençede

Bir küçük parmak

Tek başına

255 Yerinde kaldı.

Delikanlılar kanatlardan düşüşdü,

Adamlar denize tümden döküldü.

Yüz adam kanatların altından,

Bin kahraman sırtından.

260 Koca kuş da devrildi

Teknenin tam orta yerine,

Yaban tavuğuna döndü;

Sincabın çamdan

Zıpladığı gibi zıpladı,

265 Uzandı Sampo’ya daldı

Geri kalan tek parmağıyla.

Tutamadı, Sampo’yu

İteledi sulara

Süslü kapaklıyı devirdi

270 Mavi denizin ortasına.

Sampo parçalandı,

Süslü kapaklı kırıldı.

Sampo’nun parçaları.

Sampo’nun koca kırıkları

275 Batdılar suyun altına,

Gömüldüler kara çamura.

Sularda saplı,

Su yaratıklarının işine yaradı.

İşte ogün bu gündür

280 Rızk tükenmez denizlerde,

Ahto’nun ülkesinde

Hazineler sonsuzdur.

Parçaların bir kısmı

Yüze yüze denizde,

285 Dalgaların sürüklemesiyle,

Rüzgârların da esmesiyle

Ulaştılar kıyıya, toprağa.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Denizde yüzen,

290 Dalgalarda sürüklenen,

Rüzgârlarda savrulan

Süslü kapaklı

Sampo kırıklarını

Görünce pek sevindi.

295 Şöyle dedi:

— Bu yol da mutluluk sağlar,

Sonsuz saadet böyle başlar;

Tarla sür,

Toprak devir

300 Bitkilere hayat ver.

Ay parıldasın,

Kutsal güneş ışık yaysın

Büyük Fin Toprakları’nda,

Güzel Finlandiya’da.

* * *

305 Pohjola’nm ev sahibi kadını

Şöyle dedi:

— Bir çıkar yol bulmalı,

Kolayca çaresine bakmalı:

Tarlaları süremesin,

310 Toprağını çevirmesin!

Sürüsünü, ekinini yok etmeli!

Ay parlamamalı,

Güneş ısıtmamalı:

Ayı kayalığa gömsem,

315 Taşlığın içine;

Dağın ardına da güneşi!

Soğuk salsam,

Don yollasam

Nadasına, hasadına!

320 Demir dolu yağdırsam,

Çelik tanelerini

Güzel tarlalarına,

Gelişmiş bahçelerine!

Koyuversem ayıyı fundalıktan,

325 Çamlığın seyrek dişlisini,

Parçalasın aygır sürüsünü;

Kısraklarını yesin,

İneklerini, sığırlarını,

Tüm davarlarını bitirsin!

330 Hastalıklar yollasam

Halkının üstüne,

Sülalesini kurutsam

Bu dünyada, bundan böyle

Adları duyulmaz olsun!

335 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Bana dokunmaz Laponyalı büyüsü,

Tuuri’liye yenilmem!

Tanrıdadır havaların örtüsü,

340 Mutluluğun anahtarı ondadır;

Kıskanç kişide ne gezer bunlar,

Kötülerin elinde ne işleri var.

Tanrıma yönelince,

Ondan yardım dileyince

345 Böcek sokmaz tarlama,

Tehlikeyi def’eder hasadımdan,

Korur ekinlerimi zarardan;

Güvenim var Tanrıma!

Filizlerim kırılmaz,

350 Buğdaylarım sökülmez!

Pohjola’nın cadısı

Kötülüklerini taşa göm,

—Felaketlerini dağa sal,

Musibetlerin kayalıkda kalsın!

355 Dokunma güneşe, aya;

Soğuğu sal üşütsün,

Donu yolla dondursun

Kendi tarlalarına!

Demir dolu yağdır ekdiğin tohumlara,

360 Sabanınla sürdüğün

Pohjola topraklarına!

Fundalıktan sal ayıyı,

Seyrek dişliyi çamlıktan,

Çalılığın kızgın kedisini,

365 Ormanların çolak ellisini

Pohjola’ya giden yola,

Pohjola sürülerinin

Yanı başında dolaşsın!

* * *

Pohjola’nın ev sahibi kadını

370 Şöyle dedi:

— Kuvvetimi kaybettim,

Tılsımım bozuldu:

Bereket denizde gömülü,

Sampo dalgada parçalandı!

375 Ağlaya sızlaya

Pohjola yolunu tuttu.

Pek bir şey alamadı

Sampo’nun kırıklarından;

Tek küçük parmağı ile

380 Kopardığı kırığı ile, kaldı:

Ancak bunu götürdü

Pohjola’ya Sariola’ya.

Pohjola’da kıtlık var,

Yoksulluklar hükmeder Laponyada.

* * *

385 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Çıkarçıkmaz kıyıya

Sampo parçalarını,

Süslü kapaklı kırıklarını buldu,

Deniz kenarında bir yerde,

390 İnce kumların üstünde.

Sampo’nun parçalarını,

Süslü kapaklı kırıklarını

Teker teker topladı;

Sisli burunun ucunda,

395 Adanın bir kenarca yerinde

Kömeledi, birleştirdi:

Biraya arpa sağlanacak,

Ekmeklik çavdar yetişecek.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

400 Şöyle dedi

— Ulu Tanrım, Yüce Tanrım

Sağlığımızda mutluluk ver,

İyilikle yaşayalım herzaman!

Şerefli, kıvançlı ölelim

405 Tatlı Fin Toprakları’nda,

Güzel Karelia’da!

Koru bizleri Ulu Tanrım,

Uluların en Ulusu Ata, gözet bizi

Erkeklerin kötü niyetinden,

410 Kadınların endişe ettiklerinden!

Dünyada kıskançlık kalmasın,

Yok olsun büyücüler!

Delikanlılarla beraber ol,

Çocukların yanında ol;

415 Geceleri güçlü bulunalım,

Gündüzleri de koru!

Dert verme, tasa verme,

Güneşten kötülük gelmesin,

Ay kin gütmesin.

420 Yel kızgın esmesin,

Rahmet zarar vermesin,

Soğuktan donmayalım,

Fırtına dağıtmasın!

Demirden bir kılıf geçir,

425 Taş duvar çek

Ekinlerin üstüne,

Halkımızın dörtbir yanına.

Gökten yere,

Yerden göğe

430 Barınağımız, sığınağımız olsun!

Desteğimiz ol, güvenimiz ol

Kötü söze, kine karşı koy

Ömürlerimiz boyunca

Bu dünyada!

*

|RUNO

44

Väinämöinen, denize düşürdüğü Kantelesini aramaya gider; bulamaz. Huş ağacından bir yeni saz yapar; bunu da, başarı ile çalar, herkesi hayran bırakır. (1—334)

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Yordu kafasını:

— Şimdi saz çalmak gerek,

Mutlulukdur neşelenmek

5 Bu yeni hayatımızda,

Güzel bahçelerde!

Lakin sazımız yok elimizde,

Neşemizi kaybettik

Balık dolu yerlerde,

10 Somonlu kayalıklarda,

Deniz yaratıklarının öte dünyası

Vellamo’nun halkına.

Ele geçmez artık,

Ahto geri verivermez.

15 Hey, Demirci İlmarinen!

Hiç durmaz çekiçlersin,

Dün de durmadan döğdün

Bilmem ki ne beklersin,

Hadi durmadan hazırla

20 Bir çelikten çatal yap bana,

Uzun saplı, sık dişli;

Dalgalara salayım,

Kıvıra kıvıra tarayım;

Sazlıkları, kıyıları arayım

25 Çalgımı bulup çıkarayım,

Kavuşayım Kanteleme

Balık dolu yerlerden,

Somonlu sazlıklardan!

Demirci İlmarinen,

30 Ölümsüz çekiçci

Demir tırmık hazırladı,

Bakırdan saplı.

Beşyüz kulaç bakır sapı,

Yüz arşın dişleri.

35 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Aldı demir tırmığı.

Az gitti, uz gitti

Bir azıcık yol gitti,

Bir bakırdan iskeleye,

40 Çelik merdivene ulaştı.

İki tekne hazırdı emrinde

Bakır iskelenin

Çelik merdivenlerinde,

Vardığı yerde:

45 Yepyeniydi birisi,

Bir çağşak tekne ötekisi.

Yaşlı Väinämöinen

Yeni tekneye seslendi:

— Hadi kayık salın sulara,

50 Açıl denizde dalgalara

Elimle elleşmeden,

Parmağımı değmeden!

Kayık salındı sulara,

Dalgalara açıldı.

55 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Geçti dümene arkada

Başladı denizi taramaya,

Dalgalarda aramaya.

Kıyıları aradı,

60 Nilüferler topladı;

Sazlıkları taradı

Ardlarından, yanlarından anarı,

Çukurların içlerini,

Kayaların diplerini:

65 Çalgı bulunmaz,

Turna balığı kemik saz;

Ele geçmez neşe,

Geri gelmez Kantele!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

70 Tuttu evinin yolunu,

Üzgün kalbi kırık

Kafası önüne yıkık.

Şöyle dedi:

— Bundan böyle bulunmaz

75 Balık kemiği saz,

Bizde de neşe kalmaz!

* * *

Yolda giderken dertli,

Bir ormanın kenarında rastgeldi,

Bir çayırlık alanda

80 Bir tek huş ağacına.

Katı ağaç durmaz ağlardı,

Göz yaşı döküp inlerdi.

Yanaştı yanına:

— Ne ağlarsın güzel huş,

85 Göz; yaşını tüketirsin,

Yeşil ağaç derdin ne?

Savaşa götürmezler,

Döğüşte kullanmazlar.

Huş bir güzel dillendi,

90 Şöyle dedi:

— Kimi söyler açıkca.

Kimisi karar vermiş aklınca

Neşeliyim, mutluyum,

Hayatım zevkle dolu:

95 Ben bir zaif biçareyim,

Tasam pek çok,

Zevkim yok, aslımda

Ayakta zor dikilirim.

Durmaz çile çekerim.

100 Dertlerimin en başında

Yaşamam gelir tek başıma.

Yapayalnız, talihsiz;

Her yer ıssız,

Sonu olmayan yeşillikler.

105 Mutluların yüzü güler,

Dört gözle bekler,

Baharın gelişini,

Sıcak yaz günlerini.

Kader mutluluk getirmez,

110 Birşey beklemenin ümidini

Hiç vermez,

Bir korku var içimde!

Sayar dururum günlerimi,

Biri gelip kabuğumu soyacak.

115 Bir başkası ya da

Yaprağımı yolacak;

Bir şeycikler yapamam

Aciz, güçsüz biriyim.

Bahar gelir, çocuklar

120 Ellerinde bıçaklar,

Şerbet toplarlar karnımdan

Rastgele, kıyasıya;

Yaz olur, uğursuz çobanlar

Kemer soyarlar kabuğumdan;

125 Kimisi sepet örer,

Bıçağına kın yapar kimisi.

Bir başkası bakarsın

Hazırlar su testisi;

Bir şeycikler yapamam

130 Aciz, gücsüz biriyim.

Dibimde kızlar dinlenir,

Etrafımı dolanırlar.

Dallarımı keserler, zaman zaman

Yaprağımı yolarlar,

135 Demet demet sararlar;

Odun diye de toplarlar

Kış gününün derdine,

Yığın yığın yığarlar.

Bu yaz üç kez,

140 Tatlı sıcak günlerde

Delikanlılar altımda oturdu,

Balta bilediler gözlerimin önünde.

Tüm yaz boyu neşem bu.

Kış günleri kar yağar

145 Sanki daha mı iyi.

Hemen hergün erkenden

Kılığım değişir üzüntümden;

Başım yerlere eğilir,

Heryanlarım buz kesilir.

150 Fırtına dalar,

Don acı sağlar:

Yeşil bürğüm yelde dağılır,

Eteklerim ayazda savrulur.

Şu zavallı huş ağacı

155 Hem örtüsüz, hem bürğüsüz,

Çırıl çıplak kalakalır.

Soğukta titre,

Donda ağla!

Yaşlı Väinämöinen

160 Şöyle dedi:

— Ağlama yeşil ağaç,

Dalı yaprağı güzel ağaç,

Ak bedenli ağlama!

Mutluluğa ereceksin,

165 Tatlı hayat süreceksin

Bundan böyle, sevinç yaşı dökeceksin!

Yaşlı Väinämöinen

Huşdan bir saz yaptı.

Bir yaz günü boyunca,

170 Kesdi biçti uğraştı

Sisli burunun ucunda,

Adanın yanı başında.

Kantelenin göğdesi,

Neşenin en esaslı nesnesi

175 Sert huş ağacından,

Budaklı tahtadan oldu.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Kantele çıktı ortaya,

180 İyilerin iyisi bir saz bu da!

Nasıl bulsam,

Neyi taksam kulaklarına?

Oralarda bir meşe vardı,

Bahçenin arka tarafında

185 Bir upuzun ağaç;

Düzgün dallı,

Dallarında da elmalar asılı,

Birer altın top elmalar.

Kuğuk kuşlarına durak ağaç.

190 Kuğuklar öttüğünde,

Üçbeş tatlı dil döktüğünde

Altınlar saçılır yerlere,

Gümüşler yayılır

Fundalara, tepelere:

195 Altınları, gümüşleri topladı,

Sazına anahtar yerine takdı.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Kanteleme yakışanı buldum,

200 Burgularını şimdi uydurdum.

Takdım anahtarlarını,

Bir eksiği var, neden ki.

Nerede bulsam beş teli,

Bunlar sazıma ses vermeli?

205 Çıktı tel aramaya.

Çok dolaştı kırlarda:

Bir bakireye rastladı

Yeşilliklerin arasında.

Ne ağlayan ne gülen

210 Pek güzel bir kız.

Şöyle mırıldanırdı:

— Akşamı nasıl etmeli,

Oynaşı nerede beklemeli!

Aklı, fikri böyleydi.

215 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Yöneldi kıza usul usul,

Çıplak ayaklarıyla.

Kızın yanına varınca

Bir tutam saç istedi.

220 Şöyle dedi:

— Bakire, saçından bir tutam ver,

Güzel buklelerinden birini

Sazıma tel takacağım,

Çalgıma ses katacağım!

225 Bakire, sırma saçını esirgemedi,

İnce uzun tellerinden

Beş altısını verdi,

Yedinciyi de ekledi:

Kanteleye tel olacak,

230 Saz neşeyi böyle bulacak.

Çalgı tamamlandı.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Çömeldi bir kayaya,

Dayandı taş basamağa.

235 Aldı sazını eline,

Neşesini dayadı yüreğine.

Ucu gök yüzüne bakar sazın,

Karnı yaslı dizlerine:

Sesleri ayarlayacak,

240 Akordu’nu tamamlayacak.

Sesler ayarlandı,

Akord tamamlandı

Ellerinin altında,

Dizlerinin üstünde, yanlamaya.

