KARIN ALTI KARDELEN

ALİ BALKIZ

KARIN ALTI KARDELEN

TÜRK YAZARLARI DİZİSİ

1. Bası: Kasım 1993 / Cem Yayınevi

Dizgi: Cem Yayınevi

Montaj: Oğuz Öztürk

Baskı: Başaran Ofset

ISBN: 975 - 406 - 454 - 7

Cem Yayınevi: Küçükparmakkapı İpek Sokağı No: 11

80060 Taksim -İstanbul

Tel: 243 05 50 / 243 20 23 - Faks: 244 15 33

Sivas'ta kaybettiğimiz

35 canın anısına

ARKA KAPAK

Ali Balkız, 1945'te Sivas'ın Eğricek Köyü'nde doğdu. Malatya Ticaret Lisesi'ni ve Ankara Ticaret ve Turizm Yüksek Okulu'nu bitirdikten sonra Urfa, Antakya, Adana, Giresun, Ordu Ticaret Liselerinde öğretmenlik yaptı.

Daha önce Güller Kitaplara, Dolmuşta Bir Kadın ve Karadeniz Dağ Kartalı adlı öykü kitaplarını yayınladığımız Ali Balkız'ın dördüncü öykü kitabını sunuyoruz: Karın Altı Kardelen.

Öyküleriyle genç kuşağın diri bir sesi olmayı başaran Balkız'ın Sivas'ta katledilen 35 can'ın anısına adadığı bu öykülerinin de sevileceğine inanıyoruz.

İÇİNDEKİLER

KARIN ALTI KARDELEN

AKVARYUM KIRILDI BALIK ÖLDÜ

YE GURBAN

KELEPÇEYİ KELEPÇELEMEK

SERSEM SERÇELER

BİR SİGARA YAKIMLIK ALEV

TELSİZ

HOSTES

GÖZE

KOMÜNDEN KALMA BİR SOKAK

HASAN DAĞI

KARIN ALTI KARDELEN

Batı Karadeniz Dağlarında bütün kış biriken karlar, artık yavaş yavaş gevşemeye başlamış, İçten içe, derinden derine, özellikle öğle saatlerinde suya kesip, dağ başlarından, orman içlerinden, ağır ağır akıp dere yataklarına, çaylara ulaşmıştı.

Ulus Çayı bunun için bulanıktı.

Ne zaman bir dere kenarına, çay boyuna otursam; gözümü akıp giden sudan alamam bir türlü. Suyu bölük bölük eder, küçük küçük parçalara, damlalara ayırır, moleküllere parçalar gözlerimi aralarına katar peşine takarım. Öndekiler akıp gider, daha öndekilere yetişmek için, arkadakiler akıp gider, öndekini yakalamak için. Ne o ona yetişir, ne de öbürüne. Birbirlerine karışmadan, buluşmadan, denize dek koşarlar. Sonra düşünürüm yine kendi kendine, hakkım var mı buna? Düşlediğim şey doğru mu? Kendi denizine ulaşma gayretindeki bir çayı nasıl olur da moleküllere atomlara ayırırsın?... Parçalar ancak bütünle anlamlı değil mi? Damlalar dereye düştüğünde akmıyor mu? Bu akış, bu coşku, bu çağlayış birlikteliğin yarattığı bir güzelliğe değil mi? Doğayı ve toplumu dönüştürüp değiştirmenin temel yasası olan bu hareketi yaratan bu birliktelik değil mi?.. Ferahlar, rahatlar, gözümü sudan alır, çay boyu bitkilerine, ağaçlarına, kuşlarına döner, mutlanır gülerim.

«Abi niye öyle daldın!» dediğinde Çetin, anladım ki yine o işi yaptım.

«Hadi, lütfen anlat niye gülüyorsun?» sorusunun yanıtı yoktu. Yanıtı elbette vardı ama, nasıl anlatsaydım şimdi? Ne derdi Çetin? Ne anlardı? En iyisi lafı değiştirmekti.

«Ya Çetin, şu karşı yamaçlar ne güzel değil mi?»

«Hiç sorma abi, çadırımızı kurarız o ormanın içine, mangalımızı yakarız, dalarız göle... Balık, bira, domates ve bir yığın kitap... Okuruz, oynarız, şakalaşırız, içeriz, yüzeriz, evlerimizden bilemedin beş yüz metre uzaklıkta, çayın öbür yakasında, kendimizi başka bir dünyada sanırız. Ülke sorunlarını, ilçemizin sorunlarım, okuduğumuz kitapları, kızları konuşuruz ve elbette şiir yazarız. Her şeyi beceririz de Nâzım gibi, Orhan Veli gibi şiir yazamadığımıza yanar dururuz.

Ulus, dağlar arasında, biri küçük öteki büyük iki su yolunun buluştuğu çatalın ortasına kurulu küçük bir kasaba. Apartmanlar yükselmiş üç beş katlı. Hoyrat, çirkin, beter. Bahçeler arasında tek katlı, şirin, güzel evler. Bahçelerde çocuklar, ağaç dallarında serçeler. Birlikte oynuyorlar. Çarşısının orta yerinde üç, dört katlı konaklar. Çatılan, pencereleri, balkonları, pancurları, kapıları, olukları, güneşe bakışları, rüzgârdan sakınışları ile bir bütünlük içinde, ahşap mimari örnekleri. Bu konaklar yapılırken eminim; statik hesapları logaritmik değerli elektronik makinalarla yapılmadı, ozalitleri, aydıngeri çekilmedi; ama bir şey oldu; Ahmet Efendi yaptırır da, Mehmet Efendi yaptırmaz mıdan da çok; Ahmet usta yapar da Mehmet Usta yapamaz mı? Onun için, her biri yüz yaşına karşın hâlâ alımlı, çalımlı... Apartmanlara meydan okuyor.

«Çetin» dedim, «İyi güzel de allah aşkına söyler misin bana; bak şu karşılarda, bulutlara ulaşmış ufuklarda, kim bilir sırtlarında kaç bin ton kar taşıyan yüksek dağlar var. Sağımız solumuz yine öyle. Şubatın bu son günlerine karşın, bak; çay nasıl da deli dolu akıyor, yarın havalar birdenbire ısınır, üstüne bir de yağmur bindirirse ne olur bu kasabanın hali, sel alıp götürmez mi? Zaten düzlükte, çayın kıyısında!..

«Yok hocam» dedi. «Hiç merak etme sen. Belediye çay yatağını kepçelerle sürekli olarak temizliyor, çakılları kenara çekip, yatağı derinleştiriyor, ayrıca çayla kasabanın ilk evleri arasına geniş beton bloklar yerleştirildi, suyun yönü denetim altına alındı, korkulacak bir şey yok».

Dediklerini aklıma aldım, çaya baktım. Beton bloklara, kasabanın ilk evlerine, eğime, suyun hızına, yağmura, kara baktım... Korktum. Hâlâ korkuyorum. Ulus'un başına bir şey gelecek diye.

Korkudan kaçışın bir yolu vardı.

«Hadi taş kaydıralım».

Durgun suda, gölde, gölette, taş kaydırmak kolay, ustaysan, biliyorsan, becerebilirsen, buyur Ulus Çayı'na...

Hangi taşı aradığımı iyi biliyorum. Öncelikle ağır olacak, hafif bir taşa hükmetmek, hafif bir kadına hükmetmek denli zor. Yüzeyi düzgün, pürüzsüz, kaymak gibi olacak, 1-2 santim kalınlığında, işaret parmağı ile başparmağın arasını dolduracak irilikte, yuvarlak, kenarları da mümkünse törpülenmiş olacak.

Yetmez; atmasını bilmek lazım.

Üç beş adım çekileceksiniz geriye doğru, iki parmağınızın arasında taşı iyi kavrayacaksınız, tartacaksınız, sıkacaksınız, sizi mahcup etmemesi için; bir de kulağına sevgi sözcükleri söyleyeceksiniz. Sonra gerinip gerinip ok gibi fırlayacaksınız yerinizden, üçüncü adımda sol ayağınızı yere öyle gömeceksiniz ki sağ ayağınız havada asılı kala. Vücudunuz ikiye bükülmüş, kolunuz omuzunuzdan kopacakmış gibi olmuş, taş da elinizden fırlamış ola... Taşın elinizden çıkışı ile suya ilk değişi arasındaki gidişi çok önemli. Kesinlikle yalpalamadan, yavaş yavaş alçalarak ve dümdüz gitmeli. Bir uçağın kalkış hızıyla, piste inişi gibi bir yol izlemeli. Ondan sonra, say sekişleri. Bir, iki, üç... On beş, on altı... pıt pıt pıt pıt cup.

Ama burası Ulus Çayı.

Eğri büğrü, dereli tepeli, inişli çıkışlı, deli dolu akıp duruyor. Yüzdür yüzdürebilirsen. Daha ilk dalışta taşlarım kaybolup gidiyor. Taşlarım istediğim gibi, ben de iyi atıyorum ama, Çetin'in attıkları üç beş kez de oka yüzüyor, benim attıklarım batıyor. Oysa ona ustalığımı göstermek, yarışta onu geçmek, kazanmak istiyordum.

Olmadı.

Onunkiler yüzdü.

Benimkiler battı.

«Niye» dedim kendi kendime, «niye bu böyle? Ben taş yüzdürme ustası değil miydim? Kim bilir kaç kişiyi geçtim yarışta? Kaç kişiye öğrettim bunu? Peki şimdi niye böyle?»

«Çünkü burası Ulus Çayı»

«Çetin Uluslu»

Ben konuk. Çetin'in çağrılısı.

Elbette yüzdüremem.

Dedi ki Çetin:

«Abi sıkma canını. Sen hep göllerde yüzdürmüşsün, biz çocukluğumuzdan beri bu coşkun çayın kıyısındayız ve özellikle taş kaydırmak için çayın en çağlayan yerlerini seçeriz, ustalık orada yüzdürmektedir.

«İyi» dedim kendi kendime; «İyi ki böyleymiş, bari teselli olayım»

Çetin'i iki yıl önce, Ankara'da bir kafede tanımıştım. Bir arkadaşımın selamını getirmişti. Okulu yeni bitirmiş, askere mi gitse, master mi yapsa, burada mı kalsa, Ulus'a mı dönse, ne yapsa acaba, sorularının yanıtını arıyordu. Konuştuk, gezdik, içtik. Dertleştik gülüştük, ısındık, sarındık dost olduk. Katıksız katışıksız iki dost. Ben onun iki katı yaşındayım, ama çoğu kez o benden büyük. Mektuplarımız geldi gitti. Selamlarımız buluştu. Onu düşümde gördüğüm bile oldu.

Ankara'ya her gelişinde bana uğruyor, ama günlük hayhuy içinde bir türlü doya doya sohbet edemiyorduk.

Mektubunda «gel» diyordu.

Kalkıp gittim.

Beni arkadaşlarıyla birlikte karşıladı. Hepsine tek tek tanıttı, takdim etti. Ne güzel gençlerdi bunlar.

Üniversiteyi bitirmiş, iş bulamamış, boşta kalmış, güzel yüzlü, aydınlık düşünceli bu gençler, boş işler mi yaparlar? Kahveye, oyuna, içkiye, serkeşliğe, karıya kıza mı dadanırlar? Kaderlerine küser, tanrıya yakarır imdat mı beklerler? Kendilerini işe yaramaz, ana-baba ekmeği yiyen, boşta gezer asalak tipler mi sayarlar, buna kahırlanıp topluma ve kedilerine küser, köşelerine mi çekilirler?

Ne yaparlar?..

Futbol turnuvası düzenlerler. Kasabalarının çayırları ve futbol sahaları artık daha neşeli. Gençler daha coşkulu. Sevinçli, dost ve sağlıklılar. Maç saatleri gelince, kahveler boşalıyor, dükkanlar kapanıyor neredeyse. El çırpan el çırpana... Nedense buranın futbolcuları tekme atmasını, seyirciler de küfür etmesini bilmiyorlar...

Ne yaparlar?

Ödünç kitap ağı kurarlar. Birinin kitabı öbürüne, öbürününkü berikine... kitaplar dolaşır durur. Birbirlerini de sınava çekerler. İyi anlaşılmış mı dîye. Bu işten en çok kitaplar mutlanır. Aylardır, yıllardır bekledikleri tozlu raflardan, aydınlık bir yolculuğa çıkmışlardır.

Ne yaparlar?

İlkokul öğrencilerini harekete geçirirler. İç karartıcı biriketten yapılmış okul bahçesi duvarları, boyalarla, resimlerle çiçek bahçesine döner. Artık duvarlar da çocuklar kadar güzeldir.

Ne yaparlar?

Çocuk kulübü kurarlar. Belediye" binasından bunun için kendilerine yer alırlar. Toplanır çocuklar; allı, kırmızılı, yeşilli, morlu, büyüklü küçüklü... Şarkılar türküler, korolar, sololar, oyunlar, piyesler, kitaplar şiirler.

Birileri rapor eder Ankara'lara...

«İlçemizdeki zararlı faaliyetler» diye başlar bu rapor.

Başka ne yaparlar?

Ava giderler...

Beni de götürecekler...

Kasabadan yarım saatlik bir taksi yolculuğuyla akşam karanlık bastıktan sonra Çetin'lerin köyüne gelmiştik. Kıvrıla kıvrıla, karlar içinde kaya kaya...

Akşam içki sofrasında, yörenin en ünlü avcısı Hüseyin kardeş;

«Allahaşkına siz ciddi ciddi ava mı gideceksiniz yoksa çıkıp çevrede şöyle bir dolanıp dönecek misiniz?» dedi.

Hep birlikte itiraz ettik.

«Olur mu canım, ciddi ciddi, essahtân ava gideceğiz. »

«Öyleyse sabah yedide hazır olun. »

Yine hep birlikte

«Hay hay» dedik.

Geç vakit yattık.

Çetin karşımdaki sedirde yatıyordu. Arkadaşları Fikret' le Turan da yerde. Fıkır fıkır gülüşüyorlardı.

«Çetin» dedim,

«Efendim Abi» dedi.

«Sence o güzelim bıçağı hangisi çıkarttı sudan bilsene?»

Başladı gülmeye, kahkahayla...

Öbürleri konuyu bilmiyorlar ya... Merak etsinler... söylemeyelim...

«Bence» dedi «büyük olan Abi»

«Hayır bitmedin» dedim.

«Niçin?»

«Büyük olan kurnazdı. Suya küçüğü sokmuştur. »

«Olur mu Abi, küçük donar. »

«Büyük de donar. »

Oda arkadaşlarımız mızmızlandılar.

«Siz neden bahsediyorsunuz ya?.. Ne bıçağı, suyu, ne küçüğü, büyüğü?.. »

Çetin çeneni tut söylemeyelim. Meraklarından çatlasınlar...

«Bıçağın sapı gümüştü değil mi? Bir yanı da sedef kakmalı. »

«Kaç tane ağzı, kaç türlü fonksiyonu vardı onun değil mi?»

«Evet öyleydi?»

«Üstelik emanetmiş»

«Vah vah vah... »

«Eee... şimdi n'olacak?»

«Ölünün körü olacak! Ya söyleyin, ya da bırakın da uyuyalım»

Çetin diren oğlum, sakın söyleme...

«Çetin ya!.. »

«Buyur abi»

«Ne güzel bıçaktı değil mi?»

«Hı hı... »

«Hı hı... »

Şükür uyudular...

Sabah erkenden uyandığımda dünyanın bütün ışıklan, bütün oksijenleri, bütün karları, beyazlan, tavukları, köyleri, yamaçları, kuzineleri, sıcak mısır ekmekleri, çayları, anneleri, babaları, arkadaşları benimdi. Dünya güzeldi, ben en güzel, dünya zengindi, ben en zengin.

Karşıda bir dağ var kar yüklü, beride bir tepe var kar yüklü. Yamaçlar yer yer açık, rüzgâr savurmuş, güneş eritmiş. Beride ağaçlar çıplak, çamlar yemyeşil. Uzaklara bakamıyorum, gözlerim kamaşıyor, içim içine güneş karışmış temiz havayla dolup boşalıyor. Bana bir şeyler oluyor... İçimde güneş açıyor...

Komşu evlerin çatılarındaki kar belki yarım metre. Saçaklarından damlalar düşüyor, ışıl ışıl... Evlerin aralarında, saçak altlarında kümes ve ahır yollarında tavuklar, horozlar geziniyor, bahçedeki koca çamın altına toplanmışlar eşelenip duruyorlar. Güneş tam da oraya vurmuş, kar önce orada erimiş, toprak önce orada buğulanmış, tavuklar önce oraya kümelenmiş, eşelenip duruyorlar, ne bulacaklarsa!.. Sanki yazdan buğday, mısır taneleri bırakmışlar da, onu arıyorlar.

Evin eteğinde bir çeşme var, karın içinde. Gümüş renkli oluğundan, yemyeşil yosunların sardığı kurnaya akıyor, şırıl şırıl... Biriki köpürüyor, kurnadan taşıp karın içinde kayboluyor. Hayır kaybolmuyor, eminim Ulus Çayına koşuyor.

Omzumda havlu, elimde sabun, çeşmeye eğiliyorum, sabunu karın üstüne koyup avuçlarımı açıyorum, buz gibi suyu yüzüme çarpıyorum. Ürperiyorum, üşüyorum, titriyorum...

Bir daha... Bu kez su ılık. Yeniden yapıyorum... Isınmış su. Neredeyse yakacak. Yandım... Bir avuç karla yangını bastırıyor, yüzümde eriyen karları dilimle yalıyor, emiyor, içiyorum dünyanın bütün iksirlerini...

Evin tahta merdivenleri konuşup duruyor üstünde kim yürüyorsa onunla. Katları karıştırıyor, çatıya dek çıkıyorum. Hayır katları karıştırmıyorum. Bu benimki biraz kurnazlık. Merdivenle aynı dili konuştuk, hoşuma gitti. Birbirimize anlattıklarımız da bitmedi. Onun için çatı katma dek çıktım.

Neler yok çatıda?..

Dehreler,

Girebiler,

Tırmıklar,

Kürekler,

Mısır koçanları,

Un, bulgur, çuvalları,

Patlıcan, biber, fasulye kurulan.

Ve yere serilmiş elmalar... Sanki biraz önce dalından koparılmışlar... Al al, san san, yeşil yeşil, alaca bulaca, içice, kardeş kardeş yatıp duruyorlar. En alımlısı dedi ki; «Beni al», «gel» dedim. Sert, sulu, taze, mayhoş... Hayatımda hiç bu denli oynak, zilli, işveli, cilveli elma yememiştim. Marlin'in diliydi sanki hoppa... Ya da Fahriya Abla'nın ak baldırları, fingirdek...

Çetin seslenince; suçüstü olmanın telaşıyla indim aşağıya...

Sininin üstünde ne varsa beş dakikada sildik süpürdük.

Çetin'in babası dalga geçiriyordu bizimle.

«Avcılara bak avcılara... Saat on olmuş, hâlâ ava çıkacaklar... Gökyüzünde ne varsa, yeryüzünde ne varsa av diye, karnını doyurup yuvasına döndü çoktan, bunlar hâlâ ava çıkacaklar... Bu gidişle siz avlanırsınız... »

Kalın yün çoraplarımızı, potinlerimizi, kazaklarımızı, kabanlarımızı giydik, silahlarımızı astık omzumuza, düştük yola. İki silah, dört kişi... Silahın en alımlısını bana verdiler. Beşli yavru. Öbürü kırma, saçma atıyor. Köyün içinden geçiyoruz, pencerelerden başlar uzanıyor bir bir... Çetin selamlaşıyor herkesle. Biz yürüyoruz. Köyü çıkıp, bayırın öbür yüzüne devrilince; güneş alnımıza vurmaya başlıyor... Yol kenarında karlar eriyor, yer yer çamur, yer yer kuru toprak.

Yol boyu da avlanılmaz ki... Sapmak lazım... Çetin keşif yapıyor. Şu yana mı, bu yana mı? O tepe mi, bu tepe mi?.. Bütün tepeler, yamaçlar, dağlar bizim... Haydin arkadaşlar... Bir koşu bir koşu... Bata çıka, bata çıka...

Batınca çıkamıyorsun öyle kolayca... Beline kadar gömülüp kalıyorsun öylece... Birileri elinden tutup çıkartıyor seni böylece...

Bir bahçeden bir bahçeye, bir tarladan bir tarlaya, bir ormandan bir ormana geçip gidiyoruz. Karşımızda bir köy, karlar altında, aşağıda Ulus, sisler altında, bizler kan ter içinde.

«Biraz dinlenelim yav... »

Kim dedi bu cümleyi bilmiyorum ama, az daha ben diyecektim. Bu genç arkadaşlarımdan yorulduğumu gizlemek istemiştim nedense...

İki saattir dolaşıyorduk. Ne yerde bir şey gördük, ne de gökte... Galiba biz bir şey görmek, bulmak, vurmak için bir yana da bakmadık. Ha babam konuştuk. Dünyamız, ülkemiz, kentimiz, kendimiz...

Dinlenmiştik.

«Köydeki arkadaşlar; avcı dediğin silah patlatmadan döner mi köye; demezler mi bize?» dedim.

«Evet, derler!.. » dediler.

«Öyleyse hadi silah patlatalım. »

«Hani av?»»

«Sadece ava mı atılır sanki»

«Nişan alalım»

«Alalım»

«Takın şu kibrit kutusunu dala»

«Sırayla. »

Bom.

Bom.

Bom.

Bom.

Birinci ben.

Sonuncu Çetin.

N'aber kaydırıkçı! Ulus Çayında taş yüzdürücü!.. Şiştin mi!

İşin garibi, birinci oluşuma benden çok, Çetin sevindi. Dedim ya benim yan yaşımda, ama zaman zaman benden büyük diye...

Dinlenmiş, keyiflenmiş, kalkmıştık. Kendimize bir tepe seçmiş ona yürüyorduk. Çetin'e göre, yörenin bütün keklikleri, tavşanları, karacaları bizi bekliyorlardı orada.

Birden aklıma geldi.

«Çetin» dedim. «O bıçak şimdi elimizde olsaydı ne güze! olurdu değil mi? Ne biçim avcılarız biz yav?.. Silahımız var bıçağımız yok... »

Çetin yine gülüyordu, kahkahalarla...

«Ya allah aşkına» dedi Fikret, «Nedir bu bıçak meselesi?.. Gece, bizi uyutmadınız... »

«Söylemeyiz»

«Söylemeyiz»

«N'olur söyleyin»

«Biraz yalvarırsanız söyleriz»

«Tamam yalvarıyoruz»

«Hayır öyle olmaz»

«Nasıl yani?»

«Essahtan yalvaracaksınız... »

«Essahtan yalvarıyoruz»

«Öyleyse söyleriz»

«Çetin anlat hadi»

«Olur anlatayım: Dün hocayla çay boyunda geziyorduk. Güneş Sporun kalecisi Murat'la kahvecinin oğlu Oğuz misinayla balık avlıyorlardı. Misinanın çengellerine ciğer parçalarım takmışlar suya atıp duruyorlardı. Yanlarına vardık, selam verdik, merakla onları izlemeye başladık. Bir kere bu mevsimde bu bulanık kar suyunda balık avlamanın ne denli zor olduğunu bilirsiniz. Üstüne üstlük bunların ikisi birbiriyle anlayamıyorlardı da... O diyordu ki, misina yumağını sen tut, ucunu ben atayım suya, öteki diyordu ki ben atayım. Sonunda ikisi de misinayı iki metreden öteye fırlatamıyorlardı. Oysa çay ileride daha derindi. Balıklar da oradaydı. Dayanamadım, misinanın ucuna taş bağlayın da uzağa öyle fırlatın dedim. Yuvarlak bir taş aldılar yerden, o yandan sardılar, bu yandan sardılar, bir türlü bağlayamadılar... Belliydi ki; yumurta gibi yuvarlak taş misinaya bağlanamaz. Hocayla biz birbirimize bakıyor içten içe gülüyorduk... Sonunda kaleci Murat akıl etti, cebinden çok güzel bir bıçak çıkarttı. Sapı gümüş, bir yanı sedef kakmalı, pırıl pırıl, belki on ağızlı, yüz fonksiyonlu... Bağladılar onu misinanın ucuna»

«Amma da attın ha... » dedi Turan; «Daha avcılığa yeni başladın oysa»...

Güldük hep birlikte.

İtiraz etti Çetin.

«Ama bakın anlatmam sonrasını ha... sıkmayın canımı, olduğu gibi anlatıyorum işte. »

«Evet, evet» dedim, «olduğu gibi anlatıyor. Bıçak yüz fonksiyonlu değilse de elli fonksiyonlu vardı!.. »

«Yapma yav!» dediler «var mıydı o kadar?»

«Vardı, vardı... »

Yeniden güldük, hep birlikte...

Çetin devam etti:

«Şimdi bunlar misinanın ucuna o güzelim bıçağı bağladılar ya... Çengellerdeki ciğer parçalarını da kontrol eltiler. Sonra başladılar havada sallamaya... Biri sallıyor öbürü misinanın yumak ucunu tutuyor. Salladı salladı, savurdu.

Hoop... Bıçak uçup gitti çayın orta yerine düştü. Misinanın bu ucunu da beraberinde götürdü... Meğer gevşek tutmuş salak. Şimdi bunlar başladılar ah vah etmeye. Kaleci kızıyor kahvecinin oğluna; niye sıkı tutmadın bu ucu diye, kahvecinin oğlu kızıyor kaleciye, niye bu kadar hızlı fırlattın diye... olan bıçağa oldu, uçup gitti çayın ortasına. Düştüğü yer belli, ama derin mi derin, su da soğuk mu soğuk... Kaleci Murat diyor ki; «Üstelik bıçak benim değil, Gümüş Emmi'den emanet almıştım. Beni öldürür vallaha. Bu bıçağı evladı gibi sever, gözü gibi korurdu. Ne yapacağız şimdi? Vallaha öldürür beni. O öldürmezse bile ben ölürüm. Ölmemi istemiyorsan, hadi Oğuz'cuğum, abin şeyini yemiş, gözünü seveyim beline kadar soyun da şu mereti al gel... Bak işte tam da şuraya düştü»

«Evet» dedim «Hikâye bu, soru da şu; Bıçağı o derin buz gibi çay suyunun içinden, Ulus Çayının ortasından, bu Şubat günü hangisi çıkarttı?.. Donmadı, ölmedi?.. »

«Oğuz»

«Hayır Murat»

«Evet Murat»

«Bence Oğuz»

«Hiçbiriniz bilemediniz» dedim.

«Peki doğrusu ne?»

