Şiirler

NOBEL DİZİSİ

ŞİİRLER

Pablo Neruda

Türkçesi: Hilmi Yavuz

Ağustos 2000 / Cem Yayınevi

ISBN: 975-406-519-5

Dizgi: Cem Yayınevi

Baskı: Umut Matbaacılık

(0212) 637 09 34

CEM YAYINEVİ

Küçükparmakkapı İpek Sk. No: 11

80060 Beyoğlu - İstanbul

Tel: (0212) 293 41 70 Faks: (0212) 244 15 33

PABLO NERUDA

ŞİİRLER

Türkçesi

Hilmi Yavuz

cem

yayınevi

ÇOCUKLUĞUM VE ŞİİRİM

Bu konferans, 1954’te PabloNeruda tarafından Şili’nin Santiago Üniversitesi’nde verilmiş ve Buenos Aires’te çıkan Capricornio dergisinin Haziran - Temmuz 1954 tarihli 6. sayısında yayınlanmıştır.

Gerçeğe ulaşmak için anlatmak, yine anlatmak... sular ve bitkilerle, ormanlar, kuşlar ve köylerle ilgili bu öyküye böyle başlamalıyım; çünkü şiir budur, en azından benim şiirim budur. Ama her şeyden önce şunu bilmenizi isterim: bu salonda kendisini sıkıntı içinde hisseden biri varsa, o da benim. Üstelik yalnızca kendimden söz etmek zorunda kalışımdan değil...

Şair yüreği, herkeste olduğu gibi, yaprakları kesilmekle tükenmeyecek bir enginara benzer. Ancak bu yapraklar eti ve kemiğiyle kadınlara, gerçek aşklara ve düşlere yataklık etmekle kalmaz, ayrıca yaşama arzusu ve gururla işlenmiştir. Biraz olsun gururlu olmayan, gerçek anlamda şair değildir. Kitabı yayınlanmamış büyük bir şair olamayacağı gibi... Madem ki benden isteniyor, bu gurur yapraklarını birer birer koparacak, sizlerle birlikte harcayacağım. Dilerim, bu en sonunculardan biri olsun ve tüm geride kalan, yüreğimden söküp atacağım öteki yapraklar, gökte ya da yerde, birer bitki gibi kendilerini saf bir biçimde yeniden üretsinler. İşte bu, şiirin ta kendisidir.

Benim dedem ve ninem Parral bölgesine gelip orada yerleşmişler, sonra bağcılıkla uğraşmaya başlamışlar. Ekecek fazla bir toprak edinememişler ama, bir sürü çocukları olmuş. Zaman ilerledikçe bu aile, doğan çocuklarla büyüdükçe büyümüş. Sürekli olarak şarap üretmişler; sert, buruk, su katılmamış ve rafine edilmemiş bir şarapmış bu. Sonra her geçen gün yoksullaşmış, topraklarını terk edip göç etmişler, derken merkezi Şili’nin tozlu topraklarına, orada ölebilmek arzusuyla geri dönmüşler.

Benim babam, başka iklimlerin insanı olmasına karşın, Temuco’da öldü. Orada, dünyanın üzerine en fazla yağmur düşen mezarlıklarından birinde gömülüdür. Kötü bir çiftçi, Talcahuano barajında da orta karar bir işçi oldu, ama demiryolu işçiliğinde iyiydi. Gerçek bir demiryolcuydu o. Annem, geceleri Temuco garına giren ya da çıkan tüm trenler arasından, babamınkini kolayca ayırdedebilirdi.

Balast trenlerinin ne menem bir şey olduğunu bilen azdır. Büyük fırtınaların hüküm sürdüğü güneyde, eğer traversler arasına düzenli olarak çakıllar döşenmeyip, en küçük ihmale meydan vermeden özenle çalışılmasaydı, sular rayları önüne katıp sürüklerdi. Çakılı taş ocaklarından düz vagonlar üzerinde çekip getirmek ve küfelerle indirmek gerekiyordu. Bundan kırk yıl önce, bu tür bir trenin ekibi, kuşkusuz, olağanüstü olmalıydı. Bu ekip taş kırmak üzere ülkenin en uzak köşelerine gitmek zorundaydı. La Empresa’nın verdiği ücretlerse açınılacak düzeydeydi. Balast trenlerinde çalışanlar geçmiş yaşamlarıyla bağlarını koparmak durumundaydı. Ekip, güçlü kaslarıyla dev gibi işçilerden oluşuyordu. Kırsal kesimden, çevre bölgelerden, cezaevlerinden geliyordu bu adamlar. Babam trende ekip şefiydi. Komut vermeyi ve komutlara uymayı öğrenmişti. Bazen beni okuldan alır, ben de onun peşisıra balast trenine binerdim. Boroa’da, "La Frontera" adıyla ünlenen ve İspan-yollarla Arokanlar arasında korkunç savaşlara sahne olan bölgenin merkezindeki ormanlık alanda taş kırardık.

Orada, doğa bana bir tür sarhoşluk veriyordu. On yaşlarında kadardım, ama çoktan şair olmuştum. Bir tek dizem bile yoktu henüz, ama kuşlar, böcekler ve keklik yumurtaları ilgimi çekiyordu ya, bu yeterdi. Bunları, çelik gibi mavimtrak, loş ve parıltılı, tıpkı tüfek namlusu rengindeki akarsu yataklarında bulmak gerçekten olağanüstüydü. Böcek ve haşaratın kusursuz yapısı beni şaşırtıyordu. Zehirsiz karayılanların dişilerine rastladım mı hemen yakalıyordum. Şili’deki sürüngenlerin en irisi, siyah, kaygan ve güçlü bir hayvandır bu. Onu, makilerin[1] ve yabani elma ağaçlarının, yaşlı coigue’lerin[2] gövdelerinde beklenmedik bir anda görmek çok ürkütücüdür. Ama ben, onun ne kadar güçlü olduğunu, zarar vermeksizin üstüne çıkıp ayakta durabileceğimi biliyordum. O büyük savunma gücü sayesinde zehire gereksinmesi yoktu.

Benim bu buluş ve araştırmalarım işçileri de oldukça meraklandırıyordu. Kısa sürede keşiflerimle ilgilenmeye başladılar. Babamın bakışları üzerlerinden ayrılır ayrılmaz, hemen sık ormanlığa dalıyor, benden daha becerikli, daha akıllı ve daha güçlü durumlarıyla, inanılmaz hazineler sunuyorlardı bana. Bunlardan birinin adı Monge’du. Babama göre, en iyi bıçak kullanan, en tehlikeli kavgalara dalan oydu. Esmer yüzünde iki uzun çizgi göze çarpıyordu. İlki, dikey bir bıçak yarasıydı, ötekiyse yatay, sevimli ve uçlara doğru çapkınlaşan masum gülüşlü dudakları. Sözünü ettiğim Monge bana sürekli copihue[3] denen beyaz çiçekler, tüylü örümcekler, yaban güvercini yavruları getirirdi. Bir gün öyle bir şey buldu ki, bu benim için o ana kadarkilerin en göz alıcısıydı: bir ay yılanı! Bilmiyorum, hiç kendisini görmenize izin verdi mi! Fakat ben gördüm onu o gün, o da bir an için, çünkü gökkuşağı rengine bürünmüş bir şimşek gibiydi. Kırmızı, mor, yeşil ve sarı renkleri koruyucu zırhı üzerinde parıldıyordu. Onu tam incelerken iki elimin arasından şimşek hızıyla sıyrılıp orman içinde gözden kayboldu. O anda Monge yanımda olmadığından onu tutmam olanaksızdı. Daha sonra da bu göz kamaştırıcı görüntüyü yeniden yakalamam asla mümkün olmadı. Yine de bu dostumu, Monge yi hiçbir zaman unutamadım. Babam sonradan bana onun ölümünü anlattı: Trenden aşağı düşmüş ve uçuruma yuvarlanmıştı... "Katarı durdurduk, ama," diyordu babam, "geride bir kemik yığınından başka bir şey kalmamıştı." Bir hafta boyunca ağlayıp durdum.

Benimki gibi, La Frontera’da tipik olan, kırk yıl önceki bir ev hakkında fikir vermek zordur.

İlkin, şu: kendi aralarında bağlantılıydı bu evler. Avluların birbirine bakan kenarlarından Reyes’ler ve Ortega’lar, Candia’lar ve Masson’lar alet-edevat, kitap, doğum günü pastası, merhem, koku, şemsiye, masa ve sandalye değiş-tokuşu yaparlardı.

Don Carlos Masson, Emerson’ı andıran bu ak saçlı Kuzey Amerikalı, bölgenin saygıdeğer büyüğüydü. Çocukları her halleriyle Avrupa kökenli olduklarını belli ediyorlardı" Masson dürüst ve hak tanır bir insandı.

Ailesinin malvarlığına, oteller, mezhabalar katılıp duruyordu. Tüm bunlar zaman içinde yitiriliyor, herkes yine yoksulluk günlerine dönüyordu. Yalnızca Almanlar, bunların La Frontera’daki temsilcileri servetlerini koruyordu.

Don Carlos Masson’larda önemli bayram kutlamaları yapılırdı. Her dinsel yemekte, kerevizli hindi, kuzu çevirme ve tatlı olarak da dondurmalı sütlaç eksik olmazdı. Ak saçlı yaşlı aile reisi, karısı Dona Micaela Candia’yla kocaman masanın başköşesine oturur, arkasında, üzerine küçücük bir Amerikan bayrağını iğneyle tutturduğu dev bir Şili bayrağı asılı dururdu.

Masson’ların evinde, biz çocukların ancak çok özel durumlarda girebildiğimiz bir de salon vardı. Buradaki beyaz kılıflarla örtülü ve sonradan bir yangında tümüyle yanıp kül olan mobilyaların bir benzerini daha sonra hiçbir yerde görmedim. Bu salonda, aile fotoğraflarının yer aldığı bir albüm vardı. Bu fotoğraflar, sonraları La Frontera’da her yanı kaplayan çok renkli, büyütülmüş o ürkünç resimlerden çok daha güzel ve çok daha değerliydiler.

Yine o odada, benim doğumumdan çok kısa bir süre sonra Parral’da ölen annemin bir portresi bulunuyordu. Karalara bürünmüş, narin ve düşünceli bir kadın görünümü veriyordu bu resim. Bana onun şiir yazdığını söylemişlerdi, ama bu güzel portre olmasaydı, onunla ilgili hiçbir şey göremeyecek, bilemeyecektim.

Babam evliliğinin ikinci yıldönümünde, üvey annem Dona Trinidad Candia’yla evlenmişti. Çocukluğumun koruyucu meleğini bu adla anmak bana anlamsız geliyor. Hamarat ve sevecendi, köylülere özgü bir sağduyusu, etkin ve sınırsız bir iyilik anlayışı vardı üvey annemin. Babamın eve geldiğini görür görmez, o dönemin ve o bölgenin tüm kadınları gibi, uysal bir gölgeye dönüşüyordu.

Evdeki sandıklardan biri, insanı etkileyen eşyalarla ağzına kadar doluydu. Dibinde, harika bir yapma papağan parıldıyordu. Annemin bu kutsal sandığı karıştırdığı bir gün, papağana ulaşayım derken kafa üstü içine düşüverdiğimi anımsıyorum.

Yaşım ilerledikçe, arasıra gizlice sandığı açar oldum. İçinde ele bile gelmeyecek küçüklükte, çok güzel yelpazeler görüyordum. Bu sandıkla ilgili unutamadığım bir başka anım daha var: Sandıktaki, beni derinden etkileyip coşturan, okuduğum ilk aşk romanı diyebileceğim yüzlerce kartpostal... Hepsi de Albert mi yoksa Henri mi, artık anımsamıyorum, biri tarafından imzalanmış ve Maria Thielmann’a yazılmıştı. Bu kartlar olağanüstü güzellikteydiler. Çoğunun üzerinde dönemin en ünlü aktrislerinin portreleri görülüyordu. Kiminin bir kenarına bir tutam saç iliştirilmişti. Ayrıca şato, kent ve uzak bölgelere ait manzara resimleri de vardı. Yıllar boyu kendimi yalnızca bu resimlerle avuttum. Daha sonraları, son derece kusursuz ve düzgün yazılmış bu mektupları okumaya başladım. Sözkonusu çapkını uzun süre hep, melon şapkası, bastonu ve kravatının üzerindeki pırlanta iğnesiyle düşündüm durdum. Ancak, bu gezgincinin yeryüzünün her köşesinden yolladığı bu kartlar, şiddetli bir tutkuyu ele veriyordu. Hayranlık uyandıran tümcelerle, aşktan kaynaklanan kör bir cesaretle doluydu. Benim de Maria Thielmann’a tutulmam fazla zaman almadı. Onu, başkalarına tepeden bakan, incilerle bezenmiş bir aktris olarak hayal ediyordum. Ama bu kartlar nasıl olup da üvey annemin sandığına kadar gelmişlerdi? Hangi meçhul tanrıça, bu değerli hâzineyi öylece terk edebilmişti? Bunları hiçbir zaman öğrenemedim.

Lisedeki çocuklar ne benim şair olduğumu biliyor ne de bu duruma saygı gösteriyorlardı. La Frontera, Far West’in bu oldukça şaşırtıcı özelliğini taşıyordu işte: İnsanların önyargısı yoktu!.. Arkadaşlarımın Schanake, Scheler, Hauser, Smith, Taito, Serani gibi adları vardı. Ama istersek Aracenes, Reyes ya da Ramirez gibi adlar taşıyalım, hepimiz eşittik yine de... Basklı kimse yoktu aramızda. Sefararditler: Albala, Franco; İrlandalIlar: Mc Guyntiler; Polonyalılar: Yanichewski gibi adlara da rastlanmaktaydı. Arokan adlarıysa bir ışık gibi, ama loş bir ışık gibi parıldayarak hemen kendisini belli ediyordu. Orman ve ırmak kokuyordu bu adlar; Melivilus, Catrileos vb.

