Körler Gezegeni

Stephen Kuusisto

ŞENOCAK YAYINLARI - 31

Özgün Adı: Planet Of The Blind Copyright © 1998 Stephen Kuusisto

Türkiye'deki yayın hakkı Şenocak Yayıncılık Pazarlama ve Ticaret A.Ş'ne aittir.

Yayın Yönetmeni Tufan ERBARTŞT1RAN

Düzelti Muhittin BİLGİN

Kapak Tasarımı / Dizgi Gökhan DEMİRGIRAN

Hazırlık ve Baskı İLKAY Matbaacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. Tel: (0232) 3747400 • Fax:(0232) 3747404 www.ilkaymatbaa.com

Baskı Tarihi: Ekim 2009 ISBN: 978-605-5615-02-4

Yayıncı

ŞENOCAK Yayıncılık Pazarlama ve Ticaret A.Ş. Şair Eşref Bulvarı No:22 K:2 D:209 Karaahmetoğlu İş Merkezi Çankaya/İZMİR Tel: (0232) 4461802 / 09 • Fax: (0232) 4464790 info@senocakyayinlari.com www.senocakyayinlari.com

KÖRLER GEZEGENİ

Roman

Stephen KUUSİSTO

Çeviri: Murat BENGİSU

Giriş

BÜYÜK MERKEZ İSTASYONA rehber köpeğim sarı labra-dor Corky ile girdim. Köpek ve adam, ikimiz; saat beşte işten eve dönen binlerce yolcunun itip kakması arasında kararsız duruyoruz. Onların yanında Corky ve ben iki denizaslanı gibi sanki yavaş çekimdeyiz. Kendimizi aniden okyanusta bulmuşuz ve burada, yankesicilerin ve belalıların cirit attığı bu demiryolu terminalinde, farklı bir tempoda hareket ediyoruz. Garip bir şeyler var bizde; köpeğin mükemmel dengesi, adamın dik duruşu, kim bilir, yay çizmiş ay kadar taze bir ruh belki, beklemekte olduğumuz o ay, yeni bir ışık getiren.

İşte bu bizim tren istasyonumuz, Hermes için bir tapınak. Devasa kemer içinden akıp gidiyoruz; trenimizi veya danışma kulübesini nasıl bulacağımız hakkında hiçbir fikrimiz olmadan. Ve şu anda önemli değil. Kaybolmanın hiçbir kargaşası veya endişesi bize ulaşamaz; çünkü hareket etmek kutsaldır, hareketin kendisi Kudüs'ten bir esintidir.

Şu benim körlüğüm, hâlâ esintiye kapılmış gibi görünen renkler ve şekiller görmeme izin veriyor; büyük terminal, dalgalanan katran karanlıkları ve gül kırmızısı elektrik ışıkları içinde muhteşem bir güzellikte. Nerede olduğumuzu bilmiyoruz ve dünya tehlikeli de olsa, güzelliği ile büyüleyici. Leke gibi bir görüşü olan ve kaybolmuş bir adam için bile, burada şu an, sadece ayakta durmak ve yaşayan bir sirk gibi havayı içine çekmek; mutluluk gözyaşları bunlar için.

Bir istasyon görevlisi beni trenime götürmeyi öneriyor. Onun dirseğini hafifçe tutuyorum, Corky yanımızda bizi izliyor ve binanın altındaki tünellere iniyoruz. Bir yabancıya güvenmeye karar verdim.

Körler gezegenine hoş geldiniz.

St. Ovide Kenti

"Çünkü güneş ve ay istenen biçime giren maskelerini sunar; fakat bu uygar alaca karanlıkta herkes kendi yüzünü

takmak zorundadır."

W. H. Auden, "Horae Canonicae"

KÖRLÜK, GÖRENLER tarafından genellikle ya hep ya da hiç bir durum olarak algılanır: İnsan ya görür ya da görmez. Ama çoğu zaman kör bir insan, bir dizi perde deneyimi yaşar: Dünyaya, kire bulanmış ve kırılmış pencere camlarından bakarım. İlerideki şekiller ve renkler Tristan'ın gemisinin yelkenlerini veya havada yüzen bir fil kulağını akla getirir; oysa gerçekte bu, Nisan rüzgârının şişirdiği London Fog yağmurluğu içindeki orta yaşlı bir adamdır. O Homeros'un yer altı dünyasında betimlediği ölü Yunan büyükleri gibidir. Gün ışığı ya da alaca karanlığın helyog-rafik¹ bükülmelerinde, karşılaştığım herkes Kharon'un² nehrini geçmekte. İnsanlar arı kovanları gibi parıldıyor.

1955 yılının mart ayında New Hampshire-Exeter hastanesinde üç ay erken doğdum. Tek yumurta ikiz kardeşim tam olarak bir gün yaşadı. Birlikte 2-3 kilo geliyorduk ve ikizimin ölümü sonrasında ben daha da zayıfladım. Yaşama şansımın çok düşük olduğu düşünülüyordu; kuvöze alındım ve bana oksijen verdiler. Bir hafta içinde ağırlığım dengelendi ve sonra büyümeye başladım.

Ellili ve altmışlı yıllarda erken doğan birçok çocuk görme engelli olmuştur. Bu olgu "erken doğumdan kaynaklanan retinopati (EDR)" olarak bilinir (Hâlâ bulunmakla birlikte artık az görülmektedir.). Retinaların incecik kan damarları hamileliğin son üç ayında oluşur, bu yüzden eğer çocuk erken doğmuşsa, retinalar çoğu zaman gelişimini tamamlayamaz. Ellili yıllarda kuvözlere aşırı oksijen verilirdi ve bu da retinopatiyi daha da kötüleştirir-di; aşırı oksijenli kuvözlerdeki bebekler çoğu zaman kör olurdu. Bana gelince, benim retinalarım yara almıştı.

Helyograf: Astrolojide güneşin fotoğrafını çekmeye yarayan gereç. (Ç.N.)

Kharon: Yunan mitolojisinde ölülerin ruhlarını Styks ırmağından geçirip, yeraltı ülkesine götüren kayıkçı. (Ç.N.)

Nistagmus, EDR'nin bir başka yan etkisidir. Gözlerim denetimsiz biçimde aniden hareket eder ve çoğunlukla kafamın

içinde zıplarmış gibi olur. Bu tür "sıçrayan gözler" odaklanmayı neredeyse olanaksız kılar. Aynı zamanda strabizm ya da şaşılıkla doğmuştum ve daha sonraki bir ameliyatla bunu düzeltmeye çalıştılarsa da operasyon sadece estetik bir girişimdi; gözlerimin üzerinde hiçbir zaman kas denetimi kazanamadım.

Yasal körlüğün tanımı 20/200'dür. Normal bir insanın 60 metrelik bir uzaklıktan gördüğünü, kör insan ancak 6 metreden görebilir. Çocukluğumdaki en iyi görme yeteneğim sol gözümde 20/200'dü. Eğer baskı koyu ve büyükse, o gözümü kâğıda dayayıp belki bir şeyler okuyabilecek kadar kas denetimim vardı. Kırk yaşıma kadar bu işi her keresinde yarım saat olacak şekilde yapabiliyordum. Daha sonra, giderilemeyen kataraktlar bunu olanaksız hale getirdi. En başından beri sağ gözüm okuyamadı; çalıdaki bir sığırcık gibi zıplar, burnumun ucundaki kısa süreli renkleri kaydederdi.

Biraz görüşü olan bir körün algılaması hem büyülü hem de rahatsız edicidir. Önünüzde bir şey yoktur, arkanızda da. Aniden sisten çıkıveren bir adamın şekli önünüzde belirir. Ne kadar güzel ve aynı zamanda ne kadar berbat... Fiziksel dünyanın yinelenen belirişi ve ortadan kayboluşu; bu çılgın ve kutsal bir görme gücüdür.

Kız kardeşim bir zamanlar Almanya'nın güneyinde bir Hindu aşramında bir süre meditasyon yapmış ve bildiğimiz havanın yaşayan taneciklerden oluşan göz kamaştırıcı bir girdaba dönüşmesini görmüş olarak eve dönmüştü. Onun öyküsünü dinlerken, şafak vakti tek başıma yürüdüğümü düşündüm; sabah ışığının buzlu cam gibi olduğunu. Bu tür şeyleri köşedeki dükkâna süt almaya giderken de görebilirim. Dev bir soyut resmin içinde yaşamak gibidir bu. Jackson Pollock'un damlatma tekniği ile yaptığı Mavi Kutuplar akla geliyor; bir gelgit akıntısı, ışıkla dolmuş, kocaman, canlı bir bulut. Buzulsu bir görme bu; bir buz mağarasında sırtüstü uzanıp kobalt mavisi güneşe bakmak gibi.

Güzellik tabii ki duruma bağlıdır. Çok az görüşü olan benim gibi birçok kişi ışıktan korkar ve bu kişiler için gün ışığı acı vericidir. Olabilecek en koyu gözlükleri takmadan dışarıya çıkamam. Bir dükkâna veya restorana girdiğimde tamamen körüm. Gözlerim alıştığında yine de menüyü okuyamam ya da garsonun dikkatini

çekemem. Gözlerim gümüş iplikler, bereketli yeşiller, güller ve dumandan oluşan bana has bir bayırda dans eder.

Böyle vals yapmak kolay değildir. Kör olduğumu bilerek yetiştim; fakat bana bunu inkâr etmeyi öğrettiler, bu yüzden de kuru çimen gibi öne eğik büyüdüm. Gururla ayağa kalkamadım; ama geri de çekilemedim. Annemin anlaşılması zor cesareti ve inkârını yansıttım ve bastonum olmadan her yere baş döndürücü hızlarla yürüdüm. Yine de kendi kör varlığımdan, bu kararmış dolmenden utanmaya devam ettim. Benim çevremde kör ve körlük sözcükleri ender olarak söylenmeliydi. Bunu, örnek oluşturacak performansımla sağlardım. Annem o sözden kaçınır, onu kansere yakın bir düzeye indirirdi.

İlk gözlüğüm bana üç yaşında verilmişti. Onları gizlice bahçeye taşımış ve ravent bitkisinin büyük yaprakları altına gömmüştüm. Bir yıl sonra gözlük, ailem ve ben İskandinavya'ya tatile giderken evi kiralayan aile tarafından keşfedildi. Bu küçücük altın çerçeveli gözlüğün yerin altına nasıl girmiş olduğunu anlayamadılar.

Bir zamanlar, ben dokuz ya da on yaşındayken, benden dört yaş küçük olan kız kardeşim Carol, esinlenmiş olarak okuldan eve döndü. Sınıfta, kör olmuş ve bir rehber köpek yardımıyla hayatı değişmiş genç bir kadın hakkında bir kitap okumuştu. Carol, ailemizin golden retriever köpeği yardımıyla kör taklidi yaptığında ona nasıl kar attığımı hatırlıyor. Onun arkasından koşmuş ve buz ile canını yakmıştım.

Kim kör olmayı seçerdi ki?

* * *

UZAYA FIRLAYARAK ONU ele geçiriyordum. Teleskop gibi bir gözlük takıyordum, ezici baş ağrıları çekiyordum, ama yine de bisiklete binmeyi seçiyordum -güvenlik için adrenalinden başka bir şeyim olmadan.

Görmeden nasıl bisiklete binersiniz? Başınızı esnek bir çiçek gibi tutup ışığa doğru eğersiniz. Şansınız nedir düşünmezsiniz bile -hendeklerin ve kaldırımların katıksız fizikselliğini. İnsan kendini Kutsal Kural'a bırakır ve ileriye doğru pedal çevirir.

Şunu düşünün: Bir karanlık beliriyor. Bu bir ağaç mı yoksa bir gölge mi? Bir gölge mi yoksa bir kamyon mu? Büyük tehlikelerin heyecanı, beynin en büyük harikalarından biridir. Kafataslarımı-zın merkezinde korkunç bir parıltı var, bir ağıt ışığı. Yüzümü soğuk gidonlara eğiyorum ve önümdekinin bir gölge, gün ışığında bir delik olduğuna karar veriyor ve pedala basıp içinden geçiyorum.

Karşımda bir başka gölge ve bir başkası. Sert bir dönemeçten dönüyorum; ama bu kez yüksek çalıların içine dalıyorum. Böcekler saçıma tırmanıyor, terli yüzüme yapışıyorlar. Yoldan kızgın çakılın tıslaması geliyor, bir araba gürültüyle geçip gidiyor. Tanrı'ya şükürler olsun! Yabani havuç yaprakları arasında hayattayım!

Bir arının bileğimde yürümesine izin veriyor, soluğumda gezinmesini hissediyorum. Bisiklet yokuş aşağı gidiyor ve parlak ışığa gözlerimi kısarak bakıyorum, sonra bir köke çarpıyorum. Düşerken arı sokuyor, sonra da çimento. Gözlüğüm fırlıyor. Merak ettiğim tek şey görülüp görülmediğim. Bu oğlanın hiçbir kusuru olmamalı! O sokağa ait\

Şimdi dizlerimin üstünde el yordamıyla gözlüklerimi arıyorum. Bileğim şişmiş. Bir tekerlek hâlâ dönüyor. Yere henüz çarptım ve parmaklarım her yerde. Biri beni görmeden gözlüğümü bulmam gerek. Kimse görüşümün ne denli yitik olduğunu bilmemeli. Kimse aslında bisiklete binmemin ne kadar tehlikeli olduğunu bilmemeli.

Sonra çevremi gölgeler sarıyor. Ne olur bu bulanıklıklar, çocuklar olmasın!

Evet! Gölgeler ağaçmış.

Şimdi gözlüğüme dokunuyor, onu yüzüme doğru kaldırıyorum. Asma kilit gibi ağır.

Bisikleti hızla kaldırıyor ve düzeltiyorum. Ona biniyorum.

Matematiksel bir dünyada o kadar çok etken var ki: Bisiklete bindiğim yıllar istatistiksel bir armağan mıydı? Ben zıt yönde bisiklete binerken yolda başka kim vardı? Son sınıra dayandığım, sıram geldiği gün mü bıraktım?

On yaşımdan otuzuma gelene dek bisiklete bindim. Son on yılımda bu ara sıra oldu, daha kaçamak bir şey, uyuşturucu almak

gibi kafasızca bir iş. Yirmilerimde bunun sakatlayıcı olduğunu biliyordum. Çocukken yalnızca "mış gibi yapma"nın güçlü gereksinimini duyuyordum.

Tabii ki işin başında bu bisikleti bana annem verdi, suçluluğundan kaynaklanan bir armağan. Onu hız armağanından dolayı seviyorum ve ona bu yüzden hâlâ kızgınım. Benimki heyecanların ve mide bulantılarının çocukluğuydu.

* * *

AİLEM 1958'DE SS STOCKHOLM ile İskandinavya'ya yelken açıyor. Yolculuğumuz Helsinki'ye; New Hampshire Üniversitesi'nde devletin bir öğretim üyesi olan babam Fin politikası ortamında soğuk savaşı araştırabilsin diye. Üç yaşındayım ve şimdiden ilk gözlüğümü gömdüm.

Stockholm'de yolculuk yaparken çılgınca koşarak annemden kurtuluyorum. Daha o yaşta dolambaçların dervişiyim. Hiçbir erişkin beni kamarada tutamıyor. "D" güvertesinde denizcilerin kâğıt oyununda maskot oluveriyorum. Alt güvertelerin kırmızı parkeleri ve gemicilerin beyaz üniformaları bir eğlence evinin duvarları gibi dönüyor. Bir lombar ağzından düşmekten nasıl kurtuluyorum? Motor odasının göz kamaştıran makinelerini bir renk fırtınası olarak hatırlıyorum.

Helsinki'de tramvaylarda yolculuk eden duru gözlü, gri, kuş gibi kadınlara yaslanıyorum. Her biri savaş sırasındaki kıtlığa dayanmış ve şimdi dünyanın en karanlık kentinde, doldurulmaları bütün günlerini almış pazar çantalarıyla eve dönüyorlar. Dükkânlarda mal yok ve kuyruklar uzun. Tan ağarırken onların, troleybüsün camlarına neredeyse yırtıcı bir dikkatle bakışlarını hatırlıyorum. Ben küçük bir çocuğum ve onlara yaklaşmak için tırmanıyorum; onların yabancılığı, üstüme silinmeyen bir güçlüğün görüntüsünü kazıyor.

Bir gün babamla apartmanımızın merdivenlerini tırmanırken sert görünüşlü yaşlı bir kadınla karşılaşıyoruz. Kadın, babamla, Finlandiya'da konuşulan İsveççe ile konuşuyor. İnceleme konusunun kendim olduğunun tamamen farkındayım. Bir bastonla beni gösteriyor:

"Cık cık," diyor, "barna kör -kör çocuk."

Sesi merdivenlerde yankdanıyor; "6a/7îa-kör" -doğuştan kör. Pek gördüğüm söylenemezdi; hiç kör olmamayı isterdim. Bu yaşlı cadı, benim ilk gözlüğümü ravent bitkisinin altına gömmüş olduğumu bilmiyor mu? Bu benim için hayat boyu bir bilmece olacak: Ben gören bir oğlan değil miyim? Cesurca görmeye çalışmıyor muyum? Ne yapmam gerekiyor?

Hiçbir yere ait olmadığımı biliyorum; o yüzden transatlantiklerde, sokak arabalarında ve merdiven boşluklarında vakit öldürüyorum. Annemi çıldırtmış olmalıyım. O yıl köşebaşı dondurmacılarından anneme ve babama zorla aldırdığım külahta muzlu dondurmaları yiyerek hayatta kaldım. Onların görkemli kırmızı ve mavi gölgeliklerini görebiliyordum ve anne-babama insanların bakışlarıyla ilham vermesi için çabucak, yüksek seste Fince dondurma ihtiyacımı söylemeyi öğrendim.

Narin, sıska, ölçüsüz biçimde hareketli, annemde, babamda ve hemen herkeste gerçekte olduğundan çok daha iyi gördüğüm düşüncesini uyandıran altıncı hissimi güçlendiriyordum. Bu tür oyunculuk yüksek kapasiteli bir bellek gerektirir; yaşadığım pastel renklerin yarı saydam ağlarında her karış toprak keskin biçimde hatırlanmalıdır. Çiçek açan ve vızıldayan her karmaşanın kalbinde, öğretmensiz yolumda bana rehber olacak bir şey; bir işaret levhası buldum. Yirmi bir yıl sonra Helsinki'ye kendi Fulbright bursumla döndüğümde, kör çocuğun koreograf i sinin dökülen ekmek kırıntılarını izleyerek eski apartmanımızın kapısını buldum.

Bugün bile körler ülkesi ile biraz görme yeteneği olanların ülkesi arasındaki "gümrük binasında" yaşıyorum. Burası geçici bir yer, temelleri kayıyor, verilen kalıcılık sözleri her an şüphe götürüyor. Başka zamanlardakinden daha iyi gördüğüm anlar oluyor; çünkü ışık koşulları buyurgan ve etki dolu. Mimarların kaprislerinin benim görüş deneyimim üstünde korkunç gücü var: Dirsekli tabanları ve aynalı duvarlarıyla -hepsi dolaylı ışık ve güçlü ampullerle aydınlatılmış- postmodern bir alışveriş merkezi, benim hareketliliğimi azaltıyor. Restoran ve barların karanlığı göğsümü daraltıyor. Dengesiz bir biçimde, görmemenin yarattığı ani alarm yankılanmalarını hissederek kenardan kenardan yürüyorum. Görgülü ve seksi insanlar için tasarlanmış bir odada, kendimi cisimleri

yüzüne yakın tutan yaşlı bir insan gibi hayal ettiğim çocukluk paniğini yeniden yaşıyorum. İnsan beklenmedik çaresizlik anlarına kendini nasıl alıştırabilir? Bir köşeyi dönüp doğruca gün ışığına çıkıyorum ve hazırlıksız yakalandığım için büyük miktarda hava solumaya çalışan oğlana dönüşüyorum.

Helsinki'de kış müşterilerinin oluşturduğu kalabalıklar arasında koşturduğum açık balık pazarını hatırlıyorum. Meyve-sebzelerin yeşil ve altın renkleri ve duvarların kan kırmızısı olduğu kasap dükkânlarının buz gibi soğuğu... Bütün bunlar beni hep kendine çekerdi. Yabancıların arasından sıçrayıp kaybolur, annemden kurtulup renkleri soğulmaktan vahşi bir mutluluk duyardım. Pazar yeri, benim için, körlük okyanusu ile görenlerin ülkesi arasındaki gümrük binası olmuştu.

* * *

ABD'YE DÖNDÜĞÜMÜZDE ANNEM normal birinci sınıfa kabul edilmem için yerel yönetimle kavga etmek zorunda kaldı. Ben yasal olarak kör bir çocuğum ve o zamanlar Kennedy dönemi. ABD'de engellilerin vatandaşlık haklarını güvence altına almaları için daha otuz yıl var.

Beni düşündüklerinden, bana diğerlerine karışmamam gerektiği söylendi. Bazen bu istek, sıradan bir oyun sırasında kırılabile-ceğimi düşünen ailelerden geliyordu. "Çocuklar çok sert oynuyor, neden bizim yanımıza gelmiyorsun?"

Annemin arkadaşları güneşi özümserken ve güneş kremlerinin kokusu sigaralarınınkiyle karışırken ben bir bahçe iskemlesinde oturuyorum.

Bayan O'Daly kahvesinden bir yudum almama izin veriyor; ama bunun gelişmeyi engelleyeceği ile ilgili şakalar da yapılıyor.

Annelerden biri, sigara dumanının arkasından "Onlarla oynamak istemezsin, onlar edepsiz." diyor.

"Burada olmak senin için daha iyi!"

Buna gülenler oluyor. Bu doğru: Bahçe iskemlesinin arkasında gizlenmek benim için daha iyi. Ama ağaçların arasından onların çocuklarını, çığlıklarını ve abartılarını işitebiliyorum.

"Onlara neden benimle oynamalarını söylemiyorsunuz?"

Buna, aniden bebeğin altını değiştirme kararı veya "Artık akşam yemeği yiyelim." dışında bir yanıt yok.

Kasabamızda 2. Dünya Savaşı gazileri dışında engelli olduğu belirgin erkekler veya kadınlar yok. Engelli bir çocuk herhangi bir gruba ait değil; insanlar onu görmüyor, o kadar. Annemse benim diğer çocuklar gibi yaşamam gerektiğini düşünüyor, en azından olabildiği kadar. Kör çocukları veya onların nasıl büyütülmeleri gerektiğini anlatan bir kitap yok, aile birlikleri veya destek malzemesi yok, en azından New Hampshire'ın kırsal kesiminde. Bunun yerine varsayımlar var: Körlük çok büyük bir talihsizlik, aslında bir belâ; çünkü sıradan hayat buna uyum sağlayamıyor. Ailem için bu bilmece daha da zorlu çünkü benim görüş kaybım bir tür "yasal körlük"; kısmen gördüğümü fakat gerçekten görmeye yetecek derecede görüşüm olmadığını belirten kafa karıştırıcı bir deyim. Makine kullanacak ya da kitap okuyacak derecede yeterli değil.

Yani ben hem acı hem tatlı bir şekilde körüm: Bir çiçek dürbününden bakan biri gibi görüyorum; dünya ile ilgili izlenimlerim hem güzel hem de büyük ölçüde yararsız.

Ailemin bildiği bir şey körlüğün damgalanmış olduğu. Benim parasal güvencem için endişelenen babam, benim adıma bir hayat sigortası yaptırmaya çalışıyor fakat körlüğün bir engel oluşturduğunu anlıyor. Aynı yıl annem beni bir körler enstitüsü yerine devlet okuluna yazdırmaya çalışıyor; fakat onun bu isteği okul ve resmî daire yetkilileri tarafından olumsuzluk ve dehşetle karşılanıyor.

Böylece sıcak bir ağustos günü bir sosyal yardım uzmanı bizi ziyaret ediyor. Durham'da ormanlık, çıkmaz bir sokağın sonunda oturuyoruz. Çığlık atan mavi alakargaların ve turuncu gün güzeli çiçeklerinin olduğu bir sokak. Evimizin önünde siyah bir binek otomobil duruyor ve sürücünün yardımıyla şişman bir kadın otomobilden çıkıyor. Sonra beyaz bastonunu açıyor ve bizim kapımıza doğru yürüyor. Annem hem körlüğün dehşeti hem de bürokrasiye karşı duymaya başladığı düşmanlık nedeniyle tahrik oluyor. Onun oğlunun kör olduğunu söylemeye nasıl cesaret ederler? Kör bir sosyal yardım uzmanının eşliğinde görülmemeli -bunun izini silmek olanaksız olabilir.

Ben bodruma gönderiliyorum. Orada bir piyano, bir oyuncak

sandığı ve çeşitli eğlencelikler buluyorum. Bodrum bir sürgün gibi gelmiyor; fakat beni bir şeylerin beklediğini biliyorum. Merdivenlerin başında, kulağım kapıda bekliyorum.

Tartışan büyüklerin kısılmış sesleri bir çocuk için korkunç bir-şey. Bodrum kapısının ardından, dünyanın neresinde olmam gerektiğini tartışırlarken onların kasvetli seslerini işitiyorum. Bu tartışma benim için hiç bitmedi: Aradan otuz altı yıldan fazla zaman geçti ve o gün ikisi de kendince haklıydı. Sosyal yardım uzmanı, o günün devlet okulu için çok fazla kör olduğumu söylüyor. Annem ise, körler okulunda aynı sosyal deneyimi edinemeyeceğimi söyleyerek karşı geliyor. "O yerlerde çocuklara sandalyeleri bastonla nasıl belirleyecekleri öğretiliyor." diyor. Kör kadın devlet okulunda Braille ve beyaz baston kullanmayı öğrenemeyeceğim konusunda ısrar ediyor. Annem bunların gerçek eksiklikler olduğunu kabul edemiyor, tam aksine bunları devlet okuluna kaydolmam için kanıt olarak görüyor. Onunki acil, ilkel ve bugün için gereksiz bir seçim; çünkü artık kör çocuklar hem devlet okuluna gidiyor hem de baston, hareket ve Braille dersleri alıyor.

Kör olmama rağmen, annem küçük görüş penceremi vurgulamak için azimli. Belirsiz gören ve "normal" biri olacağım. Ona kalırsa pekâlâ bisiklete bineceğim, kızakla kayacağım ve sıradan bir çocuk ne halt ederse aynen yapacağım. Ona göre beyaz baston düşüncesi sakatların dünyasını gösteriyor.

Ama o bastona ihtiyacım var. Gören dünya ile olanaksız bir yarışa girmek üzereyim: bugün "geçmek", daha doğrusu "geçmeye çalışmak" olarak bilinen bir davranış biçimi.

Bir çocuk, hatta yetişkin bir adam olarak, boynumu kırmadan ileriye fırlama konusunda nasıl bu kadar usta olduğumu açıklamak zor. Beni izleyenler, gördüğümü sanıyordu herhalde. Karanlıktan başka bir şey görmemiş olan kör arkadaşım Peter de aynı şekilde hareket ediyor. Sanırım, dünyaya dalışımız, aynen paraşütle atlayanlarda yaşanan, o açıklanması zor inancı gerektiriyor. Kör ama hızlı insanların sıra dışı bellekleri ve üstün uzaysal yönlenme yetenekleri oluyor. Beş yaşına geldiğimde yerimde duramıyordum. Koştuğumu görmek istediği için annem, beni koşarken görüyordu ve gerçekte görebildiğimden daha fazlasını gördüğümü tahmin ediyordu. Böylece zayıf gören fakat gidilecek yeri hareket, ışık ve sıcaklıkla anlayan bir arı gibi istediğim yere konuyordum.

Dönüp merdivenlerden aşağı indiğimi, bu sırada reçel kavanozlarından ve Sears kataloglarından kaçınmam gerektiğini hatırlıyorum. Antik dikey maun piyanoya doğru gidiyorum. Peşinde olduğum şey, müzik; daha şimdiden tuşlarla kendimden geçiyorum. Anneannemin tavan arasında Victrola'nın kolunu çevirmiş ve Caruso'yu keşfetmiştim; kâğıt bir borudan akan süt ve iyot gibi bir ses. Şimdi kendi evimizde babamın Tchaikovsky plaklarını dinliyor, parmak uçlarımı hoparlörleri kaplayan kumaşın üstünde gezdiriyorum.

Sosyal yardım uzmanı ayrıldığında annem beni bulmaya gelmiyor. Bunun yerine kendi odasına gidip perdeleri kapatıyor ve uyuyor.

Ben saatlerce piyanonun başında kalıyorum.

Akşam yemeğinden sonra dışarı çıkıp, birkaç çocuk benimle oynar umuduyla, boş caddelerde bağırıyorum.

Daha sonra, ormanda tek başımayım, dizlerim ve dirseklerim ıslak, pantolonum yere gömülmüş bir kayaya takılıyor, yere çö-meliyorum, çenemi yosuna bastırıyorum. Gördüğüm şeyler imbikten süzülüp damıtılmış renkler ve şekiller.

"Cennet" der Robert Frost, "anlık görüntülerini yalnızca / Çok yakından bakma şansı olmayanlara verir."

Yüzümü yakı otlarına bastırıyorum.

BEŞ YAŞIMA KADAR birçok hastaneye girip çıktım. Şaşılığımın düzeltilmesi için gözlerimin çevresindeki kaslar kesilip dikildi. Ameliyattan sonra birkaç ay gözlerimde bantlar kalıyor ve işitmeyi bu sırada öğreniyorum. Tüm öğleden sonralarını, dinleyerek geçiriyorum. Uzaktaki duvarda duran tren yolu saatinin ahşap çarklarını işitebiliyorum.

Şaşılık ameliyatı benim daha az şaşı görünmemi sağlasa da gözler bağımsız olarak hareket ediyor ve onların farklı renk derinlikleri bana derinlik algılaması veya denge gibi şeyler sağlamıyor. Daha şimdiden gözlük camlarım aşırı derecede kalın. Gözlüğüm, bana artakalan görüşümden yararlanmama yardımcı oluyor ama hantal, takması acı veriyor ve başka çocukların alay konusu oluyor.

Okulun ilk günü öğretmenimiz Bayan Edinger, kara tahtanın üstüne bir fotoğraf yapıştırıyor; bebek bezleriyle kundaklanmış iki tombul bebek, tepeden sınıfa bakıyor. Fısıldaşırken yakalananların ismi, bebeklerin büklüm büklüm ayaklarının altına yazılacak.

Bayan Edinger, "Bu bebek panosudur" diyor, "ve sırası gelmeden konuşanın adı oraya yazılacak. Sadece bebekler, susması gerekirken konuşur."

Devlet okuluna başladığımda bana yardımcı olacak kimse yok. "Az gören" uzmanları ve özel öğretim standartları olmadığından, uygun yönlendirme ve hareket eğitimlerinden yararlanamıyorum. Benim için Braille dersleri de yok, büyük yazılı kitaplar da. Hava çakmak taşı gibi çakıyor ve aritmetik dersinde hiçbir şey görmüyorum. Parmaklarım her yöne kayıyor. Kalem kutumun kapağını sıkıp sıkıp bırakıyor, sıramın üzerindeki kazıntıları yokluyorum. Sisi azaltma çabasıyla göz kapaklarımı çekiştiriyorum.

Bir soru sormak zorundayım, tahtada kaç köpek var gibi ner-deyse işe yaramaz bir şey. Yanımda oturan Janet'e dönüyorum ve fısıldıyorum: "Orada kaç köpek var?"

Öğretmen "Görüyorum ki Stephen konuşuyor!" diye bağırıyor ve tebeşirin iş üstündeki yankılanması duyuluyor. "Stephen'in adı bebek panosuna konuyor!"

Bir şey söyleyemiyor, şişiyor, kendimi tutuyorum. Etrafımda kahkahalar koparken sıramda dimdik oturuyorum.

Bir yardımcı olmadan dinlemek zorundayım.

Karanlıkta telefon eden bir kişi gibi dinliyorum.

Pelür kâğıt sargıdan kuş kemiklerini çıkaran bir kuş bilimci gibi dinliyorum.

* * *

HER SABAH BAYAN Edinger, bir İncil öyküsü ile güne başlıyor. Çene kemikleri, sapanlar, sepetlerde yüzen bebekler, bir aslan ini ve tuzağa düşmüş bir adam... Şimdi de buhur ve mırra³, altın giysiler ve bir doğum yıldızını anlatıyor.

Her şeyi tekrar yaparak anlıyorum.

Oyun parkında, sabahleyin birikmiş olan sözcük dizilerinin ağında duvara yaslanıyorum. Çevremde sınıf arkadaşlarım, kısaca Almanları Öldürün diye adlandırılabilecek bir oyun oynuyorlar. Kasım çamurunun içinde koşturup çığlıklar atıyorlar. Kimin öldüğü konusunda epey bir tartışma oluyor. Bazen kafamı bir savunma oyuncusu gibi eğip dosdoğru onların arasından koşuyorum.

Sınıfa döndüğümde, elimde kullanabileceğim yazılar ve sayılar olmadan, dersi dinlerken hayali kurbağalar, kelebekler, uzay adamları sayıyorum. Boşlukları doldurmak için kafamda beliri-veren resimlerle dünya çarpılıyor. Kendi sinir ağlarımın içinde yakalanmış, öğretmenin sözlerini dinleyerek bir tür kafeslenmiş ilerleme kaydediyorum.

Bir gün Bayan Edinger kara tahtanın üstüne astronotların bir fotoğrafını koyuyor.

3 Tütsü yapmakta kullanılan bir tür reçine sakızı, mürrüsafi. (Ç.N.)

"Astronotlar Dünya'nın yörüngesinde döner" diyor, "ve siz yalnızca derslerinizde çok başarılıysanız bir astronot olabilirsiniz."

Diğerlerinden önce sınıf içi ödevlerini tamamlayan öğrenciler, bundan sonra "astronot" olacaklar; sınıfın çevresinde dönüp diğerlerinin omuzları üstünden gözetleme izinleri olacak.

John Glenn, güneşin doğuşundan batışına dek uzay aracında ayakta durarak bir saat içinde gezegenimizi dolandı. Sınıfımıza tekerlekli bir sehpada bir televizyon getiriliyor ve ölü biri için bile yeterince bağıran Walter Cronkite'ı dinliyorum.

Şimdi burnumu olanaksız bir sayfaya dayamış, hasarlı retinaların tozunda bir yazıyı okumaya çalışırken bir çocuğun karaltısı beliriyor. O, yörüngede dönüyor. "Hey" diye mırıldanıyor, "biraz daha yaklaş!" ve sıralardan geçerken burnumu kâğıda itiyor.

Sonra kendi başıma oynarken Walter Cronkite'ı taklit ediyorum ve okunmaz kâğıtları karıştırıyorum. Çatı katı benim televizyon stüdyom. Eğik çatının altında oturuyorum ve çatıya düşen yağmurun eşliğinde dinleyicilerime sesleniyorum.

* * *

OKULDA SÖZCÜKLER TEK "gören gözümden" seğirtiyor. Sözcükler aslında bana bir kutudan salıverilmiş böcekler gibi görünüyor. Sınıftakiler yüksek sesle okurken ben gözlerimi iki yana çeviriyor ve onların arasında dalgacıklar oluşturan büyüleyici ışık sarmallarını izliyorum. Bu sıradaki küçük bedenim esrarengiz bir şey, karanlığa ait olup gün ışığına çıkarılmış bir şey.

Ama konuşuyor, sorulan yanıtlıyor ve başkalarını güldürüyorum. Her şeyle ilgileniyorum ve sınıftakilere Tchaikovsky sözünü harf harf okuyabildiğimi söylüyorum.

Astronot kurulunda bulunan Bayan Edinger hayatımdaki ilk azize oluyor. Benim okumama yardımcı olmayı üstleniyor. Okuldan sonra onun sırasında oturuyoruz ve burnum kâğıtlara tıkılmış, sözcüklerin üstünden geçiyoruz. Ve her harf eğrisine gözlerimi kısıp bakarak savaşsam da o her mikroskobik çömlek kırıntısını kenara koymadan önce tozunu alan bir arkeologun sabrına sahip. Onun yanında gözlerimi iyice hareketsiz tutuyor ve sözcüklerin anlamını çözüyorum.

Yıllar sonra annemden Bayan Edinger'in zenci bir kadın olduğunu ve belki de bu yerel New Hampshire okulundaki Afrika-

Amerika kökenli ilk kişi olduğunu öğreniyorum. Basılı harflerin umutsuzluğunda birbirimizi keşfediyoruz. O benim kararlılığımı fark ediyor ve fotoğrafik bir belleğim olduğunu anlıyor. Bu belki de onun, benim okumamı görme arzusunu kamçılıyor. Anlamak için o kadar savaş verdiğim sözcükleri aklımda tutacağımı biliyor.

Sınıftakilere okuma konusunda yetişmem için ders sonrasında saatler harcıyoruz. Kitabı gözümün önünden bir parmak uzakta tutmam ve sıcak, kasılan sinirimi sabit tutmak için çok çaba harcamam gerekiyor. Bundan kaynaklanan bitkinlik, sürücülerin yolda çok uzun süre araç sürmesinden gelen derin yorgunluğa benziyor. Sıradan okuma çabası, benim için, bütün bedeni kapsayan bir deneyim. Ensem, omuzlarım ve sonunda belim acıdan büzülüyor. Yasal olarak kör olanlar, yaşlı olmanın ne olduğunu iyi bilir: Üçüncü sınıftan önce bile harcadığım çabadan dolayı kamburlaşmış ve titriyorum, sürekli gözyaşı dökme eşiğindeyim, yaklaşımlarla görüyorum ve elle tutulur bir tümce için can atıyorum. Sözcükler karıncalar gibi çözülüyor ya da koşuyor. Buna rağmen kafamda ışıklı bir oda, kendimle ilişki kurabildiğim bir yer buluyorum.

Ama okuma dersinden çıktığımda, arkadaş bildiğim bir oğlan gözlüğümü çalıyor ve yaşadığım panik beni kuşlarla dolu bir ağaç gibi canlandırıyor; ellerimle yön buluyorum.

"Hey, kör çocuk, buraya!"

Birkaç çocukla birlikte gülüyor ve hızla koşuyorlar.

Sıvışanların sesini izleyerek kollarımla atılıyorum. Ağlama-maya kararlıyım. Beynimde çelik anahtarlar dönüp kilitleniyor. Sonra kaldırımın kenarına takılıp düşüyorum ve bir su oluğunda ellerimi kesiyorum.

Bugüne dek gözlüğümü sıkıca tutup benden güvenli bir uzaklıkta tutan ve onun çevresinde umutsuzca gezinirken beni izleyen o çocuğu düşünüyorum. Gözlüklerimle kör olduğumu, gözlüklerim olmadan ise vahşi beyaz bir yüz, el yordamıyla hareket eden bir gövde, aniden ışığa çıkan bir madenci olduğumu erkenden öğreniyorum.

O öğleden sonra birdenbire sergileniyorum. Tek bir hamlede ölçüsüz ve hantal bir denizanasıyım. O andan bu yana otuz yıldan

fazla geçti; fakat böylesine başka insanlara ait olmaktan, esasında onların malı olmaktan dolayı hissettiklerim yüzünden hâlâ rahatsızım. Kendisini canavarın pençesinde bulanlar için bir görgü kuralları kitabı olmalı. Gözlüklerim çalındığında artık spor yasaklı, engelli bir oğlan değildim. Onun yerine hem karada hem de suda yaşayan yaratıklardandım.

O çocuk gözlüğümü yere fırlatıp kaçmış olmalı. Belki de yetişkin biri geliyordu; şimdi hatırlayamıyorum.

* * *

ÜÇÜNCÜ SINIFA DEK üstünde teleskoplar olan bir gözlük takıyorum ve haklı olarak "Marslı" diye çağırılıyorum. Kaygılarım, omuzlarımın üstündeki pilot kuşlar gibi yaşıyor. Kaşlarım-daki tüm kılları yoluyorum. Diğer çocuklar beni sürekli Magoo diye çağırıyor.

Altmışlı yıllarda Bay Magoo, gören adam rolü yapan bir sürü komik kör tiplemenin son temsilcisi. Bir on sekizinci yüzyıl Fransız eğitimcisi ve körlerin ilk büyük koruyucusu olan Valen-tin Hauy 1771'de bu tür bir olaya tanık olmuş. Her biri palyaço gibi giyinmiş ve başlarında ahmakların taşıdığı kasketlerden bulunan bir grup kör adam, St. Ovide köyünün merkezinde dizilmiş. Bunlar bir şeyden habersiz kendilerini teşhir eden, ellerini kontrol edemeyen adamlarmış.

Hauy onları köy merkezinde gördüğünde her birinin elinde bir müzik aleti; bir keman, bir boru, bir laterna varmış. Köyün yöneticisi onlara kartondan kesilmiş büyük gözlükler taktırmış. Bir masanın üstünde fenerler ve müzik eserlerinin yazılı olduğu sayfalar bulunuyormuş; adamlar bunları okuyup çalgı aletlerini gülünç bir biçimde çalmaya çalışıyormuş, tabii tahmin edilebilecek sonuçlarla. Köylüler bu gösteriyi oldukça eğlenceli bulmuş ve birkaç hafta sürmesini sağlamış. Müzisyenler artık para kazanamayınca dilencilik yaşantılarına geri dönmüş. Ama onların konseri Magoo'ya bir komedi dizisi kazandırmıştı.

Blue Cross/Blue Shield sağlık sigortası işletmeleri için yayımlanan bir dergi reklamında, "Bay Magoo" ufak tefek, kel, kör bir adam ve kapalı gözleri soru işaretleri gibi görünüyor. Magoo'nun

hiçbir çiziminde gözlerim koyu gözlüklerle kapatma girişimi yok.

Reklamda Bay Magoo iyice eski bir arabayı yokuş aşağı sürüyor. Tren raylarının üstünden gittiğinden hiç haberi yok. Karşıdan gelen bir trene doğru giderken yoldaki "çukurlardan" sızlanıyor. Magoo, gözleri bağlı olarak bir uçurumun kenarında patenlerle tur atan Charlie Chaplin gibi. Onun gücü, meleksi olan şansında yatıyor. Her yere varışı bir mucize.

Bay Magoo araba kullanırken Amerika'nın televizyon izleyicileri, Hauy'nün karton gözlük takmış dilencilerine gülen köylüleri ile aynı komik ürpertiyi yaşıyor.

* * *

TELESKOPLARIMDAN UTANDIĞIMDAN, ONLARI çekmeceme saklıyorum ve çevrede başım hafif sola yatık olarak dolaşıyorum; böylece ağır prizma yapılı gözlüğümden daha çok kırınım elde ediyorum. Araçlar ve bozuk makinelerle dolu tavan aralarında ve ahırlarda saatlerce kalıyorum.

Dünyam parçalarla dolu, bir taşra müzesindeki cam sandık gibi. Şurada üstünde koyu kırmızı tüyler yapıştırılmış siyah dans patikleri, burada Marcellus Casket işletmesinden bir tükenmez kalem. Ama en yakın şeyler bile kaçamaklı; cisimler eski filmlerdeki gibi vızıldıyor. Görmek istesem de gören biri gibi yapsam da o görüntü benden kaçıyor.

Bir komşunun kulübesinde bir dik piyanonun tozlu tuşlarının başındayım ve tuşlardan kaçının eksik olduğunu sayıyorum. İki siyah tuş eksik... Ve fareler ya da güveler tuşların arkasındaki mor kadifeyle, kendilerine çoktan güzel bir ziyafet çekmiş. Pencerelere çarpan eşek arılarını işitiyorum ve bir çim biçme makinesini ve uzaklarda bir yerde beyzbol maçına çevrilmiş radyoyu. Ama ben, tekne enkazı gibi karşımda beliren, Robenson Crusoe'nun geri döndüğünde bulduğu boş tekne kabuğuna benzeyen bu çalgı aletinin renkleri ve kokuları tarafından emiliyorum. Onun aşınmış pedalları, akort vidaları ve çekiçleri, dökme demir çerçevesi ve ölü tellerinin ekşi metalik kokusu beni çekiyor.

Burnumu her şeye bastırıyorum. Kül Çarşambası'ndaki⁴ bir dilenci gibi sürekli bakıyorum.

Gözlüğümün köprüsüne bir kedibalığımn iskeletini çiziyorum. Koruya gidip büyük bir taşın yosunlu çıkıntısına oturuyorum.

Mavi, siyaha dönüşürken gökyüzü bir anlığına saydamlaşıyor. Orada başımı sertçe çevirerek, alnımı yaslayacak bir sonraki yeri sezerek, patenle geziniyorum.

* * *

KIZKARDEŞİM GERÇEK BİR arkadaş; uzun bacaklı bir örümcek ve garajın tozlu bir köşesinde bulduğu bir güveyi barındıran bir kadın ayakkabısı gibi parlak garipliklerin koleksiyoncusu. Öğleden sonrayı, bu böcek lahdinin çevresinde adaklık bir anıt kurarak geçiriyoruz. Koruyucular olarak doldurulmuş bir aslan, ten rengine boyanmış bir Tarzan oyuncağı, kırmızı etek giymiş bir Raggedy Ann bebeğimiz var. Bana bazı nesneler getirip "Şuna bak!" diyecek birine gereksinmem var. Kız kardeşim her şeyi fırlayan gözlerime dayamak zorunda olduğumu fark etmiyor gibi görünüyor. Abisinin Franz Kafka'nın çocukluğuna -düz bakamayan bir çocuk- benzemesine kayıtsız kalıyor. Birkaç yıl önce Kafka'nın beş yaşında çekilmiş bir fotoğrafını gördüm. Fotoğraf, onun gezinen bir gözü olduğunu, doktorların deyişiyle bir "tembel göze" sahip olduğunu gösteriyor. Fotoğraf makinesine bakmaya çalışsa da kaybolmuş görünüyor. Bir sirk yöneticisi gibi giydirilmiş. Arkasında kuzu kafalı, fakat arka tarafı ve kuyruğu biraz köpeği andıran bir hayvan var. Bir yular ve eğeri var, üstüne binilecekmiş izlenimi veriyor. Bu bir fotoğrafçının stüdyo yaratığı, garip bir ayakkabı tamircisinin atölyesinden çıkma bir şey. Kafka evine yaratıkla birlikte bakıyor; onun dünyası her zaman iyi tanımlanmamış hayvanların, göründüğü gibi olmayan şeylerin dünyası.

4 Hristiyanlığın kutsal günlerinden olan ve oruç döneminin başlangıcını simgeleyen bir gün. (Ç.N.)

Onun mavi bir duman gördüğünü düşünüyorum. Yüzlerin karaltısı yaklaşıyor, büyükler hissedebilen taşlar gibi manzaradan

kayboluyor. Bunlar görememenin görkemli serapları, Matisse'in çalışmaları gibi kırmızı ve yeşil anlar. Anlar trajikomik: Sirkte beyaz bir at duruyor, hayır o rüzgâra yakalanmış bir çarşaf. Ben de sirke gitmiştim. Büyük Barnum⁵ çadırının altındaki aslan terbiyecisi -iki katlı bir aslan kafesinde Clyde Beatty⁶- sandalye ve kamçısıyla üç leoparla birden savaşırken Mantua Dükü gibi görünüyor. Bütün bunları ben görmedim. Gördüğüm, kafesin durduğu yerdeki pembe ışık dolu sisti; kamçının şaklamasını, leoparların kükremesini işittim. Çevremde yüksek ahşap çamaşır suyu varillerinin üzerine oturtulmuş çocukların ve büyüklerin yüzleri, sanki pamuk helvaların içinde ateş böcekleri varmış gibi aydınlanmıştı. Ama bunun ötesinde, nereye bakarsam bakayım, renklerin yoğunluğu uzaklara uçuyordu, çingene renkleri ve gölgelerinden oluşan çiçek dürbünü sirkin sisi beni doldurup taşınyordu.