«Suya önce Oğuz girdi. O küçük diye, biraz da bağırarak, korkutarak, onu suçlu göstererek; çocuğu saldı buz gibi suya... Oğuz belinden yukarısını toplamış, ürpere, ürpere, titreye titreye girdi suya... Bu ne cesaret, ne cüret?.. Meğer bıçak ne denli kıymetliymiş! Murat kıyıdan ona sesleniyordu, biraz daha git. bir adım sağa at. Tamam oraya bak işte. Ayağınla ara. Orada olacak. Murat mosmordu. Donmak üzereydi. Kendini suya salıp, denize doğru gitmek üzereydi. Canı yanmıştı. Hayır donmuştu. Birden canlandı. Murat abi dedi, Murat abi ölüyorum bıçak ayağıma saplandı. Baksana; suyun yüzündeki kana... Eyvah, dedi Murat çabucak soyundu, atladı suya... Oğuz'un yanına dek telaşla geldi. Oğuz birden geriye döndü, neredeyse koşa koşa kıyıya geldi. Pantolonunu ve ayakkabısını topladığı gibi, başladı koşmaya... Bağırıp duruyordu; Murat Abi, Murat Abi bıçak tam da orada, ayağının altında işte... »

Güldük, güldük, güldük. Terledik, yorulduk, bir tepenin kuzey yamacına geldik. Önce kartopu oynayıp sonra da oturup dinlendik.

Sonbahardan kalma sarı otlar kurumuş, toprak kabarmıştı. Çalı diplerinden buğu çıkıyordu. Kabanımı çıkartıp, yüzümü güneşe verip, upuzun yattım. Güneş kokusu, kar kokusu, ot kokusu, toprak kokusu birbirine karışıyordu. Gökte, en gökle, çok yükseklerde bir kuş uçuyor, nanik yapıyordu. Onu dağı aşıncaya dek izledim... Kaybolup gitti. Yan döndüm, bu kez sırtımı güneşe verip, kuru otlan koklayarak yattım. Gözümü açtığımda otların arasında, başını uzatmış bir kardelenin bana baktığını gördüm. Dünyada bundan daha büyük müjde olamazdı.

«Haydin çocuklar» dedim, «Çiçek toplayalım. Herkes sevgilisi için çiçek toplasın. »

Çetin'in avucu bir anda doldu.

İyi güzel de ne yapacağız bu çiçekleri, nasıl götüreceğiz, neremize saklayacağız? Ne elimizde bir kitap var arasına koyalım, ne cüzdan, ne çanta?.. En iyisi paralarımızın arasına koyalım, kâğıt paraların. Kimsede para da yok. Köyde, evde kalmış... Nereden çıktıysa gıcır gıcır bir beş bin lira çıktı cebimden. Katlarını düzeltiyordum ki, Çetin kaptı elimden. İki tane kardeleni güzelce sarıp, göğüs cebine yerleştirdi. Eliyle de üstünü bastırdı.

Bizim için yapacak bir tek şey vardı. Çiçekleri toprağa, karla karışık toprağa geri gömmek. Özenle diktik onları, etraflarım besleyip, kanatlarını öpüp, başka sevgililere başka zamanlara bıraktık...

Güneş dağlara doğru iniyor, Çetin, «Deniz onların da arkasında» diyordu.

Köye dönüyorduk.

Yaman avcılardık...

«Peki» dedim, «Şimdi yanıt verin, bir tavşancık çıksa şu ağacın ardından, acısa halimize, eve boş gitmeyin, bari dalga geçmesin sizinle köylüler, üstelik bu mevsimde etim de çok lezzetlidir, dese, ne yaparsınız? Vurur musunuz onu?»

«Vallahi vurmayız. »

«Vurmayız. »

«Vurmayız»

Vurmadık...

«Güle güle» dediler bana, otogara geldiğimizde;

Güle güle dedim.

Daha otobüse binmeden, bir kenara çekip beni, dedi ki Çetin; «Hocam senden bir ricam olacak, n'olur bu parayı içindeki çiçekle birlikte, yarın akşam üzeri, tanıştığımız o kafede, gelip seni bulacak bir kıza verir misin?.. Ben telefonda tarif edeceğim, o kolayca bulacak seni... »

«Elbette» dedim... «Elbette» gülerek.

Kahve içiyordum. Gözüm kafenin girişinde.

Yalnız gelecek, bakınacak, birini arayacak, beni bulacak bir kız arıyordum.

Geldi.

Önümde durdu.

Gülüyordu.

Mavi gözlüydü.

«Oturmaz mısın?» dedim.

«Teşekkür ederim» dedi.

«Bende bir emanetiniz var. »

«Çetin bahsetti ama ne olduğunu söylemedi, merak ediyorum doğrusu. »

Elimi koynuma attım.

Beş bin lirayı çıkarıp uzattım.

Şaşırdı... Beş bin lira... Çetin... Bu yabancı adam. Beş bin lira... Sevgi... Sevgilim... Beş bin.

«Arasını açın lütfen» dedim.

İki dal kardelen...

Yüzü kızardı, yandı.

Gözleri eteklerinin fırfırına dek güldü.

«Ama burada size de bir şey var» dedi.

Sigara kâğıdı büyüklüğünde, ince bir kâğıt uzattı. Üstünde «Sevgili Dostuma» yazıyordu. İçinde bir şiir; adı: Karın Altı Kardelen.

Bir solukta okudum.

«Evet evet, bu çocuk Orhan Veli olacak... »

Haziran '93

AKVARYUM KIRILDI BALIK ÖLDÜ

Şirketin işleri bitmek bilmiyordu.

Telefon sesine uyarak ahizeyi kaldırdığında, sekreter kız: «Efendim öykü ödülü sekreterliğinden arıyorlar... » dedi.

Telefondaki hiçbir sese böylesine çabuk ulaşmak istememişti. Hiçbir zaman böylesine sabırsız olmamıştı. Aslında bekliyordu bu sesi. İçinde öyle bir duygu vardı; arayacaklar ve kutlayacaklar... Sonunda olmuştu işle...

Sekreterin sesi ile karşıdaki sesin arasındaki o kısa an'da neler düşünmüştü... «Ödüllerde bir de taraf tutulduğu söylenir. Bakın hiç de öyle değil... Seçici kurul üyelerinin hangisini tanıyorum? Hangisiyle merhabam var? Aslında bu kurulla aynı edebiyat anlayışını, aynı dünya görüşünü, aynı estetik kaygıları paylaşmıyorum ama, demek ki mecbur kaldılar. Bu kez ödülü bana vermemezlik edemediler. Açıkça haksızlık edemediler. Sonuçta onlar da edebiyatçı... Öykülerimin kusursuzluğuna teslim oldular... Türkiye edebiyatının bu en seçkin ödüllerinden birini almak, gelmiş geçmiş en büyük öykü ustalarıyla birlikte anılmak, onların katarına katılmak... Düşünebileceğim ve ulaşabileceğim son yer... Artık beni kimse tutamaz... Eleştirmen müsveddesi, burnu büyükler çatlasın... Kim bilir daha ne güzel öyküler yazacağım. Hayır kim bilir değil, ben bilirim, ne güzel şeyler yazacağımı... Yarın bütün ajanslar haberler geçecek, gazeteler, televizyonlar, radyolar yayınlayacak... Televizyona çıkacağım. Gazeteler, dergiler söyleşiler yayınlayacak, fotoğraflarım basılacak... Kitaplarım kapışılacak... Yolda yürürken tanımadığım insanlar birbirlerine beni gösterecekler. Bütün bunların altından nasıl kalkacağım... Bu ödül bana ne getirecek?.. Son derece soğukkanlı olmalıyım. Ödülse ödül işte... Görmemişin çocuğu olmuş gibi davranmamalıyım. Taşkınlığa, densizliğe gerek yok... Aman tanrım, karşıdaki ses çabuk gelsin artık... »

Bu kısacık an'a bu kadar çok düşünce sığabilmişti...

«Alo. »

«Elendim. »

«Siz misiniz efendim?»

«Evet benim. »

«Öykü ödülü sekreterliğinden arıyorum. »

«Evet biliyorum. »

«Bu yılkı yarışmaya siz de katılmıştınız değil mi?»

«Evet katılmıştım. »

«Efendim ayın dokuzunda, saat ondokuzda, Pera Palas' ta ödül törenimiz var. Sizi oraya bekliyoruz. »

«Şey... Tabi... Yani?.. »

«Sonuçları orada açıklayacağız. »

«Haa... Öyle mi?.. Teşekkür ederim. Gelirim elbet... »

Ahizeyi yerine koyduğunda, ne kadar çok yorulduğunu anlamış, döner koltukta arkaya doğru kaykılarak başını iki elinin arasına almış, düşünmeye başlamıştı...

«Niçin böyle davrandılar?.. Kutlarız, bu yılki ödül sizin, gelin alın, demiyorlar da, kalkın Ankara'dan İstanbul'a gelin, ödül törenine katılın, sonuçları orada öğrenin diyorlar... Bu işte bir iş var!.. Sonuçları öğrenmek İçin İstanbul'a gitmeye gerek yok ki... Nasıl olsa, gazeteler yazacak, radyolar, televizyonlar verecek... Beni ödülü kazandığım için çağırıyorlar. Yoksa niye çağırsınlar... Şimdiden söylememelerinin nedeni

olsa olsa, ödül törenine kadar sonuçları basının öğrenmesini engellemek içindir. Herkes o an'da duysun, işin heyecanı ve merakı artsın diyedir. Yoksa ne diye çağırsınlar beni İstanbul'a... Herhangi bir kuşkuya asla kapılmamalıyım. Bu yılki ödül benim... Ne olur ne olmaz, ben yine de kimseye söylemesem iyi olur... »

Sekreter, ince belli cam bardakta, bol köpüklü. Türk usulü kahveyi önüne koyduğunda gözünün içi gülüyordu.

Kız;

«Tebrik ederim efendim» dedi.

«Çok teşekkür ederim Leman Hanım... Dur, dur... Tebrik ederim mi dedin sen?.. Neyi tebrik ediyorsun?.. »

«Ödülü... »

«Ödülü mü?»

«Evet ödülü... »

«Nereden biliyorsun?.. »

«Ödül sekreterliğinden aradılar ya!.. Sonuçların açıklanacağı şu günlerde, başka ne için aramış olabilirler ki... Biliyorsunuz, bütün öykülerinizi ben daktilo ettim. Yarışma koşullarını tamamlayarak, postaya ben verdim... Ayrıca ikidebir siz bana sonuçların ne zaman açıklanacağını sormuyor muydunuz?.. »

«Ha... Evet... Kahve için çok teşekkür ederim. »

O saatten sonra eli hiçbir işe gitmedi. Oyalandı durdu büronun içinde. Ne denli çok düşünürse, o denli çok karışıyordu her şey. En iyisi aklına kötü şeyler getirmemekti. Bunun başka seçeneği olamazdı. Kendisini İstanbul'a başka ne için çağırmış olabilirlerdi? Bir edebiyatçı, kendisinin de katıldığı bir öykü yarışmasının ödül töreninde, ödül alan bir başka edebiyatçının yanında bulunsun da, öylece fotoğraf çekilsin diye Ankara'dan İstanbul'a çağrılmaz ki... Ya da İki kadeh rakı içebilsin diye... Evet kesinlikle haklıydı düşüncelerinde, ödül sekreterliği, bütün edebiyatçıları, gazetecileri, radyo-televizyoncuları, Pera Palas'a toplayacak ve orada herkesin huzurunda açıklayacaktı sonucu. Daha önce kimse duysun istemiyorlardı. İşin heyecanı kaybolabilirdi. Kendisini de böyle üstü örtülü bir çağrı ile orada hazır kılmak istiyorlardı. Durum bu denli basitti.

Sekreter kıza telefonların hiçbirini bağlatmadı.

Öyküler kurmaya, kurgulamaya başladı. Ödül töreninden sonra birçok edebiyat dergisi, kendisinden yayınlanmamış yeni öyküler isteyecektir de...

Çalışma saatinin bitimini beklemeden çıktı şirketten. Doğruca, dostlarıyla, arkadaşlarıyla, edebiyatçılarla sıkça buluştu Restaurant Bar'a gitti. Henüz kimse gelmemişti. Tanımadığı kişiler vardı. Bara ilişti. Cin istedi. Oysa hep rakı içerdi. Bir yudumda bitirdi koca bardağı. Barmenin «Hayrola abi sıkıntılısın ve erkencisin?.. » sorusunu duymadı bile... Sait Faik'i düşündü, Çehov'u, Maupassant'ı, O'Henry'yi, Sabahattin Ali'yi, Panait Istrati'yi, Memduh Şevket'i, Haldun Taner'i düşündü. Kendisini düşündü, gururlandı. Bir cin daha istedi. Yine bir yudumda bitirdi. «Adisyonum açık kalsın, geleceğim ben. » diyerek dışarı çıktı. Barmen şaşakalmıştı. O, öykü kovalıyordu.

İlkin kadın ayakkabıları satan bir mağazanın önünde durdu. Ayakkabıları inceledi bir bir... her birini bir kadının ayağına giydirdi. Şu en üstteki kırmızıyı giyen benimki olsun dedi. Öbürlerini de kim giyerse onun, ayakkabıyı diken, biçen, tabaklayan, o deriyi yüzen, o hayvanı besleyen, pazara getiren, alışverişe aracılık eden her kimse onun olsun diye pay etti. Sona kalan ayakkabıyı giyecek kadını da tezgâhtar oğlana verdi. «N'apalım, herkes hakkına razı olsun. » deyip ayrıldı oradan... Dönüp mağazaya baktı... «İyi iyi» dedi. «Bu güzel semtte, bu güzel mağazanın, pahalı ayakkabılarını satın alabilecek olan zengin hanımları, işçilere vermekle adil davranmış oldum. Aferin bana... »

Her çekilişte üç beş bilet aldığı piyangocunun yanında durduğunda; biliyordu biletçinin yılışacağını... ona fırsat vermeden dedi ki; «Bu çekilişte bilet almayacağım. İstanbul'da çekmişler piyangoyu, büyük ikramiyeyi de bana vermişler... Onun için bu kez sen hava al... »

Böyle öyküler toplaya toplaya restauranta döndüğünde; «Doçent Abi» diye seslendiği fiziko-kimyacı dostunu rakıya başlamış buldu. Doçent Abi ona sarıldı, öptü, «Nasılsın sevgili dostum?» diye sordu ve hemen rakısını söyledi. «İyi değilim Abi, heyecanlıyım» diye yanıtladığında, Doçent Ahi'sinin «Hayrola n'oldu yine?» diye soracağını biliyordu.

Bildiği gibi oldu.

O da olanları anlattı. (Abi bunları senden başka kimseye anlatamam diye ekledi. ).

Doçent Abi; «Hımmm... » dedi. «Evet bence de kimseye söyleme. Ben yine de seni kutlayayım. Bak ödül töreni için İstanbul'a gittiğinde; bir öğleden sonra, Bebek'te Boğazın kıyısına oturup, karşıda, Beykoz sırtlarında, tam da bu mevsimde kızaran erguvan ağaçlarına doğru kadeh kaldırmazsan ve bu işi gün batımına dek sürdürmezsen iki elim yakandadır. Ona göre... »

. Zaman zaman öykülerini ona verip eleştiri ve önerilerini aldığı kendisinden daha büyük, ama artık yazmayan, üstelik edebiyat dünyasının her köşesinin kıvrımını bilen, öykücü Abi'sinin restauranttan içeri girdiğini görünce sevindi. Selamlaştılar, şakalaştılar... Öykücü Abi başka bir masaya gidince, o da peşinden gitti. Doçent Abi'ye gözükmeden, göstermeden, çaktırmadan anlattı olup biteni...

Öykücü Abi; «Daha ne desin adamlar, bundan da açık söylenmez ki... Hadi bugün hesaplar senden... » dediğinde, istediği ve beklediği yanıtı almış olmanın sevinciyle «Ayıp ettin Abi, üstümde bunca emeğin var, sözü mü olur hesabın» deyip, yeniden bara döndü. Mutluydu.

Doçent Abi; «Benden başka kimseye söylemiyorsun değil mi?» dediğinde; yakalanmış olmanın mahcubiyetiyle; «Yok be Abi, o yabancımız değil ki... » diyerek savunmaya geçti.

Tuvalet kapısında sıra beklerken yakaladığı genç müzisyen arkadaşı ise ona; «Her yiğidin gönlünde bir aslan yatar ama bence sen gönlüne böyle bir aslan koyma. Çünkü o aslan çoktan bir kedinin koynundadır... » dedi. Anlamadı bu cümleyi. «Yani ben şimdi kedi miyim?» diye sorduğunda Müzisyen Dostu yeniden yanıtladı. «Sen bugün hem çok içmişsin hem de çok yorgun gözüküyorsun, evine git de yatsana... »

Evine gitti.

Kendisini Cervantes sanıyordu.

Boğaz sularının cip cip ayaklarına vurduğu restaurantta rakı içmeye başladıklarında, beş kişiydiler ve gerçekten karşıda erguvanlar kızarıyordu. «Bu da Doçent Abi'nin olsun» diyerek şerefine kaldırdılar. Erguvanlar gülüyordu karşıda... Balıkçı gülüyordu, komi çocuk gülüyordu, onlar gülüyordu.

«. Heyy... Kızlar hazırlanın geliyorum. » diye telefon etmişti. «Ödül töreni için... Bilmem, galiba ben aldım. Yoksa ne diye çağırsınlar beni İstanbul'a. Hadi işte, fırsat bu fırsat, ne zamandır çağırıp duruyordunuz. Bütün İstanbul'u yıkayın temizleyin, ülkenin en büyük edebiyatçısı geliyor» dediğinde;

«Hadi oradan züppe, ödüller sokaklarda mı geziyor ki senin olsun. Hem biz İstanbullular enayi miyiz ki koca ödülü bu kültür başkenti İstanbul'dan, bozkıra, Ankara'ya taşıyalım. Hem yazdıkların da bir şeye benzese... » demişti metin yazarı arkadaşı.

«Bak küserim ha... Neler söylüyorsun sen öyle... Daha dün, Abi bu öyküleri heder etme, ulaşabildiği kadar çok okuyucuya ulaştırmanın bütün yollarını dene diyen, sen değil miydin?... » dediğinde;

«Amaaan... Amma da alıngan olmuşsun ha... iyi ki bir şaka yaptık... » demişti metin yazan ve eklemişti:

«Biz senin kıymetimi elbette biliyoruz. Seçici kurulun da bilmesine elbette çok sevindik. Hadi atla gel İstanbul'a. Bekliyoruz seni. Gelirken biraz Ankara havası getir. Biraz da şımarıklık... Ayrıca bu kötü bir şakaysa, ödülü verenlerin densizliği ise, boş yere seni buraya çağırıyorlarsa... Biz hazırız ekip olarak kavga çıkartmaya, sen de kendini ona göre hazırla... »

Çalıştığı şirketin ürünlerini tanıtan bu reklam şirketi çalışanlarını beş yıl önce tanımıştı. İlk tartışma reklam metni yüzünden çıkmıştı. Sonra da para yüzünden. Ortaya çıkan otuz saniyelik filmin kalitesi yüzünden... Tartışmaya öyle alışmışlardı ki, tartışacak neden arıyorlardı neredeyse... Artık neden bulamaz olunca da arkadaş olmuşlardı. Giderek dost... Bu; kıvrak, zeki, şakacı, densiz, biraz havai, çok gururlu, parayı hiç sevmez, Türk Sanat Müziğini çok sever, az gerçekçi, çok romantik, kendi içinde tutarlı değerlerle donanımlı, halkını İstanbul kadar, İstanbul'u birbirleri kadar seven bu metin yazan, yönetmen, kameraman, ışıkçısetçi; ikisi bay, ikisi bayan, dördü de evli, dördünün de eşleri birbirini tanımaz bu arkadaşlar grubunda kendisini bulmuştu. Ortalama otuz yaşlarındaki bu gruptan yaşça biraz büyük olmanın verdiği Abilik duygusuyla; bayanlardan metin yazarına Çingene diyordu. Işıkçıya ise Sarı Çiğdem. Yönetmenin adı Alfredo idi. Kameramanın ise Gez Göz... Birlikte iş kurmayı, ülkenin dağları üstüne belgeseller çekmeyi düşlüyorlardı. Yazdığı her öyküyü ilkin onlara ulaştırıyordu. Düşüncelerini alıyor, önerilerini dinliyordu Onların da yazmalarını, denemeler yapmalarını istiyordu. Metin yazarının bir iki denemesi üstünde birlikte çalışmışlardı bile... Ankara'ya her gelişlerinde konuğu oluyorlardı. Ne çok gülüyor, eğleniyor, tartışıyor, çoğu kez çocuklaşıyorlardı. Bu kez o İstanbul'a gidecek, hem de böyle bir nedenle...

Boğazdaki restaurantta, içkinin orta yerinde San Çiğdem;

«Kavgayı ilk Çingene başlatacak» dedi ve devam etti;

«Hazırdaki kameralar hemen ona yönelmişken ben de mikrofonu kapacağım. Başlayacağım ajite çekmeye. Sizin gibi seçici kurulun... Sizin gibi ödül kurumunun... Nasıl, böyle bir başlangıç, fena sayılmaz di mi?»

«Hayır... » dedi. «Böyle bir başlangıcı ne kabul ediyorum, ne de beğeniyorum. Bütün bunlara asla gerek kalmayacak. Çünkü ödül zaten benim olacak... »

«Yine şımardı. » dedi Çingene, «kendini beğenmişin bir kızı olmuş, oğlan sanmış... »

Yönetmen;

«Ben bu filmi çekmem. » dedi.

Kameraman;

«Biz de başka yönetmen buluruz.»

«Hadi önce içelim... »

«İçelim»

«Doçent Abi'ye içelim. »

«İçelim. »

«Ödüle içelim. »

«İçelim. »

«Ödülü İçelim. »

«İçelim. »

«Yemin içelim. »

«İçelim. »

«Durun bakayım beyler, » dedi San Çiğdem. «İç iç içmece olacağız. Biraz sonra siz kalkıp, mutlu yuvalarınıza, sevgili zevcelerinize gideceksiniz, biz daha bu adama eşlik edeceğiz, ödül törenine, kokteyle gideceğiz, bu kadar çok içersek, nasıl buluruz Pera Palas'ın yolunu?»

«Evet haklısın. »

«Hakka tapan milletimin. »

Diyaloglar uzadıkça, o öyküler kuruyordu:

Elini uzatıyor karşı kıyıdaki erguvan ağaçlarına, üst dallardan kızarık bir dal kopartıyor, bir lüferin solungacına takıyor, boğazdan kuzeye doğru, Karadeniz'e yol ediyordu lüferi. Lüfer varınca Karadeniz Sahillerine, solungacındaki erguvan dalını süpürge ediyor, ne kadar zehir dolu varil varsa, süpürüyordu hepsini, bir bir...

«Yazarımız yine gitti bir yerlere... » dediğinde kameraman;

«Haydi her birimiz bir yerlere gidelim. » dedi yönetmen.

«Gidelim. »

«Gidelim. »

«Ödül törenini televizyon naklen veriyor değil mi?» dediğinde yönetmen;

«Trafiğe yakalanmadan çabukça varalım da kaçırmayalım görüntüleri. » dedi kameraman...

Öpüştüler.

İkiye ayrıldılar.

Erkekler evlerine.

Yazar'la kızlar Pera Palas'a...

Pera Palas'ı ilk kez görüyordu.

Avize, ayna, halı ve mermer... Üniformalı görevliler. Mobilyalar...

Savaş yıllarını anımsadı. Savaş kaçkını Beyaz Rus hanımlarından ela gözlü olanını, şu köşede, kırmızı halının üstündeki, İtalyan koltuğuna oturttu. Eline bugünkü gazetelerden birinin ekonomi sayfasını tutuşturdu. Natalya gümüş saplı büyüteçle, borsadaki hisse senetleri listesini inceledi. Bulduğu rakamlar yüz hatlarını rahatlattı, hafifçe gülümsedi.

Koca salonda şaşkın şaşkın dolaşıyorlardı.

Yaşlı süslü kadınlar, ak saçlı top sakallı adamlar küme küme olmuş konuşuyorlardı. Genç hiç kimse yoktu. Tanıdık hiç kimse yoktu. Yabancıydılar buraya. Aristokrasinin bütün yaşam tarzı, alışkanlıkları, kuralları, gelenek ve görenekleri, kültürü buraya yansımıştı. Kural dışı bir şey yapmaktan, pot kırmaktan, gülünç duruma düşmekten korkuyorlardı sanki... Bu tür durumlarda yapılabilecek en iyi şey, hiç bir şey yapmamaktır diye düşünüp, bir köşeye çekilip öylece kalakaldılar.

Kızlara eliyle bana yaklaşın işareti yapıp biraz önlerindeki yaşlı, top sakallı üç kişiyi işaret ederek, «Bunların adı» dedi, «Bouchardan, Houdon ve Fragonard. 18. Yüzyıl Fransası'nın resim heykel ustaları. Onlar da ödül törenine gelmişler. Biraz sonra beni kutlayacaklar. Ne diyeceğim onlara? Fransızca bilmiyorum. İngilizce yanıt versem ayıplarlar mı acaba? Gülerler mi dersiniz? Kural hatası mı yapmış olurum. Hayır ben bu ödülü istemiyorum. Vazgeçtim. Çabuk gidelim buradan. Kendime güldürtmem kimseyi...

Çingene hafifçe çimdikleyerek uyardı onu.

«Yavaş ol, duyuyorlar. Onlar Türk» dedi.

Çiçek sepetlerinin, gazetecilerin, kameramanların salona girdiğini görünce heyecanlandı. O yöne yürüdüler. Niçin kendisini arayıp bulmamışlar, hoş geldin, iyi ki geldin, zaten sizi bekliyorduk. Sizsiz bu tören çok sönük geçerdi, dememişlerdi? Bir görevli bulsa, bîr yetkili... Dese ki ona, «Merhaba! Ben geldim. Çağırdınız geldim. Ankara'dan... Ödül töreni için... » Ne yanıt verirdi acaba yetkili?.. Hayır böyle bir şey yapmamalıydı... Beklemeliydi. Nasıl olsa biraz sonra kürsüden, mikrofondan adını söyleyeceklerdi. O zaman çıkar, «hurdayım» derdi.

Salon giderek doluyordu.

İçi ve mezelerle dolu tepsiler salonu dolaşıyordu.

Onlar da birer rakı aldılar. Tanıdık mezeleri yeğlediler. Havuç, zeytin, salatalık...

