“Evrenin doğuşu ve sonu ve diğer her şey üzerine dokunaklı bir çalışma. Hümanist Lightman rasyonellik ile ruhanilik ve gizem uyumuna yol verirken, Biliminsanı Lightman şeytanın avukatı rolüne bürünerek Yaratılış fanatiklerinin gözlerini felsefenin ışığıyla kamaştırıyor.”

The New York Times

*

“İlahi hareyle sarmalanmış, mucizelerle parıldayan bilimsel bir bakış açısı.”

The Washington Post

*

“Alan Lightman’ın Einstein’ın Düşleri gibi bir şaheser daha yazması pek olası görünmüyordu ya, Bay Tanrı’da nükte, hayal gücü ve aşkın güzellikle başardığı açık.”

Anita Desai

*

“Tanrı’nın evreni nasıl yaratmış olabileceğine dair nükteli ve çok hoş bir açıklama... Eğer Yaratan’da bilim ve inancın birleşebileceğine inanıyorsanız bu kitap tam size göre.”

Boston Globe

*

“Eğlenceli, zeki ve usta işi... Bay Tanrı, nihayetinde bilimi, insani öğeleri sadece materyalizme indirgemeden zirveye koyan harika bir bilim-inanç tartışması sunuyor.”

Catholic Books Review

*

“Lightman; zaman, uzay, madde ve hayatın kökenleri üzerine müthiş bir fabl yazarak Yaratılış üzerine ortaya atılan onca zırvaya şahane bir

kontra çıkarıyor.”

Nature

*

“Bu harika roman, okuru, evrenin Büyük Patlama’dan başlayıp hazin sonuna dek süren, yaşamın ortaya çıkışıyla doğan kaçınılmaz sorularla bezeli, neşeli bir yolculuğa davet ediyor.”

Erome Friedman, Nobel Ödüllü Fizikçi

BAY TANRI

Yaratılış Üzerine Bir Roman

Alan Lightman

Çeviren: Algan Sezgintüredi

BAY TANRI

ALAN LIGHTMAN

Özgün Künye: Mr G

Copyright © 2012, Alan Lightman

AYLAK KİTAP

© Her hakkı mahfuzdur.

Bu eserin tüm hakları Akçalı Ajans aracılığıyla satın alınmıştır.

Çeviri: Algan Sezgintüredi

Düzelti: G. Mine Olgun

Kapak İllüstrasyonu: Sedat Girgin

Grafik Tasarım: Aylak Kitap

1. Baskı, Ağustos 2012

Aylak Kitap: 13

AYLAK KİTAP

Albay Faik Sözdener Sk.

Benson İş Merkezi No:21/2

Kadıköy / İstanbul 34710

Tel: 0 216 418 27 02 (pbx) Faks: 0 216 414 34 42

www.aylakkitap.com

aylakkitap@aylakkitap.com

BAY TANRI

ALAN LIGHTMAN

Bu kitap kardeşim Ronnie Lightman’a (1951–2010) adanmıştır.

Bu kitap, kurgusal bir çalışmadır.

İsimler, karakterler ve yerler ya yazarın hayal gücünün ürünleridir ya da tamamen kurgusal gereklilik çerçevesinde kullanılmışlardır.

Gerçek kimselere, olaylara ve yerlere benzerlikler tamamen tesadüfidir.

Zaman

Hatırladığım kadarıyla, evreni yaratmaya karar verdiğimde şekerlememden yeni uyanmıştım.

Pek bir şey olmuyordu o zamanlar. Hatta zaman bile yoktu henüz. Uzay da. Boşluğa baktığınızda kendi düşüncenizden başka hiçbir şey göremezdiniz. Yıldızları yahut suyu veya rüzgârı hayal etmeye kalksanız, kafanızdakilere doku veya şekil biçemezdiniz.

Yoktu hiçbiri. Pürüzsüz, pütürlü, macunsu, keskin, dikenli, kırılgan... Bu tür nitelikler dahi anlamdan yoksundu. Hemen her şey, bir ihtimaller hareketsizliği içinde uykudaydı. Canımın istediğini yapabileceğimi biliyordum. Sorun oydu zaten. Sonsuz olasılık demek, sonsuz kararsızlık demekti. Sonunda neye benzeyeceğini kestiremediğim şu ya da bu yaratılış şeklini düşünmeye kalktığımda kaygıya kapılıyor, gidip yatıyordum. Ama bir an geldi ve... Kuşkularımı bir kenara tam atamamakla birlikte, en azından şansımı denemeyi becerdim.

Neredeyse anında Penelope Teyzem’in, ne demeye böyle bir şeye kalkıştığımı sorduğunu duydum. Boşluk bu haliyle bir tarafıma mı batmıştı? Evet, evet, elbette, dedim ama... Fena batırabilirsin her şeyi, dedi teyzem. Rahat bırak çocuğu, dedi Deva Eniştem. Tüm tatlılığıyla geldi, bana arka çıktı. Teyzem, lütfen ne yapıp yapamayacağımı söyleme bana, diye tersledi eniştemi. Ardından dönüp sert bakışlarını bana dikti. Her zamanki gibi taranmamış, karmakarışık saçları kocaman omuzlarına dökülüyordu. E, dedi ve bekledi. Penelope Teyzem’in bana sert bakmasını hiç sevmezdim. Sonunda, yapacağım galiba, dedim. Ölçülmemiş varoluşun sonsuz çağlarından bu yana aldığım ilk karardı ve bir şeye karar vermek, daha doğrusu bir şeyin yapılacağına dair bir karar vermek, değişimin eşiğine varmak iyi geldi. Hiçliğin yerine bir şey koymayı seçmiştim. Bir şey, hiçlik değildi. Bir şey, her şey olabilirdi. Zihnim coştu. O andan itibaren bir gelecek, bir şimdi ve bir geçmiş olacaktı. Bir “hiçlik” geçmişini bir “bir şey” geleceği izleyecekti.

Zamanı yaratmıştım bile. Kasten değildi ama. Eyleme geçme, bir şeyler yapma, oluşların biteviye yokluğuna son verme kararım zamanı gerektirdiği için yaratmıştım zamanı. Bir şey yaratmaya karar vermekle, şekilsiz ve sonsuz boşluğa bir ok, gelecek yönünü işaret eden bir ok yerleştirmiştim. Artık bir öncesi ve sonrası, süreklilik arz eden bir ardışık olaylar akışı, geçmişten geleceğe bir hareket, bir başka deyişle zamanda bir yolculuk söz konusu olacaktı. Zaman mecburen ışık ve karanlıktan, madde ve enerjiden hatta uzamdan önce gelmişti. İlk yaratımımdı zaman.

Bazen bir şeyin yokluğu, var olana dek fark edilmez. Zamanın icadıyla birlikte, şekilsiz bir pıhtıda birbirine gömülü bekleyen olaylar şekillenmeye başladılar. Artık her olay, kendini diğer tüm olaylardan ayıran bir zaman zarfına girebilecekti. Her eylem, her düşünce hatta en ufak, en önemsiz bir oluş dahi zamanın içinde tamamen sıralanabilecek ve yerleştirilebilecekti. Mesela çok uzun süreden beri uyuduğumu fark ettim. Ve yakınımdaki –henüz uzamı, mekân kavramını yaratmadığımdan şu kadar yakınımda diyemiyordum– Penelope Teyzem’le Deva Eniştem de uyuyorlardı; güçlü horultuları birbirlerinin üzerine şeyler misali biniyor, sağa sola dönüşleri, mırıldanışları zamanda yer buluyordu. Biteviye atışmalarıysa artık uyanıklık anlarıyla tanımlanabilirken, işbu anlar da uyku dönemleri arasına girebiliyordu. Uyuyarak ne kadar zaman harcadığımı düşünmeyi reddettim. Hoş bir belleksizlik, bir baygınlık, sonsuz bir hissizlik içinde uyumuştuk hepimiz. Pek çok bakımdan yapılandırılmamış Boşluğun lüksünde, eylemlerimizden sorumluluktan muaf keyif çatmamış mıydık? Evet, sorumluluktan muaf diyorum. Çünkü zaman olmayınca, eylemlerin karşılıkları, sonuçları olmaz. Zaman olmayınca, kararların açılım ve etkilerini düşünmeye gerek olmaz. Rahat bir Boşlukta sorumluluktan uzak sürüklenmiştik hep.

Diyeceğim, teyzem, artık zaman bilincine sahip olduğumuz anlaşılınca söylenmeye başlamıştı. Dedim sana, batıracaksın işleri diye. Enişteme, sanki yaptıklarımı teşvik etmiş gibi sert bir bakış attı ve ardından yakın geçmişte yaptıklarının ve yapmadıklarının mutsuz bir dökümünü çıkarmaya girişti. Ardından, yakından bir önceki geçmişe geçti ve sonunda eniştem durması için yalvarana kadar saymayı sürdürdü. Geçmişle geleceği asla yaratmamalıydın, dedi. Mutluyduk böyle. Bak, şimdi mutluyuz yerine mutluyduk demek zorundayım. Oysa önceden... Ah! Al işte. Her şey aynı anda olurken çok daha iyiydi. Geleceği düşünmeye katlanamıyorum. Geleceğe karşı sorumluluğumuz olduğunu düşünmüyor musun, deyiverdim. Yaratabileceğim her şeye ve her varlığa karşı? Zırva, diye çemkirdi Penelope Teyzem. Ne saçma bir önerme! Henüz var olmayan ve koca fikirlerini kendine saklarsan asla var olmayacak şeylere karşı hiçbir sorumluluğun yok! Ama çok geç artık, diye devam etti. Zamanı hissedebiliyorum çünkü. Geleceği hissedebiliyorum. Bildik hallerinden birine büründü ve Boşluk, hoşnutsuzluğuyla bükülüp zonkladı. Eniştem usulca okşadı teyzemin saçlarını. Bildim bileli ilk defa eniştemin dokunuşuna karşılık verdi teyzem. Homurdanmaları azaldı. Çok geçmeden saçlarının taranması gerektiğini fark etti ve bu, bir şeylerin, muhtemelen en iyisinin, başlangıcıydı.

Boşluk

Zaman, bazı dönem ve aralıklarda damladı. Bazılarında coştu, geleceğe bodoslama aktı ve ardından frene bastı, yavaşladı ve yine damlamaya döndü. Zamanı yaratırken, daima aynı tarzda mı aksın yoksa durup kalksın mı, karar vermemiştim. Ama mesele bundan daha belalıydı. Henüz saatleri yaratmadığımdan, zamanın pürüzsüz akışıyla durup kalkışlı akışı arasındaki farkı kestirmek mümkün değildi. Zamanı ölçecek hiçbir şey yoktu ortada. Hatta belki zamanın geçişi gözlemciye göreli olmalıydı. Ya da belki sadece algıdan ibaret kalabilirdi. Başlangıçta hiçbirimiz zamanın aktığından emin değildik. Olasılıklardan herhangi birine bağlanmak gelmedi içimden –zaten bu haliyle epey kafa patlatıyordum– ve zamanın dokusuna ileri bir tarihte karar vermeye karar verdim.

İster pürüzsüz ister kesintili olsun, zamanın yaratılışı Boşluğu çoktan değiştirmişti. Zamandan önce, Boşlukta hareket etmiyor, tümünü birden aynı anda yaşıyorduk. Daha doğrusu, Boşluk varlıklarımıza yapışıyor, Boşluk düşüncelerimizi kapsıyor, Boşluk bizim var olan bir şeyliğimize karşı hiçliği oluşturuyordu. Zamandan sonraysa, Boşluk, sonsuz ve değişmez olarak kaldı ama artık içinden geçilebiliyor, düşünülebiliyor; belli bir anda Boşluğun belli bir yerinde, başka bir andaysa başka bir yerinde bulunulduğu söylenebiliyordu. Boşlukta yön veya yer belirleyici tabelalar, işaretler bulunduğundan değildi –Boşluk tümüyle pürüzsüz, boş ve şekilsizdi– ama ilke temelinde böyle belirli yerlerin varlığını ve bir zaman dilimi dâhilinde birinden diğerine gidebileceğimizi anlıyorduk. Ve Boşluğun boş, bomboş olmasına rağmen çeşitli anlarda kısa süreliğine görünüp kaybolan vasıflar –incecik perdeler, peçeler, tüller, hiçlik vadileri– çarpıyordu gözümüze. Bu tür ele geçmez, uçucu yapılar; birbirleri üzerine yığılmış, birbirlerine tamı tamına oturamayan hiçlik katmanları arasındaki çatlaklardan çıkıyorlardı. Kaçıp giden bu biçimler, içlerinden birine yöneldiğiniz anda yitip gitmekle birlikte, anlık bir rota, hayalsi bir varış noktası, Boşluğun tüm şekilsizliğinden anlık bir kopuş sağlıyorlardı.

Avuçlar dolusu zaman harcadım Boşlukta gezmek için. Tüm boşluğuna rağmen Boşluk, sonsuz olasılık kuyularıyla durmadan çağırıyordu beni. Uzun süreler boyunca belli yönlerde gittim, hiçlik buharları arasından geçtim; derken aniden yeni alanlar keşfetme arzusuyla sağa veya sola dönüp bir başka yönde yine upuzun yolculuklar yaptım. Arada gerisin geri döndüm; yine uzun, upuzun süreler boyunca geldiğim yöne, bir boş yerden diğerine gittim. Genellikle kafamda bir yer belirlemiyor, sadece zamanın Boşluğu nasıl dönüştürdüğünü anlamaya yönelik doğal içgüdümü takip ediyordum. Bazen kendi kendime oyunlar uyduruyor, yolumu kaybetmiş gibi yapıyor ve bulunduğum konumu doğamdaki bilgimden değil, çeşitli yönlerde geçirdiğim zamanı tahmin ederek ve geometrik hesaplar yaparak saptıyordum. Bir defasında çapları peyderpey artan dairelerden mamul, daha önce geçtiğim yerlerin yakınlarından geçen bir burgaç çizdim; esasen Boşluk aynıydı ama her tekrarımda hiçlikte zamansal sıçramalara bağlı minnacık değişiklikler yaratıyordum. Bazense hepten duruyor; Boşluğun sessiz güzelliğini, sükûnetini, hiçliğin uçsuz bucaksız sütun ve tırabzanlarını hayranlıkla seyre dalıyordum. Uzay henüz var olmadığından, bu turlarımda katettiğim mesafeyi asla tamı tamına bilemedim ama geçen muazzam miktarda zamanın farkındaydım. Kimi zaman teyzem veya eniştem, Boşluğun dalgalı peçelerinden birinin ardında görünüyordu; birbirimizi gördüğümüze şaşırıyor, selamlaşıyor ve kendi yollarımıza gidiyorduk. Bir önce ve bir sonra gerektiren bu tür tesadüfi karşılaşmalar zamanın yaratılışından önce hiç gerçekleşmemişti.

Boşluktaki uzun gezintilerimin hoş olduklarını söyleyebilirim. Hareket etmek, bir yerden diğerine gitmek hoşuma gidiyordu. Harekette, varlık ve oluşa dair güçlü bir yoğunluk hissediyordum. Ayrıca Boşluğun, ben içinde gezerken bir toplaşma tarzı vardı; hiçlik buhar ve bulutları gittikçe daha fazla üzerime yapışıyor, kalınlaştıkça kalınlaşan yumuşacık bir giysiyle örtüldüğüm hissiyle dolup taşıyordum. Boşluğun toptan ve hepten boşluğunu göz önüne alarak, içini düşüncelerimle doldurma yolunu seçtim ve bu düşünceler yol tabelalarına dönüştüler. Mesela, çemberin çapa evrensel oranı, yani π sayısı fikri işte şurada düşmüştü aklıma. Ta şurada renk yelpazesi kavramını oluşturmuştum. Falan filan. Boşluk düşüncelerime zarif bir yuva sağlıyordu. Fikirlerim için oyun alanımdı.

Bir de müzik vardı. Boşluk en baştan beri düşüncelerimin müziğiyle titreşmişti ama zamanın varoluşundan önce seslerin tümü hep birden, sanki yüz bin nota aynı anda çalınıyormuşçasına duyulurdu. Şimdiyse bir notayı diğerinin ardından duyabiliyor, ses şelalelerini, arpej ve kaymaları dinleyebiliyorduk. Melodileri duyabiliyorduk. Ritimleri ve zamanda toplanıp güzelim ses katmanlarında açılan ölçülü dizileri duyabiliyorduk. İkilileri, üçlüleri ve aksak ritimleri... Boşlukta hareket ettiğimizde hepimiz –Penelope Teyzem, Deva Eniştem ve ben– Boşluğun muazzam sesleriyle, yumuşacık, melodik ve coşkun yırtılışlarıyla kendimizden geçiyorduk.

Müziğin çoğunu sabit frekans tempolu bir gam üzerinde yarattım. Genelde 21/12 oran kullandım; çünkü bu sayının üssel kuvvetleri ufak tam sayıların 3:2 yahut 4:3 gibi oranlarına en yakın geliyordu. Bu gamlar üzerinde temellendirilmiş akorları dinlemek hoşuma gidiyordu. Ama çeyrek tonlu tempolarla, armonisizlerle ve hatta değişken ritimlerle de deneyler yaptım ve iki ayrı nota aynı anda seslendirilmediği sürece bunlar da güzel müzik ürettiler. Her tonda armoniklerin şiddetlerini değiştirmek suretiyle, sonsuz çeşitte ses yarattım.

Her yer ve anda müzikle sarmalanıyor, müziğe boğuluyorduk. Bazen müzik şiddetle kabararak taşıyordu. Bazense minnacık adımların en yumuşaklarıyla, Boşlukta uçuşan bir peçe zarafetiyle ilerliyordu. Müzik, varlıklarımıza, geçmişteki boşluk parçaları misali yapışıyordu. İçimize giriyordu. Müziği ben yaratmıştım ama şimdi yaratan müzikti; varlığın tümlüğünü yükseltiyor, yeniden yapıp biçimlendiriyordu.

Uzay

Yapmak istediğim bir sürü şey vardı kafamda. Ama maddeyle deneyimim yoktu; haliyle bunları sadece işlev yahut nitelikleriyle düşünebiliyordum: zamanın niceleşmesi, iletişim, ışık, barınak, vesaire. Çok geçmeden, soyutlamalardan yoruldum. Dokunmak ve hissetmek istiyordum. E, çok uzun süredir uyuyordum. Buna, ilgimi çekecek yeni bir şey, bir uğraş hatta belki beni eğlendirecek ve şaşırtacak başka varlıklar gereksindiğimi de ekleyebilirim. Hem canlı hem cansız icatlara yönelik fikirlerim; maddi, somut varlık, alan ve hacim gerektiriyordu. Bunlar içinse uzayı yaratmam lazımdı.

Uzay, tek seferde değil; en, boy ve derinlikte peyderpey büyüyerek yorucu bir süreçte ortaya çıktı. (Değişik sayılarda boyut denedim. İki boyut gereksizce kısıtlayıcı hatta boğucu görünürken, dört ve fazlası lükse kaçacağımı ve ufak nesneleri kaybedebileceğimi düşündürdü. İlk denememi üçle yapmam gerektiğine karar verdim.) Yanlış hatırlamıyorsam, uzay önce aklımda sessizce oturan minnacık yuvarlak bir kabarcık kılığında belirdi. Derken azıcık boydan uzadı ve uzarken tiz mi tiz bir ses çıkardı. Evren bir süreliğine minnacık bir elipsti. En ve derinlik, sabırsız tıkırtılar çıkararak yavaştan boya yetişmeye başladılar. Küresellik tekrar kuruldu. Derken bir iç çekiş ve gümbürtü eşliğinde, üç boyutun üçü birden aynı anda açıldılar ve Boşluğa yayıldılar.

Evrenim varlığa kavuşmuştu! Başta minicik ama güzeller güzeli bir küreydi. Yüzeyi ipeksi ve pürüzsüz ama alabildiğine sağlamdı. Parıldıyordu. Hafifçe dönüyordu ve enerjiyle titreşiyordu. Enerjisiz, uzayı yaratamayacağımı kavradım. Bu ikisi birbirine, sanki biri diğerine biçim veriyormuş gibi ayrılamazcasına bağlıydı. Enerji uludu ve ipeksi duvarları yıkmaya çabaladı ama her şey (ben, teyzem ve eniştem hariç) bu duvarların içinde olduğundan ve vardan hiçe geçmek matematiksel ve totolojik açıdan mümkün olmadığından duvarları aşamadı. Duvarların dışında sadece Boşluk kalmıştı. Enerji, kaçılamazdan kaçmaya yönelik sürgit mücadelesi dâhilinde muazzam sıcaklıklara yükselerek kaynadı, köpürdü, duvarları zorladı, şekillerini çeşitli yönlere doğru bozdu. Ardından, çok bozulmuş pozlarda surat asıp uzayı germeye, çap ve çemberleri bükmeye, uzayın matematiğini çarpıtmaya girişti. Şiddetli gerilim ve baskıya yanıt veren geometri kendi kulak delici homurtusunu koyverdi ve ikisi –enerjiyle geometri– naralar atarak kapıştılar. Önce uzayın düzlem ve çıkmaları kaba kuvvetle enerjiyi yere indirdi; ardından enerji karşı saldırıya geçerek uzayın mimarisinin şeklini değiştirdi. Çarpışma devam ederken, minik evren küresi tedirgin edici bir hızla şişmeye başladı.

Genleşen küre, nadiren yaptığı üzere saçlarını taramaya dalmış Penelope Teyzem’i çarparak devirdi. Enişteme, her zamanki gibi dram dozunu abartarak, kurtar beni, diye haykırdı. Eniştem hemen el uzatıp doğrulttu teyzemi. Neydi o, diye bağırdı teyzem. Bu ne küstahlık! Ardından enişteme teşekkür dahi etmeden Boşlukta uzaklaştı. Boşluğun katmanları arasında gözden yittikten sonra bile söylenmelerini duydum. Yediği halta bak, diyordu. Sonu yok bunun; hiç yok. Sonu yok bunun. Sonu yok...

Bu arada evrenim büyüdükçe büyüyordu. Yaratılmıştı ya artık, galiba alabildiğine şişkolaşmaya kararlıydı. Bir tane daha yapmaya karar verdim. Bu seferkini, varlık bulur bulmaz, sırf ufacık bir fiskenin ne gibi değişiklikler getirebileceğini görmek adına, azıcık çimdikledim. Ufak küre başta önceki gibi genleşti ama bir süre sonra genleşmesi durdu; kısa süreliğine dengede kaldı ve ardından sıkışmaya, ufaldıkça ufalmaya başladı ve minnacık bir noktacığa dönüşene kadar küçüldü. Derken belli belirsiz bir patlama sesiyle hepten yok oldu. Bayılmıştım buna. Başka evrenler yaptım. Her birinde farklı bir çeşitleme denedim. Bazılarını azıcık yana eğdim. Bazılarına azıcık hızlı dönüş kattım. Kimini yaratılış anında sıkıştırıp bir damla enerji ekledim. Hatta bazısında sırf neler olacağını görmek için boyut sayısını değiştirdim; dört, altı, yedi boyut yarattım. Sonra, mesela 13,8 gibi kesirli boyutları neden denemeyeyim, dedim. Bazı evrenler, başlangıç şartlarını sürdüremediklerinden hiç var olamadılar. Bazıları varoluşa ürkütücü miktarda enerjiyle dalıp tükendiler. Kimi daha en baştan itibaren halsiz kalırken, bazıları tiz titreşim ve sarsıntılarla Boşluğa yuvarlandılar. Evrenlerden bir tanesi ebat bakımından sabit kaldı ama dönüş hızı arttıkça arttı ve sonunda ortasından yarıldı. Birkaçı genleşti, ardından neredeyse hiçe kadar daraldı, tereddüt etti ve tekrar, köpüklü bir doğum misali genleşti. Ardından döngünün tümünü tekrarladılar; sonu gelmeyen doğum, yıkım ve tekrar doğum dizileri içinde genleştiler, büzüştüler, genleştiler, büzüştüler...

Bir süre sonra, her yanda muazzam sayıda evren uçuşmaya, eksenleri etrafında dönmeye, zonklamaya, dehşetli hızlarda genleşip büzülmeye başladı. Teyzem ortalıkta yoktu. Çabama anlayışla yaklaşan Deva Eniştem kendini sakınmak için çömeldi. Çok geçmeden, kaçınılmaz göründüğü üzere, evrenlerin bazıları çarpışmaya başladılar. Her çarpışma feci patlamalarla son buldu; dünya parçaları, boyut kırıkları, enerji kırıntıları Boşluğa savruldu.

Bir evren mi yoksa bir sürü evren mi yaratmam gerektiğini doğru dürüst düşünmediğimi fark ettim. Daha tedbirli davranmalıydım belki. Tek bir evren, çarpışma olasılıklarını ortadan kaldırıyordu ama öte yandan sıkıcı olabilirdi. Tek evrenin tek gerçeği olurdu. Çok evreninse çok gerçeği... İki seçimin de avantaj ve dezavantajları vardı.

Oturdum, kendimi toparladım ve meseleyi düşünmeye başladım. Enine boyuna düşündüm. Tüm düşünceleri zihnimde akışa bıraktım. Boşluğu soludum. İçeri, dışarı. Boşluk aldım içime, boşluk üfledim. Yavaşça sakinleştim. Boşluğa bir sükûnet yayıldı. Teyzemle eniştem birlikte ağır tempoda dans eden iki minik ışık noktası halinde göründüler; onların üzerine de bir huzur çöktü ve Boşluk iç çekti, duruldu ve çözülen zamana yayıldı. Nefes alıp verdikçe sadece Bir tane evren bulunması gerektiğine karar verdim ve yarattığım sayısız evren soldu, çözüldü ve geriye tek bir evren kaldı.

Ardından düşünmeye devam ederken kuantum fiziğini yaratmaya karar verdim. Mantığı ve berrak tanımlamaları şiddetle takdir etmeme karşın, varoluşun keskin kenarlarının, sipsivri köşelerinin azıcık yumuşatılması gerektiğini hissediyordum. Yaratımlarımda azıcık sanatsal muğlaklık, bir parça ölçülü dağınıklık istiyordum. Belki kuantum fiziği kendi kendini icat etmiştir. Matematiksel açıdan muhteşemdi yalnız. Sağlamdı ayrıca. Kuantum fiziğini yaratır yaratmaz tüm nesneler –o sırada sadece zihnimde yer almalarına rağmen– kabardılar ve belirsiz konum pusuna büründüler. Kesinliklerin hepsi ihtimallere dönüştü ve düşüncelerim, evet ve hayır, sert ve yumuşak, açık ve kapalı gibi ikiliklere çatallandı. Artık şeyler aynı anda ötede veya beride olabilirlerdi. Tek, Çok’a dönüştü ve koskocaman bir belirsizlik battaniyesi Boşluğu sardı. Kulak kabarttığımda, Boşluğun her yanından milyar kere milyarlarca minik tıkırtı ve hışırtıyı, olmayı bekleyen yeni evrenlerin seslerini duyabiliyordum. Kuantumun icadıyla Boşluktaki her bir nokta yeni bir evren olma potansiyeli kazanmıştı ve bu potansiyel görmezden gelinecek gibi değildi. Zamanı ve ardından uzayı yaratmam bir evreni mümkün kılmıştı ve Boşluğun köpüğünde yuvalanan bu mümkünlük tek başına sonsuz sayıda evreni varoluşa getirmeye yeterliydi. Çok geçmeden, boşlukta yine yeni evrenler uçuşmaya başladı. Sadece Bir tane olmalı kararımı gözden geçirdim. Daha doğrusu, kuantum fiziğini yaratışım Çok’u gerektirdi. Boşluğa göz atarak, özgün evrenimi, ilk yaptığımı aradım. Ama maalesef uçuşan milyarlarca zonklayan kürenin, şişik elipsin, enerjiyle çağıldayarak topaç misali dönen kozmosun arasında çoktan yitmişti. Boşluk keskin çığlıklarla, gümbürtülerle, patlamalarla sarsılıyordu.

Penelope Teyzem’le Deva Eniştem saklandıkları yerlerden zamanla çıktılar. Deva Eniştem, uçuşan kürelere orta şeker bir bıkkınlıkla bakarak, boş durmamışsın, dedi. Yerinde olsam hiçbirine bağlanmazdım. Hayal kırıklığına uğrarsın sonra. Eniştemin yorumunu öğüt saydım. Genleşen kürelerden birkaçına çoktan sevdalanmıştım bile.

Ne var bu şeylerin içinde, dedi Penelope Teyzem. Uzay, dedim cevaben. Eh, dedi. Madem artık uzayımız var, bir sandalye rica edeyim. Çok uzun zamandır ayaktayım. Hemen Penelope Teyzem’e bir sandalye yaptım. Yarattığım ilk somut maddeydi o sandalye. Üç kıvrık bacağı ve sekizgen bir sırtlığı vardı ve üzerinde rahat oturulacak ama çok fazla rahat edilmeyecek şekilde tasarlamıştım. Teyzem hiçbir yoruma girmeden oturdu sandalyeye.

Çok daha fazlası bekliyordu beni. Daha fazla madde yapmak istiyordum. Galaksiler ve yıldızlar yapmak istiyordum. Canlı yaratıklar ve zihinler yapmak istedim. Ama o an oturdum ve düşünmeye başladım ve yaptığım bomboş ama titreşip duran evrenleri hoşnutlukla seyre daldım.

Boşlukta Bir Yabancı Beliriyor

Derin düşüncelere daldım. Düşündüm. Düşünüyorum. Düşüneceğim.

Kafamı diğer düşüncelerden tümüyle arındırmama rağmen, uçuşup duran yeni evrenlerin farkındaydım. Zonklayan küreleri, aralarındaki hacim ve alanları hissediyordum. Daha önemlisi, şimdi Boşluğa yayılmış uzayın potansiyelini hissedebiliyordum. Derin düşünce halimdeyken, artık zamandan ve şekilden yoksun bir Boşlukta değil, uzay ve zamanla mozaikleşmiş bir Boşlukta sürükleniyordum. Boşluk, ihtimallerle parıldıyor; her minnacık hacim sonunda yaratabileceğim mümkün her şeyin bulutsu bir biçimiyle titreşiyordu. Bir basınç, bir ağırlık, alçak bir mırıltı söz konusuydu. Boşluğun yanı sıra kendimi de değiştirmiştim. Varlığımın içinde, her bilinç seviyesi binlerce bilinç seviyesiyle çarpılarak çoğalmışçasına, her mümkün eylem binlerce başka mümkün eyleme çatallanmışçasına muazzam bir açılım vuku bulmuştu. Yeni kuantum gerçekliğiyle birlikte, her varoluş noktasında mevcut, her biri sonsuz bir ihtimaller zincirine çıkan, kendi sonuçlarına haiz inanılmaz sayıdaki mümkün karar ve ihtimali coşkuyla fark ediyordum. Bundan böyle, bir şey yaratmaya karar verdiğimde sadece o şeyi yaratmakla kalmayacak, o şeyin akla gelebilecek tüm çeşitlemelerini, kendi ihtimalleriyle birlikte yaratmam gerekecekti. Varoluş artık çokluktu, çeşitlilikti. Bu yeni duygu ve gerçekler nahoş değillerdi ama belli seviyede bir uyum sağlama ve hesaba katma gerektiriyorlardı.

Derin düşüncelerimden nihayet sıyrılıp kendime geldiğimde, yanı başımda dikilen bir yabancı buldum. Hemen arkasındaysa, tombalak, tıknaz ve sırıtışı yüzünde donakalmış görünen bir başka yaratık vardı. Varoluşun uçsuz bucaksızlığında ben, Penelope Teyzem ve Deva Eniştem’den öte hiç kimse olmamıştı daha önce. Konuşacak başka bir varlık bulmak hoşuma gitmişti ama yaratmadığım şeylerle tanışmaya alışık değildim.

“İyi günler,” dedi yabancı. “Bu deyişi kullanmamı mazur görürseniz... Gelecekteki yaratımlarla birlikte ortaya çıkacak çünkü.”

“Sizi davet etmemiştim buraya,” dedim.

Yabancı, yorumumu anladığını ama özür dilemediğini belirten bir tavırla kafa salladı. Uzun boylu ve zayıftı; duruşunda hem rahatlık hem resmiyet vardı. “Pek şeker bir varoluşunuz var burada,” dedi. “Yakın zamanda gezdim bu diyarları; şahane bir huzur sunuyorlar. Herhalde burada mümkün mertebe uzun, hatta belki ebediyen kalmak istiyorsunuzdur.” Sesi zihnime teyzemle enişteminkiler gibi değil, Boşluktan gelen bir meltem gibi işledi. Boşlukta çağlardan, çok uzun çağlardan bu yana hiç esinti yoktu oysa.

“Size gıpta ettiğimden değil,” dedi yabancı. “Ama müthiş rahat şartlarınız var doğrusu.”

“Fazla rahat,” dedi arkada sırıtan yaratık.

“Haddini aşıyorsun, Bafomet,” dedi yabancı. Yaratık aniden feci sert bir darbe yemişçesine inledi, ardından uzun boylu yabancıyı üç defa eğilerek ve yüzündeki sırıtışı hiç silmeden selamladı.

Yabancı, bakışları üzerimde, “Bafomet’in kusuruna bakmayın,” dedi. “Yoldaşlığı iyidir.” Durakladı. “Şu boşluğu düşünüyordum,” dedi. “Kendisine dair algımızdan bağımsız bir varlığı yokmuş gibi duruyor. İlginç malzeme. Kişiye hoş ya da nahoş, güçlü yahut zayıf gelebilir ve nasıl geliyorsa gerçekliği o olur. Zihnin kendi yeri var, değil mi? Mesela müziği ele alalım. Gayet hoş. Tebrik ederim sizi. Bir süredir dinliyor ve beğeniyorum. Ancak bir başka zihne, bir başka bilince, diyelim ki nahoş gelebileceği akla aykırı mıdır acaba?”

“Şahsen hiç sevmiyorum müziği ben,” dedi Bafomet ve hızla yine selam verip sırıttı.

Yabancı, yaratığa sert bir bakış attıktan sonra tekrar bana döndü. “Ama size sormak istediğim daha ciddi bir soru var,” dedi. “Bir şeyin hem kendisinin hem zıddının doğru olması mümkün müdür sizce?”

Gelivermelerinden irkilmeme rağmen, yabancıdan etkilendiğimi, hatta büyülendiğimi fark ettim. Sorusunu yanıtlamaya karar verdim.

“Rasyonel bir düşünce sisteminde, bir şeyin hem kendisi hem zıddı doğru olamaz,” dedim. “Ama rasyonel düşünceler sadece rasyonel düşüncelere yol açar. Oysa irrasyonel düşünceler...”

“Yeni deneylere yol açar.”

“Evet,” dedim. “Aklım hem rasyoneli hem irrasyoneli alıyor. Ama belli şeylerin mantıksal tutarlılıkları, haliyle rasyonellikleri olması şart.”

“Kesinlikle,” dedi yabancı. “Matematik gibi. Ama mantıksal tutarlılık yanıltabilir. Matematikte bile bazı teoremlerin doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanamaz. İlginç, değil mi?”

“Mesele bu değil ama. Matematiğin sınırları dâhilinde kanıtlansın yahut kanıtlanmasın, her matematiksel teorem ya doğrudur ya yanlıştır.”

“Öyle, öyle,” dedi yabancı. “Sohbet edebildiğimizi görüyorum sizinle.”

Biz konuşurken, Bafomet acımasız sırıtışıyla bizi izleyip taklalar, perendeler atıyordu. Efendisi hiç aldırmıyordu yaptıklarına.

“Kesin öyledir diyemem ya,” dedi yabancı, “bence siz rasyonelde daha akıcısınız. Çekiciliği bariz elbette. Ama irrasyonel çok daha büyük bir, nasıl demeli... gücün uygulanmasına olanak tanır. Hedefiniz buysa tabii. Şu anda gücünüzü uygulamaya ihtiyaç duyar görünmüyorsunuz.”

“Her bir durumun gerektirdiği ölçüde ve büyüklükte güç kullanmayı yeğlerim ben,” dedim. “Ama lazımsa sonsuz güce sahibim.”

“Bir ara göstermenizi isterdim doğrusu.” Yabancı yaklaştı biraz. “Ama gücün hedefi, şiddetinden daha ilgi çekicidir. Söyleyin bakalım: Amaç aracı her daim haklı kılar mı? Yoksa hedeflerinize ulaşmaya çabalarken, belli bir fedakârlık ve bedel seviyesinde, ötesine geçmeyeceğiniz bir sınır çizer misiniz?”