Okulun büyük hangarında meşe plamudu kavgaları yapardık. Bunun ne denli acı verdiğini ancak başına gelen bilir. Irmağın hemen yanıbaşındaki liseye, ceplerimize cephane doldurup öyle girerdik. Ben pek yetenekli değildim, güçlü ve kurnaz da sayılmazdım doğrusu. En acı darbe bana rastgelirdi hep. Tam yeşil, cilalı meşe palamudunun göz kamaştırıcı güzelliğine, pürtük pürtük ve gri renkli kapçığına dalmış, beni büyüleyen çubuklardan olanca beceriksizliğimle bir tane de ben yapmaya çabalarken, bir meşe palamudu yağmuru kafamda patlayıverirdi. İkinci sınıfta, koyu yeşil su geçirmez bir şapka takmak aklıma geldi nedense. İster bu şapka olsun, ister Kastilya tarzı kolsuz giysi ve yine trenlerde haberleşmeyi sağlayan yeşil ve kırmızı fenerler olsun, benim için çekici olan her şey babamındı ve ben aklım erdiği günden başlayarak, arkadaşlarımın yanında hindi gibi kabarabilmek için, tüm bunları okula götürüyordum... Bu keresinde yağmur dizginsizce yağıyordu, ama yine de tıpkı papağana benzeyen bu yeşil muşamba şapka kadar garip bir şey olamazdı. Zincirden boşanmış üçyüz delinin hoplayıp zıpladığı hangara girmemle birlikte, şapkam gerçek bir papağan gibi havalarda uçmaya başladı. Peşinden koşturuyordum, ama tam elimi üstüne koyacakken, duyup duyabileceğim en sağır edici ulumalar arasında, yeniden havalanıyordu. Bir daha onu hiç görmedim.

Daha sonra yavaş yavaş şiirim korumaya başladı beni.

Lisede bir kutup soğuğu hüküm sürüyordu. Şimdilerde yeni Temuco Lisesi’nde okuyan çocuklar nasıl titriyorsa ben de kırk yıl önce böylesine, soğuktan donuyordum. Şimdi kocaman pencereleriyle büyük modern bir yapı kurdular, ama ısıtmayı unuttular. İşte orada, La Frontera’da her iş böyle yürür... Benim dönemimde, adam olmayı bilmek gerekirdi. Bunun için fırsatlar da başımızdan eksik olmazdı.

Güneyin yaşken kesilmiş ağaçlarından çarçabuk dikilmiş çinko damlı evler harap durumdaydı. Sonu gelmez güçlü yağmurlar, çatıda bir müzikti sanki. Bazen karşımızdaki ev, sabah uyandığında çatısını üstünde göremezdi: Fırtına onu kaldırıp ikiyüz metre öteye fırlatmış olurdu çünkü... Caddeler çamur deryasıydı. Yük arabaları batağa saplanıp kalırdı. Patikaları izleyerek, o taştan bu taşa atlaya atlaya, soğukta ve yağmur altında, okula gider gelirdik. Rüzgâr, yağmuru alıp götürürdü daha sonra. Yağmurluklar pahalıydı, eldivenler hiç hoşuma gitmezdi, ayakkabılarımsa su alıyordu. Mangal kenarında ıslak çoraplarımı kurutuşumu ve küçücük lokomotifler gibi buram buram tüten sayısız ayakkabıyı her zaman anımsayacağım. Tüm bunlardan sonra, en yoksulların yaşadığı ırmak kıyısındaki köyleri basıp önüne katan seller geliyordu. Toprak da sarsılmadan edemezdi: sık sık deprem olurdu. Bazen de sıradağlar yüreklere korku salan bir ışık demetiyle aydınlanırdı: Llaima yanardağının uykudan uyandığının belirtisiydi bu.

Ama kuşkusuz, en berbadı yangınlardı. 1906 mı, 1907 mi, artık tam olarak bilemiyorum, Temuco büyük yangınının çıktığı yıldı. Evler kibrit kutusu gibi yanıyordu. Yirmidört ada ev yanıp kül oldu. Sağlam kalan bir şey yoktu ama, güneyliler çarçabuk ev yapmayı iyi biliyorlardı. Bu, becerebildikleri tek şeydi. Pek güzel yapmıyorlardı, ama yine de yapıyorlardı işte. Her güneyli, yaşamı süresince üç ya da dört büyük çapta yangına tanık olmuştur. Benim belki de en eski anım, ikinci ya da üçüncü kez yanan evimizin karşısında oturduğum günküdür.

Gene de hızar atelyeleri vızıldamayı sürdürüyordu. Ağaçlar antrepoları dolduruyor, ve körpe ağaç kokusu yeniden köylerin üstüne çöküyordu. Bazı dizelerimi, büyük bir olasılıkla o sıra buradaki duvarlardan birine tüneyip yazmış olmalıyım. Kerestelerin kağıt gibi perdahlı yüzeyleri, gizemli damarlarıyla beni onlara bağlıyordu. O zamandan başlayarak, ağaçlar benim için bir saplantı değil, (çünkü saplantı nedir bilmem) ama yaşantımın doğal bir öğesi oldu.

Bu ahşap evlerin insanları, Orta-Şili’de yaşayanlarınkin-den değişik bir düşünüş ve duyuşa sahiptirler. Belirli bir ölçüde, büyük kuzey bölgesinin, terk edilmiş kum ocaklarının insanlarına benzerler. Ama, tuğlayla örülmüş bir evde doğmak başka, ormandan yaşken sökülerek getirilmiş ağaçlardan yapılma bir evde doğmak daha başkadır. O zamanlar bu evlerde yaşayan hiç kimse gün ışığı nedir bilmezdi.

Annem, ona eşlik etmem için beni elimden tutardı, kiliseye birlikte giderdik. Corazon de Maria Kilisesi’nin avlusunda leylaklardan geçilmezdi. Dokuz günlük bayram sırasında her şey, bu parfüm kokusunun egemenliği altına girerdi. Kilisede hiç erkek bulunmazdı. Oniki yaşıriaydım ve sanki tapınağın biricik erkeği bendim. Annem, benim kilisede her istediğimi yapmama alışmıştı. Dini bütün olmadığımdan, ayini izlemiyor ve oradakiler ister arya söylesinler, ister diz çöküp dua etsinler, ben hep ayakta dikiliyordum. İstavroz çıkarmayı hiç öğrenemedim. Yine Temuca Kilisesi’nde, sadık kulların arasında ayakta duran saygısız çocuk, hiç kimsenin dikkatini çekmedi. Belki de bu yüzden, bütün kiliselere, karşı konulmaksızın girmeyi başarabildim. İlk aşk maceralarım da bu küçük kilise çevresinde gelişti. Kesin anımsamıyorum ama sanırım adı Marie’ydi. Bununla birlikte yine öyle anımsıyorum ki, ilk aşkım Marie ya da benzeyen herhangi birisiyle ilgili günlerim, hep acı, hüzün ve sarsıntı dolu, şiddetli, ama gelip geçici günlerdi ve her şeyiyle manastır avlusundaki leylakların içe işleyen kokusuna bulanmış gibiydi.

Bu kentin insanları inançsız kişilerdi. Babam, amcalarım, ancak yemek odasındaki masa çevresinde görebildiğim sayısız enişte ve hısımların hiçbiri de istavroz çıkarmıyordu* Birbirlerine hep, atıyla Malleco Köprüsü’nü geçip kementle San Jose’-yi yakalayan köylü Rios’un öyküsünü anlatır dururlardı. Yalnızca balyoz, yalnızca testere, yalnızca ağaç işiyle uğraşan, buğday sapı kesen insanlar! Doğrusu öyle görünüyor ki, öncülerin Tanrı’ya pek gereksinmeleri yoktu. Banklarına kilometrelerce kötü şiirimi karaladığım evi El Manzano Alam’nda bulunan Temucolu Blanca Hauser bana, bir gün deprem sırasında yaşlı bir karı kocanın nasıl koşarak dışarı fırladığını anlatmıştı. Kadın avaz avaz çığlıklar atıyor, merhamet dileyerek çırpınıyordu: "Aman Tanrım!" diyerek kadının kulağına uzanmıştı yaşlı adam ve sormuştu: "Nasıl dedin, kadın, nasıl dedin?" "Aman Tanrım dedim, cahil!" diye yanıtlamıştı yaşlı kadın. Adam bu sözü hiç söylemediğinden olacak, telaffuz etmeyi zor bulduğundan koşar adım ilerliyor, bir yandan da göğsünü yumruklayarak: "Tam üstüne bastın, tam üstüne bastın," diye yineliyordu.

Bazen, amcalarım beni kuzu kızartma sunulan büyük şölene çağırırlardı. Massonlar Kuzey Amerikalı kanı taşımalarına karşın koyu AvrupalIydılar. Kutsal ulu topraklar, tüm belirtileriyle kuzeyli ya da Akdenizli kanını insanın içine sindiriyor ve Arokan bundan bir yeni varlık yaratıyordu.

O günlerde şarap, söğüt ağaçlarının dibinde su gibi akıyor, gitarlar bazen bir hafta susmuyordu. Taze fasulye salatası çamaşır leğenlerinde hazırlanıyordu. Günün ağarmasıyla birlikte domuzların korkunç haykırışları işitiliyordu. Ama beni en çok ürperten niachi'nin hazırlanışıydı. Kuzunun boğazı kesiliyor ve kanı, baharatın ve çeşni katicı maddelerin bulunduğu küvete akıtılıyordu. Amcalarım benim bundan içmemi istiyorlardı.

Bense, bir şair edasıyla, soğuk bir cenaze alayında gibiydim. Bu, bir insanla ilgili değil, yağmurla, evrensel acıyla ilgili bir yas tutuştu. Bu barbarlara gelince, onlar kan dolu kadehlerini kaygısızca kaldırmaktaydılar. Ama kendimi hemen toparladım ve onlarla kadeh tokuşturdum. Erkek olmayı öğrenmeliydim...

Bir de atlıların bayramı olurdu, gerçek bir kutlamaydı bunlar: topeadura[4] diye bilinen yarışmalar yapılırdı. Yarışacak iki tay önce güçleriyle ünlenen iki insanda olduğu gibi, kendilerinden sözettirmek için olanca becerilerini ortaya koyuyor, bunda da başarılı oluyorlardı. Biri yağız, öteki kır, iki olağanüstü tay olan "El Trueno" ile "El Condor"un sırığa ulaşıncaya kadar sürdürdükleri amansız yarışı hiç unutmadım...

Ülkenin her yanından, Cholchol ve Curacautin’den, Pitrufquen ve Gorbea’dan, Loncoche ve Lautaro’dan, Quepa, Quitratue, Labranza, Boroa ve Carahue’den, buralardan ne kadar usta binici varsa, hepsi de şenliklerde boy göstermeye gelmişti. Biniciler de atlar gibi, güçlerini ölçülü kullanarak, rakiplerini alaşağı etmeye ya da sırığın bulunduğu yere ilk varan yarışmacı olmaya çaba gösteriyorlardı. Taylar, burun delikleri köpürmüş, tırnakları üstünde sıçrayarak koşuyorlardı. Hareketsiz kaldıkları anlar onlar için ölümcül anlardı. Sonunda "El Trueno" ya da "El Condor" oyunu kazanıyor ve biz kahramanın, ter içinde kalmış bineği üzerinde, önümüzden kıvılcım saçan mahmuzlarıyla geçişini izliyorduk. Büyük şölen yüzlerce çağrılısıyla birlikte sürüp gidiyordu.

Bu sert adamlar arasında özellikle birinin, bir ara üzerimde büyük etkisi oldu. Romantik bir adamdı bu: Orlando Masson. Çok gençti: belki şu anda salonda beni dinliyordur. Bir gazete çıkarıyordu ve ilk dizelerim o gazetede yayınlandı. Basımevi kokusuna, tipograflara ilk kez burada tanık oldum, ellerim ilk kez mürekkeple burada tanıştı.

Orlando Masson, iktidarın yetkilerini kötüye kullanmasına karşı zorlu kampanyalar sürdürüyordu. Gelişme, büyüme, sömürüyü de birlikte getirmişti. Haydutların kökünü kazımak gerekçesiyle çiftçilerin toprakları ellerinden alınıyor, kızılderililer tavşan gibi öldürülüyordu. Arokanların önceleri karamsar, çekingen ve şaşkın olduklarını sanmıyorum. Böyle oldularsa bu, geçirdikleri korkunç deneyimlerin zoruyladır. (Bağımsızlıktan, 1810 yılından sonra, Şilililer de İspanyol istilacılarla aynı gaddar duygularla kızılderilileri öldürmeye itilmişlerdi. Temuco, Arokanların son savunma üssü olmuştu.)

Orlando Masson her şeye karşı çıkıyordu. Bu denli yaban ve zorba insanlar arasında, bu gazetenin haklıları zalimlere ve zayıfları güçlülere karşı savunduğunu görmek güzel bir şeydi. Temuco’da gördüğüm en son yangın, Orlando Masson’un gazetesinde çıkan yangın oldu. Gazeteyi gece ateşe vermişlerdi. La Frontera’da yangın, geceleri kullanılan bir silahtı. Orlando Masson yazıp bastığı iki şiir kitabı (Bio-Bio ile Macellan Boğazı Arasında) yayımladı. O şiirleri büyük bir coşkuyla okudum. Orlando Masson, monolog ya da şarkılarını tiyatroda okuyordu. "El artista" ve "El mendigo" en çok beğenilenlerdi. "El mendigo" için, annem ve teyzelerim sevinçlerinden beni neredeyse hırpalayacaklardı.

Neşeliydi, kavga adamıydı Orlando.