Salonda tanıdık yüzler giderek artıyordu. Televizyondan, gazetelerden, dergilerden fotoğraflarını gördükleri, dinledikleri, okudukları tanıdık yüzler... Gazeteciler, karikatüristler, köşe yazarları, eleştirmenler, seçici kurul üyeleri, yazarlar, şairler küme küme içki içiyor, sohbet ediyorlar... her şey ne kadar düzenli, dingin, yavaş ve yumuşak...

İleride kalabalık köşede Ankara'dan öykücü arkadaşı Eren Hanım'ı gördü. Ona doğru gittiler, arkadaşlarını tanıştırdı.

«Merhaba Eren Hanım. »

«Merhaba... »

«Siz de mi geldiniz?»

«Evet, çağırdılar geldim. »

«Sizi de mi çağırdılar?»

«Sizi de mi?»

«Evet... »

«Evet... Hay allah... Bu adamlar ne yapmak istiyorlar allah aşkına!.. Demek ki herkesi çağırdılar... bakın herkes burada... »

«Evet haklısınız... Galiba sonuçları burada kendi ağızlarından duyalım diye çağırdılar bizi. Neyse ben bir İstanbul gezisi yapmış olurum, ödül de sizin olur. »

«Aman demeyin... »

«Yoo... Bence ödül sizin... son kitabınızdaki öyküler çok güzeldi. Öykü tekniği, kurgu, dil, imge, mesaj, yoğunluk... bu sene daha güzel bir öykü kitabı okumadım şahsen... »

Konuşmaları dinleyen Çingene, Eren Hanım'a dedi ki,

«Biliyor musunuz Eren Hanım, sizin son kitabınız beni öyle etkiledi ki... Bende yazma duygusu yarattı... Yazma sevinci... Yazma ihtiyacı doğurdu. Artık öykü denemeleri yapıyorum. Siz neden oldunuz buna... »

«Çok teşekkür ederim» dedi Eren Hanım. «Bu ödülü artık bana vermeseler de olur. Ben ödülümü almış, bulunuyorum. »

Güldüler.

Bu salona geldiklerinden beri ilk kez gülüyorlardı.

Öteki yazarların da çağrılmış olduğunu öğrenmeleri ve bu gülüş, sürekli bastırmaya çalıştığı gerginliğini götürmüştü. Şimdi daha rahattı.

Eren Hanım'ı biraz kıskanmış mıydı? Hayır... Belki... karar veremiyordu. Hayır kıskanmamıştı, sadece sevinmişti. Böyle güzel arkadaşları olduğu için gururlanmıştı.

Artık sonuçları açıklamasalar da olurdu. Nasıl olsa ödül kendisinin değildi. Herkes burada olduğuna göre... Peki ama ne gereği vardı bu çağrının?.. Hadi onlar çağırdı, sen niye geldin? Düşünemedin mi böyle olabileceğini? Kalkıp Ankara'dan buraya gelmenin anlamı neydi?.. Müzisyen dostunu niye dinlemedin?

İç hesaplaşması huzursuz kılıyordu onu.

Yine de belli olmaz diye düşündü, kendi öyküleri kiminkinden aşağı?.. Beğenmese, güvenmese, onur duymasa o öykülerden; ne yazar, ne kitaplaştırır, ne de yarışmaya gönderirdi?.. Hele bir açıklansın sonuçlar...

«İçelim!.. »

«Evet içelim!.. »

Kızlar Eren Hanım'la sohbete koyulmuşken o aradan sıyrıldı, karşılarında bir köşeye gitti. İnsanları inceliyordu. Diplomatlar, çelebiler, aristokratlar: Ağalar, veliler, nebiler,... kendini beğenmişler, alçak gönüllüler... Düşünenlerin çevresinde düşünmeyenler, ünlülerin çevresinde ünsüzler, konuşanların çevresinde konuşmayanlar ve içenlerin çevresinde içenler... Küme küme insanlar devinip duruyorlardı. O Troçki'nin peşine düşen Alman casusunu arıyordu. Emindi, buralarda bir yerlerde olmalıydı. Sinsi, hain ve işinin ustası bir casus... Evet şu işte, dedi... Şu sütunun arkasında, pipo içen... kırmızı fularlı, uzun ak saçları nerdeyse omuzuna dökülmüş... Alçak, kim bilir nelerin peşinde?.. İz süreyim...

İz süre süre arkadaşlarının yanına geldi.

Mikrofon gıcırtıları herkesi susturdu bir anda.

Düşündü ki, casusun silahını patlatacağı an, tam da bu an. Aradı buldu onu gözleriyle. Kendinden son derece emin ve soğukkanlı, piposunun ateşini tazeliyordu. «Vay kafir... » diye düşündü içinden. «Ne de rahat... »

Mikrofondaki gıcırtı sese dönüştü.

Sonra konuşmaya...

Çıt yoktu.

Dedi ki o ses,

«Bu yılki ödül, Elveda Kişiliğim ve Kimliğim adlı kitaba verilmiştir. »

«Hayda!.. » dedi birden.

«Ay olamaz!.. » dedi Eren Hanım.

«O kitaptakiler öykü değil ki... »

«Evet, öykü değil. »

«Olsa olsa anı, izlenim. »

«Hatta deneme. »

«Şaşırmış bu seçici kurul. »

«Hayır şaşırmamış. Bence son derece bilinçli ve isabetli... »

«Ay söylemeyin... Onların neresi öykü?»

«Ödüllendirilen öykü değil ki. Ödüllendirilen bir ülküden, felsefeden, dünya görüşünden, gelecek düşünden vazgeçmenin, onca emeği, çabayı, birikimi yok saymanın, vefasızlığın, inkarcılığın, dönekliğin, yorgunluğun, durgunluğun, tersine akmaya başlamanın ödüllendirilmesidir. Yeni Dünya Düzeni'ne ayak uydurmanın ödüllendirilmesidir. Yoksa elbette öykünün, öykü sanatının değil. Ödüllendirilen; 'kişilik ve kimliğinizle vedalaşın' düşüncesidir. »

Işıklar, kameralar, flaşlar, konuşmalar, alkışlar...

«Hadi gidelim. »

«Gidelim. »

Çiçek Pasajı'na oturduklarında rakıyı ne denli çok özlemiş olduklarını hemen anladılar. «Şerefe!.. » dedi Eren Hanım. «Şerefe!.. »

«Ödüle... » dedi Sarı Çiğdem. «Hayır» dedi O, «Ödüle içmem... tam bir haftadır, o

uğursuz telefondan beri ödüle içiyorum. Neredeyse hiç ayıkmadim. »

Çingene:

«Sen de kendini bu denli kaptırmasaydın. Kim dedi ki sana, ödül senin... Hem bu ayılmamacasına içmek de ne oluyor?.. Bu gidişle alkolik olacaksın... Onun için hâlâ ayıkken sen, hadi sağlığa... »

«Sağlığa... »

«Aslında niye üzülüyorsunuz ki?.. »

Eren Hanım ve O birlikte atıldılar.

«Yooo... Niye üzülecekmişiz ki?.. »

Eren Hanım devam etti!

«Benim kaygım, kendi öykülerim adına değil. Genel anlamda öykü sanatı adına... Şimdi bu birinci ilan edilen kitabı alan, okuyan insanlar sanacaklar ki edebiyatta öykü formu bu... Öykü anlayışı ve öykü sanatı örselenmiş oldu. Üstelik bu öykü adına yapıldı. »

«Kızlar, » dedi Yazar, «Eren Hanım sizi de bu andan itibaren bu kızlar tanımlamasının içine katıyorum. Evet kızlar, artık yeter... Bu konuyu, bu ödül konusunu artık hiç konuşmayalım. Kovalım masamızdan gitsin... »

«Gitsin... »

«Nereye Gitsin?»

«Cehennemin dibine gitsin. »

«Gitsin... »

«Yerine ne gelsin... »

«Sohbet gelsin. »

«Şarkı türkü gelsin... »

«Neşe... »

«Kahkaha... »

«Çiğköfte, midye, marul, badem gelsin... »

«Akordeon... » «Keman... » «Nihavent gelsin... » «Hayır hicaz... » «Anlaşalım... » «Rast'ta buluşalım... » «Gülağacı değilem. » «Her gelene eğilem. » «Güzel... »

Aklı ödüldeydi...

Kızlar da üzülmüştü. Bunu biliyordu. «Aptal» dedi kendi kendine, «hem kendin inandın, hem de dostlarını inandırdın... Hadi çık şimdi işin içinden... off... Başım dönüyor... Göz kapaklarım ağırlaşıyor... Teştten taşmış ekşi hamur gibiyim... »

«İçelim... »

«Güzel içiyoruz ha... »

«Beğendim... »

«Ankara'da oturup şöyle güzel güzel, öykü konuşa konuşa, politika konuşa konuşa niye içmedik şimdiye dek biz Eren Hanım?.. »

«İçeriz bundan böyle... »

«İçeriz... »

«Şimdi içelim... »

«İçelim... »

Mezeler bitti.

Yemekler bitti.

Rakılar bitti.

Eren'le Sarı Çiğdem gitti.

Gün bitmedi.

Birbirlerine tutuna tutuna sokağa çıktılar. İstiklâl Caddesi'nde miting alanını andıran gündüz kalabalığından eser kalmamıştı.

Gece satıcılarının başına insanlar kümelenmiş, köfte, kokoreç, badem alıyorlardı. Sokak lambalarından birinin dibinde, leblebici leblebi kavuruyordu. Kokusu yayılıyor, rakı kokularını örtüyordu. İki avuç leblebi aldılar... Leblebi tanelerini tek tek parmaklarının arasına sıkıştırarak, kimseye göstermeden yoldan geçenlere, satıcılara, lambalara, vitrinlere fırlatmaya başladılar... Oynuyorlardı.

«Hadi oyun oynayalım. » dedi O.

«Oynayalım. »

«Bu saatten sonra hiçbir söz ve davranışımdan mesul değilim. »

«Ben de... »

Süslü bir vitrinin önünde durdular...

«Sana şu elbiseyi alayım mı?.. » dedi O.

«Hayır... » dedi Çingene, «Elbise istemem, bana şu oğlanı al... »

«Terbiyesiz... Annen seni hiç dövmedi mi? Oğlanlarla oynama demedi mi?.. »

«Olsun... »

Çingene şarkı söylüyordu:

«Oğlum sana ödül alayım mı?

«İsterim anneciğim isterim... »

Yalpalaya yalpalaya yürüyorlardı. Bir o yana bir bu yana...

«Halay başının mendili gibiyim. » dedi O. «Hayat beni savurup duruyor, bir o yana bir bu yana... »

«Mendilin olayım abi... » dedi Çingene.

«Kıyamam,.. »

«Sümüğünü silmek için değil elbette salak... İpekten, kokulu ve arasında kurumuş pembe gül yaprağı olan cinsinden... »

«Yine de kıyamam... »

«Kıy... »

«Kıyma... kıymacı... köfteci... Taze kıymalarım var... Kurtsuz kıymalarım var... Ne dedi şu adam bana... Deli mi dedi?.. Desene ona deli sensin diye... »

«Abi abi... Deli senmişsin... »

«Dur kız duyacak... »

«Bana ne?.. »

İstiklâl Caddesi'nde, caddeye açılan sokak başlarında neredeyse karşılaştıkları her kişiye, gruba laf ata ata, sataşa sataşa, şakalaşa şakalaşa Taksim'e dek geldiler. Bereket caddenin gece yarısından sonraki insanları ya sarhoşlardı; ya da sarhoşlara bir şeyler satan, onları tanıyan, anlayan, sarhoşluk hallerine gülen kalenderlerdi.

Oyuna doymamışlardı.

Geri döndüler.

Bu kez ara sokaklara saptılar...

Pavyonları gördüler...

Renk renk, boy boy, cins cins pavyon...

Neonlar yanıp sönüyor...

Kapı önlerinde, bıçkın teşrifatçılar müşteri kızıştırıyor...

Ela, Eda, Sevda, Didem, Sinem, Çiğdem...

«Hadi pavyona gidelim. » dedi Çingene. «Gidelim... »

«Ne eğlenceli olacak... » «Oyun oynayalım onlara. » «Oynayalım... »

Neondan birinin adını okudular uzaktan: Çiler. Yaklaşıp teşrifatçıya sordular.

«Çiler Hanım burada mı? Daha gelmedi mi? Bize en önden bir masa ayırın lütfen. Çiler Hanım'ı yakından dinlemek istiyoruz. »

«Başım üstüne Abem... »

Yan sokağa geçtiler. Uzaktan okudular: Rüya... «Rüya Hanım saat kaçta programa çıkıyor... » «Bir saat sonra efendim. » «Lütfen bize iki kişilik yer ayırın.,.. » «Baş üstüne... »

Yan sokağa geçtiler.

Kapıda kimse yoktu. İçeri girdiler, ürkerek...

Karanlıktı. Loştu. Merdivenler halı kaplıydı. Aşağıya, bodruma iniyordu. Duvarlar bordo kadife kaplıydı. Küf kokuyordu. Küf, ter, parfüm ve sigara... Merdivenler bittiğinde, üç garsonun birden, yan yana dizilmiş, ellerini göbeklerinde kenetlemiş, abartılı saygıyla kendilerini buyur ettiğini gördüler.

«İpek Hanım burada mı? Yarım saat sonra mı gelir?»

«Peki, bize şu masayı ayırın, lütfen... Bir ödülümüz var ona. Hava alalım, geliyoruz... »

Sokağa çıktıklarında gülüyorlardı... Yan sokağa geçtiler.

Bir başka pavyona girmek üzereydiler ki, karşıdaki meslektaşı ile laflayan teşrifatçı koşarak geldi.

«İyi akşamlar Beyabicim. Hoş geldiniz?.. İçeri giriyorsunuz ama hanımefendinin vesikası var mı?.. »

«Vesika mı?.. »

«Evet, vesika... »

«Vesikan yanında mı Çingene?.. »

«Hayır, evde kaldı... »

«Tuh... evde kalmış... »

«Özür dilerim beyabicim... Emniyetçe gerekiyor da... »

«Üzülme canım, biz de yarın geliriz... »

Yan sokağa geçtiler. Elvan Pavyon'un neonu kırmızıydı. «Ödül Hanım hâlâ güzel mi?» «Çok güzel abi... » «Burada mı?» «Hayır... » «N'oldu?» «Evlendi. Çekildi. »

«Eyvah... Ödül gitmiş... Ödül gitmiş... Artık bize haram olsun bu ellerde ödül aramak... » Yazık... »

«Hadi ödülsüz bir yere gidelim. » «Gidelim. »

Yan sokağa geçtiler.

Ne sokaklar bitiyordu, ne de pavyonlar...

Güle güle girdiler içeri...

Görünüm aynıydı. Kokular aynı...

«Tuğçe Hanım burada mı?»

«Burada efendim... »

«Eyvah yakalandık. Naapcaaz şimdi. Oturacağız... çaresiz...»

On saniyede doldu masanın üstü.

«Tuğçe Hanım'a haber verelim mi efendim?»

«Hayır hayır gerek yok. Rahatsız etmeyin şimdi. Biz sonra konuşuruz... »

Gözleri alıştıkça loş ışığa, seçebiliyorlardı çevrede olanları.

Pavyona ilk kez geliyorlardı. Şaşkınlardı. Yakalanmış olmanın suçluluğu ve şaşkınlığı ile kabullenmek zorunda kalmışlardı. Pavyon nasıl bir yerdi, onu inceliyorlardı.

Göğüslerini hoplata hoplata arabesk söyleyen sarışın...

Kolunu pala bıyıklı, ağa görünümlü adamın boynuna dolamış esmer...

Kuaför elinden çıkmış saçlar, boyalı, kalın dudaklar... Daracık mini eteklerin içinde toparlanıp sıkıştırılmış popolar... Göğüslerde portakallar... İçki, çiçek ve çilek...

«Hadi içelim.»

«İçelim.»

«Paramız var mı?»

«Evet var.»

«Güzel...»

«Seni bunlara satayım mı?»

«Evet sat...»

«Garson bey, bakar mısın? Bekâr mısın?»

«Dur n'apıyorsun?..»

«Sizde satılık ev var mı?»

«Yok abi. Arsa var...»

«Güzel, arsayı alalım, evimizi yapalım...»

«Çok şakacısın abi...»

«Bugün ödül aldım da... Sahi yav, n'aptık biz ödülü. Nereye bıraktık onu?..» «Suya attık.» «İnek içti.» «Dağa kaçtı...» «İçelim...» «İçmeyelim.» «Ne yapalım?..»

«Oyun oynayalım. Bak herkes çiftetelli oynuyor...» «Ben oynayamam.» «Niçin?»

«Bin ipli kukla gibiyim zaten.» «Ben de başkalarıyla oynarım.» «Ben de ikinizi birden vururum.» «Katilim olsana abi?.. Kurbanın olayım.»

Gürültüden birbirlerini duyamıyorlardı.

Sigara dumanından birbirlerini göremiyorlardı.

Bağıra bağıra konuşuyorlardı.

El ele tutuşmuş, oldukları yerde oynuyorlardı. Gülüyor, dalga geçiyorlardı.

Birden ışıklar yandı. Müzik durdu. Sesler kesildi. İçeriye resmi giysili polisler doldu. Biri, «Kimlik kontrolü» dedi. Çıt yoktu. Bir kadın olduğu yerden fırladı. Kaçacaktı. Sahnenin önündeki koca akvaryuma çarptı, devirdi. Balık halının üstünde çırpınıp durdu. Yazarla Çingene'nin göz bebekleri birer flaş olup balığın yüzgecinde patladı.

Kasım '92

YE GURBAN

Şu tepeyi aşınca bir tepe daha gelecek. Ondan sonra bir tepe daha. Bir dere, bir tepe... Bir dere, bir tepe... Büküle büküle gidiyor toprak yol. Bir yanı çayır yolun, yükselmiş bel boyu. Sarı çiçek örtmüş yeşilin üstünü, gelin kızın yorganı gibi. Yeşil üstüne parlak sarı çiçek... Üstünde börtü-böcek. Öte yanı ekin, adam boyu. Girsen içine çıkamazsın belki. Sanırsın ki, ekinden orman.

Yoldaki kağnı izini işaret ala ala, tren yolunda, ray üstünde yürüyormuş gibi, düşmemek için ayağını çapraz çapraz, kağnı tekerinin toprak yolda bıraktığı ize basa basa yürüyor, kimi zaman koşuyordu. Kollarını açmış uçar gibi. Gittiği köye hemencecik konacakmış gibi.

Her tepeye çıkışta, yolun öteki ucunu görmeye çalışıyor, babasının sıkı sıkı tembih ettiği yolçatının ne zaman geleceğini merak ediyordu. Hayır yolçatını merak etmiyordu. Gittiği köyde, misafir olacağı evde, önüne ne getirileceğini, sofraya ne konulacağını merak ediyordu.

Bu dere son dereydi. Bunu da geçince, kendi köylerinin arazisi bitiyordu. Bundan ötesini hiç bilmiyordu. İlk kez dışarıya çıkacaktı. Hep uzaktan gördüğü, ama sadece gördüğü, bilmediği yerler... Taşları kuşları, dereleri tepeleri, ötekileri berikileri belki de kendi köyündekilere hiç benzemeyen yerler. Komşu köy Elkondu'nun arazisine girecekti. Dere tam da sınırdı. Kimi zaman derenin bu gecesinde kendileri, karşı gecesinde Elkondu'nun çocukları koyun kuzu güder, önce birbirlerine ters ters bakar, sonra küfreder, taş atar, kavga eder, niza çıkartırlardı.

Oynaya oynaya giderken kendi yolunda, birden aklına geldi; dövüştüğü o çocuklardan biri şimdi kendisini tanır da yolunu keserse ya... Hemen vazgeçti bunu düşünmekten. Başka bir şey düşündü: Gittiği köyde, m^afir olacağı evde, önüne de getirilecek sofraya ne konulacak?..

Annesi demişti ki; aç gözlülük etmeyesin, kıtlıktan çıkmış gibi saldırmayasın sofraya, efendi olasın, adam oldun artık. Bak seni ilk kez, iki köy öteye yumuşa gönderiyoruz. Mahcup etmeyesin bizi. Evsahibin demesin ki; aman anam, bu Bağdat da ne biçim oğul yetiştirmiş...

Yol boyu ebem gümeçleri, yaban yoncaları, gelincikler, papatyalar, türlü türlü çiçekler, arpa, buğday, çavdar, yulaf tarlaları... Kırmızı, yeşil, mor, sarı yamaçlar... Surda burda otlayan atlar, taylar, koyunlar, kuzular... Elkondu'nun çocukları... Bırakmışlar azık torbalarını çayırın orta yerindeki pınarın başına, naldırnaç oynuyorlar. Azık torbaları yan yana, üst üste, çağıl gibi kümelenmiş... İçlerinde ne var ki?.. Anneleri ne koymuş ola ki?.. Peynir, yağ, lor, kaymak, bal, salatalık, yeşil soğan, domates, biber... Yumurta, pestil, pekmez, dut, çir, kara üzüm... Hayır, o bunları da düşünmüyordu. Elkondulu oğlanların azıklarında ne varsa var, ona ne... Onun düşündüğü; gittiği köyde, misafir olacağı evde, önüne ne getirileceği, sofraya ne konulacağı idi...

Babası demişti ki; Elkondu'yu geçince yol yarı olur. İkindiye varmadan da ulaşırsın Yellice'ye. Varacağın ev köyün öte ucunda. Girince köye, sor; Sarıkayaların Yusuf un evi hangisi diye. Söyle Yusuf Ağaya, hızarı alıp bir hafta içinde gele bize. Dünya kadar hızar işi var.

Çayırda oyun oynayan çocuklar, oyunu bırakıp yanı-başlarından geçen bu yabancıya, dik dik baktılar. Aralarında bir şeyler konuştular. Anlayamadı. Sadece korktu. Hızlandı. Koştu. Koştu... Koştu... Kan ter içinde, nefes nefese... Ne kadar koştuğunu, niye koştuğunu bir türlü anlayamadı. Dönüp arkasına baktığında, uzun yolda hiç kimseyi göremedi. Gülecekti, gülemedi. Oturdu, dinlendi. Soluğunu dindirdi. Terini soğuttu. Yeniden yola koyuldu.

Yolun güney yamacında, kırmızı toprakta navruzları gördü. Kırmızı, sarı, mor, mavi... Alaca bulaca, renk renk navruzlar... Dizi dizi, karmakarışık... Serpilmişler bayırın yüzüne, hafif rüzgârda oynaşıp duruyorlar. Yolu bırakıp onlara koştu. Kopardı birini, yemeye başladı. Birini daha... Hart hart etti navruz yaprağı, bıraktı tatlı suyunu, hoş etti ağzını, serinletti. Birini bırakıp birine koştu, birine daha... Hep koştu. Navruza doyduğunda, anladı ki, boşuna koştu. Kendisiyle yarışacak, navruzları ondan önce kopartacak kimse yoktu ki yanında köyün çocuklarından. Güle güle yoluna döndü.

Köyün çocuklarıyla paylaşamadıkları o kadar çok şey vardı ki kırda bayırda; alıç, sülsülük, ahlat, karamıh, yaban elması, yer elması, kuzu kulağı, dana kuyruğu, eşkin, kenger, kangal, göbelek, yemlik, çiğdem... Kimi dalda, kimi yerde, kimi toprağın altında, ne çok şey vardı doğanın verdiği. Tarla sınırında, yazıda, kayalıklarda, subaşlarında, çayırlıkta, kırlıkta... Bir ona koşarlardı, bir buna. Kim daha çok kopartacak, toplayacak, arayıp bulacak, yiyecek... Ağızları kekrercesine, mideleri bulanırcasına, elleri ağızları renk renk boyanırcasına... Doğanın sofrası ne zengindi. Ne cömert evsahibiydi doğa. Annesi gibi. Gittiği köydeki evsahibi gibi. Doğa hep evsahibiydi. Hep misafir karşılıyordu. Onun için, nesi var nesi yok, hep önlerine koyuyordu. İlkbahar, yaz, sonbahar... Kışın yok. Kışın sadece kar var. Doğa kışın misafir kabul etmiyordu. Herkes evinde otursun. İyi ki önümüz yaz... Yaza doğru, önce güneş çıkacak. Duvar diplerinden buhar yükselecek. Köyün ihtiyarlan, sırtlarını sıcak duvara verip, tütün saracaklar. Dağlardaki karlar yumuşayacak, kütükler devrilecek, derelere su gelecek, bulanıp sel olacak. Mal davar dışarı çıkacak. Önce kardelenler çıkacak karın içinden. Karla çiçek birbirlerine karışacak. Kar; dağa doğru, yukarı doğru tırmandıkça, aşağıdan yukarıya doğru toparlandıkça, onun yerini kardelenler alacak, uzaktan bakınca, kar nerede bitiyor, kardelen nerede başlıyor bilinmeyecek, içice birarada olacaklar. O beyaz. O beyaz. Bembeyaz... İyi ki önümüz yaz... Bunu keşfettiğinde keyiflendi.

Önündeki gediği aşınca, birdenbire Elkondu'nun mezarlığı ile karşılaştı. Ürktü. Yarım yamalak dualar okudu. Kendi köyünün mezarlığı gibiydi. Çabukça savuştu. Bir belayı daha atlatmıştı. Arkasına bakmaya cesaret bile edemedi.

Elkondu'nun hemen altından geçiyordu yol. Evleri kendi evleri, ağılları kendi ağılları gibi. Serviler, kavaklar, tavuklar... Çalılar, çitler, çocuklar... Mektep kendi mektepleri gibi. Kırmızı kiremitten çatılı... Pencereleri örtülü. Bugün pazar, bayrağı çekili. Köyün bacalarından dumanlar yükseliyor. Kıvrım kıvrım, bulut bulut, acele acele... Ocaklarda yanan ne ki?.. Odun, çalı, çırpı, tezek?.. Pişen ne ki?.. Kuzu, tavuk, köfte, pilav?.. Ne piştiğini düşlemekten vazgeçti. Başka bir şeyi düşlemeye başladı. Gittiği köyde, misafir olacağı evde önüne ne getirilecek, sofraya ne konulacak?..

