TEKERLEMELER

Hazırlayan

Mehmet AZİM

TEKERLEMELER

Tekerlemelerden; hoşça vakit geçirmek, dil becerisi sergilemek, oyunlarda eş ya da ebe seçmek için yararlanılır.

Tekerlemeler daha çok şiir özelliği taşır. Tekerlemelerin içindeki ritm özelliği, onların kolayca öğrenilmesini sağlar. Tekerlemelerde daha çok çocukların dili kullanılır.

Çocuk oyunlarında, eş ve ebe seçiminde kullanılan tekerlemeler daha çok kolay söylenen tekerlemelerdir. Şaşırtmaca şeklinde zor bir anlatımı olan tekerlemeler de vardır.

Çocuklar için hazırlanan yazıların, eğitim ve öğretim aracı olarak kullanılması söz konusudur. Buna bağlı olarak tekerlemelerle de öğrencilere bazı konuların kavratılması eğlenceli olmaktadır.

Tekerlemeler; eğlence amaçlı olduğu gibi masal, bilmece, çocuk oyunu, çocuk şiiri gibi etkinliklere bağlı olarak da görülür.

OYUN TEKERLEMELERİ

UZUN URGAN

Uzun urgan,

Leblebi sultan.

Koyunum hangi dağda?

Alaca bulaca dağda.

Ne yer ne içer?

Yazın ot, kışın saman yer.

LEYLEK LEYLEK

Leylek leylek havada,

Yumurtası tavada.

Oynaşıyor çocuklar,

Dağda, kırda, ovada.

Çağırın gelsin, et yesin.

Et yemezse ot yesin.

Leylek leylek lekirdek

Hani bana çekirdek.

Çekirdeğin içi yok,

Sarı kızın saçı yok

Süleyman’ın suçu yok.

Leylek leylek havada,

Yumurtası tavada.

Annem kahve kavurur,

Şıngırdaklı tavada.

ALLI KİRAZ

Allı kiraz, ballı kiraz,

Bana gel biraz.

Kiraz vakti geldi,

Eşim seni seçti.

Oyunun başı,

Çeşmeden su taşı.

Kovanın dibi delik,

Bana geldi ebelik.

TOPUM ZIPLIYOR

Topum zıplıyor,

Zıpla, zıpla, zıpla dur.

Topaç dönüyor.

Dönde, dönde, dönde dur.

Kuşlar yüksekte uçuyor,

Uçta, uçta, uçta dur.

Çocuk okula koşuyor.

Koşta, koşta, koşta dur.

SAR MAKARAYI

Sar, sar, sar makarayı.

Çöz, çöz, çöz makarayı.

Şöyle de böyle şak şak.

Komşu, komşu tak, tak.

Komşu, komşu tak, tak.

Aslan geliyor,

Kaplan geliyor, tıp.

DELİ DELİ TEPELİ

Deli deli, tepeli.

Kulakları küpeli.

Küpeleri kaybolmuş,

Onu da biri bulmuş.

Söyle bana kim bulmuş?

Söyleyemem, diyemem,

Ben oraya gelemem.

ODUN BULDUM

Odun buldum, kibrit yok;

Kibrit buldum, odun yok.

Para buldum, cüzdan yok;

Cüzdan buldum, para yok.

Bir at buldum, meydan yok;

Meydan buldum, bir at yok.

FIŞ FIŞ KAYIKÇI

Fış fış kayıkçı,

Kayıkçının küreği.

Hop hop eder yüreği,

Akşama fincan böreği,

Sabaha bayram çöreği.

Aman aman kayıkçı,

Çabuk çabuk kayıkçı.

Evde benim atım var,

Yaramaz bir kedim var.

Kedim eti yerse,

Annem bana kızarsa

Vah başıma gelenler!

ÜŞÜDÜM

Üşüdüm, üşüdüm

Daldan armut düşürdüm.

Armudumu aldılar,

Beni yola saldılar.

Yuvarlanıp durdum,

Şimşir tarak buldum.