Cautin’de yazlar yakıcı geçer. Gökyüzünü ve buğdayı kavurur. Toprak, derin uykusundan kurtulmak için çabalar. Evler ne kış mevsimine ne yaz aylarına hazırlıklıdır. Şiirimi bulmak sevdasıyla kırlardan geçerek doğru gidiyordum. Yürüyor, yürüyordum. Kendimi Nielol dağı üzerinde yitiriyordum. Yalnızdım, cebim domuzlan böcekleriyle doluydu. Bir kutunun içinde az önce yakaladığım tüylü bir örümcek vardı. Yukarıda gökyüzü görülmüyordu. Orman havası sürekli nemliydi, kayarcasına ilerliyordum. Birden bir kuş sesi duyuyordum, Chucao’nun garip çığlığıydı bu. Ayaklarımın dibinden ürkütücü bir uyarıyla havalanıyordu. Kan damlaları gibi olan Copihue’ler ancak ayır-dediliyordu. Devasa eğrelti otlarının altından geçerken, gittikçe kısaldığımı düşünüyordum. Bir yaban güvercini kuru bir kanat gürültüsüyle yüzümü yalarcasına geçiyordu. Daha yukarıda, başka birtakım kuşlar boğuk bir gülüşle benimle dalga geçiyorlardı. Yolumu zorlukla buluyordum. Vakit çok geçti.

Babam henüz gelmemiş. Sabahın üç ya da dördünde gelecek. Odama çıkıyorum. Salgari okuyorum. Yağmur büyük bir çağlayan gibi üstüme çullanıyor. Bir dakikada gece ve yağmur yeryüzeyini yeniden karanlığa gömüyor. Orada tek başımayım ve aritmetik defterime dizeler yazıyorum. Ertesi sabah erkenden uyanıyorum. Dışarda dolaşıyorum, erikler yemyeşil olmuş. Parmaklığın üzerinden atlıyor, küçük bir tuz paketi alıp getiriyorum. Bir ağaca tırmanıyor, rahat bir yer “bulup oturuyor, erikleri özenle yemeye başlıyorum; önce ısırıyorum onu ve bir parça koparıp tükürüyor, eriği tuza banıyorum. Yiyorum sonra. Ve bu durum yüzüncü eriğe dek sürüyor. Evimiz yandığında bu gizemli haberin ardından bahçeye çıkıyor, komşulara bakıyorum. hiçkimse yok. Birkaç tahta parçasını tutup kaldırıyorum. Üç beş küçük, zavallı örümcekten başka şey yok. Dip tarafta helalar, bunların hemen yanıbaşında ağaçlar, dalları tırtıl böcekleriyle örtülü badem ağaçları, pamukla çift kat olmuş meyvelerini sergiliyor. Büyük kara sineklerin zarar vermeden nasıl yakalanacağını biliyorum. Bir mendil aracılığıyla onları bir an için hapsediyor ve kulağıma yaklaştırıyorum. Olağanüstü vızıltıları var!

Hem tatlı ve hem de ürkütücü La Fronlera’da karalar giymiş şair bir çocuğun yalnızlığını düşünün bir; yaşamda, kitapların bana yavaş yavaş gösterir gibi olduğu ne derin gizler saklı.

Önecki akşam okuduğum, Sandokan ve arkadaşlarını tâ uzak bir Malezya ülkesinde kurtaran ekmek ağaçlarının öyküsünü unutamıyorum. Buffalo Bill’i sevmiyorum, çünkü kızılderili öldürüyor, ama yine de olağanüstü bir binici. Kızılderililerin otlaklarıyla çadırları kimbilir ne kadar güzel olmalı! İşte bu dönemde doymak bilmemecesine okumaya başlıyorum. Jules Verne’den Vargas Vila’ya, Strindberg’e, Gorki’ye, Felipe Tri-go’ya, Diderot’ya atlıyorum. Sefiller beni ızdırap ve acıma duygusuyla derinden etkiliyor ve Bernardin de Saint Pierre’i okurken bu aşk beni ağlatıyor.

insana ilişkin gerçeklerin üzerindeki örtü artık kalkmıştır ve Temuco geceleri, bilgilenme sürecimi hızlandırıyor. Okuyabilmek için ne uyuyor ne de yemek yiyordum. Kimseye, belirli bir yöntemle okuduğumu söyleyemem. Zaten kim yönteme bağlı okur ki? Heykeller? Evet.

Bilgi, kesinlikle içeri sızacak bir delik bulur ve oradan girer. Bazıları için dışavurma bir geometri el kitabıyla olur, bazıları içinse birkaç dize şiir yoluyla. Benim için kitaplar, kendimi yitirdiğim ve yitirmeyi sürdürdüğüm orman yaşantısının ta ken-disiydi. Göz kamaştırıcı güzellikteki çiçeklerdi; simsiyah yüksek dallardı, gizemli sessizliklerdi, göksel seslerdi; ama 35011 zamanda dağların, eğreltiotlarınm ve yağmurların ötesindeki insanların yaşamıydı.

Bu dönemde, bol giysisiyle, alçak ökçeli iri kıyım bir kadın çıkageldi. Kum rengi giyinmişti. Lisenin müdiresiydi bu kadın. Karlı Macellan bölgesinden, tâ güneyden geliyordu. Adı, Gabriela Mistral’dı... Pek az karşılaştık onunla; çünkü dünyama yabancı insanlardan çekinirdim. Ayrıca konuşmayı da pek sevmezdim. İçe dönük, çelimsiz ve sessizdim. Gabriela, ırk özelliği ve soğuk iklim insanının esmerleşmiş yüzünde, ağzını geniş geniş açarak temiz bir ifadeyle gülen dudaklar taşıyordu. Yüzü belleğime kazınmıştı sanki. Yara izlerine kadar, taş işçisi Mon-ge’unkini andırıyordu. Yarı-çapkın, yarı-kardeşçe gülüşü ve kar havası ve pampa yaşantısıyla büzülmüş gözleri vardı. Rahibe görünümlü giysilerinin altından çıkartıp bana bıraktığı kitapları gördüğümde hiç şaşırmadım. Aç kurtlar gibi saldırdım onlara. Böylece Rus yazınının, üzerimde çok büyük etki bırakan ilk ünlü adlarını okumamı sağladı Gabriela.

Sonra bir gün, kalkıp kuzeye gitti. Hiç üzülmedim, çünkü artık binlerce arkadaşım vardı, kitaplardan tanıdığım birçok üzüntü ve acı dolu yaşamla içiçeydim. Dostlarımı nerede arayacağımı biliyordum bundan böyle.

Bu konferansı bildiren duyurunun başlığıyla, belki sizlere çok şey vadetmiş oldum. Santiago gece trenine yetişemeyecek ve yine yaşantıma daha geniş olarak girme olanağı bulamayacağımdan korkarım. Bu trene yarın birlikte bineriz.

Şimdi sizlere, kuşlarla ilgili bir öykü anlatmak için birkaç yıl önceye dönüyorum. Budi Gölü üzerinde kuğu avlıyorlardı. Hem de gaddarcasına. Kayıklarla gizli gizli yaklaşıyor, sonra birden son hızla küreğe asılıyorlardı. Kuğular tıpkı albatroslar gibi, uçuş durumuna kolayca geçemezler; önce, su yüzeyinde kaya kaya uçmak zorundadırlar. Uçuşun başlangıcında koca kanatlarını çok zor kaldırabilirler. Böylece hemen yakalanır ve kalın sopalarla da işleri oracıkta bitirilir.

Bana öyle bir kuğu getirdiler ki, canlıdan çok ölüye benziyordu. Dünyada eşi bulunmayan bu kuş türünün en güzellerinden, siyah boyunlu kuğulardandı: Kar beyazı bir karın ve siyah ipekliye bürünmüş bir boyun, turuncu bir gaga, kırmızı gözler.

Bu olay, Puerta Saavedra’da denize yakın bir yerde geçiyordu.

Bana verdiklerinde yarı-ölü durumdaydı gerçekten. Yaralarını temizledim ve boğazına küçücük ekmek ve balık kırıntıları tıkıştırdım. Yediği her şeyi çıkarıyordu. Bununla birlikte yavaş yavaş yara berelerinden kurtulmaya, benim kendisinin " dostu olduğumu anlamaya başladı. Ve ben de onun sıla özleminden kıvrandığını görüyordum giderek. Bunun üzerine, bir gün koca kuşu kollarımın arasına alıp caddelerden geçerek ırmağa götürdüm. Benim biraz uzağımda yüzüyordu. Avlanmasını çok istiyor, ona dipteki çakılları, üstünde güneyin gümüş rengi balıklarının kayarcasına ilerlediği kumu işaret ediyordum. Onun bakışlarıysa tâ uzaklardaydı.

Böylece her gün, yaklaşık yirmi gün boyunca, onu ırmağa götürüp getirdim. Kuğu neredeyse benim boyumdaydı. Bir öğle sonrası, yine oldukça dalgındı, yanımda yüzmeyi sürdürüyor,

yeniden avlamayı öğretmek islediğim sivri sıçanlarla ilgilenmiyordu bile. Çok sakindi o gün; eve götürmek için yeniden kollarımın arasına aldım. Onu göğsümün hizasına getirerek tuttuğumda, bir şeridin, kol genişliğinde siyah bir hortumun, yüzümü hafifçe yalayarak yuvarlandığını hissettim. Bu, onun yılan gibi kıvrılarak düşen uzun boynuydu.

Böylece öğrendim ki, kuğular üzüntüden öldüklerinde, öldüklerini hiç belli etmiyorlardı...

Bugün sizi düşkırıklığma uğrattığım için üzgünüm. Çünkü şiirime ilişkin olarak pek bir şey söylemedim. Gerçekte de bu konudan oldukça az anlarım. Bu yüzden, sizinle birlikte, acele etmeksizin çocukluk anılarım içinde şöyle bir gezinti yaptım. Tüm bu bitkilerin, yalnızlıkların ve şiddet ve acı dolu yaşamın içinden... gizli, derin ve gerçek Şiirler çıkacaktır. Şiir, canlı ve cansız varlıkların arasında, onları birbirinden uzakta tutarak değil, tam tersine körcesine bir aşk uzamında kaynaştırarak, adım adım öğrenilir.

Bir gün, Temuco’daki evimde kendime özgü yana baktığımda, bizimkine benzeyen, ekinsiz ve dünyanın küçücük nesnelerini ve canlı varlıklarını köşe bucak ararken, bahçedeki çitin bir tahtasının kırılmış olduğunu fark ettim. Delikten öte yana baktığımda, bizimkine benzeyen, ekinsiz ve yaban bir toprak parçası gözüme ilişti. Birkaç adım geriye çekildim, bir şeyler olacağını sezinlemiştim. Birden bir insan eli gözüktü. Bu, ben yaşta bir erkek çocuğunun eliydi. Oraya doğru atıldığımda, el kaybolmuş, yerine beyaz, olağanüstü bir koyun belirmişti.

Koyunun yününün rengi solmuş, kabarıklığı yokolmuştu. Bütün bunlar daha gerçek bir izlenim yaratıyordu. Bunun kadar güzel bir koyun görmemiştim o güne dek. Delikten baktım, ama çocuk sıvışmıştı. Eve gittim ve benim için çok değerli bir hâzineyle geri döndüm. Yarı-açık, çok hoş kokulu bir çam kozalağıydı bu. Onu oraya bıraktım.

Daha sonra ne o çocuğu ne elini gördüm. Ne de böylesi bir koyuna rastladım. Bir yangında yitirdim onu. İçinde bulunduğumuz 1954 yılında, ellinci yaşımın sınırında olduğum bugün bile, ne zaman bir oyuncak mağazasının önünden geçsem, gizlice vitrinlere göz atarım. Sonuç, sıfır. Ona benzer bir koyunu bir daha hiç görmedim.

Mutluluğa erişmiş bir insanım ben. Kardeşlerimizin kardeşliğine tanık olmak yaşamın en yüce eylemlerindendir. Sevdiklerimizin sevgisini tanımak, yaşamı besleyen bir ateştir. Tanıdıklarımızın ve de tanıdık olmasa da, düşlerimize ve yalnızlığımıza, karşılaştığımız tehlikelere ve güçsüz yönlerimize ilgi duyan tüm insanların sevgi ve dostluğunu yüreğinde duyabilmek, daha da yüce ve güzel bir duygudur. Çünkü, benliğimizi geliştirip güçlendirir ve benliklerin birlikteliğine doğru yol alır.

İlk kez olarak, bu armağan, yaşamıma, bana sonraları hep eşlik eden bir hazine sunuyordu: İnsanlararası dayanışma... Daha sonra, yaşam bunu her türlü zorbalık ve düşmanlığa karşın oya işleye yolumun üstüne yerleştirecekti.

Bu durumda, benim, insanların kardeşlik duygularına, reçine ve toprak kokusu ile karşılık verme çabalarımı öğrenmek sizi hiç şaşırtmayacaktır. Orada, o bahçede bıraktığım çam kozalağı gibi, sözlerimi de, tanımadığım birçok insanın, birçok tutuklunun, yalnız yaşayan ve zulüm görmüş kişinin kapısına bıraktım. Çocukluğumda, ıssız bir evin bahçesinde edindiğim büyük ders budur işte. Birbirleriyle tanışan ve yaşamın meyvelerini değiştokuş etmek isteyen çocukların bir oyunuydu belki. Bu küçük gizemli alışveriş, şiirimi besleyen, körükleyen bir tortu gibi çöküp kaldı yüreğimde.