Kaygana koyuyordu sininin orta yerine. Yumurtanın sarısı tereyağının içinde tümür tümür tütüyor. Bir tabak dolusu kerpiç gibi yoğurt orta yerde ağarıyor. Tas dolusu sütün

buğusu çandıya çıkıyor. Üstünde tereyağı gezdirilmiş diş diş bulgur pilavının kokusu her yanı sarıyordu. Domates, biber, salatalık, soğan.. Tam da bostan zamanı, demet demet... Yapraklarındaki su damlacıkları billur billur... Annesinin dedikleri aklında; pisboğazlık etmeyecek, efendi gibi, adam gibi yiyecek... Tavuk da kesebilirlerdi. Haşlanmış, pilavın üstünde tel tel... Kuzu?.. Hayır kuzuya gerek yok. Düğün dernek mi var sanki. Bırakmazdı, izin vermezdi kuzu kesmelerine... Misafir de olsa, iki köy öteden de gelmiş olsa, çocuktu nihayet... Onlar kesmek isteyebilirlerdi ama, o bırakmazdı. Yazık değil mi kuzuya... Büyüyecek; koyun olacak, süt verecek, yün verecek, yavru verecek... Daha şimdiden kesmek, yazık değil mi?..

Babasının tembihlediği yolçatı bu olsa gerek. Yol ortadan ikiye ayrılıyor, biri aşağıya dere içine doğru iniyor, öteki, karşıya, bayır yukarı çıkıyordu. Onun gideceği yol bayır yukarı olanıydı.

Yol işini de sağlama aldıktan sonra yeniden düşlerine döndü. Böyle düşünmek ve ummakla kendisini çok haklı buluyordu. Kendilerine bir misafir geldiğinde böyle olmuyor muydu? Köylerinde kime misafir gelse böyle olmuyor muydu? Evde, kilerde, sandıkta, ne var ne yok, misafirin önüne konulmuyor muydu? Konuda komşuda, ne var ne yok, derlenip toparlanıp, misafire getirilerek yüz ağartılmıyor muydu? Misafirden daha kıymetli kim vardı? Yiyeceklerin en güzelleri, en lezzetlileri şöyle bir kenarda, bazen kilit altında misafir için saklanmaz mıydı? Analarla çocuklar sırf bu yüzden köşe kapmaca oynamazlar mıydı? Tavuğun yumurta vermez olanı, kuzunun erkek olanı misafir için ayrılmaz mıydı? Misafirin ne zaman ne yönden geleceği bilinir miydi? En iyisi hazırlıklı olmaktı. Bütün hazırlıklar önceden yapılır, iş sadece misafirin gelmesine, bir de ekmeğin pişirilmesine kalırdı. Çalı çırpı, ocak yakılır, iki dakkada bir deste taze yufka hemen yetiştirilirdi sofraya. Bir sele ekmek, kilerde halının altında beklerken... Misafir ya... Taze olacak ya... İnşallah kendisi için ocak yakıp ekmek pişirmezlerdi. Şehir ekmeği korlardı sofraya. Ne de olsa büyük köy Yellice. Dükkânı vardır, bakkalı vardır, gayfesi vardır, candarması vardır. Şehir ekmeği eksik olur mu hiç?.. Tam bir yıl oldu, evet geçen yıl bu zamanlardı; Bakırtepe'nin Yazı'da sığır güderken, ellerinde, tahtalar, çantalar, dürbünler, cetveller olan üç hüku-mat adamı, kendisine şehir ekmeği vermişlerdi. Adı somunmuş. Yüzü kıpkırmızı, gevrek kabuklu, içi yumuşacık, lastik top gibi, sıkıyorsun yeniden şişiyor. Tadını hiç unutmadı. Başını okşamışlar, biz haritacıyız demişlerdi. İnşallah o ekmekten korlar sofraya... Ne de olsa büyük köy... Ne de olsa misafir...

Alıç ağacı yeni çiçek açmış, yolun kenarına konmuştu. Uzaktan bakınca, her dalı bir yumak, her yumak bir kar topuydu. Alıcın gövdesi, dalları, dikenleri, bembeyaz çiçeğe sarmıştı. Hepsi birlikte tek demet çiçekti sanki. Büyük bir sevinçle ona koştu. Koştukça anladı ki, alıç ağacında ne kadar çiçek varsa o kadar da arı var. Vız, vız, vızzz... Hareket, hareket, hareket... Dağlar devriliyor, ekinler dalgalanıyor, arılar uçuyordu. Korktu yaklaşmaya; baktı, baktı, baktı. Yoluna yürüdü.

Önüne bir kelebek düştü. Uçuşup durdu. Bir o yana, bir bu yana. Kırmızı kanatlı, kara benekli... Bunun simleri al aldır dedi içinden, süsü de ne güzel olur... Kanatlarını bir tutsam, elime yüzüme bir sürsem, hiç yummasam elimi, anneme götürsem, bir de Elife... Düştü kelebeğin peşine, bir o yana, bir bu yana... Bir usul, bir çabuk, bir koşa koşa, bir dura dura, üçayak gibi, semah gibi... Yakalayamadı kelebeği, ekinin içinde kayboldu gitti.

Bu keyifle bir türkü tutturdu, bayırın başına varınca; «yellice yolları bükülür gider, ince bel topuğa dökülür gider... » Ne güzel söylüyordu. Söyledikçe coşuyor, kuşları, arıları, böcekleri, kelebekleri kovalaya kovalaya, sağa sola kaçırta kaçırta gidiyordu yolunda. Çerçigilin Elif, herkesten daha güzel söylüyordu bu türküyü, bunu biliyordu. Bir de; Elif in bir türküsü daha vardı. Dur bakıyım, neydi?.. «Baydığın 'ın başında duman ırımaz, arap at yorulur gönül yorulmaz... » Evet buydu. Havası nasıldı?.. Havası?.. Ha tamam. «Baydığın'ın başında duman ırımaz... » Baydığın, şu dağ olsa gerek. Yellice'nin başındaki şu ulu dağ. Bizim köyden de gözükür ya... Hani başı hep dumanlı olan. Ama hani başında duman?.. Niye dağın başında duman arıyorum ki... Türküde diyor ya; ırımaz diye... O gönül de ne yorulmazmış ha... Dur bakayım, ben şimdi bir arap atı olsam, koşsam, o yorulmaz gönülü yoramam mı? Geçemem mi?.. Hadi yanşak... Ben atım. arap atı... Iııhhaaa... Koştu. Koştu.. Koştu.... Çeşmenin başında çayırın içine düştü. Her yanını çiçekler sardı. Yüzünü gözünü sildi onlara, sevdi okşadı, kokladı, kopardı. Çeşmede elini yüzünü yıkadı. Su buz gibiydi. Baydığın'dan geliyor diye düşündü, kar suyu... Kana kana içti. Yüzüne gözüne serpti avuç avuç.. Silkindi, silindi, serinledi. Döndü bir avuç daha içti, iyice acıkam, ne de olsa köye yaklaştım dedi. Az aşağıda tırpan sallayan köylüleri görmedi bile. Gözü önündeki köyde, aklı sofradaydı.

Köyün köpekleri karşıladı onu ilkin. Babası öğretmişti; «Hiç bir şey yapmayacaksın, sakın ola ki taşa sopaya seğirtesin. Olduğun yerde çömel dur. En azgın kangal bile gelir, kıpırtısız duran birini koklar geçer, Bir şey yapmaz. » Aynen

babasının dediği gibi oldu. Hoş köpeklerin havlayıp seğertmelerine yetişen köylüler de olmuştu ya... Onu doğruca, köyün içinden geçirip, Hızarcı Yusuf Ağa'nın evine götürdüler...

Kapıya varınca, içeriye seslendi biri; «Koca karı, misafirin var, koca karı... Gözün aydın... » İçeriden, derinden, karanlıktan yanıt geldi; «Kimmiş gurban?.. Hoş gelmiş, sefalar getirmiş... »

Yanıltmamıştı. Misafirdi. Evsahibine gözün aydın deniliyordu. O da; hoş gelmiş, sefalar getirmiş diyordu, kendi köylerine misafir geldiğinde de böyle olmuyor muydu? İçerideki ses, karanlıktan dışarıya, aydınlığa çıktı. Zülüfleri kınalı, yanakları kırmızı elma, annesi yaşındaki kadın gülüyordu. Gülüyordu ve şaşıyordu. «Hanı misafir?» dedi. «Benim teyze, öpem elini... » Çekip öptü, kırışık nasırlı elleri. Teyze de onu öptü.

Ter bulaştı her yanına, utanmasa silecekti yüzünü gözünü. «Hele gurban gel otur hele, kimsin, kimin nesisin, nereden gelirsin?.. Bu köyden değilsin, görmemişim seni... »

Bir çırpıda anlattı.

Çok acıkmıştı.

«Dur gurban, sen uzaktan gelmişsin, acıkmışsındır. »

Eteğini toplayıp, savura savura, çalımla kilere gitti kadın.

Holde ocağın başında oturuyordu. Sekinin üstünde. Gözü karanlığa iyice alıştı. Ocakta süt vardı. Kokusundan, buğusundan bildi. Öğle sütü. Tam da pişirme zamanı. Kuru çırpı alevleri zaman zaman yükseliyor, kilerin içine bile vuruyordu. O ışıkta kadım görmeye çalışıyor, hazırlığını izlemek istiyordu. Başını sağa sola uzatıyor, yine de göremiyordu kadını. Vazgeçti. Ateşe dikti gözlerini. Ateşte siniyi gördü. Sinide yiyecekler... Neler vardı üstünde. İyice seçemedi.

Ah biraz daha ışık n'olur. Sininin üstünde hangi yiyecekler var... Işık, ışık, ışık...

Aynı çalımla döndü kadın.

Siniyi önüne koydu. '

«Ye gurban» dedi.

Başladı yemeye.

Bir top kuru çökelek, bir tas ekşi ayran, bir sele kürü ekmek...

Dedi ki içinden; usul usul uzanırken önündekilere, «Bak anneciğim, hiç aç gözlülük ediyor muyum, nasıl da efendi efendi yiyorum. Adam gibi... »

Ocak '93

KELEPÇEYİ KELEPÇELEMEK

Dünle bugün.

Okul arkadaşım, ev arkadaşım Metin'i yirmi yıl önce yine böyle bir sonbahar günü Ankara Garında yolcu etmiştim. Edememiştim... Geç kalmış, elimi ve gönlümü Doğu Ekspresinin penceresine doğru fırlatmıştım. Metin yere düşmeden yakalamıştı onları. Yakalayıp başına koymuş, tren makası geçerken; «Yine geç kaldın. » diye bağırmıştı...

Geç kalmak?..

Ben hep geç kalırım.

Sinemaya,

Tiyatroya,

Derse,

Eve,

Her yere,

Her zaman...

Bir kez daha mahcup olmuş, bir kez daha utanmıştım... Elimi yumruk yapmış, 'yarın ben sana gösteririm' der gibi yapmıştım. 'Evet yarın gösteririm... '

Bir türlü gösteremedim. Çünkü yarın hiç olmadı. O gelecek gelmedi. Yarın ve gelecek hep bir gelecek olarak kaldı.

Utanıyordum; uyandırılmaktan, saatin anımsatılmasından,

zorla dışarıya atılmamdan... Hep itiyorlardı beni. Ya da

çekiyorlardı... Yüksek okula gönderilinceye dek hep annem yapardı aynı şeyleri... Şimdi; Metin, Hüseyin, Mehmet, Hayri... Özellikle de Metin...

Nereden bilebilirdim onu ancak yirmi yıl sonra yeniden görebileceğimi, artık bütün randevularıma saniyelerle ölçülebilecek denli zamanında gittiğimi; bunca zaman sonra anlatmak olanağı bulabileceğimi nereden bilebilirdim... Nedense hiç mektuplaşmadık da... Dört yıl boyunca, aynı sıraları, aynı evi, aynı sofrayı paylaştığımız bu sevgili okul arkadaşımı gerçekten niçin hiç aramamıştım?.. Bir iki bayram kartından sonra, birbirimize anlatacağımız şey mi kalmamıştı... Bir kıza aşık olmuştum. «Evlenmiştim. Kızım olmuştu. Askere gitmiştim. Oğlum olmuştu. Devrimci mücadeleye katılmıştım. Beş kez sürgün edilmiştim. Üç kez hapsedilmiştim. Meslekten atılmıştım. Kaçmıştım. Parasız, işsiz kalmıştım. Fırtına dinmiş, yeniden yaşama dönmüştüm. Yaşama tutunuyordum. Ankara'da, Yüksel Caddesi'nde bir kitabevi işletiyordum. Bütün bunlar Metin'e anlatılası şeyler değil miydi?.. Yirmi yıl boyunca onu niçin hiç aramamıştım?.. Belki de bir kaçıştı benimkisi...

Oysa biz onunla, kopya çekmiş, karşı apartmanda oturan tiyatrocunun kızlarına mektup yazmış, manavın kavununu çalmış; balkonda şarap içmiş, karşı balkondaki kadının kekliğini sapan taşıyla yere düşürmüştük. Salatayı o yaparken, bulaşıkları ben yıkamıştım...

Bana telefon edip, «Tanıdın mı beni?» dediğinde, evet tam o anda bunları anımsamıştım. Birdenbire büyük bir istek doğmuştu içimde, onu görmek için... «Saat tam beşte, Ulus' ta, Akman Pastanesi'nde. » demişti. «Hani şu bozası meşhur, her ay burs alınca kızları götürdüğümüz yer... » diye de eklemişti.

Adama bak... İşyerime gelmiyor. Evine çağırmıyor. Bana pastanede randevu veriyor. Saat tam beşte diye de koşul koyuyor... Belli ki beni sınıyor. Yirmi yıl sonra, yine bir randevuma geç kalacağımı, bunu bildiğini ima ediyor.

Görürsün sen, gösteririm sana... Yirmi yıl önce, Ankara Garında, arkandan savurduğum sözlerim... Evet vakti geldi işte. O bir türlü gelmeyecek olan gelecek geldi işte... Gör sen randevuma nasıl zamanında geldiğimi, değiştiğimi... Artık bu nedenle üstümde bir baskı kuramayacağını bil artık...

«Tamam» dedim ona; «Evet saat tam beşte... » diyerek de meydan okudum.

Tanıyabilecek miyim acaba onu? Yirmi yıl sonra yeniden... Bu yirmi yıla neler sığmaz?.. Bir insan zengin olur, fakir olur, huysuz olur, saçları ağarır, alnı kırışır, kumarbaz olur... İyi olur, kötü olur... Sonuçta ne olduğumu ben biliyorum da, Metin ne oldu acaba?.. Beni nasıl buldu? Niçin aramak gereği duydu? Amacı ne? Bir kez şunu kesinlikle anlamış bulunuyorum; sanıyor ki; ben yine geç kalacağım...

Onun karşısına güçlü çıkmalıyım.

Bir galon Derdalan Şarabını leblebisiz beş kişi paylaşıyorduk. Şimdi dünyanın en güzel içkilerini eşe dosta ısmarlayabiliyorum. Bunu göstermeliyim ona. Belediye otobüsünü saatlerce bekler, ite kaka kendimizi içeriye zor atar, bir yerlere yapışır, okula giderdik. Şimdi yerli de olsa bir otomobilim var. Göstermeliyim bunu ona. Daha başka şeyleri... Yaşadıklarımı, yaşayacaklarımı, başarılarımı, ülkülerimi... Coşkumu, sevgimi...

Saat beş dediğine göre, daha epeyce zaman var... Eve gidip duş alayım, üstümü başımı değiştireyim, berbere gideyim, ayakkabılarımı boyatayım... ve elbette vaktinde yetişeyim...

Her şey düşündüğüm gibi gidiyor...

İşçilerime; «Ben bir süre yokum, dükkân size emanet. » diyorum.

Arabama gidiyorum.

Hemen şuracıktaydı. Biraz önce bırakmıştım. Anahtar elimde. Araba yok... Şaşırıyorum. Şaşakalıyorum. Sağında solunda başka arabalar vardı. Onlar yerinde, benimki yok... Anlayamıyorum... Bilemiyorum... Metin'e arabamı gösterecektim... Gösteremiyorum. Gösteremeyeceğim. Bunu anlıyorum... Sokağın kapısındaki nizamiye kapısına koşuyorum. Görevli zabıta; «Çektiler, » diyor... «Çekici çekti... » Garaja koşuyorum. Cezalı arabaların çekildiği, «çek» diyenlerin, «çekenler»in ve «çekilmişleri tutanlar»ın ortak olduğunu sandığım bildiğim, garaja koşuyorum... Arabam orada. Beni bekliyor... «Metin'e gidecektik. » diyor... «Beş dakikamız kaldı. » diyor. Çekilmişleri tutan görevli; «Kurtuluş'a trafik bürosuna gideceksiniz, arabanızı hangi çekici çekti, onu öğreneceksiniz, çekici parasını ödeyip, yeniden trafiğe döneceksiniz, yanlış yere park etmekten dolayı gereken cezayı ödeyip, her iki belgeyi de bize getireceksiniz, park parasını da bize ödeyip, arabanızı öylece alabileceksiniz... » diyor. Oraya koşuyorum. Arabam; «Metin» diyor, «Metin Bey'e gidecektik... » «Bekle» diyorum ona, «Bekle... hemen geliyorum... » Trafik Bürosuna koşuyorum. Kurtuluş'a... Hava yağışlı, kar serpiyor. Yollar, kavşaklar, meydanlar araba dolu. Bütün ışıklar kırmızı. Koşmak en kestirme yol... Ben terimi silerken, nöbetçi polis memuru; «Arabanızı hangi ekibin çektirdiğini bilemeyiz. Saat on dokuzu bekleyeceksiniz. Bütün ekipler o vakit dönerler. » diyor. Saatim; «Ben on yediyim» diyor. «Metin şu an Akman Pastanesi'nde bizi bekliyor, koşalım oraya. » diyor. «Hayır» diyorum ona, «Hayır, arabamla gideceğim ona... arabamla bırakacağım onu evine... »

Ne yapsam?..

Metin orada,

Ben burada,

Arabam tutsak,

Polis ekipleri yollarda,

Işıklar kırmızı.

Bu iki saat nasıl geçecek,

Metin beni nasıl karşılayacak?

Yine geç kaldın, diyecek,

Değişmemişsin, diyecek...

Yine yüzüm kızaracak,

Mahcup...

Ne yapsam?..

Gitmesem?..

Gitmemek... Gözükmemek... Kaçmak... Ona göstermemek... Öcümü alamamak... Bir kez daha yenilmek... Bir kez daha...

Polis ekibinin sonuncusu da geldiğinde; bütün arabası çekilmişler işlerini bitirip gittiklerinde; benden başka kimse kalmıyor 'vatandaş' olarak... Benim arabamın belgeleri yok. Kimse çekmemiş. Çeken olmamış. Metin, Sevgili Arkadaşım... Bak, başıma böyle böyle bir iş geldi. Işıklar kırmızıydı... Hayır, hayır... Sen beni aramadın. Konuştuğun ben değildim. Böyle bir randevu vermedim. Yirmi yıl sonra yeniden... Ne olurdu dün arasaydın... Ya da yarın... Bak, gelme üstüme üstüme. Zaten çok üşüdüm. Dondum dışarıda. Başkomiser diyor ki, ben 'vatandaş'a; «Belki de belediye çektirmiştir, dur bir telefon edeyim. »

Diyorum ki, zabıta komiserine;

«Evet orası yaya bölgesi. Araçların girmesi yasak. Belli kurallarla ve belli saatlerde girebilir araçlar, bu sokağa. Güzel bir uygulama. İnsanı otomobilden üstün tutan bir anlayışın ürünü. Ancak, koyduğunuz kuralları çiğneyen yine sizsiniz. Söyler misiniz, şu araçlar, istedikleri her saat hiçbir engelle karşılaşmadan nasıl oluyor da nizamiye kapısından içeriye girebiliyorlar. Benim dükkânımın önüne park edip, saatlerce kalabiliyorlar?.. Kuralları çiğnetmemekse, benim arabamın yanında başka arabalar da vardı, onlara dokunmadan, özellikle benim arabamı niçin çektiniz? Çektirdiniz?.. Rengini mi beğenmediniz, kilosunu mu?.. Sizin yüzünüzden, bu haksızlığınız yüzünden, beş saatim ve iki yüz yetmiş bin liram gitti. Bir de Metin... Metin kim, biliyor musunuz? Tanır mısınız onu?.. Kahretsin... Lanet olsun... Göstereceğim size. Gösteremedim Metin'e size göstereceğim... Bırakmayacağım bu işin peşini... Dondum. Öfkeden yandım.

Ertesi gün.

Yüksel Caddesi'nde, Karanfil Sokak'ta, Konur Sokak'ta yasağı çiğnemiş araçlar arıyorum. Benim arabamı çeken, çektiren zabıtalar arıyorum. Kulübelerinin çevresinde dolanıp duruyorum. Hır çıkaracağım. Yakalarından tutup, Metin'e götüreceğim. Beni yeniden arar mı acaba?.. Kim bilir, neler düşünmüştür. Beklemiş, beklemiş, gitmiştir. Boza içmiştir. Akman Bozası... Yine, öyle güzel mi acaba?.. Hesapları bir Metin öderdi, bir ben... Kızlar pasta yerlerdi. Sıcak oralet ve çikolatalı pasta... Diyorum ki, karşıdan gelen zabıtaya; «Şu araçları görmüyor musunuz, bunların buraya girmelerine niçin izin veriyorsunuz, burası yaya bölgesi değil mi? Hangi torpillinin bunlar?.. » Diyor ki, o bana; «Siz kimsiniz?.. Ah affedersiniz... Yeni müfettişimiz olmalısınız?.. Şimdi çektiririm efendim. » «Derhal» diyorum, «Derhal... » O kulübeye giriyor, ben dükkânıma. Ben dükkânda bekliyorum, o kulübesinde. Onlar kulübede, ben dükkânımda...

Arabalar çekilmiyor.

Gösteririm size.

Doğru arabama koşuyorum. Kocatepe'ye... Park yerinden arabamı alıp, Karanfil Sokak'ta, nizamiye kapısına dayanıyorum. «Hasta var, aç. » diyorum. Açıyor. Gidip, dükkânımın önüne, torpilli arabaların arasına park ediyorum. Çeksinler de görelim...

İşe dalıyorum.

Yayıncılar,

Dağıtımcılar,

Müşteriler,

İşçiler,

Faturalar,

Maliyeciler...

Diyor ki, çalışanlardan biri; «Abi, arabanı kelepçelemişler. Belediye arabana kelepçe vurmuş. » Olsun, diyorum. Vursunlar... Nasıl olsa akşam çalışma saati bitiminde, kelepçelerini kendiliğinden çözüp alacaklar. Arabam o zaman serbest kalacak. Metin'le de randevun yok nasıl olsa... Vursunlar... İyi ama öbür arabalara hiçin vurmuyorlar?.. Onların ayrıcalığı ne? Ya da benim?..

Otello'ya bilet almıştık. Kızlarla birlikte gidecektik. Biletler bendeydi. Pazar günüydü. Akşam saat yirmide Büyük tiyatronun kapısında buluşacaktık. Benimkiyle yan yana oturacaktım. O sevinçle uyanmıştım. Günü nasıl geçirecektim...

En iyisi maça gitmekti. Hacettepe'yle PTT'nin maçı var. Yanımda duran Bahçeli Dikimevi dolmuşunun sürücüsü Mehmet, dedi ki; «Atla hadi, Bursa'ya maça gidelim. Fener'in maçı var... Ne olacak ya, hemen şurası, elli kere gider geliriz, tiyatroya da yetişirsin, sinemaya da... » Değil tiyatroya yetişmek, maça bile yetişemedik. Dolmuşumuzu yana çekip, maçın son on dakikasını radyodan dinlediğimiz yerin adı; İnegöl'dü...

Ertesi gün okula gider miyim?..

Bir daha okula gider miyim?..

Kendimi böyle cezalandırmıştım.

«Tamam bağışladık, gel artık. » dediler de gittim.

Akşamüstü, bir zabıtanın dükkândan içeriye girdiğini görüyorum. Kasadaki görevliyle konuşuyor. Hiç oralı olmuyorum. Kelepçenin çözülebilmesi için, Sakarya'daki zabıta karakoluna ceza yatırmam gerekiyormuş, evlerine gideceklermiş, acele etmeliymişiz kelepçeler kendilerine zimmetliymiş, alıp götüreceklermiş... Ne ceza yatırırım, ne de arabayı alırım. Onlar orada beklesin, ben burada... Gitmesinler evlerine, gidemesinler, beklesinler... Ya da çok lazımsa kelepçe onlara, kendiliklerinden çözsünler... Beklerim ben, sabırlıyım. Nasıl olsa Metin gitti. Randevu kaçtı. Bugün de aramadığına göre, uçtu kuş... O günden bugüne kirazlar yirmi kez çiçek açtı. Babalar dede, kızlar anne oldu. Değişmeyen bir ben kaldım. Hâlâ randevularına geç kalan... Zaman ve saat kavramı olmayan... Sizsiniz buna neden, ey kelepçeciler, siz... Engel oldunuz, Metin'e kendimi anlatmama, göstermeme... Onun için, ceza size. Yatırmayacağım cezayı... İstemiyorum arabayı. Gitmeyin evinize... Gidemeyin...

Dedi ki, benim çalışanlardan biri; «Abi zabıtalar kulübelerini kapatıp gitmişler. Kimse kalmamış. Kelepçeyi de çözmemişler almamışlar... »

«Dur, » dedim ona, «Sen dur, gösteririm ben onlara... »

Arabamın başına gittim. Ön sol teker kelepçeli. Kelepçe dedikleri; tekeri üç ayrı noktadan çevreleyip, kavrayan, bir asma kilitle tekere sabitlenen, hareketi önleyen, demirden bir düzenek. Kaba. Kırmızı.

Bu kelepçeyi nasıl çözerim?..

Tekerdeki,

Bileğimizdeki,

Yüreğimizdeki...

Bütün kelepçeleri nasıl çözerim?.. Tekeri patlatmadan, bileğimi kırmadan, yüreğimi kanatmadan...

Tekeri yokladım. Kelepçeyi zorladım. Kilidi tekmeledim. Olmadı.

Arabama bindim. Direksiyonla oynadım. Tekeri sağa sola çevirdim. Olmadı.

Bagajı açtım. Kaldıracı aldım. Arabayı havalandırdım. Tekerin havasını boşalttım. Teker küçüldü. Kelepçe yere düştü. Oldu.

Kelepçeyi alıp büroma götürdüm. Çalışma masamın altına saklayıp, zincirle bağladım. Kelepçeyi kelepçeledim.

Tekerdeki,

Bileğimizdeki,

Yüreğimizdeki.

Bütün kelepçeler kelepçeli şimdi.

Son gün.

