Anthony Burgess BİR ELİN SESİ VAR

Asıl adı John Burgess Wilson olan yazar 1917'de Ingiltere'de doğdu. Manchester Üniversitesi'nde Ingiliz edebiyatı ve sesbilim öğrenimi gördü. Otuz yaşlanna kadar en büyük arzusu besteci olmaktı. Bir senfoni dahil, çok sayıda müzik eseri besteledi. 1940-46 arasında Ingiliz ordusunda yer aldı, 194650 yılları arasında Birmingham Üniversitesi'nde öğretim üyesi olarak görev yaptı. 1954'ten 1959'a kadar Malaya ve Borneo'da Eğitim Bakanlığı görevlisi olarak çalıştı. 41 yaşında İngiltere'ye döndüğünde beyninde bir tümör olduğunu ve bir yıl içinde öleceğini öğrendi. Burgess o bir yıl içinde beş roman birden yazdı. Kendisine yanlış teşhis konulmuş olduğu anlaşıldıktan sonra da aynı hızla yazmayı sürdürdü. Yapıtları arasında yayımlanmış 16 roman (A Clockwork Orange [Otomatik Portakal], Nothing Like The Sun, The Malayan Trilogy vb.), beş eleştiri kitabı, çeşitli senaryolar ve çok sayıda makale bulunmaktadır. Romancılığının yanısıra gazetecilik, eleştirmenlik ve dilbilim çalışmaları da olan Burgess, çağdaş Ingiliz edebiyatının en verimli yazarlanndan biridir.

Metis Yayınları, Başmusahip Sok. 3/2 Cagaloglu 1 İstanbul Tel: 528 35 88

Metis Edebiyat Dizisi - 5 Bir Elin Sesi Var, Anthony Burgess Özgün adı: One Hand Clapping Baliantine Books, 1973

Birinci Basım: Nisan 1989 Bu çevirinin bütün yayım hakları Metis Yayınları'na aittir.

ISBN 975-7650-09-9

Yayın Yönetmeni: Müge Gürsoy

Dizgi: Metis Yayıncılık Ltd.

Baskı: Ayhan Matbaacılık Cilt: Nurettin Mücellithanesi

Anthony Burgess

BİR ELİN SESİ VAR

İngilizce'den Çeviren: ROZAHAKMEN

METİS YAYINLARI

ı

Benim adım Janet Shirley, kızlık soyadım Barnes, kocamın adı da Howard Shirley'di; bu öyküde o yinni yedisini sürüyordu; ben yirmi üçümü yeni bitirmiştim. North Bradcasterda, Shortshawe Belediye Si-tesi'nde, kent merkezine açılan Whitgift Caddesi'ne paralel Crammer Sokagı'nda, 4 numarada oturuyorduk, haftalık kiramız otuz iki şilin altı peniydi. Bizim sokağın biraz ilerisinde Shoe Lane vardı —hâlâ da var sanırım— TV reklâmlarında Shining Shoe Lane (Pırıltılı Pabuç Sokagı) diye görünmesi, orada yaşayan herkesi, sanki akıllıca bir şey yapmışlar gibi aptalca gururlandırırdı. Bizim tarafımızdaki bütün sokaklara piskopos adları verilmişti —Ridley, Latimer, Fisher, Laud— bu yüzden de TV reklâmlarında bu sokakları kullanmayı kimse istemezdi. Howard, Oak Crcscent Kullanılmış Araba Pazarında çalışıyor, ben de Hastings Road Süpennarketi’nde rafları yerleştirme işine yardım ediyordum; yani o sıralarda dikkate deger bir özelliğimiz yoktu. Televizyonumuz, evin içinde taşınabilir, çanta gibi saplı bir radyomuz, çamaşır makinemiz, bir de elektrik süpürgemiz vardı, ama arabamız ve çocuğumuz yoktu. Evlendiğimizde ben on dokuz yaşındaydım. Bizim ailede bu, küçük yaşta evlilik sayılmıyordu, annem on altı yaşında, ablam Myrtle (Sadler) ise on yedisinde evlenmişti. Ablam Myrtle, daha sonra göreceğiniz gibi, evliliğini yüzüne gözüne bulaşunnışu, ama bunun erken evlenmekte hiç ilgisi yoktu, Michael gibi bir adamla, kaç yaşında evlenirse evlensin, zaten yürümezdi evliliği.

Howard'la tanıştığımızda ben Hawthorn Road Deneme Lise-si'ndeydim, daha on beş yaşındaydım, Howard norrnal liseyi bitireli üç

yıl olmuştu. Okuldaki kızlann çogu gibi ben de yaşımdan büyük gösterirdim, okulda öğrenecek pek bir şey olmadığından, zamanımızın çogu, üstümüzle başımızla ilgilenmekle geçerdi. Şunu da belirtmek isterim ki, Miss Spenser haftada iki kez bize Makyaj, Davranış ve Giyim dersi verirdi, ama zavallı kadıncağız bu işlerden hiç anlamazdı. Aynca biz böyle şeylerin okulda öğretilmesinden yana değildik, yurttaşların ödediği verginin daha yararlı işlerde kullanılması gerektiğini düşünürdük. Ayrıca Baloda Dans ve Ev tşi derslerimiz de vardı. Ö!tfetmenlerin hiçbiri verdikleri dersler konusunda bilgili değildi, okul hayatımızı mutlu kılma çabaları bazan acıklı olurdu. Genç, sakallı Mr. Slessor kendisinin "beatnik" olduğunu söyler, kızlara fıstık, erkeklere moruk diye hitap ederdi. Aslında bize İngilizce öğretmesi gerekiyordu, ama "kralın muhabbeti beni açmıyor" derdi. "Acayip moruk, çok uçuk." Acınacak bir durum. Tarih öğretrneni Mr. Thornton, bütün o geçmişteki krallarla kraliçelerin bizi ilgilendirmediğini düşündüğünden, yalnızca gitar çalıp çok sıkıcı şarkılar söylerdi. Yani tarih öğrenmemize de izin yoktu, oysa ilkokulda tarihim iyiydi. Bir de yaşlı, oflayıp pollayan Mr. Portman vardı, heybetli bir adamdı, Fen dersine gelirdi, ama o da biz kızları küçük deney odasına yardıma çağırıp üzerimize solumaya biraz fazla meraklıydı. Bir keresinde ona vurdum, ama o bir şey yapmadı. Hawthom Road Deneme Lisesini bitirdiğimde hiçbir şey öğrenmemiştim; ama kızların, hele benim gibi güzel kızların, pek fazla bir şey bilmesi gerekmez derler. Övünmek gibi olmasın ama, gerçekten çok alımlı bir görünüşüm vardı, beni görenler ıslık çalardı, üstelik hazırcevaptım da; ömegin bir partide çocuğun biri "Ne var ne yok, fıstık?” dediğinde, "İyilik sağlık Drakula" demek gerekirdi. Ama bazılan o kadar cahil olurdu ki, Drakula'nın ne olduğunu bilmezlerdi, o zaman başka bir cevap bulmak gerekirdi.

Howard o tiplerden değildi; ciddi bir çocuktu, atletizmde başarılıydı. Çok esrarengiz bir çekiciliği oldugu halde, aslında alçakgönüllüydü. Yüksek düzeydeki işlere kafasının çalışmadığını (zaten bu işler pek para getirmez), otomobil motoru gibi pratik konulara yatkın olduğunu söylerdi. Kitaplar, sayılar, lise bitirme sınavını geçenlerin bildigi türde şeyler Howard'a göre değildi. Howard bitirme sınavında çok başarılıydı, ama sınav kâğıdıyla ilgili sorun çıkmıştı, mümeyyizler kopya çektiğini, cevaplan kitaplardan kelimesi kelimesine kâgıda geçirdiğini söylemişlerdi. Sonra okul müdürü, Howard'ın ender rastlanan, fotoğraf makinesi gibi bir beyni olduğunu, gördüğü şeyleri sanki fotoğrafını çeker gibi kaydettiğini açıklamıştı. Gerçekten de beyninin çalışma biçimi çok garipli. Howard'a herhangi bir şeyi gösterdiğinizde, şarkı sözü, kilap sayfası, ad listesi, ne olursa olsun, bir bakıp gözünü kapar, sonra okuduğu şeyi hiç yanlışsız tekrarlardı. Aslında bu yeteneğiyle televizyona çıkmalıydı, daha sonra göreceksiniz ya, bir bakıma çıktı da; ama bunun akıllılıkla falan hiç ilgisi olmadığını söylerdi. Fotoğraf çeken bir beyni olduğunu, bir sürü insanın da böyle beyinlere sahip olduğunu ve bunun hiçbir anlamı olmadığını söylerdi.

Tanışmamız, ikimizin de dansa çok meraklı oluşumuz sayesindeydi. Çok atletik biçimde rock-and-roll yapardık, Howard beni omzunun üzerinden fırlatır, ben bir bacağımı öne, öbürünü arkaya uzatıp oturur, bu tür hareketlerimizle bol bol alkış toplardık. Bir iki ödül de almış, bunun üzerine büyük yarışmalara katılmıştık, ama önemli yarışmalarda Danimarka'dan, İsveç'ten tatile gelmiş, sarışın, incecik, yanık tenli çiftlere yenilirdik hep. Ben de sarışın ve inceciktim, ama onlar gibi değil, daha İngiliz gibi, bilmem anlaiabiliyor muyum, TV reklamlarına çıkan mankenler gibiydim. Hep olduğumdan daha büyük gösterirdim, pop şarkıcıları hayranlarının kulüplerine katılıp çığlık atmalar falan gibi bir yeniyetmelik dönemim olmadı hiç. Sanırım Ho-ward'ı çeken de bu oldu, gerçek anlamda ciddi olmadım hiç elbette, ama öteki kızlardan biraz (&ha aklı başındaydım.

Howard tanıştığımızdan altı ay sonrasına kadar beni sevdiğini söylemedi; o sıralarda bile başka çocuklarla çıkıyordum —mahallenin yıldızları derdim onlara, gerçi pek yıldız sayılacak biri de yoklu aralarında ya— ama çıktığım çocukların hiçbiri Howard'a benzemezdi. Howard aya, yıldızlara bakıp, "Düşünsene, milyonlarca mil uzaktalar" der, bazan beyninin kaydettiği kesin rakamları da söylerdi. Howard'ın tok bir sesi vardı, Michael Denison'a benzetirdi bazan sesini. Sesinin yardımıyla çok iyi bir satıcı olabilirdi isteseydi, ama hiçbir zaman pek hırslı olmadı. Evlilikten ilk sözeden ben olmuştum —o sırada on alu yaşındaydım— ama Howard beklememiz gerektiğini söylemişti. Ho-ward'a Elm Street Garajı'nda yağ, pas içinde çalışmaktan daha iyi bir iş bulması gerekeceğini söylediğimde yeterince para kazandığını söylemişti. Onun hiç hırsı olmaması konusunda birkaç kez kavga etmiştik, sonra ayrılmış, tam üç ay boyunca ayn kalmıştık; ben birbiri ardına birçok çocukla çıkmıştım, hepsi de müziğe tempo tutarnayıp parmaklarını şaklatan, mesajı kapmaktan sözeden, "abicim uçurdu bu beni" diye konuşan beş para etmez çocuklardı. Sanki yine okulda Mr. Slessor'la karşı karşıya kalmış gibiydim. Howard'ı orada burada kederli kederli tek başına dolaşırken görüyordum, içkiye başladığını duyduğumda barışmamız kaçınılmaz oldu. On yedinci doğum günümden hemen sonra nişanlandık. Sonra da ciddi ciddi planlar yapıp para biriktirmeye başladık, Howard Oak Crescent Kullanılmış Araba Pazarı'nda daha iyi bir iş buldu. Eskisine göre sevişmelerimiz de ciddileşti; ama birkaç kez parkta, ağaçların arasında "Koyak" dediğimiz yerde kendimi ona teslim etme noktasına çok yaklaştığım halde sevişmelerimizin fazla ciddileşmesine hiç izin vermedim. Her neyse, uzun sözün kısası, ben on dokuzumu bitirdiğimde evlendik. St. Olave Kilisesi'ndeki küçük, güzel, beyaz gelinlikli nikâhtan sonra Horrock'ta portolu, beyaz şaraplı, Renshaw'dan ısmarlanmış üç katlı düğün pastah bir düğün oldu, herkes bizi, biz herkesi öptük. Bu düğün babama biraz pahalıya patladı, ama Baxendalc'de ustabaşı olarak iyi para kazanıyordu; üstelik iki kız çocuğu doğduğunda er ya da geç böyle bir masrafı olacağını biliyordu herhalde. Her neyse, işte Howard'la ben artık karı kocaydık, Tanrı bizi ayırana dek.

Belediyenin sosyal konutlarında oturabilmek için adımızı yazdırıp sıramızı beklerken annem babamla oturduk (Howard'ın annesiyle babası hava saldırısında ölmüşlerdi, Howard'ı Tinmarsh'taki teyzesi büyütmüştü). Aynı evde oturmak pek hoşumuza gitmiyordu, duvarlar da çok inceydi. Ama şanslıydık, çünkü Bradcaster'daki bekleme listesi pek kabarık değildi, kendi evimize taşınıp iki üç parça eşyamızı yerleştirip sonra yavaş yavaş yeni eşyalar almak çok heyecan vericiydi. Ev için bir şeyler almak her zaman gerçek bir zevktir, uzun süre, birbirimize aldığımız armağanlar hep kömür kovası, mutfak eşyası gibi şeylerdi. Çoğu kişi gibi bizim de taksitle aldığımız yığınla eşyamız vardı, ama Howard'ın hem ücretli, hem primli iyi, temiz bir işi vardı, ben de Hasûngs Road Süpermarketi'nde fasulyelerle sabun tozlarını raflara yerleştiriyordum. Çocuk isteyip istemediğimize bir türlü karar ve-remiyorduk; Howard sürekli, büyük bir ciddiyetle Yeni bir Savaş Tehlikesinden ve Hidrojen Bombasından sözediyor, böyle bir zamanda dünyaya yeni bir çocuk getimıenin haksızlık olacağını söylüyordu. Evlendikten sonra daha da ciddileşmiş, Sorumluluklarım dediği şeyleri dilinden düşürmez olmuştu. Howard'ın söylediklerine pek kulak asmıyordum, ama anne olmak istiyor muyum, istemiyor muyum, karar veremiyordum. Bazı akşamlar, Howard şöminenin yanındaki koltukta, ben onun yanıbaşındaki halının üzerinde oturmuş televizyon seyrederken, üst kattan küçük bir çocuğun "Annecim" diye seslenmesi ne hoş olurdu duygusuna kapıldığım oluyordu. Bu duygu özellikle, anneyle çocuğu aynı sabunu kullanırken, ya da anne çocuklannı çok sevdiğinden, bütün giysilerini Blink’le ya da başka bir deterjanla yıkarken (aslında hepsi aynı şey) ya da anne, baba ve küçük çocuklarını besleyici, lezzetli Şu ya da Bu Hazır Balıklarını yemeye hazırlanırken gösteren reklamları seyrederken geliyordu. Ama Howard’la ben, hayatımız pek heyecanlı geçmese de, birlikte iyi vakit geçiriyor, akşamları dans ediyor, sinemaya gidiyorduk (Sinema aslında para vermek zorunda olduğunuz büyük ve biraz rahatsız bir TV gibidir). Bazı hafta sonları Howard Araba Pazarı'ndan ödünç bir otomobil alırdı; birlikte kırlarda bir yerlere gidip çay içerdik. Bir iki kez gerçekten büyük bir araba almıştı —Bentlcy, Cadillac falan gibi, arabalardan pek anlamam— Bradcaster'dan kilometrelerce uzaktaki taşra kasabalarından birindeki otellerden birine yemeğe gitmiştik. Hani alçak tavanlı, duvarları bakır kaplı, her yanı Oxo etsuyu kokan yerler vardır ya, onlardan birine. Ben dünyalar güzeli, Howard BBC sesiyle etkileyici, dışarıda koca otomobilimiz, görenler bizi bir şey sanırdı. Zavallı Mr. Sless-or’ın deyimiyle, acayip havalı takılmıştık. Arada bir böyle bir şey yapmak hoş oluyordu.

Arasıra Howard’m sıkıntılı olduğunu farkediyordum. Dediğim gibi, hırslı biri değildi, ama bir iki kez, özellikle bir filmden, TV programından, ya da Daily W/'ndow'da bir şey okuduktan sonra, "Yahu şu dünyanın nesini göreceğiz hayatta?" ya da "Senin elmaslarla, minklerle kaplanman gerekirdi" demişti.

O zaman ben de "Öyleyse niye bir şeyler yapmıyorsun?" diye karşılık vermiştim, aslında ciddi değildim söylediğimde, çünkü gerçekten şükredilecek bir durumdaydık, evimiz, televizyonumuz, dolapta bir şişe portomuz, kilerde yeşil limonlanmız vardı, arada bir gezmeye gidip kendi çapımızda hayatın tadını çıkanyorduk.

Bir gece Howard çok ci^di bir konuşma yaptı: "Kesinlikle hırsızlık yapamam, hırsızlık yanlış bir şey olduğundan degil, yanlış degil çünkü, ama çalmak çok basit bir yol. Demek istediğim, bizim patron biraz eski kafalı, çok eski model bir kasamız var, paraları oraya tıkıştırıyoruz, bazan epeyce yüklü para oluyor. Birkaç yüzlüğü gözümü kırpmadan aşırıveririm, ikimiz atlar trene, Londra'ya ya da başka bir yere gideriz, kimse de bizi bulamaz. Ama degmez. Zengin olacaksak, dürüstçe yapmalıyız bunu. Ancak şans sayesinde zengin olabiliriz, senin benim çabalarımla degil. Scnle benlıeyiz ki?"

"İltifatına teşekkürler" dedim, igncleyerek.

Howard kaşlarını çaup, "Hayır hayır" dedi. "Ne demek isledigimi biliyorsun. Yani dünyaya verebileceğimiz, yetenek falan gibi fazla bir şeyimiz yok. Dünyanın almak için ayılıp bayılacagı bir şeyimiz de yok satılacak. Ayrıca ben senin öyle zengin olmanı istiyorum ki, banknotlarla sigaranı yakabil ı."

"Sen sportotoda kazanmaya bak oğlum" dedim. "Belki tutturursun."

"Aman, sportotonun içine sıçayım" dedi Howard kızarak. Ben de ona kızdım, bu tür laflardan hiç hoşlanmazdım. Okuldaki matematik hocamız, erkek öğrencilerin hoşuna gider diye böyle konuşurdu. Mr. Lithgow. "Yani” dedi Howard, "demek istediğim şu: Sözgelimi bir ay boyunca milyonerler gibi yaşamak isterdim."

"Sonra Kullanılmış Araba Pazarı'na dönmek üzere mi?"

"Hayır," dedi Howard. Hep böyle sürprizierle doluydu. "Sonra geberip gitmek üzere; hayaun tadına baktıktan sonra. Çünkü her şeyi denedikten sonra yaşamaya deger pek bir şey kalmıyor, değil mi?”

"İltifauna teşekkürler" dedim yine.

”Evet, biliyorum, senin için yaşayabilirim. Ama eğer ölürsem, ikimizin birlikte ölmesini isterim, bir tek beden olarak, evlilik yemininde söylendi^ gibi. B^azan" diye dalarak sürdürdü, "işte müşteri beklerken ikimizin krallar gibi yaşadığımızı, gelecegi hiç dert etmediğimizi düşlüyorum. Biliyor musun, belki de dert edilecek bir gelecek yoktur. Yakın bir zamanda kimse için gelecek kalmayabilir. Dünya kötü."

"Kötü olan dünya degil" dedim. "Dünyadaki insanlar." Yerde, yanımda bir şilin yedi penilik bir kutu karamela duruyordu, agzıma bir tane atıp yanagımı şişirdim. Sonra, neden bilmem, erkekleri hiçbir zaman anlayamayacağım, Howard gülümseyip yere, halının üstüne devrildi, beni kucaklayıp öpüyor, "Ah, harikasın sen" diyordu.

Bir süre sonra da dedi ki: "Öyle kafamdan geçen bir düşünceydi. insanın havasına, o sıradaki duygularına bağlı bir şey herhalde." Bunu niçin söylediğini hiç mi hiç anlamayarak kaşlarımı çanım. Sonra şöminenin üstünde duran, çok ucuza aldığımız altın taklidi saate bakıp, "Sil Baştan saati geldi. Neredeyse başlar" dedim.

"O ne?" dedi Howard ayağa kalkarak.

"Aa, unutmuştum." Howard uzun zamandır ilk kez bir perşembe akşamı evdeydi. Howard evlendikten sonra yalnız yaşayan, sağlığı da iyi olmayan Tinmarsh'taki teyzesini görmeye giderdi perşembeleri. Ama teyzesi o sırada Rosscourt'ta hastanedeydi, orası da ziyaret edilemeyecek kadar uzaku. "Şey bu" dedim, "yarışma programı, bir çocuk var, bin sterlinlik soruya cevap verecek. Atyarışları konusunda."

"Çocuk için çok garip bir konu. Seyis yamağı falan mı?"

"Hayır, benim gibi deneme lisesinden. Bana sorarsan günümüzde gençler kafalarını ne olursa olsun, bir şeyle doldurmak zorundalar. Bütün okullar benimki gibiyse okulda hiçbir şey öğretilmiyor, o yüzden bana mantıklı geliyor." ,

Howard TV'yi açtı, set ısındı, önce sesler fısıltı halindeydi, sonra patladı, sonra görüntü belirdi. Seslerin ilk duyulması hep biraz heyecanlıdır, sonra görümünün belirmesi şaşırtır insanı. Mucize gibi bir şey. Görüntüde epeyce tombul, sanşın bir şarkıcıyla çok salak bir komedyen vardı. "Aman Tanrım" dedi Howard, "şuna bak. Çağdaş bilimin harikaları ve kahrolası uygarlığın zevkleri. Tanrı biz eşeklere yardım etsin." O akşam tam küfür etme havasındaydı, ama artık bir şey demedim, çünkü aynı zamanda da çok tatlıydı.

"Beş dakika sonra biter" dedim. Şarkıcıyla komedyen gece kostümleriyle son numarayı yapıyorlardı, tepede kocaman kartondan bir ay asılıydı, kadının üzerinde uzun, işli bir elbise vardı, çok gözalıcıydı. Son notada yakından çekimle azı dişleri bile görüldü, sonra da reklamlar başladı. Balık köftelerinde beş peni indirim, Dev Boy Splazz sabuntozunda üç peni indirim. Biraz bekleyin, bedava verecekler. Ve bizim çamaşır makinesi, bizim aldığımızdan iki sterlin on peni ucuz. Tüh. Sonra yarışma başladı. Howard ilgiyle seyrediyordu. Sunucu ya Amerikalı ya da Irlandalı gibi bir şeydi, anlaşılmıyordu, çok köşeli bir yüzü vardı. Oldukça çirkin, salak bir yıgın insan çıktı, kolay kolay sorular sordular. Sunucu da çok yardım ediyordu, bence biraz fazla yardım ediyordu. Orta yaşlı, aptal bir çift do^u cevabı buldugunda stüdyodaki izleyiciler deli gibi alkışladılar. Sunucunun sordugu soru şuydu: "Boşluğu doldurun. Tuz, hardal, sirke, .... " Çift, boş gözlerle

sunucuya bakınca tekrarladı: "Tuz, hardal, sirke " Sonra adam

"H.P. Sosu" dedi. Sunucu, "Lütfen reklâm yapmayalım" dedi, bu da aptalca bir laftı, çünkü ITV'de zaten reklâmdan başka bir şey yoktur. Sonra sunucu dedi ki: "Belki size kalem, mürekkep ve biber versem, yazabilirsiniz." Kadın da bunun üzerine, "Nasıl söylesek diye düşünüyordum" dedi. Sunucu, "Bir kapla durur," dedi, "sofraya getirilir. Hap-şuu. Hap-şuu. HAP-ŞUU." Sonunda cevabı buldular, o kadar sevindiler, stüdyodaki izleyiciler de o kadar sevindiler ki, gören matah bir şey yaptılar sanırdı. Böylece sekiz sterlin kazandılar, ama on alu sterlinlik soruyu kabul edip kazandıklarını tehlikeye atmadılar. Bence en iyisini yaptılar. "Geri zekalılar" dedi Howard. "Nereden bulurlar bu insanları?"

"Başvurup bekleme lisıesine yazılıyorlar" dedim. "Belediye evleri için başvurur gibi."

"Hiç böyle şey duymadım" dedi Howard, laf olsun diye. Aradan ve yine reklâmlardan sonra, bin sterlinlik soruyu cevaplayacak olan çocuk geldi; yuvarlak yüzlü genç bir çocuk, kravatsız, oysa sonbaharın sonuna yaklaşıyorduk. Sözleri yuta yuta konuşuyordu, çok heyecanlıydı, o yaştaki herhangi bir çocuk gibi. Sunucu rahatlamasını söyledi. Sonra onu bir bölmeye aldılar, tam arkasında kocaman bir saniye kolu olan bir duvar saat-i vardı. Sunucu soruların yazılı oldugu kâgıdı eline aldığında çocuktan daha heyecanlıydı, heyecandan titriyordu. Çocuk kulaklıkları takıp hazır olduğunu söyleyince sunucu konuştu:

"Bu soru üç bölümden oluşuyor. Belirli yıllardaki üç yarışın her biri için kazanan aun, sahibinin, antrenörün ve jokeyin adlarını söylemeniz gerekiyor. Anladınız mı?" Çocuk anlamıştı. Sunucunun çocugun kazanmasını çok istediğinden heyecanlandığı belliydi, çünkü cevabı bilemezse herkes "Yazık" diye bagınp suçu sunucuya yükleyecekti. Bunun üzerine sunucu soruyu okudu: "lik bölüm. Cevap vermeden önce iyi düşünün. Otuz saniyeniz var. İki Bin Guinea Yarışı, 1935.'' Çocuk yıldırım hızıyla cevapladı:

"Bahram. Aga Han. F.Butters ve F.Fox." Sonra sorulmadıgı halde, "lkiye yedi" dedi.

Cevap dogruydu, sunucu, izleyiciler çılgına dönmüşlerdi. ikinci bölümü okudu: "Oaks Yanşı, 1957." Çocuk cevap verdi:

"Kolay. Carozza. Kraliçe hazretleri. Murlett. Jokey Lester Piggott. Sanırım sekize yüzdü." Yine dogru cevaptı, yine herkes çılgına döndü. Sonra korkunç bir ölüm sessizligi çöktü; çünkü çocuk bu bölümü bilemezse, bir parçasını bile bilemezse, öteki yarışlardaki bahis oran larını bilmesinin kendisine bir yararı olmayacaktı. Ve son bölümü sordu sunucu, Howard bile agzı açık, öne dogru egilmiş izliyordu. "Kazanan at, sahibi, antrenörü ve jokeyi. Derby Yarışı, 1899." Ve çocuk hiç zorlanmadan, pat diye cevabı verdi:

"Flying Fox. Westminster Dükü, J.Porter, M.Cannon." Bahis oranını hatırlayamadıgını söyledi.

■ "Bahis oranını boşver oglum!" diye bagırdı sunucu. "Bin sterlin kazandın." Sonra çocugu bölmesinden sürükleyerek çıkardılar, herkes bagınp çagırıyordu, bir kız gelip çekini verdi, çocugu öptü. Çocuk kızardı, çek almaktan pek hoşnut olmadıgı belliydi, bin sterlini elle tutulur banknotlar halinde almayı ummuştu besbelli. Howard televizyonu kapadı, bagırmalar, alkışlar bir anda kesiliverdi. "Bence" dedi Ho-ward, "böyle genç bir çocugun daha okulunu bitirmeden kafasını atyanşlanyla doldurması pek dogru degil yine de. Hiçbir işe yaramayacak saçma sapan bilgiler bunlar."

"Pek de yararsız değil" diye sözünü kestim. "Bin sterlin kazandı mı, kazanmadı mı?"

"Evet, kazandı, ama ufak bir çocuk için dogru degil. Elbette yetişkinler için durum farklı. Büyüklerin çv ödevi falan yoktur. Bin sterlin!" dedi Howard.

"Sen de deneyebilirsin" dedim. "Beyninin tam bu işlere göre oldugunu söylemez misin hep?"

"Asla beceremem" dedi Howard. "Hile oldugu belli."

"Nereden belli?"

"Belli işte." Howard bazan çok mantıksız olurdu. Kafasına bir şeyi taktı mı mümkün değil vazgeçmezdi, mantıksız davrandıgını kendi de farketse bile. Ben de kalkıp akşam yemegini hazırladım; fınnda pişmiş fasulyeyle kızlarmış ekmek yiyecektik. Bütün gün süpermarkette fasulye konservesi gönnekten artık fasulyeden nefret ettiğimi düşünebilirsiniz. Ama hazırlanması kolay bir yemek, üstelik de oldukça besleyici. Howard'ı iyi beslemek hoşuma giderdi. İstediği zaman çok tatlı olurdu Howard.

A

Şimdiye kadar yazdıklarım, sizin de okuduklarınız, aslında öykünün bir parçası sayılmaz. Öykü aşağı yukarı şimdi başlıyor, şu anda ben yirmi üçümü bitirdim, Howard yakında yirmi yedisini bitirecek; yani bizi şu halının üzerindeki son halimizden biraz daha büyük düşünebilirsiniz. Aslında pek değişmedik, hayatımız eskisi gibi devam etti, yalnız Howard daha çok okuyup arasıra da paçavra dedigi Daily Window gazetesine küfür etmeye başladı. Ama yine de gazeteyi almaktan vazgeçmedik. Yine TV seyrettik. Eski işlerimizde çalışmayı sürdürdük.

Bir sabah, kasvetli bir sonbahar sabahı, her zamanki gibi Hastings Road Süpermarketinde bir yandan rafları yerleştiriyor, bir yandan da kendi kendime şarkı söylüyordum. Öteki kızlarla birlikte orada olmak, müşteriler ellerinde telden sepetlerle gezinirken, kasalar tıkır tıkır işlerken, rengarenk paketler ve konservelerle dolu süpermarkette, üzerimde havacı mavisi tulumumla bu kolay, temiz işi yapmak bana hoş bir güven duygusu veriyordu. Ortalıkta, etraf güzel koksun diye havaya sıktıklan kokuya karışmış çok hafif bir peynir ve jambon kokusu vardı. Ama bazan korkunç deyimler kullanan Howard, bururanın bir orospunun yatak odası gibi koktugunu söylerdi. Bu kokunun nasıl olduğunu bildiginden de degil, askerligini yaparken bile pek yaramazlık etmemişti. Üstelik süpermarkete de pek sık ugramazdı, genellikle paydos saatinde beni eve götürmek üzere dışarıda beklerdi.

O sabah beni aramaya süpermarkete kim gelse begenirsiniz? Ablarn Myrtle. Feci bir haldeydi. Benden üç yaş büyüktü, mirasyedi Bobo

ıs

Sigrist'e özenip şampanya rengine boyattığı saçlannı topuz yapmıştı. Berber, Myrtle'ın şampanya saç rengine Manzanilla rengi diyordu. Ama Myrtle hasta gibiydi, çok kötü görünüyordu. Dedi ki:

"Hah, işte buradasın. Bak, artık dayanamıyorum. O herifle aynı evde bir gün bile kalamam artık. Lütfen izin ver, bir süre gelip sizde kalayım."

"Michael yüzünden mi?" dedim. "Gene neler yaptı?"

"Aman" dedi, "içki içmesine aldırmıyorum, küfürlerine de. Dün gece beni dövmeye kalktı. Bu sabah da evden çıkarken tokat almaya kalkıştı." Mynle'ın kocası, Michael Sadler, daktilolar, büro malzemeleri denen şeyler satılan bir dükkânda çalışıyordu. Pek karamsar bir adamdı, ama yakışıklıydı, yakışıklılığının da farkındaydı.

"Niçin dövüyor seni?"

"Suratımı görmek, sesimi duymak onu çileden çıkanyonnuş, öyle söylüyor." Aslına bakılırsa Mynlc, benim kadar olmasa da güzel kızdı, elbette evlilik onu yıpratmış, agzını biraz sarkitıp gözlerinin altını da lorbalandırmıştı. Ama sesi konusunda kocasına hak veriyordum dogrusu. Myrtle'ın tiz, kulak tırmalayan bir sesi vardı, çan çan çan konuşurdu, kim olursa olsun, bu sesle sürekli birlikte yaşamaktan bıkabilirdi, bunu anlıyordum, ama kızı dövmeye de bahane olamazdı.

"Nerene vurdu? Gösıer bakayım."

Bölme gibi bir yerde duruyorduk, çevrede hep konserve çorbalar vardı —çoğu indirimli Hint çorbası— görünürde kimsecikler yoktu. Ama Myrtle sanki caddede karşıdan karşıya'geçecekmiş gibi iki yanma ciddiyetle bakarak arkasını döndü ve gempinin eıegini kaldınp sırtını gösterdi. Sırtı mor-kahverengi çürüklerle, aparmak izleriyle doluydu.

"Müthiş görünüyor" dedim. Ama söylediği nedenler beni pek doyur-mamıştı. Suratıyla sesinden başka bir şeyler olduğundan emindim. "Bana gerçeği söylediğini, bütün gerçeği söylediğini sanmıyorum" dedim. Televizyondaki mahkeme sahneleri gibi konuşmuştum. Anlayacağınız, Myrtle'ı iyi tanırdım. Myrtle'ın bir işler çevirdiğini adım gibi biliyordum. Michael'ı da tanıdığım için, onu suçlamıyordum dogrusu. Michael kaç kez, onu neredeyse başka bir erkegin kollarına itmişti. Evlilikleri feciydi.

Myrtle azıcık somurttu. Dudaklarında Golden Frost ruju vardı. "Charlie Evans'la kınştırdı^mı ^myor" dedi.

"Kırıştınyorsun, degil mi?"

"Aman, bir şey geçmedi ki aramızda. Ayrıca Michael de başkalarıyla kırıştırmıyor mu sanki? Bir de üstüne sarhoş oluyor. Bunlar da yetmiyormuş gibi sövüp sayıyor." Kibar bir hanım edasıyla bumunu havaya kaldırdı. Bizim ailede küfretmek hiç hoş karşılanmazdı.

"Peki, niyetin ne?" diye sordum.

"Ona bir ders vermek" dedi Myrtle. "Bir süre kendi başının çaresine baksın bakalım. Ayrıca hiç uyuyamıyorum. Sinirini evde iş yaparak çıkarsın biraz da. Bir süreligine size gelip misafir odanızda kalmak istiyorum. Ama onun haberi olmamalı, anlıyor musun? Merak etsin. Kendimi öyle dövdürmeye hiç niyetim yok."

"Bir süre gidip annemlerde de kalabilirsin, öyle degil mi?"

"Hatırımı kırma, ne olur. Annem yine başlar, ben sana dememiş miydim, diye tantana yapmaya." Myrtle da benimle aynı okula gitmişti, arada bir böyle lallar ederdi. "Oh olsun deyip sinirimi bozar, zaten Michael'ı başından beri sevmezdi, daha bir yıgın tantana." Myrtle hep böyle aynı lalları söyleyip dururdu. "Bütün isLedigim, Michael'ın

aklını başına getirmek. Meraklansın istiyorum. Ayrıca ......"    Sonra

yine Michael'ın kendisini dövmesine izin vermeyeceginden sözetti. Za-vailı Myrtle. Hiçbir zaman pek aklı başında olmadı. Asıl düşündügü sanırım şuydu: Kendisi son derece çekiciydi, Michael de aslında onu o kadar çok seviyordu ki, Myrtle onu terkedince yüreği parçalanacak, Myrtle eve döndüğünde de yarışma programındaki seyirciler gibi çılgına dönecekti. Her neyse, Myrtle'a dedim ki:

"Peki, öğle yemeği saatinde eşyalarını getir." ögle yemegini evde yerdik, hazırlayıp fırına koyduğum, güveç, jambonlu yumurtalı pizza gibi sıcak bir yemek yerdik. Benim ögle tatilim yarımda, Howard'ınki birde başlıyordu. Howard biri on geçe eve geldi&nde sofra hazır olurdu; patronu üzerine ilan yapıştırılmış kullanılmış arabalardan biriyle eve gelip gitmesine izin verdiği için de, ikiye yirmi kala beni arabayla süpermarkete bırakırdı. Öğle tatilini biraz geçirmiş olurdum, ama kimse laf etmezdi. Sonra Howard eve döner, bulaşıklan yıkar, saat ikide Kullanılmış Araba Pazan'na dönerdi. Akşamlan çay içip pizza, kek, reçel yer, daha geç saatte de, jambonlu yumurta, sosis ya da kı^zanış ekmekle konserve fasulye gibi bir şeyler yerdik, hatırlarsınız sanınm. Yani daha önce akşam yemeğini hazırlayışımı görmüştünüz, konserve fasulyeydi. Her ikimizin de işi altıda biterdi; Howard'ın süpermarkete yürümesi pek uzun sürmezdi, ben de bu arada makyajımı tazeleyip paltomu giyer, Howard gelince hava güzelse yürüyerek, değilse otobüse binip eve dönerdik. Ev pek uzakta değildi. Oak Crescent'ın paralelinde Yew Tree Caddesi, onun da yukarısında Whitgift Caddesi vardı; Whit-gift Caddesi'nin öteki yanını kesen sokakların her biri tarihteki savaşların adını taşırdı, Hasting Road da bunlardan biriydi. Sonra Wa-terloo Sokağı'nı geçip onu kesen Naseby Cresccnt Caddesi'ne çıktınız mı, piskopos sokaklarına varırdınız, bizim sokak da bu piskoposların üçüncüsüydü.

Her neyse, Myrtle'a, "Peki, öğle yemeği saatinde eşyalarını getir" dedim.

"Sağol güzelim" dedi. "Birkaç günlüğüne geliyorum, o kadar. Son zamanlarda hiç uyuyamıyordum."

Bizim evde, kasabanın öbür ucundaki kendi evlerine kıyasla nasıl daha rahat uyuyacağını sanıyordu, bilmem; çünkü Howard geceleri çok gürültü ederdi, evin her yanından duyulurdu.. Pek horlamazdı ama homurdanır, uykusunda bağıra çağıra konuşurdu. Bazan uykusunda yürüdüğü de olurdu, ben uyandırmaya cesaret edemezdim, tehlikeli diye. Her neyse, Myrtle durumu kendi gözleriyle görecckti, değil mi? Ben aslında Howard'ın bu huyundan pek rahatsız olmazdım, alışmıştım.

Neyse, Myrtle eşyalarıyla geldiğinde fazla yatak odasını (şakadan çocuk odası dediğimiz odayı) hazırlamıştım, birlikte sofrayı kurduk, Howard gelmeden önce Myrtle o Golden Frost rujundan bol bol süründü, süslenip püslendi. Howard Myrtle'ı bizim evde görünce biraz şaşırdı ama Myrtle aptal aptal sıntıp gözlerini süzünce homurdanıp bir şey demedi. Myrtle'a kalsa, Howard'ıma pas verirdi, ama Howard, evlenmeden önce olduğu gibi ciddiydi, ayrıca, övünmek gibi olmasın ama, benden başka kadında gözü yoktu. Mynle ikimize de, ama özellikle Howard'a, ısrarla şunu belirtti: Kocası Michael gelip Myrtle'ı soracak olursa bize gelmediğini, nerede olduğu konusunda en ufak bir fikrimiz bile olmadığını söyleyecektik. Howard buna karşılık dedi ki:

"Bir yığın yalan. Hayat artık yalan üstüne kurulu. Hile hurda, gerçeğe yabancılık. Dean Swift'in atları diyor ki, dilimiz insanlan kandırmak için değil, onlara yararlı olacak sözler söylemek için verilmiş bize. Konuşmanın amacı iletişim kunnakur." Bu konuşan atlarla ilgili bir şeyler daha anlattı, Myrtle hiçbir şey anlamadan Howard'a bakıyor, herhalde aklını oynattıgını düşünüyordu. Ben Howard'ın çocuklar için yapılmış bir kovboy programından falan sözettigini tahmin etmiştim, belki Dean Swift'in de oldugu bir programdı. Perşembe günleri ben özel yarım-gün tatil çayımızı hazırlarken (Bradcaster'da perşembe günleri ögleden sonra tatildi) Howard bu çocuk filmlerini karamsar bir yüzle seyretmekten hoşlanırdı.

"Bence Michael beni aradıgında evde olmadıgımı söylemek yalan sayılmaz" dedi Myrtle. "Ararsa tabii, aslında bana öyle geliyor ki eninde sonunda arayacak. Yalan olsa bile zararsız bir yalan."

"Bana bak," dedi Howard, çok yakışıklı ve ölkcli görünüyordu, çatalıyla bıçagını masaya bıraklı, peynirli soganlı pizza yiyorduk, üçümüze de bol bol yeterdi. "Yalandan, aldatmacadan hoşlanmam, ne kadar önemsiz olursa olsun. Daha bu sabah, patronum Watts'la hile yapmak konusunda kavga ettim. Ardından eve yemege geliyorum, kendi baldızım, benim evimde, yalan söylememi istiyor benden."

"Hii" dedi Myrtle, peçetesini masaya fırlaup yalancıktan aglayarak yukarı kata koşma numarasına hazır oldugu belliydi. Bunun üzerine Howard'a döndüm.

"Aa, patronla neden kavga ettiniz Howard?" dedim.

"Aman canım, bir Amerikan arabası yüzünden, şanzımanın aşındıgı anlaşılmasın diye yagla talaş karıştırıp kartere koymak istiyordu. Bi-rilerinden akıl ögrenmiş besbelli." Sonra Howard kullanılmış otomobil işinde atılan kazıklarla ilgili bir şeyler anlattı. Patronu Watts tekerlekleri boyayıp daha yeniymiş gibi gösterelim demiş, sonra Howard müşterinin birinin almayı düşündügü elden düşme otomobili uzun yolda denemesi gerektigi konusunda ısrar etmiş, çünkü Howard'ın dedigine göre, on beş kilometreden daha kısa bir yolda denemenin anlamı yokmuş. Üstelik, direksiyonun durumunu kontrol edebilmek için kötü bir yolda denenmesi gerekiyonnuş, kötü yolda takırtılar, gıcırtılar daha iyi duyulunnuş. Müşteri isterse yag basıncını da kontrol edebilirmiş, çünkü motor nonnal olarak ısındıgında yag basıncı düşükse gasketleri ve valflan ya da bilmem neyi degiştinnek gerekinniş, duman çıkarsa otomobil yag yiyor demekmiş. Dışanya çok yag sızarsa, gövdede çatlak var demekmiş, ayrıca yag parça parça çıkarsa, içeride su oldugundan, yine gövdede çatlak var anlamına gelinniş. Müşterinin vitesi ve arkayı yag sızınüsı var mı diye kontrol etmesi gerekliymiş, böyle uzun uzun anlatırken, Myrtle gözlerini dikmiş Howard'a bakıyordu. Sonunda dedi ki:

"Ama ben senin otomobil saltıgını sanıyordum, aldıgını bilmiyordum."

"Hem alıp hem satıyorum" dedi Howard. ''Alıcıları da satıcıları da kandırmamaya çalışıyorum. Dedigim gibi, hileden nefret ederim; Watts'ın ya da ona benzer herhangi birinin keyfi için hile yapmam, Watts işinin böyle yapılmasından hoşlanmıyorsa canı cehenneme."

Neyse ki Howard, Michael'a karısının bizde kaldıgını söyleyip söylememek konusunu yeniden açmadı da yemegin geri kalanını huzur içinde yedik. Myrtle bulaşıgı yıkayacagını, istersek işten dönüşümüzde çayı hazır edecegini söyledi. Ben bunun harika bir fikir oldugunu, her şeyi ona bırakugımı söyledim. Gerçekten gıpta ediyordum ona, ne güzel, bütün ögleden sonrayı evde tek başına geçirecekti, şöminenin yanına oturup benim kadın dergisini okur, 3:45'te Çalışırken Müzik, 4:30'da da Mrs.Dale'in programlarını dinlerdi radyodan. Her kadın bcgenirdi böyle bir hayatı; Myrtle evlendiginden beri böyle yaşıyordu ve degerini bilmiyordu. Bir kış ögleden sonrasında gevşek bir halde evde oturmak kadar güzel bir şey yoktur; ateşin karşısına oturup hayal kurarsın, kocam yerine başkasıyla evlenmiş olsaydım nasıl olurdu diye hayallere dalarsın, kendini koyu güneş gözlükleriyle, şortla, Bermuda gibi bir yerlerde görürsün, bembeyaz dişli, Tarzan gibi yanık gögüslü bir yakışıklı çapkın üzerine egilmiş, sigaranı yakıyor, sen de sigarayı yakarken esrarengiz bir bakış fırlatıyorsun, tabii güneş gözlüklerinden bakışların görülmüyor, ama olsun. Ama bunun hayali gerçeginden güzeldir. Bana güvenebilirsiniz, ne dedigimi biliyorum.

3

Myrtle'ın bir süreligine bize taşınması onuruna Howard'ın düzenledigi gece gösterisi, Myrtle'ın ödünü kopardı, birkaç tane de uyku hapı yutturdu. Fosforlu çalar saat yaklaşık on ikiyi beş geçeyi gösterdigi sırada, Howard gülmekten kırılıp sanki sinemada çok komik bir şey seyrediyormuşuz gibi dürterek beni uyandırdı. Ardından mırıidanarak bir yıgın anlamsız söz söyledi, sonra da sakinleşip yeniden uykuya daldı. "Şükürler olsun" dedim kendi kendime. Ama pek erken söylemişim, daha ben bunu düşünür düşünmez Howard yine başladı. Bu kez gülmüyor, tersine, aglamasa da bagırarak uluyordu. Myrtle yandaki odadan korka korka seslendi:

"Bir şeyi yok ya?"

Ben yatıştırır bir tonda, "Yok yok, aldırma, arasıra böyle bagırır" dedim. "Sen uyumana bak."

"Peki" dedi, biraz kaygılı bir sesle. Sonra Howard çok açık seçik olarak bagırdı; "Pencereyi temizleyemiyorsan camı kır." Ardından da korku filmlerindeki adamlar gibi kötü kötü güldü. Acaba ne demek istedi diye merak ettim, çünkü boşuna söylenmiş bir söze benzemiyordu; ama ne demek istedigini pek kısa süre sonra ögrendim. Sonra homurdanıp yine anlamsız sözler söyledi, biraz sonra da yataktan kalkmaya davrandı. Onu engellemeye çalışmanın hiçbir yararı ol-madıgını biliyordum, ayrıca onu yataga çekmem gerçekten tehlikeli olurdu, çünkü o sırada uyanırsa şok yüzünden ölebilirdi. Ama benim korklugum, Howard'ın yan odaya gidip —tabii farkında olmadan— Myrtle'ın yatagına girmesi ve bunun da şöyle ya da böyle bir yıgın dert açmasıydı. Bütün bunlan düşünerek en iyisinin Howard'ı izlemek olacagına karar verdim. Howard kendi kendine bir şarkı mırıldanırmış gibi sesler çıkararak karanlıkta bütün odayı yalpalayarak geziyor, ama oraya buraya fazla çarpmıyordu, yarasa gibiydi, sonunda ışıgı yaktı. Bunu nasıl becerdigine şaştım, uyanık olsa daha zor bulurdu yerini. Işık yandıgında Howard'ın mınldanmaya devam ederek pijamasıyla kapının eşiginde, gözleri açık, ama cam gibi donuk, kendi kendine gülümseyerek durdugunu gördüm. Sonra Mynle yeniden seslendi:

"Her şey yolunda mı gerçekten?"

"Evet" diye karşılık verdim. Sonra düşündüm. "Senin kapın kilitlenmiyor, ama ne olur ne olmaz, belki seni bir ziyaret etmek ister, kapının arkasına bir iskemle falan dayasan iyi olur" dedim. Sonra Myrtle'ın yataktan fırlayıp "Ay ay" diye çıplak ayaklarıyla odada koşuşturarak dedigimi yapugı duyuldu.