245 On tırnağı indirdi

Beş parmağı ile girişti

Tellerde gidip gelmeye,

Seslerle oynaşmaya.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

250 Kantelesini çalıp dururken

Küçük yatkın elleri, ince parmaklarıyla

Sert ağaç dillendi,

Körpe fidan fısıldadı,

Kuğuk kuşunun altını cıvıldadı,

255 Bakirenin saçları neşeyi tamamladı.

Yaşlı Väinämöinen çaldı biteviye,

Kantele konuştu tükenmesiye:

Kayalar inim inim, gümbür gümbür

Dağlar, yamaçlar titreşti;

260 Kumsalda çakıllar zıp zıp,

Nilüferler sularda süzüm süzüm;

Çamlar gülüştü;

Kütükler yer değişti çayırlıkta.

Kalevala’lı görümceler

265 Atıverdiler el işlerini bir kenara,

Seller gibi taştılar,

Irmak gibi coştular;

Genç kadınlar güleç,

Orta yaşlılar keyifli

270 Sazı dinlemeye koştular.

Neşeye, neşelenmeye.

Yakındaki erkeklerin

Kasketleri ellerinde;

Yakındaki kadınların

275 Yanakları ellerinde.

Kızların gözleri sulu sulu,

Oğlanlar yerde bağdaş kurulu;

Kanteleyi dinlediler

Neşeyle, neşelendiler.

280 Hep bir ağızdan söyleştiler.

Aynı dilden şöyle dediler:

— Duyulmadı doğrusu

Çalgının böyle ılımlısı,

Hiçbir zaman, bir yerde

285 Oldum olası bu yer yüzünde!

Sazın sesi yayıldı,

Altı yöne ulaştı.

Kalmadı yaratık,

Dinlemeye katılmadık

290 Güzel çalgı sesini,

Kantelenin iç çekişini.

Ormandaki yaratıklar

Tırnakları üstüne çömeldiler de

Kanteleyi öyle dinlediler,

295 Neşelendiler, neşelendiler.

Havalarda uçan kuşlar

Dallarda tünediler;

Sulardaki balıklar çeşit çeşit,

Kıyılarda süzüm süzüm süzüldüler.

300 Yer altından böcekler

Yer üstüne çıktılar,

Döne döne dinlediler

Güzel sazın sesini,

Kantele nağmesini,

305 Väinämöinen’in tükettiği nefesi.

Yaşlı Väinämöinen

İçli çaldı,

Pek güzel çaldı.

Bir gün çaldı, ikinci günü de

310 Hiç yerinden kalkmadı,

Tek yemekle kaldı:

Uçkurunu çözmedi,

Esvabını değişmedi.

Evinde çalarken,

315 Çam ağacı odasında

Tavan yankı yaptı,

Döşemeler ses verdi;

Çatı çatırdadı,

Kapı gıcırdadı;

320 Pencereler kanatlarını gerdiler;

Taş ocak yassıldı;

Direk uzandı.

Çamlıkta dolaşırken,

Ormanda çalıp çığırırken

325 Çamlar bel verdi,

Tepelerde akçamlar büküldü;

Kozalaklar çayırda yuvarlandı,

Çamlar dikenlerini saçdı.

Korulukta giderken,

330 Kırlarda dolaşırken

Koruluklar sevindi,

Kırlar kendinden geçti;

Çiçekler karşıcı geldi,

Filizler tüm selamına durdu.

*

|RUNO

45

Pohjola’nın kadını Kalevala’ya salgın hastalık salar. Väinämöinen merhemleriyle, sihirli sözleriyle halkı iyi eder. (1—362)

Pohjola’nın ev sahibi kadını

Louhi, duydu konuşulduğunu:

Väinölä’da mutluluk var,

Kalevala gelişmekte

5 Sampo’nun sayesinde,

Süslü kapağın yardımıyla.

Pek kıskandı olanı,

Yordu durdu kafasını,

Bir kötülük nasıl yapsa,

10 Bir ölüm bulutu mu çıkarsa

Väinölä’da yaşayanlara,

Kalevala halkına.

Tanrısına yalvardı,

Şöyle yakardı:

15 — Ey Ukko, Ulu Tanrı!

Kaleva’nın halkını yok et,

Demir dolu yağdır da,

Çelik uçlu iğnelerle!

Hastalık ver, ölüm gönder,

20 Tükensin sefil kişiler;

Erkekleri tarlalara serilsin,

Kadınları ahırlarında!

Bir kör kız vardı Tuonela’da,

Loviatar karı;

25 Tuonela’lıların cadısı,

Manala’nın can yakıcısı;

Tüm kötülük ondan gelir,

Felaketler binlerce

Onunla başlar.

30 Karanlık görünüşlü,

Nefret verirdi rengi.

Tuoni’nin kara cadısı,

Mana’nın bu uğursuz körü

Serer döşeğini, bir kötü yere

35 Saman dolu minderi,

Sırtı rüzgârda yatar,

Soğuk yel’e dönük

Önü güneşe çevrik.

Bir sert kasırga estiydi

40 Doğudan bir fırtına;

Kadın gebe kaldı bundan

Çorak toprakda,

Sürülmemiş tarlalarda,

Şiş karnını yuvarladı

45 İki üç ay, dört beş ay,

Yedi sekiz, derken

Dokuz ayı tamamladı:

Kadınların dediği,

Eski hesabın bildirdiği

50 Onuncu ayın

Yarısına ulaştı.

Dokuzuncu ayın sonunda

Ya da onuncu ay başında

Karnı daha şişti, sertleşti,

55 Taşıması pek gücleşti,

Lakin doğmaz bir türlü

Doğurulacak nesne,

Meydana gelmez her nedense.

Sırtladı döşeğini,

60 Yerini değiştirdi;

Aldı gitti başını karı,

Boşaltmaya karnını,

Çocuk doğurmaya.

Beş dağın ortasında,

65 İki kayanın arasına:

Lakin doğmaz bir türlü

Doğurulacak nesne,

Meydana gelmez her nedense.

Bir başka yer aradı

70 Karnını boşaltacak bir köşe;

Kıpırtılı batak yerde,

Parıltılı derede.

Bir uygun yer

Bulamadı yine,

75 Karnını boşaltamadı.

Ateşli şelalenin köpüğünde,

Anaforda, sert akıntıda,

Üç dipsizin içinde,

Dokuz girdap kenarında

80 Doğurmaya karar verdi.

Lakin yine doğmadı

Doğurulacak nesne,

Cadının karnı

Hafiflemez nedense.

85 Başlar ağlamaya

Kötü karı, sızlanır;

Bilemez nere gideceğini

Karnından kurtulmaya,

Oğulunu boşaltmaya.

90 Tanrı, bulutlardan seslendi,

Gök yüzünden, şöyle dedi:

— Üç köşeli bir yer var,

Bataklığın yanında

Tam denize karşı,

95 Karanlık Pohjola’da.

Git oraya, boşalt karnını!

Yolunu beklerler,

Doğuracaklarını gözlerler!

Tuoni’nin kara kızı,

100 Manala’nın bakire cadısı

Pohjola kulübelerinin oralara,

Sariola hamamları civarına

Vardı gitti

Çocuk kunnamaya.

105 Louhi, Pohjola’nın kadını,

Seyrek dişli cadı

Karşıladı gebe karıyı,

Götürdü bir hamama.

Köyde kimse duymadı,

110 Komşulardan hiç biri

Bilemedi ne vardı.

Ateşi sessizce yaktı,

Kaynattı hamamın suyunu.

Kapıya, menteşelere

115 Bira çaldı, yağ sürdü

Ses çıkmasın düşündü.

Şöyle dua etti:

— Ey ilk kadın,

Tabiatın kadını, güzelim!

120 En yaşlı kadın, ilk ana!

Gir denize, dizlerine

Kemerine kadar dalgaya dal!

Hani balığından merhem al,

Morinadan yağ sağla;

125 Hastayı bunlarla yağla,

Kemiklerini, her yanını;

Kes acılarını,

Sancılarını dindir!

Dayanılmaz sancı, acı!

130 Bunlar kâfi gelmezse:

Ey Ukko, Ulu Tanrı

Sen gel yalvarana,

Çağırana, yanıma!

Bakireyi kurtar ağrısından,

135 Karın sancısından

Şu hamamın içinde,

Buhar dolu yerde.

Köyün doğum odasına gel,

Bir sopa al, sağ eline

140 Bir altın değnek;

Zorlukları defet,

Genişlet aralıkları;

Kapalı kalmış

Tanrının gizli yerlerini, aç!

145 Sök görünmeyen bağları.

Büyük küçük deme

Ne varsa sök!

Güçsüz, kolay kurtulsun!

Çirkin karı,

150 Tuoni’nin kör bakiresi

Kolay boşalttı karnını.

Çocuklarını kunnadı,

Bakır işlemeli,

İp incecik bir örtünün altına

155 Dokuz oğlan doğurdu

Bir yaz gecesinde

Hamam soğumadan,

Ateş tazelenmeden.

Dokuz oğlan,

160 Dokuzu bir karında.

Oğlanlara ad takdı

Hepisini biribirinden ayırdı.

Teker teker kötü işe

Yaratıklarını yolladı:

165 Biri frengi, biri karın ağrısı;

Biri kemik sancısı, biri cinnet;

Biri çıban, biri uyuz,

Biri veba, biri cüzzam!

Birine ad bulamadı,

170 En son ortaya çıkana.

Öğüt verdi, ona da

Büyücülük öğretti,

Gönderdi uzaklara:

Vardığı yerlere

175 Kıskançlık götürecek.

Louhi, Pohjola’nın kadını

Oğlanlara emretti,

Yolladı ayrı ayrı:

Kara burunun ucuna,

180 Adaların olduğu tarafa.

Türlü salgın hastalık,

İlletler hiç duyulmadık

Väinölä’de yaşayanlara,

Kalevalı’lara çulladı.

185 Tüm Väinölä hasta düştü,

Tüm Kaleva yatağa serildi.

Bilinmedik hastalık,

Duyulmadık illetler:

Alt yanların eti çürür,

190 Üstlerinde örtüler erir.

* * *

Yaşlı Väinämöinen,

Ölümsüz ozan

Çabalar durur,

Çare arar

195 Türlü derde.

Tuonela’da savaş açtı.

Salgın hastalıklara karşı:

Hamam yaktı, taş ısıttı

Sel kütükleri ile;

200 Su taşıdı,

Huş demeti hazırladı.

Suyu kaynattı,

Huş demetini ıslattı,

Sıcak suda yumşattı.

205 Su attı kızgın taşlara,

Şifalı buhar

Hamamı bürüdü.

Buharların, buğuların

İçinden şöyle dedi:

210 — Tanrım, gel şimdi buğu’ya;

Sıcağa gel, göklerin atası

Sağlık ver,

Sükün sağla!

Sav insafsız acıları,

215 Uğursuz sancıları dindir;

Yoğun terlemeleri sil,

Sıvazla yere doğru;

Hastalık ateşini ırak tut

Kulların kavrulmasın,

220 Yarattıkların tükenmesin!

Kaynar taşa döktüğüm sular

Deva olsun,

Şifalı şerbet olsun!

Taş ocakta, yosunlu hamamda

225 Hastalıklar iyi olsun,

Derman artsın!

Tanrı uygun görmemişse,

Kader hük’metmemişse,

Yok yere insan oğlu

230 Kurban edilmez,

Hastalık bahanesi ile!

Yok yere bize kıyanın

Kem sözü ağzında,

Kem niyeti kafasında kalsın;

235 Düşündükleri kendisini bulsun!

Güçsüzüm, şu Tanrı kulu;

Yetmez kuvveti

Kötülüğü defetmeye,

Büyüleri çözmeye,

240 İlletleri yok etmeye!

Ulu Tanrım güçlüsün,

Kuvvetlisin, bulutlara hakimsin.

Göklerde oturan,

Ey Ukko, Ulu Tanrı!

245 Yetiş sana muhtaç olana,

Yalvarana koş, yanına;

Acıları dindir,

Kötü günleri parçala!

Çıbanı sök,

250 Yarayı deş!

Bir ateşli silâh gönder,

Bir kıvılcımlı kılıç ver;

Kötülükleri onunla

Yok edeyim!

255 Felâketleri sonsuzluğa,

Yelin estiği,

Uçsuz bucaksız bozkırlara;

Acıları ızdırapları,

Taş izbelere,

260 Demirden harabeye göndereyim.

Varsın taşlar kıvransın.

Acı çeksin kayalar:

Taş acıyı duymaz ki,

Kaya ızdırabı bilmez ki

265 Acıtsan, azap versen.

Ey azap meleği,

Tuoni’nin bâkiresi!

Azap taşında,

Üç nehrin başında,

270 Sellerin kavşağında

Oturup da, yığın yığın

Dert öğüten,

Felâket taşlarım döndüren!

Topla ne varsa,

275 Tüm acıları

Mavi taşın ortasına

Ya da sulara itele;

Deryaların dibine,

Yelin esmediği,

280 Güneşin sıcaklık vermediği

Yerlere göm!

Bunlar kâfi gelmezse:

Kivutar, meleklerin hası

Vammatar, iyi kadın

285 Bize gel,

Bizimle ol

Sağlık ver,

Sükûn sağla!

Dertlere bir son ver!

290 Huzursuzluğu yok et,

Hasta rahat yatsın,

Dermansıza derman gelsin;

Dinlensin acı çekenler,

Sakatlar rahat uzansın

295 Acıları kalmasın!

Topla tüm felaket ne varsa

Bir tahtadan koğaya,

Dertleri de bir bakır kaba

Al götür hepisini

300 Dert dağının ardına;

Acıları taşı

Acı tepesi’nin üstüne!

Tepenin orta yerinde,

Izdırabın oyduğu

305 Bir taşın üzerinde

Kaynat sancıları,

Baş parmak büyüklüğündeki

Bir tencere içinde:

Dert kaybolsun,

310 Hastalık gömülsün,

Acılar görünmesin;

Tüm kötülükler

Varsın orada kalsın.

Ne geceleri çıksınlar

315 Ne de dolaşsınlar gündüzleri!

Yaşlı Väinämöinen,

Ölümsüz ozan

Merhem sürdü,

Kırıkları şerbetledi;

320 Dokuz çeşit, sekiz türlü.

Şöyle söyledi:

— Ey Ukko, Ulu Tanrı!

Göklerin Atası

Doğudan bir bulut çıkart,

325 Kuzey batıdan bir bulut,

Batıdan da yolla!

Şifalı şerbetler yağsın ,

Gökten bol bol su insin

Hastalara kuvvet gelsin,

330 Sakatlar iyilik bulsun!

Gelmez elimden birşey

Tanrı yardımı olmazsa;

Tanrı yardım etsin,

Tanrı kolaylık versin

335 Benim işim bitince,

Onarmamdan, duamdan sonra!

Ellerimin ulaşmadığı yerlere,

Tanrının elleri ulaşsın;

Parmaklarımın uymadığı yerlere,

340 Tanrının parmakları uysun!

Tanrının elleri daha güzel,

Tanrının elleri daha usta!