«Telsizli bir bey sizinle görüşmek istiyor. » dediklerinde; anladım olacakları. Kelepçeyi isteyecek, devlet malı, zimmetli, yasak, ceza diyecek... Umurumda değil... Yanıma geldi ki... Bu bizim Metin... Arkadaşım Metin...

Dedi ki bana;

«N'aber lan... Yine geç kaldın... Bak, nasıl da adamın arabasını çektiririm... Gördün mü?... Zabıta Müdürü oldum oğlum... Belediye'ye Zabıta Müdürü... »

Aralık '91

SERSEM SERÇELER

 Ben bir akasya dalıyım.
 Gören,
 düşünen,
 konuşan, (üstelik her şeyi)
 Ankaralıyım ben. Yüksel Caddesi'ndeyim. Yaşım kırk.
 Yüksel Caddesi'ndeyim dedim ama, aslında her yerdeyim. Ankara'nın her yerinde.
 Görüyor,
 düşünüyor
 ve konuşuyorum.

Biz akasyalar kendi dilimizce konuşuyoruz. Adı: Akasya Dili. Bu dili bir de serçeler bilir. Atatürk Bulvarındaki kestanelerle çınarlar, serçeleri kendi dallarından kovunca, onlar da sürüler halinde biz akasyalara, Yüksel Caddesi'ne geldiler, kestanelerin dili yokmuş zaten, çınarcayı da öğrenmemiş serçeler; anlaşamamışlar; sonuçta kovulmuşlar. Bize geldiklerinde suçlu gibiydiler. Bulvardan geçenlerin, durakta bekleyenlerin üstünü kirletirlermiş, yukarıdan aşağıya. Belediyenin tüfek patlatması değil de, dost belledikleri kestanelerle, çınarların dallarını ikide bir silkeleyip, kendilerini sırtlarından atmaya kalkışması çok zorlarına gitmiş. Aslında belediyenin o ağaçları kesmeye kalkışması kandırmacaymış. Anlayamamışlar ağaçlar. Anlayamadıkları için de kendi canlarını kurtarabilmek uğruna kovmuşlar serçeleri sırtlarından.

Bizde mutlular şimdi. Dilimizi de kolay öğrendiler. Yaz kış, gece gündüz dallarımızdalar. Sürüler halinde kalkıp gidiyorlar, pırrr... pırr... Komşu çatılara, uzaklara, parklara, bahçelere konuyorlar. Yanımızdaki okulda, ders zili çalıp da çocuklar sınıflara dolunca, onların boşalttığı bahçeyi bu kez serçeler dolduruyor... Poğaça, simit kırıntıları, susam, küncü tohumları ile karınlarını doyuruyor, oynaşıyorlar... Ders arası zili çalınca yeniden uçuşuyorlar... Pır, pır, pırrr... Böylece okulun bahçesi bir çocukların oluyor, bir serçelerin... Hangisi ötekinden daha canlı, hareketli, gürültülü kestiremiyorum doğrusu... Bir de dersi bırakıp camdan serçelere bakan çocuğun kulağını çeken öğretmeni anlayamıyorum... Görüyor, düşünüyor ve konuşuyorum dedimse de işte bazen böyle anlayamadığım şeyler de oluyor.

Serçe sürülerinin Yüksel Caddesi'ne gelmeleriyle birlikte alışık olmadığımız şeyler yaşamaya başladık. Her gün, gece gündüz, binlercesi gelip geçerken yanımızdan yöremizden ve bunlar asla ayırdımızda değilken, şimdi üstümüzdeki serçe sürülerinin temaşası nedeniyle olsa gerek, hep gözleri üstümüzde insanların.

Serçelerin de çok şaşırdıkları bir şey var. Bulvar'da Kocabeyoğlu Pasajı'nın oralarda, yoldan geçen bir gencin, bir kadının ya da durakta bekleyen bir emeklinin üstünü kirlettiklerinde, insanlar çok sinirlenir, yumruklarını öfkeyle havaya savurur, kendilerine küfreder ve hemen ceplerindeki mendillere saldırır, saçlarını, omuzlarını telaşla temizlemeye koyulurlarmış. Serçeler bundan çok korkarmış. Oysa burada öyle olmuyor. Aşağıda gezinen, oturup çekirdek çitleyen gençlerden birinin başına düşse pislikleri, onlar için yeni bir gülme nedeni oluyor bu durum. Birbirlerine, arkadaşlarının kirlenmiş saçlarını gösteriyor, gülüşüp, şakalaşıp eğleniyorlar, üstümüzdeki gürültücü serçeleri arıyor, işaret parmaklarıyla gösteriyor, sonra yeniden gülüyorlar. Önce şaşırdıkları bu duruma, giderek alışan serçeler, gençlerle aralarında öyle bir ilişki geliştirdiler ki; artık onlar da gülüyorlar bu duruma. Hatta öyle hınzır serçeler türedi ki; «Yapmayın, belediyeciler sonra buraya da gelir» diye uyarmamıza karşın, bizden gizli gizli, aşağıdaki gençlerden kimileriyle anlaşıp, kimin başını kirleteceklerini ortaklaşa saptayıp gülüştükleri bile oluyor.

Bir bebeği, en çok, en iyi nasıl duyumsarsınız biliyor musunuz? Bir bebeği sevmenin, onu okşamanın, onun gücünü, sıcaklığını anlamanın yolu nedir biliyor musunuz? Bir bebekle nasıl anlaşırsınız, kendinizi ona en iyi nasıl anlatırsınız biliyor musunuz?.. Bunun bir tek yolu vardır. Serçe parmağınızı onun ellerine uzatın. Sizin tek parmağınızı, o beş parmağı ile kavrayacak, serçenin tırnaklarıyla bir dalı kavrayışı gibi sıkacak, sizi duyumsayacak, gülecektir. İşte bir serçeyle de biz böyle anlaşıyoruz. Kavradığı zaman dalımızı, çözülüyor dilimiz. Başlıyoruz serçelerle konuşmaya. «Şişko bir çocuk varmış. Oburun teki. Simidinden bir tek küncü parçasını bile yere düşürmüyormuş. Bu çocuğun simidini, geçenlerde, yaramazın teki elinden kaptığı gibi çatıya atmış. Ne çok gülmüşler buna, simidi keyifle yerken... » Bizi en çok mutlu eden bu dokunuş, kavrayış ve bu sohbetin yanında bir de karın üstümüzü örtmesidir. Ankara'nın tozunda dumanında, isinde, pasında, kar gibi ak, kar gibi temiz bir yorganımız olmasaydı üstümüzü örten, yaza nasıl ulaşırdık acep?

Serçe sürülerinin uğurundan mıdır nedir bilinmez, son zamanlarda caddemizde ilginç şeyler olmaya başladı.

Garip giysili bir bölük genç, burayı kendilerine mekan tuttu. Kirli uzun saçları, karmakarışık sakallan, siyah boğazlı botları, kaim deri kemerleri, kemerlerinde metal süslü düğmeleri, boyunlarında elektrik tehlikesini anlatan simgeye benzer, sivri uçlu beyaz metal kolyeleri, siyah deriden giysileri, bazen hem sağ hem sol, genellikle sol kulaklarında küpeleri (barışçılığın simgesiymiş); (sağ kulakta olunca eşcinselliğin simgesiymiş) ile kızlı oğlanlı, besili, boylu poslu, atletik yapılı bir bölük genç, banklarda, kaldırım kenarlarında, bahçe duvarlarında, ağaç diplerinde saatlerce oturuyor, geleni geçeni rahatsız ediyor ve her gün kesinlikle üç beş kez kavga çıkartıyorlar. Birbirleriyle, yoldan geçen insanlarla, dükkân sahipleriyle, satıcılarla ve başka gruplarla, ölümüne dövüşen bu gençler; sopa, bıçak, sustalı, muşta ve zincir kullanmasını çok iyi biliyorlar. Bir işaretle, bir düdük ya da ıslık sesiyle bir anda kavgayı bırakıp toz oluyorlar. Kavga etmedikleri zaman da sevişiyorlar. Bahçe kenarlarında, ağaç altlarında, bina arkalarında gündüz gözüyle, yoldan geçenlerin meraklı bakışları altında, çoğunlukla küfür yağmuru altında sevişiyorlar. Sevgi değil bunlarınki, en bayağısından seks... Hayır buna seks de denemez. Manyak bunlar. Psikopatlar... Dershane Sahibi, kızla oğlanı, dershane binasının arka bahçesinde iş üstünde yakalayıp, ayaklarından sürüye sürüye ana caddeye çıkarttığında, hâlâ birbirlerine yekiniyorlardı. Kızın göğsünde dövmeyle «Heavy Metal» yazıyordu Dershane Sahibi, pencereden sarkıp aşağıda olanları izleyen öğrencilerinden utanıyor, Metalci çiftin üstüne paltosunu atıyordu. Ertesi gün de dünyanın dayağını yiyordu.

Hemen yanıbaşımızdaki banka oturup olanları acıyla izleyen ve kendi kendine söylenen öğretmen kılıklı adamın anlattıklarından anladık, nelerin olup bittiğini.

Dedi ki adam; «12 Eylül'ün, Kenan Evren'in yarattığı gençlik budur işte. 12 Eyülde 8-12, şimdilerde 18-22 yaşlarında olan bu gençler; okumazlar, düşünmezler, konuşmazlar, sormazlar, üretmezler... Yerler, içerler, uyuşturucu alırlar, kafayı bulurlar, seks yaparlar, dövüşürler bir de tuvalete giderler... Üstelik; aykırı davrandıklarını, düzene ve topluma karşı çıktıklarını sanırlar. »

Polisin, yakalayıp bırakmasına, yakalamamasına, yeniden yakalayıp yeniden bırakmasına, bu nedenle polisin bunları himaye ettiği sanısının yayılmasına karşın, Çankaya Belediyesi'nin bir zabıta ordusuyla yöreyi korumaya alıp, üç beş meydan muharebesinden sonra bu grubu dağıtmasını önce keyifle seyreden serçeler, sıranın kendilerine geleceğini sanarak korku içinde üç gün boyunca komşu çatılardan savaklardan çıkamadılar dışarıya. Zabıta kuvveti çekilince, onlar da yeniden doluştular üstümüze.

Doluştular ama bu kez de bizimle serçeler arasında anlaşmazlık çıktı.

Sebebi şu: Bizim caddeye belediye heykeller dikti. Bazıları bunları bunlara heykel değil, insan figürü diyor. Adı ne olursa olsun, hatta hepsinin renklerinin simsiyah olmasına karşın biz bu heykelleri yine de çok sevdik.

Birinin adı: Ayakkabı Boyacısı. Yüksel Caddesi'nin girişinde, havuzlu bölümde yolun sol yanında, iki ayakkabı boyacısının arasında duruyor. Ha babam fırça sallıyor. İnsanlar bazen yanılıp ayakkabılarını ona uzatıyorlar. Boyacılar gülüşüyor. «Bizden daha iyi kazanıyor» diye laf atarken biri, öbürü de boş durmuyor, lafı hemen yapıştırıyor. «İyi güzel de garibim kendi ayakkabılarını boyamaktan aciz, baksana nasıl da toz içinde ayakkabıları, dur da şunun tozunu alayım bir. »

Birinin adı; Çiçekçi Kız. Karanfil'le Yüksel'in kesiştiği noktada. Gelene gidene çiçek uzatıyor. Gençler durup şakalaşıyorlar onunla; karşı çiçekçiden çiçek alıp, yakasına yapıştırıyor, eline tutuşturuyorlar... Kimileri de parayı kızın eline bantla yapıştırıyor, öteki elindeki çiçek demetini alıp kopartmaya çalışıyorlar. Çiçekçi Kız vermiyor tabii... Gençler şakacı. Geçen polis arabasına sesleniyorlar; «Polis amca, polis amca, bu kız paramızı aldı çiçeğimizi vermiyor... » Polis arabası uzaklaşırken, penceresinden uzanan şakacı bir baş yanıtlıyor genci: «Sen de başka şey iste... »

Duyanlar gülüşüyor, gençler mort oluyor.

Birinin adı: Oğlunu Bekleyen Yorgun Kadın. Yüksel'in tam ortasında, Mülkiyelilerin önünde, bankta oturuyor. Şalı sırtında. Sanki biraz üşümüş gibi. Hep sağa bakıyor. Oğlu o yönden gelecekmiş gibi. Gözü yolda kalmış gibi. Hapis miydi oğlu, yoksa asker mi?

O oğlunu bekleye dursun, caddemizin delisi Saddam, aşık oldu ona. Saddam her gün temizliyor onu. Elini yüzünü siliyor, saçlarını tarıyor, oturup konuşuyor onunla. Mısır veriyor. Simit, çekirdek veriyor... Yemeyince de kızıyor Saddam. Kızınca da gülüşen gençlere küfrediyor, kovalıyor onları. Dönüp, sırtını aşığına yaslayarak oturup duruyor kös kös... Yorulunca uzanıyor, başını kadının dizlerine koyuyor, iki eliyle belini kavrayıp sıkıyor, konuşuyor onunla saatlerce...

Eğer Saddam yoksa oralarda, bu kez gençler oturuyor kadının yanına. Kulağına tebeşirle küpe yapıyorlar. Boynuna kolye... Sırtına kazak giydiriyorlar. Başını eşarpla örtüyorlar.

 Kadın gençlere oğlunu soruyor.
 Gençler anlamıyorlar kadının dilinden.
 Bir Saddam anlıyor.
 Bir de; Bir Adam.

Bu adam son günlerde sıkça gelir oldu buralara. Geliyor, şöyle bir dolaşıyor, çekip gidiyor. Sonra yeniden geliyor, kızlara, oğlanlara Saddam'a, kadına, satıcılara, dallara, kuşlara, yerdeki mısır koçanlarına, çekirdek kabuklarına bakıyor, durup durup yürüyor, dönüp dönüp bakıyor. Kayboluyor...

Geçenlerde gece geldi. Bizden başka kimse yoktu caddede. Çevreyi dikkatlice inceledi, kimsenin olmadığını anlayınca oralarda, usulca uzandı kadının oturduğu banka. Koydu başını dizine, konuştu onunla. Dedi ki Adam; «Sevgili anneciğim, bak geldim işte, hissediyorum seni biliyor musun, ne kadar sıcaksın, ne kadar yumuşak... Seni ne Saddama, ne saygısız gençelere, hiç kimselere veremem. Zamanında gelemedim. Özür dilerim. Ben hapisteyken iki ay daha bekleyebilseydin, ölmeseydin ne olurdu?»

 Kadın saçını okşadı Adamın.
 İkisi de ağladı.

Ertesi gün hep oralarda dolaşıp durdu adam. Üç genç gördü kadının yanına oturmuş. Üçünün de önü çekirdek kabuğundan harman yerine dönmüş. Üçünün de ayakkabıları sivri topuk, bağırları açık, yeni terlemiş göğüs kılları ter kokulu... Gençlerden biri kadının (adamın annesinin) bacağını okşuyor, karşı banktaki liseli kızlara bakarak... (Çok sinirlendi adam. Geçti gencin önünde durdu. Genç aldırmadı. O hâlâ bir eliyle kadının bacağını okşarken, gözleriyle de kızları soyuyordu. Gevrek gevrek gülüyordu, yanındaki arkadaşlarına... Adam gitti üç beş adım, dönüp geri geldi. Yeniden durdu gencin önünde. Yumrukları sıkılı, dişleri kenetli. Genç hâlâ gülüyor. Bu kez de öbür yana gitti adam, üç beş adım. Dönüp yeniden geldi. Durdu gencin önünde. Genç, kadının bacaklarını okşuyor hâlâ... Adam dayanamadı; «İyi ki gençler uymadılar bana, bir heykel yüzünden kavga çıkaracaktım» diye...

Birinin adı: Ayakta Dinlenen Emekli. Yüksel'in orta yerinde, çeşmenin orada, ayakta duruyor, elleri kıçında. Küçücük yuvarlak göbeği, gömleğinden hafifçe dışarı çıkmış, kravatı kırışık... Öyle orta yerde ki, gelen geçen çarpıp duruyor. Gençler buna en çok sigara vermeyi, koluna baston asmayı seviyorlar. Bir de yakmazlar mı sigarayı «Bronşit olmuş, içemiyor, » diye söyleniyorlar... İlkokul giysili iki kız çocuğu kendi aralarında konuşuyorlardı geçenlerde. «Baksana, müdür amcaya ne kadar çok benziyor. »

Dün bir gazeteci geldi. Caddenin kirliliğinden şikayet edip durdu. Banka oturdu. Sağı solu yokladı. Gençlerle sohbet etti. Belediye görevlisi temizlik işçisini yanına çağırdı. Niye buraları iyi temizlemediğini sordu. İşçi de ona ancak yetebildiğini, üç kişinin işini yaptığını; kestaneci, çekirdekçi, mısırcıların burayı çok kirlettiklerini, zabıtaların onlarla başedemediklerini, kendince bir önlem bulduğunu, satıcıların gençlere ilave boş külahlar vermesini sağladığını, ama yine de gençlerin kabukları yere attıklarını anlattı. Gecekondusunu kendi belediyesinin yıktığını, kömür alamadığını, geçinemediğini, tozdan ciğerlerinin hasta olduğunu söylerken; gazeteciyle, temizlik işçisinin çevresinde gençlerden bir çember oluşmuştu. Söyleşiyi izliyorlardı. Gazeteci bir yandan da fotoğraf çekiyordu. Gençler komiklikler yaparken temizlik işçisi son derece ciddi pozlar veriyordu. Gazeteci, bu içinde bulundukları haftanın İnsan Hakları Haftası olduğunu söyleyerek, konuyu değiştirdi. Konur Sokak'ın hemen başındaki İnsan Hakları Heykelini göstererek temizlik işçisine sordu:

«Bu ne heykeli, biliyor musun. »

«Hangisini?»

«Şu pirinçten olanı»

«Ha... O mu?.. Onun adı Lamba Işığında Kitap Okuyan Kadın. »

Gençlerden biri hemen atıldı:

«Hayır onun adı: Aynı Sayfayı Okuyan Kadın. »

Bir başkası ekledi:

«Okuması kıt da... »

Gülüştüler.

Gazeteci yine işçiye döndü.

«Yani neyi anlatıyor bu heykel?»

«Evinizde lamba yoksa, çıkın sokak lambasında kitap okuyun, demek istiyor. »

«Peki hangi kitabı okuyor?»

«Vallaha üç beş defa tepeden tırnağa o kadını yıkadım ama, doğrusu hangi kitabı okuduğuna hiç bakmadım. »

«Peki şimdi gidip bir baksana. »

İşçi koşa koşa gitti, geldi.

«İnsan haklarını okuyor abi» dedi.

Gençlerden biri hemen atıldı.

«Hayır abi» dedi. «O kitabı bu heykel ilk dikildiğinde polisler kadının elinden zorla aldılar. »

Gazeteci şaşırdı.

«Anlamadım, nasıl aldılar?.. »

«Bak anlatayım abi. Bu heykel dikileli beş dakika bile olmamıştı. Politikacılar konuştular, gittiler. Sonra bir polis minibüsü zınk diye durdu heykelin önünde. Apar topar atladılar polisler aşağıya. Çevreyi sardılar, içlerinden ikisi, iyice kadına yaklaştılar, dizinden tuttular, kendi ayaklarının üstünde yukarıya doğru yükselerek, boyunlarını iyice uzatarak, kadının elindeki kitapta ne yazdığını zorla da olsa okudular ve çekip aldılar kitabı kadının elinden. »

Gençlerden biri ekledi;

«İhtiyaçları varmış da... »

Gülüştüler...

Şimdi diyeceksiniz ki bütün bunlar güzel de, serçelerle bizim aramızdaki anlaşmazlık ne?

Şu:

Caddemizdeki heykelleri anlattım. Bu heykeller Ulus'taki, Zafer Meydanı'ndaki, Güvenpark'taki, ya da öteki meydanlardaki, hükümet meydanlarındaki kaide üstündeki, at sırtındaki, eli kılıçlı, yüksekten bakan, insanlardan üç beş kez daha büyük, devleti ve resmiyeti temsil eden, taş ve mermer soğukluğundaki heykellere benziyorlar mı hiç? Onlar gibi, erişilmez, emreden ve korkutanlar mı? Yoksa sokaktaki insanlardan herhangi biri gibiler mi? Bu anlamda da; devletin resmi heykel anlayışına karşı değiller mi? Heykeli meydanın ortasından, kaide üstünden alıp, Yüksel Caddesi'nin zeminine indirmekle, onu yaşıyor kılmamışlar mı? Ona halkın gücünü ve güzelliğini katmamışlar mı? En önemlisi biz akasyaların dalları altına getirmemişler mi? Bizim serçelere yer-yurt oluşumuz denli, onlara da ev bark olmamız gerekmez mi? Gerekir ama, gel gelelim, biz bunu serçelere anlatamıyoruz. Serçeler bir alışkanlıklarını hiç terk etmediler. Meydanlardaki heykelleri kirlettikleri gibi, bizim buradaki heykelleri de kirletiyorlar. Ayırdedemiyorlar bunları onlardan... Gençlere şakalaşıp aşağıdakilerin üstünü kirletirken heykellerin de bu şakalara dahil olduğunu sanıyorlar... Sersem Serçeler...

Ekim '92

BİR SİGARA YAKIMLIK ALEV

Artık bir yudum rakı daha içemeyeceği aşamaya geldiğinde; hep aynı şeyleri söylerdi bana. Bu söylediklerini herkes duysun isterdi. Üstüne basa basa, heceleye heceleye anlaşılır kılmaya çalışırdı söylediklerini. Söyleyemediğini, anlaşılmadığını sanır, yinelerdi... «Tamam Ergin anladım. » dediğimde de küserdi. İsterdi ki şamata hep sürsün... Böylece, yalnızlığından, sorunlarından, parasızlığından uzak olsun. Yaşam bir şamatadan ibaret olsun. Hep öyle sürsün. Desin ki bana; «N'aber lan inek... anımsasana sana nâptığımı... Alnının çatına yumruğu geçirince, sevgilim nasıl da oh demişti. Sana nanik yapmış, elele tutmuş, kanal boyunda yürüyüşe çıkmış, seni çatlatmıştık. » Ben de demeliydim ki ona; «Hadi lan oradan... O kız bir kere sana değil, bana pas veriyordu. Başlangıçta senin sevgilindi ama onu elinden almıştım. Hazmedemezdin tabi ne de olsa delikanlı çocuktun... Ama şu dayağı görüyor musun, gözünü seveyim onun... Nice delikanlıları yola getirmiştir. Yüzünde kaybolmak bilmeyen şu yara izi benim sana yadigarım değil mi, o kız yüzünden... Değerdi doğrusu. O kız için insan değil bir yüzünü, iki gözünü bile verirdi... »

Mutlaka bir yanıtı olurdu.

Karşı yanıt.

Şamata sürer giderdi.

Gerçekte böyle bir şey olmuş muydu?

Yıllarca önce, ortaokulu liseyi, aynı kentte, aynı caddenin üstünde, karşı karşıya duran, komşu iki okulda, aynı yıllarda okumuş olmamızın dışında, bir tanışıklığımız, ortak bir anımız olmuş muydu?.. Bu sorunun yanıtını yine bu meyhanede, bundan bir yıl önce tanıştığımızda bulmuştuk ve istemiştik ki ortak bir geçmişimiz olsun... Bu keyifli öykü kendiliğinden doğmuştu.

Ergin için belki de salt bir şamata konusu olan bu öykü, beni alıp doğduğum, büyüdüğüm kente, lise yıllarına götürüyordu.

Beydağı'nın eteğindeydi Malatya. Gecekondular dağın beline doğru tırmanmaya çalışıyorlardı. Dağın damarlarından kaynayıp gelen, tertemiz, berrak, soğuk su, gecekonduların önünden, beton kanaldan geçiyor, şehire iniyor, parçalara bölünüyor, kayısı bahçelerini, tütün tarlalarını suluyor, tükenmemişse Fırat'a ulaşıyordu.

Şehri boydan boya geçen ana caddenin üzerine, Şeker Fabrikası, Sümerbank, Renkli Sinema, Postane, Hükümet Binası, oteller, bankalar, mağazalar, camiler, okullar ve kışla dizilmişti. Arka bahçeler hep kayısılıktı. Öteki yapılar ve sokaklar kayısı bahçelerinin aralarına serpilmişti. Her evin bir eyvanı, hayatı, avlusu, kuyusu, tandırı, asması ve dutu mutlaka vardı.

Babam bu ara sokaklardan birinde küçük bir mahalle fırınının dört ortağından biriydi. Öteki ortaklar gibi o da bu fırında çalışıyordu. Kasada duruyor, satış yapıyordu. Ne de olsa hesabı kuvvetliydi. Zaten başka kimseye gereksinmeleri de yoktu. Bir mahallenin yarısına yetecek sayıda pide ve lavaş pişirmek için bu kadar işçi çoktu bile. Yeter ki mahallenin öbür ucundaki rakip fırın, kendi bakkallarını müşterilerini kapmasın... Kendi ekmekleri o fırının ekmeğinden daha taze, pişkin, susamlı ve gramajlı olsun... Hatta olanaklı ise, pasta gibi olsun, çikolotalı olsun...

Bu dört ortak, bana sık sık hesap yaptırırlar, bir çuval undan kaç tane ekmek çıkacak diye sorarlar, ben hesap yaparken gelip başıma üşüşürler, çıkan sayıları asla beğenmez, oflaya puflaya işlerinin başına dönerlerdi. Çıkan sayıyı beğenmese de babamın benimle övündüğünü, gönendiğini sezer, bakkallardan haftalık hesapları toplamaya sevinçle giderdim.

Her akşamüstü, akşam ekmeğini almaya tapucunun kızı Nergiz de gelirdi. Onun geliş saatinde fırında olmaya özen gösterir, ekmeğin en pişkinini onun için seçer, eli yanmasın diye gazetenin arasına kor, yüzüne bakar, gülerdim. Babamgil anlayacak diye de ödüm kopardı. Çarşıya bakkala her gidiş gelişte evlerinin önünden geçer, onu görmeye çalışırdım. Pazar günleri evlerinin karşısındaki arsaya arkadaşlarımı toplar, top oynar, tülün arkasında mı acaba diye merakla bakarken, ayağımdaki topları hep kaptırırdım. Abimiz yaşındaki Şimşek Mustafa, topu Nergizgil'in camından içeriye şutlayınca, kayısı sergisinin üstüne yağan dolu taneleri gibi kaçışmış, bir daha da bu arsaya dönmemiştik.

Babası, Nergiz'i fırına da göndermiyordu artık.

Onu görebileceğim tek yer okul yoluydu.