(Çeviren: Akın Er)

BİR BAŞKA "ÇORAK ÜLKE"nin OZANI

[1965yılında Neruda’ya İngiltere’nin en eski ve en ünlü üniversitelerinden biri olan Oxford Üniversitesi tarafından Doctor Honoris Causa (onur doktorluğu) verildi Bu tören dolayısıyla İngiltere'ye giden Neruda ile The Guardian gazetesinden Mary Kenny’nin yaptığı bir konuşmayı sunmayı yararlı bulduk Bu yazı The Guardian gazetesinin 31 Mayıs 1965 günkü sayısında yayımlanmıştır. Ozanın dünya görüşünü açıklaması açısından ilginç bulduğumuz bu konuşmayı, kısaltarak sunuyoruz:]

"Çocukken Sir Walter Scott’u okurdum. Ama çoğunlukla Jules Verne ve Victor Hugo’nun romanlarıydı okuduklarım. O günlerde Şili, İngiliz malları ve İngiliz edebiyatıyla tıkabasa doluydu. Ama şimdi, siz İngilizlerden hiçbir şey yok Şili’de..."
Bu sözler Pablo Neruda’nın. Lâtin Amerika’nın yetiştirdiği en büyük ozanlardan biri bu Neruda. İnsan olarak iyi yürekli, saygılı bir yeryüzü adamı. İngiltere’ye garip bir yakınlık ve sevgi duymasına karşın ilk kez geliyor bu ülkeye. Yarın da Ahmatova[5] ile birlikte Oxford Üniversitesinde onur doktorası verilecek kendisine.
Doğurgan bir yazar Neruda. Şiirlerinin bazıları çok ağır, başka dile çevrilemeyecek türden. Bir kısmıysa düpedüz propaganda. Sözgelimi United Fruit Company için yazdıkları gibi. Buna karşılık Veinte poemas de amor y una cancion desesperada (Yirmi aşk şiiri ve bir umutsuz türkü) adlı kitabı yalnız İspanya’da 1 milyon 250 bin satmış.
Pablo Neruda 1904 yılında Şili’nin Parral kasabasında doğmuş. Bir demiryolu işçisi olan babası, daha sonra ailesi ile birlikte bir başka bölgeye, Şili’nin güneyindeki Temuco’ya göç etmiş. Soğuk, dağlık, alabildiğine donuk yeşil ormanlarla kaplı, yılın yalnız üç ayında güneş yüzü gören bir yermiş burası. Neruda’nın şiirlerinin özü bu topraklardan beslenmiş. Buraların çocukluk anılarına yerleşen görünümleri şiirlerine kaynak olmuş Neruda’nm. Akarsu görünümleri sonsuza doğru akıp giden: Yağmur, nehirler, denizler ve gözyaşları. Kara görünümleri: Toprak, orman, madenler ve tarlalar. Sonra kan ve hüzünler gelmiş. Sonra çuvallar, variller, leylaklar, limon çiçekleri ve açık deniz ışıkları...
Şiirlerinde ulusal bağımsızlık üzerinde duruyor Neruda. Bir Avrupalı olsaydı, İngiliz ve Fransız şiirinin entelektüel ve son derece biçimci şiirini yararlı bulabilirdi sanırım. "Eliot’un, Jimenez’in şiirlerinin kaynaklan nereye çıkıyor? Kitaplara, eğitime, kültüre değil mi? Ama yanardağlar, pampalar ve çöllerle kaplı bir ülkenin şiirini yazmak istiyorsanız, soyluca döşenmiş salonlar ve oturma odaları için yazdığınız gibi yazamazsınız," diyor Neruda.
Neruda’nın Güney Amerika şiirine ve edebiyatına getirdiği en önemli yenilik, sırtını Avrupa’ya dönüp. Güney Amerika kıtasının yerel yapısına sıkı sıkıya bağlı olan kaynaklarına, kimliğine ve yazgısına yönelmesi olmuştur. Mıındonovismo akımının tek başına öncüsü sayılabilir. Kendisi yalanlıyor bunu, diyor ki: "Yaftalardan nefret ederim. Taşralıyım, maddeciyim. Kasabalarda, köylerde şiirlerimi okurum. Alanlarda, opera evlerinde, nerede olursa olsun. Patagonya’da koyun kırpıcılarına bile okudum şiirlerimi..." Başlangıçta basit şiirler okumuş. Bakmış ki halk bunları anlıyor, en karmaşık olanları bile anlayıp benimsemeye hazır...
Yirmi yaşından beri dolaşıyor Neruda. Genç bir ozanken, Şili hükümetinin dışişleri memuru olarak uzak ülkeleri gezmiş. Ozanların, yazarların dış ülkelere temsilci olarak gönderilmeleri, aydın Lâtin Amerika ülkelerinin yıllardan beri izledikleri bir politika. Seylan’da ve Hindistan’da görevliyken İngiliz uygarlığı ile ilgilenmiş. 1934’den iç savaşın başlamasına kadar Madrit’te, seçkin İspanyol ozanları ile, Lorca. Rafael Alberti ve Hernandez ile çalışmış. Birlikte çıkardıkları Caballo Verde I’or La Poesia (Şiirin Yeşil Atı) dergisinin yazı işlerini yönetmiş. Derginin son sayısı 1 Temmuz 1936’da, İspanyol iç savaşının başladığı gün yayımlanmış.
Politika ile ilgili ama bu bir tutku değil Neruda’da. Amerika Birleşik Devletleri ile güney kıtası ülkeleri arasında bir anlaşmanın güçlüğünden söz açıyor: "Amerika’daki arkadaşlarınız ile bile konuşmanız güçleşti. Giderek bütün anlaşma yolları kapanıyor. Amerika’nın Dominik’e yaptığı müdahaleden sonra bu anlaşmazlık yüzbinlerce Lâtin Amerikalı için, belki de birkaç kuşak sürecek bir duruma geldi," diyor.
Neruda. şimdilerde yeni bir Shakespeare çevirisi yapmayı düşünüyor. Shakespeare’in 400. doğum yıldönümü dolayısıyle Romeo ve Juliet’i çevirmişti bundan önce. Şili’de 9 aydan beri oynanıyormuş. "Ne yazık ki," diyor Neruda, "Shakespeare pek bilinmiyor Şili’de... C’est ıın inconnu... Şimdiye değin yapılmış çevirileriyle o denli yapmacık, eski ve söylevci ki... Benim çevirimin daha iyi olduğunu söyleyecek değilim. Ama öz ve aydınlık benim çevirilerim, akarsular gibi tıpkı..." Kendi şiirlerinin İngilizce çevirilerine gelince, Neruda’nın ağzı sıkı bu konuda. Ama yetersiz olduklarını onaylamadan da edemiyor.

İngiltere’de bir ay kalacak Neruda. Şiirlerini okuyacak, İngiltere’yi "keşfetmeye" çalışacak. Antikacı dükkânlarının altından girip üstünden çıkacak, gemi aslanları ve gemilerle ilgili ne kadar incikboncuk varsa hepsini toplayacak... "Şili’de, evimde dokuz gemi aslanı var," diyor gülerek, "ama dokuz oldu mu onııncıısunu istersiniz, on olunca da..."

İLK ŞİİRLERİNDEN "VEİNTE POEMAS DE AMOR Y UNA CANCİON DESESPERADA"dan

ŞİİR

Anımsarım seni ben geçen güzkü halinle 

Başında gri beren ve o sakin yüreğin 

Günbatımı ateşi oynaşır gözlerinde 

Yapraklar dökülürdü nehrine benliğinin

Bir asma dalı gibi dolanırdın koluma 

Tatlı, sakin sesinden yaprakların soluğu 

Beni sımsıkı saran mavi sümbülümsün sen 

Baş döndüren ey ocak, içimin tutuştuğu

Güz kadar uzaklara dalarken bakışların 

— Gri beren, kuş sesi, avcı kadın yüreği —

Uzaklar: acıların göçüp gittiği yerler 

Mutlu öpüşlerimin kızıl kor kesildiği

Güverteden gökyüzü, tepelerden tarlalar 

Işık, duman ve durgun sudandı anılan 

O derin gözlerinde şafaklar yalazlanır 

İçinde tutuşurdu kuru güz yaprakları

ESMER GÜRBÜZ ÇOCUK

Esmer, gürbüz çocuğum, güneş nasıl buğdayı 

Büyütür ve belini bükerse yosunların 

Mutlu kıldı tenini, gözlerini aydınlık 

Koydu ağız kıyına gülüşünü suların

Kara bungun bir güneş dolanır saçlarına 

Tıpkı oynarmış gibi dalgalı bir nehirde 

Sen habersiz oynarken, o bırakıp çekilir 

Koyu gölgeli sular, gözlerinin yerinde

Esmer çocuğum beni çekmez hiçbir şey sana

Her şey kopuyor benden, burda öğleye yakın

Sensin gücü buğdayın, dalganın esrikliği

Sensin artık o çılgın dirimi arıların

Sevdim mutlu tenini, o yumuşak sesini

Arıyor seni tellim benim yaslı yüreğim

Güneş, su ve gelincik: buğday tarlası gibi

Tatlı, güvençli, koyu alaca kelebeğim.

BU GECE EN HÜZÜNLÜ ŞİİRLERİ YAZABİLİRİM

Bu gece en hüzünlü şiirleri yazabilirim

Şöyle diyebilirim: "Gece yıldızlardaydı 

Ve yıldızlar, maviydi, uzaklarda üşürler"

Gökte gece yelinin söylediği türküler

Bu gece en hüzünlü şiirleri yazabilirim 

Hem sevdim, hem sevildim, ya da o böyle söyler

Bu gece gibi miydi kucağıma aldığım 

Öptüm onu öptüm de üstümde sonsuz gökler

Hem sevdim, hem sevildim, ya da ben böyle derim 

Sevmeden durulmayan iri, durgun bakışlı gözler

Bu gece en hüzünlü şiirleri yazabilirim 

Duymak yitirdiğimi, ah daha neler neler

Geceyi duymak, onsuz daha ulu geceyi 

Çimenlere düşen çiy yazdığım bu dizeler

Sevgim onu alakoymaya yetmediyse ne çıkar 

Ve o benimle değil, yıldızlıdır geceler

Yürek zor katlanıyor onu yitirmelere 

Uzaklarda birinin söylediği türküler

Bakışlarım kovalar onu tellim her yerde 

Bakışlar sanki onu bana getirecekler

Böyle gecelerdeydi ağaçlar beyaz olur 

Artık ne ben öyleyim ne de eski geceler

Sesim arar rüzgârı ona ulaşmak için 

Şimdi sevmiyorum ya, eskidendi sevmeler

Şimdi kimbilir kimin benim olduğu gibi 

Sesi, aydınlık teni, sonsuz uzayan gözler

Sevmiyorum doğrudur, yürek bu hâlâ sever 

Sevmek kısa sürdüyse unutmak uzun sürer

Bu gece gibi miydi kollarıma almıştım 

Yüreğimde bir burgu ah onu yitirmeler

Budur bana verdiği acıların en sonu 

Sondur bu onun için yazacağım dizeler

"RESIDENCIA EN LA TERRA"dan

YALNIZ ÖLÜM

Yapayalnız mezarlıklar vardır 

Suskun kemiklerle dolu gömüller 

Bir yürektir geçer ölüm o geçitlerden 

Karanlık, karanlık ve karanlıktır 

Bir gemi enkazı gibi 

Bir yüreğin içinde boğulurken 

Ya da cana geçerken deriden

Cesetler vardır

Soğuklan yapılmış ayaklar, yapışkan kilden

Ölüm vardır kemiklerin içinde

Soyut bir ses gibi

Bir havlama gibi köpeksiz

Bir sestir kurtulmuş çanlardan ve gömütlerden

Bir yağmur gibi kabarır, gözyaşı gibi ya da

Yalnız ben görürüm o arada

Yelkenli tabutları, geniş

Solgun ölüleri taşıyan, ölü saçlı kadınları

Melekler gibi beyaz fırıncıları

Düşünceli kızları, noterlerle evlenmiş

Ölümün dikey nehirlerinde yukarı doğru kayan tabutları

Yelkenleri ölümün sesiyle şişmiş 

Ölümün sessiz sesiyle dolu yelkenleriyle 

Göklere doğru kayıp gider

Sonra varırlar da sesli sahillere ölüler 

Ayaksız bir kundura, insansız giysiler gibidirler 

Çalarlar kapıları taşsız ve parmaksız yüzüklerle 

Gelirler ağızsız bağırmalar, dilsiz ve dudaksız çığlıklarla

Adımları yankılanır gene de

Giysileri ses verir, kısık bir ses, ağaçlar gibi

Bir şey bilmem, çok az anlarım, görürüm ikide bir

Ama derim ki türküleri ıslak menekşelerden

Toprağa alışkın menekşelerdendir

Ölümün yüzü yeşildir çünkü

Ölümün bakışları yeşildir

Bir menekşe yaprağının delici ıslaklığı vardır

Sıkıcı bir kışın bungun aklığında

Ama ölüm süpürgeden bir evrene dalar da 

Döşemeyi yalayıp ölüyü arayan süpürge 

Ölüm süpürgenin içindedir 

Ölümün dilidir ölüleri arayan 

Ölümün iğnesidir ipliğini arayan her yerde

Ölüm çocuk yataklarının kıvrımlarında 

Ölüm döşeklerde, ölüm kara battaniyelerde 

Tembelce bekler de canlanır birdenbire 

Bir yaslı sesle durup kabartır örtüleri 

Ve yataklar açılır bir limana doğru 

Ölümün bir amiral gibi sahilde beklediği

BARCAROLLE

Şöyle bir dokumaydın yüreğime

Dudaklarını değdirseydin

İncecik dudaklarını ak dişlerini

Kızıl bir kargı gibi dilinle dokunsaydın

Tozlu yüreğimin attığı yere

Yüreğime üfleseydin deniz kıyısında ağlayarak

Karanlık bir ses duyacaktın uykulu tren seslerini andıran

Kararsız sular gibi 

Güz yaprakları gibi Kan gibi

Islak ateşlerin sesi gibi göklerde yanan 

Bir düş gibi ses verirdi, dallar gibi, yağmur gibi ya da

Üfleseydin yüreğime denize yakın 

Avcı borazanları gibi hüzünlü bir limanda 

Aklar giyinmiş bir hayalet gibi 

Kıyısında köpüklerin 

Rüzgârın ortasında

Uzayan bir yokluk gibi, ansızın bir çan gibi 

Zincirden kurtulmuş bir hayalet ağlayan deniz kıyısında

Deniz paylaştırır yüreğin sesini 

Yağmur iniyor, karanlık iniyor yalnız sahillere 

Gece iniyor gece, önüne geçilmez 

Batık gemi bayrakları mavisinde hüznü 

Sönük, gümüşsü yıldızlarla çoğalmış 

Acı deniz kabukları gibi ses vererek 

Ey deniz, ey yakarış diye haykırır yürek 

İçten sesiyle suçlar deniz.