Tarağa elma verdim,

Tarak bana darı verdi.

Darıyı kuşlara verdim,

Kuşlar bana kanat verdi.

Kanatları takındım,

Gökyüzüne açıldım,

Yeryüzüne bakındım.

YERDE NE VAR

Yerde ne var?

Yer boncuk.

Gökte ne var?

Gök boncuk.

Dalda ne var?

Elmacık.

Annenin adı ne?

Fatmacık.

Kaldır beni hoppacık.

ÜŞÜDÜM

Üşüdüm, üşüdüm

A benim canım üşüdüm!

Kürkünü giy, kürkünü giy,

A benim canım kürkünü giy.

Kürküm yok, kürküm yok,

A benim canım kürküm yok.

Alsana, alsana,

A benim canım alsana.

Param yok, param yok,

A benim canım param yok.

Bulsana, bulsana,

A benim canım bulsana.

Bulamam, bulamam,

A benim canım bulamam.

Bulsam bile alamam.

BİRDİR BİR

Birdir bir,

İkidir iki, olur tilki.

Üçtür üç, yapması güç.

Dörttür dört, kuş gibi öt.

Beştir beş, aldım bir eş.

Altıdır altı, yaptım kahvaltı.

Yedim yedi, kaçtı kedi.

Sekizim sek, sek.

Dokuzum durak.

Onum orak,

Biçmeyen ebe.

KOMŞU KOMŞU

Komşu, komşu!

Hu, hu!

Oğlun geldi mi?

Geldi.

Ne getirdi?

İnci boncuk.

Kime, kime?

Sana, bana.

Daha kime?

Kara kediye.

Kara kedi nerede?

Ağaca çıktı.

Ağaç nerede?

Balta kesti.

Balta nerede?

Suya düştü.

Su nerede?

İnek içti.

İnek nerede?

Dağa kaçtı.

Dağ nerede?

Yandı, bitti;

Kül olup gitti.

ELİM, ELİM

Elim, elim ibrişim,

Elden çıktı bir kuşum.

Kuş uçtu, dala kondu;

Dal bana yemiş verdi.

Yemişi çobana verdim,

Çoban bana kuzu verdi.

Kuzuyu kasaba verdim,

Kasap bana para verdi,

Parayı kıza verdim.

Kız bana boncuk verdi.

YAĞ SATARIM

Yağ satarım, bal satarım.

Ustam gitti, ben satarım.

Ustamın kürkü sarıdır,

Satsam on beş liradır.

Zambak, zumbak;

Dön arkana, iyi bak.

SAYIŞMA TEKERLEMELERİ

* *

Ayşe Hanım’ım atları,

Kiş kiş kişniyor.

Arpa saman istiyor.

Arpa saman yok,

Kilimcide çok.

Kilimci kilim dokur,

İçinde bülbül okur.

O bülbül benim olsa

İki kardeşim olsa

Biri Ay biri yıldız

Biri oğlan biri kız.

Hop çikolata çikolata

Akşam yedim salata.

Yumurtanın sarısı,

Salatanın yarısı.

**

Hendek mendek,

Saksağan leylek.

Çikolata, sümbül, melek

Eline verdim bir bebek.

Bebek beni sevmiyor,

Sokaklarda ağlıyor.

Şıkıdık, mıkıdık

Haydi sana dedim,

Sen çık, sen çık.

**

Fare damdan atladı,

Apandisi patladı.

Onu gören kediler,

Birer birer saklandı.

Götürdüler baytara,

Diğer küçük fareler.

Fırsat bilen kediler,

Fareleri yediler.

**

Dolapta pekmez,

Yala yala bitmez.

On kilo sana,

Yirmi kilo bana.

Ayşe; cik, cik, cik.

Fatma; cık, cık, cık.

Sen bu oyundan çık.

**

Mini mini birler,

Ela gözlü ikiler.

Okur yazar üçler,

Çalışkandır dörtler.

Mutludur beşler,

Abi oldu altılar,

Bilgi dolu yediler,

Misafirdir sekizler.