“Genel anlamda ele alamam bu soruyu.”

“Ah, mutlak ilkelere inanmıyorsunuz demek. Düşündüğümden çok daha iyi geçineceğiz sizinle. Verdiğiniz yanıt, kimi durumlarda amacınıza ulaşmak için her türlü bedeli ödeyebileceğinizi ima ediyor. Duruma göre. Evet. Bu, kişinin kendi hakkında bilmesi önem taşıyan şeylerdendir.”

Yabancı, bakışlarını benden ayırıp boşluğa çevirdi. Belli bir şeyle, kozmoslardan biriyle, yamru yumru ve patlamak üzereymişçesine zonklayan biriyle ilgili görünüyordu. Büyülenmiş gibi bakıyordu. Derken yan döndü. Öyle inceldi ki neredeyse gözden yitti, simsiyah bir çizgi kaldı geriye. “Var olmuş ve olacak her şeyi” dedi, “hayal etmek mümkün müdür yoksa hayal gücümüzün ötesinde bir şeyler var mıdır, merak ettiniz mi hiç?” Ses çıkarmadan, başımla evetledim. “Şu haliyle tüm ihtimaller sonsuzken,” diye devam etti, “hayal edebileceğimiz minnacık bir ihtimaller demeti dahi varsa hayal edemeyeceğimiz sonsuz sayıda ihtimal var demektir. Bu durumda, sonsuz güce sahipken bile gelecekte olabilecekler bizi şaşırtabilir. Değil mi?” Uzun boylu yabancı tekrar bana döndü, kafasını yana eğdi ve tuhaf bir ifadeyle yüzüme baktı.

“Öyle.”

“Yarattığınız bu evrenlerin,” dedi ve uçuşan küre ve elipsoitleri işaret etti, “çoğu trajediyle sonlanacak. Daha doğrusu, içlerini doldurduğunuz canlı maddeler, akıllı varlıklar kıvranacak, ıstırap çekecek ve mutsuz sonlarla karşılaşacaklar.” Gülümsedi.

“Öyle bir niyetim yok,” dedim. “İzin vermem o tip şeylere.”

“Söylediklerim canınızı sıkıtıysa özür dilerim.”

“Yok olmanı emrediyorum,” dedim.

“Maalesef onu yapamazsınız.” Yabancı sanki o ana dek çömelmişçesine iyice uzadı. “Parıltılı çeşitlilikler,” dedi. “Toplamı hiçe varan onca minik yaşam. Sorarım size: Sonsuzluğu sıfırla çarparsanız ne çıkar? Tartışmamıza değmez... Teyzenizle eniştenize selamlarımı iletin.” Belden eğilerek selam verdi. Ardından biteviye sırıtışıyla bana bakmaya devam eden yaratığıyla birlikte Boşlukta yitip gitti.

Tereddütler

Öfkeye kapılıp, yeni oluşmaya başlayan evrenlerden binlercesini kırıp döktüm. Bazılarını sıkıp içlerinden uzayı çıkardım; geriye bomboş, kupkuru hiçlik kabukları kaldı. Boşluktan gelen Boşluğa gitti. Kimilerinin içini öyle enerjiyle doldurdum ki sessiz felaketlerle patladılar. Birkaçını savurup diğerleriyle çarpıştırdım. Uzayı yırttım. Geometriyi un ufak ettim. Ezdim ve paraladım. Öyle bir hisse hiç kapılmamıştım. Boşluk öfkemle köpürdü; Boşluğun müziği birbirine çarpan akorların cayırtısına dönüştü.

Ne yapıyorsun, diye haykırdı eniştem. Eğilip paraladığım evrenlerin parçalarını toplamaya koyuldu. Korkuttun beni. Teyzeni de. Saklanacak bir yer ararcasına kaçmış, ardından uzakta bir yere çömelmiş, birbirlerini korumaya çalışmışlardı.

Deva Eniştem’le Penelope Teyzem’e zarar verecek bir şey yapmazdım asla elbette ama kendimi kaybetmiş ve hiç düşünmeden hareket etmiştim. Saf eyleme dönüşmüştüm ve başka bir varlık ortalığı dağıtıyor, yabancı yaratımları yok ediyormuşçasına izlemiştim kendimi. Kendimin dışına çıkmıştım. Ne kadar sürdüğünü kestirmem zor. Sonunda öfkem dindi ama. Etrafıma bakındığımda, yarattığım birçok evreni yok ettiğimi gördüm. Ama çok daha fazlası sağlam kalmıştı ve büyümeye devam ediyordu. Her şeyi yok etmemiştim.

Eniştemle teyzeme yabancıdan bahsettim. Küstah, dedi Penelope Teyzem. Buraya, hem de bu şekilde gelmeye hiç hakkı yoktu. Bırak gelsin gene. Yitirme cesaretini.

Bilemiyorum, dedim teyzeme. Haklıydın belki. Her şeyi olduğu gibi, sonsuz hiçlikte bırakmalıydım. Yaratımlarımın trajedilerle sonlanmasını istemiyorum. Her şeyi olduğu halinde bırakmalıydım.

Trajediler mi, dedi teyzem. Evrenlerinde canlı varlıklar yaratmayı mı kastediyorsun? Dinle beni, Yeğenim. Birincisi, canlı varlıklar yapmamıştın. Şu ana dek tek yaptığın boş kozmoslardı. İkincisi, canlı varlıklar yaratsan bile, sırf pozcu sahtekârın teki öyle dedi diye sonlarının trajik olacağını bilemezsin. Kendi gücünü unutuyorsun, Yeğenim. Bu kozmosları sen yaptın. Canlı varlıkları yaratmayı seçersen yaratırsın. Ayrıca canın nasıl istiyorsa öyle yaratırsın. Yaratımlarına inan. Evet, evet, dedi Deva Eniştem. İnan. Teyzenle enişten arkandalar. Arkasındayız, değil mi, Penelope? Kesinlikle.

Boşluğa, uçuşan milyarlarca kozmosa baktım ve her birini hem canlı hem cansız maddelerle doldurduğumu hayal ettim. Atom ve molekülleri hayal ettim. Silikat ve toprağı, atmosferleri, kimyasal elementleri, deniz ve gölleri, dağları, ormanları, kocaman bulut kümelerini, gökte elektrik akımlarını, iyonların hareketlerini, jelatinsi duyargaları, bakterileri hayal ettim. Kimi maddeden kimi saf enerjiden beyinler hayal ettim. Akıllı yaratıklar hayal ettim. Ve bu yaratıkların yaratımlarını hayal ettim. Kentlerini... Geleceği kafamda canlandırmayı denedim. Canlı yaratımlarım ıstıraba boğulacaklar mıydı? Öyle olması şart mıydı? Yoksa sadece haz ve neşeyi bilebilirler miydi? Geleceği hissettim hissetmesine ama duyamadım. Kulak kabarttım. Varoluşa gelebilecek trilyonlarca yaratığın sesini duyabilir miydim? Hayatı anlatabilirler miydi bana? Duyamadım ama. Tek duyabildiğim Boşluğun yumuşacık, yavaş tempolu ezgisiydi. Geleceği hissediyordum ama gelecek henüz yoktu. Milyarlarca evrene boşluk ve ihtimallerinden ürkerek baktım ve merak ettim. Belki sadece cansız madde yaratmalıydım. Daha basit ve daha emin olurdu. Ama üretimimi cansız maddeyle sınırlayabilir miydim? Canımın çektiğini yapabilirdim yapmasına ama yarattıktan sonra her bir atomun her bir hareketinden emin olabilir miydim? Trilyonlarca donuk ve ölü atomun bir araya gelip yaşama sahip bir şeyi asla ortaya çıkarmayacağından emin olabilir miydim? Çok fazla evren vardı üstelik.

Birkaç Örgütsel İlke

Sana azıcık öğüt verebilir miyim, Yeğenim, dedi Penelope Teyzem. Bir süredir üçümüz Boşlukta dolanıyor, varoluşlarımızın nasıl değiştiğinden bahsedip döküntüleri topluyorduk. Öğüt verme O’na, dedi eniştem. Öğüdümüze ihtiyacı yok O’nun. Sen sus bakayım, dedi teyzem. Yeğenime öğüt vermeye hakkım var benim. Hoşuna gitmiyorsa O’na kendi öğüdünü verirsin. Yerinde olsam dikkat ederdim, dedi eniştem. Cidden... Teyzem her zamanki sert bakışlarıyla sözünü kesti eniştemin. Gerçi artık saçını düzenli taradığından eskisi kadar sert görünmüyordu. Ama yine de...

Penelope Teyzem beni yanına çekti. Eniştem geride kaldı. Şimdi, beni iyi dinlemeni istiyorum, dedi. Eleştirmiyorum seni. Eniştenle ben, seni daima etkileyici bulduk. Ama biz büyükleriniz ve burada neyin döndüğünü görüyoruz... Böyle aceleyle yapmamalısın işlerini. Aceleye getiriyorsun. Yavaşla biraz. Projende aceleci davranma.

Aceleye getirdiğimin farkında değildim, dedim teyzeme.

Şu uçuşan şeyler, dedi teyzem. Çok çabuk yaptın hepsini. Evrenlerinden birine yoğunlaşsan önce... Gereğince yapıp yapamadığını görsen...

Harika bir öğüt, dedi Deva Eniştem arkamızdan.

Hangisini istersin, dedim teyzeme. Ciddi değildi sorum. Katrilyonlarca küre ve hiperboloit uçuşuyordu etrafta ama birkaç an öncesine göre 1017 kat genleşmişlerdi artık. Şunu, dedi teyzem ve uzanıp uçuşanlardan birini yakaladı. Al, bunla uğraş. Eniştenle ben, sana güveniyoruz ve gayet iyi becereceğine inanıyoruz. Bu projeye başladın madem, acele etme.

Belki teyzemin verdiği öğüt, iyi bir öğüttü. Söz konusu evren şeklen neredeyse küreydi; yavaşça dönüyordu ve inatla, kararlılıkla genleşiyordu. İlkin genleşmesini yavaşlattım. İşte, dedi Penelope Teyzem, en azından inceleyebiliriz şimdi. Biz mi, dedi Deva Eniştem. Bırak Kendi incelesin.

İşaretleyeyim ki diğerleri arasında yitip gitmesin, dedim. Azıcık çimdikleyerek ortasında minnacık bir çökme yarattım. Uçuşu yarıda kalmış, yakalanmış küre sakince duruyordu.

Ad vermeliyiz buna, dedi Deva Eniştem. Her şeyin bir adı vardır. Şöyle kıvrak bir isim... Hoş bir şey. Amrita olmaz mı? Ya da Anki... Hatta Âlem?

Yufka kılıklı, dedi Penelope Teyzem. Duygusallaştın gene. Ayrıca bir evrene toptan ad koyamazsın.

Koyarsın, dedi eniştem. İsim dediğin, özü ifade eder. İsim dediğin, karakter verir; kişilik katar.

İyi ama evrenlerin kişiliği yoktur, dedi teyzem. Benim anladığım, evren dediğin bir... bir bütünselliktir. Evren, içindeki için her şeydir.

Ama biz dışındayız, dedi eniştem.

İlla isim vereceksek, bir sayı olsun. Saydığın duygusal şeylerden biri değil.

Sayı mı, diye bağırdı eniştem. Ne kadar kişiliksiz! Sayılar mesafelidir. Ne diyorsun, Yeğenim?

Teyzemin, uçup gideceğinden korkuyormuşçasına sımsıkı tuttuğu çimdiklenmiş kozmosa baktım. Gayet sıradan görünüyordu gözüme. Ama belki adıyla büyürdü. Peki, dedim. Adını Âlem-104729 koyuyorum. Öyle olsun.

104729 mu, dedi eniştem. Amma gelişigüzel bir sayı.

Ondalık sistemde on bininci asal sayı, dedim. Unutmam böylece.

Neden ad istediğimi anladın mı şimdi, dedi eniştem. Şimdi ruh koy bakalım içine.

Bak şimdi kim O’na ne yapacağını söylüyor, dedi teyzem. Daha demin sen değil miydin...

Her şeyin bir ruhu olmalı, dedi eniştem. Nasıl istersen öyle yap ama yeter ki bir ruh ver. Ve duygudan yararlan. Büyük bir şey yarattın ama içinde duygu, güzellik ve ahenk olunca çok daha büyük...

Deva, çenen düştü senin, dedi Penelope Teyzem. Yoruldum bu tartışmadan. Oturacağım biraz. Sandalyem nerede? Sandalyem nerede? Deva Eniştem koşturup Guptaçandraha adını verdiği sandalyeyi getirdi. Teyzem, elinde Âlem-104729, gidip sandalyesine oturdu. Gerindi, iç çekti ve söylenmeye başladı: Önce bu, sonra şu... Bu değilse şudur, o değildir, ötekidir, bu değildir, şudur... Söylenmeleri peyderpey azaldı ve uykuya dalmış numarası yapmaya başladı.

Düşünmeliyim bu konuyu, dedim. Başka şeylerden önce ruh ve duyguyu koyarsam, maalesef bu şey karışır, kargaşaya sürüklenir. Birtakım örgütsel ilkelerle başlaması gerek oysa.

İyi, tamam, dedi eniştem. Proje senin. Örgütsel ilkeler. Peki. Nasıl istersen öyle yap. Karışmayacağız. O şeyleri... örgütsel ilkeleri bitirince haber verirsin. Uyukluyor numarasına devam eden Penelope Teyzem, bırak O’nu kendi kendine, dedi. Eniştem gitti, Âlem-104729’u elinden koparıp bana uzattı. Örgütsel ilkeler, dedi bir kez daha. Acele etme, dedi Penelope Teyzem. Tek ricam bu senden.

Genelde aynı anda her yerde birden olmaya çalışırım ama bu sefer Boşluğun yalnız kalabileceğim bir yerine gittim. Derinlemesine düşündüm, çimdiklenmiş evrenin içine dalıp etrafa bakındım. Bomboştu tabii. Uzayda çeşitli yönlere hareketle birlikte, zamanda ileri ve geri yolculuğu da hayal ettim ve bir yer ile bir anın herhangi bir diğer yer ve anla aynı olması için evrenimin zaman ve uzamda tamamen simetrik olmasına karar verdim. Yapabileceğim kozmosların açık ara en basitiydi bu ve ilk evrenimin basit olmasını istiyordum. Konum ve anın simetrisi. İlk yasam buydu. Ardından Âlem-104729’u bu yasaya uyacak şekilde yeniden yaptım. Evren birkaç saniyeliğine titreyip mırıldandı ve sakinleşti. İlk yasa gayet iyi göründü gözüme.

Ama ardından geçmişle geleceği düşünmeye başladım. Herhangi bir akıllı varlığın bir şeylerin olduğunu anlayabilmesi için, Âlem-104729’un içindeyken geleceğin geçmişten açıkça farklı olmasını istiyordum. Zaten uykumdan bu yüzden, bir şeylerin oluşunu gerçekleştirmek için kalkmamış mıydım?

Bunun üzerine kusursuza yakın bir düzende, ustura keskinliğinde bir enerji çerçevesinde olsun diye, evrenimdeki enerjiyi yeniden yaptım. Ustura enerji neredeyse derhal uç kısımlarında gevşemeye, donuklaşmaya ve dağılmaya başladı ki iyi bir şeydi çünkü artık belirgin bir gelecek ve geçmiş var demekti. Herhangi bir anda, zamanın herhangi bir noktasında geçmiş, zamanın şekil ve kesinlik bakımından daha belirgin yönüydü ve gelecek bu özelliklere daha az sahipti. Hoşnuttum.

Ardından ikinci yasamı yarattım. Evrenimde hiçbir mutlak bulunmayacak, sadece göreliler olacaktı. Özellikle Âlem-104729’un içinde mutlak durağanlık diye bir şey olmayacaktı. Tek mutlak durağanlık noktası, tek sabit ben olacaktım. Bir bakış açısından durağan görünen bir şey, bir diğerinden bakıldığında hareketli görünecekti. Eğer somut bir nesne, hareketini bir hareketten diğerine doğru değiştirirse, bir hareketin diğerinden farklı olduğunu söyleyecek durağan bir referans noktası olmadığında her şey aynı kalacaktı. Bu ikinci yasa, ilki gibi bir simetri ilkesiydi ve içinde sanatsal güzellik vardı ve iyiydi. Ya da –bir ilke için iyi veya kötü denemeyecekse– en azından tatmin ediciydi ve Boşluğun müziğiyle uyumlu görünüyordu.

Hareket ikisiyle birden ilgili olduğundan, bu ikinci yasa, uzayla zamanı birbirine bağladı. İkisi arasındaki oransallığın evrenin temel bir hızı olmasıyla birlikte, belli bir zaman aralığı uzayda belli bir mesafeyi belirtecekti. Uzayla zaman arasındaki bu ilişki de güzel ve iyiydi.

Aceleci mi davranıyordum? Penelope Teyzem izliyor muydu, merak ettim. Âlem-104729’un içindeydim ama dışarı bakabiliyordum çünkü her yere bakabilirdim. Teyzemle eniştemin Boşlukta çok uzakta olduklarını ve benle ilgilenmediklerini gördüm. Deva Eniştem, nasıl becerdiyse, teyzemin sandalyesine kurulmuştu ve çok, çok uzun süre oturacakmış gibi yayılmıştı. Teyzemse, yerinden kaldırmak için itekliyor, dürtüklüyor, çekiştiriyordu eniştemi.

Eniştemle teyzemin meşguliyetini görünce, üçüncü yasayı yaptım: Her olaya bir önceki olay yol açacaktı. Yeni evrenimde hiçbir şeyin keyfekeder olmasını istemiyordum. Nedensiz olaylar pervasız bir kozmosa, şansın egemenliğinde bir evrene yol açarlardı. Üçüncü yasama göre, her bir olayın ardında, olmaması halinde o olayın olamayacağı önceki bir olay olacaktı. İşbu önceki olay da bir önceki bir diğer olayı gereksinecek ve bu olayca belirlenecek ve böylece muazzam bir olaylar zinciri boyunca ta ilk olaya, evreni yaratışıma kadar gidecekti. Bu yasa da iyiydi. Âlem-104729’a nedenselliği kattı. Mantık ve rasyonellik getirdi. Ve her şeyi birbirine bağladı. Artık sebep sonuç ilişkileri olaylardan olaylara hatta çoklu izleyen olaylara yayılacak, kozmosu dalgalandıracak, karşılıklı bağımlılık ve bağlanmışlık ağını mühürleyecekti. En ufak olaylar dahi diğer olaylarla bağlantılı olacaktı. Bir tür ruh değil miydi bu peki? Hâlâ varoluştaki tek sandalye için Penelope Teyzem’le didişen Deva Eniştem’e söylemek istedim bunu. Rasyonellik ve mantık ruhani olabilirdi.

Ötesi, gizem için daha çok yer vardı. Çünkü bu evrenin içindeki çok zeki bir yaratık, her olayın izini bir öncekine ve ondan öncekine, vesaire, art arda sürebilse bile İlk Olay’dan öncesine geçemeyecekti. İlk Olay’ın nereden geldiğini asla bilemeyecekti çünkü İlk Olay evrenin dışından geliyordu ve söz konusu yaratık asla Boşluğa giremezdi. İlk Olay’ın kökeni daima bilinmez kalacaktı ve yaratık merakla dolanmaya devam edecek ve merakı geriye gizem bırakacaktı. Kısacası evrenimde mantık ve rasyonellik ve örgütsel ilkeler ama aynı zamanda ruhanilik ve gizem de olacaktı.

Üç yasa... Âlem-104729’un içinde dolandım, yasalarımın işleyip işlemediğini görmek için boşluğun sağını solunu sıkıştırdım. İşliyorlardı. Ne açık uç kalmıştı ne de tutarsızlık. Yaptığımdan memnundum. Memnundan öteydim hatta. Geri dönüp baktığımda, ilkeli bir evren yaratmak pek zor görünmüyor şimdi. Boşuna endişelenmişim. Dördüncü yasayı yapma hevesindeydim. Belki bir düzine yapardım. Ya da iki...

Dördüncüde ne yapmalıydım? Deva Eniştem ahenk istemişti. Simetri ilkelerim zaten ahenkliydi. Ama daha da iyisini yapabilirdim. Enerjiyi, her biri ilişkin kuvvete haiz parçalara ayırdım ve kuvvetlere en zayıftan en güçlüye dizilmelerini emrettim. Pekâlâ. Ahenk. Dizilişteki kuvvetlerin her birinin bir öncekinden, dengeli düzenlenmiş bir müzik parçası gibi sabit bir oranda güçlü olmasını buyurdum. Tamam. Bundan daha ahenkli ne olabilirdi? Ama neredeyse anında, evren kasılıp bükülmeye başladı. Uzayda çatlaklar meydana geldi. Çatlaklardan boşluk parçalarının haykırışları yükseldi. Çok geçmeden evren altüst olup yoklara karıştı. Boşluğun ötesinde kalakaldım. Dördüncü yasa, ilk üçüyle uyumlu çıkmamıştı anlaşılan. Kuvvetlerin sabit oranları, güzelliklerine rağmen, göreliliğin bağrındaki daha müthiş güzellikle çelişmişlerdi. Etrafıma bakındım; neyse ki teyzemle eniştem ortalıkta görünmüyorlardı. Hemen Âlem-104729 ile aşağı yukarı aynı ebat ve şekilde bir başka evren yakaladım, ortasını öncekindeki gibi azıcık çimdikledim ve ilk üç yasamı içine yerleştirdim. Aynı hataya düşmeyecektim bir daha.

Evren İçin Bir Ruh

Penelope Teyzem’le Deva Eniştem üç yasalı evrenimi görünce hoşnutsuzluk belirtmediler.

Eniştem, her zamankinden daha fazla yüz ekşiterek, eee ne var bakalım elimizde, dedi. Evreni evirip çevirdi, göz kısarak her açıdan inceledi. Deminki halinden farklı görünmemekle beraber, dedi, bunun bir dolgunluğu var ve titreşimi daha yüksek frekanslı. Evet, dedi, üç yasan evreninle uyumlu görünüyor.

Aynen Kendisine söylediğim gibi, aceleye getirmediği için, dedi teyzem. Acele etmezsen iyi iş çıkarırsın. Aceleye getirdin mi evrenleri mahvedersin. Yazık olur.

Deva Eniştem, yeni Âlem-104729’u Penelope Teyzem’e uzattı; teyzem kendi incelemesine koyuldu. Yuvarladı, baş aşağı çevirdi. Evrenim hâlâ genleşiyor, büyüdükçe büyüyordu. Başıyla onayladığını belirtti teyzem. E, Yeğenim, dedi. Sırada ne var?

Hâlâ boş, dedim. Belki içine bir şeyler koymaya başlama vakti gelmiştir.

Son bir öneride bulunmamı kabul edersen, dedi Deva Eniştem. Şimdi, evreninde ruh bulunduğunu söylüyorsun. Sebep sonuç, vesaire şeylerini tam takip edemiyorum; o tür açıklamalarda hep beni alt edersin zaten. Yalnız, öyle yahut böyle, evrenine bir de hakiki ruh, bir nefes verirsen sana minnettar kalırım. Evrenindeki her şeyin sadece birbirlerine değil, sana da ilintilenmesini sağlamalısın. Yaratıcı sensin sonuçta.

Bana şart gelmiyor o kısmı, dedim. Yaratıcı benim, biliyorum. Ama yaratımlarımın bunu bilmesine gerek yok. Sen biliyorsun. Penelope Teyzem biliyor. Yeter bana o kadarı.

Mütevazı davranma o kadar, dedi Penelope Teyzem. Bu seferlik eniştene katılıyorum. Her şeyin Yaratıcısı sensin. Yaratımlarının bunu kavraması gerekir. Sen ve sonsuzluklarının biraz farkında olmalılar. Ayrıca konu sırf senle de ilgili değil. Ailemizle, biz Boşluktakilerle ve namımızla ilgili. Sen bir sanatçısın, Yeğenim. Deva ve ben, sanatsal çalışmalarını takdirle izliyoruz. Ama biz ufak bir hayran kitlesiyiz.

Penelope Teyze, lütfen, dedim. Beni bilenleri değil, sadece bilinçlileri bir yana, daha canlı yaratık yaratmaya bile karar vermedim ben. Bilmemek daha rahatlatıcı olabilir. Sadece cansız madde yaratmaya karar verebilirim.

Ne israf, dedi eniştem. Bunca güzel evreni yaratıp cansız maddeyle mi dolduracaksın? Sıkıcı olur. Lafıma kulak ver, sıkıcı diyorum. Bir ben miyim sıkıcı olacağını düşünen?

Sıkıcı olur, dedi Penelope Teyzem.

Evet, dedim. Sıkıcı olabilir.

Anlaştık o zaman, dedi eniştem. Zekâ sahibi canlı maddeler yaratılacak ve her canlının içinde senle bağlantılı ölümsüz bir ruhu olacak.

Bir dakika, bir dakika, dedim. Sadece biz ölümsüz olabiliriz. Bir de Boşluk. Âlem-104729’da ölümsüzlük yok. Onun, enerjinin dağılımının yol açtığı zamansal bir yönü var ve içindeki her şey sonunda çözünüp dağılacak. Âlem-104729’da ve yarattığım diğer evrenlerde ebedî hiçbir şey yok. Ruh düşünebilirim ama ölümsüz olamaz. Diğer her şey gibi zamanın okunu izlemek zorunda kalır. Peyderpey bozunup çözülmelidir. Öyle kafamıza göre kural istisnaları yaparsak yine kaosta son buluruz. Bir düşüneyim... Belki her yaratığın yaşam süresi boyunca kısa bir anlığına uçsuz bucaksız bir şeyi, beni hissetmesine izin verir, değişmez ve sonsuz Boşluğa dair bir ipucu sunabilirim.

E, sonra ölüp gidecek mi o yaratıklar, dedi Deva Eniştem. Öylece çözünüp ölecekler mi? Ruhları da mı? Hiç değilse ruhlarının yeni bedenlerde tekrar geri gelmelerine izin ver. Öteki türlüsü pek hüzünlü.

Gene duygusallaştın, dedi Penelope Teyzem. Sen ne anlarsın hüzünden? Hangimiz anlarız? Hüzün belki yoktur bile. Gelin, yürüyelim. Azıcık gerinmek geldi içimden.

Madde

Üçümüz de Âlem-104729’u gözümüz gibi sakınıyorduk. Uçuşup duran katrilyonlarca diğer evren arasında yalnız bırakmak istemediğimizden, Boşluktaki gezintimize çıkarken onu yanımıza aldık. Kütlesi sonsuzdu ya, ufak bir sonsuzluktu sonuçta; taşıması hiç zahmetli değildi.

Teyzem önden gidiyor, her zamanki gibi boşluk kıvrımlarını dürtüklüyor ve daha sonra sırf kendi bildiği birtakım işleri için kullanacağı Boşluk kırıntılarını topluyordu. Gayet formdaydı. Kendi kendine söylenişlerini, ufak ünlemlerini duyuyorduk. Eniştemle arkasından geliyorduk. Eniştem, bildim bileli teyzemden yavaştı; evliliklerindeki bir sürü didişmeden biri buydu. Teyzem her uzun uykudan Boşlukta yeni gezilere yönelik planlarla kalkıp fırlarken eniştem döner, homurdanır ve uykuya devam ederdi. İşin komiği, teyzem daha sabırlıydı. Ufacık şeylere (kendi üstü başı hariç) feci zaman ayırırdı. Oysa eniştem kaba darbelerle çalışırdı ve ayrıntılara hoş bakmazdı. Çiftin idealist üyesi eniştem, daha pratik üyesi ise teyzemdi.

Ruh koymalısın, diye fısıldadı eniştem. Teyzenin dediklerini duydun.

Düşünüyorum, düşünüyorum, dedim. Azıcık bu ruh muhabbetini kapatsak ve gezimizin zevkini çıkarsak? Müziğe kulak ver. Tam o sırada neşeli bir tını sarmıştı Boşluğu. Dinle. Evet, elbette, dedi Deva Eniştem. Azıcık. Teyzen nereye gidiyor hiçbir fikrim yok zaten.

Ölçülemez zaman geçti.

Madde yapacağım, dedim sonunda. Cansız madde. Ya sonra, dedi eniştem. O kadarıyla mı yetineceksin? Ondan sonrasını düşünecek zaman çok, dedim. Dediğimi şimdi halletsem olur mu? Omuz silkti eniştem. Hemen dönerim, dedim. Hatta gittiğimi fark etmeyeceksin bile.

Yeni evrene tekrar girip envantere baktım. Madde... Âlem-104729’da şimdilik sadece saf enerji vardı. Ama iki simetri yasam, maddenin enerjiden yaratılabileceğini –hatta yaratımın enerji gerektirdiğini– söylediğinden tek yapacağım birkaç temel parçacığın parametrelerini belirlemekti. Bu, bu kadar döner, şu, şu kadar döner; bu, bu kuvvete tepki verir, falan filan. Tamamdı.

Madde derhal ortaya çıktı! Dahası, madde patladı. Madde, sanki çağlardan beri bir potansiyellik halinde ve gücenerek bekledikten sonra nihayet kendisine var olma fırsatı tanınmışçasına, şiddetle patlayarak varoluşa ulaştı. Elektronlar, müonlar ve taular, üst kuarklar ve alt kuarklar, skuarklar, gravitonlar, fotonlar, nötrinolar ve nötralinolar, glüonlar, W ve Z bozonları, aksiyonlar, fotinolar, wino ve zinolar... Ve tabii maddeyle birlikte anti-madde de geldi: pozitronlar, anti-müonlar, anti-kuarklar, vesaire vesaire...

Uzayın her köşesinde, enerji tepecikleri ve havzaları maddeyle çağladı. Bu maddenin bir kısmı derhal anti-madde tarafından yok edilerek yeniden enerji yarattı; yeniden yaratılan enerji yeni madde doğurdu ve böylece ikisi arasında sürekli bir alışveriş meydana geldi. Enerji maddeye, madde enerjiye, enerji maddeye yol açtı.

Seyirlikti.

Özellikle kimi yerde fotonlar salınan bir elektriksel ve manyetik enerji biçimine dönüştüler. Bu şeye “ışık” adını vermeye karar verdim. Fotonların çağıldayarak diğer maddelerle çarpıştığı yerlerde çıktı ortaya ışık. Fotonların bulunmadığı yerlerse karanlıktı. Yani maddeyle enerjiyi yarattığımda, aydınlıkla karanlığı da yaratmıştım. Neye yarayacaklarından henüz emin değildim ama bunların da iyi olduklarına karar verdim.

Yani artık madde ile enerji vardı. Ben olanları izlerken evrenim büyüdü ve soğumaya başladı. Parçacık başına enerji ortalaması azaldı ve sonunda temel parçacıklardan bazıları daha büyük parçacıklar ve kütleler yaratmak üzere birleşmeye başladılar. Gelecekte, atomların ve moleküllerin oluşacağını, uzaya yayılan elektromanyetik enerji dalgalarının uzaya yayılacağını, muazzam gaz bulutlarının kütleçekimsel güç altında sıkışacaklarını ve ortalarına parlak gaz topları saplanmış spiral galaksileri hayal edebiliyordum. Nükleer reaksiyonlarla fokurdayan bu kürelerin içinde karbon ve oksijen, sülfür ve magnezyum gibi yeni elementler oluşacaktı. Muazzam nötrino yayılımları ve ışık. Ardından devasa patlamalarla evrene saçılan daha fazla element. Yıldız embriyoları çevresinde dönen uçsuz bucaksız gaz disklerini; eliptik yörüngeli kuyruklu yıldızları; sıkışarak silikat ve demirli kayalık gezegenlere yahut hidrojen ve helyumlu gaz devlerine veya donmuş metanlı buz gezegenlerine, sıvı sülfürden erimiş gezegenlere, ters dönüşlü gezegenlere dönüşen maddeyi; maddeyi azami hıza savuran manyetik alanları; gazsı sülfür dioksit atmosferleri; okyanusları, dağları ve silikon göllerini hayal edebiliyordum. Zamanla hepsi son bulacak, atıl maddeye dönüşecekti.

Yabancının Dönüşü

Mutlu bir yorgunlukla parıldayan Penelope Teyzem bir yerlerden ortaya çıkıverdi. Sırtında topladığı boşluk yığınlarıyla neredeyse iki büklümdü. Bunun gibisi yok, dedi. Yok. Deva Eniştem’e bakarak kaşlarını çattı. Azıcık daha hızlı davranabilseydin. Şu haline bak. Feci yavaşsın. Ya sen, dedi eniştem, ortalığı böyle paralamak... Derdin nedir bilmiyorum ama illa yapıyorsun. Durup müziği dinlesen olmuyor mu? Bir kereliğine birlikte yürüyemeyecek miyiz? Uzanıp öptü teyzemi. Deva! Ortalık yerde olmaz! Enişteme taşımaya yardım etmesi için birkaç parça verdi, iç çekti ve arkamızdan gelmeye başladı.

Maddeyi yarattım, dedim.

Sahi mi, dedi Penelope Teyzem. Âlem-104729’u elimden alıp salladı. Tıkırtılar geldi içinden. Evet, dedi, içinde bir şeyler var artık. Yine tebrikler. Bu kadar tebrik yordu bence. Bir süreliğine vazgeçsek en iyisi.

Ruh koymanın zamanıdır, dedi Deva Eniştem.

Ama sadece cansız madde var daha, dedim. Henüz...

Lafımızı, bir ulumayı izleyen sinsi bir gülüş kesti. Ardından her zamanki sırıtışıyla Bafomet belirdi önümüzde. Bakışlarını benden ayırmadan hoplayıp zıplamaya, yuvarlanmaya başladı.

“Ne istiyorsun?” dedi teyzem. “Defol!”

“Onu,” dedi yaratık beni işaret ederek. “Efendim, O’nla konuşmak ister. Efendim şu tarafta bekliyor.” Tıkız yaratık Boşlukta bir yönü gösterdi.

“Rezilin tekisin sen,” dedi teyzem. “Yeğenim kimsenin yanına çağrılamaz. O çağırır başkalarını yanına.”

Yaratık, iğrenç sırıtışıyla teyzeme döndü, hırıldadı ve gülmeye başladı. “Haddini aşıyorsun, Penelope.” Ardından, sırıtışını hiç kımıldatmadan ama tüm bedeni üç yüz altmış derece dönerek tuhaf bir perende attı. “Efendim bekletilmekten hoşlanmaz,” dedi. “Siz bilirsiniz.” Bir daha hırladı ve koşarak uzaklaştı.

“Kabul edilir şey değil,” dedi teyzem. “Bu yaratık, her ne ise artık, benle sanki... Yok, kabul edilir şey değil. Rezalet.”

“Yasaların yapımının başladığını görüyorum,” dedi arkamızdan bir ses. Yabancı gelmişti ve ilk gelişindekinden iki kat uzundu. Penelope Teyzem’le Deva Eniştem’i belden eğilerek selamladı. “Bakabilir miyim?” dedi ve nasıl becerdiyse hiç kımıldamadan Âlem-104729’u eline aldı. “Onca evren arasında bunu seçmişsiniz. Neden acaba? Fark etmez aslında. Buysa budur.” Dikkatle inceledi evrenimi, kokladı. Evrenim elleri arasında titrer gibi oldu.

“Sana ait değil o,” dedi Deva Eniştem.

“Hepimize ait,” dedi yabancı. “Bu... nasıl desem? Bu, bize kendimizi bütünleyecek, bizleri şimdi olduğumuzdan fazla kılacak yolu sağlayacak.”

“Yok et şu ucubeyi,” dedi teyzem bana bakarak. Yabancıya döndü. “Kimsin sen?”

“Adım Belhor,” dedi yabancı. “İsterseniz Fedir veya Belial da diyebilirsiniz. Canınızın çekeceği bir başka adı da kullanabilirsiniz. Herhangi bir rahatsızlık verdiysem özür dilerim ayrıca.” Yabancı bir daha belden eğildi ve çimdikli evreni teyzeme uzattı. “Yeğeninize daha evvel söylediğim gibi, buralarda gayet hoş şartlardasınız. Ayrıca güzel müzik için de takdirlerimi sunmalıyım.”

“Var olmaya hakkın yok senin,” dedi teyzem. “Yeğenim yaratmadı seni.”