Ey mutsuzluk ve kırılmış dalgalarda yiten korku diyerek

Yeşil gelinciklerini ve gölgesini, üstüne düşen

Ansızın var olursan yaslı sahillerde 

Ölü bir günle kuşatılmışsan 

Yüzünle yepyeni bir ışığa dönüksen 

Dalgalarla dalgalarla doluysan 

Yangınlı bir güvercin gibi çırpınan 

Korkudan soğumuş yüreğime üflersen

Kanın kara sesli harfleri gibi yankılanır 

Büyür kırmızı sulan, derin 

Ölüm gibi ses verir

Rüzgâr ve ağlamayla dolu bir borazan gibi 

Korkular akıtan bir kazan gibi ses verir 

Ya da bilinmez sesini getirir gölgelerin

Böyle olur ve kaplar saçlarını ışıldar 

Yağmur göz bebeklerine girer de 

Gözyaşı olmak için sende öylece saklı 

Kocaman istakozlar, kuzgunlar ve kaçışlarla 

Denizin kara kanatları döner durur çevrende

Bir hayalet olmak ister miydin 

Kısır ve yaslı borazanı üfleyen 

Deniz kıyısında yalnız başına?

Bir kez çağırmaya gör denizin 

Uzayan seslerini, hayın ıslıklarını 

Yaralı dalgalardaki buyruklarını 

Birileri gelirdi belki 

Gelirdi birileri

Adaların doruklarından, kızıl derinliklerinden

Gelirdi birileri gelirdi birileri 

Gazapla üflemek için

Bırakılmış bir geminin sirenleri gibi ses vererek 

Bir yakarı gibi

Kanla köpük arası bir at kişnemesi gibi 

Kendi kendini ısıran öfkeli bir su gibi

Deniz duraklarında 

Gölgeli kabuklan bir çığlık gibi dolanır 

Deniz kuşlan uçuşur ve denizi küçümser 

Seslerin çizgileri ve yaslı çubuklarıdır 

Açık denizin yalnız kıyılarından eser.

SERENAD

Sen benim derimden çok daha benimsin. Seni ararken

İçimde, damarlarımda, kanımda, ışıkla örülmüş 

Gizemli dokularımda şendin bulduğum. Sanki kandın sen

Taştın, azıktın.

Bense dışında kaldım aklın, çılgınlığın, giysilerin, 

Eski bir karanlık ve ormanlar soyundan geliyorum,

Ama tıpkı bir kuyudaymış gibi iki büklüm girip 

Kör bir adam gibi el yordamıyla 

Yolumu bulmaya çalışırken topraklarımda, 

Adımlarıma yön verecek parmaklıklar yoksa da 

Vardır senin gülünün büyümesi evimde 

İçimde büyümeyi sürdürüyorsun,

Köklerin çok derinde

Yapraklarında parmak uçlarımı yakmadan 

Gözlerine dokunmam olanaksız 

Susuzluğumda bedeninin yangınları tutuşur 

Kurar yüzünün yaprakları yokluğunu 

‘Kim var orada, kim var orada?’ diye sorarım sanki gecenin

Geç saatlerinde 

Birisi kapımı çalmış gibi

Bir de bakarım ki boşluğun ortasında rüzgârdan başka bir şey yoktur 

Sulardan, ağaçlardan, gündüzleyin yaktığımız 

Ateşlerden sönmeye yüz tutmuş 

Sanki hiçbir şey yokmuş da 

Var olan her şey oradaymış gibi 

Sanki yeryüzünün bütün toprakları kapımı tıklatıyormuş gibi

Adsız, yaşam gibi belirsiz

Filizlenen bitkiler ve çamur gibi bulanık,

Gözlerimi kapar kapamaz uyanırsın canevimde

Ben toprağa uzanınca doğarsın uçuşan tozlar gibi,

Yatağını aşındıran nehir

Birbirine dolanmış çıplak ağaç köklerini koruyarak büyürse 

Sen de onlar gibi büyürsün bende

O nasıl karanlığıyla birlikteyse, sen de benimle birliktesin 

İşte kan ya da buğday, toprak ya da ateş 

Yaşarız burada, bir tek bitkiymiş gibi 

Yapraklarının anlamını bilmeyen.

GEZİNTİ

Gün olur bakarsınız bıkarım insan olmaktan 

Sinemalara giderim, terzilere uğrarım aklıma eser

Solgun ve eldeğmemiş duygulardan yapılmış bir kuğu gibi

Dolaşan su kesimlerinde küllerin ve nedenlerin

Bir koku çıkmaya görsün berber dükkânlarından yeter

Birazcık kurtulup rahatlamak taşlardan ve yünlerden bütün istediğim 

Bahçelerden, kurumlardan, ticaretten 

Gözlüklerden ve asansörlerden - bakmasam onlara daha iyi-

Gün olur bakarsın toktur karnım, ayaklarım ve tırnaklarımla

Saçlarımla ve gölgemle

Gün olur insan olmak dondurur beni - işte böyle.

Ama güzeldir derim gene de 

Elimde bir zambakla bir noterin ödünü

patlatmak

Kulak tozuna bir yumruk akşedip cennete göndermek bir rahibeyi

Güzeldir yine de

Yeşil saplı bir sustalı çakıyla dolaşmak elde 

Soğuktan kakırdayıp geberinceye kadar bağırmak 

Böyle yaşayamam ben, bir kök gibi gölgelerde 

Bir karış açık ağız, uykulu ve takırdayan dişlerle 

Evrenin ıslak barsaklarına inip dolaşmak 

O barsaklar ki bir şeyler öğüten, bir şeyler alan içine

Üç öğün tıkınan günde

Yeter artık alacağım kadarını aldım yıkımlardan 

Böyle sürüp gidemez bu, anlaşıldı mı, sürüp gidemez bu böyle 

Bir kök ya da bir gömüt gibi yaşamak - ne bu be-

Yeraltında tek başına, cesetler arasında 

Katılaşmış soğuktan, bunaltıdan geberip gitmek

İşte bundandır pazartesiler petrol gibi tutuşur 

Ya da tıslayıp patlayan bir oto lastiği gibi 

Beni görünce böyle cezaevi kaçkını bir yüzle 

Kanı tepesine çıkmış, dönerken günden geceye

Bir şeyler dürtüp iteler beni karanlık kıyılara,

soğuk evlere Hastanelere, pencerelerinden kemikler atılan 

Sirke kokusundan geçilmeyen kundura

mağazalarına İrinli yaralar gibi açılan iğrenç sokaklara

Birtakım evler vardır ki tiksinmeden geçilmez 

Kükürt sarısı kuşlarla leş gibi işkembeler asılı durur kapılarında 

Kahve fincanlarında unutulmuş takma dişler

Sonra aynalar vardır bu iğrençliği görüp geçen yerin dibine

Ve ağular. şemsiyeler, kesik göbekler, her yerde

Utanmadan dolaşırım ortalarda, gözlerim ve pabuçlarımla 

Hırsımdan çatlayarak ve unutulmuşluğumla 

İşyerlerini geçerim, takma ayak satan dükkânları 

İplere çamaşırların asıldığı arka bahçeleri 

Yeleklerin, havluların, donların - yeni yıkanmış -

Kirli gözyaşlarıyla hâlâ damlayan yere.

YALNIZ ADAM

Gene eşcinseller. sevda dolu kızlar,

Yatakta dönelip duran fidan boylu dullar,

Genç gelinler, otuz saattir gebe,

Çakıltaşı sesli mart kedileri, bahçemin gecelerinde gezinen.

Kösnül istiridyelerden bir kolye gibi kıpırdak, Yalnızlığımı çevreliyor:

İçime gizlice yaklaşan düşmanlar,

Gecelikli entrikacılar bunlar,

Parola verir gibi öpüşen, uzun uzun.

Işıklı yaz sürüp gidiyor:

Sevgililer eşdeğer bir hüzün;

Çiftler ayrılıyor: İnce uzun tombulla, neşeli asıkyüzlüsüyle 

Görkemli hindistan cevizlerinin altında, ayın ve okyanusun yanıbaşında, 

Pantolonların ve içeteklerin dinmeyen hışırtısı, 

Sıyrılan ipek çorap sesleri,

Ve bir kadının memesi, göz gibi parıldayan.

Küçük memur, en sonunda,

Haftanın tekdüzeliğinin ve geceleri birlikte yattığı romanların sonunda 

Komşusunu kesinlikle ayartıyor:

Berbat bir filme gidiyorlar

Bütün kahramanların atlar ya da kösnül prensler olduğu,

Ve tüylü ergen bacaklarını sallıyor,

Terli parmaklarında hâlâ tütün kokusu.

Bütün o günbatımı baştançıkarıcıları, evlilerin geceleri,

Çarşaflar gibi üstüme kapanır ve gömer beni,

Öğle yemeklerinden sonraki o saatler, ergen öğrencilerin

Ve kızların ve oğlanların ve papazların kendilerini tatmin ettikleri.

Hayvanların apaçık çiftleştiği.

Arının kan kokusu aldığı.

Sıtma sineğinin vızıldadığı.

Amca çocuklarının birlikte garip oyunlar oynadıkları, 

Doktorun, hastalık hastası bir genç kadının kocasını hınçla izlediği,

Ve öğretmenin, kocalık görevini aldırmazlıkla yerine getirdikten sonra 

Kahvaltıya oturduğu o erken saatler;

Hepsinden öte, su üstünde salınan yüksek ve bakımlı tekneler misali yataklarda 

Yürekten sevişen günahkârlar.

İşte hepsi, sıkıca ve sonsuzca çevreler beni:

Bu kocaman ve soluyan orman İri tomurcukları ve dişli ağızlar gibi,

Kapkara kökleri papuç ve tırnaklara benzer.

(Çevirenler: Hilmi Yavuz - Nuran Yavuz)

ALBERTO ROJAS JIMENEZ UÇAR GELİR

Ürkmüş tüyler arasından, geceler, 

Manolyalar, telgraflar arasından,

Güney ve Batı rüzgârları arasından 

uçar gelirsin

Mezarlıklar ve küller altından, 

Sümüklüböceğin sırtındaki buzun altından, 

En kuytu yeraltı sularından, 

uçar gelirsin

Daha da derinden, deniz gibi kızlarının arasından, 

Kör bitkilerden, balıkbaşı birikintilerinden 

De derinden, daha da derinden, sonra yine bulutların ardından,

uçar gelirsin

Kanın ya da kemiğin ötesinden,

Ekmeğin ve şarabın ötesinden,

Alev alev,

uçar gelirsin

Sirkenin keskinliğinden ve ölümün uzağından, 

Çürümenin ve menekşelerin arasından,

O ilâhi sesinle ve ayakların ıslak uçar gelirsin

Eczanelerin ve komitelerin üzerinden, 

Avukatlar, denizciler, tekerlekler 

Ve yeni çekilmiş dişlerin kızartısı üzerinden, 

uçar gelirsin

Saygın hanımların kayıp taraklarla 

Örgülerini çözdüğü, damlan 

Sular altında kentlerin üzerinden, uçar gelirsin

Mahzenlerde olgunlaşan şarapların yakınından, 

Ellerin ılık, bulanık, sessiz,

Yavaş, ahşap, kırmızı ellerin, 

uçar gelirsin

Yok olan havacılar arasından,

Kanal kıyılarından ve kuytulardan,

Artık gömülü zambakların yanından, 

uçar gelirsin

Acı renkli şişelerin arasından,

Anason ve kazalar yöresinden,

Kederli ve ellerini kaldırarak, uçar gelirsin

Dişçilerin ve kiliselerin,

Sinemaların, tünellerin ve kulakların üzerinden. 

Yeni takım elbisen ve erimiş gözlerinle, 

uçar gelirsin

O duvarsız mezarlığın üzerinden.

Denizcilerin bile irkildiği.

Ölümünün yağmurlan yağarken 

uçar gelirsin

Parmakuçlarının yağmuru yağarken,

Kemiklerinin yağmuru yağarken,

Gülüşün ve iliklerin yağarken, 

uçar gelirsin

Dönüştüğün çakmaktaşın üzerinden,

Zamanın altından, çabucak akarak, kışın altından, 

Yüreğin damla damla yağarken, 

uçar gelirsin

Ah. benim deniz gelinciğim, kandaşım,

Arılarla bezenmiş gitarcım,

Saçma düşen kara gölgelerin... 

Her biri yalan uçar gelirsin

Seni izleyen bütün kuytular yalan.

Bütün o ölü kırlangıçlar yalan 

O karanlık keder halkası: 

uçar gelirsin

Valparaiso’dan kara bir rüzgâr eser.

Kanallarının katranı ve köpüğüyle 

Senin geçtiğin göğü arşınlar, 

uçar gelirsin

Puslar var ve ölü suyun soğuğu,

Ve ıslıklar ve aylar ve sabah 

Rüzgârının kokusu ve balık artıkları, 

uçar gelirsin

Rom da var aramızda, sen, ben ve yasını tutan ruhum 

Ve hiç kimse, hiçbir şey, yalnızca bir merdiven, 

Basamakları kırık ve tek bir şemsiye: 

uçar gelirsin

Ve deniz her zaman orada. Geceye inerim, seni duyarım,

Uçar gelirsin, suyun ardından, yalnız,

İçimde yaşayan denizin altından, karanlık: 

uçar gelirsin

Kanat seslerini dinlerim ve senin yükselişini, 

Bütün yok olmuşların akıntısı üzerime gelirken, 

Ve kör kuğuların şaşkın uçuşları: 

uçar gelirsin

Uçar gelirsin, yalnız, yalnızlığınla yalnız.