Bu arada Howard sahanlıga varmış, sanki evde parti veriyormuşuz gibi bulabildigi bütün ışıkları yakıyordu. Sonra da şarkı söyleyerek merdiveni inmeye başladı; söyledigi şarkı uzun, sözsüz, pek ezgisi de olmayan bir şeydi, listede ilk ona hayatta giremezdi; ay saçmalıyorum, Howard'a da ayıp oluyor. Zavallı Howard. Üzerimde sabahlıgımla ben de ardından aşagı indiın, Howard alt kattaki bütün ışıkları yakıyordu, hem de öyle bir ustalıkla ki, uyanık olduguna yemin edebilirdiniz. Bütün ışıkları yaktıktan sonra oturma odasına, yani genellikle otur-dugumuz, yemek yiyip TV seyrettiğimiz odaya (salonu ancak Noel’de, bir konuk geldiğinde, özel durumlarda kullanırdık) girmeye karar verdi. Ben de onu izleyerek oturma odasına girdim; Howard büfeye gidip dolap kısmını açtı ve içindeki porto şişesini çıkarıp iki kadehle birlikte yemek masasının üzerine koydu. Sonra da, ister inanın ister inanmayın, nasıl olsa olanlar oldu, inanmasanız da bir şey degişmeyecek, üst çekmeceyi açıp içinden iskambil kâgıtlannı aldı, hâlâ kendi kendine gülümseyip şarkı söylemeyi sürdürerek masaya oturdu ve ister inanın ister inanmayın, dört kişilik bir oyun oynanacakmış gibi dagıtu kâğıtları. Bir eli alıp kâğıtlara cam gibi gözlerle baktı. Sonra sanki kâğıt oynayan üç kişi daha varmışçasına, onlara bakıyormuş gibi yapıp bekledi. Kimse oynamayınca Howard elindeki kâğıtlan masaya atıp çocuk gibi ağlamaya başladı. Sonra şöminenin yanında en sevdiği koltuğa oturup Daily Window gazetesini aldı eline, okuyormuş gibi yapıyordu, ama gözleri ağlamaktan yumulmuştu. Ne var ki, bir damla yaş akmıyordu gözlerinden. Gazeteyi iki eliyle tutup açmıştı, arka sayfayı sol eliyle, ön sayfayı da sag eliyle tutuyordu, yani hem arka sayfa, hem de ön sayfa aynı anda görülüyordu. Arka sayfada, Amerika'da büyük bir uçagın düşmesi sonucu seksen dokuz kişinin öldügü kazanın haberi vardı; ön sayfada da, film yıldızı Rayne Waters'ın, gögüslerini gösteren bir elbiseyle, kucagında yeni dogmuş bebegini tutarken, bütün sayfayı kaplayan bir resmi; (ikinci çocuguydu bu, o kadar önemliydi ki haber, bütün dünyanın bilmesi gerekiyordu), manşet ise şöyleydi: BENİM MlNlK İNGA BEBEĞİM. Howard da ağlayıp duruyordu. Görüntü biraz tuhaftı, sanki Howard Daily Window'un ön ve arka sayfalarındaki haberlere ağlıyormuş gibiydi; oysa bana kalırsa ağlanacak bir şey yoktu. Seksen dokuz kişi ölmüş olsa da, karşılığında bir bebek doğmuştu; doğan bebeğin haberini ön sayfaya, ölenlerin haberini de arka sayfaya koymaları normaldi. Ben bunda ağlanacak bir şey göremiyordum. Aslında Howard da görmüyordu tabii, çünkü uyuyordu, hiçbir şeyi göremezdi, ()ma yine de elinde gazeteyle avaz avaz ağlıyordu.

Sonra ansızın Howard içini çekip gazeteyi bıraktı, yine iç geçirerek ayağa kalktı ve hiçbir şeyi yerine yerleştirmeden, ışıkları da söndürmeden dosdoğru odadan çıktı. Ben de ardınd<ın gittim; doğrudan üst kata çıkıyor, ışıklara dokunmadan ilerliyordu, bütün gece lambalar yansa umurunda değildi, ama ben onu izlerken bütün iŞikiarı söndürdüm. Yatak odamıza girdiğinde kuzular kadar uysal, sakindi, yataga uzanıp hemen huzurlu bir uykuya daldı, ışıkları söndürmek de bana düşüyordu. O gece bir daha olay çıkarmadı, ama o saate kadar yaptıkları, daha doğrusu çıkardığı sesler, bizim Myrtle'ın ödünü koparmıştır herhalde. Her neyse, Myrtle uyku hapı gibi bir şey almış olmalıydı, çünkü derin <ıerin soluk alıp verdiğini duyuyordum, bir ben uyumuyordum; bu da haksıziıktı aslında, ben ertesi gün işe gidecektim, oysa hanımefendi isterse bütün gün yatağında yatabilirdi.

Ama sabah Myrtle bizimle birlikte kalkıp pek gösterişli, camgöbegi kapitone bir sabahlıkla kahvaltıya indi; şampanya rengi saçlarını da tepesinde kurdeleyle tuttunnuştu. Howard'la ben işe gitmek üzere giyinmiştik. Howard gece olanlardan tümüyle habersizdi elbette, dinlenmiş, keyfi yerinde görünüyordu. Bol vaktimiz olsun diye saat yedide kalkardık. Öğle yemeğini hep akşamdan hazırlardım, o günkü yemek güveç gibi bir şeydi, pirzola, soğan ve dilimlenmiş patatesleri üst üste dizmiştim, yemeği fırına koyup saatini ayarladım; sonradan unutmayayım diye bunları kahvaltıyı hazırlamadan önce yaptım. Ho-ward sıkı kahvaltı isterdi —yumurtalı jambon ya da sosis, akşam yemeğindeki gibi; kahvaltıyla akşam yemeğinde aynı tür şey yenmeliydi, aslında düşünürseniz, ki düşünmek gerekir, biraz garip bir şey bu. Howard'a iki dilim füme domuz etiyle bir yumurtayı sahanda pişirdim,- bana mısır gevreği yeter de anardı bile. Myrtle kendine göre bir kahvaltı hazırladı, yanında bir şişe özel limonata getirmişti, bundan bir bardak içip incecik ekmek dilimleri kızarttı, Howard'la kendime hazırladığım çaydan içmeye de tenezzül etti, ama sütsüz ve şekersiz olarak. Kahvaltıya oturduğumuzda postacı geldi, Howard'a bir mektup vardı. Howard, kaşları çatılmış, uzun süre zarfa baktı, yumurtası soğuyordu; ne mektubu açıyor, ne de kahvalusını ediyordu. "Hadi" dedim, "Aç da kimden geldiğini anlayalım."

"Televizyonculardan" dedi Howard. Zarfın sol üst köşesinde, TV şirketinin süslü harflerle yazılı adını gösterdi. "Epeyce gecikmişti" dedi.

"Öf Howard" dedim kızarak ve masanın alundaki ayağımı yere vurdum. "Açıp bikar mısın ne yazdığına!" Bunun üzerine zarfı açtı, bir yandan Amerikalılar gibi çatalı sağ elinde tutarak yumurtasını yiyor, bir yandan da agsr ağır mektubu okuyordu. Sonra hiçbir şey demeden mektubu bana verdi; okudum ve "epeyce gecikmişti" demekle neyi kastettiğini anladım. Howard çok sinsice hareket etmiş, Sil Baştan yarışma programına katılmak üzere başvurmuştu —neredeyse bir yıl oluyordu— sonunda cevap gelmişti işte, iki hafta sonra programa çıkaca^nı, Londra'ya yol parasını ödeyeceklerini bildiriyorlar, bol şans diliyorlardı. "Harika bir şey" dedim soluk soluğa. "Harika, değil mi Howard? Ne güzel, değil mi Myrtle?" Ama tabii Myrtle niye bu kadar heyecanlı olduğumu bilemezdi, mektubu uzattım. Mektubu okudu, ama hiç heyecanlanmadı. Howard'a, geceki gibi bir korku gösterisi yaptıktan sonra sabahına ceza yerine ödül almaya hakkı yokmuş gibi ters ters baku. Ödül diyorum, çünkü bir tür ödül sayılırdı bu; Howard çok iyi bir insandı, karısı için, evi için çok çalışmıştı, küçük de olsa, böyle bir ödüle hak kazanmıştı, üstelik kimseye belli etmeden acı da çekmiş olmalıydı, yoksa gece ortasında bu kalkıp yürümeler, konuşmalar nesi oluyordu? Ben azarlarmış gibi, ama aslında tabii çok, çok mutlu, dedim ki:

"Niye söylemedin Howard? Biricik karına bile hiç çıtlatmadın. Gizlice mektup yazıp tek kelime söylemedin."

"Canım" dedi Howard, "beni aptal yerine koymandan korktum. Öyle düşünebilirdin, çünkü böyle bir programa katılmam çok uzun sürebilirdi. Aslında mektubu yazdıgımda kendim de biraz utanmıştım. Daha önce hiç böyle bir şey yapmamıştım."

Myrtle burnunu havaya dikip konuştu: "Burada kitaplar diye yazıyor. Kilaplar ve yazarlanyla ilgili sorulara cevap vcrecckmişsin." "Evet. Bu benim fikrimdi."

"Peki ama sen kitaplarla ilgili ne biliyorsun ki?" Myrtle’ın yaptıgı gerçekten edepsizlikti, ama onun düşündüğü, kocası Michael gibi daktilo dükkânında çalışan birine kitapların yakıştığı, kullanılmış araba satan birine ise hiç olmadığıydı. Evet, evde fazla kitabımız yoktu, oysa Myrtle ve kocasının üye oldukları kitap kulübü, ayda bir mi ne, okuyup okumayacakları belli olmayan birtakım kitaplar gönderiyordu evlerine. Ama Howard arasıra semt kitaplığına giderdi; hangi kitapları okuduğunu bilmiyorum, okulda kitaplarla ilgilenmcmiz için hiçbir çaba göstermediler ki. Howard'ın TV'ye çıkması Myrtle'ı hasetlen çatlatıyordu; öyle ya, kendisi çıksa güzelliğini, göğüslerini gösterip gözlerini süzebilirdi, ama şampanya rengi saçı belli olmazdı tabii, renkli TV yayını yoktu henüz. Neyse canım, Howard nasıl televizyonculara yazdıysa Myrtle da oturup yazsaydı madem öyle, ama yarışma programına katılacak kadar akıllı değildi (saçmaladım aslında, o yarışmalara kimler katılıyor, bir düşünsem.) Yok, yok, Myrtle fazlasıyla tembeldi, mesele buydu, kendi bir şey yapmayacak kadar tembeldi, sanki günün birinde sokakta biri yolunu kesip, "Aman Tanrım, şu yüze, vücuda bakın. Derhal televizyona çıkmalısınız" deyip "Taksi, taksi" diye bağıracakmış gibi. Armut piş, ağzıma düş, kendisi kılını kıpırdatmayacaku.    ,

Howard Myrlle'a cevap verdi: "Yeteri kadar biliyorum. Bir şeyler okudum. Okuduğumu hiç unutmam. Aynca kitaplıktaki o kocaman, bir yığın bilgi veren kitaplara çok bakarım." Sonra, hoşnut olacagı yerde, hüzünlü, ekledi: "Şansım yardım ederse, bin sterlinlik soruya

hak kazanınm."

"Ah, Howard" diye bağırdım, mısır gevreklerine elimi bile sürmemiştim, "harika olur."

Myrtle dedi ki: "Uykuda bağınp çağırmanı tedavi edecek iyi bir dok. tora gidebilirsin o parayla, bu tür şeyleri sosyal sigorta karşılamıyor." Söylenecek şey değildi bu. Howard şaşırdı, ne dediğini tam anlamamıştı.

"Anlamayadım. Ne demek istiyorsun?" diye sordu.

"Bütün gece senin konuşmandan gözüme uyku girmedi" dedi Myrtle. "Bu haplardan tam üç tane almak zorunda kaldım." Sabahlığının cebinden koskoca bir şişe kahverengi hap çıkardı, yüz kadar hap vardı herhalde içinde.

"Kes artık Myrtle" dedim. "Bu konuyu konuşmak islemiyoruz sabah sabah."

Howard bazan takındığı o sert tavırla, "Uykumda konuşmamdan hoşlanmıyorsan, ne yapacağını biliyorsun" dedi. "Burası benim evim, evimde istediğimi yaparım, hem uyanıkken, hem de uyurken.”

Salak Myrtle, "Senin evin değil" dedi, küstahça. "Belediyeye kira ödüyorsunuz, tıpkı bizim gibi. Siz komşular açısından şanslısınız, başka bir diyeceğim yok." Başka bir şey söylemedi, isabet etti. Televizyonculardan gelen mektup, Howard'ın yarışmaya katılması, adamakıllı sinirlendirmişti Myrtle'ı, belliydi. Zaten yeterince ileri gitmişıi bence, kavga çıkmasını istemiyordum, dedim ki:

"Yeter, yeter. Şu bulaşıkları lavaboya yerleştirelim, sekiz buçukta işte olmam gerek." Eve gelip bulaşık bulmaktan nefret ederdim, ama Myrtle'a bizde kalma karşılığı bulaşık yıkamasını söyleyecek de değildim. Aslında Myrtle çok acınacak durumdaydı. Sanının Howard da biz ikimiz çocuklar gibi mutluyken Myrtle'ın mutsuz olması için bir yığın neden olduğunu düşünüp sustu, belli belirsiz gülümseyip tabakları toplamaya girişli.

Her neyse, bu epey olaylı bir gündü; daha doğrusu başıyla sonu heyecanlıydı. Ortası, ki bu da günün büyük bölümüydü, sırf işti. öğlen Howard'la eve geldiğimizde Myrtle yoktu, nereye gittiğini, ne zaman döneceğini belirten bir not bırakmamıştı, ayıp etmişti doğrusu. Akşam işten döndüğümüzde baktık ki Myrtle bu arada dönmüş (Ho-ward'ın anahtarı ondaydı), şöminenin karşısında oturmuş ağlıyor. Neyin var diye sordum. Howard da çok yumuşak, anlayışlı davrandı, ama uzun süre agzından laf alamadık. Ben bu arada çayı hazırladım, Myrtle içmeye razı oldu, fincanın içine gözyaşı dökmeye başladı. Sonra kerpetenle söker gibi parça parça olayı anlattırdık, olay şuydu: Banyo sonrası kullandığı kremi almak için eve gitmiş (ben onun yalancısıyım), evde kocası Michael tarafından büyük bir kagıda yazılmış bir not bulmuş: CANIN İSTEDİĞİ ZAMAN GERl DÖNEBİLECEĞİN! SANIYORSAN YANILIYORSUN- ÇÜNKÜ SURATINI BlR DAHA HİÇ GÖRMESEM DAHA MEMNUN OLURUM. Bunu görünce cinleri tepesine çıkmış olmalı ki, doğru Michael'ın işyerine' yollanıp müşterilerin filan önünde kıyameti koparmış. Bu yaptıgı saçma ama anlaşılır bir şeydi. Neyse, dediğine bakılırsa, artık aralarında her şey bitmişti, ama aslında öyle olmadığı da belliydi, yoksa bu halde olmazdı. Howard'la ben Myrtle'ı avuLmaya çalıştık, ama ne dediysek dinlemedi, kendi deyimiyle "acısıyla başbaşa kalmak" istedi; ama sonra bir fincan daha çay içti, hatta bir Harris Jambonlu Pizzasının dörtte birini de yedi. Myrtle'ı oldukça yatıştırdıktan sonra belki derdini biraz unutur diye TV'yi açtık. Şansa bakın ki, o akşam bütün programlar birbirine benziyordu. HlZLI POLİS dizisinde o haftaki programda kadının biri kocası kendisini terketti diye intihara kalkışıyordu, zavallı Myrtle bunu görünce yine hüngür hüngür ağlamaya başladı. Sonra kısa bir varyete programı vardı, Howard çok sıkıcı olduğunu söylediyse de bence hoştu, bayagı da komikti, sonra bir tiyatro oyunu vardı, o da aynı HIZLI POLİS gibiydi, bir karı koca çılgınlar gibi kavga ediyorlardı, birbirlerine süt şişeleri fırlatıyorlardı, sonra kocası kadına bıçak çekince kadın çığlık çıglıga kaçmaya başladı, bu arada trabzan parmaklıkları kınldı, kadın düştü. Myrtle bütün bunları çok sakin seyrediyordu, TV'den vuran ışıkta yüzü bembeyazdı, kanı çekilmiş gibiydi. Sonra biraz yatıp uyumaya çalışacağını söyledi, biz de evet, belki de en iyisi yatmak deyip iyi geceler diledik. Ben Howard'la iki-ınize yemek hazırlamaya koyulmuşken Howard dedi ki:

"Tuhaf kız, değil mi? Sanki acı çekmek için dünyaya gelmiş, hayatı boyunca hiç mullu olmamış."

”Yok canım, çocukken ikimiz de çok mutluyduk" dedim. "O zamanlar erkek .çocukları gibi yaramazdı Myrtle. Bütün gün oynayıp eğlenirdi." Ama ekmekleri kızartırken elimde olmadan Myrtle'ın böyle

sessizce odasına gidip sesi solugu çıkmadan yukanda yatmasının biraz tuhaf oldugunu düşünüyordum, üst katta kimsecikler yokmuş gibiydi. Yani insana öyle geliyordu. Ama sonra ekmeklerin yandıgını farkedip yemek hazırlıgına döndüm ve Myrtle'ı kendi haline bıraktım. Ho-ward'la ben o gecenin yemegi olan kızarmış ekmekle Roma soslu spagettimizi yedik. Sonra o gün aldıgım yeni çikolatalı bisküvilerden (bir yanı çikolata kaplı, bir yanı şekerli kremalı gibi) getirmek için mut-faga gittim. Ama zavallı Myrıle belki pek iyi degildir diye düşünmekten kendimi alamayıp yukarı çıktım. Myrtle uzanmış yatıyordu, ışıgı söndürmemişti, baygın gibiydi ve garip bir biçimde horluyordu. Yatagın yanında sabah hemen hemen dolu olan hap şişesi duruyordu, içindeki kahverengi haplardan epeycesi eksilmişti. Meseleyi anlamak için fazla düşünmeye gerek yoktu, gördüklerim hiç hoşuma gitmemişti, o garip horlama da öyle. Parmaklıklardan sarkıp "Howard, Ho-ward" diye aşagıya seslendim. "Çabuk yukarı çık." Howard da kötü bir şey oldugunu anlamış olacak ki bütün evi zangırdatarak yukarı koştu. Myrtle'ın yatak odasına girip, onu öyle en güzel gece elbisesiyle sırtüstü uzanmış hafifçe horlarken görüncc başını salladı.

"Anladım yaptıgını" dedi. "Zavallı kız. Gerçek huzura kavuşmuş görünüyor şimdi." Parmağıyla Myrtle'ın gözkapagını kaldırdı, altında neler oluyor diye bakmak için; göz ifadesiz, yatagın başucuna baktı boş boş. Howard yeniden başını salladı. "Yüzüne bir bak” dedi. "Bütün kaygılar, dertler silinip gitmiş. Bütün huysuzluğu, kıskançlıkları, yaşayışından duydugu hoşnutsuzluk hep silinmiş. Güzel görünüyor şimdi, dingin, anlıyor musun?"

Afallamış durumda Howard'a bakıyordum. "Bir şey yapmayacak mısın?" diye sordum. "Şu anda ölüyor olabilir. Bogazından aşagı bir şey zorlasak da yuttuklarını çıkarsa, iyi olmaz mı? Bu iş hoşuma gitmiyor benim."

"Şu anda bir şey yapamayız" dedi Howard. "Çok az vakti kalmış. Midesindeki her neyse —gördügün gibi şu haplar kuşkusuz— midesi yıkanmadan çıkmaz."

Yerimde zıplayıp debelenerek "Öyleyse doktor çagır, ambulans çagır" dedim. "Bir şeyler yap. Abiarn bu benim." Ne yapuğımı düşünmeden yatagın üzerine egilip zavallı Myrtle'ı uyandırabilir mişim gibi sarsmaya başladım, bir yandan konuşuyordum: "Uyan güzelim.

Hadi güzelim, bak Janet gelmiş."

Howard dedi ki: "Biz insanların kararlarına ne hakla karışabiliriz? Her şeye bir son vermeye karar vermişti ve yaptı düşündügünü. Artık hiçbir üzüntüsü olmayacak. Kocasını, görünüşünü, giysilerini, balıgın fiyatını dert edinmeyecek artık. Televizyondaki, Daily Window'daki pislikleri, saçmalıkları, yozlukları görmeyecek. Hepsinden kurtuldu artık. Çok cesurca davrandı ve dogru kararı verdi.”

Howard öylece durmuş hafifçe sallanıyor, uyurgezerlik anlarındaki gibi gözleri sanki camlaşmışçasına bakıyordu. Görünüşü biraz da ipno-lizmacılarrandırıyordu; belki tam bir dakika boyunca agzım açık onu seyrettim. Sonra birden uyandım. "Hiçbir şey yapmayacak mısın?" dedim. "Kimseye telefon etmeyecek misin? Her şeyi bana mı bırakacaksın?"

"Onu rahatsız edeceksin, sana minnet duymayacak, emin ol" dedi Howard. "Bu uzun numaranın sonunda sakin bir uyku ve tatlı bir rüya var. Dogru da bir numara. Numaradan çok cspri denebilir, ama aynı zamanda numara, adamın birinin pis bir numarası." Öylece durup büyülenmiş gibi zavallı Myrtle'a baku.

"Seni..." deyip odadan fırlayarak aşağıya koştum, paltomu, çantamı alarak sokaga çıktım, telefon kulübesi sokağın köşesindeydi. Daha önce böyle bir şey hiç başıma gelmemişti, ama yeterince TV seyret-mişıim, 999'u çevirmem gerektiğini biliyordum, aynen öyle yaptım, ambulans servisini istedim, lütfen acele edin deyip adresi verdim. Sonra farkettim ki kendi doktorumuza, Dr. Kilmartin'e telefon etmek için bozugum kalmamıştı, altı penilik paralarla başka gümüş paralar kalmıştı. O sırada iki delikanlı geçiyordu sokaktan, İtalyan takımları, sivri burunlu pabuçlar, her şeyleri tamamdı, başımı kulübeden dışarı uzatıp seslendim: "Altı peni bozar mısınız, çok acil?" Çocuklardan biri —yazık, pek sivilceli, siyah noktalı bir şeydi— fıstıga bak falan gibi bir şeyler dedi, ama ikisi de ^^^ız çocuklardı, zavallılar, sonunda altı penime karşılık dört peni verdiler. Ben de Dr. Kilmartin'e telefon ettim.

Eve döndügürnde Howard hâlâ Myrtle'ın odasındaydı, sigara içiyordu; Myrtle eskisinden daha ölü gibiydi, artık o tuhaf horultu da duyulmuyordu. Howard kendi kendine mınldanarak Myrtle'a bakıyordu, bakmaya doyamıyordu sanki. Evlendigimizden beri ilk kez, hatta onu

tanıdığımdan bu yana ilk kez Howard'ın anlayamadığım ve biraz da korktuğum bir yönü oldugunu hissettim. Dr. Kilmartin geldi, tskaçlara yaraşır bir sertlikle Myrtle’ın yaptığından sözetti, takbihe layık mı ne, öyle davranış olduğunu söyledi; sonra ambulans bütün haşmetiyle geldi, düdükler çalıyor, ışıklar yanıp sönüyordu, iki adam çıktı, ellerinde sedyeyle. Ve Myrtle hep ölü gibi kıpırtısız, neler olduğundan habersiz, Bradcaster Kliniği'ne götürüldü. Ben de Howard’ı evde bırakıp onunla gittim. Sokakta kimse pencereye çıkıp ne oluyor diye bakmadı; o, TV'den önceki eski meraklılık günlerindeydi. Herkes TV seyretmekle meşguldü. Acil Koğuşu, böyle gerçek bir atil durumdan çok daha gerçekti onlar için.

4

Myrtlc Bradcastcr Kraliyet Kliniği'ne yatınldığında midesini yıkayıp temizlediler, ama hala ölü gibiydi. Gözlüklü, boi briyantinlc parlatılmış siyah saçlı genç bir doktor, benim oturduğum bekleme odası gibi yere geldi; kliniğin başka bir bölümüne telefon edip ciddi bir barbar mı, barmitürik mi ne zehirlenme vakası geldiğini söyledi. Sonra benden Myrtle'la ilgili ayrıntılı bilgi istediler, intihar etmek için aldığı hapların şişesi nerede diye de sordular. Evde dedim, bunun pek bir yararı olmadı tabii, sonra kocası Michael'a haber vermek gerektiğini düşündüm. Michael'la Myrtlc'ın evinde telefon yoktu, ama evlerinin hemen -yakınında, sokağın köşesini dönünce, polis karakolu vardı. Karakola telefon ettiler, Myrtle'ın hastanede olduğunu haber vermek için eve bir polis gönderin, ama polis olanları alıştıra alıştıra söylesin dediler. Sonra ben bu intihar girişiminin aslında suç olduğunu hatırlayıp polise suç duyurusu yapacaklar mı diye sordum. Ama dediler ki bugünlerde öyle çok intihar girişimi oluyormuş ki polisler onlarla ilgilenmeye kalksa işlerini güçlerini bırakmaları gerekirmiş, oysa yapılacak çok daha önemli işleri varmış, özellikle sokak çeteleri gibi ölmek istemeyen, tam tersine, ayakta kalmaya çalışan suçlularla uğraşıyorlarmış.

Michael'ın gelmesi pek uzun sürmedi; TV filmlerinde hastaneye yeni kaldınlan karısını görmeye koşan kocalar gibi koşarak girdi içeriye; yakışıklı görünüyordu, olması gerektiği gibi, ama biraz tombul, yumuşak bir yakışıklılıktı onunki. "Karıcığım, nerede zavallı, sevgili karım?" deyip duruyordu, Koltuk Tiyatrosu'nda olduğu gibi.

Ona karısını göremeyecegini, ancak ertesi sabah görebilecegini söylediler, ertesi sabah kendine gelmesi bekleniyordu, ama önce onunla biraz konuşmak istiyorlardı; adamların sert bakışlarından, butun suçu Michael'a yükleyecekleri belliydi. Ama adamlar Michael'ı götürürken Michael birden bana yüklendi; Howard orada olsaydı, ona yüklenecekti (orada olmalıydı da, ben onu bilir onu söylerim). Yok efendim Myrtle'ın böyle bir şey yapmasına izin vermeye hakkımız yokmuş, kendi evinde hiç böyle bir işe kalkışmamışmış, bizimle kalırken böyle bir şey yapmaya kalkması oldukça tuhafmış, demek ki Myrtle'ı biz üzmüşüz falan filan. Howard'ın o anda bunları söyledigi için Michael'ı bir temiz pataklamasını çok isterdim, ama Howard yanımda degildi, beni yüzüstü bırakmıştı. Her neyse, ben de Michael'a girişip açtım agzımı, yumdum gözümü, sonunda seslerimiz iyice yükseldi, çenemizi kapamamızı söylediler. Sonra bumum havada klinikten çıkıp bir otobüse bindim ve cinlerim tepemde, dogru eve gittim.

Sözü uzatmayayım (aslında Myrtle'a kalsa, bayılırdı böyle bir şeye, Howard'la benim öykümü anlatacagıma kendi öyküsünü anlatmamı islerdi), Myrtle birkaç gün sonra taburcu edildi. Hiçbir şeyi kalmamıştı, psikiyatr hem onunla hem de Michael'la uzun uzun konuşmuştu, ikisi yine muhabbet kuşları gibiydiler. Elbette çok geçmeden yine eski kavgalar başladı, ama sanırım Myrtle intihar numarasını bir daha denemedi. Bir kere, o haplar ortadan yok oldu, kimbilir nereye gitti; Myrtle'ın evinde havagazı yoktu; pencereden atlamaya, ekmek bıçagını kamına saplamaya ya da Michael'ın traş bıçagıyla bileklerini kesmeye kalkacak cesareti de bulamazdı (zaten Michael'ın elektrikli traş makinesi vardı). Aynca eminim doktoru Myrtle'a uyku hapı vermezdi artık, uykusuzluktan ölse bile; en azından eskisi kadar çok vermezdi. Zaten düşüncesizlik etmişti bence ve sanının doktorun kendisi de bunu biliyordu. Aslında bana kalırsa reçetede bir yanlışlık olmuştu, yanlışlıkla bir sıfır eklenmiş olabilirdi. Ya da o tür bir şey işte. Neyse, Howard'la benim öyküme dönelim (zavallı Miss Spenser olsa, Howard'la benim öykümüz diye düzeltirdi).

Howard akşamlan saatlerce kitap okuyor, bazan Halk Kitaplında, eve götürmesine izin vermedikleri kocaman kitaplann başında oturuyordu. Evdeki hali inanılmazdı. Elindeki kitabın tarihlerle, adlarla' dolu bir sayfasını açar, sonra sanki o sayfanın fotoğrafını çekerdi. Klik, hepsi kafasına yazılmış olurdu. Ama dinlenmeye de vakit buluyordu. Aslında yarışmayı kazanmak konusunda kendisine çok güveniyordu, günler geçtikçe heyecanı artan o degil, bendim. BBC televizyonunda bir akşam filmlerle ilgili bir program vardı, Hollywood'u da gösterdiler. Miss Rayne Waters'ın (daha önce ondan sözetmiştim) Sunset Bulvarı üzerindeki harika malikanesini gösterdiler. Rayne Wa-ters güneşten iyice yanık tenli, iri göğüslü bir kadındı, belki iyi bir kadıncağızdı aslında, ama sürekli "Heralde", "tabii ki", "heralde bu işler böyle oluyor" deyip kıkırdaması insanı sinir ediyordu. BBC görevlisine o harikulade evini gezdirirken kendine bir sutyen alacak parası vardır herhalde diye düşünüyordum ister istemez. Evin dış kapısında, kapının otomatik olarak açılması için elektronik bir alet vardı, gelen telefonda kim oldugunu söylüyor, içeri girebilir. miyim diye soruyordu, Rayne Waters da "tabii ki, tabii ki" diye kendisi cevap veriyordu. Ama bütün evi gezdirdiklerinde ben evin içini pek zevkli bulmadım. Degişik stilde döşemelerin bir karışımıydı, aynı odada hem Çin, hem eski Ingiliz eşyaları vardı; açık havuzdan ayrı olarak bir de kapalı havuz vardı; her taraf kalplerle, okiarta süslenmişti, yirmi dört banyonun her birinin duvarına pırlantalarla SENİ SEVİYORUM diye yazılmıştı. Her odada TV vardı, ama hepsi de başka bir şey gibi görülüyordu, örnegin bir odada TV şömine gibiydi (aslında tabii bütün evde merkezi ısıtma vardı), başka bir odada duvann yüksek bir yerindeydi, bir resim çerçevesinin içine oturtulmuştu. (Niçin yatırılmıştı denmez de oturtulmuştu denir ki?) Bunları seyrederken Howard geneacaip laflarından birini etti:

"Alacagım para kesinlikle kalıcı şeylere harcanmayacak. Bu yarışmalardan birinden on milyon sterlin kazansam, hepsinin bir anlamda uçup gidecek şeylere harcanması gerekir. Yani tüketilebilir şeylere. Tabii sana bazı giysiler alınması gerekir, çünkü harcayacagın paraya uygun giyinmelisin. Sözlerimi iyi dinle, kalıcı mallar almanın zamanı geçti. Para yaşamak için harcanacak, hiçbir şekilde biriktirilmeyecek, süs eşyasına, mobilyaya, o tür şeylere yatınlmayacak."

Evet, ne demek istedigini anlıyordum, ama Howard evine hep çok özenirdi, bana sorsalar, yeni bir yemek odası takımı, müzik seti, ön odaya güzel perdeler almak ister derdim. Ama artık "Parayı ka-zandıgımda duvarlara şu üç seramik ördekten daha güzel şeyler asacağız" demiyordu hiç. Garip bir şekilde degişiyordu Howard, içten içe degişiyordu, ama ona güveniyordum.

Ve sonunda büyük gün geldi çattı; son gece de, hep oldugu gibi güvenliydi. Yarışmadan önceki gece, Shakespeare'in oyunları, oyun-Iann kahramanları, ne zaman yazıldıkları konusunda sorular sormamı istedi, elime bir kitap verdi; ben de oradan sorular sordum. Her birini tek yanlış yapmadan, anında cevapladı. Sonra o garip çıkışlanndan birini yaptı: "Aah, o zamanlar hayat şimdikinden iyiymiş. O zamanlar insanlar mertmiş, birayı galonla içerlermiş —biralar da sertmiş o zamanlar— at sırtında yol alırlarmış, bizim gibi otomobile kurulup sigara tüttürmezlermiş, Daily Window'daki yalanları, pislikleri okuyup her gece aptal aptal televizyona bakmazlarmış. Polaris füzeleri, bilmem neler yokmuş. Şarap fıçılanyla dürüstçe, sağlıklı, temiz yaşarlarmış, çocuklar büyüklerine saygı duyar, horlayıp aşagılamazlarmış. Savaş zamanında da masum insanları hidrojen bombalarıyla, bilmem neyle yok etmezlermiş şimdiki gibi, kılıçlarıyla mertçe kan döküp kafa keserlermiş, herkes de savaşa katılırmış. Şarkı söylediler mi şimdiki gibi ye-niyetmelere milyonlarca satılan plaklardaki gibi boktan saçmalıklar degil, aklıbaşında sözleri olan, namuslu, güzel şarkılar söylerlermiş. Tamam, haklısın" diye devam elli, oysa ben agzımı açmamıştım, "sağlıklı yaşamıyorlardı o zaman, naylonlara doldurulmuş ekmeklerden, jambonlardan yoksundular, çamaşır makineleri, kaloriferleri yoktu, ama gene de bizim bu hayatımızdan daha iyi bir hayattı onlarınki.”

"Nereden biliyorsun?" dedim. "O zamanlar yakmadığına göre, öyle oldugunu nereden biliyorsun?"

"Biliyorum!" diye bağırdı. "Biliyorum işte!"

Tartışmanın hiç yararı yoktu, yine heyheyleri üstündeydi. Bizim deneme lisesinde hiç Shakespeare okumamıştık, hocalar hoşlanmayacağımızı, sıkılacağımızı söyleyip okutmamışlardı. Sıkılıp sıkılmaya-ca^mızı anlamamıza fırsat vermemişlerdi hiç. Ama o günleri gösteren resimler görmüştüm, o kolalı, kırmalı yakalarla, uzun saç sakalla falan Sir Walter Raleigh, Sir Francis Drake gibi adamlar kıyafet balosuna gitmek için süslenip püslenmiş beatniklere benziyorlardı. Küpe takan adamlar da vardı. Karanlık, acımasızlık ve çok pis kokular geçmişti aklımdan. Howard da kalkmış, satmaya çalışır gibi bunları methediyordu. Kullanılmış araba satar gibi.

Neyse, Howard'ın Londra'ya gideceği gün geldi. O gün izinliydi tabii, patronu belki de Howard'ın TV'ye çıkması işlerini artırır diye düşünmüş, izin konusunda güçlük çıkamamıştı. Ben tahmin edebileceğiniz gibi, çok önceden süpermarkette herkese haber vermiştim, Shining Shoe Lane'de oturanların bazıları, hasta oluyordu. Acaba ben de Howard’la birlikte Londra'ya gidip programa çıksam, soruları getirip götüren alımlı kızlara nispet yapar gibi Howard'ın yanında dursam mı diye düşündük bizim kızlarla. Ama benim evde oturup seyretmem daha iyi olur diye karar- verdik. Böylesi sanki daha gerçek olacalcu.

5

"Ve şimdi" diye bağırdı, köşeli suraılı Amerikalı (ya da Irlandalı), "yeni yarışmacımızı alkışlıyoruz." Kendisi de izleyicilerle alkışlarken elektrikli bir orgda marşa benzer bir şey çalınıyordu ve işıe canım Ho-ward, son derece ciddi bir tavırla, dekolte elbiseli, dansöz gibi poposuna kadar çıkan file çoraplar giymiş, otuz iki dişini göstererek sıntan esmer bir kızın peşinden, üzerinde en güzel takımıyla sahneye çıkıyordu.

Ben çay içtikten sonra kusmuş, her şeyi çıkararak, hastalanmıştım, yani kusmuş, ne yediyscm çıkarmıştım. Ama biraz dinlendikıen sonra kendime geldim; üst kata çıkıp- özenle makyaj yaptım, sırtı açık siyah gece elbisemi giyip aşağı indim ve bir süre sırlımı ateşe verip oturdum. Sonra, SU Baştan programından (programın adı sürekli sil baştan para kazanıldığı için böyleydi) tam bir saat önce televizyonu açtım. Yüreğim ağzımdaydı. Ya bir aksilik olsa, sözgelimi Lam program başlarken tüp yansa ya da elektrikler kesilse, sigorta aısa! Bu tür işlere lfoward bakardı, ben hiç anlamazdım. Howard evde değil diye biraz sinirlendim, ama sonra saçmaladığımı farkettim. Neyse, tahmin edebileceğiniz gibi hiçbir terslik olmadı. Haberlerde Harold Macmillian'ı, Başkan Kennedy'yi, Şahı'nı, Adam Faith'i gösterdiklerinde çok gururlandım, Howard da bir bakıma onlann yanında yer alacaku bundan böyle, o da TV'ye çıkıyordu.

' Neyse, Howard ikinci yarışmacıydı. lik yarışmacı çenesi düşük, yaşlı bir kadındı, seksen dokuz mu ne yaşında olmakla çok övünüyordu, dans edip paçalı donlarını göstermek için çok ısrar etti. Sunucu haliyle kadına yardım etti, yemek pişirme konusunda kolay sorular sordu, dogru cevaplar vermesini sagladı, sonra kadına sanhp öptü, herkes de alkışladı. Howard'ın işi zordu, Howard ciddi adamdı, öyle dans etmeye, aptal aptal sırıtmaya, saçma sapan espriler yapmaya gelemezdi. Neyse, o gece söylenen her sözü tek tek hatırlıyorum. Sunucu önce "Adınız nedir efendim?" diye sordu. Howard söyledi. Sonra sunucu "Biraz daha yüksek sesle lütfen" dedi, bunun üzerine Howard bir bagırdı ki, şöminenin üzerindeki biblolar tangırdadı. "Evli misiniz?" Howard "Evet" dedi. "Ne iş yapıyorsunuz?" Howard kullanılmış araba saltığını söyleyince nedense büyük bir alkış koptu. Hâlâ' daha merak ederim nedenini. "Özel meraklarınız var m..!J" diye sordu sunucu. Howard çok ciddi, "Bir tek özel merakım vardır, o da karımdır" dedi. Bunun üzerine ortalık alkıştan yıkıldı. Sunucu da alkışlıyor, gülüyordu, ben biraz sersem gibiydim ama çok gururlanmıştım. Myrtle da seyrediyor olsa, diye düşünüyordum. Tabii seyrettiginden neredeyse emindim, annemJe babam da, hatta bütün komşular da seyrediyor olmalıydı. Ama Myrtle herhalde sonradan seyretmeyi unuttugunu ya da Michael'la ikisinin önceden bir yere sözleri oldugunu falan söylerdi. Benim Myrtle'dan islediğim, yalan söylemeyip seyrettiğini kabul etmesiydi.. Howard'ın tek özel merakı olduğumu da duymasını istiyordum. Sonra sunucu dedi ki: "Pekâlâ, hangi konudaki soruları yanıtlayacaksın Howard?" Arlık senli bcnli konuşuyordu. Howard "Kitap konusunda" dedi. Sunucu sanki program kendi programıymış gibi sırıtan file çoraplı kızı çagırdı, kitaplarla ilgili soruları getirmesini söyledi. işte yarışma başlıyordu, kalbim öyle çarpıyordu ki, yerin-den/ır/ayacak sandım.

"Bir sterlinlik ilk soru" dedi sunucu. Kendisi senli benli olmaya karar verdigine göre, sanırım ondan adıyla sözetsem daha iyi olacak. Adı Laddie O'Neill'di, köpek adı gibi. Neyse, Laddie ilk soruyu sordu: "Hangisi kahvaluda daha iyi gider, Shakespeare mi, Bacon mı?"¹

"Saçma sapan bir soru bu."    |

İzleyiciler bu cevap karşısında ne yapacaklarını şaşırdılar, ben kızardım. Tam Howard'a yakışır bir cevap diye düşündüm; ama sunucu, yani Laddie gülüp geçti, "Saçma olsun diye sordum zaten, ilk soru hep saçmadır" dedi. Bunun üzerine Howard sınup cevap verdi:

"Pekâlâ, Bacon olsun,. ama yanında Shelley² bir şey isterim." izleyicilerin hiçbiri anlamadı, ama Laddie çılgınlar gibi gülerek, "Çok güzel, bravo, yumurtanın kabuklu oldugunu söylüyorsunuz" dedi. "Mükemmel. Şimdi de iki sterlinlik ikinci sorumuza gelelim. Bell takma adıyla kitap yazan üç kızkardeşin adları nedir?" Howard cevap verdi:

"Bronte kardeşler. Yani Charlotte Bronte, 1816-1855, Emily Bronte, 1818-1848 ve Anne Bronte, 1820-1849. Takma adları sırasıyla, Currer Bell, Ellis Bell ve Acton Bell'di.”

Bu cevap herkesi biraz serseme döndürdü, belliydi, zavallı Laddie O'Neill'in çenesi, sanki ayakta birden ölüvermiş gibi aşagı düştü. "Evet" dedi, "ama bütün bunlar yazmıyor burada.”

"Hepsi dogru" dedi Howard. "Emin olabilirsiniz." Kendine çok güvenir, ukala bir hali vardı.

Laddie, "Dört sterlinlik üçüncü soru" deyip çocuk gibi heceleyerek soruyu okudu. Bu konuda pek bir şey bilmediği belliydi. Ama iyi yürekli, yardımsever bir adamcağızdı, insanın kanı ısınıyordu. Ne olur, Howard biraz daha yumuşak olsa, bu kadar ciddi ve sert olmasa diye düşünüyordum. O sırada, soruyu dinlerken Howard birden bana göz kırptı, ben de salak gibi göz kırptım. "Dört sterlinlik soru," dedi Laddie, "üç bölümden oluşuyor. Her birine dogru cevap vermen gerekiyor. 17. yüzyıla ait bu üç kitabın yazarları kimlerdir? Hesperides. Religio Medici. Tetrachordon.” Bu adları nasıl telaffuz ettiğini size gösteremeyeceğim; kekeledi, heceledi, işi şakaya vurmaya çalıştı. Ama Howard söylenişlerini düzeltip cevap verdi: "Hesperides, 1591-1674 yıllan arasında yaşamış Robert Herrick'in dindışı şiirleriydi. Religio Medici ya da Bir Doktorun Dini'nin yazan, Sir Thomas Browne'du; 1605-1682. Tetrachordon ise John Milton'ın boşanma üzerine bir kitabıydı." Biraz sinirli bir gülümsemeyle ekledi: "Pardon. 1608-1674."

izleyicilerin bütün bunlara pek anlam veremediği belliydi; Howard çok şey biliyor, bildiklerini robot gibi tekrarlıyordu. izleyicilerin istediği, yarışmacının bir yanlışlık yapıp yardıma ihtiyaç duyması ya da biraz düşünüp cevap vermesidir; oysa Howard her şeyi biliyor, sorulmayan bilgiler de veriyordu, yani ukalalık ediyormuş gibi görünüyordu. Seslenip bunları ona söylemek isterdim, ama ne yazık ki mendilimi ısırarak parçalayıp biraz inlemekten başka yapabileceğim bir şey yoktu. Sonra Laddie O'Neill dedi ki: "Bütün bu tarihleri söylemesen de olur, Howard." Howard'ın omzuna kolunu attı. Gerçekten iyi bir insan oldugu belliydi. "Bilgililigini falan takdir ediyoruz Howard, ama yalnız sorulanları cevapla. Tamam mı?" Howard buna karşılık gülümsedi ve izleyiciler de Howard'a karşı çok sevecen olmaya karar verip alkışladılar. İzleyiciler çok tuhaf gerçekten. "Evet," dedi Laddie, "sekiz sterlinlik soru." Ve.bogazını temizleyip okudu: "Okuyacağım dizelerin şairlerini söyleyeceksin. Hazır mısın?" Duygusuz, düz bir sesle okudu:

"Vahşi gönülleri yumuşatan tılsımları vardır müziğin."

"William Congreve" dedi Howard. "Yasli Gelin adlı oyunundan."

"Tanrı'nın en soylu yapıtı, dürüst insandır."

"Alexander Pope" dedi Howard. "insan Üzerine adlı denemesinden."

Sıkıcı olmaya başlıyordu. "Şöhret yolu mezara götürür ancak" dedi Laddie.

"Thomas Gray. Kırda Bir Kilise Bahçesinde Ağıt." Sonra Laddie O’Neill, Howard'ı afallattı.

"Bir yumurta pişirdim kızgın kaldırımda" dedi.

Howard'ın suratı bir karış asıldı. "Efendim?" dedi. Benim de yüregim agzıma geldi. Howard dizeyi bilmiyordu. Laddie tekrarladı. Howard aglamak üzereydi neredeyse. Bilmiyordu. Bilmiyordu.

"Bilmiyorum" dedi.

"Elbette” dedi Laddie. "Nasıl bilebilirsin ki, şu anda uydurdum." Bunun üzerine herkes rahatlayıp neşelendi. Soru üç bölümlüktü, Howard hepsini bilmişti ama Laddie şakalaşıyordu. Aslında fena fikir de degildi Laddie'ninki; Howard eskisi kadar kibirli degildi şimdi. Zavallı akıllı Howard'ım benim. Ama onunki akıllılık degildi, kendi de dedigi gibi zavallı fotograf makinesi beyninin marifetiydi.

"Evet" dedi Laddie. "Bu soru on altı sterlinlik. Soruyorum. Söylenmesi de pek kolay degil. On sekizinci yüzyılın iki büyük edebiyat hilesinin ve yazarlarının adları neydi?"

"Rowley şiirlerinin asıl yazarı Chatterton'dı" dedi Howard, bu kez alçakgönüllü bir tavırla. "Ossian'ın gerçek yazan da Macpherson'dı."

"Dogru!" diye haykLTdı Laddie, izleyiciler alkışlıyordu. Şimdi herkes durumdan hoşnuuu. "Otuz iki sterlin karşılığında da" dedi Laddie, gözü saatteydi, "aşagıdaki şiirlerin hangi ölülerin anısına yazıldıgını söyle." Sonra şiirleri saydı: "in Mermriam. Lycidas. Adonais. Thyr-sis." Howard da aynı hızla cevapları yetiştirdi:

"Hallam. Edward King. Keats. A.H. Clough.”

Ortalık yine alkıştan kırılıyor, insanlar havalara bir şeyler atıyordu. File çoraplı kız Howard'a sarılarak otuz iki sterlini nakit olarak verdi. Laddie O'Neill "Birkaç dakika sonra yine birlikte olacağız" diye bağırdı ve reklamlar başladı. Program şöyle devam ediyordu: İkinci yarıda birkaç yarışmacı daha çıkıyor, sonra otuz iki sterlini kazanan yarışmacı yeniden sahneye geliyordu. Otuz iki sterlin onundu, kimse ondan geri alamazdı bu parayı, eger bu yarışmacı Büyük Para dedikleri aşamada yarışmak istiyorsa zor bir soruya cevap vermesi gerekiyordu. Bunu dogru cevaplandırırsa, ertesi hafta tekrar çıkıp beş yüz sterlini haket-meye çalışıyordu. Ondan sonraki hafta da bin sterlinlik soruya sıra geliyordu, eger her şey yolunda giderse Howard'ın da kazanacağı para buydu. Reklâmlar başlayınca birden midem kazındı, konserve biftek ve böbrek, konserve etli pirinç çorbası falan reklâmlarını görünce acıkmıştım tabii. Hemen kendime bir sandviç hazırladım. Sabah ırende yesin diye Howard'a sandviç hazırlamıştım, ondan arlan salarnura etin bir parçasını iki kalın ekmek diliminin arasına koyup üzerine de hardal sürdüm. Evde tek başıma, süslenip püslenmiş, elimde kocaman, pabuç kadar sandviçimle halim biraz tuhaftı herhalde, ama reklâmlardaki insanlardan başka gören yoktu nasılsa. Sonra Sil Baştan'ın ikinci bölümü başladı; iki üç çok sıkıcı yarışmacı çıktı, hepsi dörder ya da sekizer sterlinle bitirdiler, pek ilgilenmedim; sonra Howard çıktı. Çıktığında büyük bir alkış koptu, gurur duydum. Howard'ı üzerinde spot ışıkları olan kürsü gibi bir yere çıkardılar, iki yanında file çoraplı birer kız durmuş —herhalde inmesine yardım etmek için, diye düşündüm— otuz iki dişlerini ve daha birçok şeylerini gösteriyorlardı. Sonra büyük törenle içinde o özel soru olan zarfı getirdiler; dedigim gibi bu soruya dogru cevap verirse gelecek hafta altmış dört, sonra yüz yirmi beş, sonra iki yüz elli, sonra da beş yüz sterlinlik sorulara geçebilecekti. Yüregim agzımdaydı, eüi sandviçle birlikte; elektrikli org korku filmi müzigi gibi bir şey çalıyordu, Laddie O'Neill zarfı açu, Laddie artık eski bir dost gibi geliyordu bana. Dedi ki:

"Bu soruya dogru cevap verirsen, gelecek hafta Büyük Para bölümünde yarışmaya hak kazanacaksın. Hazır mısın?" Evet, hepimiz hazırdık. Howard tepede, spot ışıklarının alunda, en iyi takımıyla heykel gibi kıpırtısızdı, ama biraz heyecanlı oldugu farkediliyordu. Olayı çok agır bir tören havasına soktukları için heyecanlanıyordu. "Evet" dedi Laddie. "Okuyorum. Dikkatli dinle." Soruyu çok ciddi bir tonda, sanki bütün bunlar kilisede olup bitiyormuş gibi okudu: "Çagdaş romancılardan iki tet-tet-let-"

"Tctrologya mı?" dedi Howard.