Gel Tanrım büyüle,

Konuş, gözet

345 Herşeye gücü yeten!

Geceleri kuvvet ver,

Gündüzleri onar

Azap çekilmesin,

Izdırap içleri kemirmesin,

350 Yüreklerde sıkıntı

Yer etmesin!

Dert olmasın,

Kimse hastalık görmesin

Hiç bir zaman, sonsuzluğa!

355 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen,

Ölümsüz ozan

Yaraları deşti

Derileri sıyırdı.

Hastalığı yok etti,

360 Halk ölümden kurtuldu,

Kalevalıları yok olmaktan

Kurtardı Väinämöinen.

*

|RUNO

46

Pohjola’nın ev sahibi kadını, Kalevala’nın sürülerini yok etmek için, bir ayı hazırlar. Väinämöinen bu ayıyı öldürür; sonra da, Kalevala’da adet olduğu üzere, büyük bir ziyafet tertiplenir. Ozan saz çalar, şarkı söyler, türkü çağırır; gelecek günler için iyi temennilerde bulunur. (1—644)

Väinämöinen’in becerdiği

İyi işlerin haberi, döndü dolaştı,

Pohjola’ya ulaştı:

Kalevala’da tükenmiş tasa,

5 Dertler tümden yok olmuş,

Kötülüğün adı bile

Anılmaz olmuş,

Soğuk köyde bu söylenti

Durmasıya söylendi.

10 Louhi, Pohjola’nın kadını

Seyrek dişli cadı şöyle dedi:

— Bir başka yol aramalı,

Çabuk çaresine bakmalı:

Kırdan bayırdan

15 Yumuk pençeli ayı’yı

Väinölä sürülerinin,

Kalevala sığırlarının

Üstlerine salmalı!

Saldı ayı’yı kırlardan,

20 Yumuk pençeli indi bayırdan

Väinölä çayırlarına,

Kalevala otlaklarına.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

25 — Demirci İlmari, kardeşim!

Bana bir yeni mızrak hazırla,

Üç tüylü bir mızrak

Sapı bakırdan olsun!

Bir ayı var avlanacak:

30 Postu değerli, ele geçmeli

Aygırları parçalamasın,

Sürüleri inekleri,

Kısrakları tüketmesin!

Bir mızrak döğdü demirci,

35 Ne uzun ne kısa,

Boyu orta:

Üç tüyü var,

Sapında kurt, ucunda ayı

Ötesinde bir geyik,

40 Berisinde bir tay,

El tutacak yerinde

Bir başka geyik

Resimleri var.

Tâze kar yağdı,

45 Etraf bir aklığa büründü;

Güz kuzusu ya da

Kış tavşanı kadar.

Väinämöinen şöyle söylendi:

— Canım çekti,

50 Varsam gitsem Metsola’ya,

Orman perilerinin yanına,

Mavili kızların bağlarına;

Yabandaki, ormandaki işime.

Burada boş durmak neye!

55 Orman, çağır adam’ını

Kahramanın olayım,

Tapio! Uğur getir

Ayı’yı kolay tutayım,

«Koca oğlan» ı çabuk devireyim!

60 Mielikki, ormanların perisi,

Tellervo, Tapio’nun hanımı

Salma köpeğini;

Oturt iti yerinde,

Çam kulübesinde,

65 Meşeden evinde!

Ayı, ormanların elması

Yumuluver sen de

Geldiğimi duyunca,

Ayak seslerime;

70 Pençeni kıllarınla bağla,

Dişlerini çek çenenin içine

Tutamasın, açılmasın!

Ayım benim, canım benim

Uzanıver tepeye,

75 Kayalığın üstünde;

Ak çam sırtını örter,

Kara çam ninni söyler.

Yat yuvarlan koca oğlan!

Yuvadaki keklik gibi eşelen

80 Ya da kuluçka kaz gibi!

Yaşlı Väinämöinen

Uzaklarda üren

Bir uluma duydu.

Yavruları çeniler

85 Yumuk gözlünün,

Yassı burunlunun

Oturduğu dolaylarda.

Şöyle söylendi:

— Kuğuk kuğurur,

90 Yavru kuşum türküsünü çağırır!

Yanıldım mı ne,

Öten kuğuk değil de

Ayı mı ki ininde; koca oğlan

Kapısının önünde, keyfinde!

95 Yaşlı Väinämöinen ayı’yı gördü.

İpekden döşek

Yere kolay serildi,

Altın külçesi şimdi

Toprağın üstünde.

100 Şöyle seslendi:

— Şükrederim Tanrım sana!

Kısmet verdin bana,

Ormanın altın külçesi

Rızkım payım!

105 Bir göz attı servetine

Şöyle söyledi:

— Ayım benim, canım benim

Deme sakın güceneyim!

Ben vurmadım seni,

110 Kendin düştün çam dalından;

Ağacı da devirdin,

Şalvarın delindi,

Kocuğun yırtıldı

Güz gününün ayazında,

115 Kapanık alaca günlerde.

Ormanın altın kuşu,

Kabarık tüylü güzel!

Huş dallı yuvan,

Çalı kaplı inin

120 Tasız, soğuk.

Ormanların yakışıklısı

Düşelim yollara, kalk!

Ayağına kıvrak, mavi çoraplı

Oynayıp zıplayarak

125 Önümden yürü!

Patikalardan geçelim,

Bahçelerden yiğitlerin içine,

Erkeklerin sofrasına

Varıp da gidelim!

130 Kötülük yapmazlar,

Keyfini hiç kaçırmazlar

Bal verirler,

Şerbet ikram ederler

Beklenen konuğa!

135 Buradan çık,

Dap daracık barınaktan

Bir koca tavan altına

Gidelim, direkli çatı altına!

Kardan yürü

140 Sudaki nilüfer gibi,

Çamlardan geç

Daldaki sincap gibi!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Ölümsüz ozan, çala çığıra

145 Aşar çayırları, kırları.

Ormanları çınlatır,

Yanında misafiri, ayı.

Çalgı çığırğı köyde duyuldu.

Tavanların altında

150 Seçkin kişiler,

Şöyle söyleştiler:

— Gelen sesi duydunuz mu,

Orman yönünden

Ağaç kakan’ın gürültüsünü;

155 Ormanın perisinin çalgı sesini!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Bahçelere yaklaştı.

Tüm komşular evlerinden

Dışarlara uğradı.

160 Seçkin kişiler

Şöyle söyleştiler:

— Altın yumak ayakta mı,

Gümüş apalamakta,

Adım adım adımlayıp

165 Yaklaşmakta mı?

Ayıyı orman mı bağışladı;

Ormanların Tanrısı mı

Yabani’yi uygun gördü

Çala çığıra gelirsiniz,

170 Mırıldanıp durursunuz?

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle cevap verdi:

— Samur kürklü: Hediye!

Çalıp çığırmaya gelince:

175 Tanrının verdiği nimete!

Bundan ötürü keyfimiz,

Dua eder yürürüz.

Ne samur kürk ne vaşak,

Kendisi yürüyor bak

180 Ağaçlığın ayısı,

Ormanın kabadayısı!

Koca herif apalıyor,

Yün abalı toparlıyor.

Sevdiyseniz misafiri

185 Gerin kapıları;

Sevmezseniz misafiri

Sıkı örtün kapıları!

Halkdan yana ses geldi,

Seçkin toplum şöyle dedi:

190 — Hoş gelmişsin koca ayı,

Şeref verdin ne iyi

Güzel bahçemize,

Silip süpürülmüş evimize!

Aradan bir ses yükseldi:

195 — Arzulardım dururdum

Bir göreydim bu günü;

Tapio’nun düdüğünü,

Ormandan gelen altın sesi;

Altın topu gözümle bir görsem

200 Dar yolda, kulübede

Ormanın küçüğünü

İyi yılı bekler gibi

Beklerim, yaz’ı bekler gibi;

Kayağın taze kar hasreti ile,

205 Kayığın durgun su özlemi ile;

Görücüyü, alyanaklı oynaşı

Bekleyen genç kız gibi

Bekler dururdum!

Kış ayazında karları tepdim,

210 Karlar eridi toprak oldu.

Toprakları tepdim,

Toprak dondu taş oldu.

Taşları tepdim, kum oldu.

Kumsalları tepdim, yeşerdi!

215 Sabahları düşündüm,

Günleri tepemde tuttum:

Ayı nerelerde kaldı,

Ormanın sevimlisi

Nerede oyalandı?

220 Estonya’ya mı gitmiş,

Terk mi etmiş Finlandiya’yı?

Yaşlı Väinämöinen şöyle dedi:

— Nereye koysam konuğu,

Altınımı nerelerde kondursam?

225 Samanlığa mı tıkayım,

Anbar da mı oturtayım?

Halk cevap verdi:

— Kondur konuğu

Ünlü direğin altına,

230 Süslü çatının altında

Sofra hazır,

Taslar sıra sıra;

Yerler süpürülmüş,

Tahtalar silinmiş;

235 Kadınlar pek süslü

Bayramlıklar giymişler.

Yaşlı Väinämöinen şöyle dedi:

— Ayım benim, canım benim!

Kuşum, yumağını

240 Gireceğin yer hazır!

Haydi altınım

Bir dolanıver bakalım,

Adım adım ilerle

Toprağın üstünde!

245 Kara çarıklı, yün şalvarlı

Bir yuvarlan bakalım

Ünlü direğin altına,

Süslü çatının altına!

Dek durun kadınlar,

250 Sığırlar ürkmesin;

Sürü korkup

Mallar zarar görmesin,

Ayı eve girerken!

Kızanlar, çekilin eşikten;

255 Yol verin kızlar, kapıda

Kabadayı içeri girerken!

Ormanların ayısi,

Güzel yumak, tombul elma

Korkma kızlardan,

260 Örgülü saçlılardan,

Kadınlardan, çocuklardan

Kocunup durma!

Odadaki kadınlar

Varın gidin dışarı,

265 Konuk içeri girerken,

Koca oğlan şurada

Dikilip dururken!

Yaşlı Väinämöinen

Devam etti sözüne:

270 — Selâm size Tanrıdan!

Ünlü direğin altına,

Süslü tavanın altına!

Nere koysam yükümü,

Kabarık tüylü’mü

275 Nere oturtsam?

Halk cevap verdi:

— Hoş geldin, selâm sana!

Geldiğine iyi ettin!

Koy şuraya kuşunu,

280 Çam kerevetin başına,

Demir sıranın yanında

Postuna bir elleşelim,

Tüylerini bir sevelim!

Ayı, sakın aldırma,

285 Üzme tatlı canını

Sıra geldi postuna

Kürkünü boşa vermeyiz,

Yok yere pörsütmeyiz;

Kötü kişi giymiyecek!

290 Rastgele birisine de

Esvap dikilmiyecek!

Yaşlı Väinämöinen

Ayının derisini yüzdü,

Anbarın direğine serdi.

295 Etleri bir tencereye,

Bakır kaba kacağa,

Bir de kocaman kazana

Doldurdu kestiklerini.

Tencereler, kazan,

300 Kap kacak ateşte;

Alevlerin arasında

Hepsi dolu tıka basa,

Araları tuzlanmış

Ayı eti parça parça.

305 Tuzu uzaklardan almış gelmişler,

Ta Almanya dolayından

Ya da Viyana sularının gerisinden.

Yemek pişti, hazır oldu,

Tencereler ateşten indi;

310 Yiyecekler uzun masada

Kotarıldı sarı kaplara.

Masa çamdan yapılmış,

Sahanlar döğme bakır,

Kaşıklar gümüşten,

315 Pıçaklar altın.

Bütün kaplar dolu dolu,

İnce uzun sahanlarda

Yemek taşmış;

Ormanın lezzetli kısmeti,

320 Ormanın altını’nın nimeti.

Yaşlı Väinämöinen şöyle dedi:

— Yükseklerin altın göğüslüsü,

Tapio’nun mal sahibi!

Metsola’nın tatlı kadını,

325 Ormanların haşmetli hanımı!

Temiz adam, Tapio’nun oğlu!

Kırmızı miğferli Tellervo,

Tapio’nun, kızı,

Tümden Tapio sakinleri!

330 Haydi, gelin şimdi ziyafete;

Uzun tüylü’yü yemeye, afiyetle!

Bol bol yiyecek var,

İçeceğimiz de öyle.

Bize yeter, size yeter!

335 Orada bulunanlar söyleştiler:

— Ayı nerede doğmuş,

Nerede büyümüş?

Sap üstünde doğmadı,

Ağılda da büyümedi,

340 Doğrusu bu olsa gerek!

Yaşlı Väinämöinen şöyle dedi:

— Sap üstünde doğmadı,

Kesmik üstünde ya da.

Ay’ın yanında doğdu,

345 Güneşin kucağında büyüdü

Bizim koca oğlan,

Yedi yıldız’ın omuzunda,

Hava perilerinin,

Tabiat kızlarının koynunda.

350 Bir peri kızı dolaşırdı

Göklerin ortasında,

Semanın kenar dolaylarında,

Bulutların yan yönünde,

Ufukların sınırında;

355 Mavi çorapları ayağında,

Allı pullu eteklikli,

Elinde yün çekmecesi,

Kıl dolu sepet

Koltuğunun altında.

360 Yünlerini suya yaydı,

Kılları dalgalara serpti.

Rüzgârda savruldular,

Havalarda uçuştular,

Sulardaki ruhlar

365 Yardımsız komadılar;

Dalgalar tümünü

Bir arada topladı.

Bir yanında mavi orman,

Türüm türüm de kokan

370 Bir kıyıda toplandı.

Mielikki, ormanların perisi,

Tapiola’nın pek dikkatlisi

Aldı götürdü yün yumağı,

İnce temiz tüyleri

375 Sulardan, dalgalardan,

Sardı kundakladı.

Beşik, akçaağaç;

Bir pek değerli salıncak

Altın örgülü ipleri,

380 Bir ucu bir dalda

Bir ucu bir dalgada gerili.

Salladı durdu sevdiğini,

Salladı durdu göz bebeğini;

Üstündeki çam çiçekli,

385 Akçaağaç kocaman, gölgeli.

Ayıcık böyle hasıl oldu;

Yetişti kocaman oldu

Mavi ormanın içinde,

Türüm türüm bir yerde

390 Ayıcık, gelişti güzelleşti;

Boy attı irileşti:

Bacaklar kısa,

Diz kapak yumru,

Yusyuvarlak bir göğde,

395 Yamyassı burnu.

Kafası pek kocaman,

Ağzı yamık, yayvan;

Tüylerini sorarsan, kabarık!

Dişleri çıkmadıydı, henüz

400 Pençeleri de belirsiz.

Mielikki, ormanların perisi

Şöyle söylendi:

— Pençe yapsam diş taksam,

Ne olur, kötülük yapmasan!

405 Duydu ayı, konuşmayı,

Dizlerinin dibinde,

Hanımların has’ı,

Tanıklık etti

Herşeyi bilen Tanrı da

410 Verilen söze:

Kötü yola sapmayacak,

Baştan çıkmayacak!