Ölülerle yalnız, sonsuzlukla yalnız,

Gölgesiz, adsız uçar gelirsin,

Şekerlemesiz, ağızsız, gül demetsiz, 

uçar gelirsin

(Çevirenler. Hilmi Yavuz - Nuran Yavuz)

"ESPAÑA EN EL CORAZON"dan

ALMERIA

Bir tabak baş papaza, zehir zıkkım bir labak 

Bir tabak: kül, demir ve gözyaşlarından 

Yıkık duvarlarla acı yakınmalarla dolu ağzına kadar

Bir tabak baş papaza, bir tabak kan Almeria’dan

Bir tabak bankere, güneyli çocukların al yanakları

Ve barut dolu bir tabak

Azgın sular, yıkıntılar ve korkuyla birlikte

Kırık dingiller, kesik başlarla dolu

Kara bir tabak, kara kanlı bir tabak Almeria’dan

Her sabah şu sizin baş belâsı yaşamınızda 

Dumanı üstünde konur masanıza sıcak sıcak 

İtersiniz de bir kenara çıtkırıldım ellerinizle 

Görmemek için onu, midenize oturmasın diye bir daha

İtersiniz de tabağı üzümle ekmeğin yanıbaşına 

Suskun kanla dolu bir tabak 

Ne yapsanız boşuna, her sabah orda olacak 

Her sabah

Bir tabak hepinize, zengin baylara bir tabak 

Elçilere, bakanlara, zorbalara bir tabak 

Akşam çaylarında kibar bayanlara 

Rahatça yerleşmişlere koltuğa

Bir tabak, kirli kanlı bir tabak 

Her sabah, her hafta, her zaman 

Önünüzde duracak Bir tabak kan 

Almeria’dan

JARAMA[6] SAVAŞI

Zeytin ağaçlarıyla toprağın 

Ve ölmüş İspanyolların 

Arasında savaştın sen Jarama 

Bir hançerdin karsısında zorbaların

Madrit’ten adamlar geldiler 

Barut tozuyla yaldızlı yürekleri 

Geldiler, direncin ve küllerin 

Ekmeği gibi

Jarama sen demirle dumanın 

Arasında kırık kristal 

Savaşı kazananlar için sen,  Jarama 

Dizi dizi madalyalar

Ne yangınlar mağarası 

Ne de büyük savaşlar 

Ne bulanık karanlığın top ateşleri 

Kuşatamadı sularını, şimdiye kadar

Kana susamışlar içtiler ırmağının 

Suyundan başlarını göğe kaldırarak 

İspanya’nın suyu ve zeytin bahçeleriydi 

Yüreklerini kuşatan unutmak

Boğuk sisleri uykusuzluğun 

Seni bir an bastırsa

Hainlerin kanı bir gülüş kesilir ışığında 

Benzer acı gölde balıklara

Halkının ana südü gibi ak unlarına 

Maden ve kemik karıştı 

Buğday gibi kutsal ve yüce 

Topraktı savundukları

Jarama, ülkenden söz açarken 

Kelimeler kalır güçsüz 

Ellerim soğudu, Jarama, soğudu 

Çocuklar gibi üşürüz

Yaslı göğün durur eski yerinde 

Kaya gibi rahatsın, suyun yıldızlı akar 

Halkının yiğit gözü dikilmiş de kıyına 

Nöbet bekler kıyamete kadar.

ULUSLARARASI TUGAY’IN[7] MADRİT'E GİRİŞİ

Soğuk aylardan birinin sabahında 

Bungun bir ayın sabahında çamur ve dumanla kirlenmiş

Dizlerinden aşağısı olmayan bir ayın

Kuşatma ve umutsuzlukla dolu hüzünlü günlerin

Evimin ıslak camları boyunca Afrika çakallarının

Sesleri duyulurdu

Silâhlan ve kanlı dişleriyle uluyan

O zaman

Umut diye yalnız barutu düşlediğimiz 

Açgözlü devlerle, kudurmuşlarla dolu olduğunu düşününce evrenin

O zaman

Soğuk sislerini yararak Madrit’in Şafağın sislerinde

Şu gözlerimle gördüm, şu yüreğimle

Yiğit erlerin geldiğini gördüm

İnce, sert, yiğit, ateşli ve taştan birliklerin

Yaslı bir andı o zaman

Korkunç bir şeydi, korkunç

Korkunçtu, canlı bir kömür doğurması gibi

Bir yokluğu doğurması kadının

Ve Ispanyol ölüleri vardır

Daha acı ve daha keskindir öteki ölülerden

Tarlaların üzerinden uçarlar, buğdayla onurlanıncaya kadar 

Sokaklarda kırık kanları adamların 

Yıkık evlerin yüreğinden taşan sulara karışır 

Paramparça olmuş çocuk kemikleri 

Anaların yasındaki yürekkıran sessizlik 

Bir daha açılmamacasına kapanmış gözleri, eli kolu bağlı suçsuzların 

Hüzün ve yitiş gibiydiler, tükürülmüş bir bahçe gibi

Ölmüş inançlar ve çiçeklerdi bir daha dirilmeyecek olan

Arkadaşlar

Sonra

Sizleri gördüm

Şimdi bile gururla balkıyor gözbebeklerim 

Kastil’in soylu alnına yaraşan sisli bir sabah boyunca

Sessiz, vakur ve ciddî 

Gündoğumunda bir çan gibiydiniz 

Ağırbaşlı ve mavi gözlerinizle uzaklardan geliyordunuz

Yurdunuzdan, yitik ülkelerinizden, düşlerinizden 

Yanık bir sevimlilik ve silâhlarla geldiniz 

İspanya’mn bu kentini savunmak için 

Bu kentte tutuklanmış özgürlük 

Düşüp hayvanlara yem olabilir

Kardeşler bundan böyle

Saflığınız, gücünüz ve soylu hikâyenizi

Çocuklar bilsin, kadınlar bilsin, yaşlı adamlar bilsin

Umutsuz kalmış herkese ulaşsın hikâyeniz 

Kükürt dumanlarıyla kaplı maden ocaklarında 

Çıksın hayvanca merdiveninden köleliğin

Yazsın adınızı ve acı savaşınızı

Yıldızlar, buğday başları Kastil’in ve evrenin

Yazsın kırmızı bir karaağaç gibi güçlü ve topraktan zaferinizi

Sizin özverinizle doğdu

Yitik inançlar yeniden

Hiç olmuş yürek, yeryüzünde güvenlik

Sizin gücünüz, bereketiniz, soyluluğunuz

Ve sizin gücünüz, bereketiniz, soyluluğunuz

Ve sizin ölülerinizden ve sanki

Kandan yapılmış kayalarla kuşatılmış ve vâdiden

Umudun ve çeliğin güvercinlerinden

Akar korkunç, ulu bir nehir

FEDERICO GARCIA LORCA İÇİN ODE

Korkudan ağlasaydım ıssız bir evde tek başıma 

Gözlerimi söküp aç hayvanlar gibi kemirseydim 

Seninçin yapardım onu, portakal ağaçlarının yasını duyuran

Yiğit türküsü için şiirinin

Seninçin yaralı melekler tüylerle kuşanıyorlar 

Okullar ve deniz kıyısı kentleri büyüyor senin için 

Seninçin yaralı melekler tüylerle kuşanıyorlar 

Gelinlik balıkların pul pul giysileri senin çin

Uçuyor deniz kestaneleri göklere doğru

Seninçin dikimevleri kara zarlarıyla

Kaşık ve kanla dolduruyorlar

Yitik kurdelaları yutup öpüşlerle intihar ediyorlar

Ve beyazlar giyiniyorlar

Şeftali sarısına bürünüp uçtuğun zaman 

Güldüğün zaman fırtınalı pirinç tarlalarının gülüşüyle

Türkü söylemek için dişleri, şahdamarlan 

Boğazı ve parmakları yerinden oynatırsın 

Ah o güzelliğin için ölebilirim 

Ölebilirim kırmızı göllerin kıyısında 

Ki orada güz ortasında sen yaşamıştın 

Yere yıkılmış bir kısrakla 

Kan lekeli bir tanrıyla

Mezarlıklarda ölebilirim

Ki onlar akarlar külden nehirler gibi

Sular ve gömütlerle

Geceleri suya batmış çanlar arasında

Nehirler kışlalar gibi doludur

Hasla askerlerle ölüme doğru akan nehirler

Mermer sayılar, çürük taçlar ve cenaze yağlarıyla

Ölebilirim seni görmek için

Geceleri sellere kapılmış haçları seyreden —

Ayakta ve ağlayan seni

Nehrin kıyısında ağlıyorsun 

Bırakılmış ve yaralısın 

Ağlamayı ağlarsın gözlerin dopdolu 

Yaşlarla, yaşlarla, yaşlarla

Geceleri bırakılmış ve yalnız 

Kara bir huniyle

Gölge, duman ve unutulmuştuk yığarsam 

Trenlere ve gemilere 

Kemirilmiş küller yığarsam 

Seni sütüyle emziren ağaçlar için yapardım 

Topladığın altın suların kuş yuvaları için 

Kemiklerine dolanmış şarap için yapardım 

O şarap ki sana gecelerin gizemini söyler

Islak soğan kokan kentler 

Seni bekler

Usulca türkü söyleyip geçmen için 

Saçlarına yuva kurar yeşil kırlangıçlar 

Spermaların sessiz gemileri seni izler 

Sümüklüböcekler, haftalar 

Bükülmüş yelken direkleri, vişneler 

Solgun yüzün onbeş gözüyle birden görününce 

Ağzın kana bulanınca

Resmî daireleri islerle doldurursam 

Ağlayarak kınp parçalarsam saatleri 

Sadece seni görmek için yapardım 

Evine yazın gelişini çürümüş dudaklarla 

Ölümcül giysilerle gelişini birçoklarının 

Yaslı görkem gölgelerinin gelişini

Ölü sapanlann ve gelinciklerin 

Gömüt kazıcılarının ve atlıların 

Gezegenlerin ve kanlı haritaların 

Küllerle kaplı dalgıçların 

Uzun bıçaklarla delik deşik 

Bakireleri sürükleyen maskelileri 

Kökler gelir, damarlar, hastaneler 

Kuyular ve kanncalar 

Örümcekler arasında ölmüş 

Bir subayı taşıyan yatakta geceler gelir 

İğrenmenin gülleri gelir ve iğneler 

Sarışın bir gemi

Rüzgârlı bir gün gelir çocuklarla Ben gelirim sonra Norah ve Oliviero 

Vicente Alexandre ve Delia gelir 

Maruca, Malva Marina, Maria Luisa ve Larco 

La Rubia, Raphaël Ugarte 

Cotapos gelir, Rafaël Alberti 

Carlos, Bebe, Manolo Altolaguirre 

Molinari

Rozales gelir, Concha Mendez 

Ve adını unuttuğum ötekiler

Bırak da seni süsleyeyim bir taçla

Sen, sağlığın ve gelinciklerin çocukluğu

Sen saf gençlik, özgür kara bir ışık gibi saf

Söz aramızda Federico

Şimdi kimseler kalmadı kayalar arasında

Bırak da basit olsun sözlerimiz

Sen ve ben gibi basit

Şiir neye yarar çiyler için yazılmazsa

Bu gece için yazılmazsa neye yarar

Ya da korkunç acılarla kıvrandığımız günler için

Bu günbatımı için yazılmazsa

Şurda hızla atan yüreğiyle

Kendini ölüme hazırlayan

Şu yaşlı adamın durduğu

Yıkık köşebaşı için yazılmazsa neye yarar?

Ama geceler var, Federico 

Geceler yıldızlarla doludur 

Bir nehrin üstündedir yıldızlar 

Yoksul halkın üstüste yattığı 

Evler gibidir tıpkı 

Camlarında kurdelalar sallanan

Birileri öldü belki 

Kimi işini yitirdi dairelerde 

Hastanelerde, asansörlerde 

Maden ocaklarında İnsanoğlu acı çeker de

Her yerde bir amaç gizli, ağlamalar her yerde

Yıldızlar sonu olmayan bir nehirde 

Camlarda ağlamalar vardır 

Gözyaşları kapı eşiklerini eskitir 

Odalar sırılsıklam olur gözyaşlarından 

Dalgalar gibi gelir vurur kilimlere

Federico

Dünyayı gördün sen, sokakları gördün 

Acı sirkeden tattın

Ayrılıkları gördün tren istasyonlarında 

Trenler ki dumandan tekerlekleriyle 

Yol alır

Sadece taşların, rayların ve ayrılıkların 

Olduğu yere

Her yerde sorular soruluyor 

Her yerde

Bir kör adam var üstü başı kanla kaplı 

Bir başkası var ki gazapla bilenmiş 

Yüreksizin biri var 

Ezilmiş yoksulun biri var 

Çivilerle kaplı bir ağaç var 

Haydutlar var sırtında övgüler taşıyan

Yaşam bu, Federico

Hepsi bu kadar

Erkeğin erkekçe sunacağı

Hüznün arkadaşlığından başka ne var?

Şimdiye dek çok şey öğrendin

Başkaları da sırası gelince öğrenecekler

Yani öğrenmek isteyecek olanlar.

AÇIKLAYALIM

Bana soracaksın: leylaklar nerde?

Nerde gelinciklerle örtülü metafizik?

Nerde suskular ve kuşlarla dolu kelimeleri 

Damıtan yağmur?