"Tctrologya, teşekkür ederim. Bu gece takma dişlerim pek oturmuyor" dedi Laddie, izleyicilere göz kırparale Sonra yine ciddileşip devam elti: "İki lelrologya örncgi vermen isleniyor. Süre oluz saniye. Başladı." Howard hiç duraksamadan konuştu:

"Lawrence Durrell’in İskenderiye Dörtlüsü ve Ford Madox Ford'un Tietjens tetrologyası."

Ve elbette dogruydu cevabı. Ama doğal olarak ukalalık edip her şeyi berbat etti, Howard bu. "Çagdaş şiirde T.S.EIiot'ın Dört Dörilü’sü var tabii, ama roman dediniz degil mi?" Ama bunları söylerken alkış başlamışlı bile. Bundan sonra kendisini iyice terleteceklerini düşünemiyordu koca aptal. Bundan sonra üniversitelerdeki profesörterin sakallarını sıvazlaya sıvazlaya bulacakları en zor sorulara cevap verecekti. Evet efendim, kendi kuyusunu kazınıştı Howard, ukalalık edip herkesi küçümseyerek. Neyse, herkesin bağrışları, Laddic'nin ağzı açık atkışlaması ve elektrikli orgun çaldığı zafer müziği (sanki ikinci bir dügün marşıydı) eşliginde iki sırıtkan, alımlı, popolarına kadar çıkan file çoraplı kızın Howard'ı kürsüden indirmeleriyle program sona erdi. Gururumdan yanıma vanlmıyordu.

6

15

24

¹

bacon: jambon

²

shelly: kabuklu, Shelley ve Shelly'nin okunuşu aynıdır.

6

Howard Euston'dan dokuz beş trenine yetişip gecenin geç saatinde eve geldi, ben çoktan yataktaydım, o uykusuzlukla ancak kendisiyle çok gurur duydugumu ve bundan sonra öyle ukalalık etmemesini söyleyebildim. Buna çok bozuldu, uzun bir tartışma başlatmaya kalktı, ama ben ona yataga gelmesini söyleyince sözümü dinledi, yine de önce kazandıgı otuz iki sterlini gösterdi. Ben de ona başka sterlinlerden farklı görünmediklerini, yataga gelmesini, her şeyi sabah konuşa-cagımızı söyledim. Bunun üzerine girdi yataga, çok güzel ısındım. Evlenmek için başka bir neden olmasa, yatakta ısınmak yeterli bir neden olabilirdi bence. Sabah uyandıgımızda ikimiz de biraz yorgunduk, ama her zamanki gibi kalkıp kahvaltı ettik, Howard uzun uzun anlattı — TV stüdyolarını, tepelerindeki küçük kırmızı gözlerle her yanı tarayan kameraları, herkesin kendisine ne kadar iyi davrandıgını. Ben de ona, "Ayagını denk al oglum, o ne ukalalıktı, gösterişti öyle" dedim. Gösteriş yapugını kabul etmek zorunda kaldı, ama heyecandan yapmış, öyle dedi. Sonra işe gittik, önceki geceyle ilgili olarak süpermarketteki herkesin söyleyecek birkaç sözü vardı elbette; sinsi olanlar, Howard'ın ukalalıgı konusunda benimle aynı fikirdeydiler (onların yanında,ben bu düşüncemi hiç söylemedim tabii).

Howard o akşam giyinip süslenip Kullanılmış Araba Pazarı'ndan bir otomobille çıkalım, başarısını kutlamak üzere otuz iki sterlinin bir kısmını harcayalım diye ısrar etti. Willbridge yakınındaki Green KMan'de yemek yedik, içkiyi biraz fazla kaçırmışız, bu da dolaylı olarak Howard'ın Kullanılmış Araba Pazan'ndaki işinden olmasına yol açtı.

Howard iyi sürücüydü, askerde bir albayın mı ne şoförlüğünü yapmıştı bir süre, ama yarışma programında oldugu gibi araba kullanırken de bazan gösteriş yapmaya kalkar, dikkatsizlik ederdi. O gece aldıgı Bent-ley'i Pelham'a girdigirniz sırada bodoslama bir duvara çarptı; gerçi bütün suç onda degildi, karşıdan gelen arabanın şoförü gerçekten sarhoştu, Pelham'dan son sürat çıkmış, yolda zikzaklar çizerek geliyordu, Howard ona çarpmamak için direksiyon kırdı, sonra fazla mı ne toparladı, o zaman da fren yaptıgı halde duvara bindirdi. Farların ikisi de parçalandı, kaporta içine göçtü; bu Bentley de Araba Pazarı'ndaki bütün otomobiller gibi elden düşmeydi, ama çogundan daha yeni oldugundan herkesin, özellikle Howard'ın patronu Watts'ın gözbebegiydi. Tahmin edebileceginiz gibi, ertesi gün Kullanılmış Araba Pazarı'nda bir kavga kopmuş, üstelik de kaza yetmiyormuş gibi o sarhoşlukla falan saati kurmayı unutmuş, biraz geç kalkmıştık, benim başım da agrıyordu üstüne üstlük. Howard ögle yemegine her zamanki gibi üzeri ilânlı bir arabayla degil, yürüyerek geldi ve hafta sonunda işten ayrılacagını, Watts'ın cehenneme kadar yolu oldugunu söyledi.

"Ne oldu?" diye sordum.

"İşe gittigirnde her şey için özür diledim, onarım masraflarını ödeyeceğimi falan söyledim ama Watts pislik yaptı. Sanırım kıskançlıktan, TV’ye çıkugım için. Her neyse, dedi ki, doğrusunu istersem bu gidişattan hiç memnun degilmiş, müşterilere karşı fazla dürüst davranıyormuşum, ona dikkat edin, buna dikkat edin, memnun kalmazsanız geri getirin diyormuşum, senin yüzünden bir yıgın müşteri kaçırıyorum demeye getirdi yani, bir de baktık girişmişiz birbirimize, kafam da akşamdan biraz dumanlı, agzımda kötü bir tat, bas-bayagı giydirdim adama. Pislik işin de, hilelerin de, yalanların da senin olsun dedim, o da bana çizmeyi aştıgımı söyledi, benim gibi bir işçinin kitaplarla, TV’de bilgiç bilgiç soru cevaplamakla ne işi varmış. Ben de ona cahil, moruk kulampara dedim, insanları kazıklayıp para sızdırmaktan, sokak aralarında küçük kızlara sarkıntılık etmekten başka şeye aklın ermez dedim —dogru da, biliyor musun— o da iftira ettigimi, dava açacagını söyledi. Sonra biraz sakinleşir gibi olduk, gerçi o benim söylediklerimin pek de yalan olmadıgını biliyordu ya, yine de ben pis moruga biraz acımaktan kendimi alamadım. Hafta sonuna kadar çalışıp sonra pılımı pırtımı toplayıp gidecegim, öyle kararlaştırdık. Bu iş de burada biter."

"Peki, ne yapacaksın?" diye sordum.

"Aceleye gerek yok" dedi Howard o soğukkanlı tavrıyla. "Önümüzdeki iki hafta yarışmaya hazırlanacağım. Zamana ihtiyacım var aslında. Sorduldan soruların bazıları epeyce zordu."

"Büyük Para bölümünün ilk aşamasında takılabilirsin" dedim. "Gelecek hafta elenirscn elinde otuz iki sterlinle kalırsın. Dün geceden sonra o kadar bile degil."

Howard kehanette bulunur gibi havalara girerek konuştu: "Bana öyle geliyor ki bundan sonra rahat cdccegiz. Hcm bu parayı, hem de daha bir yıgın para kazanacağım. İstersen süpermarketteki işi hemen bırakabilirsin. İkimizin de çalışmasına gerek kalmayacak."

"Delirdin mi sen?" dedim. "Bin sterlini kazansan bile hiç bitmeyecek degil ya bu para! Ayrıca, işimden ayrılmayı isteyip istemediğimden emin değilim. Orası hoşuma gidiyor, insan görüyorum, biraz dedikodu yapıyoruz, zaten çalışmasam da alışveriş için gitmeyecek miyim? Benim için de bir değişiklik oluyor, dünyayla bir ilişki."

"Yani yşlnız ikimiz olsak, benimle mutlu olmaz mısın?" dedi Ho-ward. Bunu söylerken, şefkat dilenen bir köpcgc benziyordu tıpkı.

"Olurum tabii" dedim. "Ama her şeyden kopmak olmaz ki, degil mi? Yani dünya dönüyor, öyle dcgil mi?" Bütün bunlar çok tuhafu. Howard bu kadar çok şeyle ilgileniyormuş gibi görünse de, aslında hepsi fotograf makinesi beyninin marifetiydi. Aslında tek hoşlandıgı şey benimle birlikte almaktı, TV'de tck özel merakının ben oldugumu söylerken, gerçegi dile getiriyordu. Öteki erkekler gibi futbol maçına, boks maçınıi, yeni bovling salonuna hiç gitmezdi, tek başına pub'a bile gitmezdi. Hep benimle birlikte olmak isterdi. Bütün bunlar gururumu okşuyordu, hoşnuttum, benim yerimde hangi kadın olsa hoşnut olurdu, ama daha önce hiç Howard'a benzer birini tanımadıgımdan azıcık ürküyordum. Bazan bana gözlerinde aşkla baktığında, için için yanan bir ateş, bir yangın görürdüm. Ama sonra, o pis, yagmurlu havada, sürekli birlikte olsak ne güzel olur diye düşündüm; kapıyı sürgüleyip Noel'deki gibi aşagıki odalann ikisinde de şömineyi yakar, dışandaki dünyada herkes işindeyken biz radyodan Çalışırken Müzik ve Mrs. Dale'in Günlügü'nü dinlerdik, sulusepken pencere camlannı döverken içerisi sıcacık, huzurlu olurdu. Ama bir de işin öbür yanını düşünüyordum; insan görmek, gevezelik etmek, vitrinlere bakmak, işyerinde müşteriler tel sepetleriyle itişip kakışırken olmayacak bir şeye deli deli gülmek. Hayatın her zaman iki yönü vardır, sizden rica ediyorum, bunu asla unutmayın.

Ertesi hafta çok garip geçti: ben işte, Howard evde. Benim işimi çok kolaylaştırdığını kabul etmek zorundayım. Howard biraz erkekçe yemek pişirirdi, ama tabakları hep sıcak tutar, hiçbir şeyi de çig bırakmazdı —tam tersine, sosisler neredeyse kömür olurdu— bulaşıgı da çok temiz yıkardı. Eleklrik süpürgesiyle evi temizlerken titizlenir, tek örümcek agı, toz zerresi bırakmazdı. Ama Howard'ın, anahtarı kilide soktuğumu duyar duymaz, belinde benim fırfırlı önlüklerimden biriyle, bir şey kızartıyorsa —ki genellikle kızartırdı— dumana boğulmuş mutfaktan koşup beni karşılamaya, kapıya seğirtmesi içimi parçalıyordu, ağlayacak gibi oluyordum. Eve döndüğümde Howard hep sevecen, hep beni görmekten mutluydu. Sonunda perşembe günü geldi çattı. Howard Londra'ya, yarışmanın Büyük Para bölümüne katılmaya gidiyordu; yine eskisi gibi kendine çok güveniyordu, aslında kullanılmış araba satmanın pek ona göre olmadığını herkese göstermeye hazırdı.

Akşam olduğunda, siyah gece elbisemle TV'nin karşısında yerimi almıştım. Önceden hazırladığım oldukça kibar sandviçlerle bir şişe beyaz İngiliz şarabını bir kenara koymuştum, heyecanım biraz azalsın da midem bulanmasın diye bekliyordum. Kapıyı da kilitlcmiştim, biri gelirse evde kimse yokmuş gibi yapacaktım. (Komşunun biri gelip, "Hayatım televizyonumuz bozuldu, seninkini de kaçırmak olmazdı. Sana gelip birlikte seyredelim dedik" diyebilirdi. Asıl geliş nedenleri, Howard'ın her şeyi yüzüne gözüne bulaştırması umudu olacaktı tabii, ben de haliyle bozulacağımdan, bana bakıp içten içe sevineceklerdi.)

Neyse, SİL BAŞTAN ekranda göründüğünde kalbim neredeyse yerinden fırlayıp halıya düşüyordu. Bir de üstüne arabanın teki yüzünden ekran karlanıp haşır huşur bir ses çıkınca tıpkı Howard gibi bastım küfürü. Ama çok geçmeden her şey normale döndü, programın ilk bölümündeki yarışmacılar her zamanki salaklardandı, yalnız bir banka memuru vardı, modem caza ilişkin çok şey biliyordu, Büyük Para bölümüne geçebilirdi. Ne var ki yarışma kurallarına göre Büyük Para bölümünde aynı anda iki kişi birden yanşamıyordu, bu sırada da Ho-ward vardı o bölümde. Sonra reklâmlar başladı, iki sandviç yiyip biraz şarap içtim, programın ikinci yarısı başlayıp da ekranda Howard'ı gördüğümde oldukça sakindim. Howard kendinden çok emindi, alkışlara karşılık ağırbaşlı bir biçimde eğilerek selam verdi. Sonra cam kapılı büyük bir bölmeye aldılar onu, kulaklıklan taktı, tepesindeki büyük saat çalışmaya hazırdı. Sonra, aruk gerçekten bana çok eski bir dost gibi gelen Laddie O'Neill, Büyük Para sorularını istedi; bu hafta ten rengi çorap giymiş olan esmer kız sırıta sırıta getirdi sorulan. Laddie çok ciddi bir tonda konuşuyordu:

"işte altmış dört sterlinlik soru." Boğazını temizledi, sanki insanların hızlı hızlı, heyecanlı heyecanlı soluk alıp verdikleri duyuluyor, ortalıkta çıt çıkmıyordu. "Adlarında 'altın' sözcüğü geçen dört kitap adıyla yazarlarının adlarını söylemen gerekiyor. Anlaşıldı mı?" Howard evet, dedi. "Evet," dedi Laddie, "süre otuz saniye. Başladı."

Howard saydı:"Altın Eşek, Lucius Apuleius. Altın Bal, Sir James Frazer. Altın Kâse, Henry James. Ve. Ve. Ve." Saat tik tak ilerliyor, Howard telaş içinde düşünmeye çalışıyordu, korkunçtu. "Ve Altın Efsane, Longfellow" dedi sonunda.

Herkes deli gibi alkışladı tabii, bir yandan Howard sayıyordu: "Ya da Altın Çağ, Kenneth Graham. Ya da Altın Ok, Mary Webb. Ya da Altın Yarımada—" Ama Howard'ı susturdular, Laddie yüz yirmi beş sterlinlik soruya devam etmek isteyip istemediğini sordu. Devam etmek istiyordu. Bu kez, cevabını vermeden önce otuz saniye beklernesi gerektiği söylendi. Laddie O'Neill sordu:

"Okuyacağım adlar, kimi yazarlann gerçek adlan. Yüz yirmi beş sterlin karşılığında bana bu yazarlann takma adlarını söyleyeceksin, tamam mı?" Tamamdı. Sonra adlan saydı, dogrusu ben hiçbirini daha önce duymamışum. Beş yazar vardı, Laddie listeyi iki kez okudu, Ho-ward'ın otuz saniye bekleme süresinde bu adları ezberinde tutması gerekiyordu. Otuz saniye bir yüzyıl gibi geçmek bilmedi, elektrikli orgun da Howard cevaplannı düşünürken o korku filmi müziğini çalması işleri kolaylaştınnıyordu. Ama Howard pür neşe, kendinden emin, sıraladı:

"Annandine Aurore Lucile Dupin'in takma adı George Sand'dı. Mary Ann Cross'unki George Eliot'u. Charles Lamb, Elia adını kullanırdı. Eric Blair'in kitaplan George Orwell adıyla yayınlandı.

Beşinciyi unuttum. Aman Tannm." Feci bir andı bu, adı tekrarla-tamıyordu, haksızlıktı aslında. Tam ben halının üzerine kusacakken hatırladı ve "Tamam" dedi. Bana öyle geldi ki aslında unutmamış, mahsus öyle yapmıştı. "Samuel Clemens'ın takma adı da Mark Twain'di."

Alkışiardan sonra sıra iki yüz elli sterlinlik soruya geldi, henüz kendimi paçavra gibi hissetmemin bir anlamı yoktu, çünkü sırada bir de beş yüz sterlinlik soru vardı, bu haftalık da bu kadarı yeterdi. Neyse, soru şuydu, benim gibi biri için Çince'den farksızdı:

"Bu soru üç bölümlük. Sayacağım kahramanlar hangi romanların kişileridir? İlk bölüm: Glossin."

"Scott'ın Guy Mannering adlı romanı" dedi Howard.

"Imlac."

"Dr. Johnson'ın Rasselas adlı romanı" dedi Howard.

"Dcnsil Ravenshoe." Bu soruyu söyleyişinden, zor bir soru oldugu anlaşılıyordu. Ama Howard istifini bozmadı.

"Kolay. Aynı addaki roman, yani Ravenshoe, Henry Kingsley'in."

Gerçekten de, zaten siz de gördünüz, Howard müthişli. Ve bütün bunların zavallı Howard'ın fotoğraf çeken beyni sayesinde olduğunu yalnızca Howard'la ben ve birkaç kişi daha biliyordu, en azından televizyon stüdyosundakiler bilmiyordu kesinlikle. Alkışlar bitip de Ho-ward beş yüz sterlinlik soruya devam edeceğini bildirdiğinde, sanki adamldr baltalarını biliyorlarmış duygusuna kapılıyordu insan. Sonra kızlar bacaklarını göstermeyen eteklerle çıktılar sahneye, bu kadar ciddi bir durumda bacak gösterilmez demek ister gibi. Howard'ın hapsedilmiş oldugu bölmenin iki yanında öylece biblo gibi durmaktan başka işleri yoktu, ama bu kez sırıtmıyorlardı, çok ciddiydiler. Sonra Laddie O'Neill beş yüz sterlinlik soruyu eline aldı, öksürdü, bu sorunun Ho-ward'ı iyice terleteceği belliydi. Ama bir işi yaptı mı yapmalı insan, Howard'ın korkup iki yüz elli sterlinle yetinmesindense kaybetmesini yeğlerdim. Bunu da dogru cevaplarsa, sonuna kadar devam etsin istiyordum. Laddie soruyu okudu: "Sir W.A.Craigie, İngiliz Derneği Üyelerinin Denefheleri ve Araştırmaları adlı kitabın 24. cildinde hangi kraliyet ailesi üyesinin hangi şiirinden uzun boylu sözeder?"

"Aslında şaşırtmacalı bir soru" dedi Howard. "Kraliyet ailesi üyelerinden birince yazılmış tek önemli şiir, Iskoç kralı I. James'in

Kralın Defteri adlı şiiridir. 1423-1424 yıllarında, İngiltere'de tutuk-luyken, evlilik hazırlıklan devam eıtigi sırada yazılan—" Ama Ho-ward'ın söyledikleri aruk duyulmuyordu, çUnkU Laddie O'Neill zıp zıp zıplayarak dogru, dogru diye bağırıyordu, seyirciler çıglık çıglıgaydı, sonra program bitti, işte önümde bin sterlinlik soruya kadar kıvranmayla geçecek bir hafta daha vardı, adım gibi biliyordum, Ho-ward beş yüz sterlini almayacak, sonuna kadar yarışacaktı, bu yüzden de onu takdir ediyor, seviyordum, ama biraz da korkuyordum, neden korktuğumu pek bilmiyordum.

7

Tahmin edebileceğiniz gibi, Howard artık Bradcaster'da epeyce ünlüydü, insanlar sokakta onu birbirlerine gösteriyorlardı. Ama bana öyle geliyordu ki, bir pop şarkıcısını gösterir gibi hoş bir duyguyla degil, sanki karışık duygularla gösteriyorlardı; bunun.içinde hayranlık da vardı, küçümseme de, bilmem anlatabiliyor muyum. Sanki yetişkin birinin kitap okumayla vaktini harcaması, bin sterlin kazansa bile, tuhafmış, erkekçe bir şey değilmiş gibi. insanlar gerçekten bir hoş. Diyelim adamın teki profesörse, hemen çirkin, dağınık, kel ve dalgın olması gerekliğini düşünürler, oysa bence hiç de öyle olması gerekmez. Hafta içinde bir akşam, kent merkezine çok yakın bir pub olan French Hom'a gittik, bir iki kadeh içki içmeye; pub'daki birtakım gençler Ho-ward'ı tanıdı ve laf atmaya başladılar. Aslında söyledikleri hakaretten çok saçma sapan şeylerdi, deri ceketli, dar pantolonlu çok genç çocuklardı, iyi de para kazanıyorlardı ki Babycham, Pony gibi içkiler içiyorlardı, ben bunları hep kadınlar içer sanıyordum aslında. Neyse, kendi aralarında gülüşüyorlar, sanki agızlannda kocaman birer patates varmış gibi konuşarak "Gelelim yüz kırk sterlinlik soruya” diyorlardı. Ama Howard buna gülüp geçti, çocukluktu işte yaptıkları.

Howard'ın Kullanılmış Araba Pazarı'ndaki işinden olması yazık olmuştu bir bakıma, çünkü bir yıgın insan artık işini beğenmediği için bıraktığını, dereyi görmeden paçalan sıvadığını söylüyordu, kimileri Howard'ın bin sterlinlik soruyu bilmemesi için her şeylerini verirlerdi. Bütün bunları nereden bildiğimi soracak olursanız, Hastings Road Süpermarketi'nde çalışıyordum ya, insanlar ekmek raflarının, çamaşır tozu raflarının önünde durup konuşurken duyuyordum, çogu zaten kim olduğumu bilmiyordu. Bazıları, tanıyanlar da gelip dobra dobra yüzüme, Howard işini bırakmalda büyük bir hata yaptı diyorlar, az tamah çok zarar getirir filan gibi laflar ediyorlardı. Ben sinirlen-memeye çalışıyordum elbette, ama pek kolay olmuyordu; üstelik süpermarkette çalışan kızların bazıları da Howard evde şöminenin karşısında otururken benim hâlâ çalışmamla alay ediyorlardı; ara-lanndan biri, Edna Simons, "Hanımefendi hazretleri" diyordu bana. Bu tür igRelemelere hiç gerek yoktu, ben de ona düşman kesildim; suratını parçalayabilirdim, ama zahmetime değmez diye düşündüğümden, bir gün yeni yerleştirdiği indirimli şeftali kompostosu konserveterini devirmekle yetindim, o da mahalle karılan gibi çığlıklar atmaya başladı. O gün süpermarketteki herkes bana kızgındı sanki; öğlen eve gittiğimde Howard evi güzelce temizlemişti, şömine harıl harıl yanıyordu, sosis, yumurta, jambonu karıştırıp ızgara yapmış, yanına da bir gün önccsinden kalan patatesleri kızartmışa, yemekler azıcık fazla pişmiş olsa da çok güzel, sıcacıktı, bunları görünce içimden Howard'ın sözünü dinleyip süpermarketin canı cehenneme demek geldi; sokak kapısını kilitleyip bütün öğleden sonra şöminenin karşısında başbaşa otururduk, dünya dönmeye devam ederdi, şarkılardaki gibi. Ama öğleden sonra yine hergünkü gibi işe gittim.

Akşam eve döndüğümde Howard ortalıkta zıp zıp zıplıyor, kazandım, kazandım diye bağırıyordu. Önce kafayı üşüttüğünü sandım; yarışma ertesi gündü (perşembe), ama sonra anlattı. Howard, daha önce de söylediğim gibi sürprizlerle dolu bir insandı; bu sefer da bana hiç haber vermeden gidip Station Road'daki atyarışı komisyoncusu George Welbeck'e (”Welbeck Borcuna Sadıktır") hesap açtırmıştı. Sabah gizlice bunu yaptıktan sonra da Caper Spurge adlı bir ata beş sterlin yatırmıştı, ikili bahiste; neden o ata oynamış derseniz, bir keresinde sözlükte Caper Spurge ne demek diye bakmış, karşılığında Myrtle Spurge yazdığını görünce ablarn Myrtle'ı hatırlamış ve bunun üzerine de Doncaster'da saat üçteki yarışta koşacak olan bu ata beş sterlin yatırmış. Tahmin edebileceğiniz gibi, at sekize yüz vererek kazanmıştı, yani Howard sevinmekte haksız sayılmazdı, ben de öyle. Bu tam Howard'lık bir olaydı nedense, ama yine de şanslı bir insan denemezdi Howard için. Ben bu olaya sevindiğim halde, gene de garip, kor-

so kuyla karışık bir tedirginlik duyuyordum. Neden bilmem, ama öyle hissediyordum. Yine de belki bu olay ertesi gün için' iyi bir işaretti. Howard öyle diyordu, son derece kendinden emindi.

Ertesi sabah, Daily Window geldiğinde Howard'dan sözeden birkaç satır olduğunu gördük. Daily Window'un bir TV köşesi vardı, bu bölümde televizyon yıldızlarıyla ilgili dedikodular, o geceki programlarla ilgili küçük haberler olurdu. O günkü yazıda şöyle diyordu: "Bu gece Sil Baştan programında, işinden kovulan elden düşme otomobil satıcısı Howard Shirley kitaplar üzerine bin sterlinlik soruyla boğuşacak." (Howard'ın TV stüdyolarında birilerine işten kovulduğunu söylediğini anladım; aptallık etmişti.) Başka bir şey yazmıyordu, yani asıl önemli olan, Howard'ın işten kovulmasıymış gibi bir havası vardı yazının; ben biraz üzüldüm, o gün işe gitmek istemedim. Howard'a bunu söylooiğimde dedi ki:

"Gitme işe. Benimle Londra'ya gel. Program bitip yarışmayı kazandıktan sonra bir yerlerde yemek yer, sonra da gece bir otelde kalınz." Doğrusu bana mantıklı geldi, sonra dedim ki kendi kendime, burada oturup tek başıma seyredeceğime, stüdyoda izleyicilerle birlikte olursam belki midem bulanmaz. Ve Howard'a tamam dedim. Howard köşedeki telefon kulübesine gidip süpermarketi aradı ve o gün işe gitmeyeceğimi haber verdi. Daha do^su telefondan döndüğünde bana öyle söylediğini söyledi. Aslında bundan böyle süpermarkette çalışmayacağımı söylemiş, bana bunu daha sonra söyledi. Howard işte, hep böyle kurnazlıklar yapardı.

Neyse, artık ne olursa olsun, bizim için yeni bir hayat başlıyordu. Bundan böyle olaylar nasıl gelişirse gelişsin, eskisinden farklı olacaktık, bu kesindi; tuhaf bir duyguydu, epeyce de hüzünlü. Kahvalbyı hazırladım; yola çıkacağımız için bizi uzun süre tutacak bir şeyler: İkimize de jambonlu yumurta. Kahvaltıdan sonra özenle giyindim, tarçın rengi takımımı giydim, altına da temiz iç çamaşırı, iç çamaşırlarım yalnız temiz değil, daha önce hiç giymediğim yeni çamaşırlardı. Howard da tepeden tırnağa tertemiz giyindi; pınl pınl kahverengi ayakkabılarıyla en iyi takımını giydi. Sanki nikâhlanmaya gidiyormuş gibiydik. Üzerimde yalancı kürk paltom vardı, çok dikkatli makyaj yapmıştım; sanının otobüs dura^na yürürken çok hoş bir çift oluşturuyorduk. Durağa yürürken ansızın Howard "Aman! Niye otobüse binecekmişiz ki? Taksi çağıracağım" dedi. Otobüs duragı telefon kulübesinin biraz ilerisindeydi, belki de telefon kulübesini görünce aklına gelmişti taksi çağırmak. Neyse, beni taksiyi beklemek üzere eve geri yolladı, sonra o da geldi, sonra da Greenfıeld'in taksilerinden biri gelip bizi aldı, istasyona götürmek üzere.

Howard o gün ya çok umursamaz bir havadaydı, ya da kendine aşın güveniyordu; çünkü tren istasyonuna vardığımızda gişelerin önünde yine "Aman!" deyip birinci mevki bilet aldı. Daha önce hiç birinci mevkide yolculuk yapmamıştım, yani birinci mevki parası ödeyerek; herkes gibi benim de ikinci mevki biletiyle birinci mevl(i kompartımanında gittiğim olmuştu, ama ancak çok kısa mesafelerde, bilet kontrolü yoksa, onu bile pek sık yapmazdım. O gün tren biraz kalabalıktı, Londra'ya giden birçok işadamı vardı; bizim girdiğimiz kompartımanda dört tane çok yaşlı, varlıklı görünen adam oturmuş The Times okuyorlardı, ama okumalarına ara verip beni tepeden tımağa şöyle bir süzmeyi de ihmal etmediler. Komparuman, Noel günü, herkesin içip içip gittiği masal tiyatrolan gibi şarap ve puro kokuyordu; adamiann burunları lekelerle, mavi imarlarla kaplıydı, gazeteleri tutan ellerindeki damarlar da fırlaku. Bunlar Londra'ya, Borsada işler nasıl falan diye bakmaya, ya da açık arurmaya falan katılmaya giden yaşlı zenginlerdi. Howard beş penilik kadın dergilerinin buraya hiç yakışmayacağını düşünüp bana Vogue diye çok havalı bir dergi, kendine de bir Times almışu. Yani bir kompartımanda beş Times vardı, birinin "Biigh//yi bitirince bana ver, sen de benim 77t-b<7s'imi okursun" demesi sözkonusu değildi. Howard Times'ı tam okunınası gerektiği gibi okuyordu üstelik, kaşlannı çatarak; ne de olsa Howard normal bir liseyi bitirmişti ve beyni fotoğraf makinesi gibi olsa da birtakım şeyleri biliyor, benimle hiç konuşmadığı birtakım konularla ilgileniyordu. Kaşlannı çatmış, Stravinski mi ne, öyle bir adamla ilgili bir yazıyı okuyordu; tren hızla pis kasabadan çıkıp tertemiz çayırlara, Londra'ya dogru ilerliyordu.

Birinci mevki restoran vagonunda, keskin lahana kokusuna karşın çok güzel bir öğle yemeği yedik. Önce etsuyuna çorba vardı, ardından dana pirzolayla patates ve bezelye, sonra da üzümlü puding. Yarım şişe de Medoc diye bir şey içtik; sonra kahvelerle birlikte konyak da verdiler. Yemekten sonra, kompartımana döndüğümüzde biraz uykum geldi, zavallı lokomotifçi bizi Londra'ya götürmek için uyanık kalmak zorundaydı; bu arada herkes ufak bir şekerleme yapu. Kompartımandaki yaşlı açık artırmacılardan biri horul horul horluyordu. Buna karşın dalmışım. Uyandığımda hava kararmışu; Howard birazdan Euston'a gireceğimizi söyledi. Howard daha yolculuğumuzun bitmediğini söyleyince biraz şaşırdım. Charing Cross İstasyonu'na gidip oradan da Londra'nın dışındaki bir banliyöye ulaşmak için tekrar trene binmemiz gerekiyormuş, televizyon merkezi o banliyödeymiş. '

Sonunda vardık; televizyon merkezi gerçekten de kocaman, çok modem bir yerdi, dışarıda park etmiş bir yıgın otomobil, minibüs vardı. Büyük cam kapıda bekleyen görevli Howard'ı tanıyor gibiydi, bana da gülümsedi. Sonra Howard sanki orada çalışıyormuş gibi hiç yolunu şaşırmadan beni koridorlardan geçirdi, sonunda salon gibi bir yere geldik; kalın, tüylü halılarla kaplıydı, küllükler tekerlek gibi kocamandı, sonra bize çay getirdiler. Çok rahat, huzurlu bir yerdi, herkes de çok iyi davranıyordu bize. Biraz sonra Howard’a makyaj yapma zamanı geldi, benim gene kalbim çarpmaya başladı. Ama herkes çok iyi davranıyordu. Çok da şıkular.

8

Sonunda Laddie O'Neili'le tanıştığımda, gerçekten çok sevimli biri olduğunu gördüm, gerçekten çok hoştu, nefesi güzel koksun diye bir şeyler çiğnemişti. Davranışlan çok kibardı. Bu arada meşum saat yaklaştıkça yaklaşıyordu, oditoryum dedikleri yere gö^rnp en ön sırada bir koltuğa oturttular beni. Programı seyretmek üzere bir yığın insan heyecanla stüdyoya geliyordu, bu insanların bazıları uzun bir yol katedip gelmişlerdi buraya, programla ilgili kişisel bir bağlanusı yoksa, insan ne diye o kadar uzaktan kalkıp yarım saatliğine buraya gelir, aklım almıyordu doyusu. Diyeceğim, özel bir bağlantısı olmayanların evlerinde programı seyretmesi normaldi, ama kalkıp buralara gelmenin âlemi yoktu. Aslında düşününce, pek ilginç bir program da değildi hani. Bu arada insanlar gelmeye devam ediyor, saat de ilerliyordu. Tavanda TV ekranları vardı, ekranlarda ışıklar parlıyor, kameramanlar etrafta geziyor, havaya çıkıyor, sonra yine aşağı iniyorlardı. O zaman anladım ki, bütün bunların bir heyecanı vardı, programın kendisinden çok daha heyecanlıydı, tabii benim kişisel falan fılani^arım dışında.

Sonra Laddie O'Neill gelip bizi programa hazırladı; bir iki fıkra anlattı, gerekli yerlerde alkışlamamızı rica etti. Sonra beklemeye başladık; ekranlarda programdan önceki reklâmlar görülüyordu, sonra sessizlik oldu, ardından B.A.A.D. harfleri müzik gibi çalındı —British And Affıliated Distribution'ın¹ kısaltması, her ne demekse— sonra, programın adı yazdı, hepimiz alkışlamaya başladık, bir yandan da

adamın teki elektrikli org çalıyordu; işte program başlamıştı. Sağımda oturan kadın hırıltılı hırıltılı soluk alıyordu, keskin bir nane kokusu geliyordu ağzından. Solumda dokuz on yaşlarında bir kız çocugu vardı, yanında kimsesi yok gibiydi. Programın ilk bölümü her zamanki gibiydi; iki kere ikinin dört ettiğini bildiler diye —o da yardımla— alkışlanan epeyce salak insanlar, bir de seksen sekiz yaşında oldugu için hiçbir şey hakkında hiçbir şey bilmediği için tezahürat yapılan bir ihtiyar. Bir de üstüne yaşlı bir hizmetçi kadın çıku, hani o pek esprili dedikleri dogu Londralı tiplerden bana kalırsa edepsizin dik alasıydı. Gülerken takma dişlerini çıkardı, Knees Up Mother Brown şarkısını çaldırıp zavallı Laddie O'Neill'le dans etti, adamcağız sanki hayatında hiç bu kadar eğlenmemiş gibi yapmak zorunda kaldı. Sonra sıra reklamlara geldi. Stüdyodaki izleyiciler benim Howard'ın karısı olduğumu duymuş olmalılar ki, hepsi bana acırmış gibi iyilikle gülümsüyorlardı. Arkamda oturan yaşlı bir kadın dürtüp dedi ki: "Senin de orada, kocanın yanında olman gerekirdi, kaç kereler evli çitfler çıktı oraya, kaç tane hem de." Ama yanında oturan bir adam, belki kocasıydı, dedi ki kadına: "Saçma sapan konuşma, o cam kutuda tek kişiye yer var, kızcağız orada öylecek salak gibi dinelip kendini rezil mi etsin?"

Perdeler ikinci kez açıldığında gerçekten midem altüst oldu; sahne-• nin arkasında, üzerinde £ 1000 yazılı perde gibi bir şey geriliydi. ■ Hostes denilen kızlar Howard’la birlikte sahneye çıkular, alkışlar başladı; ama ben yutkunmaktan başka bir şey yapamıyordum, yutkundukça yutkunasım geliyordu. Aslında o iki kızla program başlamadan önce tanıştırmışlardı beni, ikisi de gerçekten çok sevimli, kültürlü kızlardı, öyle gülümseyip file çoraplar giymek onlar için bir rol gibiydi aslında, parası için yapıyorlardı bu işi, çünkü söylediklerine bakılırsa çok sayıda tiyatro oyuncusu varmış ve tiyatroda iyi roller bulmakta çok güçlük çekiyorlarmış. Birinin adı Vicki, öbürününki Maureen'di. Howard her zamanki gibi çok yakışıklı ve güvenli görünüyordu; alkışlara karşılık hafifçe egilip kibarca gülümsedi. Sonra içinde ışık yanan cam bölmeye girdi, duvarda kocaman bir saat vardı. Howard kulaklıklarını taku, Laddie O'Neill de mikrofonu eline alıp sordu: "Beni iyi duyuyormusun, Howard?" Howard "Evet" dedi. Sonra Vicki bin sterlinlik soruyu bir zarfın içinde getirdi. Laddie zarfı açarken gergin bir bekleyiş anı yaşandı, daha zarftan çıkardığı kâgıdı görür görmez, soruların çok zor oldugunu gösteren bir ifade belirdi yüzünde. Sonra her zamanki gibi cevap süresini, ilk cevabın geçerli sayılacağını, ikinci kez cevap vermeye hakkı olmadığını, cevap vermeden önce iyi düşünmesini falan söyledi. Ve Laddie soruların üçünü peşpeşe okuyup anladın mı diye Howard'a sordu, Howard da anladığını söyledi. Tabii soruların benim ve izleyicilerin hepsi için hiçbir anlamı yoktu. Sonra Laddie her soruyu tek tek sormaya, saat de çalışmaya başladı; Howard sorulara dikkatli, açık seçik cevaplar veriyordu. Şimdi bana bu soruları, üstelik cevaplarıyla nasıl biliyorsun, nasıl hatırlıyorsun diye sormak geçiyordur belki aklınızdan; bütün soruların bir kopyasını Howard'a hatıra diye vermişlerdi, ben de onu sakladım. Yazık, zavallı Howard. Birinci soru şöyleydi:

"Ortaçağ edebiyatı. Aşağıdaki yapıtların yazarları kimlerdir? Confessio Amantis; Cresseidin Vasiyeti; Piers Plowman'ın Hayali." Howard cevap verdi:

"John Gower, Robert Henryson, William Langland."

Doğruydu tabii, bir alkış patladı; birden düşündüm ki —o anda sanki ben degil, Howard'dı düşünen —kimsenin en ufak fikir sahibi olmadığı bir durumda alkışlamak adilikti, pislikti; bu adamlar her kimse, hiç kimsenin umurunda bile değildiler ve hepsini sakallı, çok eski moda giysilerle, uzun süredir yıkanmadıkları için pis olarak gözümde canlandırdığım bu üç adam ölüydü, ağırbaşlı, onurlu ve suskundular ve bu stüdyodaki herkesten nefret ediyorlardı. Adamları ne okumuş, ne de adlarını duymuştum, nedense hem üzüldüm, hem kendimden nefret ettim; sözümona İngilizce öğretmenimiz olan Mr. Slessor geldi gözümün önüne, uçuk, moruk, acayip gibi laflarıyla; midem bulanıyor, sinirleniyordum. Bütün bunlar bir saniyede olup bitti. İkinci soru şuydu:

"Elizabeth dönemi tiyatro yapıtları. Kunduracının Tatili; Bartholo-rnew Panayırı ve Eski Borçları Kapamanın Yeni Yolu adlı oyunların yazarları kimlerdir?" Howard şöyle karşılık verdi:

"Thomas Dekker; Ben Jonson; Philip Massinger." Yine doğruydu cevabı. Alkışların arasından üç adam daha göründü sanki; sakallı, suskun ve ağırbaşlı; hepsinin kulaklarında küçük altın küpeler, boyunlarında kocaman, kırmalı, yuvarlak yakalar vardı. Şimdi de Howard'ın

kazanıp kazanmayacağı kesin olarak belli olacaktı; çünkü her şey bu son soruya bağlıydı. Howard bu sorunun bir bölümünün ufacık bir parçasını bile bilemezse, güle güle paralar, gelsin Bradcaster'da alaya almalar, taş atmalar. Üçüncü soru okundu:

"Çagdaş roman. Aşağıdaki romanların yazarları kimlerdir? Büyükelçiler; Meleklerin Uğramadığı Yer; İyi Asker." Howard cevap verdi:

"Henry James; Edward Morgan Forster; Ford Madox Hueffer." Bunun ardından bir ölüm sessizligi oldu; çünkü Laddie her zamanki gibi "Dogru cevap" demedi. Dcmedigi gibi, elindeki kâgıda kaşlarını çatıp baktı, hafif titriyor gibiydi. "Çok üzgünüm Howard" dedi, "gerçekten çok üzgünüm, çünkü öyle ufacık bir yanlış yaptın ki—" İzleyiciler "Aaaa!" diye bagırdılar. "Ufacık bir yanlış" dedi Laddie sesini yükselterek. "Burada Ford Madox Hueffer degil, Ford Madox Ford yazıyor".

"Pekâlâ" dedi Howard, "Ford Madox Ford olsun."

"Gerçekten çok üzgünüm Howard, ama ikinci bir cevap hakkın yok. İlk cevabını geçerli saymak zorundayız, bunu açıkça belirtmiştim, degil mi?" Zavallı Laddie'nin gözleri dolmak üzereydi, ben düşüp bayılmak üzereydim, ama yine de Howard'a güveniyordum; Howard’ın söyledigi dogru, kagıttaki cevap yanlış olsa gerekti. Howard dedi ki:

"Önemli degil. Önce Ford Madox Hueffer adını kullandı, sonra Ford Madox Ford olarak degiştirdi. İkisi aynı adam yani. Kime isterseniz sorabilirsiniz," Sonra bir kıyamet koptu. Öyle bir duyguya kapılıyordu ki insan, birileri deliler gibi birilerine telefon ediyor, birileri stüdyonun arkasında bir yerlerde deliler gibi koca kitapları karıştırıyordu, bu arada yine programdan önce tanışugım ve pek sevimli bulmadıgım orgcu vakit doldurmak için elektrikli orgda korku müzigi gibi bir şeyler çalıyordu. Bu arada izleyicilerin hali de tiyatroydu, kimileri tartışıyor, kimileri de sırtıma vurup, "üzülme şekerim, üzülme" diyordu. Ama çok kısa bir süre sonra Laddie Vicki'nin getirdigi kagıdı alıp okudu, agzı kulaklarına vardı ve avazı çıktıgı kadar bagırdı: "Dogru, cevabı dogru! Dogru cevap sayın seyirciler!" Sonra bir de baktık ki Laddie Howard'ı bölmeden dışarı sürüklüyor, sırtını sıvazlıyor, kızlar Howard'ı öpüyor; ama aldınnadım, sonra neye ugradı-gımı anlamadan bir de baküm beni de ite kaka sahneye çık^mışlar, .

ben de kameralann karşısında Howard'ı öpüyorum, bin sterlinlik çeki kendi gözlerimle görüyorum; sonra alkış kıyamet, program sona erdi. Howard bana ^sanlıp "Bu daha hiçbir şey sevgilim, hiçbir şey. Bu ^daha işin başı” dedi. Sonra bir şeyler içmek üzere kulise s^ürüklediler bizi.

9

Trene binip asıl Londra'ya döndük. İstasyondan çıktığımızda Ho-ward taksi çağırdı, Londra'nın tam göbeğindeki büyük otellerden birine gittik. Kalabalık kentin her yanı ışıklı caddelerinden geçerken, sanki dünya ayağımızın dibindeymiş gibiydi; taksi sık sık durmak zorunda kalıyor, trafik sıkışıyordu, ama benim umurumda değildi, sanki yeni baştan flört etmeye başlamışız gibi Howard'ın elini tutmuş oturuyordum. Londra'nın sanki kendine özgü bir kokusu vardı, Bradcas-ter'ınkinden farklı bir koku, büyüklük kokusu gibi, ama o gece Londra ikimize göre de büyük değildi. Otele vardık, dev gibi bir oteldi, içeride şakır şakır ışıklar yanıyordu, girenler, çıkanlar, hiç durmadan iki tarafa açılan kapılar. Otel görevlisi gelip taksinin kapısını açtı, Howard sağa sola bahşiş dağıtıyordu. Sonra yanımızda hiç eşya getirmediğimizi hatırladım. Delilikti bizimkisi, biraz güldüm ister istemez, biraz da utandım. O sabah giyinip süslenip evden çıkmış, yanımıza bir diş fırçası olsun almayı akıl edememiştik. Sanırım kendimizi kuşlar kadar özgür hissettiğimiz için öyle yapmıştık —en azından ben, süpermarketteki işimi de bıraktıktan sonra öyle hissediyordum— diş fırçası bile insana bir bağlanma duygusu veriyor. Howard da güldü bu işe, çünkü o da hiç eşya almayı düşünmemişti; bütün d^^folar kapalıydı, ne yapsak diye düşünüyorduk. Elimizi kolumuzu sallaya sallaya içeri girip bir geceliğine    tutmazdık, gerçi Howard bir ara neden ol

masın? dedi ya... Kapımdaki görevli boylu boslu, göğsü madalya dolu, pek hoş bir adamdı, Howard'la benim, ne konuşup gülüştüğümüzü merak etti. Babacan bir adamdı. Bu durumun gerçekten de b^u tuhaf

oldugunu söyledi; resepsiyondakiler en kötü olasılığı düşünürlermiş hep, burası da saygıdeğer bir otelmiş. Sonra, Howard kim oldugunu açıklayınca, görevli dedi ki: "Benim de sizi gözüm ısınyordu beyefendi. Geçen perşembe biraz rahatsızdım, işe gelmedim —önemli bir şey degil, Birinci Dünya Savaşı'nda sıtmaya tutulmuştum da, arada nükseder— televizyonda şu sizin programı gördüm, dedigim gibi, sizin o bay oldugunuzu anladım şimdi. Ne şans beyefendi, bin kagıt kazandınız." Adamın Londralı konuşmasına Howard da ben de gülümsedik. "En iyisi" dedi görevli, "siz resepsiyondakilere kim oldugunw.u anlaun, gece kalmayı önceden planlamadıgınızı, kazanınca kalıp kutlamaya karar verdiginizi söyleyin, o zaman sizden kuşkulanmazlar." Howard teşekkür edip görevliye on şilin verdi. içeriye bir girdik ki, şarap rengi tüylü halılar, ışıl ışıl avizeler, çok zengin Yahudilerle şık giyimli, konuşurken ellerini kollarını oynatan karıları. Howard gülümseyip bütün çekiciligini kullanarak resepsiyondaki güzel, genç hanıma durumu açıkladı. Kız biraz soguk ve kibar, "Yaa, öyle mi? Sahi mi?" diyordu ki yanındaki arkadaşı çok güleryüzlü bir kız, Howard'ı tanıdıgını söyledi, harika bir olay, degil mi dedi, sonra her şey yoluna girdi. Howard'ın sonra bana defalarca dedigi gibi, elini kolunu sallaya sallaya böyle şık bir otele gelmek yanlış degildi, mesele ucuz bir şey yapmamaktı. Herhangi bir nedenle eşyasız gelmok durumundaysanız, genellikle önceden ödeme yaparsınız, "Öyle de yapılabilirdi" dedi Howard, "ama kimsenin yanlış anlamasını da istemem"; ben de aynı fikirdeydim.

Her neyse, odamıza çıktık, biraz ufaktı ama çok hoş bir odaydı, elektrikli şöminesi, radyosu, üzeri floresan lâmbalı makyaj masası, hatta bir de traş makinesi prizi vardı. Kendimize biraz çekidüzen verdikten sonra ne kadar acıkııgımızı farkettik; heyecan falan derken daha önce farkedememişiz, Howard otelde yemeyecegimizi, taksi tutup bir restorana giderek birinci sınıf bir yemek yiyip şampanya içecegimizi söyledi. Böylece aşagı indik, kapıdaki görevli hemen bize bir taksi çagırdı ve adını unuttugum kocaman bir restorana gittik. Oldukça kalabalıktı, ama garson bizi egilerek selâmlayıp bir masaya otuntu; nedense içimden kıkır kıkır gülmek geliyordu, kendimi zor tuttum. Ho-ward şarap söylerken beni şaşımı yine, ama aslında zavallı fotograf makinesi beyninin marifetiydi bu da. Şarap garsonu geldiginde Howard bir şişe şampanya söyledi, adını unuttum şimdi, Fransızca bir şeydi, ama Howard lisede Fransızca okumuştu; ayrıca 1953 ya da 1955 yılının olması gerektiğini, başka bir yıl olursa içmeyeceğimizi söyledi, ne demekse. Aslında Howard sonradan açıklamıştı; bunlar ürünün alındığı yılmış, bazı yılların ürünü iyi olurmuş, bazı yıllarınki de kötü, o iki yılınki çok iyiymiş. Ben aradaki farkı zaten anlamam dedim, ama mesele bu değilmiş; o bana ve kendine, dünyada her şeyin en iyisini almak istiyormuş, şu üç günlük ömrümüzde. Üç günlük ömrümüz kısmını pek anlamadım, ama herhalde Hidrojen Bombasından, Polaris füzesinden ya da o sürekli kafasını kurcalayan şey neyse ondan sözediyordur diye düşündüm. Neyse, şampanya geldi, Ho-ward şişeye baktı, etikette 1 957 yazıyordu tabii. "Benim istediğim şampanya bu degil" dedi Howard. "Ben ya 1953 ya da 1955 dedim. Her ikisi de sizde yoksa, 1 952'ye razıyım, ama 1 957'yi içmem, çünkü 1957 şampanya için çok kötü bir mevsimdi; içmem, işte o kadar." Şarap garsonu alaylı bir tavır takındı:

"Emin olun beyefendi, 1957 şampanya için mükemmel bir mevsimdi. En iyi mevsimlerden biriydi." Howard kıpkırmızı kesildi.