“Tam aksine, O yarattı beni,” dedi Belhor.

“Tam aksine O yarattı, O,” dedi Bafomet ve kahkahayı patlatarak iki perende daha atıp selam verdi. “En şahane yanı da bu zaten!”

“Ne işiniz var burada?” dedim. “Gücüm sonsuz ama sabrım sınırlıdır benim.”

“Doğru,” dedi Belhor. “Yasalarınızı, evreniniz için hazırladıklarınızı tartışmak istiyorum.”

“Tartışacak bir şey yok,” dedim. “Yasalar yapıldı çoktan.”

“Ya,” dedi Belhor. “Ama yaptığınız yasalar sadece temel parçacıklarla kuvvetleri idare eden fizik yasaları. Yanılıyor muyum? Gelecekte evreninizde akıllı varlıklar olacak. Benim istediğim, bu tür varlıkları idare edecek yasalar hakkında konuşmak. Canlı maddenin cansız maddeden çok daha ilgi çekici olduğu konusunda hepimizin fikir birliği edeceği kanaatindeyim.”

“Canlı maddeler, cansız maddeleri idare eden yasalara tabi olacak,” dedim.

Güldü yabancı. “Sizin kadar güçlü biri için... maalesef konu o kadar basit değil. Daha önce sözünü ettiğimiz üzere, zihnin kendi yeri vardır. Hiçbirimiz, özellikle de siz, ortaya çıktıktan sonra zihnin gücünü küçümsememeliyiz. Evreninizdeki akıllı bir yaratığın her bir düşünce ve eyleminin önceden belirli fizik yasalarınca belirleneceğini mi söylüyorsunuz sahiden?” Sessizce evetledim. “Bu durumda,” dedi Belhor, “akıllı varlıklarınız hareket veya düşünce bağımsızlığına sahip olmayacak, tamamen sizin kontrolünüzde, daha doğrusu yarattığınız fizik yasalarınızın kontrolünde, ki aynı şey aslında, olacaklar. Hatta yaşamlarının şimdiden belirlendiğini, önceden yazıldığını söyleyebiliriz, değil mi? Doğru mu anlıyorum sizi?”

“Ne eğlenceli!” dedi Bafomet. “İyi ki gelmişim.” Teyzeme dönerek biteviye sırıtışını sundu. “Efendim önemsenmemeye gelmez dememiş miydim size? Dememiş miydim?”

“Bu konu üzerinde düşündüğünü görebiliyorum,” dedim Belhor’a. “Evet, dediğin, mantığa uyuyor. Canlı maddenin –tabii böyle bir madde var olursa– düşünce ve eylemleri sebep sonuç ilişkileri çerçevesinde yarattığım fizik yasalarına tabi tutulacak. Niyetim bu. Kural varsa kural var demektir ve canlı madde için istisna olmayacak.”

“Yani, canlı cansız tüm yaratımlarınız üzerinde tam kontrol arzuluyorsunuz,” dedi Belhor.

“Bu canavarı kovala buradan, Yeğenim,” dedi teyzem. “Hakaret ediyor sana.”

“Hayır, Teyze. Tartışma ilgimi çekti.”

Belhor belden selam verdi yine. “Saygı göstermenize müteşekkirim,” dedi. Konuşmadan, bir süre beni süzdü. “Aynı saygıyla size, egonuzun önünüzü kesmesine izin verdiğinize inandığımı söylüyorum. Neden tam kontrol gereksiniyorsunuz? Akıllı yaratımlarınızın gözetiminizden uzak eylemlerine güvenmiyor musunuz? Sizi utandıracak yahut size olmadık veya değersiz gelecek şeyler yapacaklarını mı düşünüyorsunuz?”

“Mesele güven değil,” dedim. “Kendi kendimle tutarlılık.” Endişelendiğimi fark ettim ve endişemi incelemek, evirip çevirmek ve açıklıkla izah edebilmek istedim. “Evrenimin gelişigüzel olay ve çelişkin kurallarla dolmasını istemememi anlarsın herhalde. Neye yol açardı öylesi? Belli miktarda muğlaklık ve anlaşılmazlığı hepimiz takdir ederiz ama sınırlar konmalıdır... Canlı madde, cansız maddeyle aynı yasalara tabi kalmalıdır. Söz konusu yasalar cansız maddenin hareketini tamamen belirlediklerinden, canlı maddenin davranışını da tamamen belirleyeceklerdir.”

“O zaman canlı maddenin ilgi çekici yanı kalmayacak,” dedi Belhor. “Hayal kırıklığına uğradım doğrusu. Bu durumda şimdilik sizinle işim kalmıyor.”

“Ah, efendim hayal kırıklığına uğradı,” dedi Bafomet ve evreni Penelope Teyzem’den kapıp, oyuncakmış gibi havaya atıp tutmaya koyuldu. “Efendim çok ama çok büyük hayal kırıklığına uğradı. Efendi Belhor’u hayal kırıklığına uğratmak hiç iyi değildir.”

“Bafomet’in kusuruna bakmayın, lütfen,” dedi Belhor. “Görgüsüzdür ve çabuk heyecanlanır. Biz gidelim artık.”

Evren Kendini Besliyor

Ne tatsız tip, dedi Deva Eniştem. Küstah da. Gidişini gördünüz mü? Sanki buralar onunmuş gibiydi.

Pek kötüydü kokusu, dedi teyzem. Kökenini, nereden geldiğini bilmek isterdim. Gücüm olsaydı...

Bu tatsız kişiye neden katlanmamız gerektiğini anlamıyorum, dedi eniştem. Çağlardır herkesin güzelce geçinip gittiği Boşlukta akortsuzluğa ve kötü duygulara yol açıyor.

Çok doğru, dedi teyzem. Ardından etrafına bakınmaya başladı. Kaşları çatıldı. Evrenimiz nerede? Bafomet denen o iğrenç yaratık mı götürdü? Yitirdik evrenimizi. Son gördüğümde yaratık havaya atıp tutuyor, yutacakmış gibi davranıyordu.

Teyzemle eniştem, Âlem-104729’u aramaya koyuldular. Tabii teyzem, eniştemden çok daha hızlı hareket ediyordu. Hiçlik katmanlarının aralarına baktılar, boşluğun yarı saydam uzantılarını ve peçelerini kaldırdılar, bebek evrenin gurultularını duyma çabasıyla kulak kabarttılar.

Nereye gitti, diye söylendi Penelope Teyzem. Bizzat boğacağım o canavarı! İkisini birden! Nerede bu evren? O kadar kocaman değildi gerçi. Henüz ufaktı. Büyük değildi. Nerede? Nereye gitti? Penelope Teyzem kocaman daireler çizerek her seferinde eniştemin yanına dönüyor, enişteme kızgın bakışlar atıyor ve tekrar dolanmaya koyuluyordu. Bu arada eniştem, kafası karışık, bir o yana bir bu yana ilerliyordu.

Belhor’la yaptığımız konuşmayı düşündüğümden, bu halde ne kadar zaman geçirdik, emin değilim. Sonunda teyzem seslendi: Orada öyle dikilme, Yeğenim! Azıcık yardım zahmetine girer misin, lütfen?

Her şeyi aynı anda gören ben, Âlem-104729’un uzakta, uçuşan bir hiçlik tepeciğinin yanında, Bafomet tarafından öylece atılmış gibi yattığını algıladım. İşte şurada, dedim.

Oh, dedi eniştem ve hemen gidip fırlatılıp atılmış evreni kucakladı. Pek bağlanmaya başladım bu ufaklığa, diye fısıldadı. Bir süre daha kucağında tuttuğu evreni, sonunda Boşluğun kıvrımlarından birinin üstüne dikkatle yerleştirdi.

Bağlanmalar hüsrana yol açar, dedim. Arada denk gelince teyzem ve eniştemle dalga geçmek hoşuma gidiyordu.

Evet, evet, biliyorum, dedi eniştem.

Belhor’un ilk gelişi sonrasındaki gibi hâlâ heyecan yaşadığımı fark ettim. Ama pembemsi toparlacık Âlem-104729’a bakınca, son gördüğümden daha büyük olmasına rağmen huzur ve umutlu bir beklenti hissi duydum. Yeni bir evrende öyle fazla ihtimal vardı ki! Belhor’un evrenin bizi olduğumuzdan fazla kılacağı yorumunu anlıyordum artık. Çünkü ölçülmemiş zamanlardan beri uyumuş, güzeller güzeli ama tembel bir hiçlikte var olmuştuk. Geri dönüp baktığımda feci sıkıldığımızı kavrıyorum. İhtimallerle dolu, genleşen bu toparlacık küre her şeyi değiştirebilirdi. Bizden küçüktü ya, aynı zamanda büyüktü. Boşluğun bir çıkıntısında sessizce duruyor, Bafomet’in kaba ellerinden zarar görmemiş görünüyordu.

Biraz bakım ister bu, dedi Penelope Teyzem.

Sanmam, dedim. Bir sürü yasa ve birkaç kuantum parametresi verdim ona ben. Sebep sonuç. Kendi kendini düzeltir bence.

Lütfen dedi Penelope Teyzem. Bu şey çok...

Narin, dedi Deva Eniştem.

Teyzemle eniştemi kırmamak için evrenime dalıp çevreye bakındım. Kozmos kendi mırıltılarına dalmıştı ve dediğim gibi, yardımıma muhtaç değildi. Son gelişimden bu yana epey soğumuştu ve çok daha fazla türde parçacık diğerleriyle karşılıklı çekime girerek birlikler kurmuştu. Şeylerin ve etkilerin çeşitliliği ilgimi çekmişti. Üçlü kuarklar birleşip nötron ve protonları oluşturmuşlardı. Bu tayfa, her daim yumuşak glüonlardan mamul bir morötesi pusla çevriliydi; müthiş bir hızda uçuyor ve arada çarptığı diğer çılgınca uçuşan maddelerden sekerek gama ışınları saçıyordu. Parçacıklar iç eksenleri etrafında dönüyor, manyetik alanlarda salınıyorlardı. Sarsılıyor, hızlanıyor ve yok olarak saf enerjiye dönüşüyorlardı. Her yanda elektron veya pozitron demetleri şekilleniyor, ortalama yoğunluktan hafif sapmalar gerçekleşiyor ve bu dengesiz yüklü bölgeler, aralarındaki elektriksel çekimlere cevaben salınıp titreşiyorlardı. Bu titreşen yüklü parçacıkların her biri, elektromanyetik kuvvet yasalarıma uyarak kaleydoskop renkleriyle bezeli polarize foton selleri fışkırtarak Boşluğun saydam peçelerinden çok daha müthiş bir seyirlik yaratıyorlardı. Işık çağlayanları ve patlamaları enerji burgaçlarında, karanlık bulutların çınlayan dalgalarında dönüyordu. Ve gazsı plazma her şok dalgasıyla sarsılan uzayı doldurdukça; seslerin en ürkütücüleri, ultra yüksek frekanslı iniltiler, çığlıklar, yırtılışlar ve sağır edici kreşendolar sarmıştı her yanı. Tabii ufak enerji ve madde doruklarıyla vadiler, homojensizlikler de vardı. Kütleçekim gücü her yana saçılan bu birikimleri kuvvetlendirmeye çabalıyordu ama parçacıklar öyle enerjik ve sıcaktılar ki çekim gücü neredeyse yok görünüyordu. Evren genleşip soğudukça değişecekti bu durum. Madde sıkışmaları arasında boşluk sürekli parçacık ve anti-parçacık çiftleriyle patladığından, uzayın uyuyan tek bir noktası dahi kalmamıştı. Uzay “vakumu” yeni parçacıkların yaratılış ve yok oluşlarıyla fokurduyordu. Yeni evrenin bu ilk anlarında, en ufak madde tutamı dahi fotonlarla aynı hızda, yasalarımın izin verdiği azami hızda hareket ediyordu. Uzay, birbirini kesen, kesişen düzenlerde uçuşan, vızıldayan, birbirleriyle çarpışıp yön değiştiren atom altı parçacık bulutlarıyla cazırdıyordu. Yeni parçacıklar yarattıkça ya da parçacıkları kendilerine kattıkça titreşen enerji alanları kozmosun uçsuz bucaksızlığına çarşaf misali yayılıyorlardı. Kuantum fiziğiyse her varlığa gelişte egemenliğini koruyordu. Parçacıklar dalga, dalgalar parçacık rolü oynuyordu. Madde ile enerji ortaya çıktı, yok oldu, birleşti ve kimliklerini değiş tokuş etti.

Coşturucuydu. Muhteşemdi. Hayal ettiğimden çok daha ötedeydi. Aynı zamanda tamamen mantıklıydı. Her şey koyduğum yasaları hiç sektirmeden, istisnasız takip etmişti. Kozmos zamanda çiçek açarken, oturup seyretmekten başka yapacağım kalmamıştı.

Gerçeğin Nicelleşmesi

Zaman. Henüz ölçülmemişti ve ölçülemiyordu. Ama hidrojen atomlarının oluşumuyla birlikte bu durum da değişmek üzeydi.

Âlem-104729 genleşip soğumaya devam ederken; protonların, atomların en basiti olan hidrojen atomlarını oluşturmak üzere, elektronları yakalayıp tutabilecekleri bir ılıklık ve yavaşlık noktası geldi. Her hidrojen atomunda tek bir elektron, tek bir protonun yörüngesinde dönmeye başladı. Hidrojen atomları, ilk atomlarımdı. Pek şekerdiler. Yörüngedeki elektronlarının kuantum durumlarına göre bazısı küresel, bazısıysa oval yahut dipoloiddi. Örüntü içinde örüntü içinde örüntüler, hepsi π sayısı kadar kusursuzdu, koyduğum kuantum kurallarına harfiyen uyarak oluştular. Dönen elektronları foton saçan atomlar parıldadılar. Hafifçe mırıldandılar ve maddeye bir süngersilik, daha önce sahip olmadığı bir çeşit yumuşak doku kazandırdılar.

En önemlisiyse, hidrojen atomlarının saat görevini üstlenmeleriydi. Hidrojen atomlarından yayılan ışık zamanda son derece düzenli bir devamlılıkla, hiç sekmeden titreşiyordu ve her titreşim saatin bir tikine denk geliyordu. Titreş, dur, titreş, dur, titreş, dur... Tik, tak, tik, tak, tik, tak... Artık herhangi bir zaman parçası, bir hidrojen atomunun tiklerine göre ölçülebilecekti. Bu temelde bakılınca, Âlem-104729; 4,52948 x 1028 atomik tik yaşında çıkıyordu. İlk nötron ve protonlar, evrenin doğumundan 25 x 109, ilk atomlarsa yaklaşık 3 x 1028 atomik tik sonra ortaya çıkmıştı. Epey zamanın, en azından atomik tik tak temelinde çoktan geçtiğini kavrayınca biraz şaşırdım.

Saatlerimiz vardı artık. Zaman artık sadece var olmakla kalmıyor, ölçülebiliyor, miktarlaştırılabiliyordu. Zaman artık atomların kuantum zonklamalarına kadar bölünebilirdi. Artık bir şeyin geçmişte gerçekleştiğini söylemekten çok daha fazlasını yapabilirdik. Olay ve oluşların sürelerine, A ile B arasında geçen zamana kesin bir sayı vermek mümkündü şimdi. Hızlı ve yavaş, uyuşuk ve çevik kavramları kesin anlamlar kazanmışlardı. Sonunda Penelope Teyzem’in horlama aralıklarını (Uykuya morali yerinde yattığında tipik horultu aralığı 1020 atomik tikti; canı sıkkınsa aralık daralıyordu) ölçebilecektim. P. Teyzem’in şunu yap, bunu yapma yollu upuzun nutukları genellikle 1021 veya 1022 tik sürüyordu. D. Eniştem’in Boşluktaki gezintileriyse 1025 ila 1026 tik arası zaman alıyordu. (Bu olaylarla kıyaslandığında, süreleri tek bir atomik tikin anca trilyon kere trilyonda birinin milyonda biri tutan düşüncelerim neredeyse anlık sayılacak hızdaydı.) Hiçbir şey yapmadan ne kadar vakit geçirdiğimi, ne kadar zamandır uyuşuk bellek kaybıyla uyuduğumuzu hesaplamaktaysa tereddüt ettim açıkçası.

Uzayla zaman, ışığın hızıyla ilintilendiğinden; zamanın nicelleşmesi haliyle uzayın nicelleşmesine, miktarlaşmasına yol açtı. Artık herhangi bir uzunluk, bir ışık fotonunun atomik saatin bir tiki boyunca aldığı mesafe temelinde ölçülebiliyordu. Bu şartlar dâhilinde bir nötronun çapı, atomik ışık tikinin milyonda birinin yüzde birine denk düşüyordu. Bir atomun çapıysa yüz bin kat büyüktü bundan. Bir fotonun bir uçtan diğerine yolculuk süresine bakınca, evrenin çapı 9 x 1029 atomik ışık tikiydi ve büyüdükçe büyüyordu.

Gerçekliği ölçebilecek güvenilir bir yöntem bulmaktan pek hoşnuttum. Derhal bulabildiğim her şeyi ölçmeye giriştim. Belli kuark sıkışmalarının boyu 10-7 atomik ışık tiki çıktı. Bir madde homojensizliğinin ortalama ebadı 1027 atomik ışık tikiydi. Bir anti-madde havzasının maddeyle imha süresi 1003 atomik tikti. Evrenin iki kat büyümesi için gereken süreyse 1030 atomik tik...

Deva Eniştem Boşluğa saat ve cetvel getirebilmeme şaşakaldı. Yaptıklarımı takdir ettiğini ama fazla ileri gittiğimi söyledi. Fazla mı? Söyle, dedi eniştem, bir şeyin ebat ve süresini tamı tamına bildiğinde ne biliyor olursun? Tamı tamına hiçbir şey. İyi ama o zaman bu şeyi diğer şeylerle nasıl kıyaslarsın, diye itiraz ettim. Niye kıyaslayasın, dedi eniştem. Her şeyin diğer hiçbir şeyle ilgisi bulunmayan, kendine özel özü vardır. Bir şeyin özünü anlarsan, dedi eniştem, bilmen gereken her şeyi biliyor olursun. Ve seni temin ederim; öz, kaç atom bilmem nesi ölçtüğün değildir. Hayır efendim. Kendini kandırmış olursun.

P. Teyzem, Boşluğa getirdiğim hidrojen atomlarına kuşkuyla bakıyordu. Bu zımbırtılarla beni ölçmeye kalkayım deme sakın, dedi. Ama ben sadece... Aması, eğeri yok, dedi teyzem. Ben ölçülemem ve böyle kalmaya kararlıyım, o kadar. Evrenin tekinde yarım akıllı bir yaratığın ölçülerimden bahsetmesini istemiyorum. Getirme bu zımbırtıları Boşluğa. Yerlerinde kalsınlar. Âmin, dedi eniştem.

Yeni saat ve cetvellerden hoşlanan tek bendim anlaşılan.

Galaksiler ve Yıldızlar

Benden herhangi bir müdahale yahut dokunuş istemeyen sebepsel gereklilikler yüzünden, Âlem-104729’daki olaylar etkileyici kaçınılmazlıklarıyla birlikte kendi başlarına devam ettiler. Evren genleşmeye devam ettikçe, içindeki maddeler daha fazla soğudular. Parlak ışık gösterisi yavaşça şiddetini yitirdi ve kütleçekim gücü yeniden egemenliğini kurup ortamı şekillendirmeye girişti. Önceden yüksek ısı altında buharlaşan ufak madde sıkışmaları, artık büyüyüp yoğunlaşıyorlardı. Çoğu hidrojen gazından mürekkep madde topakları sıkıştıkça sıkışmaya başladı. Evrenin geçmişinde madde her yana epey eşit dağılmıştı ama şimdi sırtlar, vadiler, kemerler, amorf topaklaşmalar, kütlenin her bir parçacığı diğerlerini kendine çektikçe daha da yoğun yumrular oluşturuyorlardı. Maddenin önceki pürüzsüz, neredeyse akışkan hali güzeldi ama ortaya çıkan bu yeni yapılar çok daha güzeldi. Upuzun teller, lifler, katmanlar, tabakalar, yuvarlak boşluklar, elipsler, küreler ve topolojik hiperbollar vardı şimdi. Kocaman hidrojen gaz bulutları hızla dönüp düzleşiyor, etrafa spiral kollar uzatıyorlardı. Dönüp duran madde galaksilerinin içinde daha ufak gaz topları oluşuyor, kendi üzerlerine çöküyor, yoğunluğu azalan ve soğuyan evrenin tam aksine, gittikçe yoğunlaşıp ısınıyorlardı.

Atom saatlerinin 1031’inci tikinin ardından müthiş ve yepyeni bir görüngü ortaya çıktı. Her bir galaksideki her bir gaz yumağı, kendi kütleçekimi altında sıkıştıkça ısınan neredeyse kusursuz kürelere dönüştü. Sonunda bu kütle kürelerindeki ısı öyle arttı ki hidrojen atomları birbirleriyle kaynaşarak helyum atomlarına, hidrojenden sonraki en basit elemente dönüşmeye başladılar. Her atomik tikte trilyonlarcası ortaya çıkarak muazzam miktarda nükleer enerji saçtılar. Her yanı saran bu gaz küreleri, daha demin uzayın karanlığında birer çakıl taşından ibaretti ama şimdi parıldıyor, enerjiyle dolup taşıyorlardı. İlk yıldızlar doğmuştu.

Evrendeki ilk yıldızı ne zaman ve nerede gördüğümü hatırlıyorum. Eniştemle Boşlukta uzun bir yürüyüşe çıkmıştık; Âlem-104729’da bir değişiklik fark ettiğimde eniştemin en sevdiği, atonal bir cayırtıdan ibaret parçayı mırıldanışını dinliyordum. Milyarlarca solgun galaksiden birinde minnacık bir ışık parıldamıştı. (Eniştem daha sonra ilk yıldızı doğuran bu galaksiye Ma’or, ilk yıldızaysa Al Maisan adını verdi.) Yakından bakınca, ışığın, galaksinin trilyonda birinden küçük bir kürecik tarafından üretildiğini gördüm. Galaksiyle karşılaştırınca minnacık bir noktaydı! Ama oradaydı işte. Uzayın karanlığında minnacık bir ışık noktası... Parıldıyor, karanlığı deliyordu. Bu madde topundan yayılan morötesi ışınımı, çevreleyen gaz içinde her yöne yayılıyor ve yakınındaki atomları bozuyor, elektronları protonlarından koparıyordu. Elektronlar protonlarla tekrar birleşir, birleşirken gittikçe daha düşük enerjiye çağıldar ve ışık yayarken, yıldızın çevresinde küresel bir gaz kozası sarılarla, turuncularla, kırmızılarla ve morlarla parıldamaya başladı. Yıldız artık yavaşça parıldayan rengârenk bir bulutun merkezindeki bir morötesi ışık noktası gibi görünüyordu.

Derken yıldızlar birer ikişer yanmaya başladı. Her tarafta, hafifçe parıldayan gaz bulutlarıyla çevrili yüzlerce, binlerce, milyonlarca morötesi ışık noktası ortaya çıktı. Ben onları izlerken bir milyon Galaktik çap mesafede bir başka galaksi, yıldızlarıyla ışıldamaya başladı. Derken bir tane daha. Bir tane daha. Yıldızlarıyla parıldayan milyarlarca galaksi.

Enişte, bak, dedim. Görüyor musun evrenimizde olanları? Ama Deva Eniştem, sallanan sandalyesindeki teyzemin kucağındaki evrenin içini göremezdi elbette. Âlem-104729, her daim yaptığı gibi genleşmeye devam etmekle birlikte dıştan bakıldığında her zamankinden farksız görünüyordu. Dıştan bakınca içindeki değişimi görmek mümkün değildi. Gelin, dedim, göstereyim. Teyzemle eniştemi ufaltıp birer noktaya çevirdim, evrenime soktum ve uzayda galaksiden galaksiye dolaştırdım. Milyarlarca tik boyunca çıt çıkarmadılar. Sadece kafa sallayıp gülümsediler.

Hiç böyle bir şey görmemiştim, dedi Penelope Teyzem. Ben... ben hiç görmedim böylesini. Bunlardan birkaçını Boşluğa isterim. Getirebilir misin? İyi fikir mi, pek emin değilim, tatlım, dedi Deva Eniştem. Niyeymiş o? Çünkü Boşluğun kendi özü var, dedi eniştem. Bu evreninse özü başka. Bu güzelim ışıklar burada, ait oldukları yerde kalmalı. Arada ziyaret edebiliriz. Ah, ne güzel, ne harika bir şey yaratmışsın, Yeğenim! Birkaç örgütsel ilke koymaktan öte bir şey yapmadım ben, dedim. Bıktım tevazuundan, dedi teyzem. Bir kereliğine itiraf edemez misin dehanı? En üst seviyeden sanatçısın sen. Ayrıca en üst seviyeden matematikçisin, dedi Deva Eniştem. Ayrıca fizikçisin. Tüm bunların hepsisin, dedi teyzem. Ailemizde bir dâhi var; ta en baştan beri biliyordum. Dur bir, dedi eniştem. Bir şey duyuyorum. Dinle. Duydun mu? Duydum, dedi teyzem. Müzik bu. Boşluktaki gibi. Çok güzel ama farklı. Galaksilerin müziği, dedi eniştem.

Gezegenler

Deva Eniştem ve Penelope Teyzem’le galaksileri dolaşırken, yıldızların en büyükleri bir dönüşüm daha geçirdiler. Neredeyse bütün hidrojeni helyuma dönüşmüş bu yıldızlar, kütleçekimin içe doğru çekişine direnmeye yetecek ısıyı üretemediklerinden, bir daha büzüşmeye başladılar. Çöküşleri hızlandı. Gazsı madde kendi içine çöktükçe her bir yıldızın merkezi peyderpey yoğunlaştı ve ısıları öncekinden çok daha yüksek derecelere ulaştı. Sonunda öyle yükseğe çıktı ki helyum atomları kaynaşarak berilyum atomlarını ortaya çıkardılar. Ardındansa berilyum atomları tekrar ergimeye girerek bor, karbon ve oksijen atomlarını yarattılar. Çöküş sürdükçe sıcaklık daha da arttı ve gittikçe daha ağır elementler sentezlenmeye başladı: flüor ve neon, sodyum ve magnezyum, alüminyum, silikon, fosfor, galyum, itriyum, molibden, paladyum, sezyum, baryum, tungsten, osmiyum ve iridyum ve radyum... Tüm bu karmaşık atomları teorik ihtimaller sıfatıyla düşünmüştüm ama yıldızların göbeklerindeki kaçınılmaz olaylar eliyle, müdahalemden uzak yaratılışlarını görmek pek hoştu. Sebep sonuç, sebep sonuç, sebep sonuç. Atom çekirdekleri durmadan birbirlerine koşturuyor, birleşip daha ağır çekirdekler, daha büyük atomlar yaratıyorlardı. Ortaya çıkan enerji muazzamdı. Tabii hiçbir maddesel kütlenin bu derece muazzam enerjiye parçalanmadan direnemeyeceğini hepimiz –teyzem, eniştem ve ben; hayranlıkla izliyorduk olanları– biliyorduk. Zaten çok geçmeden, yıldızlar patlamaya, yarattıkları yeni kimyasalları uzaya saçmaya başladılar. Her infilak, çevreleyen nebulalarda yankılandı, galaksinin tüm aydınlığıyla alevli maddeleri dört bir yana dağıttı. Evren milyarlarca patlamayla çatırdadı, alevlendi. Güzelim yıldızlar, en büyüklerinden başlayarak kendilerini birer ikişer yok ediyorlardı. Her biri ardında hızla dönüp duran karanlık bir göbek ve hafifçe parıldayan bir döküntü bulutu bırakıyordu.

Artık –atomik saatin tiklerini sayıyordum; ilk atomların oluşumundan bu yana yaklaşık 2 x 1031 tik geçmişti– galaksilerde sürüklenen, yüzen maddeler sadece hidrojen gazından değil; demir, silikon ve karbon ve yıldızlarda yaratılan diğer elementlerin öbeklerinden oluşuyordu. Zenginleşen malzeme, sürüklenmekten ziyade, yıldız patlamalarının getirdiği dönüş hareketi yüzünden her yanda burgaçlar çiziyor, dönüyordu. Galaksilerde diğer pek çok düşük yoğunluklu yıldızsa, patlamayıp sessizce yanmaya devam ederek loşlaşıyordu.

Ama evren uzun süre sessiz kalmadı. Dönüp duran soğuk malzemeler, kütleçekimin acımasız gücü altında sıkışmak ve çökmek üzere toparlanmaya başladılar. Çok geçmeden, sıkıştıkça ısınan gazsı kürelere dönüştüler. Bir diğer 1031 küsur atomik tik içinde, bu gazsı küreler ikinci nesil yıldızları oluşturdular. İlk saatlerden önce zamana hiç aldırmazken, itiraf edeyim, artık iyice takmıştım. Yapmamam gerektiğini bilmeme rağmen, sürekli hidrojen saatlerine bakıyor, geçen zamanı ölçüyordum. Bir 1031 atomik tik daha geçti. Ardından bir tane daha.

Yeni yıldızlar atalarından farklıydı. Bir kere sadece saf hidrojen değil, bir kimyasal elementler karışımıydılar. Ayrıca her birinin etrafında dönüp duran bir gaz ve döküntü çemberi ve bu çemberlerin çeşitli yerlerinde sıkışmış, somut madde topakları vardı. Ancak bu topaklar, merkezlerinde nükleer reaksiyon başlatamayacak kadar küçüktü. Bu yüzden, çökerek atıl ve somut toplara dönüştüler. Merkezî bir yıldızın etrafında dönen disklerde kendi içlerinde dönerek sıkıştıklarından, merkezdeki yıldızın da çevresinde dönmeye başladılar. İlk gezegenlerdi bunlar. Gezegenler. Tıpkı yıldızlar gibi, evrende neredeyse hiç çaba göstermeden kendiliklerinden oluşuveren bu farklı nesneler de büyüleyiciydiler. İkinci nesil yıldızlarının büyük kısmının çevresinde gezegenler dönüyordu şimdi. Gezegen sayısı yıldızlardan çok daha fazlaydı. Kimi yıldız sisteminde tek bir gezegen vardı. Hidrojen atomları gibi. Bazılarındaysa gezegen sayısı yüze kadar çıkıyordu.

Ama ne müthiş çeşitlilikteydi bu gezegenler! Bazıları yıldızlarına yakınlıkları yüzünden erimiş sülfür, silikon ve demir kürelerine dönüşüyordu. Diğerleri yıldızlarına buz tutacak kadar uzaktı. Atom ve molekülleri yüzeylerini kaplayan kimileriyse, bunların yarattığı sıvı okyanuslarının donmasına veya buharlaşmasına izin vermeyecek orta mesafelerdeydi. Mesela sıvı suyla, sıvı amonyak ve metanla, sıvı cıvayla kaplı gezegenler vardı. Özellikle bu sıvı okyanuslar çok güzeldi. Rüzgârlar yüzeylerini dalgalandırıyordu. Dalgalar yüzey boyunca kayıyor, yıldızların ışıkları ve üstlerindeki renkli atmosferlerle parıldıyorlardı. Sıvı dalgaların bazıları öyle narindi ki azıcık yayıldıktan sonra dağılıyor, varlıklarından geriye sadece anılarını bırakıyorlardı. Diğerleriyse öfkeyle köpürüyor, muazzam yüksekliklere varıyor, tek hamlede gezegenlerinin dörtte birini aşıveriyorlardı. Okyanus dalgaları maddi biçim almış müzikti gözümde.

İlgi çekici minik zımbırtılar, dedi Penelope Teyzem, şu güzelim ışıkların etrafında dönen topçuklar. Ne işe yarayacak bunlar, Yeğenim? Henüz bilmiyorum, dedim. Her şeyi en baştan bilmek zorunda mıyım? E, dedi teyzem, ne demeye yaptın bunları öyleyse? Ne düşündün? İyi, tamam, dedim. Kendi kendilerini yaptı bunlar. Kütleçekim yaptı. Işıklar kadar tatlı değiller, dedi Penelope Teyzem. Uzanıp saçına takılan bir potasyum yumrusunu silkeledi. Her şey illa hoş olmak zorunda değil, dedi Deva Eniştem. Eminim önünde sonunda bir işe yarayacaktır bu şeyler. Hem bak, ne hoş dönüyorlar. Farklı hızlarla.

Yıldızlarına en yakın gezegenler, amansız kütleçekim yasalarına uyarak yörüngelerini epey hızlı tamamlarken en uzaktakilerin bir turları çok daha fazla zaman alıyordu. Hatta bazı aşırı geniş yıldız sistemlerinde, bir dış gezegen, yörüngesini tamamlayana kadar içteki bir gezegen binlerce tur atıyor, haliyle ilkinin bir yılı diğerinin on bin yılına denk geliyordu. Başka çeşitlemeler de vardı. Bazı gezegenler öyle ufaktı ki dağları neredeyse çaplarına eşitti ve şekilleri yamru yumruydu. Kimileriyse öyle büyüktü ki neredeyse kendi merkezlerinde nükleer tepkime başlatıp yıldızlara dönüşebilecek haldeydiler. Yeni gezegenlerin pek çoğunun uzaya çifte kutuplu örüntülerle uzanarak elektriksel parçacıkları yakınlarına çeken manyetik alanları vardı.

Merkezî yıldızlarının yörüngesinde dönmelerine ilaveten, neredeyse gezegenlerin tümü, kendi eksenleri etrafında da dönüyordu. Bu dönüş hareketi de ilksel diskin dönüş hareketinin rasyonel sonuçlarından biriydi ki ilksel diskin dönüşü zaten ilk nesil yıldızların ters yönde patlamalarının bir sonucuydu. Sebep sonuç, sebep sonuç. Bu olaylar zinciri neredeyse olağandı ama görsel fenomenler, olağan sayılmayacak denli ilginç ve yeniydi. Penelope Teyzem bile dönen gezegenleri beğenmişti. Yıldız sistemlerine uzanıp tıpkı Boşluktaki kıvrımlara yaptığı gibi gezegenleri dürtüklemeye başladı. Sonunda Deva Eniştem durdurmak zorunda kaldı oyununu.

Gezegenlerin dönüşleri hoş bir etki yaratıyordu. Herhangi bir gezegendeki sabit bir bakış noktasında, güneş ışığı aynı kalmıyor, zamanla değişiyordu. Merkez yıldızına dönük yüzler ışığa boğuluyor, biraz sonrasında gezegen dönünce aynı yüzler karanlığa gömülüyordu. Dolayısıyla her gezegende bir ışık gününü bir karanlık gecesi izliyor, düzenli bir sırayla, gece, gündüz, gece, gündüz diye devam ediyordu. Bir başka deyişle, gezegenlerin dönüşü aydınlıkla karanlık arasında doğal yoldan bir ayrım yaratmıştı ve bu ayrılış hemen her gezegende farklıydı. Hepsi farklı hızlarda dönen milyar kere milyar gezegen bulunduğundan, gün uzunlukları müthiş çeşitlilik gösteriyor, kimi gezegenlerde günler 1019 atomik tik kadar kısa sürerken, bazılarında 1029 atomik tike kadar uzayabiliyordu. Kısacası Âlem-104729’da trilyonlarca farklı gün (ve gece) vardı.

Gezegenlerde gündüz ve gecelerin varlığı; haliyle ısıda, atmosfer yoğunluğu değişimlerinde, hortum ve kasırga gibi rüzgârlarla deniz kaynaklı tayfunlarda düzenli değişikliklere yol açtı. Ama daha başka, daha hoş sanatsal etkiler de vardı. Işığın gün boyunca yavaşça hareket edişi gölgelere, uzayıp kısalmalarına, sürekli değişen siluetlerin ortaya çıkmasına yol açıyordu. Sabahları pembe görünebilen doruklar, öğleden sonra mor ve eflatuna dönüveriyordu. Araziler günün kimi saatlerinde kayalık ve kaba, kimi saatlerindeyse Boşluğun peçeleri gibi yumuşacık ve narin görünebiliyordu. Bu fenomenler, ısı ve yoğunluk gibi nicelleştirilemiyor, duyguları coşturuyordu. İçe işliyorlardı. Müzik gibi, daha önce hissedilmemiş duygular doğuruyorlardı. Hayal dünyasını soğurup yeniden şekillendiriyorlardı. Işığın değişimiyle şekiller değişiyordu. Hava ışıldayıp parıldadıktan sonra başka bir görünmezliğe bürünüyordu. Uçucu sıvılara sahip gezegenlerde, büyük miktarda su veya amonyak buharlaşarak bulutlara dönüşüyor ve bu bulutlar sayesinde yepyeni renk çeşitlemeleri doğuyordu. Gece ve gündüz sadece renk farklılıkları yaratmakla kalmıyor; farklı sesler, duygular ve kokular da getiriyordu.