Okullarımız karşı karşıyaydı. Şimdi anlıyorum ki Ergin de o okulda okuyordu.

Aynı saatlerde zilimiz çalıyordu. Teneffüsler aynı saatte. Paydos aynı... İkimiz de lisedeydik...

Evden erken çıkıyor, kayısı bahçelerinin arasından koşarak geçiyor, kancık köpeklere taş atıyor, çeşmelerde sitillerine su dolduran gelinleri görüyor, aceleyle okul yoluna çıkıyor, onun gelmesini bekliyordum. Koltuğumun altındaki kitaplarım defterlerim eziliyor, sabah erkenden kavrulan leblebinin buharı ve kokusu caddeye yayılıyor, oradan aldığım leblebili şeker avucumda eriyor, o hâlâ gelmiyordu. Zilin sesini duyar duymaz, okula koşuyor, teneffüslerde pencereye çıkıyordum. Şu iki okul arasındaki ana cadde ve bu caddenin iki yakasına dizilmiş selviden duvar, sanki ben onu göremeyeyim diye vardı. Gece gelip, pencerelerimizin önünü kapatan o selviyi kesmeyi kaç kez aklımdan geçirmiştim.

Sıra arkadaşım Metin, arkadan saçımı başımı çekmese, Nergiz'i görmeye çalışmaktan vazgeçmeyecek, sınıfa asla dönmeyecek, öğretmenin geldiğini anlamayacaktım. Ders başlıyor ama, ben derste değilim ki... Nergiz'le aynı sınıftaymışız güya... Şurada, önümdeki sırada Nurten'in yanında oturuyormuş... Saçları sıramın üstüne düşüyormuş... Öğretmen tahtaya yazı yazarken, dönüp arkaya, bana bakıyormuş... Gizliden gizliye gülerek; «Terbiyesiz, niçin saçlarımı elliyorsun?» diyormuş...

Paydos zili çalar çalmaz, fırlayıp yine yoluna çıkıyorum. Onun okulundan boşalanlar, benim okulumdan çıkanlar... Kızlar, oğlanlar, öğretmenler, simitçiler, şekerciler, at arabaları, faytonlar, bisikletler, taksiler... Nerede o?

Bu kitapçı dükkânının önünde bekleye bekleye, vitrindeki bütün kitapların adlarını ezberledim neredeyse. «Senin için indirim yaparım», diyerek; 'Cemile'yle, 'Bir Filiz Vardı'yı elime tutuşturduğunda yaşlı kitapçı, spor kolu için babamdan yalvar yakar aldığım paraların hepsi gitmişti. Bir hafta sonra da tütün fabrikasının önüne, Cemile'yi aramaya gitmiştim. Mahallede her gördüğüm kızı Filiz sanıyordum. Aslında Cemile de, Filiz de, Nergiz'di. Nergiz her ikisiydi... Hayır, Nergiz yalnızca kendisiydi. O hiç kimseye benzemezdi. Ayrıca ben onu kimselere vermezdim.

Artık kitapçının önünde durmuyor, bir iki dükkân aşağıda sazcı Cafer Dayı'nın dükkânının önünde dineliyordum. Herkes beni ders çalışıyor sanırken; sabaha dek, kaç kez kâğıt değiştirerek yazdığım şu kısacak mektubu, şu iki dizelik şiirimi ona nasıl verebilirim? O, acaba alıp defterinin arasına, cebine, koynuna nasıl koyabilir diye düşünürken; birden kendimi yerde buldum. Kitaplarım sağa sola saçıldı, ağzımdan burnumdan kan geldi. Bir dahaki sefere daha kötü yaparlarmış... Böyle dediler. Kaçarlarken onlar, tanıdım birisini... Yanar döner elbiseli, dana yalamış saçlı...

Üç gün evden dışarı çıkamıyorum, okula gidemiyorum. Utancımdan kimsenin yüzüne bakamıyorum. Babama, «Yukarı parktaki çakallar dövdü beni» diye yalan söylüyorum. Ortaklarını da alıp, parkı basmaktan söz ediyor babam. Annem ağlayıp, yalvarıp engel oluyor. Beddua ediyor.

Üçüncü gün Metin geliyor. Ben utanıyorum. O, şaşırıyor, üzülüyor, kızıyor, küfür ediyor. Küfür ediyoruz. Plan yapıyoruz. En azından on kişi olacağız. Öc alacağız, mahvedeceğiz... Belki Nergiz'i de kaçıracağız.

Paydos zili çalar çalmaz, Nergiz'in okulunun önünde mevzileniyoruz. Dana yalamış saçlı ve arkadaşları çıkar çıkmaz üstlerine uçuyoruz. Tornavida, bıçak, sopa, düdük, polis... Nergiz gördü mü acaba, uğruna nasıl da aslanlar gibi dövüştüğümüzü?..

Sinemalarda Muhterem Nur var. Neriman Koksal, Filiz Akın, Fatma Girik, Türkan Şoray... Bunlar güzel kızlar... Aysel Tanju, Mine Soley, Özcan Tekgül ise; kötü kızlar... Orospular...

Nergiz; hep Filiz Akın'ın arkadaşı oluyor, arasıra da Fatma Girik'in... Aysel Tanju beni baştan çıkartmaya çalışıyor. Çıkar mıyım?..

Cuma günleri sinemalar bayanlara. Kentin bütün kızları, kadınları bugüne özenle hazırlanıyorlar. Evin küçük oğlanları, gidip biletleri önceden alıyorlar. Kızlar önce kuaföre gidiyorlar. Kuaförlerin kapısında, camında, manikür, pedikür, mizampili yazılı... Ne demekse... Orospuluktan yana şeyler değil herhalde... Nergiz de gittiğine göre... Sonra yollara düşüyorlar. Kol kola, ikişerli, üçerli, ardarda yolun bu yanından, o yanından, Renkli Sinema'ya doğru usul usul akıyorlar... Gözleri gizliden gizliye oğlanlarda. Nergiz bana baktığını hiç belli etmiyor. Ama ben anlıyorum. Yanındaki kızı nasıl da dürtüyor, dirseğiyle. Beni gösteriyor... Film saat ikide başlayacak. Sümerbank basmasından çiçekli fistanları yelde savrulurken kızların; şoförler, kopuklar laf atıyorlar. Kızlar dönüp bakmıyorlar bile. Kıvırta kıvırta, gülüşe gülüşe gidiyorlar... Biz oğlanlar da artlarında... Birbirimize sevgililerimizi gösteriyor, kiminki bu hafta daha güzel, onu yarıştırıyoruz. Siyah önlükten çıkıp, bu çiçekli fistanları giyince, saçlarını bellerine salıp, savurunca tanıyamıyoruz neredeyse...

Onları sinemanın kapısına dek götürüyoruz. Orada, beklemiyor, yığılmıyor, ayıp olmasın diye, devam ediyoruz yolumuza. Geçerken afişlere bakıyoruz, göz ucuyla... Renkli, cinemascop, Raj Kapor-Nergis-Avare...

Film bitinceye, sinema dağılıncaya, kızlar yeniden caddeye çıkıncaya dek, ne yapmak gerek? Bu vakit nasıl geçer?..

Önce lahmacuncuya gidiyoruz. Antep işi. Bu kez hesapları kesinlikle ben ödeyeceğim. Bunun için kaç gündür para biriktiriyorum. Her keresinde, sanki param varmış gibi, hesabı gerçekten ödeyebilecekmişim gibi elimi cebime atıp, yalancıktan yelteniyor idiysem de, Metin bırakmıyordu sonunda. Paramın olmadığını bildiği halde, bu numaramı anlamamış gözüküyor, sonunda hesaplarımızı o ödüyordu. Durumu geçiştiriyor, rahatlıyor, ama içten içe de üzülüyordum.

Nergiz, Ben, Metin ve Nurten; pastaneye gitmiş olsaydık... Hükümetin karşısındaki İmren Pastanesi'ne... Pasta yemiş, limonata içmiş olsaydık. Param olmadığı halde, hesabı ödeyecekmişim gibi davransaydım yine... Metin de; madem ki o kadar çok istiyorsun, öde o halde, deseydi... N'olurdum?.. N'apardım?.. Pastaneyi, okulu, fırını, şehri bırakır kaçar mıydım? Bir daha ardıma dönmez gider miydim?.. Nergiz ne derdi? Nurten güler miydi?.. Hayır, Metin bunu yapmazdı. O beni de ailemi de tanıyordu. Kızların yanında öyle bir duruma düşürmezdi. O benim arkadaşım. Birlikte ders çalıştığımız, sınavda kopya çekip, bahçede birlikte gezdiğimiz, beraber kız sevip, birbirimiz için dövüştüğümüz, annelerimizin pişirdiğini kapışırcasına yiyip, top oynamaya beraber gittiğimiz Metin, yapmaz bunu bana... Kızların yanında beni madara etmez...

Önümüzdeki lahmacunlar biter bitmez, garsona, hesap, diyorum. Aldırmıyor Metin. Hesap geldiğinde nasıl olsa kendisi ödeyecek. İkimiz de alışığız buna... Ben isteyeceğim, o ödeyecek... Bu hep böyle oldu. Kaç cumadır böyle.

Garson hesabı uzattığında, atılıyor yine benden önce garsonun eline. Öbür arkadaşlara da izin vermiyor. Ama benim param var, gerçekten ödemek istiyorum bu kez. Ben de onun eline sarılıyorum. Ama O da o denli sertleşiyor. Benim hâlâ yalancıktan davrandığımı sanıyor. Hesap pusulası ikimizin elinde kırışıp, buruşup, küçülüyor. Anlıyorum ki, bu yol, yol değil. Alamayacağım hesap pusulasını onun elinden. Atıyorum elimi kendi cebime, çıkarıyorum paralarımı. Kâğıt paralar... Savura savura, sallaya sallaya, Metin'e, öteki arkadaşlara göstere göstere uzatıyorum garsona... Metin'e bakıyorum, önce şaşırıyor, sonra seviniyor. Hesap kâğıdını bana uzatıyor. Kapıdan çıkarken de, özenle taradığım, her telini sıraya koyduğum saçlarımı darmadağın ediyor...

Doğruca Şıra Pazarı'na gidiyoruz. Buğday Pazarı, Saman Pazarı, Bakırcılar Çarşısı, İskarpinciler, Yemeniciler Çarşısı... İşçiler, ustalar, müşteriler, alış veriş, hal hatır, dövüş kavga... Geçmiyor vakit. Tükenmiyor zaman. Park'a çıkıyoruz. Luna Park, Çay Bahçesi, Fıskiyeli Bahçe... kumarcılar, esrarcılar, döner tabla, giden ağam gelen paşam, dövüş kavga küfür, Saka Şükrü'nün Oğulları, kızlar karılar... Geliyor o an... 'The end' diyor perde. Bitiyoruz sinemanın önünde. Sanki biraz önce öteki yana doğru gidiyorduk da, geri döndük gibi. Yolumuz düştü işte. Denk geldi.

Sinemadan çıkan bütün kızlar ağlıyor. Kadınlar ağlıyor. Belli ki Raj Kapor'la Nergis çok sevmişler birbirlerini. Sevmişler ve kavuşamamışlar... Kaderimiz... Yürünmez bunların ardından... Hadi herkes kendi evine. Bakın bakın, Fizikçi Meltem de aralarında... O da ağlıyor... Yarınki yazılıda görürsünüz bize neler yapacağını.

Sigaraya o yaz başladım.

Üç-beş yıl öncesine dek de değiştirmediğim sigara kalmadı.

Çok hatır saydım. Çok arkadaşım oldu, çok dostum. Çok konuk ağırladım. Çok hesap ödedim. Ama Metin'in hesabını bir kez... Nergiz'in hesabını, hayalen de olsa bir kez... Ona o gün yazdığım ve bir türlü veremediğim şiir hâlâ belleğimde. Şöyle yazmıştım:

YARİN YANAĞINDAN BİR BUSE ALMAK;

YANGIN YERİNDEN

BİR SİGARA YAKIMLIK ALEV ÇALMAK GİBİDİR.

Aynı dizeyi, yeniden sanki ilk kez, yeni baştan yazıyorum.

Yüksek sesle okuyorum.

Şaşıyor Ergin. Şaşırıyor. Şaşakalıyor.

Yinelememi istiyor.

Sonra da soruyor, bütün gücünü toplayarak;

«Nereden biliyorsun sen bu şiiri?»

«Nereden mi biliyorum?»

«Evet nereden?.. »

«Çünkü ben yazdım. »

«Sen mi?.. »

«Hayır ben. »

«Hayır ben. »

Mart '92

TELSİZ

Un, su, tuz, elektrik faturaları...

İşçi aylıkları, vergi beyannameleri, SSK primleri...

Ekmek fiyatları... Ekmek parası.

Herkes ekmek peşinde, o da ekmekle ekmeğinin peşinde. Gerçekten ne yapardı, hangi işle uğraşırdı, baba yadigarı bu küçük mahalle fırını da olmasa? Nasıl bir iş yapardı, yarım kalmış bir öğrenimle, önemli bir beceri edinememiş haliyle?

Babası çok uğraşmıştı.

«Oğlum oku, oğlum çalış, sana ne onun bunun sağından solundan. Başına bir hal gelir, sana bir şey olur, buna ne annen dayanabilir ne de ben. Yapma lütfen, üzme bizi... »

Onunki elbette bir baba tavrıydı. Hangi baba çocuğuna böyle demedi, demiyor? Onu koruya koruya, sakına sakına, konuşa konuşa, tarta tarta, tartışa tartışa, en önemlisi yasaya yasaya, nasıl sömürüldüğünü, niye sömürüldüğünü anlamıştı. Devletin kim olduğunu, un fabrikatörünün kim olduğunu öğrenmişti. Nasıl kurtulacaklarını da biliyordu. O yokken, gazete dergi satmaya gelen arkadaşlarını; «Şu pis bıyık bakkala girmeyin.» diye uyarıyor, on tane sıcak somunu derneğe gönderiyor, bir yandan da; «Bu bağıştır, makbuz isterim ha...» diye şakalaşıyordu. Bunları biliyordu. Ama sıra kendisine gelince işler değişiyordu. Oğlu bu işlerle uğraşmasın da kim uğraşırsa uğraşsın...

Küçük kız elini yaktı. Somun yere düştü.

Tezgâhtara dedi ki; «Sana kaç kez söyledim. Sıcak ekmeği çocukların eline çıplak çıplak verme diye. Bak gazete var elinin altında. Sarsana...»

Babası işçilerine kızarken, içi yanardı. Onu zalim, sömürgen bir patron gibi gördüğü de olurdu, zaman zaman...

Fırın bombalandığında; un, su, ekmek, tezgâh, cam, sıva, çerçeve birbirine girdiğinde ve babasını çekmeceleri dağılmış bu masanın başında ağlar bulduğunda anlamıştı ki; babası temiz yürekli işçileriyle beraber akşama dek çalışan, üstelik zor geçinen küçük bir esnaf ve bu küçük fırın onun için koca bir dünya. Daha önce babasının ağladığını hiç görmüş müydü? Babası ağlarken o küfrediyordu. Yerden bir odun parçası alıp nasıl da kovalamıştı babası onu, dışarıya... Her şeye karşın koca bunağı hâlâ çok seviyor.

Fırının önünde duran arabayı iyice seçemedi. Camdaki buğu su olmuş, damla damla, yol yol akıyordu aşağıya.

«Hasan oğlum niye silmedin camı?..» diyemedi. Diyecekti. Diyemedi. Kapıdan giren iki kişiyi değil, iki telsizi gördü.

«Yakaladık şefim» demişti.

«İkinci planı uygulayın» şeklindeydi yanıt.

Telsizi yakından ilk kez o zaman görmüştü. Hep uzaktan görürlerdi. Polisler onu iç ceplerine de koysalar, gazeteye sarıp şeker kutusu taşır gibi taşısalar da bilirlerdi hemen neyin telsiz, kimin polis olduğunu. Uzmanıydılar bu işin. Polis tanımak, birbirlerine göstermek onların işiydi. Sivil adamı nasıl tanıyacaksın başka türlü? Önce telsizinden. Kaç gram gelir acaba? Kaç düğmesi vardır? Nasıl kullanılır? Neden yapılmıştır? Metal, maden, demir? Ne?.. Ses hep böyle çirkin midir? Polisin kimliği midir?

Minibüste o,

Şubede o,

İşkencede o,

Duruşmada o,

Koğuşta o,

Telsiz, telsiz, telsiz...

Ne zaman bir telsiz sesi duysa, kendisini yeniden işkence tezgâhında sanıyor. Kimin elinde bir telsiz görse o eli kendisine ceryan veren el sanıyor.

Bütün ekmekler, müşteriler, işçiler, paralar, her şey silindi gözünden. Koptu gitti ortamdan. Telsize bağlandı. Kilitlendi kaldı. Adamların yüzüne bakmaya, söyleyeceklerini dinlemeye kaç mikron saniye kalmıştı?..

Telsizler, telsizliler yanına dek geldiler. Bunu duyumsuyor yine de adamların yüzüne bakamıyor. O alaycı bakışı, aşağılayıcı ifadeyi görmek istemiyordu. Kaçıyordu. Korkuyordu.

Sanki gerekiyormuş gibi, sanki tezgâhtar genç iki ekmeği bir yaşlı kadına tek başına veremiyormuş gibi, o yana geldi.

Kadının «İki ekmek» dediğini, parasını da verdiğini bildiği halde;

«Kaç tane istediniz teyzeciğim?» dedi.

Zaman kazanmak, karar vermek, kaçmak, koşmak, uçmak istiyordu. Yeniden sorgu, sual, işkence, tektip, direniş, boykot, görüş, mektup... Yeniden günler, aylar, yıllar...

«Onlar sıcaktır. Hamurdur. Bir dakika, size içeriden soğumuş dinlenmiş ekmek getireyim. Az bekleyin...»

Kadın şaşkındı;

«Sıcak olsun evladım, sıcak olsun...»

Kadının sesine bir ses daha karıştı, o içeriye doğru yönelmişken;

«Hakkınızda şikayet var beyefendi.»

«Şikayet mi?..»

Niye yanıt verdin ki?..

Gidiyordun işte ne güzel... İki adım atmışken o yana doğru, geriye iki adım daha kalmışken, birdenbire durulur da;

«Şikayet mi?..» diye sorulur mu? Sana ne adamın ne dediğinden, ne sorduğundan? Sen uçmana bak...

«Evet beyefendi şikayet var hakkınızda.»

Ses çok tok, kararlı ve tehditkârdı.

Telsizden gelen o kalın teneke sesi, ne anlatıyordu, ne diyordu, seçilemiyordu. mermer soğukluğunda, mermer sertliğinde... Kurşun hızında.

Tümceler hep böyle başlardı. Bunu biliyordu. «Hakkınızda şikayet var.» Bunun ne anlama geldiğini de biliyordu. «Kim, niçin şikayet etmiş? Şikayet edilecek bir şeyim yok benim.» demenin ne anlamı vardı, ne de yararı. Bunu da biliyordu.

«Peki.» dedi.

«Peki...»

Bu biraz yakalanmış olmanın, biraz kaçamamış olmanın talihsizliği, burukluğu, biraz da; «İş yine başa düştü, n'apalım, direneceğiz.» anlamlarını taşıyordu.

Telsizlilerden biri; «Hamurhaneyi göster.» dedi.

«Şu taraf» diye işaret etti. «Şu tarafta...»

İşçiler şaşkın, müşteriler meraklı, o hepten dolaşıktı.

«Bu adamlar hamurhanede ne bulacaklar? Bildiri, gazete, kitap, boya, fırça, pankart... Hamurhanede ne bulunur, hele de şimdiki zamanda? Tuzdan, undan, sudan başka?.. Ne vardır?.. Belki fare, bol miktarda fırın böceği...»

Öteki telsizli; «Siz önden buyurun.» dedi.

O önde, telsizliler arkada girdiler içeriye...

Yaşlı kadın tezgâhtara dedi ki;

«N'olmuş çocuğum? Ekmekten fare mi çıkmış?..»

«Hayır teyze, fare çıkmamış.»

«Peki ne çıkmış?»

«Bir şey çıkmamış teyze.»

«Yo, yoo... Çıkmış bir şey...»

«Çıkmamış teyze.»

«Çıkmış, çıkmış...»

Çıktılar. Üçü birlikte geldiler.

Telsizlilerden biri ötekine dedi ki; «Sen yaz tutanağı.»

O da yazdı;

«Belediyemize vaki şikayet, mahallinde tetkik edildi. İddia edildiği gibi, kirli kaya tuzuna rastlanmadı. Normal rafine yemeklik tuz kullanıldığı tespit edildi.» İmza. İmza. İmza.

«A. a. aaa....»

«Sen Ahmet'sin.»

«Sen de Mehmet...»

Gülüyordu.

Bu, buzun kaynaması, samanın yeşermesi, gazelin tomurcuklanması gibi bir şeydi. Sarıldılar. Sonra geri çekildiler.

Telsizden gelen ses ne güzeldi, ne yumuşak, ne sıcak...

«Ne arıyorsun sen burada?»

«Ya sen?»

«Tahliye olduktan sonra iş bulamadım, baba yadigarı, işte bu küçük fırını çalıştırıyorum.»

«Ben de onca yıl cezaevinde yatıp, (biliyorsun birlikte yattık,) beraat ederek tahliye olduktan sonra belediyeye girdim. Sivil ekipte zabıta müdür yardımcılığı görevindeyim.»

«Niye tanımadım seni?»

«Ben de seni tanımadım.»

«Çok değişmişsin.»

«Sen de.»

«Bu arkadaşım Şeref, yabancı değildir, o da siyasi.»

«Merhaba Şeref Bey. Ben de Mehmet.»

«Merhaba Mehmet Bey.»

«Elinizdeki şu zıkkım telsizleri görünce...»

«Şey sandın.»

«Evet şey sandım.»

«Zaten herkes şey sanıyor.»

«Bir zamanlar bu aleti kimin elinde görsek, köşe bucak kaçardık, sanırdık ki, canımızı alacak... Şimdi sizin elinizde de olsa soğuk ve lanet bir alet...»

«Yok canım o kadar da değil.»

«Savunma şimdi bana... İki dakika önce, siz şu kapıdan girdiğinizde, aklımdan neler geçtiğini bir bilseniz?»

«Tahmin ederim.»

«Evet etmelisin.»

«Bunca zamandan sonra, böyle beklenmedik bir karşılaşma başlangıç olsun. Hadi akşam meyhanede bulaşalım.»

«Buluşalım. Çay kahve de içmediniz.»

«Akşam rakını içeriz, çayı da bir dahaki gelişimizde.»

«Alışık değilim böyle yerlere, ne zamandır ilk kez geliyorum. Ayrıca içki içmesini de beceremem.»

«Canım bizim için de geçerli aynı şeyler, maksat birarada olmak.»

«Gündüz beni çok korkuttunuz, biliyor musunuz?»

«Hâlâ gülüyoruz haline. Sen eskiden böyle korkak değildin.»

«Yine değilim. Ama hiç neden yokken öyle iki telsizliyi birdenbire karşımda görünce... İrkildim doğrusu. Az daha kaçıyordum.»

«Kaçıyor muydun?»

«Ne yapmalıydım peki? Teslim mi olmalıydım, yok yere onca işkence...»

«Ama biz polis değiliz ki.»

«Zabıtayız.»

«Zabıtaların şerefine...»

«Şerefe.»

«Hayır içmem, önce şu lanet aletlerinizi kapatın. Sonra da bir yerlere saklayın, ondan sonra içelim. O buradayken sesiyle ve cismiyle beni ürpertiyorken, içmem sizinle...»

«Büyütme lütfen, alışacaksın... Kapatamayız aleti. Bizi ararlar, lazım oluruz. Başkan heran bulabilmeli bizi.»

«O zaman kendiniz için.»

«Mehmetçiğim bak, ben de başlangıçta alışamadım, her «bip» sesinde, polis geliyor sandım. Enselendim, öldüm sandım. Ama öyle değil. Bu sivil bir telsiz. Hatta denilebilir ki, halkımızın telsizi. Gelen mesajlar da, çöpler alındı mı, elektrik arızası giderildi mi, su patlağı hâlâ yapılmadı mı gibi... Ürkme lütfen. Hadi şerefe...»

«Şerefe...»

«Hayır içmem...»

«Çok oldun ama.»

«Olsun içmem. Bu alet masamdayken içmem.»

«Takıldın.»

«Evet takıldım.»

«Peki» dedi, Ahmet; «Gidip bu telsizleri kasaya emanet ediyorum. Amirimize bulunduğumuz bu yerin telefon numarasını bildiriyorum, gerekirsek öylece aramalarını rica ediyorum. Tamam mı?»

«Tamam.»

«Hadi şerefe.»

«Şerefe.»

«Şerefe.»

«Şey... Affedersiniz sizin adınız Şerefti değil mi?»

«Evet Mehmet Bey, adım Şeref.»

«Şeref beyin şerefine...»

«Şerefe...»

Gecenin ve sofranın sonuydu. Meze tabakları boşalmış, kül tablaları dolmuş, sıcaklar yenmiş, rakılar diblenmiş, göz kapakları düşmüştü. Sözcükler yayılıp duruyordu. Dernekleri, kitle çalışmalarını, polisi, işkenceyi, cezaevini anlata anlata bitirememişlerdi. Ne zamandır bu denli çok gülmemişlerdi. Cezaevinde ve duruşmalarda yaşadıkları komikliklere değil de, bugün Mehmet'in de yaşadığı gibi, sokakta yürürken, ya da yabancısı oldukları bir yere girdiklerinde, telsizlerine bakıp, kendilerinden ürken, korkan, sıvışan insanların tepkilerine gülmüşlerdi. Anılar anlatmakla bitmiyordu.

«Bak Şeref kardeşim» dedi, Mehmet, Ahmet'i göstererek; «Bu adamın bir yargıcı vardı duruşmalarda, adam iki asker üyenin yanında sivil hakim. Biraz da hakçı, hukukçu, hatta denilebilir ki, demokrat biri. Elinden gelse herkesi tahliye edecek. O da biliyor ki, darbeler, cuntalar döneminde hukuk hep ayıpların üstünü örten seyrek dokumlu bir tül görünümündedir. Onun için hepimizin tek güvencesi ve umudu. Suç maddemiz de 141. Yani senin anlayacağın komünizm propagandasından yargılanıyoruz. Adam kararını vermiş, Ahmet'i tahliye edecek, ama adamda tutunacak bir dal yok ki... Ne özür dilediği var, ne iyi bir hali, ne de ikrarı... Duruşmalar da onun için mücadele alanı sanki. Öyle sekter yaklaşıyor. N'apsın hakim? Çaresiz adam. Edemedi sordu:

- Peki evladım, anlat bakayım, nedir faşizm? Ahmet anlattı on dakika.