Amcamın yüzünü izledim; ağır, maymun gibi, tıraşsız bir adam; gülümsemeye alışkın olmayan biri. O, yüzünde en sonunda kıyıyı gören bir göçmeninki kadar yoğun bir ifade ile Clyde Beatty'nin tiyatrosunu izledi. Başının çevresinde pahalı purosundan çıkan duman halkaları yüzüyordu. Sonunda leoparların yattığını söyledi. Kalabalık coşmuştu. Kafese doğru baktığımda göksel lavlar gördüm; puro ile aydınlanmış sahne ışıklarının pembe fırtınası ve sonra kamçı olduğunu varsaydığım bir şeyin altın kıvılcımı.

Barnum: ABD'de sirkin popüler olmasını sağlayan gösteri adamı. (Ç.N.)

Clyde Beatty (1903-1965): ABD'li ünlü aslan terbiyecisi, aslan ve kaplanlarla sirk gösterileri düzenleyen gösteri ve film yıldızı. (Ç.N.)

Göremeyerek çevredeki görüntüleri izledim ve hayvanlar çok uzak olsa da çevremde soytarı aile maskelerini seçebiliyordum. Çocuksu Kafka gibi, gülümsedim.

ÇOCUKLUĞUM BOYUNCA GÖZLÜK camlarım kalınlaş-tıkça kalınlaşıyor. Göz doktoruna yılda iki kez yaptığım ziyaretler, yeraltı dünyasına yapılan gezintiler. Yaz ortası parlaklığından, kalın perdeli, duvarları her biri binlerce mercekle dolu yüksek maun dolaplarla çevrili bir odaya giriyoruz. Sonra orada karanlık ve birçok kolu olan bir sfenks gibi yükselen inceleme iskemlesi var. Doktorla ailem arasındaki havadan sudan konuşmalardan sonra iskemle gerçekten yükseliyor ve beni bir mekanizmalar ormanına, delici ışıklar ve küçücük duyargaların olduğu yüksek bir yere çıkarıyor.

Doktorun elleri antiseptik ve sigara kokuyor. Pamuklu labora-tuvar önlüğünden biraz nişasta kokusu da geliyor. Yüzü benimkine doğru yaklaşıyor ve sol gözüme dikkatle bakarken bazen alınlarımız birbirlerine dokunuyor. Kafatasımm içinde mikroskobik mavi taşlar uçuşuyor; dış dünyada hiç görmediğim bir mavi.

Mavi, hızla kırmızıya dönüşüyor: Kan ve kış dallarının ağından bir sarmal; sonu gelmeyen inceleme, ışığın karşısında iç gözün yansıması.

Göz tabelasında büyük E'yi kestirebiliyorum ve sonrası tahmine kalıyor. Doktor dolaplardan, iğnelenmiş kelebekler gibi dizilmiş merceklerden ardı ardına çıkarıyor ve yüzüme doğru tutuyor. Koyu pembe renk halkaları görüyorum, kalın camdan gökkuşağı yansımaları; ama çabalasam da vaat edilen netliğin titreşen tünellerinden aşağıya ulaşamıyorum. Muayene boyunca hakkımda üçüncü tekil kişi olarak konuşuluyor: "Birinci ve ikinci mercek arasındaki farkı ayırt edemiyor gibi, şimdilik reçetesini değiştirmeyelim."

Ve yeniden gün ışığına çıkarılıyorum, tüm varlığımı zımparalayan bir ışık. Genişletici damlalar bütün gün sürüyor, o yüzden perdeleri çekilmiş bir odada kalmam gerekiyor. Bir halkanın etrafında uçuyorum ve saatleri radyo ile geçirirken dalışlar yapıyorum. Beyzbol maçını dinlerken Fenway Parkı'nın yeşil kabuğu

üzerinde sürükleniyorum: Zeplin içindeki kör çocuk, firavunlar çağından beri adı işitilmemiş diyarlardan gelmiş. Karanlıkta birkaç elma yiyorum ve bütün günümü tek başıma geçiriyorum.

* * *

ANNEM DAKTİLO DERSLERİ almam gerektiğine karar veriyor ve böylece diğer dördüncü sınıf öğrencileri Bağlılık Yemini'ni okurken ben her sabah okul hemşiresinin ofisinde, bir daktilonun bulunduğu perdelerle çevrili bölmeye gidiyorum. Öğretmenim nazik, yıpranmış sesli Bayan Hudson; eşinin süt ürünleri çiftliği var.

Oda, eski ordu battaniyeleri kokuyor. Royal marka daktilonun başında kamburlaşmış bir şekilde oturuyoruz ve ben makinenin soğuk metal kapağına çenemi dayıyor, iç içe geçmiş lastik ve yağ kokusunu alıyorum. Yazı bandının bile bir kokusu var; egzotik bir tişörtünkine benzer nişastalı bir koku. Yıllar sonra Körler İçin Rehber Gözler'e gittiğimde bana yazı odasını göstermişlerdi. Rehber Gözler'de her şey yeniydi, konuşan IBM bilgisayarları ve mürekkepli veya Braille baskı yapabilen harika LaserJet yazıcılar vardı. Fakat orada, bir köşede eski daktilolar duruyordu. Onları olanaksız bereketlilikteki vahşi bir ormanda kör arzuhalcilerin tepesinde asılı duran uluyan maymunlarla birlikte hayal ettim.

Her sabahki daktilo saatine çabucak alışıp tutkuyla bağlanıyorum. Parmaklarım hızlı ve ellerim tuşların üzerinde bir tel kafesi keşfeden odun anları gibi koşturuyor. Hızım dakikada altmış sözcüğe çıktığında Bayan Hudson daktilo el kitabının logaritmik şiirini bir tür gösteriş ile yüksek sesle okuyor. Kısa bir süre sonra Bayan Hudson ve hemşire kahve içerken öyküler yazmaya başlıyorum. Kipling'in kitaplarını okumuş olduğumdan, plaklardan en eski çağlardan kalma bir orman düşünüyor ve onu konuşkan kuşlarla dolduruyorum. Bazen denizaltılar, batan gemiler, denizde kaybolmuş insanlar hakkında yazıyorum.

Evde daktilo ile yazı yazmak bir ayrıcalık oluyor ve kendimi Pasifik'te Japonlarla savaşan adamlar hakkında bir roman yazarken hayal ediyorum. Sabahları Bayan Hudson ile İskandinavya konularına dönüyorum. Bir çiftçi kızı kuyuya gidiyor ve kovasıyla

bir trol⁷ yakalıyor. Trol onu san, tatlı çiçeklerin olduğu mağarasına çekiyor. Onun hayvanları var -kuşlar, keçiler ve başkaları- ve bu hayvanlar konuşuyor; genellikle de trolün yüksek zekâsından bahsediyorlar. Kız, trolün aynalarının olmadığını fark ediyor.

Bir zamanlar Arjantinli bir adamla vakit geçirme fırsatı yakalamıştım. Adamın annesi Buenos Aires'te yaşayan kör şair Jorge Luis Borges ile her gün yürüyüş yaparmış. Hikâyeye göre, her gün, Borges büyük bir sıra kemerden geçerken kadın arkadaşına eşlik edermiş. Gezinirlerken Borges neler gördüğünü anlatırmış: Kuşlar ve güzelim yaratıklarla dolu bir karnaval. Saatlerin içinden akabilmek için icat edebildiği dünya hakkında komik, karmaşık, süslenmiş öyküler anlatırmış. Bu öyküler bir eğlence, kâğıt oynamanın aydınca bir karşılığı, paylaşılabilen resimli bir solitaire oyunu, sanat ve akıl sağlığı arasına sınır çekilmesiymiş.

Çok sonraları, ilk Amerikan körler kurumlarında on dokuzuncu yüzyıl "hastalarının" günlüklerini okuyacaktım. Mary Day müzik derslerine minnet duyuyordu. Ona körlüğünü şekillendirebileceği bir araç vermişlerdi, günleri seslerden oluşan bir dokumaya dönüşebiliyordu. Kimsesiz körlerin sığınma evini ziyaret eden kansız rahip ile konuşmak ne kadar sıkıcı olmalıydı. Tek amaçları Tann'nın sizin için bir planı olduğunu durmaksızın doğrulamak olan o korkunç, biçimden yoksun konuşmaları hayal ettim.

Çocukluğumu çoğunlukla bir daktilo, konuşan kitaplar ve bir radyo ile kısıtlı olarak geçirmeye çalışıyorum. Çevremde beni görebilecek hiç kimse olmadan tuşlar üzerinde çalışıyor, sözcükleri işitiyor ve düğmeleri çeviriyorum. Hışırtıdan özgürlük geliyor! Kısa dalga kanalları keşfediyorum, bitmek bilmeyen seslerin okyanusunu. Dışarıda rüzgârlar var, belirlenmiş rotalarında giden gemiler ve insan sesleri.

Düğmeyi çeviriyor ve Suriyeli aşk şarkılarının keskin, yanık gülünü, Türkistan'ın müziğini duyuyorum.

Ayın önünden geçen aydınlık kenarlı bulutlar düşlüyorum. Burada açıklık var. Radyonun ışığında her şeyi görüyorum.

7 mit. İskandinav efsanesinde mağaralarda veya tepelerde bulunduğu farz olunan dev veya cüce. (Ç.N.)

Auden "Binlercesi aşksız yaşadı, hiçbiri susuz yaşamadı." diye yazmış.

Su o kadar farklı biçimlerde geliyor ki... Enrico Caruso, Helen Keller'in elini nazikçe tuttu ve onun elektriğe karşı duyarlı parmak uçlarını kendi boğazına yerleştirdi. Onun için Samson'un görme kaybına uğradığında yakındığı, Saint-Saens'ın Samson ve Delilah'smdaki aryasından "Vois ma misere, helas! Vois ma detresse!" şarkısını söyledi. Büyük tenor onun parmak uçlarını efsanevi ses telleri üzerinde yönlendirirken tüm gücüyle şarkı söylüyordu.

Ellerinizi nazikçe canlı bir kovana soktuğunuzu düşünün.

# * *

NİSAN AYİ VE hava çok soğuk. Büyükannem evini havalandırıyor, yaşlı bir Viktorya evi. New England bahan hâlâ öteki tepenin ardında. Bostonlu, İrlanda asıllı büyükannem zincirleme sigara içen bir kadın; kentin zengin döneminden artakalan bu çok katlı kalıntıyı elinde tutuyor. Kocası bir cephane uzmanıydı, bir havan topu üreticisi. O, motosiklet üreten ilk Amerikalılardandı. Onun sıra dışı zevk anlayışı hâlâ evde hâkimdir: Doldurulmuş bir balık bir resim çerçevesinden üç boyutlu olarak dışarı çıkıyor. Onun yanında 1916 yıllarında Metropolitan Operası'nm yıldız sopranosu Geraldine Fanar'ın fotoğrafı var. Kullanılmayan bir şöminenin içinde doldurulmuş bir Kanada geyiği kafası var. Geyik gözlük takmış. Nedendir bilinmez, boynuzlarında Lübnan tespihleri asılı. Şömine-Kanada geyiğinin iki yanında kararmış demir Hesse askerleri⁸ duruyor. Bir zamanlar kütükleri yerinde tutuyorlardı. Şömine rafının üstünde romantik bir güzelin noktalarla ve mum boya ile bezenmiş oyma bir resmi var. Yüksek bir iskemleye tırmanıp burnumu ona dayadığım için orada olduğunu biliyorum.

8 18. yüzyılda Amerikan ordusuna karşı savaşan İngiliz birliklerine destek veren Alman Hesse-Kassel prensliğinden gelen askerler. (Ç.N.)

Kuzenim Jim ve kız kardeşim Carol ile saklambaç oynuyorum. Büyükannemin evinde geziniyoruz. Ben "o"yum ve rekabete karşılık verebilmek için bu dört katlı müzenin çatı katında kendimi gizleyeceğim.

Gözlerinize vazelin sürün ve sonra yabancı bir evde saklanmak için dolaşın. On iki kapılı Altın Cami'desiniz ve ses çıkartmamaya çalışıyorsunuz. Görülüp görülmediğimi bilmiyorum, tarih öncesi ilkel kabilelerin dalları kırmadan onlara basma maharetine güvenmem gerekiyor.

Sarmal bir merdivenden yukarıya çıkıyorum, yukarıya ve yine yukarıya; sonunda çatı katına ulaşıyorum. Jim ve Carol burasını sevmiyor, burası hayaletlerin yeri.

Çatı katında bile odalar ve başka odalar var. Bir kapı ağzında rakun derisinden bir pardösü asılı duruyor; yavaşça sokulup ona dokunana kadar nefesimi kesen kocaman insan-maymun karışımı siyah dehşet verici bir şey.

Ölü güveler kâğıt mendil parçacıkları gibi dökülüyor. Çürümüş lastik kokusu var ve onları asılı paltoların altında buluyorum, şemsiye kabı yüksekliğinde bir çift lastik Gutta-Percha⁹ çizmesi. Soldakinin içinde rulo yapılmış bir gazete ve gazetenin içinde de bir balık avı gezisinden hatıra kalan kırık boynuz çerçeveli bir gözlük var.

Yan odada çeşitli makine parçalarının, yayların, dişli çarkların, radyonun sargılı elektromıknatısının bulunduğu bir banko var. Bu şeyleri anlamak için onları gözünüzün dibine getirdiğinizde ne garip görünürler. Yüzüme dayadığımda bile cisimler gece ağaçları gibi belirsiz. (Neden eski makine hurdaları tütsü gibi kokar?)

1914'te ev yanmıştı ve kömürleşmiş yadigârlar hâlâ duruyor: Ahşap gövdesi ısıdan yara almış bir duvar saati. Yüzünde ve dişlilerinde is var. Burada da yanmış bir oyun masası duruyor, küpeşte gibi yüksek ahşap kenarlı bir şey. Oyunun ne olduğunu bilmiyorum. Bir top veya bir fırıldak gerektiriyor muydu acaba? Parmaklarım bölmeler, yükseltilmiş sayılar buluyor.

Burası bir hazine odası ve onu açıyorum: Tavan arası dolabı benim sebilim, Müslümanların içecek odası.

9 Tropikal bir ağaçtan elde edilen doğal bir lastik, aynı zamanda I847'de kurulmuş bir işletme. (Ç.N.)

Burada sandıklar var, bir zamanlar buharlı gemilerde kullanılan perçin ve meşin kayışlı sandıklar; içlerinde daha küçük kutular var. Rus bebekleri gibi açılıyorlar, içlerinde daha küçük bebekler

var, sonunda parmaklarınızda bir boncuk tutuyorsunuz. Ellerim gerçekten nefes alıyor. Zevk bu: Müze karanlığında kör olmak, paketten çıkarıp tutmak.

Burada beni bulmaları olanaksız. Kız kardeşim ve kuzenim aramaktan vazgeçip amaçsızca dolaşmaya başladı. Üst kattan uzakta aşağıda onların bahçede beyzbol oynadığını duyabiliyorum.

* * *

GÜN IŞIĞINDAKİ DÜNYAM sık sık kaba bir uyanışa dönüşüyor. Okulun oyun bahçesinde, kenar çizgilerinin üstünde başıboş geziyor, korkunç ışıkta gözlerimi ovuşturuyorum. Hızlıca hareket eden pastel renkler var. Yumuşak toplu beyzbol oyunu oynanmakta. Beden eğitimi öğretmeni beni oyunda istemiyor ama temiz hava beden eğitiminin yerine geçermişçesine orada durmam isteniyor.

Kafam Norveç Radyosu ile dolu. Peer Gynt geceden yelkenliyle geçiyor. Trol ağlarının kükreyişi ve böğürtüsü işitiliyor.

Aniden birisi çağırıyor: Yardım gerekli!

"Hey Crisco! Yağ tulumu! Bana şu eldiveni fırlat!"

Bir beyzbol eldiveninin üstünde duruyorum; ama aklım trollerin evinde.

İşin aslı, ben gerçekten şişmanım. Odamın yalnızlığında Elvis Presley gibi yiyor, sütü sünger gibi emiyor, koca koca bisküvi ve dondurma lokmalarını yutuyorum. Herhangi bir egzersiz planı uygulanmadığından balon gibi şişiyorum. Dördüncü sınıfa geldiğimde beni sarmalayan bir halkanın, ıstırap ve yenilgi dolu bir yağın içine gömülmüş durumdayım.

Okulun karanlık koridorlarında fazlasıyla gerçeğim, kabadayılar tarafından dolapların metal duvarlarına itiliyorum. Onların eğlencesiyim.

"Kör çocuk! Seni iğrenç düzücü!"

"O, kız kardeşini düzüyor!"

Merdivenleri çıkarken arkadan ittiriliyorum.

Görünmeziikten sürüklenerek çekiliyorum.

Bir gün beden eğitimi dersinden sonra, deneyimim olmadığı

halde düşmanlarımla duş almak zorunda bırakılıyorum. İşkencecilerimin gözleri, çıplaklığıma kilitleniyor.

"Aletine bakın! Aletine bakın!"

"Süt şişesine benziyor!"

(Sünnetli değilim.)

Ellerim öne uzanmış, yolumu bulmaya çalışıyorum.

"Süt şişesi! Süt şişesi!"

Yine gözlüğüm çalınıyor.

Sadece yeniden karanlığa kaçmak istiyorum.

Geceleyin kişisel tutukluluğumun ağır uyanıklılığında oturuyorum. Odamda yalnız başıma yemek yiyorum. Karartılmış köşemde çirkinliğim hakkında derin düşüncelere dalıyorum. Yeşil ve çarpık bir kütleyim. Gözlerim başımın içinden ok gibi fırlıyor. Kim gülmez ki? Bu benim yüzüm, şişmiş, şaşı gözlü.

Karşıdan alevli meşaleleriyle köylüler geliyor, Frankenstein canavarını yıkık dökük kaleye götürüyorlar.

Tavan arasını ve amcamın kızağa çekilmiş kamaralı teknesini beklettiği dev çiftliği sevmeme şaşırmamak gerek. Kuzenim Jim beni teknenin gövdesine yaslanmış elma ağacından yapılma sarsak merdivene yöneltiyor ve sırayla kaptan köşküne çıkıyoruz. Kız kardeşimin yanı sıra Jim de benim gerçek yoldaşım ve bu teknede karmaşık hayaller kurup saatler geçiriyoruz. Geriye baktığımda Jim'in de yalnız bir çocuk olduğunu anlıyorum. Her zaman yaşına göre fazla büyük olduğundan ve çoğu zaman ailesinin beklentilerini karşılayamadığından olsa gerek, bulabildiğimiz hangi tozlu köşe olsa orada oynamaya hazırdı.

Güneşin son ışıkları çiftliğin kapısında. Oralarda, çatı aralığında beyaz bir baykuş yaşıyor ve onun hışırtılarını işitebiliyoruz. Çok diplerde çiftlik kedileri teknemizin çevresinde dönüyor ve deniz ayıları, köpek balıkları, deniz gergedanları ...

Singapur ya da Reykjavik'ten çıkıyoruz ve Porta Capuana, Toulouse gibi başka bir radyo ile karşılaşıyoruz. Manzaram, kısa dalga ve dinlediğim birkaç konuşan kitapla zenginleşiyor.

Dişlerimin arasında amcamın selofana sarılı purolarından biri, maun döşemenin başındayım.

"Jim!" diye bağırıyorum, "Bir selamlama duyuyorum!"

"Evet komutanım!" Jim iyi bir oyun arkadaşı, yanıt veriyor,

olasılıkları yeniden gözden geçiriyor. "Orada bir yelkenli var kaptan!"

Birlikte yaklaşan yelkenlilerin patlayan beyaz parlaklığını görüyoruz.

"Hey, hava zindelik veriyor!" Zindelik sözünü yılgın sözüyle birlikte Hardy Boys kitaplarından alıntıladım. "Bir kurtarma filikası indirdiler komutanım!" "Onu sancağa almamız zor!" "Bunlar kadınlar ve çocuklar!"

"Cehennemlik kızıl ceketliler! Onu su çizgisinin altından vurdular!"

"Gemileri batıyor Jim! Çok yaklaşmamalıyız, anafor bizi de dibe sürükler!"

Pencerelere dayanıyor, gaz kelebeğini çekiyor ve boğulan insanlık karşısında çığlık atıyoruz. Filikaları da gemileriyle birlikte batıyor. Elma ağacı merdivenden güçlükle iniyor ve dalgıçlar gibi ellerimizi kollarımızı hareket ettirip batık kamaraları keşfediyoruz. Çubuklar tutup ıskarmoz balıklarıyla savaşmaya hazırlanıyoruz.

Çiftliğin ötesinde gece hâkim, evlerin ışıkları yanıyor.

ANNEM, TANRI ONU korusun, hayaletler görmeye başlıyor. O kırılgan; kazalar, merdivenlerde kötü düşüşler, küçük otomobil çizikleri gibi şeyler yüzünden yıprandı. Birkaç yıl içinde boynundan, dirseklerinden, omuzlarından, dizlerinden ameliyat oldu. Karaya adım atan bir gondolcu gibi öne eğik duruyor. Aynı şair Yeats gibi ölülerin imgelerini paylaşmaya hazır ve hiçbir boş odanın gerçekte boş olmadığını hayal etmeye başlıyor. Annem bir bastonla yürüyor, bir kol askısı takıyor, ağrı kesici alıyor ve Edgar Cayce'in kitaplarını okuyor. Evimizde birçok kapalı perde var, bir sürü de yığıntı.

Annemin bana, önceki yaşamında at hırsızlığından asıldığını, çünkü o güne dek balıkçı yaka kazak giyemediğini söylediğini hatırlıyorum.

Bütün gece uyanık, ölü ruhlar hakkında okuyor. Mutfak masasında dökülmüş viski görüyorum.

Bazen bir sinüs iltihaplanması yüzünden yüzünün üstünde bir örtü ile ortaya çıkıyor. İçinden geçtiği her odada bir nane kokusu alınabiliyor.

Mutsuz ve alımlı tarzıyla sıra dışı, özel ilahları Salvation Army'de¹⁰ bulunabilecek türden yırtık pırtık oyuncak bebekler olan taşralı bir kadın. "Öyleleri vardır ki" diye yazar Kenneth Rexroth, "Tüm yaşamlarını / Kendi yarattıkları ilahların / Aşkı ve nefreti içinde dönüp durarak geçirirler."

10 Salvation Army: Hristiyan bir yardım kurumu. Bağışlanmış kullanılmış giyim ve ev eşyalarını hayır işlerine para toplamak amacıyla sattığı dükkânları İngiltere, ABD ve Kanada gibi ülkelerde yaygındır. (Ç.N.)

Ben ve kız kardeşim okuldayken annem hayaletler görüyor. Eve geldiğimizde merdiven başlarında yanıp sönen görüntüler betimliyor, kapı ağzında sadece bir anlığına beliren siyah paltolu bir adam. O bu geçici yaratıkları seviyor; hayaletler soluk yeşil ay ışığında pencerelerden geçen kasaba kütüphanecilerine benziyor.

Bugün tam olarak anımsayamayacağım bir sürü garip konuşmalarımız oldu, çoğunlukla şöyle konuşmalardı:

Bizi bahçede yakalayıp "Bugün şapkalı adamı gördüm." diyebilir.

Kız kardeşim ayakkabılarını yere sürterek "Ne yapıyordu?" diye sorar, sanki akşam yemeğinde ne olduğunu konuşuyoruz-dur.

"Onu sadece bir saniyeliğine yakaladım, misafir odasının kapısından geçiyordu. Yürürken birazcık zıplıyor."

"Charlie Chaplin gibi mi?" Charlie Chaplin'i televizyona burnumu dayayarak görmüştüm. Benim gözüme çılgın bir horoz ya da bir horoz gölgesi gibi görünmüştü, tam adam biçiminde olmayan bir şey gibi.

"Daha çok Alman Kaiser'ine benziyor."

Annem, hayaletleriyle, başkalarının sinir uyarıcılarıyla yaşadığı gibi yaşıyor. Bu gizemli dünya ile ilgili daha çok bilgi bulmak için kütüphaneye daha çok uğraması gerekiyor. Okuldan sonra kamyonet tipi arabamıza biniyor ve kızıl güneş ışığında garajdan çıkıyoruz; araba sıçraya sıçraya geri fırlıyor. Annem acemi bir sürücü gibi sürüyor. Benim görüşümü oluşturan uçsuz bucaksız altın sisin içinde bu araba yolculukları perili evden daha korkunç. Eski püskü Chevrolet içinde kütüphaneye giden uzun mavi kilometreler, yükseklere çıkıp birden inen bir lunapark trenindeki gibi.

Kötü bir sürücünün sürdüğü arabada gitmek, inanç ve güven gerektirir. Korseniz, kendine güveni olmayan sürücü, insandan oluşmuş bir verici istasyonudur; kötü sürüşün elle tutulabilen radyo dalgaları içinizde titreşir, ışık ve karanlığın, yol ve metalin evliliği tam dişimizdeki dolguların içinden geçer. Arabanın penceresinden uçsuz bucaksız gri katmanlardan oluşan katlı bir pasta görüyorum; vahşi ışıklar, acımasız bir kayak. Ve annem yolun her tarafında geziniyor. Arabanın içindeki gerilim, vakum pompasından püskürtülen hava gibi yükseliyor, sonra birdenbire kütüphanenin park yerine dalıyoruz; tam olarak durana kadar frenlere on kere basılıp bırakılıyor.

Bu yolculuklar sırasında ölülerin, arabanın üstünde süzüldü-ğünü, bir İran halısında uçtuğunu hayal ediyorum. Vampirlerin,

tabutlarına döndüğü gibi; ruhlar da kitaplarında uyumak için yel-kenlileriyle kütüphaneye dönüyorlar.

Okuma odasında, açık bir kitaba burnumu dayamak için fazla utangacım, bu yüzden asitli kâğıt ve tahta kokulu aralıklarda dolaşıyorum. Kitap sırtları, deniz yosunu demetleri gibi dalgalanıyor; raflarda istiridyeler ve içinde kristaller olan kaya parçaları var.

Görüntüler, onları kimse açıklayamadığı zaman hayalete dönüşür. Sir Walter Scott, Byron'ın hayaletini gördüğünü sanmıştı; ama yakından baktığında bunun kancaya asılı bir pelerin olduğunu anladı. Gözlerim görünüşlerin motorlarıdır; yabani tavşankulağı tam irisimin ortasında büyüyor ve gözbebeğimin üstünde yaprakları çıkıyor.

Kafamda hayalet yok.

Ama annem için, ölüler, Nijinsky gibi: Onun baskı altında tuttuğu tozlu sıkıntılarından dışarı fırlıyorlar. Hayaletler geriye doğru görülen olasılıklar: Kimse kör değil, dünya sise dönüşmüş, hiçbir şey karanlık ya da yolun sonu olmak zorunda değil.

Annem bütün gece uyanık duruyor. Aşağıda dolaştığını işitiyorum; tabakların takırtısı, dolapların açılıp kapanması. Ara sıra gidip ne olduğuna bakıyorum ve saat gecenin ikisi de olsa bana Bram Stoker'in Drakula'smdan ya da batık gemileri anlatan kitaplardan okuyor. Lusitania, Titanik, Andrea Doria, Hindenburg, başarısız kuzey kutbu keşif gezileri. Gecenin ortasında ölen insanlar hakkında okuyoruz.

Rus şair Aleksander Blok yeniden doğuş ile ilgili bir hayal görmüştü: Arka arkaya yaşamak zorunda olduğu yaşamlarında gece yarısında hep aynı soğuk sokak köşesine dönüyordu; orada sadece bir sokak lambası ve eczanenin aydınlatılmış penceresi vardı. Aynen bu şekilde o araba yolculuklanna ve gece yarısı kanepesine dönmekten korkuyordum. Annem kasvetli, okuyordu.

Babam hiç hayalet görmez. O bir New York Times okuru ve Fin yararcılığının derinliklerini bilen, Harvard doktorası almış biri. Ben körlüğüm hakkında hiç konuşmadığım için o da beni gören biri olarak algılamaktan memnun. O, düşüncenin maddeden üstün olduğuna inanan bir adam. Basit yemekleri, ekmek peyniri, neskafeyi sever. Annemin giderek artan narinliği ve düzensiz uykuları onu pek telaşlandırmıyor gibi. Ekmeğini kızartıyor, Times''ı

okuyor, radyoda E. Power Biggs'e kulak veriyor. O, fiziksel gerçekliklerin dünyasında rahatsız görünüyor, araç gereç kullanmayı gerektiren her türlü şeyden nefret ediyor, bir resim asmak bile onu hayal kırıklığına uğratabiliyor. Kitaplarını seviyor, basılı yazıların içinde yaşıyor.

Ben üçüncü sınıftayken New Hampshire'ın kırsal kesiminden babamın kamu eğitimi konusunda bir devlet işi bulduğu Albany'nin bir yerleşim bölgesine taşınıyoruz. Gün batınımda babam ailemizin altın renkli av köpeği ile dolaşmaya çıkıyor; bazen ben de onlara takılıp umutsuz gözlüğümün kirli pencerelerinden alaca karanlığa bakıyorum. Çeviklikle yürüyor, ayaklarımı bir asker gibi yükseğe kaldırıyorum; çünkü bu yolla kaldırımdaki beklenmedik yükseltilere takılmaktan kurtulacağımı biliyorum. Sürekli ne olacağını öngörmek zorundayım, sisteki bir balıkçının sığ suda dikkatle yürümesi gibi.

Konuşuyoruz; her harfin çağrıştırdığı cümlelerden oluşan bir alfabe oyunu oynuyoruz.

Ben başlıyorum: "Abaküs aritmetiği ayarlar."

"Boncuklar bıkkınlık barındırdığından beri."

"Cahiller cisimleri caydırır."

"Determinizmi devirmek."

"Eğlence evleri edinmek."

"Fırsatlar farklı fiyatlarda."

"Geometri güme gidiyor."

"Heyecan herkesi hakladı."

Görme iştahım dil oyunları ile yatıştırılıyor.

Uzun zamandır, belki yüz yeşil öğleden sonra, akşama kavuşana kadar, bölünme olmadan sayfalar çevirip konuşan kitapları dinlemekteydim. Ulusal Kütüphane'den aldığım kitapları bütün gün dinler, bazen okulu asmak için hasta numarası yapıp evde kalır, saatlerimi Mississippi 'de Hayat veya Huckleberry Finn ile geçirirdim.

Şimdi, otuz yıl sonra, arkadaşlar bu kadar çok kitap satırını ezbere nasıl bildiğimi soruyor. New Hampshire'ın taşrasındaki kaba saba çocukların arasında bile "yürüyen sözlük" olarak bilinirdim.

Tek başıma odalarda kalır, günlük bir seremoni olarak dinler, belleğimi güçlendirir, dilimi sivriltirdim.

Kör Darwin ve onun Beagle adlı konuşan kitabı.

Dizlerime kadar kendi ateş böceklerime gömülüyüm, gözümün içindekilere. Gece, yüzüme doğru uykulu bir el gibi yaklaşıyor.

Babamla ben bir saat boyunca yürüyoruz ve ben herşeyden bahsediyorum, Loire'in üzümlerinden, Gazap Üzümlerz'nden...

Neden ona ne kadar az görebildiğimi söyleyemiyorum? Renk ve ışıktan, tenimden rüya suyu gibi akan çıkarsarmalardan oluşan bir hayat neden yanlış olsun?

Eğer yadsıma içinde yaşıyorsanız karanlığı nasıl kişiselleşti-rebilir, kendinizin yapabilirsiniz ki? Hayatıma karşı şefkat göstermiyorum, konuşmalı, babamı etkilemeli, değerli bir kişilik olmalıyım.

Körlüğümü hasıraltı etmede başarılıydım. Annem ve babam mükemmel suç ortaklarıydı; sevecen, sıra dışı, iyi niyetli, çatlak.

Öne doğru eğilmiş yürüyor, sözcükleri kürekleyip hayatın fırınına atıyorum. Yolumu yitirmiş değilim.

* * *

AKRANLARINIZ GİBİ GÖRÜNMEYE can atmak hangi yaşta olursa olsun bir tür köleliktir; fakat bu durum ergenlikte iyice kötüleşir. Buna bir de görebilen biri olarak bilinmenizin heyecanını, yüksek parmaklıkların üzerinde düşmeden yürümenin kanı kaynatan etkisini ekleyin. Yüksek raflara ulaşmak için sakat bir iskemleye çıkmak ilkel bir zevktir. Her dakikanızın büyüklü küçüklü ardışık risklerden oluştuğunu kafanızda canlandırın.

On dokuzuncu yüzyıl İngiliz mimarı John Metcalf gibi ben de körlüğümü kişisel bir bilmece olarak gizliyorum. Metcalf günlük yürüyüşlerinde öylesine dinçti ki başkaları onun kör olduğunu hiç tahmin edemezdi. Ben bu konuda tamamen başarılı olduğumu söyleyemem. Sık sık alaylara hedef olurdum; ama bunları aşma bağımlılığı, her bir aşağılanma ile daha da güçlenirdi.

Şu andaki başarım, kazanılmış ve üzerinde çalışılmış bir dizi yeteneğe bağlı. Müthiş bir el-göz koordinasyonum var: Bana doğru bir futbol topu atıldığını biliyorsam genellikle onu yakalayabilirim. Manzaralar, sokaklar, ses tınıları, mobilyaların yeri, bir

odadaki en küçük nesnenin tam olarak bulunduğu yer, beynime kazılı ve hemen her saat güncel leniyor.

Beni hazırlıksız yakalayabilecek olan şeyler, alışılmadık ve bilinmeyen şeylerdir; böyle birşey olduğunda beceriksiz bir vodvil yürüyüşü ile onu karşılarım, sadece kafam karışık görünebilirim. Herkes bir portmanto ya da dolaba çarpar, en azından arasıra. (Charlie Chaplin bunu bir uzmanlığa çevirmişti.) Bu sıra dışı valse, annemin kendine özgü korkusuyla, körlüğün kendi çocuğu için alçaltılmış bir hayat anlamına geldiği düşüncesiyle başlıyorum. Ama her başarı şablonunun altında bu söz yatıyor, her biri normali iğin ipliği olan binlerce minicik bağcığı olan bir korse gibi.

Annem ve babama ait bir barakanın bulunduğu Winnepesau-kee Gölü'nde ailemizin motorlu botunu sürme konusunda dayatıyorum. Bütün çocukluğum boyunca bu konuda ısrar ediyorum. Ailem bu bot konusunda rahat değil; çünkü hiçbir zaman onu iskeleye yanaştırma, halatla karaya bağlama veya kılıfını geçirme konusunda ustalaşamadılar. Onlar için bot gerekli bir cefa -barakamız bir adanın üstünde- fakat benim için bot her şey, normallik için duyduğum açlığın "açık ve net" bir ifadesi. Onu sürmeliyim. Böylece babam yanıma oturuyor, suyolunun ortasındaki rotamızı anlatıyor ve bize doğru gelen botlar görüldüğünde biraz sağa ya da sola dümen kırmama yardımcı oluyor.

Bazen bana şöyle diyor: "Oradaki dalgakıranı görüyor musun? Onun soluna doğru yönel." Ama onun ne hakkında konuştuğunu hiç göremiyorum. Sadece yayı hedefliyor ve gaza yükleniyorum.

Dehşet içindeyim.

Fakat lanet olsun, bir yandan botu sürerken diğer yandan kafamda tanım yılanları birbiri ile çatışıyor: Körken beceriksiz bir şişkoyum; görür gibi yaparken ise gergin bir ipte cambazlık yapıyorum.

Ama insanlar sadece görürsem beni sever. Gölün geniş aralıkları beni öne çekiyor ve ben bu botu süreceğim.

Bu arada yorgun bir çocuğum. Görür gibi yaşamak mantığa aykırı. Geriye dönüp baktığımda bunun gerektirdiği çabayı zorlukla hayal edebiliyorum.

Sınıfa döndüğümde bedenime dolanıyorum. Matematik dersinde elimi kaldırıp bir soru soruyor, diğerleri ile aynı okyanusta kalmaya çabalıyorum.

Matematik öğretmeni çok genç bir kadın, aslında bir kız, "Kime konuşuyorsun?" diye soruyor. O, bakışı kızarmama neden olabilecek biri.

"Gözlerin bana doğru bakmıyor!" diyor.

Sınıftakiler gülüyor

"Kime konuştuğumu bilmiyorum" diyor. Gülüşler buharlı bir org gibi.

Bütün öğretmenlerim kör olduğumu biliyor. Okul sonrasında, alaca karanlıkta, ek ders almaya gitmem gerekiyor. Matematik problemlerinin tekrar tekrar bana açıklanması gerekiyor.

Şimdi kalkıp aceleyle sandalyemi deviriyor ve yalpalayarak kapıya doğru gidiyorum.

Yine gülüşler.

Tökezleyerek altını ıslatmış bir çocuk gibi avluya fırlıyorum.

Sığınak olarak hemşirenin ofisi var, orada karanlıkta Tutanka-mon gibi yatıyorum. Maskem soğuk bir bez.

Kafatasımdan mideme yayılan baş ağrılarım var. Bedenimin hiçbir yeri yaşanılabilir değil. Eğilip görmek için gerilmekten dolayı sırt ağrılarım var.

Vücudumun içindeki ısı bunaltıcı: Kavrulmuş, tıkanmış bir durumdayım. Hiç bu kadar susuzluk duymamıştım.

Bugün, John Metcalf in körlüğünden kaçıp Britanya kırlarında avare dolaşırken hiç böyle hissedip hissetmediğini merak ediyorum. Susuzluk duyar mıydı? Onun da midesi bulanır mıydı?

* * *

YEŞİL YEŞİLDİR VE on üçüncü yılımın ilkbahar aralığından düşüyorum. Ergenlik yıllarımın başlarında gözlerim neredeyse sürekli ağrıyor. Gözler şaşı değil ama düz de durmuyor. Florinal tabletleri, Darvon, kodeinli Aspirin alıyorum.

Beynim delicesine şarkı söylüyor.

Yüzlerce hastalık çeken annem evi terk edemeyecek derecede hasta olduğumu söylediğimde bana inanıyor. Şansa bakın ki

mononükleozis hastalığına tutuluyorum ve okulun yedi ayını kıı çınyorum.

Cilalı beynim güneş lekeleri gibi birdenbire parlıyor. Bazen gündüz vakti annem uyurken buzdolabından bira iyi yorum.

Yüzümü televizyonun cam tüpüne bastırmış oturuyor ve bilgi yarışmalarını dinliyorum.

Devasa patates cipsi kutularını bitiriyor, kutu kutu bisküvi, ko caman peynir parçaları, teneke teneke erik ve şeftali yiyorum.

Bu iradesiz, mimari bir yeme biçimi; tatlar, bunalmış ruhuma destek oluyor.

Evde dolanıyor ve her yarığa burnumu sokuyorum. Özel ilgi alanlarımdan biri, Fransız devrimi üzerine yazılmış, giyotin ve kesik kafaları saçlarından tutmuş cellâtların mürekkepli çizimlerini içeren kitaplar. Ve çiftçi arabasında beklemekte olanların işkence çeken yüzleri! Şeftalili yüzüm kitabın çatalına kadar girmiş. Gözlerim bir canavar filmindeki kıvılcımlar gibi fırlıyor, tüyler ürperten resimlere bütün dikkatimle kilitlenmişim.

Saat dörtte başlayan filmler genellikle savaşın felaketleri üstüne. Batan gemiler, deniz altlarında kapana kısılan adamlar, dibe batan Titanik gibi şeyleri izlemeye doyamıyorum. Başkasının yerine acı çekmeye tutkun, şişko, küçük bir Romalıyım. Ağzım çikolata doluyken ölen yolcuları uzun uzun düşünüyorum. TV'nin kâğıt kalınlığındaki hoparlörlerinden gelen felaket seslerini seviyorum.

Dışarıda güneş batıyor, çocuklar oynuyor, arabalar mıcırı ça-tırdatıyor. Ama ben gevşemişim, görünmezim, çığlıklar karşısında ferahlamışım.

Aynı zamanda kafayı bulmaktan da öteyim: Darvon, çikolata parçaları, ambalajından yeni çıkmış küflü peynir ile yapışmış durumdayım. Etim beni kaba bir patates çuvalı gibi aşağı çekiyor. Şeklim bir Daumier oyunundaki önemsiz bir kasabalı gibi.

Ara sıra gezegenler uygun olduğunda annem beni de alışverişe götürüyor. Sert, fitilli kadife pantolonlar deneyip onları soluk renkli karnıma kadar çektiğim Yapılı Oğlanlar gibi isimleri olan dükkânlara gitmemiz gerekiyor.

Saçaklarında rüzgârıyla, çatı katında; işe yarar tek gözümü Sears

kataloğunun iç çamaşırı sayfalarına iyice yerleştirip bir tişörtün üstüne mastürbasyon yapıyorum.

Bunu nefes almaksızın yapıyorum, burnum sayfada, ellerim ve dizlerimin üstünde. Kör Portnoy"!

İşte kızlar böyle görünüyor! Şuna bak! Mükemmellik bu işte! Göğüslerin kıvrımları, saçlar çağlayan gibi akıyor!

Aman Allahım!

Ben Quasimodo'yum.

Kim benim ihtirasla yakınlaşmamı kabul eder ki?

Bir kızın yüzünü görmek için nasıl yeterince yaklaşabilirim?

Şimdi her sabah okulumuzun bağlı olduğu eğitim idaresi tarafından gönderilmiş bir kadın, evimize geliyor. Burnuna tünemiş boynuz çerçeveli gözlüğü ile öne doğru eğiliyor, sanki yüzünü benimkinin yanına koyunca imkânsız sayfayı okuyabileceğim. Elleri korkunç derecede kırmızı. Nefesi kahve kokuyor.

Hiçbir gerçek kızın bu kadar yaklaşmayacağını biliyorum.

Düğümlenmişim, bir tür hilkat garibesiyim, bağırsaklarım gaz dolu.

Eğiliyorum, çarpık bir biçimde sayılara yoğunlaşıyorum. Ama matematik problemini çözmek için gerinirken ne kadar acınacak durumda olduğumu biliyorum. Çemberin yarıçapı güneşin ta kendisidir, o beni gözetleyen gözdür.

11 Portnoy. Bloom County adlı çizgi filmin bir karakteri. (Ç.N.)

Öğretmen ayrıldıktan ve annem yeniden yattıktan sonra dışarı çıkıyorum, orada Çin'in Zengin Dul İmparatoriçesi kadar beyaz ve şişmanım.

1970'İN MAYIS AYINDA babam Cenevre-New York'ta iki küçücük ilerici sanat okulu olan Hobart ve William Smith Yüksek Okullarının Müdürlüğü görevini üstleniyor. Babam yerleşkeyi, Seneca Gölü'ne bakan bir tepede bulunan eski, dökülen binalar yığını olarak betimliyor. Buranın havasında, diyor, kibar bir pejmürdelik var. Bu konuda haklı.

Yaşayacağımız yer olan müdür evi, kamyonlar geçtiğinde sarsılan, hava kaçıran bir Yunan Uyanışı olgusu. Dekoratif sütunlar böcek dolu, kilerdeki duvarlar kırmızı toz halinde dökülüyor. Evin yerleştiğini işitebiliyorsunuz; pencereler titriyor.

Yerel tarih derneğinde ev hakkında bir dosya var. Birinci Dünya Savaşı sırasında askerî bir hastane olarak kullanılmış. Yaralı birlikler bütün odalara yerleştirilmiş. Onları, yanlarında minik bayraklar olan yüksek yataklarda hayal ediyorum; kollarında gül ve kadın dövmeleri var. Geceleyin bu perili odada yattığım zaman saçlarım duman ve tütsü kokuyor. Duvarlarda sincaplar var.

İkinci katta, ta arkalarda seanslar için tasarlanmış sekizgen bir oda bulunuyor. New York'un bu bölgesi 1880'lerde ölülerle konuşulan çay partileri ile ünlüymüş. Yerel yüksek okulun kurucusu bu odada batık gemilerin kurbanlarını görmüş, Aristo'yu görmüş, kadın biçimli titreşen bir ateş görmüş. Yeats'in spirallerle yaptığı gibi, göklerde dönen tekerlekler hayal etmiş.

Böyle bir odada rüya görmekten daha güzel ne olabilir? Okul kütüphanesinden ödünç aldığım fotoğraf kitabına yüzümü dayıyorum. Bir fotoğrafta, bir düzine kör adam, bir kahve ambarındaki masanın başında oturuyor. Yıl 1885, yaldızlı yıllar. Amerika'nın gelişimi ile ilgili görkemli bir şeyler var; telefon ve elektrik ışığı ile iletilen, elle tutulur şeyler. Amerika'nın tren istasyonları, Avrupa'nın tüm saraylarından daha azametli. Manhattan'daki bir kahve deposu bile bir katedral gibi yükseliyor. Pencerelerinden giren güneş ışığı, kemerin arasından uzun demetler halinde düşüyor ve kör adamları masalarında yakalıyor. Sanki Barnum'un

merkez ringinde oturuyorlarmış gibi görünüyorlar. İşte yeni numara: On iki kör adam kahve içiyor.

Adamlar farklı durumlarda gösterilmiş, başları aşağıya veya yukarıya dönük ya da biraz yana, bir sır boş hava ile paylaşılmak üzereymişçesine. Onlarınki Edgar Allan Poe'nun hayranlık duyduğu uyanıklık ile uyuma arasındaki geçiş evresi. Amerikan gelişiminin bu tapmağında bile körlerin yüzü en yüksek derecede batıl inanca yol açıyor: Bu adamlar bardaklarını, Hera tarafından kör bırakılan ve daha sonra Zeus'un geleceği görme ödülüyle gönlü alınan peygamber Tiresias gibi kaldırıyor.

Körlerin gizemli güçleri olduğuna inanan çoktur. Midrash'ta "Tanrı körlerin gözünü açar." denmektedir. Antik İsrail'de, birçoğu emir üzerine, bütün bir kitabı ezberleyebilen körler, belleklerinin maharetleriyle efsaneleşmişti. Eğitimli körler "kitap sepetleri" olarak bilinirdi. Bu kişiler bilgi depolarıydı ve efsaneler onların dua gücü ile aşılanmış olduğunu söylerdi. Onlar tapmak koruyuculuğu ve Kharon tarafından bilinen inançlı bir halkın rahipliğini yapardı. Onların yeteneği, Tanrı tarafından eksiklerinin karşılığında ödenen bir bedeldi; iyi bir bellek veya açık bir biçimde anlatma gibi tamamen insani başarılar, ilahî bir elin kanıtı haline geliyordu. Sonuç olarak, körler, tarih boyunca ilahî adaletin taşıyıcısı olarak görüldü. Bu yüzden körler çok ciddiye alınmalıdır. Körler için ilkokullar Mısırlı rahipler tarafından tasarlanmıştı. Kahve içenler köklü ve güçlü bir soydan geliyor.

Kör müezzin, alçak duvara çıkıyor ve sabah ezanını okuyor. Laponya'daki Şaman, kör bir adam olarak resmediliyor: Ruhu bedenini günlerce terk ediyor ve yer altında seyahat ediyor, gömülmüş atalarının iç organları arasında geziniyor. Şaman'ın yaşayan bedeni dik durumda oturuyor, gözleri ışığa kör. Dünyanın efsaneleri arasında her zaman kör büyücüler bulunur. Körlük, sihrin doğal bir katsayısıdır. Bir zamanlar, büyücülerin, erkekleri ve kadınları aniden kör ettiğine inanıldığından; bazen körlük, haince bir cezalandırma olarak düşünülür. Göklerden gelen bu ani körlük batıl inançların en eski kaynağıdır. Eski çağlarda, körlük, çoğunlukla bir felaket olarak görülürdü.