Bu fenomenlerin çok azını öngörmüştüm. Sanki tam düşündüğümmüş gibi, gördün mü işte, dedim Penelope Teyzem’e. Ya şunu? Yanıtını bekledim. Evet, evet, dedi sonunda ki verebileceği azami onaya yakındı yanıtı.

Evrendeki gezegenlerden bir tanesi ilk dönüşünü diğerlerinden önce tamamladı. Sırf onun ilk günü değil, evrendeki de ilk gündü bu. Olduğu anda fark ettim ve hoşuma gitti (en azından tatmin ediciydi). Bu gezegendeki ilk günün sonuydu bu. Derken 1029 atomik ışık tiki mesafedeki bir başka galakside bir başka gezegen bitirdi ilk gününü. Onu da fark ettim; o da iyiydi ve o gezegende de ilk gün bitmişti. Ardından 1030 atomik ışık tiki mesafede bir diğer gezegenin de günü sona erdi. Ardından bir diğerininki. Bir tane daha. Evrenin farklı yerlerinde, hepsi farklı dönüş hızına sahip farklı gezegenler günlerini bitirdiler. Milyar kere trilyon ilk gün bitti ve hepsi iyiydi. Yaptıklarımdan hoşnuttum.

Bir Şeylikteki Boşluk

Evrende süzülürken, nesneler arasındaki görece muazzam mesafelere takıldım. Maddenin varlığına rağmen uzayın çok büyük kısmı hâlâ bomboştu. Bizim Boşluk gibi değildi tabii ama çok, çok az malzemeye sahipti. Yıldızlı galaksiler ve diğer maddeler, uzayın yüzde birinin ancak onda birini dolduruyordu. Evrenin kalan yüzde doksan dokuz virgül dokuzu neredeyse tümüyle boşluktan ibaretti. Galaksilerin içindeki yıldız sistemleri bile birbirlerinden çok uzaktı. Bir yıldız sisteminden diğerine gitmek için genellikle on bin yıldız sistemi büyüklüğünde mesafeler aşmam gerekiyordu. Âlem-104729’da akıllı yaratıklar ortaya çıkacaksa, birbirlerinden muazzam mesafelerde uzak kalacak ve muhtemelen birbirlerinden hiç haberdar olamayacaklardı. Ve evren genleşmeye devam edeceği için ayrılıkları gittikçe artacaktı.

Memnuniyetsizlikler, Anlaşmazlıklar ve Diğer Nahoşluklar

Galaksilerin, yıldızların ve gezegenlerin oluşmalarını izledikten sonra daha önce hiç tatmadığım bir duyguya kapıldım. Bir tür tokluktu hissettiğim. Ama tokluktan da öte, şişkinlikti hissettiğim çünkü yeni şeyleri Kendi içimde yaratmışım gibi geliyordu bana. Tuhaftı çünkü Âlem-104729’u yaratan bendim. Daha doğrusu yasaları ve örgütsel ilkeleri ve maddeyle enerjiyi yaratmıştım ve gerisi gelmişti. Evrendeki yeni her bir şeyin zaten benim içimde olduğu söylenebilirdi. Ama öyle görünmüyordu. Kuantumu icadımdaki gibi kendimi değişmiş hissediyordum. Hayal gücümün kuvvetlenip genişlediğini, daha önceden bilmediklerimi bildiğimi hissediyordum. Kendime öncekinden daha büyük geliyordum. Kendi varlığımdan yarattığım bir şeyin artık kendi varlığımdan büyük olması nasıl mümkün olabilirdi? Yaratılanın kendi yaratıcısını yaratması mümkün müydü? Hem şaşkın hem hoşnuttum ya, hoşnutluğum sonunda birtakım nahoşluklara yol açacaktı.

Bir ben değildim. Hepimiz hissediyorduk değiştiğimizi. Kendimize yönelik algımız değişmişti. Hissiyatımız farklıydı. Mesela Boşluk artık eskisinden çok daha boş geliyordu hepimize. Tabii Boşluk her daim her şeyin mutlakiyetle en arısıydı; bir algı yokluğuydu. Ölçülmemiş çağlardan beri Deva Eniştem, Penelope Teyzem ve ben, Boşluğun tümden boşluğunun sefasını sürmüştük. Bu boşluk, bu tam hiçlik, varoluşun merkezî ve ebedî mutlaklarından biriydi. Bu hiçlik tüm eylem ve düşüncenin başlangıç noktasıydı. Hatta eylem ve düşünceyi belirleyen, bir şey olmayı, bir şeyliği belirleyen, tanımlayan zemindi. Boşluğun hepten boşluğu doğasının açıkça elzem parçası göründüğünden, bu boşluğu çok mühim biliyorduk.

Oysa şimdi, yeni evreni gezip onca olağanüstü maddesel şeyin yapılışına tanıklık ettikten sonra; Boşluğun kutsal boşluğu, önceden verdiği tadı vermemeye başlamıştı. Hatta tabiri caizse boşluktan memnuniyetsizdik. Kendi adıma, Boşlukta hareket ettiğimde artık olmayanlar gözüme çarpmaya başlamıştı. Soyut anlamda değil, somut ve maddesel anlamda. Çünkü artık hiçliği atom ve elektronlarla, spiral galaksilerle ve upuzun ışıklı gaz huzmeleriyle, yıldızların patlayıp elementlerini uzaya saçmalarıyla kıyaslayabiliyordum. Boşluktaki ortamımızın yalınlığından azıcık hüsran duymaya başlamıştım.

Penelope Teyzem artık kendi bildiği işler için Boşluk parçaları toplamaktan aynı zevki almıyordu. Boşluk gezilerimizden birinde bu ne böyle, diye söylendi. Ne olduğunu biliyorsun, dedi Deva Eniştem. Eve götürüp kullanacağın bir boşluk kırıntısı işte. Ama bu hiçbir şey, dedi Penelope Teyzem. Evet, dedi Deva Eniştem, tamı tamına öyle. Gayet hoş bir hiçlik parçası. Belki elbise yaparsın bundan. Hayır, dedi teyzem. Yapmayacağım. Gerçekten hiç bu. Sahiden hiç. Galaksilerden ve yıldızlardan elbise yapmak istiyorum ben. Ne şahane olurdu! Işıldardım ve herkes elbiseme gıpta ederdi. Yeğenim, dedi teyzem, bir iyilik yapıp şu evrenindeki malzemelerden biraz getirsene buraya. Öyle çok fazla lazım değil. Eniştem, onaylamaz ve sıkkın bakışlarını bana yöneltti. Hiç burnunu sokma bu işe Deva, dedi teyzem. Seni ilgilendirmez. Evrendeki malzeme evrende kalmalı, dedi Deva Eniştem. Her şeyin kendi yeri var. Hemen doğrucu kesilme başıma, dedi Penelope Teyzem. Yanlış hatırlamıyorsam daha geçen Boşluk gezimizde, şöyle birkaç dağ alıversem, diyen sendin. Hiç inkâr etme. Hep abartırsın zaten, dedi Deva Eniştem. Sadece bir tane dağ demiştim. Çoğul konuşmadım. İyi tamam, tek dağ, dedi teyzem. İtiraf ediyorsun ama. E, sen dağ alabiliyorsan ben niye bir tutam yıldız ve galaksi alamayacakmışım? Ne dersin, Yeğenim? Bana birkaç galaksi ve yıldızla eniştene de bir dağ getiremez misin?

Teyzemle eniştemin didişmelerine karışmayı reddettim. Bir düşüneyim, dedim. Emin değilim... Hep düşünüyorsun zaten, dedi P. Teyzem. Şunu düşünüyorsun, bunu düşünüyorsun ve sonra daha fazla düşünüyorsun. Niye yapmıyorsun? Haydi, git, bana birkaç galaksi getir. Elbise yapmak istiyorum kendime. Yoruldum buradaki hiçlikten. Yoruldum. Bıktım. Burada elimizde bir avuç hiçten ötesi yok. Bir şey istiyorum ben. O’na emir vermemelisin, dedi eniştem. Burnunu sokmandan gına geldi artık bana, Deva, dedi teyzem. Tıpkı Boşluk gibi bezdirmeye başladın beni. Boşsun sen. Hiçle dolusun. Azıcık hırsın olsaydı, çoktan... İleri gidiyorsun, dedi eniştem. Gene o hallerden birine girdin. Hayır, girmedim, dedi teyzem. Artık her şeyin gerçek yüzünü görmeye başladım. Şu tavırlarından hiç hoşlanmıyorum, dedi eniştem. Sakinleş artık. Sakinleş falan deme bana, dedi teyzem. Tepeden bakmak bu. Tepeden bakma bana! Eniştem uzanıp teyzemin saçını okşamak istedi. Hiç yaklaşma, dedi teyzem. Ayrıca uzun süre de yanımda yatmayı bekleme. Abartma kendini, dedi eniştem. Senin gibi dırdırcıyla kim yatmak ister?

Lütfen, diyerek girdim araya. Kavga etmeyin. O başlattı, dedi Penelope Teyzem. Bu laf üzerine, ayrı yönlere doğru uzaklaştılar. Bu tür tartışmalarda hiç peşlerinden gitmez, kendi başlarına kalıp toparlanmalarını beklemeyi yeğlerdim. Toplaşan hiçlik katmanları arasında uzaklaşıp yitişlerini izledim. Sonunda gözden kayboldular. Boşluk sakinleşti ve yumuşak müziğine geri döndü.

Âlem-104729’u az ötedeki ufak bir hiçlik tepeciğinin üstüne bırakmıştık. Büyümeye devam ediyordu. Evren; galaksileri, yıldızları ve gezegenleriyle iyi bir başlangıç yapmıştı. Başka ne gibi cisimler yapabileceğimi merak ettiğimi fark ettim. Daha fazla madde, daha fazla enerji, her şeyden daha fazla yapmak istiyordum. Tek evren gayet hoştu ama karşısına geçip baktığımda epey ufak göründü. Boşlukta başka potansiyel evrenler uçuşuyordu; dönüyor ve nabız misali atıyorlardı ama hepsi bomboştu. İçlerinden bazıları Âlem-104729’dan çok daha müthiş olabilirdi. Ne müthiş yeni şeylerle doldurabilirdim bunları! Tek yapmam gereken birkaç örgütsel ilke daha buyurmak, birkaç parametre belirlemekti; ardından hepsi maddeyle dolacaktı. Âlem-104729’da gördüklerimden yüz kat büyük galaksiler yapmak istiyordum. Galaksiler kadar büyük yıldızlar, yıldızlar kadar büyük gezegenler ve katı okyanuslar yapmak istiyordum. Ve daha fazlasını istedim.

O anda Boşlukta dolanan ve hepsi tüm olasılıklarıyla beni çağıran en az 10189 evren vardı. Penelope Teyzem’in yaptığı gibi, birine uzandım. Bu kozmosla başlayacağım, diye düşündüm. İrice bir küreydi; yüzeyi diğer bazılarınınki gibi ipeksi değil, pütürlü ve sertti. Hırslı bu, diye düşündüm. Zorlayacak beni. Tam içine dalmaya hazırlanıyordum, Penelope Teyzem seslendi bir yerlerden. Ne yapıyorsun, Yeğenim? Yeni bir evren üstünde çalışmaya başlıyorum, dedim. Niye? Uzaklarda ortaya çıktı ve aceleci adımlarla yanıma geldi. Daha büyük bir şey denemek istedim, dedim. Ve daha iyisini. Yaptığın evrenden memnun değil misin? Evet ama... Daha bitirmedin hem. Evet ama... Yeğenim, çok sabırsızsın. Konuşmamış mıydık bunu? Fazla acelecisin. Böyle yaparsan iyi iş çıkaramazsın. Ve eğer alınmazsan –sonuçta aileyiz, aile içinde böyle şeyler söylenebilmeli– bir şey söyleyeceğim: Tamahkârlık ediyorsun. Düpedüz açgözlülük bu ve sana hiç yakışmıyor.

Penelope Teyzem’in lafı fena dokundu. Sıklıkla yaptıklarıma kusur bulur ya da nahoş tavrıyla kaş çatar veya sadece tersinden kalkacağı tutardı. Benle böyle konuşmaya hakkı ve yetkisi yoktu. Eniştemle de. Çağlar defa çağlardan bu yana eniştemi eziyor, hiçbir değeri yokmuş gibi davranıyordu. Eniştemse bunu kabulleniyor, nadiren karşılık veriyordu. Ama bu durum ikisini de küçültüyordu. Açgözlü ha? Nasıl açgözlüydüm peki? Birkaç evren daha doldurmanın ne zararı vardı? Bana kalırsa, teyzem haddini aşıyordu. Hem de çok. Hem ne demeye böyle can acıtıcı bir laf etmişti bana? Bir şeyin, kendinde eksik bir şeyin bedelini ödetiyordu bana. Eh, sivri lafları yanıt vermeme değmezdi. Alçaltacak değildim kendimi. Kimle konuştuğunu sanıyordu?

Boşlukta upuzun bir yürüyüşe çıktım. Ne düşündüğümden emin değilim ama yalnız kalmak istiyordum. Zaman geçti. Ne kadar zaman geçtiğinin ne önemi vardı ayrıca? Zaman geçti. Muazzam mesafeler aldım. Hiçlik tepe ve vadilerini, hiçlik katmanlarını, had safhada boşluğu nadiren fark ederek bir sürü yöne ilerledim. Ne düşündüm veya ne kadar zaman geçti, emin değilim. Çağlar geçti belki. Geçmişi, zamanı icadımdan öncesini, Penelope Teyzem, Deva Eniştem ve benim, hepimizin hep bir ağızdan konuştuğu dönemi andım. Hiç duyamazdık birbirimizi ama iletişim kuruşumuzun bir parçası buydu ve hem aşina hem hoştu. Herhangi bir şey yaratmaya karar vermemden çok öncesini, bir şey yaratma düşüncesinin bile sadece ihtimalden ibaret kaldığı zamanı andım. Nasıl uyukluyorduk, nasıl uyuşuktuk! Tanıdığım sonsuz zamandan beri, özellikle son dönemlerde Penelope Teyzem’le Deva Eniştem’in nasıl değiştiklerine hayret ettim. Kimi açılardan gittikçe birbirlerine yaklaşırken, diğer konularda mesafelerini koruyorlardı. Kendi hissiyatımı, ancak zamanı yarattıktan sonra Boşluğun her yanını dolduran müziği duymaya başlayışımı düşündüm. Öncesinde tümüyle aynı anda olup biten müzik, tıpkı düşüncenin doğası gibi sadece varoluşun parçalarından biri görünürdü bana. Görece kısa, öncesindeki varoluşun bitmek bilmez yayılımına kıyasla kesinlikle çok kısa bir zaman dilimi içinde çok fazla şey gerçekleşmişti. Boşlukta kocaman, koskocaman, muazzam mesafeler boyunca yürüdüm ama bu mesafeler, sonsuzla kıyaslandığında hiçe yakındı. Çağlar akıp geçti.

Başladığım noktaya geri döndüğümde Penelope Teyzem, sanki hiç atomik tik geçmemiş gibi, tamı tamına bıraktığım yerdeydi. Doğru söylediğini anladım. Açgözlülük etmiştim. Sonsuz geçmişte açgözlülük etmemiştim ama zaten açgözlülük edebileceğim bir şey yoktu. Madde yeni bir icattı. Tamahkâr davranmıştım. Utandım. Derhal dışı pütürlü, irice küreyi bıraktım; var hızıyla uçarak diğer boş evrenlere katıldı. Özür dilerim, dedim teyzeme. Haklısın. Açgözlülük ettim. Teker teker gitmem gerekirdi. Önce elimdekini bitirmeliyim. Teşekkürler, dedi teyzem. Hatalarını kabul edebilmen en takdir edilecek özelliklerinden biri, Yeğenim. Adı lüzumsuz bazıları gibi değilsin sen.

Yaşamın Kökenleri

Teyzemle konuşmamızın ardından Âlem-104729’la ilgilenmeye karar verdim. Son ziyaretimden bu yana bir dizi büyüleyici değişim gerçekleşmişti. İlk nesil yıldızlardaki nükleer reaksiyonlar yüzünden, evrende en fazla bulunan elementler hidrojen, oksijen, helyum ve karbondu; haliyle bu elementlerden çok daha fazla molekül çıkacağını bekliyordum. Haklı çıktım. İki hidrojen atomuyla bir oksijen atomunun birleşiminden mamul su, her düzine yıldız sistemi başına en az bir gezegende bolca mevcuttu. Sıvı okyanuslar biçiminde yüzeyleri kaplıyor, atmosferlere gazsı buharlar saçıyordu. Gezegen atmosferlerinde ortak rastlanan bir diğer molekülse, bir karbon atomuna dört hidrojen atomunun bağlanmasıyla ortaya çıkan metandı. Bir de karbon dioksit. Ve amonyak. Güneş ışınları bu atmosfer gazları arasından pek tatlı süzülüyor, kimi gezegenin havasını kızıla, turkuaza ve kadmiyum sarısına boyuyordu.

Pek beklenmedik fenomenler de vardı. Birçok gezegenin atmosferi sürekli yıldırımlarla çatırdıyordu. Bu seyirlik elektrik boşalımları, ilksel atmosferleri yükleyerek; şekerler, karbonhidratlar ve yağlar, aminoasitler ve nükleotidler gibi yeni moleküller yaratıyordu.

Tüm atomlar arasında diğer atomlarla birleşmede en büyük başarıyı karbon gösteriyordu. Çiftleşmeye uygun dört elektronu vardı. Ufak atomlar için azami sayıydı bu. Haliyle karbon atomları birbirleriyle ilintilenip yüzlerce oksijen, hidrojen ve diğer elementle birleşerek upuzun zincirler kurabiliyordu. Ya da altıgen halkalar ve diğer karmaşık yapılar oluşturabiliyorlardı. Diğer atomlarla üç elektron paylaşabilen nitrojen de birleşmede gayet başarılıydı. Diğer elementlerin birleşme yetileriyse muazzam çeşitlilikte örüntüye yol açıyordu. Moleküllerdeki atomlar; düz zincirler, düzlemsel üçlüler, piramitler ve sekiz yüzlüler oluşturuyor; bazıları muhteşem şekillerde kendi üzerlerinde katlanıyordu. Tüm bunların sebebi, atomlar arasındaki birtakım elektriksel çekiş ve itişlerdi; elektronlarının hassas yörüngelerinden doğuyorlardı. Bu yörüngeleri belirleyense kuantum yasalarıydı.

Tıpkı yıldız ve gezegenlerdeki gibi, bu yapıların oluşmasıyla da hiç ilgim yoktu. Maddenin yaratılışı ve evrenin başlangıcındaki birkaç ilkeyi mecburen izleyerek kendi kendilerine yaratılmışlardı. Sebep sonuç, sebep sonuç. Sadece seyirciydim. Ama olayları izleyecek ve P. Teyzem’in önerdiği gibi, ters giden bir şeyler olursa müdahale edecektim.

Daha büyük moleküller, gezegen atmosferleri dâhilinde oluşmaya başlar başlamaz göğe fırlayıp okyanuslara daldılar. Ve dağıldılar. Nasıl karbon karmaşık yapılı moleküllerin yaratılmasında en uygun elementse, su da diğer moleküllerin dağılması için aynı ölçüde ideal sıvıydı. Elektronların konumu sayesinde, su molekülleri diğer molekülleri hoyratlığa kaçmadan dağıtıp elektriksel çekim vasıtasıyla kendi moleküllerine bağlıyor, diğerlerineyse eşlik ediyordu.

Bazı gezegenlerdeki okyanuslar, zamanla karbon ve nitrojen temelli moleküllerden, sudan ve diğer molekül parçalarından mamul koyu çorbalara dönüştüler. Bu kırıntı ve parçalar, sıcak denizlerde hareket eder ve elektrik yüklenirken birbirleriyle yüksek hızlarda çarpıştılar. Her hidrojen saati tikinde, sadece bir gezegende bile trilyonlarca bu tür çarpışma gerçekleşiyordu. Bunca fazla çarpışmayla, her türden yenilik meydana geliyordu. Yeni moleküller yaratılıyordu. Moleküllerden bazıları bir araya gelip daha büyük moleküllere dönüşüyordu. Bazıları düzen değiştiriyor veya diğerlerinden parça koparıyordu. Kimileri diğerlerinden elektronlarını çalarak enerji emiyordu. Burgaç oyuklar ve katı elipsoitler gibi çeşitli mimari yapılar oluşuyor, bir süre bir arada kalıp dağılıyorlardı. Bir deneme yanılma süreci işliyordu. Her atomik tikte, milyarlarca kimyasal deney gerçekleşiyordu. Olacakları görmek için gittikçe daha fazla sabırsızlanıyordum.

Karbon, hidrojen, fosfor, oksijen ve nitrojen atomlarından kurulu uzun bir zincirden ibaret bir molekülde kendini kopyalama yeteneği vardı. Zincirin her bölümünde, elektriksel çekimler, çevrede dolanan hammaddeleri yakalayıp kendini kopyalamaya yetecek güçteydi. Bu ana molekül, kendini kopyalamakla kalmıyor, ayrıca diğer moleküllerin bir araya gelişinde aracı rolü oynuyordu. Diğerleri gibi cansız madde olmasına rağmen, eyleme geçtiğinde neredeyse bir amacı varmış gibi davranıyordu.

Derken garip bir şey oldu. Her tikte oluşan katrilyonlarca yeni yapı arasında, kendi kendini kopyalayan moleküllerden biri tamamen kazara kendini diğer moleküllerden oluşmuş kapalı bir oyuntuda buldu. Bu oyuntunun sadece birkaç molekül kalınlığındaki duvarı yuvarlanarak kendi minik dünyasını yarattı. Ne minikti ama! Gezegenlerin en ufağından trilyon kere trilyon kat küçüktü. Buna karşın bu minik, hücresel dünyanın kendi içinde bir bütünlüğü, bir içi ve bir dışı vardı. Dışı şekerler, karbonhidratlar ve aminoasitlerle dolu koyu okyanustu. İçindeyse kendi kendini kopyalayan moleküllerden biriyle şansa içeri dalmış diğer karbon ve nitrojen temelli moleküller vardı. Hücresel duvar, bazı moleküllerin içine girmesine izin verirken diğerlerini reddediyordu. Ancak içeri girebilenler de bir enerji kaynağından yoksunlarsa devam edemiyorlardı. Enerji çok önemliydi. Boşlukta Penelope Teyzem, Deva Eniştem ve ben, sonsuz enerji tedarikine sahiptik. Ama burada, Âlem-104729’da enerji, sınırlı bir maldı. Miktarı sınırlıydı ve herkes tutabileceği ve kendini hayatta tutacak kadarını bulmak zorundaydı.

Hücrelerden bazılarının, gene tamamen kazara, kendilerini koruyacak tüm becerileri, elektronları arasındaki itki güçlerinde bolca elektrik barındıran şekerleri bozarak enerji edinme becerisini, seçici hücre duvarı vasıtasıyla alınan malzemeyle kendilerini güçlendirme becerisini ve kendi kendini kopyalayan bir molekül yakalayarak çoğalma becerisini edinmeleri fazla sürmedi. Birçok gezegenin okyanuslarında bu türde hücreler biçimlendi. Çevrelerini kaplayan sıcak denizlerde yüzen zengin şeker molekülleriyle ve diğer moleküllerle beslendiler. Dış dünyalarıyla malzeme değiş tokuşları yaptılar. Büyüdüler. Ardından kendi içlerini kopyaladılar, ayrıldılar ve sayılarını katladılar.

Canlı mıydı peki bunlar? Yaşamdan ne kastedildiğine bağlıydı. Örgütlüydüler. Çevrelerine tepki veriyorlardı. Okyanusların ve dağların aksine büyüyebiliyor ve üreyebiliyorlardı. Ama diğer, daha elzem açılardan, sıradan, cansız maddeydiler. Harika mekanizmaların tümü hiçbir düşünce içermeden meydana gelmişti. Hatta gövdelerinin seyrek ve sınırlı protoplazması dâhilinde, düşünceye uzaktan yakından benzeyen hiçbir şey yoktu. İletişim kuramıyorlardı. Fikir yaratamıyorlardı. Karar veremiyorlardı. Kesinlikle kendilerinin farkında değillerdi. İçlerinde çakan birkaç elektrik akımı sadece kendilerini korumaya ve sürdürmeye yarıyordu ve bunlar dahi bir taşı deviren taşı deviren taşı deviren taş, vesaire gibi gayet otomatik gerçekleşiyordu. Böyle bir dizilişe kaç taş koyarsanız koyun, herhangi bir düşünce kapasitesi var diyebilir miydiniz? Kesinlikle hayır. Taşlar körlemesine kütleçekim yasasına uyarlar sadece çünkü. Özü, kendi kendini kopyalayan hücreler beni eğlendirmekle birlikte, kelime anlamıyla canlıydılar diyemezdim. En fazla, eğlenceli cansız maddeler diyebilirdim. Hah! Böyle diyecektim işte: eğlenceli cansız madde. Canlı madde yaratmak için acelem yoktu ayrıca.

Boşluğa dönüp Penelope Teyzem’e anlattım hepsini. Teyzem bu arada Deva Eniştem’le barışmıştı. Hatta saçını taramasına bile izin veriyordu. Yanlarına gittiğimde, teyzem sandalyesinde rahatça oturuyor, eniştemse arkasında ayakta duruyordu. Şimdi doğrusunu yapıyorsun, diyordu teyzem. Tam böyle. İşte. Budur. Aynen öyle yapacaksın.

Geldiğimi görünce kafasını kaldırıp bana bakarak, ne zaman döneceğini merak ediyordum, dedi. Yerinde olsam, arada gidip kontrol ederim evreni. Her şey tıkırında gidiyor, dedim. Ukalalık etme, Yeğenim, dedi ve enişteme, bana yönelik sert yorumuna karşı, diyeceğin varsa de, gibilerinden baktı. Eniştem ses çıkarmadan saçını taramaya devam etti.

Âlem-104729’a tekrar uğramam epey sonraydı. Tamı tamına söylemem gerekirse, 2,5 x 1032 atomik tik diyebilirim ya, saate bakmıyordum. Yeni evrendeki olayları izliyordum izlemesine ama göz ucuyla izliyordum. Tekrar dikkatimi verince keşfettiklerim karşısında şaşaladım. Eğlenceli cansız hücreler evrilmeye devam etmiş, yakınlarında başka moleküller buldukça onlardan beslenerek değişimler geçirmişlerdi. Anlaşılan, düşünceden yoksun şans yine yeni ihtimalleri araştırmış, keşfetmişti. Hücrelerden bazıları, su ve karbondioksiti şekerlere dönüştürerek, enerji niyetine doğrudan güneş ışığını kullanabilen moleküller üretmişti. Sudan atmosfere yükselen oksijen gazı, bu yeni kimyasal reaksiyonların yan ürünlerinden biriydi. Oksijenin gaz hali yakıcıydı. Diğer atomların elektronlarını kapıp paralıyordu. Işıktan faydalanan hücrelerin büyük bölümü, kendi üretimlerinin kurbanı olmuştu. Ama bazıları oksijene dayanıklı zarlara sahipti ve ötesi, şeker ve yağlardan enerjiyi çekmede oksijen kullanan yeni hücrelere dönüşmüşlerdi.

Bazı gezegenlerde, oksijen kullanan bu yeni hücreler bir araya gelerek daha büyük, daha karmaşık yapılı organizmalar oluşturmuşlardı. Milyon kere milyar hücreden mamul bu yeni büyükler, tıpkı tek hücreler gibi değişmeye devam etmişlerdi. Sürekli deneme yanılmayla yeni moleküler ihtimaller ortaya çıkarken, bu karmaşık yapılı organizmalardaki hücrelerin hepsi aynı şekilde evrilmemişti. Hücrelerin bazıları, atık madde işleme, gerekli oksijenin dolaştırılması ya da organizmanın hareketi için mekanizmalar gibi belli birtakım görevler üstlenmeye başlamıştı. Hatta bazı hücreler evrilerek özel görevli diğer hücreleri kontrol etmeye ve örgütlemeye soyunmuştu.

Tüm bunlar ben yokken gerçekleşmişti! Şans ve gereklilik kurallarını hiç düşünmeden izleyen sıcak denizler gayet örgütlü ve etkin çok hücreli organizmalarla dolup taşıyordu. Benden hiçbir emir almadan bunca değişimin yaşanmasından azıcık utanç duydum.

Gördüklerimi tamamen cansız saymakta tereddüdüm vardı. Ayrıca beyin öncüllerini de görüyordum. Fikir taşıyan beyinlerden değil, diğer hücreleri idare ettikleri bariz hücre birikintilerinden bahsediyorum. Koordinasyon ve kontrolü üstlenen hücreler birbirlerine daha fazla elektrik sinyali yolluyordu. Geri besleme döngüleri yaratacaklardı. Uyarılara karşı değişim duyusu tadacaklardı. Arada hiçbir yaşam çabası taşımayan, sadece paylaşılan varoluşu ifade eden sinyaller göndereceklerdi birbirlerine. Gidişatı görebiliyordum. Sonunda bu şeylerde dış dünyadan ayrı, bağımsız varlıklar olduklarına yönelik bir tanıma doğacaktı. Kendilerini kendi dışlarından algılayabileceklerdi. Kısacası kendilerinin farkına varacaklardı. Ve bunun sonrasında düşünmek vardı. An meselesiydi hepsi.

Ne yanılmıştım! Bilerek canlı yaratsam mı, yaratmasam mı demiştim. Oysa gayet açıkça gördüğüm üzere canlı madde, enerji, madde ve uygun kurallar konmuş bir evrenin kaçınılmaz ürünüydü. İstesem yaşamı yok edebilirdim. Ama yaratılışına sadece seyirciydim.

Şaşkındım. Heyecanlanmıştım. Endişelenmiştim. Neyi harekete geçirmiştim böyle? Önce zamandı. Sonra enerji ve uzay. Ardından madde. Şimdiyse yaşam ve başka zihinler ihtimali vardı karşımda. Ne düşünecekti bu yeni zihinler? Neyi kavrayacaklardı? İstememiş miydim bunu? Evet. İstemiştim. Ama istememiştim de aynı zamanda. Hazırlanmadığım kesindi. İhtimallerle kavrulan geleceğin ağırlığını hissedebiliyordum. Ama göremiyordum geleceği. Gelecek çok uzaklarda, solgun bir galaksiydi. Kontrol dışı mıydı? Kontrolüm dışında mıydı?

Özgür İrade mi?

Ara sıra belirsiz zaman dilimleri boyunca derin düşüncelere dalarım. İlk atomik saatlerden önce bu süreleri ölçmek sahiden mümkün değildi. Daldığım düşüncelerden çıktığımda, mesela Penelope Teyzem epey uzun süre ortadan yittiğimi, ben yokken eniştemle pek çok uyku ve uyanış geçirdiklerini, Boşlukta müziğin sustuğunu falan söylerdi. Ama benim için hiç zaman geçmezdi. Daha doğrusu dikkatime değecek bir olay olmazdı. Zamanı ölçecek aygıtların icadıyla birlikte bile, hâlâ zamanın sadece olaylara göre anlam taşıdığı fikrindeydim. Hiçbir olay yahut önemli herhangi bir olay gerçekleşmemişse, hiç zaman geçmediği bihakkın söylenebilirdi. Geçen çağlardaki derin düşünce dönemlerimde hissim bu yöndeydi. Bu derin düşünce dönemlerinin benim için amacı, kendimi olaylardan ayırmak, zihnimi kendine getirmek, kendimi ve düşüncelerimi saf, anlık varlık haline dönüştürmekti. Boşlukta bunu becermek kesinlikle daha kolaydı. Deva Eniştem’le Penelope Teyzem’in didişmeleri haricinde, Boşlukta hiçbir olay gerçekleşmezdi ve eniştemle teyzem kusuruma bakmasın, onlarınkiler olaydan sayılmazdı.

Ama artık değişmişti her şey. Yeni evrendeki onca oluşla birlikte –yeni evrende olay üstüne olay yığılıyordu– önemli olaydan uzak tek bir an bile kalmamıştı. Boşlukta, kusursuz ve mutlak hiçlik ortamında dahi ufak ama habire büyüyen kürede tonla olayın gerçekleştiğini fark etmemek imkânsızdı. Boşlukta ne yapılırsa yapılsın, Boşluğun neresinde olunursa olunsun Âlem-104729’daki yeni gelişmeler kalabalığını hissetmemek elde değildi. Geleceğin belirsizliklerle yüklü bir siliklik olmasına rağmen, şimdinin geleceğe doğru bodoslama koşturuşu kolayca hissediliyordu. Potansiyellilikle yüklü uçuşan trilyonlarca diğer evren Âlem-104729’daki patlamaların yanında hiç kalıyordu. Tam sessizlikte düşüncelere dalamıyordum artık.

Kendimi varoluştan çekip almış ama bir yandan yeni evrendeki fokurdamalardan haberdarken yine çıkıp geldi Belhor ile Bafomet. Belhor son gelişindeki gibi uzun boylu, zayıf, onurlu ve karanlık görünüyordu. Biteviye sırıtışlı tıkız Bafomet ise yeni bir yürüyüş tarzı edinmiş gibiydi. Ötesi, artık iki Bafomet vardı. İlkinin ardındaydı ikincisi. Daha ufaktı; feci acınası görünüyordu ve sürekli belden bükülüp selam veriyordu.

“Rahatsız etmiyorumdur umarım,” dedi Belhor.

“Rahatsız etmiyoruzdur umarız,” dedi Büyük Bafomet. “Zat-ı Şeriflerini asla rahatsız etmek istemeyiz. Asla.”

“İstemeyiz,” dedi küçüğü. Büyük Bafomet derhal ufaklığı tekmeledi ve beriki acıyla inledi. “Sus,” dedi Büyük Bafomet. “Konuşacağın zamanı söylerim sana ben.” “Peki, Efendi,” dedi Ufak Bafomet. Büyük Bafomet derhal bir ters takla attı ve sırıttı.

Rahatsız ediyorlardı beni elbette. Hem de üç kat. Ama başkalarına, yaptıklarına bakmaksızın kibar davranmaya inandığımdan sadece, “Ne istiyorsunuz?” dedim.

“Tartışacak çok şeyimiz var,” dedi Belhor. “Son görüştüğümüzden bu yana pek çok şey olmuş. İlginç şeyler hem de. Anlaşılan evreninizde ilkel yaşam başlamış. Tabii ilkel yaşamın evrim geçirerek... nasıl desek, karmaşık bir hal alması kaçınılmaz. Sırada kendini fark etme var. Zaman meselesi. Ne dersiniz?”

“Evet,” dedim. “Müdahale etmezsem. Her şeyden haberdarsın bakıyorum.”

“Haberdarlığı iş edindim kendime,” dedi Belhor.

“Efendim kesinlikle haberdarlığı iş bilir,” dedi Bafomet. “Efendim her şeyin her şeyini bilir. Müthiş, değil mi?” Belhor, Büyük Bafomet’e dönüp sertçe bakınca, beriki derhal Küçük Bafomet’i tekmeledi.

“Sizden ricam,” dedi Belhor, “karışmamanız. Bırakın bu ilkel yaratıklar evrilsin, bilinç ve zekâ geliştirsin.”

“Ricanı düşüneceğim,” dedim.

“Zekâyla birlikte,” dedi Belhor, “yeni yaratıklar en azından kendi kendilerine karar veriyor izlenimi edinirler. Tabii, bilsinler veya bilmesinler, cansız maddenin yasalarını, sizin koyduğunuz yasaları takip ettiklerini biz bileceğiz. Davranış ve eylemleri, sizin kuantum tezgâhınızın hafif değişiklikleri dışında yine önceden belirlenmiş olacak. Ama yaratıklar seçme özgürlüğü izlenimi taşıyacaklar. Bu izlenimi edinmelerine izin verebiliriz, değil mi? Ne zarar gelir?”

“Oyun oynama benle,” dedim.