- Peki evladım, şimdi de emperyalizm nedir, onu anlat. Ahmet anlattı bir on dakika daha.

- Peki şimdi de komünizm nedir, onu anlat.

Dedi ki Ahmet; Sevk maddemle ilgili olarak size bir şey anlatamam hakim bey. Duruşmanın seyrini etkileyeceğinden, bu soruya yanıt vermiyorum. Çünkü siz beni bu suçtan yargılıyorsunuz.

Yargıç döndü, daktilo yazan kıza dedi ki;

- Yaz kızım; sanık yapılan sorgusunda, faşizm nedir bildi, emperyalizm nedir bildi, lakin komünizm nedir bilemedi. Bilmediği, bilemediği bir şeyin propagandasını da yapmış olamayacağından, tahliyesine...»

«Hâlâ gülüyoruz.» «Gülelim.»

«Gülelim.»

Onlar güle güle çıkarlarken, meyhanenin bir başka köşesinden, bir başka telsiz mesaj geçiyordu: «Kaydettim amirim. Her şeyi kaydettim. Şu an çıkmaktalar...»

Şubat '93

HOSTES

Yine o yöne gideceğim.

Yine otobüs yolculuğu.

Uçağa verecek denli çok param olsa, ya da tren, hiç olmazsa otobüs kadar hızlı gitse, katlanmam buna. Bir günün yarısını alıp götüren, sıkıntı ve tehlike dolu o çekilmez yolculuğun ardından bir gün daha gerekiyor ki kendinize gelesiniz.

Gidiş nedenim gerçekten çok önemli olmasaydı, bu sancıyı çekmezdim.

Biliyorum, otobüste beni nelerin beklediğini, nelerle karşılaşacağımı.

Önce, otobüse suya çamura basarak bineceğim, (nedense orası hep göl olur) Önümüzdeki merdivenlere serdikleri gazete; üstünden iki kişi geçtikten sonra, ayağa dolaşan çöp yumağı olacak.

Yerime oturur oturmaz, kül tablasına bakacağım, temizlenmiş mi diye, (biliyorum huyumu) açar açmaz, oldukça yoğun, ekşimiş bir izmarit kokusu saracak her yanı, muavini çağırıp, «oğlum bu ne» diyeceğim, uykulu gözlerini oğuştururken yanıt verecek; «Abi gece yoldan geldik de...» Şoför konuşmalarımızı duymuş olacak ki, ters ters bakacak bana. Çekinip yerime oturacağım.

Yanıma tanımadığım biri gelip oturacak. İlk önce, doğru yere oturup oturmadığını sormakla başlayacak ve devam edecek... Bana ne ondan, kim olduğundan, nereden gelip, nereye gittiğinden, sünnetinden, askerliğinden, evliliğinden... Bırakmayacak beni, biliyorum. Uyuyorum numaramı yutmayacak, kolumu dürtecek; «Ondan sonra ne olmuştu, biliyor musunuz?» diye soracak, «hı» dememe fırsat vermeden devam edecek. Kitabımı çıkartıp, kendimi sayfalar arasına gizlemeye çalışacağım, gelip orada da bulacak beni (biliyorum). İlk sorusu; «Kitabınızın konusu ne? heyecanlı mı?» olacak. Daha da beteri var tabii: «Abi geçen kısmı özetle de beraber okuyalım...»

Muavini çağırıp, ona diyeceğim ki; «Şoför Bey'e söyler misin? Lütfen, şu müziği değiştirebilir mi?» (Aslında ben senin yerinde olsam, derdim ki ona, yani şoföre, koltuğumdan yarım doğrularak; 'Kardeşim mecbur muyuz senin bu iç karartan, böğürtülü, inlemeli arabesk müziğini dinlemeye, değiştir şunu.' O da bir eli direksiyonda, dönerek arkaya; 'Kardeşim n'oluyor sana, yolcuysan yolculuğunu bil, hem niye herkes adına konuşuyorsun ki?.. ' derdi. Adlarına konuştuğum; yanımda, önümde, arkamda oturan yolcuların gözlerine bakardım bir bir... İmdat isterdim onlardan. Gözlerindeki yanıtı alınca da; kulaklarıma pamuk tıkar, otururdum yerime. ) Muavin şoförün yanına kadar gider gelir, bu arada da Ferdi'nin yerini Tayfur almış olurdu.

Bari su içeyim. «Su verir misin?»

Aman allahım, yine o plastik torba. Bir bardak su en çok nerede kıymetlidir, biliyor musunuz?

Bir plastik torba suyun yanında.

Kamışı batmaz ki bata. Batınca çıkar karşıdan. Foşş... Peçete bakınırsınız yok. Muavin geçerken; «Nasıl olsa su abi, leke yapmaz. » der de anlarsınız ki, o içerken genzinizi yakan, midenizi bulandıran, kokuları burnunuzdan dışarı çıkan plastik eriyiği sıvı, gerçekten su imiş... Rahatlarsınız.

Üstüne yemek...

Mola saati yaklaşıyor ya...

Biraz sonra çantalar açılacak, (adım gibi biliyorum) gazetelere sarılmış, piliç haşlamalar, dizlerin üstüne serilecek, parmaklar kimi zaman yalanacak, kimi zaman önlerindeki gazeteye silinecek. Ben garip garip baktığımda da; ya eliyle bir parça uzatacak, (bari göğüsten olsun) ya da buyur edecek. (Ben bir şey daha biliyorum) Bu adamlar kesinlikle ellerini yıkamayacaklar. Nereye, neye sileceklerini ise- söylemeyeceğim size.

Mola yerinde iner inmez yapacağım ilk iş; derin bir nefes almak, otobüsteki ter, ayak, ağız, izmarit ve piliç kokusundan sonra, ciğerlerimi kana kana oksijenle doldurmak değil mi? Hayır, yanılıyorum, her yanı kaplamış olan amonyak ve sidik kokusu beni tuvalete çağırıyor. Yüzyılların kireç taşları birikmiş tuvalette, dünyanın tuz ruhunu getirseniz sökemez ve yüzyıllar sonra der ki torunlarımız; «Dedelerimiz amma da pişmiş ha...» Keşke gece olsaydı da, ışıkların ulaşamayacağı bir ağaç dibi bulabilseydim. Hayır, en iyisi tutmak. Gideceğim yere dek tutmak.

Tesisleri restaurantından, dişlerini kurcalayarak çıkan adamların üstüne, belli ki, o koyu yeşil hacı yağı kolonyasından bolca dökülmüş ve yine belli ki, bu yayvan sesi, bu hiçbir ülkede rastlanmamış ve rastlanmayacak denli ağdalı sesi, normal plak devrine getirdiğinizde anlayacaksınız ki, sizi, içeriye yemek yemeye çağırıyor. (Bu adamlara, bu tonda anons etmeyi kim öğretti acaba diye, yıllardır kendimi yırtıp durdum da, bir türlü öğrenemedim. Kaç kez, kardeşim doğru dürüst konuşsana, bak işte böyle, şimdi konuştuğun gibi dedimse de; mikrofonu ağızlarına götürdüklerinde, özellikle o yayvan, ne dediği anlaşılmayan sesi niçin çıkardıklarını bir türlü anlayamadım. )

Yemek yemeyeceğim.

Belki bir kap yoğurt.

Otobüse döndüğümüzde, her yanı portakal kabukları ve kokularının kaplamış olduğunu göreceğimi iyi biliyorum. Çünkü tavuğun üstüne iyi gider meret.

Az sonra da muavin kahve ikram edecek. Nescafe... Tepsinin üstüne beyaz plastik bardakları dizmiş. Önce sıcak su koymuş, (mola yerinden aldığını biliyorum) sonra kahve, (kahve paketinin kenarını dişiyle açmış) Toz şeker bir tabağın içinde kenarda duruyor, (elbette tepside) Titreye titriye geliyor muavin. Devirdi devirecek. (İşte tam da bu arada bir tekerimiz çukura düşsün de siz asıl o zaman görün kahve tepsisini. ) Başarıyor. Yanımıza dek geldi. Bir eliyle tepsiyi tutarken alttan, öbür eliyle, bardaklardan birini kavradığı gibi tepsiden, (beş parmağının besiyle birlikte)... Lanet olsun, oğlanın beş parmağının beşinin de tırnakları iki aylık. Beşinin de araları simsiyah. Kahve de ne güzel kokuyor... Saatlerdir burnuma gelen tek güzel koku. «Sağol» diyeceğim ona, «İçmeyeceğim.»

Her birini ve benzerlerini defalarca yaşadığım bu olanları, yeniden yaşayacağım korkusu ve çekingenliğiyle otobüse ilk adımımı attığımda, merdivenlere gazete serilmediğini gördüm. Yere baktım, kuru. Eh, güzel... İyi bir başlangıç... Daha da iyisi, şoför koltuğunun yanında bir genç kız duruyor, gülümsüyor, gözlerinin içi gülüyor... Şaşı mı ne?.. Ya da bana öyle geliyor... Saygılı, sempatik bir ifadeyle; «Hoşgeldiniz, efendim.» diyor. «Şu işe bak!» diye söyleniyorum, «Adam oluyoruz.» diye seviniyorum. Başımla selam veriyorum. Teşekkür ediyorum, geçip yerime oturuyorum. Kızı izliyorum. Ceketi, gömleği, boyunbağı... Kendini THY'nın hosteslerine benzetmiş, olsun. Yakışmış. Yakışmış mı? Otobüslerimizde hostes çalıştırmaya başlamışız ya... Ötesi gelir. Giderek, plastik su torbasını da atarız, muavinlerimiz tırnaklarını da keser, tuvaletlerimize mermer de döşenir, ernet bile kokar... Her şey böyle başlar... Bir ucundan... Ne zamandır otobüs yolculuğu yapmamışım... Neredeyse bir yıl olmuş... İyi. Hızlı değişiyoruz.

Tam vaktinde kalkıyoruz.

Önümdeki iki genç, birbirlerine hostesi göstererek, bir şeyler konuşuyor ve gülüyorlar. Başımı eğip, duymaya çalışıyorum. Pencere kenarındaki öbürüne diyor ki; «Yer değiştirelim de, geçerken bana sürtünsün.» Biz biraz zor değiştiririz, diye düşünüyorum.

Toparlanıp kendime geliyorum, koridora sarkmamak için kolumu içeriye topluyorum. Dışarıyı Seyre koyuluyorum. Şehir bitmek üzere...

Kız anons ediyor.

Adı Aynur'muş. Bize yardımcı olacakmış... Sesi çok kaba. Vurguları yanlış. Konuşurken nefes alacağı yeri de bilmiyor. Evet artık eminim, bu kızın elbisesi de yakışmamış. Anonsu bitirip, öndeki tek koltuğa oturuyor.

Ben gazetemi okuyorum. (Yanımdakine fırsat vermemeliyim.)

Gazetemin kanatlarını çok açmışım. (Yoksa bilerek mi?) Geçerken sürtündüğünü görüyorum kızın, çabuk toparlanıyorum ama olan da oldu. Keşke izin isteseydi, ayıp oldu.

Kolonya ve peçeteyle dönüyor arkadan. Önce şoföre döküyor. Şoför gülüyor. Kız da gülüyor. Sevmedim bu gülüşleri.

Sıra bana geldiğinde, limon kolonyası olduğunu anlayınca elimi uzatıyorum. (Tütün, çam ve daha bilmem ne kolonyalarını bir zamanlar avuçlar dolusu dökündükten sonra, izin verin de artık kolonyanın ne kolonyası olduğunu merak edeyim.)

Gülümsüyorum.

Gülümsemiyor.

Bakıyorum, başkalarına da gülümsemiyor.

İyi, diyorum. İş'de gülünmez. Şimdi iş'de. Demin garajda, otobüs henüz hareket etmemişti ve iş de başlamamıştı.

Kızı anlamaya ve tanımaya çalışıyorum.

Su rica ediyorum. Hemen getiriyor. Başımda dineliyor.

Pet şişe ve plastik bardak. Bardak bir kullanımlık.

Aman ne iyi. Kalkmıyoruz.

Ama bu kızın deodorantı?.. Nasıl desem?.. Ter kokusu daha baskın. Olsun böyle başlar her şey. Gün gelir, hosteslerimiz ter değil, parfüm kokar...

Sonra şoförün yanından kahkahası geliyor. Şoför eğilip ona bir şeyler söylüyor, o da gülüyor.

Muavinin arkada kahrından öldüğünü, su, kolonya, kahve dağıtma, anons etme, çaylar şirketten deme gibi güzel işleri elinden alan bu güzel kıza nasıl da diş bileğini, elinden gelse, onu bu dağ başında aşağı atabileceğini, hayır onu sevdiğini, aşık bile olduğunu, ama iki şoförden kendisine sıra gelmediğini, onun için hınçlandığını iyi biliyorum. Ama ne yapabilir ki çocuk? Eskiden hostes mi vardı?

Neredeyse koltukları yara yara, öne kadar geliyor muavin.

Niye geldin der gibi bakıyor şoför, çocuğa...

Onda yanıt yok. Daha doğrusu; «Hiiç... Geldim işte... Buradan yol, önümüz sıra daha iyi gözüküyor da...» dese gerek ki; şoför de ona; «Lan piç, buraya ne bok yemeye geldiğini biliyorum. Hadi defol yerine...» demiş olmalı ki...

Çocuk ta, süklüm püklüm dönerken yerine;

«Şıllık...» diyor kıza. Duymasam da...

Kız da ona;

«Büyü de gel oğlum.» diyor ve gülüyor. «N'olur, n'olmaz, yedekte kal.» diye de ekliyor.

Önümdeki gençler için durum umutsuz.

Şimdi kahve dağıtıyor kız.

Bardakları önce dağıtmıştı. Şimdi sıra kahve, şeker ve sıcak su da... Suyla kahveyi o koyuyor, şekeri kaşıkla biz alıyoruz... Olsun. Böyle başlar...

Teşekkür ediyorum.

Değil sesli bir yanıt, dönüp tebessüm bile etmiyor.

«Haaa...» diyorum kendi kendime; «Bu kıza öğretmişler ki; yolcuyla konuşmayacaksın, bakmayacaksın, gülmeyeceksin... N'olur, n'olmaz... Sen otobüsün namususun...»

Yemek molasına ulaştığımızı, önce kızın o kaba ve bozuk Türkçe'sinden anlıyoruz, sonra da, dışarıdan gelen o yayvan sesten.

Tuvaletler mermer döşeli, taharet musluğunun önünde, paslı konserve tenekeleri... Çelişki işte... Böyle böyle düzelecek.

Köşedeki masaya oturdular, iki şoför, hostes ve muavin. (Muavin geç geldi elbet.) Ben de iki masa beriye. Gülüp duruyorlar. (Muavin hariç elbet.) Sonra başka otobüslerden başka hostesler de geldi. Öpüştüler, gülüştüler, yanlarına oturdular. Sonra da öbür şoförler... (Muavinleri anladınız elbet.)

Bu yerlerde yemeye oturduğumda, hep hak veresim gelir, piliç haşlayıp gazeteye saranlara.

Ben önümdekileri yemiyorum, önümdekiler beni yiyor sanki.

Yemek biter bitmez kızlar bir masaya toplaştılar.

Başladı bir dedikodu. (Başka ne olabilir ki...)

Baktım komilerden biri, işini gücünü bırakmış, heykel gibi donmuş, kıza bakıyor. Hani derler ya, soluk almamacasına..

Ah canım benim. Sevgili küçüğüm. Hiç sana bırakırlar mı? Sırada daha muavin var.

N'apsam? Şu çocuğu nasıl uyandırsam.

Kim bilir, kaç kez baktı bu çocuk bu kıza. Kaç kez yolunu gözledi. Otobüsü gecikince, nasıl telaşlandı. Komi arkadaşına kızı gösterip, fikrini sordu. Garson Abi'ye söyleme diye nasıl yalvardı?

Kaim etli dudaklarının üstünde, bıyıkları zar-zor seçiliyor. Bir köylü çocuğu. Çevreden olmalı.

Adı ne ki?..

Ali, Ahmet, İbo, Yusuf, Apo?..

«Şiişt... lan... Baksana oğlum?»

Hayır duymuyor.

«Çocuğum bakar mısın?..»

Yine duymadı.

«Evladım baksana.»

Ta öteki sıradaki komi koşup geldi.

Dürttü çocuğu.

Baktırdı bana. «Oğlum şeker verir misin?» Koştu şekere.

Şeker kutusunu, masamdaki şeker kutusunun yanına koydu.

Gözlerinin içi ışıl ışıldı.

Olsun. Böyle başlar.

Bir ucundan.

Otobüslerimizde hostes çalıştırmaya başladık ya...

(Sahi yahu... Yanımdaki adamı unuttum ben.)

Mart '93

GÖZE

Orta Anadolu bir bozkırdır. Nehirler oradan doğarlar da, gider deniz kıyısındaki ovaları sularlar. Doğduğu ve geçtiği yerlere hayretmezler nedense? Yolları boyunca, kendileriyle birlikte bir de söğüt, selvi ve kavaktan oluşmuş yeşil bir ırmak uzanır denize doğru. Zaman zaman coşup, taşıp başedilmez olunca, kıyı boyundaki bu yeşil şeritten ve eteklerindeki bostanlardan alır hıncını. Köylünün birinin yamaçtaki pancar tarlasına ulaşamaz da, oraya su taşıyan motopompu alır götürür.

İçerilere doğru ilerledikçe nehirler çay olur, çaylar dere, dereler çeşme, kaynak... Sonrası bozkır.

Bahar gelip, karlar eriyip, bütün sular nehirlere ulaşınca, yaz yolda demektir. Yazın gelip gelmediği belli olmadan daha, bütün su yolları kurur. Geriye arsız, bodur, çay boyu bitkileri kalır. Gerisi yine bozkır... Bu nehirlerin, çayların aralarında kalan uçsuz bucaksız yaylalar, ovalar, temmuza varmadan sararır, solar. Her yer bozkır. Bir dahaki bahara kadar... Ne denli kısadır bahar... Sonrası bozkır...

Kara toprak, kırmızı toprak, boz toprak... Hangi madenin pigmentini yüklenmişse rengini ondan almış. Kum, çakıl, taş, kaya, dağ... Sipsivri genç volkanlar, ihtiyarlamış masa dağlar, yelin, güneşin, karın paramparça ettiği orta yaş dağlar... Dağcıların çıkmaya değer bulmadıkları, ancak keçilerin de çıkamadıkları yalçın yamaçlar... Göklerinde ne vardır bu dağların? Kartallar... Yükseklerde, daireler çize çize, döne döne uçarlar. Gözleri yerdedir. Bir yılan kıvrılarak sürünmeye görsün, bir fare bir delikten ötekine kaçmaya görsün, daha ne olduğunu anlayamadan, kendilerini başlarına geçirilmiş bir pençenin altında göklerde bulurlar.

Uçsuz bucaksız bu bozkırın üstünde ne vardır? Keven dikeni, kangal dikeni, çakır dikeni, pıtrak dikeni, diken, diken, diken... Fare, kösnü, çekirge. Karınca ve peygamber böceği.

Bir çeşme başı, bir dere boyu, bir göl-gölet kıyısı, bir söğüt altı kim bilir kaç menzil ötededir? Bozkır nerede biter?..

Durursunuz bozkırın orta yerinde, diyelim ki, koca bir dağın önünde, bakarsınız yukarıya veya aşağıya ovaya doğru, doğada bir yaşam belirtisi bulmak, bir soluk sesi duymak istersiniz, ne mümkün?.. Tıs yok. Her şey ya sarı, ya kırmızı, ya da boz. Bir kıpırtı, bir hareket, bir canlılık? Hak getire... Yöreyi bilen biri değilseniz, mataranızda da su bitmişse, yandınız demektir.

Bu bozkırın umulmadık bir yerinde; bir yamaçta, düzlükte, kuru bir derenin başında, sahipleri kente göçmüş, artık kimsenin de ekmediği kısır bir tarlanın kulağında, bir taşın, kayalığın altında, bir uçurumun dibinde bir yeşillik görürsünüz. Uzaktan bakınca şöyle on metre, bilemedin yirmi metre çapında bir yer yeşerir durur. Boz yamacın üstünde yeşil bir ben gibi. O yeşil ben'in adı; göze'dir.

Göze; bozkırın, gözucu, gözpınarı, gözbebeği, gözçukuru, göznuru, gözaltı, gözakı, yüzakıdır. Ama bozkır bunu nereden bilsin?..

Arazi eğimliyse, gözenin üst ucundan, düz ise orta yerinden belli belirsiz bir su kaynar. Ne kaynadığını görürsünüz, ne de aktığını. Mal-davar çiğnemişse onların ayak izleri, çobanlar uğramışsa açtıkları çukur su doludur. Gece ay altında her biri yuvarlak bir cep aynası gibi parlamasa bu çukurlar, suyu da göremezsiniz. Otları çiğneye çiğneye basıp geçecek olsanız gözenin öteki ucuna, daha ilk beş-on adımda ayağınız vıcık vıcık su içinde kalır. O noktadan sonra telaş etmenize gerek yoktur, artık sakınmadan rahat rahat yürüyebilirsiniz, olan olmuştur nasıl olsa.

Bu harman yeri büyüklüğündeki göze; çevredeki dikenlere, sert, sıkı, kuru, kırmızı toprağa inat, yaşam doludur. Yılın her mevsiminde yemyeşildir. Bozkırı kar kaplar, orası hâlâ yeşildir. Kar nasıl en son orayı örterse, ilkbaharda da önce oradan kalkar. Yaz gelince coşar göze. Sonbaharın sarısına inat o hep yeşildir.

Biyoloji kitapları ad koymamışlar; bir ot türü var yalnız orada yetişir. Küme kümedir. Kökleri derindedir. Koparmak istersiniz, çekersiniz çekersiniz bir türlü gelmez, elinizi keser de kökünü vermez. Boyu otuz santim kadardır, kurşun kalem kalınlığında, yapraksız... Ya da gövde dediğiniz şey onun yaprağıdır. Arazide su ararken, kaç kuşak dede süreğinin deneyi ile olsa gerek, köylüler ilk önce onun dibine vururlar kazmayı. Öylesine de açıkgözdür ki, o en kalender bildiğimiz eşeklere bile yedirtmez kendini. Ben ona bir ad taktım: Kırnap... Bilirsiniz, kırnap, kendirden bükülme bir ip türüdür. Ölür de kopmaz. Bu ot da öyle dayanıklıdır.

Başka hangi ot yok ki gözede?

Başka hangi çiçekler?..

Ayrıktan, deve püskülüne, evelekten ısırgana dek...

Orada her ota, her çiçeğe içebileceği kadar su, kökünü salabileceği kadar toprak mutlaka vardır. Orası bir otlar, çiçekler cumhuriyetidir. Ne biri ötekinin toprağını çalar, ne de biri bir başkasının gövdesine sarılıp, yükselirken- yukarı doğru boğar öbürünü.

Gözede böcekler olmaz mı hiç? Nem böcekleri, kurbağa larvaları, örümcekler, kelebekler, arılar, tırtıllar, kırkayaklılar, otuzbacaklılar...

Hayvanlar?.. Su içmeye, serinlemeye, gizlenmeye ya da avlanmaya gelmiş; kuşlar, yılanlar, kaplumbağalar, kösnüler, kirpiler, fareler, gelincikler... Bozkırın hayvanları. Tuzak kurar, kısmet arar, karın doyurur, bozkıra dönerler.

Göze yeşerirken sulu, ıslak, nemli toprağıyla hep uyanıkken, onu dörtbir yandan kuşatan bozkır, sıkı, kuru, sert, kara toprağı, kuru dikenleri, bodur çalılarıyla onun üstüne yürür. O koca bozkır cüssesinden de utanmaz, kara yüzündeki güzelim yeşil süsü boğup yok etmeye kalkışır. Gözenin damarının nereden geldiğini bir bilse, belki bunu da başaracak ama, göze bu sırrını hiç kimseye vermez. O ince damar, o yaşam kaynağı su yolu, yerin altından gider başka gözelerin göz damarlarıyla buluşur, kardeş olur, yoldaş olur. Bir başka göze olur. Bu gizli hiç kimse anlayamaz, çözemez.

Bir arı bir çiçeğin başına konmuşken, bir örümcek kırnapların arasına ağını örmüş av beklerken, bir kertenkele gölgede tembel tembel serinlenirken, otlar birbiriyle söyleşir, çiçekler türkü çağırırken, göze birdenbire koyun sürüsünün hücumuna uğrar. Sararmış otlardan, keven filizlerinden, sap-saman artıklarından dudakları, damakları yarılmış hayvanların ne de hoşuna gider, boy boy, bol bol, cins cins, yeşil ot... Ama burası yayla çayırı değil ki... Göze. Sonuçta her birine bir tutam ot ya düşer ya düşmez. Bu baskından her ne kadar gözenin yerlilerinin yuvaları, rahatları, düzenleri bir süre için bozulursa da, bir anlamıyla da bu bir bahçıvan bakımı gibidir. Bir haftaya kalmaz, yeni filizler coşkulu bir biçimde fışkırır yeniden... Bir kara koyuna bir tutam ot, bir J>ebeğe bir damla süt olabilmek için.

Gözenin en yakın düşmanı, en yakın tarlanın sahibidir. Sanır ki köylü; kazmayla kürekle gözenin bağrını yararsa, derin bir mezar açarsa orta yere, ona bir de akış verirse, tarlasını sular... Nah sular!.. Göze bu göze... Pınarbaşı'nın kaynağı mı sanki?..

Gözenin en yakın dostu, en yakın tarlanın sahibidir. Ekin ekerken-biçerken, gölgesinde dinlenirim diye, gözeyle bozkırın tam sınırına kavak diker. Hem gözenin tacı, kuşların evi, hem de garibimin gölgeliği olur. Kavaklar büyüdükçe, gözedeki yaşam da zenginleşir. Kuşlar, tırtıllar çeşitlenir; çoğalır.

Kışın karına boranına, yazın kor parçası güneşine, sonbaharın kavurup kurutan yeline karşın, gözeyi her dem yeşil kılan nedir? Bahardan başlayan coşkusu, yaz boyu kabam kabara gündönümüne dek sürerek ilk kara ulaşır. İlk karla birlikte biraz toparlanıp, ellerini koltuk altına saklasa da, o yine içten içe yeşil yeşildir. Bu niye böyledir? Göze niçin hep güler durur bozkıra, kimi zaman hafif bir tebessüm, kimi zaman kısa bir kahkaha, çoğu kez bıyık altından... Çünkü göze, göze olduğunun ayırdındadır ve göze kalmaya kararlıdır.