Mielikki, ormanların perisi,

Tapiola’nın pek dikkatlisi

415 Düştü yola; dişi, pençeyi

Bir yerlerden bulmaya:

Sert övez, dikenli ardıç,

Katı kök,

Budaklı kütük topladı;

420 Ya diş ya da pençe

Bunlarla olmadı.

Bir akçam, bir karaçam

Yoluna rastladı.

Akçamın dalı gümüş,

425 Karaçam’da dal altın,

Bunları da topladı kadın,

Pençeleri yaptı;

Çene kemiklerine,

Diş etlerine,

430 Teker teker diş çaktı.

Koyuverdi sevdiğini

Yada yabana, kıra bayıra

Elinde büyüttüğünü.

Bataklıkta seğirtsin,

435 Çayırlarda hoplasın,

Kırlarda alanlarda

Gübür gübür gübürdesin,

Tepelerde dolaşsın.

Yürümeyi öğretti,

440 Usluluğu öğütledi.

Şöyle dedi:

— Neşe içinde yaşa,

Hayatını böyle sür,

Tüket tüm günlerini

445 Bataklıkta çorakta,

Alanlardan alanlara.

Yazın istemez kundura,

Güz günleri

Çorap gerekmez

450 Ayağına bacağına.

Hava bozdu mu,

Kış gününün soğuğunda

Kösül uyu,

Bak keyfine,

455 Çam şatonun yanında,

Ardıç kulübenin altında.

Ardıcın koynu,

Çamların, dibi

Beş yün örtüyle örtülü,

460 Sekiz yorgana bedel!

İşte böyle buldum avımı,

Kısmetimi getirdim.

Gençler aralarında söyleşdi,

Yaşlılar fısıldaştılar.

465 Şöyle dediler:

— Ne dedin de kandırdın,

Kara ormanı

Nasıl inandırdın,

Hışmına uğramadın.

470 Ormanın tek sahibi Tapio

Esirgemedi senden,

Kendisini mahrum bıraktı

Sevgili bir tanesinden?

Mızrak mı buldu çıkardı

475 Ya da ok mu yakaladı?

Yaşlı, ağırbazlı Väinämöinen

Şöyle cevapladı:

— Orman benden hoşlandı,

Başı da pek yumuşaktı.

480 Ormanın tek sahibi

Tapio işime karışmadı.

Ormanların perisi Mielikki,

Tapio’nun kızı Tellervo

Düştü hemen önüme,

485 Bana rehber oldu:

Ağaç yonttu, kayalara

İşaret koydu,

Kenar yeri, sağı solu,

Ayının kapısına giden yolu

490 Böyle buldu.

Yolun sonu gelince,

Tam dilediğim yerde

Lüzum kalmadı mızrağa

Ya da ok gitsin arasın.

495 Kendi düştü önüme

Çamın tepesinden.

Göğsünü çalı deldi,

Midesini diken deşti.

— Ayım benim bir tanem,

500 Kuşum nonoşum!

Gevşet başının bağını,

Ver elime ısırdığını,

Çeneni arala,

Salıver seyrek dişlerini!

505 Hele kızma hele

Halimizi görüp de:

Kemiklerimiz oynayıp durur,

Çenemiz takır tukur,

Dişlerimiz de böylesine!

510 Aldım ayının burnunu

Benimkine yamak olsun;

Yetinmem tek lokmayla

Gelmiş iken bana sıra,

Aldım ayının kulağını

515 Benimkine yamak olsun:

Yetinmem tek lokmayla

Gelmiş iken bana sıra.

Aldım ayının gözünü

Benimkine yamak olsun;

520 Yetinmem tek lokmayla

Gelmiş iken bana sıra.

Aldım ayının alnını

Benimkine yamak olsun;

Yetinmem tek lokmayla

525 Gelmiş iken bana sıra.

Aldım ayının ağzını

Benimkine yamak olsun;

Yetinmem bu lokmayla

Gelmiş iken bana sıra.

530 Aldım ayının dilini

Benimkine yamak olsun;

Yetinmem bu lokmayla

Gelmiş iken bana sıra.

Erkek derim ben ona,

535 Çatılı kemikleri açana.

Dişleri çekip çıkarana

Çelik çeneden,

Çakıldıkları yerden!

Kimse cevap vertmedi,

540 Çıkmadı tek yiğit ortaya.

Kendisi ayırdı kemikleri,

Söktü sıra dişleri.

Şöyle dedi:

— Hey ormanın ayısı,

545 Yusyuvarlak tostoparlak

Güzel elma, düş yola!

Buralardan gidelim,

Şu bakımsız kulübeden

Koca koca evlere, konaklara.

550 Altınım düş yola,

Tıpış tıpış dolanmaya

Domuzun geçtiği yoldan,

Yavrularının izinden

Çalılık tepeye,

555 Yüksek dağa doğrulalım.

Akçamın üstüne,

Yüz dallı kara çama

Bir varalım bakalım!

Ayım, orası iyi gelir sana,

560 Güzeldir oturması.

Çan sesinin duyulması,

Çınkırak çınğırdaması

Oralarda duyulur!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

565 Döndü geldi evine

Gittiği yerden.

Gençler söyleşti,

Değerli topluluk sordu:

— Nereye bıraktın avını,

570 Kısmetini ne yaptın?

Buzun üstüne mi attın,

Karlara mı gömdün,

Batağa mı, çorağa mı

Sakladın da döndün?

575 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Buza atmadım,

Karlara da gömmedim:

İtler alır giderdi,

580 Kuş sürüsü didiklerdi;

Batağa ya da çorağa

Saklayıp dönmedim:

Böcekler kemirir,

Karınca yer tüketirdi.

585 Aldım gittim avımı

Altın dağın başına,

Bakır tepenin sırtında

Yüz dallı bir koca çamın,

Bir kocaman dalına

590 Sakladım, kısmetimi!

Görenlere zevk versin,

Gelip geçen komşular

Övünsünler onunla!

Ağzı doğuya açık,

595 Gözleri kuzey batıya!

Ağacın pek tepesine asmadım:

Böyle yapsaydım

Yel devirir,

Rüzgar savururdu.

600 Pek yere de varmadım:

Böyle yapsaydım

Domuzlar dadanır,

Yer tüketirdi

Yassı burunlular!

605 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Türküler çağırdı

Ünlü günün şerefine,

Biten günün neşesine.

Şöyle söyledi :

610 — Ey meşale ışık saç,

Gözlerim iyi seçsin

Türkümü söylerken!

Tam zamanıdır

Şarkılar okumanın,

615 Ağzım, kapanmak bilmiyor!

Saz çaldı Väinämöinen

Tüm geceye neşe yaydı.

Son türküyü okurken

Şu sözleri söyledi:

620 — Esirgeme ulu Tanrı

Gelecekde, her yerde

Böylesine eğlenelim;

İninde oturan koca oğlan

Bol olsun törenlerde;

625 Uzun tüylünün şölenini

Esirgeme Ulu Tanrı

Gelecekde, her yerde!

Böylesine eğlenelim

Erkeklerin, yiğitlerin içinde;

630 Eksik etme Ulu Tanrı

Gelecekde, her yerde

Tapio’nun boru sesini,

Ormanların kavalını

Bu küçücük bahçelerde,

635 Bu kulübenin içinde de,

Çınlasın, inleyip dursun!

Gece denmesin,

Gündüz denmesin

Yenilsin içilsin,

640 Çalınıp eğlenilsin

Bu diyarlarda,

Güzel Finlandiya toprağında,

Yeni kuşaklar,

Olgun delikanlılar arasında!

*

|RUNO

47

Ay ve güneş, Väinämöinen’in çalgısını dinlemeye, yere inerler. Pohjola’nın kadını, her ikisini yakalar; bir dağın içine saklar. Tanrı Ukko, böylece hâsıl olan karanlığa, şaşar kalır ve ay ve güneş yapmak için yeniden bir ateş yaratır. Ateş yere düşüverir.

Väinämöinen ve İlmarinen yere düşen ateşi görürler; peşinden giderler. Havaların bakiresi, ateşin Alue Gölü’ne indiğini, onu bir balığın yuttuğunu kendilerine söyler.

Väinämöinen ve İlmarinen bu sefer de balığın peşine düşerler; lâkin, balığı yakalayamazlar.(1—364)

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Kantelesini çaldı.

Uzun zaman çaldı,

Keyfi yerindeydi aslında,

5 Sesi ulaştı ayın kulübesine,

Ta güneşin penceresine

Ahenk, neredeyse yaklaştı.

Ay evinden dışa çıktı,

Bir huş dalına indi;

10 Güneş şatosundan dışa çıktı,

Bir çamın tepesine bindi;

Çalgının sesine,

Neşenin hevesine.

Louhi, Pohjola’lı karı,

15 Pohjola’nın seyrek dişli cadısı

Güneşi yakaladı,

Ayı avuçlarına aldı.

Çamın tepesinden güneşi,

Huş dalından ayı.

20 Karanlık Pohjola dolayına,

Pohjola’nın oralara varıp gitti.

Ay aydınlığını sakladı,

Benekli taşın altına;

Güneş ışığını sakladı,

25 Bakır kayalığa.

Büyüledi de tıkdı.

Şöyle dedi:

— Kurtulmayasınız buradan,

Ay yükselmesin parlamaya,

30 Işımaya da güneş çıkmasın

Ben isteyip salmadıkça,

Arzulayıp gelmeyince

Dokuz aygırla yedeğimde,

Bir kısrağın sırtında!

35 Alınıp gidince ay

Benekli taşın altına,

Güneş ise Pohjola kayalığına,

Tüm Väinölä dolayında

Evler alacalandı,

40 Odalar sıcalmadı.

* * *

Hiç tükenmez geceler,

Bir upuzun karanlık

Väinölä evlerinde,

Gök yüzünde,

45 Yer üstünde,

Ukko’nun oturduğu yerlerde.

Işıksız yaşanmaz ki,

Isısız olmaz ki.

Yaratıklar yasda,

50 Ukko tasada.

Ulu Tanrı Ukko,

Gök yüzünün atası

Başladı düşünmeye,

Çok düşündü.

55 Ayı bürüyen nedir,

Güneşi örten nedendir;

Ay aydınlık vermiyor,

Güneş ışık yaymıyor.

Bulutların kenarını adımladı,

60 Göğün sınırından geçti;

Mavi çorapları,

Giyimli kuşamlı süslü esvabı.

Ay’ı arasa bulsa,

Güneşi tutup çıkarsa:

65 Ay’ı bulamadı,

Güneşe rastlamadı.

Gök yüzünün atası Ukko

Ateş saçan kılıcını

Çekti çıkardı,

70 Bir kıvılcım çaktı;

Çırptı ellerini,

Tırnaklarını sürttü de

Bir ateş yaktı, kocaman,

Yıldızların arasına.

75 Ateş yaratıldı sürtmeyle.

Sakladı kıvılcımı

Altın çantasına,

Bir gümüş toparlağa.

Verdi peri kızına, sallasın

80 Havanın bakiresi, avutsun.

Yeni ay bundan olacak,

Yeni güneş bununla doğacak.

* * *

Upuzun bir bulutun üstünde,

Katkat göğün yüzünde

85 Bakire, pasparlak

Apaydınlık yuvarlağı,

İpleri gümüşten

Bir altın beşikte, salladı.

Altın beşik sallandıkça

90 Gıcır gıcır gıcırdardı;

Yerinden oynadı tüm bulutlar,

Gökler inim inim inledi.

Gök yüzünün kapakları

Ardlarına açıldı.

95 Sallaya sallaya ateş topu

Bakire, avuttu ateşi;

Bakire büyüttü ateşi;

Okşaya okşaya ellerinde;

Parmaklarıyla yoklardı.

100 Ateş kaydı elinden, birden

Gökler deliniverdi,

Semada delikler açılıverdi.

Ateş kıpkızıl

Kâinatın içinden,

105 Bulutların durduğu yerden,

Dokuz kat göğün dibinden,

Altın kapağın altından

Akıp gidiverdi.

Yaşlı Väinämöinen

110 Şöyle dedi:

— Kardeş, demirci İlmarinen!

Kalk bir gidip bakalım

Bu aydınlık nedendir,

Parıl parıl bu ateş

115 Neyin nesindendir,

Gökten yere

Sağdı geldi toprağa,

Ay tekerimi ya da

Güneş topu mu ola!

120 Çıktılar yola.

Alıp gittiler başlarını,

Düşündüler durdular

Nasıl bulacaklarını

Ateşin düştüğü yeri;

125 Kıvılcımın çaktığı dolaylara

Nasıl varacaklarını!

* * *

Bir akar suya vardılar,

Koskocaman, deniz gibi.

Yaşlı Väinämöinen

130 Bir kayık hazırladı hemen,

Ağaçların altında.

Yanında, demirci İlmarinen

Kara çamdan kürek yaptı,

Çam kalaslar çaktı.

135 Kayık tamamlandı,

Kenarları kürekleri vardı,

Sulara salındı tekne.

Dayandılar küreklere

Neva nehrinin sularında;

140 Neva Burnu’nu geçtiler.

İlmatar, güzel bakire,

Tabiat kızlarının en yaşlısı

Karşıladı gelenleri,

Mırıltılı söyleşti:

145 — Siz kimsiniz,

Nedir kişiliğiniz?

Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Denizcileriz ikimiz!

150 Ben yaşlı Väinämöinen,

Demirci yanımdaki,

İlmarinen.

Sen söyle kimsin

Nedir kişiliğin?

Kadın şöyle dedi:

155 — Ben, kadınların en eskisi,

Tabiat kızlarının en yaşlısı,

Anaların ilkiyim!

Başımda beş kadın nikâhı var,

Altı gelin kız yüzüm var!

160 Nereye gider yiğitler,

Hangi yöne yöneldiler?

Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Ateşimiz söndü,

165 Terketti ışık bizi.

Çoktandır ateşsiz yaşarız,

Karanlıkda boğulduk.

Arasak bulsak deriz,

Ateşe ulaşsak deriz;

170 Göklerden indi,

Bulutlardan sağdı!

Kadın şöyle cevapladı:

— Kolay değil ateşe varmak,

Işığı arayıp bulmak.

175 Ateşin huyu değişti,

Bir bilseniz nasıl kötüleşti!

Kıvılcım kıvılcım parladı,

Kızıl yumak yeryüzüne saplandı.

Tanrının durağından,

180 Ukko’nun çaktığı dolaydan

Gökyüzünü deldi geldi,

Havanın pencerelerinden,

Kuru direğin yanından

Tuuri’nin yeni evine,

185 Palvionen’in tavansız kulübesine.

Oraya gelince,

Tuuri’nin yeni evine

Kötü kötü işler yaptı.

Korkunç şeyler:

190 Kızların göğüslerini yardı,

Bakirelerin memelerini söktü,

Oğlanı dizinden sakatladı,

Ev sahibinin sakalını üttü.