Büyücülük yaptığım odada, bilinmeyen körlerin lahdini düşünüyorum. Orada Sparta'nın çocukları var, her biri eski çağlarda

ötenazi için kullanılan küçük toprak kaplara konmuş. Ayın allında, toprak kaplarda yatan dizi dizi kör bebeği gözünüzün önüne getirin.

Şimdi de Epidaurus Tapmağı'ndaki körler var sırada, her biri bir gece boyunca Mısır buharlarını soluduktan sonra göreceklerine ikna edilmiş.

Roma'nın dilencileri burada, çirkin davranışları nedeniyle gözleri çıkarılmış. Burada Romalı kör orospular da var.

Âlim Eratosthenes de burada: Euripides'e göre, körlüğü başladığında, o, kendi kendini açlıktan ölmeye mahkûm etti.

Burada Paris'in ortaçağ körleri, Haçlı Seferleri'nin emekli askerleri var. Onlar dinî bir birlik oluşturmuşlardı, her göğüste belirleyici bir zambak bulunan uzun mavi giysiler giyerlerdi ve gizli ayinlerini yerine getirirlerdi.

Burada sokak kemancıları, piyango satıcıları, süpürge yapanlar, sepet örenler var; yüzyıllar boyunca eğitilmemiş köpeklerin eşlik ettiği körler. Burada eski İsrail ve Hindistan'ın ozanları ve şarkıcıları var, Finlandiya'nın ormanlarındaki kör masalcılar da var.

"Muhteşem dahî" Kör Tom burada. Konfederasyondan gelen ve piyanoyu kulaktan çalan köle bir çocuk. Charleston'da büyük bir evdeki rutubetli ve akordu bozuk bir aletten gelen notaları düşünün.

İskenderiyeli bilgin Didymus, on sekizinci yüzyıl Cambridge matematikçisi Nicholas Saunderson, çentikli çubuklar kullanarak bir okuma sistemi oluşturan, Almanya'nın Hesse dukalığından Netralı Kör Jacob burada.

Filozof Diderot'ya görme yetisi dışında uzun kollar dileyen ve onlarla ayı araştırabileceğini söyleyen Puisaux'lu kör adam da burada.

* * *

ANNEM, DOĞAL OLARAK, hayaletler görmeye devam ediyor. Onlar anneme günün veya gecenin herhangi bir saatinde yeniden görünebiliyor. Onun hayatı yanlış yere konmuş cisimlerle karmaşaya dönüşmüş durumda: saç fırçaları, araba anahtarları,

defterler, kötü ruhlar tarafından büyülenmiş her şey. Gece uyuya-madığı için gün ışığındaki saatlerini resim odasındaki uzun kadife divanın üstünde geçiriyor. Birçok ağrı kesici aldığından o kendi uyku öncesi evresinde yaşıyor. Onun hayaletleri oldukça gerçek; bunu ergenlik yaşlarımda bile anlayabiliyorum.

Babamla birlikte Walter Cronkite'ı izliyor ve geceleri uzun yürüyüşler yapıyor, Vietnam Savaşı ve Nixon'un talihsizlikleri hakkında konuşuyoruz. Yanımda o varken kentin caddelerini ve dörtgen meydanlarını öğreniyorum. Gündüz, başımı dik tutarak kendi başıma yürüyeceğim. Başaracağım.

Ergenlik yıllarımda kafatasımm içinde uçar ve flört etme hayalleri kurardım; kızın birinden gelecek bir tür mesaj beklerdim. Yine de arzu, sabitlenmiş bir gözle iletilir. Kilitlenmiş bakışlar insanı seçilmeye aday kılar, bizi bir odanın merkezine yerleştirir. Ama gözlerim sabit durmuyordu; onlar deve dikenlerinin tohumları gibi her tarafa gidiyordu. Perdeli odadan gün ışığına nasıl geçebilirdim? Lise yıllığı beni gözlüksüz gösteriyor, fotoğrafçıya bir akvaryumun arkasındaymışım gibi bakmışım. Gözlerim, yüzümün ortasında bir yara. Ağzım, sanki tam hatırlayamadığım bir rüyadan uyanmışçasına gevşek.

Sınıfta çok fazla sorunum var. Örneğin bilim dersinde bir tür rüzgâr deneyi yapıyoruz. Çiftler halinde rüzgârın gönderileceği cam kutular yapıyoruz. Kutuların içinde taşlar, yeşil bitkiler ve yanan bir kenevir sapı var. Tam olarak nasıl işlediğini hatırlamıyorum ama atmosferdeki değişimlerde dumanın nasıl alçalıp yükseldiğini göreceğiz.

Lenny Marcus benim eşim. Ben konuşurken o, işin büyük kısmını hallediyor. Deney benim için hiçbir şey ifade etmiyor. O yalnızca görsel.

Ona "Güneşin hemen ötesinde ölülerin yaşadığı bir kale var." diyorum. "Bu bir Çingene öyküsü. Ölülerin hepsi kafalarının üstünde duruyor. Bazen yere basıp birbirlerine tokat atıyorlar; bu, onların öpüşme biçimi."

Zavallı Lenny, dumanın kutuda yükseleceğini umuyor.

"Çingenelerin oymalı kemik boruları, uzun kamçıları var, atlı arabalarıyla ölülerin ülkesine gidip geliyorlar. Ölüler ülkesinde bir gün beş yüz yıla eşit. Doğal olarak Çingeneler hiçbir zaman başladıkları yere dönmüyor."

Lenny'nin deneyi iyi gitmiyor. Duman kutudan sızıyor. Ama onun çabaları için Tanrı'ya şükrediyorum. Onun yedinci sınıf bilim dersine sadakati olmasa hiçbir şey öğrenemezdim. Bir şekilde sisin yeryüzüne nasıl çöktüğünü anlıyorum.

Biyolojideki sınavlardan kalıyorum, çünkü kitap yazısı çok silik basılmış ve aşırı derecede küçük. Spora katılmam yasaklanmış. Yanımdaki oğlana fısıldadığımı gören kimya öğretmeni benimle alay ediyor. Konunun kara tahtada işlenmesini istiyorum; ama öğretmen "Özel bir durum olması gerekiyor." diyor.

* * *

AÇLIĞIMLA SAVAŞMAYA BAŞLIYORUM.

Tavan arasında, yadsımanın her çeşidinde, inceliyorum. Koruyucu meleklere, beni daha hızlı çevirecek olan baş meleklere yalvarıyor, noksanlığımı yakıp kararmış şekere dönüştürüyorum. Etim yanmaya başlıyor, iç organlarımın yaprakları ve kabukları deli gözlerimle uyum içinde alev alıyor.

Bağırsaklarım için için yanıyor.

Güzel bir şey bu: Bağırsakların içindeki arındırıcı ateşlere vahşi bir dalış.

Açlık içinde yaşamayı öğreniyorum.

Akşamları özür dileyerek akşam yemeğine katılmıyor, tavan arasına tırmanıyor, hışırtılar arasında kıvrılıp gümüşi, doymak bilmez bir erimeye sığınıyorum.

Anneme ve babama karnımın ağrıdığını söylüyorum ve gerçekten de karnım ağrıyor. Kör bir utanç ile doluyum, etin utancıyla, Demiurgos'un¹² aşağılanmasıyla: Kimsenin gözünün içine bakamıyorum. Sabahları sadece kahve içiyorum. Öğlenleri lisenin kafeteryasında bir parça kek yememe ve bir kutu süt içmeme izin veriyorum.

12 Eflatun felsefesine göre fiziksel dünyanın yaratıcısı ve hâkimi. (Ç.N.)

Evde Kamboçya ve Kent State Üniversitesi protestoları ve sırada bekleyen üniversite gösterileri yüzünden akşam yemeği gelgit gibi uzaklaşıyor. Artık belirlenmiş saatlerde buluşmuyoruz. Öğretim üyeleri ve yöneticiler haftanın sorunları ile boğuşurken

hava İskoç viskisi ve sigaralarla bulanıyor. Geniş çaplı politika büyük bir kaya gibi; lavabo, bardaklarla doluyor.

Yemek yemeden gitmekte serbestim ve tavan arasında kulaklıklarla Velvet Underground dinliyorum. John Lennon veya Lou Reed gibi kaçınılmaz ve iskelet görünüşlü olmayı planlıyorum. Açlık, hız ve şarkılarla yıkanıyor. Burnumu karton plak kapaklarına gömüyor ve Rolling Stones üyelerinin güneşsiz yüzlerine hayranlıkla bakıyorum. Her biri bir buluttan sırıtıyor ve İsa kadar zayıflar.

Başlangıçta bunda bir güç var. Farklı bir şekilde izleniyorum. Kilolarım kayboluyor ve kimse yüzüme bakmıyor. Kişiliğim endişeli bir şekilde bileniyor.

Gözlüğüm haşhaşa dönüşüyor. Ben esrar içen Narsis'im¹³, Augustin depresyonlarında fırıl fırıl dönüyorum. On yedimde Marakeş'in sokaklarında okyanus ezgileri ve zafer dalgalarıyla felç olmuş haşarı çocukların hikâyelerini keşfediyorum. Sigara içip yatıyorlar ve sıçanlar kulaklarını kemiriyor.

Birisini tam anlamıyla göremezsem, onu Tanrılaştırabilirim.

Okulu, öğretmenleri, spor taşkınlıklarını lanetliyorum. Gerçek hedefim, biri tarafından dokunulmak, ama buna daha yıllar var. Yine de bazı arkadaşlar edinmeye başlıyorum; hepsi de gerçek dünyanın tanımlanamaz bir lekeyle kaplı olmasına kızgın. Her biri kendi gözetleme kulesine tırmanıyor, çabuk, karmakarışık, belirsiz. Hepimiz gümüş gemiyi, bir meyve cennetini, Süleyman'ın Şarkısı'ndaki Sevgili'yi, fındık ağaçlarının arasındaki merhametli geceleri bekliyoruz.

Geceleri, karlı halk parkında, paltolarımızın içinde taşıdığımız kirazlı kanyak şişeleriyle buluşuyor; sonra aşağıdaki göle yürüyoruz. Yükseltilmiş otoyolun altında esrar içiyoruz. Hepimiz sedefli buğunun içinde kayboluyoruz. İçme yaşma gelmemiş içki ve esrar kullanıcılarının uygun ışıklandırmalı yerlerini keşfediyorum; karlı gecelerde çakmaklarımızı yakabildiğimiz belediye su deposunun küçük kırık kapısını.

13 Yunan mitolojisinde, sudaki yansımasına âşık olan güzel genç adam. (Ç.N.)

Bir Dodge Dart kamyoneti kullanıyor, içinde tişörtlerimizi yakıp onlara delikler açıyoruz. Bahar geldiğinde pipoda belirgin bir

ıtır var; yasemin ve hanımeli. Çiçek ve odun kömürünün yarattığı bir çıldırma.

Bu arkadaş çevresinde bulunmak için otomobil terörümü geliştireceğim. Omurgamdan yukarıya bir bal ve tel ipliği yürüyor. Araba bir köprünün üstünden sıçnyor, sonra sola dönüyor, sarsılarak bir patikadan kanala iniyor ve sonunda yüksek yabani otlar arasında duruyor. Bir yerlerde demiryolu köprüsünden bir gece treni geçiyor. Her birimiz görünmez ışıltılı dalını sallarken gülüyor, düşüyor, arabadan yuvarlanıyoruz.

Daireli öksüz. Onu evlat edinen ailesi şehirde önemli bir konumda. Üvey babası kırmızı suratlı, üst-orta sınıf, tatillerinde büyük hayvan avcılığına çıkan biri. Darrell bu gezilere hiç katılmıyor, ablasıyla evde kalıyor. Beraberce babasının içki dolaplarını talan ediyorlar. Kanalın kıyısında bir haydut gibi bir şişe Chivas Regal'i sallıyor.

"Onlar s.k.lmiş!" diyor. Yarım mil ötede yüzen bir sandalda balık avlayan insanları gösteriyor.

"Bu balıklar sadece kamışın ucundaki kanser!"

Kanalın yukarılarında bir nükleer santral var, ünlü bir santral.

"Bok ye!"

"Bunu ye!"

Duman. Kahkahalar. Sis rengindeyiz. Yaban otlarından oluşmuş bir yuvada oturuyoruz.

Böcekler yükseliyor, nehir sivrisinekleri.

Sandy duman üflüyor, öksürüyor, yarasalar hakkında bir şeyler söylüyor.

"Ya, onlar saatte altı yüz sivrisinek yiyor." Bili, iyi bir okur. Babası hava kuvvetlerinde albay. Bili babasının ondan nefret ettiğini, onu bitmek tükenmek bilmeyen suçlamalarla kefene sardığını düşünüyor.

Darrell: "Garajda bir yarasa yakaladım. O s.Lciyi kapıya çiviledim. Onu çarmıha gerdim." "Canlı mıydı?"

"Tabii canlıydı. Ölü bir şeyi çarmıha geremezsin!" Cam bir çubuk elden ele dolaşıyor, bir tarafta korlaşmış kömürler parlıyor.

Ben okumaya başlıyorum: "Bataklık yılanının eti / Kazanda

kaynıyor ve pişiyor: / Semender gözü ve kurbağa ayağı, / Yarasa yünü ve köpek dili..."

Darrell da katılıyor: "Güçlü bir marazın büyüsü için, / Cehennem çorbasının kaynaması ve kabarcıkları gibi!"

Kanala atlıyor. Pantolonunu, çalmmaması için çıkarmıyor.

Ama bu takımdan kimse onun giysilerini çalmaz. O çok ka-rizmatik, çok yakışıklı. O, dört öğrencilik grupta yatak deneyimi olan tek kişi. Biraz sadist olmanın ötesinde, o sadece ses ve kandan yapılmış. Tek söz söylemeden kanalda yüzüyor ve dalıyor.

Damlayan ağaçların altında bir çakmağın altın kabına dokunuyor, çıplak ayağımı bir taşa sürtüyorum. Uyuşturucular paranoyaya yol açıyor ve kör bir çocuk için gözle yapılabilecek bir kontrol, tehlikeleri doğrulayacak veya yalanlayarak bir yol yok.

Kanalın ötesinden çakılların gıcırtısı duyuluyor. Aniden ormanlıktan bir fener ışını ortaya çıkıyor. "Polis geliyor!"

Darrell hâlâ su altında. Herkes bir yana saçılıyor ve kaçmaya çalışıyor. Biz koşarken, görememenin kanlı gut hastalığı her birimizin önünde asılı duruyor.

Ormanın tabanındaki çalılıklarda, belediyenin parka baktığı dönemden kalmış olan piknik ızgaralarının kalıntıları var. Birimiz bunlara takıldığı zaman bir uluma oluyor, sonra sessizlik. Bili beton ocaklardan birinde bacağını fena halde yaralıyor. Darrell kanaldan gülüyor, her yana su sıçratıyor.

Polis filan yok.

"Balıkçı teknesiydi!" diye bağırıyor. "Kanser balıklarını yemeye eve gidiyorlar!"

* * *

ELEKTRİKLİ BATTANİYEYİ YÜKSEK sıcaklıkta tutarak uyumak zorundayım. 48 kilonun altına düştüm.

Annem endişelenmeye başlıyor. Bir süre giderek incelmem övgü konusuydu, yeniden yaratılmıştım, giderek daha canlı gö-rünüyordum. Bazı arkadaşlar edinmişe benziyordum. Ama şimdi yemek yemediğim apaçık.

Beni mutfak masasına oturtuyor, önüme bir biftek, biraz patates ve fasulye koyuyor. Yemeyi reddediyor, ona bağırsaklarımın

ağrıdığını, bir sorun olması gerektiğini söylüyorum. Şoku yumuşatmaya çalışıyorum.

Üst katta aniden incelme konusunda özgürüm, ortadan kayboluşum konusunda farklı düşünüyorum. Büzülmem aynen kendim gibi bir soyutlama. Birlikte bir tür oluşturuyoruz. Kemiklerimize kadar gücümüzün doruğundayız.

Daha ince olmak istiyorum. Bunu anlatmanın şairane bir yolu yok.

Tek diyebildiğim: "Bağırsaklarım ağrıyor."

Aile doktorumuz inceliyor, tahliller istiyor: önce röntgen, ardından baryum içmeyi gerektiren bir dizi üst sindirim yolları testi.

Hastane önlüğü içinde tam olarak 45 kilo geliyorum. Kaburgalarımı görmek korkutucu, nerdeyse et kalmamış. Kalçalarım iki kulak gibi duruyor.

Aletimi ve göğüs kafesimi metal bir tepsiye bastırıyorum ve fotoğraflar çekiliyor.

Onlara yine "Bağırsaklarım ağrıyor." diyorum. "Gerçekten yemek yemeğe ihtiyacım yok."

"Alt sindirim yolları dizisf'nin uygulanmasını istiyorlar, bir baryum lavmanı gerektiren röntgen tahlilini.

Yatakta acayip bir biçimde yan yatmışım, önlüğüm açık, benden belki birkaç yaş büyük olan genç bir kız bana lavman uygulamak için eğiliyor. Kendimi rezil olmuş hissedip utancımdan yanıyor, hava karardıktan sonra arkadaşlarıyla kıkırdadıklarını hayal ediyorum.

Sonra onu içimde tutmam gerekiyor. Kalçalarımın üstünde sırayla oturuyorum. Hemşire salmam için izin veriyor ve anoreksi-anm ölen çocukluğuna yelken açarken, salıyorum.

Ardından, bir başka testte, gırtlağımdan bir ipin ucunda et sarkıtılıyor, gözlerim sonuna kadar açık, yüzüm aşağılanma içinde kudurmuş durumda.

Ölümün kıyısında forma giydim.

Güzel olduğuma inanıyorum.

Dumanlı odada insanların benim çekim gücüme kapılıp bana geleceklerini, çünkü ergen Goya olduğumu hayal ediyorum. Asker adaylığı belgemde 1.70 metre boyunda olduğum, gözle

rimin yeşil olduğu ve 46 kilo olduğum yazıyor. Arkasında, askerde hizmet veremeyeceğim yazılı.

Bu başkaları tarafından sevilme işi, ne kadar önemsiz. Giderek küçülüyorum. İşte çıplak bileklerim, neredeyse boşlar.

Bakın dünya bana nasıl hizmet ediyor.

Hemşireler bana çırpılmış süt getiriyor, onları tuvalete döküyorum. Ben ars moriendVyi yani ölmenin kutsal sanatını çalışan on üçüncü yüzyıl çömeziyim.

Anoreksia bir ergenlik problemi. Travma geçiren çocuklar bir sonraki aşamaya karşı direnç gösterir: Yetişkinlik iyice artmış bedensel biçim bozukluklarını içinde barındırmaktadır.

Bana bakmayın. Bana bakın. Bakın.

Ölüm ve kalımın tam ortasındaki an.

İnanılmaz. Doktorlar kafalarını sallıyor. Bütün testler fizyolojik olarak yerli yerinde olduğumu gösteriyor. Benim neyim var?

Tatlı kız, seni tam olarak göremiyorum, yanıma yaklaş. Seksî bir müptela gibi görünmüyor muyum?

* * *

SESLERİMİZ ZAYIF. CADILAR bayramı ve çok soğuk. Yanımızda kirazlı kanyak ve çalınmış şarap var. Geneva şehir merkezinde, terk edilmiş Hotel Seneca'nın arkasındayız. Yangın merdiveninden tırmanıp odalarda esrarlı sigara içeceğiz. Burası Arundel Kalesi, onu ele geçirdiğimiz anda kont olacağız.

Binanın cephelerinden yukarı doğru çıkıyoruz, sonra çürümeye başlamış bir pencere eşiğinden geçiyoruz. Burası kömür ve çilek kokuyor; aynı kokuyu daha sonra Doğu Avrupa'da, Berlin'deki ıhlamur ağaçlarının altında yeniden duyacağım.

Kükürtlü şarabı içiyor ve patlıyoruz.

Ay, camlan kırmış gibi görünüyor; bu odalara girip, yatak yaylarında ve kırılmış resim çerçevelerinde pırıldayacak denli açgözlü. Ben ardına kadar açılmışım, kimseye açıklama borcu olmayan, körlüğünü umursamayan genç bir oğlan.

Bir kız yere cafcaflı mendilini bırakmış; sigara içmek için yere oturduğumda onu buluyorum. Onu yüzüme doğru kaldırıyorum. Kırmızı ve altın renkli.

Tüm iç mekanizmalarım balık gibi yüzüyor. Bu mekânda ergenlerin sevişmesini hayal ediyor ve burada başka kimin bulunmuş olduğunu merak ediyorum.

Diğerleri yanan ellerini dünyaya koymak istiyor. Bir arabanın içine tırmanıp kirli çiftlik kentlerinden gürleyerek geçmek istiyorlar; röntgencilik yaparak, küfrederek, gülmekten hıçkırarak.

Darrell "Şu kızı pencerenin tam önünde bir herifinkini ağzına alırken gördüm!" diyor. "Neredeyse Allah'ın belası yoldan dışarı fırlıyordum!"

Yangın merdiveninden aşağı tırmanıyor, güçlükle bir arabaya biniyor ve cadı bayramında şeker toplamaya çıkmış çocuklara eziyet etmek üzere onları aramaya çıkıyorlar. Onlarla gitmemeye karar veriyor ve göl kıyısında gezinmeye gidiyorum.

* * *

İLK KARİN YAĞDIĞI BİR gece çeşme başında Teddy ve Moira'ya rastlıyorum. Beni görmüyorlar, elleri birbirinin paltosu içinde, kucaklaşıp öpüşüyorlar. Yaklaştığımda hiç rahatsız olmuş gibi davranmıyorlar. Sanki öpüşme hep devam edecekmiş gibi, zaman kavramı yok.

Teddy, "Şuna bak." diyor ve metal bir plakayı kaldırmak için yere eğiliyor. "Bu, çeşmenin altındaki odaya giriş! Gel, bizde el feneri var!"

Denizaltına giriyoruz, ayakkabılarımız merdivenin demir basamaklarında kararsız.

Moira'nın kuzguni saçları, uzun oval bir yüzü var, biraz genç Virginia Woolf'u andırıyor. Teddy yuvarlak yapılı, gözlüklü, saçları briyantinli. Birinci sınıf bir caz müzisyeni olacak.

Bu yer, Moira'nın parfümü ve karanlığıyla bir İspanyol kilisesi gibi kokuyor. Hava inanılmaz ölçüde soğuk.

Her birimiz bir çeşit saydam besin arıyoruz. Moira artist olmak istiyor. Teddy'nin korno çalabileceği bir şehir gerek. Ben demir renkli bir odada, engellilik çatısı altındayım. Meyve vermeye hazırım; fakat körlüğün de buna hazır olduğu hakkında bir fikrim yok. Körlüğün zengin bir yaşam olduğu hiç aklıma gelmiyor; bir meşe ağacı ya da güçlü üzümler gibi zengin.

Moira'nın saçlarına dokunmak istiyorum. Çeşme altındaki tapınakta bana doğru eğilirken yanağıma sürtünüyor. Yüzüme doğru süzülüyor, ağzından duman kaçırmadan esrarlı sigarayı bana vermeye hazırlanıyor. Saç demetleri kulağıma dokunuyor; bunlar kuzgun tüyleri ve ben vahşi at gözlerimle onu görmeye çalışıyorum. Aman Allahım, yumuşakça çeneme soğuk parmaklarıyla dokunuyor! İlk öpüşmem; duman kapkara saçlı bir kız tarafından ustaca ağzıma aktarılıyor.

Ellerimi kil çömleklermiş gibi açıyorum. Göğüs kafesimin ardında Moira mumlar yakıyor, her biri cam gibi soğuk. Şimdi sıcak ve kalınlar.

Teddy gülüyor.

Moira bana doğru hareket ediyor. Şimdi de Teddy'ye doğru eğiliyor ve esrarı ona veriyor.

Çeşmenin altında bu makine odasında hiç kimse benim kızardığımı göremez. Sarı taç takmış bir oğlanım, ellerim titriyor. Bö-ğürtlenli kanyak şişesini zorlukla elimde tutuyorum.

Esrarlı sigara ortalıkta geziyor. Teddy ve Moira karanlıkta kıkırdıyor. Kısa bir süre sonra Teddy'nin arabasına tırmanıp bir yerlerdeki çayırlık alana gidecekler ve ısıtıcıyı açıp düzüşecekler.

Çok sonraları, rüyamda annemin yatak odamın kapısını çaldığını görüyorum. Bir hayalet görmüş. Tam benim odamın kapısından geçip geldiğini söylüyor. Yürüyen bir şelale gibi görünüyor-muş. Benim de görüp görmediğimi merak ediyor.

Ona yanan kükürt gibi, yeşil bir patlama gibi, ateşten bir kamçı gibi göründüğünü söylüyorum. Moira ve Teddy'nin kibrit başları ile aydınlanmış yüzlerini görüyorum.

Hayalet, bir duvar içinde kayboluyor.

Bütün istediğim; araba kullanmak, Moira'yı meyve bahçesine götürmek ve orada bluzunun minik düğmelerini çözmek. Kulağımı onun sol göğsüne koymak, yürek atışlarını duymak, güzel kokulu beyaz boynunu öpmek istiyorum.

* * *

ARKADAŞIM ARTHUR BANA on birinci sınıf öğretmenimiz Bay Morton'un, sınıftan benim için dua etmesini ısrarla istediğini

söylüyor. Heyecanlı bir yaz akşamı, gökyüzünün altında oturuyoruz, karşımızda göl var. LSD aldık, her birimiz yarımşar hap. Gece boyunca daireler çizerek yürüdük. Arthur şimdi gölün üstünde parlayan perdeler içinde aurora borealis, yani kuzey ışıkları sandığı bir şey görüyor. Benim de bunu onaylamamı istiyor. Annemi ve onun hayaletlerini düşünüyorum, sonra ona yarın gazetelere bakmasını söylüyorum.

"Neden Morton sınıfa benim için dua etmelerini söyledi?" Morton iyi bir adam, öğretmen olmak için uygun değil, kültür ve Tanrı sevdalısı. Yakında rahipliğe girecek.

"Kimsenin sende ne sorun olduğunu bilmediğini söyledi." "Hepsi bu mu?"

"Senin ölüyor olabileceğini söyledi." "Neden olduğunu da söyledi mi?"

"Sadece kırk beş kilo geldiğini, bir aydır okula gitmediğini söyledi. Hastanede olduğunu, senin için dua etmemizi söyledi."

Asitten dolayı sinirliyim, kaşlarımın kıllarını çektiğimi fark ediyorum.

"Peki, neden ölmekte olduğumu söyledi mi?" "Hayır."

"Kimse herhangi bir şey söyledi mi?" "Hayır. Kimse bir şey söylemedi."

Kafamın içinde kartları çevirmeye çalışıyorum; fakat parmaklarımı onların ucuna getiremiyorum. "Yani kimse gülmedi mi?" "Kimse ses çıkarmadı."

O sırada asit aldığımdan pişman olduğumu söylesem gerçeği söylemiş olmazdım. Ama okula gitme kararı aldım. Öğretmen gerçeği söylemişti. Bir aydan fazladır oraya gitmemiştim. Günlerimi uyuyan bir gezgin gibi etrafta dolanarak geçiriyordum. Kör Huckleberry Finn.

Arthur'a "Hatırlıyor musun?" diye soruyorum, "Huck Finn, Tanrı'nın ona bir olta sırığı verip vermeyeceğini anlamak için ona dua etmeyi denemişti. Tek elde ettiği, bir parça misinaydı."

Duanın gücünü hayal etmeye çalışıyorum -başkalarının dualarının. Tam olarak anlamıyorum. Benim hayatımda inanç ve ödüllendirilmenin bağlantısı oldukça zayıf görünüyor. Ama son

zamanlarda bilinçli bir seçim yapmış gibi görünmesem de yemek yiyorum. Beni neyin değiştirdiğini bilmiyorum; ama bugün ekmek ve şarap ayini ağlamama neden oluyor. "Bu ekmeği al ve ye. Bu benim bedenim."

Bu İsa'nın en zengin armağanı, ruhunun ekmeğe geçişi.

BÜTÜN KÖR İNSANLARIN hayal âleminde, manzaralar olduğuna inanıyorum. Gökyüzü gri ve deniz mavisi, sonra bir öbek kahverengi çatılı ev güneş ışınlarıyla ortaya çıkmış duruyor, bir bizon gibi; kaba tüylü ve sakin. Buraları alışkanlıkla öğrenilmiş yerler; renklerinin çoklu etkisi, hızla akan bulutların nedeniyle daha da garip. Bilinmeyen daha kötüdür, bilincin gözünde, kör bir insanın evi terk etmesine engel olabilecek destansı bir arazidir.

New York'a bağlı Geneva'nın minyatür dünyasını bildiğim için üniversiteyi orada okumaya karar veriyorum. Ancak yerleş-kede aniden önüme çıkan kaykaylar var. Onlardan korunmak için sihirli bir kolyem olsun istiyorum. Avlu, yırtıcı bakışların hüküm sürdüğü bir dünya, bu nedenle tehditkâr görünmeye çalışıyorum. Kan hücrelerim sıcak incilere dönmüşçesine ciddi görünüyorum. Dünyadaki en kızgın görünüşlü delikanlıyım.

Dekanlığın gözlerimle ilgili bilgisi var. Yatakhanede yangın çıkma olasılığına karşı zeminde bir odam var. Görme kaybım nedeniyle yangın merdiveninden aşağıya inememe olasılığı olduğu gibi bir kuram var. 1973'te yerleşkenin engellilere destek hizmeti olarak verebildiği bu. Kitaplardaki okunamayan yazılar, karanlık yatakhane odası, ulaşılamayan kütüphane kitapları, bütün bunlar gerçek duygularımı saklamak için kullanabildiğim şeyler.

Sınıfta edebiyatın çekim gücüne kapılıyorum. Yerleşik pedagoji henüz Yeni Eleştirmenlik çevresinde dönüyor; bu, İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yıllarda doğmuş, okuma ve çözümlemeye dayalı bir yöntem. Bu, benim için şanslı bir mola. Buradaki stres metinlerin yakından okunması ile ilgili.

Sadece bir şiiri ölene dek okumak gerekiyor.

Hoca zincirleme sigara içiyor ve bizi şatafatlı Viktorya Dönemi şiiri üzerinden satır satır götürüyor. Nikotin sisi içinde, Tho-mas Hardy'nin virgül bağlantıları arasında sürünüyoruz.

Şairlerin mekanizması incelenmek üzere parça parça kesilirken sandalyemde kamburlaşmış, dinliyorum. Biz on sekizinci

yüzyıl saat yapımcılarıyız. Küçük rasyonel evrenimiz için hiçbir şey çok ufak değil.

Loş kütüphanede yığınlar arasında geziniyor, burnumu kitap sırtlarına bastırıyorum. Cebimde göz doktoru tarafından "İlgili Makama" yazılmış bir mektup var; fazla okumanın benim için tehlikeli olduğunu itiraf ediyor. "Okuma sırasında doğal olarak ortaya çıkan tarama hareketi retina yırtılmasını daha olanaklı kılar. Bu yüzden Bay Kuusisto aşırıya kaçmadan okumalıdır."

Her gerçek tılsım gibi bu mektup da korkutucu. Beni, benden çok fazla okumamı bekleyen hocalardan korumak için düşünülmüş. Ama cebimde bir saatli bomba gibi hissediyorum onu.

Okumak zarar verir!

Ve benim için şiir sözleri soğan, sarımsak, dereotu, fesleğen yerine geçiyor; kitabın kendisi de bir toprak pişirme kabı.

Tek başıma büyüteçle okurken yeryüzünde hiçbir şey Wallace Steven'in "Sadece Dolaşmanın Zevkleri" şiirinden daha anlamlı gelemez: "Melek bahçede döne döne uçtu / bahçe bulutlarla döne döne uçtu / ve bulutlar döne döne uçtu, ve bulutlar döne döne uçtu, / ve bulutlar döne döne bulutlarla uçtu."

Spastik gözüm, her sözcüğü bir kış gecesi görülen kızıl bir yıldız gibi içine alıyor. Her hece acı ile algılanıyor. Fakat şiir beni lirik bir öfke ile donatıyor ve birdenbire şiir tamamen gerekli bir duruma geliyor. Örneğin Robert Bly'm kitabı Bedenin Çevresindeki Işık "Büyük Toplum" hakkındaki hayranlık ve öfkenin neredeyse mistik bileşimini anlatıyor. Bly iyice çarpıklaşmış bir dünya betimliyor; öyle ki çam kütükleri bile Goethe ve İsa hakkında konuşmaya başlamış, böcekler dans ediyor, sinemaların dışındaki ampullerde katledilmiş krallar var. Bütün bunlar muhteşem ve çocukluğumda tavan arasında Caruso'yu keşfettiğim gibi, Bre-ton, Nerval, Lorca gibi diğerlerinin yanı sıra Bly'ın sesi de beni karanlıkta izliyor.

* * *

YAKITI GİZLİLİK OLAN bir yalnızlık ile hareket ediyorum. Tanrı'm, benim beyaz baston ile görünmeme hiç izin verme. Ağır okyanuslarda karanlık tohumlarla dolu beyaz balina gibi

yuvarlanmama izin ver, yönüm sürekli ileriye. Kimsenin beni keşfetmesine izin verme. Bunlar benim yürek paralayan namelerim. Özel sayfama eğiliyor ve çaba içinde titriyorum.

Zayıflık ve etkisizlik, kör ile eşanlamlı sözcükler. Roget'nin kavramlar dizininde şu karşılıklar da bulunuyor: cahil, ihmalci, kalın kafalı, farkında olmayan, engellenmiş, önü kesilmiş, saklanmış, okuma yazması olmayan, geri kafalı, kaba, eğitimsiz ve en kötüsü, beceriksiz.

Alaca karanlıkta botanik bahçelerinde yürüyorum, gece zengin bir leylak kokusu ile dolu. Immanuel Kant'ın, hasta olan arkadaşlarını ziyaret etmeye dayanamadığını okudum; onlar öldükten sonra onlarla ilgili tüm anılarını bastırılmış. Bilinç ve sağduyunun sınırları vardır. Benim yaşadığım çılgın mor, alaca karanlıkta ne düşünürdü? Kendini ziyaret eder miydi?

Yerleşkedeki açık pencerelerden radyo ve TV seslerini işitiyorum.

Menekşe renkli sokak lambalarının altında, tabak kadar kalın gözlük camlarım, kalın kavislerinin kenarında görüntü bozuklukları ile doluyor.

Üniversite benim için aşırı zorlu. Bir şiirin, okuyamadığım veya en azından bir haftada okuyamadığım kalın bir romanın yerine geçmesi gerekiyor. Sık sık kütüphaneden eve, görmeyi başarabildiğini ve soğurduğum, hâlâ zihnimde canlı birkaç sözcükle gidiyorum. Yalnızken, Marcel Duchamp'ın kendine özgü kurallarıyla oynadığı satranç gibi ben de sözcükleri parçalayıp yeniden bir araya getiriyorum. Yine de her ödev için fazladan zamana ihtiyacım oluyor. Ama sözcüklerin yan yana konduğunda neler yapabileceğini keşfederken körlüğümü bir tür görmeye dönüştürecek gereci geliştirmeye başlıyorum.

Buna rağmen ortalıkta dolaşırken görür gibi davranıp su dolu oluğa basıyor, trafik işaretini teğet geçiyor ve yüzlerce komik hareket yapıyorum. Aniden çılgın masumiyetin meleği Stan Lau-rel oluveriyorum. Bu durum uyarı gelmeden ortaya çıkabiliyor. Bunu başlatan, bir telefon olabilir. Bir kız arkadaş arıyor ve yarım saat içinde benimle aşağıda buluşacağını bildiriyor. Kırmızı bir Chrysler sürüyor.

Yoldan aşağı yürüyüp arabaya yaklaşıyorum. Yolcu tarafındaki

kapıya uzanıp çekiyorum; fakat kapı kilitli. Pencereyi tıklıyorum; fakat anlaşılan, arkadaşım beni duymuyor. Bir tür Wagnerimsi trans halinde mi, direksiyonda bir Brünnhilde mi? Camına doğru eğildiğimde fena halde korkmuş Çinli bir kadının yüzünü görüyorum. Ona pencerenin kolunu aşağıya doğru çevirmesini işaret ediyorum. Yapmıyor. Ona hatamı el işaretleri ile anlatmaya çalışıyor, gözlerimi gösterip onun arabasını arkadaşımınki ile karıştırdığımı yüksek sesle söylüyorum. Patenler üstündeki hantal bir çocuk gibi sokağa doğru uzaklaşıyorum.

Utancım çok büyük. Psikolojik sağlığımı korumak için beyaz bastonun bir gereklilik olduğunu biliyorum. "Bayan" yazılı tuvaletlere giriyorum ve restoranların alçak basamaklarında tökezliyorum. Buğulu gözlü ve sarhoş görünüyor, girişleri ve çıkışları ararken dönüp duruyorum. Baston olmadan beni kim anlar? Ama gerekli Yönelim ve Hareketlilik eğitimlerini alana kadar daha on sekiz yıl geçecek. Bunu kabul edene kadar.

* * *

SON BASTONSUZ GEZİLERİMİN birinde Madrid'deki büyük Prado Müzesi 'ni ziyaret ediyorum ve orada Velâzques ve Goya'nın ünlü resimlerini göremeyeceğimi fark ediyorum; çünkü Sanat düşmanlarının fazlaca yaklaşmasını engelleyebilmek için, iplerin arkasında asılı duruyorlar. Yaklaşamadığım için, sarayın törensel dünyası veya şehvetli köylülerin sere serpe uzanması yerine, devasa yaldızlı çerçeveler içinde çamurdan okyanuslar görüyorum.

Prado'ya gelebilmek için yıllarca bekledim ve şimdi onun bekçiler ve iplerle engellenen geniş avlularında geziniyorum. Tabii ki beyaz bir baston taşımalıydım. Fakat tabii ki tam anlamıyla ait olamama duygusundan başka bir şey taşımıyorum; bu duyguyu da bir adamın eşek arılarını kovalaması gibi kovmaya çalışıyorum.

Hatıralık eşya dükkânından bir müze rehberi satın alıyorum -göremediğim resimler hakkında okuyacağım- ama yazılar mikroskobik. Kitap yerine elimde kum dolusu bir bardak tuttuğumu fark ediyorum.

Prado bazen prizmamsı bir ışıkla aydınlanıyor, bazen hapishane gibi loş. Oval gün ışığının altında, güneş ışınları arasında duruyor ve dünyanın gökkuşaklarına bölünmesini izliyor, sonra da köşeyi dönüp önemli bir resmin terk edilmiş bir deniz feneri gibi kara bir örtünün arkasında asılı durduğu büyük kubbeli karanlığa giriyorum.

Ama resimleri görmek için o kadar uzaktan geldim ve ışık oyunları tarafından sınırlanmaktan öylesine nefret ediyorum ki, bir grup Amerikalı turiste katılıyorum. Grup, bulunduğumuz bölümdeki resimleri açıklayan İspanyol bir kadın rehberi itaatkâr bir şekilde izliyor. Ama kadın benim sahtekâr, beleşçi bir dinleyici olduğumu fark ediyor ve bir resimdeki atın topuğunu görmek için uğraşırken, gruba beni gösteriyor.

"Bu adam bizim turumuzda değil." diyor. "Bayım, ayrılmak zorundasınız."

Ve ben kanatlarını çırpan bir yel değirmeni gibi müzeden uzaklaşıp, kendimi buzlu, ıslak parkta çamurlu bir şemsiye dansı yaparken buluyorum. İki öğrenci yaklaşıyor ve özürlü öğrencilere yardım için bir çizgi roman alır mıyım diye soruyorlar. Onlara biraz para veriyor ve çocuğun biri bir nefes alır diye düşünüyorum.

* * *

GÜN BATIMI, TRAFİĞİN akışını ve hızını tahmin etmekte en çok yanıldığım zamandır. Trafiğin yoğun olduğu saat, insanlar bir sonbahar akşamı iş çıkışı'saatinde evlerine dönmek için acele ediyor, kimi yürüyerek, kimi arabalarda. Böyle anlarda kendimi erkenden yaşlanmış gibi hissediyorum: Karşıdan karşıya geçerken yardım istiyorum. Bir başkasının koluna uzanmak istiyorum.

Çelişkili olsa da görünenler şüphe götürdüğünde sıra dışı güzelliklere bürünüyor. Sevgili Jackson Pollock, senin Sonbahar Ritmfne girdim. Renk ve biçimin düzensiz ve bazen kesin devinimi vahşi bir yumak, şurada ani bir mavi püskül, kırmızı bir leke. Bildiğimiz hava, bozuk şekilli ametist ya da ela mavi kabarcıklarıyla el yapımı üfleme cama dönüşmüş. Sıradan bir sokak köşesinde duruyor, fakat ince gövdeli bir vazonun dibinde

uyanmış gibi hissediyorum. Cam üfiemecisinin erimiş gülü gözüme konmuş.

Gözlüğümü kaydırıyorum. Yavaş bir ay, yolumun üstünde yükseliyor. Ve günler Zen sonbaharını andırıyor.

* * *

YARDIMSEVER BÎR SHAKESPEARE öğretmeni bana bir okuyucu buluyor. İşte Ramona, haftada üç gün öğleden sonraları gelen, Eski Yunan ve Latin edebiyatı bölümü mezunu.

Kütüphanenin arkalarına doğru bir yerde, dik bir odada, bir güneş ışını altında oturuyoruz. Burası bir depo, eski ansiklopediler raflara dizilmiş. Kütüphaneci burada Ramona'nın bana kitap okumasını kimsenin işitmeyeceğini düşünüyor. Bize iki tahta iskemle veriyor. Kitaplarımızı bunlara yığıyor ve yere oturuyoruz. Kısa bir süre sonra bir battaniye ediniyoruz ve bunu özenle dürüp her gece bir dolapta saklıyoruz.

Ramona müthiş bir okuyucu, cisimlerin gölgemsi biçimleri, fikirler, kişiler, her ne olursa; o konuştukça bunlar hareket ediyor. Birlikte sözcüklerin sayılar kadar güçlü olduğu o sıcak eski yaylalardan geçiyoruz. Bana Gılgamış'ı, Cid destanını okuyor. Ve o yüksek tavanlı odada sırtüstü uzanmış halde, hiç uykuya dalmıyorum. Daha başka ne garip mucizeler var acaba? O bazen duruyor ve sessizliğini bozmamayı öğreniyorum. Bu, içime işleyen bir ders. Kendi asabiliğim, bu tür anları dışlamaya eğilimli.

Garip olsa da eros, heceler ve simya birer gerçek, özellikle de genç insanların yaşamında. Ramona'nın yanında onu dinlerken, kadınların yanında hep duyduğum utangaçlık yavaş yavaş kaybolmaya başlıyor. Kütüphane dışında, sınıfımdaki dişi arkadaşlarımla kolayca sohbet ettiğimi görüyorum. İlk kez erkek ve kadın arasındaki sohbetlerin nasıl ılık bir sabunun banyoda erimesi gibi olabileceğini keşfediyorum.

Eski öğrenci barında -karanlık bir mahzen-, adı Bettina olan garip bir kızla tanışıyorum. Konuşuyor ve Alman birası içiyoruz. Bettina çok bilgili biri, öfkeli, bir televizyon ağında yönetici olan babasına baş kaldırıyor.

"Piç herif. Haçlı Seferleri sırasında içi rahat olurdu!" diyor ve bar masasının üstündeki bir kül tablasında sigarasını söndürüyor.

Bu tamamen küstah genç kadınla çocukluk aşkı yaşıyorum. O uzun, heyecan veren, taranmamış kızıl saçları olan İrlandalı bir köylü kızı. Altın rengine kaçan bir kızıl.

Bettina bodrum katında bir gaz ocağı üstünde spagetti pişiriyor. (Hiç kendi dairesi olmamış, kasti değil ama hep başkalarının dairelerinde kalıyor. Herkesi tanıyor.) Bir bardak şarabı kabul ediyorum, toprak tonlarında ve kıvılcımlar içine bürünmüş durumdayım. Ellerim pis pis Gauloises sigarası kokuyor. Domates sosuna Tabasco¹⁴ koyuyor. İçine kocaman çiğ havuç parçaları da atıyor.

"Neden domates sosuna havuç koyuyorsun? Bu iğrenç!"

"Öf, kes sesini, daha çok havuç yeseydin gözlerin daha iyi durumda olurdu."

"Ben bir sürü havuç yedim! Gözlerim mastürbasyondan dolayı bozuldu!"

"Öyle mi? Belki artık buna gerek duymazsın."

Konuşamıyorum; çünkü beni öpüyor. Öpüşü güçlü, dili ıslak ve ağzımda canlı.

Beni yere çekiyor, pantolonumu indiriyor, içine girmeme yardım ediyor. Bunu ne kadar hızlı yaptığına inanamıyorum, beynim hâlâ havuç sözcüğüne takılmış durumda.

O üstte, siyah elbisesinin düğmelerini yukarıdan başlayarak çözüyor. Göğüsleri iki yana açılmış ellerime değdiğinde iç organlarımın her gramıyla geliyorum. Her bakir delikanlının gelmesi gerektiği gibi geliyorum, -teslimiyet ve huşu içinde. Bir şey söylemeye çalışıyorum.

"Merak etme!" diye fısıldıyor. "Diyaframım var."

Dirseklerimin üstünde doğrulmaya çalışıyorum.

"Üzgünüm, ben..."

"Şşşşşşt!"

Yüzü yaklaşıyor, kızıl saçları gözlerime dökülüyor, gıdıklıyor, hafifçe şampuan kokuyor. Parmaklarımı yavaşça klitorisine yöneltiyor. O açık bir çayır! Yaz ortasında bir kayın ağacı, güneş ışığı sanki üstünde ve içinde.

14 Tabasco: Bir acı biber sosu markası (Ç.N.)

Bütün bakirler gibi ben de narsistim: Eminim, kimse bir kızla böylesine ıslak bir halka yaşamamıştır değilmi? Böylesi olmamıştır!

Bir lambanın spot ışığı altında, bir halmm üstündeyim. Sos arkamızda kaynıyor. Su borularının tangırtısı duyuluyor, üstümüzde daireler var. Bir yerlerde tabaklar şangırdıyor. Bettina ata biner gibi üstümde oturuyor, uzanıp beni sıkı sıkı öpüyor; ağzımı, aldığı cabernet yudumuyla dolduruyor.

Seksten sonra gelen uçsuz bucaksız sessizlik ilk kez bağrımda büyüyor.

"Seni seviyorum!" Bunu söylüyorum işte. "Seni seviyorum."

Ağlamaya başlıyorum. Bir kadının yüzünü göremeyen ben, kimsenin gözlerinin içine bakamayan ben, kim, ne, bunun olabileceğini hiç düşünmeyen ben. İçten gelen, çok sayıda kıvılcımlar içinde ağlıyorum.

"Şşşşşşt!"

Arkasını yay gibi geriyor, kayarak ondan sıyrılıyorum, gülüp ağlayan küçük bir balık.

Bettina yeniden elbisesinin düğmelerini ilikliyor, kaplumbağa kabuğundan saç tokasını alıyor, saçını düzeltiyor, usulca Yeats'den birkaç dizelik bir şarkı söylüyor. "Ah penny, kahverengi penny, onun saç lülelerinde yuvarlandım."

* * *

GECELER. KASIM. KİTAPLAR. Duman. Pierre Reverdy. Emily Dickinson. Pencereler açılıyor, dökülmüş yaprakların tatlı kokusu. Bettina, Rexroth'un Çince şiirlerini okurken onun boynunu ovuşturuyorum: "Aynı belirgin zafer on bin mil boyunca sürüyor. Alacakaranlıktaki ağaçlar kargalarla dolu."