"Emin olun yanılıyorsunuz" dedi. "1957 çok kötü bir mevsimdi, en kötülerindcndi. Bilindiği kadarıyla onun kadar kötü iki yıl daha olmuştur: 1939 ve 1951; kısacası o şişeyi geri götürüp bana istediğim şampanyayı getirin ve biraz acele edin."

Alaycı şişko da böylece cevabını almış oldu, kimbilir belki de kötü restoranına yakıştıramamıştı bizi. Her ne kadar Howard koca Londra'nın en iyi yemeginin o restoranda oldugunu söylediyse de, ben yedigim şeyi pek beğenmedim: portakal soslu bir parça ördek; yemegin suyu epeyce soğuktu, portakal sosu da çok ekşiydi. Hiç de beğenmedim, bana kalsa evde şöminenin karşısında kızarmış ekmekle fasulye konservesi yer, televizyonu da ardına kadar açardım. Ama Ho-ward öfkesinden küplere bindi, illa ki her şeyin en iyisi olacakmış bana, sonunda ikimiz ölsek de bana her şeyin en iyisini alacakmış. Bunu söyledikten sonra sırıtu; onun için söylediklerini pek ciddiye almadım. Benim ördekle Howard'ın tomedo denen şeyi bittikten sonra şokola mus yedik, o güzeldi. Sonra Howard konyak isteyince, şarap garsonu (Howard neyin ne oldugunu bildiğini gösterdikten sonra biraz bozulmuş olsa gerek) "Hangi yıl olsun beyefendi?" dedi. Bunun

üzerine Howard'ın yüzü öyle bir kızardı, dişleri öyle bir kenedendi ki, şarap garsonu söylediğinin pek de komik olmadığım farkederek, "Küçük bir şaka yapayım dedim beyefendi" dedi ve konyagı getirmek üzere koşarak gitti. Ben bu arada yarım şişe şampanyayı içtiğim için tabii kıkırdayıp duruyor, halta biraz da mayışıyordum. Ama kahvelerimizle konyaklarımızı içerken Howard ciddi ciddi planlarımızdan sözetti. Ben dikkatimin biraz dağılmasına izin verip restorana göz gezdirdim. Çok şık kadınlar vardı, ama şıklıkla iş bilmiyor bence, Doğal, Bozulmamış, Saf Güzellik konusunda hiçbiri elime su dökemezdi, Ho-ward da oradaki en yakışıklı erkekti. Howard diyordu ki:

"Belki bir dünya turu, ya da en azından Jamaika, Bermuda gibi bir yerde bir ay, sonra da 21 Ocak'ta Bradcaster'a, yuvaya dönüş. Güzel olur.”

"Benim doğum günüm 21 Ocak" dedim.

"Evet" dedi Howard. "Doğum gününü evimizde kullarız."

"Aslında" dedim, "bin sterlinle bütün bunları yapamayız, değil mi? Ayrıca geleceğimizi de düşünmeliyiz. Artık ikimiz de işsiziz. lş aramaya başlamalıyız. lş bulmadan tatile çıkmak biraz tuhaf. Yani insan bir iş yapıyor olmalı ki, işi tatil etsin, değil mi?"

Şampanyayla konyaktan sonra, ha unuttum, en başında iki kadch de cin tonik' içmiştim, o kadar içkiden sonra sesim epey yükselmiş olmalı ki, Howard, "Şşşl" dedi. Ben de sesimi kesip kıkırdadım. Howard dedi ki:

"Bak, bu bin sterlin yalnızca bir başlangıç. Kullanacağımız bir şey. Onu, diyelim yüz bin sterlin yapacağım, yani bir milyonun yüzde onu, bu yeter sanırım."

"Howard" dedim sertçe, kıkırdamam devam ettiği halde, "düşüncesizlik etmeyeceksin, değil mi? Parayı kumarda çarçur etmeyeceksin değil mi?"

Howard, "Merak etme" deyip, biraz soğuk diyeelimi kendi ateş gibi ellerinin arasına aldı; hem hava sıcaku, hem de - yiyip içmekten ısınmışu elleri. Peki ama onunkiler sıcaksa benimkiler niye soğuktu? Kadınlar erkeklerden farklıdır. Bunu yüksek sesle, biraz fazla yüksek sesle söyleyip kıkırdadım. Howard "Şimdi seni otele götüreceğim"

"Yatağa" dedim, hafıfçhafıfç kıkırdayarak.

"Evet" dedi. Gözlerinde ışıltılı, güçlü, utkulu bir parıltı vardı. "Yataga." Daha önce de söylemiştim ya, Howard bazan gerçekten çok tatlı olurdu. Sonra hesabı ödedi, şarap garsonuna bahşiş vermedi ve yataga yollandık.

10

Ertesi sabah telefonun ziliyle uyandık; Howard açtı, Daily Win-dow'dan biriymiş, aşağıda bekliyormuş, Howard birkaç dakikasını ayırıp bir görüşme yapabilirse çok memnun olacakmış. Sanırım olay şuydu: Kapıdaki görevli ya da rcsepsiyondaki kızlar ya da bir başkası, otelde ilginç ya da ünlü biri falan kalınca Daily Window'a haber veriyor, biraz para kazanıyordu. Kuşkusuz bu otelde öyle çok mühim bi-rileri kalmazdı, onlar bir daireye günde en az elli sıcrlin ödenen yerlerde kalırlardı; bu oıeldekiler işte böyle yarışmaları, sporlotoyu filan kazananlar olurdu. Howard galiba biraz yorgun ve şaşkındı; uysallıkla, "Hemen iniyoruz" dedi. Aslında kalksak iyi olurdu, saat onu geçiyordu, ölü gibi uyumuştuk. Howard benden önce giyinip hazırlandı. "Aşağıdaki büyük lobiye iniyorum, kahveni söylerim" dedi. Ne şekerdi, her zamanki gibi düşünceliydi.

Ağzımın içi zehir gibiydi, diş fırçam da yoktu; dişlerimi sabunla ovdum, neredeyse kusacaktım, biraz su içtim, daha beter oldum. Ama şımarıklık etmedim, cici kızlar gibi giyinip makyaj yaptım, saçlarımı özenle taradım, paltomu koluma alıp asansöre bindim. Bizim kattan aşağıya inen başka kimse olmadığından asansörcüyle yalnızdım,' asansörcü yabancıydı ve yabancılar gibi sarmısak kokuyordu, hayran hayran bana bakıyordu, hatta biraz inleyip dilini de şaklattı. Ama tam o sırada asansör durdu, şişman, zengin bir çift bindi. Başımın hafiften ağrıdığını hissettim.

Lobiye girdim, Howard yağmurluklu, genç bir adamla tartışmaya dalmıştı; masanın üzerinde gümüş renkli iki kap vardı, kahveyle sıcak süt, buna çok sevindim. Ben yaklaşınca ikisi ayaga kalktı, sonra hep birlikte oturduk; Howard adama verip veriştiriyordu. Hoş bir adamcağızdı, şakaktan hafif seyrelmiş, dalgalı siyah saçları, hülyalı gözleri vardı. Pek sağlıksız görünüyordu; Londra görünüşü desem yeridir; çok solgundu, sanki sosisli sandviçten başka şey yemiyormuş gibi yani. Fincanıma kahve koydum, biraz içince kendime geldim. Howard diyordu ki:

"Bütün değerlerimiz çöktü; bunun sorumlusu da sizinki gibi gazeteler. Sizin yaptığınıza pezevenklik denir. Bütün okurlarınızın en bayağı yanlarına sesleniyorsunuz."

"Siz de bunlardan birisiniz" dedi adam.

"Evet" dedi Howard. "Ben de gazetenizi okuyorum. Sizce bir sakıncası mı var?"

Adam gülümsedi. Howard'ın kafası bu sabah karmakarışıktı, bir dediği bir dediğini tutmuyordu. "Hiçbir sakıncası yok" dedi gazeteci. "Aksine, çok memnun oldum. Hiç düşündünüz mü, bazı insanlar gazeteyi nefret ettikleri için alıyor olabilirler. Bizim için neden aldıkları önemli değil. Yani bizim işimiz gazeteyi satmak."

"Yozlaştırıyorsunuz" dedi Howard. "Kraliçenin İngilizcesini yoz-laştınyorsunuz. Ucuz numaralarla gençleri tavlıyorsunuz."

"Gençlerin parası var" dedi adam. "Biz de istediklerini veriyoruz onlara."

"Ne istediklerini nereden biliyorsunuz? Kim bilebilir?" dedi Howard. "Sadece cinselliğe sesleniyorsunuz, iğrenç şarkılara, ucuz müzige, o çocuklar hayranlıkla ağızlarını açmış parmak şaklauyorlar —yani o kadar alçalıyorsunuz ki, çoğunluga seslenmeniz doğal, çünkü çoğunluk aptaldır, hayvandan farksızdır."

"Bu ülkede demokrasi var" dediadam. "Bir anlamda tabii. Insanlann istediklerine sahip olma hakkı var. Sizce ne yapmalıyız? Onları egitip nasıl davranmaları, nasıl düşünmeleri gerektiğini mi öğretmeliydik, komünistler ya da faşistler gibi?"

Howard her zamanki inadıyla, "Bence bir göreviniz var" dedi.

"Evet var, o da okurlarımıza istediklerini, yani paralarının karşılığını vermek."

"Saçma sapan laflar bunlar" diye homurdandı Howard. "Tanrım, derdimi bir anlatabilseydim."

"Derdinizi anlattınız" dedi adam. "Gelelim asıl konuya, öğrenmek istediğim şu: Kazandıgınız bin sterlinle ne yapacaksınız?"

"Bin sterlini yüz bin sterline dönüştürmeye çahşacagım" dedi Ho-ward. "Yapmak istedigim bu."

"Borsada mı?"

"Hayır. Atyarışında." dedi Howard. Ben agzımı açmadım, genç gazeteci de öyle. Howard devam etti: "Cumartesi günü Kasım Ayı Handi-kaplı Koşusu var."

"Özel bir sisteminiz mi var?" diye sordu adam.

"Bir bakıma öyle" dedi Howard. "Fotograf makinesi beynimi kulla-nacagım, bilmem anlatabiliyor muyum?"

"Pek anlayamadım" dedi gazeteci. Bunun üzerine Howard beyninin fotograf çekme yetenegini anlattı, adam ilgiyle dinledi sanırım. Sonra dedi ki:

"Anlıyorum. Bu çok aydınlatıcı oldu. Sizi edebiyat meraklısı sanıyordum. Kitap kurdu sanıyordum. Şimdi öyle olmadıgınızı anladım. Bir hüner bu, başka bir şey degil. Hile. Bir tür sakatlık bile denebilir." Öyle görünüyordu ki Howard'ın ona, daha dogrusu gazetesine saidırmasına karşılık şimdi de o Howard'a saldırmaya hazırlanıyordu. Biraz daha kahve koydum, kaplar boşaldı, bir garsona gülümsedim, hemen koşup tazeledi. Gazeteci defterine bir şeyler yazıyordu.

Howard sesi her defasında biraz daha yükselerek, "Biliyorum, biliyorum, biliyorum" dedi. "Bu mesele benim de midemi bulandırmıyor mu sanıyorsunuz? Ben de bütün bu igrenç pisligin bir parçasıyım. Dün gece o sorulara cevap verip hepsini bildigim sırada, sanki mezardan gözler bana dikilmiş gibi bir duyguya kapıldım. O adamların hepsi biraz hüzünlü, sanki acır gibi bana bakıyordu. Sakallı, eski zaman giysili adamlar". Howard bunu söylediginde neredeyse elimdeki fincanı düşürüyordum, çünkü dedigim gibi aynı duyguyu aynı anda ben de yaşamışum. Buna tele-bir şey (televizyon degil) deniyordu, hani iki insanın çok yakın olup aynı anda aynı şeyi düşünmesi var ya. "Sürekli hakarete ugruyorlar" dedi Howard. "Okulda bu konulan işledigimizde, Floss Kıyısındaki Değirmen, Boswell Özetleri ve IV. Henry'yi ders kitabı olarak okudugumuzda kitaplanmızı açık saçık karalamalarla dol-durdugumuz zaman hakarete ugruyorlardı. Hocalar da bizden farksızdı. Şimdi de bin sterlin kazanmaya alet edilerek hakarete ugruyorlar. Sizin

tarafınızdan da hakarete ugruyorlar." Haksızlık ediyormuş gibi geldi bana; genç gazeteci bu yazarlarla, şairlerle ilgili bir şey söylememişti ki. Adamın dudagrnın üzerinde küçük bir siyah nokta vardı; belki de sabah sokaga çıkarken üstü başı düzgün mü diye bakacak kimsesi yoktu. Dedim ki:

"Evli misiniz?"

"Hayır hanımefendi" dedi genç adam. Howard'a döndü:

"Madem böyle düşünüyorsunuz, neden parayı birilerine vermiyorsunuz? Yoksul bir genç şaire ya da bir başkasına versenize."

"Öyle birini tanımıyorum" dedi Howard, biraz hırçın.

"Ben birkaç tane tanıyorum" dedi gazeteci.

"Ayrıca" dedi Howard, "benim niyetim paradan başka şeyler vermek. Çok daha fazlasını. Herkes için adaleti sağlayacağım. Bekleyin, göreceksiniz." ■

Biraz sonra genç gazeteci Londra havaalanında birini karşılamaya gideceğini söyleyip kalktı. Howard bana dedi ki: "Bradcaster'a dönsek iyi olur. Yarın Kasım Ayı Handikaplı Koşusu var, yapılacak iş çok." Buna bir şey demedim, nasılsa Howard kendi bildiğini okuyacaktı, ama aç olduğumu söyledim. Bunun üzerine Howard istasyona telefon edip LO5'te bir tren oldugunu öğrendi. Sonra da hem kahvaltı, hem de ögle yemegi yerine geçecek karışık ızgara gibi bir şey yemeye gittik. Ben iştahla yedim, ama Howard pek fazla bir şey yemedi. Zavallı Howard, derin düşüncelere dalmıştı, onu kendi haline bıraktım. Kendi tabagırndaki biftegi, iki sosisi, yumurtayı, domates ve kızarmış patatesleri silip süpürdügüm gibi Howard'ın sosislerinden birini de yedim. Sonra metroya binip istasyona gittik, otelin parası önceden ödenmişti tabii. Howard biraz bakımsızdı; sabah traş olmamıştı, yakasında Londra pisliginin izleri vardı (Londra gerçekten çok pis bir şehir, Bradcas-ter'dan bin beter). istasyonda Howard bana dergiler aldı —Womanly, Female, ve Mother and Child, bu anne ve çocuk dergisini niye aldı bilmem. Kendisi için de Winning Post! Racing Times atyanşı dergileriyle Cope Atyarışı Ansiklopedisi diye küçük bir kitap aldı. Bu kez ikinci mevki bir kompartımana girdik, aptallar gibi, oysa Howard birinci mevki biletlerini gidiş-dönüş almıştı. Alışkanlık işte, Howard'ın fotograf makinesi beyni pek meşguldü. Aptallıgımızı ancak Crewe'ya gelirken, bilet kontrolörü geldiginde farkettik, oturdugumuz yerde pek

rahattık ama birinci mevkiye geçmek zorunda kaldık. Aslında zorunda değildik tabii, ama öbür türlüsü de paraları sokağa atmak olacaktı. Bütün bu süre boyunca, hem ikinci hem de birinci mevkide, Howard sürekli dergilerle kitabını karıştırıyor, arasıra gözlerini kapatıp dua eder gibi dudaklarını kımıldatıyordu, ama anlayabildiğim kadarıyla söyledikleri dua falan değil, at adlarıydı.

ll

Eve döndügümüzdc ben yemek hazırladım, Howard da şömineyi yaku; cv buz gibiydi. Fırında fasulyeyle kızarmış ekmeklerimizi yiyip çayımızı içtikten sonra Howard dedi ki: "Şansımı deneyecegim. Becerebilirim de, bcceremcycbilirim de. Beceremezscm ne dersin?"

"Hiçbir şey demem" dedim. "Kararı sana bırakıyorum." Bu Iafım üzerine beni öptü. Sonra acı çekiyormuş gibi gözlerini yumup at adları saymaya başladı: "1936, Newiown Ford. 1937, Solitaire. 1938, Pap-pageno. 1939, TuLOr—" Bunlar hep Manchester Hanelikaplı Koşusu birincileriydi. "1954, Abandoned. 1955, Tearaway. 1956, Trentharn Boy. 1957, Chief Barker." Bu söyledigi adları kitaptan kontrol ediyordum, hepsi dogruydu tabii. Bunun akıllılık olmadıgını, Howard'ın doguştan sahip oldugu bir şey oldugunu kendime sürekli hatırlatmam gerekiyordu. Daily Window daki o genç gazeteci bir tür sakatlık demişti, aslında gerçekten de öyleydi. Howard dedi ki: "Şimdi yarınki yarışa katılacaklann listesine geçiyorum." Gazetedeki listeyi bir kez okudu ve ezbere aynen tekrarladı. Sonra dedi ki: "En zor kısmı bu. Şimdi gelecek yılın Cope Atyarışı Ansiklopedisini zihnimde canlandırmam gerekiyor. Gözümü kapaup bu sayfayı, her yılın birincilerini, listenin sonunda da bu yılın birincisini görmem gerekiyor."

"Çılgınlık bu" dedim. "Zırdelilik bu!"

"Hepsi çılgınlık" dedi Howard. "Çılgınlık, zırdelilik, pislik. Ama uzun sürmeyecek." Sonra gözlerini sımsıkı kapaup denedi. "Olmadı" dedi. "Hiçbir şey göremiyorum." Bütün gece ugraştı, hiçbir şey göremedi. Sadece sayfanın sonunda geçen yılın birincisini görüyor, bu

yılın birincisi ona görünmüyor diye küfredip duruyordu zavallıcık.

"Biraz ara ver" dedim. "Dinlen biraz. Zorlama. Zora daglar dayanmazmış."

"Dayanamayıp ne ol^muş?"

"Ne bileyim! Öyle derler. Gel biraz televizyon seyredelim." TV'yi açtım, oturup seyretmeye başladık, Howard çok sıkıntılıydı. O gece TV'de film vardı; çok kötü bir filmdi, çölde savaş filmi, adamlar ıslıkla Lili Marlene'i çalıyorlardı, tanklar, tanksavarlar, Rommel; hepsi çok sıkıcı ve demodeydi. Yani diyecegim, herkes zaten kendi derdinde, başka insanların eski dertlerini hatırlatmanın ne âlemi var! Ho-ward birden "El Alameyn!" diye haykırdı. "İşte ipucum." Sonra TV'yi kapatıp ışıgı yaktı aceleyle. "Bir bakayım" deyip daha iyi görebilmek için gözlerini kapadı, "Tamam. Birinci o" dedi.

"Hangisi?" diye sordum.

"Dalnamein!" diye bagırdı Howard. "Açık seçik görüyorum, sayfanın en altında, gün gibi ortada. Dalnamein diye yazıyor. Cokeyi J.Greenaway. Antrenörü—"

"Onları boşver" dedim. "Ne kadar oynayacaksın?"

Gözlerini açıp aptal! dcr gibi baktı bana. "Hepsini. Bin sterlinin hepsini koyacağım" dedi.

"Adam o kadar parayı alır mı?"

"Alır" dedi Howard. "Bayıla bayıla alır. Kaybetme ihtimalini düşünüp dagıtacaktır, anlıyor musun? Kaybedecek tabii. Ama haberi yok." Sonra gazeteleri ortalıga yayıp bahis oranlarına falan bakmaya başladı. "Kimse kazanacagını ummuyor" dedi.

"Ne olursun dikkatli davran" dedim. Yalvardım neredeyse. Akıl almaz bir çılgınlıktı bu. "Hepsini koyma. Yarısını koy. Beş yüzünü ayıralım. Korkunç bir riziko bu."

"Ne rizikosu canım" dedi Howard, hafif kibirli. "Aslında bizim degil bu para. Yani aslında bu parayı haketmedim. Beynimin marifeti. Yarışmayı ^kazanan, paçavralar içinde, yaşlı, yoksul bir profesör, bütün o kitapları okumuş, bilgili bir adam olsaydı, başka. Ama öyle olmadı, hiç zahmetsiz, beynimin marifetiyle kazandım ben. Kaybedersek kaybederiz. Aslında kaybedecek bir şeyimiz yok." Zavallı Howard'a laf anlatmak mümkün degildi, bildigini okuyacaktı. Beni çok seviyor, sev-digini de sık sık gösteriyor, kanıtlıyordu, ama kafasını taktı mı da burnunun dogt-usuna giderdi, ben de vazgeçtim. Ne var yani, ertesi gün süpermarkete geri dönebilirdİm pekâlâ. Howard da bir iş bulurdu, üstelik şimdi tanınıyordu da. Hatta Bellek Adam diye sahneye bile çıkabilirdi. Üzülecek bir şey yoktu aslında, ama yine de bütün o paraların sokaga aulıvenncsine hayıflanmaktan kendimi alamıyordum.

Ertesi sabah Howard en iyi paltosunu giyip erkenden evden çıktı. Döndüğünde öglerr olmuştu; surau asıktı, dedi ki: "Tuhaf ama biraz zor oldu, neyse, hallettim."

"Hepsini yatırdın mı?" dedim.

"Bir peni bile kalmadı" deyip başını salladı. O gün öğle yemeği için hazır kızarmış balık almıştım, ikimize beşer çubuk, patates de kızartmıştım, ama ikimiz de pek fazla yiyemedik. Yemekte bir ara Ho-ward ansızın gözlerini kapatıp, "Galiba Dalnamein yazıyor" dedi.

"Artık çok geç" dedim. Çok koyu bir çay yaptım. Yarış l.55'teydi ve tabii TV'dc gösterilecekti, saat 1.30'da ikimiz de çarpıntılar içinde televizyonun karşısına geçtik. "Kaç veriyor?" diye sordum.

"Bire yirmi sekiz" dedi Howard. Yirmi dokuz bin sterlin, diye düşündüm kendi kendime. Bizim gibi insanlara çok fazlaydı bu para; kaybetmek düşüncesi şimdi beni rahatlatıyordu biraz. Artık Howard'ın yanıldığından emindim; kendisi de pek memnun görünmüyordu, birbiri ardına sigaralar yakıyor, soğurur gibi içiyordu. Bu arada spiker o at, bu at diye tekdüze anlatıp duruyordu, atların hepsi birbirinin aynı görünüyordu bana. Bizim kırk iki ekran sokaktan arabalar geçtikçe karlanıyor, görüntü kayıyor, bir yıgın at kişneyip tırıs mı neyse, gidip geliyordu. "lşte" dedi Howard biraz sıkıntıyla. "Şu siyahımsı at. Dalnamein o. Tanrım, doğru karar vermiş olsam." Başladı tırnaklarını kemirmeye, bu huyundan oldum olası nefret ederdilJl, eline vurdum. Bir şey mırıldandı, sonra atlar dizildi ve yarış başladı. Spiker tek tek her atı anlatıyordu, sesi kilisedeki rahipler gibiydi, ama çok hızlı, hep aynı notada konuşuyordu: "Ve falanca, falanca, falanca, falancanın. Ve falanca, falanca, falanca, falancanın," diye her ve'den önce derin bir nefes alıyor, çok heyecanlanıyordu. New Warrior en öndeydi, MoSsy Face, Pandofell, Sunrise ve Sabot onu izliyordu, Windyedge son atlardan biriydi. Yarışın sonuna 1400 metre kala Bonnie Brae, New Warrior, Sunrise, Prime Mover ve Sabot'ın önüne geçti. Son dönemeçte, Prime Mover biraz avantajlı duruma geçti, sonra Pandofell atak yaptı, 400

metre kala Pandofell bir at boyu ilerdeydi.

Howard ansızın "Haydi Dalnamein!" diye bağırdı, ikimiz de dizlerimizi yumrukluyorduk, bu arada spiker motor gibi tek notada konuşuyordu. ”Hadi Dalnamein, hadi namussuz!" diye bağırdı Ho-ward. Dalnamein'sıkıştırıyor, Windyedge ilerliyordu, son 200 metreye girdiler, Dalnamein önde, Windyedge tam arkasındaydı, Dalnamein hala önde, sonunda bitiş noktası ve Dalnamein bir baş farkıyla Wind-ycdge'den önde bitirdi. Howard'la ben havalara zıplayıp bütün eşyalan parçalasak mı, sersemlemiş bir halde bayılıp kalsak mı, bilemiyorduk. Sonunda "Bir çay koyayım" dedim. Gidip çayı koydum, Howard TV'yi kapatıp karşısına oturdu, agzı açık, boş kare ekrana bakıyordu öylece. Çayımızı'içerken —o çay nasıl iyi geldi, anlatamam— Howard dedi ki: "Yirmi sekiz bin sterlin ediyor. Şimdilik yarısını bankaya yatıracağım, öteki yarısıyla da diyelim bir hafta atyarışı oynayacağım, şansımız yardım ederse istediğimizi yapmaya yetecek paramız olur."

"Bin sterlini de geri alacaksın" dedim. "O başta ortaya koyduğun para, bahisçi onu da verecek."

"A, evet" dedi Howard. "Biliyorum, ama o, kitaplarla falan ilgili olarak bir yıgın şey biliyor görünmem karşılığında aldığım bin sterlin, onu vercccgim."

"Kime?" dedim, artık Howard'ın söylediği ya da yapugı herhangi bir şey beni şaşırtamazdı.

"Şu Daily Window'da çalışan genç gazeteciye göndereceğim. Açlıktan nefesi kokan bir yıgın yazar, şair falan tanıdığını söylüyordu. Bu kadannı da yapıvereyim artık."

"Hiçbir şey yapmayacaksın'' dedim biraz edepsizce. "Gazeteye seninle ilgili hiçbir şey yazmadı. Senin için hiçbir şey yapmadı."

"Onun için vermiyorum ki," dedi Howard. 'Tavanarasında yaşayan, kimsenin okumadığı şiirler yazan, açlıktan ölmek üzere olan bir şaire veriyorum."

' "Paraya layık olan birine vereceğine nasıl güvenebilirsin?"

"Dürüst bir gence benziyordu.Bak, karunı verdi bana."

Howard cebinden bir kart çıkardı, üzerinde Albert Reeves, Daily Window yazıyordu. "Yani" dedi Howard, "aslında adilce bir şey, degil mi? O ikimizin de okumadığı, ölüp gitmiş şairlere, yazarlara filan borcumuzu ödüyoruz bir bakıma. Bu kadarcık bir şey de yapıvereyim.

K.endımı daha serbest hissedeceğim, bilmem anlatabiliyor muyum? Üzerimdeki sorumluluk kalkacak."

Artık bir şey söylememin anlamı yoktu, üstelik otunnuş bin sterlinin hesabını yapıyorduk, oysa elimizde nasıl harcayacağımızı bilmediğimiz, en azından benim bilmediğim kadar para vardı, Howard ise daha fazla para kazanmaktan sözediyordu. Benim tartışmayı, düşünmeyi,. plan yapmayı filan bir yana bırakıp çayı hazırlamam daha iyi olacaktı. Bir fincan çaydan sözetmiyorum tabii, çayla yenecek biı şeyler pişirmeliydim, o yiyemediğimiz balık kızartmalarını ısıtıp üzerine biraz kcçap dökebilirdim. Çayla iyi giderdi.

12

Ertesi hafta, tahmin edebileceğiniz gibi oldukça hareketli geçti. Pazar günü annemle babamı görmeye gitmemiz gerekiyordu tabii, onlara bir hediye, ev için istedikleri bir şeyi almak istediğimizi söyledik, buzdolabı istediler, hallederiz dedik. Bu sabahu. öğleden sonra Howard tek başına teyzesini görmeye gitti, ona ne hediye ettiğini hiç bilmiyorum, ama herhalde çek vermiştir, ne kadarlık olduğu konusunda hiçbir fikrim yok, sormadım. Artık bankadaki hesabımızın Dır anlamı vardı; Howard bir iki yıl önce bir hesap açtırmıştı ama şimdiye kadar pek bir şeyimiz yoktu hesapla. Ben hep derdim ki: "Maaşımızı alıp harcıyoruz. Bankaya masraf bilmemne ödüyorsun, ama banka bunu kazanmak için hiçbir şey yapmıyor. "Howard da buna karşılık, "İnsanın bankada bir hesabı olmalı. Ayrıca yakında bankaya gerçekten ihtiyacımız olacak, bana inan" derdi. Tabii olacakları hayal bile edemezdim, ama işte gerçekleşmişti, mUtlıişti, Howard her zamanki gibi haklıydı.

Pazar akşamı Myrtle ve kocası Michael uğradılar. Atyarışı dergilerine daimış gelecek hafta hangi ata oynayacağına karar vermeye çalışan Howard da niyetlerinin ne olduğunu benim kadar anlamıştı. Myrtle iyice ab^artarak ne kadar sevindiğini filan anlatıyordu, tabii Howard'ın bin sterlinle şimdiden neler kazandığını hiç sezdinnedik, annemle babama, Howard'ın teyzesine de tek kelime bile etmemiştik, ama onlara sonradan söylemeyi dUşUnUyorduk, Howard'ın deyimiyle planı tamamlandıktan sonra. Myrtle ve Michael daha başlangıçu, ardından genellikle bizi arayıp sormayan insanlar ziyaretimize gelmeye başladılar. Sonunda bıktık usandık, ama Howard, "Bunlar nonnal şeyler" diyordu.

"insanlar böyledir." Ogdenler, kocasından boşanmış olan Maisie Bow-yer, Jack Braintree, Liz Bamber ve müstakbel kocası, daha bir yıgın insan kibarca gelip dilendilerse de bir fincan çayla zencefilli kurabiye dışında hiçbir şey kopartamadılar.

Pazartesi sabahı Howard Daily Window'da çalışan genç adama bir mektup yazıp zarfın içinde gönderdigi bin sterlinlik çekin yoksul şairlere vb. yardım olarak harcanmasını istedigini, ama hiçbir şekilde reklâmının yapılmasını istemedigini belirtti. Mektubu yazdıktan sonra kendini daha iyi hissettigini, utanç verici biçimde sömürdügü (kendi sözleri) yazarlarla şairlerin artık huzur içinde yatabilecegirri söyledi. Ah, Howard çok tuhaf çocuktu, ama bir bakıma da haklı sayılırdı. Sonra atlara para yatırmaya girişti, artık kasabada başka müşterek bahisçiler bulması gerekiyordu; George Wclbeck ("Welbcck Borcuna Sadıktır") Kasım Ayı Handikaplı Koşusundan sonra Howard'dan pek memnun kalmamış olsa gerekti; gerçi müşterilerinin kazanmasından hoşlanmıyorlarsa bu adamların bu işe niye girdikleri de belli degildi ya, neyse. Howard'ın hiç düşünmedigi bir şey geldi aklıma, dedim ki: "Henüz Welbeck'ten paranı almadın. Tutup saga sola bin sterlinlik çekler gönderiyorsun. Biraz acelcci davrandın gibime geliyor." Bana göz kırptı, "Para hesabını haftaya cumartesi yapacağız" dedi. "Çeki ileri tarihe yazdım, bak." Ne yaptıgını tam anlamayıp başımı salladım ama her zamanki gibi her şeyi Howard'a bıraktım. Howard hep her şeyin dogrusunu bilirdi, zavallıcık. Yani pazartesi sabahı Howard'ın çok işi vardı, Bradcaster'daki öteki atyarışı komisyoncularına gidip hesap açtırdı. Şimdi size hangi atlara oynadıgını, yarışların adını ve toplam ne kadar para kazandıgını anlatacağım, hatulayabildigim kadarıyla tabii. Nasıl bir yöntem kullandıgını hiç sormadım kendisine, ama Kasım Ayı Handikaplı Koşusunda kullandıgı yöntem olmadıgını biliyorum, çünkü bu küçük yarışlar Cope'ta yer almazdı. Her şeyi yapmış, tiyo almış olabilir, hiçbir fikrim yok, bütün gün dışarıda oluyor, akşam beşe dogru eve döndügünde yüzünde güller açıyordu. Belki de içiyordu, bilemem, ama hiçbir zaman tatsızlık çıkarmıyordu, her zamankinden daha sevecen oluyordu, bu mümkünse tabii.

Pazartesi günü Birmingham koşusu vardı, saat birdeki yarışta Ho-ward Noble Waror'a ganyan oynamıştı, dördüncü oldu, zaten dört at koşuyordu. Ama bir buçuktakinde Cobbity'ye ikili oynamışu, at 100-9'la üçüncü oldu; saat ikideki yanşta ikili oynadığı Ladignac 33-11e ikinci oldu. iki buçukta Up the Vale'e ganyan oynadı, üçüncü oldu. Ama saat üçteki yanşta çok başarılıydı. Winter Wanton'a ve Hydrant'a ikili oynamıştı (çok da para yatırmıştı, ne kadar oldugunu hiç söylemedi, ama çok yüklü olmalıydı) Winter Wanton 6-l'le birinci, Hydrant 8-1 'le üçüncü geldi. Üstelik bu yarışa çok at katılmıştı. Üç buçuktaki yarışta ikili oynadığı Eirc's Flame 33-1 'le üçüncü oldu, cokey T.Brookshaw'ydu. Howard eve döndüğünde o gün ne kadar kazandığını (ya da kaybettiğini, çünkü ne kadar yatırdığını bilmiyordum) sordum, çok garip bir şey yaptı, tam sarhoşlar gibi. Hafifçe sallanarak parmağını bumuna yapıştırdı. Ben de ona çayını verdim (konserve böbrek ve patates püresiyle) ve daha fazla soru sormadım, sekiz buçukta Howard yatmış, horul horul uyuyordu bile.

Ertesi gün Howard atyarışı oynamadı, neden bilmem, çünkü Birmingham'da önemli yarışlar vardı, o kadarını biliyordum. Ama onun kendine göre tuhaf bir sistemi vardı. Çarşamba günü Worcester'daki yarışlar önemsizdi ama hareketliydi; Howard'ın ikili oynadığı Just My Marksaat birdeki koşuda 100-7'yle ikinci oldu. Bir buçukla Lynmoor'a para yatırmıştı, at birinci oldu ama 5-2 gibi çok düşük bir oranda, ama dcdigine göre toplam altı yüz sterlin koymuş, sonuçta fena kfır etmemiş. Bu bana dönen paranın miktarı hakkında bir fikir verdi, ama kaygılanmıyordum, çünkü on dört bin sterlinimizi güzelce bir kenara koymuştuk; borcuna sadık olan George Welbeck sadık olmaktan vazgeçmezse tabii. Ama Welbeck bunu yapmayacak kadar önemli bir işadamıydı; büyük komisyoncular da hiçbir zaman batmaz, insanı dolandırmaz da, üstelik George Welbeck'in düsturu gerçekten de sıfırdan işe başladığından beri hiç değişmemişti. Yani paramız güvenlikteydi, o güne kadar böyle bir paraya sahip olacağımızı hayal bile etmemiştik. Her neyse, Worcester'da ikideki koşuda Howard'ın ganyan oynadığı Soltown sonuncu geldi. Ama iki buçuktakinde favori ata para koymuştu, Spring Bird'dü bu, cokey de S.Mellor'dı, 5-2 oranında kazandı. Şansı dönmüştü, üçteki yarışta ganyan oynadığı Wire Warior 100-9'la birinci geldi; üç buçukta da Broksby Boy 20-1 'le ikinci geldi. Howard bu konuda tek yorum yapu: "Dolgun" bir miktar yatırmışmış.

Perşembe günü Howard hiçbir şey yapmadı, kendi deyişiyle, cuma ve cumartesiye yogunlaşu, cuma günü Sandown'da yarışlar vardı. Dar-gent birdeki yanşta 20-1'le birinci oldu, Howard yeterince para koymadığı için küfretti. Sonra iki buçuga kadar ne birincilik, ne de ikincilik ve üçüncülük elde etti. İki buçukta Cannobie Lee 6-1 'le üçüncü geldi, bu kez de 100-9'1a birinci gelen Flame Gun'a neredeyse para yatırıyonnuş, yatırmamış diye sövüp saydı. Ama aslında küfredip söylenmeye hakkı yoktu, çünkü üçteki koşuda 20-1 ’le birinci gelen Silver Dome sayesinde dolgun bir miktar kazandı. Cumartesi sabahı Howard’a çeşitli mektuplar geldi, hepsinin içinde çekler vardı; bana bir tek George Welbeck’ten gelen çeki gösterdi; insan gözlerine ina-namıyordu. Yirmi dokuz bin sterlin, açık seçik yazılmış. Howard öteki çeklere baka, "Hiç fena değil, ama daha işimiz bitmedi" dedi. Cumartesi oldugu için biraz gecikerek kahvaltı etlikten sonra da en iyi paltosunu giyip bankaya gitti.

Geldiğinde öglen olmuştu, o gün Sandown Park, Newcastlc ve Doncasterda önemli yarışlar oldugunu ve Howard’ın son kez atyarışı oynayacağını bildiğ-imden hafif bir yemek hazırlamıştım, konserve mersinbalıgıyla patates püresi; ikimiz de fazla yiyemedik, tıpkı önceki cumartesi oldugu gibi, ama o günkü kadar kötü de değildik tabii. Bu yarışların bazılarını televizyon veriyordu, ama Howard aşırı heyecan olacagı için seyretmek istemedigini, daha sonra sonuçları radyodan dinlemekle yetinecegini söyledi. "Gidip biraz yatacağım, spor haberleri başladıgında aşağı inerim" dedi. Bilmem neden, radyoda spor haberlerinin sinyal müzigi bana dünyanın en hüzünlü ezgilerinden biri gibi ge-. lir. Neden acaba? Kış mevsiminde cumartesi günü saatin beşi vurması nedense çok kasvetli bir şeydir, pek açıklayamıyorum. Ama Howard koşu sonuçlarını dinlemeye indiğinde ortalık hiç de kasvetli değildi dogrusu. Bazı yarışlarda biraz para kaybetmişti ama Sandown’da üçteki yarışta oynadıgı Sabre 100-9’1a birinci gelmişti. Newcastle'da Medbum Engelli Yarışında Venturcsome Waror 13-2'yle ikinci gelmişti, Ho-ward da ona ikili oynamıştı. Alnwick Castle Engellisinde 20-1'le birinci olan John D'ye oynamıştı, ama Newcastle'daki şansı o kadardı. Esas vurgunu Doncaster'da vurdu: Saat birdeki koşuda Royal Spray 100-7'yle birinci, üçteki engellide Nigarda 11-2'yle ikinci, aynı koşuda Pendle Pearl 33-l'le üçüncü oldular. İşte böyle. "Eveet" dedi Howard.

"Durumumuz nasıl sevgilim?" diye sordum.

"Çaydan sonra hesap yapacağım" dedi.

"Çay bemen hazır olmaz" dedim. "Öglen artan mersinle püreden balık köftesi yapum, onlan kızartacağım daha."

"Pekâlâ, sen onlan hazırlarken ben de kabaca bir hesap yapayım" dedi. Ben de mutfaga, balık köftelerini kızartmaya gittim, aklımda hiçbir şey yoktu, para konusunda biraz kayıtsız gibiydim, durumu tam kavrayamıyordum. Ben sofrayı kurarken Howard şöminenin yanındaki koltuğa oturmuş, kucağındaki evrak çantasını masa gibi kullanarak bir kagıt üzerinde kfuını hesaplıyordu. Dudaklannı oynauyordu, kaşlan biraz çatıku, ama bir şey demedim. Balık köfteleriyle çayı getirip "Çay hazır canım" dediğimde "Bir dakika" dedi. Ben de oturup ekrnegime yag sürmeye başladım, sonra balık köftelerimin (ikimize ikişer tane) üzerine biraz keçap döktüm; o sırada Howard dedi ki:

"Durum şu —ama bu kaba bir hesap, unutma— durum şu -bir iki yerde hata yapmış da olabilirim— durum şu — bu sabah bankaya ödediğim parayı da hesaba kaunca— durum şu—"

"Hadi ama" dedim.

"Seksen binden biraz az. Yani seksen bin sterlinden biraz az." Kaşlannı çattı.

"Howard!" dedim, agzım bir karış açıktı, yediklerim görünüyordu herhalde, kötü bir şey yapmış gibi bakıyordum Howard'a. "Howard!"

"Yetmiş dokuz bin küsur diyelim" dedi Howard, "daha saglam olsun." Hâlâ kaşları çatık, başını salladı. "Yüz bin kadar bir şey düşünmüştüm, ama bu kadarı yeter herhalde."

"Howard!" dedim yine. Başka bir şey diyemiyordum. Sonra, "Hadi gel, çayını iç" dedim.

"Eger yüz bine çıkmamı istersen dert degil tabii" dedi.

"Tanrı'yı kızdırmanın âlemi yok" dedim. "Yetmiş dokuz bin sterlin inanılmaz bir para. Korkunç bir ^^. Ne yapacagız bu kadar parayı?"

"Harcayacagız" dedi Howard. Sonra sofraya oturdu. "Balık köfteleri lezzetli görünüyor" dedi.

13

Bütün tartışmaların, planlar yapmaların, önerilerin, kavgalann, gcce uyku tutmamaların, uyurken dönüp durarak örtüleri fırlatmaların, üşüyerek uyanmaların, hayatımda içmediğim kadar içtiğim sigaralann, Howard'ın yatağın kenarındaki sehpaya yerleştirdiği içkilerden —Grand Mamier, Dubonnet, Invalid Port, Ispanyol şarabı gibi— içmelerin, sonuçta hayatımın en zengin döneminin aynı zamanda en hasta geçirdiğim döncm oluşunun ayrınularına girecek değilim. Sürekli olarak Howard'a mantıklı davranmamız, bu paranın bir kısmını kötü günler için bir kenara koymamız gerektiğini söylüyordum, o da tamam diyordu, ama yarım ağızla, biraz da sinsice. Bir gün dedi ki:

"Bak ne diyeceğim: Bu kış çok soğuk geçeceğe benzer, İngiltere'den daha güneşe yakın bir yere tatile gitsek iyi olmaz mı sence?"

"Ama" dedim, ”Noel yaklaşıyor, öyle değil mi? Noel'de tatile çıkmak biraz ğarip olmaz mı? Kimsenin böyle bir şey yaptığını duymadım. Yani bizim sınıfımızdan insanların." Işıl ışıl aydınlatılmış dükkânları, ellerinde balonlarla çocuklan, Noel'in soğuk-sıcak hoş kokusunu ve bizim bütün bunlardan uzakta olacağımızı geçiriyordum aklımdan. Howard öfkeden küplere bindi.

"Bizim sınıfımızdan mı? Bizim sınıfımızdan insanların mı? Biz eski sınıfımızdan insanlar değiliz artık yavrucuğum, onlarla hiç ilgimiz yok. Biz artık paralı sınıf denen sınıfın ihsanlarıyız ve ölsek, gebersek de öyle davranmak zorundayız." Sonra biraz yumuşadı, Bradcaster'dan uzakta, ikimiz başbaşa, dünyanın en güzel armağanlarıyla, şampanya içip ayın, yıldızlann altında, güzel kokulu bir esintiyle hafifçe sallanan

palmiye ağaçlarının altında dans ederek çok hoş bir Noel geçirebileceğimizi söyledi; çok romantik bir fikirdi, o tür filmlerin oldugu ve insanların sinemaya gittikleri günlerdeki filmlerdeki gibi. Ben dedim ki:

"Sıcak bir yerde dogru düzgün Noel olmaz ki. Hiç Noel'e benzemez, öyle degil mi? Yani Noel'in soğuk olması gerekmez mi?" Bunun üzerine Howard fotograf makinesi beynini kullanıp Isa doğduğunda Beıhlchem'de havanın kaç derece oldugunu, benim tutuculuk mu, gelenekçilik mi ne etıigimi söyledi. Ben de tekrar tekrar soguk olmazsa Nocl Noellikten çıkar dedim, sonunda Howard neredeyse her şeyden vazgeçecek duruma geldi. En sonunda, uçakla Amerika'ya gidip Noel'i New York'ta büyük bir otelde falan geçirip Noel'den sonra uçakla ya da gemiyle Karayiplere giuneye karar verdik. Howard fotograf makinesi beyniyle bir kâgıda Amerika'nın mükemmel bir haritasını çizdi, bütün adalarla filan, daha önce bir türlü tam anlayamadığım Karayiplerin de neresi oldugunu gösterdi.

Ama filmlerdeki gibi havaalanına bir telefon açıp "New York'a uçak var mı?" diye sormakla; "Evet efendim, yarım saat sonra kalkıyor, ucu ucuna yetişebilirsiniz” cevabı almakla olmuyordu. Bizim sınıfımızdan insanlar için çok daha dertli bir işti. Her şeyden önce pasaport çıkarmamız gerekiyordu; bu da biraz zaman aldı. Sonra Bradcaster High Sıreet'leki, yüzlerce defa önünden geçip hiç girmedigim Jcpson's World Travcl seyahat acenwsıyla her şeyin ayarlanması gerekiyordu. Güneş gözlüklü, kıpkırmızı erkeklerle kadınların uzandığı sapsarı tropikal kumsalları, Lego gibi köprüleri, eski katedralleri ve gökdelenleri gösteren resimlerin oldugu broşürlere bakmak heyecanlı bir olaydı. Her şeyi Howard'a bıraktım, benim tek görevim, kendime giysi almaktı; Bradcaster mükemmel bir alışveriş merkezidir, üç büyük magazası vardır, Londra'da bulacagınız her şeyi —özellikle giyim konusunda— bu magazalarda bulabilirsiniz. Howard bana bir çek defteri verdi, bütün , sayfaları boştu ve Howard'ın imzasını taşıyordu, ben sadece her magazada ne kadarlık alışveriş yapmışsam miktarını yazıyordum; aldıklanmı, çek tahsil edilir edilmez (nedemekse) eve gönderiyorlardı. Tahmin edebileceginiz gibi harika vakit geçirdim. Kokteyl kıyafetleri, takımlar, şortlar, bluzlar, çoraplar, ayakkabılar, iççamaşırları aldım. Çantalarla üç tane de çok güzel, incecik, açık gece elbisesi aldım. Ho-ward'ı gördügürnde —o da kendisi için alışveriş yapıyordu— neler

aldıgımı söyledim, hepsini gönderecekler dedim; dedi ki:

"Vizon manton nerede?"

Agzım biraz açılarak yüzüne baktım. "Ama olmaz ki" dedim.

"Vizon manto binlerce sterlin eder. Vizon manto benim gibi insanlara göre degil." Howard öfkesinden neredeyse çıldırıp sokagın ortasında dövecckti beni. Dedi ki:

"Vizon manto sana göre! Kendine bir vizon manto alacaksın, anladın mı? Binlerce sterlinlik bir vizon alacaksın. Anladın mı?" Soka-gm ortasında bir öfke dansı yapıyordu sanki, gelen geçen dönüp bakıyordu. Bunun üzerine kürkçü Einstein'ın dükkanına gittim; Kra-liçe'ninki gibi uzun bir vizon manto istedigimi söyleyince apışıp kaldılar. Birden hareketlendiler, görmeliydiniz, çaylarını döktüler, hatta kızların biri fincanını devirdi. Soguk depodan bir adam bile çagırdılar. Ufak tefek, sevimli bir Yahudiydi, başının kel olmayan kısmındaki saçları kıvırcık, bukle bukleydi, etrafımda dönüp duruyor, egilip bükülüyor, ne yapacagını bilemiyordu. Sonunda depoda pek iyi bir vizonları olmadıgı anlaşıldı, Londra’daki dükkanlarından birkaç örnek getirtip denemem için eve geleceklerini söylediler. Böylece büyük bir heyecan içinde yerlere kadar cgilcrck ugurladılar beni.

Bir gün saat dört sularında, bütün gün alışveriş yaptıktan sonra eve döndügümüzde kapının eşigine oturmuş bizi bekleyen bir adam bulduk. Yüzünü pek seçemiyorduk, dedi ki: "Mr. Shirley? Sanatçıların koruyucusu Mr. Shirley siz misiniz?" Howard bundan pek birşey an-layamadıgı için "Bir dakika" deyip ön kapıyı açtı. "Neden sözedi-yorsunuz?" dedi. "içeri girin isterseniz." Adam girdi, holün ışıgında yüzünü açıkça görebiliyorduk. Genç, sert yüzlü biriydi, paltosu yoktu, dik yakalı, kalın bir kazak giymişti, herhalde gömlegi de yok içinde diye düşündüm. Esmer bir gençti, gözlerinin altında mor halkalar vardı, agzı da aşagı sarlaktı. Saçına uzun denemezdi, ama önündeki düz perçem sürekli gözlerine giriyordu. Yüzünün rengi saglıksızdı, pis gibiydi. Ama çok sevimli gülümsüyordu. Pamuklu pantolonu bana göre kış için biraz fazla inceydi, üstelik kir pas içindeydi, ayakkabıları da öyle. "Evet, söyleyin bakalım" dedi Howard. "Hangi konuda görüşecektiniz benimle?" Howard adamı seyahat acentasından ya da dükkanların birinden geldi sanıyordu.