“Sizinle asla oyun oynamam,” dedi Belhor. “Kimseyle, hele sizinle asla oynamam. Sizden bir şey yapmanızı rica etmiyorum. Bir şey yapmamanızı, müdahale etmemenizi, olayları akışına bırakmanızı rica ediyorum.”

“Evet,” dedim, “ne istediğini anlıyorum. Düşüneceğim. Evrende akıllı yaşamın gelişmesinin iyi ve kötü yanları var ve hepsini dikkatle düşünmek gerekir. Şimdilik, dediğin gibi, yeni canlı formların seçim özgürlüğüne sahiplermiş izlenimi edinmelerinde herhangi bir zarar görmüyorum.”

“İyi,” dedi Belhor. Yavaşça Âlem-104729’un yanına gidip eline aldı. Evren ellerinde titredi ve hafifçe inledi. “Çok değerli bu evren,” dedi Belhor, “barındırdığı bunca ihtimalle. Gerçekten de sayısız ihtimal barındırıyor. Önceki konuşmamızda, yeterince sonuç çıkması halinde gelecekte gerçekleşecek her şeyi hayal etmenin imkânsızlığı üzerine anlaşmıştık. Hatırlıyor musunuz?”

“Hatırlıyorum,” dedim. “Hiçbir şeyi unutmam ben.”

“Elbette, elbette,” dedi Belhor. “Sadece o konuşmamızdan dem vurmak istemiştim. Lütfen, izin verirseniz devam ettirmek istiyorum. Sizinle bir ilke meselesini tartışmayı arzuluyorum. Az evvel yaratıklarınızın tamamen sizin yasalarınıza tabi kalmakla birlikte kendi kararlarını kendilerinin aldıkları izlenimine sahip olacaklarını konuştuk. Ama şimdi ortaya başka bir soru çıkıyor: Atomları ve molekülleri koyduğunuz yasaları izlese dahi, tüm karar ve eylemlerini önceden bilecek misiniz? İlkesel temelde bilseniz bile, bazı vakalarda bu bilgiden vazgeçebilecek misiniz? Lütfen kulak verin bana. Bu yaratıkların çoğunun beyinleri olacak. Ufacık bir beyin için bile had safhada fazla düzenlenme ihtimali vardır. Tipik bir atomu, mesela karbonu düşünün. Mesela, yirmi mümkün düzenleşimi var diyelim. Yeni hücrelerinizin tek birinde 1014 atom bulunabilir ki bu da sadece bir tane hücrede 20 üssü 10 üssü 14 mümkün düzenleşim demektir. 1012 hücreli mütevazı bir beyindeyse, 20 üssü 10 üssü 26 mümkün düzenleşim olacaktır. Bu sayıysa bir galaksideki toplam atom sayısından çok ama çok daha fazladır. Göreceğiniz üzere, en mütevazı beyinde dahi, her biri işbu beyince alınacak her karara etki edecek muazzam sayıda farklı düzenleşim vardır.”

“E, ne olmuş?” dedim. “Hesabını kolayca yapabilirim.” Belhor’u tanıdıkça etkileniyordum. Ve endişeleniyordum.

“Elbette yapabilirsiniz hesapları,” dedi Belhor. “Açıkçası sizin zekâ düzeyinizde biriyle konuşmak benim için büyük şeref ve zevk kaynağı. Umarım siz de aynını hissediyorsunuzdur. Hesapları elbette yapabilirsiniz. Ama neden yapasınız? Tek bir mütevazı beyin için her an muazzam sayıda mümkün düzenleşim söz konusu. Şimdi her gezegende milyar kere milyar beyin ve bir galakside milyarlarca gezegen bulunduğunu bir düşünün. Ne demeye bunca beynin hesabını tutacak, bunca ihtimali takip edeceksiniz? Ve unutmayın: Bu beyinlerden herhangi birinde tek bir atomun yerini değiştirmek, izleyecek olaylar zincirini etkileyerek farklı karar veya eylemlere yol açacaktır.”

“Akıllısın,” dedim. “Ama neye varmak istediğini anlamadım.”

“Bence anladınız,” dedi Belhor. Bakışları sertleşmişti. Yüz yüzeyken bile son derece ince, keskin bir şeyin kenarı gibi görünüyordu. “Tıpkı yeni evreninizde akıllı zihinlerin gelişmesine müdahale etmemeniz gerektiği gibi, bu zihinlerin davranışlarını öngörmeye de kalkışmamanızı rica ettiğimi söylüyorum. Bırakın sizin ön bilginiz olmadan kararlarını verip eyleme döksünler. Zahmetinize değmez bu yaratıklar. Hem zaten sizin yasa ve kurallarınıza uyuyor olacaklar. Ama ihtimal çok. Bırakın, yaratıklar siz yapacaklarını önceden bilmeden hareket etsinler. Kararlarını kendi başlarına aldıklarını hissedecekler... hatta histen fazlası. Ama gene de aslında kurallarınızı takip edecekler. Bir kez daha rica ediyorum: Hiçbir şey yapmayın. Hiçbir şey yapmamanızı rica ediyorum sizden.”

“Bu hipotetik varlıklar, ki var olmalarına izin verip vermeyeceğime henüz karar vermiş değilim, benim ön bilgim olmadan kararlar alırlarsa kontrolümde olmazlar.”

Yanıt vermedi Belhor. Bana bakmaya devam etti.

“Ah, Hazretleri endişelendi galiba,” dedi Büyük Bafomet. “Hazretleri’nin herhangi bir endişe duyacağı aklıma gelmezdi hiç. Efendim endişelendirdi O’nu.”

“Atomları ve molekülleri gene kurallarınıza uyuyor olacak,” dedi Belhor.

“Evet,” dedim. “Ama vurguladığın üzere, bunca fazla düzenleşim ihtimali varken, ufak sapmalar sonuçlarda muazzam değişiklikler yaratabilir. Tüm sonuçları öngörebilmek epey çaba gerektirecektir.”

“Kesinlikle,” dedi Belhor. “Yarattığınız her şey üzerinde tam kontrolde ısrarcı mısınız? Tartışmıştık bu konuyu.”

“Düşünmem lazım tüm bunları,” dedim. Belhor’un haklılığının farkındaydım ama ricasını derhal kabul etme mutluluğunu sunmak istemiyordum ona. Her bir gezegende yaşayacak her bir zeki varlığın doğuracağı katrilyon kere katrilyonlarca farklı ihtimali hesaplamakla uğraşmak istemiyordum.

“Düşüneceksiniz ricamı öyleyse?” dedi Belhor.

“Evet.”

“İyi,” diyerek önceki gibi huzur kaçırıcı gülümsemesini sundu. “Yine ilgiliyim artık evreninizle.”

“Hepimiz ilgi duyuyoruz,” dedi Büyük Bafomet. “Çok ilgiliyiz.”

Belhor belden eğilerek selam verdi. “Sohbetimizden müthiş haz duydum. Bu bölgelerdeki bizler, hepimiz, yaptıklarınıza karşı sorumluyuz. Yaşama karşı. Yaşama.”

Her Atomdaki İyilik

Düşmanlıklarını bildiğimden, teyzemle enişteme, Belhor ile tayfasının son ziyaretinden söz etmedim. Ancak Deva Eniştem pek tekinsiz bir havada, konuşmamızdan, ya da konuşmamızdan değilse bile, en azından yeni evreni saran yaşamla ilgili meselelerden haberdar görünüyordu. Boşluktaki yürüyüşlerimden birinde beni köşeye sıkıştırdı. Penelope Teyzem’in uyuduğunu ve bu sayede “ayak bağı olmadan” konuşabileceğimizi söyledi.

E, dedi eniştem neşeyle, anladığım kadarıyla yakında yeni evrenimizde canlı yaratıklar görmeye başlayacağız. Çok hoş bir gelişme bence. Aksini düşünmediğini umarım. Son lafını gayet gelişigüzel sarf etmişti ama beni yokladığını anladım. Olmasına izin vermek en kolayı olurdu, dedim. Ama tam kararımı vermedim henüz. Demek öyle, dedi eniştem. Beni asla Penelope Teyzem gibi azarlamazdı ya, “Demek öyle” demesinin ne anlama geldiğini çağlar defa çağlardan beri biliyordum. Kırgındı bana. Usta işi bir çalışma çıkardın, dedi. Galaksiler. Yıldızlar. Şu diğer bilmem neler. Hatta etrafta dolanan yapayalnız hidrojen atomları bile müthiş. Ama en büyük başarının akıllı yaşamı yaratmak olacağı kesin. Bazı sorunlar var, dedim. Evet, elbette olacak, dedi eniştem. Her şeyde sorun yok mudur zaten? İçinde zihinler bulunmazsa evreninin ne anlamı olacak, Yeğenim? Güzelliği var işte, dedim. Evet, var, dedi eniştem. Ama sen, ben ve teyzenden başka kim var takdir edecek o güzelliği? Takdir edecek başka zihinler olduğunda daha anlamlı olmaz mı evrenin? Başka zihinler tarafından dönüştürülmez mi? Güzelliğe duyulan edilgen hayranlıktan değil, herkesin karışacağı katılımcı hayranlıktan bahsediyorum. Biz üçümüz, evreninle aynı özden değiliz. Ama evreninde doğacak yaratıklar aynı malzemeden yapılacak, aynı özü taşıyacaklar. Yaşam biçimlerinin evrendeki malzemeden yapılacağını bana kendin söylemiştim. Bahsettiğin o güzellik –yıldızlar, okyanuslar, falan– o canlı yaratıkların güzelliğinin bir parçası. Ve onların bu güzelliği hazmetmeleri ve akabinde yapacakları, güzelliği iyice zenginleştirecektir. Ruhani bir mesele bu, göremiyor musun?

Deva Eniştem’i çok severdim. İnançlarında samimiydi ve hoştu. Evreninin kendisini biraz tanımasını istemez misin, diye devam etti. İçindeki zihinleri kastediyorum. Bir dağ, ne kadar güzel olursa olsun, kendini bilemez. Evrenindeki birkaç parçanın; bir şeyin, bir bütünün, bir örüntünün parçası olduklarını; muhteşem bir hamlenin zamanı, uzayı ve maddeyi yaratıp her şeyi harekete geçirdiğini bilmelerini istemez misin? O kadar muhteşem değildi, dedim. Hatırlarsan, hiçlik ardında hiçlik biteviyeliğinden sıkılmıştım. Değişiklik istemiştim. Bir şeylik istemiştim. Hepsi o.

İstediğini söyle, dedi eniştem. Ama aklında büyük bir amaç yoktuysa bile... işin gerçeği, bu şeyin yaratılışı muhteşemdi. Niyet ve amacı ne olursa olsun, bir eylem muhteşem olabilir. Zekâ, bilinç, düşünce; evrenimizin parçalarını cansız maddenin asla beceremeyeceği şekilde bir araya getirecektir.

Eniştem, bana sevgiyle bakıp iç çekti. Canının sıkıldığını görebiliyorum, dedi. Nedir seni endişelendiren? Nahoş, berbat şeylerin olabileceğinden endişeleniyorum, dedim. Belki pek çok feci şey. Bir eylem, niyeti ne olursa olsun ihtişamlı olabiliyorsa, niyeti ne olursa olsun berbat da olabilir. Yeni evrenin zeki varlıklarının zarar görmelerinden, ıstırap çekebileceklerinden endişeliyim. Hâlâ Bay Belhor’u mu düşünüyorsun, dedi eniştem. Ne bilirmiş o? Senin iyiliğin ıstırabı engelleyecektir. İnan buna. Canlı yaşam, zekâyı geliştirdikten sonra iyiliğini hissedecektir. Zarar gelmez bundan. O kadar emin değilim ben, dedim. İnan, dedi eniştem. İyiliğin, evrenindeki her bir atomu dolduracaktır. Yaratılan her yaratıkta çağlayacaktır. Böyle bir kozmosta ıstırap yaşanmaz.

Keşke senin kadar emin olabilsem, dedim. İçimde geleceğe dönük bir acele, bir titreşim hissediyorum. Gelecek geliyor.

Anlaştık o zaman, dedi Deva Eniştem. Zaman kere zamandan beri bu anı bekliyordum. Evet, gelecek geliyor. Teyzenle bu ihtimali bir süredir tartışıyorduk ve yaratıklarımızla, yaratıklarımızın nasıl görünecekleriyle ilgili ufacık, minnacık birkaç önerimiz var.

Bedenler ve Zihinler

Ama teyzemle eniştemin yeni yaratıkların nasıl görüneceklerine dair istekleri bir işe yaramadı. Çünkü bu gelişme de, yeni evrendeki diğer her şey gibi kendi deneme yanılma yöntemiyle ve dış müdahaleye gerek duymadan gerçekleşti.

Trilyon kere trilyon galaksinin milyarlarca gezegeninde düşünülebilecek her türden yaşam biçimi ortaya çıktı. Işıktan faydalanan yaratıklar gelişerek kimi upuzun, ince ve gezegenlerinin toprağına derinlemesine kök salan; kimi mini minnacık ve rengârenk, muazzam bitkilere dönüştüler. Kaba ve kabuklu, yumuşacık ve ipeksi, yapışkan, nemli, kuru, jelatinsi, keskin, yuvarlak, cömert ve açık ya da bir sırrı saklarcasına sımsıkı kapalıydılar. Bazıları karada, bazıları okyanuslardaydı. Bazıları rüzgârın etkisiyle savrulup havada geziniyordu. Hatta bazıları gezegenlerini hepten bırakıp uzaya sürükleniyor, hammaddelerini yıldız tozlarında buluyorlardı. Kimi kapkalın kabuklu ve sert, kimiyse birkaç molekül genişliğinde, neredeyse görünmezdi. Çoğu bitki, genelde kendi kendine hareketten yoksundu. Ama hepsi kendilerine, merkez yıldızlarına dönük duracak ortam ve konumlar buldu. Moleküler mekanizmaları; gün ışığı, su ve karbondioksiti şekere çeviriyordu ve bu şekerler sayesinde yaşıyorlardı.

Oksijen kullanan yaratıklar, gelişkin metabolizmaları ve yetenekleriyle çok daha karmaşık yapılıydı. Daha fazla karmaşık organları vardı. Hareket ediyor, bir yerden diğerine gidiyorlardı. Kımıldanıyor ve soluyorlardı. Yiyorlardı. Çevrelerini değiştiriyorlardı. Bu hayvanların büyük kısmı doğdukları okyanuslarda kalıp, bedenlerini suda asgari sürtünmeyle hareket edecek biçimde geliştiriyor, pürüzsüz yüzeylerini kasıp bükerek ilerliyorlardı. Kimilerinin tüylü uzuvları çıktı ve bunları çırparak yerçekimine karşı koymaya yetecek güç ürettiler. Bu tüylü yaratıklar atmosferlerinde zarif eğriler çizerek uçuyor, süzülüyorlardı. Oksijen tüketen bu hayvanlardan birkaçında, hafif gazları tutarak havada kalma sağlayan keseler ortaya çıktı. Sıvı ve gaz püskürterek uçuyorlardı. Karaya çıkan yaratıklar, çeşitli kasılma hareketleriyle kullandıkları iki veya daha fazla, kiminde yüzü aşkın uzuv edindi.

Dış uyaranlara yanıt amacıyla çeşitli algı aygıtları geliştirdiler: elektromanyetik, akustik ve titreşimsel, termal ve moleküler duyargalar... Işığa, mekanik baskıya yahut belli moleküllere duyarlı bazı özel hücreler; tuhaf biçimli uzuvların, çıkıntıların yahut et topaklarının içlerine yerleştiler. Bazı yıldız sistemlerinde gelişkin yaratıklar bir ya da iki elektromanyetik duyarga geliştirdiler. Bunlar genellikle bedenlerinin en üst kısımlarındaydı. Kimilerindeyse düzinelerce gelişti ve tüm uzuvlara dağıldı. Hayvanların bazıları manyetik alanlara, bazıları kızılötesi ışınımına aşırı hassasiyet geliştirirken, kimileri titreşime hassaslaşarak hafif düzensizlikleri armonik parçalara dağıtarak çevrelerinin yapısını, haritasını çıkarma yetisi kazandı.

Anatomiler de diğer her şey gibi çeşitliydi. Şekerleri, yağları ve diğer enerji kaynaklarını işleyen, sıvı ve gaz dolaşımını sağlayan, atık boşaltan, iletişim için yüksek frekanslı ses üreten, kimyasal ve titreşimsel enerjiyi depolayan, yerçekimsel alanlarda dengeyi sağlayan organlar mevcuttu. Oksijen hayvanlarının yapılanmış kemikleri vardı. Kimi duyusal organlarla bezeli uzuvlara sahiptiler. Kıllı, kürklü, pullu ve silikon kaplıydılar. Daha sıcak iklimlerde yaşayanlarda ısının bedenden dışarı kolayca atılabilmesi için gözenekli, ince deriler gelişti. Soğuk iklimlerdekilerdeyse ısıyı tutmaya yarayan deri altı yağ topakları oluştu. Morötesi yıldızlara yakın gezegenlerdeki yaratıkların derileri kalınlaşıp metalikleşti. Düşük yerçekimli gezegenlerdeki hayvanlar irikıyım ve bıngıl bıngıl, yüksek yerçekimlilerdekilerse ufak ve sımsıkıydı.

Merkezî yıldızlarının yörüngesinde dönen milyarlarca gezegendeki milyarlarca ilkim döngüsü dâhilinde, sayılamayacak kadar fazla ihtimal denendi. Hayvanların hayatta kalmalarını sağlayan yapısal özellikler nesilden nesle aktarılıyordu. İşe yaramayanlarsa, yaratıkların soyları ortamlarına üremelerine devam edecek kadar uyumu sağlayamadıklarından yok oluyordu. Oksijenli yaratıkların çoğu, erişkinlerde ikiye bölünüvermek yerine çiftleşiyor, kopyalayıcı moleküllerini birleştirerek ortaya kendilerinden yeni ve küçük bir parça çıkarıyorlardı. Kimi gezegenlerdeki yaratıklar üçlü veya dörtlü çiftleşmeler uyguluyordu. Bu türlerdeki çiftleşmeler tuhaf bedensel çabalar gerektirmekle birlikte muazzam çeşitlilikte soy malzemesi üretiyordu.

Ve beyinler! Tam kuşkulandığım gibi, koordinasyon ve kontrol hücreleri kütleleri müthiş ölçülerde evrimleşmiş, gayet karmaşık elektriksel faaliyet şebekeleri oluşturmuşlardı. Bu beyinlerden bazılarında her biri binlercesine bağlanan trilyona yakın hücre vardı. Bu tip beyinlere sahip yaratıklar zamanla ortamlarını değiştirmeye başladılar. Kendi tasarladıkları yeni nesne ve cansız yapılar yaptılar. Suyolları. Aletler. Makineler. Şehirler. Elektromanyetik radyasyon içine bilgi kodlama ya da bilgiyi silikon temelli moleküllere ve kuantum salkımlarına depolama gibi ileri iletişim yöntemleri geliştirdiler. Merkezî yıldızlarından ve yakınlarından geçen kuyruklu yıldızlardan enerji çekmenin yollarını buldular. Matematiği keşfettiler. Deneyler yaptılar. Bedenlerinin algılayamadıklarını algılayan aygıtlar yaptılar. Maddi evrene dair kuramlar geliştirdiler. Evrene egemen yasa ve ilkelerin pek çoğunu, benim ilke ve yasalarımı keşfettiler. Basit atom ve molekül birikintileri yasalarımı keşfediyordu! Hele yaptıkları müzik! Zihnimde yarattığıma eşit güzellikteki müziği telleri titreşen, hava akımlı ve sıvı kompresyonlu maddesel aletlerle ürettiler! Bir yıldız sisteminden diğerine müziklerini duyduğumda, bu zihinlerin, tıpkı Deva Eniştem’in dediği gibi, evrenin güzelliğine katkı yaptıklarını kavradım. Kendilerinin farkındaydılar, evet. Düşünüyorlardı, evet. Ama düşünmekten fazlası söz konusuydu. Hissediyorlardı. Kendilerinin galaksiler ve yıldızlarla bağlantılarını hissediyorlardı. Varoluşlarının güzelliğini ve derinliğini kavrıyor ve bu kavrayışı müzikal armoni ve ritimlerle ifade ediyorlardı. Resimlerle. Metaforlar ve sözcüklerle. Dansla. Ortak yaşamsal aktarımla. Bedenlerinin ötesinde hayal ediyorlardı evreni. Hayal kuruyorlardı. Ama her şeyin nerede başladığını hayal edemiyor, akıllarında canlandıramıyorlardı. Tüm zekâlarına rağmen hayal güçlerinin sınırı vardı. Özlerinden olmayanı bilemezlerdi. Boşluğu bilemezlerdi. Ama bunların gizemini hisseder görünüyorlardı ve bu gizem içlerini gıdıklıyor, kafalarını açıyordu.

Zaman. Zaman titredi ve döndü ve açıldı. Zaman gerildi ve genişledi ve sıkıştı ve eriyip dağıldı. Zaman konusunda yanılmıştım. Atom tikleriyle ölçülüp bölünebilmesine rağmen, artık başka zihinler de bulunduğundan, zaman kendi başına hareket etmiyordu. Daha doğrusu, kendi başına hareket etse bile, hareketi yalnızca nasıl gözlemlendiğine bağlıydı. Kısmen algıydı zaman. Kısmen zihindeki bir şeydi. Tıpkı olaylar gibi. Evrenin başlangıcından bu yana yaklaşık 1033 hidrojen saati tiki geçmişti. Yıldızlar doğmuştu. Yıldızlar yaşlanmış, ardından ya patlamış ya da sönüp soğuk küle dönüşmüşlerdi. Galaksiler çarpışmıştı. Canlı hücreler oluşmuştu. Ardından zihinler. Çöllerde şehirler yükselmişti. Sonra çökmüştü şehirler. Uygarlıklar yeşerip solmuştu. Ardından yenileri çıkmıştı ortaya. Hiçbir şey sürmüyor, kalıcı olmuyordu. Canlı yaratıklar, zihin sahibi yaratıklar en geçicileriydi. Gelip gittiler, gelip gittiler, her biri bir nefes kısalığında milyar kere milyar yaşam son buldu. Atomlar özel düzenlerde birleşip çok değerli yaşamı kuruyor, bir süre bir arada tutunuyor, ardından dağılıp cansız maddeye dönüyordu.

Atomdan atoma yaşam, Âlem-104729’da ender rastlanan bir şeye dönüştü. Evrendeki kütlenin sadece yüzde birinin milyarda birinin milyonda birinde kaldı.

Bilinç

Gayet kendi başına gerçekleşmesine rağmen, bilincin yeni evrende nasıl ortaya çıktığını anladığımda büyülendim. Ne müthiş ve beklenmedik bir fenomendi! Cansız maddeyle başlıyorsunuz, kendi başına, diğer ölü şeylere çarpışıp sarsılmaya bırakıyorsunuz, gelişigüzel olaylarla değişmesine ve evrilmesine izin veriyorsunuz ve birden arka ayakları üzerine dikilip, “İşte buradayım. Siz kimsiniz?” diyor.

Atomlardaki tüm enerji ve güçleri biliyordum elbette. Benim yasa ve ilkelerimden ibarettiler. Ama bilinç; hücrelerin bir bütünlük hissi, bir canlılık hissi, bir benlik hissi yaratmak için işbirliği etmeleri bambaşka bir şeydi. Nasıl olmuştu? Bilinç için kaç hücre gerekmişti?

Bir deney yapmaya karar verdim. Deneyleri seviyordum. Evrende bilincin ortaya çıkışı milyarlarca gezegensel yıl sürmüştü ama süreci saniyelere indirebilecek güce sahiptim. Âlem-104729’a daldım. Yeni oluşmuş gezegenlerden birinin sıcak denizlerinden bir avuç koordinasyon ve kontrol hücresi aldım. Bu hücreler hemen her gezegende aynıydı. Hücreleri kıyıdaki bir kayanın üstüne koydum ve aralarında elektriksel ve kimyasal bağlantılar kurmaya bıraktım. Bin hücreyle başladım deneye. Hiçbir şey olmadı. Her seferinde bin adet olmak üzere, yüz bin hücreye ulaşana kadar ekleme yaptım. Kayanın üstünde şimdi minnacık bir gri madde öbeği vardı. Gene hiçbir şey olmadı. Sadece gelişigüzel elektrik atlamaları, mırıltılar ve vızıltı. Hüsran. Uyanmasını çok istiyordum. Kayayı sarstım. Gri öbeği dürtükledim. Hatta bilinci uyandırırım umuduyla azıcık müzik bile yaptım. Daha fazla hücre ekledim. On milyon. Hâlâ hiçbir şey olmuyordu. Yüz milyon. Fazla bir şey yoktu ama elektriksel faaliyet ilginçleşmeye başlamıştı. Daha karmaşık yapıda, önceden hiç görmediğim örüntüler şekillenmeye başladı. Hücreler birbirleriyle etkileşimdeydiler ama yaptıkları, Penelope Teyzem’in kendi kendine söylenmeleri türünden, anlamsız mırıldanmalardan ibaretti. İki milyar gezegensel yıllık evrimsel süreci yaratmıştım. Sayıyı ikiye katladım. İki yüz milyon. Alışılmadık bir şey oldu! Jelatinsi hücreler yığını, hayatta kalmasıyla ilintisiz birtakım elektriksel örüntüler kurmaya başladı. Gereksiz elektriksel faaliyet. Ama gelişigüzel de değildi. Öbek kendine tepki veriyordu. Hücrelerden birinde küçücük bir elektriksel çakış meydana geliyor, her biri kendi çakışını üreten diğer hücreleri dolaşıyor ve ardından tüm çakışlar hep birden devreye girip birbirlerini kuvvetlendirerek tek bir elektriksel cıvıltıya dönüşüyordu. Cıvıltı, karmaşık yapılı tonlarla yükselip alçalıyor, bir süre sonra tükeniyor ve öbek gene sessizliğe bürünüyor, ardından faaliyet tekrar başlıyordu.

Neydi bu peki? Bilinç miydi? Aradığım şey kolayına göze görünmeyen, hassas bir şeydi ama varlığı inkâr edilecek gibi değildi. Minik hücre öbeğimin kalkıp benle konuşmasını beklemiyordum elbette –zaten bilinç konuşmadan önce gelişiyordu– ama malzemem bir noktada kendini fark edecekti.

Eşiğe vardığımı hissediyordum. Eşikteydim ve azıcık daha yapmam lazımdı. Öbeği dürtükleyecek bir şey bakındım. Aha. Bir çırpı parçasını çok hafifçe dokundurdum öbeğe. Dokunulan hücreler titredi, kasıldı ve diğerlerine çakışlar yolladı ve cıvıltı başlayana kadar hücreler hep birden çakmaya başladılar. Birkaç saniye sonra gri öbeğim yine sessizliğe büründü. Bunun üzerine, çırpının, öbeği önce iki, ardından üç defa dürtüklemesini sağladım. Yaptığım büyük olaydı çünkü öbeğe dış dünyadan selam vermiştim. Dokunulan hücreler bu sefer daha kuvvetle kasıldılar, diğerleriyle temasa girdiler ve çok geçmeden iki yüz milyon hücrenin tümü birden, alt sandıklarının aslında üst olduğunu keşfetmişçesine heyecanla vızıldamaya başladı. Büyük cıvıltı yükseldi, dindi, yükseldi ve öbek içinde dolaştıkça sürekli kendini değiştirip hep aynı elektriksel örüntüye geri dönerek gittikçe karmaşıklaştı. Öbek düşünüyordu. Her nasılsa bir kendi başına– varlığa dönüşmüştü ve artık sadece iki yüz milyon hücrelik bir kütleden ibaret değildi. Ve kendini fark etmesi için dıştan bir dürtükleme yetmişti. Artık bir dış dünya ve bir kendinin bulunduğu açıktı öbek için. Hemen elektriksel faaliyetini inceledim. Düzenlenmiş bir dil sistemine sahip değildi elbette ama ben elektriksel kodu çözmeyi ve anlamını tercüme etmeyi biliyordum. Kargaşa ve ilkel düşünce kırıntılarıyla yüklü bir sisin arasında sürekli şu mesaj tekrarlanıyordu: “Dışarıda bir şey var. Dışarıda bir şey var. Dışarıda bir şey var ve o şey, bana dokundu.” “Bana” kısmı, tek hamlede kurulmuş bir elektriksel örüntünün başka bir anlam kastedememesi en harika tarafıydı. Bireysel hücrelerinin analizinin, her yöne gidip gelen elektriksel ve kimyasal kıvılcımların ötesinde öbek, bir Birlik hissine sahipti. Ötesi, öbeğe yönelik duygularımın değiştiğini fark ettim. Daha evvel bir malzeme kütlesi gözüyle baktığım şeye şimdi sempati hatta şefkat duyuyordum. Korumak geliyordu içimden bu minnacık şeyi.

Aşağı yukarı iki yüz milyon hücre. Sonrası makineler, şehirler ve senfoniler.

Sesler

Evrenimden sesler duymaya başladım. Önce bir yıldız sisteminden, ardından bir diğerinden, sonra bir diğerinden daha. Uçsuz bucaksız zaman ve uzay katmanlarında cansız madde sessizce duruyordu. Ama canlı madde, zihin sahibi madde benle konuşuyordu. Daha doğrusu yaratıklar, ben olduğuna inandıkları bir şeyle konuşuyorlardı. Kimi yerde ben olmadığını bildikleri bir şeyle de konuşuyorlardı. Sonuçta ben neysem oydum ve ne değilsem, o değildim.

Kutsal Verici, hamdolsun verdiklerine. Bana ve

çocuklarıma verdiklerine şükürler olsun

Ne demek bu? Bu gök, bu el? Bilen var mı

ne demek bunlar?

Bana yaptıkların yüzünden Tanrı verecek cezanı!

Duyuyor musun Ey Tanrım?

Ah, ne güzelliktir bu!

Acıya katlanamıyorum daha fazla. Lütfen al canımı.

Lanet sana Büyük Yaratıcı yahut her kimsen işte!

Yağmur istedim, vermedin. Beceriksizsin.

Bir işe yaramazsın!

Gene geciktim. Keşke daha uzun sürseydi günler.

Ölüm son mu yani? İnanmıyorum. Tüm bunlar.

Nasıl son bulabilir?

“Minnacık hayatlar,” dedi Belhor. “Değil mi? Ama içlerinde büyüklük taşıyan bir şey de var. Bireysel anlamdaki hayatlarda değil. Bireyler birer minik nokta, birer hiç. Ama devasa kitlelerinde, kalabalıklarında, birlikteliklerinde, gezegenlerinde var bir şey. Düşünceleri var. Ve çabalıyorlar.”

“Erişebilecekleri şey için çabalıyorlar,” dedim. “Ayrıca erişemeyecekleri şey için de çabalıyorlar. Çoğu ölümsüzlük özlemi çekiyor. Ebediyetin anlamını bilmemelerine rağmen ebediyen yaşamak istiyorlar.”

Belhor’la Boşlukta dolaşıyorduk. Yalnızdık. Benim gibi o da duyabiliyordu sesleri. “Evet, tuhaf doğrusu,” dedi. “Ölümsüzlük istemeleri. Üstelik ölümsüzlüğün ebedî işkence ve muazzam ıstırap olabileceğini biliyorlar.”

“Ama zıddını gayet iyi anlıyorlar,” dedim. “Ölümlülüğü kavrıyorlar.”

“Öyle,” dedi Belhor. “Çevrelerinde ölümü görüyorlar. Diğer canlıların, ebeveynlerin ve sevgililerin yaşlanışını görüyorlar. Tenlerin kuruyup kırışmasını görüyorlar. Hareket kabiliyetlerinin yavaş yavaş azalışını, duyma ve görmeyi yitirişi, iç organların iflasını, hastalıkları görüyorlar.”

“Her daim kasvetli tariflere girişiyorsun,” dedim. “Ölüm, maddenin doğasında var.”

“Sizin yasanız,” dedi Belhor. “Siz istediniz böyle olmasını.”

“Ölümsüzlük hayallerine hayranlık duyuyorum,” dedim. “Erişilemeze erişmeyi hayal etmek, asilce bir davranış bence.”

“Asalet mi, çok emin değilim,” dedi Belhor. “Ölmek istemiyorlar. O kadar basit. Çoğu korkuyor ölümden.”

“Korkuyorlar, doğru. Çilelerinin bir parçası. Istırap çekmelerini istememiştim. Acı çekmeleri üzüyor beni.”

“Canlı şeylerde ıstırap kaçınılmazdır,” dedi Belhor. “Özellikle zihin sahibi yaratıklarda.”

“Ben yarattım ıstırabı.”

“Siz, zihinlerle dolu bir evren yarattınız,” dedi Belhor. “Nasıl etin doğasında son bulmak varsa, ölümlü zihinlerin doğasında da ıstırap çekmek vardır. Zekâ ne kadar yüksekse ıstırap çekme ihtimali o kadar büyüktür. Ama bu ıstırap için kendinizi suçlamamalısınız. Kendileri kaşınıyor. Mesele sadece ölmekten korkmaları değil. Açgözlüler. Ve başkalarına zarar vermeyi arzuluyorlar. Hatta daha komiği, kendilerine de zarar vermek istiyorlar. Can alıyorlar. Öldürüyorlar. Savaşıyorlar. Çalıyorlar. Yalan söylüyorlar. Uluslar yıkılıp yok oluyor.”

Bırak yükselip ölü babamı yutayım ki tam olayım,

vecde varayım.

Beni öldürmek isteyenleri öldürme cesareti ver bana.

Ye ki tazelenesin.

Ah, ne güzel bir vücut. Omuzlarımın, kaslarımın

kavisleri. Evet, evet. Şükürler olsun sana Tanrım,

beni yakışıklı yarattığın için.

Daha çok küçük. Lütfen ölmesine izin verme

çocuğumun.

Sonsuzun kanıtını bulduk. İşte, bakın şu parlak

cam parçasından.

Ne yapayım? Çalmak haram. Biliyorum.

Ama annem, çal, dedi. Yiyeceğimiz yok çünkü.

“Ölümlülüğe dair iki ayrı görüş duydum,” dedi Belhor. “Yaratıklardan bazıları ölümden sonra yeni bir tür varoluşun bulunduğuna inanıyor. Rasyonel bir inanç değil ama biz zaten rasyonelliğin sınırlılığını biliyoruz. Diğerleri ölümün nihai son olduğu kanaatinde.”

“İkinci görüşteki ölüm korkusunu anlamadım.”

“Belki hayata ve hayatın güzelliklerine tutkunlukları yüzünden bitmesini istemiyorlardır.”

“Bu tür bir duygunun muazzam hüzün yaratmasını anlarım ama korku doğurmamalı.”

“Hiçlikten korkuyor olabilirler,” dedi Belhor.

“Bu yaratıklardan biri olsaydın sen ne düşünürdün ölüm hakkında?”

Güldü Belhor. “Onlardan biri değilim ama. Onların ben olmayı hayal etmeleri nasıl imkânsızsa benim de onlardan biri olmayı hayal etmem imkânsız. Ya da siz olmayı.”

“Çoğu mutlu görünüyor,” dedim. “Yaşamaktan ve yaşadıklarını bilmekten memnunlar. Evrende neşe görüyorum.”

“Çok daha fazlası kibirli ve küstah,” dedi Belhor. “Aynada kendini hayranlıkla izleyen şu adam mesela. Sırf güzel bir vücuda sahip diye üstün sayıyor kendini.”

“Kendini gerçekten üstün hissettiğinden emin değilim,” dedim. “Yeterince bilgeyse bedensel güzelliğin içsel değeri yansıtmadığını biliyordur. Kendi güzelliğine tapması akla içinde değerli bir şey bulunmadığına inandığını getiriyor.”

“Ama bunu bilmesi, bu bilgelik değerli. Ve bilgeyse, bilgeliğini tanıyacaktır.”

“Çelişkiye ulaşıyoruz o zaman,” dedim. “İnsanın bilge olması mümkün değil demek.”

“Bu acınası yaratığın bilge olduğunu bir an dahi düşünmedim,” dedi Belhor. “Ama sadece bilge olmamakla kalmıyor. Kendinden daha az yakışıklıları hor görüyor. Bu yüzden haşlanıp eciş bücüş bırakılmayı hak ediyor.”

“Çok gaddar yargılıyorsun adamı.”