Hayal edilemeyecek derecede şanslıyım. Bilenmiş söz diziminin kristal yapısı, görüntü, ardındaki sesi, suyun taşların üstüne dökülüşü.

"Ruhum gezindi, mutlu, üzgün, sonu gelmeden." (Neruda) "Dallar aşktan ölüyor." (Lorca)

"Sevgili İsa, bana onca parlak ve berrak olan eşini göster." (Donne)

"Gerçeğin gölgesi burada, çünkü yalnızca gölge gerçektir." (Lorca)

* * *

BETTİNA, KÜTÜPHANEDE BİR kutu dolusu atılmış plak buluyor. Bunlar Yeats'in Caedmon kayıtları, Baudelaire okuyan bir oyuncu, Cari Sandburg ve John Crowe Ransom'un şiirleri. Kayıtlar çok kötü durumda. Yığının altında kayıtlı bir kuş izleme diski var. Britanyalı bir sunucu, dinleyicilere düzinelerle farklı kuşla karşılaşmaları aktarıyor. Kuşlar istenince ötüyor, şaşmadan, gümüşi, iyimser. Ses "Yağmurkuşuna kulak verin!" diyor. "Bir ilkbahar sabahı heyecan verici!"

Yağmurkuşu isteğe uyuyor, gözenekli notalarını salıveriyor.

"Şimdi de bülbül. Şiirlerin kuşu!"

Bülbülün sesi yağmurkuşundan daha canlı ve daha dinlenmiş geliyor. Mutlu olduğu açık. "Karatavuk." "Sarıasma."

Bazı yerlerde iğne takılıyor. Sarıasma arka arkaya hıçkırıyor. İşte yaban kazları.

Tamamıyla canlanıyorum: Hayatım boyunca bu alana yabancı kaldım. Hiç kuş görmedim. Şimdi onları işitince benim hayalimde bir yer edindiler. Kuşlar! Lanet kuşlar! Çok büyük bir şey ka-çırıyormuşum. Ama neredeler?

Biri bana biyoloji binasındaki kuşbilimi koleksiyonundan bahsediyor. Oraya kimsenin olmayacağı bir cumartesi günü gidiyorum. Kuşlar birinci kat koridorundaki sergi kutularına yerleştirilmiş. Cam örnek kutusuna burnumu dayayıp nefes almamaya çalışıyorum; çünkü nefes verince camda buğu oluşuyor. Koza biçimler görüyorum, Cordoba derisinden yapılmış ayakkabılar kadar kahverengi. Bunlar doldurulmuş ve meclisin çoktan düşmüş üyeleri, bana Romalı bozuk paralar ve çiviler kadar yabancı.

Laboratuvarlar boş, ışıklar kapalı. Büyük buzdolaplarının mırıltısı var, arındırıcı bir ses. Cam kutuya işaret parmağım ile vuruyorum ve sanki sihirliymiş gibi dönerek açılıyor! Belki bir öğrenci asistan kutuyu kilitlemeyi unuttu!

Hiç kuş görmemiş olduğunuzu hayal edin. Ve şimdi elleriniz kuş lahdinin acayipliklerini keşfetmekte özgür. Ne kadar ağırlıktan yoksunlar, sigara böreği gibi hafif! Ama tüyleri sert, sanki cilalanmış, bir zamanlar bir antikacı dükkânında tuttuğum bir korsenin minicik damarları gibi. Canlı bir kuşun tüyleri böyle bir

his veremez. Bu kuşlar katı, Viktorya Döneminden kalma, harcanmış.

Fakat incecik kemikler ve bağlantıları ne kadar mucizevi, bacaklar ve kanatlar ne kadar esnek bir narinlikle birleşmiş.

Büyük bir şeyi tüneğinden kaldırıyor, yüzüme doğru tutuyorum. Zorlukla, sadece avcı görünüşünü algılıyorum. Bir şahin? Bir basket topu kadar büyük, eski bir gazete kadar hafif.

Buradayım, otuzlu yaşlarda, kimsesiz bir koridorda kuşları okşuyorum. Kendimi bir fordcu gibi hissediyorum; yabancılara gelişigüzel dokunuşlarla orgazm olan bir kişi gibi. Ben bir tür sapığım, şu ölü kuşlarla yalnız başıma, ellerimi onların başları üzerinde gezindiriyorum, gagalarını tırnaklarımla izliyorum. Ya bir güvenlik görevlisi gelip ne yaptığımı sorsaydı?

"Efendim, ben körüm ve bu kuşlarla ilk deneyimim!"

"Benim adım Kid Geronimo ve ben asansörde yaşıyorum!"

"Hiç bir yağmurkuşuna dokundunuz mu bayım?"

"Benim adım Wigglesworth, ben böcek arıyorum."

Bu hayat boyu süren bir alışkanlık; otorite sahibi kişilerle hayali konuşmalar, genellikle bir şeylere dokunurken, anlamanın eşiğindeyken.

Bütün kuşlar bağ bozumu şapkası gibi kokuyor. Ellerimi onların dikenli sırtlarında dolaştırırken onlara isimler veriyorum; çünkü onların ne olduğu hakkında hiçbir fikrim yok.

"Deri göğüslü sırnaşık çiğneyici."

"Mavi boğazlı Cavalı Zero'nun oğlu."

Dışarıda bir ağacın altına oturup canlı kedikuşlarını dinliyorum, bir ardıçkuşu, bir baştankara. İstediğim şey, canlı bir kuş görmek. Bu yüzden hemen ardından arkadaşım ve öğretmenim Jim Crenner'i benimle kuş izlemeye gitmek için ikna ediyorum. Jim bir şair, rengi olan her şeyin öğrencisi. O Peterson rehberi ve en azından iki dürbünü olan bir mozaik adam.

Bir çayırda yürüyoruz; Leopardi, Rumi, Eliot gibi şairler hakkında konuşuyoruz.

Jim iyi görmediğimi biliyor; fakat bana renkleri, Ravenna'dan ışıltılı bir taşı, bir çitin üstündeki saka kuşunu gösterebileceğini anlıyor.

"Kıpırdama, tam orada bir İspanyol altın külçesi kadar büyük,

şişman bir saka kuşu var!" diyor. Derslerinden birinde okur gibi bıyık altından fısıldıyor.

"Şurada kırmızı kanatlı bir karatavuk var."

"Bir vireo."

"Erguvani bir ispinoz."

Sesleri ne kadar da iştah açıcı! Onları bahar dallarında gözetlemek ne kadar heyecan verici olmalı, göklerden sarı samanlar, mavi bir atmosferden sonra akla gelen düşünceler.

Dürbünden bakarken mercan mavisi/yeşil bir kabarcık görüyorum, belki kendi gözüm, ama bir kuşa hiç benzemiyor. Bunu, renk ve evrimsel hayranlık sarhoşluğuna kapılmış olan Jim'e söylemeye cesaret edemiyorum.

"Bu şeylerin ilkel bir çamurdan, bir Tanrı olmadan evrimleşti-ğini düşünmek!" diyor, gezegenimizin dimdik olanaksızlığı karşısında uyanmış olarak. Ama ben artık kendimin mavi çanağına baktığımı anlıyorum. Dışarıda taktığım gözlükler kendi optik sinirlerim konusunda eğitimli.

Büyük bir kuş susuzluğu çekiyorum, çevirisi olanaksız bir şey, bunu paylaşamıyorum, hayal kırıklığımı bağırarak anlatamıyorum. Bunun yerine rol yapmayı seçiyorum.

Jim "Onu görebiliyor musun? Tam şu çitin üzerinde, şişman ve ihtiraslı" diyor ve ben kendi kalınlaşmış yeşil çanağıma bakıp "Şuna bak nasıl sıçrıyor!" diyorum. Bunu söylediğimde gerçekten de buna inanıyorum. Hoplayıp duran o kuşu, tren yolunda bozuk para büyüklüğündeki o zıplayan saka kuşunu görebiliyorum.

Jim'in gördüğü her şeyi onaylıyor, kendi pekiştiricilerimi ve sıfatlarımı ekliyorum. Ona lanet şeyleri göremediğimi söylemek istemiyorum; onun durumun farkına varmasını ve gezimizin tanımlamalardan oluşan bir alıştırma olmasından korkuyorum. Bana neye benzediklerini söylemek zorunda kalacak. Ve onları daha da fazla takdir etmek zorunda kalacağım. Görür gibi yaparak bizi büyük bir sıkıntıdan kurtarıyorum. Tabii ki dürbünle bakar gibi yapıp hayal ürünü mavi alakargalara gözümü dikiyorum. Ama aslında kendi hayal gücümle baş başayım, ara sıra coşkulu bir arkadaşı dinleyip geçici olarak körlüğümü unutuyorum.

Sanırım, Jim bazı kuşları gördüğümü sanıyor, belki de gerçekten görmüşümdür.

ÜNİVERSİTEDEKİ İLK YILIMDA bir ilkbahar gecesi, arkadaşım T J. ile birlikte bir meşe ağacının altında oturup Tennessee viskisi içiyorum. Yaz tatili için Paris ve Roma'ya gidiyor. Yumuşacık bir ses tonuyla trenlerden, vagonlar içinde insanların ortaya akıl almaz piknik yemekleri sermelerinden, enfes şaraplardan, dışarıda Güney Fransa'nın göz alıcı yeşilliklerinden bahsediyor.

"Geceler yaban menekşesi kokar. Küçük bir kasabada inersin ve bütün o yer lanet minik çiçekler kokar!"

"Sen, arkadaşım, zırvalıyorsun! O Fransız kasabaları Nebraska'daki kasabalardan hiç de farklı kokmaz. Sen oralarda farklı bir saman nezlesine tutulmuşsun, o kadar."

"Hayır kovboy, menekşeler o kadar kalın ki yaban domuzları onları kıtır kıtır yer ve sarhoş olup doğruca kasabaya iner. Bence oraya bir ara gitmelisin, Provence bölgesine, oranın yemeğini yemelisin."

"Evet, ama ben New Jersey'li şairle aynı kanıdayım. Onun bütün arkadaşları Paris'te bulunmuş, Ford Madox Ford, Ezra Pound, Gertrude Stein. Bunları hemen oracıkta Paterson'da görebileceğini söylemiş."

"Hani şu hastaneye giderken yol kenarında kırık camları gördüğünü anlatan şiiri yazan o değil mi?" "Evet."

"Ben daha çok Pirene'leri görmek isterdim. Bulutlar doğruca
bu dağlara yelken açar ve Meksika pinataları¹⁵ gibi patlar, yağ-
mur altın gibi dökülür, inanılmazdır. Ve Bask halkı, insanların
yüzlerce yıl önce yaşadığı gibi yaşar, koyun güder, müzik yapar.
Kahrolasıca ölçüde güzeldir. Paterson'u becereyim! Onların nesi
varmış? Tahta kaplı bir Woolworth ve bir nehir dolusu çalıntı alış-
veriş arabası."

15 Pinata: Bir Latin Amerika geleneği. Doğum gününde veya kutlamalarda şekerleme ile doldurulan bir oyuncak bebek veya süslü bir torba. Pinata yüksek bir yere bağlanır ve gözü bağlı çocuklar değneklerle onu yarıp içindekileri almaya çalışır. (Ç.N.)

Viskiye abanıyor, büyük yudumlar alıyor. Ben de öyle.

"Bir yere gitmelisin. Bettina ile git, o Atina'ya gidiyor. Yunan adalarına gidin, lanet asma yapraklarını deneyin."

Bu doğru, Bettina Atina'ya gidiyor. Kırk öğrenci ve iki hoca Plaka'da bir otelde kalacak. Tukidides ve Homeros okuyacaklar, sırt çantalarında ouzo şişeleriyle Poseidon tapınaklarını gezecekler.

Ona, yolculuğa çıkma düşüncesinin beni ne kadar korkuttuğunu söyleyemem. Yerleşkeyi tanıyorum. Kaldırımları biliyorum. Bunun dışındaki her şey gecenin büyük yağmur ormanı. Bilinmeyenin, sarmaşıkları ve dişleri var. Benim görür-gibi-davranan-kör evrenim çok Vüçük, basit bir kent meydanı kadar küçük.

O gece, geç saatlerde sırtüstü yatıyorum ve kendimi kömür tozu ile kaplanmış gibi hissediyorum. Bahar dönemindeyiz, pencereden hanımeli kokan bir esinti giriyor.

Herhangi bir yere nasıl gidebilirim? Kahretsin, lanet bir kitap bile okuyamazken Atina'ya nasıl gidebilirim?

Ve tabii ki kararsızlığımı anlatacak sözler bulamıyorum. Başkalarının sözlerini ezberimden okuyorum. Şairlerden dizeler:

"Gerçek şu ki bir erkek olmaktan yoruldum." (Pablo Neruda)

"Tüm hırslardan vazgeçmeyi düşünmek ne garip." (Robert Bly)

"Şafağın kara sütü, onu gece inerken içiyoruz." (Paul Celan)

Hepsi sözcükten ibaret, gevşek, odaklanmış değil. Bellek, heceleri bulup getiriyor. Bana Bettina'nın yüzünü getirecek kadar kalın mercek yok. Onun parmak uçlarından, dilinden çekmiyorum. Art arda "Seni seviyorum." diye mırıldanıyorum, kaygılı yakınlık saniyelerinde boğuluyorum; herhangibiryer'in bu yabancı caddelerinde ne kadar korunmasız olduğumu anladığında bu ilk yakınlığın kayboluvereceğinden korkan kör bir çocuk. Herhangi bir yer. Herhangi.

Onun görmediğimi bildiğini bilmeme rağmen, görür gibi yapmak zorundayım. Adımlarımı denetlemeliyim. Güçlü görünmeliyim. Beyaz köpük içinde yarışır gibi yürümeliyim.

Viskiden dolayı alev almışım. Yatak, terimle nemlenmiş. Dışarıda kederli bir martı var. Küçücük mutfağımda, sabahın ilk

ışıklan ekmek ve tabakların üstüne düşüyor, sulanan gözlerimi deşen bir ışık. Musluğu bile zor buluyorum. Başka bir yere nasıl gidebilirim ki?

* * *

"HÂLÂ PROGRAMDA BİRKAÇ yerleri var." diyor Bettina, biraz belirsiz. Sigaralarını elle sarmakla uğraşıyor; yapışkanı yalıyor.

Onu yakıyor; parmak kalınlığında şişkin, ufalanan bir tütün.

"Gelmelisin! Girit'te tepelere tırmanırız, safir yıldızların altında uyuruz. Beyaz peynir yeriz. Bozuk para keselerimize drahmiler koyarız."

"Bettina, bana okur musun?"

"Tabii okurum. îlyada'daki her kahramanın ismini yanlış telaffuz ederim!"

Ama okumak, buzdağının sadece görünen ucu. Bir yere giderken, arabalardan sakınırken de yardıma gereksinmem var. Oteli nasıl bulacağım? Kalıntılar arasında başımın çaresine nasıl bakacağım?

Bana palyaço gibi bir sigara uzatıyor, kâğıttan bir süs balığı.

"Byron'un duvar yazısına bakabiliriz."

Byron'u başında bir fesle boya püskürtürken hayal ediyorum.

Ve böylece kendimi Akdeniz dünyasına doğru yol alan bir uçakta buluyorum. Dehşet içindeyim. Augustine, ölümlülerin görüşünü ve Tanrı'nın dünyayı gördüğü gibi göremeyişimizi kastederek "Şimdi sanki koyu bir camın içinden bakıyoruz," diyor.

Koyu camın içinden bakıyorum.

737'de uçarken bir martini istiyorum.

* * *

PLAKA KÜKÜRTLÜ BÎR yer; motosiklet, otobüs, otomobil dumanıyla maviye bürünmüş. Döşeme taşlarında yağ var. Bir ışık dalgasının altındayım, kollarım ve bacaklarım o kadar gergin ki temiz giysiler giymiş bir çocuk gibi görünüyor olsam gerek.

Aşın duyarlıyım, nefesimi tutarak, sağlamca basılması olanaksız,

dar yollarda yönümü bulmaya çalışıyorum. İnsanlar her yönden bana çarpıyor. Düzensiz olarak nefesimi bırakıyorum, yüzümü ne yöne çevireceğimi bilmiyorum.

Bettina her zamanki gibi kayboldu. Kendimi, haritayı incelemiş iki nazik yüksek okul delikanlısı, Del ve Shepard'ın eşliğinde buluyorum. Del, uzun boylu ve aşırı derecede zayıf. Her şeye gülüyor. Shepard, Kaliforniya'nın Berkeley kentinden. Atkuyruğu yapılmış uzun saman sarısı saçları var. Guatemala yapımı örgü bir sırt çantası taşıyor. Defterleri, sigaraları, şarap açmak ya da peynir dilimlemek için bir İsviçre ordu çakısı var.

Açık bir pazarın içinden geçiyoruz. İnce uçlu bir şey omzuma çarpıyor. Bir şemsiye mi? Yağmur yağmıyor.

Benzim atmış, at gözlükleri olan bir at kadar sinirli, burun deliklerimi oynatıyorum.

Şimdi Del elime bir şey tutuşturuyor.

"Hey, şundaki alete bak!"

Dikilmiş kocaman bir organı olan bir Baküs heykelciği tutuyorum.

Satıcının biri onu geri koymam için bağırıyor ya da belki onu satın almamı istiyor. Onu konuşan gölgelere bırakıyorum. Harekete devam.

Del gülüyor.

"Sorun ne? Sanatı sevmiyon mu?"

"Afrodit'i bulduğunda bana haber ver!" Shepard, Pete Seeger'in "Eski Zaman Dini" adlı şarkısını yüksek sesle söylüyor, -bişey, bişey, "Afrodit, Afrodit, içi görülen bir gecelik giymiş!"

Shepard müziği konusunda usta, akıcı gitar çalıyor.

"Hadi biraz dumanlanalım," diyor. "Şurada bir bar var, bir şeyler içebiliriz."

İçerisi ıslak duvar kokuyor. Tavan pervanelerinin çıtırtısı duyuluyor. İnsan sesi veya müzik yok.

Önümde karmaşık bir yarı saydamlık var, ılık bir el aniden koluma dokunuyor.

"Merhaba! Bana içki alır mısın?"

Hafifçe yanağımı okşuyor. "Benimle gel!"

Karanlığın içinde başka sesler de var.

"Merhaba! Müzik sever misin?"

"Benim adım Miriam!" Kıkırdamalar.

Bir masanın yanındayız, masaya dizimle çarpıyorum. Eli benimkinin üstünde olan kız, şimdi beni çevirip ustalıkla koltuğa oturtuyor.

"Bana bir içki ısmarlamaya ne dersin?" Miriam "Ben de." diyor.

Görmemekle birlikte Miriam'ın, Del'in kucağında oturduğundan kuşkulanıyorum.

Shepard gülüyor. "Üzgünüm, ben bursluyum!" Del iyi niyeti belli bir gülüşle gülüyor. "Ben de. Parasal yardım alıyorum!"

Puslu yarı karanlıkta altı maymuna dönüşüyoruz. Gözlüğüm, maymunlar evinde bir turistten aşırılmış bir cep saati gibi elden ele dolaştırılıyor.

Bir garson içeceklerle beliriyor; fakat Del ve Shepard ayrılmak üzere ayağa kalkıyor.

Del "İçki istemez." diyor. "Biz içki ısmarlamadık!"

"Evet. Ödeyeceksiniz. İki yüz drahmi!" Barmen yolumuzu kesiyor gibi. Beş altı sessiz adam ona eşlik ediyor.

"Sakin olun. Ödeyeceksiniz."

Sahne içimden akıyor, ben hâlâ oturuyorum. Kızların biri parmaklarını kolumdaki kıllarda gezdiriyor. "Güzel." diyor.

"Sahte." diyorum, "Sears, Roebuck." Shepard horultuyla gülüyor.

"Bana gözlüğümü verin." Elimi uzatıyorum. Kimde olduğunu aslında bilmiyorum.

Neden bilmem, egzotik bir asalet hissediyorum ve ayağa kalkıyorum.

"Bana kahrolasıca gözlüğümü verin!" Biri onu elime bırakıyor.

Gözlerim beyni odaklayan bir şekilde ağrıyor, bazen diş ağrısının yaptığı gibi.

Kızlardan birine "Frengim var. Kötü gözler..." diyorum ve

yüzümü işaret ediyorum. Katışıksız bir telegraflaşma anı. Engelleme olmadan çıkıyoruz.

Gözlüğü taktığımda garip bir parfüm kokusu yayıyor.

* * *

ATİNA PIRIL PIRIL bir hazine. Bütün vitrinleri çok pahalı, bu yüzden aslında onlara bakmıyorum. Bizans kilisesinin dışında battaniyeler içinde oturan kadın gibiyim. Bettina ve ben her sabah kahve için Anayasa Meydanı'na doğru yürürken ona rastlıyoruz. Ona para veriyoruz ve o bir hayır duası vıraklıyor.

Bütün bolluklarda sessizliği keşfediyorum. Dinliyorum. Ulusal Müze'de Zeus'un büyük heykelinin tur rehberi tarafından betimlenmesini izliyorum. Benim için o turkuaza kayan yeşil bir ejderha, bir kalyon, kocaman mavi bir sanayi teknesi. Biri bana kendi gücüne hayret etmiş gibi göründüğünü söylüyor. Müzenin sıradan odaları benim özel süs bahçelerim; dans eden ayılar veya griffinler gibi şekillendirilmiş çalılar boyumu aşıyor. Şurada turuncu bir alevin ucu var. Eski Ahit'ten alınmış yanan bir çalılık. Bunlar gördüğüm şeyler. Başkaları Kiklad adalarının kil işlerini inceliyor; fakat benim önümde, toprağın göbeğinden gri köpükten yapılmış çizik bir ruh yükseliyor. Bu cam kutuya nasıl girdiler ki?

Bettina bana Aşil'in minicik bir kafası olduğunu söylüyor. "Miğferler armut biçiminde ve kola kutusundan daha büyük değil!"

"Ya Aşil'in kafası büyükse, o şeyi çekiçle mi takıyorlardı? Tek-beden-hepsine-uyar kültürü mü vardı?" "Miğferlere bakılırsa öyleydi!"

"Ilyada'da. büyük Yunanlıların kafalarına miğfer çakılırken sessizce durduklarına dair bir şey yazmıyor."

Müzenin dışında bir revakta oturuyoruz, güneş ışığı öğle saatinde oldukça parlak.

"Kutlamalarda da, yas tutarken de bu kahraman bir kültür. Sıradan insan yok." Turistler her yöne doğru geçerken gürlemeye başlıyorum.

"Demek istiyorum ki, bilirsin işte, onlar Homeros gibi yaşlı ve seçkin olanlar dışındaki engellileri öldürüyordu."

"Tanrıçalar/fahişeler; kahramanlar/köleler -hey, kahretsinl" Bettina kafasını kaşıyor. "Şu düzülesice kuş, kafama sıçtı!"

"Bekle! Onu yakalayacağım ve onun iç organlarını okuyacağız."

"Lanet olsun! Onun iç organlarını kafamdan okuyabilirsin!" Sırt çantamı karıştırıyorum ve bir takım not kartı buluyorum. "Onu bunlarla sıyırabiliriz." "O miğferleri taktıklarına şaşırmamak gerek."

* * *

KÖR GECELER. YAĞMUR hızla düşüyor. Yabancı ortamlar. Bettina. Ekşi şarap tadı. Taksiler. Adımların gizemi. Elini tut. Hareketliliğim tutku. Şimdi koşuyoruz, yağmur doluya dönüşüyor. Işıklar sönmüş.

Garip bir otelin siyah lobisine giriyoruz. Resepsiyonda kimse yok. Fırtına şimdi kudurmuş durumda. Bir yerlerde camlar kırılıyor. Bettina elimi tutuyor, beni kıvrılan bir merdiven boşluğundan yukarıya çıkarıyor.

Fırtınanın ortasında boş bir yatağa yatıyoruz. Dünyanın son otelini bulduk.

* * *

GÜN AĞARDIĞINDA GÖZ kamaştıran yıkıntılar içinde yürüyorum, ışık o kadar sert ki sürekli olarak oturup gözlerimi kapatabileceğim yerler bulmam gerekiyor.

İnsan görme engeli nedeniyle deniz tutmuş gibi olabilir. Kapıdaki bir çatlaktan bakıyorsunuzdur. Bu sağ gözünüz. Diğer göz erimiş camdır: Gün ortası dünyası bir ışıldak. Korkunç. Ter ensenizin ardına fışkırıyor.

Sandalet satın alma hatasına düştüm ve şimdi iki kırık ayak parmağım var; iyice bakınca morardıklarını anlıyorum.

Önümde bir yerde profesör konuşuyor. Açık hava dersinin konusu Yunan tapınaklarının tasarımında bölge yapısının etkisi. Ormanlardaki ağaçları kesen köleler hayal ediyorum; Yunan çam kütükleri yuvarlama amacıyla kümelenmiş, devasa mermer insan ve at ordularıyla taşınıyor.

Mermeri kör kölelerin tepelere çıkarıp çıkarmadığını merak ediyorum. Kör köleleri var mıydı? Romalıların kör fahişeleri olduğunu biliyorum. Yunanlıların kör fahişeleri var mıydı?

Otelimin dışında kör piyango satıcıları bütün sabah şarkı söylüyor. Etrafta beyaz bastonları ve giysilerinden sarkan yüzlerce renkli piyango bileti ile dolaşıyorlar. Tek başıma yürümeye kalkıştığımda onlara tosladım.

Profesör konuşurken bir sütun arkasında yolumu bulup kusuyorum. Tökezleyen, güneş ışığı ile aydınlatılmış bir pisliğim. Taşların arasında cırcır böcekleri ötüyor.

Bütün bu ışığın içinde, dizlerimin üstünde, günün sonsuza dek süreceğinden korkuyorum. Tanrı'ya şükür daha yumuşak bir rüzgâr var. Önümde ipek otuna benzer bir küme tohum yükseliyor. Nistagmus beni gözbebeklerimden bağırsaklarıma kadar bıçaklıyor. Başımı Parthenon önünde eğiyorum. Bütün taşlar hareket ediyor sanki. Turistlere bir tür huşu içindeymişim gibi geliyordur herhalde.

Shephard benim garip dalgınlığımı inceleyip "Pek iyi görün-müyorsun?" diyor.

"Hasta olacağım, sanırım migren."

Shephard, bana Parthenon'dan aşağı eşlik edip bir taksi buluyor. Otele döndüğümde klozetin soğuk çeperlerine tutunuyorum. Gözlerim kanlı bir atışla atıyor, sanki patlamak üzereler. Ve öylece soğuk zemine yatıyorum. Bir süre uyuyup sonra gözlerimi sabahın ilk ışığına açmak istiyorum.

Hepsi bu.

Bırakın Atina öğleden sonrası kendi işine baksın. Kendi kendime boğulmayacağıma söz veriyorum. Otel Hermes'te değil.

Kafamın içinde bir şiir, makaralarından boşalıyor. Yeats.

"Ağzına kadar dolu suyun üstünde ... dokuz ve elli kuğu ..." Hareketsizce durup yüzmeye çalışıyorum. Ve o banyo zemininde uyuyakalıyorum.

* * *

KENDİ KENDİMDEN TİKSİNTİM, canlılığın ve uyanıklığın yakut renkli suları ile güreşiyor. Delos'a yelken açmış bir teknenin güvertesindeyim. Bettina bana bal ve yoğurt getirmiş.

Limana alaca karanlıkta varıyoruz; her bir farın, hasat zamanındaki ay büyüklüğünde tepemizde dolaştığı zamanda. Katı biçimler rüzgârda savrulmuş ağ parçaları gibi bölünüyor. Bana doğru eğilen yüzler beraberinde saydam bir ışık sürüklüyor, ıslak kara bir dal üstündeki çiçek yaprakları. Böyle anlarda birisinin koluna uzanmak isterim. Sevgili Proteus, biçimlerin efendisi, bırak kolunun yenine dokunayım.

Ona, bana okuyan bu kıza, her biçim ve rengin nasıl bir sınırlama olduğunu, konunun yalnızca kitap sayfaları olmadığını söylemek istiyorum. Ama sözlerim yitik, erkekliğin kökleri, ilk yaprakları öylesine kırılgan.

Kentin tepelerinin üstünde limanın karanlık havuzu ve ışık noktacıkları var. Uyku tulumlarını serdik, bir ekmek somununu paketinden çıkardık. Şarabımız, peynirimiz, zeytinimiz var.

Sırtüstü uzanıyoruz.

* * *

Ertesi gün zor uyandım ve bir kurban gibi fırıl fırıl dönüyorum. Boğazımdaki, kendi elim. Sabah ekmeğimi çiğniyorum ve açgözlülük onu yutuyor.

Ben yarım litre büyüklüğündeki kıskançlık kralıyım.

Sözlerim onunla lekeleniyor. Cisimleri görebilen herkesi kıskanıyorum. Kahrolası kuş izleyicileri, motosiklet sürücüleri, kelebek koleksiyoncuları, hepsini kıskanıyorum. Neşe dolu kuzuyu kıskanıyorum, kıskanıyorum ve kıskanıyorum ve kıskanıyorum.

Şanslıyım. Kalbimin derinliklerinde bunu algılıyorum. Benim renklerim var. Ve görsel olan benden kaçsa da onun bazı biçimleri

anılarımda kalıyor. Bulanıklığın içine girip çıkıyorum, ayak parmaklarımla hissediyorum. Ey Tanrı'm, beni acelesi olan biri gibi göster, çevikçe hareket etmeme yardım et.

Bettina uyanıyor.

Basit olmalı.

Dudaklarla başla. MMMMMMMMMMMM.

"Ben körüm."

Şimdi de gı gı sesi lütfen.

GGGGG

"Lütfen bana dirseğini ver. Bana taşların arasında rehberlik et."

Denizde ateş var, tepeler kekik kokuyor.

Sözlerin öne geldiğini hayal ediyorum. Onları söyleyebildiğimi. Sonra Bettina anlayışla bana kolunu sunacak, sonsuz ilgi ve şefkatle beni yönlendirecek. Yüzümü sabaha dönmekte özgürüm. Kör olmanın cömert kısmını hayal etmekte özgür. Bettina'nm kolunu alıp şevkle limanda sabah kahvesi aramaya gitmekte.

Bu kadar basit olmalıydı.

Yelkenliler arasından güneş çizgileri düşüyor. Sanki onun "Bunlar, sanırım, bir zamanlar Fenikelilerin sahip olduğu türden yelkenliler..." dediğini duyuyorum. Şimdi onun gözleri ve mükemmel fikirleri ile bağlantılı olarak ne gördüğünü biliyorum.

Harap olmuş tapınağa tırmanıyoruz. O beni sürüyor, "Alçak dal" diyor; "Yüksek basamak" diyor; diz boyu süt kümelerine hareket ediyorum ama korkmuyorum.

"Bunlar Delos'un aslanları..." diyor. "Göğe doğru sıçrıyor gibi görünüyorlar."

Düşünün. Kuş izleme oyununu oynamak zorunda değilim.

Ama oynuyorum.

Kötü bir seçim yapıp susuyorum.

Sonuç olarak bir devedikeni dansında dans ediyorum, ilkel bir şey, taş aslanlardan daha eski. Dikenli çiçekler içinde ben başsızım, bacağımı kaldırıp kansız bir melankoli içinde hareket ediyorum.

Bettina bir taş üstüne oturuyor ve bir çizim tahtası çıkarıyor. O taslaklar çizerken ben sigara içiyor ve toprakta elimi ileri geri hareket ettiriyorum.

TIKA BASA DOLDURULMUŞ deri çantam, bitmemiş ödevlerle dolu. Örneğin Tusidites konusunda bir dönem ödevi, Perikles ve Atinalılara verdiği cenaze nutku hakkında bir şey. Pelopones'in antik sokaklarında tökezlerken, yapmadığım okuma ile ilgili bir günlük tutmam gerekiyordu.

Yerleşkeye döndüğümde farkında olduğum bu başarısızlığımdan utanarak derin düşüncelere dalıyor, bir çocukluk alışkanlığıma dönüyor ve vücudumdan kılları acımasızca yolmaya başlıyorum. Favorilerimi soyuyor ve sonra bıyığıma saldırıyorum. Okunmamış sayfaların her yanında bükülmüş kıllar kalıyor. Bu kitapları bitirmenin bir yolunu bulmalıyım ama son yarıyılım başladı bile. Çok yorgunum, sersem gibiyim, uykusuzum; bazen uykuya dalana kadar içmek zorunda kalıyorum. Sonra geceler rüya içinde geçiyor:

Sıklıkla yabancıların da yüzdüğü bir gölde yüzüyorum. Herkes giysileri ile yüzüyor, cepleri hava ile şişiyor. Önümden bir pagoda yüzerek geçiyor. Asil biri bana el sallayıp gülümsüyor. Altın dişleri var.

Ellerim ve kollarım balık karnı gibi beyaz. Onları tuzlu sudan çıkarıp kaldırıyorum.

Bir gemi batmış olmalı, suyun üstünde yüzen güverte sandalyeleri var. Ama her şey garip bir şekilde sakin. Kocaman bir kuş kafesi, içinde inanılmaz büyük bir papağanla birlikte yüzeye çıkıyor. Su ve gökyüzü demir grisi renginde. Bir çiçek sepeti yüzerek geçiyor. Şimdi de yüzen bir köpek. Yüzümü suyun altına sokuyorum, uzun bir dalışa başlıyorum.

Bir tekne yan yatmış, gövdesi yer yer açılmış, tüm odaları hâlâ ışık içinde. İçinde altın perdeler ve ağır brokar kaplı Türk mobilyaları olan bir odaya yüzüyorum. Duvarlar ahşap panellerle kaplı. Cumbalarda dekoratif ağaçlar sallanıyor.

Bir şey mi bulmam gerekiyor? Sanırım öyle.

Bir ayakkabı elimden kayıyor.

Ve şimdi de sokaktayım, karnımın üstünde yüzüyorum. Hayır, bu bir koridor. Özel vagon kapıları açık, her odada yakut ışıklar var. Eşarplar yüzüyor ve kadın iç çamaşırları.

Bir telefon.

Bir buzluk.

Kitap rafı. Üstünde balıklar yüzüyor.

Canlı bir balığa dokundunuz mu? Parmaklarımda hiçbir şey kalmıyor.

T. J. bana John Donne'dan okuyor. Onun konuşmasındaki Carolina yumuşaklığına, Donne'nin, Tanrı'nın rahmetine metrik ibadeti eklendiğinde çok sevimli bir şey ortaya çıkıyor.

"Sakin dur ve sana / Bir ders okuyayım, aşkın felsefesinde aşkı"

"Ben iki ahmağım. Biliyorum, / Sevdiğim ve bunu söylediğim için..."

"Hey!" diyor T. J., "Hey oğlum hey, o şeftali gibi tatlı!"

"Okumaya devam et!" diyorum ona.

"Bu üniversiteden hiç canlı çıkamayacağım."

Okuyor ve sözcükler titriyor. Pişmanlık. Unutma. Bulunmayış. Zamanın enginlikleri. Hristiyan suçlamalar, aşk, seks, şifalar.

Okurken sanki sararmış bir sayfadan müzik dile geliyor.

"Bana denizkızlarının şarkılarını duymayı öğret."

Gece çabuk düşüyor. Kavaklar yeni soğukta kara direkler gibi duruyor.

"Böylece inançlı nöbetler gelip gidiyor / Fantastik bir malarya nöbeti gibi: Onu burada sakla / Korkuyla titrerken onlar benim en iyi günlerim."

Yerleşke boyunca yürüyoruz, yüreklerimiz karşılıklı olarak büyümenin getirmek zorunda olduğu hareketlilik ve seçenekler yığını ile çarpıyor. Sadece rastlantılar üzerine oynanabilir. İkimiz de buna inanıyoruz.

Yakın zaman önce ikimiz de kız arkadaşlarımızdan olduk. 1977'de genç kadınlar kendi seçim alanlarının bulunmasından erkekler kadar kıvanç duyuyor; fakat delikanlı yüreğimiz bunu tam olarak anlamıyor. Robert Frost'un elma suyu için sakladığı elmalar gibi darbe almış durumdayız. Hoşçakal Bettina. Bir kızın alışılmadık ilgisi altında ısınırken, onun evleneceğim tek kız

olduğunu düşünmüştüm. Başkaları da olacak; ama bunu bilmiyorum ve her ne olursa olsun şiir en güvenilir sevgili.

Yurt odamda bir süre ışıklar kapalı oturuyorum. Şiiri sevmek benim için ikilemli bir yük. Yükleri anlamak, onları bir yolculuktan kalan yabancı bozuk paralar gibi hesaplamak istiyorum. Okumak yitip gidiyorsa o zaman iki katı iyi mi? Fiziksel okuma benden kaçıyor; başkasının bana okuması ise verimsiz, hatta ümitsiz. Kısa zaman patlamalarında basılı olanın ne olduğunu çözebilmek okumak değil, olsa olsa deşifre etmek; tanımı gereği "edebi olmayan" bir deneyim. Ve körlük insanı dünyadan belli bir uzaklıkta tutuyorsa, ortak birikimimiz olan sözler bir çorbadaki ilikler kadar gerçek.

Kimin hızlı okumaya ihtiyacı var ki? Nepal'de birisi öldüğü zaman, akrabaları sarı çiçeklerden çelenkler yapar ve onları öteki yakaya bağlayan kutsal nehirde yüzdürür. Bu, montaj hattı üretimi değil.

Bu yüzden yavaş okuyorum.

* * *

ÜNİVERSİTE BİTİRME ÇİZGİSİNE yaklaşırken deniz tutmuş gibiyim ve sık sık akşamdan kalmayım. Sinirimi yatıştırmak için sert içkiye başlıyorum ve hemen her akşam Jim Beam içiyorum. Bazen uyandığımda bir sandalye kırmış olduğumu ya da daha kötüsü bir partide şöminenin içine düşüp rezil olmuş olduğumu veya birisinin İran halısına vahşice kusmuş olduğumu fark ediyorum.

Mezuniyet öncesi stres olağandır. Üniversite hayatlarının sonundaki öğrencilerin eski banjolar gibi yapıştırıcısız kalıp parçalandığı, tellerinin yerinden fırladığı bilinir. Mayıs sonları, motosiklet kazaları ve derslerden kalma dönemi. Şans eseri inatçılığım meyvelerini veriyor ve nasıl yaptığımı açıklayamasam da İngiliz-ceden en yüksek derecelerle ve takdirli diploma ile mezun oluyorum. Yine de son aylarım tamamen baş dönmesi içinde geçiyor.

Aspirini susuz yutmasını öğreniyorum.

Bazen ders aralarında, gün ortasında şapelde, ağaç kovuğunda oturuyorum. Yanaklarımdan gözyaşı akıyor. Yeniden uzamış olan

saçlarım gözyaşlarına düşüyor. Şapelin en karanlık köşesinde bıyığımın ucunu çiğniyorum. Başkalarına, sevdiğim birisini kaybetmiş gibi görünüyor olmalıyım.

Kilise sırasında oturuyorum, müritler ya da Mesihler yok, sadece gözyaşları ve bazen çizgi filmden hayaller:

"Merhaba. Benim adım Evelyn Wood, hızlı okuma kurslarının kraliçesi, ben de senin gibiydim, Proust okumak isteyen bir zavallı!"

Ortasında ametist bulunan gümüş bir türban takmış.

"Bir gün teksir makinesinin başında duruyordum ve kendime şöyle dedim: Evelyn, sen hızlı bir okuyucu olabilirsin! Ve biliyor musun, oldum da!"

"Evet, Evelyn, sadece bir problem var. Ben bir kör zavallıyım. K.Z! Kızları olmayan bir Milton."

"Ah! Bu gerçekten bir problem. Öyle üzgünüm ki tatlım!"

Püff!

Öyle olsa da, yol göstericiler olmaksızın, dersliğin dışında anlar var. Yerleşkeden sekiz kilometre uzakta, meyve bahçeleri ve yeni solmuş çayırlar arasında uzun bir yürüyüşten sonra, gövdesine paslı bir orak sokulmuş olan dev bir meşe ağacı buluyorum. İç Savaş'ta savaşmaya giden çiftçiler bu orakları ağaçlara soktu; bu, parmaklık direklerinin çevresine kurdela bağlamanın kendilerine özgü bir yorumuydu. Bugüne dek orak-ağaçlar öylece duruyor, askerleri hiç geri gelmedi. Benim bulduğum meşe ağacı yine de sıra dışı; çünkü yüksek dalların arasında bir kızıl kuyruklu şahin yuvasını yapmış. Dişi şahin benim ağacının altında olmamdan hoşlanmıyor; ama ben onun başımın üstünde çember çizerken söylediği şahin şarkısından hoşlanıyorum..

* * *

SICAK BİR ÖĞLEDEN sonra nereye gideceğimi bilememenin verdiği dehşet hummalı bir noktaya ulaştığında, postaneye giden Shepard'a takılıyorum. Yüksek lisans veren okullara başvurdum ve haber bekliyorum.

Şu an itibarıyla ne yaptığımı bilmiyorum. Dünyanın dikkatsiz savaş müziğinde bana yer yok. Ben Parayı Al ve Kaç filmindeki

Woody Ailen gibiyim; o, resmigeçit yapan bir bandoda çello çalıyor, geçit yapanlarla birlikte kalmak için koca müzik aletini ve iskemlesini aşırı komik bir şekilde sürüklüyor.

Görmeyen birisinin çalışabileceği bir iş olmadığına göre, nereye gidebilirim? Yorgunluk içinde öğlen havasını yontarken, göz bebeklerim büyülenmiş, sıcak sıvılar muma dönüşürken, kim bana yapacak bir şeyler verir?

"Az önce hayal kuruyordum. Hızlı okuma ustası Evelyn Wood gümüş bir türban takmıştı ve Proust hakkında konuşuyordu."

"Senin kahveye ihtiyacın var. Sende 'depresyon' dedikleri şeyden var."

Shepard kaygısız. Mezun olduktan sonra Colorado'nun Boul-der kentine gidecek. Orada marangozluk ve müzik aletleri yapımı ile uğraşmayı planlıyor. Barlarda sahne almayı.

Louisiana'lı blues şarkıcısı "12 tellinin kralı" Leadbelly'yi düşünüyorum. Yirmili yıllarda Güney boyunca yardımcısı Kör Limon Jefferson ile turneye çıkarlardı. Trenlere biletsiz, kaçak olarak binerler, blues çalarlardı.

Belki ben de Kör Limon olup Shepard'ın ardında Boulder'a gidebilirim. Ama onda da bağlılık olayı var. Kim Kör Limon gibi yaşayıp birini izleyebilir, yabancı sokaklarda bir sosis ve bir sürahi viski ile Leadbelly'nin geri dönmesini bekleyebilirdi? Hayır. Ben Leadbelly'yi izleyip bir keresinde o Yunan kentinde yaşadığım gerginliği yaşayamam. Bettina geri gelecek mi? Geleceğini söylemişti. Ya gelmezse? Bu ne kadar korkunç olur?

Bağımlı bir çift halinde görebilenlerle gezinmek, kişinin kendi başına kalabileceği bir odanın yerine geçemez; bunu anlıyorum. Bir şekilde yaşamalıyım, bilmiyorum, derin düşüncelere dalmak için taş bir kulesi bulunan Cari Jung gibi. Robinson Jeffers; onun California-Carmel'de deniz kenarında el yapımı bir kale olan Tor Evi vardı. Montaigne'nin bir tür kulesi vardı. Kahretsin, benim bir kuleye ihtiyacım yok. Bir çadır da iş görür. Genç Robert Lo-well, Alan Tate'in çimenliğine bir çadır kurmamış mıydı? Ama o okuyabiliyordu. Benim bir eşlikçiye ihtiyacım var. Ama Allah kahretsin! Eşlikçilerden nefret ediyorum! Konuşurlar ve gülerler ve sonra şikâyet ederler ve bir şeyler isterler. Başka insanların isteklerinden daha kötü bir şey olamaz!

Shepard postanenin önünde takılıyor, sigara içip bazı ahbaplarına sataşıyor. Ben içeri girip mektuplarımı alıyorum. Onları okumak için birini bulmam gerek. Shepard çok eğleniyor ve bu mektuplar çok önemli. İnsanlar yanımdan acele içinde geçerken ben mektupları alnıma bastırıyorum.

Televizyonda, Johnny Carson, başına koyu kırmızı bir havlu koyuyor ve kapalı zarfları alnına koyup görünmeyen bilmecenin süslü yanıtlarını veren düzenbaz medyum "Yüce Karnak"ı canlandırıyor. Gösteri çok komik: Kimse sıradan bir taşralı gibi duran Carson'dan daha az telepatik görünemez. Ve en büyük sezgi gücünün saçmalayan birine harcanması, bu gülünç!

Mektupların ne dediğini bana kim söyleyecek?

Yüzme havuzuna yürüyorum. Haftada birkaç kez yüzüyorum. Ağrıyan sırtımı ve omuzlarımı biraz esnek tutabilmenin tek yolu bu. Ve zaman içinde orada havlu ve laubalilik dağıtımı yapan Suriyeli Solomon'la arkadaşlık kuruyorum.

"İşte buradalar Sol, onları oku ve ağla."

"Nasıl? Beş ordu seni askere mi çağırmış?"

"Tabii ya, kör ordu oldukça başarılı!"

"Pekâlâ, bakalım şimdi, bu mektup Iowa Üniversitesi'nden."

"Bana onu oku."

Iovva'da şairleri ile tanınan ve yüksek lisans derecesi veren bir üniversite var. Şiiri keşfettiğimden beri oraya girmeyi hayal ederim.

"Bekle, bekle, işte burada. 'Yazarlık Okuluna kabul edilmenizi bildirmekten dolayı mutluluk duyuyorum.' Hey, sen çok keskin bakışlısın!"

IOWA CITY'DE MISIR bilimi, Fin halk öyküleri, Ezra Pound'un çapraşık saçmalamaları, bağlamlı dizinler, küçük yazınsal günceler ve teksire basılmış şiirlerden oluşan kişisel bilgi hazinelerim arasında bana rehberlik yapacak okuyucuları nasıl bulacağımı merak ediyorum.

Kör olduğum için sosyal güvenlik yardımı almaya hakkım var, Genellikle körlüğüm hakkında konuşmayı başaramasa da babam, gazetede görme engellilerin parasal destek alabildiğini okumuştu ve beni de buna itekliyordu. Talep etmediğim öğütlerini neredeyse tam bir sessizlikle karşılamış olmama rağmen, kendi başıma kaldığımda bursun görmezden gelinemeyecek kadar önemli olduğunu anlıyorum.

Federal binada, kocaman bir gülümsemesi olan ve doğuda hiç görülmemiş bir nezaket sergileyen pespembe bir adamın yardımıyla formları dolduruyorum. Ülkenin kalbi hakkında söyledikleri doğru. Buradaki insanlar cana yakın ve iyimser, hatta ilgili.

Engelli destekleri hakkında konuştuğumuz için "Söylesene, Iowa komisyonundan Barry ile tanıştın mı?" diye soruyor.

Iovva komisyonunun ne olduğunu bilmiyorum. Kulağıma biraz korkutucu geliyor, sanki Alger Hiss'i soruşturmuş olan bir grup gibi. Aslında o, devlet tarafından finanse edilen Körler Komisyonundan bahsediyor.