"Paranızı çok isabetli şekilde harcadıgınızı söylemeye gelmiştim

Mr. Shirley. Dün aldım. Dokuz yüz sterlin. Söz veriyorum, sizi pişman etmeyeceğim."

"Dokuz yüz mü?” dedi Howard şaşırarak. "Ha, anladım. Ama" dedi yine şaşırarak, "ben bin sterlinlik bir çek göndermiştim."

"Bert Reeves yüz sterlini kendine ayırdı” dedi adam. "Aslında bu işe o aracılık etmiş, yüzde on komisyon alıyormuş, öyle dedi. Aa, söylemeyi unuttum, adım Redvers Glass."

Howard adını ancak birkaç kere tekrarlattıktan sonra öğrenebildi. Bence biraz tuhaftı adı, ama gerçek adı olmaması için de bir neden yoktu aslında. ”Evet" dedi Howard, ”bir yerde bizzat gelip teşekkür etmeniz büyük nezaket.”

"Bir yerde filan degil” dedi bu Redvers Glass denen adam. "Gerçekten de bizzat geldim." Bence bu biraz kaba bir lafu ama Redvers Glass öyle güzel gülümseyerek söylemişti ki insan kızamıyordu. "Hayat hikayemi yazıyorum" dedi. ”Şiir halinde. Bu dokuz yüz sterlin çok işime yarayacak."

"Çok sevindim," dedi Howard. "Ama sırf teşekkür etmek için buralara kadar gelmeniz gerekmezdi aslında. Bir mektup falan yazabilirdiniz.”

"Sanatçıları koruyan kişiyi" dedi Redvers Glass, halimiz çok komikti, üçümüz salonda ayakta duruyorduk, Howard'la benim paltolarımız hala üstümüzdeydi, ''sanatçıları koruyan kişiyi kendi gözlerimle görmek istedim." Çevresine bakarak devam etti: "Belediyenin sosyal konutlarında oturan ve" deyip birden bana döndü: ”son derece sevimli bir eşi olan bir koruyucu, bu hanım eşinizse tabii."

”Bana bakın" dedi Howard, kavgaya hazırlanarak.

"Demek istediğim" dedi bu Redvers Glass, "eşinizin kızkardeşi filan da olabilirdi." Sonra egilip sırıtu, beni gülmek tuttu, kıkırdadım.

”Hangi trenle dönecektiniz?" dedi Howard. "Hemen Londra'ya dönmek istiyorsunuzdur herhalde."

"Londra mı?" dedi Redvers Glass, sanki Londra kötü bir alışkanlık filanmış gibi. "Aman, Londra demeyin bana. Eger sanatçıların koruyucuları taşradaysa benim yerim de taşra demektir. Eger Bradcaster sizin gibi fedakar, yardımsever kişiler yetiştiriyorsa, benim yıllardır aradığım yer Bradcaster'mış demek. Londra'da kimsenin yardım ettigi görülmemiştir, kimsenin, hiç bir kimsenin." Yine bana sıntu. Herhalde Howard'la aynı yaştaydı.

"iyidir Bradcaster" dedi Howard. "Kötü tarafı yoktur denebilir. Brad-caster'da bir süre kalmak sizin için pek fena olmaz." Bu arada hep Redvers Glass'i süzüyordu, sanki ^myordu. "Bradcaster'da bir iki iyi otel vardır; Royal, George, Swinging Lamp."

"Swinging ne?"

"Swinging Lamp. Bir de dört yıldızlı White Lion vardır."

"Benim gibi insanlar otellerde kalmazlar," dedi Redvers Glass ve üşüyormuş gibi sırtını kamburlaştırıp ezik büzük bir tavır takındı. "Benim sınıfıının insanları kalmaz. Belki sizin sınıfın insanları otelde kalır, ama benim gibiler kalmaz." Sonra bana dönüp başını hızlı hızlı sallayarak "brrr" dedi. Ben de bunun üzerine, "Birer fincan çay içsek ya" dedim. "Hava buz gibi bugün" deyip çay koymaya gittim. Redvers Glass dedi ki:

"Çok koyu olsun lütfen. Çayı çok koyu severim."

"Ben nasıl istiyorsam öyle koyarım, o kadar" dedim, ama mutfaga giderken kendi kendime gülümsüyordum, elimde olmadan. Bradcaster'da bu Redvers Glass gibi insanlara pek rastlanmazdı. Şairlere filan pek rastlanmazdı. Su kaynarken bir tabaga kurabiye koydum; bir hafta önce aldığım, ama Howard'ın da benim de pek sevmediğimiz cevizli keki de kutusundan çıkardım, sonra çayları koyup her şeyi salona götürdüm. Howard tam o sırada "Pis sahtekârın tekisin sen, seni yaka paça sokaga atayım da gör!" diyordu. Beni görünce dedi ki: "Bu adam yazar oldugunu, şair oldugunu söylüyor, yalan söylemediğinden emin olmak için yeni yazdıgı bir şiiri okumasını istedim, okudugu şiir kendisinin filan degildi. Andrew Marvell'in (1621-78) 'Cilveli Metresine' şiirinden dizelerdi. Anlamayacagımı sand.ı, topumuzu aptal sanıyor." Howard ona atıp tutarken Redvers Glass bana sıntıp göz kırptı, sonra dedi ki:

"Sizi sınamak için öyle yaptım"

"Beni sınamak sana düşmez!" diye bagırdı Howard. "Ben seni sınayacagım, sen hiç zahmet etme."

"Önemli degil, rica ederim" dedi Redvers Glass. "Cevizli kek çok lezzetli görünüyor. Bana kocaman bir parça verin lütfen." Seve seve verdim, çünkü Howard'ın hiç hoşuna gitmemişti, ben de pek meraklısı degildim. Redvers Glass agzına keki tıkıp Howard'a "şapır şupur" gibi bir şeyler dedi. Sonra lokmasını yutup, "Bu küçük oyunumu yutmayan çok az kişiden birisiniz" dedi. "Gerçekten şaşılacak şey. Şimdi size sahiden kendi şiirlerimden birini okuyacağım.” Ama ben bunu engeUe-mek için "Biraz daha cevizli kek alsaydınız" dedim, o da aldı, hem de öncekinden daha kalın bir dilim. Çok açu. Okulda bize şiire gerçekten deger vermeyi hiç ögi"etmediler. Bu Redvers Glass açlıktan ölmek üzere gibiydi neredeyse. Cevizli kekin hepsini mideye indirdi.

Bu Redvers Glass'ten kurtulmak kolay degildi; aslında benden çok Howard kurtulmak istiyordu adamdan. Okulda olmasa bile başka yerlerde şairlerin lafı geçerdi sık sık, kendi salonumuzda bir şairin oturmasıysa benim için çok degişik bir olaydı. Daha önce de söylediğim gibi kılıgı kıyafeti pek düzgün degildi; ama adamda bir şeyler oldugu belliydi, özellikle konuşurken; sesi de hoştu, yumuşaktı. Sürekli konuşuyor, uzun uzun anlatıyordu: Oxford'da şu Daily Window'da çalışan Reeves'le birlikte okumuşlar, Reeves o zamanlar yoksulmuş, Redvers Glassin ailesi çok varlıklıymış ama şair olmak istedigi ve babasının işinde çalışmadığı için onu reddetmişler falan. Her neyse, Ox-ford Koleji midir, üniversitesi midir, orada işte, Redvers Glass Albert Reeves’e para yardımı yapmış, Reeves de ona olan borcunu ödeyememiş sonra, ama bir gün ödeyecegine yeminler edermiş hep, böylece borcunu ödemiş oluyormuş bir bakıma. Redvers Glass'in anlattıgı buydu. Cevizli keki hakladıktan sonra kurabiyeleri de silip süpürdü, altı fincan da çay içti, sonuncusu sade su gibi bir şeydi. Bunun üzerine, imrenirmiş gibi baktıgını farkettiğim içkilerimizden ister mi diye sordum, evet dedi, ben de beyaz şarap yerine yanlışlıkla Grand Marnier doldurdum verdim, kılı bile kıpırdamadan içti. Sonra biraz daha içki istedi, şiir okumaya da niyeti vardı, ama Howard, "Artık şehre inip kendine bir otel bul ve yarın ne yapacagına karar ver” dedi. Redvers Glass dedi ki:

"Londra artık bitti, bitti, bitti artık!" Grand Marnier kendini gösteriyordu. "Saglıklı İngiliz sanatının gelecegi taşrada yatıyor. Evet,

evet, şairler, müzisyenler taşrada serpilip gelişecek." Buna benzer bir yıgın laf daha etti, Londra çok büyükmüş, insanın orada degeri yokmuş, kalpsizmiş Londra, ama taşra öyle degilmiş. Söylediklerinin çogunu izleyemediysem de arasıra sinsi sinsi kıkırdamaktan kendimi alamadım. Neyse, sonunda Howard adamı kovmuş kadar oldu; sokakta yürürken şarkı söylüyordu, bayagı mutlu bir şairdi; cebinde —ya da bankada, ya da nereye koyduysa orada— Howard'ın dokuz yüz sterliniyle mutsuz olması da beklenemezdi zaten. Artık yüksek sesle, kendimi tutmadan kıkırdıyordum, Howard da gülümsedi ister istemez. Akşam yemegini hazırladım; artık paramız bol oldugu için, o sıralarda gerginlik yüzünden mi ne, çok pahalı olan Rus Yengeç konservelerinden almıştım, üzerine sirke döküp konserve patates salatasıyla yedik, taze çay da yapmıştım. Yemekten sonra TV seyretmedik. Onun yerine haritalara filan baktık biraz, tatilde neler yapacagımızı konuştuk, o gün gelen mektupları okuduk. Mektupların hepsi para dilenen insanlardandı, yani bankadan ya da komisyoncunun bürosundan birilerinin gevezelik ettigi belliydi; okuduktan sonra bütün mektupları yaktık, kimse haketmiyordu aslında parayı.

Kapı hızlı hızlı vuruldugunda saat on buçuk sularındaydı. Tabii Ho-ward gitti açmaya. Öyle güm güm kapıya vurulması hiç hoşuma gitmemişti, sanki biri ölüyormuş ya da çok hastaymış gibi. Sesler duydum, hole çıktım, kapıda tanımadıgımız bir polis duruyordu, iri yarı, aptal suratlı, kaba saba konuşan bir polis, bizim şairi, Redvers Glass'i tutmuş getirmişti. Redvers Glass çok sarhoştu, belli oluyordu, Howard da dogal olarak polise Glass'i hole getirmesini söyledi, gelen geçenin, köpegini dolaştırmaya çıkmış komşuların bütün olan biteni görmesini istemiyorduk haliyle. Böylece Redvers Glass neredeyse yakasından tutulup içeri sürüklenerek duvara dayandı, beni korkunç gülmek tutmuştu ama kendimi tuttum. Polis dedi ki:

"Swingin' Lamp'in orda dut gibi bulduk bunu.'' Redvers Glass gözleri kapalı, sarhoş sarhoş şarkı söylemeye başladı. Swinging (Sallanan) Bir Şey Tabelası yanındaki Bin Başka Şey Sokagı hakkında çok açık saçık bir şarkıydı, Polis dedi ki: "Cebinde kimlik namına bir çek defteriyle bir yıgın beş sterlinlik, bir de kâgıt parçasına yazılı sizin adresi bulduk, en iyisi buraya getirelim dedik.'' Bunu söyleyip sert sert Howard'a baktı, hep bunlar Howard'ın suçuymuş gibi, bir bakıma da öyle sayılırdı. "Belki akrabanız filandır" dedi polis, "gerçi Bradcaslerlı gibi konuşmuyor ya."

Howard, "Niye bir geceliğine hücreye tıkmadınız?" dedi. "Bizim hiçbir şeyimiz olmuyor. Ona biraz para verdim, hepsi bu."

"Parayı ne yaptığı belli, degil mi?" dedi polis. Tekrar sert sert baktı Howard'a, sonra Redvers Glass'e acımayla iğrenme karışık bir bakış fırlattı. Redvers Glass hala duvara yaslanmış, gözleri kapalı, şiir gibi bir şeyler geveliyordu. Sadece anlamsız bir kaç kelime duyuluyordu, o zaman düşündüm ki Rcdvers Glass de aynı bizim o gece Londra'da düştüğümüz durumdaydı, eşyası yoktu, belki otel otel dolaşmıştı, yer yok demişlerdi, o da gidip içmişti. Aslında bir bakıma çok terbiyeli davranmışa, bize dönüp gece kalmak için yalvaracağına işleri kendi başına halletmeye çalışmışa, bu da yabancı olduğundan biraz zordu. Sonra Redvers Glass duvara yaslanmış halde, sallanarak uykuya daldı, hafiften horluyordu da. Polis dedi ki: "Şuna bir oda verseniz iyi olur, Bradcaster'da tck sizi tanıyor, sabah da çekip gitsin. Sersem herif."

Redvers Glass, "Duydum" dedi. "Dediğini duydum. Kimse hakkımda ileri geri konuşamaz." Sonra yine horlamaya başladı.

"Pekâlâ" dedi Howard. "Misafir odasında yatıralım. Bunu yapmamalıydı. Bizi kullandı resmen."Bunun üzerine polis Redvers Glass’i sırtlayıverdi, ama merdivenin çok dar oldugunu görünce Howard'la birlikte karga tulumba yukarı laşıdılar; Rcdvers Glass'in kolları boşlukta sallanıyordu, agzı ardına katlar açık, gözleri kapalıydı, horul horul horluyordu. Aslına bakılırsa çok komikti, gülmemek için kendimi zor tu-luyordum. Ben aşağıda duruyor, ikisi Rcdvers Glass’i misafir odasına (hani Myrtle'ın kaldığı oda) sürüklerken çıkan paurtıları dinliyordum, sonra plaf diye bir ses ve derin soluklanmalar duyuldu, en sonunda da Howard'la polis sanki yukarı ıslak bir şey taşımışlar da ellerini si-liyorlarmış gibi bir ses geldi. İki elin birbirine sürtündüğü duyuluyordu. Sonra aşagı indiler, polis tekrar "Sersem herif' dedi.

"Sabaha bir şeyi kalmaz" dedi Howard. "Acı bir kahve içirip göndeririz. Kendisi şair de..."

"Ha" deyip başını salladı polis, sanki her şey açıkığa kavuşmuş gibi. "Tamam. Kusura bakmayın." Sonra çok ciddi bir tavırla ikimizin de elini sıkıp karakola dönmesi gerektiğini söyledi. Çok kaba saba bir konuşması vardı. Tam kapıdan çıkarken ilk kez sınttı ve dedi ki: "Adam şair, biçare, kafayı üşütmüş ne çare." Esprisini de yapmışu, karakoluna döndü.

Odamıza çıkıp yattıgımızda —yorucu bir gündü, pek gecikmedik— Redvers Glass'in sırtüstü yattıgı yerden horladığını duyuyorduk, zaten insan sırtüstü yattığı için horlar, bir de çok içince. Ama düzenli bir horultuydu, babamınki gibi kesik kesik, şiddetli degildi, çok zorlanmadan uyuyabildik. Yeri gelmişken söyleyeyim, bu sıralarda Howard geceleri çok sakinleşmişti; uykusunda kalkıp evi gezdiği, ışıkları yaktıgı olmuyordu pek, bağırıp çagırmaları, konuşmaları da azalmışu. Bütün bunlardan yarışmaya hazırlanırken vazgeçmişti, sanki beyninin çok işi varmış, geceleyin gezip eglenmeye vakit ayıramazmış gibi. Yalnız arasıra kiıap adı olduğunu düşündügüm bir adı, ya da bir yazann adını, bir tarihi haykırıverirdi ansızın, ama binde bir yerinden kalkar olmuştu. Böylece ben de rahat uyuyordum. Eh, Howard'ın kulagırnın dibinde bağırması tehlikesiyle uyuyabiliyorsam, Redvers Glass'in yan odadan gelen horultusuyla haydi haydi uyurdum.

Ertesi sabah Howard'la ben her zamanki gibi yedi buçukta kalktık; çok soğuk ve kasvetli bir gündü; kasımın sonuna yaklaşmıştık. Biz yıkanıp giyinirken yan odadan Redvers Glass'in horultusu geliyordu, oturma odasında jambonla domates yerken de horlamalar devam etti. Radyoyu açıp müzik dinledik, sonra haberler başladı; horultu hâlâ devam ediyor ve radyonun sesini bastırıyordu, haberler başladıgında horultular yorum gibi oldu, kırkırdamaktan kendimi alamıyordum. Şuna benzer bir şeydi:

"Mr. Gaitskell HORR dün yaptıgı konuşmada HORR İşçi Partisinin gelecek seçimlerden önce HORR bilmemne yapacagına güveninin HORR sonsuz olduğunu belirtti HORR."

Biz kahvaluda çay içmiştik ama Howard bana çok koyu bir kahve pişirsen iyi olur dedi; bu Redvers Glass de artık uyanıp kahvesini içse, hangi cehenneme gidiyorsa yola çıksa iyi olurmuş. Howard'a Redvers Glass'in Bradcaster'da kalmaya çok kararlı oldugunu hatırlattım, ama Howard, - "Saçma, onun yeri Londra, Londra'ya dönecek" dedi. Bunları seriçe, gazetesinin tepesinden ^bakarak söyledi. Eh, saat dokuz olmuştu, Redvers Glass hâlâ horluyordu. Ev Kadınlannın İstekleri programı başladı, Mrs. Hoskins, St. Helens'daki gelini- için Sheep May Safely Graze Ça-ça-ça şarkısını istedi, ça-ça-ça bölümlerine horultular iyi gidiyordu. Masraftan kaçınmayarak koyu bir kahve yaptım. Howard ben götürürüm dedi ve götürdü. Ama şair Redvers Glass'i uyandırmakta çok güçlük çekiyor gibiydi. Aşagıdan şöyle sesler duyuyordum: "Hadi artık, Allahın belası," sonra '"Ha? ha?" Bilmem neden, bana çok eglenceli geliyordu olanlar. Herhalde hayatımda bir degişiklik oldugu için. Howard kaşlan çatılmış indi aşagıya, pek gülecek hali yoktu, dedi ki: "Ilk yapılacak iş, onu uyandırmak. En iyisi onu kahveyle başbaşa bırakmak, kendi kendine ayılsın. Sonra benim traş bıçagımla traş olur, sonra da gider." Yine çok sert bir ifadeyle gazetesinin başına oturdu.

Evet, bundan sonra olanlar kafamı çok karıştırıyor, sanki hatırlamak istcmiyormuşum da beynim bana, "Tamam canım, hatırlamak istemiyorsan hatırlamazsın" diyormuş gibi. Radyoda hâlâ Ev Kadınlarının İstekleri vardı, onu iyi hatırlıyorum, Ona'Beş Kala programı henüz başlamamıştı —Quentin Hogg mu ne adındaki bir azizle ilgili, çok kısa, dinî bir program. Howard gazetesini bırakıp dedi ki: "Şimdi yukarı çıkıp traş olacağım, banyo yapacagım, belki ben işimi bitir-digirnde herif de kalkıp gitmeye hazır olur." Ve bunun üzerine sert adımlarla yukarı çıktı. Şimdi bu bana saçma gibi geldi, Howard'ın beyni gerçekten normal insanlarınki gibi çalışmıyordu; Howard kahvaltıdan önce yıkanmış, giyinip kuşanmıştı, kahvaltıdan sonra banyo yapmayı daha önce düşünmüş olmalı, yani soyunması gcrekecegini de tabii, öyleyse niçin kahvaltıdan önce enikonu giyinmişti? Belki iş alışkanlıgıyla, yaz mevsimi dışında sadece hafta sonları banyo yapmaya alışık oldugu için öyle yapmıştı, ama insan gene de düşünür. Her neyse, banyoya girmeden önce Redvers Glass'i yoklamak için odasına girdi, homurtulardan Redvers Glass'in yataktan kalkmamış olsa da uyandıgı anlaşılıyordu; sonra banyonun kapısı kapandı, su küvete doluyor, Howard bir şarkı mınldanıyordu. Yeri gelmişken söyleyeyim, sürekli sıcak suyumuz vardı, bizim sokaktaki bütün evlerde de öyle.

Yukarı çıkıp Redvers Glass'in odasındaki kahve ibrigiyle fincanını, tabagını (süt ve şeker götürmemiştik) alayım diye düşündüm, öteki bulaşıkları yıkamıştım, köpüklü suyu (Fairy Sıvı Deterjan, bir -lası yeter) ziyan etmek istemiyordum. Yukarı çıkarken Howard'm şarkısı, su sesi bütün evde duyuluyordu. Misafirodasına girerken biraz heyecanlı gibiydim. Redvers Glass, gözleri açık, yatakta uzanıyordu, gözleri pınl pınldı. Sakalı biraz uzamıştı, saçı başı darmadağınıktı, çırılçıplaklı galiba. Beni gördügünde gözleri sanki hummalıymış gibi parladı, kalbim birden hızlı hızlı çarpu. "Çabuk, çabuk" deyip kollarını uzattı, yalvarır gibi, sonra neye uğradığımı anlamadan bir de baktım yataktayım, o da çok heyecanlı, "Ah, Tanrım, ah" diye şoluk soluğa bana saldırıyor. Sakalı çok sertli, dudaklarını dudaklarıma yapışurdığında, bir gece önceki biranın, içkilerin tadını alacagım sandım, ama agzının tadı çok hoştu, yalnız birazcık acı kahve tadı vardı. "Gel" dedi soluk soluga, "bir dakikacık yaıaga gir."

Vakit yoktu, söyledim ona vakit olmadıgını. Howard küvetin içindeydi, hareket ettikçe suyun şapırtıları duyuluyordu, sonra yine sıcak su muslugu açıldı, bir yandan da detone ola ola, eski bir şarkı söylüyordu, birisi bu eski şarkıyı yeniden plak yapmıştı, yeniyetmeler de şarkının eski oldugunu bilmiyor, çok tutuyorlardı:

"Uyurken, uyanıkken, hep aynı şey.

Uyurken, uyanıkken hep adın dudaklarımda.

Uzat dudaklarını,

Kalbini de uzat bana."

Howardın bu şarkıyı söyledigini duymak biraz tuhafıma gidiyordu. Howard yatakta çok hoştu tabii, ama hep çok yumuşaklı, benim bir yanımsa bu yumuşaklıktan hoşlanmıyordu. Şair Redvers Glass ise hiç mi hiç yumuşak degildi, ama öyle bir hali vardı ki, sırf şimdi benimle yatmak için seve seve ölebilirmiş gibiydi. Ama kendimi ondan kurtardım, kurtarmak zorundaydım; ben de soluk solugaydım, üstümü başımı düzelttim. O kadarcık zamanda ne çok şey becermişti, hayret, ama hiçbirine izin veremezdim, dogru degildi. Aslında onu dogru düzgün tanımıyordum bile, bir gece önce tanışmıştık. O yüzden "Hayır, hayır, hayır" deyip ü'zerinde kahve duran tepsiyi kaptun, Redvers Glass yan dönüp ölmek üzereymiş gibi inledi.

Aşagı tam zamanında inmişim; çünkü Howard banyodan çıkmıştı bile, —zaten hep hızlı banyo yapardı— göz açıp kapayıncaya kadar kapıyı açmış, belinde bir havluyla aşagı inmiş, dün yeni traş bıçagı aldıgını, benim aldıgım rimel ve pudrayla aynı kâgıt torbada olmalan gerektigini, onun da aşagıdaki büfede oldugunu bildigini söylüyordu;

her şey tam zamanında olup bitmişti yani.

Redvers G lass esneyerek aşagı indiginde traşsızdı, saçını da dogru düzgün taramamıştı. Ama çekici bir erkekti. Tuhaf şey şu çekicilik. Yakışıklılıkla ilgisi yok, vücutla da, hatta kafayla da. Redvers Glass'te öyle bir şey vardı ki, içimdeki bir şeyleri kımıldatıyordu. İkisine baktım, bir ona, bir de Howard'ıma; Howard'ı canım gibi sevdigimi biliyordum, ama Redvers Glass'te bir şey vardı. Howard dedi ki:

"Hangi trenle gidiyorsun?"

"Tren mi?" dedi Redvers Glass şaşkınlıkla. Sonra esnedi. "Trene filan binecegim yok. Bradcaster'da kalıyorum. Bu Bradcaster hoşuma gitti." Sonra ekledi:

"Bradcasıer, ah Bradcaster,

Kutsal sükun ve sessizligin yuvası."

"Nerede kalacaksın?" diye sordu Howard. "Anladıgım kadarıyla bütün otelleri denemişsin, hiçbiri seni kabul etmemiş, bu yüzden de sarhoş olmuşsun."

"Yok canım" dedi Redvers Glass, "hiç de öyle olmadı. Otelin birinde yerimi ayırttım, sonra bir kadeh bir şey içmeye gittim, çok hoş bir Jamaikalı'yla tanıştım, sohbet ettik, pub'ları dolaştık birlikte, çok güzel pub'lar varmış. Ama hangi otelde yer ayırttıgımı hatırlayamadım, galiba şu Swinging Bilmemnenin orada düşmüşüm, galiba da orada yer ayırtmıştım, ama düştüm, düşmüşüm, sonra tek hatırladı-gım, birinin beni taşıdıgı."

"Hiç eşyan yoktu" dedi Howard.

"Vardı" dedi Redvers Glass, ''istasyonda emanete bırakmıştım. Bir çanta. Büyük bir çanta." Çok ciddi bir ifadeyle bana göz kırpu.

"Neyse" dedi Howard, "^artık yola koyulsan iyi olacak galiba, ha?"

"Beni hayal kınklıgına ulattınız" dedi Redvers Glass, suratını asarak. "Para vermeye gelince varsınız, ama başka hiçbir yardıma yoksunuz. Misafirperverlik paradan daha degerlidir. Bu uzun şiiri bir otel odasında yazmam mümkün mü, sorarım size?"

"Pekâlâ mümkün bence" dedi Howard. Elimde degrldi, gene korkunç gülmek tutmuştu. Ne oldugunu bilmiyorum, ama Redvers Glass'te öyle bir şey vardı ki, içimi ısıuyor, hep gülme istegiyle dolduruyordu;

özellilde de Howard bu kadar sert davramnca.

"Bir deneyin bakalım görürsünüz" dedi Redvers Glass aynı sertlikle. "Benim evim yok. Pimlico'daki evi paylaşugım adam evlendi, evlenince zavallı Glass kapı dışarı edildi. Şövalye Sir Percival Glass de malikanesine almıyor beni." Yukarıda yataktan bana uzattığı gibi uzattı kollarını Howard'a; bana biraz ateş bastı. "Sir Percy sanata deger vermiyor" dedi. "Yalnız çok yararlı olan sanat dallanna deger veriyor. Oglu onu büyük hayal kırıklığına uğrattı. Ben kimden yardım umabilirim bu durumda? Ancak koruyucumdan. Koruyucum para vererek sorumluluklarını tamamen yerine getirdiğini sanmasın. Yukarıdaki odada kalıp, burada, şu aşağıdaki masada çalışmak istiyorum."

"Sen beni çatlak mı sandın?" dedi Howard.

"Hayır" dedi Redvers Glass, "ama cömert olduğunuzu sanıyorum, evet, cömertsiniz. Bir yuva istiyorum ben." Sonra da ister inanın, ister inanmayın, diz çöktü.

Howard çok ters, "Kalk ayaga" dedi. Redvers Glass kıpırdamadan durup bana göz kırparken de düşündü. Biraz sonra, "Sir Percival Glass" dedi. "Dogum yılı 1899, 1932'de Richard Barker'ın tek kızı Penelope'la evlendi, bir oglu, iki kızı var. Köklü aile şirketi Glass Kâgıt Ürünleri. 1956'da politik hizmetleri nedeniyle Sir unvanı verildi—"

Redvers Glass hayretler içinde dogrularak, "Nereden biliyorsunuz bütün bunlan?" dedi.

"Beyni fotolıfaf makinesi gibidir" dedim ben. Howard dedi ki:

"Kitaplıkta başka bir bilgi arıyordum. Bu Glass'le ilgili bilgiler de öyle aklımda kalmış."

Redvers Glass heyecanlanarak, "Gördünüz mü işte?" dedi. "Böyle bir adam benim gibi bir evladltzaman ayıramaz."

"Neden ayırmasın, anlamıyorum" dedi Howard. Sonra, sanki bu konuya daha önce kafa yormuş gibi, "Bak, ne yapacagımı sana söyleyeyim. Ben ve o" deyip biraz kabaca beni işaret etti, "tatile çıkıyoruz. New York'a, Karayiplere falan." Pek istekli söylemiyordu dogrusu bunu. "Biz yokken eve göz kulak olursun. Onun dogum gününde dönecegiz."

"O dedi^n kim?" dedim. "Kedinin annesi mi?”

Howard buna bir cevap vermedi. Redvers Glass'e sençe dedi ki: "Sen şairsin, yani yazarlığın en üstün, en saygın ^aşamasındasın." B\Ullan da

New York'la, Karayipler'le ilgili söyledikleri gibi düz bir tonda söylüyordu. "Sana küçük bir iş vereceğim. Biz, yani o ve ben, dört gün içinde yola çıkıyoruz".

"O kadar çabuk mu?" diye haykırdım.

"Bir hafta Londra'da kalacağız" dedi Howard. "Claridge'de, Ritz'te ya da bir başka otelde. Sonra da Londra'dan uçaga bineceğiz. Yani" dedi Redvers Glass'e, "bizim yola çıktığımız gün buraya taşınabilirsin. Kirayı peşin ödüyorum, rahat rahat kalırsın. Ne dersin?"

"Ne kadar sürecek yolculuğunuz?" diye sordu Rcdvers Glass.

"20 Ocaga kadar" dedi Howard. "O gün dönüyoruz. Şair olduğuna göre, işimi halledebilirsin." Bana döndü ve "istersen sen git alışverişlerini tamamla sevgilim" dedi.

Biraz kızgın, "Neler dönüyor?" dedim.

"Önemli bir şey yok" dedi Howard, esrarlı bir tavırla. "Halledilmesi gereken küçük bir mesele var. Kendim yapacaktım ama madem adam tutuyoruz..."

"Ben gidip kürkümü alayım" dedim. "Bir iki yerini düzelteceklerdi."

"Tamam" dedi Howard, gözü hâlâ Redvers Glass'te. "Sen git kün-küne, şey, kürküne bak." Artık para hiç mühim dcgildi. Ne oldugunu anlamayarak dışarı çıkmak üzere hazırlandım. Ben yatak odasında hazırlanırken ansızın Rcdvers Glass çıktı karşıma, tuvalete gitme bahanesiyle yukarı çıkmıştı, sifonun sesinden yararlanarak odama girip sanldı bana. "Swinging bilmemnede olacağım" diye fısıldadı. "Oda numarasını unuttum. Resepsiyona sorarsın." Ben bir bakıma aptal gibi "Tamam" dedim.

¹

İngiltere ve Ortaklan Dağıtım.

15

Sersemlik miydi yaptıgım, çılgınlık mı, kötülük mü, yoksa ne? Howard'ın bizim için scçtigi bu yeni hayat mı bana tamam dedirtiyor ve gerçekten onunla Swinging Lamp'te buluşmaya niyetlendiriyordu? Hiç bilmiyorum. Bir gün önce tanışugınız bir adamla buluşmak, üstelik de sevişmek istemek, özellikle kocanızı hâlâ seviyorsanız pek normal bir durum degil. Her neyse, otobüse bindim (düşünsenize, o kadar paramız oldugu halde hala otobüse biniyordum, aslında telefon kulübesine gidip taksi çagırmaya üşendigimden; ama dönüşte muı.Iaka Belediye Binasının orada bir taksi bulup öyle gelecektim eve) ve kürkçü Einstcin'ın mağazasına gittim; bu Einstein kürkten başka konularda isim yapmış, ama ne olduğunu hatırlamıyorum. Şahane vizonum hazır, beni bekliyordu, yakasım biraz düzeltmek gerekmişti. Parasını önceden ödemiştim tabii, çek de bankadan geçmişti, ya da yapılması gereken neyse yapılmıştı işte; kürkçüdeki herkes gülücükler içinde eğilip duruyordu önümde. Yahudilerin bu huyunu çok severim, çok kibar ve ilgilidirler, bir şey satmak için gerçekten uğraşırlar, öteki İngilizler gibi değildirler. Bradcaster'daki öbür tezgâhtarlarla ilgili bir fikir vermek için size bir örnek anlatayım: Üç düzine naylon çorap almak için büyük mağazalardan birine girdim, tezgâhtar kızın umurunda bile olmadı, ben de "Kalsın" deyip, cinlerim tepemde çıktım gittim. Her neyse, üzerimde kürkümle, böyle zengin, dünya güzeli halimle pis, pasaklı bir şair parçasıyla buluşmak, üstelik de yatak odasında buluşmak, hem de daha bir gün önce tanışmışken, adam koca bir cevizli keki mideye indirdiği gibi sarhoş olup yatağa taşındıktan ve

bütün gece horladıktan sonra buluşmak biraz tuhafıma gidiyordu. Ama bu benim yeni hayatımdı ve ne istersem yapabilirdim, işte o kadar.

Redvers Glass otele varmış mı diye bakmak için vaktin henüz erken oldugunu düşündüm. Tek başıma gidip Royal'da bir içki içmeye karar verdim; Royal'ın loş ışıklı hoş bir kokteyl barı vardı, barda çalışan Agnes'i de tanıyordum, bir ara Hastings Road Süpermarketi'nde ka-siycrlik yapmıştı. Vizonumla içeriye girdigirnde herkes alıcı gözüyle baktı, çok gurur duydum, ama bir yandan da bilmem neden kalbim küt küt atıyordu, "Vay" dedi Agnes, "gelene bak!" Agnes platin sarışını güzellerdendi; saat on biri biraz geçiyordu, o yüzden bar kalabalık değildi, tepeden tırnağa iyice bakabilir, imrenebilirdi. "Müthiş" dedi. "Tıpkı Kraliçe gibi." Gerçekten öyleydi, o kadar da pahalıydı. Parfümüm dışında üzerimdeki her şey pahalı oldugu halde hanımefendi pozlarına girmedim. Aslında Schiaparelli Shocking diye kocaman bir parfüm almıştım, ama bana kalırsa her zaman kullandıgım ve Juliet dcdigim hesaplı Juillet parfümünden daha az kokusu vardı. İşte şimdi Romeo'suyla gizlice buluşmaya giden Juliet olmuştum. Keşke okulda okutsalardı, ya da oynatsalardı Romeo ve Juliet'i bize, ama hep siz Shakespeare'dcn hoşlanmazsınız derlerdi, daha doğrusu, takılamazsınız, çok düz herif abicim, derlerdi. Her neyse, kendime tatlı vcrmullu duble cin söyledim, Agnes'e de ne içeceğini sordum, o da aynısından içti. Sonra bir duble daha içtim; ikinci dubleden sonra hem daha heyecanlı, hem de daha sakin ve güvenliydim. Ama kaç kere dilimin ucuna gel-digi halde boşbogazlık etmedim; aman kulagınıza küpe olsun, özellikle kadınlara, yakın dost da olsalar, böyle sırlar vermeyin, çok tehlikelidir.

Sonunda gitme vakti geldi, dizlerim titriyordu, Agnes dedi ki:

"Biraz tuhaf görünüyorsun hayatım, o tatlı vermut yararnadı sana." Ama ben iyiyim dedim. Eve kaçta dönecegimi söylememiştim, üstelik de çıkıp alışveriş yapmamı söyleyen Howard'dı; ama bir buçukta falan dönsem iyi olur diye düşünüyordum. Nasılsa Howard sabah enikonu kahvalu etmişti; zaten onun da dışarıda halledilecek işleri vardı, sonra-diın hatırladım, yurtdışı yolculugu için bankadan döviz mi ne ayarlayacakmış. Neden bütün dünya aynı parayı, diyelim sterlin ya da dolar ya da sent kullanmaz bilmem. Neyse, Howard bu döviz meselesini dert etmişti. O yüzden bu sabah bankaya gidip para, seyahat çeki filan alacaktı. Küçük, sevimli bir otel olan Swinging Lamp'e başım yukanda, Mr. Slessor'ın deyişiyle havalı takılarak yürüdüm; kasabanın işsiz takımından bir iki bıçkın tip arkamdan ıslık çaldı; ama ben hiç istifimi bozmadım. Unuunadan söyleyeyim, soguk, sisli bir hava vardı o gün, ama ben hoş ve sıcaktım. Hoş. Ve sıcak. Anladınız, dcgil mi?

Resepsiyondan Mr. Glass'i sormaya biraz çekiniyordum, ama sordum, öyle garip filan da bakmadılar bana. Kız, "Bir dakika hanımefendi" dedi, tabii vizonumu da iyice bir süzdü bu arada. Sonra telefonla odasını aradı, "Kim diyeyim?" diye sordu bana. Ben de çok havalı konuşarak, "Miss Glass" dedim, o anda akıl euniştim bu numarayı. iyice anlaşılsın diye de, "Kızkardeşi" diye ekledim. Elimde eldiven vardı, yani kimse nişanlı mı, evli mi, bekar mı, oldugumu anlayamazdı. "Odasında mı?" diye sordum, odasında oldugu besbelliydi. "Odasındaysa yukarı çıkacağı m." Kız, "142 numara" dedi. Sonra önündeki hesabı çıkarmaya devam etti, ama önce vizonuma tekrar bakmayı ihmal etmedi.

Oda ilk katta olduğundan merdiveni çıkmaya başladım; ama birinci kata geldigirnde hafiften soluk solugaydım, tabii merdiven tırmandıgımdan değil aslında. 142 numarayı bulup kapıyı biraz çekinerek tıklattım. Redvers Glass'in sesi, "Buyrun" dedi; ben de buyurdum.

Bir keresinde bir kadın dergisinde, galiba Fema/e'de, kadınlara saldıran bir şairle, Lord Byron'la ilgili bir şey okumuştum; kenai kızkardeşiyle mi ne evlenmiş; neden bu adamı okutmazlardı sanki okulda? İşte Redvers Glass de onun bir eşiydi. Anında üzerime saldırdı. Benim vizonu çıkartmış, küçük odasının yerine atıvermiş, bana ^lmış, dudaklarını dudaklarıma yapıştırmıştı, çıldırmış gibiydi, benim için ölüp bitiyordu. Bütün kızların o kadar güzel, havalı, kültürlü oldugu Londra'da yaşayan, üstelik de babası Sir olan bir erkegin beni böyle bir açlıkla istemesi tuhaftı. Çok garip hissediyordum kendimi dogrusu. Daha önce hiç böyle bir şey hissetmemiştim. Şimdi bütün bunları size anlaunak yüzümü kızartıyor; beni yataga yatırışı, kopçalarla filan bocalamadan ustalıkla soyması... Bana karşı olan açlıgından sözederken, bazı erkekler gibi bencil oldugunu söylemek istemedim. Açlığı benim onu sevmem, onun da beni sevmesini istemem içindi. Başta utanıyor, Howard'a karşı suçlu hissediyordum kendimi; ama sonra bu olup bitenler bu duyguların hepsini bastırdı. Onu istiyordum, başka bir şey düşünmüyordum; benim istediğimi o da istiyordu. Her şeyi gerektigi gibi, bencillik etmeden yapıyordu, ama hâlâ deli gibiydi, çok heyccanlıydı, "Ah Tanrım, çok fazla bu, bunlara layık değilim" deyip duruyordu. İnsanlar zamanın durmasından sözeder sık sık, ama ben hep bunun bir deyim oldugunu, gerçek bir anlamı ol-madıgını düşünürdüm; şimdi bana günler, hiç degilse saatler geçmiş gibi geliyordu, oysa başından sonuna yarım saat bile sürmemişti. Her şey bitip de ben gerçekten rahatladıktan sorira, mutluluktan uçtugum sırada, çok sevecen, çok yumuşaktı bana karşı. Ben odasına gelmeden traş oldugunu farkcııim, losyon da sürünmüştü, Howard'ınkinden farklı, baharlı bir kokuydu. "Seni bir daha ne zaman görebilirim?" diye sordu. Ama kesin bir zaman veremiyordum, biraz zordu. Bir bakıma Howard'la tatile çıkmamız iyi olacaktı.

Bir süre sonra giyindim, özenle makyaj yaptım, vizonumu da giydim; eve dönmeye hazırdım. "Bana bir taksi çagırsana" dedim. Resepsiyona telefon edip o hoş, ezgili sesiyle kibarca taksi çagırmalarını rica etti. Sonra da beni halilçc öptü; düşüncelilik etmişti, daha yeni makyaj yapmıştım çünkü. "Yarın?" dedi. "Bakarım," dedim. Howard'ın bana aldıgı zarif köstckli saatime baktım, saat daha bire yirmi vardı. Konserve biftek ve böbrek ısıtıp yanına da patates haşlamaya rahat rahat zamanım kalmıştı, her zamanki saatte ögle yemeği yiyebilirdik.

Takside Miss Glass olarak —bunu düşününce kıkırdadım— eve giderken Red'e —ona artık böyle hitap edccektim— Howard'ın ondan is-tedigi şu gizli işin ne oldugunu sormayı unuttugum geldi aklıma; Red'in şair, yazar olmasıyla falan ilgili iş. Howard söylemezdi, bundan emindim, Howard'ı kandırmak mümkün degildi. Neler döndügünü ögrenebilmem için- ertesi gün Red'i görmek zorundaydım yani. İnsanların bir şeyleri sır diye saklamasından oldum olası nefret etmişimdir.

16

Ama onu ne ertesi gün görebildim, ne dc daha sonra; Londra'ya gideceğimiz gün görebildim ancak. Taksi kapının önünde bekliyordu, Howard da ben de çok havalı görünüyorduk; benim vizonum üzerimdeydi, yeni, şık, domuz derisi midir nedir, bavullarımız da yanımızdaydı. Aslında onu aramak bana düşerdi, ama o da aramamışu. Zaten onun beni bulması zordu, Howard'la ben son günlerde hep dışarıdaydık, geceleri de dışarıda yiyorduk; Howard bir Benıley kiralamışa; yok Benıley değildi, gümüş grisi bir Merc'tü, o ne demekse. Howard anık yemek pişirmekten vazgeçmem gerektiğini söylemişti. Biz Londra'ya gideceğimiz gün Redvers Glass de bir iki parça eşyasıyla, kendi deyişiyle gece-gündüz bekçiliği etmeye geldi. Ho-ward'ın dediğine göre gecikmişti, ama trenin kalkmasına daha çok vardı; taksinin birkaç şilin fazla yazınasındansa ne çıkardı ki? Red bizim eve girdiğinde bana keskin bir bakış fırlatu; benim yine dizlerimin bağı çözüldü, boğazım düğümlendi, Howard'ın, kalbimin auşlarını boynumdan izleyebildiğinden emindim. Howard Red'e kapalı, büyük bir zarf uzattı ve dedi ki: "Al bakalım, oldukça ilginç bulacağını sanıyorum; iyi bir şiir haline getir bunu ki zamanı gelince bir yerlerde yayınlansın, herkes öğrensin; zamanı gelince ben sana söylerim."

"Ne bu?" dedim. "Neler oluyor?"

"Boşver" dedi Howard, çok hüzünlü bir gülümsemeyle. Ne garip adamdı Howard; hem o kadar parası olup hem de böyle hüzünleniyordu. Hüznünün nedeni hakkında hiçbir ipucu yoktu elimde; çok uzun süredir o uykuda konuşmalar, evin bütün ışıklarını yakmalar bitmişti. Belki de, diye düşündüm, zengin olduktan sonra yediğimiz zengin yemeklerden, içkilerdendir. Red bana dedi ki:

"Gizli sefer talimatı gibi bir şey bu, tatlım." O lafı etmemeliydi, Howard'ın yanında etmemeliydi, ama Howard farkına bile v^madı; kibrit çöpüyle umaklarını temizliyordu, yüzlerce tırnak törpüsü alacak kadar parası varken üstelik. "Süptüntüden şiir çıkannak gibi küçük bir ödev" dedi Red. Ve dudaklarını büzüp çapkın çapkın gülümsedi bana, gene elim ayağım kesildi. Howard dedi ki:

"Artık gitsek iyi olur. Pekâlâ Glass. Kirayı peşin ödedim, kilerde biraz yiyecek bile var sanırım; her gün süt ve gazete de gelecek, rahatın yerinde olacak yani. Sabahları kendi şiirini yazarsın, öğleden sonraları da bu işle uğraşırsın. Geceleri gürültü etme, burası Chelsea değil, belediye evlerinde sessiz sakin olmak gerekir. Hoş, şu yandaki heriflerin geceleri sesini iyice açıp elektrogitar çaldıklarını da çok duyduk ya, neyse." Howard'ın bu emir vermelerinden, kaba saba laflar edip Glass demesinden hiç hoşlanmıyordum. Mr. Glass dese, tamam. Redvers ya da Red dese, tamam'. Ama öyle sırf soyadını söylemek hoş değildi. Ama Howard'a söz dinletmek mümkün değildi. Bütün bunlara Red gülümseyip tamam demekle yetindi. Böylece yola koyulduk; ama Howard taksi şoförüyle birlikte önden eşyaları taşırken Red çaktıTmadan boynuma bir öpücük kondurmayı başardı. "Hiç aramadın" diye fısıldadı kulağıma. "Her şey bitmedi ama değil mi? Bana bir kart at, mektup yaz." Ama ben sadece hüzünlü hüzünlü gülümseyebildim.

Galiba karışık duygular içindeydim. Geceleri yatağa yattığımda o Swinging Lamp'leki odada olan bazı şeyler aklımdan hiç çıkmıyordu. Bunu anlatmak çok zor, ama öyle bir erkek, birlikte olduktan sonra, artık erkek olmaktan çıkıyor, bir yığın ses, koku ve insanın üzerine bir ağırlık haline geliyor. Eskiden hatırlamak beynin işi diye düşünürdüm, ama bu sefer vücudumun bazı yerleri hatırlıyordu sürekli. Aruk ikiye bölünmüş gibiydim; kendimi duygularıma bırakmamın çok tehlikeli olacağını biliyordum, Howard'dan uzaklaşmam demekti bu. Ama insanın o şey uğruna her şeyi feda etmeye gönüllü olmasını çok iyi anlıyorum. Demek istediğim, aslında bu hayatın güzel yanlan çok az, hayat ancak o tek tük anlar için yaşanmaya deger, insan o tek tük anları bir daha yaşayabileceğini düşününce de hayat anlamlı oluyor, muhteşem oluyor. Benim gibi daha önce de hayatın bir anlamı var sanabilir insan; ama yeni bir şey yaşayınca onun dışındaki her şey silik kalıyor sanki. Her neyse, bu yolculuğa çıkuğımız çok iyi oluyordu gerçekten, herkesin sersemlik ve bayağılık diyeceği bir şeyi yapmamı engelliyordu çUnkU. En azından babamla annem kesin öyle düşünürdü. Yola çıkmadan önceki gün hoşça kalın demeye uğramışuk onlara, annem bizi öyle şık, hayatın tadını çıkarır görünce ağlamıştı. Kendi kendime, "Bana bak kızım” diyordum, "aklını başına topla. Pasaklı şairin teki o, hayatta bir bu iş yok ya; sevgiden de hiç dem vurmadı, oysa Howard seni seviyor, ben de Howard'ı seviyorum." Kendime bunları söyleyip duruyordum. Howard ne kadar yakışıklı, ne kadar iyi yürekliydi. Halbuki Red pasaklının, ayyaşın tekiydi, üstelik de iki günlüğüne girmişti hayauma. Bir saplantıydı benimkisi, evet, bir saplantıydı; bu kelimeyi haurlayınca epeyce rahatladım.

Neyse, uzatmayayım, Londra'ya vardık ve Londra'nın göbeğinde, parkın yanındaki dev otele gittik, taksiyle tabii. Şu giyim denen şey ne tuhaf gerçekten. V izonum üstümde olmasa, ince uzun kadınlarla, purolu erkeklerle dolu o koca lobiye girdiğirnizde kendimi minicik ve yersiz hissederdim. Domuz derisi bavullarımızı birileri taşıyordu, kapı görevlisi kendisine bir on şilin veren Howard'ı selamladı. Benimki gibi bir vizonu olan kimse yoktu, epey insanın dikkatlice beni süzdüğünü farkettim. Hatta galiba biri, "Bu üçüncü kocası" diyordu, sanki film yıldızıymışım gibi, ama belki de başkasından sözedi-yorlardı. Günde elli sterlinlik bir süitte yer ayırtıldığını duyunca dehşete düştüm; yok, aslında Howard'ı tanıdığımdan pek dehşete düştüm de denemez. Şimdi şu konuyu biraz ciddi olarak düşünün, çok parası olmak ne kadar saçma bir şey, göreceksiniz. Çünkü insanlar bu kadar parayı ödeyemese, çok daha az olurdu ücreti de. Süitimiz çok güzeldi, bir diyeceğim yok; ama eminim değeri ödediğimiz paradan daha azdı. Çok güzel ışıklandırılmışu, havalandırması vardı, banyosu da harikaydı; bir de içki dolabı vardı, Howard birkaç şişe içki getirtip doldurttu. Ama bu arada şampanya içmemiz gerekiyordu, hem de belirli bir yılın şampanyası olması şartu; garson yerlere kadar eğilip derhal halledeceğinisöyledi. Bunun üzerine Howard mutlulukla gülümseyip dedi ki:'

"Hep söylemez miydim? Varılabilecek en üst noktaya bir gün varacağımızı hep söylemez miydim? İşte bak."