Anlatayım başıma gelenleri:

Madrit’in bir mahallesinde yaşıyordum 

Çanlarla, ağaçlarla, saatlerle 

Uzaklara bakınca ordan 

Kocaman, deri bir okyanus gibi 

Kastil’in kuru yüzü görünürdü

Evimin adı "Çiçekler Evi"ydi 

Itırlar biterdi her yanında, güzel bir evdi 

Çocuklar, köpeklerle

Raoul, hatırlıyor musun?

Raphael, ya sen?

Hatırlıyor musun, Federico?

Sen şimdi toprağın altında yatan 

Hatırlıyor musun evimin balkonlarını, orda 

Haziran güneşi ağzına çiçekler yığardı hani?

Kardeş, hey kardeş!

Her şey

Büyük çığlıklardı, malların tuzu,

Çarpa çarpa büyüyen ekmek yığınları, 

Arguelles’teki mahallemin çarşıları,

Solgun bir mürekkep hokkası gibi duran heykeliyle

Yağ akardı kaşıklardan 

Büyük çalkantısı ayakların ve ellerin 

Sokakları doldururdu Metreler, litreler, yaşamın 

Derin anlamı

Balıklar sıra sıra istif edilmiş

Soğuk güneşle damların birlikte dokuduğu kumaşla

Yorgun kuleler

Zarif ve çıldırtıcı fildişisi patateslerin 

Denize doğru yuvarlandıkça büyüyen domates dalgaları.

Ve bir sabah her şeyi ateş aldı 

Ve bir sabah kızıl korlar Topraktan çıktılar 

Yutup yok ederek önüne gelenleri

Ve o günden başlar ateş 

Ve o günden beri barut 

Ve o günden beri kan.

Haydutlar geldiler uçaklarıyla, mağriplileriyle 

Haydutlar yüzükler ve düşesleriyle 

Kara papazlarıyla geldiler onları kutsayan 

Göğün yücelerinden geldiler çocukları öldürmek için

Çocuk kanlan boydan boya

Çocuk kanlarıyla akan kentin sokaklarından

Çakalların iğrendiği çakallar 

Kuru dikenlerin ısırırken tüküreceği taşlar 

Engereklerin lânetlediği engerekler 

Önünüzde Ispanya’nın kanının 

Gururdan ve bıçaktan dalgalarıyla 

Sizleri boğmak için yükseldiğini gördüm.

Siz bunları yapanlar, hayınlar

Gelin de ölü evimi görün

Yaralı İspanya’yı görün

Ama ölü evlerin herbirinden ateşli bir metal fışkırıyor

Çiçek yerine

Ama İspanya’nın her yarasından 

İspanya fışkırıyor

Ama her ölü çocuktan bir tüfek fışkırıyor gözleri olan

Ama her suçtan bir mermi fışkırıyor 

Bir gün yüreğinizin tam ortasındaki 

Yerini alacak olan

Bir de bana şiirlerin

Neden söz açmaz diye soruyorsunuz

Düşlerden, yapraklardan

Doğduğun ülkenin koca yanardağlanndan?

Gelin görün sokaklar kan 

Gelin görün 

Sokaklar kan 

Gelin görün kanı 

Sokaklar boyunca akan

"CANTO GENERAL"den

BUĞDAYIN TÜRKÜSÜ

Halkım ben, parmakla sayılmayan 

Sesimde pırıl pırıl bir güç var 

Karanlıkta boy almaya 

Sessizliği aşmaya yarayan

Ölü, yiğil, gölge ve buz, ne varsa 

Tohuma dururlar yeniden 

Ve halk, toprağa gömülü Tohuma durur bir yerde 

Buğday nasıl filizini sürer de 

Çıkarsa toprağın üstüne 

Güzelim kırmızı elleriyle 

Sessizliği burgu gibi deler de

Biz halkız, yeniden doğarız ölümlerde.

BİO BİO

Ama niçin benimle konuşmuyorsun artık 

Bio Bio?

Ben söylüyorum şimdi 

Senin diyeceklerini 

Oysa ben konuşmayı 

Senden öğrendim 

Yağmur ve yapraklarla karışık 

Gece türkülerini 

Senden öğrendim, Bio Bio

Kimse bakmazdı bana çocukken 

Günün doğuşunu senden öğrendim 

Zorla toprağa gömülmüş gücün 

Durgun çanlar gibi sessizliğini 

Senden öğrendim, Bio Bio

Senden öğrendim evreni 

Oysa sakız yapraklan 

Kırık oklar,

Kırık, hüzünlü oklar 

Bin yılda öğrettiler onu bana

Ama seni gördüm, Bio Bio

Kendini usulca denize bırakışını gördüm

Paramparça ağzını, göğüslerini

Kanlı bir öykü anlatarak

Büyük ve çiçekli

Gördüm seni, Bio Bio.

ODAS ELEMENTALES’den

BAHÇIVAN KIZ

Evet, ellerinin tomurcuklanan karanfil 

Ve gümüşsü leylâk 

Olduğunu biliyordum:

Küreğinle 

Ve fide toprağıyla 

Nasıl çalıştığını;

Ama

Daha derine, daha dibine İndiğini,

Taşları ayıklayıp köklere vardığını 

Gördüğüm zaman;

Bildim ki,

Küçük bahçıvan 

Senin yürek atışların da 

Ellerin kadar 

Topraktan;

Ve sen orada

Tâ başından beri senin olmuş bir şeyi 

Biçimlemektesin;

Tohumların 

Dönerek dolandığı Islaklıkların 

Kapıağızlarına 

Dokunarak.

Evet, birbiri

Ardınca

Bitkiler

Yeni dikilmiş

Ve yüzünde özsuyundan

Bir öpücüğün kiriyle

Çiçeklenen

Gidip geldiler.

Sen gittin

Ve çimen leylâklarının sapı 

Ellerinin altında 

Yalnız ve ince boynunu Kaldırdı, yasemin 

Senin şakakların için 

Koku ve çiğle yıldızlanmış 

Bir bulut hazırladı.

Sen

Baştan aşağı çiçeklendin, 

Toprağın daha da derinine, Işığı

Bir gökgürültüsü gibi 

Yaprağa ve güce

Yeşillenerek,

Tohumlarını ektin.

Sevgilim,

Sevgili kırmızı bahçıvanım,

Elin toprağa değdi 

Ve birden

Işıklandı çiçeklenme.

Gene de sevgili,

Islak

Parmakların ve 

Toprak yüreğin Bize

Doğurganlık ve sevda sözleri getiriyor;

Şarkımın gücüne sesleniyor

Ben uyurken

Yüreğime dokunarak

Düşümdeki

Ağaçları çiçekleniyor;

Uyanıyorum, gözlerim apaçık

Ve sen

Derime

Şarkımın kararan yıldızlarını 

Dikiyorsun.

İşte böyle bahçıvanım

Sevdalarımız

Topraktan;

Senin ağzın bir ışık bitkisi, taç yaprağı 

Ve şarkım derin köklerde dolanır.

YAŞLI OZAN

Bana elini uzattı:

Yapraksız

Ve meyvesiz

Dallarının

Çatalını

Eğen

Yaşlı bir ağaç gibi. Yazarken,

Bir kaderin 

Atkısını ve çözgüsünü 

Geri dokuyan 

Eli,

Şimdi

Günlerin, ayların, yılların 

İpince çizgileriyle 

Oyulmuş.

Zaman,

Kuraklığını

Yazmış

Yüzüne;

Kısır

Ve darmadağınık,

Sanki doğumunun 

Bütün çizgi ve izlerini 

Silmek ister gibi,

Tâki

Hava,

Gördüğünü

Bir anıt gibi dikinceye dek.

Uzun çizgiler, derinliği belirleyen, 

Yüzünün yıllarının özet bölümleri, 

Sorgulu simgeler,

Gizemli masallar,

Yıldızcıklar

Ruhun

Eski bir adasında 

Sirenlerin unuttuğu her şey,

Ya da gökten ve yıldızlardan düşmüş, 

Yüzünde kayıtlıydı.

Yaşlı ve ozan,

Kalemi İnatçı sayfaya,

Yaşamın akıp giden ırmağına,

Ya da

Dizelerini bekleyen 

O bilinmeyen tanrıya 

Takılıp kalmadı.

Şimdi,

Bütün gizem

Katı kehanetlerinin

Aritmetiğini

Elmacık kemiklerinde

Açıklamada:

Değeri bilinmediklerin

Küçük

Tekdüze

Horgörülmüşlükleri 

Alnının sayfasına 

Derin çizgilerle Kazılmış Ve

Yollar ve sular, 

Gezginci karabatağın 

Gagası kadar aç 

Burnunun kuraklığına 

En mavi el yazmalarını 

Bırakıp gitmişler.

Bir çift

İnatçı çakmaktaşı,

Bir çift

Sulanmış akik:

Hepsi o kadar.

Gözleri birlikte savaşmış; 

Yalnızca orada 

Külün altındaki közü, 

Ozanın 

Elindeki gülü 

Teslim edebildim.

Şimdi,

Giysileri

Kendinden fazla. 

Üstündekilerin 

Boşluğunda yaşıyor 

Bir evde yaşar gibi.

Bedeninin 

Bütün kemikleri 

Derisine yaklaşıp iyice 

Dikleştiriyor onu:

Bir kemik adam,

Kemikten bir simge, 

Kemikleşen bir ağaç, sonunda 

Bir ozan:

Zamanın söndürülmez 

Yağışında,

Yağmurun 

El yazısıyla 

Söndürülmüş.

Onu orada bıraktım;

Ölüme hünerli,

Ölüme yürüyen,

Kendisi gibi 

Kemiğe soyunmuş 

Bir varlığı beklercesine,

Bir günbatımı bahçesinde,

Yanyana

Bir yatak odası dağınıklığına,

Uykuya doğru yürüdüler.

Birlikte uyuyacağız kim olursak olalım:

Elinde kuruyan bir gül Tutan adam, toprağa 

dönüyor.

(Çevirenler: Hilmi Yavuz - Nuran Yavuz)

ESTRAVAGARIO ve Öteki kitaplarından

BÖYLEDİR ONLAR

Adam iyiydi, kuşkusuz 

Bir yaba, bir sabanı var 

Düş görmezdi uyurken 

Ona bile fırsat yok 

Vakit dar

Çok yoksuldu, yoksuldu 

Cirmi bir at kadar

Kaf dağında şimdi oğlunun burnu 

Ardında otomobiller, arabalar

Bir bakan ağzıyla konuşur 

Dolaşır burnu havada 

Köylü babasını unuttu 

Buldu kendine yeni atalar 

Hacimli bir gazete gibi düşünür 

Varsa yoksa gelsin paralar 

Yatarken bile önemli adam

Oğlanın oğulları çok 

Evlendiler, epey oldu 

Boş oturup hazır yerler 

Gülüşleri tomar tomar

Ya oğulların oğulları

Onlar nasıl bulacaklar dünyayı

İyi mi olacaklar, haylaz mı

Sinekle mi ölçülecek değerleri, buğdayla mı?

Sen bu soruları yanıtlayamazsın

Sorular ölmezler, sorular

ATLAR

Pencereden atları gördüm.

Berlin’deydim, kıştı. Işık 

Işıksızdı, gökyüzü yoktu gökyüzünde.

Havanın aklığı ıslak bir ekmek gibi.

Ve penceremden boş bir sirk 

Kışın dişleriyle kemirilmiş.

Ansızın bir adamın yedeğinde 

On at göründü sislerin içinden 

Çıkarken titremediler, ateş gibi,

O saate kadar bomboş olan

Evreni doldurdular gözlerimde. 

Görkemli, yangınlı

Uzun bacaklı on tanrı gibiydiler,

Yeleleri tuzun düşlerini andırıyordu.

Portakaldan ve evrenlerdendi sağrıları.

Baldı derileri, amber, yangın.

Boyunları gururun taşlarından 

Oyulmuş kulelerdi,

Ve kızgın gözlerine güçlü bir dirim 

Eğilmişti bir tutuklu gibi.

Ve orada, sessizlikte, ortasında 

Günün, kirli ve dağınık kışın 

Haşarı atlar kan,

Uyum ve yaşamın kışkırtıcı gömüleriydiler.

Baktım, baktım ve yeniden yaşadım: 

Kaynağın, altın dansın, gökyüzünün, 

Güzellikte yaşayan ateşin 

Orada olduğunu bilmeden.

O kapanık Berlin kışını unuttum.

Ama atların ışığını unutmam.

UNUTMAK YOK

Neredeydin diye sorma 

derim ki ‘işte öyle’.

Topraktan söz etmeliyim kendini yok eden.

Ben yalnızca kuşların yitirdiği şeyleri bilirim 

geride kalan denizi, kızkardeşimin ağlayışını.

Neden bu kadar çok bölge var? 

Neden bir gün başka bir günle birleşir? 

Karanlık gece birikir ağızda, neden? 

Neden ölüler vardır? 

Nereden geldiğimi sorarsan 

kırık nesnelerle konuşmam gerekecek, 

acı kapkacakla, 

kocaman hayvanlarla çürüyüp kokuşmuş 

ve çorak yüreğimle.

Aklıma gelenler anılar değildi, 

unutulmuşlukta uyuyan sarı güvercin de değil, 

yaşlı yüzlerdi

boğaza sarılmış parmaklardı 

yapraklardan düşen damlalardı bir de:

Günün karanlığı geçti gitti, 

yaslı kanımızla beslenen.

İşte menekşeler, kırlangıçlar,

İşte bizi duygulandıran her şey,

İşte tatlı kartpostallar

zamanla sevimliliğin elele dolaştığı

Ama bu dişlerin ötesine geçmeyelim artık 

Sessizliğin kabuğuna geçmesin dişlerimiz 

Bilmiyorum çünkü nasıl yanıtlayacağımı:

Niçin bu kadar ölü var?

Niçin bu kadar çok deniz setleri 

kırmızı güneşin yol yol çatlattığı?

Niçin gemi bordalarına vuran başlar?

Ve niçin bu kadar çoktur 

öpüşleri gizleyen avuçlar? 