Bir hafta sonra ilk kör danışmanım olan Barry tarafından ziyaret ediliyorum. O kendine çok güvenli, atletik, kıyak ve evet, aynı zamanda nazik biri. Geniş kenarlı bir İtalyan şapkası ve deri bir ceket giymiş. Katlanan bir beyaz baston taşıyor. Bazen bastonu kaldırım kenarları veya merdivenleri bulmak için kullanıyor, diğer zamanlarda onu menteşeli bir ölçme çubuğu gibi düzgünce katlıyor ve kot pantolonunun arka cebine koyuyor. Hiç onun gibi

birisini görmemiştim. O, biraz ek çaba ile okuyabileceğimi düşünen Bayan Edinger'den sonra hayatımdaki ikinci melek. Barry kapı ağzında durup gülüyor.

"Demek engelliliği kucaklamak istiyorsun?" diyor. (Telefonda buna benzer bir şey söylemiştim.) "Ben de! Sorun şu ki," diye ekliyor, "engelliliği bulmak o kadar zor ki!"

"Bu bir kör şakası. Beni kandıramazsın. Şu kör şakalarından biri!"

Barry şimdi benim dairemde, büyük bir satıcı çantası açıyor. "Bakalım şimdi. Sende erken doğum retinopatisi mi var?" "Ya."

"Devlet okuluna gittin?" "Öyle."

"Bahse girerim ki bir piknik gibi değildi!" "Hâlâ piknik gibi değil!"

Bir şeyleri bir araya getiriyor, sanki üç ayak kamera sehpası gibi bir ses geliyor.

"Hiç bunlardan kullanıyor musun? Ayak pedallı bir cep kayıt cihazı. Pedalı masanın altına koyuyorsun ve kayıt yapmak istediğin zaman açıp kapatıyorsun. Böylece ellerin boşta kalıp başka şeyler tutabiliyor, ki bunların sadece büyütülmüş baskı olduğunu umarız."

"Kitaplar büyük baskı halinde çok yaygın olarak bulunmuyor, öyle değil mi?"

"Hayır, ama sana KDTV denen şeyden alacağız. Bu, yüksek çözünürlüklü kamerası olan kapalı devre bir televizyon. Kamera sayfayı tarıyor ve televizyon da yazıları çok büyütüyor. Bunun altına istediğini koyabilirsin. Senin için ayrıca okuyucular da edineceğiz. Ve devlet kütüphanesi aracılığıyla, bildiğin plak veya kasete kaydedilmiş konuşan kitapları da alabilirsin..."

"Anlayacağın, senin durumundaki biri için tek bir çözümle sınırlı değiliz. Kısa anlar için görebiliyorsun; ama herhalde iyi görmüyorsun. Başka zamanlarda bu olanaksız ve sanırım acı verici. Haklı mıyım?"

Ağzım açık kalıyor, en azından mecazen. Karşımda beni anlayan bir yabancı var: Bu, Kabir'in şiirlerinde ortaya çıkan konuk gibi güzel ve şaşırtıcı, aslında Tanrı olan bir konuk, ama seni hep tanımış olan bir Tanrı.

/arry odada geziniyor, gerçek bir zekâ keskinliği ile gözlem jiyor.

"Bu bir bisiklet mi?" "Evet, ben... " "Onu başından at!" "İyi de, ben..."

"Kör insanların bisiklet binmeyle uzaktan yakından ilgisi olmamalı, birçoğu bunu denese de. Bana çalıştığın yeri göster."

Mutfak masamı gösteriyorum. Kâğıt ve kitaplardan oluşan bir karmaşa, aslına bakılırsa bir fare deliği.

"Tamam. Ben sana evrak rafları alacağım. Zamanını eşyalarını araya araya tüketemezsin."

Ara veriyor. Dışarıda yağmur yağmaya başlıyor, pencereler tıkırdıyor.

"Bu, bütün yaprakların döküldüğü gün." diyor. "Bundan nefret ediyorum; çünkü birkaç gün kaldırımlar sabunlu zemin gibi olacak."

Çay içmek için caddeden aşağı yürüdükten sonra "Söyle bana," diyor; "annen ve baban bununla nasıl baş edeceklerini bilmiyorlardı, değil mi?"

"Pekâlâ, onların buna uygun sözcükleri yoktu sanırım. Yani retina sıyrılması, yasal körlük ve bunun gibi bazı gerekli sözleri biliyorlar fakat duygusal dil, onlarda bu yok."

"Peki, bu konuda gerçekten konuşmadınız mı?"

"Gerçek anlamda konuşmadık. Sanırım kendilerini suçlu hissediyorlardı."

"Biliyor musun, bu şaşırtıcı değil, körlük iç karartıcıdır. Birçok bakımdan en zor engellilik değildir. Gerçi acı karşılaştırmaları hiçbir zaman yararlı değildir; ama kör olmaya başladığını veya çocuğunun kör olduğunu anladığın zaman bu bir antrenman topudur."

"Senin annen baban bu konuda konuşmuş muydu?"

"Erken otuzlarıma dek kör olmadım, şeker hastalığı... Ebeveynim oldukça iyiydi; bu konuda kitap okumama, doktor bulmama yardımcı oldular. Ama sürekli keder içinde ebeveynleri olan birçok çocuk var ve çoğu durumda çok az şey söyleniyor."

Dubuque Caddesi'nden geriye doğru çıkarken "Bunlardan

bir tane taşıman gerekiyor." diyor. Bastonu açıyor. "Gerçekte olduğun durumu kabul etmek zorundasın. Baston yaşamla ilgilidir. Birçok amaca hizmet eder. Başkaları senin durumunu anlar. Kendini anlatmak için çok daha az zaman harcarsın. Otomobiller yavaşlar -en azından birçoğu! Ve sorumluluk almadan kadınlara çarpabilirsin. Eşimle işte öyle tanıştım!"

Barry'nin görüşlerini dinliyorum, gerçekten çok dikkatle dinliyorum. Bana körlüğün bir oyun olmadığını söylüyor. Benim sessiz keşfimi nazikçe affediyor ama beni uygunca itekliyor. Ve bütün uygun iteklemeler gibi, bu korkutucu. Beni açık alana yolluyor, baston, toplum içinde çıplak olmaya bir davetiye. Bunu dikkatle düşünmem, bir süre hazmetmem gerekiyor.

* * *

BİR HAFTA SONRA, korkunç bir sıcak dalgası sırasında dersler başlıyor. Yazarlar Kursu, Iowa Nehri'nin kıyısında modern bir binada yapılıyor. Burası nemli, buhar nehirden yükseliyor ve neredeyse söğüt ağaçlarının nefes aldığını işitebiliyorsunuz. Şairler ve kurgu yazarları onlarca yıldır burada buluşmakta; öğretmenler eski anılardan bahsediyorlar ve lisansüstü öğrencileri uzun yürüyüşler yapıyor, defterlerini dolduruyor, ithal edilmiş siyah çayları keşfediyorlar.

Dersler çılgıncasına değişken; bazıları grup tedavisi gibi; başka derslerse ortak çalışma yapan bilim insanlarının toplantılarına dönüşüyor. Her oturumda şair çırağı kendi çalışmasından yüksek sesle bir şeyler okuyor, geriye kalan dokuz kişiyse kopyalardan izliyor. Saygın bir kıdemli şair, okuma sonrası tartışmaları yönetiyor.

Orada geçirdiğim iki yıl boyunca, öğretim üyeleri, öğrencilerin çalışmalarını çoğaltmak için bir teksir makinesi kullandılar. Her çarşamba, mor baskılar içeren zımbalanmış paketler bizim yayıma yönelik incelemelerimiz için dağıtılırdı. Amaç, o sayfalarda baştan başa notlar almamızdı. Derslerde konuşurken bu notlara bakardık.

Sayfaların okunması benim için olanaksızdı ve sınıf arkadaşlarımdan bunları yüksek sesle okuyup eleştirel düşüncelerimi

yazmalarını istemek garip kaçıyordu. Genç şairler dikilir, tükürür, mağrur yenilgiler hisseder, mika gibi köpürürler. Her şiir onların üzerinde ateş edilmesi, kaçılması, büyü ile defedilmesi veya se-lamlanması gereken bir zeplin gibi asılı durur.

Şiir yazmak keşişlere özgü bir etkinliktir. Ve keşişler Tanrı'ya adanmanın hem öfke hem de aşk olduğunu söyleyecektir. Bu yüzden o kadar çok keşiş sessizlik andı içer. Ama Iowa'da biz konuşacağımıza dair ant içtik.

Dönemin ilk haftasında bana "çalışma sayfalarını" okumayı öneren şair-sınıf arkadaşım Terence tarafından ziyaret edildim. Zayıf ve soluk yüzlü; Fransız şairler Mallarme veya Nerval'in dizelerini okurken elleri her zaman hayali bir hava içinde dallanıyor. Akıllı genç bir şair, ancak sınıf arkadaşlarını sevmiyor. Bunu, o okurken fark ediyorum. Şuna benzeyen bir şey olduğunu hatırlıyorum:

"Pekâlâ. Şimdi Miriam'dan bir şiir. Öksürme." {Öksürme sözünü söylüyor.) "Ah, bir başka deniz Tanrıçası sızıntısı. Onda bunlardan sandık dolusu var!"

"Lütfen sadece onu oku, ben kendi düşüncelerimi oluşturacağım, tamam mı?"

"Tamam, hadi bakalım. (Öksürük.) Başlıksız. 'Cesur kişi bir süre uyur / Tabii ki geçmiş onunladır, / Güzellik şeyliğe parçalanır, dar sokaklar / Gittiği yerlerde saklı.'"

Ara veriyor.

"Ah lütfenl Kahrolası deniz aşktan ölüyor! Buna katlanamı-yorumV

Bir sigara yakıyor.

"Hey, hiç Coca-Cola var mı? Bunu Coca-Cola'sız okuyamam."

"Kusura bakma, kolam yok. Biraz portakal suyu ister misin?" "Hayır, portakal suyu isyan ettiriyor." "Neskafe?" "Boş ver."

Bir şeyin içine küllerini fiskelediğini işitiyorum. "Baksana, bir kül tablası ister misin?" "Hayır, sağ ol." Küllerini nereye döküyor?

"Okumaya devam et, tamam mı?"

"Tamam. 'Odyssea bile / Soğuk yalnızlıkta / O kadını göremiyor şimdi.'" Yine duruyor.

"Bu Antonius ve Kleopatra'nın geri getirilişinden başka bir şey değil."

"Terence, her şey Antonius ve Kleopatra'nın geri getirilişidir. Haydi devam edelim."

"O kadını geçelim şimdi. Burada Roger'ın bir şiiri var. Ona Harpo diyorum; çünkü o müzikal bir gerçeküstücü."

Roger'ın şiirine başlıyor.

"Bunun adı 'Gece Köpekleri.' 'İşte buradalar, sünger beyinleri kan dolu / Köylü hanı arkasında etrafı kokluyorlar. / İnanılmaz! Mutfak kızı onlara işkembe, dil ve yumurtalık veriyor / Dünkü ekmek...'"

Duraksama.

"Köylüler hiç böyle şeyleri vermez!" Gerçekten onuruna dokunuyor!

"Roger bir Çek şairini, Miroslav Holub'u taklit ediyor. Çekler işkembelerini atar, Fransızlar değil!"

Şimdi bir büyü altında; ulusal kimliği işkembelerden okuyabiliyor.

O gittikten sonra benim Kutsal Topraklardan gelen, ortasında Ürdün Nehri'nin suyunu içeren cam bir kabarcığın bulunduğu ha-tıralık ahşap tabağıma beş tane sigara koyduğunu anlıyorum.

Kenarlarında Vaftizci John, İsa ve havarileri var. Bu anneannemin bana verdiği küçük kutsal süs eşyam.

Bazen gözlerim çok yorgun olduğunda, onu bir deniz kabuğu gibi kulağıma dayar ve Ürdün suyunu dinlerim. (Terence çevresini yakmış.) Bu mükemmel!

* * *

SINIFTA TARTIŞMA ALEVLENDİ ve çalışma sayfalarını okuyamadığımdan siste oturuyorum. Bazen elimi kaldırıp, "Paul Klee, çocuklar, ilkeller için elle boyanmış oyuncaklar yapmıştı. Bu şiir kutsal emanetlerin saklandığı sandıkların o niteliğine, evrensel bilinçaltına sahip diyordum."

Başka ne yapabilirim ki? Dikkatle dinliyorum; fakat floresan ışıklar camsı bir şaşılık yaratıyor ve her sözel tartışma sırasında ben yine birinci sınıfta tahtada yazılı olandan bir anlam çıkarmak için dikkatle dinleyen oğlana dönüşüyorum. Kendi şiirimi okuma sırası geldiğinde, çalışma sayfamı tutup yüksek sesle, okuyabilir-miş gibi belleğimden okuyorum. Şimdi düşünüyorum da gören biri gibi rol yapmak ne kadar da aptalcaymış. O kadar çok enerji gerektiriyor ki!

Iowa Nehri' nin kıyısındaki modern binada, burnumda umutsuz gözlüklerle, rahat konferans salonlarında, önümde sahte müzikle oturuyordum. Ben kendi yapımım olan St. Ovide köyündeydim, saçma bir gösterinin içindeki kör bir adam.

»}C 2|»

GÜNÜMÜZDE KÖRLERE UYUMLU harika teknolojiler var: Kurzweil okuma makineleri, konuşan bilgisayarlar, Braille ve internete bağlanan terminaller. Ve hepsinden önemlisi 1990'da Başkan Bush tarafından yasaya dönüştürülen ve bir sivil toplum garantisi olan Engelli Amerikalılar Yasası var. Yine de beyzade otokratlar fakültelerdeki egemenliklerini sürdürüyorlar. Böylece yüksek eğitim bir yarışa dönüşüyor. Eğitim dönemleri, süreleri belli yarışmalar. Önemli olan tek şey, emme hızı. Bu yarışta görme engelliler ahlaksız hayvanlara dönüşüyor. Kitaplar uzanmış ellerimizin arasından kayıp geçiyor.

Profesör Gambrel'in ofisinde bel vermiş bir koltukta oturuyorum. Zihnimin gözünde o, disiplin konusunda sınıfta kalmış bir deney. Eğitsel sertliği tohuma kaçmış. Spor ceketinin kollan çok kısa. Kravatı kötü bağlanmış.

Öne eğilip masanın kenarını buluyorum ve tam olarak ne diyeceğimi bilemeden başlıyorum.

"Korkarım, bir kompozisyon yazmak için daha fazla zamana gereksinmem var." Sesim lenf bezlerimden besleniyor gibi. "Aslında sorun araştırma ile ilgili; tüm temel yazıları okudum. Fakat bakın, görme engelimle ilgili sorunum şu: Kısa bir sürede çok fazla okuyamıyorum."

Karşımda duran şu "sözcüklerin akademisyeni" herhangi bir şey okumak isterse cebimde "İlgili Makama" mektubu var.

"Lisansüstü okulunda ek süre kabul edilemez." Sesi boğuk, bir zamanlar duyduğum, eski bir botun egzoz borusundan girip çıkan suyun sesi gibi.

Yüzü önümde dayanıklı pembe bir gül gibi sürükleniyor, sanki mezarlıktan gelen bir şey.

"Pekâlâ, bakın bu, kayıt kabul ofisi veya Pentagon'daymışız gibi kabul edilebilirlikle ilgili bir konu değil. Ben göremiyorum."

"O zaman aslında burada olmamanız gerekiyordu."

"Tabii ki haklısınız. Ve sanırım Milton, Homeros, James Joyce da bu bölümden ders alamazdı, öyle mi?"

"Benim dersimde yeriniz olduğunu sanmıyorum!"

Dışarıda, tuğladan bir duvara dayanmış, kendimi kusacakmış gibi hissediyorum.

Kasımdayız fakat hâlâ üzüm asmalarının arasında duvara tutunmuş kargalar var. Bir keresinde T. J.'nin nasıl kargaların sadece bokla yaşayabildiğini söylediğini anımsıyorum. Bu düşünce beni neşelendiriyor. Gambrel ve on yedinci yüzyıl adamlarının beraberce oturup bir konferansta dışkı yediğini kafamda canlandırıyorum.

Yasanın uygulanması için dekandan yardım istemem gerekiyor ki kitabı, makaleyi, gestalt'i bitireyim. "Merhaba Dekan Churchspire, korkarım Spinoza gibi benim de monatlarım için daha fazla zamana ihtiyacım var."

* * *

BÜTÜN GECE BOYUNCA Hal ve Vernon ile uyanık kalıyorum. Boğucu bir yaz akşamında bir öğrenci dairesinde uyanık üç genç insan. Hal, Louisiana'da, sözün tam anlamıyla endüstriyel bir çöplükte büyüdü. Babasının şirketi kullanılmış uçak motorlarından Çin duvar halılarına kadar her şeyi satardı. Hal, yedi dili akıcı olarak konuşur, yenilikçi ve müzikli şiirler yazar ve minik gaz ocağında koca dana dilleri ve köylü çorbaları pişirir. Her şeyi sonuna kadar yapar, maraton koşar veya sadece gün doğuşundaki bir çilek bahçesini görebilmek için bütün gece araba sürer.

Vernon bu orta batı üniversite kasabasında mutlu değil. Bir seneye yakın zamandır yazamadı; ya kütüphanede dergi okuyor ya da film izlemeye gidiyor. Açıkça dürüst olmadığını düşünüyor ve seminerlerde tartışılmak üzere eski çalışmalarını veriyor. Biri bana biraz İngiliz şair Philip Larkin'i andırdığını söyledi; bayku-şumsu, gözlüklü, kasvetli.

Bir şişe Aquavit ve biraz İsveç çavdar krakerimiz var. Ayrıca havyarımız, ringa turşusu ve bir tabak soğan turşumuz da var. Bir kutu sigara ve bir şişe votka var.

Vernon bize New York, Queens'deki eski film stüdyolarından bahsediyor.

"Marx kardeşler filmlerini burada çekmişti; onlar da Woody Ailen gibi Hollywood'dan hoşlanmıyordu. Oranın Yahudi düşmanı olduğunu düşünüyorlardı. Groucho'nun meşhur lafını bilirsiniz: 'Beni üye olarak kabul edecek bir kulübe üye olmak istemezdim. Bu bir şaka değildi, o birkaç sosyal kulübe üye olmaya çalışmıştı ama Yahudi olduğu için onu almamışlardı. Ve Yahudi kulüpleri; Groucho onlara katlanamıyordu."

Hal "Kahrolsun!" diyor. "Groucho ne bokuma kulüplere üye olmak istesin? Bu saçma. Bu bir dadaist kütüphaneci olmak istemesine benziyor."

"Kesecek birkaç kitabın olmazsa Dada olmaz." diyorum.

"Evet ama dadacılar kitaplarını sokakta bulur."

Işıkları kapatıp sigara içiyoruz, tek bir limon kokulu mum yüzümüzde kurbanlık bir titreşim yaratıyor. Işıklar olmadan çevremdeki basit cisimleri gerçekten tanıyamıyorum ve birkaç kez bardağımı düşürüyor veya küllerimi başkasının içeceğine silkiyo-rum. Bu yüzden Vernon votka toniğini küllü olarak içiyor. Sanırım farkında bile değil.

Aquavit ve votka dolu saatlerin sonunda Vernon, afyon olarak tanımladığı bir şey ortaya çıkarıyor. Vernon ve ben bunu tütünle içiyoruz ve Berlioz'un son yapıtlarını dinleyerek sabaha kadar oturuyoruz. Kirli daire, fıstık çorbası ve sigara kokuyor. Gün doğunca bir şekilde yüzeceğimizi hayal ederek nehre yürüyoruz.

Tökezlediğimde diğerleri bunu içkiye bağlıyor. Kırmızı yangın musluğunu göremeyince afyonun etkisi olduğunu düşünüyorlar. Tabii ki. Tabii ki. Ve gözler yüzümde yuvarlanıyor, bir et denizinde iki zehirli üzüm.

Bir temmuz sabahında saat altıya çeyrek var ve Hal ciğerlerinin son gücüyle Bertold Brecht'ten bazı dizeleri şarkı gibi söylüyor.

Köprüden nehre atlamayı düşündüğümüz noktada gezici bir vaize rastlıyoruz. Gece boyunca uyumamış, kendi sözleriyle "çalışmış". Yatık duran bisikletinin iki yanındaki torbalar küçük karton ciltli İndilerle dolu.

"Böyle nereye gidiyorsunuz?"

"Biz, biz üçümüz bu köprüde buluşup kendimizi öldüreceğiz!" diyor Vernon. "Ailemizin tamamı bir uçak kazasında öldü. Biz ikimiz kardeşiz ve bu da yeğenimiz." Hal'i gösteriyor.

Araya giriyorum: "Yeğen Hal kazadan bu yana konuşmadı."

Atletik bir vücudu olan Hal becerikli bir şekilde köprünün çelik tırabzanına sıçrıyor ve Mısırlı bir mezar figürü gibi yürümeye başlıyor.

"İntiharcı gibi görünmüyorsunuz."

"Biliyorum," diyor Vernon, "henüz ölmedik."

"Pekâlâ, ben siz çocukların bu köprüden atlamanıza izin vermeyeceğim. Burası yirmi metre yükseklikte ve suyun altında beton çıkıntılar var. Bunlardan birine çarparsanız gerçekten ölürsünüz veya en azından sakatlanırsınız. Ve alttaki betonlara çarpmazsanız burada akıntı hızlıdır, yavaş yavaş boğulabilirsiniz. Bu ölmenin en kötü yollarından biridir."

Hal "Sen gerçek şey değilsen lanet olsun!" diye bağırıyor ve tırabzandan atlayıp ayakkabısını bağlıyor. "Bende koşup durma isteği yaratıyorsun, kemikli baldırlarımı kaldırma isteği uyandırıyorsun. Saygılı bir korku ile yıkandım."

Koşarak ayrılıyor. Ve benle Vernon da birdenbire onun arkasından koşuyoruz. Hiç koşmadığım kadar hızlı koşuyorum, çocukça kaçışımızla cinnet geçirmişçesine.

Fakat Hal atik; yarım dakikada arayı açıyor. Ben yüzdüğüm için aerobik kondisyonum devam etmeme yardımcı oluyor; fakat Vernon geride kalıyor. Birden kendimi herhangi bir sabah koşucusu gibi nehir kenarında koşarken buluyorum ve bu sırada sarhoşların sık sık hissettiği büyük olayların önsezisine kapılıyorum.

Kaldırımların sağlam ve düzgün olmasından dolayı şanslıyım.

Uzun, çok uzun yol alabileceğimi düşünüyorum. Bu arazide keskin değişimler yok. Güvendeyim, uçuyorum, kollarım dışarıda, göğsüm hızla çarpıyor. Gözlerim rüzgârdan düşmüş elmalar gibi, tatlı, pırıl pırıl, işe yaramaz. Fakat ben bir dalgayım, bir rahmet, her yerim yağlanmış. Arkadaşımı çok geride bıraktığımı düşünüyorum.

Sonra onları işitiyorum, birkaç bağıran adam. Sabah mesaisine çıkmış işçiler. Bundan eminim.

Az önce mermer gibi düzgün ıslak beton dökmüşler! Ve şimdi ben, tüm zamanların en hızlı koşucusu, Paavo Nurmi, işte buradayım, onların sertleşmeye başlayan eserinin içinde sekiyorum!

Kanatları ve boynu gerilmiş büyük bir kuş gibi tam içine dalıyorum.

İşlerinin tam göbeğine düşüyorum, dehşet içinde, büzülmüş, aptalca. Kendime göre ben bir mükemmellik örneği olmalıydım, en azından on kişide biri için. Ve sonra kuruyan çimentoya balıklama dalıyorum.

Sessizlik hâkim.

Adamlardan biri beni ayağa kaldırıp etrafımda çeviriyor.

Makineli tüfek gibi, çizgi filmlerdekine benzer anlamsız sözlerle konuşuyor.

"Bu ne... nasıl... kodumunun... bilmiyor muydun... nesin sen, KÖR mü?

Saçımda ve sakalımda çimento var. Bir kürk avcısının çevresinden sarkan ham deriler gibi gömleğimden sarkıyor.

"Evet efendim." (Düzgün nefes almaya çalışıyorum.) "Ben körüm." Bunu oldukça gerçekçi bir dille söylüyorum ve ciddiyetim beni bile şaşırtıyor. Bir satıcıya ayakkabı numaramı söylemek gibi bir şey.

"Kahretsin! Bana ... kodumunun KÖR olduğunu mu söylüyorsun?

"Ya evet. Biliyorum, böyle koşmak delilik. Bakın üzgünüm, gerçekten üzgünüm. Ben..."

"O KÖR!" Sanki diğerlerine onun annesi olduğumu söylüyor.

O benim ANNEM! Kahretsin, benim ANNEM bizim çimentomuzun içinde! Bunun olasılığı kaçta kaçtır ki?

"Yani böyle koştuğunu ve kör olduğunu mu söylüyorsun?" "Kötü bir seçim. Fakat genellikle buralarda kimse olmaz. Çarpacağım bir şey de olmaz." "Bunu sık sık yapar mısın?" "Çoğunlukla yüzerim."

"Doğru. Bu çimento bacağında donduğunda seni havuza atmayı isterdim."

Sadece bir dakika içinde talihsizliğin kırmızı kaplanı olduğumu düşünmeyi bırakıp bir tür geri zekâlı olduğuma inanmaya başladılar. Ve şimdi anlaşılıyor ki ben de bir başka yaratığım, ilk karda yeni doğmuş bir kurt, henüz sınıflanması yapılmamış bir şey.

"Bak," diyor kendini formen olarak tanıtan adam, "benim amcam kör. Sadece renkleri görebiliyor. Kendine bir rehber köpek almalısın. Bunu yapman çılgınlık. En azından bir yoldaş ile koş." Bir saniyeliğine duruyor. "Gören bir yoldaş!"

"Amcam görüşünü yitirdiğinde ne yaptı biliyor musun? O bölgedeki alışveriş merkezine gitti ve park yerinde arabasıyla sekizler çizdi. Oraya gidip döndüğünde bir çizik bile almamıştı. Karısı böyle bir şey yaptığını bilmiyordu bile! Sonra da gidip bir köpek aldı."

Hiç beklemediğim bir şekilde bu adam bir üniversite kamyonetinde beni eve götürüyor. Şimdi onun adını hatırlamak isterdim.

"Gerçekten, rehber köpek bir kurtuluştur."

Ve orada, dairemdeyim, utanç içinde, daha ağır, hiddetle göz kırpıyorum, bitkinlik ya da gözyaşları, ikisiyle de savaşırken, baldırlarımdan betonlaşmış kot pantolonumu sıyırırken, o kaldırım ustasının hangi Buda olduğunu merak ediyorum.

Herhalde gerçekten onu dinlemediğimi düşünüyordu. Hayatım boyunca yüz ifademin belirgin bir özelliği oldu; birisini dinlerken, daha doğrusu işitirken yüzüm maske gibi kayıtsız durur. Ve banyo küvetinde kollarımdan, bacaklarımdan çimentoyu kazımak için oturduğumda rehber köpekle ilgili bir kavramı içeren akordun çalınmış olduğunu hissediyorum. Ama duygusal anlamda hâlâ bir yetişkin değilim.

İşe yaramayacak hale gelmiş giysilerimi tomar haline getirip bir çöp bidonuna atıyorum. Bir sonraki sosyal güvenlik çekim yarın gelecek. Yeni bir kot pantolon ve koşu ayakkabıları alacağım.

* * *

BARRY BENİ ÖĞRENCİ birliği kafeteryasında karşılıyor. Farklı bir ruh hali içinde, hızlı bir tempoda, enerji dolu. Üniversite körler için yapılan Kurzweil makinelerinin ilk örneklerinden bir tane satın almış.

Kahvesine krema koyarken "İnanılmaz bir makine!" diyor.

"Fotokopi makinesine benziyor, cam bir levha var ve üstüne kitaplar koyuyorsun. Sayfaları tarıyor, sonra bu yazılı bilgiyi alıp kendi içindeki bir bilgisayardan geçiriyor, bilgisayar da her şeyi yapay konuşmaya çeviriyor."

"Şaka mı yapıyorsun?"

1980 yılındayız ve bilgisayarların Pentagon'da füze izleme veya Ulusal Gelir Dairesinde başkalarının işine burun sokma amaçları dışında kullanıldığını hiç duymamışım.

"Evet," diyor Barry, bardağı dudaklarında, "bu makinenin içinde bir mikrobilgisayar var. Fotokopisi çekilmiş görüntüyü alıyor ve konuşma oluşturucu bir yazılım kullanarak basılı yazıyı mekanik bir ses ile eşleştiriyor Bununla ilgili bir şeyler okumuştum ama kendisini işitmemiştim. Bir bakmak ister misin?"

İçimden bunu şakaya vurmak geliyor.

"Eminim, ses Nixon gibidir ve geceleri çevrede kimse yokken ona zulmeden bütün insanlardan bahsediyordun"

"Tabii ya, sonra da fotokopi makinesine kur yapıyordur."

Kütüphaneye giderken Barry bastonunu açıyor.

"Ben örneklere göre hareket edecek, yumuşak bir yürüyüşle yürüyüp büyük bir çubuk taşıyacağım."

"Sen benden daha cesursun Barry. Ben boku yemişim."

"Tamam, onu biliyoruz."

"Bilmiyorum. Gerçekten bilmiyorum. Bu nedir? Bende BBG hastalığı var, yani Bir Bok Göremez; ama elimde bir baston tutabileceğimi sanmıyorum."

"Sanırım, senin problemin şu..." Duruyor. Demiryolu raylarının altındaki bir tünelde duruyoruz. Bir cumartesi sabahı ve bizden başka yürüyen kimse yok.

"Koskoca bir görme engelin var; fakat engelli bir insan olarak görülmekten korkuyorsun. Bunu anlayabilirim. Bütün engelliler anlayabilir. Kahretsin, FDR medyayla kendisini tekerlekli sandalyede görüntülemeyeceklerine dair bir anlaşma yapmıştı. Engelli olmanın, güçlü önder imajını mahvedeceğini düşünüyordu. Ve şunu biliyor musun? Birçok engelli için o günler bitmedi. Şunu söyleyeyim, açık açık engelli olmak şu sandviç reklam panolarından birini giymeye benziyor; sadece 'Joe'nun yerine bekleriz.' yerine 'Bana bakın! Benden korkun! Bu sizin de başınıza gelebilir!' diyor."

Biraz duraklıyor. Bir yerleşke güvenlik aracı yavaş yavaş yanımızdan geçiyor. Memurlardan biri penceresini açıyor.

"Gençler, yardıma ihtiyacınız var mı?"

Barry "Hayır, teşekkürler..." diyor. Ardından ekliyor: "Aslında saatin kaç olduğunu söylerseniz çok yardımınız dokunacak, kütüphanenin açılmasını bekliyoruz da."

"Saat sekiz otuz beş. Az önce açılmış olmalı."

"Harika! Teşekkürler..."

İlk kez Barry'nin böylesine temkinli olması benim dikkatimi çekiyor ve beyaz bastonun olumlu bir gücü olduğunu hafif hafif fark ediyorum. Yerleşke güvenlik görevlilerinin gönüllü olarak yardım etmeyi önermesi düşüncesi, bir anla sınırlı da olsa, kafa-tasımın içinde genişliyor.

"İnsanlar bunu sık sık yapar mı?"

"Kesinlikle. Her zaman. Bastonu görürler ve yardımcı olmaya çalışırlar."

"Bu seni rahatsız etmiyor mu?"

"Tabii ki, fakat duruma göre. O sırada adam yol tarifine ihtiyacım olup olmadığını merak ediyordu. Ve şunu söyleyeyim: Birçok kez bana yol tarifi gerçekten gerekir. Böyle durumlarda tarifi dinlerim. Yani duruma bakarım. Başka zamanlar karşıdan karşıya

geçmek üzere olduğunu gören insanlar durur ve sana sormadan kolunu tutar, Başkan'ı itekleyen gizli servis ajanları gibi seni karşıya sürüklemeye çalışırlar. Bu garip ve fantastik bir biçimde sinir bozucudur. Onlar körlüğün zekâ geriliği olduğunu düşünür. Aynı insanlar restoranlarda arkadaşlarıyla konuşur, bilirsin, başkalarının siparişlerini alan garsonlar sonra durur, kör elemana bakar, bir araya gelmiş olan görenlere "Ve o ne alacak?" diye sorarlar. Bu seni deli edebilir! Bazen de kör olduğun için işitemediğini sanıp sana bağırırlar.

"Fakat biliyor musun? Senin yaşadığın sorunlara karşılık bunlardan hiçbirini değişmem. Allah'ın belası bir profesöre görmediğini söyleme cesaretini gösterdiğinde, işte o zaman bu senin için bir mücadele haline gelir; çünkü bastonsuz veya köpeksiz birinin nasıl olup da kör olduğunu anlayamazlar. Ve tabii ki senin bastonunu kullanıp kullanmaman onların kahrolasıca derdi değildir, bunu biliyorum. Ama senin güvenliğin için ve sonradan çoğu zaman dünya ile başa çıkabilmen için, sana şunu söyleyeyim ki bu lanet şeyi kullanman gerçekten bir fark yaratır."

Ben paketteki son sigara olan kıvrılmış bir Marlboro'yu içerken kütüphane merdivenlerinde oturuyoruz.

Sadece onu susturmak için "Tamam, teslim oluyorum." diyorum, dumanı üfürürken. "Bana bir baston bul."

"Ben bir Yön Bulma veya Hareketlilik eğitimcisi değilim, o yüzden sana baston tekniği gösteremem. Ama elimde fazladan bir katlanan baston var ve bence onu bir değnek gibi yanında taşımalısın ki araçlar durumundan haberdar olsun. Sonra sana baston tekniği gösterecek birini göndeririz."

"Tamam ama şimdilik onu sadece çantama koymak istiyorum."

Barry, büyük savaşı kazanmış olduğundan bunu sineye çekiyor.

Kütüphanede Kurzweil makinesini bulmaya çalışıyoruz; makine, bulunması zor bir ofiste duruyor. En sonunda birçok yanlış dönüşten sonra ona ulaşıyoruz. Alet bir çamaşır makinesi kadar büyük.

Barry bir çekmeceyi açarken "Burada bu bebeğin nasıl çalıştığını anlatan kasetler var!" diyor. Ve sonraki birkaç saat ana kart

ile oynuyor, işlemleri buluyor ve en sonunda bir sayfalık yazıyı taratıyoruz.

Tabii ki bu gösteri için neredeyse umutsuz bir kitap seçiyorum, T.S. Eliot'un Çorak Arazi adlı eserini. Ve pırpırlarla ve ötüşlerle Kurzvveil makinesi heceler, sonra cümle parçaları, sonra abuk sabuk sözler, sonra da cümleler tükürüyor.

"E doğru, bu Eliot!" Gülüyorum. "Bu mükemmel!"

Şiir yabancı dillerden parçalar, antik Yunanca, garip cümle bölüntüleri gibi şeylerle dolu. Makine ona kafasında tüfek olan biri gibi saldırıyor. Ses metalik ve bulanık, sanki amfetamin almış bir robot. Okuyor ve okuyor ve okuyor ve okuyor. Sayfanın sonuna yaklaşırken tam anlamıyla nefesi tükeniyor.

Bu makine Eliot okuyabilene kadar on yıl daha geçecek ve ben beyaz bastonu açana kadar bir on yıl daha.

* * *

YİNE DE OLGUNLAŞÎYORUM. lowa City'de birçok şair, ressam, saksafon çalgıcısı ve besteci sadece iyi değil, fevkalade dinleyiciler buluyor ve ben de farklı değilim.

Bir şair ve Fransız kornosu çalgıcısı olan arkadaşım Califor-nia, Oakland'lı Ken VVeisner ile bir tür renga yazıyorum. Bu, adını "Yapabildiğim On İki Şey" koyduğumuz sıralı lirik bir konuşma. Bu ateşli, komik, Rube Goldberg tarzında fırıldak gibi bir şiir, gençlik acılarını uzaklaştırmak için tasarlanmış. Ken uzun zaman önce ölmüş olan babasının şefkatini yeniden keşfediyor, sonra sıradan bir Yunan restoranında Walt Whitman'ı görüyor, Walt'ın sakalına ıspanaklı börek bulaşmış. Ayrı bir yerde, bir başka sayfada Willie Mays köşedeki bara yürüyor ve efsanevi beyzbol sopasını doğruca tezgâha koyup "Vay be, bununla gerçekten güzel bir gün geçirdim!" diyor. Bana gelince, ben ruhlar gören, hastalık hastası ve herkese akıl almaz yalanlar söyleyen Nikolai Gogol'un sesinden bir dizi dramatik kısa anlatılar yazıyorum.

Ergenlik acılarının muhteşem saçmalıkları ile oynamak için aylara hatta yıllara sahip olmak ne büyük bir lüks. Ken, ben ve birkaç kişi daha hamburgerlerin araba lastikleri kadar şişko, çırpılmış sütlü içeceklerin ise katkı maddesi içermediği, bütün gece

açık olan restoranda oturuyoruz ve gece yarısı kamyon sürücülerinin ortasında antik Japon kenti Kyoto hakkında konuşuyoruz. Sonra Makedonya'dan iki, Nijerya'dan da bir şair bize katılıyor; uluslararası sigaralar ve reklamcılıkla ilgili terimler paylaşıyoruz.

Iowa City'deki bu yıllar bana dünyanın her yanından şairlerle okumalar konusunda gecelik gizli anlaşmalar yapma fırsatları sunuyor. Çin, Endonezya, Türkiye, İrlanda'dan şairlerle çılgın gibi içerken Neruda'nın faydaları hakkında konuşuyor veya Trotsky yaşasaydı Rusya nasıl olurdu diye sesli olarak düşünüyoruz. Tiki Bar'da bambu sandalyelerde oturuyor ve Nâzım Hikmet'ten, Osip Mandelstam'dan ve Ezra Pound tarafından çevrilen Mısır aşk şiirlerinden konuşuyoruz. Nachos yiyip Vikingler, Şiirsel Edda, Asmalar Ülkesi Destanları, Kalevala, Mabingi hakkında konuşuyoruz ve boğazımıza kadar zırvalık, efsane ve margarita ile doluyoruz. Çevremizde yüksek sesle Mick Jagger'in "Şeytana Sempati"si çalıyor. Caddeden yukarıda kendisini Alfabe Adam olarak isimlendirmiş yerel şair, sekiz katlı bir otelin tepesine çıkıyor ve çatıdan aşağı, rulo kâğıda yazdığı dünyanın en uzun şiirini binanın kenarından sarkıtıyor.

Bütün şehir kendi yöntemlerini uygulayan insanlarla dolu. Kütüphanenin şiir arşivinde bir memur bana Çimen Yaprakları 'nın 1855 basımını veriyor. Whitman'ın bizzat harflerini süslediği sayfaya burnumu dayıyor ve soluyorum.

IOVVA'DAN MEZUN OLMAMIN üstünden birkaç ay geçmeden Finlandiya'dan bir Fulbright bursu kazanıyorum. Sanırım, babamın ayak izlerini izleyip onu etkilemek istiyordum; kendisi iki kez Finlandiya'ya Fulbright bursu ile gitmişti ve ABD-Sovyet ilişkileri üzerine dersler vermişti. Benim hedeflerim çok daha sisli. Iowa Üniversitesinin kütüphanesinde saatler süren sıra dışı okumalar sonucunda modern Fin edebiyatı hakkında temel bir anlayış oluştumıuştum. Öneri bilgi dolu göründüğünden derhal kabul ediliyor; fakat önümde dev sorunlar var. Fince gramerindeki boşluklarımı doldurabilmek için yeniden kara tahtalara ve küçük harfli ders kitaplarına gerek olacak. Daha da önemlisi, tek başıma nasıl baş edeceğim?

Babama, hâlâ beni havaalanında karşılayabilecek arkadaşları olup olmadığını soruyorum. Kendimi bir yıla yetecek kadar bavulla, yeni bir yerin yeşili ve moru ile gözlerimi kırpıştırarak tek başıma ve kaybolmuş olarak hayal ediyorum.

Babamın eski meslektaşları ölmüş fakat Helsinki'de bir arkadaşının arkadaşı olan bir haftalık gazete editörünü tanıyor. Bazı yerleri arıyor ve bu uzak tanıdığın, Bay Saarinen'in, havaalanında beni karşılayacağını söylemek için Iowa City'ye, bana telefon ediyor. Bu kişinin editör olmasından çok etkileniyorum ve yazı yazma konusunda sıcak bir sohbete dalacağımızı hayal ediyorum.

Anlaşılmaz şiirlerle dolu bir el çantası ile Finnair DC-10'a biniyorum. Çeşit çeşit Tanrı ve Tanrıça'ya, methiyelere, rüya kitaplarına, kulaktan dolma konuşma müsveddelerine inanan yirmi dört yaşında bir putperestim. Sinirleri zayıf bir çelişkiyim; engelli, bu konuyu kısmen dile getiren, fakat düşüncelerimi gizleyecek kadar utanç içinde. Erilliğim kırılgan, egom körlüğün etrafında kırık bir cam parçasını keşfetmeye çalışan bir salyangoz gibi sürünüyor.

Uçaktan indiğimde Bay Saarinen bagaj alım salonunda beni

karşılıyor. On iki saattir yoldayım ve bitkin durumdayım. Karşılıklı selamlaştığımız elektrikli bir an yaşıyoruz ve bu adamın benden nefret ettiği açık. Neredeyse ses çıkarmıyor, Ingrid Bergman'ın filmindeki bir bakan gibi kaskatı. Uzun saç-sakalım ve koyu John Lennon gözlüğümle Charles Manşon kültüne üye olduğumu düşündüğüne eminim.

"Siz Kuusisto olmalısınız." diyor. "Sizi karşılamak için geldim; fakat bugün benim için çok kötü bir gün."

"Gerçekten mi? Üzgünüm. Bir şey mi oldu?"

"Ben çok meşgul bir kişiyim ve bugün antika otomobil gösterisine gidecektim. Büyük Amerikan arabalarına bayılıyorum, kro-majlı ve beyaz şeritli eski araçlara. Hudson'lar, Studebaker'lar, Packard'lar..."

Şimdi arkadaşı Bay Maki'yi tanıştırıyor. Çok yaşlı bir adam ve biraz da dengesiz. O da bana tepeden bakıyor ve merhaba dediğimde hiçbir şey demiyor.

Helsinki'nin şehir merkezine giderken Saarinen babama yabancı bir ülkedeki ilk gecemde evinde kalmam için söz vermesine rağmen planlarının değiştiğini açıklıyor. Bunun yerine beni, kiralık olarak tuttuğu bir ofise götürüyor.

"Orada bir yatak var, ve bir radyo, ve onu bu gece kullanabilirsiniz. Size söylemem gereken sadece bir şey var. Bu ofis zorlu bir yerde bulunuyor. Etrafta çok sarhoş var, o yüzden çok uzağa gitmemelisiniz. Tehlikeli olabilir."

Maki araçta beklerken beni caddeye bakan, duvar yazısı ile bezenmiş metal bir kapıya götürüyor. Sonra bana anahtarı veriyor.

Ofis bir hücre gibi. Bu yeri bana gösterirken bunu birinin neden kiralayabileceğini merak ediyorum.

"Hoşça kalın." diyor, radyoyu açık unutmamam konusunda beni uyardıktan sonra. "Anahtarı bana postalayabilirsiniz."

Saarinen'in dükkân önü hücresinde, katlanan yatağın üstünde çıplak bir ampulün altında paranoya ile dopdolu oturuyorum. Dışarı çıkabileceğimi sanmıyorum. Yerde bulduğum yarım kutu çavdar krakeri yiyorum sonra en sonunda uyuyakalıyorum. Bütün bir gün geçiyor.

Eğitim Bakanlığında bir bağlantım var ve gün ışıyınca yollara

çıkıp bir taksi durana kadar araba nehrine el ediyorum. Bakanlıkta bana bir başka anahtar veriyorlar, bu kez Fulbright dairem için. Bana kim olursa olsun bir yabancının gereksinim duyacağı kuru bilgileri içeren bir dosya da veriyorlar.

Helsinki dünyanın en karanlık şehirlerinden biri ve kış geliyor. Burası benim için en mükemmel yer. Buzlu kaldırım taşları üzerinde dikkatle yürüyorum ve yerimi bulmayı umarak köşe başlarında işaret levhalarına iyice sokuluyorum. Finlandiya'da bunun garip olduğunu düşünen hiç kimse yok. Her yerde yayılıp yatmış sarhoşlar var. Kimsenin bakmadığını düşündüğüm zamanlarda cebimden yeni aldığım minicik teleskopu çıkartıp yüzümü levhalara doğrultuyorum. Kaleva Caddesi'ndeyim! Aman çabuk! O teleskopu cebine geri koy! Sakat ve acayip görünüyorsun! Canlı görün!

Bir sabah iki sarhoş bana yaklaşıyor. Belli ki kaç gecedir bu durumdalar, paltoları kötü kokuyor. Beni, teleskopumu bir sokak direğine yöneltmişken yakalıyorlar.

"Hey delikanlı! Orada kuku bulamazsın!" Öksürüklü gülüşmeler.

Sokaktan aşağıya sallanarak gidiyorlar.

Sokak direği gibi hafifçe sallanıyorum. Her yere sigara, içki ve şiir üçlüsünün bulutu içinde yürüyorum. Fulbright Vakfı yolumu açtı; şimdi burada körlemesine bir otobüs, bir sokak, bir ev bulmaya çalışıyorum. Sadece kısa patlamalarla, burnumu sokup çıkararak okuyabiliyorum. Ve içimde açık kapıdan esen rüzgâr gibi, şiir için eksiksiz, dokunulmamış bir açlık var. Yalnızlık Çin işi gibi duru; kendimi tek başıma ve çok yaşlı ve âşık olarak bulduğum harap olmuş meyve bahçesinin üstündeki yeni bir ay.

Fin şiirini İngilizceye çevirmeyi planlıyorum. Ama tabii ki sözlükleri göremiyorum. Helsinki Üniversitesi'nde Çarlık binalarında kayboluyorum, dilin içinde kayboluyorum, retinopatinin donukluğunda kayboluyorum.

Şehri öğreneceğimi düşünerek garip bir otobüse tırmanıyorum. Otobüs bir depo bölgesine giriyor, fabrika bacaları, taşıma kasaları ve ahşap pencerelerden oluşan bir ülkeye; sonra duruyor. Teleskopumu ortadan kaldırırken bir şekilde sürücünün bana saldırganca bir şey söylediğini fark ediyorum, önemli olduğunu

düşündüğü bir şeyi. Şaşkın ve kızgınım; çünkü beni görme engelli gezintimden alıkoyuyor.

Bana otobüsün devam etmediğini, burada inmem gerektiğini söylüyor ve nerede olduğumu bilmeden endüstriyel Helsinki'nin gümüşi körfezine iniyorum. Koşmaya başlıyorum ve vardığım köprüde küfür eden bir kadına rastlıyorum. Neden bilmem, ona sigara uzatırken İngilizce ona kör olduğumu söylüyorum.

"Benim yüzümü görebiliyor musun?" diye soruyor.

"Hayır." diyor ve aniden gelen dürüstlüğümden pişmanlık duyuyorum.

"Yaklaş." diyor ve onun yönergelerini izleyince burnunun kanadığını ve cildinin sarkmış deriye benzediğini görüyorum. "Benim kocam," diyor, "bir vampir."

"Üzgünüm." diyorum ona. "Fakat gitmeliyim, benim de bunun zıttı bir sorunum var, gece yön bulamıyorum. Hoşça kalın!"

Limanda süvari gibi büyük bir palto giymiş sarhoş bir adamla karşılaşıyorum. Her iki elinde de bir çift takma diş var ve bunları satıyor. Bunları troleybüsten inen insanların gözüne sokuyor. Şakacı biri kibriti var mı diye soruyor.