Ana çocuğunu emzirirdi

195 Bir kötü beşiğin içinde,

Ateş oraya gelince

Daha korkunç iş yaptı:

Çocuğu yaktı,

Ananın parmaklarını kavurdu.

200 Çocuk şimdi Mana’da,

Tuonela’da tombul oğlan;

Ölmeye gelmiş dünyaya,

Büyütülmüş, yok olmaya

Kızıl ateşin içinde,

205 Kor ateşin derdi ile!

Anası işini becerdi,

Mana’ya düşmedi ana

Ateşi büyüledi,

Ateşi yumuşattı;

210 Bir iğnenin deliğinden,

Bir baltanın sap takacak yerinden,

Buz kıracak demirin içinden

Tarlanın kenarına salıverdi.

Yaşlı Väinämöinen

215 Şöyle dedi:

— Oradan kurtulunca ateş,

Nere savruldu kıvılcımlar

Tuuri’nin tarlasının yanından?

Ormana mı, denize mi?

220 Yaşlı kadın cevap verdi,

Şöyle dedi:

— Ateş oradan

Uzaklaşıp giderken,

Kıvılcımlar yuvarlanıp dururken,

225 Çok tarla yaktı,

Tarlaları sazlıkları;

Sonunda sulara salındı,

Alue Gölü’nün sularına:

Göl ateş kesildi,

230 Kıvılcım kıvılcım parladı.

Üç kez bir yaz gecesinde,

Dokuz kez bir kış gecesinde

Çamların boyu sıra sular

Sert ateşin elinde,

235 Alevlerin kollarında

Yayıldılar kıyılara kıyılara.

Balıklar karaya vurdu,

Alabalıklar toprağa serildi.

Biribirlerine karıştılar,

240 Karşılıklı akıl danıştılar,

Nerede barınsınlar, nasıl yaşasınlar:

Kilerlerine ağladı alabalıklar,

Güzel bahçelerine;

Hani balığı kayalıktaki şatosuna.

245 Kambur sırtlı balık

Ateşin arkasından zıpladı:

Zıpladı da tutamadı.

Alabalık arkasından zıpladı:

Yutuverdi ateşi,

250 Kıvılcımları tümden tüketti.

Alue gölü böylece

Sularına kavuştu yeniden,

Yatağına çekildi, eski yerine

Bir yaz gecesinde.

255 Az bir zaman geçti aradan:

Acı duydu ateşi yutan,

Kıvılcımı tüketen dayanamadı,

Acıları zorladı.

Yüzdü yuvarlandı.

260 Bir gün, ikinci gün

Adaların kıyısında,

Kayaların arasında

Bin burunun önünden geçti,

Yüz adanın koynuna girdi.

265 Kıyılar dile geldi,

Adalar şöyle seslendi:

— Bu sularda bulunmaz,

Alue’nin dalgalarında

Yaşamaz bir varlık,

270 Zavallı balığı öldürecek,

Uğursuzu yok edecek

Ateş acısından, kıvılcım sancısından.

Kuuja balığı duydu sesi

Vardı alabalığı yuttu.

275 Az bir zaman geçti aradan:

Acı duydu balığı yutan,

Kıvılcımlıyı tüketen dayanamadı,

Acıları zorladı.

Yüzdü yuvarlandı.

280 Bir gün, ikinci gün

Adaların kıyısında,

Kayaların arasında

Bin burunun önünden geçti,

Yüz adanın koynuna girdi.

285 Kıyılar dile geldi,

Adalar şöyle seslendi:

— Bu sularda bulunmaz,

Alue’nin dalgalarında

Yaşamaz bir varlık,

290 Zavallı balığı öldürecek,

Uğursuzu yok edecek

Ateş acısından, kıvılcım sancısından.

Turna balığı çıktı ortaya,

Vardı Kuuja’yı yuttu.

295 Az bir zaman geçti aradan:

Acı duydu balığı yutan,

Kıvılcımlıyı tüketen dayanamadı,

Acıları zorladı.

Yüzdü yuvarlandı.

300 Bir gün, ikinci gün

Adaların kıyısında,

Kayaların arasında

Bin burunun önünden geçti,

Yüz adanın koynuna girdi.

305 Kıyılar dile geldi,

Adalar şöyle seslendi:

— Bu sularda bulunmaz,

Alue’nin dalgalarında

Yaşamaz bir varlık,

310 Zavallı balığı öldürecek,

Uğursuzu yok edecek

Ateş acısından, kıvılcım sancısından.

* * *

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Yanında demirci İlmarinen,

315 Ağ ördüler kendirden,

Sapasağlam bir file;

Saz kattılar örgüye,

Ağaç kabuğu doladılar.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

320 Kadınları çalıştırdı.

Kürek çekip gittiler

Kız kardeşler de.

Küreklere asıldılar,

İlerlediler kaydılar

325 Kayaların arasına,

Adalara, kıyılara,

Kahverenkli kamışlığa,

Sazlıklara daldılar.

Güç verdiler, nefes tükettiler;

330 Fileleri çektiler,

Ters yüzü çevirdiler,

Lakin boşuna çevirdiler:

Aranan balık bulunmadı,

İstedikleri tutulmadı.

335 Oğlan kardeşler üşüştü,

Yapıştılar filelere.

Çekip çekip saldılar,

Salıp salıp çektiler

Koyların ağzında, kayaların önünde,

340 Kaleva taşlıklarında:

Balık yine tutulmadı,

Çok aranan bulunmadı.

Çıkmadı ortaya Turna balığı

Ne koyun sularında

345 Ne de açıklarda:

Balıklar küçük, ağlar büyük.

Balıklar şikâyet etti,

Biribirlerine seslendi.

Turna balığı turna balığına,

350 Alabalık alabalığa:

— Ölmüş mü tanınmış yiğitler,

Kalevala’lılar yok mu oldu

Ketenden ağ örenler,

İpten kapan çekenler,

355 Saplı file kullananlar nerede?

Yaşlı Väinämöinen

Duydu fısıldaşmayı,

Şöyle dedi:

— Ölmediler tanınmış yiğitler,

360 Yok olmadı Kaleva’lı kahramanlar.

Bir ölse iki doğar,

Ağların en iyileri var,

Sapları bir karış uzun,

İki misli boyları var.

*

|RUNO

48

Ketenden hir ağ hazırlarlar; balığı, bununla yakalamaya giderler ve yakalarlar. Ateş balığın karnından çıkar. Ancak, tutamazlar; İlmarinen’in ellerini ve yüzünü yakarak kaçar.

Ormanı ve toprakları yakan ateşi, zorla ele geçirir Kalevala’ya götürürler.

İlmarinen iyileşir. (1—372)

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen,

Ölümsüz ozan

Başlar düşünmeye.

Çok düşündü:

5 Ketenden bir ağ yapsa,

Nasıl yapsa

Yüz ilmikli bir file.

Şöyle söyledi:

— Var mı keten

10 Ekmesini bilen,

Tarlasında keten yetiştiren;

Bir ağ öreceğim,

Yüz ilmikli bir file;

Sefil yaratığı

15 Bununla öldüreceğim?

Az bir alan buldular,

Kurtulmuş yanmaktan,

Bir batağın yanında,

İki kütük arasında.

20 Kütükler söküldü kökten,

Keten tohumları bu yerden

Bulunup çıkarıldı:

Tuoni’nin kurdunun

Sakladığı delikten,

25 Toprak kurdunun

Kış tedarikinden.

Bir kül yığını birikmiş,

Bir yığın kurum

Kayığın yandığı alanda,

30 Teknenin tutuştuğu yerde.

Keten tohumu

Buraya saçıldı,

Ateşlenmiş yerler sürüldü de.

Alue gölünün kenarında,

35 Balçıklı tarlada

Bir filiz belirdi önce;

Keten, yeşerdi ipince,

Bir yaz gecesinde:

Keteni geceleyin işlediler,

40 Mehtapda, tarlada

Yolundu arındı,

Demet demet sarıldı.

Götürüp ıslattılar;

İyice ıslandı,

45 Toplandı, kurutuldu;

Eve taşıdılar.

Demetleri çözdüler,

İki tahta arasında

Vura vura ezdiler;

50 Tarakla taradılar,

Yumaklayıp sardılar.

İp çabuk hazır oldu,

Bir yaz gecesi içinde,

İki günün arasında.

55 Kız kardeşler eğirdi,

Görümceler büktü,

Erkek kardeşler ağı ördü,

Büyükler düğüm düğümledi.

Uçlarına ağırlık taktılar.

60 Ağırlıklar, fırıldar

Kozalak gibi,

İp tuzağın ucunda;

İşler tamam olunca

Bir yaz gecesinde

65 Ya da bir gece yarısında.

Ağ tamamlandı,

İpten tuzak hazırdı;

Yüz kulaç uzunluğu,

Bin kadar, daha fazla,

70 Deliği var.

Gençler kalktı gittiler fileyle,

Yaşlılar evde kaldılar,

Düşünceye daldılar:

Aradıklarını bulacaklar mı,

75 Bulsalar da tutacaklar mı’?

Delikanlılar kürek çekerler,

Serpilir suya fileler.

Hani’sinden her cinsine,

Az bir balık tuttular.

80 Lakin, tutulmadı aranan,

Ağ serpilip beklenen balık

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Ey demirci İlmarinen

85 Biz ikimiz gidelim

Ağlara bakmaya, sulara!

Çıkarlar birlikte yola,

İki yiğit ağ atar dalgalara:

Adanın önüne bir köme,

90 Bir köme de

Burunun yanına.

Aradılar, taradılar,

Çekip çekip saldılar.

Pek çok balık tuttular:

95 Alabalık, hani vardı,

Türlü türlü balık vardı.

Lakin yine tutulmadı aranan,

Kendisine hazırlanan ip kapan.

Yaşlı Väinämöinen

100 Çoğalttı fileleri:

Kenarlara beşyüz kulaç

İp bağladı, belki de

Yedi yüz kulaç vardı.

Şöyle dedi:

105 — Götürelim derine, ağları

Salalım uzaklara

Bir kere daha, tarayalım;

Denkleyip denkleyip de

Sarkıtalım!

110 Derinlere taşıdılar fileyi.

Uzaklarda serptiler;

Aradılar, taradılar,

Denkleyip denkleyip de

Sarkıttılar.

115 Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Ey Vellamo, suların perisi,

Suların yosun yüzlü hanımı!

Gel bürğünü değiştir,

120 Esvabını yenile;

Yel perisinin büktüğünü,

Aallotar’ın ördüğünü;

Ben vereyim sana

Keten gömleğimi,

125 Bir iyi cinsden urba!

Kuutar’ın ördüğü,

Päivätär’ın eğirdiği!

Ahto, dalgaların Tanrısı,

Dip yerlerin hâkimi!

130 Bir dal al,

Beş arşın bir değnek

Suları onunla karıştır,

Dip yerleri bulandır;

Kılçıklı yaratıkları,

135 Sürü sürü balıkları

Yolla, ağın içine,

Yüz tahtalı salın

Durduğu yerde:

Bol balıklı dönemeçten,

140 Somonlu köşelerden;

Yayvan tepenin böğründen,

Karanlık derinlerden;

Güneşin aydınlatmadığı,

Kumun debreşmediği

145 Derin yerlerden.

Bir ufacık yaratık

Çıktı geldi denizden;

Dalgalardan yükseldi,

Denizin sırtında dineldi.

150 Şöyle dedi:

— İhtiyacınız mı var

Uzun değnek çekene?

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

155 — İhtiyacımız var

Uzun değnek çekene!

Küçük yaratık,

Denizlerin cücesi,

Kıyıdan bir dal çekti,

160 Bir çam dalı, ormandan.

Şöyle dedi:

— Tam güçle mi savurayım

Ya da yettiği kadar mı?

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

165 Şöyle dedi:

— İşe göre savurursan,

Gerekecek yorulman!

Küçük yaratık,

Denizlerin cücesi

170 Gerektiği kadar savurdu.

Pek çok balık korkuttu

Ağın olduğu yöne,

Yüz tahtalının

Durduğu yere.

175 Demirci küreklerde.

Yaşlı, ağırbaşlı Vânâmöinen

Fileleri çekmekte,

İp kapanı toparlar.

Yaşlı Väinämöinen

180 Şöyle dedi:

— Ne değişik balıklar,

Şu ağların içinde;

Yüz tahtalı salın

Durduğu yerde!

185 Fileleri silkeler

Kayığının içine:

Tuttular balığı,

Ağlarına çektiler.

Yaşlı Väinämöinen

190 Ağın tutmaya hazırlandığı,

İp kapan’ın avlamaya gerildiği

Yaratığı yakaladı.

* * *

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Çeker kayığını kıyıya,

195 Mavi iskelenin yanında,

Kırmızı basamaklara.

Balıkları ayıkladı,

Kılçıkların arasında,

Bir haftadır aradığı,

200 Turna balığı bulundu.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle söylendi:

— Cesaretim yeter mi ellemeye

Taşdan elcek, demir elcek

205 Ya da bakırdan elcek olmadan?

Güneşin oğlu duydu söyleneni.

Şöyle seslendi:

— Cesaretim yeterdi,

Balığa eller temizlerdim

210 Babamın pıçağı bende olsaydı.

Pıçak gökten indi,

Bulutlardan düştü geldi;

Sapı altın, ağzı gümüş pıçak

Güneşin oğlunun kemerine girdi.

215 Becerikli güneşin oğlu

Elini pıçağa saldı;

Balığın karnını onunla yardı.

Yosun ağızlı’yı parçaladı.

Turna balığının karnından

220 Bir başka balık buldular;

Bu balığın karnında da

Bir alabalık buldular;

Alabalığın karnı yarıldı,

Bağırsağı alındı,

225 Bir köşede,

Üçüncü boğumun içinde

Bir yumak masmavi

Çıktı orta yere.

Çözdü mavi yumağı,

230 Çıktı ortaya bir başka

Kırmızı yumak;

Çözdü kırmızı yumağı ,

Çıktı ortaya bir ateş.

Kıvılcımlı bir ateş

235 Kırmızı yumağın içinden.

Gökten gelen,

Bulutlardan inen ateş

Sekiz göğün üstünden,

Dokuzuncu kat gökten.

240 Väinämöinen düşünür:

Bu nasıl götürülür

Ateşsiz evlere,

Karanlık kulübelere?

Derken, ateş birden fırlar

245 Ateşin oğlunun elinden.

Väinämöinen’in sakalını yaktı.

Demirciyi daha çok,

Ellerini, yanağını.

* * *

Ateş ayrıldı

250 Alue’nin dalgalarından

Ardıç ormanına sıçradı;

Ardıç ormanı da yandı.

Çamlığa atladı,

Güzel çamlık da yandı;

255 Ötelere ilerledi,

Pohjola topraklarının

Yarısını kavurdu;

Savo’nun sınırını sardı,

Karelia’nın her iki yanını.

260 Yaşlı, ağır başlı Väinämöinen

Ateşin ardından

Varıp gitti,

Ta kara ormanı tuttu.