"Evet" dedim. "Peki ama ne yapacağız?" Ne demek istediğimi tam anlamadı, açıklamak zorunda kaldım. Aslında ne yapalım yani? demek istiyordum. Tamam, çok paramız vardı, ama değişiklik olarak güzel bir yerde yaşayıp güzel şeyler yiyip içmekten başka ne yapıyorduk? Ne yapacaktık? Benim merak ettigim buydu. Howard dedi ki:

"Bu gece aşağıdaki restoranda yemek yiyip sonra da tiyatroya gideceğiz."

"Neyi seyretmeye?" dedim.

Howard havalı Times konuşmasıyla, "Oyun hakkında The Times'da çok olumlu eleştiriler çıktı" dedi. "Adı Bir Elin Sesi Var. Dünyamızın yozlaşmasıyla ilgili, çok esprili bir oyun."

"Adı ne dedin?"

"Bir Elin Sesi Var."

"Ne saçma ad" dedim. "Bir elin sesi olur mu hiç? İki elin sesi olur, alkış tutmak için iki el gerekir." Sonra da ellerimi çırptım ve kıkırdamaya başladım; çünkü tıpkı TV'deki Fry's Türk Lokumu reklamlarındaki haremde oldugu gibi kapı açıldı tam o suada ve garson şampanyayı getirdi, sanki ben hizmetkarı çağıran dogulu bir hatunmuşum gibi oldu.

"Zen Budizm’den bir şey bu," dedi Howard. "Hayal edebilmek için uğraşmak gerek." Garsona beş şilin verdi, garson sanki eline kuş pislemiş gibi paraya bakıp çıktı. İşte gördünüz mü? Bu süitin fiyatı iki sterlin olsaydı, ki ancak o kadar ederdi, garson altı pcniye sevinirdi. Şampanya da çok soguk ve hafif sirkemsiydi, ama bir şey demedim. Bir şey söylemek isteseydim de fırsat bulamazdım, çünkü Howard hala konuşuyordu: "Bu, Gerçeklik'le ilişki kurabilmenin bir yolu, saçmalıktan geçen bir yol." Zavallı çocuk, gene fotograf makinesi beyni iş başındaydı. "Sessiz bir gökgürültüsünü, başsız, vücutsuz ve kanatsız bir kuşun uçmasını hayal etmek gibi. Tanrı'ya ulaşmanın yollarından biri diye kabul ediliyor." Bu oyun bana biraz tuhaf gibi görünüyordu, yine de Howard en iyisini bilirdi.

Yemegimizi aşagıda, otelin restoranında yedik ve inanır mısınız, yemek çok hoşuma gitti. Hoş bir restorandı, güzel ışıklandırılmıştı, çok hoş beyaz masa örtüleri ve peçeteler vardı, bazı masalarda alev alev yanan bir şeyler vardı, bir de sanki Noel pudingi kokusu sımıştı her yanı; Howard konyaklı bir şeyler pişirdiklerini söyledi. Çok güzel bir

balık yedim, ardından da buz gibi, çok lezzetli, titreğimsi bir puding. Sonra da Green Chartreuse ve kahve içtik. Howard'ın ne yedigini hatırlamıyorum, ama kocaman bir tabak dolusu bir şeydi. Çok güzel ve sıcacık hissediyordum kendimi. Sonra taksiye binip o oyuna gittik. Tiyatro beni biraz hayal kırıklığına ugtatu, çok küçüktü, nedense bana artık öyle geliyordu ki bu kadar çok paramız olunca her şeyimiz de kocaman olmalı; diyelim büyük bir tiyatroda kalabalık bir masal temsiline gitmeliydik, ama masal temsilleri sezonu başlamamıştı henüz. Bu tiyatro puro da kokmuyordu, Bradcaster Empire Tiyatrosu'ndaki gibi localan da yoktu. Ama en iyi yerde oturuyorduk Howard'ın dediğine göre, en önde. Perde açıldığında ne görsek beğenirsiniz; çok pis bir evin içinde birtakım genç insanlarla ipe asılmış çamaşırlar, iççama-şırlarını ütüleyen bir de kız. Ve sahne hiç değişmedi, oyunun başından sonuna hep aynı dekor. Oyunun konusu şuydu: Herkes çok mutsuzdu, çünkü okul paralarını devlet mi ne ödemişti, kimsenin kaulabileceği bir savaş falan da yoktu, işte öyle bir şeyler. Oyunculardan biri Red'e çok benziyordu, giyimi de onun gibiydi, sürekli küfrediyordu. Ben bunu görünce Red'le ilgili hayaller kurmaya başladım, biraz da kıpırdadım, Howard garip garip baku. Aslında Howard'ın da oyunu beğenmediği belliydi, bana sorarsanız iğrençti. Bir yığın param ız vardı ve rengin insanlar olarak Londra'daki ilk gecemizi, pis bir odada asılı çamaşırların arasındaki insanların tabaklara çiroz dağıtmasını seyrederek geçiriyorduk.

Bana kalsa, Bradcaster'daki şirin evimizde şöminenin başında TV seyrederdim bayıla bayıla. Ama şu Red meselesi kafamı kanşunyordu. Sanki bilmediğim bir yere giden bir otobüse binmişim de inemiyor-muşum gibi bir duyguya kapılmışum. Ne istediğimi bilmiyordum. Belki her şeyin eskisi gibi olmasıydı istediğim. Ama onu da istemiyordum. Hayauma biraz heyecan gelmişti. Ağlamak istiyordum, üzüntümden insanlara vurmak geliyordu içimden, ama sahnede bol bol oluyordu zaten bu dediklerirn.

Sanırım Londra'da geçirdiğimiz o bir hafta boyunca Howard bin sterline yakın para harcamış olmalı, belki de daha fazla. Beni cglcndirmek için ne yapacağını bilemiyor, "Eğleniyorsun, degil mi sevgilim? Eğleniyorum desene" deyip duruyordu. Ben de sürekli "Evet eğleniyorum" demek durumundaydım. Ama paranın belli bir miktardan fazlasını ne yapabilir ki insan? Londra’da gezdiğimiz yerlerin bazıları, örnegin National Gallery, Towcr of London, Westminster Abbey, bedavaydı. İnsanın yiyip içebileceği şeylerin de bir sınırı var, zaten o hafta içinde bir gün hastalandım resmen. Çok şık bir yerde yemck yemiş, bir şişe Burgundy içmiştik, ya 1952 ya da 1953 yılından, tam hatırlamıyorum, Howard ikisinin de iyi oldugunu söylüyordu. Ben koskocaman bir domuz pirzolası yemiştim, bütün bir but gibiydi neredeyse, üzerinde çok yogun, neredeyse siyah renkli bir sos vardı, yanında da kerevizle incecik kızarmış patates. Çok lezzetliydi. Ama ge-ceyarısı rüyamda kustuğumu gördüm, sonra uyandım ve banyoya koşmak zorunda kaldım, gerçekten kustum. Howard çok düşünceli ve şefkatliydi, ama çok da üzülmüştü, "Ah canım, eğlendirmek istiyordum seni ama hasta ettim" deyip duruyordu. "Boşver" dedim, "önemli degil." Yataga dönüp hemen uykuya daldım, zaten çok içmiştik, bir de yorgunluk, uyuşturmuştu sanki beni. Sabah ancak onda uyanabildim, perişan bir haldeydim, ama odaya getirdikleri kahveyi içtikten sonra biraz açıldım. Hayatın tadını çıkannak deniyordu buna

Howard o sabah tek başına çıktı, ben şahane yeni sabahlığımla tembellik ettim odada. Döndüğünde suratı biraz asıktı, "Neyin var?" dedi m.

"Yok bir şey" dedi.

"Hadi söyle" dedim. "Bir terslik olmuş besbelli. Bütün paranı at-yanşında mı kaybeuin?"

”Hayır" dedi Howard. "Polisle başım derde girdi sadece. Bu sabah biraz iyilik yapmaya çıktım, hiç kimse kendisine iyilik yapılmasını istemiyordu oysa.” Çok utanmış ve incinmişti. "Yoksullara beşer sterlin dağıtıyordum."

"Ne yapıyordum dedin?"

"Londra'daki yoksullara beşer sterlin dağıtıyordum, hayır işliyordum yani."

"Olamaz, olamaz" deyip duruyordum. Sonra dedim ki: "Peki ama kimin yoksul oldugunu nereden anlıyorsun?" Howard'ın kalkıştığı işlerin bazıları gerçekten inanılır gibi degildi, hiçbir sınır tanımıyordu bu adam. Dedim ki: "Artık yoksul kalmadı ki, degil mi? Yani savaştan sonra herkesin hali vakti düzetmedi mi, bütün mesele de bu, degil mi? Hani geçen gece gördüğümüz oyundaki gibi."

"Paraya ihtiyacı olan bir yıgın insan olmalı" dedi Howard. "Öyle olmalı, gazeteler mallarına' haciz konan soylu kadınlarla, mültecilerle ilgili ilântarla dolu. Bence parayı bir kuruma yatırmak saçma, öyle yerlerde bütün para sekreterlerin maaşına filan gidiyor. Bana parayı eski günlerdeki gibi doğrudan sokakta gördüğüm yoksullara vermek daha mantıklı gelmişti."

"Ah Howard" dedim, "ne yapun peki?"

"Dedigimi yaptım" dedi Howard. "Sokaklarda dolaşıp rastladığım yoksullara beşer sterlin veriyordum, kimi aptal dedi, kimi kalp para vermeye utanmıyor musun dedi. Sonra düşmüş bir soylu hanım diye düşündügüm birine rastladım."

"O ne demek?" dedim.

"işte, güngörmüş, hizmetçiler, uşaklarla yaşamış ama artık öyle yaşayamayan yaşlı bir kadın demek. Normal olarak çok eski, şık elbiseler giyerler, konuşmalan soyludur, öyle anlarsın soylu olduklannı. Her neyse, köprünün oradaki Surrey Sokağı'nın yakınında böyle bir kadın gördüm, öyle sandım, kadına yaklaşıp küçük bir bagışta bulunmak istediğimi söyledim ve beş sterlin uzattım, ama kadın saldınyorlar, hakaret ediyorlar diye bağırmaya başladı, sonra polis gel-

di, "Neler oluyor burada?" diye sordu. Beni karakola götürdü, açıklamaya çalıştığımda "Ayağını denkal" dediler. Sonra adresimi sordular, otelin adını söyledim, dalga geçiyorum sandılar. Bunun üzerine bir tanesi otele telefon açıp Mr. Shirley adında biri kalıyor mu diye sordu, evet dediler. Sonra benim hafifkaçık, iyi yürekli biri olduğuma karar verdiler, ama bu hayır işlerinden vazgeçmem konusunda da uyardılar. Yine de yardım fonu mu, adı neyse, ona verdiğim yüz sterlini geri çevirmediler. Ondan sonra her şey değişti. 'Evet Mr. Shirley'ler, ’Çok teşekkür ederiz efendim’ler. Komiser muavininin beş sterlinlik banknotlardan birini ışıga tutup sahte mi diye baktıgı gözümden kaçmadı. Hepsi pislik bu adamların." Howard igrenirmiş gibi anlatmıştı bunları.

Eh, artık Howard'ın tek başına çıkması bana biraz tehlikeli gibi görünüyordu; bu yüzden onunla çıkınarnı engelleyecek, beni hasta edecek şeyler yapmamaya karar verdim. Bir hafta dolmak üzereydi, iki gün sonra New York'a uçacaktık, esas tatil başlıyordu. Bu tatilden pek hoşlanmayacakmışım gibi bir duygu vardı içimde, ama neresinden bakarsam bakayım, durumum tuhaftı. Bradcaster’daki küçük evimizi düşündüğümde elimde olmadan oturma odasındaki masada çalışan Redvers Glass canlanıyordu gözlerimde, neye uğradığımı anlamadan şöminenin önündeki halının üzerinde buluyordum kendimi onunla birlikte; bu da hiç dogru degildi. Yolumu şaşırmış gibiydim. Yapılacak tek şey her şeyi oluruna bırakıp geçer diye ummaktı, çünkü aslında sadece fiziksel bir şeydi, öyle düşünüyordum. Paranın hepsi harcanacak, etrafa savrulacaktı, vizonumdan bile vazgeçmeye hazırdım, yeter ki istediğim olsun, yani eski halimize dönelim, ben Hastings Road Süpermarketi’nde çalışayım, Howard da herhangi bir işte; ikimiz başbaşa mutlu olalım, ancak büfede bir şişe Kıbrıs şarabı bulunduracak kadar paramız olsun. Ama artık her şeyin degiştigini ve degişmek zorunda oldugunu, insanın bunu durduramayacağını, sonuna kadar hareket etmek gerektiğini de düşünmeden edemiyordum.

Ve böylece Londra parklarından birine bakan o şık otelde kalmaya devam ettik sonuna kadar. Howard otelin hesabını çekle degil, nakit ödedi, bütün o paraları ortalıkta görmek feciydi, dikkat etmezlerse herkes paradan sarhoş olacakmış izlenimine kapıldım. Howard deliler gibi garsonlara, komilere, herkese para dağıtıyordu, otel müşterilerinden birine bile para vermeye ^kalku; ama resepsiyondaki görevlinin ünlü Sir Bilmemkim dedigi bu adam çok ince ve esprili karşıladı olayı, hepimiz hata yapabiliriz dedi; Howard'ın başına dert açan o sözümona düşmüş soylu kadın gibi degildi. Taksiye binip Havayolu Terminali denen yere gittik, etrafımızda domuz derisi bavullarımız, Howard dolarlar, seyahat çekleri filanla domuz kızartması gibi çıtır çıür edip duruyordu. Ver elini Amerika, ne havalı takılıyorduk be moruk. Keşke Mr. Slessor o halimi görebilseydi, Lady Janet Shirley Amerika yollarında. Janet Glass. Bunun sesi kulaga pek hoş gelmiyordu doğrusu, kabul etmek zorundaydım.

18

Howard'ın kazâuıdıgı bütün paranın getirdiği tck yeni ve heyecanlı şeyin Redvers Glass olması giderek daha komik görünmeye başlamıştı bana, o da hayatıma Howard saga sola para dağıttığı için girmişti aslında. Ama tabii dağıtabilmesi için önce kazanması gerekiyordu. New York'a uçarken, gece yarısı karar verdim: Bundan böyle onu unutacak, eninde sonunda kocam olan, istediğimi sandığı hayatı bana yaşatmak için elinden geleni yapan Howard'la yaşamak konusunda azimli olacaktım. Ama korkunç soguk bir yere dogru uçmak beni eğlendirmek için tuhaf bir yoldu. Tabii uçagın içi sıcaktı, hoştu, hem de uçaga binmek yeni bir deneyimdi benim için. Bir Amerikan uçağına binmiştik, hostesin üniformasının kesiminden bile belliydi bu; esmer, güzel, uzun boylu bir kızdı, gerçi Amerikalı degildi, Ingiliz'di, ama olsun. Uçakta Amerikan yemekleri yedik; pekmez gibi bir şeyde pişmiş jambon, dondurma ve çok ince hamurlu elmalı turta. Kahve de çok güzeldi; yolculuk hoşuma gidiyordu. Ama sonra New York'un havaalanı olan Idlewild Havaalanına indik, uçaktan indiğimizde soguktan dondum ve evimi çok özledim, yabancı hissettim kendimi oralarda. Eşyalarımızın gümrükten geçmesi uzun sürdü, sonra çok sıcak bir bara girip kahve içtik ve New York'un içine dogru yola çıktık. ikimiz de şaşkındık, kimseleri tanımıyorduk; otobüsle giderken pencereden dışarı bakıyordum, New York'ta sadece gökdelenler olmadıgına biraz şaşırdım. Yolun bir kısmından hep gecekondu gibi, dökülen evlerin önünden geçtik. Amerika'nın yeni bir ülke oldugunu biliyordum; o ka-darcık zamanda nasıl böyle eski püskü evler olmuş diye şaştım. Sonra içi çok solgun ışıklı büyük bir tünele girdik; çıkugımızda New York'un gökdelenli kısmı, Manhattan dedikleri yer görünüyordu. Gerçekten nefes kesici bir görüntüydü, dogruya dogru; göklere urmanan o binalar falan, Howard bile biraz etkilendi. Fotograf makinesi beyni bu binaların kaç katlı oldugunu filan ezbere biliyordu, ama daha önce gözüyle görmemişti, görmekle bilmek arasında da dünyalar kadar fark vardır.

Hepimiz Amerika'yı filmlerde, televizyonda görmüşüzdür, ama göremedigimiz, tahmin edemedigirniz bir şey var ki, o da kokusu. Londra'dan degişik bir kokusu vardı. Havada çok keskin bir soğuk kokusu vardı, bir de sanki ölü insan kokusu daha azdı. Ne demek istediğimi tam anlatamayacağım, ama öyle bir şey ki, İngiltere'de herhangi bir şehirde insan ister istemez milyonlarca insanın orada ölüp gittigini hisseder çaglar boyunca; sanki hayaletleri ortada dolaşıp şehri biraz hüzünlü, ağır kılıyormuş gibi gelir; ama New York'ta insan böyle bir duyguya kapılmıyordu. Filmlerle gerçek Amerika arasındaki farklardan biri de insanlar. Sokakta bir adam gördüm, çok gürültülü, igrenç bir şekilde boğazını temizliyordu, böyle şeyler filmlerde olmuyor. Ama insanlar aşağı yukarı tahmin edebileceginiz gibi konuşuyor; yine de New York'taki herkes, taksi şoförleri, tezgahtarlar filan tahminimden çok daha senli benli; hiçbir zaman efendim demiyorlar, ahbap, arkadaş filan diyorlar. Havayolu şeysinden bir taksiye bindik, filmlerdeki gibi tepesi Sarı bir taksi; şoförün adı küçük bir kartta yazılıydı. Joe Mancowitz ya da ona benzer bir adı vardı, çok sert bir şekilde, "Nereye?" dedi. Howard, "Ritz-Astoria-Waldorf' deyince, "Peki” dedi ama boguk, acı bir sesle; sanki aslında götürmek istemiyormuş da götürmezse Howard karısına işkence yapıp çocuklarının parmaklarını kesip postayla evine göndererek tehdit edecekmiş filan gibi. Howard'da beni asıl şaşırtan —aslında şaşırtmamalıydı ya— bu yeni paraları, dolarları, sentleri, sanki hayatı boyunca başka para kullanmamış gibi rahatlıkla kullanmasıydı. Sonra düşündüm de, herhalde daha önce birkaç kere New York'taki taksi şoförlerine nasıl para verecegini hayal etmiş, sonra da beynine bu görüntünün fotografını çektirmişti.

Ritz-Astoria-Waldorf —sırasını karıştınyor da olabilirim, emin degilim— Londra'da kaldıgımız otelden daha büyüktü, sahici bir gökdelendi. Resepsiyon görevlileri çok canlı ve hızlı hareket ediyorlardı, ahbap, arkadaş degil, efendim diyorlardı. Tıpkı İngiltere'deki gibi burada da otel çalışanlarının birçoğu yabancıydı, kötü İngilizce konuşuyorlardı; otel restoranının başgarsonu diye düşündüğüm adam kasaya, bozuk para ya da başka bir şey almaya geldi, herhalde İtalyan'dı, çünkü porco ya da sporco gibi bir şey dediğini duydum, birine ya da bir şeye çok kızmış gibi bir hali vardı. Asansöre bindik, bizimle birlikte bir adam daha bindi, adam şapkasını çıkardı çünkü asansörde bir hanım vardı; ben yani. Filmlerin göstermediği bir başka şey de, ABD'de yaşayan insanların da tıpkı İngiltere'dekiler gibi sivilceleri ve siyah noktaları olabileceğiydi; bu şapkasını çıkaran adamın ensesinde çok kötü sivilcclcr vardı. Asansörcü çocuk bizi o kadar yukarılara çıkardı ki hiç durmayacağız sandım, tam bir yolculuktu. Bulutların arasında indik, biraz Londra'dakinc benzeyen süitimiz bütün Manhattan'! görüyordu; görüntü nefes kesiciydi gerçekten. Manhattan aslında bir ada ve enlemesine büyüyemediği için yukarı doğru büyüyor mecburen. O kadar yüksek binalar vardı ki, insan nasıl devrilmiyorlar diye şaşıyordu; uzakta Hürriyet Anıu görülüyordu; elinde meşalesi, kafasının etrafında dikenleriyle. Ama asansörcü çocuk, "Esas Radio City'ye, R.C.A.'nın altmış beşinci kattaki çatısına çıkın, orası müthiştir" dedi, Howard çocuğa bir dolar verdi.

İşte muhteşem süitimizde başbaşaydık. Bir buzdolabı, bir de TV vardı, TV'yi açtım. Daha sabah olduğu halde bir program vardı, sonra reklâmlar, yani birazcık İngiltere'yi, ITV'yi haurlatıyordu. Sonra birden düşündüm ki çevremizde gördüğümüz her şey Yeni Dünya'ydı, İngiltere buna benzemeye çalışıyordu ve bilmem neden çok hüzünlendim, hafiften ağlamaya başladım. Howard "Boşver tatlım" dedi tıpkı Amerikalılar gibi ve kucakladı beni. "Biliyorum, yabancılık hissediyorsun, ama ikimiz birlikteyiz işte, önemli olan da bu değil mi?" Bana öyle sarılıp kulağıma bir öpücük kondurunca hiç tahmin edeme-yecegim bir duyguya kapıldım, en azından Howard'la böyle bir şey yaşayacağımı hiç düşünemezdim; boğuluyormuşum, nefesim tıkanı-yormuş gibi oldum.

"Bir şeyim yok, iyiyim" dedim. "Of, ne kadar sıcak, degil mi?" Gerçekten de sıcaktı, pencereler de açılmıyordu. O gün sıcaktan soğuğa, soğuktan sıcağa gire çıka nezle oldum, bu da bana hiç sağlıklı gelmedi.

Ama New York oldukça ilginçti, Broadway, Harlem, Madison Square, Beşinci Cadde gibi, filmlerden tanıdığımız yerlerin hepsini gördük. Filmlerle gerçek New York arasındaki en önemli fark, daha önce de söylediğim gibi, gerçek New York'un kokması ve daha gerçek oluşuydu, insanlar tükürüyor, küfrediyordu, Sivilceleri, çıbanları vardı, ama İngiltere'deki insanlardan fazla degil. Yediklerimiz de oldukça lezzetliydi, gerçi ben gene kustum ama kusmak nezleme iyi geldi sanki. Burada biftek, salata ve dondurma porsiyonları Ingiltere'dekinden çok daha büyüktü, ama her şeyi yiyip bitirmek gerekmiyordu, herkes tabağında bir şeyler bırakıyordu, onların hepsi köpeklere veriliyordu herhalde. Bir kafeteryanın kapısındaki JUMBO BİFTEK yazısını gördüğümde Howard'a fil bifteği mi veriyorlar diye sordum, yanımızdan geçen bir adam bunu duyunca gülmekten kauldı. O adamdan başka bizimle konuşan olmadı, bana gülen birine bizimle konuştu denebilirse tabii.

Dördüncü gün Howard'a dedim ki: "Tanıdıklara kart göndersek iyi olmaz mı?" Bunun üzerine otelden birkaç kartpostal aldık, annemle babama, Myrtle'la Michael'a, Howard'ın teyzesine beylik şeyler yazdık. Sonra Bradcaster'daki evimize yerleşen Red'i düşündüm, acaba ona da yazsam mı diye geçti aklımdan. Ama Howard şüphelenmesin diye vazgeçtim. Onun yerine Hastings Road Süpermarketi'ndeki kızlara yazdım, her birine ayrı bir kart, pek sevmediklerime bile. Dünya kadar param ve vaktim vardı nasılsa.

19

Hafif nezle olduğumu, sonra da iyileştiğimi söylemiştim, ama hemen ardından midemden rahatsızlandım, korkunç sancılar girdi karnıma, üstelik yemeğin hemen ardından da değil, sinemadayken; 52'inci sokakta ını ne, numarasını tam hatırlamıyorum, o kadar çok numara var ki insan hepsini aklında tutamıyor, halbuki Bradcaster'da öyle mi ya, canım piskoposlar, tarihi savaşlar. Film büyük bir Alman bilginiyle ilgiliydi, savaş sırasında bu bilgin herkesi öldürüyor, Heil Hitler falan diyordu, ama savaş bittikten sonra aslında Nazi olmadığını, karısı ve çocukları uğruna öyleymiş gibi yaptığını, aslında Nazi olmayanları isteyerek öldürmediğini, mecbur edildiğini söylüyordu. Sonra da Aınerikalılar'a "Size Ruslar'ı nasıl öldüreceğinizi öğreteyim" diyordu, Amerikalılar da "peki” deyip adama bir madalya veriyordu. Ama filmin sonunu göremeden o feci sancılıır yüzünden kalkmak zorunda kaldım. Howard bir taksi çağırdı; taksi şoförü istemeye istemeye bizi otelimize götürmek lütfunda bulundu. Otelde iyice kötüleştim, sancı içinde kıvranıyordum. Howarddoktor bulmakta biraz güçlük çekti. Doktor geldi, kolik dedi, ham meyve filan yemiş olmalıymışım; aslında yememiştim, neyse. Howard'a bir reçete verdi, Howard'ın ücreti dolarla ödemesi gerekiyordu, İngiltere'de olduğu gibi sosyal sigorta ödemiyordu. Çok iyi bir adamdı doktor, kafası kel, pınl pınldı, yumuşak bir ses tonu vardı, sürekli "Tabii ki, tabii ki” diyordu. Howard eczaneye gidip beyaz bir toz getirdi, içince biraz gaz çıkardım, azıcık hafifledim, ama ayağa kalkacak kadar iyileşmemiştim. Howard yatağımın kenarına oturup yeni kapugı Amerikan konuşmasıyla, "İyileşmen gerek tatlım. Yapacak bir yıgın şey var, vaktimiz de kısıtlı" dedi. Ben dedim ki:

"Neden bu vakit meselesine takun? Dünya kadar vaktimiz var. Ayn-ca yapacagımız o bir yıgın şeyin ne oldugunu da anlamıyorum. Parayı aldıktan sonra herhangi bir şey yaptık mı? Hiçbir şey yapmadık."

"Paranın satın alabilecegi her şeye sahip olmalıyız" dedi Howard. "Yapmamız gereken bu. Bir tür görev bu. Parayla yapılabilecek her şeyi yaptıgımızı kanıtlamalıyız." Sonra heyecanlanıp bu konuda konuştukça konuştu, ama nereye varmak istedigini anlamıyordum. Dogum günümden önce İngiltere'ye varacak şekilde uçakta yerimizin ayırtıldıgını biliyordum, tamam, ama zaten bana kalsa ertesi gün de seve seve dönerdim. Ama gene aslında eski hayatımıza dönemeyece-gimiz geldi aklıma, Redvers Glass oturma odamıza yerleşmişken dönemezdik en azından. Bunun üzerine, "Sen nasıl istersen öyle olsun canım" dedim. "Her şeyi sana bırakıyorum."

Howard gülümseyerek, "Aferin benim cici kızım" dedi.

lyileşıigimde bir de baktım ki ben hastayken Howard Noel'den önce Amerika'yı biraz daha iyi tanıyabilmemiz için birtakım planlar yapmış. Noel'i New York'ta kutlayacaktık ya, bu arada da bu koca ülkenin öteki taraflarını görmeliymişiz. Her zamanki gibi kendimi Ho-ward'ın yönetimine bıraktım, neye ugradıgımı anlamadan kendimi günbaiımına dogru süzülen bir uçagın içinde buldum, sonra Cleve-land'da, ardından Dctroit'te, son olarak da Chicago'da. Bu Chicago'yu bir şarkı sayesinde önceden de tanıyordum. Bütün bu gittigirniz yerler büyük göllerin kıyısındaydı, gene bir sıcaga, bir soguga girip çıkıyorduk. Sonra Salt Lake City'ye uçtuk, bu şehir de göl kenarındaydı, hatta adını gölden alıyordu. Oradan ayrılıp Califomia'ya, Los Angeles'a uçtuk. Orası çok daha sıcaktı, hiç aralık ayı gibi degildi. Hollywood'u görmemiz gerekiyordu tabii, ama film yıldızları filan yoktu, sizin benim gibi insanlarla doluydu, orada yedigim yemek de dokundu. Los Angeles'tan tek hatırladıgım şey, domatesler; hayaumda gördügüm en büyük domateslerdi, salatanın içine koyduktan domates dilimleri tekerlek gibi koskocamandı. San Francisco’ya gittik, hani Golden Gate'in, esas beatnik'lerin oldugu yer; orayı sevdim. Tıpkı İngiltere'deki gibi Çin yemegi vardı, ayrıca otelde hayatlannda New York'a gitmemiş insanlar vardı, üstelik Amerikalı'ydılar!

Eh, Noel yaklaşmıştı, New York'a geri dönüyorduk. Uçakta giderken gözlerimi kapaup Amerika nasıl bir yer diye karar vermeye çalıştım ama beceremedim. insan bir yerle ilgili ancak küçük şeyleri hatırlıyor, ömegin burnunu karıştırarak gazete satan bir çocuk; galiba Detroit'ıeydi, karşıdan karşıya geçerken ayakkabısının topugu çıkan ve zıplaya zıplaya kaldırıma varan bir kız. Sonra Hollywood'da arabaya yemek servisi yapılan bir yerde (Howard orada bir araba kiralamıştı) adamın teki kravatına kahve dökmüş, "Allah kahretsin" demişti. Sonra bir eczanede bana bir paket hijyenik bag satan adamın bütün dişleri çürüklü, filmlerde olmuyordu böyle şeyler. Binaların bazılan çok yüksek ve yeniydi, ama onlardan Londra'da da var artık. Nereye giderseniz gidin, önemli olan insanlardır; insanlar da aşagı yukarı her yerde aynıdır sonucuna vardım. Aslında yolculuk yapmanın tek nedeni, bütün insanların birbirine benzediğini öğrenmek galiba. Size bunu önceden söylediğime göre, yolculuğa paıra harcamanıza hiç gerek yok.

New York Noel'e pek güzel hazırlanmış»; bütün mağazalar süslenmişti, mağazaların önünde, kaldırımlarda Noel Babalar çanlannı çalıyordu. Ayrıca kar da yağmıştı, sanırım İngiltere'de hiç karlı Noel yaşamamıştım. Bir gece süitimizde televizyon seyrediyorduk. (Howard New York'la olmadığımız süre boyunca da bu süiti tutmuştu, feci bir israf), Charles Dickcns'ın Bir Noel //ahisi'ni gösterdi TV, çok güzeldi, aktörler İngiliz aksanıyla konuşuyordu, başarılıydılar. Noel'i böyle evden uzakla geçirmek tüylerimi diken diken ediyordu, ama Howard'la ben, İngiltere'de her zaman yaptığımız gibi Noel alışverişine ayrı ayrı çıktık. Howard bana koca bir tomar dolar vermişti, ona bir kol saati, bir yıgın traş losyon u, bir de sabahlık aldım. Bunların hepsi çok güzel paketlenmişti; Noel'e yakışır kağıtlarla, kurdelelerle; evden bu kadar uzakta olsak da güzel bir Noel geçirebiliriz belki diye düşünmeye başladım. Beşinci Cadde üzerindeki dük^rnlardan birinde benimle ilgilenen tezgâhtar kız Ingiliz aksanıyla konuşuyormuş gibi geldi, sordum, meger Amerika'ya yerleşeli daha bir yıl bile olmamış, bir Ameri-kalı'yla evlenmiş, ama adam başka bir kadın yüzünden bunu terketmiş; Bradcaster'lı degildi ama binlerce kilometre uzakta, yine de hemşeri sayılırdık, Birmingham'lıydı. Epey sohbet ettik, sonunda galiba o bölümün sorumlusu olan kadın gelip kıza uyarınnış gibi baku.

Noel sabahı her yer kardı, çanlar çalınıyordu, ama kiliseye gitmedik. Aslında gidemezdik, ikimiz de Anglikan'dık çünkü, Amerika'da Anglikan kilisesi olmaz herhalde, degil mi? Sanının Katolikler için durum farklı. Hediye venne faslımız çok eğlenceli geçti. Howard bana harikulade mücevherler almışu —küpeler, kolyeler, bir sıra da gerçek inci. Sonra Martini dedikleri, aslında cin olan o içkiden içince evden uzaktayım diye hüngür hüngür ağladım, Howard beni avutmaya çalışu. Bana öyle geliyordu ki, bu kadar çok paramız oldugu için tuhaf bir biçimde kendi kendimizi cezalandırıyorduk sanki, Howard'a da söyledim bunu. Çok garip bir cevap verdi bana. "Hayatın kendisi büyük bir ceza, ama Tanrıya şükür istediğimizden fazlasına katlanmak zorunda dcgiliz," dedi. Akşam, tıpkı evde yapugımız gibi Noel yemeğimizi yedik, kabare şovuyla dans vardı, serpantinler, balonlarla süslüydü dans salonu. tik defa insanlarla yakınlaşuk. New York'a gezmeye gelmiş Springfieldlı (her neresiyse) yaşlı bir çift vardı, onlar da bizim gibi ilk kez görüyorlardı New York'u; tuhaf ama biz onlardan daha çok şey biliyorduk New York hakkında. Aslında düşünürseniz, Londra'da yaşayan o Karayipli zenciler de hayau boyunca Bradcaster'da yaşamış bir İngiliz'den daha iyi tanırlar Londra'yı. Sırf o ülkenin yurttaşı olmak, kendi ülkenizi bir yabancıdan daha iyi tanımanızı gerektirmez. Tuhaf bir şey aslında. Her neyse, bu yaşlı çift, yani Mr. ve Mrs. Murdoch (adam cmlakçıymış) sayesinde ilk kez Amerika'da rahat hissettik kendimizi, kısa sürede onlarla gülüşüp şakalaşmaya başladık. Birtakım genç insanlarla da gülüp şakalaştık, herkes biraz sarhoştu; oldukça yakışıklı birçok genç erkekle de dans ettim. Daha geç bir saatte Howard'la ben biraz rock-and-roll yapuk, bir süre sonra dansımız gösteriye dönüştü, çünkü daha önce de söylediğim gibi ikimiz de iyi dans ederdik, herkes pisti boşaltıp bizi seyretti, sonra heyecanla alkışladılar. Gerçekten iyi vakit geçirdik.

Böylece, hiç de beklediğim gibi yalnızlık, yabancılık duymadan Noel'i geçirip Amerika'dan ayrılmaya hazırlandık, Howard "Bau Hint Adaları'nda sıcak ve güneş bizi bekliyor" diyordu. Bu Bau Hint Adaları hep biraz belirsiz olmuştur kafamda, tam yerini bile çıkartamazdım. Güneye giderken uçakta haritaya baktım ve nerede olduklarını, bir de ne çok ada oldugunu görünce çok şaşırdım. Küba ömeğin. Ben hep Küba'yı Afrika'da bilirdim. Biliyorum, büyük cehalet benimkisi, utanmam gerekir aslında, ama okulda pek coğrafya okumarnıştık. Küba'nın başındaki Castro'nun adını duymuştum, ama o sakallı beyaz adamın Afrika'nın bu bölümünün başına geçügini ve o yüzden de Afrika'da bu kadar kanştklık oldugunu sanırdım hep. Onu Mr. Bobumba mı ne, o adamla karıştınyordum herhalde; bu adamcagız da bir bakıyorsunuz Afrika'nın şu öbür bölümünün başında, sonra hapiste, sonra tekrar hapisten çıkıp başa geçmiş, insanlar da sürekli tezahürat yapıyor. Çok cahildim, ama çekici oldugum için cehalet önemli degilmiş gibi gelirdi hep. Uçakta Howard'a dedim ki: 'Ingiltere'ye döndügümüzde gece kurslarına katılacağım." Howard, "Artık çok geç! çok geç artık" dedi; haklıydı. Aslında öğrenme yaşım geçmişti. Ama suç bende degildi, yalan mı yani?

İki gün Miami'de, yani Florida'da, yani gene Amerika'da kaldık. Gerçekten harikaydı; pırıl pınl güneş, soguk içkilerin içinde şıkırdayan buzlar, ben hepsi birbirinden alımlı bikiniler içinde altın rengi kumlara uzanmış, kash gençlerin hayranlık dolu bakışlarını üzerimde topluyorum. Howard da onlardan aşagı kalmıyordu dogrusu, vücudunu geliştirmek için bir şey yapmadıgından o kadar yapılı degildi ama olsun. Sonra Red'i düşündüm; soyunuk hali bir şeye benzemiyordu, bembeyazdı, kassızdı, ama yine de onu düşündügürnde kalbim küt küt atıyordu. Ne oldugu degil, neler yaptıgı önemliydi. Bazen kadın olmak hiç hoşuma gitmiyor.

Her neyse fazla uzatmayayım, başka insanların ne kadar eglendigini okumak pek eglcnceli degildir aslında. Tatilimizin geri kalan kısmında para harcamaktan başka hiçbir şey yapmadık resmen. Bahama adalarında şık bir otelde kaldık, bütün gün güneşlenip bronzlaştık, hatırladıgım tck şey, romdan yapılan, uzun bardaklarda içilen içkinin içindeki buz sesi. Jamaika'ya da gittik, orada gerçek kalipsolar, bütün müzik aletlerinin eski gaz tenekelerinden yapıldıgt orkestralar dinledik. Bazen alışveriş yapmaya çıkügımda bir vitrinde kendimi görüyor, bu gerçekten ben miyim diye şaşıyordum. Gördüğüm, filmlerdeki gibi, bronzlaşmış, beyaz keten giysiler içinde, güneş gözlüklü bir sarışın bombaydı. O bendim işte; bir türlü inanamıyordum. Güneşlenmek, denize girmek çok hoşuma gitti, sörf bile yapüm, etrafta hep zengin görünümlü, zengin kokulu insanlar vardı, parayı nereden buluyorlar diye merak ediyordu insan. 18 Ocak gelip çaUıgında hiç üzülmedim ama; soguk İngiltere'ye, pis Bradcaster'a dönme ve anlatmaya çalışu-gım bu hikayenin devamını getirme zamanı gelmişti.

20

Hikayenin bu bölümünü çok dikkatli anlatmam gerekiyor, çünkü anlatması kolay degil; olanlan düşünmeye çalışugımda aklım karmakarışık oluyor hala. Ama tarihleri oldukça iyi hatırlıyorum, bu olan-Iann gerçekten oldugunu gösteriyor bir yerde; hani insan günlük tutsa, günlüğe tarihleriyle kaydedebilir. 18 Ocak sabahı Kingston, Jamaika'dan ayrıldık ve ertesi sabah, daha dogrusu gece yarısı Londra'ya vardık. Ben yorgunluktan ölüyordum, ertesi gün, yani ayın 20'sinde, bütün gün yatmaktan başka bir şey istemiyordum, ama öğleden sonra biraz kendime geldim. Bu arada kaldığımız otel, eski şık otelimizdi. Londra'dan 20'sinde ayrıldık, dogum günüm ertesi gündü; akşam, son derece yanık ve zengin —biraz ulandım halimizden— bir çift olarak Bradcaster'a vardık. İstasyondan taksiye bindik, benim gene elim ayagım titremeye başlamıştı, çünkü Redvers Glass bizim evde ola-caku. Tabii güvenilir bir adam olmayıp lavaboda kirli bulaşıkları bırakarak çekip gitmiş olması da mümkündü; ama şu Howard'ın ona verdigi iş vardı, ne işiyse, belki de işi bitirdiginde Howard ona daha para verecekti. Taksi bizim sokagın köşesini döndügünde resmen kalbimin auşlannı bogazımda hissediyordum; işte ev her zamanki haliyle karşımızdaydı: Çau^tâ TV anteni sapasaglam yerinde duruyordu, hatta bacadan duman bile çıkıyordu, demek ki evde biri vardı, bu da Red'di. Howard bavullarımızı ön kapıya kadar şoföre taşıtu, parayı verdi, bir de dolgun bahşiş ekledi. Sonra kapıyı açu, içeri girdik. Hol oldukça temiz ve düzenli görünüyordu, şaşum kaldım. Oturma odasından konuşmalar geliyordu, sonra mutfak kapısı birden açıldı ve sakallı bir genç çıktı dışarı. Kokusuna bakılırsa karamela pişiriyordu. Bizi görünce önce şaşırdı, sonra, "Ha, siz onlarsınız herhalde” dedi; saçma sapan bir laf. Sonra ön odaya daldı, oturma odasına degil, ön odaya; orada başka insanlar da vardı ama bu sakallı genç hemen kapıyı kapattı. Howard, suraü bir karış, "Neler dönüyor?" deyip oturma odasına girdi, ben de peşinden. Red oradaydı, onu görünce kalbim gene küt küt attı, oysa eskisinden daha çirkin görünüyordu; masanın başına oturmuş bir şeyler yazıyordu. Masanın öbür ucunda önünde daktilosu, bir başka genç vardı, biz içeri girerken dönüp bize baktığında farkettim, gözlerinin altında mor halkalar vardı. "Ne bu?" dedi Howard. "Koloni mi kurdunuz?"

Redvers Glass gayet neşeli bir şekilde yerinden kalkarak, "Tam kelimesini buldunuz" dedi. "Koloni. Döndünüz demek. İkiniz de çok iyi görünüyorsunuz dogrusu. Ama üşümüşsünüz, hem de nasıl. Şöminenin yanına oturup ısının biraz." Sanki burası bizim degil, onun eviymiş gibi konuşuyordu, beni gene gülmek tuttu.

"Bu insanlar kim?" dedi Howard. "Bunların hiçbirini evime çağırdığımı hatırlamıyorum. Söylesene, kim bunlar?" Daktilonun başındaki adam hiçbir şey söylemiyor, gözlerini dikmiş bakıyordu. Red dedi ki:

"Bu Higgins, taşra romancısı. Öteki odada, —stüdyo gibi kullanılıyor— taşra ressamı Bartram ve modeli bulunmaktalar."

"Modeli çıplak mı?" diye sormaktan kendimi alamadım.

"Gerçekten çok iyi görünüyorsunuz, çok da güzel" dedi Red bana. "Tatil size müthiş yaramış." Sonra, "Evet, çıplak" deyip agzını kapatarak şirin şirin gülümsedi. Howard'a döndü sonra: "Bir taşra sanatçıları kolonisi kurmaya çalıştık. Yukanda bir başka yazar, zavallı genç Cros-by var, genellikle hasta. Banyoya yakın olmasında yarar var diye düşündük, o yüzden banyoda çalışıyor. Deneme yazandır, biliyorsunuz.”

"Hayır bilmiyorum" dedi Howard. "Bilmek de istemiyorum. Şimdi hepiniz çıkın bu evden."

"Ama beni görevlendirdiniz" dedi Red. Bir tomar kâgıt aldı eline. "Bu kasvetli şiiri yazmakla görevlendirdiniz beni. Bitti, tam zamanında bitti, ama henüz daktiloya çekilmedi." Elindeki kâğıtları hışırda^tarak: salladı.

Daktilonun başındaki adam çok bayağı bir aksanla, "Şunu söylemek

isterim ki" dedi, "bu evin olması çalışmalanmıza çok yardımcı oldu."

"Çok memnun oldum" dedi Howard alayla. "Bir zahmet artık terke-din burayı." Red'e döndü: "Bugün döneceğimizi biliyordun; niçin çantanı toplayıp gitmeye hazırlanmadın, anlamıyorum."

"O bir dakikalık iş" dedi Red. "Hiçbirimizin fazla eşyası yok."

Howard ateş püskürerek bana döndü: ”Git o insanları salondan kov."

"Bu bana düşmez ama, degil mi?" dedim. "Yani aile reisi ben degilim, yalan mı?"

"Salonumda çıplaklar!" dedi Howard. O zaman herhalde utanıyor diye düşündüm. Hâlâ kendi kendime kıkırdayarak salona gittim, bakalım ne olacak diye. Salonda o sakallı genç, iki sırası da yanan elektrik sobasının karşısına oturmuş, evde yapılmış karamela gibi bir şey yiyordu, yanında da çok esmer, pasaklı, baştan aşagı giyinik bir kız vardı, o da karamela yiyordu. Yerde, sırtüstü yatmış bir başka genç vardı, kollarını başının altında kavuşturmuş, bulutları seyreder gibi tavana bakıp sigara içiyordu. Ben içeri girince başını çevirip baktı, yerinden kalkmadan; "Sen kimsin?" dedi.

"Ben bu evde oturuyorum" dedim. "Burası benim evim. Hepinizin hemen çıkıp gitmesi gerekiyor." Köşede bir şövaleyle üstünde bir resim vardı, galiba tamamlanmıştı, pek benim hoşlandığım türden resimlere benzemiyordu. Modem bir resim herhalde diye düşündüm.

"Hay Allah" dedi, genç, sakallı olanı, agzı karamela doluydu, bir yandan da parmaklarını yalıyordu. "Ne güzel yerleşiyorduk tam da. Ne yapalım!" O kızla birlikte oturdukları kanepeden kalkıp esneyerek gerinmeye başladı. Kıza gelince, derin düşüncelere dalmış gibi gözlerini bana dikmiş bakıyordu sadece. Pek akıllı görünmedi bana. Oturma odasından bir gürültü geldi, bağırmalar, yere vurmalar, ben de oraya döndüm. Howard, Red ve öteki adam ^mşıyorlardı. Howard, "^Artık dış dünyayı istemiyorum; çıkın buradan, hepiniz, gebertirim yoksa sizi" diye bagınyordu. Sonra öteki adamın —Red adı Higgins demişti galiba— daktilosunu kapıp —portatif bir daktiloydu— silah gibi kullanarak üzerlerine dogru salladı. Sonra bu daktilo için itişip kakışmaya başladılar. O Higgins denen adam, "Benim o, çek elini, namussuz herif' diyordu. Red ikisini ayırmaya çalışıyor, "Sa.lfin olun canım, kavgaya ne gerek var?" diyordu. Sonra bunlar itişirken daktilo yere düştü, hem de fena düştü. Higgins denen adam ağlamaya, küfretmeye başladı;

^daktilosu incinmiş bir hayvancağızmış gibi başına çöktü. Sonra bu Higgins öfkeden kudurmuş bir halde ayaga kalkıp TV'ye bir tekme savurdu, nedense TV kırılmadı. Ama bu sefer evimizde bir yabancının böyle laubali davranmasına ben de sinirlenip Higgins'e bir lokat attım. Sonra Higgins bana agza alınmayacak bir küfür savurdu, Howard da üstüne atılıp yere devirerek yumruklamaya başladı. Bu arada öbür oda-dakiler ne oluyor diye merak edip oturma odasına geldiler, ama Red "Çabuk çıkın dışarı" deyince fırladılar dışarı, ama ben bu arada o küçük esmer model midir nedir, onun saçını bir güzel çekmeyi ihmal etmedim. Keskin bir çıglık auı ama bir şey yapmadan kaçtı. Howard'ın yere devirdigi Higgins yüzüstü yatarak inliyor, Howard'a "Orospu çocugu" diyordu.

Red dedi ki: "Bu yaptıgın hayvanlıktan başka bir şey degil."

"Hepinizden bıktım," dedi Howard. "Neyin hayvanlık olup neyin ol-madıgını ögretmeye kalkma bana. Tek istedigim, bir an önce _şu kapıdan çıkıp gitmeniz." Bu arada, bunları söylerken hep soluk solugaydı. "Yazdıklarının daktiloya çekilmesi filan önemli degil. Oldugu gibi kalsın. Çok teşekkür ederim." Howard bunu gerçekten teşekkür edermiş gibi söylemiyordu. "Herhalde üstüne para isteyeceksin, ücret gibi bir şey." Ceplerinden bir yıgın sterlin, dolar çıkarıp hepsini masanın üzerine koydu. Higgins denen adam bu arada yerden kalkmış, afallamış bir ifadeyle paralara bakıyordu.

"Daktilomu kırdın, namussuz herif' dedi.

Bunun üzerine Howard, "Pekâlâ, yenisini alırsın" deyip masanın üzerine bir yıgın beş sterlinlik bıraktı. "Yeter. ki çıkıp gidin, başka bir şey istemiyorum. Beni karımla yalnız bırakın."    .