“Kendi kaşınıyor,” dedi Belhor. “Ben ona sadece hak ettiğini, uygununu veriyorum. O ve onun gibiler, yaptıklarınızı küçük düşürüyorlar. Yaratımınızla alay ediyorlar. Ama açıkçası, zahmete değmezler. Bunun gibi trilyonlarcası var. Altı üstü bir atom işte. Bireysel atomlara zaman harcayamayız biz.”

“Ama yaşamlar bireyler tarafından yaşanıyor,” dedim. “Kaç trilyon olurlarsa olsunlar, yaşam bireysel bir şey. Her yaşam değerlidir.”

“Ama pek önemli değildir,” dedi Belhor. “Bütün için kesinlikle önem taşımaz. Aileyi doyurmak için annesinin hırsızlık yapmasını istediği genç kadın vakası daha ilgi çekici bence. Çelişki yaşıyor çünkü.”

“O kız için endişe duyuyorum. Babasının ölümüyle zaten epey acı çekti.”

“Annesinin dediklerini yapması meşru mu sizce yani?”

“Daha yakından bakayım bir,” dedim.

“Ah, şahane fikir! Bu vakadan bir şeyler öğrenebiliriz. Evreninize girip izleyelim o halde.”

“Ben girerim. Ama sen girmemelisin.”

“Çoktan girdim ben,” dedi Belhor. “Defalarca.”

“Ne zaman? İzin vermemiştim sana.”

Gülümsedi Belhor. Ustura inceliğinde siyah bir çizgiye dönüşene kadar inceldi. Çizgi uzadı, uzadı, zonklayan Âlem-104729’a girene dek Boşluğa yayıldı ve gözden yitti.

“İçindeyiz işte,” dedi Belhor. Büyüleyiciydi.

“Madem içindeyiz,” dedim, “yaratımıma saygı göstereceksin.”

“Elbette,” dedi Belhor.

“E, peki. Genç hanıma bakacak, yaşamından öğreneceğiz. Zamanı açacak, galaksilerin döngü sürelerini incecik zaman dilimlerine, bireysel yaşamlara, anlara kadar böleceğim.”

“Evet. Bir zaman kırıntısı, kızın hayatından bir dilim aldınız.”

“Şu galaksi salkımı. Şu galaksi. Üç gezegenli şu yıldız sistemi. Şu, en içteki gezegen. Şu ülke. Şu kent. Şu mahalle. İşte. Görüyor musun kızı? Akşamüzeri saati. Penceresinden dışarı bakıyor. Yerel ölçüyle on sekiz yaşında. Uçları eprimiş beyaz bir elbise giyiyor. Tuğla duvara yaslanmış. Odada biri daha var. Kız kardeşi. Yere oturmuş, ufak taşları birer ikişer bir şişenin içine atıyor. Babaları bir yıl önce bir kazada ölmüş.”

Genç kız ikide bir odada, sanki kendi evinde misafirmiş gibi göz gezdiriyor, iç çekiyor ve tekrar dönüp pencereden bakıyordu. Yuvarlak taşlarla döşeli ufak avluyu ve ötesinde uzanan, bir at arabası genişliğindeki, tuğla evlerin duvarlarından sarmaşıkların indiği dar sokakları seyrediyordu. Çürümüş yiyecek kokuları vardı. Kendi yaşam mekânı; kurutulmuş kil parçalarla bezeli bir girişe, bir orta odaya ve iki ufak uyku alanına sahipti. Eşiğe asılı çanlar, yağmur öncesi esintisiyle tıngırdıyordu. Çanlar haricinde her yan öyle sessizdi ki kız, kireçtaşı zeminde sürünen minik bir böceğin tıkırtılarını ve samarin korusundaki esintinin yumuşacık mırıltısını duyabiliyordu.

Kız bir süredir pencerenin önünde, boğuk sessizlikte batıdan sızan son yıldız ışıklarının, arkasındaki okyanus kasırgası manzaralı duvar resmine düşürdüğü uzun mavi gölgeleri seyrederek kara kara düşünüyordu. Başı ağrımaya başlamıştı artık. Endişe yüzünden miydi yoksa vicdan azabı mı çekiyordu, emin değildi. Şakaklarını ovuşturdu ve kafasına hücum eden yeni bir acı dalgasıyla inledi. Kız kardeşi derhal ayağa fırladı.

“Ne oldu?”

“Yok bir şey,” dedi kız. “Ocakta et var. Pişmiş. Git, ye.”

Kız kardeşi şaşkınlıkla, “Nereden buldun?” dedi. Odanın ucuna gitti, et parçalarını tıkıştırmaya başladı ağzına.

“Önemi yok. Annemize de bırak biraz.”

“Nereden buldun bu eti?” dedi kız kardeşi bir daha.

Genç kız yanıt vermeden kalktı, odanın ucuna gidip bir bakır lambayı yaktı. Lamba geniş bir elips ışık eşliğinde mliyeks kabuğu kokusu yaydı. Kız tekrar pencereye döndü. Üstü başı çamur içinde bir adamın, koni damlı evlerden birinden çıkıp sokağa balık kılçıkları atarak evine dönüşünü seyretti. Bir tadr kuşu, bacaya konmadan önce üç tur attı. Her yanda kötü alametler var, diye düşündü kız.

“Neye bakıyorsun?” diye sordu kız kardeşi.

“Hiç,” dedi kız. “Hiçbir şeye bakmıyorum.”

“Niye pencereden dışarı bakıyorsun öyleyse?”

“Bilmem,” dedi kız. “Kötü bir şey yaptım bugün.”

“Annemiz cezalandırır seni. Söylemem ama ben ona. Ne yaptın? Sahiden kötü müydü çok? Biliyor mu annemiz ne yaptığını?”

“O istedi yapmamı.” Kız pencereden bakmaya devam ederken, elini kanayana kadar pencere mandalının keskin ağzına bastırdı.

“Ne kötülük yaptın? İstemiyorsan söylemen şart değil.” Ağzını sildi küçük kız, koluyla. “Et getirdiğin için sağ ol. Annemiz sevinecek. Bir daha et yer miyiz bilmiyorum, demişti.” Küçük kızın bakışları tozlu kireçtaşı zemine indi, titreyerek ağlamaya başladı.

“Ağlama lütfen,” dedi genç kız. Kardeşine sarıldı, alnına bir öpücük kondurdu.

“Ne olacak bize?” dedi kardeşi.

“Endişelenmene gerek yok,” dedi ablası. “Başka yiyecekler de getireceğim.”

“Ya getiremezsen?”

“Üzülme sen.”

Ölümsüzlük Tartışılıyor

Deva Eniştem’le Penelope Teyzem sesleri duyamıyorlardı. Ama anlattım hepsini.

Zavallı kızcağız, dedi Deva Eniştem. Ne kadar genç. Feci endişe çekiyor. Bir de üzüntü. Yaratıkların çoğunda var hüzün. Derinlemesine iç geçirdi eniştem. Hüznü biliyoruz artık. Evrene geldi. Nereden, anlamıyorum ama hissediyorum. Şimdiden önce bilmiyordum hüznü. Evleri ve kentleri sardı şimdi. Kapanmak bilmez yara misali etkiledi aileleri. Üzgünüm; çok üzgünüm. Ben de şimdi, sonsuz zamandan bu yana ilk defa hüzünlüyüm. Zavallı kızcağız. Daha çocuk aslında. Önce babası ölmüş, şimdi de bu. Nasıl bir anne çocuğundan hırsızlık yapmasını ister?

Açtı aile, dedim. Anne kızından hırsızlık yapmasını istemekten, kızın hırsızlık yapmaktan ettiği ölçüde nefret ediyordu. Şöyle bir baktık zaten sadece.

Yeni evrenindeki bireysel yaratıklara bu kadar dikkat etmemelisin, dedi Penelope Teyzem. Öğüdüm budur sana. Nerede ve kim olduğumuzu unutmamalıyız.

Penelope, bazen öyle konuşuyorsun ki... Keşke... Ama haklısın galiba. O yaratıklarla aynı özden değiliz biz. Ta baştan beri söylüyorum.

Hayır, ta baştan beri söylediğin pek bu değil, dedi Penelope Teyzem ve lafının altını çizmek adına hiçlikten bir parça koparıp saçına taktı. Önceden cansız maddeden bahsediyordun. Sonra ruh diye tutturdun. Şimdi canlı maddeyle cansızı aynı kefeye koyuyorsun. Aynılar mı, değiller mi? Hangisi?

Kimi açılardan aynı, kimi açılardan farklılar. Ayrıca senle hemfikir olmaya uğraşıyorum burada.

Al işte, dedi teyzem. Ne diyorsun, Yeğenim? Sen yaptın hepsini bunların. Ürün senin.

Bu tartışmalara daha fazla çekilmeyeceğim, dedim. Zamandan önceki ebedî uykumuzdan daha mı memnundunuz? Hiçbir şey yapmamaktan? Yapacak hiçbir şey yokken daha mı mutluydunuz? Daha kolaydı, kabul ama o mudur istediğiniz? Şahsen ben... sıkılmıştım.

Teyzem, her köşeye sıkıştığında yaptığı gibi, bakışlarını uzaklara çevirdi.

Zevahiri kurtarmasına izin vermem gerektiğini deneyimlerimden biliyordum. Canlı maddeyle cansız madde aynı malzemeden yapıldılar. Ama bariz farkları var.

Elbette var bariz farkları, dedi Deva Eniştem. Canlı madde konuşuyor bir kere.

Ve göründüğü kadarıyla, endişe ve ıstırap çekiyor, dedi teyzem. De bakalım Sevgili Kocam: Sen değil miydin bize yeni evrende hiç acı olmayacak, merak etmeyin, diyen? Ne oldu tozpembe öngörüne?

Deva Eniştem bozuldu ve sessizliğe gömüldü. Bu muameleyi hak etmemişti. Böyle şeyler dememelisin, dedim teyzeme. Lütfen. İyimser bakıyor diye eleştiremezsin eniştemi. Âlem-104729’daki ıstırabın tek sorumlusu benim. Ben yaptım bu evreni.

Penelope Teyzem homurdanarak saçlarını geri itti. Kendini suçlama, Yeğenim. Ne olacağını hiçbirimiz bilmiyorduk. Kendi başına gitti bu şey. Sen iyi iş çıkardın. Kendi kendine ilerledi bu şey.

Âlem-104729’a baktık. Öyle büyümüş, öyle dolmuştu ki ortasındaki çimdikten iz kalmamıştı. Zeki yaşam ortaya çıktığından beri kürem çok daha aceleci, çok daha yoğun titreşimler saçıyordu. Buna karşın içerideki dramatik oluşların hiçbiri dışarıdan görülmüyordu. Evren dışarıdan bakıldığında hâlâ pürüzsüz, ipeksi ve pembe bir küreydi. Biz bakarken, yavaşça belli belirsiz süzüldü; boşlukta uçuşup çarpışan diğer evrenlerden her zaman biraz farklıydı.

Enişteni de kabahatli bulmuyorum ayrıca, dedi Penelope Teyzem. Bazen bazı şeyler olur işte. Gülümsemeyi denedi. Ayıp ettim ben. Özür dilerim, Deva. Bağışla beni. Derken Penelope Teyzem nadiren gördüğüm bir şey yaptı. Ağlamaya başladı. Hiçbirimiz görmek istemezdik çileyi. Oluverdi ama. Ya da o rezil Belhor yaptı bunu.

Deva Eniştem kollarına aldı teyzemi ve teyzem, kucaklanmaya itiraz etmedi. Tamam, tamam, dedi eniştem. Yeni evren baştan aşağı ıstırap ve hüzün değil. İçinde bolca mutluluk da var. Değil mi, Yeğenim? Coşku var, müzik var ve ruh var.

Evet, dedim. Hepsi var. Güzel bir evren bu.

Değiştik biz, dedi Penelope Teyzem. Hissediyorum. Her şey farklı artık. Boşluk değişik. Ne olacağız biz?

O ne demek o, dedi Deva Eniştem sertçe. Süreceğiz. Her zamanki gibi. Ölümsüzüz biz.

Ama ölümsüzmüşüm gibi gelmiyor bana, dedi Penelope Teyzem. Şu yarattığın yaratıklar, Yeğenim, yaşayacak ve ölecekler. Biz niye yaşamaya devam edelim? Onlar olamazken, biz niye sonsuza dek var oluyoruz?

Penelope! Ne diyorsun sen, dedi Deva Eniştem.

Doğru gelmiyor bana, dedi teyzem. Biz hiç acı çekmezken onların çekmesi hak mı? O yaratıklar kıvranırken; biz burada sonsuz Boşlukta, sonsuz kendimizle geziniyoruz.

Deva Eniştem afallamıştı. O da benim gibi, teyzemi gözyaşları içinde görmemişti pek. Penelope, dedi, demin, bu yaratıklara o kadar dikkat etmemeliyiz dememiş miydin sen?

Demin ne dedim bilmiyorum ben, dedi Penelope Teyzem. Altüst oldum. Yeni evren her şeyi değiştirdi. Her şeyi.

Evet, dedim. Ne kadar istersek isteyelim, bu yaratıklar için üzülmemek elimizde değil. Yaşamları için. Ben... öngöremedim.

Altüst olduğun kesin, dedi Deva Eniştem. Kendin gibi davranmıyorsun. Şu haline bak.

Bilmiyorum, dedi teyzem. Bilmiyorum. Istırap, mutsuzluk. Bilmiyorum işte. Doğru gelmiyor. Ne oldu, bilmiyorum. Istırap. Mutsuzluk.

Neşeyi düşünmeliyiz, dedim. Eniştemin dediği gibi.

Ama... o zavallı genç kız, dedi Penelope Teyzem. O kadar ama o kadar çok... acı... ve biz burada...

Yeter, dedi eniştem. Böyle davranamazsın. Kes şu feryadı!

Penelope Teyzem burnunu çekerek titredi ve doğruldu. Ayaktayken ürkütücüydü. Nasıl davranacağımı söyleme bana, dedi. Bana tepeden bakmaya da kalkma. Şimdi git, sandalyemi getir.

Hemen, Sevgilim, dedi eniştem gülümseyerek. Şimdi kendin gibi davranıyorsun işte. İşte benim kadınım.

Elmaslar Gibi

“Madem başladık,” dedi Belhor, “şu genç kıza ne olduğunu görmemiz gerek. Sırtüstü dönmüş kaplumbağa misali debeleniyordu. Karışmayacaksınız, değil mi?”

“Istırap çekişini izlemek kolay değil,” dedim.

“Kendi seçimlerini yapmasına izin vermeliyiz,” dedi Belhor. “En azından olayları akışına bırakmalısınız. Zaten her şeyi harekete geçiren sizsiniz.”

“Niyetim bu kızla ailesinin eziyet çekmesi değildi,” dedim. “Daha önce söylediğin saptamanın, ıstırabın kaçınılmazlığının her zaman doğru olmadığı açık. Bu zavallı kız sefaleti hak edecek hiçbir şey yapmadı.”

“Ama çalma kararını verdi,” dedi Belhor. “Aksi yönde karar verebilirdi.”

“Her iki seçimin de ıstıraba çıkacağını benim kadar biliyorsun.”

“Ama seçimler farklı; sonundaki acılar da aynı değil. Hırsızlık yapmayı reddedebilirdi. Ailesine yiyecek bulmasının başka yolları vardı. Annesi gibi dilenebilirdi. Bu kadar genç ve güzelken, dilencilikte epey başarı sağlayabilirdi. Ama o, çalmayı seçti. Sadece çalmakla kalmadı; tanıdığı ve kendine güven duyan komşularından çaldı. Güvenlerini istismar etti.”

“Dilenerek yiyecek edinebileceğini kesinkes bilmesi mümkün değildi. Senin tahminin, senin görüşün o Belhor; onunki değil.”

“Niye ağlıyor peki?” dedi Belhor. “Ağlaması tahmin meselesi değil. Bir olgu. Bence ağlamasının nedeni bencilliği. Kararının yanlışlığını ve vicdanında kalacağını biliyor. Vicdan azabı ve gelecekte görmeyi beklediği ceza yüzünden, ıstırap yüzünden ağlıyor. Kendisi için ağlıyor.”

“Kısmen katılıyorum,” dedim. “Bence, ağlaması çevresiyle, annesiyle, kız kardeşiyle, komşularıyla bağlantısını gösteriyor. Kendi kadar onlar için de üzüntü duyuyor. Yağmurda titreyen yaprak gibi, bu dünyanın bir parçası çünkü o da.”

Belhor’la birlikte tekrar evrene dalmış, genç kızı gözlüyorduk. Kasabasının evleri arasından geçen taşlı bir patikada, kafasını kimseye görünmek istemezmişçesine şalla örtmüş, yürüyordu. Sabahın erken saatleriydi ve çatlak duvarlar güneşin ışıklarıyla parıldıyorlardı. Kızın terinin kokusu pişen et ve duman kokularına karışmıştı. Karşısına çıkabilir miydim? Ne kadar yakınımdaydı! Adımlarına baktım. Yardım edebilir miydim? Hayır. Pek çoğundan biriydi bu kız. Karışamazdım. Yapamazdım. Ama işte, karşımdaydı. Körpecikti. Istırap çekiyordu. Yardım edebilir miydim? Nasıl yardım etmeden izlemekle yetinebilirdim?

“Komşularından yiyecek çalmış bu kıza üzülüyorsunuz,” dedi Belhor. “Komşular peki? Neden onlara üzülmüyorsunuz?”

“Onlara da üzülüyorum. Müdahale edebilirdim. Tüm bunları engelleyebilirdim.”

“Diğer trilyonlarca vakaya da müdahale eder miydiniz peki?” dedi Belhor. “Yoksa hangilerinin yardım hak ettiğine mi karar verirdiniz önce? Ayrıca diyelim ki müdahale ettiniz, elbette iyi niyetle ama bazen kötü durumlar daha da beterleşebilir... O zaman ne olacaktı?”

“Uğraşma benle, Belhor. Müdahale etmeyeceğim, demiştim.”

“Beyanınıza müteşekkirim ben de. Esasen bu vakaları ilgi çekici kılan, sizin müdahale etmemeniz. Bu vakalarda belli bir... tertipsizlik var. Ama bundan ötesi, zeki yaratıklarınızın kim olduklarını anlayabilmeleri için kendi kararlarını, sizden hiçbir müdahale gelmeden almalarında ısrarcıyım. İyilik etmeyi seçerlerse kendileri hakkında bir şey, kötülüğü seçerlerse başka bir şey öğreneceklerdir. Aksi durumda taşlardan, cansız maddeden farkları kalmaz. Bu yaratıklar, bir önem taşısalardı daha da ilginç olurlardı. Minnacık hayatlar. Yine de toplamından bir şeyler öğrenebiliriz. Ayrıca yaşantılarını, çevrelerini, kentlerini ve odalarını, çerçöple dolu daracık sokaklarını seyretmek eğlenceli bence. Genç kızın evinin önündeki sokaktaki pis su birikintilerini fark ettiniz mi?”

“Evet,” dedim. Su birikintilerinin yüzeylerini ince bir polen tabakası kaplamıştı. Birikintiler gün ışığını kırıyor ve rengârenk parıldıyorlardı. Elmaslar gibi.

El Budama

Evreni yaratışımdan bu yana 1576 x 1033 hidrojen saati tiki geçmişti. Yaratıcısıydım ama yarattığımdan pek çok şey öğrenmiştim. Öğrendiklerimden biri, zihnin kendi yerinin olduğuydu. Zihin, doğal şart ve durumlara hatta biyolojik zorunluluklara dahi aldırmadan kendi gerçekliğini buluyor, tasarlayabiliyordu. Zihin sıcaktan soğuk, soğuktan sıcak ve güzellikten çirkinlik, çirkinlikten güzellik çıkarabiliyordu. Kendi kurallarını koyuyordu zihin.

Mesela eniştemin Akeba adını verdiği gezegen... İkili bir yıldız sisteminin küçük yıldızının yörüngesinde dönüyor. Çağlar süren evrim sonucunda bu gezegende yükselen uygarlık, iki cins arasında çarpıcı bir dengesizlik yaratmıştı. Dişiler, erkeklere göre düşük seviyede kabul ediliyordu. Sadece düşük seviyede değillerdi; ayrıca tümüyle erkeklere tabiydiler. Kadınların muhtaçlığını garantiye almak için, doğan her kız çocuğunun elleri, bazı sinirleri kesilerek işlevsiz kılınıyordu. Yıllar süren felcin sonucunda, kadınların elleri çürümüş et topaklarına dönüşüyordu. Bu gezegendeki kadınlar hiçbir nesneyi tutamıyor, hiçbir zanaatla uğraşamıyor ya da makine kullanamıyor hatta kendi kendilerine yemek bile yiyemiyorlardı. Haliyle tüm kadınlar erkeklere, elleri işlevli yaratıklara mecbur kalıyorlardı. Kadın, hayatı boyunca erkekler tarafından besleniyor; erkeklerin yaptığı evlerde yaşıyor; erkekler tarafından giydiriliyor ve bakılıyordu. Kadın bir erkeğe bağlanıp gün boyu peşinden gitmek zorunda kalıyordu. Milyarlarca yıllık evrim, uzuvların hayatta kalmaya faydasına karar verdiğinden; kız bebekler hâlâ elli doğuyordu ama toplumun kültürel gelenekleri doğayla çelişiyor, doğaya karşı geliyordu. Sinirler erken yaşlarda tören bıçaklarıyla kesiliyordu. Acıyı Istreks adlı bitkiyle önlüyorlardı.

Böcek gibi düşük zekâlı topluluklarda bu tür eylemler görmezden gelinebilirdi. Ama Akeba’da yaşayan bu toplum, zihinsel açıdan ileri ve diğer her yönden gelişkindi. Erkeklerin inşa ettiği şehirler dâhiyane tasarımlara sahipti. Uçan makineler ve elektromanyetik iletişim aygıtları yapmışlardı. Ressamlarını, müzisyenlerini, yazarlarını ve filozoflarını yüce görüyorlardı. Tüm bunlara rağmen kültürel el budama geleneklerini sorgusuz kabulleniyorlardı. Erkekler muhtaç kadınlara bakmayı, kadınlara bakılmayı gereken şartları kendilerinin yarattığını hiç düşünmeden hem görev hem zevk sayıyordu.

Bu el budama geleneğinin en şaşırtıcı yanıysa, kadınların hiçbir itirazda bulunmamasıydı. Aptal değillerdi. Erkekler kadar zekiydiler. Ama nesillerce devam ettikten sonra, kadınlar da geleneği erkekler gibi kabullenmişti. Anneler, kızlarının bileklerine inen tören bıçaklarını tasvip eder bakışlarla izliyorlardı. Uygulama yağmur kadar doğal geliyordu annelere. Nadiren geleneğe karşı çıkmaya kalkışan kadınlar toplumda hor görülüyor, kıt akıllı bir erkeğin bakımına veriliyor ve hayatlarını yapayalnız, çaresiz geçiriyorlardı. Dişilerin büyük çoğunluğu geleneği kabullenmekle kalmayıp kucaklıyordu ve bağımsızlıklarını tümüyle erkeklere teslim etmekten memnun hatta mutlu görünüyordu. Hayattaki rolleri bakılmak, erkeğe kendini güçlü hissettirmek, üremek ve haz için erkekle çiftleşmekten ibaretti. Rollerine sarılıyorlardı.

Belhor’a verdiğim Âlem-104729’daki yaşam biçimlerinin hayatlarına müdahale etmeme sözüne rağmen, Akeba’daki el budama geleneğini durdurmak geldi içimden. Kadınlar, doğal elleriyle neler başarabileceklerini hiç mi merak etmiyorlardı? Bakıcıları kadar zekiyken, ev hayvanı muamelesi görmekten gocunmuyorlar mıydı? Onurlarının sökülüp alındığını göremiyorlar mıydı?

Ama tereddüt ettim. Ettim çünkü müdahalemin ardından olacakları öngöremiyordum. Geleneğin ortadan kalkışı toplumun bozulmasına yol açabilirdi. Akeba sakinleri erkeğin üstünlüğü, kadının erkeğe bağımlı yaşaması gerektiği fikrine son derece bağlandıklarından, başka türlü yaşayamayabilirlerdi. Kadının erkeğe eşit olduğu bir hayatı hayal edemiyorlardı belki. Gerçekliklerini yaratan zihinleriydi. Her iki cins de rollerinden memnun, hatta mutluysa toplumu hiç kurcalamadan kendi halinde, yanılsamalardan memnun devama bırakmak en iyisi olmaz mıydı?

Karışacaksam, deney yapmayı tercih ederdim. Geleneğin terse işlediği bir gezegen yaratabilirdim. Erkeklerin elleri budanırdı. Ardından bu ters geleneğin yerleştiği pek çok nesil geçtikten sonra çaresiz erkeklerle çaresiz kadınların bulunduğu iki toplumu bir araya getirip ne olacağına bakardım. Herhalde her iki toplum da bambaşka iki gerçekliği görünce şok geçirir ve uydurdukları şeyin ne anlama geldiğini anlardı. Ama bu bilgiyi edindikten sonra bile toplumlar kendi yanılsamalarına sarılmayı seçebilirlerdi. Zihnin kendi yeri vardı.

Din

İkiniz de yeni evrendeki yaratıkların beni biraz fark etmelerini istemiştiniz, dedim. Size söylemeye çalışmış...

Penelope Teyzem saçıyla uğraşırken, o konuyu hallettiğini sanıyordum, dedi. Son zamanlarda, teyzem saçına yeni şekiller vermeye merak sarmıştı. Bir hiçlik parçasıyla topluyordu şimdi. Deva, diye seslendi, Yeğenimle o meseleyi halletmemiş miydin sen? Ruh şeyini? O’nla ilintilenmeyi?

Meselenin üstüne fazla eğilmedi galiba, dedi Deva Eniştem. Bence...

Hallettik sanıyordum ben hepsini, dedi Penelope Teyzem. Hallettik falan demiştin. Şimdi kalkmış, olmadı diyorsun. Olmuyorsa başka oluyor. Bir şey diyorsun, sonra bakıyorsun, başka şey çıkmış. Önce biri, sonra öbürü.

Manasız konuşuyorsun, Sevgilim, dedi eniştem.

E, Yeğenim, dedi teyzem, sen ne diyorsun? Hallettin mi, etmedin mi? Yaratıkların senin Yaratıcı olduğunu biliyorlar mı?

Evet ve hayır, dedim.

Buyur bakalım, dedi teyzem. Siz ikiniz var ya, siz ikiniz, çekilir gibi değilsiniz.

Yaratıklar, bana dair kendi fikirlerini oluşturdular, dedim. Dinleri var.

Ne diyorsun sen, Yeğenim? Şüphelerini giderdin mi? Göründün mü onlara?

Görünmek mi? Şahsen görünmek ha! Fazla gelirdi öylesi. Ayrıca gösterişe girerdi. Asla şahsen görünemem.

Ha, yani yaratıklarının kesin bilmeden edindikleri fikirleri var diyorsun.

Bir sürü fikirleri var, dedim. Hayatlarını anlamlandırmak adına büyük bir şeye inanmak istiyorlar. Evrende büyük bir amaç olsun istiyorlar. Bu açıdan hayranlık duyuyorum hepsine.

Tamamen anlıyorum, dedi Deva Eniştem. Bunlar akıllı yaratıklar, Penelope. Düşünüyorlar. Anlam istiyorlar.

Bizde olanı istiyorlar, dedi Penelope Teyzem. Ölümsüzlük istiyorlar.

Elbette isterler, dedi eniştem. Ama edinemeyeceklerini bildiklerinden başka bir şeyin ölümsüz olmasını istiyorlar. Çok çabuk gelip gidiyorlar. Kalıcı bir şey olsun istiyorlar.

Ama neden bahsettiklerini bilmiyorlar, dedi teyzem. Yaptıkları tahminden ibaret. Bu meseleyi halledeceksin sanmıştım, Yeğenim. Kim olduğunu, gerçekten kim olduğunu göstereceğini zannetmiştim. Her ne hayal ediyorlarsa gerçek sen olması mümkün değil. Sonsuzluğu hayal edemezler. Boşluğu da.

Gözlemlediğim kadarıyla, dedim, Boşluğu kavrayabileceklerini sanmıyorum. Mümkün değil. Ama baktım. Bana tapmak ve ebedî bir şeye olan inançlarını kutlamak için güzelim binalar yapıyorlar. Bu binalarda, kemerli pencerelerinden lavanta kokuları ve altın ışıklar girerken yahut kubbelerden sızarken toplanıp dua edip şarkılar söyleyişlerini izledim. Adaklar sunuyorlar. Ayinler yapıyorlar. İnançlarına göre yaşayabilmek için kendilerini rahattan koparıyorlar. Çocuklarına evrenin başlangıcına dair hikâyeler öğretiyorlar.

Fazlasını anlatmana gerek yok, dedi teyzem. Nasıl biri olduğunu biliyorum ben. Halledersin sanmıştım ama görüyorum ki... Tahmin ederek yaşamalarına izin vereceksin demek.

Tahmin etmek o kadar kötü değil, dedim. Genel bir gizem hissediyorlar. Azıcık gizem iyidir bence. Gizem, merakı getiriyor. İlham veriyor.

Bazen senden ümidimi kesiyorum, Yeğenim, dedi Penelope Teyzem. Eh, ne yapacaksan onu yapacaksın. Öyle olsun. Dinleri olsun bakalım.

Minik Bir Gezegen

Teyzemle enişteme Âlem-104729’a yaptığım ziyaretlerin tümünü anlatmadım. Gördüğüm bir sürü şeyi de. Bir defasında bir tepe üzerine kurulu bir şehrin üzerinde görünmeden dolaştım. Gezegen, bir yıldız etrafında dönen bir düzinesinin en ufağıydı. Sakin bir dünyaydı. Okyanuslar ve rüzgâr pek sessizdi. İnsanlar aralarında fısıltılarla konuşuyordu. Kentin üzerinde süzülüp, sokaklarını ve sakinlerini seyrettim. Binaların köşeleri paslıydı; yeraltı kanallarından buhar yükseliyordu. Yaratıklar, kentlerinde sıklıkla yaptıkları üzere her yönde dolanırken, kalabalık bir sokakta birbirinin yanından geçen iki adam dikkatimi çekti. Tanımıyorlardı birbirlerini. Sekiz milyon yaratığın yaşadığı bu kentte bu iki adam daha önce hiç tesadüf etmemiş, hiç karşılaşmamışlardı. Milyonların yaşadığı bir kentte sıradan bir durumdu. Bu iki yabancı birbirlerinin yanından geçerken selamlaştılar. Sıradan, basit bir selamlaşmaydı. Gökteki güneşle ilgili bir laftan ibaretti. Biri diğerine bir şey söyledi, gülümsediler ve an geçip gitti. Ne olağanüstü bir olaydı! Kimse fark etmedi benden başka. Ne müthişti! Birbirini daha önce hiç görmemiş ve muhtemelen bir daha hiç görmeyecek iki kişi. Ama içtenlikleri, tatlılıkları, uçup giden hayatın uçup giden tek bir anını paylaşmaları... Sanki biri diğerine bir sır fısıldamıştı. Bir sevgi türü müydü bu? Peşlerinden gitmek, dokunmak, ne kadar sevindiğimi söylemek istedim. Kulaklarına fısıldamak istedim: “İşte bu! İşte bu!”

Eğlenelim Diye

Ne kadar yeniydi her şey! Ne kadar neşeli! Ve ne kadar huzur kaçırıcı! Belhor’a, “Söyle bana,” dedim, “nedir sence bu yaratıkların anlamı? Hayatlarının anlamı nedir sence?”

Güldü Belhor. “Ne anlamları olacak? Eğlendiriyorlar beni. Anlamları bu işte. Ama kendi içlerinde ve kendilerine anlamları nedir diyorsanız; bu, bu minik yaratıklara hak ettiklerinden fazla değer biçmek olur. Ölümlüyken ve sonsuzluğu kavrayamazken, yaşamlarının ne gibi bir anlamı olabilir? Hayatları bizi Boşlukta eğlendirdikleri, neyin mümkün olup olmayacağına dair bilgimizi artırdıkları sürece anlam taşıyabilir ancak. Bunun ötesinde, hayır. Başka ne anlamları olabilir?”

“İlla büyük anlamdan bahsetmiyorum,” dedim. “Bireysel anlamı kastediyorum. Her bir yaşamın kendi anlamı ya da en azından ilgili yaratık için bir anlamı olduğuna katılmaz mısın? Her birey kendi hayatı için bir anlam bulamaz mı?”

Belhor, “Bulsa ne fark edecek?” dedi ve sıkılmışçasına Boşlukta uçuşan kürelere baktı. Arada uzanıp birini yakalıyor, sıkıştırıyor, mıncıklıyor, sonra salıyordu. “Sizin deyişinizle bu ‘bireylerden’ trilyonlarcası var. Gelip geçiyorlar. Ölümlü bir yaşamın nasıl anlamı olabilir? Bu birey, bu minnacık karınca hayatın bir anlamı olduğunu düşünse bile, o düşünce sadece bir yanılsamadır. Sadece bir histen, beynindeki elektrik akımının birazcık abartısından ibarettir. Bizim için ne önemi olabilir bunun?”

“Ama kendileri için önemi var,” dedim. “Her biri umutsuzca anlam bulmaya çabalıyor. Varoluş karmaşasına bir parça tutarlılık ve ahenk sunduğu sürece, bir bakıma ne anlam buldukları hiç önemli değil. Belki kapasitelerini keşfetmek ve yerine getirmek kadar basit bir şeydir. Ayrıca ölümlü bile olsalar, hepsi şeylerin parçası. Bilsinler bilmesinler, hepsi evrenlerinden büyük şeylerin parçası. Katılmıyor musun dediğime?”

“Kusura bakmayın,” dedi Belhor, “fakat bazen takip edemiyorum sizi. Niye bu tür düşüncelerle meşgul ediyorsunuz kendinizi? Bu minnacık karıncaların herhangi bir önem arz ettiğini nasıl düşünebilirsiniz? Bırakın bulsunlar kendi anlamlarını. Yüzlercesini bulsunlar isterlerse. İstiyorlarsa evrenin, daha büyük bir balığın ağzında yüzen dev bir balık olduğuna inansınlar. Ne fark eder?”

Yine Zaman

Kadim büyücü zaman. İcatlarımın en garibiydi; şimdi anlıyorum. Kimi anda ağaçtan damlayan reçine misali yavaştı. Kimindeyse minik kuşların kanat çırpışları misali hızlıydı. Boşlukta kısa yürüyüşlere çıkıyordum ve geri geldiğimde evrenimde çağlar geçmiş oluyordu. Teyzem ve eniştemle tek bir sohbet edene kadar uygarlıklar yükselip çöküyordu. Ya da yeni evrende bir olaya tanıklık ediyor; zamanı bir molekül geçişine, bir nefese, bir tüy parçasına dönene kadar peyderpey kısalan dilimlere ayırıyordum. Çağlardan anlara, anlardan çağlara.

Zaman mı olayları oluşa getiriyordu yoksa olaylar mı zamanı oluşa getiriyordu?

Zaman belirsiz de değildi hani. Olayları hidrojen tiklerine tamı tamına oturtmak mümkündü. Her olaya bir numara verip upuzun zaman hattı üzerinde kesin bir yere oturtmak mümkündü. E, ne öğreniliyordu peki sonunda? Haklıydı eniştem. Pek az şey. Olayların sebepleri öğrenilmiyordu. Olayların yeni olaylar doğurmak üzere nasıl birbirlerine girdikleri öğrenilmiyordu. Yaşamların dikey bir eylem ve değişim yahut belki upuzun bir eylemsizlik ve boşluk örüntüsü oluşturmak üzere nasıl art arda yığıldığı öğrenilmiyordu. Bir yaşama iliştirilmiş zamansal etiketlerden, hangi olayların mutluluk veya hüzün ya da neşe veya pişmanlık getirdiği öğrenilmiyordu. Ya da sadece sıkıntı.

Ama hidrojen atomlarının içindeki elektronların hareketleri, titreşimli foton yayılımları da bilmiyordu bunları. Bitmek bilmez zaman merdiveninde her tikle zamanı işaretliyorlardı ama hiçbir şey bilmiyorlardı. Buzdağlarının gezileri, kalbin atışları, kazançlar ve kayıplar, bireysel düşünceler hakkında hiçbir şey bilmiyorlardı. Anlamıyorlardı da.