Ulaştı ateşe,

265 Akça ağaç kütüğünün içinde,

Sığınmış bir çürük göğdeye.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle söyledi:

— Ateş, Tanrının yarattığı!

270 Tanrının aydınlığı

Yok yere derinlere saklandın.

Sebepsiz uzakta kaldın!

İyi olur geri dönsen,

Bir taş ocağın içine;

275 Kıvılcımlarını bağlarsın,

Korların içinde dinlenirsin!

Gündüzleri huş odunu

İçinde saklan,

Geceleri altın çenber içinde!

280 Sert huş dallarıyla

Tuttu ateşi;

Bir bakırdan kaba

Koydu ateşi.

Aldı götürdü bakır kabı

285 Sisli burunun ucuna,

Dumanlı adanın yanına:

Evler ateşe kavuştu,

Kulübeler ısındı.

* * *

Demirci İlmarinen

290 Dalar denize.

Sularda bir kayaya

Yerleşir kıyıda,

Ateşin verdiği acıyla.

Ateşi söndürmeye çalıştı,

295 Koru köreltmeye.

Şöyle söyledi:

— Ateş, Tanrının yarattığı,

Güneşin küçük oğlu!

Neden böyle kötüsün,

300 Yanaklarımı yakdın,

Böğürlerimi söğürdün,

Yanlarımı alazladın?

Nasıl söndürmeli ateşi,

Kıvılcımı köreltmeli,

305 Ateşin hırsı yenilmeli,

Zararsız hale gelmeli;

Haftalarca azmasın,

Uzun sürmesin yakması?

Gel, yetiş peri kızı

310 Turja’nın topraklarından,

Güzel bakire Laponya’dan

İn de gel!

Kırağılı çorapların,

Buz tutmuş ayakların,

315 Çiğli etekliğinle;

Elinde buz tenceresi,

Elinde buz kepçeyle!

Soğuk sular at,

Buzlu sular serp

320 Yanık yerlerime!

Bunlar kâfi gelmezse:

Gel yetiş imdadıma

Perilerin en yiğiti,

Uzun boylu delikanlı!

325 Pimentola’dan çık da gel,

Çam ağaç boylu,

Koca çam göğdeli!

Buz eldiven elinde,

Kırağılı çizmeler ayağında,

330 Buz tutmuş külahınla;

Beline buzdan kemer de bağla!

Pohjola’dan ayaz getir,

Buz getir soğuk dolaylardan!

Çok ayaz var Pohjola’da,

335 Çok buz var o dolayda:

Nehirler buz tutmuştur,

Göller donmuştur;

Heryer buzun karın içinde.

Buzdan tavşan atlar geçer,

340 Ayılar üstünde tepinir

Karların ortasında,

Kar dağlarının eteklerinde.

Buz kuğular yüzüyor,

Buz ördekler kürek çekiyor

345 Donmuş nehrin ortasında,

Buzlu şelalenin altında!

Kızağınla soğuk taşı buraya,

Arabanla buz getir

Büyük dağın tepesinden,

350 Koca dağın eteklerinden!

Buzla dondur,

Buzla soğut

Ateş yaralarını!

Bunlar da kâfi gelmezse:

355 Ey Ukko, Ulu Tanrı,

Bulutlara hâkim olan Ukko!

Doğudan bir bulut yolla,

Batıdan da sağla,

Birleştir onları

360 Yan yana!

Soğuk yağsın

Don yağsın,

Şifalar yağsın

Yanık yerlere,

365 Ateşle dağlanan yaralara!

Bu sözlerle, İlmarinen

Ateşi söndürdü,

Alevleri köreltti.

Şifa buldu demirci,

370 Eski haline geldi.

Yanıklardan, yaralardan

Sıyrıldı demirci İlmari.

*

|RUNO

49

İlmarinen yeni bir ay ve güneş hazırlar; ancak onlara ışık veremez. Väinämöinen hakiki güneş ve ayın Pohjola’da bir dağın içinde saklı olduklarını öğrenmiştir, aramaya çıkar; kurtaramaz.

Väinämöinen çaresiz evine döner; İlmarinen’e dağı delmek için âletler hazırlatır. Bu olayı haber alan Pohjola’nın kadını, korkar ve ayı ve güneşi serbest bırakır. Ozan büyük memnunluk duyar; güzel sözler söyler. (1—422)

Güneş aydınlatmıyor,

Görünmüyor mehtap ortalıkta

Väinölä evlerinde,

Kaleva topraklarında.

5 Ekinleri ayaz vurdu,

Hayvanlar bir yerlerde

Barınamadı, üşüdü.

Hava kuşlara yadırğı,

İnsanları gasvet bürüdü.

10 Güneş aydınlatmıyor,

Görünmüyor mehtap ortalıkta.

Turna balığı yine tanıdı

Denizlerin dibini,

Kartal yine seçti

15 Küçük kuşların gelişini,

Yel de ördeğin tüylerini.

Lakin ne var,

Bilemedi insanoğlu

Ne sabahın oluşunu,

20 Ne gecenin inişini

Buğulu burunun ucunda,

Sisli adaların önünde.

Gençler aralarında derdleşti,

Yaşlılar biribiriyle görüştü:

25 Güneşsiz hayata, ay olmadan

Nasıl dayanmalı, yaşamalı

Şu fıkara topraklarda,

Pohjola çorağında?

Genç kızlar, akrabalar

30 Bu konuyu tartışırlar.

Kalabalık vardı üşüştü

Demircinin başına.

Şöyle dediler:

— Kalk demirci

35 Duvarının dibinden,

Yaslanıp da oturma

Taşın ardındaki yerde!

Bir yeni ay hazırla,

Bir güneş yuvarlağı sağla!

40 Ayın parlamayışı

Zorumuza gidiyor,

Güneşin ışımayışı

Bir gariplik veriyor!

Kalktı demirci

45 Duvarının dibinden,

Vardı gitti oturduğu yerden,

Yeni ayı yapacak,

Güneş hazırlayacak.

Güneşi gümüşle,

50 Ayı altınla işledi.

Väinämöinen kapısına dikildi

Şöyle dedi:

— Hey, demirci kardeşim!

Nedir çekiçlediğin, ocağında

55 Takırdayıp durursun?

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Altından ay, gümüşten güneş;

Hazırlarım gökyüzüne,

60 Altı süslü kapak üstüne!

Yaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Hey, demirci İlmarinen!

Boş yere emek verme!

65 Altın, ay gibi ışımaz,

Gümüş güneş gibi ısıtmaz!

Demirci ay’ı yaptı, güneşi tamamladı.

Sevinçle taşıdı ayı çamın,

Güneşi akçamın tepesine.

70 Ter akdı taşıyanın başından

Bu zor işi yaparken.

Ay’ı astı, güneşi dikti.

Ay çamda, güneş akçamda:

Ay aydınlatmadı, güneş ışıtmadı.

* * *

75 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Sıra geldi fal bakmaya,

Niyet açıp bir ip ucu

Bu yoldan çıkarmaya!

80 Ay nerede, güneşe ne oldu?

Yaşlı Väinämöinen,

Ölümsüz bilgin

Akkavaktan bir parça,

Akçaağaçtan bir parça

85 Talaş topladı, yığınladı.

Eşeledi parmaklarıyla

Şu sözleri söyledi:

— Tanrıdan izin istiyorum,

Tanrım cevap bekliyorum!

90 Doğru yolu göster,

Bir işaret ver

Çıksın falım!

Güneşimiz nerede,

Ay’ımız ne oldu,

95 Görünmezler gökyüzünde,

Bilemedik ne var,

Doğruyu bulsana, fal!

İnsanların bildiğini söyleme,

Bunun dışında olanı açıkla!

100 İşareti yanlış verirsen,

Fal kaybeder taşıdığı değeri,

Ateşte yakılır,

Külde savrulur!

Fal anlattı olanı,

105 İşaret şöyle geldi:

Güneş gitti, ay saklandı

Pohjola’da bakır dağda!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle söyledi:

110 — Düşmeli hemen yola,

Pohjola’ya varmalı.

Ayı aydınlatmaya,

Güneşi ışıtmaya

Yeniden yerine koymalı!

115 Çıktı yola,

Karanlık Pohjola’ya.

Bir gün gitti, ikinci günü de

Üçüncü günün içinde

Taş tepeler, kulübeler

Göründü Pohja dolayında.

120 Pohjola suyunun kenarından

Geçemedi, seslendi:

— Bir kayık getirin de

Geçeyim suyu

O bir tarafa!

125 Duyulmadı bağırması,

Getiren olmadı kayığı.

Çalı çırpı topladı,

Kuru çam dalları yığınladı;

Ateş verdi, kıyıda

130 Bir kör duman yaptı.

Gökyüzünü ateş sarar,

Havayı duman kaplar.

Louhi, Pohjola’nın kadını

Penceresinden, gördü ateşi.

135 Şöyle söylendi:

— Oradaki ateş ne ki

Adanın yanında,

Akıntının ağzında?

Savaş ateşi olsa küçük,

140 Balıkçı ateşi olsa büyük!

Pohjola’nın büyük oğlu

Çıkıp da bahçeye

Dikkatlice bakınca anladı:

Suyun öte yanında,

145 Bir adam dolaşmaktaydı.

Yaşlı Väinämöinen

Bir kez daha bağırdı:

— Pohjola’lı delikanlı,

Bir kayık getir bana,

150 Yaşlı Väinö’ye!

Pohjola’lı oğlan seslendi:

— Yok, yollanacak kayığımız

Senden yana!

Parmaklarınla kürek çek,

155 Kollarınla dümen tut da

Pohjola suyunu öyle geç.

Gel bu yana!

Yaşlı Väinämöinen

Düşündü, taşındı şöyle dedi:

160 — Yakışmaz erkekliğe, geri dönmek!

Turna balığı kılığına girdi

Daldı nehrin sularına.

Çabuk geçti sakin nehri,

Mesafeyi tüketti.

165 Bir tek adım, bir tek daha

Çıktı Pohja kenarına.

Pohjola’lı delikanlılar,

Kötü topluluk konuştu:

— Gir bakalım görelim,

170 Pohjola’nın avlusundan içeri!

Girdi Pohjola’nın avlusuna.

Pohjola’lı delikanlılar,

Kötü topluluk konuştu:

— Gir bakalım görelim,

175 Pohjola’nın kapısından içeri!

Girdi Pohjola’nın kulübesine.

Bir ayağı kirişte,

Elinde kapı tokmağı

Daldı hışımla içeriye.

180 Çatının altına yerleşti.

Adamlar oturmuşlar,

Şerbet, şurup

Yudumlayıp dururlar.

Yiğitler tüm silahlı,

185 Bellerinde kılıçları

Väinämöinen’in başına iştahlı,

Kararlılar yok etmeye

Kalevala’lı ozanı.

Sordular gelenden,

190 Şöyle dediler:

— Sefil adam ne haber,

Yüzen yiğit ne ister?

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

195 — Haber ay’la ilgili,

Güneşten yanadır isteğimiz!

Güneşimiz nere girdi,

Ay’ımıza ne oldu?

Pohjola’lı delikanlılar,

200 Kötü topluluk konuştu:

— Güneşiniz orada,

Ay’ınız da şurada, aha!

Alacalı taşın böğründe,

Demir kayada!

205 Salınmazsa kurtulmaz,

Bırakılmazsa çıkmaz!

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Ayımız taşdan çıkmazsa,

210 Güneş kayadan kurtulmazsa

Girişelim el kavgasına,

Kılıçlarımızla döğüşelim!

Sıyırdı kılıcını,

Çekti güçlü silahı kınından:

215 Ay ağzında parlar,

Ucunda güneş pırıldar,

Sırt yanında at resmi,

Kabzasında miyavlayan kedi.

Ölçüştüler kılıçlarını:

220 Uzun geldi Väinämöinen’inkisi

Boyu, bir arpa tanesi.

Dışarıya çıktılar, bahçeye,

Göğüs göğüse toprak üstüne.

Yaşlı Väinämöinen

225 Bir salladı savurdu,

İkinciyi de vurdu:

Şalgam sapı keser gibi,

Keten tohumu doğrar gibi

Pohjola’lı oğlanların

230 Teker teker kellesini uçurdu.

* * *

Yaşlı Väinämöinen,

Gitti geldi, girdi çıktı.

Ay ile güneşi

Alacalı taştan,

235 Çelik kayadan

Çıkarmayı kolladı.

Az gitti, uz gitti,

Bir azıcık yol gitti,

Bir yeşil adaya vardı:

240 Adanın üstünde

Bir güzel huş ağacı,

Ağacın üstünde

Bir kocaman kaya,

Kayanın dibinde

245 İp iri bir taş.

Önünde dokuz kapı,

Yüzlerce kilit takılı.

Taşın üstünde yarık,

Ne kapalı ne açık.

250 Sıyırdı palasını kınından,

Taşa doğru bir çaldı,

Taş ortadan ayrıldı,

Üç parça oldu kaya.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

255 Baktı taşın yarığından:

Yılanlar bira içer,

Böcekler durmaz kafa çeker

Alaca taşın içinde.

Yaşlı Väinämöinen

260 Şöyle söyledi:

— Hanımların biraları

İşte böyle tükenir!

Böcek dadanmış biraya,

Yılanlar şerbete yanaşmış.

265 Böceklerin başını,

Yılanların kafasını uçurdu.

Şöyle dedi:

—Hiçbir zaman bundan böyle,

Hele bugün bir geçsin de

270 Yılanlar bira içmesin,

Böcekler dadanmasın şerbete!

Yaşlı Väinämöinen,

Ölümsüz ozan,

Elleriyle kapıyı,

275 Sihirli sözle kilitleri

Bir açmayı denedi:

Elle kapı açılmadı,

Sözle sürgü çekilmedi.

* * *

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

280 Şöyle dedi:

— Silahsız erkek kadına benzer,

İşe yaramaz, baltasız sabansız!

Tuttu evinin yolunu.

Başı eğik, kalbi kırık

285 Yakalamayınca ayı,

Bulamayınca güneşi.

Delikanlı Lemminkäinen

Şöyle dedi:

— Ey, yaşlı Väinämöinen

290 Neye beni almadın yanına?

Kilit kolay açılırdı,

Sürgü çabuk sürülürdü.

Ay parıldar,

Güneş sıcaklık verirdi!

295 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Şöyle dedi:

— Sürgü büyüyle sürülmez,

Kilit lafla açılmaz,

Büküp ellemekle,

300 Kolla tutup çekmekle

Bu işler hiç olmaz!

Demircinin ocağına gitti.

Şöyle dedi:

— Hey, demirci İlmari

305 Üç ağızlı bir kazma,

On iki de kazık yap

İyisinden, demirden;

Bir demet de anahtar

Bul bir yerden,

310 Ayı taştan çıkarayım,

Güneşi de kayadan

Söküp alayım!

Demirci İlmarinen,

Ölümsüz çekiççi

315 İsteneni çekiçledi:

Üç ağızlı bir kazma,

On iki demir kazık,

Bir yığın mızrak,

Bir demet anahtar.