İkisinin bütün o paraları avuçladıgını görünce, "Ah, Howard" dedim. Ve Red'e baktım, Red de bana baktı, anlayışlı, acıyarak. Sonra Red bana ancak uyarır gibi diyebilecegim bir bakış fırlauı, hiç anlayamadım. Red dedi ki:

"Tamam. Yukarı çıkıp birkaç parça eşyaını toplayayım. Higgins de kendininkileri toplasın."

"Ben de çıkıp yukarıda her şey yolunda mı bir bakayım" delim. değiştirmek gerekecek herhalde."

, Higgins dudak bükerek, "Zahmet etme" dedi. "Biz gittikten sonra degiştirirsin. Eşyamı toplarken bir şey aşırmayayım diye tepemde

gözcü istemiyorum."

Red neredeyse Higgins'i tekmeleyerek, "Öff, salak!" dedi.

Onların ardından ben de yukarı çıktım, gerçeklen de etraf epey dagınıku. Red ancak bana "Benimle gel. Dışarıya çıkmalısın. O adama hiç güvenmiyorum. Çıldırmış o" diye fısıldamaya fırsat bulabildi.

"Kim, Howard mı?" diye fısıldadım. "Yok canım." Sonra Howard da yukarıya, banyoya çıktı. Banyoda da küçük bir kavga patladı, çünkü Crosby denen adam küvete sıcak suyu doldurmuş, çırılçıplak içine girip oturmuş, küvete enlemesine yerleştirdiği tahta parçası gibi bir şeyin üstünde bir şeyler yazıyordu. Kafamı kapıdan uzattığımda gördüğüm buydu. Yani biraz daha gürültü patırtı oldu; sonunda Ho-ward herkesi kovdu, Red ha.J.a bana o garip uyarılarını yapıyordu, ama ben hala anlamıyordum. Ev biraz dagınıku ama çılgın partiler filan verilmiş gibi bir hali yoktu. iyi bir temizlik gerekiyordu, bir de çarşaflar kirliydi, o kadar. Howard'a dedim ki:

"Yarın evi iyice temizlemem gerekiyor."

"Yarın senin dogum günün" dedi Howard. "Dogum gününde iş yapmayacaksın. Aslında bir daha hiç iş yapmayacaksın."

"Neredeyse unutuyordum" dedim, Howard’la birlikte yatagın çarşafını degişıirirken; yatakta üç kişi yaulmış gibiydi. "Dogum günü hediyem ne?" Aslında laf olsun diye soruyordum, bir şey istedigim yoktu. Howard dedi ki:

"Dünyanın en güzel hediyesi. Göreceksin bak." Öyle sevecen gülümsüyordu ki.

21

Tuhaf şey, mutfak oldukça ıcmizdi; yalnız iki tcnccre yanmış, naylon tcnccrc fırçası kullanılmaz hale gelmişti. Kiler tahminimin tersine boş dcgildi; hiç almadığımdan emin olduğum konserveler vardı, Körili Sığır ve Pilav, Kremalı ve Pirinçli Puding gibi, evimizde kalanlardan biri pirince pek düşkündü herhalde. Sonra mutfaktaki küçük masanın, tencerelerin durduğu rafın altında, duvara dayalı masanın üzerinde bakkal faturaları gördüm; bizim adımıza bakkaldan bir yığın şey alınmış ve parası henüz ödenmemişti. Bundan sonra da ödemezlerdi aruk. Çok çirkin bir numara, diye düşündüm. Bir bakıma da sevinmiştim, çünkü Redvers Glass'tcn soğutmuştu beni, bu da iyiydi, çünkü arlık dünyayı biraz görüp tanımış, pek de matah olmadığını anlamıştım, Howard'la namuslu, sakin bir hayat yaşamak üzere evime dönmüştüm. Üstelik ertesi gün doğum günümdü. Daha önce Howard'la geçirdiğim dogum günlerimi hatırladım' Howard ne kadar tatlıydı, dogum günümü asla unutmaz, parasız günlerimizde bile beni ne kadar sevdiğini, düşündüğünü gösteren bir şeyler alırdı. Şimdi de dünyanın en güzel hediyesini vereceğini söylüyordu. Bu fiziksel şeyi durdurmak için gerçekten uğraşmalıyım, diye düşündüm. Howard pek seksi olmasa da, yani bir kadını acıdan ve zevkten ölmek isteyecek kadar heyecanlandıracak bir erkek olmasa da çok tadıydı. Seks hayatta her şey demek değildi, yalan mı? Hayır, sanmıyorum.

Howard ön odadaydı, halının üzerindeki boya tüplerine filan söylertip küfrediyordu. Sonra, "Boşver, boşver" deyip oturma odasına geçtiğini işittim. Şömine harıl harıl yanıyordu, çocukların hakkını yememek gerek. Haftalarca, aylarca hanımefendilik yaptıktan sonra kendimize. bir şeyler pişirmek benim için büyük zevkti; o yedigirniz yabancı pisliklerinden sonra güzel bir İngiliz yemegi hazırladım, spagettiyle kızarmış ekmek. Çok koyu koca bir demlik de çay yaptım. Sofrayı kurup yemegi getirdikten sonra Howard'a, "Evde olmak ne güzel, degil mi?" dedim ama Howard hâlâ bir kagıt parçasına bir şeyler karalıyor, kaşlarını çatmış birtakım listeleri inceliyordu. "Hadi sevgi-Jim, çayın soguyor" dedim. Bunun üzerine gelip sofraya oturdu.

"Bir hesap yaptım" dedi Howard. "Hesabıma göre hâlâ elli beş bin sterline yakın param ız var."

"Harika, degil mi?" deyip çatalımla ekmegimin üzerine spagetti koydum. Bir süredir aklımda bir şey vardı, ama ilk kez söylüyordum. Dedim ki: "Burada belediye evlerinde oturacagımıza niçin kendimize bir ev almıyoruz? Bradcaster'ın hemen dışında çok güzel bir ev alabiliriz. Shawwell kır gibi bir yer." Ama Howard gene sürprizlerinden birini patlattı:

"Artık paraya ihtiyacımız olmayacak. Kocaman bir evimiz olacak, hem de bedava."

"Nerede?" dedim. "Howard, benimle biraz daha açık konuşsan çok memnun olurum. Bir ödül daha kazandın da söylemiyor musun yoksa? İnsan karısından hiçbir şeyi gizlememeli bence. Bir yıgın şeyi benden gizliyorsun. Şu Red'e vcrdigin iş mi nedir, o da var. Madem o biliyor, ben niye bilmeyecekmişim?"

"Red mi?" dedi kaşlarını çatarak.

"Redvers Glass işte."

"Ha. Onu çok yakında ögreneceksin." Gülümsedi. "Yarın dogum günün, bütün sırlar açıga çıkacak. Yarın her şeyi ögreneceksin. Gerçekten. Yarın, ögrenilebilecek ne varsa hepsini ögreneceksin."

"Ne kadar esrarlı konuşuyorsun" dedim. "Tencerede biraz daha spagetti var, ister misin?” Çok iştahla atıştırıyordu. Ama agzı dolu oldugundan hayır anlamında başını salladı. "Peki" dedim, "parayı ne yapacaksın?" Lükmasını yuttuktan- sonra cevap verdi:

"Daily Window'a göndermeyi düşünüyorum."

"Olamaz" dedim. Gerçekten dehşete düşmüştüm, agzım açık Ho-ward'a bakıyordum.- "Bize hiç kalmayacak mı yani? Hepsini verecek mısin, öylece? Yani kaldıgımız yere dönüp aradaki her şeyi unutacak mıyız?" Eskisi gibi namuslu, sıradan bir hayat yaşamaya gönüllüydüm, şık otellerde önünde egilinen bir hanımefendi filan olmak istemiyordum, ama kendi evimiz, kendi arabamız, buna benzer bir iki lüksümüz neden olmasın diye düşünüyordum. Howard'ın paranın hepsini gözünü kırpmadan vermek istemesi karşısında gerçeklen dehşete düşmüştüm. Dedim ki: "Sen hep Daily Window'dan hoşlanmadıgını söylemez miydin? Sen demez miydin hep yoz filan diye, zararlı filan diye? Hiç anlamıyorum."

"Gerçekte parayı onlar almayacak" dedi Howard. "Çeşitli hayır kuruluşlarına dagıtacaklar. Kılavuz Köpekler, Açlıktan Ölen Çinli Çocuklar, Kanser Araştırma Fonu gibi yerlere. Aynı zamanda da şu Redvers Glass'in yazdıgı şeyi yayınlayabilirler belki. Aslında biraz uzun. Belki bazı bölümlerini yayınlarlar." O şiir mi neyse artık, onun yazılı oldugunu tahmin etıigim birtakım kâğıtlar çıkardı cebinden ve kaşlarını çatıp okumaya başladı. Çok sinirlendim, dedim ki:

"Neler olup bittiğini bilmemekten sıkıldım arlık ama. Hiçbir şey anialımyorsun hana. Bana karın gibi, eşin, arkadaşın gibi davranmıyorsun. Her şeyi sır gibi benden saklıyorsun. Bıktım usandım artık. Aniadın mı? Bıktım usandım." Sonra biraz agladım. Howard bana yaklaştı.

"Üzülme" dedi, "göreceksin, hepsi düzelecek. Seni seviyorum, çok sevfyorum, mutsuz olmanı istemiyorum, ama hayatımız.ı birimiz.in idare etmesi gerek, benim idare etmem daha iyibence. Haydi aglama." Gözyaşımla ısianan yanaklarımı öptü, çok şirindi.,. "Gel şu sandalyeye" dedi, "kucagıma otur." Sonra sandalyeye oturdu, ben de dizlerine oturdum; çok yumuşak, çok dikkatli bir tonda bana bazı düşüncelerinden sözetti. "Bak" dedi, "önemli olan, paranın neler alabilecegini anlamaktı. Adamın biri, dünyanın durumunu kendimize dert edersek çıldıracagımızı, hayatımızı hoş geçirmeye çalışmamız gerektigini söylemiş. Aynen böyle: hayatı hoş geçirmek. Bu yüzden de bana en iyisi, bir fırsat bulup elimize biraz para geçirmek, sonra da paranın hayaumızı hoş geçirmeye ne kadar yardımı olur diye bakmak gibi geldi. Aslında yapmak istedigim, parayla pek de fazla bir şey yapılama-dıgını, hayatı hoş geçirmenin filan da saçma oldugunu ikimize birden kanıtlamaktı bir anlamda. Çünkü, dünya feci bir yer, günden güne de daha kötü oluyor. însan ne kadar hoş yaşamaya çalışsa da dünyanın boktan bir yer oldugunu ve üzerinde yaşamaya değmediğini gizleyemiyor. Elimizden geleni yapmadık mı biz? Çok kısa bir süre içinde harcayabilecegimiz kadar para harcadık, karşılıgında ne elde ettik? Hiçbir şey aslında. Kötü kötü yiyecekler, karşında alay eden, ne kadar fazla bahşiş verirsen o kadar küçümseyen garsonlar. Biraz da seyahat ettik, ama nereye gidersen git, dünya aynı dünya. Kışın ortasında güneş satın aldık, ama yaza kadar beklesek —ki bu da bu işin normal yoludur— ona da gerek yoktu. Bir de dogru düzgün giysiler falan. Kabul etmelisin ki her şeyin en iyisini tattık."

"Evet, tabii" dedim, dogruydu dedigi, herşeyin en iyisini tatmıştık.

"Yani" dedi Howard, "hiçbir eksiğimiz yoktu, paranın saun alama-yacagı şeyler dışında."

"Ama" dedim, "aşkı da tatuk, çok hem de."

"Aşktan sözetmiyordum" dedi, gerçekten aşkı tattığımızı ve bundan mutluluk duyduğunu belirtmek için gülümsedi. "Bilgi, felsefe, müzik gibi şeylerden sözediyordum. Bizden önce yaşamış büyük insanlara saygı göstermekten, bizim yaptığımız gibi mezarlarına tükürmemek-ten sözediyordum. O yarışma gibi yani." Söylediklerini biraz anlıyordum ama, hepsini degil. Çok garip bir şey hissettim, bunu belki de yalnızca kadınlar anlayabilir, üstelik onlar da tam anlayamaz; birdenbire, bir çocuğum olmasını çok fazla istedim. Sanki bütün vücudum, kendime ait bir çocuk yapmak isteğiyle, çok güçlü bir istekle doldu. Çok garip bir duyguydu, ama Howard'a hiç sözetmedim bundan. Ho-ward dedi ki: "Artık çok geç. Bazı şeyler var ki, asla yaşayamazdım, biliyorum; Einstein, Bertrand Russell falan gibi insanları kavrayabilmek ömegin, Oxford ya da Cambridge'de egitim görmek gibi. Beethoven, Bach filan gibi büyük bestecileri gerçekten anlamak, sevmek gibi. Kitapları da. Oysa benim tek sahip oldugum, fotograf makinesi beynim; kafatasının içine bir makine yerleştirilmiş sanki, alay eder gibi." Howard aglayacakmış gibiydi. Başını okşayarak. dedim ki:

"Ama sevgilim, üzülecek bir şey yok ki. Bütün bu söyledigin şeylere sahip olmadık belki, egitim filan gibi şeylere, ama güzel yaşadık, paranın neyi saun alıp neyi alamadıgını da gördük. Aynca dünyada bir yıgın iyi şey de var aslında. Yani kuşların cıvılusı, güneş, çiçekler, degil mi? Sonra biz varız, aşk var, degil mi? Bence bir yıgın iyi şey de var. Üstelik daha genciz, önümüzde koca bir hayat var."

Başını okşamaya devam ediyordum. Howard dedi ki:

"Ne demek istediğimi tam olarak anlatmak çok zor. Yalnız ikimizden, geberip gitmeden önce hayatın bir parça tadını çıkarmaktan sözetmiyorum. Anlatmak istediğim, bir tür ihanet. ihanet eden biziz. O eskiden yaşamış insanların düşündükleri, kurmaya çalıştıkları dünyaya ihanet ettik. Onların çabalarını boşa çıkardık, sen de, ben de, herkes de. Ne demek istediğimi anlıyor musun?"

"Hayır" dedim, gerçekten de anlamıyordum.

"Pekâlâ, kalsın" dedi yorulmuşçasına.

"Hadi yatalım" dedim. "Yıkanıp yatağa bir sıcak su torbası koyayım, sonra da yaı.arız. Tamam mı?" Aklımdan geçeni anlasın diye de sıkıca sarıldım.

Bütün tatil boyunca ayrı yataklarda yatmıştık. Çift kişilik bir yatakta birlikte yatmayalı yıllar olmuştu sanki; çift kişilik yatak gibisi var mıdır? Sevişmemizin ortasında aşağıdaki sokak kapısına güm güm vurulduğunu işittik. "Aldırma" dedim. Howard da aldırmıyordu zaten. Aşağıdan gürültüler geliyordu. Kapıdaki Redvers Glass'ti. Bağınyordu:

"Açın kapıyı. izin verin sizinle konuşayım. Yapmayın. Lütfen yapmayın. Açın kapıyı." Howard'ın Rcd'den anahtarı aldığı iyi olmuştu, yoksa içeri dalıp doğru yukarıya, yatak odasına çıkması olmayacak iş değildi. Hiç utanma yoktu bu adamda. Howard'la ben bu bağırmaları durduracak durumda değildik; o duruma geldiğimizde de Redvers Glass gitmişti. Sarhoştu besbelli, komşular kapa çeneni dediler, o da çckti gitti.

22

Howard benden epeyce önce uyanmışu anlaşılan; çünkü gözlerimi açııgımda dirsekieri üzerinde dogrulup bana egilmiş, gözlerinin içi gülerek bakıyordu, ben uyanıp da gözlerimi etrafta mahmur mahmur gezdirirken alnıma hafif bir öpücük kondurup " Dogum günün kutlu olsun sevgilim" dedi.

"Aaa" dedim. Sahi, dogum günümdü. Dogum günlerimde korkacak ya da üzülecek kadar yaşlanmamışlım, daha çok vardı o zamana, ama bir yıl daha geçmişti, yıllar hep geçip gidiyordu. Howard dedi ki:

"Sen yal, ben aşagı inip çay koyarım." Yataktan kalkıp Noel hediyesi olarak New York'ıan ona aldıgım güzel sabahlıgı giydi ve aşagı indi. Çok latJı davranıyordu, çayla birlikle ne hediyeler getirecek diye merak ellim. Ama büyük, özel bir hediye gibi bir şeyler söylemişli. Çayla birlikte yukarı çıkıp beni uyandırdıgında —tekrar dalmıştım— bir fincan çayla birkaç dogum günü karlından başka bir şey yoktu elinde; kartların biri annemle babamdan, biri Myrtle'dan, biri de Sus-sex, St. Leonards'daki teyzemdendi. Teyzem kart göndermeyi hiç ihmal etmezdi, ama bir hediye gönderdigi de olmamıştı hiç. Howard, kendi hediyesi ortalıkta görünmedigi için biraz hayal kırıklıgına ugradıgımı farketti. Ne derlerse desinler, aslında önemli olan düşünmektir sahiden, bir kadının isıeyebilecegi her şeye sahip olmam önemli degildi. Her neyse, Howard gülümseyerek, "Daha sonra” dedi. "Öğleden sonra. Bekle. Sabret." Kahvaltıyı hazırlayacagını, her şey hazır olunca beni çagıracagını söyledi. Ben esneyip gerinirken aşagıdan cızırdayan yagın sesi, Howard sofrayı kurarken tabak çatal sesleri geliyordu. Şunu açıklarnam gerekir: Oturma ^^mızdaki şömine bütün gece yanardı; eger geceden güzelce yakılmışsa sabah yapılacak tek şey topuzları döndürerek ateşi canlandırmak ve alttaki büyük tepsiye toplanan külü dökmekti. Howard'ın aynı anda hem bu işi yapmaya hem de kahvaltıyı hazırlamaya çalıştığını duyuyordum, güldüm biraz. Tembel tembel yatakta dönüp kol umu aşağı sarkıtınca elim yatağın altında kâğıt gibi bir şeye dokundu. Kağıdı alıp baktım. Çok kötü bir daktilo yazısıydı, bir hikâyenin bir parçası gibi bir şeydi. Okudum:

"Benim hayatım böyle geçmeyecekti, bu konuda kararlıydım. Babam bana madende geçen eski günleri, sağlıksız koşulları, her gün ölme tehlikesini, patronun kırbacını anlatırdı. Yapılı bir vücudu vardı, kömürtozuyla rengi değişmiş derisinin altından kasları erkekçe kuvvetini belli ederdi, eski zaman erdemlerine sahipti, tek kötü alışkanlığı, ücret aldıkları gün dostlarıyla içtigi içkiydi, o da aslında bir çeşit ayin gibiydi. Ama benim hayatım öyle geçmeyecekti. Artık madenler el değiştirmişti. Lord Bok'la Sir Bokhouse Haltworthy'nin kurnaz, açgözlü bakışlarının yerini Kömür Kuruluşu'nun boş yumurta suratı almıştı, artık kömür madenlerinin duşları, önlerinde park edilmiş Pre-fectler, Zodiaclar vardı, ama bunlar beni kandıramazdı. Ben her şeyin en iyisini istiyordum, bunu da geniş omuzlu, kaslı, sırtı ve göğsü sabit kömürtozu tabakasından bir deriyle kaplı bir dünya işçisi olarak elde edemezdim. Her şeyin en iyisini istiyordum —giysi, araba, kadın, Ben her şeyin en—"

Buraya kadardı. Şu Higgins yazmış olmalı bunları diye düşündüm, bir gün önce aşağıdaki odada Red dik dik Howard'a bakarken H iggins'in kırık daktilosunun başına çökmüş ağlarkenki hali geldi gözlerimin önüne. O zaman Red'in yatakta yanımda olmasını istedim birden, çok istedim, kendime sinir oldum. Erkek olsam şehvet derdim bu isteğime. Howard'ın kahvaltı hazır diye seslenmesi beni rahatlattı. Yatak periliymiş gibi fırladım dışarı, sıcacık, kürklü, muhteşem yeni sabahlığıma bürünüp sıcak ayaklarımı vizon terliklerime soktum. Sonra aşağı indim, hâlâ Howard şaka yapıyor, aşağıda masanın üzerinde güzel bir hediye beni bekliyor diye umuyordum. Ama öyle bir şey yoktu. Masanın üzerinde sadece jambonlu yumurta vardı, üstelik benim yumurtam biraz fazla pişmiş, katılaşmıştı. Neyse, elinden geleni yapmış, diye düşündüm. Biraz kırgın olduğumu Howard farketmedi sanınm,

çünkü kahvaltısını ederken bir yandan da Daily Uindow'u okuyordu. Neyse, sırf Howard'a nispet olsun diye, biraz da iştahım olmadığından tabağıma pek dokunmadım, dirsekterimi masaya dayayıp kocaman fincanı iki elimle tutarak çay içtim. Howard dedi ki:

"Hep aynı haberler. Seller yüzünden on bin kişi evsiz kalmış, ama ön sayfa Doncaster'da sahneden düşen genç pop şarkıcısının haberleriyle dolu. Her günkünden farksız bir gün."

"Niye ki, bugün özel bir şey mi var?” dedim alaylı, dudak bükerek. "Bugün çok özel bir gün” dedi Howard. "Senin sandığından çok daha özel.” Gerçekten bir şeytanlık düşünüyormuşçasına, çocuk gibi gülümsedi, içimde küslük kalmadı aslında, ama surat asmaya devam edecektim, kararlıydım. "Sen giyindiklcn sonra" dedi Howard, "ben de giyineceğim ve sırlardan birini açıklayacağım."

"Hangisini?"

"Şu Glass'in benim için yaptığı iş." Tabii bu merakımı uyandırdı, kalkıp bulaşıkları yıkadım, sonra da yukarı çıkıp yatagı topladım, giyindim. Howard da traş olup giyindi, sonra birlikte aşagı indik. Bütün bunlar biraz tuhaf bir duygu veriyordu bana, sanki bir vasiyetname okunacakmış filan gibi, epeyce heyecanlıydım. Oturma odasında çıtır çıtır yanan şöminenin karşısına oturup birer sigara yaktık, sonra Howard elindeki kâğıtları düzeltti. "Çok iyi yazmış gerçekten" dedi, "ama anlayamadığım bazı bölümleri var. Başlayayım mı okumaya?" Tamam deyip dinlemeye hazırlandım. Okuduğu şuydu:

İkimiz de bu dünyanın bize

Layık olmadığını düşünüyor değildik, asla.

Düşüncesiz kafamızdan böyle bir düşünce geçmemişti hiç.

Ne var ki bir umutsuzluk içindeydik,

Bir hastalığa yakalanmıştık sanki, yaşarnakla İyileşmeyecek, hatta kötüleşecek bir hastalık. Başlangıçta '

■ Birtakım sevgiler besledik, daha dogrusu sevgi istekleri,

Herkes gibi; İngiliz olmak, İngiltere'yi sevmek istegi gibi. Ama İngiltere'nin alaylı, dudak büken, sırılan eşkıyaların Eline teslim edildiğini gördük,

Amerika'nın solgun bir uydusu

Oldugunu gördük İngiltere'nin, dilimizin kirletildiğini,

Hilckârlann agzına sakız oldugunu gördük.

Büyüklerimizin mezarlarının kazılıp başlanyla Futbol oynandığını gördük. Kötülüğün Kaymak gibi el üstünde tutulup fahişelerin Memeleri yeterince büyükse göklere çıkanldigını gördük. Yazıklar olsun Ingiltere'ye. Ingiltere, daha fazla Kirletildiğini durup seyretmek istemiyoruz.

"Bu eger şiirse, o laf şiire yakışmaz" dedim.

"Hangi laf?" dedi Howard.

"O terbiyesiz kelime" dedim. "Hangisini dediğimi biliyorsun. Hiç yakışmıyor.” Ama Howard aldırmayıp okumaya devam etti:

Hepimiz geçmişe ihanet ettik. Atalarımızın Rüyasını yıktık. Bakın bize, şu halimize:

Titreyerek bekliyoruz bomba patlasın diye,

Sonuncu bomba, ama onurlu bir bekleyiş degil, ne yazık! Sivri pabuçlu maymunlar gibi sırııarak. sırıtarak Sosyal Sigorta dişlerimizle, beylik moda şarkılara Parmaklarımızı şaklatıp tempo tutarak bekliyoruz Ölümün gelip bizi almasını; seçeneği reddediyoruz.

Çünkü artık seçenek yok gibi. Ama en azından iki kişiye Güneş gibi parladı seçenek, soğukkanlı ölüm pırıltısıyla Bundan kurtulmak daha iyi biftek ve böbrek Biftek böbrekle tanışır ve dansa kaldırır TAK TAK

Orkesıra başlar a-bir-ki-üç-Biftek böbrek karışık olsun öyleyse, aynca Patates de haşlayabilirim, ikinci bir Sebzeye gerek yok TAK TAK TAK

Sıçrayarak uyandım. Howard şiiri okurken uyuklarnış olmalıyım. Bana pek sıkıcı gelmişti bu şiir, ne vezni vardı, ne kafiyesi, uyuyakalmışım. Sonra kapının çalındığını farkettim, Howard kalkmış, bakmaya gidiyordu. Üç kişinin sesi geliyordu, ikincisi Redvers Glass'ti.

Ne oluyor diye bakmaya hole çıkUm, hırkama iyice sanndım, holden soguk bir rüzgar geliyordu. Howard diyordu ki:

"Saçmalığın dikalası." Baktım,, Red yanında bir de polis getirmiş, geçen sefer tam tersi olmuştu, polis Red'i getirmişti, üstelik aynı polisti. Seslendim:

"İçeriye alsana. Ne oluyormuş, anlayalım.”

Howard bana dönerek, "Tehlikeli, saçma sapan şeyler bunlar” dedi/'Pekâlâ, gelin bakalım.” Red çok öfkeli, çok heyecanlı bir halde içeri girdi, polis de ardından girdi, ne olduğunu merak ediyormuş gibi görünüyordu. Benim gibi yapi.

"Bak" dedi Red bana, "buradan çıkmalısın. Tehlikedesin. Seni öldürmeye çalışıyor."

"Kim?" dedim.

"0. Kocan. Önce seni öldürecek, sonra da kendini. Biliyorum. O şiirde yazılı. Şiiri bitirene kadar uyanamadım. Ama şimdi anladım, eminim."

Bütün bunlara bayağı şaşırarak, "Neden öldürecekmiş beni?" dedim.

"Boşver şimdi. Buradan çıkıp gitmelisin."

Howard en sert ses tonuyla, "Buna izin verecek degilim, memur bey” dedi. "Bu adam çok ciddi bir suçlama yapıyor; siz de çok iyi biliyorsunuz ki bu genç adama para yardımı yaptım, misafir ettim, kör kütük sarhoş bir haldeyken kendiniz getirmiştiniz onu buraya; bu tür bir davranışa izin veremem."

Polis olanlardan hiç de memnun degildi. "Burada her şey yolunda gözüküyor" dedi. "Kimsenin kimseyi öldürdüğü yok. Mesele büyümeden gitsen iyi olacak, delikanlı."

"Dogru söylüyorum" diye bağırdı Red. "Şiirde hepsi yazıyor."

"Ha, şiir" dedi polis. "Hadi bakalım delikanlı, sen benle karakola bir geliver. Koyu, güzel birkahve seni kendine getirir."

”Bakın memur bey" diye gülümsedi Howard, "kansını öldürecek birine benziyor muyum?" Kolunu omzuma doladı.

"Evet" dedim, "karısını öldürecek bir adama benziyor mu?" Gerçekten de Red'in hafif çatlak olduğunu düşünüyordum, onunla çok derin bir ilişkiye ginediğime memnundum. "Howard sineği bile incitmez" dedim. "Değil mi sevgilim?" O şiir de tam bir hayal kınklığıydı. Mis-ter Redvers Glass'in yazdığı şürler böyleyse, biraz değil epeyce kaçık

olmalıydı.

"Sizi uyarıyorum" dedi Red. "Tekrar geleceğim. Elimi kolumu bağlayıp cinayet işlenınesini seyredecek degilim. Hâlâ bir parça namusumuz var."

"Hadi gel evlat" dedi polis. "Buraya dadanıp insanları rahatsız etmene izin veremeyiz." Red'in ceketinden yakalamaya yeltendi.

"Pekala" dedi Howard. "Şikayetçi olmayacağım." Aslında olamazdı zaten, degil mi? "Tek istediğim, artık rahatsız edilmemek."

"Umurumda degil!" diye bağırdı Redvers Glass. "Burada bir dümen dönüyor, hoşuma gitmiyor benim."

"Senin begenip beğenmemenle ugraşamayız" dedi polis, iyice yüzgöz olmuştu. "Hadi yürü." Red'i neredeyse havalandırıp dışarı sürükledi, bu arada Red sürekli karşı çıkıyordu. Howard'a dedim ki:

"Ne demek istiyordu? Beni öldüreceğini filan nereden çıkardı?"

"Biraz salak bu çocuk" dedi Howard, "iyi şair, ama salak."

"Bence şair falan degil" dedim. "Yazdıklarından hiçbir şey anlamadım. Saçma sapan bir şey bence." •

Howard sokakta bagıra çagıra zorla götürülen Redvers Glass'in ardından baktı. Bir yıgın insan daha vardı seyreden, günlerden cumartesiydi, komşuların çoğu evdeydi. Sonra ön kapıyı kapayıp yanıma geldi.

"Bana güveniyorsun, değil mi?" dedi. "Herkonuda?"

"Tabii güveniyorum," dedim.

"Bütün varlığınla mı?"

"Tabii ki" dedim.

"Benimle birlikte olmak da istiyorsun, degil mi? Sonsuza kadar bir-' likte olalım istiyorsun değil mi?"

"Tabii istiyorum. Redvers Glass'in söylediklerine inanmak aklımın ucundan bile geçmez. Sana güveniyorum, seni seviyorum." Bunları gerçekten hissediyordum. Red'i istemenin aptallık oldugunu an-lamışum. Biraz flörtün zararı yoktur, ama evliligi bozmamak koşuluyla Evlilik çok ciddi bir şeydir.

"Mesele yok öyleyse" dedi Howard.

23

"Mesele yok öyleyse" dedi Howard. "Şimdi şu Daily Window'a göndereceğimiz çekle mektup işini halledelim, bir de Glass'in yazdığı şiiri."

"Ah, ne aptalsın Howard" dedim.

"Aptalım, öyle mi?" dedi Howard. "Aptal olup olmadığımı göreceksin." Hemen masaya oturup çek deflerine bir şeyler yazmaya başladı. Biraz sinirlenip sırtımı döndüm. Sonra "Veren de Tann, alan da Tanrı" diye düşündüm. "Haydan gelen huya gider." Üstelik istediğim her şeyi de almıştım; şahane vizonum, mücevherlerim filan yukarıdaydı. Önemli olan şuydu.Daha üç ay önce sahip olduklarımızdan çok, çok fazlasına sahiplik ve paranın aslında mutluluk getirmediğini Howard bana kannlarnışu. Ayrıca Howard'ın bu hareketiyle yardım ettiği bütün köpekleri, ağlayan çocuklar, acıyla kıvranan kanser, romatizma filan hastaları geliyordu gözümün önüne, Howard kahramanca yardım ediyordu hepsine. Böylece kendi kendime şarkılar mınldanarak evin içinde biraz dolandım, toz aldım, ön odamdaki boya lUplerini, yarım kalmış resmi kömür sandığına atum. Sonra ertesi günün öğle yemeği için ne hazırlasam diye düşündüm. Howard'a seslendim:

"Pazar öğleni ne yiyelim?"

"Ne olursa" dedi. "Konserve bir şey olabilir. Aç değilim."

Salak, dınlemiyordu bile. "Pekala" diye düşündüm. "Madem bugün doğum günüm, yarın Howard Green Man'e yemeğe götürsün beni." Bundan sonra yemek filan pişirmeyeceksin diyen kendisiydi. Oturma odasına döndüğümde Howard büyük zarfı yalıyordu. Sonra dedi ki: "İşte, bu iş tamam. Şimdi şapkanı, paltonu giy, annenle babam, ablan Myrtle'ı görmeye gidiyoruz.”

"Neden Howard?" dedim. Canım ziyaret yapmak istemiyordu, hava soğuktu, sıcaktan yeni dönmüştük. Üstelik dogum günümdü, ziyareti benim degil başkalarının bana yapması gerekirdi. Ama Howard dedi ki: "İki aydır yoktuk, akrabalarını filan gidip bir görsek iyi olur. Bizi görmek istiyorlardır, ne kadar iyi görünüyorsunuz demek için, tatili anlatmamız için."

"Kıskanırlar" dedim. Tam Howard'lık işti bu. İstediği zaman öyle düşünceli olurdu ki. Sonra düşündüm, hâlâ hastanede olan teyzesini de görmeye gidelim dcrneyişine şaştım, ama yol uzundu gerçekten, belki bir ara kendi başına gidip görürdü teyzesini. Vizonumu giydim, dışarı çıktık; bir otobüse atlayıp annemlere gittik. Bizi görünce biraz şaşırdılar, ama çok sevindiler; cumartesi sabahı olduğu için annem biraz temizlik yapıyor, babam da radyoyu onarıyordu. Her şeyi anlatalım istediler, çok ilgilendiler. Onlar da iyi görünüyorlardı, Howard'ın parasıyla alınan buzdolabından memnundular. Yemege kalalım diye yalvardılar; azıcık daha haşlama var ama buyrun diyorlardı, daha doğrusu annem diyordu. Howard dedi ki:

"Sizin harika haşlamanızdan daha güzel bir yemek düşünemiyorum. Seyahatimiz sırasında yediğimiz bütün o bulamaçlardan sonra çok makbule geçecek."

Babam Woodbine marka sigarasını ağzından çıkarıp, "Bulamaç mı dedin?" dedi. "O yabancı ülkelerde bulamaç mı yediniz?"

"Lafın gelişi öyle söyledim" dedi Howard. "Aslında çöp demeliydim, yediklerimizin çoğu süslenip püslenmiş saçma sapan yemeklerdi, ödediğimizin yüzde biri kadar etmezdi."

"Howard" dedim, "niye öyle söylüyorsun, Chicago'da State sokağının oradaki restoranda yedigirniz piliç çok lezzetliydi, hatırlamıyor musun?" Söylediğim çok komikti; kendimi böyle Chicago'da ne yedik filan diye konuşurken duymak güldürdü beni. Düşünsenize, koca Amerika'yı gezmiştik.

Babacığım, "Demek Philadelphia'ya gitmediniz" dedi. "Edith Tey-ze'nin kuzeni oraya yerleşti, siyaset adamı olmuş, çok başarılıymış. Gördün mü bak?" Gerçekten de haklıydı, Amerika'dan yabancı bir ülke diye sözediyorduk, oysa Ediılı Teyze'nin (aslında Edith Teyze'yle kan bağımız yoktu, hısmımızdı) kuzeni gidip yerleşivermişti. Yabancı filan degildi yani. Ama bana sorarsanız artık yabancı ülke diye bir şey kalmadı. Mars yabancıdır, Satürn, Ay filan da öyle, ama yeryüzünde yabancı hiçbir yer yok. Biz de bunu kanıtladık bir bakıma.

Neyse, annemin o güzel haşlamasından yedik, babam da buzdolabına birkaç kutu bira atmış, onları içtik; ardından da dondurma yedik, aile boyu bir kutu dondurmayı paylaştık; çok güzeldi hepsi. Sonra Ho-ward dedi ki: "Mynle'la Michael'a da bir ugTayalım diyoruz."

"Michael evde yoktur" dedi babam, "bugün cumartesi. Son zamanlarda ateşli bir United laraftarı oldu, bugün maçları var. Ama Myrtle evdedir herhalde."

Vizonumu giyince annem elini üstünde gezdirip "Palton çok güzel" dedi. "Birkaç yüz sterline patlamış olmalı size." Zavallı annem. Sonra Howard babamla el sıkıştı, annemi şefkatle öptü, "Tanrı'ya emanet olun" dedi. Dedim ya, istediği zaman çok tatlı olurdu Howard. Kalkıp Myrtle'a gittik. Myrtle, Myrtle, sevgilisi turtle.¹ Biri bunu söylediğinde Myrtle çok kızardı. Otobüsü biraz beklemek zorunda kaldık, hava da çok soğuktu, ama Bradcaster'da adım başı taksi bulunmaz. Zaten otobüse bindiğimizde, —epey de kalabalıktı— vizonumla daha çok gösteriş yapabildim, bir yıgın insan şöyle bir tepeden tırnağa iyice süzdü beni.

Myrtle'la Michael Sunnyvale Caddesi’nde bir sitede, belediyeye ait bir dairede oturuyorlardı; Myrtle'la Michael'ın bu daireyi nasıl gözlerinde büyüttüklerini, televizyondaki evlere benzesin diye nasıl uğraştıklarını görseniz acırdınız. Büyük bir salonu vardı, bir ucunda da yemek masasının olduğu bir girinti; salonun bir köşesi bar gibiydi, iki de taburesi vardı, marangoza yaptırmışlardı. Ama barda birkaç şişe tonikle Portekiz şarabından başka bir şey yoktu, yani çok kırık bir görünüşü vardı. Myrtle duvarlara şu moda kare raflardan takurmıştı, üzerinde yapma çiçekler, sarmaşıklar vardı. Kapıyı bize açtığında üzerlerinde siyah bale çoraplarıyla siyah bir kazak vardı, ama dogruyu söylemek gerekirse intihara kalkıştığı zamankinden çok daha iyi görünüyordu. Bizi gördüğüne çok şaşırdı, "^Aa, ne güzel, gelsenize" deyip, radyo-pikabı kapattı, gençlerin dinlediği bir müzik çalıyordu, elektrogitarlar falan. Howard dedi ki:

"Ugrayıp seni bir görelim dedik, ne zamandır uzaktaydık."

"Evet" dedi Myrtle, "ne iyi ettiniz. Otursanıza. Paltonu çıkarsana Jan" dedi bana, gözleriyle vizonumu yutuyordu. Paltomu çıkarınca üzerine tuttu, çenesini kürke gömüp iki yana sallanarak nasıl duruyor diye baktı. "Muhteşem, degil mi?" dedi. "Ne kadar şanslısın Jan." Gerçekten içtenlikle konuşuyordu, sık sık takındığı o sinsi ya da kötücül tavrı yoktu. Ama Howard dedi ki:

"Bir gün senin olur Myrtle."

"Ne benim olur?" dedi Myrtle. "Bu palto mu?" Şaşkın bir ifadeyle Howard'a baktı.

Ben işi şakaya vurup, "Vasiyelimde kürkü sana bırakacağım" dedim hafif sıntarak.

Howard ciddi ciddi, "Evet, öyle yap" dedi. "Şu anda söz ver, Myrtle'ın olsun kürk."

"Aman" dedi Myrtle, "ben ondan önce giderim, merak etme."

"O defasında neredeyse gidiyordun" dedi Howard. "Derler ki bu durumda ömrün uzarmış, örnegin gazeteler yanlışlıkla ölüm haberini verince. Sanırım Janet'tan uzun yaşayacaksın."

"Şu ölüm lafını bir yana bırakalım" dedi Myrtle. "Bir şey içelim. Durun bakayım, size tonik ya da bir kadeh güzel kırmızı şarap ikram edebilirim." Zavallı Myrtle. Aslında bir şişe cin filan getirmeliydik gelirken. İşte zengin olmak da böyle bir şey. İnsan zengin olunca başkalarının ihtiyaçlarını unutuyor, herkesi kendi gibi sanıyor, kılı kıpırdamadan bir şişe cin alabilirmiş gibi geliyor. Howard dedi ki:

"Sagol Myrtle, ama pek uzun otunnayacagız. Aslında Michael'la birlikte yarın çaya bize gelin demek için uğradık. Degil mi Janet?" Ben hiçbir şey demeden agzım açık Howard'a bakıyordum, daha önce onlan çaya çağırmak konusunda hiçbir şey söylememişti bana. Şimdi eve dönerken pasta filan almam gerekiyordu.

"Evet, bize çaya geliyorsunuz" demek zorunda kaldım. "Hem size tatili de anlatınz. Hollywood’u, Broadway'i, Bahamalan."

"Çok teşekkürler" dedi Myrtle kibar kibar. "Şu bin sterlinle ne çok iş yaptınız" diye devam etti. "Yani nasıl becerdiniz anlamıyorum, bu kürk müthiş pahalı, degil mi?"

"Atyanşı oynadım" dedi Howard ve dudaklannı sımsıkı kapadı. ,

"Öyle bir şey olduğunu tahmin euniştim" dedi Myrtle. "Sen ne kurnazsın, sen."

"Hadi gidelim” dedi Howard ayağa kalkarak. Daha yeni gelmiştik, hemen kalkıyorduk. Myrtle vizonuma tekrar yiyecek gibi bakarak verdi, "Şahane bir şey, ah ne şanslısın" diyordu.

Çıkuğımızda bana bir şey demeden şu çay daveuni çıkardı diye Ho-ward'ı azarladım; şimdi gidip jambon, dil, pasta, koca bir cevizli kek filan almak gerekiyordu. "Haksızlık ediyorsun" dedim. "Daha yeni döndük, üstelik bugün doğum günüm, kileri elden geçirmeye, ortalığı temizlemeye ne vaktim oldu, ne de isteğim." Howard gülümseyerek, "Boşvcr güzelim, aldırma" dedi. Bazan çileden çıkarıyordu beni. Ertesi gün çay partisi vereccksek Hastings Caddesi'ne gidip biraz alışveriş yapalım dediğimde de "Özel bir şey alma" dedi. "Evde ne varsa onu yerler."

Bu sefer gerçekten kızdım Howard'a, "Niye böyle şeyler yapıyorsun?" dedim. ”Niye? Niye? Niye?"

"Ama" dedi Howard, "Myrtle aileden biri, değil mi? Bizde kaldığı sırada aileden biri gibiydi, istediği gibi girip çıkıyordu eve. Kapıya vurduğunu hiç gördün mü'! Dosdoğru içeri dalar hep.”

"Seninle başa çıkılmaz" dedim. "Seninle niye evlendiğime şaşıyorum bazan."

"Aldırma güzelim" dedi Howard, kolumu koluna geçirerek. "Bekle bak göreceksin, her şeyi yoluna sokacağı m."

"Peki şu özel hediyeme ne oldu?" dedim. "Ne tuhaf bir doğum günü yaşatıyorsun bana."

"Çok az kaldı, sabret" dedi Howard, tam Cranmer Caddesi'nin köşe-sindeydik. "Aa, mektubu atmayı unuttum" dedi. Cebinden zarfı çıkanp elli küsur bin sterlini gözünü kırpmadan köşedeki posta kutusuna auverdi. Bazan Howard'a bir yumruk çakmak geliyordu içirnden. Şöyle oturaklı bir yumruk hem de.

¹

Turıle: kaplumbağa.

24

Eve döndüğümüzde ateşi harlandırdık, dışarıda donmuştuk, vizon filan kar etmiyordu. Howard, "Otur" dedi. Ben de can atıyordum oturmaya zaten, o kadar soğuktu ki şöminenin içine bile oturabilirdim. Howard şöminenin öbür yanına oturup "Evet" dedi. "Bana her konuda güveniyor musun?"

"O çeki göndermenden sözediyorsan—"

"Hayır, hayır, her konuda" dedi Howard. "Her konuda güveniyor musun?" Neredeyse mahçup, şefkat dilenir gibi bir bakış vardı gözlerinde. Howard'ın Amerika'daki halini düşündüm, havaalanlarında, dolarlarla sentlerle tıkır tıkır işini görürken. "Tabii güveniyorum" dedim mecburen. Güveniyordum da herhalde.

"Güzel" dedi Howard, sanki bir yarışma sorusuna doğru cevap vermişim gibi. "Önemli olan birlikteliğimiz, dünyaya karşı ikimizin birleşmesi, elele cehenneme bile gidebilmemiz, öyle değil mi?"

"Tabii, tabii, dogru" deyip kucağına oturdum. Howard bir yandan beni okşuyor, bir yandan da kolundaki saate bakıyordu. "Seni seviyorum" dedim. "Hayatımdaki tek erkeksin gerçekten." Kulağına bir öpücük kondurdum.

"Başkasıyla yaşamaktansa benimle ölmeyi tercih eder misin?” dedi Howard

"Evet" dedim, ama hemen ekledim: "Sadece bir faraziye bu, bütün bu ölüm lafları canımı sıkıyor. Birlikte yaşayacağız. Daha genciz. Daha uzun bir ömür var önümüzde."

"Hayır" dedi Howard, çok alçak sesle(, iğr'enirmiş gibi. "Yolun sonuna geldik. En azından ben geldim. Daha fazlasını istemiyorum. Bu öğleden sonra zamanın ötesine geçeceğim. Birlikte olacaksak, senin de benimle birlikte geçmen gerekiyor. O parayı kazandığımda bugünü tarih olarak belirlemiştim. Hatırlaması kolay olsun diye senin doğ;urn gününde karar kıldım. Dogurn günü hediyeni almana çok az kaldı. Dünyanın en güzel hediyesi.” Her tarafım buz kesiyordu, Howard'a iyice bir bakabilmek için kucağından kalkmak istedim, ama kıpırdaya-mıyordurn. Dedim ki:

"Howard, iyi misin? Grip filan olmak üzere olmayasın?" Bu tür bir çöküntü bazan griple olur, gerçi genellikle gribin sonuna dogru ortaya çıkar ya. Konuşurken sesim çok kısık çıkmıştı. Howard dedi ki: "iyiyim. Fiziksel olarak gayet iyiyim. Bak dilime." Dilini çıkardı, köpek dili gibi tertemizdi. "Zihnim de sağlıklı. Son derece berrak. Uzun zaman önce her şeyi planladım. Yaklaşık bir sat sonra, ya daha iyi bir dünyada olacağız, ya da hiçlikte, ikisi aynı kapıya çıkar."

"Howard, ne kadar ürkütücü şeyler söylüyorsun!" dedim. Söylediklerini hâlâ kavramış değildim. Ama kucağından kalkmış, şöminenin önündeki halının üzerinde durmuş tepeden ona bakıyordum, canım sıkılmıştı bu söylediklerine.

"Berbat bir dünya bu sevgilim" dedi. "Onâ fırsat tanıdık, büyük bir makineymişçesine içine paralar akıttık, karşılığında hiçbir şey vermedi. Etrafımızda her şey çürüyor, çöküyor. Dünya böyle giderse pek uzun yaşayamaz. Çok yakında işi biter."

"Pekâlâ" dedim. "Dünyanın berbat oldugunu söylüyorsun." Ellerimi göğsümde kavuşturdum. "Daha önce de söyledim, ha.Iâ da söylüyorum; berbat olan dünya degil, üstünde yaşayan insanlar. Sen de bunu değiştiremezsin, hiçbir şey yapamazsın. Bu yüzden de katlanmak zorundasın. Ben katlanıyorum." Ben konuştuğum süre boyunca Howard ürkek ürkek bana bakıyordu, elleri yana sarkrnışu. "Aynca" dedim, "düşünürsen çok da kötü bir dünya degil. O sakallı adamların zamanındaki dünyadan daha iyi."

" adamlar?" dedi.

"O yarışmadaki adamlar, senin büyük ödülü k^azandıgın o eski yazarlar filan. O zamankinden daha iyi. Bir kere daha saglıklı. O zamanki pis kokulu, mikroplu, daracık sokaklardan yok şimdi. Üstelik o zamanlarda banyo yapmazımmış. Koca bir yıl boyunca hiç yıkanrnaz-l^mış. Kraliçe Elizabeth gibi; bir kadın dergisinde okumuştum, banyo yaptıgı sayılıymış. Kimbilir nasıl kokuyordu, koca yıl banyo yapmadan. Pis orospu, ne olacak."

"Söylediklerine dikkat et" dedi Howard, dehşete düşmüştü besbelli. "Söylediğin vatana ihanete girer.”

"Öldü o" dedim. "Kraliçe Elizabeth öldü. Birincisi yani. Şimdi başımızdaki ikincisi, aralarında dünyalar kadar fark var. Biri tebeşirse öteki peynir. Bizimkisi sevimli, güzel, iyi bir anne, çok tallı gülüşü var, günde dört kere banyo yapıyor deseler şaşmam; işte o kadar!" Kaptırmış gidiyordum.

"Boşver bunları şimdi" dedi Howard, yorgun bir tavırla agır agır başını iki yana sallayarak. "Konudan uzaklaşıyorsun. Bak, mesele şu: Birilerinin dünyanın bu haline karşı çıkması şart; bunu yapan da biz olacağız."

"Amma saçma şey!" dedim. "Bırak karşı çıkmak için para alanlar karşı çıksın, milletvekilleri filan. Gazetelerde yazı yazanlar karşı çıksın. Aslında canın isliyorsa gazelclere çeşilli şeylere karşı çıkan yazılar da yazabilirsin. Ama neye karşı çıkmak istiyorsun ki?"