Göze olmasaydı bozkırın hali nice olurdu? Ne denli garip, zavallı, yoksul, soluksuz, güvensiz ve geleceksiz bir bozkır olurdu. Yazık böyle bir bozkıra...

Nâzım Hikmet bir gözedir.

Yılmaz Güney, Yaşar Kemal, Aziz Nesin de öyledir.

Mayıs '93

KOMÜNDEN KALMA BİR SOKAK

Gazeteden kesip çalışma masamın hemen yanındaki panoya bantla tutuşturduğum bir fotoğraf var. Masamın başına her geçişte o fotoğrafa şöyle dakikalarca bakmaktan kendimi alamıyorum bir türlü. Her bakışta ayrı bir haz duyduğumu anlıyorum. Bazen öyküler uyduruyorum ona. Konuştuğum bile oluyor. Bütün amacım da onu anlamak, anlayabilmek. O hangi gelenek, hangi inanç ve hangi bilinç? Bu fotoğrafı yaratan değerleri ve tarihi düşündüğümde aşağılık duygusuna kapılıyorum neredeyse. Bir yandan da seviniyorum. Bu fotoğraftaki değerlerin illa da bana, ulusum ve ülkeme mi ait olması gerekiyor? Bu insanlığın ortak yaratımı ve kazanımı değil midir? Bu fotoğraf hangi ülkede çekilmiş olursa olsun, bu fotoğraftaki kişi ve kişiler hangi ulustan olurlarsa olsunlar, -bütün insanlığı temsil etmiyorlar mı? Kuzeyden güneye, doğudan batıya, Japon'dan Eskimo'ya, Zulu' dan Sicilyalı'ya, Arap'tan Türk'e, Zenci'den Beyaz'a bütün insanlık bir bütün olup yoğunlaşıp, şekillenip o objektife ve bu gazete kesiğine yansımamış mı? İlla da ben, ulusum ve ülkem mi olmalı? Keşke öyle olsaydı. Bunun onur ve gururunu taşımak, övüncüyle yaşamak... Ne güzel olurdu.

Günlerdir bu iki düşünce arasında gidip geliyorum. Kimi zaman; «ben, ülkem ve ulusum» fikri üstün geliyor, kimi zaman ise, «İnsan, insanlık ve insanoğlu» fikri... Galiba buruk bir acıyla, kırgınlıkla oluşan sevinç ve gurur ise hep egemen.

Sonuçta o fotoğraf günde üç beş kez gelip aklımın başına oturup kalıyor. Gülüyorum ona dakikalarca. Dostlarıma gösteriyorum, arkadaşlarıma... Sevincimi onlarla paylaşıyorum, kimi zaman fotoğrafın altındaki yazıyı kapatıp, bilin bakayım bu adam kim ve ne yapıyor, diye soru sorup onları sınava çekmekten de müthiş bir zevk alıyorum. Çünkü bütün bu zaman boyunca onunla oluyorum, onu anlamaya, yorumlamaya çalışıyorum. İnsanların yorumları, gülüşleri, giderek kahkahaları, ne denli haklı olduğumu gösteriyor. Öyle gelişigüzel şeyleri kesip panoma asar mıyım ben? Her gün gözüme batsın diye... Evet bu fotoğraf her gün, her gazetenin ilk sayfasında yayınlansın, kocaman... Her gün her televizyonun ekranına gelip otursun dakikalarca... Gazeteler başka hiçbir şey yazamasalar da olur, televizyonlar başka hiçbir şey göstermeseler de olur. Okuyucuların, izleyicilerin gözüne batıp dursun. Körlerin gözü açılsın, sağırların kulağı işitsin diye. Bu fotoğraf fotoğraf değil. Bir kurşun. Havada giderken yakalamış onu çeken. Ya da genç bir oğlanın elinde gül, sevgiliye uzanan...

Bu fotoğraf neyin fotoğrafı biliyor musunuz?

Şu: Önde bir adam var. Caddenin ortasında. Cadde boyunca uzanan trafik çizgisi tam da iki bacağının arasında kalmış. Adam ayakta, belinden yukarısı çıplak, bacağındaki bulicin olmalı. Dimdik ayakta duruyor. Sırtı bize dönük. Yüzünü göremiyoruz, bıyıklı olup olmadığını da bilmiyoruz bu yüzden. Adamın iki eli iki belinde. Heykel gibi dimdik ayakta duruyor, caddenin ortasında. Kendisinden başka hiç kimse yok yanında. Bir başına. İki eli de belindeydi ya, böylece sağında solunda birer üçgen oluşmuş ya, işte o iki üçgenden. koltuk arasından karşıyı görüyoruz, bir de adamın bacaklarının arasından, elbette sağından ve solundan da... Caddenin karşı ucunu. Adamın yaşını tahmin ediyorum, otuzdan ne aşağı iniyorum ne de yukarı çıkıyorum. Kilosu?.. Kilosu, doksan olmalı. Omuzları geniş, beli ince... Sporcu diyesim geliyor. Demiyorum. Caddeyi inceliyorum. Sağda sola dükkânlar, alçak binalar, gelişigüzel yapılar... Belli ki bir kasaba. Tabelaları okumaya çalışıyorum. Okuyamıyorum. Belli ki Türkçe değil. Omuzları parlıyor, terlemiş diye düşünüyorum. Adamlar, kadınlar, çocuklar, kediler, hatta kuşlar bile yok olmuşlar. Koca caddede yalnız bir adam var. Orta yerde. Bir başına, dimdik duruyor. İki eli belinde, boynu dik, kasları gerilmiş. Kürek kemikleri neredeyse birbirine değecek. Vücudunu öyle sıkmış. Karşıda ise ne var biliyor musunuz? Adamın tam karşısında. Yirmi metre kadar önünde. Bir cadde dolusu polis. Elleri kalkanlı, vücutları zırhlı, başları kasklı, hücuma hazır, sayılamayacak denli, birbirlerine girmişler. Kalkanların kimi küresel, kimi dikdörtgen. Kasklar parlıyor. Sayılamayacak denli çok. Polislerin elinde koca koca silahlar var. Kimi yere bakıyor, kimi havaya.

Biraz sonra şimşek çakacak, gök gürleyecek ve bunlar birbirine girecek. Polisler kendi dillerinde, «Allah... Allah...» diyerek, dalgalar halinde, düzgün sıralarla adama hücum edecekler. Adam da olanca gücüyle karşı koyacak, belki de önce o hücum edecek. Her iki durumda da, bu bekleyiş sona erecek, bu düzgün duruş bitecek, gürültü, telaş, kin, savaş olacak. Bu savaşı kimin kazanacağı belli değil. Belli olan bir şey var. Cadde bu savaşa sahne olacak. Her şeyi o görecek ve yazacak. Kuşaklar sonra, çocuklar burada bisiklet koştururken, cadde anlatacak onlara bu adamın öyküsünü, direncini ve inancını.

Meğer neymiş bu fotoğrafın öyküsü biliyor musunuz? alttaki yazıdan anlıyoruz ki...

Hayır anlatmayacağım.

Bugün Elmadağı'na gittik. Arkadaşım, eşi, çocukları Deniz, Özgün ve ben. Deniz ortabirde okuyor. Özgün beş yaşında. Biraz önceye kadar Özgün'le küstük. Yeni barıştık. Daha doğrusu o barıştı. «Barıştık değil mi Ali Amca?» dedi, ben de başladım yine onu mıncıklamağa. Dağın kuzey yamaçları diz boyu, boncuk boncuk kar, güney yamaçları ise, yer yer ıslak, çamur, kuru ve kara. Kar suları koca çay olmuş, akıp duruyor çağlaya çağlaya. Attık kendimizi karların üstüne. Havuza atlar gibi, yatağa atlar gibi, çimene serilir gibi. Mangallar yandı, salatalar, rakılar... Bir de türkü. Yücedağ başında yanar bir ışık... Özgün mızmızlanıyor, annesi diretiyor, «Oğlum şunu da yesene...» Koca bir köpek belirdi yanıbaşımızda. Çocuklar korktu ama, belli ki yiyecek bir şeyler istiyor hayvan. İriyarı, tasmalı, şu köyden olmalı. Etin kokusuna geldi. Kemik yok ki verelim, ete kıyılmaz, en iyisi yarım ekmek... Ekmek çoktu zaten, üstelik bayat. Ekmeği alır almaz koşup gitti köpek. Oturup yemedi. Doğruca derenin kenarına gitti. Kuru toprağı ayağı ile eşeledi, küçük bir çukur oluşturdu, ekmeği içine koydu, burnuyla da toprağı iteleyerek üstünü örttü. (Fotoğrafı merak ediyor musunuz?) Sonra bir daha yanımıza geldi. Belli ki bir daha istiyor. Arkadaşlarım ve çocukları çok şaşırdılar bu işe. Köpekteki akıla bak. Yiyecek depoluyor, acıktığı zaman, sakladığı yerden eşip çıkartmak üzere. Başladı bir tartışma; köpekler hep böyle mi yapar, sakladığı yiyeceğini acıktığında bulabilir mi, başka köpekler ondan önce bulurlarsa, o benimdi, ben saklamıştım ver onu bana diyebilir mi, kavga gürültü çıkar mı? (Daha anlatmayacağım fotoğrafın altındaki yazıyı. ) Galiba hayvan bu işi içgüdüsel olarak yapıyor. Sakladığı bu yiyecekleri bir daha bulabileceğini, daha doğrusu arayabileceğini, anımsayabileceğim sanmıyorum. Bir taş attım, kovaladım onu, çekip gitti. Güneş çekilince, mangal da sönmeye yüz tutunca üşüdük iyice, başladık çalı çırpı toplamaya, irice bir keven kümesinin üstüne yığdık yanacak ne varsa. Alevler Özgün'ün boyundan aşıyor. Oynayıp durduk çevresinde, sevinçle, coşkuyla... (Fotoğraf?.. ) Bir ara neredeyse Deniz'in o güzelim gür ipek sarısı saçları tutuşuveriyordu. Kızı zor kurtardık.

Fotoğrafta kalmıştık.

Evet bu neyin fotoğrafıydı?

Meğer neymiş biliyor musunuz?

Burası Fransa'ymış. Bu tek başına, karşısındaki polis ordusuna meydan okuyan adam ise bir gösterici. Fransa'lı bir köylü. Hükümet köylüler aleyhine bir karar almış, Ortak Pazar'a gireceğiz diye, ürünlerinin üstündeki korumayı kaldırmış. Vaaay, siz öyle mi yaparsınız? Fransa'nın bütün köylüleri ayaklanmış. Bu da onlardan biri. Tek başına, eli belinde, adaleleri gergin. «Gelin lan inekler, gelin erkekseniz, » diye bağırıyor gibi. Bir öncü, Donkişot.

Adamların köylüleri bile, elleri belinde, polise meydan okuyor.

Şimdi ne yapalım? Biraz sonra bu adamın ne hale geleceğine bakıp da şu diklenmesine gülelim mi? Bununla onurlanalım mı? Orada olmadığımıza, adamla birlikte dövüşemeyeceğimize üzelim mi? Onların Paris Komünü var. Onun mirasçıları bunlar. Elbette böyle olacaklar, bizim neyimiz var, diye kahrımızdan mı ölelim, yoksa, Paris Komünü kimsenin değildir, şu anda da bu adam bütün bir insanlığı temsil ediyor, o artık kendisi değil, hepimiz ondayız, diye avunalım mı?

Mart '93

HASAN DAĞI

Elele, sırt sırta, omuz omuza vermiş sıradağların, birlikte yükselişlerinde; yüceliği, yüksekliği, birlikte yaratmalarında; kardeşlik, dayanışma ve paylaşımcılık olduğunu hep bilir ve anlarım. Toroslar böyledir. Doğu Karadeniz Dağlan, Istranca Dağları böyledir. Bunlar; yan yana, birarada, birlikte olmanın, bu yüksekliği ve yüceliği birlikte yaratma ve yaşamanın doruklarıdır. Tek tek, yüzlerce, binlerce tepe, yalnız başlarına bir şey ifade etmezlerken, biraraya geldiklerinde, yüzlerce kilometre uzunluğundaki geçit vermez sıradağları oluşturabilmekte, buzullara, doruk göllerine, yaylalara, vadilere, çama, ardıca, kurda kuşa birlikte sahiplenebilmektedirler. Sıradağlar yıkılmazdır, geçilmezdir. Sıradağlar bende nedense hep, bir aşireti, kavmi, köylülüğü, köylü sınıfını, işçi sınıfını çağrıştırır. Orada imeceyi görürüm, fabrikada işbölümünü, ortak üretimi görürüm.

Bir de tek tek dağlar vardır. Bir başına. Orta yerde. Yüksek, yüce, ulu... Yanında kimseyi istememiş. Biraz Köroğlu... Biraz Dadaloğlu... Kabadayı, külhan, çelebi, lümpen... Korkusuz, mağrur... Hasan Dağı gibi, Erciyes gibi...

Altı yıl süreyle, (1970-1976) her yıl 3-5 kez, Hasan Dağı'nın eteğinden geçerek, Ankara-Adana arasında otobüsle gidip geldim. Onu taa uzaklardan gördüm. İlk gördüğümde çok şaşırmıştım. Ovanın ortasında, böyle tek başına, birdenbire yükselen, başı bulutlara değen, sırtı çıplak, yalçın bir dağı bu denli yakından ilk kez görüyordum. Bu ilgim hep sürdü. Her yolculuğumda, her mevsimde...

Yol arkadaşlarımı, yolcuları, sürücüyü, Ankara'yı, Adana'yı unutuyor, kendimi dağa veriyordum. Hava açıksa, gökyüzünün orta yerindeki dik başı, taa Tuzgölü'nün kuzey ucundan gözüküyordu. Öbür taraftan gelirken de Ulukışla'yı geçince başlıyordu gözükmeye. Bu şu demekti; 200 km çapındaki bir dairenin merkezine oturup, çevreye hükümranlık salmak demektir.

Alnımı cama dayıyor, elimi siper ediyor, buğulanan camı siliyor, onu gözlerimden kaçırmamaya çalışıyordum. Arasıra otobüsümüz küçücük derelere giriyor çıkıyor, ufak tepelerin ardına kalıyor, o kayboluyor, ben sabırsızlanıyordum.

Ona doğru gittikçe, o gittikçe büyüyordu, biz küçülürken.

Aksaray'a geldiğimizde; herkes yemek için acele ederken, ben onu rahatça görebileceğim bir yer arıyordum. Buluyordum da... Onu bir de yerden, durduğum noktadan, tam karşıdan dakikalarca, doya doya seyretmek... Başını merak etmek... Hep başını... Ayaklarımın ucuna basıp yükselmek, sanki başını görebilecekmişim gibi...

Mola sonrası yine ona doğru koşmak... Yüz kilometre hızla. Otobüsümüz sanki ona doğru gidiyor sanırken, onu kucaklayacak, şu dik, çakıl akan kuzey yüzünden doruğuna çıkacak, orada asılı kalacak sanırken, birden sağa viraj... Bu kez onu batıdan görmek.. Aksaray'dan bakıldığında; sanki bir kurşun kalem gibi, yalın, tek pürüzsüz ve sivri iken, simde güney-batısında böğrüne yapışmış bir küçük kardeşiyle birlikte görmek. Eteklerinde köyler... kimileri yarı beline doğru tırmanmaya yeltenmiş... Yine de eteklerinde kalmış...

O köylerden birinde bir çocuk olsaydım. 10-12 yaşlarında. Keçi otlatan, inatçı, sakar, ayağına çabuk, ele avuca sığmaz... Herkesin aksine keçilerimi alıp gizliden dağa çıksaydım. En kolay nereden çıkardım acaba? Aksaray'a bakan yüzü çok dik ve çakıllı... Çakıllar sanki ırmak olmuş akıyor... Şu yan, kuzey-batı yanı kayalık, uçurumlu... En uygun yanı kuzey-batı yanı gözüküyor... Otlu, topraklı, biraz da çalılık. Buradan tepeye çıkmak... Keçilerimi en güzel otlara salmak... Doruğun en doruğundaki taşın, o tek taşın başına oturup, gökyüzüne bakmak... Yıldızlara tutunabilmek için ayağımın ucunda yükselmek... Oradan, Erciyes'i, Medetsiz'i, Bolkar'ı, Aladağlar'ı, Tahtalı Dağları'nı görebilmek, hepsini tek tek selamlayabilmek... Sonra oradan ovalara bakmak... Her yere ve her şeye tepeden bakmak...

Dorukta su var mı caba? Ot var mı? Taş-toprak var mı?.. Ne var?..

Hasan Dağı'nı ilk gördüğüm yolculuğun sonunda, eve varır varmaz, ilk iş olarak büyük atlası açmış, onu hemen bulmuş, başına çökmüştüm. Oysa o bütün görkemiyle karşımda duruyor şimdi. Ne mümkün başına çıkmak, çökmek...

Şu karşı köylerden gençler, Aksaray'dan rehberler, öteki büyük kentlerden dağcılar, madenciler, haritacılar, jandarmalar... Hasan Dağı'nın başına şimdiye dek kimler çıktı acaba? Eşkıyadan başka kimler çıktı? Bir gün denk düşse ben de katılsam bu gruplardan birine, çıksam doruğuna... Kaç saatte çıkarız acaba? Kaç kez mola verir, terimizi siler, dinleniriz, sonra yine yukarıya, daha yukarıya... Oradan aşağıya nasıl ineriz? Derler ki iniş daha zormuş... Bir güne sığar mı bütün bunlar. Hayır, geceleriz orada. Ağustos olsa, deli bir dağ yeli esse, bıçak gibi kesse, dulda bir ver bulsak, sinsek oraya...

Yanardağmış eskiden. Yanan bir dağ... Anadolu'nun en genç yanar dağlarından biri. Erciyes'in kardeşi... Baksana yapısına, doruğuna eteklerine... Taş ve toprak yapısına. Sanki bu coğrafya parçasına sonradan getirtilip oturtulmuş gibi. Uzaktan bir konuk gelmiş, oturmuş orta yere, bir daha gitmemiş, kalakalmış gibi... Öyle iğreti.

Eşkıya yurt tutmuş orayı kendine. Aşağıları vurup vurup yukarı taşımış. Köylüler kan ağlamış yıllarca. Jandarma gidemez, kurşun ulaşamazmış oraya... O yıllarda yaşasaydım, Fransız'ın Toroslar'a dayandığı yıllarda. O eşkıya grubunun içinde olsaydım. Haydi soyguna deselerdi, yine de bir yolunu bulur, soyguna inmez, dorukta kalır, ovayı seyrederdim.

Burada, otobüsün bu penceresinden orayı, yine o dağbaşını merak ediyorum. Ne var orada?.. Yanardağın ağzı yok mu? Küçücük de olsa, bir krater gölü yok mu? Bir ardıç ağacı, bir ardıç kuşu yok mu?.. Diz boyu ot, bir kertenkele, bir karınca sürüsü yok mu? Bir eşkıya ini, kale kalıntısı, ağıl yıkıntısı, kuş yuvası, karınca yuvası... Kuşlar böcekler... Sürünenler, koşanlar, uçanlar... Ne var orada?.. Oradan burası nasıl gözüküyor? Bu otobüsü görebilir miyim? Bu pencerede beni görebilir miyim?..

Keşke orada olsaydım. Bu otobüs Ulukışla'nın oradan, Torosların arasından çıkar çıkmaz onu gözlerimle yakalasam, ara sıra kaybetsem de dağın eteğine kadar getirsem, şu pencereden bana bakan bene el etsem, sonra Aksaray'dan geçirip, Tuz Gölü'ne doğru yol etsem... Tam üç saat sürerdi bu yolculuk...

Dedim ya; altı yıl süreyle, her yıl 3-5 kez onun yanından geçtim. Bana küser diye, Ankara-Adana arasında hiç gece yolculuğu yapmadım. Her gidiş gelişimde konuştum onunla. Selam verdim. Selam aldım. O benim annem olmuştu elini öpeceğim, sevgilim olmuştu saçlarını okşayamadığım, dostum olmuştu elini sıkamadığım... Ama doruğunu hep merak ettiğim, yüksekliği ve yüceliği yanında, aşağılarda, eteklerinde küçücük kaldığım. Kendimi aşağılanmış sandığım.

Epeyce bir süre (1976-1990 arası) o yolda hiç gidip gelmedim. Hasan Dağı'nı görmedim. Ama hiç unutmadım da... Ne zaman bir film görsem dağları gösteren, bir kartpostal görsem dağlara dair, hemen aklıma Hasan Dağı gelirdi. O filmlerde ve fotoğraflarda gördüğüm dağlar sanki Hasan Dağı gibi gelirdi bana. Sonra da bu benzetmelerim nedeniyle kızardım kendime. Çünkü ben Hasan Dağı'nı kuzeyden, batıdan, güneyden, uzaktan, yakından, ağustostan ocağa dek her yerden ve her zaman görmüş; başını, doruğunu, hep merak etmiş, düşler kurmuş, onu kendime, anne, sevgili, dost kılmıştım... Bu yabancı dağlar da kimdi?..

1991 yılı sonbaharında, Adana Seyhan Belediyesi'nin düzenlediği kültür etkinliklerine bir yazar olarak çağrıldığımda, duyduğum sevinç ve coşkunun nedeni; yıllarca öğretmen olarak çalıştığım bu güzel kentimizi, öğrencilerimi, öğretmen arkadaşlarımı, dostlarımı, yeniden görmek, bir anlamda hasret gidermekten çok; Hasan Dağı'nı bunca yıl aradan sonra yeniden göreceğim içindi.

Adana'ya gitmek üzere sabah otobüsüne bindiğimde onu yeniden anımsamaya çalışıyorum. Kuzeyden nasıl gözüküyordu? Bu mevsimde hangi renklere bürünüyordu? Başı bulutlu muydu? Batıdan, güneyden uzaktan, yakından... Hasan Dağı sana geliyorum. Dilimde bir türkü. Ruhi Su söylüyor.

Gidiyor kalktı göçümüz.

Gülmez, kan ağlıyor içimiz.

İnsan olmaktır suçumuz.

Hasan Dağı, insan olmak...

İşte oradasın. 15 yıl önceki gibi. Hiç unutmamışım. Hiç değişmemişsin. Yine o soru: Söyle bana; başında ne var senin? Nasıl çıkılır oraya? Kaç saat sürer, kaç gün?.. Ekip, cip, bot, halat, tulum, matara, termos, para, zaman... En önemlisi, adalelerde güç, güç, güç... Düşler artık yetmiyor bana, seni istiyorum, seni...

Ankara'ya dönmek üzere, sabah on uçağı için alınmış bileti bir gün önceden elime uzattıklarında, şaşakalmıştırn. Uçakla dönmeyi hiç düşünmemiştim. Yine gündüz dönecektim, yine otobüsle, ama bu kez Hasan Dağı'nı, güneyden gelirken, doya doya seyredebilmek düşüyle... Bu düş bozulmuştu. Üzgündüm.

Uçak havalandığında içim ürperiyordu. Aşağıda; asfalt yollar, toprak yollar, su kanalları, tarlalar, kentler, köyler yamaçlar, vadiler, dereler, çalılıklar, dağlar... Çukurova geride kalmıştı... Yükseliyorduk... Toroslardaydık... Toroslar yoktu. Bulutlar vardı. Biz bulutların üstündeydik. Oysaki Adana günlük güneşlikti. Torosların üstünde bulutlar küme kümeydi, öbek öbek, yumak yumak, bembeyaz, ışıl ışıl, sonsuz, uçsuz bucaksız... Güneş doğudan vuruyor, ben uçağın sol tarafındayım, batıya bakıyorum, güneşin ısıttığı yana doğru. Alnım cama yapışık... Hostes «Altı bin metredeyiz» diyor. Umurumda değil kahvaltı, kahve... Ben aşağıyı istiyorum. Toroslar'ı görmek, Adana-Ankara Karayolu'nu izlemek, Mersin Kavşağını bulmak, oradan kuzeye, Toroslar'a tırmanmak, Bürücek Yaylası'na çıkmak, Gülek Boğazı'ndan geçip

Pozantı'ya ulaşmak... Sonra Çiftehan, daha sonra Ulukışla ve Hasan Dağı... Eteğinde Aksaray, biraz ötede Tuz Gölü... Ben bunu istiyorum... Ama aşağıda bulutlar, ışıl ışıl, yamaçları, gölgeleri, vadileri, dorukları, etekleri olan bulutlar coğrafyası... Aşağıyı görebilmek için bir pencere bile yok... Derken perde aralanıyor, yorgan kalkıyor, Toroslar bitiyor, işte aşağıda Ulukışla... Ulukışla'dan sonra Hasan Dağı'na doğru uzanan, cetvelle çizilmiş gibi dümdüz uzanan siyah asfalt yol, çevresinde bir tek ağacın bile olmadığı, çöl benzeri, dümdüz boş arazi, buradan uçaktan altı bin metreden bile ürkütücü...

Bu gidişle, uçağımız bu doğrultudayken, tam da Hasan Dağı'nın... Evet işte orada... Sol yanımda, gözümün önünde, burnumun ucunda, yanıbaşımda... Elimi uzatsam başına değecek... Ne kadar yakınsın bana, ne kadar yanımdasın...

Yıllarca ve yıllarca sana; uzaklardan, yakınlardan ama hep aşağılardan bakmak... Şimdi tepeden... Senin doruğunu görebilmek, tepeni, üstünü, yanını yöreni, sağını, solunu ve doğunu... Elimi uzatsam başını elleyeceğim, küçük bir kız çocuğunun başını okşar gibi, bir oğlan çocuğunun saçlarını karma karışık eder gibi... Ne değiyor elime?.. Üç, beş çalı dalı... Beş-on kaya yosunu... Ve aşağıda Aksaray'a doğru giden bir otobüsün penceresindan buralara, doruğa doğru bakan bir çift göz... Beni görüyorum buradan...

Bir de, bu dağın, bu yalnız dağın, bu Köroğlu, Dadaloğlu, kabadayı, çelebi, külhan, korkusuz, mağrur dağın, öyle pek de yalnız olmadığını, belki, daha engin ama bir silsileyle Aladağlar'a, Toroslar'a bağlandığını, sırtını onlara verdiğini, onların bir kolu, eli, parmağı olduğunu görüyorum... İşçilerin önünde bir işçi... Gözcü...

Mayıs '92

SON