320 Ne büyük ne küçük,

Orta boyda hepisi.

Louhi, Pohjola’nın kadını,

Seyrek dişli cadı

Tüy kanatlar çıkardı,

325 Bunlarla uçup havalandı:

Pohjola evlerinin üstünden,

İlmarin’in oraya vardı.

Demirci yel esti sandı.

Pencereyi açtı baktı:

330 Yel esmezmiş,

Bir boz kuş

Çıkmış gelmiş.

Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

335 — Ne istersin be mahlûk

Penceremde tünedin?

Kuş dile geldi,

Baykuş şöyle dedi:

— Ey, demirci İlmarinen!

340 Yorulmayan çekiçci!

Ne de güzel yapıyorsun,

Ustalıkla vuruyorsun!

İlmarinen şöyle dedi:

— Ne var şaşacak bunda,

345 Yapıyorum ustalıkla:

Gök yüzünü ben çaktım,

Havalara kapak taktım!

Kuş dile geldi,

Baykuş şöyle dedi:

350 — Durmasıya nedir yaptığın

Çekiçleyip yorulduğun!

Demirci İlmarinen,

Şöyle dedi:

— Tasma hazırlarım

355 Pohjola’nın cadısına,

Koca dağın eteğinde

Bağlanacak Pohja’lı karı onunla!

Louhi, Pohjola’nın karısı,

Seyrek dişli cadı

360 Sonunun geldiğini anladı,

Uçtu kaçtı Pohjola’ya ulaştı.

Taştan ayı, kayadan güneşi saldı.

* * *

Kılığını değiştirdi,

Bir kumru biçimine girdi.

365 Kanat çırptı uçtu,

Vardı çabucak

Demircinin ocağına.

Bir kuş gelmiş kapıya,

Kumru eşiğe tünemiş.

370 Demirci İlmarinen

Şöyle dedi:

— Neye geldin kuş, buraya;

Eşiğimde tünedin?

Eşikte olduğu yerden

375 Kuş dile geldi,

Şöyle dedi:

— Eşiğinde tünedim,

Sana bir haber vermeye geldim:

Ay taşdan ayrıldı,

380 Güneş kayadan sıyırıldı!

Demirci İlmarinen

Dışa çıktı;

Ocağının kapısından

Gökyüzüne bir baktı:

385 Ay ışılar,

Güneş pırıldar.

Koştu Väinämöinen’e.

Şöyle dedi:

— Hey, yaşlı Väinämöinen,

390 Ölümsüz ozan!

Çık da bir aya bak,

Güneşi gör gözünle!

Gök yüzünde,

Her ikisi eski yerlerinde!

395 Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Çıktı dışarıya,

Dikti gözlerini yukarıya:

Ay tepede serpilmiş,

Güneş göğe serilmiş.

400 Gökyüzü kavuşmuş

Her ikisine.

Yaşlı Väinämöinen

Başladı söylemeye:

— Merhaba ay merhaba, ışık verdin,

405 Güzel yüzünü gösterdin,

Tatlı güneş süzüldün geldin,

Gök yüzünde yükseldin.

Altın ay, kayadan kurtuldun,

Tatlı güneş, taştan sıyrıldın,

410 Altın kuğuk gibi,

Gümüş kumru gibi

Eski yerlere, sonsuz yollara.

Sabahları erken kalk,

Herzaman bundan böyle!

415 Bize sağlık bağışla,

Kısmetimizi hazırla,

İsteğimizi el altında,

Arzularımızı parmak ucunda,

Talihimiz açık, oltada!

420 Haydi yürü yolunda sağlıkla.

Çarkını güzel çevir,

Akşamı neşeyle devir!

*

|RUNO

50

Marjatta Kız (Mersin yemişi)nden gebe kalır; bir oğlu olur. Çocuk pek küçük yaşında iken kaybolur; bataklıkta bulurlar. Bir ihtiyarı, oğlanı vaftiz ettirmek için, çağırırlar; adam oğlanı babası belli olmadığından vaftiz etmek istemez. Väinämöinen’e durumu anlatır, akıl danışırlar.

Ozan Väinämöinen çocuğun öldürülmesi gerektiğini söyler. Küçük oğlan dillenir, ozana sert cevaplar verir.

Sonunda, yaşlı adam oğlanı Karelia Kıralı olarak vaftiz eder. Väinämöinen buna pek kızar ve birçok büyülü sözler söyler; bir bakır kayığa binerek, gökle yerin arasından, küskün uzaklaşır gider.

Yaşlı ozan hâlâ oralardadır. Kantele’sini ve şarkılarını halklara miras bırakmıştır.

Ozan’ın son sözü. (1—620)

Marjatta kız, süslü güçce,

En küçüğü, kardeşlerin içinde,

Uzun zaman evde kaldı,

Değerli baba ocağında

5 Sevgili anasının kucağında.

Beş zencir kırdı,

Beş altı halka eskitti,

Atasının anahtarı

Parıltılı, salıntılı koynunda.

10 Eşikler yarı aşındı

Güzel etekleriyle,

Tepedeki direk bile

Başındaki yumuşak tüle

Sürte sürte inceldi,

15 Kapı savadı yarısına

Kol ağızlarıyla,

Tahta döşemeler

Bağlı fotinlerinin topuğuyla

Eskidiler öylesine.

20 Marjatta kız, süslü güçce

Uzun yıllar kız kaldı,

Ak alınla yaşadı;

Taze balık, yumşak ekmek

Yedi yedi beslendi.

25 Yumurta komaz ağzına,

Horoz salmış diye;

Kancık eti yemez,

Erkeğe bulaşmış diye.

Anası (hayvanları sağ) dese

30 Yanaşmaz sağmala da,

Şöyle der:

— Benim gibi genç kızlar

Elleşmez öküze bulaşmış

İneklerin memesine;

35 Süt danadan aksa

Ya da doğurmamış inekten,

Sağalım, hadi neyse!

Babası (git kızağa bin) dese,

Kızakta aygır koşulu ise,

40 Oturmaz arabanın içine.

Oğlan kardeşi kızağına

Kısrak koşsa, binmez yine

Şöyle söyler:

— Binmem kısrak koşulu kızağa,

45 Yanaşmıştır kısrak aygıra;

Altı aylık tay olsa

Binelim, hâdi neyse!

Marjatta çocuk, süslü güççe

Kız oğlan kız, evlenmemiş,

50 El değmemiş dururken

Çoban oldu,

Kuzu güttü:

Kuzular tepeye sardı mı,

Sürü yamaçlara vardı mı

55 Kız çayırlara kor gider,

Fundalıklarda gezeler.

Altın kuğuk kuşu,

Gümüşlü, ona sesler.

Marjatta, güzel çocuk

60 Hem seyreder hem dinler.

Oturur bir tümseğe,

Bir tepenin üstünde

Şöyle söyler:

— Öt altın kuğukkuşu,

65 Gümüşlü kuşum, şakı!

Anlat biraz akgöğüslüm,

Var senden soracak sözüm!

Evlenmeden mi kalaca’m,

Hep böyle çoban mı duraca’m

70 Çayırlarda, korularda.

Bir yaz boyu, iki mi,

Beş altı ya da yedi mi

Yoksa yaz tükenedek mi?

Marjatta kız, süslü güçce

75 Çoban kaldı uzun zaman böylece.

Zor gelir küçük yaşda

Sığırtmaçlık çocuğa;

Hele kız olunca:

Otlara böcekler üşüşmüş,

80 Kertenkeleler koşuşur.

Ne böcekler kıpırdadı,

Ne kertenkele seğirtti,

Tepesinden bir meyve

Seslendi bizim kıza.

85 Çalılıkta bir yemiş

Şöyle dedi:

— Kız gelsene, deşirsene!

Al yanaklı, alsana;

Yolum yolum yolsana

90 Akgöğüslü, seçsene tektek!

Salyangozlar yemeden,

Karaböcek yünemeden!

Yüz kişi geldi baktı,

Bin kişi bana hayran kaldı;

95 Yüz bakire, bin kadın,

Çocuklar yığın yığın;

Kimse bana dokunmadı

Kimse beni toplamadı!

Marjatta çocuk, süslü güçce

100 Kalktı gitti meyveye,

İrice parmakları,

Yumuk yumuk elleriyle

Yemiş toplamaya yanaştı.

Yemiş göründü tepede,

105 Bir çalıda asılıydı meyve:

Yerden toplasan yukarda,

Yükseğe çıksan aşağıda.

Bir değnek çekti çalıdan,

Çaldı yemişi yere.

110 Yemiş yerden,

Zıpladı birden

Fotinlerinin üstüne;

Potinlerinin üstünden,

Dizlerinin üstüne;

115 Dizlerinin üstünden,

Ulaştı: eteklerine.

Kemerinin tokasına oradan,

Kemerinin tokasından

Göğüslerinin arasına;

120 Göğüslerinin arasından

Çıktı çenesine,

Çenesinden dudaklarına,

Dudaklarından ağzına,

İçeriye daldı,

125 Diline vardı;

Dilinden boğazına,

İçeriye kaydı

İndi gitti midesine.

Marjatta kız, süslü güçce

130 Hem beğendi hem kandı,

İrileşti gelişti,

Kocaman oldu karnı,

Uçkur kullanamadı,

Kemerini takamadı.

135 Kimselere görünmeden

Karanlıkta uğrak verdi hamama.

Anası kuşkulandı da

Düşündü durdu:

Ne oldu bizim kıza,

140 Bir derdi mi var tavuğumun.

Çözecek uçkuru yok;

Kemer takdığı yok;

Kimselere görünmeden

Karanlıkta uğrak verir hamama?

145 Bir çocuk vardı,

Şöyle cevapladı:

— Bizim Marjatta, Kurjatta’cık

Uzun zaman çoban durdu,

Şurda burda gezdi tozdu!

150 Marjatta kız, süslü güçce

Sert karnını sürüdü

Yedi sekiz ay;

Koca karı hesabıyla

Dokuzu da tamamlar,

155 Onuncu ayın yarısını tutar.

Onuncu ayın içinde

Sancı başlar bâkirede:

Heryanları ağırlaşır,

Ağrıları pek zorlaşır.

160 Anasından hamam istedi

Şöyle dedi:

— Ey anam, tatlı anam

Bir yer bulsan, sığınsam!

Hamamı ısıtıver, odayı,

165 Küçük kızın sevincine,

Kadınlık işkencesine!

Ana şöyle diyebildi,

Kızına cevap verdi:

— Seni seni, şeytanın sinsisi

170 Kimler girdi koynuna?

Bir bekâr mı, ya da

Evli birisi?

Marjatta çocuk, süslü güçce

Şöyle dedi:

175 — Ne bekârın adı var

Ne de evli birisi:

Tepeye vardım kittiy’dim,

Kırmızı yemiş yediy’dim;

Dilimden boğazıma kaçtı,

180 Karnıma kaydı yemiş.

Hem beğendim hem kandım,

İrileştim, geliştim,

Karnım kocaman oldu

Gebe kaldım!

185 Babasından hamam istedi.

Şöyle dedi:

— Ey babam, tatlı babam

Bir yer bulsan sığınsam!

Hamamı ısıtıver, odayı;

190 Senin soysuz barınsın,

Sancısını dindirsin!

Babası şöyle diyebildi,

Kızına cevap verdi:

— Def’ol da git başımdan

195 Hayasız, uzak dur yanımdan

Dikilme karşımda!

Ayıların inine,

Kayaların oyuğuna git;

Gözüme görünme de

200 Kunna dilediğin yerde!

Marjatta çocuk, süslü güçce

Düşündü, düşündü de

Şöyle dedi:

— Ben bir (kötü) değilim,

205 (Fenalıkla) yok ilişgim!

Hele durun bekleyin

Size ne vereceğim:

Temiz soylu olacak,

Gücü güçlüye yetecek,

210 Väinämöinen’i bile yenecek!

Kızın karnı kabardı,

Kimden sorsa hamam’ı,

Nerelere varsa gitse.

Şöyle seslendi:

215 — Piltti, küçük hizmetcim,

Uşakların en iyisi!

Kalk git köye, hamam sor

Saraoja’dan, oda sağla;

Bakım olsun zavallıya,

220 Kızcağız sancısını

Orada çeksin!

Hadi git de çabuk gel,

Kop kop da yetiş!

Küçük hizmetci Piltti

225 Şöyle dedi:

— Kime sorsam ki hamam’ı,

Kimden yardım istesem?

Marjatta’cık şöyle dedi:

— Ruotus’dan iste hamamı,

230 Saraoja köyünde!

Piltti, küçük hizmetci,

Alçak gönüllü yetişme

Yumuş almadan hazır,

Buyurulmadan tetikde

235 Sis gibi dışa yayıldı,

Duman gibi bahçeye kaydı.

Esvabı avucunda sarılı,

Ellerinde etekleri dürülü

Yollandı, koştu koştu..

240 Tümsekler tapırdadı,

Tırmandığı tepeler yaylandı;

Tarladaki kozalaklar

Ora bura sıçradı;

Bataklıkta çakıllar

245 Darma dağın dağıldı.

Ruotus’un evine vardı.

Kılıksız Ruotus

Sırtında kocuğu,

Keten gömlekli,

250 Masasının başında

Yiyip içer tıkınır.

Ruotus olduğu yerden,

Şöyle terslendi:

— İstediğin ne, maskara

255 Ne seğirdir durursun?

Piltti, küçük hizmetçi

Şöyle söyledi:

— Çıktım hamam aramaya,

Zavallı bakılsın orada,

260 Muhtaç gözetilsin.

Ruotus’un çirkin karısı,

Elleri böğründe

Gezeleyip dururdu ortada.

Şöyle söyledi:

265 — Kime aradın hamamı,

Yardımı kime istedin?

Piltti, küçük hizmetci

Şöyle dedi:

— Bizim Marjatta’ya ararım!

270 Kadın şöyle dedi:

— Hamam verilmez

Saraoja’da, yabancıya

Sıcaklık bulunmaz.

Şu tepede bir yer var,

275 Ormandaki ahır,

Kötü kız orada kunnasın,

Çocuğunu çatlasın:

At nefes alıp verdikçe,

Bir iyice buğulansın!

280 Piltti, küçük hizmetçi

Döndü eve gersin geri

Seğirde seğirde

Şöyle dedi:

— Hamam yokmuş komşuda,

285 Saraoja’da sıcaklık

Vermezlermiş yabancıya.

Ruotus’un çirkin karısı

Bana şöyle söyledi:

Tepede bir yer var,

290 Ormandaki ahır,

Kötü kız orada kunnasın,

Çocuğunu çatlasın,

At nefes alıp verdikçe,

Bir iyice, buğulansın!

295 Pis karı söyledi

Böyle böyle işte!

Marjatta kız,

Başlar ağlamaya.

Şöyle söyler:

300 — Bana düştü kalkıp gitmek

Kazak karısı gibi,

Köle gibi, çamlı tepeye,

Ormandaki yere!