Yüz Fin markına bir çift takma diş satın alıyorum ve paltomda taşıyorum. Daha sonraları onları yabancı bir öğrenciye veriyorum ve bunlarla istediği zaman barlara ve restoranlara girebileceğini söylüyorum: Kuyruğun başına gidip kapıdaki görevliye Amerikalı bir dişçi olduğunu ve içeride dişle ilgili acil bir durum olduğunu söylemen yeterli. Ona bunun hiç şaşmadığını söylüyorum.

Ve tabii ki barlar hakkında her şeyi biliyorum. Gözlerim ağrıyor, kütüphane benim oldukça dışımda, o yüzden herkesin alkole âşık olduğu yerlerde bira bardaklarıyla yakıcı dalışlara düşüyorum. Her saat içenler bulunuyor. Finlandiya'nın kararmaya eğilimli kış ortası akşamüstlerinde düşlere dalmak beni daha çok çekiyor; anestezi iyi geliyor. Abartı konusunda yaratıcıyım ve yüzlerce yabancıya bir yazar, bir şair, Amerika'dan bir şair olduğumu söylüyorum; coşkunun dikenleri omurgam boyunca bir fermuar gibi yürürken, hayatımın farklı seçeneklerini yaratıyorum; Kyoto'da nasıl büyüdüğümü anlatan öyküler, Rangoon'daki çocukluğum, Samos Adası. Dışarıda, yaklaşan karanlıkta trafik birikiyor, pencere camları kara buz gibi parıldıyor. Sarmalanmış

yayalar çiçekçilerde duruyor ve eve biraz renk götürmek için bakmıyor.

Kalevala'da Fin mitolojisinin eski çağ şairi Vainamoinen, büyülerinden birinde eksik olan bir sözcüğü bulmak için ölüler ülkesini ziyaret eder. Kütük biçimli ve dilsiz olan ölümün kızıyla karşılaşır. Kız ona içinde kurbağalar ve yılanlar olan büyük bir bardak bira verir.

Umutsuzca sözlere gereksinimim var, sivri pruvamı körlüğün engin yeşil sularına yöneltecek sözlere. Eve nasıl döneceğim? Beynim şişkin bir yelken ama pusulası yok. Kaygan kaldırımlarda zikzak yaparak ilerliyorum, omuzlanma dayanıp su kanallarından uzak duruyorum.

Bir öğleden sonra Helsinki Üniversitesi'nin yemekhanesinde, bir Fin-Amerikan ailesinden gelen ABD'li bir yüksek lisans öğrencisi olan Karina ile tanışıyorum. Onun Fin dili yetenekleri mükemmel ve ilgisi edebiyat alanına yönelik. Bir yıllık bağımsız araştırma yapıyor. Fin edebiyatına ikimizin de ilgi duyması ve Helsinki'nin bu kadar soğuk ve içine kapanık bir şehir olmasından kaynaklanan ortak kaygımız nedeniyle aramızda doğal bir ilgi oluşuveriyor. Paltolarımızda kar, liman bölgesinde geziniyoruz ve İskandinav kültürlerinin görünürdeki organize baskı altm-dalığına deli gibi gülüyoruz.

Ona "Barların önündeki kapı görevlileri ormanın derinliklerindeki üretme çiftliklerinde yetiştiriliyor." diyorum. "Onlar Wagner'in müziğiyle emziriliyor. İşte onlara Almanlara özgü yabancı düşmanlığı veren budur!" (Helsinki'de barlar, restoranlar ve özel kulüpler herkese açık değildir. Müşteriler uzun sıralara girip kapı görevlisinin, girebileceklerini gösteren baş işaretini bekler. Kocaman gri üniformaları içinde onlar at gibidir, büyük ve kaprisli. İnsanları bina içine almaları veya herhangi belirgin bir neden olmadan sokağa atmaları ile bilinirler.)

Benim en sevdiğim barlardan birine gidiyoruz. Her adımı, her köşeyi biliyorum. Neredeyse bir bebekken bu parkta oynardım.

Dev bira bardaklarına doğru eğilirken "Sibelius ve gazete muhabirinin öyküsünü dinlemiş miydin?" diye soruyorum.

Bu, Sibelius'un ileri yaşlarında yabancı bir gazeteciye bestecilik yeteneklerinin, penisinin aşırı büyük boyuna bağlı olduğu

sırrını açtığına dair, gerçekliği kuşkulu uzun bir öykü. Öyküyü yer, saat ve diyaloglarla anlatıyorum. Gülünç bir öykü; büyük bir sanatçıyı kibirli ve önemsiz gösteriyor.

Dakikalar içinde nasıl da saçma sapan çalışıp kendi sınırlarımı zorluyorum. Iowa City'deki gibi insanların benimle başka yerlere gitmelerine gereksinimim var; fakat açıkça söyleyemiyorum. O yüzden insanları kendi planlarıma, içki âlemlerime, turistik gezilerime ayartıyorum. Ama yardıma gereksinimim varken bunu açıkça söyleyemediğim için daha fazla görür gibi yapmam, daha şen şakrak ve bağımsız görünmem gerekiyor. Ve tabii ki bana eşlik edenlerin de tanım gereği aldatılması gerekiyor. Kuşku götürmeyen bir şekilde kendime ait ortaçağ budala gösterisi içinde geziyorum.

İronim yok değil. Ne kadar korktuğumu biliyorum. Ama yine de eğer sözcükler hızlı ve akışkan ise gerçeği erteleyebileceğime inanıyorum. Tabii ki Karina ne kadar çaresiz olabileceğimi bilmemeli. Bettina'dan sonra birkaç kadınla birlikte oldum ve bu aşklar canımı yaktı. Gülüşler ve şarkılar benim doğamda olduğu için kolay yaklaşılır, eğlenceli ve çoğu zaman zevzek biriyim. Fantastik zırvaları yutturabiliyorum. Okuyamadığım sayfalardan ezberleme okuyor veya göremediğim görüntüleri gösteriyorum; çünkü bana hayran olunmasını istiyorum. Kafamdaki engelli adam izlenimi benim çirkin olduğumu söylediği için bu okumuş ve temkinli genç kadınların nasıl olup da benim çekici olduğumu düşündüklerini anlamakta zorlanıyorum. Aynı anda bununla hem gurur hem de suçluluk duyuyorum. Bu yüzden konuşup içiyor, şiirlerden dizeleri ezberimden okuyor, karşılaştığım yazarların hareketlerini taklit ediyorum.

Karina benden hoşlanıyor ve üff, ben de ondan hoşlanıyorum! Fakat hayatım, benliğimin koridorlarında dolaşmanın, başarısızlık, tamamlanmamışlık ve kendimle barışıklık hakkındaki zor sözleri okumak için duraklamanın getireceği daha büyük bir bütünlükten yoksun. Kendimle barışık değilim. Kendimi açlıktan öldürmemeyi, sözlerin tadına varmayı öğrendim. Fakat kendimi olduğum gibi kabul edemiyorum.

Yapılabilecek en kötü şeyi yapıyor ve dönüşümlü olarak Karina ile yatıp ondan kaçıyorum.

Sabahın ortasında, hâlâ gün ışığı varken, birkaç satır şiir okuyor ve sonra yalpalayarak güne başlıyorum. Bütünüyle hile ve aldatmaca içindeyim; çünkü engelli bir adam olmayı bilmiyorum ve saframı atmaya yetecek kadar İskoç malt veya Finlandiya viskisi yok.

* * *

HELSİNKİ DEMİRYOLU MEYDANI'NDA neredeyse bir troleybüs bana çarpıyordu. İki yaya beni gerçekten havaya kaldırıyor ve troleybüs hızla geçerken beni geriye doğru çekiyorlar.

Saçılmış paketlerimle kaldırımda oturup ağzıma gelen yüreğimi hissediyorum. Çevreden geçen birkaç kişi etrafımda toplanıyor. Büyük bir adam ayağa kalkmama yardım ediyor. Kurtarıcılarıma tekrar tekrar teşekkür ediyorum ve onlar, diğer turistlerin izindeki talihsiz bir tür yabancı olduğumu anlıyor.

Beni kurtaran adamlardan biri olan Jorma "Neredensin?" diye soruyor.

Şekillerle gözüm kamaşmış bir durumda, "New York" diye fısıldıyorum.

"Evet." diyor. "Orada metrolarınız var, onlar yer altında. Bu troleybüsler eski fakat seni etkili bir biçimde öldürebilirler."

Birbirimizi Tanrı'ya emanet ediyoruz; her birimiz kendine hedeflediği özel yıldızına dönüyor.

Benim yürümem bile bencilce: Yabancıları hayatta kalmamdan sorumlu duruma getiriyorum. Ama bağımsız görünme tirya-kisiyim.

Her adım bir yalan. Adım, yalan. Adım, yalan. Meleklerim baş döndürücü, yaşam sınırlarının hemen dışında, beni gözlüyorlar.

Helsinki limanının yukarısında bulunan Kaivopuisto Parkı'nda karlı bir bankta oturuyorum. Bir büyü altındayım, kendime özel bir fırtınanın kalbinde mıhlanmış. Bu sırada yeryüzüne kar kalın ve hızlı düşüyor. Martılar çığlık atıyor, gemiler içeriye geliyor. Şehir tekerleklerle, düdüklerle, parkın içinde kayak yapan insanların gülüşleri ile canlanmış.

Bu, çok karanlık bir kentte çok genç bir adamın beyninden sonsuz bir düşüşün parıltılı yağışı.

O bir yazar, bir bilgin, çok yönlü bir bilim adamı olmak istiyor. Domuz gibi yavrulayan aklı olan biri. Üniversitedeki kütüphanede kalın bir büyüteçle lambanın oval aydınlığında oturup yirmi dakikayla sınırlı sürelerde okumak için çabalıyor. Bu şekilde okuduğunun görülmesinden utanıyor. Savunmalı bir şekilde okuyor, birinin baktığını düşündüğünde başını kaldırıyor. Kitabı okurken uyuklayan biri olarak düşünülmesini, kitabı okuyamadığının düşünülmesine yeğliyor.

Üç yıl sonra konuşan bir kişisel bilgisayar alacak ve bu ona dilin kör algılama merkezine girmesi konusunda yardımcı olacak. Fakat şu anda dondurucu parkta kişisel bilgisayarlar hakkında bir şey bilmiyor. Gökteki yıldızların iyi veya kötü ile hiçbir ilişkisi olmadığını bilmiyor. Körlüğün iyi veya kötü ile hiç ilgisi olmadığını bilmiyor. Hem sevilip hem kör olabileceğini bilmiyor. Ahmakların yağmur bulutunda gezerken, önünde aydınlık bir sayfa olduğunu da bilmiyor.

Dolgun kar taneleri omuzlarıma düşerken oturup sigara içiyorum.

Troleybüs hâlâ dizlerimin önünden fısıldayarak geçiyor. Adım, yalan.

* * *

KLASİK BİR SARHOŞ şair olan Tauno ile bir bara gidiyorum. Bir öğleden sonra Amerikan Kütüphanesi'nde buluşuyoruz. O, uzun zamandır Amerikalı şairleri Finceye çevirmekte; Robert Bly, W. S. Mervvin. Sabahın erken saatlerine dek içiyoruz ve saatlerce yüksek sesle ezberimizden şiirler okuduktan sonra ona gözlerimin ne kadar narin olduğunu söylüyorum. Kadehini kaldırarak, "Sen bir Şaman'sın!" diyor.

Kafamın içinde Simon ve Garfunkel çalıyor. "Çivi olmaktansa çekiç olmayı yeğlerdim..."

"Bok olmaktansa Şaman olmayı yeğlerdim! Olabilseydim kesinlikle öyle yapardım." diye şarkı söylüyorum. Gülüp duruyoruz.

Gözlerim zikzak çizerken çılgınca ağrıyor. Sokakta tek başıma, tökezleyip düşüyorum. Başımda eşek kulakları büyüyor.

Bu bir mucize! Gecenin son otobüsüne biniyorum. Titreyerek, şaşı, zehirli, cehennem gibi Şamansı bir durumda öğrenci daireme geri dönmeyi başarıyorum.

Her an telefonumun çalıp Eski Ahit bir sesin "Sen yeterince değerli değilsin, yeterince sıkı çalışmıyorsun!" demesini suçlulukla bekliyorum. "Seni görüyoruz. Sen başarmıyorsun. Gerçek bir Fulbright öğrencisi değilsin. Sen yazar değilsin. Sen yetişkin değilsin. Sen gören bir adam değilsin. Deriden yapılmış boş bir torbasın."

Beyaz bastona gereksinmem var.

İnsanların beni okumasına gereksinmem var.

Bir öğleden sonrası boyunca iyi çay ve yüksek sesle okunan şiirler istiyorum.

Beni seven çok güzel bir kadın var. Ağlayıp, bana sözcükler konusunda ne kadar çok yardım gerektiğini ona söylemeye umutsuzca gereksinimim var. Kaldırım bordürleri konusunda da.

Ama utanmazca yoluma devam ediyorum, ahmağın sözlük karşıtı gibi; ve tehlikeli rotamda diretiyorum.

* * *

Bir akşam terk edilmiş depodaki partiye giderken Tauno'ya eşlik ediyorum. Yanıp sönen mavi ışıklar altında sendeleyen yüzlerce sarhoş var. Vahşice küfrediliyor, çöp tenekelerinden bir votka kokteyli kepçeleniyor. İnsanlar masalara devriliyor, ayakları takılıp yerde oturmayı yeğlemiş olanların üstüne düşüyor. Herkes insandan yapılma bir el bombasına benziyor Buradaki erkekler ve kadınlar leş gibi sarhoş.

Tauno "Bu tür partiler yasalara aykırı." diyor. "Polis gelirse koşmak zorundayız!"

Omzumda bir el var. Bir başkası dirsek vuruyor. Müzik Sex Pistols'a benziyor ama Finlandiyalı bir grup.

Tauno, "Bunu içmelisin." diyor ve bana plastik bir bardak veriyor. "Sarhoşlar buna masa şarabı diyor ama aslında böğürtlenli votka."

Bardağa uzanırken, kendisi de bir başkası tarafından ittirilen iriyarı sarhoş bir adam tarafından yere düşürülüyorum.

Ölülerin yaptığı yavaş bir vals çalıyor ve bazı canlıların. Adımlar onları geçmişe götürüyor. Aniden bisikletten düşüyorum, göldeki iskelenin kenarından düşüyorum, merdivenlerden düşüyorum. Yere ulaştığımda göğsüme boydan boya bir bina devriliyor, gömleğinde kusmuk şeritleri olan dev gibi bir adam.

Yeminler, kırılan cam sesleri, çığlıklar, tiz sesli kahkahalar duyuluyor.

Beni üstüme düşen sarhoştan kurtarmak Tauno'nun epey zamanını alıyor. Sonunda o ve başka bir adam, kusmuk adamı bir kütük gibi üzerimden yuvarlıyor. Beni ayağa kaldırdıklarında yüzümün kan içinde olduğunu fark ediyorum; ama öteki adamın kanı olduğu anlaşılıyor ve Tauno'dan musluğu bulmasını istiyorum.

Onun yerine kendimizi bir geçitte buluyoruz. Kar hızla düşüyor ve hava bir an için daha önce soluduğum havalardan daha temiz. Ferahlatıcı soğukta duruyoruz ve kaburgalarımı yoklarken Tauno soluyor.

Karşımızda bir belediye otobüsü kadar büyük bir çöp damperi var. Onun yanında açık bir kapı var ve o alanda saçı olmayan bir kadının yüzü beliriyor.

"Peruğumu kaybettim." diyor. "Bulmama yardım eder misiniz?" Tauno tek söz etmeden dampere çıkıyor. Ben geçitten ayrılıyorum ve tamamen duygudan yoksun olarak evimin olacağını umduğum bir yana doğru yürümeye başlıyorum.

BÜYÜDEN UYANAN BİR masal kahramanı gibi, kendimi Chapel Hill, North Carolina'da buluyorum. Kent bir sera gibi sıcak ve ilk günümde trafik işaretlerine aldırmadan yürüdüğümü söyleyen bir polise yakalanıyorum. Her zamanki gibi ışığı görmeden caddeden karşıya geçtim ve trafik seslerine göre karar verdim. Ceza yazılmasından kurtulmak için ona kör olduğumu itiraf ediyorum ve bir baston taşımam gerektiğini söylüyorum. Bu bilgi onu o kadar şaşırtıyor ki gitmeme izin veriyor.

Burada ne yaptığımı ben de bilmiyorum.

Babam edebiyat dalında doktora yapmam gerektiğine inanıyor. Çok az görebildiğimi ve hızlı okuyamadığımı dünyaya söyleyebilecek aklım yok. Bu zamana kadar gerçekten daha doğru düşünebilmeliydim.

Thomas Wolfe'un Eve Doğru Bak Melek adlı eserindeki bölümleri çok sevdiğim için North Carolina Üniversitesine yazılmaya karar veriyorum. Sorun şu ki ne fiziksel ne de duygusal olarak ileri edebiyat araştırmalarının titizliklerine hazır değilim. Gönlüm orada fakat bunun yeterli olmadığı ortaya çıkacak.

Albay olarak çağrılmakta ısrar eden emekli bir albaydan küçük bir daire kiralıyorum. Adam emekli maaşı ve bazı mülkleri olan iri, şişman bir lekeyi andırıyor. Bir meşe ağacının altında duruyoruz ve ona kitabevinin nerede olduğunu sorduğumda bana işaret ediyor.

Yeni öğrencilerin oluşturduğu kalabalığın arasından oraya yürüyorum ve uçuk yeşil North Carolina sabahının yabancılığı gömleğimin altına kadar uzanıyor. Nabzım hızlı atıyor. Burada bulunmak istemiyorum ama kitabevine giriyorum.

Şiir bölümünde işine hayran olduğum Amerikalı bir şair olan Linda Gregg'in bir kitabını buluyorum. Yeni derlemesinin adı Görülemeyecek Kadar Parlak. Dükkânın sert ışığında bu şiirleri okuyamasam da evde büyütecimle onların arasında burnumu gezdiririm.

Öğleden sonranın ilerleyen saatlerinde öğrenci işlerinde Eski İngilizce, Elizabeth Dönemi şiiri, Güney ABD'de gotik edebiyat, çağdaş eleştirel kuram gibi derslere kayıt yaptırıyorum.

Evde şiir kitabımla, yastığıma sırtüstü uzanıyorum ve buraya kayıt yaptırmak için ödünç aldığım onca parayı düşünüyorum. Yağmur meşe ağaçları arasından yağıyor. Yüksek bir ovadayım, körlüğüm aşırı yorucu. Okuyamadığım bir kasa dolusu kitabım var ama bunların sayfaları arasına yaptığım yirmi dakikalık akınlarla onlardan elimden geldiği kadar yararlanmayı sürdürüyorum. Paleosen akrostişi hızla inceleyen bir jeolog gibi okuyorum.

Yatakta, geriye yaslanarak Linda Gregg'in kitabını açıyorum.

Jilet gibi keskin bir kitap ayıracı düşüyor ve gören tek gözümü boydan boya kesiyor.

Ayağa sıçrayıp ortada dönüyor, yüzümü tutuyorum. Gözümü yardım, işe yarayan tek gözümü!

Yalpalayarak banyoya gidiyorum ve kusuyorum. Kafatasımda yanıp sönen disko ışıkları var. Kesik gözümün arkasında yıldırım çarpmış bir ağaç alev alev yanıyor.

Kaval kemiklerimi tanımadığım mobilyaya çarpıyorum.

Bu, işkencecilerin aşina olduğu bir acı türü. Ne yapmalıyım? Kentte tek bir kişi bile tanımıyorum.

Oluşturduğum tüm kişiliğim yok oluyor. Bir anda.

Mutfakta lavaboya kusuyorum. Islak havluları yakalayıp gözüme bastırıyorum.

Bütün gece sallanan bir sandalyede oturuyorum. Gözlerim denetimim dışında oraya buraya hareket edip duruyor.

Bir ambulans aramam gerektiğini biliyorum. Onun yerine ileri geri sallanıyor, şiirlerden bölümleri sessizce ezberimden okuyorum.

"Sadece süpürgeler şeytanın hâlâ var olduğunu biliyor" (Charles Simic)

"Dışarıya kendimi öldürmeye çıktığımda / Birkaç kabadayının bir adamı dövdüğüne tanık oldum" (James Wright) Sandalye sallanıyor ve gıcırdıyor.

Sabah olduğunda ev sahibim olan Albay'ı arıyorum. Beni hastaneye götürmeyi kabul ediyor.

Orada karanlık bir odada bir sedye üstünde tek başıma dört

saat boyunca yatıyorum. Bu dört saat çocukluğuma dönmeme neden oluyor; tanımadığım sesleri dinliyorum, koridorlardaki kadın ayakkabılarının takırtısını, yabancıların konuşmasını.

Sonunda doktor geldiğinde gevezeliğe başlıyorum. "İyi durumdaki göz... yasal bakımdan kör... doğum hatası... aşırı oksijen..." Ama o işlek, iletişimsiz. Gözüme bir merhem sürüyor ve yaranın birkaç günde iyileşmesi gerektiğini söylüyor. Bir bantla kapatıyor ve ortadan kayboluyor.

Hemşire, "Serbestsin, gidebilirsin." diyor.

Ona bu şekilde bandajlı olduğumda hiçbir şey göremediğimi söylemeye hiç fırsatım olmuyor.

Hemşire gitmeye hazırlanıyor.

Ağlamaya başlıyorum. Bu gözyaşlarının Buda'nın dünyanın okyanuslarında bulunduğunu söylediklerinden olduğunu hissediyorum.

Sonunda kâğıt mendil tükenince kör olduğumu anlıyor.

"Kentte yolumu bilmiyorum. Ne yapacağımı bilmiyorum." Kekelemenin eşiğindeyim.

Hayatım alışmak adına o kadar baştan başa harcandı ki körlük yeteneklerim neredeyse sıfır. Kabuksuz bir pavuryayım.

Beni kolumdan tutup koridor boyunca bana eşlik ediyor. Hemşire masasında üniversitenin Engelli Öğrenciler Hizmet Bölümü'nü arıyor ve sonunda Rob çıkageliyor. O engelli öğrencilere destek hizmetleri verme konusunda bir uzman. Beni arabayla eve götürüyor ve yerleşkede yön bulma, kasete kaydedilmiş kitaplar, öğretim üyelerine benim özel gereksinmelerimi açıklayan mektuplar konusunda bana yardımcı oluyor.

Rob ayrıldıktan sonra bir Meksika yemeği yiyor, bir kutu bira içiyor ve Iowa City'deki arkadaşım Ken Weisner'i arıyorum.

Bana "Kendini Görülemeyecek Kadar Parlak adlı bir kitapla nasıl olur da kör edebilirsin?" diye soruyor.

Bir sigara yakıp "Doğru kitap olduğunu düşünüyordum." diyorum. "Yani insan kendisini Toplu Şiirler diye bir kitapla kör edemez, öyle değil mi?"

"Hayır, ama Marvin BelPin Gören Yıldızlar, Görmeyen Yıldızlarımı deneyebilirdin."

"Pekâlâ, bir gözüm daha var ama bir işe yaramıyor." Yeniden ağlamaya başlıyorum.

Beş gün yatakta yatıyor ve yerel devlet radyosunu dinliyorum. Greensboro'da Neo-Naziler var, orada bir ayaklanma çıkıyor. Re-agan nükleer bir savaşın kazanılabileceğini ilan ediyor.

Bandajlar, radyolar ve Valyum'un anlaşılması güç opaklığmda yatıyor ve kişisel bir döküm yapıyorum.

Kaza olana dek kendimi romantik bir kişi, neredeyse kör bir şair, sadece bir masa, azıcık ışık ve biraz sessizliğe gereksinimi olan biri olarak hayal ederdim. Bu görüşüme göre ben bir tür kahramandım. Buna ek olarak sokaktaki işaretleri veya ulaşım ile ilgili karmaşık haritaları okuyamama rağmen dünyada tek başıma seyahat etmeyi öğrenmiştim. Kayak kaymaya gittim, hızla hareket eden topu veya potaları görmememe rağmen Helsinki Üniversitesi'nin uluslararası öğrencileri ile basketbol oynadım. Görme engelinin hayatıma zorla giren olguları, kötü bir saatten, yalnız başına yapılan bir yürüyüşten başka bir şey değildi. Onlar, içinde yaşanacak yerler değildi.

Auden "Koruluk" adlı şiirinde şöyle yazar: "Suçlu niyet hâla ayrıntı istemeyen / ve açığa çıkarmayan bir otel arar." Ben o otelde kalıp hayatım ve körlüğüme sadece ara sıra değinen şiirler yazmak istiyordum. Sanırım, bu otelde hayatımın büyük bir bölümünü geçirirdim. Körlüğüm bir özneye dönüşüyordu ve bir bakıma ben de onun nesnesiydim. Bir kaza sonucunda, hep yönetebileceğimi düşünmeye başladığım bir engelin denetiminden alıkonmuştum.

Çocukken göz ameliyatı olup iyileştikten sonra korsan taklidi yapardım; ama yeni yaram hayal dünyası için çok fazla acı veriyor. Ayakta durmak veya oturmak bile zonklamaya neden olabiliyor. Daha da kötüsü gözümdeki yara açılıp duruyor. İlerleyen aylarda ağrı beni bir günden ötekine yatağa düşürecek, ta ki ayrılmam gerektiğini anlayana dek. Çalışmam olanaksız ve gözümün tam anlamıyla iyileşmesi uzun zaman alacak.

Nereye gidebilirim ki?

Rüzgârın sürüklediği yere gidiyorum. Kız kardeşim Sarah, New York'un hemen kuzeyinde bulunan Lawrence Üniversitesi'nde dans konusundaki yüksek lisansını tamamlamak üzere. Onu ziyaret ediyorum ve birlikte Manhattan'a gidiyoruz. İşin garip tarafı New York kör insanların yaşaması için mükemmel bir yer; fakat bu aşamada bunun farkında değilim.

Carol yer altı treninin tünelleri arasından bana yol gösteriyor; merdivenlerden iniyor ya da çıkıyor, hep yeni ve ilginç olabilecek bölgelere çıkıyoruz. Uygun bir Yön Bulma ve Hareketlilik eğitimi olmadan kız kardeşimin tüm bu bağımsız yolculukları bana kendi başıma yapamayacağım bir şeymiş gibi görünüyor. Sanırım, New York kenti, benim gerçekten bulunmak isteyebileceğim bir yer; fakat kendime güvenim yok.

Her akşam gözümü bir merhemle dolduruyorum ve yeniden yarılacağından korkuyorum. Şimdi geçici olarak New York-Geneva'nın biraz kuzeyinde bir çiftlik evi sahibi olan annem ve babamla yaşamak üzere eve döndüm. Kendimi yerel üniversitemiz Hobart ve William Smith'te buluyorum, burası benim mezun olduğum okul. Beni yaratıcı yazarlık konusunda yardımcı doçent olarak işe alıyorlar ve şu anda buna minnettarım. Öğretmeyi seviyorum ve minik yerleşke benim bilinmeyenlerle karşılaşmamı engelliyor.

* * *

ÖĞRENCİLERİNİ KÜÇÜK GÖREN yazarları hiç anlamadım. Roethke, Bennington'daki öğrencileriyle dalga geçerdi. Nabokov, miskin Amerikalı öğrencilerinden nefret ederdi. Liste uzayıp gidiyor. Ama sınıf benim ışık kaynağım. İncil, cennette bir bolluk, ruhun şölen yapabileceği zengin bir tatlılık olduğunu söyler. Öğrencilerimle öyküler paylaşmak bir çeşit karşılıklı tadımla-maya dönüşüyor. Bana okumaları için onları cesaretlendiriyorum ve onlar da okuyor. Sadece kendi öykülerini değil, kütüphanede rasgele buldukları şeyleri de. Bu şekilde konuşurken daha büyük bir şey yaratabildiğimizi fark ediyoruz, buna büyüme odası da denebilir. Tam sözlerin gücü konusunda bir uzmanlık edindiğinizi sanırken sizi şaşırtan bir öğrenci çıkageliyor.

Bir sabah, göl kıyısında otururken, kısa bir süre önce bir kazada bacakları felç olan üniversite ikinci sınıf öğrencisi Don, bana kendi Demir Çağı efsanesini okuyor. Serbest ölçüde yazılmış bir büyü öyküsü; simya, metal, devinim ve kendi tekerlekli sandalyesi ile ilgili bir hayalet şiiri. Ameliyat, rehabilitasyon ve terapiler atlattıktan sonra şimdi kendi Eski Çağ şarkısı ile uçuyor.

Aslına bakılırsa Don benim için bir örnek oluşturuyor. Benim ne kadar kör olduğumu ya da kendisinin engelliliğe sağladığı uyumun bana ne kadar çok ipucu verdiğini bilmiyor. Hem yumuşak huylu hem de güzel bir altın av köpeği olan rehber köpeği Cosmo ile yalnızca zarafet olarak adlandırabileceğim bir şekilde yollarına devam ediyorlar.

Beni şaşırtan başkaları da var. Örneğin bir tanesinin bulimia hastalığı var ve genç bir kızken babası tarafından ırzına geçilmiş. Kendisinin "Freud, Yiyecek ve Açlık" adını verdiği, bağımsız bir ders oluşturuyoruz. Günlüğü bir cesaret abidesi ve onu bana okurken zaman içinde uzanıp babasının boğazını ellerimle sıkmak istiyorum. Fakat zaman hem onun hem de benim için bir notilus kabuğu ve geriye dönüş yok. Sadece zor büyüme çağının sonuçlan var.

Bir meslektaşımın "Gerçekler aptalca şeylerdir!" dediğini işitiyorum ve bunu günlük kör talihsizliklerin bulunduğu kendi ortak dilime kaydediyorum. Sabuna uzanırken kafamı duş musluğuna çarpıyorum ve biraz sonra kendimi kurularken yarı açık banyo kapısına çarpıyorum. "Gerçekler aptalca şeylerdir!" diye yüksek sesle söylüyorum. "Gerçekler aptalca şeylerdir!"

Merdivenlerde ayak parmağımla en üst basamağın kenarını yoklarım ve basamakları sayarım. Aslında her merdivendeki basamak dizisini aklımda tutarım. "On, on bir, on iki..." topuk ve ayak parmağı. Bu, geçici bir rahatlık sağlar; her basamağı veya yukarı kalkmış, buzla kabarmış kaldırım taşını saymak ve kaydetmek. Bir düzine adımdan sonra betonu kırıp kendine yol açmış dev bir ağaç köküne ulaşacağımı bilirim. Bu sabah ağzına kadar dolu çantamla acele ederken, payandaları ve gizemli enerjisi olan bu gotik ağacı unutmayacağım. Hızımı ayarlarken tam olarak yedi adım sonra oraya ulaşacağımı hesaplıyorum.

Fakat bir katedral gibi dikilen ağacı düşünürken bir basamağı unutuyorum! Hayal gücünün mıknatısı tehlikelidir. Şimdi düşüyorum ve bir an için düşme işlemi sanki sonsuza dek sürecekmiş gibi görünüyor. Engin tropikal su kuşağında yol alan bir dalgıcım. Ve zemin? Eyvah, zemin bugün daha sert! Çenemi ve sol kolumu bir kaldırım döşemesinde çiziyorum. Çantam açılıyor ve her yana sayfalar saçılıyor. Kanımın kokusunu alıyorum. Şimdi ıslak

yaprakların arasından bir köpek koşarak geliyor. Beni görmekten dolayı çok heyecanlı, kuyruk sallıyor, ıslak burnu kanlı yüzümün dibinde. Köpek "Öp, öp, öp!" diyor. Ve rüzgârla canlanan yapraklar "Soğuk bir et suyu çorbası iç!" diyor.

Bir süre sonra küvette suyun içinde dinlenirken, ölmüş firavun Tutankamon'u ölümlü, mumyalanmış ve masmavi teniyle, sonsuzluğa yol alırken hayal ediyorum. Farklı bir yolla görmeyi öğreniyor; ışık gerektirmeyen antik gnostik bir görüş biçimi. Merak ediyorum; acaba yolculuğu sırasında yıldızları bellemek zorunda mı? Yoksa bu keşişlerin işi miydi? Piramitlerin derinliklerinde onları yolculuk eden mumyaya sinyaller gönderirken hayal ediyorum: "Solda yıldız var, sağda kuyruklu yıldız."

Morarmış berelerimi yoklarken, kendi kendime konuşan kör bir mumyayım. Dirseğimi ovalarken radyo komedyenleri Bob ve Ray'i hatırlıyorum. Bir sabah "Bob ve Ray Uydusunun" başarılı fırlatılışını duyurmuşlardı. Bu uydu dünyanın çevresinde yaklaşık 15 santimetrelik bir yükseklikte dönmek üzere tasarlanmıştı. Ben onun insan yoldaşıyım; halıların ve koltukların kenarlarından dolaşıyor, mazgal kapakları ve parkmetrelerin yanından fısıldayarak geçiyorum.

ŞAİR JAMES WRIGHT bunu şu şekilde açıklıyor: "Ay, tarlaya bir iki tüy düşürür / Esmer buğday kulak verir."

Geç bir bahar akşamı, ladin ağaçları ve yabani keçi boynuzları dinliyor; benim derinleşen kataraktlarımla, sallanan sandalyemde dik durup dinlediğim gibi. Gümüş akçaağaçlarm yapraklarını açtığını işittiğimi hayal ediyorum.

Öğretmenlik yaptığım yedi güzel yıldan sonra üniversitenin kesintileri nedeniyle işsizim. Yardımcı doçent atamam iptal oldu. Luxor'daki taş koltukta oturuyorum, alaca karanlıkta uyanığım, titriyorum ve korkuyorum. Beni kim işe alır?

Gün, dümdüzlüğü ile yanıtlıyor. Hiçbir şey olmuyor. Telefon çalmıyor. Dışarıda kamyonlar vites değiştiriyor, otobüsler köşede duruyor.

Nasıl Robinson Crusoe gemi enkazına bir torba çivi ve biraz bez için döndüyse ben de eski alışkanlıklarıma dönüp gelecek için bir tılsım arıyorum. Okuyamamak, trafikten duyduğum dehşet, kör ve işsiz olarak evsiz kalma korkusu; çeşitli suçlamalar ve korkular beni koltuğumda tutuyor. Sert Guiness birası, hafif Harp birası içiyorum, her bir nefesin körlüğümü artırdığını, sigara ve içki içmenin göz merceklerimdeki serbest radikal hasarı hızlandırdığını bilmeme rağmen Marlboro içiyorum.

Soyutlamalar düşünüyorum: Cennetin duvar halılarının bensiz dokunduğunu; yöneldiğim yerdeki muğlak gömüt odasını, ayrılığın kiralık evini. Eski opera plakları dinliyorum, Caruso, Gigli, Schipa -"Deserto in terra solo"- Yalnızlığın barbar kanı kulaklarımın arkasındaki kılcal damarlardan gürüldeyerek geçiyor.

Saat kuşaklarını hesaplamaya çalışıyorum. Bütün eski arkadaşlarım son birkaç yıldır oturduğum New York-Ithaca şehir merkezindeki bu kırmızı tuğla apartmandan çok uzakta yaşıyor. Ken Santa Cruz, California'da. Sadece taksitli ev ödemelerini yapabilmek

için iki yarı zamanlı öğretmenlik işi yapıyor. Tam şu sırada, ben tüylü yeşil bir çiçeği dilimin ucuyla bardağımın çeperinde ittirirken, o herhalde bir yerleşkeden diğerine arabasını sürüyordun Hayatımın geri kalanıyla bunu yapacağım. Farklı odalarda sırtıma yaslanıp soğuk bir krizantemi dudaklarıma bastıracağım.

Üniversiteden arkadaşım T. J. bir deniz biyologu. Şu anda bir gemide, planktonların gizemlerine bilimsel bir dürüstlükle odaklanıyor. Ona telefon edemem. Salonunda döne döne inen kar veya Çin çiçekleri hakkında konuşmak için Danvin'i arayamazsın.

Bertina barış eylemlerini meslek edinmiş. Sanırım İrlanda'da; onun akıllı ve kibirli ruhu için uygun bir yer. Teknolojiyi hiç sevmezdi. Oturma eylemlerinde cep telefonunu yanına almaz.

Listemdeki birçok kişinin üzerinden geçiyorum. Hepsine de ulaşmak olanaksız; çünkü her birinin bir amacı var, gözleri, parası, somut dünyada bir yerleri.

Kör bir şairi kim işe alır? Şöyle bir ilan gözümün önüne getiriyorum: "Resmî ziyafetler için kör şair aranıyor. Belleğinden kültürel değerleri gösteren öyküler anlatırken, yiyip içip keyfine bakan konukların gözünden yaş getirmeli.Yaylı çalgılar ve şarap tadımı konusunda bilgisi olmalı."

Görünmeyen bir özürden görünene geçilen o sınır noktası, masaldaki sihirli an mıdır? Zehirli elma boğazımdan kaybolacak mı?

Bir iş bulmalıyım. Bu tür sorular anlamsız.

# # *

İŞ VE İŞÇİ Bulma Kurumunda bir kadın başvurumu okuyor ve yok oluverecekmişim gibi kolumu tutuyor.

"Ne kadar hızlı daktilo yazabiliyorsunuz?" diye soruyor. Hızlı kör daktilocular için bir iş alanı olup olmadığını merak ediyorum.

Okuyamadığım formlar karşısında ve akkor ışık altında gözlerimi korkunç derecede kısarken kas kasılmaları ve gerilmelerinden kaynaklanan sıcak teli hissediyorum. Dosyamı ele alan memur bana Sosyal Güvenlik engellilik ödemelerini anlatırken gözlerim kapalı ve hidrojen atmosferinin güneş lekeleri püskürttüğünü görüyorum.

Ve işte yasal olarak kör, işsiz bir "yaratıcı yazarlık öğretmeni" olarak buradayım; küçük yazılı formları dolduramıyorum ve ayrılmak üzere kalkarken, aşırı işi olan memur bana başkasının kimlik kartını veriyor.

Yemek odasındaki masam faturalarla dopdolu.

İğreti bir dünyada yaşıyorum. Başkalarını aramak söz konusu değil. Telefon faturasını kaldıramam.

"Liebestod." Caruso. Arka arkaya..

Rex Harrison ve Julie Andrevvs'in oynadığı My Fair Lady adlı Broadway gösterisinin plak kapağını hatırlıyorum. Profesör Higgins rolündeki Harrison, bulutunun arkasından bakan kukla oynatıcısı Tanrı'yı oynuyor, iplerle Eliza Doolittle'in kollarını ve bacaklarını kaldırıyor. Sanki onu düşmekten alıkoyuyor. Bu resmi, güvenlik ağı sözüyle ilişkisinden dolayı hatırlıyor olmalıyım. New York Körler Eyalet Komisyonundaki meslek rehabilitasyon ofisini arıyorum. Orada biri bana görme engelliler için iş bulmanın zor olduğunu söylüyor.

Bugün yerleri elektrikli süpürge ile temizlemesini göstermek için bir sosyal yardım uzmanı gelecek.

Evime varıp da bunalım yığınını gördüğünde benim çaresiz olduğumu düşünüyor. Elimden tutup bana elektrikli süpürgeyle yüzeydeki karelerde rehberlik ediyor.

"Dans ediyorsun." diyor. "Yerleri süpürmek vals gibidir. Öne, sonra arkaya. Sonra sola ve sağa. Böylece hiçbir şey kaçırmaz-sm!"

Sosyal yardım uzmanı, yakın olan Hiçbiryer'de. Ben ise uzak-takindeyim. O konuşup elektrikli süpürgeyi tutan elimi iteklerken ben kafamın içinde muhteşem yeşim bir fil yontuyorum.

Benim çaresiz olduğumu düşünüyor çünkü yerlerim kirli.

Kendi başıma alışveriş yapabilmemin mucizevi olduğunu düşünüyor.

Süpermarketteki ürünlere, tümüyle şansa boyun eğerek uzanıyorum. Bunu ona söylemiyorum. "Baş ediyorum!" diyorum.

Aniden beni süpermarkete götürüp bana nasıl alışveriş edeceğimi göstereceğinden korkuyorum.

Doğru, aç bir deniz ayısı gibi alışveriş ediyorum. Yıllarca sü

permarket koridorlarında, gemi azıya almış bir şekilde gezindim. Alışveriş sepetimde bir şeyler beliriveriyordu.

Sevgili sosyal yardım uzmanı, birlikte gitmemiz gereken o kadar çok yer var ki... Her günüm, başarmış gibi yapmakla geçti. Boyuna düello yapıyorum, gölge gölgeye karşı.

Şimdi sosyal yardım uzmanı sağ kolumu bir iple kaldırıyor. Ocağımın üstüne bir damla yapıştırıcı dökmüş. Parmağımı bunun üstüne bastırıyor. "Bu senin ızgara ayarın."

Ona içgüdülerimle nasıl yemek pişirdiğimi söyleme cesaretini gösteremiyorum.

* * *

BU KADAR ÇOK korkuyla cambazlık yaparken, arka arkaya sekiz gece uyuyamadığımı fark ediyorum. Kendi yorgunluğumun soğuğunda hareketsiz dururken sinirimden yeni bir alışkanlık geliştirdim: Bağrımdaki bütün kılları yoluyorum. Derimi çekiştirdiğim korkunç saatlerden sonra yataktan aşağıya tırmanıp bir tutam kıl topluyor ve onları çöp tenekesine taşıyorum.

Kısa bir süre sonra sakalımı ve bıyığımı yolmaya başlıyorum. Bir gece, yüzümü tamamen tıraş ediyorum; çünkü sakalımı rezil etmişim. Banyo aynasının karşısında durup hıçkıra hıçkıra ağlıyor ve tıraş bıçağını beceriksizce kullanıyorum.

Depresyonun sahne ışıkları altında çıplağım ve düşen kıl yumaklarını kovalıyorum. Gecenin kumullarını işte böyle aşıyorum. Elektrik süpürgesini kullanmayı öğrendiğim iyi oldu! Hoover ile geometrik olarak çalışıp sakalımın her bir demetini toplayacağım.

Süpürge torbasını açıp bütün o kılları pembe tenime yeniden yerleştirdiğimi hayal ediyorum. Aktörlerin kullandığı yapıştırıcıdan kullanacağım. Uykusuzluğun felsefecisi olacağım. Birazdan saç folikülünün, yüceliğin bir aracı olmasının nöroestetiği hakkında konuşacağım.

Bir bardağa süt doldurup bardağı çıplak göğsüme bastırıyor ve kendime karanlık geceleri daha önce de aştığımı hatırlatıyorum. Bardağı alnıma dokundururken arkadaşım Ken ile Laponya'ya yaptığımız bir geziyi hatırlıyorum.

Kasım ayıydı ve gün ışığı kısa sürüyordu. Otobüsün penceresinden reino adı verilen ve Ren geyiklerinin temel gıdası olan koyu kırmızı renkli yosun görülebiliyordu. Bir süre sonra gün ışığı ve reino kendi renklerinin baskın olması için yarışmaya başladı, sanki yeryüzü ve atmosfer ölümlülerin gözleri önünde savaşan iki kıskanç Tann'ydı. Yeryüzü havaya savrulup un ufak mı olmuştu yoksa hava yeryüzüne mi sızmıştı? Otobüsümüz dünyanın merkezine mi varıyordu? Böylesi bir karanlık, durağan gibi görünüyordu. Dünya durmuş olmalıydı.

Bir sarhoş bizimle arkadaşlık kurmuştu, kâğıt derili sarı bir adam. Kır saçları korkutucu peruklar gibi dikelmişti. Otobüs hayal edilmesi zor karanlıkların içinden çalkalanıp zıplarken adam bize vidalı kapağı olan şişeden votka sundu.

Kuşku dolu bir ses tonuyla, bize, "Finlandiya'nın nesini seviyorsunuz?" diye sordu. Neden insan böyle kasvetli bir dünyaya bilinçli olarak adım atar?

"Öykülerini seviyoruz." dedim. "Kalevala'lar, sihrin şarkıları."

Kâğıt adam bir yudum votka içti ve bana göz attı. İçimde onun bir insan değil de sıska bir köpek olduğu konusunda belirgin bir izlenim belirdi.

"Öykülerin tümü boktan saçmalıklar." dedi. "Burada sihir yok. İnsanlar yalnızca hasta oluyor. Bana başka bir şeyler söyleyin."

"Pekâlâ, bu Kaliforniya'dan Ken." dedim. "İnsanlar orada hep güneşin altındadır. Bu onlara çok fazla gelir. Orası aşırı parlak. Portakallar yürüyüp kendilerini onun ellerine teslim eder. Korkunç. Çocukları yataktan bile çıkmaz, dev peynirler gibi aşırı derecede büyüdüler. Bu şekilde yaşanamaz. İşte bu yüzden, biraz tedavi edici karanlık için burada."

"Sen benimle dalga geçiyorsun. Burada çok fazla karanlık var."

Onun haklı olduğunu, ergenlik çağındaki biri gibi konuştuğumu hissettim. Saçmalık saçıyordum; çünkü konuşmaya gücüm yetiyordu. Köpek-adam karanlık yerlerde her sözün ağırlıklı bir değeri olduğunu, sözlerin ta kendilerinin para yerine geçtiğini biliyor gibiydi.

"Buradayız çünkü nereye gideceğimizi bilmiyoruz." dedim. "Kuzeyin derinliklerini görmek istemiştik."

"Şimdi gerçeği söylüyorsun." dedi. "Tebrikler!"

Sabahın dördünde sütümü lavaboya döküyor ve yatağa geri tırmanıyorum. Gitmek istediğim yerle ilgili en ufak bir fikrim yok.

# # *

ERTESİ SABAH ELEKTRİKLİ bir tıraş makinesi alıyorum çünkü artık körü körüne yüzümü doğramak istemiyorum. Eve dönerken yabancı birinin eliyle durduruluyorum. Frenlerin ötme sesleri duyuluyor. Bana doğru gelen bir arabanın altında kalmaktan son anda kurtuluyorum.

Evde sedirin üstünde oturup tıraş makinesinin anlaşılmaz kullanım talimatlarını elimde sıkıca kavrıyorum. Laponya'lı köpek-adamı düşünüyorum. "Şimdi gerçeği söylüyorsun! Tebrikler!" Bir noktadan bir başkasına gidemiyorum. Uyuyamıyorum. Dua edemiyorum. Zekâ bulamıyorum çünkü alçak gönüllülükten yoksunum. Banyoyu bile zorla yapıyorum.

Kör benliğimi sevmek neden bu kadar zaman almalı? Karşı koyuyorum, sonra kabulleniyorum, yeniden karşı koyuyorum, körlük bir fetişmişçesine, sapıkça bir zayıflıkmışçasına, kararlılık gösterirsem yenebileceğim birşeymişçesine.

Şimdi krizantem çiçeklerinden yapılmış bir çorba içiyorum ve odadaki havanın un ya da kar gibi silsileler oluşturmasını gözlemliyorum. Ben Lüksor'daki ilk rahibim, o yüzüne bir ışık demetinin gelmesini bekliyor çünkü bu ona ölüm sonrası yaşam hakkında her şeyi söyleyecek: geliş zamanını, oradaki sarayların hacmini ve genişliğini, yolculuk için gereksineceği giysi türlerini. Eski çağlarda yaşayanların tapınakları kozmolojik makineler, öngörü cihazlarıydı; yıldızların çatıdan nasıl geçtiği veya kapıya güneşin nasıl düştüğü onlara her şeyi söyleyebilirdi.

Yıllarca üniversite ders programları arasında tökezledim, verilen okumaların her zaman bir ay gerisindeydim. Yardımcı doçent olarak öğrencilerin yardımı ve güçlü ilaçlarla idare ettim.