Ben, sonsuz, mutlak güce sahip ben bile anlamıyordum. Her biri özenle etiketlenmiş bitmek bilmez olaylar silsilesi anlatmıyordu bir şey. Açıklanmaya meydan okuyan şeyler vardı: irrasyonellikler, tuhaf zaman kesişimleri. Mesela ailesi için yiyecek çalan genç kızın hayatını anlayamamıştım henüz. Her bir eylem ve düşüncesinin tam kaydına sahiptim. Ama hareketlerin, faaliyetlerin birbirleri arasındaki oyunu, her bir olayın sebebini, kazara olan ve olmayanları anlamamıştım henüz. Mümkün kararlarından hangisinin en iyisi olabileceğini bilemiyordum. Bunun için gelecek lazımdı ve gelecek henüz var değildi. Sırf bir doğru davranış ilkesinden kopmamak uğruna annesinin sözünü dinlemeyip ailesinin aç kalma riskini göze mi almalıydı? Yoksa aynen yaptığı gibi; bir başka ilkeyi, anneye sadakati, anneye boyun eğmeyi yerine getirmek adına kendi inanç ve ilkelerini çiğnemesi mi doğru karardı? Her iki durumda da vicdan azabı çekmesi kesin sayılırdı. Her şey mantıklı değildir. Hatta belki her şeyi anlamak bile mümkün değildir. Hem nedir anlamayı oluşturan? Şu olay, zamanda şundan önce gelmiştir denebilir. Bir sistemin, bir önceki düzenlemenin sonucunda ortaya çıkan belli bir düzeni vardır denebilir. Peki bunları bilmek anlamaya yeter mi? Eğer olaylar zaman içinde yeniden karılabilseydi ve geçmişle geleceğin yerleri değiştirilebilseydi, olaylar olmadan sonuçlarını her zaman önceden bilip onları anlayabilir miydik? Olaylar –ve onları yaratan zaman yahut onlar tarafından yaratılan zaman– bir kaba konamaz, sınırlanamaz. Olaylar taşar, kayar gider ve anlama girişimlerini geri püskürtür. Sonsuz güç ve kudrete dahi kafa tutarlar. Yeni evrenden öğrendiğim buydu.

Özü, zamanı düşünmeyi bir yana bıraktım. İster başka bir şeyden önce, ister sonra ya da ister ikisi birden, şimdilik bıraktım. Bir zamanlar birbirlerinden ayrılıkları bariz Boşluk ile yeni evren artık zaman dokusunun parçalarıydılar. Anlar ve çağlar. Fanilik ve ölümsüzlük. Yaşayıp ölen ve ebediyen yaşayan. Hepsi birbirine bağlı değil miydi artık? Varoluş ve olmayış? Hepsi bağlantılıydı artık. Olan ve olmayan her şeydim ben.

Deva Eniştem ve Penelope Teyzem’le birlikte yeni evrendeki ıstıraplardan duyduğumuz üzüntü, aynı yaratıkların duyduğu neşenin dengelenişinden öte bir şeydi. Âlem-104729’a yaptığımız ziyaretlerde doğum, evlilik ve birleşmelerin, güneş tutulması, gök ışıkları, ortak yaşam aktarımları hatta ölümlerin bile neşeyle kutlanışlarına tanıklık etmiştik. Sonra, köprülü şehirde gördüğüm, karşılaşıp selamlaşan iki adam. Kısacık ömürlerine karşın yaratıkların çoğu her sabah uyanmaktan, sadece nefes alıp konuşabilmekten mutlu görünüyordu.

Varoluş coşkusu her şeyden fazla müzikte belliydi. Her yıldız sistemindeki akıllı yaşam biçimleri, yaşama sevincini ifade eden pek çok ses üretiyordu. Valslar ve skerzolar, apalalar ve kalciyalar, senfoniler, fanbeyler, sonatlar ve fügler, bajanlar ve drupadlar, tnagrlar ve faladyalar vardı. Müzik dans ediyor, dönüyor ve süzülüyordu. Hepsi melodik ya da yumuşak değildi. Ama en kulak tırmalayanında bile bir vecit, bir coşku, varoluşu tümden bir kucaklayış içeriyordu.

Bir süredir Âlem-104729’da icat edilen melodilerin çoğuna hayranlık duyuyordum ve Boşlukta dolaşırken bunları mırıldandığımı fark ediyordum. Deva Eniştem ve Penelope Teyzem’in durumları da aynıydı. Gözde şarkılarımızı, bestecilerinin ölümünden trilyonlarca atomik tik sonrasında, hatta kimi yerde bestecilerinin yıldızları hepten yanıp uzayda sönük bir köz parçasına döndükten sonra bile söylüyorduk.

Bu müzikal gelişme öncesinde Boşlukta, bomboş yollarda düşünmek için yalnız kalabileceğimiz, muazzam miktarda hiçlikle diğerlerinden ayrılmış bir yer ararken bir başımıza dolaşırdık. Gözden, sesten, gönülden uzak. Yalnız kalmaya, mahremiyete muhtaçtık. Oysa artık kendi düşüncelerimle baş başa kalmaktan memnun dolaşmaya çıkmamın hemen ardından, teyzem veya eniştemin yeni evrenden kaptıkları yeni bir melodiyi mırıldanışlarını duyuyor ve seviniyordum. Şarkını kendine saklasana, diye sesleniyordu teyzem. Sen başlayana kadar ne güzel geziniyordum Boşlukta. Diyene bak, diyordu eniştem ta uzaklarda bir yerlerden. Çağlardır mırıldandığın tatsız şarkıyı dinlemekten düşünemiyorum. Yok ya, diyordu teyzem. Düşünüyor musun yoksa şarkı mı söylüyorsun? Hangisi?

Birbirlerine iyice sinirlendiklerinde; galaksiden galaksiye ve dönemden döneme özenle seçtikleri en feci melodileri yüksek sesle mırıldanmaya başlıyorlardı.

Sesin denizin en dibinden beslenen balıklarınkinden beter, diye bağırıyordu eniştem.

Seninkiyse çürümüş hayvan pisliğinden beter!

Ha, ha, ha! Yalandan gülüyordu eniştem. Sesle koku arasındaki farkı anca taşın ağaca tırmanabileceği kadar biliyorsun sen!

Aptal! Aptal! Akıl yerine kafasında gün batımı taşıyan bir aptalla evlenmişim meğer!

Yeni evrenden alınma eğretilemelerle konuşmaya başlamıştık. Öncesinde sadece Boşluk vardı elimizde. Ve hiçlikle kıyaslanabilecek çok fazla şey vardı artık.

Penelope Teyzem’e Elbise

Biz Boşluktakilerin yeni evrenden kaptığı başka şeyler de vardı. Mesela doğum günleri. Çok hoş buluyorduk doğum günlerini. Deva Eniştem’le Penelope Teyzem kendilerine doğum günü partileri planlamaya başlamışlardı ama bir tarih ve iki doğum günü arasında zaman aralığı belirlemek biraz sorunluydu. Boşluktaki gezilerimizden birinin ardından Penelope Teyzem durduk yerde bir sonraki uykusunun ardından doğum gününün kutlanacağını ve hediye beklediğini söyleyiverdi. Ayrıca Boşluktan, hiçlikten yapılma bir şey istemiyorum, ona göre, dedi. Maddi bir şey istiyorum ben. Anlıyor musunuz?

Doğum günü partisi şahane fikir, dedi Deva Eniştem. Ama hediye konusunda...

Ama mama yok, dedi teyzem. Uyanınca hediyelerimi göreceğim. Bir sürü hediye istiyorum. Seçim yapacak tonla şeyle dolu bir evreniniz var. Ayrıca pembe bir şey isterim. Bu lafın ardından esneyerek uyudu.

Eniştem bezgince iç çekerek, zor eştir kendisi, diye fısıldadı. Ama ne yapacaksın.

Eniştemle evrene daldık, pembe yıldızlarla dolu, yeni oluşan bir galaksiyi alıp Boşluğa getirdik. Boşlukta neredeyse ağırlıksızdı malzeme. Kırpışıyor ve parıldıyordu. İçi görünüyordu neredeyse. Birkaç hamlede, teyzeme her zaman istediği pembe elbiseyi yaptık. Eniştem elbiseye Kalyana adını koydu. Kendi doğum günü için bir şeyler istediğinden, özlerin uyuşmazlığına dair tek laf etmedi. Doğum gününün yaklaştığını da ayrıca vurguladı.

Ay, dedi Penelope Teyzem uykudan uyanıp bir hiçlik çıkıntısına astığımız elbiseyi görünce. Ne kadar güzel. Niye zahmet ettiniz? Derhal geçirdi elbiseyi üstüne. Ardından kendini seyretti. Sağa sola döndü, sevinç çığlıkları attı ve şarkı söyleyerek dans etmeye başladı. Yıldızların çoğu pembeydi ama aralarında mavi, sarı ve yeşilleri de vardı. Rengârenkti elbise. Teyzem elbiseyle Boşluktaki en güzel şeye dönüşmüştü. Her dönüşünde birkaç yıldız kopup boşluğa savruluyor, eniştem atılıp hepsini yakalayarak tekrar yerlerine takıyordu.

Penelope Teyzem elbisesini çağlar boyunca, uyurken bile çıkarmadı üstünden. Elbise 1033 atomik tik boyunca dayandı. Sonrasında yıldızlar ya patladı ya da söndü ve elbise rengini yitirdi.

Belhor ile Tayfası Operaya Gidiyor

Yeni evrene gezi düzenleyen, bir biz değildik. Bir süredir Belhor ile iki yardakçısı benden izinsiz evrene girip çıkıyordu. Ayrıca benden fanilerin olaylarına müdahale etmememi rica eden Belhor, bizzat karışmaya başlamıştı kimi yere.

Âlem-104729’a ilk ziyaretinde Belhor, yüzeyi neredeyse tümden suyla kaplı bir gezegendeki bir opera binasına gitti. Gezgendeki akıllı yaratıklar, yüzen kentler inşa etmişti ve opera binası bu kentlerin en büyüğündeydi. Belhor ile iki Bafomet, gösterinin ortasında en ön sıradaki üç boş koltukta, tabii mümkün mertebe dikkat çekmemek için gezegen sakinleri kılığında beliriverdi. Uzun ve zarif Belhor, kömür karası bir kuyruklu ceket, platin kol düğmeli bembeyaz bir gömlek, siyah papyon ve parlak siyah pabuçlar giymişti. Büyük Bafomet’in kıyafeti birkaç beden dar, patlamak üzere görünen tek düğmeyle ilikli haki bir spor ceket, kırışık, yeşil bir gömlek, benekli bir kravat ve sandaletten ibaretti. Küçük Bafomet ise pijama terlik takımını kuşanmış ama zahmet edip ters ve gevşek de olsa bir kravat takmıştı.

Büyük Bafomet birkaç dakika sonra, “Mezzosoprano detone,” dedi. “Görünüşünü de beğenmedim ayrıca.” Elindeki program kitapçığını gürültüyle hışırdatarak karıştırıp, şarkıcının sayfasını buldu. “Yok, işe yaramaz bu.”

Program kitapçığını karıştırmayı ihmal etmeden, “Hiç beğenmedik,” dedi Ufak Bafomet.

Hemen arkalarındaki seyirci, “Şişşşt!” dedi. Bir kadındı bu. Tafta bir gece elbisesi giymiş, saçına mücevherler takmıştı ve doğadışı bir kokusu vardı.

Büyük Bafomet arkasına dönerek kadına sırıttı.

Yüksek sesle, “Bana demediniz herhalde, Madam,” dedi ve sağ gözünü saat yönünde, sol gözünü saat yönünün aksinde döndürdü. Kadın hafif bir çığlık attı, derhal yerinden kalktı ve salonu terk etti.

“Uslu durun,” diye fısıldadı Belhor. “Kamusal alandayız. Gözlemlemek için geldik buraya.”

“Ama mezzosopranonun sesi berbat,” diye yakındı Büyük Bafomet. “Yöneticiyle görüşüp paramızı geri istemeliyiz.”

“Geri istemeliyiz,” dedi Ufak Bafomet.

“Sus sen,” dedi Büyük Bafomet.

“İkiniz de kesin sesinizi!” dedi Belhor.

Tiyatro, yüzen kentteki diğer tüm binalarla birlikte belli belirsiz sarsıldı, dev avizeler hafifçe şıngırdadı.

“Gıcık kaptım bu mezzosopranoya,” dedi Büyük Bafomet. Kollarını iki yana açmış, coşkun bir arya söyleyen mezzosoprano, birden elbisesini tutan klipsin açıldığını fark etti. Giysi sessizce beline doğru kaydı.

Seyirci suspus kalakaldı birkaç saniye boyunca. Derken localardan biri ayıp bir laf haykırdı, bir başkası alkışlamaya başladı. Kadıncağız kaçarak terk etti sahneyi.

“Bafomet!” dedi Belhor sertçe. “Kızdırıyorsun beni.”

“Ama sesi çekilir gibi değildi,” dedi Büyük Bafomet.

Gençten bir hanım sahneye çıktı ve özür dileyerek programa kısa bir ara verileceğini duyurdu. Işıklar yandı. “Umarım yiyecek iyi bir şeyleri vardır,” dedi Büyük Bafomet.

“Midem kazınıyor,” dedi Ufak Bafomet.

Gri takım elbiseli bir adam yaklaşıp hafifçe Belhor’un omzuna dokundu. “Yöneticimiz sizinle görüşmek istiyor, Beyefendi,” dedi. “Lütfen benimle bürosuna gelir misiniz?”

“Ben de yöneticiyi görmek istiyorum,” dedi Büyük Bafomet. “Paramızı geri istiyoruz. Mezzosopranonuz hakaret gibiydi resmen.”

“Nedir mesele?” dedi Belhor sakin bir vurguyla.

“Lütfen benimle gelin,” dedi adam. Bakışlarını çizgili pijamalarıyla dikilen Ufak Bafomet’e çevirdi. “Arkadaşlarınızla birlikte, lütfen.”

Üç ziyaretçi, adamı takip ederek opera izleyicisi kalabalığının arasından lobinin en ucuna gittiler; oradan merdivenlere yönelip yöneticinin bürosuna çıktılar. Yöneticinin bürosu; platin süslemeler, örme halılar, kristal ve cam mobilyalarla bezeliydi. Duvarlarda yöneticinin çeşitli önemli şahıslarla çekilmiş fotoğrafları asılmıştı.

Yönetici yumuşak, fazla olgunlaşmış meyveleri andıran peltemsi suratlı, sarkık bıyıklı bir adamdı. Her iki elinin parmaklarına da yeşil parıltılı yüzükler takmıştı. Bir anlığına iki Bafomet’i süzdü. Ardından Belhor’a baktı. “Biletlerinizi görebilir miyim?” Belhor üç bilet çıkardı cebinden. Yönetici biletleri inceledi. Ardından ters bir durum varmış gibi bir daha inceledi. “Gösteri sırasında konuşmamanızı rica etmek durumundayım,” dedi. “Diğer izleyicileri rahatsız ediyorsunuz.”

“Elbette,” dedi Belhor. “Özür dileriz. Biz... gösteriden etkilenmiştik.”

“Sizi daha önce görmedim hiç buralarda,” dedi yönetici. “İlk defa mı geliyorsunuz?”

“Ben de sizi daha önce hiç görmemiştim,” dedi Belhor. “Ne zamandır bu operanın yöneticisisiniz?”

Yönetici sırıtarak, “Devamlı izleyicilerimizden olsaydınız,” dedi, “sorunuzun yanıtını bilirdiniz.” Bir kez daha, yine tiksintisini gizleyemeden baktı Ufak Bafomet’e. “Adınızı sorabilir miyim?” dedi yaratığa.

“Ben sizin adınızı sorabilir miyim, Şekerim?” dedi Büyük Bafomet. “Durumunuz gayet iyi görünüyor.”

Ufak Bafomet, cam mobilyalara bakarak, “Gayet iyi hem de,” dedi.

“Giysileriniz uygun değil buraya,” dedi yönetici. “Yer göstericilerimizin sizi içeri almamaları gerekirdi.” Ufak Bafomet sahte gözyaşları dökmeye başladı. “Burası kentin en muteber yerlerinden biridir,” diye devam etti yönetici. “İzleyicilerimiz kalite arar. Kaliteyi hak ederler. Kraliyet ailesi gelir tiyatromuza. Dalga mı geçiyorsunuz bizimle yoksa?” Bu laf üzerine Büyük Bafomet, yalandan ağlayan Ufak Bafomet’i bağrına basarak teskin etmeye başladı. “Arkadaşlarınız daha saygılı davranmalı,” dedi yönetici Belhor’a.

“Bize hakaret ediyorsunuz,” dedi Büyük Bafomet. “Hiç hoşlanmam hakarete uğramaktan.”

“Hiç ama hiç hoşlanmayız,” dedi Ufak Bafomet burnunu çekerek.

Gülümsedi yönetici. “Olmadığınız bir şeymiş gibi davranıyorsunuz,” dedi. “Ve sahip olamayacağınız şeyle alay ediyorsunuz.”

“Ah! Haklısın!” dedi Büyük Bafomet. Sırıttı ve müthiş bir ters takla attı. “Çaktın numaramızı.”

“Tiyatromdan çıkmanızı istiyorum,” dedi yönetici. “Derhal. Ön kapıdan da değil. Bay Thadr yolu gösterir size.”

“Arkadaşlarıma kaba davranıyorsunuz,” dedi Belhor. “Muamelenizden hiç hoşlanmadım.”

Güldü yönetici. “Sokağa at şunları,” dedi Bay Thadr’a. “Gelirken de oda parfümü getir.”

Birden yöneticinin bürosuna bir kadın daldı. Nefes nefeseydi ve dehşete kapılmış görünüyordu. “Ben... lafınızı böldüğüm için çok üzgünüm, Bay Lzehr. Ne olduğunu anlamadım... Kasadaki para bendeydi ve birden... birden yok oldu... Oradaydı ve sonra yok oldu. Bu geceki hasılatın tümü. Kasadaydı... ve sonra... gidiverdi. Ben... nasıl oldu, anlamadım.”

“Vah yazık,” dedi Büyük Bafomet. “Gerçekten üzüldüğümüzü söyleyeyim.”

“Çok, çok üzüldük,” dedi Ufak Bafomet.

“Artık gidebiliriz,” dedi Belhor. “Lütfen, Bay Thadr.”

Ardından gelen kargaşada herkes sağa sola koşuştururken, yönetici su borularından birinin patladığı ve lobiyi tümden su bastığı haberini zar zor duyabildi.

Zihin Gezegeni

Çağlar geçtikçe Âlem-104729’da uygarlıklar muazzam büyüklüklere erişip kaçınılmaz çöküşler yaşadılar. Yerlerini yenileri aldı hep. Yaratıkların yeni icatları sürekli şaşırtıyordu beni. Uçabilen makineler yaptılar. Her türlü mekanik görevi yapabilen makineler icat ettiler. Kendi işitme organlarının duyamadığı ses frekanslarını dinleyebilecek, gözlerinin göremediği ışıkları görebilecek, kendi koklama duyularıyla algılayamadıkları molekülleri koklayabilecek aygıtlar geliştirdiler. Büyük mesafelerden birbirlerini görmelerini ve birbirleriyle konuşmalarını sağlayan silikon temelli elektromanyetik aletler yaptılar. Bedenlerinin kusurlu parçalarını değiştirmek için uzuv ve iç organlar ürettiler. Kimi dünyada yaratıklar yaşlanma süreçlerini duraklatarak yıldızlar arası yolculuklar yaptılar; birçok ömür süresi sonra, vardıkları yerlerde veya döndüklerinde tekrar canlandırıldılar. Bazı gezegenlerde yaratıklar molekülleri kontrol edip kopyalamayı öğrenerek daha önce var olmamış yeni yaşam biçimleri yarattılar. Bazı vakalarda yapay organizmalar gelişerek gezegenlerindeki tüm yaşamı yok ederken, diğer çoğunda bu organizmalardan hastalıkların iyileştirilmesinde ya da yeni, yarı canlı, yarı cansız makineler için enerji üretilmesinde faydalanıldı. Bazı dünyalarda yaratıklar beyinlerindeki anıları değiştirerek gerçekte hiç yaşamadıkları deneyimleri yaşamalarını sağlayacak teknikler geliştirdiler.

İcatların en büyüleyicisiyse –eliptik galaksilerden birindeki, özellikle ilerlemiş bir gezegende– zihni maddeden neredeyse tamamen ayırmayı başaran teknikti. Her türlü canlı maddenin doğasında bulunan hastalıklarla çağlar boyu uğraşan bu yaratıklar, sonunda beyin hücrelerindeki bilgiyi çıkarıp yüksek frekanslı elektromanyetik ışınım içinde kodlama yöntemini keşfettiler. Bu varlıklar tamamen bedensizleştiler ve saf enerjiye dönüştüler. Maddesel anlamda her birinden geriye sadece, içindeki zihinsel ışınımı tutmak için gerekli, son derece pürüzsüz yüzeyli, parlak birer küre kaldı.

Bu yaratıklar, böyle kodlanma uğruna büyük bir bedel ödediler tabii. Artık hareket edemiyor, bir yerden diğerine gidemiyorlardı. Diğer beyinlerin kodlu sinyalleri haricinde, dış dünyadan duyusal izlenim alamıyorlardı. Artık düşüncelerini eyleme dönüştüremiyorlardı. Ama durumlarının birtakım tesellileri de yok değildi. Örneğin artık hiçbir bedensel acı çekmiyorlardı. Tatminsiz kalan bedensel özlemler çekmiyorlardı. Asla acıkmıyor, asla susamıyorlardı. Ölümleri sadece kürelerinin pürüzsüz duvarlarına trilyonlarca çarpış sonunda ortaya çıkan çok yavaş bozunum ve bilgisel ışınım sızıntısı yüzünden gerçekleştiğinden, çok uzun süre yaşayabiliyorlardı.

Bedensiz yaratıklar saf düşünceden mamul, gerçek bir iç dünyada yaşıyorlardı. Dağlar, okyanuslar ve binalar hayal edilebiliyordu ama hafifçe oynanmış elektriksel ve manyetik alanlardan yapma ve soyut şekillerden ibarettiler sadece. Dokunma ve görme hayal edilebiliyordu ama hepsi sadece sekip duran enerji dalgalarının gücünden veya frekansından kaynaklanıyordu. Şaştırıcıdır, birtakım hisler, heyecanlar hissedilebiliyordu galiba. Yaratıklar neşeyi, coşkuyu, hüznü, öfkeyi, aşkı ve kıskançlığı bedenleri varken, çok önce öğrenmişlerdi ve bu bilgiler, somut beyinlerinin elektriksel çakışlarına ve kimyasına kazınmıştı. Haliyle beyin hücrelerinin içerikleri analiz edilip hassas elektromanyetik dalga titreşimlerine kodlanırken, tüm bu hisler de aktarılmıştı. Mesela korku, frekans ve şiddetlerin belli bir diyagonal modülasyonuydu. Aşk bir başka, kıskançlıksa bir diğer modülasyondu. Eğer hissetmenin belli birtakım enerji örüntülerini tanımaktan ibaret olduğu söylenebilirse, tamamen enerji dalgaları halinde var olan bu varlıklar tüm bu hisleri yaşıyorlardı. Ama öyleyse bu deneyim, maddesel beyinlerinde tekrarlanan belli kimyasal ve elektriksel parçacıkları tanıyan beden sahibi yaratıkların hissettiği öfke, nefret, ihtiras vesaire eylemlerden çok farklı mıydı?

Bu bedensiz varlıklar sadece hisleri tecrübe etmekle kalmıyorlardı. Kişilikleri de vardı. Beden sahibiyken gösterişçi ve nobran bir yaratık, bedensiz, kodlu biçiminde de aynı kalıyordu. Uysal, çekingen, iyi niyetli, özgüvensiz, sinirli yaratıklar; saf enerji biçimini aldıklarda da bu özelliklerini sürdürüyorlardı. Aynı şekilde, bedensel yaşamında ressam, müzisyen, teknisyen veya filozof olan yaratıklar bedenlerinden ayrılmalarına rağmen aynı kalıyorlardı çünkü bu yetenek ve beceriler ve entelektüel kapasiteler özlerinde zihne aittiler. Mesela bir ressam gene resim yaratabiliyordu ama sanatsal estetik ve tasarım, çizgi ve biçim, dönüştürülmüş enerji örüntüleri oluyordu.

Ötesi, ressam, müzisyen ya da filozof, küreden küreye ışınım aktarımları üzerinden diğer bedensiz yaratıklarla kişisel ilişkiler –arkadaşlık, iş ilişkisi veya romantik ilişki– kurabiliyordu. Bu tür ilişkiler, tümüyle beyinsel olmakla birlikte, tatmin ediciydiler. Birbirine aşk duyan iki yaratık, neşe ve hazzı hatta bir ölçüde cinselliği bile son derece ayrıntılı ve hassas elektromanyetik zihin aktarımlarıyla yaşayabiliyordu.

Bu gezegene gelenler, karşılarında kocaman şehirler bulurlardı. Ama görecekleri; binalar, caddeler, güneş kubbeleri ve köprüler değil, tepeler boyunca dizili minik titanyum küre sıraları olurdu. Bu küreler arasında aşklar yaşanıyor; tartışmalar, resimler, bilimsel keşifler hatta savaşlar bile yapılıyor ama dışarıdan hiçbir şey görülmüyordu. Dıştan tek görülen uçsuz bucaksız, kıpırtısız, sessiz, sakin küre sıralarıydı. Ama her şeyi her an gören ben, içlerinde yaşananları görüyordum. Bu bedensiz yaratıkların pek çoğunun bedenli günlerinin özlemini çektiklerini biliyordum. İşkence çekiyorlardı. Endişeleniyorlardı çünkü artık bütün varoluşları içseldi ve dış dünya sadece bir yanılsamadan ibaret olabilirdi. Bu mantığı bir adım öteye taşıyıp, içsel dünyalarının da bir yanılsama olabileceğinden, dolayısıyla her şeyin bir yanılsama olabileceğinden endişe duydular. Küreciklerinin içinde mahpusken, bir şeyin gerçekten var olup olmadığını nasıl söyleyebilirlerdi? Kesin bildikleri tek şey, düşündükleriydi. Bir bakıma, bedenli yaratıklar için de aynısı geçerli değil miydi zaten?

İyi ile Kötü

Belhor, Penelope Teyzem’in elbisesi solmaya başladığı sıralarda, “Lütfen yaşadığım yeri ziyaret ederek beni onurlandırınız,” dedi. “Zahmetinize değeceği kanaatindeyim.”

“Nerede yaşadığını biliyorum senin,” dedim.

“Biliyorsunuz ama bilmiyorsunuz. Lütfen. Konuğum olun.” Belhor her zamanki gibi büyüleyici, her yönden esen rüzgâr misali aynı anda her taraftan duyulan fısıltılı sesiyle konuşuyordu. Ve daha önce söylediğim üzere, Boşlukta hiç rüzgâr esmezdi.

Belhor’un evine gitmek için muazzam bir mesafe katettik. Sonsuzdu hatta aldığımız yol. Ama sonuçta sonsuzluğun birçok ölçütü vardır; alef-hiçten alef-vava, alef-vavdan alef-omegaya ve ötesine, nadiren işgal ettiğim yerlere gittik. Tarifi zordu; Boşluk, yolculuğumuz boyunca gittikçe yoğunlaştı. Boşluğun herhangi bir kütlesi yoktu ama ilerledikçe hiçlik katmanları öyle sıkıştı, öyle yoğunlaştı ki gittikçe koyulaşan bir şeyin, yeni evrenden bir eğretilemeyle söyleyeyim, bezlerin arasında gidiyormuşuz hissine kapıldım. Dahası, Belhor’un bölgesine yaklaştıkça, Boşluğun müziği gittikçe benimkiler kadar Belhor’un düşüncelerinin de kontrolüne girerek değişim geçirdi. Kara fügler. Noktürnler. Melankoli senfonileri. Hepsi son derece güzeldi ama sanki Boşluğun kendisi çılgınca arzuladığı bir şeyin özlemiyle kıvranıyormuşçasına, aynı oranda huzur kaçırıcıydı. Ayrıca yolculuğumuz boyunca sürekli aşağı iniyormuşuz gibiydi ya, Boşlukta aşağı veya yukarı ve yerçekimi bulunmadığından, bu his esasen yanılsamadan ibaretti. Tek diyebileceğim; muazzam bir merdivenden sürekli aşağı iniyor, hiçliğin derinlerine gidiyorum duygusuydu. Milyar kere milyar basamak. Boşluğun ortamsal ışığı bile, ki müzik gibi o da zihnimden kaynaklanıyordu, gittikçe loşlaşıyordu. Yolculuk boyunca hiç konuşmadık. Çağlar akıp geçti.

Sonunda muhteşem bir uçan şatoya vardık. Şatonun, Boşluktaki diğer her şey gibi hiçlikten yapılmış olan duvar ve yüzeyleri öyle yoğun, öyle sıkıştırılmıştı ki maddeselmiş gibi görünüyorlardı. Şatonun garip simgeler kazılı parapetleri duvarlardan olmadık yönlerde çıkıyordu. Kuleleri önce yarı saydam, ardından tamamıyla saydam ve tekrar yarı saydamlaşarak pastel renklerde parıldıyordu. Devasa kemerli pencerelerinden; avlular ve yollar, avizeleri süslü muazzam salonlar, balkonlar ve kıvrılarak yükselen merdivenler ve sıvı hiçlikle dolu eliptik süs havuzları görünüyordu. Tüm bu yapılar Boşluktan çıkıyor, kısa süreliğine titreşiyor ve tekrar boşluğa dağılıyorlardı. Tekrar ortaya çıktıklarındaysa, ya biçimleri ya da yerleri farklı oluyordu. Mesela köşelerden birinden yükselen silindirik bir kule, bir an sonra karşı duvarda dört köşeli bir çan kulesi kılığında beliriveriyordu. Yapıdaki mimari unsurların her biri uçucu ve elbette geçiciydi ama yine de hepsinde daha önce hiç rastlamadığım bir yoğunluk ve anlık direnç vardı.

Girişte görevli ve hizmetçilerin bizi karşılamasını bekliyordum. Kimse çıkmayınca, Belhor, şatosunda yalnız yaşadığını söyledi. Yapayalnızlığından mutsuz görünmemekle birlikte tamamen memnun da değil gibiydi ya, sahip olmadığı bir şeyi arzuladığını itiraf edemeyecek kadar gururluydu. Dediğine göre, şatosundan hiç çıkmadan çok uzun süreler geçiriyordu. İki Bafomet başka yerde kalıyorlardı anlaşılan. Şatonun ardındaki bulanık bir bölgeyi işaret ederek, “Tüm bunlar,” dedi, “tıpkı benim gibi, siz yeni evrenleri yarattığınız anda varlık buldu.”

“Bilerek yaratmadım seni ben,” dedim. Belhor’un mekânındaydım; hiç tanımadığım bir huzursuzluk, aklım ve mantığım aksini söylemesine rağmen, neredeyse bir emirlerine uyma zorunluluğu ya da en azından anlayışlı davranma gereği duyuyordum. Sanki yavaşça bağımsızlığımı ve irademi çekiyordu. Konuğu muydum? Yoksa entelektüel tartışma arkadaşı mıydım? Yoksa muazzam egosunun ve gücünün hedefi miydim?

“Evet, bilerek yaratmadınız beni,” dedi Belhor. “Ama nasıl demeli, birtakım kapasiteleri yarattınız. Uzay ve zamanı ve ardından maddeyi yarattığınızda, canlı maddenin potansiyelini de yaratmış oldunuz. O noktadan sonra yeni zihinlerin var olmasına en fazla birkaç mantıksal uslamlama adımı var. Ardındansa eyleme geçme yetisi geliyor. İyilik veya kötülük için.”

“E, nasıl yok ederim peki seni?” dedim.

“Çok ilginç bir soru,” dedi Belhor. “Ayrıca son derece doğrudan. Ama beni yok etmek isteyeceğinize inanmıyorum. Yok ederseniz sohbet edecek, benim zekâmda kimseniz kalmaz. Sorunuza gelince: Beni yok etmek pek kolay değil. Beni sadece yarattığınız dünyaları yok ederek ortadan kaldırabilirsiniz. Öyle bir arzunuz var mı? Hiç sanmıyorum. Yaptıklarınızla gurur duyuyorsunuz ve gurur duymakta haklısınız.” Durakladı ve geçmişte sıkça yaptığı gibi beni süzdü. “Ama sayenizde yaratılışla ilgili onca konuşulacak varken neden yok etmekten bahsediyoruz?”

Laflarken art arda muazzam salonlardan geçiyorduk. Her salonda Belhor duruyor, tahtlarının süslerini düzeltiyordu. Hiçlikten beliren resimler duvarları süslüyor, ardından eriyip yitiyor ve tekrar beliriyorlardı.

İç avlulardan birinde yürürken, ev sahibim, “Sizinle iyilik ve kötülük üzerine konuşmak istiyorum,” dedi. Banklar, yatar koltuklar ve iskemlelerle çevrili soluk yeşil havuzların üzerine hiçlikten yapraklar sarkıyordu. Her şey soluk bir görünürlükle parıldıyor, çözülüp yitiyor ve tekrar ortaya çıkıyordu. “Yeni evrenimizde yaratıklar var,” dedi Belhor. “Bilerek zarar verebilen ve acı çekebilen zeki yaratıklar. Gözlemlediniz mi onları?”

“Evet,” dedim. “Üzüyor beni. Çekilen tüm acılara üzülüyorum.”

“Şefkatiniz hayranlık verici,” dedi Belhor. “Yalnız ben; kötülük, hainlik, hırs ve yalancılığın, nahoşlukları ayrı tabii ama gerekli olduklarını söylüyorum.”

“Gerekli mi? Tüm bu rezil nitelikleri ortadan kaldırabilirdim. Kaldırmalıydım hatta.” Belhor’a böyle şeyler söylemekten vazgeçmem gerektiğini hissettim o an. Anlayışımı, şefkatimi zayıflıktan sayar görünüyordu. Sadece güç ve kudretten anlayan bir yaratıktı Belhor. Gene de zihniyle feci ilgi çekici bir yaratıktı.

Mozaik zemindeki bir döküntüyü almak için duraklayan Belhor, “Kusura bakmazsanız,” dedi, “yeni evreni varoluşa getirdikten sonra, bu nitelikleri önleyebileceğinizi hiç sanmıyorum. Sizin deyişinizle bu ‘nahoş nitelikler’ varoluşun elzem bir parçası, davranışın kaçınılmaz bir boyutudur.”

“Kabul edemeyeceğim,” dedim. “Tümüyle iyi yaratıklar tahayyül edebiliyorum ve tahayyül edebiliyorsam var olabilirler demektir.”

“Peki ‘iyi’ derken neyi kastediyorsunuz?”

“Mesela başkalarının yararına işler yapmak. Güzelliğe adanmış bir hayat sürmek.”

“Ya,” dedi Belhor. “Peki, lütfen söyleyin o zaman: Belli bir işin bir varlığın yararına olacağını nasıl bilebiliyorsunuz? Ayrıca ‘güzelliğin’ tanımını da yapar mısınız rica etsem?”

“Benim kadar iyi anlıyorsun bunları.”

“Elbette,” dedi Belhor. “Ama tüm bunları sadece ve sadece zıtlarını bildiğim için anlayabiliyorum. Kötülüğü anlıyorum. Çirkinliği anlıyorum. Şahsen iyiliğin sadece kötülüğe karşı, güzelliğin sadece çirkinliğe karşı tanımlanabileceğinde ısrarcıyım. Bu tür nitelikler çiftler halinde var olmalıdır. İyilik, kötülükle gelir. Çirkinlik yoksa güzellik olmaz, falan filan. Evrende mutlak, eşsiz nitelik yoktur. Tüm nitelikler zıtlarına bağlıdır. Gelin, size bir şey göstereceğim.”