Esvabım ellerine doladı,

305 Eteğini avucunda topladı;

Huş dalından yelpaze yaptı,

Can havliyle düştü yola.

Ağrı içinde karnı,

Ormandaki odaya,

310 Tepedeki ahıra vardı.

Şöyle söyledi:

— Yetiş yardımıma Tanrı,

Bağışlayan, ulaş

Zor işlere, dertli halime!

315 Al azaptan bakireyi,

Kadını sancıdan;

Zorluk çekmesin,

Eziyetten ezilmesin!

Devam etti:

320 — Sal nefesini güzel at,

Güçlü küheylan buğula

Sıcak soluğunla

Düşkün dermanlansın.

Ümitsiz, aciz muhtacım!

325 İyi at nefes saldı,

Güçlü küheylan buğuladı

Sancılının karnını:

İyi atın solukları

Hamam gibi sıcalttı.

330 Marjatta, küçük kız,

Kutsal bakirecik,

Bol bulandı buhara,

Karnı yoğun terledi.

Bir küçük oğlan doğurdu.

335 Değerli yavru, yerleşti

Atın otunun yanına,

Batma’nın bir ucunda

Yıkadı küçük oğlunu,

Sardı kundakladı;

340 Aldı dizlerine

Bağrına bastı.

Büyütür güzelini,

Altın elma’sını,

Gümüş bastonunu.

345 Kucağında yedirir,

Kollarında hoplatır.

Oğlu dizlerinde,

Çocuğu kucağında

Başladı başını tarayıp

350 Saçlarını fırçalamaya.

* * *

Ne oldu’ysa oldu

Oğlan dizden kayboldu.

Marjatta kız telaşlanır

Fırlar aramaya bulaşır

355 Altın elma’sını,

Gümüş bastonunu:

Üğüten taşın altında,

Yürüyen kızağın altında,

Eleğin altında,

360 Elenen şeyin altında,

Tahta fıçının altında.

Dalları silkeledi,

Çiçekleri eşeledi,

Otları tırnakladı;

365 Bir hafta durmasıya

Aradı oğlunu, küçüğünü.

Tepelerde çamlıkta,

Kütüklerin arasında,

Çalılıkta aradı,

370 Sazları taradı.

Gezeleyip dururken,

Bakınıp düşünürken,

Bir yıldıza rastladı

Eğildi selamladı:

375 — Ey yıldız, Tanrının yarattığı!

Gördün mü oğlumu,

Oğlum nerede

Küçük oğlum,

Altın elmam?

380 Yıldız cevapladı:

— Söylemem bilsem bile,

Yaratıldım kötü güne:

Soğukta parla,

Göz kırp karanlıkta!

385 Gezeleyip dururken,

Bakınıp düşünürken

Ay çıktı karşısına.

Eğilerek selam verdi aya:

— Ey ay, Tanrının yarattığı!

390 Gördün mü oğlumu,

Oğlum nerede

Küçük oğlum,

Altın elmam?

Ay cevap verdi:

395 — Söylemem bilsem bile,

Yaratıldım kötü güne:

Tek başıma nöbetci geceleri,

Uykudayım gündüzleri!

Gezeleyip dururken,

400 Bakınıp düşünürken

Güneş çıktı karşısına.

Eğilerek selam verdi ona da:

— Ey güneş, Tanrının yarattığı!

Gördün mü oğlumu,

405 Oğlum nerede

Küçük oğlum,

Altın elmam?

Güneş cevap verdi:

— Biliyorum oğlunu

410 Nerede olduğunu;

Yaratıldım mutlu günlere:

Altında çınlarım,

Gümüşde şıngırdarım.

Biliyorum oğlunu,

415 Ah zavallı, küçük oğlun,

Altın elman

Batağa battı

Toprakda gömülü

Yarı beline!

420 Ta beline, kemerine;

Marjatta, küçük kız

Bataklıkta aradı oğlunu;

Oğlan orada bulundu.

Alıp eve geldiler.

* * *

425 Bizim Marjatta’nın oğlu

Büyümeye başladı.

Adını koyamadılar,

Ne deyip de çağırsalar:

Ana (çiçek) diye ad takdı,

430 Yabancılar (Avara) dedi çağırdı.

Vaftiz edecek birini aradılar,

Sorup soruşturdular.

Bir ihtiyar, çıktı geldi

Virokannas, ad takacak.

435 Yaşlı adam şöyle dedi:

— Buna şeytan ilişmiş,

Vaftiz etmem çapkını,

Ad da takmam,

Aranıp bulunmalı,

440 Ne idiği bilinmeli!

* * *

Kim arayıp bulacak,

Ne idiğini bilebilecek?

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Ölümsüz ozan

445 Arayıp bulacak,

Ne idiğini bilebilecek.

Yaşlı, ağırbaşlı Väinämöinen

Kararını şöyle verdi:

— Bu oğlanı batakda bulmuşlar,

450 Toprak yemişinden

Peydahlanmış!

Oğlan yere serilmeli

Meyve tümseğinin yanında,

Bir batağa atılmalı,

455 Kafasına vurulmalı odunla!

Yarım aylık oğlan dillendi,

İki haftalık çocuk

Şöyle dedi:

— Hey zavallı bunak,

460 Birşeylere yaramaz!

Budalaca oldu kararın,

Yasayı ters uyguladın

Koca koca suç işledin;

Kötü kötüydü işlerin

465 Batağa atmadılar,

Odunla vurmadılar kafana!

Genç yaşındayken,

Ananın öz oğlunu, tutup da

Kendi yerine verdin.

470 Batağa atmadılar

Genç yaşındayken:

Genç kızları yok ettin

Dalgaların altında,

Yosunlu çamurlarda.

* * *

475 Yaşlı adam vaftiz etti.

Çocuğa ad da takdı,

Karelia’ya kral yaptı,

Tüm güçlerin sahibi...

Väinämöinen pek kızdı olaya,

480 Hem utandı hem kızdı.

Başladı dolaşmaya

Denizlerin kenarında.

Söylendi, söyledi

Son sihirli sözlerini.

485 Bu işi şöyle bitirdi

Bir bakırdan kayık yaptı,

Tüm bakırdan bir kapalı tekne;

Geçip oturdu dümene

Engin denizlere açıldı.

490 Yolunda giderken de

Devam etti sözlerine:

— Varsın zaman aksın geçsin,

Günün biri gitsin biri gelsin,

Bir an gelir ki aranırım;

495 Bana muhtaç olacaklar:

Sampo lazım, çalgı gerek,

Ay yerine konulacak,

Güneş yine kurtulacak.

Ay olmayınca,

500 Kaybolunca güneş

Yer yüzünün neşesi!

Yaşlı Väinämöinen

Yoluna devam eder

Bakır kayığıyla,

505 Tüm bakırdan teknede

Yerle göğün arasından

Kayıp olur gider.

Teknesiyle kayığıyla.

Kantelesi geride kaldı,

510 Güzel sazı Finlandiya’da

Ölümsüz neşe kaynağı oldu

Halklara, çocuklarına.

*

Yummalıyım ağzımı,

Dilimi tutmalıyım;

515 Şarkılarımın nağmesi,

Güzel türküler durmalı!

Kalır mı atda nefes,

Uzun yolda koşsa bir kez;

Tırpan bile, güçlü demir,

520 Yaz otunu biçse, körelir;

Uslu uslu akar sular,

Dolam dolam’sa ırmaklar;

Ne parıldar ne harlar,

Gece boyu yanan ateş.

525 Şarkılar dinmez mi,

Türküler tükenmez mi

Zevkli akşamın sonunda,

Uzayan günün ardında?

Şöyle diyen de var,

530 Başka şeyler umar:

Gürül gürül inen sular

Hepten dökülmez şelaleden.

Özlü ozan, bunun gibi

Tüm söylermi bildiğini;

535 Gönlünde tutması ne iyi,

Türküler yarı kalacaksa!

İşte burada kesiyorum,

Susmam gerek biliyorum;

Sarıp sarmalamalı türküleri,

540 Yumaklayıp birakmalı sözleri

Anbara, rafın bir kenarına,

Gizli yerlere!

Kemik sürgü altında kalsınlar,

Yılların katında, sonsuzluğa.

545 Sürgü sürülünceye,

Ağız aralanıncaya,

Dişler dağılıncaya,

Dil oynayıncaya...

Ne çıkar konuşsam,

550 Çağırsam türkülerimi bol bol;

Vadilerde şarkı okusam,

Heryerde, çamlıklarda?

Anam yaşamıyor ki,

Uyanık değil ki yaşlı anam;

555 Altınım beni duymaz ki,

Ne dediğimi bilemez ki sevgilim:

Beni dinleyen çamlar,

Beni dallar anlar;

Huş yaprakları beğendi sesimi,

560 Bağırlarını açtı bana övezler.

Anamdan erken oldum,

Anam öldü, solgundum;

Çayır kuşu gibi terk edildim

Taşa toprağa;

565 Ardıç kuşu gibi

Haraplıkta.

Ahlayan çayır kuşu,

Ağlayan ardıç kuşu.

Yanımda yabancıydı

570 Bakan çeken övey ana.

Salıverdi öksüzü,

Kıydı zavallıya;

Yelin estiği yerlere,

Kulübenin kuzey yönüne;

575 Yeller alsın götürsün,

Kuzey yeli, kimsesizi, öksüzü!

Çayır kuşu gibi sessiz,

Ardıç kuşu gibi .zavallı

Kırlarda, bayırlarda yalnız:

580 Rüzgâr tanış,

Fırtına bildik;

Soğukta titre,

Ayazda ağlamaklı.

Neler neler gördüm,

585 Kimler kimler tanıdım,

Kötü kötü söylenenler,

Küfreden, söğenler.

Kimi dilime ilendi ,

Kimi sesimi kötüledi,

590 Türkülerimi beğenmedi kimisi.

Çok konuştun dedi kimisi,

Kimisi çok bağırdığımı.

İyi insanlar, garipsemeyin ne olur

Toyca okuduğum şarkılarımı,

595 Çocuksu üreyen sözlerimi!

Bir bilgi edinemedim,

Bilginlerle öğürlük edemedim;

Sözlerimi başka yerde bulmadım,

Uzaklardan ötelerden.

600 Başkaları gözetildi, öğretildi,

Ben evimden çıkmadım;

Kâh anama yardımcı,

Kâh yalınıza eşirgi.

Bilgim kulübeden yanadır,

605 Direklerin altında, anbarda.

Yün eğiren anamın yanında,

Talaşların arasında ya da;

Bunları da, pek küçükken,

El kadar bir çocukken öğrendim.

610 Lakin herşey bir yana,

Öncüyüm ozanlara;

Şarkılara, türkülere yol açtım:

Ağaç tepelerini kesdim,

Dal budadım işaretledim.

615 Yol işte bu yoldur,

Benim açtığım yol

Büyük bilgin ozanlara,

Yeni yeni türkülere, şarkılara;

Gelişen nesillerde,

620 Büyüyen gençlik içinde, şii’re!

SON

|SÖZLÜK

A

Aallotar — Deniz ve su tanrıçası.

Ahti — Bir erkek adı. Lemminkäinen’in küçük adı.

Ahto — Deniz ve su tanrısı.

Ahtola — Ahto’nun oturduğu yer

Alue — Finlandiyada bir göl

E

Etelätär — Güney rüzgârı tanrıçası

H

Häme — Bir yer

Hermikki — İnek adı

Hiisi — Orman tanrısı. Kötülük ruhu

Hongatar — Orman perisi

İ

İku-Turso — Su tanrısının oğlu

İlmarinen — Kalevala’lı demirci

İmatra — Bir nehir

J

Juotikki — İnek adı

K

Kalervo — Bir erkek adı. Untamo’nun kardeşi

Kaleva — Güney. Kahraman. Kahramanlık

Kalevala — Güney. Kahramanlar yurdu.

Kalevatar — Kadın adı. Osmotar.

Kalma — Ölüm. Ölüm dünyası. Tuoni. Mana

Kantele — Telli Fin halk sazı. (Kanuna benzer)

Karjo — İnek adı

Katajatar — Ardıç perisi

Kauko — Lemminkäinen

Kaukomieli — Lemminkäinen’in diğer adı

Kaukoniemi — Kauko’nun oturduğu yer

Kimmo — İnek adı

Kirjo — İnek adı

Kivi-kimmo — Akıntı tanrısı

Kivutar — Azap meleği. Tanrıça

Kullervo — Bir ad. Kalervo’nun oğlu

Kuutar — Mehtap perisi. Ayın kızı

L

Lemminkäinen — Kalevala’lı bir delikanlı

Lempo — Kötülük ruhu. Şeytan

Louhi — Pohjola çiftliğinin sahibi kadın

Loviatar — Azap meleği

Luonnotar — Tabiatın kızı. Yaratıcı kuvvet. Tanrıça

M

Mana — Manala. Manala’ya hakim olan ruh. Ölüm diyarı

Manala — Mana. Mana’nın oturduğu yer

Mairikki — İnek adı

Marjatta — Kadın adı

Melatar — Su perisi

Metsola — Orman. Perilerin eyleştiği yer!

Mielikki — Ormanın kızı. Peri

N

Nyyrikki — Ormanın oğlu

O

Omena — İnek adı

Osma — Väinämöinen’in diğer adı. Erkek adı

Osmotar — Osmo’nun kızı. Kalevatar

P

Päivätär — Güneş tanrıçası

Pakkanen — Soğuk. Soğuk ifadesi

Palvoinen — Erkek adı. Tuuri

Pihlajatar — Övez perisi

Piltti — Kadın adı. Marjatta’nın hizmetçisi

Pohja — Kuzey. Pohjola. Kuzeyde bir çiftlik. Sariola

Pohjola — Pohja

Puhuri — Kuzey yeli

R

Rutja — Bir şelale

Ruotus — Erkek adı

S

Saari — Bir ada

Sampo — Saadet getiren değirmen. Fetiş

Savo — Bir yer

Suonetar — Peri

Suvetar — Yaz tanrıçası

Syötikki — İnek adı

T

Tellervo — Orman perisi

Tiera — Erkek adı

Tuometar — Kuş kirazı perisi

Tuomikki — İnek adı

Tuonela — Ölüm diyarı. Manala. Tuoni’nin yeri

Tuoni — Tuonelaya hakim ruh. Kötülük

Tuonetar — Tuoni’nin kızı. Kötülük meleği

Tuorikki — İnek adı

Turja — Şelale

Tuulikki — Orman kızı. Peri

Tuuri — Palvionen. Bir ad

U

Ukko — Tanrı. Göklerin tanrısı

Untamo — Bir erkek adı. Kalervo’nun kardeşi

Uutar — Sis perisi

V

Väinämöinen — Kalevala’nın baş kişisi. Ölümsüz bir ozan. Deniz tanrıçasından oldu.

Väinölä — Väinämöinen’in oturduğu yer

Vammatar — Azap meleği

Virokannas — Bir erkek adı