Akışı yakalamak tanımlanamaz bir deneyimdi. Krizantemler beni sakinleştiriyor; fakat erimiş, patlayan yıldızlara dönmüş göz yuvarlarımı yuvalarında tutmayı ancak 800 miligramdık ibuprofen tabletleri başarıyor.

Derken tıraş olup bir aspirin alıyorum. Sonra santrali arayıp Eyalet Körler Komisyonunu arıyorum. Yürümek için yardıma gereksinimim var. Tüm hayatım boyunca yardıma gereksinimim vardı. İşte bu kadar basit.

ERTESİ GECE NEW YORK eyaleti için çalışan bir Yönlendirme ve Hareket uzmanı olan Mike Dillon evime geliyor. Mike, insanın, artık böyleleri kalmadı diye düşündüğü kişiliklerden. Adam bir hümanist, meraklı, çok okumuş ve yapmacıklıktan tamamen uzak. Mizahı bana S. J. Perelman'ı anımsatıyor. Bütün o kitaplarımı gördüğünde, heyecanla, Toni Morrison hakkında konuşmaya başlıyor. Bunu Eyalet Körler Komisyonundan beklemiyordum. Sonbahar karanlığında yürüyüşe çıkıyoruz. Kaldırım bordürleri, fırlayan bisikletler, çocuk oyuncakları, çöp tenekesi kapakları, çukurlar ve gene çukurlardan duyduğum o büyük dehşeti ona itiraf ediyorum. Onunla konuşurken sıradan şeylerden duyduğum aşırı korkuyu açıklamanın ne denli özgürleştirici olduğunu keşfediyorum.

Bana golf sopası gibi lastik bir tutamağı olan, uzun, katlanan beyaz bir baston gösteriyor. En ucunda yer yüzeyindeki değişimleri algılamaya yarayan plastik bir uç var. Bastonun tümü karanlıkta parlıyor ve şaşırtıcı ölçüde hafif. Gerek duyulmayınca katlayıp kaldırabiliyorum.

"Hey, bastonu kullandığında insanlar yolundan çekiliyor." diyor. "Sihir gibi! Araçlar yavaşlıyor. Sen şu anda iyi bir adım atıyorsun!"

Onu bana uzatıyor ve ben de alıyorum. Sonunda. Hiç korkunç bir şey olmuyor.

Bana onu kullanmayı gösteriyor; elektronik bir metal algılayıcısı gibi bir yandan ötekine süpürüyor. Garip ama bastonum sadece ara sıra dikkat çekiyor. Araçlar benim için yavaşlıyor. Terastaki yaşlı bir adam neşeyle beni selamlıyor.

Keşfin sessizliğine bürünmüş durumdayım.

Ben iki kanatlı bir uçağın kanatları üzerinde yürüyen bir cambazım. Hem neşeli hem kederli bir halde dikkat gerektiren bir işe eğiliyorum.

Başıma korkunç bir şey gelmiyor. Engelli olabilirim. Şu sıradan caddede.

Saçıma dokunmalıyım. Kendi yüzümü hissetmek istiyorum. Hiçbir şey tam olarak eskisi gibi olmayacak. Bastonum kutsal bir asa.

En sonunda güven içinde yürüyorum. Baston hoş bir tak tak sesi yapıyor. Bir bakıma hoşuma gidiyor.

Mike, beni bir haftaya dek yeniden ziyaret etmeye söz veriyor.

Ertesi gün spor salonundan eve gelirken, ağır çantamı sıkı sıkı tutup merdivenlerden yukarı fıkırdayarak çıkarken on yaşlarında olduğunu düşündüğüm bir oğlanla karşılaşıyorum. Çıkan sesten, tırabzandan aşağıya biraz yukarımda kalan sahanlığa doğru kaydığını tahmin ediyorum.

"Sen kör müsün?" diye bana aşağıya sesleniyor.

"Evet," diyorum, "bir bakıma öyle."

Çocuk sonra, neredeyse fısıldayarak "Kötü olmalısın!" diyor. Bir anlığına duruyorum, sonra tırmanmaya devam ediyorum.

Daha sonra bir arkadaş insanların nasıl çocuklarını tuttuğunu veya yolumdan çekilmek için nasıl abartılı bir acele ile adım attığını söylüyor. Kendimi Strangford Apollo'su gibi aynı anda hem sevimli hem de kusurlu hissediyorum.

Yabancılar karşıdan karşıya geçerken bana eşlik etmek istiyor. Bir kadın bir kar fırtınasının ortasında bana yaklaşıyor. Aniden kolumu çekiştimek yerine bana yardım edip edemeyeceğini soruyor. Birkaç buz bloğu ve kötü kürelenmiş kaldırım boyunca aynı yönde gittiğimiz anlaşılıyor. Yan yana yürüdüğümüz için sohbeti sürdürüyorum. "Kendimi Rus filmlerindeki bir adam gibi hissediyorum, bilirsiniz, insanların inanılmaz çabuk yürüdükleri yüksek hızdaki siyah beyaz belgesel görüntülerden birisi gibi." Beni onaylarcasına gülüyor. "Evet, ben de gördüm," diyor, "kocaman kürk mantolarının içinde insanlar."

New York Eyaleti'nde son yüzyılın en soğuk günü. Aynı zamanda gecikmiş televizyon faturamı ödememin son günü. Şu anda sıcaklık sıfırın altında yirmi derece. Uzay Yolu: Yeni Kuşak

adlı, insanların özel tasarım pijamalar içinde sürekli fizik yasalarına meydan okuduğu TV dizisi beni ayakta tutuyor. Akşamüstleri evrenler arası yabancıların kalplerinde neler saklı olduğunu bilen empatik bir kadın olan Danışman Troy'un sesi olmadan yapabileceğimi sanmıyorum. Chevrolet marka aracını kaybetmiş olan kaldırım eşlikçime bu konuyla ilgili herhangi bir şeyi anlatmamayı yeğliyorum. Kadın Tennessee'den gelmiş. Ona aracı nasıl bulacağını söylüyorum. Ayrılmak üzere iken bana "Kocam az önce ayak bileğini kırdı. Tam bir bebek. Sadece kırık bir bilek olduğunu söyledim. Şimdi arabayı bulup onu hastaneye götürmem gerek."

Bir sonraki caddede iki yaşlı kadına yol vermek için kenara çekiliyorum. Biri ötekine, "Zavallı adam! Hem de o kadar genç!" diyor.

Öteki, buna: "Geçen gün kör bir oğlan gördüm. Tek başına Kmart mağazasmdaydı."diyor.

Eve döndüğümde bir köpük banyosuna girip Ulusal Devlet Radyosu'nu dinlemeye karar veriyorum. Menopoz deneyimini anlatan bir kadına kulak veriyorum: Kafasını buzluğa sokmak zorunda, vücudunun kendisini aldattığını düşünüyor. Dikkatimi çeken şey bu konuda büyük bir haksızlığa uğradığını düşünmesi; vücudu bunu kendisine fazlasıyla erken yapıyor, daha şimdiden yaşlı, ama aslında o kırklı yaşlarına yeni girmiş.

"Ben de!" diye bağırıp sabunlu bir lifi sallıyorum. "Ben de!" Daha şimdiden çok yaşlı bir adamım.

Radyodaki kadın menopoz geçiren kadınlar için bir kablolu TV kanalı olması gerektiğini söylüyor, belki orta yaş bunalımı geçiren erkekler için de bir başka Kanal; her iki grup da pek uyu-yamıyor.

O gece geç bir saatte, yatağımda uyanıkken, körler için bir kablolu TV kanalı hakkında düşünüyorum. Tamamen kör bir arkadaşımın lowa City'deki Kmart mağazasına girip TV bölümüne gidişini hatırlıyorum. Satıcıya geniş ekranlı renkli bir TV almak istediğini söylemiş. Satıcı adam ona yetmiş beş dolarlık siyah beyaz bir televizyonun yeterli olacağı, sesin aynı olacağı konusunda ısrar etmiş. Dave en büyük televizyonu göstermiş: "Bunu alacağım." Satıcı adam neredeyse yalvarırcasına "Ama neden?" diye sormuş. "Çünkü kör insanların renk seven aileleri vardır."

Gece geç bir saatte, çoğu zaman olduğu gibi uyanığım ve körler için bir televizyon kanalı fikrini kafamda evirip çeviriyorum. İlk başta aptalca öç hayalleri kuruyorum. Şöyle ki, program, görenler üzerinde körlerin değişmez bir biçimde deneyimlediklerini eziyet edercesine uyguluyor. Fakat televizyon hakkında düşünürken devlet yayın kanalının kör izleyiciler için bir video açıklama hizmetine öncü olduğunu hatırlıyorum. Yetenekli anlatıcılar konuşmaların arasındaki boşluklarda ekrandaki görsel imgelerin uygun açıklamalarını yapıyor.

PBS'deki yumuşak sesleri ve televizyon yayınını düşündüğümde dünyanın eğimini, yükselen yıldızları ve en geniş, biçimlendirilmiş enerji ışınlarının uzaya doğru yöneldiğini hayal ediyorum. Oralarda bir yerde video açıklamalarının işitilebildiği bir körler gezegeni olduğunu hayal ediyorum. Karşılığında onlar da kendi açıklayıcı sinyallerini gönderecekler. Zeki yaşamla ilk karşılaşmamızın kör yaşamla olmasını tasarlamak ne muhteşem!

Gezegene sabahın üçünde sığmıyorum:

Körler gezegeninde kimse iyileştirilmek zorunda değil. Körlük müziğin bir başka biçimi, Bartök'un kafasındaki solo klarnet gibi.

Körler gezegeninin sakinleri, içlerindeki uzayda pırıldayan cırcır böceği kanatlarının fısıltıları arasında yaşıyor.

Haziranın rüzgârsız gecelerinde yıldızları işitebiliyorsunuz.

Körler gezegeninde insanlar göremediği şeyler hakkında konuşuyor, kızıl bir havada kaplanları kovalayan Wallace Stevens'in yaptığı gibi. Burada hatalı kişilikler komedi öğesi haline gelmiyor. Onun yerine, hatalılar, sıkılmadan dokunmak için yakınlarındaki yeni ve dost canlısı kollan keşfediyor.

Bu özel gezegende tazılar uzun çimenler arasında en sonunda kestirebiliyor.

Görenler, sevilen ve körlük korkuları hoş kokulu kavallarla yatıştırılan ziyaretçiler. Körler gezegeninde herkes yüzlere, resimlere, bahçelere, hatta emekli olup oraya yerleşmiş rahiplere bile dokunmakta özgür.

Midelerde veya gözlerde açlık yok.

Ve mobilyalar her zaman yumuşak. Sandalyeler ve masalar hiçbir zaman yolunuzun üstünde değil.

Körler gezegeninde özgür irade rüzgârları Norveç yazları gibi serinletici. Ve gökyüzü her zaman ay ışığı ve sabah yıldızı arasında duruyor.

Tanrı'yı yiyebiliyorsunuz.

Körler gezegeninde aşağılık duygusu bir müze.

ERKEN SABAH GÜNEŞİ ağaçların arasından denizin altındaki ışığın saçakları gibi düşüyor. Kaldırımı görmeden hareket ediyor, Finlilerin sisu dediği şeye güveniyorum; bu, dayanıklılık ve kaderi birleştiren bir sözcük. Dünya bir izlenimcinin fundalığı gibi beni çevreliyor. Dünyanın bir parçasının bilindiği, bir başka parçasının ise sadece görüş alanı dışında kaldığı modern sanatın erotizmini anlamış olan sürrealist şair Andre Breton'u düşünüyorum.

Bastonun elimde yarattığı duygu güzel. Ona alışmam isteksizce oldu ama tamamıyla gerekliydi. Bunun farkındayım. Mike Dillon'un cesaretlendirmesi sayesinde hile yapmıyor ve evden çıktığımda her zaman bastonu yanıma alıyorum. Bunu yaklaşık bir aydır yapıyorum. Ama kendimi, sabah havasının masum olduğuna, korkunun gerçekten daha abartılı olduğuna, dünyanın kırmızı böceklerinin uçarak yüzüme yapışmayacağına inandırmam gerekiyor.

Mike ve ben bir çalışma yürüyüşüne çıktık. Ithaca'da sonbahardayız. Bir dört yol ağzındaki trafik bilinen herhangi bir uygar akış kuralına uymuyor. Yayaların trafik lambası çalışmıyor. Caddenin ortasında kırmızı lastik uyarı konileri var.

Kaldırımdan yola adım attığımızda yeşil bir Chevrolet, trafik lambasında durmadan, delicesine önümüzden geçiyor. Parlak kenarlı öldürücü bir buluta benziyor. Mike beni geri çekiyor.

Soğuk havada duruyor ve kendimize gelmeye çalışıyoruz. Adrenalinle dolmuş durumdayız.

Bastonun trafikte uygarlaştırıcı bir etkisi olduğunu hayal ediyordum ve bir bakıma bunu da yapıyor. Yine de dünyanın sürücüleri bir orkestradaki müzisyenler gibi değil ve açıkçası benim orkestra şefi çubuğum herkesin dikkatini çekmiyor. Dışarıda tehlike var. Bastondan daha güçlü bir şeye gereksinimim var. Bana gözler gerek. Artık dolaptan dışarı çıktım, herkes kör olduğumu gördü ve baston elinden geleni yaptı.

Aklıma gelen: köpek.

Chevrolet ile yaşadığımız tehlikeli olay ikimizi de sarstı, o yüzden Mike bir kafeye girmemizi öneriyor.

Oturduğumuzda ona körler için yetiştirilen köpekleri soruyorum. Bu köpeklerle ilgili bir VValt Disney televizyon programı hatırlıyor gibiyim.

"İnsanın ne yaptığını dikkate almıyorlar mı?"

Mike bana "Buna zekice söz dinlememe adı veriliyor." diyor. "İkiniz birden karşıdan karşıya geçmeden önce köpek bu kararın güvenli olup olmadığını değerlendirir. Senin canını yakabilecek her şeye dikkat eder. Kaldırım taşları, merdivenler, patenler, kaldırımdaki çukurlar. Birinci sınıf bir rehber köpek güzel bir yoldaştır."

Kahvemden bir yudum alıp sözleri üstünde derin derin düşünüyorum.

"Hey," diyor, "kadınlar rehber köpeği olan adamların peşinden gerçekten giderler."

"Evet, ama benim şansımla esas çıkma teklifini köpek alır." "Bu da bir başlangıçtır." "Başka ne yaparlar?"

"Kırmızı ışıkta geçen bir araç olursa seni geri çekerler. Kaçarak korunmacı eylemde bulunurlar. Alçak saçaklara dikkat ederler. Bu köpekler oldukça hayret vericidir."

"Nasıl olur da bütün kör insanların köpeği olmaz?"

"Köpek sahibi olmak dayanma gücü ister. Köpek sürekli olarak beslenme ve bakım gerektirir. Aynı zamanda köpekle birlikte antrenman yapman gerekir. Rehber köpek okulları kibutz gibidir. Köpeğini eğitmiş olan eğitmenin gözetiminde bir ay boyunca çalışırsın. Zor bir iştir."

"Köpek gerçekten seni yönlendirir mi?"

"Evet ve hayır. Kaptan sensin. Rotayı her zaman sen belirlersin. Köpek hafifçe çeker ve seninle kendi arasında bir tür duyumsal gerilme sağlar. Eğer durmak veya seni bir şeyin önünden kaçırmak zorunda kalırsa boşluk bulunmamış olur. Koşum tutamağı serttir ve çelikten yapılmıştır."

"Ama patron benim."

"Patron sensin."

"Bir Chevrolet tarafından ezilmediğim sürece!"

"Kesinlikle."

Korkusuz bir yaşantı.

Kaşığımla oynuyorum. Kendimi soylu bir köpek eşliğinde karşıdan karşıya geçerken görüyorum; büyük, koyu kumral, kıvrak bir aslana benzeyen bir köpek. Bu görüntü beklemediğim kadar sıcak, sürpriz bir armağan. Heyecan kıpırdanmaları hissediyorum ve hemen alışverişe gitmemek için kendimi zor tutuyorum.

Yıllar önce Iowa City'de bisikletimden vazgeçmiştim. Yürümekten vazgeçmeyi reddediyorum.

Kuzey New York'un kırsal kesiminde fazla uzun yaşadım ve bu küçük kasabalarda daralıyorum. Umutsuzca başka yerlere gitmek ve yeni bir şekilde seyahat etmek istiyorum. Rehber okulu askerî kamp gibiyse bile varsın öyle olsun.

Ülkenin dört bir yanındaki arkadaşlarımı arayıp korkunç bir telefon faturasına yol açıyorum. İrlanda'dan Bettina'yı arıyorum.

"Bir rehber köpek alıyorum! Ve onunla her yere gidebilirim. Metropolitan Operası'na bile!"

Operanın hayvanlara yapılan bir tür eziyet olup olmadığını düşünerek buna gülüyoruz.

Arkadaşım David Weiss benim köpeklere çok uygun bir bütünlüğüm olduğunu söylüyor. Ben de ona inanıyorum.

Herkes iyimser bir tepki vermiyor.

Annem başlangıçta bu kararı üzücü bir şey olarak görüyor. Bu konu hakkında konuşuyoruz, ikimiz de yılların getirdiği karamsarlık içindeyiz.

Bunun benim için ne denli özgürleştirici, ne denli umut verici olduğunu anlamasına çalışarak ona "Bunda üzülecek birşey yok." diyorum.

"Her yere seyahat etmek istiyorum. Bu köpek benim sürekli eşlikçim olacak. Benim gözlerim olacak."

Kör sözcüğü hâlâ annemi rahatsız ediyor. Onun benim engelime farklı bir şekilde tepki vermesini beklemenin verimsiz olduğunu öğrendim.

Bir sağlık merkezine gidiyor ve koşu bandında kırk dakika koşuyorum. Sonra vücut geliştirme aletlerinin arasında bastonumla yolumu bulup biraz ağırlık kaldırıyorum. Daha sonra, terli ve

mutlu, mizah anlayışına güvenmeyi öğrendiğim bir kulüp çalıştırıcısı olan Dan ile konuşuyorum.

"Bastonumu bir köpekle değiş tokuş yapmaya karar verdim." diyorum ona. "Bu lanet şey çağırdığımda gelmiyor."

Dan'ın Texas'ta rehber köpeği olan bir arkadaşı var ve Dan bu köpeğin onun hayatını değiştirdiğini söylüyor.

Sanki öne sürdüklerimin gücü ve yeni keşfettiğim heyecanım aniden yirmi beş yıllık itirazı silebiürmiş gibi, kendi konuşma tedavime gömülüyorum.

Eve döndüğümde koltuğumun üstünde bu şimdilik tamamen hayali rehber köpek okulun:» düşünüyorum. Orayı bir tepenin üstünde, demir kapılarla korunmuş eski tarz bir kurum olarak düşünüyorum. Dickens tarzı bir yer ve kurgusal soyutluk içinde burası beni ürkütüyor. Babayiğitliğim bir yana, aslında kendimi güvende hissetmiyorum, Bununla beraber Körler İçin Gören Gözler adlı bir okula gitmek, mitolojik köpeğe ulaşmam için aşmam gereken bir geçit. Kararım? verirken Mike'ın desteği olmasa bu işe girişe-mezdim. Herhalde o zaman antika opera plaklarıyla divanda oturup Caruso'mm sesinin içime kinin gibi işlemesine izin verirdim. Ama bir yel değirmeninin kollan gibi, güven de ender duyulan bir şey. Bu inanç ile başlar. Mike beni güven ve pratik mizah duygusu i le öne ittiriyor.

Birkaç hafta sonra, Rehber Gözler'den bir temsilci olan Dave See beni ziyarete geliyor. İsmi kusursuz. Bana takılıyor ve beni rahatlatıyor. Dave'in görevi bir ev görüşmesi gerçekleştirmek. İşin özünde nerede yaşadığımı ve nasıl dolaştığımı görmek için burada. Ne kadar hızlı ve hangi kesinlikle yürüdüğümü öğrenerek daha okula başlamadan benim bir köpekle eşleştirilme sürecime başlayabilir.

"Başvurunda, gece hareket etmekte sorun yaşadığın yazılı. Hangi akla hizmet gece dışarı çıkmak istiyorsun ki?"

Şu ana dek gündüz de hareket etmekte sorun yaşıyorum.

Dışarı çıkıp çalışma yürüyüşümüz için bir rota planlıyoruz. Bastonumla hareket ederken Dave beni gözlemliyor, sonra bir göz bağı takıp yine bastonumla birkaç blok daha yürümemi istiyor.

"Bir miktar kalıcı görüşü olan körlerin bazen köpekle çalışırken bu görüşlerine fazlaca güvendiği bilinir." diyor. "Rehber

köpeğe tüm kalbinle güvenmen ve ona nereye gideceğinle ilgili bilgiyi verdikten sonra kararlan onun vermesine izin vennen gerekiyor."

"Rehber Gözler'de bir eğitmen, köpeğe bu güveni duymaya direnç gösterdiğin kararını verip senin bir göz bağı takmanı isteyebilir. Nasıl olacağını görmek istiyorum."

Islak bir çarşamba sabahı gözlerim bağlı olarak Ithaca şehir merkezinde, Cayuga Caddesi'nden yukarıya yürüyorum. Bastonum izlediğim yolu süpürüyor ve sanki boynumda bir çuval saçma varmış gibi kalçam öne düşüyor. Ama güvenli ve yeterince etkili bir şekilde hareket ediyorum. Dave See ve Mike Dillon arkamdan fakat belli bir uzaklıktan geliyor. Kendimi Hades'ten tırmanıp kaçan Orfeus gibi hissediyorum. Arkama dönüp nasıl gittiğini sormak istiyorum ama kurallar sıkı ve ben büyük çaba harcayarak zorlu yürüyüşüme devam ediyor, su birikintilerine basıyor, ne zaman duracağımı tam olarak bilmiyorum.

Gözü bağlı yürüyüşten sonra Dave bana bir rehber köpeğin koşumunu uzatıyor. "Ben senin rehber köpeğin olacağım." diyor. "Adım Juno."

Dave ön tarafı tutarken ben de koşumun tutamacından tutmak durumundayım.

"Tutamacı kaldırıp, 'Juno öne!' demeni ve birlikte yürürken Juno'nun her adımına güvenmeni istiyorum. Koşumu izle. Rehber köpeğine güven."

Dave çekmeye başlıyor ve ben izliyorum. Beni bir çukurun çevresinden çekiyor ve ben izliyorum. Kaldırımın kenarına ulaşıyoruz ve duruyor, ben de gerçek bir köpekle eşleştirildiğimde önemli olacak biçimde tatlı bir tonla "Uslu köpek!" diyorum.

Güven, yel değirmeni gibi sessizdir. Köpekü yaşam, körlükteki simyasal dönüşümümü, la vita nuova'yı başlatacak. Koşum bizi güven ve koruma konusunda birleştirecek. Dave ile çalışmamız henüz bunu göstermiyor.

Daireme döndüğümüzde bana özveri, gayret, uzun saatler, bir oda arkadaşı ile yaşamak, eğitmenlerin eleştirelliği, bir köpek edinememe olasılığı konusunda bir asker ocağı söylevi veriyor.

Günlük sıradan işleri açıklıyor. Her sabah saat altıda bıı hu parlörle uyandırılacağım. Köpeği dışarı çıkartmam, sonra ıçcıı alıp beslemem, sonra yeniden çıkartmam gerekecek. Kahvaltı dan önce tıraş olup duş almak için yarım saatim olacak. Yumııria ve kahveden hemen sonra köpeğimle bir söz dinleme eğitimi ve köpekleri yönetme konusunda kısa bir ders alacağım. Sonra bir eğitimci eşliğinde farklı trafik koşullarını içeren bir günlük alan çalışması için otobüse bineceğim. Köpeğim ne yapacağını önceden bilecek ve benim görevim onun yanında nasıl çalışacağımı öğrenmek olacak. Günün sonunda köpek beslenecek ve yeniden yürüyüşe çıkarılacak. Sonra akşam yemeği ve bir akşam dersi var. Gece saat onda yatakta olmalıyım; iyi bir uyku gerekli. Bütün bu süreç ertesi gün ve ondan sonraki yirmi beş gün yeniden başlayacak.

Dave'in tanımlamış olduğu meydan okuma beni dayanıklı olmaya itiyor. Ben köpek kibutzundan sağ olarak ayrılmayı ve bir dostla ortaya çıkmayı başaranlardan biri olacağım. Tamamıyla ikna olmuş durumdayım. Artık hiçbir şey benim geriye dönmeme yol açamaz.

Hareket

... Eğer biz

Zamandan bağımsız, büyük boyutta yontulmuş, platonik bir kişi önersek, Ve onun adına, konuşamayacağı bir dil hayal etsek, Bir biçim, o zaman, hırpalanmaktan korunmuş, Olgunlaşabilir: Yetenekli bir varlık Esmer atla, hızla yürüyen yayanın yerini değiştirebilir.

W. H. Auden, "Kuramın Katıksız İyiliği"

REHBER GÖZLER'DE İSRAİL'DEN askerler var ve bir bilim insanı, bir okul öğretmeni, bir oto tamircisi, bir marangoz...

Şeker hastalığımız var ve glokom, erken doğum retinopatisi, kataraktlar, savaş yaraları... Biz demokratik bir topluluğuz.

Birimiz zengin. Bazılarımız çok fakir.

Biri Anonim Alkolikler'e katılıyor.

Sosyal yardım uzmanı olmayı planlayan bir kadın, körlerden "körcükler" diye bahsediyor.

Birisi köpeklerden korkuyor ama bunu yenecek. Biri bira erbabı.

Birimiz nereye gitse kulaklarında şiddetli bir çınlama duyuyor.

Hepimiz zamanında kaybolduk, sandalyeden düştük, çılgın âlemlerde araba kullandık, oburluk, Tanrı ve yüzlerce başka beceriksiz kucaklamalarla flört ettik.

Bazılarımız hâlâ oynamayı biliyor.

Birimiz kör olduğunda bir motosiklet satın almış. Her sabah avluya çıkıp kontağı çeviriyor ve Harley'in sesini dinliyor.

Oda arkadaşım Hank en zor koşullarda hayatta kalma konusunda incelenmeye değer bir vaka. Gözlerini bir silah kazası sırasında yitirmiş. Gözlerinde saçmalar, bir kısmı beyninin ön kısmında. Sonra inme inmiş. Kafasının içinde şarkı söyleyerek, şarkı sözlerini hatırlayarak konuşma dünyasına geri dönmeyi kendine öğretmiş.

Hafifçe yer cilası ve yün battaniye kokan yurt odamızda karşılıklı olarak oturuyoruz, incirli bisküvileri paylaşıyor ve iç iletişim hattından yönergeleri dinliyoruz. Kendimizi barakalardaymış gibi hissedip bavullarımızı boşaltıyoruz. Dışarıda koridorda insanlar duvarlara dokunarak yavaşça geçiyor.

Hank yeni kör olmuş. Gözleri elle boyanmış ve plastikten yapılmış. North Carolina"da zorla gönderildiği körler okulunda gözlerinin birini nasıl yere düşürdüğünü anlattığında hemen ona

ısınıyorum. Yerdeki bir gözü el yordamıyla arayışını betimlemesi katıksız bir şiir.

O gözünü düşürdüğünde üstüne basmadan onu bulabileceğimi düşününce benim birazcık görebilmeme seviniyor.

Kız arkadaşlarımdan birinin diyaframını nasıl düşürdüğünü anlattığım öyküme gülüyoruz; kız onu almaya kalmadan köpeği koşup onu yemişti.

Sonra ona geceleyin uyanıp başucundaki suyu içen ve sabah olduğunda kız arkadaşının kontak lenslerini yuttuğunu fark eden T. J.'den bahsediyorum.

Köpeklerimizin günlük yaşantımızda düşürdüğümüz şeyleri bulup getirdiğini hayal ediyoruz.

Yeni bir dünya.

Koridorlarda canlı turuncu, kırmızı, sarı renklere boyalı kapılar var. Sürekli duman içinde hareket etmek zorunda olan benim gibiler için burada yürümek, rüyada olup uyanmak gibi bir şey. Buradayım, tam olarak bu kapıdayım. Olmam gereken yeri buldum.

Burası, aslında kör kişiler için kurulmuş bir yerdeki ilk deneyimim. Oda numaraları kabartmalı, üç boyutlu ve kocaman. Braille, şeker makinelerinden spor aletlerine kadar her yerde. Telefon numaraları Braille ve büyük boy yazı ile yazılmış. Çevrede dolaşırken tahmine gereğinden fazla değer verdiğimi anlıyorum. Ezberlenen telefon numarası, bütün alışveriş listesi, bunlar benim uzmanlıklarımdı. Bunların bir kısmını artık geride bırakabileceğimi sezmeye başlıyorum.

Zavallı beynim bu santim santim ezberleme işinden kurtulabilir. Eğitmenlerin akşam derslerini verdiği salonda iskemleler, körlerin kullanımına kolaylık sağlamak için ortadaki büyük halı döşeli alanın kenarlarına dizilmiş. Mobilyalar hiç yer değiştirmiyor; sandalye ve masaların hep aynı yerde kalacağına güvenebilirsiniz. Kapılar hiçbir zaman açık konumda bırakılmaz. Yemek masasında tuzluk ve biberliğin, Tabasco sosunun, süt ve suyun, her birinin kendi yeri vardır.

Fakat bunlar benim için birçok şaşırtıcı şeyin sadece başlangıcı. İlk akşam yemeğimizden sonra dinlenme odasında birkaçımız gülüyoruz. Körlük, şifreli komedileri ve gizli eğlence dünyası

nedeniyle takdir edilebilir. Görenlerin dünyasında körlüğe verilen kalıpsal tepkilerin ne derece aptalca olduğunu yalnızca körler hissedebilir.

Tom Chicago'dan geliyor ve o kent gibi geniş omuzları var. O bir halterci ve maraton koşucusu. Benim gibi o da kaldırımda kendisine yaklaşan garip insan biçimli gölgeleri fark edecek kadar görebiliyor.

"Benim geçmem için ellerinden gelen her şeyi yapan insanlara yapmayı sevdiğim şey, onlara doğru yalpalamak. Bilirsin ya, beyaz bastonla kendilerine doğru gittiğinde binaların duvarlarına yapışan veya sokaktaki kanala atlayan insanlar. Böyle bir şey olduğunda dayanamam ve yengeç yürüyüşüne başlarım ve bastonumu savururken kaldırımın dışına doğru yalpalarım. Onları bir tür insan hurdası gibi ta mazgallara kadar izlerim. Yüzlerini göremem, ne lanet bir şeye benzediklerini bile göremem ama geri geri gittiklerini ve kaçmaya hazırlandıklarını anlayabilirim. Sanki bir canavar filmindelermiş ve insan sinek tam onlara doğru gidiyormuş gibi!"

"E tabii onlar kendilerine toslayacağından ve sonra kendilerinin de kör olacağından korkuyor. Herkes körlüğün, ebe olanın dokunduğunda kör ettiği bir tür elim sende oyununa benzediğini bilir!" Bunu ikinci rehber köpeği için Rehber Gözler'e dönen ve Kaliforniya'da lise öğretmenliği yapan Sarah söylüyor.

Boston'dan bir üniversite öğrencisi olan Roy, "Nasıl yani? Körlük elim sende gibi değil midir?" diyor.

Philadelphia'dan Mary, "Şunu severim: Bir asansördesinizdir, kapı herhangi bir katta açılır ve o katta bekleyen gören kişi içeri girmez." diyor.

Bazı insanların köpeklerden, hatta rehber köpeklerden bile korktuğunu düşünerek "Köpekten dolayı mı?" diye soruyorum.

"Hayır! Bu daha bastonum varken oldu." diyor.

"Eh, ama sen de elindeki tüfekten bahsetmemiştin." diyor Bili.

Hank, "Kör insanların yasal olarak silah alabileceğini biliyor muydunuz?" diye soruyor. "Silah başvurusunda körlükle ilgili hiçbir şey yok."

"Kör bir ordunun müthiş bir fikir olabileceğini düşünmüyor musun?"

"Hayır, İtalyanlar bunu denedi."

Şimdi de Texas'tan Terry bize yasal olarak kör olduğu saplan diktan çok sonra bir arabayı nasıl kullandığını anlatıyor.

"Polise kör olduğumu ve o yüzden park yerinde daireler çizdi ğimi anlattım ve biliyor musunuz burası terk edilmiş bir alışveriş merkezi, yani ne bok olacak ki? Sonra da beni bıraktı."

"Ne demek seni bıraktı? Yani arabayı sürmene izin mi verdi?"

"Hayır, beni evime bıraktı! Sanırım gördüğü en çılgın adam olduğumu düşünmüştü."

"Herhalde senin hapistekilere kötü etkin olacağından korkmuştur."

Bili, "Görenlerin dünyası hakkında sevdiğim şey körlüğün işitmeyi etkilediğini düşünmeleri ve bu yüzden sana bağırmalı-dır." diyor. "Bir garson kız, karımı tuvaletin yanında beklerken bana şöyle bağırmıştı, 'Tatlım, tuvaleti mi kullanmak istiyorsun?' Ben de şöyle yanıtlamak istemiştim: 'Hayır, hayır, teşekkürler, ben artık tuvalet kullanmıyorum.'

Mary, "Bir ilkokulda rehber köpeklerle ilgili bir sunum yapıyordum," diyor, "ve küçük bir kız bana, kör insanlar tuvaleti nasıl bulur, diye sordu."

"Ona ne dedin?" diye soruyorum.

"Aslında bir yanıtım yoktu."

Hank, "Bu dua ile ilgili bir şey." diyor. "Kör insanlar tuvaleti bulmak için sürekli dua eder. Orayı bulmak için hep öyle yaparım. Sevgili İsa, ayakyolunu bulmama yardım et, zira çok ihtiyacım var!"

Bili, "Rehber köpeğin amacının bu olduğunu sanıyordum." diyor. "Hadi Champ, tuvaleti bul!"

Gary, "Rehber köpekler birer dâhidir" diyor.

Gary, Rehber Gözler'e ilk rehber köpeği için 1963'te gelmiş. "Santa Cruz yakınında bir plajdaydım ve rehber köpeğimin bırakılması doğru olmasa da onu serbest bırakmıştım; birdenbire ağzında bir bikini üstü ile çıkageldi!"

"O bir av köpeği!"

"Bu tür köpekler yetiştirme için fazladan zaman ister mi?" Gary devam ediyor: "Bilirsin işte, köpekler ne bulursa getirir.

Bir başka köpek de bana canlı bir yavru karga getirmişti. Gelip onu doğruca elime koydu. Karga ne yapacağını bilemedi. Ben ne yapacağımı bilemedim. Köpek ne yapacağını bilemedi. İlk köpeğim bir zamanlar bir karanfil getirmişti. Kırmızı bir çiçek. Bir sokak satıcısının tezgâhından. Çiçeği sokak boyunca taşıdı!"

Hank, "Ben para bulacak bir köpek istiyorum." diyor.

Gary, "Lanet olsun, ben sadece bir köpek istiyorum." diyor. "Baston, dolaşmak için berbat bir yöntem."

* * *

ERTESİ SABAH BİZE araziyi gösteren eğitmenlerle çalışmak üzere avluda toplanıyoruz. Her eğitmenin dört öğrencisi var. Her biri deri bir koşum tutuyor ve rehber köpek rolü oynuyor. Köpekleri oturtmak ve kaldırmak için emirleri çalışıyoruz; alıştırma tasmalarını hızla çekip eğitmenlerimizin ne kadar kuvvetli olduğumuzu görmelerini sağlıyoruz. Ötelerdeki köpek kulübelerinde her birimiz için dikkatle seçilmeyi bekleyen tam eğitimli düzinelerce rehber köpek var.

Her başarılı takımın arkasında köpeği eğitmiş olan bir aile var. Bir yıldan uzun bir süre bir hayvanı sevip ondan sonra bir sabah onu bir kafese koyup, havaalanına götürüp, rehber köpek okuluna gönderdiğinizi düşünün. Ve eve dönerken hazır yiyecek restoranlarını ve alışveriş merkezlerini geçerken ağlıyorsunuz. Bu köpek sizinle her yere gitmişti: Sizinle işe gitmişti, lisenin amerikan futbolu maçına gitmişti.

Şimdi ne ümit edebilirsiniz ki?

Bir trafik lambasında duruyorsunuz, gözyaşları yanağınızdan aşağıya akıyor.

Köpeğin başaramama şansı olduğunu biliyorsunuz. Belki de bu köpek eve geri dönecek! Böyle bir şeyi ummaya cesaret edebilir misiniz? Bunu ummak doğru mudur, kendi başınızayken bile?

Küçük kamyonetinizin zemininde hâlâ bir battaniye olduğunu hayal edin. Aracın içinde hâlâ değerli köpek tüyleri ve hafif bir ıslak köpek kokusu var.

Köpeğin eve dönmesini ummak doğrudur değil mi?

Ne yazık ki Dante'nin "tutku" olarak adlandırdığı bir iyilik

vardır. Bu ruhsal bir olgudur, dünyaya bir armağan ve dolayısıyla sonsuzluğun bir parçası. Tutku.

Kör bir adam ya da kadınsanız sizin köpeğinizi yetiştirmiş olan insanlarla tanışabilirsiniz. Bir bağ oluşturabilir, bir tür geniş aileye dönüşebilirsiniz. Belki de bu gerçekleşmez. Utangaç olabilirsiniz ya da rehber köpeğinizle kişisel bağlantınızı korumanız sizce özel bir konu olabilir. Ama nasıl yaşarsanız yaşayın, tutku hakkında bir şeyler öğrenmiş olursunuz.

* * *

REHBER KÖPEK EDİNMENİN nasıl bir şey olduğunu anlatabilecek benzer bir olay yoktur. Deri ve metal koşumu tutup Lynne Robertson ile birlikte yürürken sanki ellerimin bunu beklemiş olduğunu hissediyorum, sanki atalarımın hayatında çok önemli bir şeye dokunmuş gibiyim. Tutamağın kesinliği sanki ilk kestaneyi yeniden toplamış olmaya benziyor. Lynne'in bana arazide güvenli bir şekilde eşlik ettiğini biliyorum. Birlikte yürürken benimle konuşuyor.

Sanki aklımı okumuşçasına "Köpeğin de seninle konuşacak." diyor. "Gerçekten, köpeğin beden dili ve koşumun konumundan elde edeceğin bilgi çok önemli olacak."

Rehber Köpekler eğitim sürecinin bir ayin olduğunu hissediyorum. Önce acemi kişi hayali bir köpeğe emir verir. Sonra boş koşumlar taşırız, öküzlerini satmış çiftçiler gibi. Son olarak, iki günlük gözlemden sonra eğitmenler, öğrencileri müstakbel köpekleri ile eşleştirmek üzere gizli bir yere götürür.

Lynne'e, Manhattan veya New Hampshire ormanlarını kaldırabilecek ve sık sık uçmaya hazır neşeli bir köpeğe ihtiyacım olduğunu söylüyorum.

Körlüğe yavaş bir yolla geçtim, nehirden korkan şüpheci bir kaykaycı gibi ona direndim. Ama burada kimse nasıl göremediğini veya nasıl birazcık görebildiğini açıklamakla vaktini boşa harcamıyor. Tüm eğitmenler körlüğün birçok çeşidi hakkında bilgili. Hizmetliler bile meslek içi eğitimden geçip görüş kaybı çeşitlerinin benzetimini sağlayan görüş engelleyici gözlükleri denemiştir.

Burada çalışan herkes bina ve arazide körlük koşullarında birkaç kez yürümüştür.

Gerçekten güvene dayalı bir kuruluş düşünün!

Pepsi içiyorum ve gecenin geç saatlerine kadar Hank ile konuşuyorum. İkimiz de bir yerlere gitmek istiyoruz. İkimizin de gezegen açlığı var.

Hank, ergenliği sırasında görebildiği için bana araba sürmekten, North Carolina'nın arka sokaklarındaki çılgın gecelerden bahsediyor. Ara sıra gizli bir kahkaha kaçırıyor ve onun muzır bir şeyler hatırladığını anlıyorum. O doğuştan bir öykü anlatıcı.

Ben ona araba sürmenin olmadığı hayatı, uyum sağlayıp başaramamayı anlatıyorum.

Carolina hakkında konuşuyoruz.

Motosikletler hakkında konuşuyoruz.

Yok denecek kadar az uyuyoruz.

* * *

BUGÜN KÖPEK GÜNÜ!

Hank sabahın altısında, Noel sabahındaki bir çocuk gibi heyecanla kalkmış, telefonda konuşuyor, hava durumunu inceliyor, hayat hakkında elde ne varsa hepsini emen çılgın bir döküm çıkartıyor. Kar sert bastırmıştı, şimdi sulu sepken yağıyor. LaGuardia'da bir uçak pistten kayarak çıkmış, yirmi dört kişi yaralanmış. Hank bugün şehre gitmeyeceğimizi tahmin ediyor. Köpekler ufukta. Bugün köpek günü. Hank, Normandiya Çıkartması öncesindeki Eisenhower'e benziyor; havanın her ayrıntısı yaşamsal öneme sahip.

Köpek günü. Resmî uyandırma çağrısından çok önce binanın her yerinde duşlar ve su hortumları ve kapılar çarpılıyor.

Eğitmenler bizi topluyor ve tek tek her birimize köpeğimizin adıyla cinsiyeti söyleniyor. Bana köpeğimin dişi, san bir labrador olan Corky olduğunu söylüyorlar. Sonra odalarımıza geri yollanıyoruz, hepimiz beklenti içindeyiz, önümüzdeki yaşamı, körlük çemberine zeki ve güvenilir bir hayvanın girdiği bir yaşamı merak ediyoruz. Köpeğim ne kadar büyük olacak? Beni sevecek mi? Bağ kurmamız ne kadar sürecek? Şimdiye kadar hayalî olan bu yaratığa hayatım pahasına güvenebilir miyim?

Eğitmen kadrosu her köpeği bir birey olarak tanıyor. Her köpeğin her bir öğrenci ile iyi uyuşacağı özellikleri bulunuyor.

Bazı köpekler hızlı, diğerleri de yavaş. Bazıları huy olarak kentte çalışmaya uygunken diğerleri kent ortamında ara sıra turist olarak uygun olmakla birlikte kendilerini daha çok kasaba ortamlarında gösterebilir. Rehber Gözler birden çok engeli olan insan yoldaşla çalışmaya özellikle uygun köpeklere sahip. Bu köpekler örneğin denge sorunlarını yürüme hızıyla kapatabilmek üzere eğitilmiş. Bazı köpekler kör ve sağır insanlara yardım etmek üzere eğitilmiş, el komutlarını iyi anlayabiliyorlar. Köpek kulübesinin tamamı özel yetenekleri olan köpeklerle dolu.

Köpek çağrısını beklemek daha önce yaşadıklarımla hiç benzeşen bir durum değil. Odamda yalnızken kendimi hayatımın çeşitli dönemlerine yeniden dönerken buluyorum. Helsinki'de bir gezinti sırasında sarhoş olmadığım halde yabancılara çarpıyorum. New York metro sisteminde merdivenleri tırmanıyorum. Kız kardeşimle birlikte miyim? Veya yalnız? Yunanistan'da bir limana giriyorum ve Bettina yamaçtaki tapınak hakkında coşkuyla konuşuyor ve gün batımı hakkında ve bunların hiçbirini görmüyorum. Bunlar gibi görüntüleri arkamda bırakmak istiyorum. Köpek öncesi bu son günlerin anlatılması çok zor. Önümdeki birkaç saat içinde hayatımın sonsuza dek değişeceğini biliyorum.

Aniden hoparlör cızırdıyor ve adım okunuyor. Lynne Robert-son beni arka uçtaki perdeli kapıları olan özel bir salona getiriyor. Dik sırtlı bir sandalyede oturuyorum ve eğitimcilerin başı olan Rick Connell elime yepyeni bir tasma kayışı veriyor.

"Corky geldiğinde çok heyecanlı olacak ve herhalde senin üzerine sıçrayacak. Acele etme, bir süreliğine onunla çocukça şeyler yap. Onunla birkaç dakika geçirdikten sonra tasma kayışını takıp onu odana götürebilirsin." Benimle çalışacak olan eğitmen, Lynne Robertson, Corky'yi çağırmamı söylüyor.

Odanın öteki ucundan bir esinti geliyor. Kayar kapılar açılıyor ve perdelerin dalgalandığını işitebiliyorum. Corky'yi adıyla çağırdığımda soluğum kesiliyor. Onu iki kez çağırmak zorundayım. Atın horuldamasına benzer bir ses duyuyorum, melodili köpek bana doğru geliyor ve benim üstüme çıkıyor, pençeleri dizimde, kocaman kafası yüzümün dibinde. Kuyruğu ip gibi vuruyor.

Gözyaşları tam anlamıyla yüzümden akıyor. Bunun hızına hazırlıklı değilmişim. Bu köpek beni öpüyor. O yirmi beş bin dolarlık bir köpek, zeki ve mükemmel bir şekilde eğitim almış. Ama buluşmamızdan önce köpek kulübesinde tutulmuş ve kendi yalnızlığı, içine işletilmiş.

Corky'nin gerçek anlamda beni gözlediği hissine kapılıyorum; fakat bakışı ev köpeklerininkinden daha kuşatıcı. Beni soğuru-yormuş gibi geliyor bana.

Eğitimcilerden Janet Surman aniden "Corky âşık oldu." diyor.

Corky'nin ipine asılıyorum ve ilk kez birlikte odamıza yürüyoruz.

Bu kesinlikle bir kör randevu!

Corky heyecandan tam anlamıyla çıldırmış durumda ve otuz beş kilo ağırlığı ile güç dolu. Aniden bana sahte bir köpek verdiklerini veya Corky'nin çok kurnaz bir köpek olup benim heyecanımı bana yansıttığını düşünüyorum. Şimdi üstümde duruyor ve burnumu ufak ufak dişliyor. Sonra pençelerini omuzlanma koyuyor ve yüzümün geri kalanına aynı işlemi uyguluyor. Kuyruğu bir sandalyeden bir şeyler düşürüyor.

Sözcükler içimde başına buyruk, Stevens'ten dizeler: "Melekler bahçede döne döne uçtu / Bahçe bulutlarla döne döne uçtu..."

Corky ve ben, VVilliam Blake'in özgürlüğüne kavuşan, isinden arınmış ve havada uçuşan baca süpürgeleri gibi hoplayıp zıplıyoruz.

Az sonra onun yanına yere yatıyorum ve konuşmaya başlıyorum.

"Bak sana ne diyeceğim Cork: Haydi sen ve ben birbirimize bakalım. Bir yerlere gidelim! Bu fikri nasıl buldun?" Kuyruk sallaması. "Ortak kafamızı kullanacağız." Kuyruk sallaması.

"Kulakların o kadar yumuşak ki onların benzeri bir şey görmedim."

"Hey, Cork! Eminim yüzmeyi seviyorsundur. İki ay sonra New Hampshire'a gidiyoruz."

Kuyruk.

Artık sesim koşan bir dalga gibi.

Bu gerçekten bir randevu. Birbirimizi tanıyoruz. Dışarı çıkıyoruz ve başka rehber köpeklerin aksine Corky'yi işetebilmek için tatlı sözlerle kandırmak, hatta biraz şarkı söylemem gerektiğini anlıyorum. Diğer rehber köpekler yerindem duramıyor ve birbiriyle sosyal ilişki kurmaya çalışıyor, fakat Corky tamamen hareketsiz. Bu işe hazır.