Belhor’un peşinden, parıldayan kocaman bir duvarla çevrili dev bir amfiteatra girdim. Yapı, baştan aşağı ince ve güzel işlemelerle kaplıydı. Yakından bakınca, işlemelerin isimlerden oluştuğunu gördüm. “Evrende bir yaratık öldüğünde,” dedi Belhor, “adı bu duvarda beliriyor.” Sahiden de içeri girdiğimizden beri sürekli yeni isimler belirmiş, işlemeler hızla büyüyen bir bitkinin kolları misali kıvrılıp bükülerek çoğalmıştı. “Dinleyin,” dedi Belhor. Duvardan çok silik iniltiler geliyordu. Aynı şekilde kahkahalar da vardı. Her ikisi de birbirlerinden ayrılamayacak kadar alçak sesliydi. İniltiler, kahkahalar, sayısız minik ses birbirine karışıyor, üst üste biniyor ve kocaman bir varoluş fısıltısına dönüşüyordu. “Ölenlerin kaydedilmiş sesleri,” dedi Belhor. “Yaşarken kaydedilmiş. Her biri duyulamayacak kadar silik onca minik yaşam. Kim zahmete girip birini diğerinden ayırır, birine kulak verir? Ama bir araya gelince dikkate değer bir ses oluşturuyorlar. Duyabileceğiniz üzere, bireysel ıstırap ve neşe sesleri birbirlerini götürüyor. Geriye sadece birleşik bir kütle, tek bir nefes kalıyor.”

“Bu adların çoğunu tanıyorum,” dedim.

“Şaşırtıyorsunuz beni,” dedi Belhor.

“Ölüler Duvarın sahiden büyüleyici,” dedim. “Ama tartışmamızla pek ilgisi yok.”

“Doğru. Ama görün istedim. Evrende mutlakların bulunup bulunmadığından bahsediyorduk. Ben, yok diyorum. Sadece görelilikler var. Siz söylemiştiniz bunu. Hatta evrende mutlak durağanlığın bulunmamasını siz emretmemiş miydiniz? Örgütsel ilkelerinizden biri değil miydi bu?”

Öfkemi gizleme zahmetine girmeden baktım Belhor’a. “Davranış veya estetik ilkelerini değil, fizik ilkelerini düşünmüştüm. Gayet iyi biliyorsun.”

Güldü Belhor. “Ama daha önce cansız ve canlı maddeler aynı kural ve ilkelere uymak zorunda dememiş miydiniz?”

“Evet, mantığını anlıyorum,” dedim. Belhor belden eğilerek selam verdi. “Ama düşünelim bir. Güzellikle çirkinliğin göreli kavramlar olduklarını kabul edebilirim. Altı kollu bir yaratık kendi gezegeninde güzel sayılırken iki kollu yaratıkların yaşadığı başka bir gezegene dehşet saçabilir. Ama davranış farklıdır, değil mi? Bir yaratığın diğerini öldürmesi mutlak anlamda yanlış bir eylem değil midir? Sorumu kendim yanıtlayayım: Bir yaratığın kendi hayatını idame ettirmek için, mesela yemek amacıyla bir diğer yaratığı öldürmesi yanlış eylem değildir. Ama diyelim ki aynı yaratık, bir diğer yaratığı beslenme amacı gütmeden öldürüyor: Bu eylem için, başka hiçbir şeyi referans almadan yanlıştır diyemez miyiz?”

“Peki savaşlar?” dedi Belhor. “Diyelim ki yaratığınız ailesini, toplumunu korumak için savaşıyor: Bu şartlar altında düşmanı öldürmek kabul edilebilir hatta şerefli değil midir?”

“Elbette. Söylediğin gene hayatta kalmaya giriyor.”

“Peki şerefi lekelenen bir yaratığın bir diğerini öldürmesi?” dedi Belhor. “Ya da çocuğu öldürülen bir yaratığın intikam amacıyla bir diğerini öldürmesi? Mutlak kötülük diye bir şeyin var olmadığını kabul etmeniz için daha ne kadar istisna saymalıyım size? İyilik, kötülük, güzellik, çirkinlik... bunların hiçbiri için mutlak tanım getirilemez. Belli bağlamlara oturtulmaları gerekir.”

“Belki,” dedim. İçimde bir fırtına koptuğunu fark ettim. Şatodan çıkıp gitmek, Boşluğun açık hiçliğinde yürümek istiyordum. Boş alan istiyordum.

“Eğer mutlakların hiçbir biçimde var olmadıklarında hemfikirsek,” dedi Belhor, “iyilik ancak kötülük varsa vardır iddiamı kazandım demektir. Bir durumda bir nitelik, başka bir durumda başka bir nitelik olabilir.”

Ölüler Duvarı’ndan ayrılışımızın üzerinden çok zaman, belki çağlar geçmişti ve geniş bir salona varmıştık. Salonun iki ucuna birbirine bakan iki büyük taht yerleştirilmişti. “Nihayet geldik,” dedi Belhor. “Zafer Salonu” Uçsuz bucaksız salonu memnuniyetle süzüyordu Belhor. Derken tahtlardan birine kuruldu. “Biz ikimiz, var olan her şeyden daha güçlüyüz, değil mi? Geçin öteki tahta, Dostum. Sizi bekliyor. Oturun.”

“Oturamam,” dedim.

“Çok şahane bir taht, değil mi?” dedi Belhor. “Altınızda hissetmiyor musunuz?”

“Oturmayacağım.”

Belhor gülümseyerek kalktı. “Siz bilirsiniz. Siz tahta oturmazsanız ben de oturmam.”

“Sohbetimizi bitirmedik,” dedim. “Birtakım haklı noktalar öne sürdün ama iddianı kabullenmiş değilim. Kötülük ve çirkinliğin, dediğin gibi gerekli olduklarına inanmıyorum. Belki tartıştığımız niteliklerin hiçbiri gerekli değildir. Belki tüm kategorileri bir kenara atabilir; evreni hiçbir şeye iyi, kötü, güzel veya çirkin demeden, olduğu gibi bırakabiliriz.”

“İlginç bir bakış açısı,” dedi Belhor.

“Ama eğer durum buysa, neden bazı yaratıklar müzikle coşuyor, rüzgârda hışırdayan yapraklardan heyecan yahut başka bir yaratığa yardım edince tatmin duyuyor, söyler misin? Bu tür duygulara iyi ya da güzel dememiz şart değil ama her hâlükârda varlar.”

“Doğru,” dedi Belhor. “Onu kabul ederim. Hem bazı yaratıklar başkalarına eziyetten haz alıyor, bazıları ufak hayatlarının tümünü kendileri için yaşayarak geçiriyor. Bazı yaratıklar daha küçücük yaşta sakat kalabiliyor. Bunlara kötülük, bencillik veya çile dememize gerek yok. Ama varlar. Ne iseler o, diyebiliriz.”

“Ne ise o olsalar bile kabullenemem bu eylemleri ben,” dedim.

“Kabul etmekten bahsediyorsunuz,” dedi Belhor. Tamamen farklı bir mesele. Sonsuz kudrete sahip olsak bile kabul edemeyeceğimiz bu şeylerle birlikte var olmak durumundayız.”

“Her şeyi kontrol altında tutmak mümkün değil,” dedim.

“Çok doğru söylediniz,” dedi Belhor. “Entelektüel eşitle sohbet büyük zevk.”

“Mutlak bir zevk mi bahsettiğin, yoksa göreli mi?”

Şato, Belhor’un kahkahasıyla sarsıldı. “Âlem-104729 deneyinizin nerelere varacağını görmek çok ilgimi çekiyor. Bekleyip görmek durumundayız.” Kıvrılan bir merdiveni işaret etti. “Gelin. Daha kulelere çıkmadık.”

Olmadık Yoldaş

Düşündüm. Düşünüyorum. Düşüneceğim.

Boşluk, çağlardan beri sessiz ve kıpırtısızdı. Penelope Teyzem’le Deva Eniştem uyuyorlardı. Çok, çok öncesindeki, zamandan öncesindeki kadar sakindi Boşluk neredeyse. Bahsettiğim eski sonsuzluk anında, uzay ve zamandan önce, tüm düşüncelerim aynı anda düşünülürdü. Ama düşünecek fazla şeyim yoktu.

Penelope Teyzem’le Deva Eniştem uyuyorlardı. Düşünüyordum. Ben düşünürken Boşluğun ebedî müziği, uykuya dalan dev bir hayvanın soluğu misali yumuşayıp yavaşladı, nefes alıp verişlerin arası uzadıkça uzadı; her nefes arası çağlar sürdü, her nefes silik bir notaya dönüştü.

Belhor’u düşünüyordum. Tuhaf bir tipti. Karakter özelliklerinden tiksinmem bir yana, tanıştığım en ilgi çekici varlıktı Belhor. Yaratılış Dönemi’nin başlangıcında, ileride belki yeni evrenimdeki üstün zekâlı yaratıklardan bazılarıyla konuşabileceğimi düşünmüştüm. Seslerini duyuyordum. Ama onlar benim sesimi duyamıyordu. Yaptıklarımı görüyor ama beni duyamıyorlardı. Zekâları sınırlıydı. Anlayışları, kavramaları kesinlikle sınırlıydı. Hem nasıl kavrayabilirlerdi sonsuzu? Ölümsüzlüğü? Ya da Boşluğu? Bir madde ve kütle yaratığı, madde ve kütleden yoksun bir şeyi nasıl kavrayabilirdi? Öleceği kesin bir yaratık, sonsuza dek var olacak şeyleri nasıl anlayabilirdi? Fani varoluşun tüm bu özellikleri, yeni evrenle ben arasındaki gerçek birlikteliği önlüyordu. Ama Belhor, tıpkı benim gibi, etten ve kemikten değildi. Tıpkı benim gibi, hem Boşlukta hem maddi evrende dolaşabiliyor; sadece teki değil, çoğu da tecrübe edebiliyordu. Belhor da benim gibi, zaman ve uzaydan yoksun bir âlemde hüküm sürebiliyordu. Benim gibi, ölümsüzdü Belhor. Müthiş zeki ve kimi zaman nüktedandı. Soluk gölgemdi Belhor. Zıt yoldaşımdı. İnce, siyah çizgiydi. Ölüler Duvarı’nın çağıran sesiydi.

Bekleyecek, bekleyecek, zaman bitene dek bekleyecektim. Ardından daha fazla zaman üfleyecektim. Ama... her şey kontrol altına alınamazdı. Öğrenmiştim. Istırap ve neşeye gem vurulamazdı; olaylar gibi, zaman gibi taşıp akarlardı. İrrasyonel, rasyonelle birlikte vardı. Bir diğer öğrendiğim şeyse kendimle ilgiliydi: Deneyebilir, riske girebilirdim. Kuşkulu bile olsam eyleme geçebilirdim.

Kendi kendime düşünürken, “iyi” ile “kötü”nün kolayına tanımlanamayacaklarını; Belhor’un dediği gibi, tanımlansınlar veya tanımlanamasınlar gerekli olduklarını itiraf ediyorum şimdi. Nasıl davranılıp hareket edileceğini şartlar belirlemiyor muydu? Kim şartlardan önce nasıl davranılması gerektiğini söyleyebilirdi? İnanılabilecek ilkelerin varlığı elbette faydalıydı ama ilkeler dahi iyiyle kötüyü her zaman belirlemeye yetmiyordu. Belki iyi, bir şeyi bütün yapan, bir yaşamı tüm çevresiyle ahenge sokandı. Belki kötü, bölüp parçalarken; iyi, tıpkı müzik gibi, bir varlık bütünlüğü oluşturuyordu. Bekleyecek, zaman bitene dek bekleyecektim. Ardından daha fazla zaman üfleyecektim. Ama her şey kontrol altına alınamazdı. Sorular bile.

Boşluk tümden uykudaydı neredeyse. Teyzemle eniştem uyuyor, soluklaşıyor, dans eden iki noktaya, gittikçe yavaşlayan bir vals yapan iki noktaya dönüşüyorlardı. Ne kadar sürecekti uykuları? Çağlar. Belhor şatosunda uyuyordu. Ama yeni evren uyumuyordu. Dönüyor, evrimleşiyor, yapıyor ve yıkıyor, şarkı söylüyor ve geleceğe ilerliyordu.

Deva Eniştem’in Düşü

Deva Eniştem uyanmıştı. Geçmişe göre gayet alışılmadık şekilde, Penelope Teyzem uyurken eniştem enerji ve fikirlerle dolu kalkmıştı. Teyzem doğum günü partisinden bu yana gittikçe uzayan uykulara dalıyor, uyanıkken ise saçıyla uğraşmaya çok daha fazla zaman ayırıyordu.

Bir düş gördüm, dedi eniştem gerinip esneyerek. Huzurlu değildi uykum. Düşümde Boşlukta upuzun bir yürüyüşe çıkmıştım; hiç gitmediğim yerlere gidiyordum ve gittiğim yerlerde yeni evrenden yaratıklar vardı. İkinci yaşam için yakarıyorlardı bana. Tabii, sana başvurmalarını söyledim, Yeğenim. Başka ne diyebileceğimi bilemedim. Sense onlara evreninize dönün ve ölü kalın, dedin. Hiç hoşlanmadılar.

Nahoş bir düş, dedim enişteme. Sinirin bozulmuş, görüyorum.

Öyle. Düş ciddi uyandırdı beni. Ayrıca teyzenin horultuları puya dikenlerinden daha fena batıyor. Yanında uyumak mümkün değil.

Endişelenmene gerek yok, dedim. Maddi yaşam biçimleri asla evrenden çıkıp Boşluğa giremezler.

Onu anlıyorum, dedi eniştem. Ama öyle perişan görünüyorlardı ki... Yeğenim, evrenimiz artık kimbilir kaç trilyon kere trilyon tiktir yaşıyor; acaba diyorum, artık bu yaratıklara, en azından en zekilerine azıcık ikinci yaşam bağışlayamaz mıyız? Ne bileyim, mesela hepsinden ufacık, yaşamaya devam edecek bir kırıntı bıraksak? Öyle çabuk tükeniyor ki yaşamları.

E ama yaratıklar maddesel, dedim. Kırıntı kalacaksa maddesel olmamalı ki o zaman Âlem-104729’daki her şeyden farklı olur. Yeni evrendeki şeylerin Boşluktakilerden farklı özde olduklarını sen söylemiştin. Ölüp bitmek maddi eşyanın tabiatıdır.

Biliyorum, biliyorum, dedi Deva Eniştem iç çekerek. Ama bir şey olmalı. Mesela belki tam ölecekleri anda Boşluktan minnacık bir parçayı hissedebilirler?

Bazıları o hisse zaten sahip, dedim. En azından bir gizem hissediyorlar. Bilmedikleri çok büyük şeylerin varlığını, hiçbir şekilde bilemeyecek olsalar bile hissediyorlar.

Daha önce söylediğin şey o, dedi eniştem. Din. Ama gizem dediğin, gizemlidir. Ben bundan fazlasına sahip olsunlar diyorum.

Tam o anda Penelope Teyzem’in homurdanarak terliklerini aradığını duyduk. Uyandı, dedi eniştem. Bekleyebilir ama. Yeğenim... düşümdeki yaratıklar hâlâ kafamda. Hâlâ görüyorum hepsini. Tek bir fani yaşam yeterli değil. Değerli maddesellik kurallarına halel getirmeyecek bir şey yapamaz mıyız bu zavallılar için? Uzandı, yavaşça süzülen Âlem-104729’u nazikçe tuttu. Sürekli genleşmesine rağmen artık eskisi kadar şişik görünmüyordu. Yemeğini sindirmişti sanki. Çok fazla şey dönüyor bunun içinde, dedi eniştem. Ve buna rağmen nasıl kolayca tutuveriyorum. Birçok yaratık daha fazla yaşamı, daha fazla bir şeyleri özlüyor.

Belki Boşluktan mini minnacık bir görüntü sunabiliriz, dedim. Ama zihinlerine fazla geleceğinden endişeliyim açıkçası.

Lütfen, dedi eniştem. Dene bir. En azından zekilerinin, kısa sürse bile hayatlarının ölümsüz bir şeyin parçası olduğunu anlayabilmesi çok rahatlatacak beni.

Evet, dedim. Yapabilirim herhalde öylesini.

Tam ölüm anında, dedi eniştem. Öyle yaparsan, gördükleri fazla gelse bile yaşamlarını etkilemeyecektir.

Ailesi için hırsızlık yaptığı için vicdan azabı çeken kadında deneyelim o zaman, dedim. Çağlar önceydi. O döneme gidebilmemiz için zamanı değiştireyim. Hem... ben de o kız için bir şey yapmak istemiştim hep. Bu da bir şey en azından. Hayatının sonunda olsa bile.

Teşekkürler, Yeğenim. Uzun sürer mi gidişimiz? Teyzen sabırsızlanacaktır.

Eniştemi ufaltıp bir noktaya dönüştürdüm ve evrene daldık. Kozmosun içinde, galaksi salkımları arasından süzüldük, art arda parıltılı galaksileri aştık, belli bir galaksiye, belli bir spiral koluna, belli bir yıldız sitemine, gezegene, kasabaya ulaştık.

İşte, oradaydı. Yerel yıl hesabıyla seksen üç yaşındaydı şimdi. Loş bir odada, porselen bir yataktaydı. Çocukları ve torunları çevresindeydi; odayı törensel branda bitkisinin kokusu sarmıştı. Gelenekleri uyarınca sağ tarafına yatmıştı; tek gözünün üzerine bir yaprak konmuştu. Soluğu hırıltılıydı. Duyuyor musun hırıltısını? Evet, dedi eniştem, vakit yakın herhalde. Çabucak bitiyor yaşam.

Başka bir kasabadaki başka bir evin penceresinden yuvarlak taşlı, üstünde bir tard kuşunun turladığı avluya baktığı günün üzerinden altmış beş yıl geçmişti. O günün ardından vicdan azabıyla evini terk etmiş, bir gezgin tüccar topluluğuna katılmış, serserinin tekiyle evlenerek kendini cezalandırmaya karar vermiş, doğurduğu çocuğu terk etmişti. Tanıştığı her erkeği babası yerine koymaya uğraşmıştı. Zamanla büyük bir pişmanlığa kapılıp hem annesini hem kendini affetmişti. Ama evrenin kaprislerini hiç affedememişti. İkinci kocasından dört çocuğu ve çocuklarından torunları doğmuştu. Gençliğinde terk ettiği çocuğunu yıllarca aramasına rağmen bulamamıştı. Sağ yanına yatar, hırıldayarak solur ve torununun elini tutarken duyduğu son pişmanlık buydu.

Hüsran ve hüzün kadar neşe anları da yaşamış mı, diye sordu eniştem.

Evet.

Göz açıp kapayana dek geçmişti altmış beş sene. Yaşamı bir anda bitivermişti.

İşitme yetisini tümden yitirmişti. Açık tek gözüyle sadece bulanık şekiller görebiliyordu. Yattığı yerden kalkamayacak kadar ağır hissediyordu kendisini. Kupkuruydu ağzı. Dilini kımıldatamıyordu. Kupkuru, susuz bir öksürük gibiydi soluğu.

An yaklaşıyordu. Düş görüyordu.

Düşün opal bulutları arasında kendini yine genç kız haliyle görüyordu. Genç ve güçlü babasıyla birlikte koşuyordu tarlada. Babası bir şeyler söylemeye çabalıyor ama bir türlü duyamıyordu söylediklerini. Derken kucağında ilk çocuğunu, terk ettiği çocuğunu, en sevdiği çocuğunu buldu. Derken beldeden beldeye, kapıdan kapıya dolaşmaya, fallarını okumaya başladı. Her kapının ardında bir yüz, bir oda, bir masa, bir musluktan akan su.

Bittiğine inanamıyorum. Görmek istemiyorum bitişi. Duymak istemiyorum. Ufaldıkça ufalıyor. Kızım nerede? Leita nerede? Oğlum Mrand nerede? İkinci bir yaşam istiyorum ben. Daha fazla yaşamak istiyorum. Lütfen. Hey, sen. Kimsin sen? Burası neresi? Gittiğim yer mi burası?

Düşüme girdi, dedi Deva Eniştem. Ağlamaya başladı.

Şimdi, dedim. Şimdi gördü mini minnacık parçayı.

Sağ tarafına yatmış yaşlı kadın upuzun bir nefes verdi, yüzünde bir gülümseme belirdi ve öldü.

Geçicilikten Kalıcılık

Öldü. Öldüğünde bedeninde 3.147.740.103.497.276.498.750.208.327 tane atom vardı. Toplam kütlesinin yüzde 63,7’si oksijen, yüzde 21’i karbon, yüzde 10,1’i hidrojen, yüzde 2,6’sı nitrojen, yüzde 1,4’ü kalsiyum ve yüzde 1,1’i fosfordu. Ayrıca yıldızlarda oluşmuş doksan küsur başka kimyasal elementi de vardı.

Bedenindeki su, yakılma sırasında buharlaştı. Karbonuyla hidrojeni oksijenle birleşti, kıvrıla büküle göğe yükselerek havaya karışan karbondioksit ve nitrojen dioksiti yarattı. Kalsiyum ve fosforunun çoğu kızıl kahverengi tortuya dönüşüp rüzgârla savrularak toprağa karıştı.

Zamansal zincirlerinden kurtulan atomları, dağılıp yavaşça atmosfere karıştılar. Altmış gün içinde gezegenin her tarafında bulunabileceklerdi. Yüzüncü günde atomların bazıları, su taşıyanlar, sıkışarak yağmura dönüşüp yere indi ve hayvanlarla bitkiler tarafından içildiler. Atomlarından bazıları ışık kullanan organizmalarca emilip dokulara, organcıklara ve yapraklara dönüştüler. Bazıları oksijen yaratıklarınca solunup organ ve kemiklere girdiler.

Atomlarını taşıyan hayvan ve bitkileri yedi gebe kadınlar. Bir yıl sonra atomlarını taşıyan bebekler doğdu. Atomlarının kimlik yaftaları yoktu elbette. Ama kesinlikle, kuşkusuz onun atomlarıydı. Hangileri onunkilerdi biliyordum. Zihinlerinde onun zihninden parçalar vardı.

Nesilden nesle doğacak bu milyonlarca çocuk, atomlarından bir kısmının o kadının atomlarından devşirildiğini bilecek miydi? Zor. Yaşarken hissettiklerini hissedecekler miydi? Anılarında anılarından kırıntılar kıpırdaşacak mıydı? Çok, çok uzun yıllar önce vicdan azabıyla pencereden baktığı anı, havada dönen kuşu hatırlayacaklar mıydı? Hayır, mümkün değildi. Boşluktan gördüğü mini minnacık parçayı hissedebilecekler miydi? Hayır, mümkün değildi. Mümkün değildi. Ama ölüm anlarında, yaşamdan ölüme, canlıdan cansıza, bilinçliden bilinçli olmayana geçişlerinde kendi mini minnacık parçalarını görmelerine izin verecektim. Bir anlığına anlayacaklardı sonsuzluğu.

Ve atomlar; bedeninden rüzgâra, suya ve toprağa karışan; canlı yaratıklar ve zihinlerin nesilleri boyunca dönüşen atomlar tekrarlanacak ve birleşecek ve parçalardan bütünü oluşturmaya devam edeceklerdi. Belleksizlikten bellek yaratacaklardı. Geçicilikten kalıcılığı çıkaracaklardı. Dağılarak bütüne varacaklardı.

Bak, Enişte, oldu işte.

Maddi Zekâ

Evrende çağlar akıp geçiyordu. Ama boşlukta çağlar birer andı.

“Boşluk eskisinden farklı görünüyor,” dedi Belhor. “Değil mi?”

“Çok daha boş görünüyor,” dedim.

Güldü Belhor. “Tümüyle boş bir şeyin daha fazla boşlaşması büyüleyici, değil mi? Yeni evrenimizin bizi değiştireceğini çok önceden öngörmüştüm. Sahiden hepimiz daha dolulaştık ve diğer her şey daha boşlaştı. Ama yeni evren de o kadar yeni değil artık.”

“Neredeyse 2,5 x 1033 atomik tik yaşına geldi.”

“Ölüyor,” dedi Belhor. “Yıldızlarının çoğu söndü. Evrenler bile ölür.”

Boşlukta yürürken arkamızdan gelen Büyük Bafomet, “İsabet oldu bence,” dedi. “Pek tatsız tipler vardı içinde.”

Büyük Bafomet’i birkaç adım geriden izleyen Ufak Bafomet, “Son derece tatsız tipler,” dedi. “Ama epey yaratığı düzelttik, değil mi? Sıkı tamir ettik.”

Büyük Bafomet dönüp öfkeyle ufağına baktı. Ardından bir ters takla attı. Ufak Bafomet de aynı anda ters takla attı ama taklası pek beceriksizdi. Büyük Bafomet ufağına takladan önce nasıl bükülmesi gerektiğini göstermeye koyuldu.

“Hiçbirinizin karışmaması gerekirdi,” dedim. “Ben karışmadım.”

“Yoldaşlarımın hevesi için özür dilememe izin verin,” dedi Belhor. “Ama olayların akışına belirgin müdahalelerde hiç bulunmadık. Gözlemledik sadece. Gözlemlemekten öteye gittiysek, yaptığımız zaten harekete geçmiş olaylarda bulunan eğilim ve kapasiteleri şöyle bir dürtüklemekten ibaretti.”

“Hep dolandırıyorsun lafı,” dedim.

“Tanımaya başladınız beni,” dedi Belhor. “Gene de, bu evrenin bayağı bir gidişatı vardı; eminim bunda hepimiz hemfikirizdir. Evren ve içindekiler, zihinler dâhil, ta en baştan nereye gidildiğini bilir görünüyorlardı.”

“En ileri uygarlıklar beni hep şaşırttı,” dedim. “Örgütsel ilkelerimi kendi başlarına keşfettiler. Hem de ellerinde fazla bir şey olmadan. Etkilendim doğrusu.”

“Evet, etkileyici,” dedi Belhor. “Ama hiçbiri İlk Neden’i keşfedemedi.”

“Yok, imkânsızdı o kadarı. Hesaplamalarıyla zamanda geriye, evrenin henüz bir tikin en minik parçası yaşındaki haline kadar gidebildiler. Ama en başa gidebilmeleri mümkün değildi.”

“Elbette,” dedi Belhor. “İçinde yaşadıkları kürenin dışına çıkamazlardı. Kürenin duvarlarını bile göremezlerdi. Onca mucitliklerine rağmen bize kıyasla birer böcekti hepsi.”

“Varoluşları üç boyutluydu. Ama beş veya yüz boyutlu olsa da fark etmezdi. Dediğin gibi, yaşadıkları uzayın dışına çıkamazlardı. Boşluğu hayal dahi edemezlerdi.”

“Şahsen Boşluğu hayal edebilseler rahatsızlık duyardım,” dedi Belhor. “Küçük kürelerinin içinde yaşayıp ölsünler daha iyi. Ama sonuçta ilginç bir deneydi.”

“Deney mi? Deney mi?” dedi Büyük Bafomet. “Kimse bana deney yaptığımızı söylememişti!”

Ağlama numarasına girişen Ufak Bafomet, “Bana da, bana da,” dedi. “Kimse bir şey söylemiyor bana.”

“Maddesel zihnin neler yapabildiğine dair bir şeyler öğrendik,” dedi Belhor. “Maddesel zihnin iyilik ve kötülüğe müthiş derecede muktedirliğini gördük. Ayrıca her iki yönde de aklıma gelenden çok daha aşırı uçlara gidebildiğini öğrendik. Hoş, zekâ söz konusuysa olacak budur zaten.”

“Tüm bunlar zekânın mı yoksa maddeselliğin mi sonucu peki?” dedim. “Bizdeki zekâ çok daha büyük çünkü.”

Belhor gülümsedi ama bir şey demedi.

Nihâya

Evren yaşlanmaya devam etti. Yıldızlar birer ikişer tükettiler nükleer yakıtlarını. İkmal yapılmayınca iç ısıları yavaşça dışarı sızdı. Kütleçekimlerinin içe yönelik gücüne karşı destek verecek basınç ve ısı kalmayınca tükenen yıldızlar, uzayda sürüklenen soğuk ve sönük közlere dönene dek sıkışıp ufaldılar.

Yıldızların etrafında dönen gezegenler hazır enerji kaynaklarından mahrum kaldılar. Haliyle üzerlerindeki yaşam biçimleri kendilerini sürdüremez hale geldiler. Birkaç yerde bazı uygarlıklar, merkezî yıldızlarından bağımsız enerji kaynakları yarattılar ama sonuçta tüm enerji sınırlı olduğundan bu kaynaklar da tükendi. Geçmiş çağlarda, ilk nesil yıldızların ölümünden sonra gazların sıkışmasından ikinci bir yıldız nesli ortaya çıkmıştı. Ama artık evren çok genişlediğinden, yıldızlar arasındaki muazzam boşlukları dolduran gaz yeni yıldızların oluşumuna yetmeyecek kadar seyrelmişti. Bir zamanlar yıldızları ve hayatı yaratan kütleçekim, çok zayıf bir güçten ibaretti artık.

Canlı madde yavaşça tükendi. Evrendeki malzemenin canlı minnacık parçası; yaşayan, soluk alıp veren varlıklar şeklindeki kütle sıfıra yitti. Âlem-104729 bir kez daha ölü, cansız maddeden mamul bir küreye dönüştü. Yalnız enerjisi artık kullanılamaz haldeydi. Yaşam potansiyeli kullanılmış ve bitmişti. Âlem-104729’un tek geleceği; parçacıkları birbirlerinden uzaklaştıkça genleşmeye, loşlaşmaya, incelmeye devam etmekti.

Yaşam barındıran tek bir galaksinin kaldığı an geldi. Deva Eniştem bu galaksiye Nihâya adını verdi. Diğer tüm galaksilerin yıldızları sönmüştü ama bunda hâlâ parıldayan birkaç ışık vardı. Derken bu galakside de yaşam barındıran tek bir gezegen kaldı. Bu gezegende yaşayan zeki canlılar evrenin öldüğünü, uygarlıklarının sayılı günü kaldığını anladılar. Ama evrendeki son canlılar olduklarını bilemezlerdi. Varoluşlarının sonunu anıtlaştıran resimler yaptılar, müzikler bestelediler ve kitaplar yazdılar ama bu anıtlara gelecekte tanıklık edecek başka varlık kalmadığını bilmiyorlardı. Çok geçmeden bu gezegende sadece böcek ve bitkiler kaldı. Onlar da tükendi sonunda. Evrende yaşam sona ermişti.

“Pişmanlık duyuyor musunuz?” dedi Belhor. “Istırap çekileceğini kesinkes bilseydiniz yine de yaratır mıydınız evreni?”

“Tek pişmanlığım ıstırap çekilmesi,” dedim.

“Öyle, tamam ama yaratır mıydınız?”

Âlem-104729’a daldım, sönük galaksilerin, sönük yıldızların, sönük gezegenlerin arasında süzüldüm. Yine duydum sesleri. Geçmiş uygarlıklardan, ölümsüzlük düşü kuranların sesleriydi bunlar.

Dünyanın yanılsamadan ibaretliğini kavrayan bilge

insan, dünya gerçekmiş gibi davranmayarak ıstırap

çekmekten kurtulur

Göğe gelince, onu Biz ellerimizle kurduk. Hiç kuşkusuz

Biz genişleticileriz.

Duyular bedenden üstündür; zihin, duyulardan

üstündür; zihnin üstünde zekâ vardır ve zekânın

üstünde Benlik yer alır.

Görülen geçici, görülemeyen ebedîdir.

Penelope Teyzem’e Yeni Bir Elbise

Âlem-104729 dışarıdan her zaman göründüğü gibi görünüyordu. Penelope Teyzem aldı, salladı ve kulak verdi. İç çekti ardından. E, Yeğenim, dedi, bir sonrakinde ne yapacaksın? Yanlış hatırlamıyorsam daha büyük bir şey istiyordun.

Değiştirdim fikrimi, dedim. Bir sonraki aynı olsun istiyorum artık.

Biz konuşurken milyarlarca evren uçuşuyor, bekliyor, bekliyordu. Mırıldanıyor, tıkırdıyor ve cızırdıyorlardı.

Sonraki aynı olmayacak, dedi Deva Eniştem.

Öyle, dedim, olmayacak. Ama çok benzese yeter bana.

Hepimiz pek sevdik öncekini galiba, dedi Deva Eniştem.

Evet, sevdik, dedim. İçinde yaşayanları da.

Çok tatlıydı, dedi Penelope Teyzem.

Çok güzel bir şeydi, dedi eniştem. Güzellik vardı içinde. Ve neşe. Ve hüzün.

Hepsi vardı içinde, dedim. Her şeyi vardı.

Her şey değil, dedi teyzem. Ölümsüzlük yoktu içinde.

Evet, yoktu, dedi eniştem. Ama bence bir ruhu vardı.

Ölümlü bir ruh mu? Bazen neden bahsettiğini hiç anlamıyorum, Deva, dedi teyzem.

O da gitti artık, dedim. Eşyanın doğası. Özleyeceğim ama.

Bir yenisi olacak, dedi eniştem. Sonra bir başkası.

Evet.

Peki, Yeğenim. Yenisi nasıl olacak, merak ediyorum. Haydi, halledelim.

Aceleye getirme O’nu. Acele etmemesi gerek.

Evet, evet, dedi teyzem. Ayrıca önceki evrenden getirdiğiniz gibi yeni bir elbise istiyorum; ikiniz de gayet iyi biliyorsunuz.

Evet, Aşkım, dedi eniştem. Elbette.

Notlar

İsimlerin Kökeni

Âlem, “evren” anlamına gelen bir Müslüman adıdır. Belial, Baalial ve Beliar da denilen Belhor, Hıristiyan ve Yahudi apokrifalarında görülen bir Şeytan figürüdür. Bafomet, on dokuzuncu yüzyılda Şeytansı bir figür olarak ortaya çıkmış, esasen on ikinci yüzyıl Hıristiyan folkloruna ait bir pagan ilahıdır. Deva, Sanskritçede “tanrısal varlık” anlamına gelir. Nihâya, Arap hikâyeleri ve Sufî şiirinde kullanılan ve Arapça “bitiş” anlamına gelen bir sözcüktür. Ma’or, İbranice “yıldız” demektir. Al-Maisan, “parlayan” anlamına gelen Arapça bir sözcüktür.

Bilim

Madde, enerji, galaksiler, yıldızlar ve gezegenlerin yaratılışıyla yaşamın ortaya çıkışı, şu an astronomi, fizik ve biyoloji alanlarında elde bulunan en güncel veriler ve kuramlara dayanmaktadır. Çeşitli kozmik olaylarla ilgili bütün nicel tartışmalar bilimsel tutarlılığa sahiptir. Bay Tanrı tarafından kullanılan “hidrojen saatinin tiki” adlı zaman ölçme birimi, hidrojen atomunun yaydığı Lyman alfa emisyonunun frekansıdır ve yaklaşık olarak 4 x 10-16 saniyeye eşittir.

Sayılar

T’nin tartışmalarında ondalık sistemi kullanışının hiçbir sebebi yok ama bu kitapta geçmesinin sebebi çoğu okura (Dünyalılara) aşina gelecek olmasıdır.

Nihâya bölümünün sonundaki alıntılar

Dünyanın yanılsamadan ibaretliğini kavrayan bilge insan...

—Buda.

Göğe gelince, onu Biz ellerimizle kurduk. Hiç kuşkusuz Biz genişleticileriz.

—Kuran, Zâriyat Suresi, 47

Duyular bedenden üstündür...

—Bagavad Gita, 3:42

Görülen geçici, görülemeyen ebedîdir.

—Yeni Âhit, Korintliler, 4:18

Yazar

1948 yılında Tenessee’nin Memphis kentinde doğan Alan Lightman, Princeton Üniversitesi’ni bitirdikten sonra California Teknoloji Enstitüsü’nde Teorik Fizik doktorası yaptı. Fizik araştırmaları birçok bilimsel dergide yayınlandı. Denemeleri ve röportajları The Atlantic, Harper’s, The New Yorker, Nature, The New York Review of Books ve diğer yayınlarda yer aldı. Birçok bilimsel kitap, iki deneme, bir şiir kitabı ve beş roman yazdı. Einstein’ın Düşleri uluslararası çoksatar mertebesine yükselirken, The Diagnosis adlı çalışması da Ulusal Kitap Ödülleri roman kategorisinde finale kaldı. Harvard ve MIT’de (Massachussets Teknoloji Enstitüsü) ders verdi. MIT’de hem sosyal bilimler hem fen bilimlerinde ders vermek üzere atanan ilk profesör olan Lightman, ayrıca Kamboçya’da kadınların haklarını ve toplumsal konumlarını güçlendirme üzerine çalışan Harpswell Vakfı’nın kurucu başkanıdır ve halen Boston civarında yaşamaktadır.