Ve niçin bu kadar 

unutmak istediğim 

çok şey var?

V.[8]

Ölü bir arkadaşın yasını tutuyorum,

Benim gibi iyi bir marangozdu o da.

Birlikte sokaklarda ve düzlüklerde gezdik,

Ve savaşlarda, kayalıklarda, hüzünlerde.

Nasıl da görürdü her şeyi 

Benim için: Bir torba ışıltılı kemik...

Gülüşü, ekmeğimdi benim;

Sonra görmez oldu bizi ve o kendine bir çukur kazdı toprakta

Onu o çukura sürdüler.

O günden bu yana onu daha yaşarken avlayanlardır

Süsleyen, çomaklayan,

Kurdelelerle bezeyip rahat vermeyen,

Çalılarla donatıp, zavallı uyuyan arkadaşımı 

Üzerime salanlar, beni öldürmek için.

Kimin durumu daha iyi, söyle bana, sevgili ölü: 

Senin mi, yoksa benim adımı taşıyan kardeşinin mi?

Bunlar konuşulmalı: Dinleyecek birini arıyorum,

Ama bu yıkılmışlığı ve acılar şölenini anlayan yok görünürde.

Bir yücelik yitirildi.

Bir daha gülmeyecek;

O şafaklarda öldü, beni dinleyen yok;

Bundan bir yere varılmaz, hepsi boşuna.

Çünkü o kendi ölüm kentinde şimdi.

Acısı tamamlanmış,

Bense bir başka işte,

Marangozlar olarak, zavallı marangozlar:

Birbirimize onur sözüyle yazılmış.

Birimiz ölüme birimiz yaşama yazılmış.

(Çeviren: Hilmi Yavuz - Nuran Yavuz)

LA DESDICHADA

Kapıda beklerken bıraktım onu? 

Gittim, dönmedim bir daha.

O, dönmeyeceğimi bilmedi

Bir köpek geçti, bir rahibe,

Bir hafta geçti, bir yıl.

Yağmur ayak izlerimi sildi 

Otlar büyüdü sokakta,

Ve birbiri ardınca yıllar, 

Taşlar gibi, usulca düşen 

Başına düştü onun da.

Sonra savaş geldi

Kanlı bir yanardağ gibi geldi.

Öldüler evler, çocuklar

O kadın ölmedi.

Bütün otlaklar tutuştu. 

Binlerce yıldır düşünen 

Sarı, sevimli tanrılar 

Her biri paramparça 

Çıktılar tapınaktan 

Düş kurmaz artık onlar

Aydınlık evler, veranda 

Hamakta uyuduğum 

Pembe otlar, yapraklar 

El biçimi, kocaman 

Şömineler, çalgılar 

Kırılıp yakıldılar.

Kentin olduğu yerde 

Şimdi artık küller var.

Eğri büğrü demirler

Ölü heykellerin korkunç saçları

Ve bir kara leke kan.

Ve kadın bekler, bıkmadan.

DENİZ KIYISINDA YAŞLI KADINLAR

Yaşlı kadınlar gelir ağırbaşlı denize 

Soluk örtüleri omuzlarında 

Kırılmış ince ayakbilekleri

Kumsalda dururlar öylece yapayalnız 

Durgun bakışları hep bir yere dikili 

Ne bulutlar değişir, ne sessizlik, ne elleri

Denizin ayıplan açılır önlerinde 

İner de dağlarından borazanların 

Oynar boğaların tüyleri

Yaşlı analar otururlar eski yerlerinde 

Bakarlar azgın dalgalara kımıldamadan 

Saydamdırlar, denizde gemiler gibi

Nerden gelirler nereye giderler 

Köşelerden çıkarlar, var eder 

Onları yaşamın kendiliğindenliği

Açık deniz onlanndır şimdi

Boşluk: Bir buz kesen ayaz, bir kızgın sıeak

Yalnızlığı arttırır çoban ateşleri

Geçmişin bütünlüğü içinden gelirler 

Kararmış yanıklarından akşamların 

Eskiden leylak kokardı evleri

Suları görürler, ya da görmezler 

Kumlara biçimler çizerler değnekleriyle 

Deniz siler o çizgileri

Yaşlılar kalkıp giderler sonra 

Çelimsiz bir kuşun ayaklarıyla 

Rüzgârdır alıp götüren o sıra 

Denizden kaçan ak köpükleri

TEMBELLER

Hangi akla uydular, hangi akla 

Ne geçti ellerine üstelik 

Ay’a uzay gemileri atmakla?

Bulurlar mı umduklarını sanki 

Güzelim göklerin canına okumakla

Oysa olgun çağında üzümlerin 

Toprağın karnında can bulur şarabın kanı 

Denizlerle sıradağlar arasında

Şili’de şimdi kirazlar oynaşır 

Esmer, gizemli kızlar türkü çığırır 

Bir akarsu yalazlanır gitarlarda

Yaratır buğdayın mucizesini 

Güneş, kapılara bir dokunmakla

İlk yudumu al’dır şarabın 

Tatlıdır alyanak bir çocuk kadar 

İkincisi güçlü yapar adamı 

Gemici türkülerince güçlü yapar 

Üçüncüsü bir kırmızı zümrüttür 

Hem ateş, hem gelincik birarada

Evimin hem toprağı, hem denizi var 

Kocaman kocaman gözleri kadınımın 

İri yaban fındıklarını andıran.

Gece inince, deniz usulca 

Giyinir yeşiller, beyazlar 

Ayışığı köpüklere vurur da 

Deniz yeşili kızlar gibi düş kurar

Evrenin böylesi nerde var?

BİR SÜRÜ AD

Pazartesilerin içine geçmiş salılar 

Haftalar koskoca bir yıla 

Kesip biçemezsiniz zamanı öyle 

Kör ve usanmış makaslarınızla 

Ve bütün günlerin adları 

Silinip sürüklenmiş gecenin sularıyla

Kimse ben Pedro’yum diyemez artık

Ne Roza var bundan böyle ne Maria

Kuma ve toza döndük hepimiz

Birer yağmuruz yağmurun altında

Venezüella’dan söz açtılar bana

Şili’den söz açtılar, Paraguay’dan

Tek kelime anlamadım dediklerinden

Ben evrenin derisini bilirim yalnız

Bilirim adı yoktur onun da

Çiçeklerle birlikteyken duyduğum hazdan

Çok daha fazlasını duydum köklerle yaşarken

Ve bir taşla konuşurken

Çıngırak gibi ses verdi bana

Öylesine uzadı ki ilkbahar

Sürdü bütün kış boyunca

Zaman pabucunu yitirmiş

Bir yıl eşit dört yüzyıla

Uykuya varınca geceleri

Hangi adla çağırırlar beni, ya da

Çağırmazlar hangi adla, bir bilsem?

Kimim ben peki uyandığım zaman

Yatmadan önceki ben değilsem?

Bu demektir ki yeni doğmuşcasına

Ayak bastığımız seyrektir yaşamın topraklarına

Bırakın dolmasın ağızlarımız

Bir sürü belirsiz adlarla

Bir sürü sıkıcı işlemlerle

Bir sürü cafcaflı mektuplarla 

Bir sürü senin ve benim olan’la 

Bir sürü kâğıt imzalamakla

Bir aklım var herşeyi karıştırmak için birbirine 

Birleştirmek için herşeyi, can vermek için onlara 

Katmak için bir şeyi ötekine, çırılçıplak görmek için

Evrenin ışığı okyanus ışığının 

Tekliğine, bütünlüğüne varıncaya kadar 

Cömert bir bütünlüktür o, uçsuz bucaksız 

Korkunç güzel bir kokudur yayılan ortalığa.

GÜZDE UNUTULMUŞ

Saat yedi buçuğuydu güzün 

Ve ben bekliyordum 

Kimi beklediğim önemli değil. 

Günler, saatler, dakkalar 

Bıktılar benle olmaktan 

Çekip gittiler azar azar 

Kaldım ortada, tek başıma

Kala kala kumla kaldım 

Günlerin kumuyla, suyla 

Bir haftanın artıklarıyla kaldım 

Vurulmuş ve hüzünlü

Ne var, dediler bana 

Paris’in yaprakları 

Kimi bekliyorsun?

Kaç kez burun kıvırdılar bana

Önce ışık, çekip giden

Sonra kediler, köpekler, jandarmalar

Kalakaldım tek başıma 

Yalnız bir at gibi

Otların üstünde ne gece, ne gündüz 

Sadece kışın tuzu

Öyle kimsesiz kaldım ki 

Öyle bomboş 

Yapraklar ağladılar bana 

Sonra, tıpkı bir gözyaşı gibi 

Düştüler son yapraklar

Ne önceleri, ne de sonra 

Hiç böyle yalnız kalmamıştım 

Bu kadar

Ve kimi beklerken olmuştu 

Hiç mi hiç hatırlamam.

Saçma ama bu böyle 

Bir çırpıda oldu bunlar 

Apansız bir yalnızlık 

Belirip yolda kaybolan

Ve ansızın kendi gölgesi gibi 

Sonsuz bayrağına doğru koşan.

Çekip gittim, durmadım 

Bu çılgın sokağın kıyısından 

Usul usul, basarak ayak uçlarıma 

Sanki geceden kaçıyor gibiydim 

Ya da karanlık, kükreyen taşlardan

Bu anlattıklarım hiçbir şey değil 

Ama başıma geldi bütün bunlar 

Birini beklerken, bilmediğim 

Bir zamanlar.

BURADA YAŞIYORUZ

Denizin ortasında 

Alacakaranlığa komşu 

Ve bu taşların ötesinde 

Yaşayanlardan biriyim

Gelip gördüm 

Olanı biteni 

Kararımı verdim.

Gün yeni çekip gitmişti 

Daha aydınlık her yan 

Deniz, sayısız elleri olan.

Tuzdan bir aslan gibi 

Boğuşuyordu

Açık yalnızlık türkü söyler orada 

Ve ben yitik ve arı 

Sessizliğe bakarak 

Dedim ki:

"Ey köpüklerin anası 

Sonsuz yalnızlık

Ben sevincimi buraya kuracağım 

Görülmemiş acımı"

O günden beri dalgalar 

Beni aldatmadılar

O günden beri derin bir gökyüzü tadı buldum 

Suda, toprakta.

Ormanla deniz birlikte yanarlar 

O günden beri Yalnız geçen kışlarda

Toprağa sonsuz saygılar 

Gökle okyanusun 

İki dudak gibi birleştiğini 

Bana gösterdi.

Az şey değil bu, değil mi?

Bir yalnızlıkta yaşamak, birini beklemek 

Çoğul sanıp kendini 

Dirilmek tek başına

Her şeyi severim ben

Ve ateşler içinde bütün

Bir tek aşktır eskiyip kaybolmayan

Bu yüzden giderim yaşamdan yaşama

Gitardan gitara koşarım

Yok korkum gölgeden, ışıktan

Ve nerdeyse arı topraktan

Olduğum içindir

Sonsuzluk için kaşıklarım var

Böylece dostlar, kimse kendini aldatamaz 

Evimi bulamaz, kapısız, numarasız 

Orada, aşağıda, karanlık taşlar arasında 

Acı tuzun çırpınışına karşı 

Yaşarız ikimiz, karımla.

Ordayız biz, aşağıda

Yardıma gelin bize, yardıma

Her gün biraz daha toprak olmamız için

Yardıma gelin, yardıma

Her gün biraz daha

Kutsal köpüğe dönelim

Dalganın soluğunda

Biraz daha.

NOKTA

Acılardan daha büyük bir yer yoktur 

Bir tek evren var, o da kanayan bir evren.

İÇİNDEKİLER

Çocukluğum ve Şiirim

Bir başka ‘çorak ülke’nin ozanı

İlk şiirlerinden

Şiir

Esmer gürbüz çocuk

Bu gece en hüzünlü şiirleri yazabilirim

Residencia en la terra’dan

Yalnız ölüm

Barcarolle

Serenad

Gezinti

Yalnız adam

Alberto Rojes Jimenez uçar gelir

Espana en el Corazon’dan

Almeria

Jarama Savaşı

Uluslararası Tugay’ın Madrid’e girişi

Federico García Lorca için Ode

Açıklayalım

Canto General’den

Buğdayın türküsü

Bio Bio

Odas Elementales’den

Bahçıvan kız

Yaşlı ozan

Estravagario ve öteki kitaplarından

Böyledir onlar

Atlar

Unutmak yok

V.

La Desdichada

Deniz kıyısında yaşlı kadınlar

Tem beller

Bir sürü ad

Güzde unutulmuş

Burada yaşıyoruz

Nokta

FOOTNOTES

1

Maki: Şili'de meyvesi yenebilen bodur ağaç.

2

  Coigue veya Coihue: Şili'de gürgen türünden büyük bir ağacı belirten Arokan kökenli sözcük.

3

Bazı botanikçilere göre, dünyanın en güzelleri olarak nitelenen, kırmızı ve  beyaz renkli çok güzel çiçekler veren sarmaşık türü bir bitkiyi belirten Arokan kökenli sözcük.

4

Topeadura: Şili’de bir binicinin, atın göğsü yüksekliğine gerilmiş bir sırık arkasında bulunan rakibini eyerinden düşürmeyi amaçladığı gerçek bir ulusal oyun.

5

Anna Ahmatova: Çağdaş Sovyet kadın ozanı.

6

Jarama: Ispanya’da nehir, iç savaşın kanlı çarpışmalarından biri Jarama nehrinin kıyısında yer almıştır. (Ç.)

7

Uluslararası Tugay (International Brigade): İspanyol iç savaşında cumhuriyetçilere yardım amacıyla kurulmuş birlik; bu birlik çeşitli ülkelerin gönüllülerinden oluşmaktaydı.

8

Bu şiiri Neruda'nın yakın arkadaşı, Perulu ozan Cesar Vallejo'nun (1892-1938) ölümünden söz etmekedir.