"Her şeye" dedi Howard. "Her şeye, her şeyin ve herkesin ucuzluğuna, bayağılığına, aptallığına, hayvanlığına, kötülüğüne. Aslında Daily Window çok güzel özetliyor bunları. Gazeteyi sürekli olarak aldık, okudukça midem bulanıyordu, ama hayalımızın bir parçası oldu; şimdi de hayır işlerine harcamak üzere Daily Window alacak bu parayı, anlıyor musun? Bütün söylediklerim Daily Windowda var; kendini Amerikalı sanan, Amerikalı gibi yazan, oysa Bermondsey, Stoke-on-Trenl gibi yerlerde dogup büyümüş adamlar. Amerikalılar'a karşı falan degilim, kendimiz de yüzyüze geldik onlarla; ama İngilizler'in sahte Amerikalılar'a dönüşmesini görmek istemiyorum. Yalnız. bu da degil mesele. Eski degerlerimize tükürmemiz önemli olan. D.H.Lawrence diye bir yazar vardı, eski İngiltere'den yaşlı bir aslan gibi sözediyordu; çocuklar parmaklıklann arasından sopalarla dürtüp duruyorlar aslanı, aslan da kükrüyor; uyuz, yaşlı bir aslan.''

"O adam Lady Chatterley'le ilgili bir kitap yazdı” dedim. ”Aynı adamsa dedigin. Seksle dolu bir kitap, kitaptaki iki kişinin nasıl seks yaptı^nı açık açık anlatıyor. Geçen yıl Penguin'den çıktı.”

Howard sözümü keserek, "Konuyu saptınyorsun!" diye bagırdı.

"Ben burada İngiltere'nin uyuz, maskara, insanların taşa tutması yüzünden ölmekte olan bir aslan oldugundan sözediyorurn. Senle ben daha fazla durup seyretmeyeceğiz bu durumu. İyice kötülemeden kurtulacağız biz."

Howard'ın nereye varmak istediğini hâlâ kavrayamıyordum, çünkü olanlar bir TV oyunu ya da film gibiydi. Yavaş yavaş farkediyordum ki Howard galiba hafiften aklını oynatıyordu, uzun süre o fotograf makinesi beynini taşımış olmanın sonucuydu belki, şimdi çıkıyordu sonuçlan ortaya; ama hâlâ gerçekmiş gibi göremiyordum; bana göre hâlâ TV'de seyrettiğim bir şeydi. "Peki" dedim, "istersen gene yurtdışına çıkıp uzun süre İngiltere'den uzak kalırız. Ama aptal gibi bütün parayı savurdun, yurtdışında iş bulamayız herhalde degil mi, yabancı dil bilmiyoruz ki."

Howard bunun üzerine biraz sarstı beni. "Hilâ anlamıyorsun" dedi. "Tanıklık etmemiz gerek bizim, bir bakıma kurban edeceğiz kendimizi. Daily Window'a ve bütün dünyaya, karşı koymak amacıyla dünyayı terkettigimizi göstermeliyiz. Bizim ölümümüz, paranın verebileceği her türlü fırsata sahip, ama başka hiçbir fırsat verilmemiş iki namuslu, sıradan insanın bu igrenç, kokuşmuş dünyayı nasıl gördüklerini anlatacak. Ölüm yavrum, ölüm!" diye bagırdı. Dili dişlerine degdiginde ön dişlerinden birinin düşmek üzere oldugunu farkettirn. "Ölümden sözediyorum ben, eşsiz ölümden. Ölecegiz güzelim."

"Hayır" dedim, "hayır." Aruk korkuyordum açıkça, kaçmaya çalış-um, omuzlarımı sıkıca tutlu. "Hayır, hayır" dedim.

"Evet" dedi Howard; bagırmıyordu ama vahşi bir şekilde konuşuyordu. "Ölecegiz yavrum, hem de bir saat içinde. Durumu kabullen-sen iyi olur, son dakikada pislik olsun istemezsin degil mi? Hep oldugu gibi aşk ve huzur olsun istiyoruz. Başta ve ortada oldugu gibi sonunda da sükunet ve huzur istiyoruz."

Hâlâ kaçmaya çalışarak "Hayır" diye aglıyordum. "Ölmek istemiyorum. Henüz ölmek istemiyorum, daha çok uzun zaman yaşamak istiyorum ben. Bırak beni, bırak beni, btrak beni."

"Kendi agzınla da söyledin" dedi Howard, "önemli olan ikimizin birlikte olması; bunu söyledigini inkar edemezsin. Hayatta birlikte oldugumuz gibi ölümde de birlikte olmamız gerekir, degil mi? Dernek ki birlikte ölecegiz, fazla da oyalanınasak iyi olur. Hadi burada ateşin yanında soyunalım, üşümeden geceliklerimizi giyip rahat rahat yatağımıza girip ölelim."

Kendimi biraz geriye çekip duvarı yumruklamayı becerebildim, artık korkudan gözüm dönmüştü, duvara defalarca vurdum, ama kimse ilgilenmiyordu, "İmdat!" diye bagırdım. Sonra günlerden cumartesi oldugunu hatırladım; yan taraftaki komşular, Hodgkinson'lar cumartesi ögleden sonraları hiç evde olmazlardı; adam futbol maçına, kadın da çocuklarla sinemaya giderdi, bir yararı yoktu bagırmanın. Arka kapıya kadar gidip kapıyı açabilsem ve "Adam öldürüyorlar!" diye bagırsam da bir şey degişmeyecekti, herkes bir yerlere gitmişti.

"Çırpınıp bagırmak boşuna" dedi Howard, çok üzgün ve hayal kırıklıgına ugramış bir hali vardı. "Benimle ölmelisin, ikimiz birlikte ölmeliyiz, ama ben senin dediklerimi anlayacagını ve sessizce, olay çıkarmadan gelecegini ummuştum. Beni dedigin kadar seviyorsan lütfen sakin ol ve unutma ki ben senin kocanım, aile reisiyim ve benim dedigim olur. Anladın mı?"

"Ah Howard" diye ağladım. "İkimizin de ölmesini istemiyorum . ben. Birlikte mutlu bir hayatımız olsun istiyorum, belki bir bebeğimiz de olur, onu iyi eğitiriz, yaşlanınca güzel güzel ölürüz.” Hıçkıra hıçkıra ağlıyordum. "Seni seviyorum" dedim, "onun için de senden ayrılmak istemiyorum. Evlilik yemininde 'ölüm bizi ayırana dek' dcmiştik, her şey biter o zaman, ah Howard, Howard". Hıçkınklarım yüreğimi parçalıyordu neredeyse, Howard beni yâvaşça iskemleme oturttu, önümde diz çöktü, ama elleri hâlâ sıkıca kavnyordu beni, kaçmayayım diye, hiç güvenmiyordu bana.

"Her şey bitmeyecek" dedi. "Bir başka dünya var büyük ihtimal, o öteki dünyada birlikte olacağız ikimiz, mutlu, sonsuza dek. Ölümden sonra başka bir dünya yoksa, o zaman da me^^mızda, birlikte, sonsuz bir uykuda huzura kavuşacağız." Herhalde bunları bana teselli olsun diye söylüyordu, ama ben daha da şiddetle ağlıyordum. "Sakin ol, sakin ol" dedi. "Şu yarışmada bana ödül kazandıran eski yazarlar var ya. onlar her şeyi biliyordu, hepsi de ölürnden sonra bir başka hayat, bir tür cennet olduğuna inanıyorlardı; sevgililer bu cennette sonsuza dek birlikte mutlu olabilir diye düşünüyorlardı."

Hıçkırarak., "Cehennem de var ama" dedim. "Hiç sönmeyen alevler ve işkence var, kendini öldünnek korkunç bir şey, sonsuza dek ateşte yanıp cezalandınlmak var. Haksızlık bu!" diye bağırdım. "Bu cezaya katlanmak istemiyorum ben. Cehenneme gitmek istemiyorum, yaşamak istiyorum." Gözyaşları arasında şömineye baktım, biraz kömür atmak gerek diye düşündüm, sersem gibi. Howard hüzünle bana bakıyor, ölmek degil yaşamak istediğim için aklımı oynatmışım gibi üzgün üzgün gülümseyerek bir eliyle saçımı okşuyordu; öbür eliyle kaçmayayım diye beni tutuyordu. Dedi ki:

"Bak ne yapacağız. Pijamalarımızı buraya getirip yatma hazırlıklarımızı yapacağız, ölüm aslında bir tür uykudur; sonra sen yatacaksın, ben sana iıaplarını vereceğim. Haplarını aldıktan sonra yirmi dakika içinde çok uykun gelecek, uyuyakalacaksın. İşte bu kadar. Senin güzelce uyuduğundan emin olduktan sonra ben de haplarımı içip senin yanında uykuya dalacağım, belki de sana sarılmış olarak; işte ikimiz de böylece işi bitireceğiz."

"Hayır" dedim. "Hayır, hayır." Sonra da kadın olduğum için böyle bir durumda bile merakıma yenilip, "Ne hapı? Ne hapından sözediyor-sun?” dedim.

Howard bir eliyle hâlâ beni tutarak öbür elini pantolon cebine attı, bir şişe kahverengi hap çıkardı. "Bunlar işte" dedi. "Hatırlamadın mı?" Hatırlamıştım gerçekten. Dedim ki:

"Myrtle'ın aldığı haplar bunlar. Çalmışsın onları. Ta başından beri bu numarayı düşünmüştün, değil mi? Çok pis bir numara bence. Senin malın değil bunlar aynca. Myrlle'ın onlar. Senin değil, onları kullanamazsın.”

"Myrtle'ın pekruâ işine yaradılar" dedi Howard, "daha doğrusu sen karışmasan yarayacaklardı. Bu yüzden alıp sakladım. Çok iyi iş gördükleri için. Başka bir hap alsam o kadar etkili olmayabilirdi. Onun için bunları alıp sakladım. Sanının otuzar tane alsale yeter. Myrtle yir- ' mi tane filan içmişti.”

"Haksızlık ediyorsun" dedim, "o benim ablam." Myrtle'a niçin haksızlık ediyormuş gibi geliyordu bana bilmiyorum. Sonra dedim ki: "Zaten yapamazsın. Bugün yapamazsın bu işi. Yarın Myrtle'ı çaya çağırdın." Zafer kazanmış gibiydim. Howard o hüzünlü gülümsemesiyle ki:

"Ne yapuğımı biliyordum çağırırken. ön kapı kilitli olmayacak Myrtle da hep aileden biri gibi içeri daldıgi——"

"öyle zaten" dedim. "Aileden biri tabi. Benim ailemden biri!"

"—göre yarın da bize seslenip içeri girecek, alt katta bulamayınca üst kata seslenecek, cevap alamayınca da yukarı çıkıp ikimizi yatakta görecek, 'Hadi bakalım tembeller' diyecek. Sonra artık hiç uyanmayacağımızı anlayıp polis, doktor filan çağıracak, kısa bir süre sonra da mezarlarımızda olacağız, her şey bitmiş olacak."

"Myrtle'a yazık degil mi?" dedim. "Nasıl bir şok geçirecek! Peki her şeyin parasını kim ödeyecek? Cenaze, mezarlar, filan?" Sanki ölecek olanlar ikimiz degil de başka iki insanmış gibi çıkışıyordum Howard'a.

"O işi hallettim" dedi Howard. "Bankada bütün masrafların ödenmesine yetecek para var, yaklaşık beş yüz sterlin. Mahsus çekmedim o parayı. Ayrıca kapıda süt şişeleriyle gazetelerin birikip bizim yukarıda çürümemiz gibi bir tehlike de yok. Her şey tıkır tıkır işleyecek. Hadi bakalım, artık hazırlansak iyi olur."

"Yapmayacagım bu işi" dedim. "Yapamam."

"Bak tatlım" dedi, "cici kızlar gibi haplarını yutup güzel güzel ölmezsen ne yapmak zorunda kalacağımı biliyorsun, değil mi? Seni kötü bir şekilde öldürmem gerekecek."

"Hayır, olamaz" dedim. O anda artık benim sevdigim Howard olmaktan tamamen çıkmıştı. "Hayır."

"Silahım yok” dedi. "Sadece keser, çekiç, o yeni aldıgım koca kerpeten gibi şeyler var. Böyle bir şey kullanmak istemem. Korkunç bir görüntü olur. Ayrıca sevdiğim kızı böyle öldürmek çok acı verir bana. İnan senf seviyorum, her zaman da sevecegim, ebediyetin sonuna dek, ebediyetin sonundan sözedilebilirse tabii. Seni bir başka erkeğe bırakamam, dayanamam buna." Demek mesele bu, diye düşündüm, bencillik. "Birlikte ölmeliyiz" dedi. "Gel sevgiyle; şefkatle ölelim, olay çıkarmadan." Sonra oturma odasından hole sürükledi beni, merdivenlerden çeke çeke yukarı çıkardı. Sonra kendi pijaınasını, benim geceliğimi, sabahlıklarımızı tek eliyle toparladı —öbürüyle beni tutuyordu— tekrar sürükleyerek şöminenin önüne götürdü. "İnsan ne kadar soguk oldugunu ancak ateşin başından ayrılınca anlıyor" dedi.

25

Dediklerini yapmaktan başka çarem var mıydı ki? Şöminenin önünde soyunup geceliğimi giydim; sersem kafamdan abuk sabuk düşünceler geçiyordu. Kendimi yatakta ölü düşünüyor, çenem aşağı düşüp aptal görünmesem bari diyordum, saçlarımı da ölünce dağılmasınlar diye kurdeleyle bağladım, hatta cesedim güzel olsun diye ruj bile sürdüm. Bunu hiç yaşamamış olan sizler gülebilirsiniz tabii, çekinmeyin; ama başınıza gelince görürsünüz. Aynada saçlarıma bakıp konuştum: "Güle güle altın saçlar. Artık toprağın altındaki kurtlardan başka kimse hayran olmayacak size." îster inanın, ister inanmayın, aynen bunları söyledim. Aklımdan geçen bir başka şey de, zamanla ilgili olarak hayatımın çok düzenli olduğuydu, çünkü doğumumdan günü gününe yirmi dört yıl sonra ölüyordum, pek az kimse için geçerli olan bir durum yani. Öyle küsurat ay, hafta, gün falan yoktu, bu da bilmem neden, hoşuma gidiyordu. Tabii bütün bu süre boyunca bir yandan da kaçmak, Howard'ın kafasına bir şey indinnek gibi planlar yapıyordum. Howard bu arada eliyle tutmasa da sürekli göz hapsinde tutuyordu beni. İkimiz de hazırlanınca bana yaklaştı, bakıp gülümsedi, ben de, "Eh, yukarı çıksak iyi olacak" dedim.

Howard "Peki" dedi. Ben önden gidiyonnuş gibi yaptım. Hemen hole seğirtip deliler gibi "imdat, imdat, imdat!" diye bağırarak ön kapıya saldırdım, ama kilitliydi. Howard beni yakalayıp, "Aptal kız, hani anlaşmıştık, mesele çıkarmayacaktın, gene kendini kaybettin" diyerek çekip kapıdan uzaklaştırdı beni. "Sen güzel güzel uyu" dedi, "sonra ben aşağı inip kapıyı açacag:Jm ki y^rn Myrtle ve Michael bizi bulmakta güçlük çekmesinler. Ama bu evden çıkmak yok, onu bilesin. Yukarı çıkıp son uykuna, ebedi uykuya yatacaksın." Ve son derece sertçe, kabaca, hiçbir sevecenlik göstermeden merdivenden yukarı itti beni.

Ben, "Ay, ay, fenalaştım" deyip sahanlıkta sendeler gibi yaptım.

"Yakında tamamen iyileşeceksin" dedi Howard, pek anlayışlı olmayan bir tonda. "Yakında ne senin, ne benim için hastalık filan olmayacak. Üstelik fcnalaştıysan yatağa girmen en dogrusu, hadi bakalım." Bunu söyleyip ite kaka yatak: odasına soktu beni, benim evlendiğim Howard'a hiç benzemiyordu o sırada. "Hadi" dedi, "gir yataga."

Kafamdan hızla hesaplar yaparak, "Birkaç dakika izin ver, kendime geleyim biraz" dedim. Yataga girdim, eminim çok hasta gibi bir halim vardı. "Eger midem bulanırsa" dedim, "hapları midemde tutamam, degil mi? Hepsini çıkarırım, degil mi? Hepsi ziyan olur." Sonra kusacakmışım gibi ögürdüm. Düşünmek için zamana ihtiyacım vardı, sürekli düşünüyordum, çılgınca.

"Pekâlâ" dedi Howard. "Gidip suyunu getireyim de midenin bulantısı geçince hazır olsun." Sahanlıgın tam karşısına düşen banyoya girdi. Artık çok hızlı hareket etmem gerekiyordu, yapılacak ilk iş yataktan fırlamaktı; bu arada gerçekten fcnalaşmıştım, elim ayağım tutmuyordu. Howard'ın birkaç bardak su içtigini duydum; oldugu yerden beni göremezdi; yalınayak oldugum için Tanrı'ya şükrettim. Soluk soluga, deliler gibi odadan fırlayıp merdivenleri yıldırım hızıyla indim; bu arada garip bir düşünce geçti kafamdan, bunu uzun uzun kafamda evirip çevirmeye vaktim olmadığını biliyordum: Bana öyle geliyordu ki sanki ev bana acıyordu, benden yanaydı, sanki tek tek bütün odalar, bütün eşyalar, ellerinden gelse bana yardım edeceklerini, ama büyüyle elleri kollan baglandıgı için bir şey yapamadıklannı söylemeye çalışır gibiydiler. Sonra tam hole dalıp ne yana dönecegimi bilemezken Ho-ward'ın banyodan çıktığını duydum, sesleniyordu: "Janet, neredesin? Neredesin Jan? Numara yapma, Jan, yatagın altında oldugunu biliyorum, hadi çık şuradan, saçmalama." Gene zaman kazanmıştım, titreyerek kendi kendime inledim, koşmak, kaçmak istiyordum, ama bütün evi kilitlemişti, bagırıp çagırmanın bir işe yaramadıgını da görmüştüm; birden zavallı Howard'ın kafasına bir şey indirip bayıll-tıktan sonra polis çağırmaktan başka çarem olmadıgını anladım, kafasına indirecek bir şey bulmam gerekiyordu. Neyse ki çocukken bile oldukça kuvvetliydim, gerçi okulda pek cinmaslik yapmamışuk, kızlar cimnastik yerine dans dersine girerdi, ama gene de gUcUm kuvvetim yerindeydi. Mutfağa daldım, deli gibi etrafıma bakınıyor, kafasına indirecek bir şey anyordum; ansızın sanki karşıdan kendimi görUr gibi oldum, gözlerim ardına kadar açılmış bakarken. O sırada gene sersemliğim tuttu, mutfak masasındaki çay kutusunu görUnce çay almayı unuttuğumu hatırladım. Ama şansım yaver gidiyordu; kömUr kovasının Uzerinde iri kömUrleri kırmak için kullandığımız bUyUk çekiç duruyordu; kömUrleri mutfakta kırma, ortalık batıyor diye Howard'a kaç kere söyledimse de hiç aldırmaz, bildiğini okurdu. Aynı anda dUşUndUm ki ölmeye giderken şömineyi öyle kömUrle doldurmak da çok anlamsızdı. İnsanın kafasından neler geçiyor, inanılır gibi değil, sanki beyin kedi, köpek yavrusu olmuş da kendi kendine oynuyor gibi; radyo on dakika sonra kıyamet kopacağını, herkesin hazır olmasını söylerken bir sicim parçasıyla oynayan bir yavru kedi dUşUnUn, tıpkı öyle işte. Bu da kıyamet gibi bir şeydi bence, değil mi?

Çekici sımsıkı sağ elimde tutmuş mutfak kapısının ardında beklerken Howard'ın aşağı indiğini duydum, "Jan, Jan" diye bağırdı, "gUzelim, sersemlik etme, vakit kaybediyoruz." Sersemlik etmeymiş! "Jan, Jan" diye sesleniyordu, merdiven alunda, elektrik sUpUrgesiyle sigortaların olduğu dolapla oturma odasının kapısı arasındaki boşluktaydı. Mutfağa girerken, "Jan," diye seslendi tekrar, biraz şaşkındı. Televizyonda bir oyun seyretmiştim, kadın tam kulağının arkasındaki bir noktaya vurarak kocasını öldUrUyordu, onu hatırladım. Howard'ı öldUrmek istemiyordum tabii ki, sadece bayıltıp bu saçmalığa bir son vermek, sonra da polis, doktor filan çağırmaku niyetim, ama doğru dUrUst bayıltmam şanu. Mutfaktaki duruşu mUkem-meldi, ağzı açık, yUzU elektrikli ocağa dönUk bakıyor, nereye kaybolduğumu merak ediyordu; elimde çekicimle kapının arkasından fırlayıp sağ kula^nın tam arkasına kUt diye şahane bir vuruş yapbm. Yere filan dUşmedi; mUthiş bir korkuya kapıldım, bu son şansımdı, bu işi doğru dUrUst yapmazsam işim bitikti, var gUcUmle bir daha vurdum, bu sefer dUştU. Yı^ldı kaldı, o sırada aldımdan geçenleri haurlıyorum: Daha önce evimizde böyle yere dUşen olmamışu, bu belediye evlerinin pek sağlam olmadığı belliydi, bUtUn ev sarsılmışu, biblolar zangırdayıp sallandı, bir çay fincanı raftan düşüp yerde, Howard'ın yanıbaşın-da parçalandı. Sanki Howard'a aulan küçük, sert çiçek yaprakları gibi. Tanrı huzurunda yemin ederim ki onu öldürmek istememiştim. O kendini öldürmek istemişti, ama ben onu öldürmek istemedim. Benim niyetim bayıltmaktı, sonra yine aklını başına toplasın diye. Biraz aklını oynatmıştı, mesele buydu, o fotograf makinesi beyninin işiydi hepsi. Ama işte mutfakta, yerde, ölüp kalmışu; ortalıkta bir damla kan bile yoktu, ama ölüydü besbelli. Soluk alınıyordu, öldügünü oradan anlamıştım. Ona ikinci kez vurdugumda son kez soluk almışu, inle-mişti. Solugu kesilmişti, nabzı da durmuştu. Deli gibi nabzını yok-luyordum, ama atmıyordu. Ulu Tanrı şahidimdir, onu öldürmeye hiç niyetim yoktu. Ama işte çekicin vuruşuyla ölmüş yaüyordu yerde.

26

Mutfağınızda yerde bir ceset, kocanızın cesedi varsa, cesedi ne yapacağınızı da bilemiyorsanız, yapılacak ilk iş kendinize şöyle koyu bir fincan çay yapmakur. Ben de Howard'ın etrafından dolaşarak çaydanlığı ateşe koyup raftan çayı filan indirdim. İyice koyu bir çay yaptım kendime ve çayla içmek için suyu alınmış koyu süt konservesi açtım, sütten çok krema gibi bir şey. Neden süt yerine onu isıedi canım, bilmem; genellikle sadece konserve meyve salatasına kullanırdık, ama sanki özel bir çayı haketmişim gibi geliyordu. Sonra oturma odasında oturup çayımı yudumlayarak ne yapsam diye düşünmeye başladım. Aslında giyinip polise haber vermem gerekirdi, ama gene sersemle-miştim, kafamda karakolu canlandırıyordum; polisler radyoyu açmış futbol maçlannın sonuçlarını dinliyorlar, toto kuponlarıyla karşılaştırıyorlardı; telefon çaldığında ya da ben içeri girip acil bir durum var dediğimde suratlarının ne hale gireceğini görüyordum. Hiç de memnun olmayacaklardı. Belki Londra, Scotland Yard, Whitehall 1212'ye başvurum daha iyi olur diye düşündüm; mutfakta bir ceset onların uzmanlığına girerdi aslında, üstelik onların toto kuponlarıyla meşgul olmadıkları da kesindi. Sonra yardıma, bu meseleyi danışacak birine ihtiyacım olduğunu düşündüm, durumum biraz garipti, bunun farkına vardım. Bu garip durumu düşününce dizlerimin bağı çözüldü. Durumumun garipliği kendime ikinci çayımı doldururken dank etti birden, fincan tabakta titremeye başladı. Cinayet. Cinayet. Cinayet. Ama asıl o beni öldürecekti, ben sadece kendimi savunmuştum. İnsan kocasını ancak ondan nefret ediyorsa öldürür, oysa ben Howard'ı seviyordum, bunu herkes biliyordu. Ya da kocasının parasına el koymak için ya da başka bir erkekle kaçmak için öldürür. Bunların hiçbiri benim için geçerli olamazdı. Sonra Red'i hatırlayıp iyice fenalaşlım; Redvers Glass, vizonumla oteline gidişim, kardeşiyim deyişim, bankonun arkasındaki orospunun vizonumu süzüp hatırlayışı. Aman Allahım, aman Allahım. Oysa bana yardım edebilecek tek kişi Red'di. Şu anda neredeydi acaba? O otelde miydi? Londra'ya dönmüş bile olabilirdi. Karakoldakiler adresini biliyor olabilirdi, ama adres sormaya karakola gidip de Howard'ı öldürdüğümden, cesedinin mutfakta boylu boyunca yatugından hiç sözetmemek de tuhaf kaçardı.

Çayımı bitirip çaydanlığı boşalttıktan, çay fincanıyla tabağını, bir de üzerinde iki zencefilli bisküvi yedigim tabagı yıkadıktan sonra yukarı çıkıp giyindim. Ölmek üzere soyunduktan sonra giysilerimi (bej bir takım vardı üzerimde) düzgün bir şekilde dolaba asmış olmam şimdi biraz garibime gidiyordu. Ama öyle yapmıştım işte, Howard da aynı şeyi yapmıştı. Aslında ikimiz de çok düzenliydik. Tekrar bej takımımı giyip üstüme başıma bir çekidüzen verdim ve aşagı indim. Evdeki ışıklar şimdi yanıyordu tabii, mutfağın ışıgı yerde pijaması ve sabahlığıyla yalan zavallı Howard'ı feci bir şekilde aydınlatıyordu. Vücudu hafif kıvrılmıştı, gözleri aralıklı. Zavallı Howard. Sonra Ho-ward'ın hem ön kapıyı hem de arka kapıyı kilitlediğini hatırladım. Benim ön kapı anahtarımı da —bizde kalırken Red'in kullandığı anahtar— Red evden ayrılırken Howard almıştı, anahtarlardan hiçbirinin nerede oldugunu bilmiyordum. Uzun uzun evi aradım, sonunda aklıma geldi; Howard ben son uykuma dalıp horlamaya başlar başlamaz ön kapıyı açmayı düşündüğüne göre anahtar üzerinde olabilirdi. Gerçekten de öyleydi. Sabahlıgının cebindeydi, ama onun üzerinde yatıyordu. Cebe ulaşabilmek için cesedi sırtüstü çevirmek zorunda kaldım; ceset (artık onu Howard olarak algılayamıyordum) biraz inledi. Howard'a çok sinirlendim, kafasına bir şey indirebilirdim yani, ne kadar salaklık etmiş, beni ne zor durumlara sokmuştu. Ama Howard başka bir yerlerdeydi, kütük gibi koca bir cesetle başbaşaydım, döndürmek çok zor oldu.

Vizonumu giyip çıktım. Niyetim önce Swinging Lamp'e gidip Red'i aramaktı, kendisi yoksa adres filan bıraktı mı diye soracakum; hava çok soguktu, otobüs durağına dogru hızlı hızlı yürümeye başla-

^m. Karşıdan agır, hantal adımlarla kim gelse beğenirsiniz? Daha önce iki kez Red'le birlikte bizim eve gelen. polis! Otobüs duragı sokak lambasının altındaydı, tam varmıştım ki polis gururla "Herhalde başınıza daha fazla dert açmadı, degil mi, bayan?" dedi. "O adam yani. Hah hah ha!"    '

"Kim?" dedim. "Ne?"

"Sizi rahatsız eden o şair herif. Akşam gene geldi buralara, geri gönderdim. Tehdit ettik onu, asayişe zarar verrnekten dava açarız dedik. Hah ha!" Polis kendinden pek memnundu.

"Nerede o?" diye sordum. "Onu bulmam şart." Neden bulmam ge-rektigine dair acele bir bahane düşünmeliydim. "Anahtarımız onda kaldı” dedim.

"Ya, öyle mi? Bu olmadı işte. Yarım saat önce Stag and Hounds'a girdiğini gördüm, henüz dışarı çıkmadı." Stag and Hounds, biraz kabaca insanlar gittiği için Howard'la benim hiç gitmediğimiz bir pub'dı. ama bu gece oraya gitmek zorundaydım. Polise teşekkür edip Shoe Lane'deki Stag and Hounds'a yollandım. Oraya gitmeye pek hevesli dcgildim, ama daha saat erkendi, pub yeni açılmış olmalıydı, çok sarhoş olmazdı içeride. Bunları düşünerek gittim. Aslında pek uzak da sayılmazdı. İşte Stag and Hounds'a varmıştım, ışıklı tabelada bir geyik başıyla ona havlayan bir iki köpek görülüyordu. İçeri girip bara gittim, üç adam bira içip o günkü maçları konuşuyorlardı sinirli sinirli. Ben girince gözlerini bana dikip uzun uzun baktılar, Red'in orada olmadığını görünce onlara dil çıkarıp çıktım. Sonra köşeyi dönüp kadınlara yasak olan bara gittim, içeride Red'i görünce rahat bir nefes aldım; bir masaya oturmuş, önünde bir yarım litrelik bira, hararetli hararetli konuşuyordu; karşısında da şu öteki adam, hani kömür madenlerini, öyle yaşamayacagını, kesinlikle yaşamayacagını yazan adam, adını Higgins diye hatırladıgım adam oturuyordu. Red'le Higgins dışında ok atmaca oynayan iki genç çocuktan başka kimse olmadığından dogru Red'in yanına gittim; konuştuğu için başı öbür yana çevrilmişti, beni görmüyordu, gidip omzuna vurdum. Beni görünce şaşırdı, biraz da rahatladı. "Gel" dedim, "sana bir şey söyleyeceğim. Çok önemli."

"Otur, bir şey iç, üşümüşsün" dedi.

"Vaktim yok" dedim. "Çok önemli bir şey söyleyeceğim, burada konuşamayız." Bunun üzerine d^madagın bir halde olan Higgins'den özür dileyip birasının kalanını kafasına dikli ve kalktı, birlikte çıktık. Bize dogru yürürken olanları alıştıra alıştıra anlatmaya başladım. Üzerinde palto yoktu, biraz titriyor, bana göre çok hızlı yürüyordu, olanlan anlayınca birden durdu, "Aman Tannm" dedi.

"Aman Tanrımı filan bırak şimdi" dedim. Sonra polise rastladık, "Hah ha, buldunuz demek? Ben buralardayım bayan, hiç korkunuz olmasın" dedi. Sonra neredeyse koşarak eve vardık, ön kapıyı açıp holün ışığını yaktım. Ben dışarıdayken Howard’ın cesedi bir şekilde, mucizeyle ortadan yok olmuştur belki diye umuyordum, ama hâlâ yerdeydi. Red'in beli benzi atmış, "Aman Tanrım" deyip duruyordu. Sonra "Polis çagırman gerek, mecbursun. Bununla vurdun, öyle mi?" dedi. Çekici eline almış hafif hafif sallıyordu. "Feci, feci bir şey" diyordu. Pek sık TV seyretmedigi, sinemaya gitmediği belliydi; çekicin sapında bir yıgın parmak izi bırakıyordu; ben kendi parmak izlerimi mutfak beziyle temizlemiştim tabii ki, birini öldürünce öyle yapılır. Dedim ki:

"Polise haber vermekten sözediyorsun ama polis ne dcr, düşündün mü? Kavga filan ettik, sonra da ben onu öldürdüm diye düşünürler. Onun kendini öldürmek istedigine, ama önce beni öldürmeye niyetli olduğuna filan inanmazlar, yalan mı? Niye inansınlar ki? Haksızlık bu, Howard'ın saçma sapan fikirleri bir yıgın dert açlı başımıza. Zaten öldü, istedigi de buydu. Ölmek yani. Bu şekilde değil belki, ama sonuçta öyle de ölecekti, böyle de öldü; benim niyetim öldürmek olmadığı halde. Polis çağırırsak mesele büyür."

"Polis çagırsam iyi olacak" dedi Red bağıra bagıra, çok tedirgindi, çekiç hâlâsag elindeydi. "Şu sokaktaki polisi çağırsam iyi olacak."

"Senin başın benden daha çok derde girer" dedim, "haberin olsun. Elinde o çekici sallayıp duruyorsun, parmak izin var her tarafında, benim parmak izim yok, ben gerekeni yaptım." Çekici gürültüyle yere atıp ellerini kazagına silmeye başladı. "Üstelik polis zaten senden kuşkulanıyor" dedim. "Bir de o şiiri yazdın, haklı bir dava ugruna ölmek filan diye."

"Saçma" dedi Red. "Onu niçin öldüreyim ki? Üstelik benim o saatte nerede olduğum belli, tanıklar var. Saçma sapan bir durum bu, gidiyorum ben."

ısı

"Tanığı filan boşver” dedim. "Şimdi öldürmüş de olabilirsin. Şu anda dışan çıkıp bağırabilirim, değil mi?" Salak herif, hâlâ parmak izleri çekicin Üzerindeydi. "Şu anda öldürülmediğini kanıtlayamazlar, yalan mı?" Sonra birden gücümü kaybettim, "Red" dedim. "Perişanım. Yardım et." Tanrı beni affetsin, o sırada biraz sevgiye çok ihtiyacım vardı, Tann hepimize yardım etsin.

"Gerçek" diye bağırdı Red, yüzü ter içindeydi, oysa içerisi çok soğuktu, benim vizonum hâlâ üstümdeydi, mutfak buz gibiydi. "Gerçek masumlanı zarar vermez. Gerçeği söyle, polisi çağır ve gerçeği söyle. Gerçek sana zarar vermez, gerçeğe sığın. Gerçeğe." Köşe başında durup elinde bir sabun kutusu, dergi satan biri gibiydi. Ama ben artık nefes tüketeceğim yerde düşünüyordum; ben kafa patlatır, Red de gerçekle ilgili söylevine devarn ederken çekice hafifçe bir tekme attım, doğru ocağın altına gitti; bizdeki modelin alt kısmında ayrıca ısıtma gözü yoktu, küçük ayakları vardı, fırınla yerin arasında biraz boşluk kalıyordu. Red yaptığımı ne gördü ne. de işitti, kendini gerçeğe kaptırmıştı. Ama ben gerçeğe boşveriyordum, kimse gerçeğe inanmayacaktı nasılsa. Önemli olan, her şeyi başıma dert açmayacak şekilde ayarlamaktı; haketmemiştim daha fazla belayı, Tanrı biliyor ya, yeterince dert gelmişti başıma zaten. Biraz sonra Red sakinleşti, dedi ki:

"Ben herkesi uyardım ama, yalan mı? Olacaklan önceden polise de, herkese de söyledim. Beni dinlemeliydiler, sen esas beni dinlemeliydin, ama kimse dinlemedi, herkes deli sandı."

"Önemli olan" dedim, "zavallı Howard'ın cesedini ne yapacağız?" lşin tuhafı, Howard'ın ölüsü öyle yerde yatarken hiçbir üzüntü falan duymamamdı, şu ceset ortadan kalkınca üzülecektim, biliyordum. "Cesedi burada bırakamayız böyle" dedim.

Red dedi ki:"Beni bu işe karıştırma, benimle hiçbir ilgisi yok bütün bunların, bu işe ya da bu işin herhangi bir bölümüne bulaşmak istemiyorum, beni karıştırma."

Artık kafam tıkır tıkır çalışıyordu, acayip hızlı çalışıyordu, çok acayip moruk, ne salak adamdı o da; dedim ki:

"Çekiç senin parmak izlerinle kaplı, sense çekicin nerede olduğunu bile bilmiyorsun."

"Nerede?" dedi. "Nerede çekiç, nereye sakladın, nereye koydun?"

"Bu mutfağın içinde" dedim. "Sen onu ararken ben de gidip şu polisi çagırıvereyim. Ne hoş olurdu ama, sen yerlerde emekleyerek çekici ararken polis içeri girip cesedi bulsa, üstelik de tir tir titriyorsun. Hadi," dedim, "aklını başına topla." Aptallık ediyordum. Red pek o kadar zeki degildi aslında, belli oluyordu. Yalakla fena degildi, o kadar; ama ne yapalım, küçük şeylerle mutlu olmalı insan. "Howard'ın imzasıyla dolu bir çek defterim var" dedim. "Pazartesi sabahı bankaya gitsem şu elli küsur bin sterlini çekebilirim, degil mi?"

"Kaç sterlin?" dedi Red.

Tekrar söyledim. "Daily Window kendi çekini o kadar acele bozdura-maz degil mi? Biraz bozulacaklar; ama haydan gelen huya gider, herkes için böyle bu."

"Bu iş hiç mi hiç hoşuma gitmiyor" dedi Red.

"Sonradan hoşuna gider, merak etme" dedim. "Üstelik suçluluk duyacak bir şey de yok. Howard bu1Jarayı istemiyordu, ölmeyi de kendi istiyordu. Suçluluk duyulacak bir durum yok yani."

"Ne yapacaksın?" diye sordu Red.

"Howard'ı yanımıza alıp yurtdışına çıkabiliriz" dedim. "Harika bavullarımız var. Hiç kullanmadıgımız çok hoş, iri bir bavulumuz var. Howard'ı ona koyarız. Cesedi katılaşmadan tabii." Meseleyi acayip sogukkanlı hallediyordum dogrusu, başka türlü ifade edilemez.

"Bu iş hiç hoşuma gitmiyor" dedi Red gene.

"Aman bırak allahaşkına" dedim. Artık meseleyi tümden ben ele almıştım. Bütün ipler elimdeydi, bayagı da hoşuma gidiyordu. Yalnız biraz daha hızlı hareket etsek diyordum, ertesi gün pazardı, her yer ka-palı.olacaktı. Sersem Howard, Myrtle'la Michael'ı çaya davet etmişti bir de. Ne yapalım, gelmeyeceklerdi. Benim fikrim degildi çagınnak zaten. Ertesi sabah ilk iş evlerine ugrayıp Howard'ın beni dogum günü ertesi kutlaması olarak gezmeye götürecegini, çaya bir başka gün gelmelerini söylerdim. Daha sonra, Red'le ikimiz cesedi o güzelim domuz derisi bavula tıkarken hep "Ah, zavallı aptal Howard" diye düşündüm. Bavula pek güzel sıgdı; ikiye katlanmış olarak tabii.

27

Pasaportla oynayıp değiştirmek pek de öyle zor bir iş degil. Ho-ward'la benim iki ayrı pasaportla yolculuga çıkmayışımız iyi olmuştu bir bakıma. Tek pasaport almıştık, daha dokusu Howard'ın pasaportuydu, aynı sayfa Üzerinde ikimizin de fotografı vardı, ben Howard'ın karısı (/emme) olarak kayıtlıydım; Dışişleri Bakanlıgı damgası iki fotoğrafın da üzerine gelecek şekilde basılmıştı; ama çok küçük bir kısmı Howard'ın fotoğrafının üzerine rastlamıştı, içinde aslanla tek boynuzlu atın resmi, bir de DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI yazısı bulunan oval gibi şeklin sadece bir kıvrımı. Pazartesi günü Red'in Foto Beal-by'de pasaport için bir fotograf çektirip (siz beklerken fotogrufınız hazır) Howard'ın pasaportunun üçüncü sayfasına yapıştırması hiç zor olmadı; tabii önce Howard'ın fotografını sökmek gerekti. Nasılsa bir tek Manş Denizi'ni geçerken kullanacaktı, kimsenin uzun uzun ince-leyecegi yoktu, üstelik ikinci sayfadaki tanımlamalar biraz belirsiz oluyor, zaten Red'in de saçlan tıpkı Howard'ınkiler gibi kahverengi, aynı yaşta, yalnız birazcık boyu kısaydı.

Pazartesi sabahı bankada biraz zorluk çıkardılar, aslında zorluk çıkarmadılar da, o kadar parayı çekmek istemem herkesi biraz telaşlandırdı. Ama Howard'ın imzası vardı işte, ödememezlik edemezlerdi. karışmaya hakları yoktu, Howard'ın parası degil miydi, şimdi de haklı olarak ben alıyordum parayı. Müdürü görmem gerektiğini söylediler; ben de te^ar yurtdışına çıkacagımızı açıkladım. Müdür bu kadar büyük bir meblağı nakit olarak vermek konusunda i.kircikliydı, ben, "Bize ne” dedim, sorumluluğu ben alıyorum dedim. Müdür yurtdışına para

çıkarmalda ilgili yasalardan haberdar mıyım diye sorunca, "Evet hepsini biliyorum" dedim, sonra birden kafamda bir ampul yandı; parayla mücevher alacağımı, o yüzden de Howard'ın her şeyi bana bıraktığını söyledim. Neyse, telaş geçip mınldanmalar, ha öyle mi'ler bittikten sonra parayı bol sıfırlı banknotlar halinde verdiler, hepsini domuz derisi çantalardan birine koydum. Daily Window tek peni bile alamayacaktı.

Fransa'ya vardığımda sosyal konutlar komitesi mi, adı her neyse, oraya bir mektup yazmaya niyetliydim, artık evi istemediğimizi, kocamla birlikle yurLdışında yaşayacağımızı, TV ve mobilyaları falan onlara bıraktığımızı, isterlerse bir yaşlı emekliye filan, ihtiyacı olan birine verebileceklerini bildirecektim. Howard'ın hoşuna giderdi böyle bir hareket. Büyük eşyalar dışında aşagı yukarı her şeyi bavullara yerleştirdim, çekici de'sarı bir toz bezine sarıp bavullardan birine koydum. Red Howard'ın bavullarına Howard'ın giysilerini yerleştirdi, üzerine bayagı iyi oturuyordu giysiler. Niyetimiz bir süreliğine Paris'e gitmekti, Red Paris'i iyi bildiğini ve oldukça iyi Fransızca konuştuğunu söylüyordu; sonra da bir yerlerde bir villa falan bulacaktık. Her neyse, Red de en az benim kadar becerikliydi, telefonla milletlerarası bir konuşma yapıp Superbe mi ne diye bir otelde Monsieur ve Ma-dame Shirley adına yer ayırttı, hem de Fransızca konuşarak. Demiryolları bavulları taşımak konusunda hiç zorluk çıkarmadı, ama içinde zavallı Howard'ın oldugu bavulu taşırken epey terlediler. Folkestone'a giderken o bavul bagaj vagonundaydı, Manş Denizi'ni geçerken de bizimle birlikte gemideydi, beni deniz çok fena tuttu.

Fransa'da Boulogne'da gümrük görevlileri bagajımızla pek ilgilenmediler, Red büyük bavulla ilgili espri yapıp "İçinde ceset var" dedi, herkes buna çok güldü. Zavallı Howard'ın cesedi daha birkaç günlüktü, hava da soğuktu, ocak ayının sonundaydık, ama yine de kimsenin kuşkulanmayacagı bir şekilde bavuldan kurtulmamız gerekiyordu. Red Fransa'da, yabancı bir ülkede sayılmayız pek de diyordu, artık Interpol vardı, Scotland Yard'ın Sûrete'yle bir yıgın baglanusı vardı, falan filan. Kısacası dikkatli olmamız gerek diyordu.

Paris'te hava çok soguk ve nemli oldugu halde Paris'i, dükkanları filan çok sevdim gerçekten. Red eski haline kavuştu, şefkatli, sevimliydi.. Aslında bir suçumuz olmadıgını anlıyordu yavaş yavaş, benim vicdanım tertemizdi, tek sorunumuz, zavallı Howard'ın cesediydi. Oteldeki odamızda, bavulun içinde öylece duruyordu; arada bir Howard'ın, artık canlı olmasa da, ben Red'le birlikteyken yanımızda olması biraz ahlaksızlık gibi geliyordu bana. Çeşitli çözümler düşündük, oteli yakmak gibi sözgelimi; ama bir bakıma haksızlık olacaktı. Günün birinde Red'in aklına bir fikir geldi, fena degildi. Dedi ki:

"Şu Bilmemne sokağındaki dükkan var ya, antika filan satılan yer."

"Evet?"

"Kafur ağacından Çin işi bir sandık gördüm. Kocaman bir şey. Kilur her maddeyi korur. Kokusu da güzeldir. Gidip onu alalım."

"Tamam" dedim. Dükkana gittik, Red yaşlı dükkan sahibiyle Fransızca konuştu. Çok güzel oymalı, ejderhalarla kaplı kocaman bir sandıktı, ustaca işlenmişti. Büyüktü de, benim bavul kadar vardı. Zavallı Howard. Her neyse, Red pazarlıkla bin yeni franka aldı sandığı, aslında pahalı sayılmaz diyordu. Sandığı kamyona yükleyip otele getirdiler; oteldeki bütün görevliler, sandığı odaya taşıyanlar bile hayran oldular. Sonra kapıyı kilitleyip zavallı Howard'ın cesedini bavuldan yere boşaltuk. Artık Howard'a pek benzemiyordu; ama cesedi kafur sandığa yerleştirirken biraz üzüldüm, fenalaştım. Ceset sandığa rahat rahat girdi. Red sandığın hoş kiıfur kokusu konusunda haklıydı. Artık ceset yerini bulmuştu, yerleşecek bir yer bulmak için acele etmemize gerek kalmamıştı.

Neyse, sözü fazla uzatmayayım —zaten bütün hikayeyi kısa tuttum kabul edersiniz ki— Vienne diye bir ınnagın batı yakasındaki, Mont-morillon denen yere oldukça yakın bir kır evini bir yıllığına kiraladık. Bütün eşyalarımızı da yanımızda götürdük haliyle, bagajımızın en önemli iki parçası, Howard'ın cesedinin oldugu sandıkla benim bol sıfırlı İngiliz banknotlanyla dolu domuz derisi çantamdı. Sandığı tek başına bir odaya koyduk, evin çok odası var; hiçbirinde fazla eşya yok, ama tabii Howard'ın cesedini hep orada tutarnayız. Red diyor ki arkadaki büyük boş toprak parçasına tohum ekip zavallı Howard'ın cesedini de korkuluk olarak dikecekmiş; kargalar kısa zamanda işini bitirirlermiş. İnsanın tüylerini hafiften ürperten bir tasarı, ama aslında Ho-ward'la bir ilgisi kalınadı ki onun, bir ceset, o kadar. Belki Howard da böyle bir şeyden, kara kargalan ürkütüp tohumları korumaktan hoş-lanabilirdi.

Howard için gerçek bir üzüntü duymak benim için çok güç. Bazan onu özlüyorum, özellikle Red yüzünden, Red'in yolun on kilometre kadar aşağısında oturan Madame Crebillon diye bir kadınla kınştır-dıgından kuşkulanıyorum. Şu bizim çekici de o yüzden saklıyorum. Henri Fournier diye bir adam var, şarapla mı ne ilgili; çok güzel İngilizce konuşuyor, benim için her şeyi yapacağını söylüyor. Birine yakıştıysa ötekine de yakışır diyorum. Çünkü bekliyorum, Red modern dünyadan sıkıldığını, beni de yanına alıp dünyayı terketmek istediğini bir söylesin, bizim emektar çekiç gene işe yarayacak; cinayet dcgil, savunma amacıyla, tıpkı Howard'la oldugu gibi. Neyse, diyordum ki Howard için gerçek bir üzüntü duymam çok güç, çünkü istediği şeye kavuştu o, yalnız tabii ben yanında değildim. Howard aslında ölmek isteyen yakışıklı bir makineden başka bir şey degildi; Red'in dediğine bakılırsa günümüzün dünyası böyleymiş. Bu lafı fazla tekrarlarsa elime çekici almam gerekecek. Aslında kimseyi incitmek degil niyetim, tek istediğim dogru düzgün yaşamak, hayattan olabildiğince zevk almak. Eninde sonunda dünyaya bunun için geldik.

Artık hikayemi bitirdim; işte benim hikâyem bu. inanır mısınız, inanmaz mısınız, artık o sizin bileceginiz iş, beni ilgilendirmez. Birtakım insanlar Red'le benim hakkımda çirkin şeyler söylüyorlar, cinayet, hırsızlık filan gibi. Bu dedikodu nereden çıktı bilmiyorum, Has-tings Road Süpermarketinden bile çıkmış olabilir, dünya küçük ne de olsa. Ama ben size anlattıgım hikâyeden şaşmıyorum. Son sözüm, günümüzün dünyasını, hayatı filan kendine dert edenlere. Aslında benim sözüm sayılmaz, babamın sözleri; daha dogrusu onun da kendi sözleri degil, İkinci Dünya Savaşı sırasında bunları babama söyleyen bir on başının sözleri. Bu onbaşı babamlara tüfekle mi ne ilgili bir ders veriyormuş, biri demiş ki: "Onbaşım, sizce bu savaş ne kadar sürer?" Onbaşı da demiş ki: "Bol bol birayla tütün oldugu sürece ne farkeder?" Ben aslında ne biraya ne de tütüne o kadar meraklı degilimdir, ama adamın ne demek istedigini anlıyorum. Bu arada Howard askerligini yaptıgı sırada herkes pek iyi bir asker olmadıgını söylemişti. "Yeter ki bir asker gibi öleyim!" işte Howard bunu söyleyemedi, degil mi? Zavallı, sersem Howard.