Birlikte olduğumuz ilk gece kişiliğinin bir başka yönünü gösteriyor. Hank'in bütün gece halinden memnun bir şekilde uyuyan köpeğinin aksine, Corky, tekrar tekrar yatakta yanıma tırmanmaya çalışıyor. Eğitim kurallarına göre buna izin verilemez ve ben karanlıkta ona tıslıyorum. "İn aşağı!"

Beni görmezlikten geliyor ve kuyruğunu sallıyor.

Sabahın dördünde köpeğin bu iş için fazla şapşal olduğundan endişelenmeye başlıyorum.

Ertesi sabah, White Plains'de Corky kaldırım köşesini teğet dönen bir cipin önünden beni çekiyor.

Doğruca geriye gidiyor. Bütün gücüyle.

İki yaya alkışlıyor. Biri kendinin de bir rehber köpek istediğini söylüyor. Ben gülüyorum fakat Pamplona'da koşarmışçasına ciğerlerimin tadını duyabiliyorum.

İlk kez ayaklarımın altındaki derine göçmüş yolu hissediyorum.

Sokak daha fazla benim. Ben buranın bir parçasıyım.

Körlüğün hayat boyu önlemi olan silahşor tarzı savaş veya kaç çömelmesi olmaksızın yürüyorum.

Çılgın duygu selinden korkmuyorum.

Koşum takımı bir iletken, köpek kendine güveniyor.

Her kaldırım bitişinde güvenilir ve sağlam bir duruşla duruyoruz. Düşmem olanaksız.

Rehber Gözler'de işlemsel tümce şöyledir: "Bir rehber köpekte bulunan bir miktar inatçılık iyi bir şeydir!" Bunu White Plains, New York'ta soğuk bir mart sabahı düşündüğüm zaman hep kıdemli eğitmen Kathy Zubrycki'nin yanındayımdır. Corky ile bir tren platformunun sarp kıyısındayız. Aşağıdaki raylarla aramızda üç metrelik bir yükseklik var.

Kathy bana Corky'nin platformdan aşağıya yürümeme izin vermeyeceğini söylüyor ve ilikleri donduran rüzgârın altında, yakamı kaldırmış, sol elim koşumda, dinliyorum. Arkamızda bir tren New York kenti yönünde gürleyerek geçiyor.

Kathy, "Haydi," diyor, "ona ileriye gitmesini söyle."

"Sanırım, yalnızca trenin buraya gelmesini bekleyeceğim. Poughkeepsie'ye gitmek istiyorum!"

"Hadi ama. Corky sana bir şey olmasına izin vermez, ben de vermem."

Ona köpeğin platformdan aşağı düşmeme izin vermeyeceğine inandığımı, Corky'nin asil ününe uygun bir köpek olduğunu, Kathy Zubrycki'nin harika bir sesi olduğunu söylüyorum. Woody Ailen gibi saçma sapan mırıldanıyorum.

İçten içe, "Ya köpek bir intihar tarikatına üyeyse?" diye düşünüyorum.

Sonra gülüyorum ve Corky'ye ileri gitmesini söylüyorum.

Beni hızla geriye çekiyor, dönüyor, beni raylardan güvenli bir uzaklığa gelene dek ters yönde yürütüyor.

İman, inançtan ikna olmaya, oradan da kesinliğe dönüşüyor.

Biz kendi kendimize güç veren bir enerji santraliyiz, biz ikimiz.

Otuz dokuz yaşımda dik olarak yürümesini öğreniyorum.

Sınıf arkadaşları ve eğitimcilerin yardımıyla etkili bir şekilde kör olmayı öğreniyorum. Hatta hatalarımdan hoşlanmaya bile başlıyorum.

Bir gece kız kardeşim beni ziyarete geldiğinde üstünde sineklik olan bir kapıya tosluyorum. Janet Surman bunu görüyor ve "O sineklikten geçerken gerçekten iyi görünüyordun!" diyor.

Doğru olduğunu biliyorum.

Buna benzer bir şey daha önce hiç başıma gelmedi.

Körlüğe saygı duyan gören insanlar arasındayım.

Burada bir gram patronluk taslama veya duygusallık yok. Kurumdayken sizi sıkı çalıştırıyorlar ve aşamalarınızı hayranlıkla karşılıyorlar: Ben bir rehber köpek takımı olarak değerlendirildim.

Lincoln Merkezi yakınındaki yer altı trenlerinin içinde ve dışında çalışıyoruz.

Şehir merkezindeki otobüslerden birinde sürücü gerçekten de nerede inmek istediğimi soruyor.

Karmaşık ve gürültülü bir inşaat alanının içinden yürüyoruz. Corky tamamen odaklanmış, koşumlu, benimle bir, denetim onda.

Havalı matkaptan korkmuyor.

Asansörlerde Marlene Dietrich gibi duruyor, tamamen serinkanlı, halkı selamlıyor.

Rehber Gözler'e döndüğümüzde ünlü "reçelli çörek testi"ni geçerek ayrıcalık kazanıyor. Eğitmenler eğitim merkezinin çevresine çörek ve salamlı pizza dilimleri yerleştirmişler. Koridorlarda yürürken o bunları önemsemiyor ve hatta beni onların arasından geçiriyor!

Bu köpeğin boş zamanlarında ansiklopedi okuduğundan kuşkulanıyorum.

Pace Üniversitesinde ipe bağlı bir keçinin çevresinden dolanıyor ve beni gürültülü bir kaz kümesinin yanından geçiriyor. Yakındaki parmaklıkların hemen arkasından bir eşek anırsa da merdiven basamaklarının başında duruyor.

Beni bir Japon bahçesinin içinden dikkatlice geçiriyor.

Yüzlerce kuşun şakıdığı bir çardağın içinden geçiyoruz.

Sanki biz bu arazinin bir parçasıyız diyor gibi ve benim eklemlerim gevşiyor. Yabancılığın içinden denge içinde kayıyoruz. Keskin ışık karmaşaları bizi yavaşlatmıyor.

Bir alışveriş merkezinin döner kapısından birlikte giriyoruz.

Bu arada Lynne ve Janet bizi izliyor ve başarılarımızı alkışlıyor ve sorunlar hakkında bizi uyarıyor.

Janet, "Seni o kadar sert çekmesine izin verme." diyor. " 'Sakin ol' komutunu kullan."

Bana hızı azaltma sinyali olarak koşumu ileri geri oynatmayı gösteriyor.

Corky yavaşlıyor. Aniden evcil hayvan dükkânının vitrinindeki küçük papağan dikkatini dağıtıyor! "Ona 'uyanmasını' söyle!"

Ve şimdi Corky yeniden odaklanıyor ve işine dönüyor. Neden buna daha önce boyun eğmedim? Neden bu kadar uzun zaman bekledjm? Önemli değil. Şimdi bunu yapıyorum.

Hızlı hareket ediyoruz!

Dave See haklıydı. Bu işbirliği disiplin ve kesinlik gerektiriyor. Ödülü, kendine güven ve inanç.

Büyük ve derin, gölgeli bir mağazada parfüm dizilerinin bulunduğu engeller arasından çevikçe hareket ediyorum.

Kadın mantoları olduğunu düşündüğüm bir sıranın yanından geçiyoruz. Bana bir beyaz geyik sürüsü gibi görünüyorlar, dans eden beyaz bir balıkçıl korosu. Ne bok olduklarını bilmiyorum ama onları merak ederken Corky beni koridorun tam ortasındaki üç ayaklı koca çelengin çevresinden dolaştırıyor.

Siste hareket ediyor olabilirim ama hiçbir şey benim can yeleğimi delemez. Macy's mağazasının içinde yelkenliyle geziyorum!

Televizyonların yakınında şapşal şapşal dolaşıyoruz ve süre-giden bir Amerikan futbolu maçım işitebiliyorum. Satış elemanı yaklaşıyor ve köpeğe hayran kalıyor. Sonra benimle maç izlenimlerini paylaşıyor. Dolphins takımı hakkında konuşurken ergenli-ğimdeki özel kurtarma botunda olmadığımı fark ediyorum. Yeni gemim nehirde oynaşıyor. Öteki gemiler beni buharlı düdükleri ile selamlıyor.

Theodore Roethke şöyle yazmıştı: "Gözlerim dalgaların açtığı en uzak çiçeğe uzanıyor; / Ben bir kez daha bir araya getirildim; / Dünyayı kucaklıyorum."

* * *

27 MART 1994 Pazar günü Corky ile birlikte New York'taki La Guardia Havaalanı'nda İthaca'ya giden bir USAir uçağına biniyorum. Eğitimimizin her günü bize eşlik eden ve güvenli, çalışır durumda bir ikili olma yolundaki gelişmemizi gözleyen Lynne Robertson bizimle birlikte uçağın biniş kapısına geliyor.

Lynne "Haydi bakalım Corkster," diyor, "bu adama iyi bak."

Sonra Bn. Corky önde, geçitte yürüyüp uçağa giriyoruz. Ve tamamen birlikte geçireceğimiz yaşantımız başlıyor.

Önümüzdeki dönemde Corky ve ben, sanatçı bursları ile destekleneceğiz. Rehber Gözler'den mezuniyetimizden birkaç ay sonra Peterborough, New Hampshire'daki MacDovvell Sanat

Kolonisi'ne yerleşiyoruz. Orman kulübesindeki örme halıda yanımda yatıyor ve az sonra birlikte gürültüler çıkarıyoruz, iç organlardan gelen sesler, kemik müziği, birbirimizin sırtını ovuyoruz, ikimiz de homurdanıyoruz. Hoş bir durum, köpek ve adam birlikte sesler çıkarıyor ve bitkin uzuvlar kendini bırakıyor.

BİR İNSAN HAYATA döndürüldüğünde her şey zorunludur ama benim için sabahlar en güzel şey. Tan ağardığında Corky battaniyeleri çekerek beni karmakarışık olmuş yatağımda uyandırıyor. Ben ayağa kalkarken koşu ayakkabılarımdan birini getiriyor. New York kentine Washington Square Parkı'ndan kısa bir yürüyüş uzaklığında bulunan Greenvvich kasabasında yaşayan kız kardeşimi ziyarete geldik. Corky Carol'un dairesindeki salonda hoplayıp zıplıyor ve sanki canlı bir kuşmuş gibi ayakkabıyı hâlâ ağzında tutuyor. Kapının ötesindeki yaşama hazır.

Beşinci Cadde'de dünya bizi gıdıklıyor. Gün doğarken atların toynaklarını işitmek ne güzel! Şimdi ata binmiş bir polis geliyor! Corky, bir ağaç gibi sessiz duruyor, dik; caddeye adım atmama izin vermiyor. Bu saatteki serinlik beni çevreleyip sallıyor. Köpeğin bana sabahı getireceğini bilmiyordum.

Bir Fransız fırınından gelen ekmeğin, közlenmiş kestanelerin, portakalların ıslak kabuğunun kokusunu içime çekiyorum. Bu algılama merkezinde Corky'nin koşumunun yumuşak şıngırtısı yelken direği boyunca iletilen bir esinti gibi, hafif bir müzik olup geliyor.

Şimdi Beşinci Cadde'de ağrıyan, sisli gözlerle, görmeye çalışmadan yürüyebilirim. Göz kapaklarımı kapatıyorum ve bir çocuk öyküsündeki ejderha gibi kolayca süzülüyorum.

* * *

CORKY İLE İLK iki yılım Amerika Birleşik Devletleri'nin her yanında noktalı çizgiler oluşturuyor. Santa Cruz, California'da deniz kenarında yürüyüş yapıyoruz ve dev bir Hollywood katil köpekbalığı maketinin içinde fotoğraf çektiriyoruz. Polaroid fotoğraf köpeğin, köpekbalığının ağzının dışında oturduğunu gösteriyor. Ardına dek açılmış şapşal çenelerin içine girmeyi reddetmiş. Köpeğin yüzü, sanki "Bu adam ona gösterilen dikkati hiç

hak etmiyor." der gibi. Fotoğrafın altına "Akıllı İtaatsizlik Görev Başında" yazısını karalıyorum; sonra Rehber Gözler'e gönderiyorum.

San Fransisco'daki Chinatovvn semtinde çok yaşlı bir adam beni durduruyor ve "Bu köpek seni o kadar çok seviyor ki bunu görebiliyorum!" diyor. Sonra da bizi kutsamış olarak oradan ayrılıyor.

New Orleans'ta Bourbon Caddesi'nde bir Dbrieland caz orkestrası bizi selamlıyor: "Özel konuğumuz için 'Yellow Dog Blues' parçasını çalmak istiyoruz!" Barda alkışlar kopuyor. Orkestra ara verdiğinde onlara Corky'nin W. C. Handy'nin eserlerini çok sevdiğini söylüyorum.

Bu rehber köpek bana garip bir özgürlük getiriyor. Batmayan bir yüzücü gibi, okyanusun yüzlerce kulaç derin olduğu yerlere giderken ben güvendeyim. Çoğu zaman yabancılar yanımızdan yüzüyor ve kaybolmadan önce birkaç söz ediyor. Toplumun hayalinde rehber köpekler hâlâ şaşılacak yaratıklar ve ABD'ye getirilmelerinden bu yana elli yıldan fazla geçmesine rağmen bir yenilik olmayı sürdürüyorlar.

Örneğin Peterborough'daki postanede sırada beklerken, bizi görmekten haz aldığı belli olan oranın yerlisi iki adama kulak misafiri oluyorum.

Birincisi, "Daha önce hiç rehber köpeğin aslını görmemiştim!" diyor.

Öteki, "Ben de." diyor, "Fakat her şeyi yapabildiklerini duydum."

Sanırım, köpeğin bir kutu bira veya bir gece yarısı çerezini getirebileceğini düşünüyor.

"Binlerce sözcük bildiklerini duymuştum."

"Acaba köpek nereye gitmesi gerektiğini nasıl biliyor?"

Onlara tek kişiymiş gibi hareket etsek de ondan daha fazlası olduğumuzu söylemek isterdim. Rehber köpekler ve onların insan eşleri birbirinin cesaretine ve yargısına güven duymak zorundadır. Köpek benim karar verdiğim yere gider. Bu şekilde hareket eden körlerin sıra dışı yönelim becerileri olması gerekir. Yönü

müzü seçtikten sonra Corky'nin, tüm rota seçimlerini yapmasına güvenerek izin veririm. Rehber Gözler'de yetiştirilip büyütülen köpeklerin yalnızca yüzde ellisi eğitimi başarıyla tamamlar. Onay almış her bir rehber köpek, köpekler dünyasında egemendir.

Sokaklarda gezinirken, bir zamanlar kör bir insan tanımış olan veya kör bir aile üyesi bulunan veya kör olan birisini tanıyanlar için bir mıknatıs etkisi yaratıyoruz. Manhattan'da Lexington Bulvarı'nda bir iş adamı, retinitis pigmentosa tanısı konan eşine nasıl yardım bulabileceğini soruyor. Braille saatimin menteşeli kristalini açıp saatin yüzündeki kabartmalı noktaları hissederek saati okuduğumu fark ettiğinde kaldırımın kenarında trafik lambasını bekliyoruz.

"Bu çok güzel bir şey!" diyor. "Hiç böyle şey görmemiştim. Rahatsız etmek istemem fakat eşim körleşiyor ve uyum sağlamanın yollarını öğrenmeye çalışıyorum."

"Bakın isterseniz şöyle yapalım." diyorum. "Bırakın köpek yaya geçidine dikkatini versin, sonra konuşabilirim."

Karşı tarafta yolu geçmenin doğru mekaniğini tartışıyoruz.

Ona "Karşıdan karşıya geçişlere dikkatimi vermem gerekiyor." diyorum. "Ne zaman geçileceğine ben karar veriyorum, köpek değil. O yüzden trafiğin akışını dikkatle dinlemem gerekiyor. Güvenli olduğunu düşündüğümde köpeğe ileri gitmesi için komut veririm. Bu noktada köpek araçların ne yaptığına bakarak komutu değerlendirir. Bütün bu süreç birleşik dikkatimizi gerektirir."

"Biliyor musunuz, yıllardır rehber köpeğiyle kör bir insan görsem köpeklerin trafik lambalarını izlediğini sanırdım! Bunun bir iş birliği olduğunu hiç düşünmemiştim!"

Ve işte Lexington ve Elli İkinci Cadde'nin köşesinde iki yabancı ve bir köpek, nasıl devam edileceğini tartışıyoruz.

Ondan uzaklaşırken kendisi ve eşinin yaşamakta olduğu mücadeleyi düşünüyorum. İki kör insan hiçbir zaman birbirinin benzeri olamaz. Örneğin ben Houdini gibi zincirler takıp sihirli bir numara yapmaya çalışarak büyüdüm. Görme kaybı olan herkes kişisel bilinçle ilgili böylesine uzun bir savaşım yaşamaz. Aniden görme yeteneğini yitirip olağanüstü esneklik gösterenler de vardır. Onlar gören olsun kör olsun çevrelerindeki insanlara umut veriyor.

Biz hepimiz kendimize ve başkalarına coşkulu merhamet duyma yeteneği olan esrik yaratıklarız. Güçlü olan körler modern dansçılar gibi hareket eder, onların her hareketinin bir anlamı vardır. Yeni kör olmuş veya hayatı boyunca kör kalmış bir insan çoğunlukla bir yaşam sanatına, taşıdığı görünmez, narin bir kaba sahiptir. Görenlerde de bu bulunabilir: Akla Jose Carreras geliyor. Lösemi ile savaşımından sonra hâlâ şarkı söylüyor ve bazı eleştirmenler sesinin eskisi gibi olmadığını söylese de ben diyorum ki sesi, ona karanlığın tomurcukları dokunduktan sonra, daha da heyecan verici. Bazen güller deniz kenarındaki sarp kayalıkların bayırlarında boy verir.

* * *

BAZEN CORKY'NİN İNSAN eklentisi olmak ne garip. İnsanlar sık sık bizim ilerlememizi engelleyip sanki ben yokmuşum gibi onunla konuşuyor ve bir sürü bebekçe konuşmadan sonra ortadan kayboluyorlar. Başkalarının dikkatini çekiyoruz; çünkü totem gibiyiz. Bir sabah erken saatlerde gelişimsel engelleri olan iki oğlana rastlıyorum.

"Merhaba!" diyor birisi. "Kör bir adam tanıyordum ama öldü!"

Diğeri, "Senden büyüktü." diye ekliyor. "Kalp krizi geçirdi!" Sonra ikisi patenleri ile kaldırımda kayarak uzaklaşıyor ve bütün bu karşılaşma sırasında Corky dikkati dağılmadan ilerlemesini sürdürüyor; benim dostum, tatlım.

Süpermarkette bir çocuğun dikkatini çekiyoruz.

"Anne bak, dükkânda bir köpek var!"

"Şşşşt! Sessiz ol canım!"

"Ama anne, o adamın bir köpeği var!"

"O kör bir adam! Köpek ona yardımcı oluyor."

"Köpek de kör mü?"

"Hayır, köpek adamın yerine görüyor!"

"Köpek kör olursa ne olur?"

"Köpek kör değil tatlım, köpek görebiliyor. Göremeyen, adam!"

"Adam göremiyor mu?"

"Bu doğru, körler göremez." "Göremiyorsa sabah olduğunu nasıl biliyor?" "Şşşşt! Sessiz ol! Adam kalkıyor; çünkü kahvaltı etmesi gerekiyor!"

Kadın çocuğunu temizlik malzemeleri reyonundan hızla çekip götürüyor. Uzaktan onun ince sesini işitiyorum. "Nasıl yemek yiyor?"

Dev bir konserve piramidinin yanında duruyorum. Corky oturmaya karar verdi. Bu ikisini yatıştırmak için coşkulu bir isteğim var. Onlara Zebur'dan bir şey okumak istiyorum: "Tanrı lütufkâr ve merhamet doludur; kızgınlıkta sabırlı ve bağışlamada büyüktür."

Bu anneyi ve çocuğu yüksek çamaşır sabunu sergilerinin arasından izleyip dünyanın sona ermediğini söylemek istiyorum. Onlara körlerin cisimlere açlık duymadığını söylediğimi hayal ediyorum. Yabancıların ellerinden tutup onlara derin bir boşluk olmadığını anlatmak istiyorum.

Kola tenekelerinden oluşan kulenin altında Corky ve ben mola veriyoruz ve körlüğümün başkaları için bir simge olmasıyla benim bütün körleri temsil etmediğim gerçeği arasındaki uyumsuzluk hakkında düşünüyorum. Ben sadece bir adamım, biraz kambur duran, sırtı ağrıyan, orta yaşlı bir adam. Buraya sıra dışı güzellikte bir köpeğin rehberliğinde başarıyla getirildim. Başarılı gibi göründüğümüzü sanıyorum fakat bu adam ve köpek tablosunun ardında ben de sizlerden herhangi biri gibi yolumu kaybetmiş durumdayım. Aslında ben daha da kaybolmuş durumdayım. Bu süpermarkete öğle yemeği için bir şeyler gerektiği için girdim; fakat şimdi burada olsam da ton balığını bulmak için yardıma gereksinimim var.

Bu alışveriş işi zorlu olabiliyor. İşsizim ve aldıklarımı yemek pullarıyla ödüyorum. Bu tür işlemler, görenler için bile yeterince zor; yemek pulları insanı utandırıyor. Kasadaki sabırsız kasiyer pul kitapçığını alıp benim için saymak zorunda kalıyor. Arkamızda, bekleyen müşterilerin oluşturduğu bir kuyruk var. Çocuğun biri Corky'nin kuyruğuna basıyor. Kuyrukta bekleyen

herkes tarafından benimsenmiş genel bir izlenim kör İnsanların doğal olarak parasız olduğu.

Bir yıldan fazla bir süredir Corky ve ben Ithaca'da yaşıyor ve iş arıyoruz, iş bulma eğitimleri ve seminerlerine katılıyoruz; İş ve İşçi Bulma Kurumunda vızıldayan floresan lambanın altında oturuyoruz. ABD'de körlerin yüzde yetmişi işsiz durumda. Bu gerçek, devlet desteğiyle sağlanan tıbbi yardım, devlet desteğiyle sağlanan iş bulma danışmanlığı, devlet desteğiyle sağlanan umut için formları doldururken hem benim hem de bana yardımcı olmaya çalışan sosyal görevliler için bir kötümserlik kaynağı. Belgelerle uğraşırken yandaki odadan ağlayan çocuğuna bağıran kızgın bir anneyi işitebiliyorum.

Dışarıda bir halk parkında, dökülmüş kızıl akçaağaç yaprakları arasında yürürken falcıları düşünüyor ve Teokritus'un deniz kenarında durduğunu hayal ediyorum. Yaşlı Yunan kâhin elekten su akıtıyor ve kumun üstündeki su dereciklerine bakarak geleceğin şeklini tahmin ediyor. Elekten akan dereler arasında benim iç sıkıcı, kişisel kederimden daha uzun olanı var mı? Teokritus, güçlü ve güzel bir hayatın gerektirdiği neşeli bir uğraş keşfedecek miyim?

Corky sırtüstü yatıyor ve düşen yapraklardan oluşan kocaman bir tepenin içinde yuvarlanıyor. Yapraklar saçımda. Gelecek ne getirecek?

Efsanelere göre eskinin kâhinleri kendi mağaralarına gider ve rüyalarında güneş ışınlarını görerek uyurmuş. Kuvvetli, kehanet yeteneği olan bir rüya görücü, elli yılın üzerinde uykuda kalabi-lirmiş.

Benim iş bulmam elli yıl sürecek mi?

Görünüşe göre, kader, dikenlerden ve açan çiçeklerden ve kemiklerden oluşuyor. Corky yaprakları savurup memnuniyetle ho-murdanırken ben kasvet içinde düşünüyorum. Gelecek duyguları umursamıyor; olaylar dizisi biz melankolik de olsak iyimser de olsak gelişiyor. Ama iyimserlik ve olası hayatımızı şekillendire-bileceğimiz duygusu için de yeterince neden olmalı.

Park, alaca karanlık, soğuk bir esinti...

Granit bir savaş anıtının yanında iki ergen, marihuana içiyor. Karşılıklı konuştuklarını işitiyorum, sesleri operada müzik eşli

ğinde yapılan konuşmaları andırıyor; karanlıktaki dışavurumcu müzikal gülüşler. Romalı hatip ve şair Horace, mektuplarından birinde, bir yerde kulakların insan ruhuna gözlerden daha az besin sağladığını söylüyor. Sanırım bu sav, putperest toplumlarda, Bach öncesi dünyada geçerliydi.

Corky duruyor ve onun koşumlarını takıyorum. Gece serinliğinde yürüyoruz. Kentin merkezinde sarp bir boğazdan yuvarlanan bir şelale var. Corky beni dar bir patikadan geçiriyor. Dünya burada zengin, yosunlu bir kokuya sahip ve şelalenin gürlemesi heyecan veriyor. Sonbahar gecesinde güneşsiz taşların azameti altında duruyorum. Burası, doğrudan güneş ışığı almayan bir yer.

* * *

SABAHLEYİN KAHVEMİ İÇERKEN köpeğimle konuşuyorum. Öte yandan köpek beni görmezlikten gelecek kadar akıllı.

"Haydi, Manhattan'a gidelim Corky ve çatılarda barbarca çığlıklar atalım!"

Köpek gitmeye hazırmışçasına başını kaldırmıyor. O bir Disney yaratığı değil.

"Haydi, Brooklyn Köprüsü'nden yürüyerek geçelim."

İpi ve koşumu elime aldığımda Corky kapıya gidiyor.

New York kenti yürümek için olağanüstü bir yer, özellikle de zamanınız varsa. İş arayanların zamanı vardır. Manhattan'a arka arkaya döndüğümü fark ediyorum. Başına gelenlerden bitkin düşmüş depresyondaki kör bir adam için ışık ve hareketin dönüp durduğu gösteri orta yaş tedavisi yerine geçiyor. New York'ta yürürken kırsal iş ve işçi bulma kurumlarının başarısız şubelerinde günlerimi harcayamayacağımı fark ediyorum.

Brooklyn Köprüsü'nün tik sıralar ve dövme demirden yapılmış sokak lambaları barındıran kibar, eski moda bir yürüyüş yolu var. Bu heyecan verici yol, köprüyü en yüksek yerinde boydan boya kesiyor. Otomobiller ve trenler çok aşağılarda, rüzgârdan yarı yarıya işitiliyor. Burada bir pusula iğnesi gibi titrerken görkemli ışıkta yüzümü eğiyorum. Parlak ışık olan yerde gözlerim ağrıdığı için en koyu gözlüklerimi takmışım, fakat ışık mükemmel, sanki ben ve Corky havanın ve gün ışığının uygun gizli isimlerini bulan duacı gnostiklermişiz gibi şimdi çıplak güneş yaklaşıyor.

Gözlerim mor silüetlerle, havanın oyunları ile, köprünün kah lolarından oluşan şekillerle, boşlukta sarkan bir üzüm salkımı ile doluyor. Hayır, bu, yüzyılın başında konmuş ve hâlâ burada duran bir gazlı lamba. Put gibi hareketsiz duruyorum, kendimi dolduru-yorum. İnsanın içindeki her mikroskobik ve dolambaçlı yağmur damlası bir başkasıyla yenilenmeli. Teokritus'un eleğini başımın üstünde tuttuğumu, suyun saçımın arasından iplik iplik aktığını hayal ediyorum.

Brooklyn Köprüsü ile deneyimim öylesine ussal ki bunun aslında bir metafor, Tibetli kadınlar tarafından takılan vücut uzunluğundaki şapkalara benzeyen hayali bir baş örtüsü olduğunu düşünüyorum. Benim algılamamda köprü, üzerime ametist, altın, mor ve gümüş renkli katmanlar halinde devriliyor. Bunlar varlığın iplikleri.

* * *

CORKY VE BEN bütün gün yürüyoruz. Bize özel Manhattan'ımız kırmızı ve siyah tutkularla dikilmiş. Yaşam coşkumuz bizi kâğıttan gemiler gibi bir oraya bir buraya götürüyor. Bir Rus kuyumcuya giriyorum ve çok yaşlı bir kadından küçücük, işlemeli bir Ortodoks istavrozu satın alıyorum. Ona parasını vermek için uğraşıyorum, bana istavrozu armağan etmek istiyor. Paramı aldığında göz yaşartıcı bir durum doğuyor; onun cömertlik girişimini, ta Ukrayna'dan gelen bir girişimi, bir yüzyılı ve okyanusu aşan bir jesti bozdum. Dışarıda, Yedinci Cadde'de birdenbire dizlerim zayıflıyor ve bir süre yön belirlemeden dolaşıyorum.

Aşağı Broadway'de iki genç zenci adam beni Corky ile yürürken görüyor. Biri diğerini dürtüyor.

"Baksana," diyor, "bunun gibi orospu çocuklarını neden sokağa salıyorlar?"

Bir yanıtım yok.

Yarım blok sonra ona, onun kişisel hakları için savaştığımı söylemek istiyorum. O ne cehenneme benimki için savaşmıyor? Artık ağlamaya başlıyorum. Bu öğleden sonra fevkalade olmak istiyordum. Çantamda Tovver Records'tan yepyeni bir opera var, Saint Saens'in Samson ve Dalila'sı.

Üstünde Caruso'nun yeni kör olmuş iğrenç yüzünü yukarı kaldırdığı kör Samson rolündeki bir arşiv fotoğrafı var. Ben de tapınağı devirmek istiyorum.

Broadway'den bir Yunan kahve dükkânına geçiyorum. Bir masaya oturuyorum ve Corky yere yatıyor.

Biri diğerine "Sen yap," diyor, "ona menüyü sen oku."

Garsona "Biliyor musunuz," diyorum, "sizin burası gerçekten temiz ve aydınlık bir yer."

Bazen benim daha genç benliklerimin benimle birlikte bir masanın çevresinde olduğunu hayal ederim. Onlara körlüğü onaylamanın daha önce hayal edilemeyecek bir değeri olduğunu söylerim. Ne kadar az gördüğümü kabul etmekten kaynaklanan bir güç var; çünkü dünya daha açık oluyor ve kendimi dolaba kapat-tığımdakine göre beni çok daha büyük bir incelikle kabulleniyor. Ama başka bir yönden zorlukları da var. Nereye giderseniz gidin izleniyorsunuz ve bazen kendimi başkalarının batıl inançlarından oluşan duvar yazılarının altında gömülü hissediyorum.

Bir takside sürücünün mırıldandığını duyuyorum ve içgüdülerimle öne eğilip sözcüklerini yakalamaya çalışıyorum. Bir soru sormasında sakınca var mıymış? Ses tonu, kasvetli bir fısıltı, az sonra bir itirafta bulunacak ölüm döşeğindeki bir adamınki gibi. Aksanından, onun Haiti'li olduğunu tahmin ediyorum.

Bana teyzesinin, görüşünü nasıl yitirdiğini anlatıyor. Parmağını şıklatıyor. O kadar çabuk olmuş.

"Arkadaşları var mı?"

"Ona yardım edecek insanlar var mı?"

"Morali nasıl?"

Bunlar benim sorularım ama öyle anlaşılıyor ki aslında onun teyzesinden filan bahsetmiyoruz, ani körlük ülkesinde dolaşıyoruz, kara büyülerin ülkesinde.

"Güzel bir kızdı." diyor. "Güzel saçlar, güzel dişler, harika! Onun çok güzel olduğunu söylemeliyim. Fakat sonra voodoo adamla gidiyor, voodoo adamın bir karısı olmasına rağmen teyzem onunla gidiyor. Ona yemek yapıyor ve ona bakıyor. Herkes ona bu adamla bir işi olmaması gerektiğini söylüyor ama dinlemiyor. Bütün gününü bu voodoo adamla geçiriyor. Bir gün voodoo adamın karısı gittiğinde onun evine gidiyor ve temizlik yapacağını

söylüyor. Voodoo adamın dolabının kapağını açıyor. Tam kafasının içinden bir rüzgârın geçtiğini hissedebiliyor ve sonra kör oluyor!"

Taksi Beşinci Cadde'den aşağı yarışırcasına giderken ona teyzesine bakacak kimse olup olmadığını soruyorum. "Hayır," diyor, "kimse onun yanına gitmez; onda artık voodoo var."

Greemvich Village'da bir kadın bana bir taş veriyor. "Bu sana yardımcı olur." diyor. "Bu bir kan taşı."

"Size yardıma gereksinimim olduğunu düşündüren ne? Yardıma gereksinim duyar gibi bir halim mi var?"

"Kör olmak kolay olmamalı." diyor. "Bu taşın yatıştırıcı özellikleri olduğu biliniyor."

"Buraya aslında yatıştırılmak için gelmedim." diyorum. "Kız kardeşim orada küpe satın alıyor."

"Bu taşı almalısınız!"

Onu elime bastırıyor.

Ona karanlığın kendine ait gün ışığı bulunduğunu söylemek istiyorum. Ama tuzağa kısılmış durumdayım. O, benim tedaviye gereksinimim olduğunu düşünüyor. Tartışırsam kötü görüneceğim. Kataraktlarımın buzlu pencereleri arkasında bekleyip minik taşa dokunuyorum.

Teşekkür ederim demeli miyim?

Ona Viking krallarının gözlerinden çimlerin çıktığını söylemeli miyim? Gözlerin farla çevrelendiğini? Veya Finlandiya ormanları altında yatan ölü şaman Antero Vipunen'in gözlerinden huş ağaçlarının büyüdüğünü?

* # *

BEN BU KİTABI yazarken, haberlerde sürekli Mısırlı kör köktendinci İmam Şeyh Abdurrahman hakkındaki öykülerden bahsediliyor. Onun bazı müritleri Dünya Ticaret Merkezi'nin Şubat 1993'teki bombalanması olayında zanlıydı.

Şeyh, öfkeden gözü kararmışlığın ete kemiğe bürünmüş, kusursuz bir örneği. Batı için, bu, Selahaddin'in Haçlılar'a karşı öfkesi-dir. Abdurrahman'ın bulaşıcılığı medyayı heyecanlandırıyor. Başkalarına dokunuyor ve onları öfkeden körleşmiş olarak bırakıyor.

Bazen Şeyh gözlüksüz olarak görülüyor. Gözleri, isli mavi ka-taraktlarıyla ürkütücü. Adamın şekli bozulmuş. Onun gerçek bir mecazi gücü var. Bu, denize kaya parçaları fırlatan Tepegöz'un mutlak körlüğü.

Şeyh aynı zamanda yasadışı körlüğü, toplu bilinçaltında atalardan kalma belleği de simgeliyor. Romalı imparatorlar Hristi-yanların gözlerine küllü su ve sirke dökerdi. Hristiyanlar, Müslümanların boğazlarına halat geçirip gözleri yuvalarından fırlayana dek sıkardı. Normandiyalı krallar, kurbanlarının gözlerini sıcak metal plakalarla dağlayarak kör ederlerdi.

Körlükle ilgili belki de en iyi bilinen öykü, Tanrıların cinsel bir bilgi yarışmasından dolayı kör kalan Tiresias'la ilgili olandır. Hera ve Zeus seksin doyumu üzerinde tartışır: Zeus, kadınların cinsel ilişkiden erkeklere göre daha çok zevk aldığına inanmaktadır. Hera da tam tersine inanmaktadır. Bunun üzerine Tiresias'a başvurmaya karar verirler. Tiresias, bir büyü nedeniyle hem erkek hem de kadın olmuş bir ölümlüdür. Tiresias, kadınların daha büyük zevk aldığını onaylar. Bu yanıt, Zeus'la tartışmalarından yenik çıkmaktan nefret eden Hera'yı çılgına çevirir. Ceza olarak Tiresias'ı kör bırakır. Zeus adama acır ve körlüğü ortadan kaldırmaya gücü yetmese de ona geleceği görme yeteneği verir. Tiresias'ın fiziksel körlüğü, kazandığı bu yeteneğin büyüsü sayesinde gölgede kalır. Gerçek körlük bastırılmış ve bertaraf edilmiştir. Paranormal ve daha üstün bir görüş olduktan sonra kim maddi görüşe gereksinim duyar? Sonuç itibarıyla, körlük iyi bir şeydir. Tiresias coşku, zarafet, hayret, içgüdü, sanrı, ruh ile eşleştirilir.

Körlük ve ruh ve Tanrı'nın hükmü silik bir parşömen oluşturur. Hiçbir gerçek kör kişi bu metafizik araziye eşlik eden rahatsız edici iç dikenleri göz ardı edemez.

Bazen uyanık olarak yatar ve ruhla ilgili konularda endişelenirim. Bu halimle çoğu zaman çocukluğumdaki saç yolma takıntıma sığınırım. Dışarıda soğuk nisan gecesinde ağaçlar hayret verici sesler çıkarır. Ağaçlar gün içinde ısınmış ve şimdi de sıcaklık eksi 5 derecenin altına düşmüştür. Müthiş bir rüzgâr çıkmış, kuru dalları evin kenarına kadar sürüklemiştir.

Düşüncelerim sulu boya gibi birbirine giriyor. Sağ tarafıma uzanmış, dizlerim birbirine kenetlenmişken rüzgârda ani hızlan

malar işitiyorum. İnancın ne olduğunu tanımlayamam; fırtınaya kulak verirken Michigan Yarımadası'nın üst bölgelerine göç edip ağaç kesicilerine vaaz vermiş Finlandiya'lı Lüteryen bir papaz olan baba tarafından dedemin yüzü bel iri veriyor. Onu ağaçların arasında koşarken ve Yeni Ahit'in uçuşan parçalarını yakalamaya çalışırken hayal ediyorum; eski İncillerin küçük kırpıntıları, kökler ve Bektaşi üzümü çalılarının arasında uçuşuyor. Onun inancı hiç sarsılmazdı.

Kurt Vonnegut'un bir kitabında inanç ile ilgili bir şey okuduğumu anımsıyorum. İnanç inanca inançtır demişti. Vonnegut bunun kuruntu olduğunu düşünüyor. Dedemi görüyorum, sayfalarına uzanırken cüppesi vişne sürgünlerine takılmış.

Yakın bir zaman önce yedi kör erkek ve kadından oluşan bir grupla geç saatlere kadar oturmuştuk. Gözyaşlarımız ahşap bir kayığın tahtalarım birleştiren zift gibi beraberce akıyordu. Her birinin sadık ve hayatı onaylayan köpeği, kansere veya yaşlılığa yenik düşmüştü. O zaman inanç nedir? Tek başına odanın bir köşesinde oturan dertli bir kadın aniden Tanrı'nın insanlara sadece baş edilebilecek zorlukları verdiğini söylemişti. Başkalarından bunu onaylayan mırıltılar gelmişti. Theodore Roethke'nin defterlerinden bazı satırları anımsadım: "Kış ne içindir? Aşkı hatırlamak için."

Bilmiyorum. Yatakta dönüp duruyorum. Yağmur şimdi nisan rüzgârına eklendi ve geniş pencereye çılgınca çarpıyor. İnsanları avutabilmeyi isterdim. Kendimi İsa hakkında düşünürken buluyorum. Neden yaşadığı sürece körleri tedavi edip inanmayan çoğunluk önünde onların inancını ödüllendirdi? Şimdi bu konuda sessiz. Ama ben inançsız yaşayamayacağımı anladım; yine de inancın açıklanamayan kuralları beni uyanık tutuyor ve oldukça kızgınım.

New York'ta bir sabah erkenden tıraş olurken TV'de televizyon izleyicilerine vaaz veren bir vaiz görüyorum. Burada benim ekranımda bu küçük adam inanç hakkında haykırıyor. Sahnede onun önünde kör olduğu düşündürülen bir adam var.

"Bu adamın inancı var!"

Bu rezaletten midem bulanmış durumda hemen elektrikli tıraş makinemi kapatıyorum. Stüdyo izleyicileri alkışlıyor.

"Arkadaşlarım, işte bu inançtır!" Vaizin sesi, ateşte kızartılan bir kuşunki kadar kaygan. "İnanç dağları hareket ettirebilir!"

Kör adamı oynayan aktör, vaizin önünden geriye doğru adım atıyor ve aşırı bir sevinçle yukarıya bakıyor. Hangi tiyatro okulundan mezun olduğunu merak ediyorum.

Saint Augustine, Tanrı'ya olan yolculukta sağduyunun önemi hakkında yazmıştı. Hepimiz Tanrısal olana tek ve kolay bir adımda ulaşmak isteriz ama sağduyu ancak derin bir düşünce ve değerlendirme sonucu ihsan edilir. O yanlış sesleri doğrularından ayırmamızı sağlar. Canlı olmak, zorluk içinde olmaktır. Dikkat, kendine hâkim olma, yüreklilik ve adalet yalnızca mutsuzlukla yan yana vardır. Ama bir yandan da bunun çok kayıtsız, heyecansız olduğunu düşünüyorum; çünkü sevgiyi hiç öngörüleme-yen kaynaklarda buldum. Ben birinci bölümden John'm sözlerine tutunmaya çalışıyorum: "Biz Tanrı'nın çocukları şimdi aziziz ve şimdilik ne olacağımız belli değil."

Sonsöz

TEMMUZ 1995 TARİHİNDE Corky ve ben kendimizi yeniden Rehber Gözler'de buluyoruz, bu kez çalışanlar olarak. Ben Öğrenci Hizmetleri'ne yerleştirildim. Görevim, dünyanın çeşitli yerlerinden insanlarla konuşmak ve kayıt kabul programı ile sağlık hizmetlerini yönetmek. Corky'nin görevi Corky olmak. Eğitimdeki rehber köpekler arasında "Bir gün benim bulunduğum noktada olabilirsiniz." dercesine yürüyor.

Gerçekte biz kimseye birer simge olmak zorunda olmadığımızı öğrendik. Onurlu bir yolculuğa ve olanakları barındıran bir geleceğe inanmak yeterli. Corky ve ben sık sık uçanlardanız. İleriye gitmeye ve orada bulunanın parçası olmaya hazırız. Giderken öfkenin çelik kıymıklarını ve batıl inançları bir yana itiyoruz.

Yine de bir baston ve rehber köpekle yaşanan hayat bir peri masalı değil. Ben başkaları için körüm ve bu binlerce anlam taşıyor.

Efkaristiya ayini sırasında bir rahip benim yanımdan çaktırmadan geçmeye çalışmıştı.

Bir bankamatiğin başında çılgın bir kadın, "Sizi lanet özürlüler ve köpekleriniz!" diye küfür etmeye başlamıştı. Beni ittirmişti.

Manhattan'ın ortasında bir bilgisayar mağazasındaki güvenlik görevlisi, benim girmemi engellemeye çalışmıştı.

Köpeğim trafikte çalışırken ona sataşan evsizler oldu.

Chicago'nun iş merkezindeki bir oteldeki berber, saçımı kesmeyi reddetmişti. Köpeği dükkânında istememişti. "Sen saç kesiminin nasıl göründüğünü zaten bilemezsin." demişti.

Aceleyle gelip yemeğimi bırakıp kaçan acayip garsonlar var.

Bırakalım ortadan kaybolsunlar. Onlara aldırmamam gerekiyor.

* * *

BİR GECE BÜYÜK Merkez İstasyon'da bir trene yetişmeye çalışırken yabancı biri, Corky ve bana doğru geliyor. "Dünyanın sonu geliyor!" yazısını taşıyan şu ünlü karikatür tiplemesine çok benziyor.

Garip, çocuksu bir sesle, "Sonun yaklaştığından haberiniz var mı?" diye soruyor.

Corky'nin ipini yakalıyorum ve birdenbire kendimi gülerken buluyorum.

"Hayır, gelmiyor! Hayır, gelmiyor!"

Zıplayan bir köpekle şarkı söyleyip dans ediyorum.

Bazı turistler hızla bizim fotoğrafımızı çekiyor; Büyük Merkez İstasyon'da büyük saatin altında kör adam ve dans eden köpek. İşten çıkış saatinin telaşı her tarafımızı sarmış.

Bin yılın kâhini başka tek bir söz etmeden oradan ayrılıyor.

Teşekkür

PEN American Center, Blue Mountain Center, MacDowell Colony, Villa Montalo ve Virginia Center for the Creative Arts'ın cömert katkılarına teşekkür etmek istiyorum.

Bu kitaptan bazı seçmeler (bazen farklı biçimlerde) Antioch Review; The Bookpress; Harper's; The Prose Poem; Seneca Revi-ew ve Quarry fVesfte yer almıştır.

Bu kitapta bahsettiğim körlükle ilgili tüm batıl inançlar Oxford Dictionary of Superstitions'ta bulunabilir.

Antik dünyadaki körlerin yaşamları hakkındaki birçok bilgi, uzun zamandır baskıda olmayan ve 1932 yılında Amerikan Körler Vakfı tarafından yayımlanan Dr. Richard Slayton French'in Homeros 'tan Helen Keller 'a adlı kitabından elde edilmiştir.

Amerikan Körler Vakfından Leslie Rosen'a cömert araştırma desteği için teşekkür etmek istiyorum.

Bu kitabın yazılması sırasında birçok arkadaşım bana yardım etti. Özellikle Rick Abbott, Bili Badger, Connie Connell, Signe Hammer, Patricia Hutton, Carol Kuusisto, David Reilly, Deboralı Tali, Ken Weisner ve David Weiss'a teşekkürü borç biliyorum.

Temsilcim irene Skolnich ve editörüm Susan Kamil'in çok önemli yardımları oldu.

Bu metin G.W. Micro, Inc.'in Sounding Board ses sente/leyi cisi ve Vocal-Eyes konuşma yazılımı kullanılarak hazırlanmışın Her ikisi de elektrik kesintilerinde güvenilir bir biçimde çalışma sını sürdüren bir Toshiba dizüstü bilgisayarına yüklenmiştir.

New York Eyaleti Körler Komisyonundan Kari VVokan ve Mike Dillon'a teşekkür borçluyum.

Ayrıca Dr. Catherine Latham ve Dr. CynthiaMiller'a da Ir.şrk kür etmek istiyorum.

Körler İçin Rehber Gözler'in birçok mezunu bu metnin lı.ı zırlanmasmda yardımcı olmuştur. Peter Altschul, Rosc M im McCaffery ve Mary Beth Metzger'e önerileri için teşekkür dimi-, istiyorum.

En büyük şükran borcum Fairfax, Virginia'dan Burkcil ;ııle\ı nedir. Bili, Reba, Bili Jr. ve kız kardeşi Anne Marie benim koj« ğimi büyüttüler. Sonra da onu bıraktılar.

Körler Gezegeni

Stephen Kuusisto

Büyümekte olan ve göremediği haldegörürmüşgibi yapan biroğlanın tedirglnedki vı* çarpıcı anılarının yer aldığı Körler Gezegeni yepyeni bir klasik olarak değerli'iıdııılım-, ve beğeni toplamıştır. Bu kitap hem körlükle ilgili en güçlü ve içten kitaplardan hırıdır, hem de sıradışı bir yazın başarısıdır.

"0 ve labradorköpeği Corky ilk kez biraraya getirildiğinde ağladım. Ama hu miIihiu/İm öykü değil. Kuusisto'yu okumak bir zevk; duru, şiirsel ve mükemmel hır bctımlnur İl süslenmiş. Onun şairliği kendisine olağanüstü bir görüş sağlamış."

Sunday llıtırs

"Bu kitabı, görme yetisine sahip veTann'ya bunun için teşekkür etmesi gereken herke se öneririm. Kuusisto, dünya hakkında onu tanımlayacak ve mucizelerini UMUMİ İ kadar çok şey biliyor- ve bunlar onun için de birer mucize. Görmeyi kendime hak saydı ğım manzaraları onun özlemle aklına getirmesi çoğu zaman beni utandırıyor

The Ilım-,

"Kuusisto, okuyucuya körlüğün dehşet verici deneyimini anlatabilen; ama aynı /aman da bir şairin lirik anıları olarak kendi ayaklarının üstünde duran bir kitap yazım-,

NevvYork İlmi".

Table of Contents

Section 1