**

Ebe ebe nerede?

Su doldurur derede.

Dere boyu çalılık,

Şu ebe de ne alık.

Ebe suya dalamaz,

Arasa da bulamaz.

Ene mene dostum,

Ben sana küstüm.

Armudu kestim,

Balkona astım.

“Tap!” dedi düştüm,

Kuşlar gibi uçtum.

**

Pazara gidelim,

Bir tavuk alalım.

Pazara gidip,

Bir tavuk alıp,

Ne yapalım?

Gıt gıdak diyelim,

Happur, huppur,

Happur, huppur yiyelim.

**

Karga karga “Gak!” dedi,

Çık şu dala bak dedi.

Çıktım baktım o dala,

Bu karga ne budala.

Karga fındık getirdi,

Fare yedi bitirdi.

Onu yuttu bir kedi,

“Miyav!” dedi “Av!” dedi.

Karga uçtu az gitti,

Altı ay bir güz gitti.

Karga seni tutarım,

Kanadını yolarım.

Yelpazeler yaparım,

Pazarlarda satarım.

**

İğne battı,

Canımı yaktı.

Tombul kuş,

Arabaya koş.

Arabanın tekeri,

İstanbul’un şekeri.

Hop hop, altın top.

Bundan başka oyun yok.

**

Portakalı soydum,

Baş ucuma koydum.

Ben bir masal uydurdum,

Duma duma dum.

Öğrenciler geliyor,

Davul, zurna çalıyor,

Duma duma dum.

Kırmızı mum.

**

Oo peti peti,

Karamela sepeti.

Terazi lastik jimnastik,

Dersimiz matematik.

On kuruşa plastik,

Tik tik tik.

**

Yağ yağ yağmur,

Tarlada çamur,

Teknede hamur,

Ver Allah’ım, ver

Sellice yağmur.

**

Kara tavuk,

Karnı yarık.

Suya düşmüş,

Su bulanık.

Ekmek ettim,

Ardı yanık.

Gelsin gitsin,

Kara enik.

Küllük

Küpecik,

Sen dur,

Sen çık.

NİNNİ TEKERLEMELERİ

Dandini dandini dandilsin,

Camilerde kandilsin,

Bahçelerde sümbülsün.

Uyusun da büyüsün,

Yüzünü güller bürüsün.

**

Bir büyüsen bir büyüsen,

Tıpış tıpış bir yürüsen.

Bir konuşsan bir konuşsan

Sonra sussan.

Cicilerle incilerle, bir büyüsen

Badi badi bir yürüsen, bir yürüsen.

**

Ninni diyeyim beşiğine,

Ay, Güneş doğsun eşiğine,

Büyüdüğünü görürsem,

Gül doldurayım döşeğine.

Uyu yavrum ninni.

**

Ninni desem ne hâl olur,

Açılır gül, bahar olur.

Camilerde ezan olur,

Uyu yavrum, uyu,

Büyü yavrum, büyü.

**

Güzel yavrum uyusun,

Uyusun da büyüsün.

Tıpış tıpış yürüsün,

Ninni yavrum, ninni.

**

Dan dan danalı bebek,

Elleri koynunda kınalı bebek,

Benim yavrum Huri melek,

Ninni yavrum, ninni.

**

Dandini dandini danadan,

Bağışlasın yaradan.

Hak saklasın nazardan,

Uyusun da büyüsün, ninni.

**

Hoppala yavrum, hoppala,

Koşar gider bakkala.

Bakkal yolu taşlıdır,

Yavrum kalem kaşlıdır.

Hindi koydum tavaya,

Hopladı gitti havaya.

Hindi seni alırım,

Sakın gitme halaya.

**

Dandini dandini dasdana,

Danalar girmiş bostana.

Kov bostancı danayı,

Yemesin lahanayı.

Hu, hu, hu!

**

İnci minci,

Kim birinci?

Çarşıdan aldım pirinci,

Benim babam demirci.

MASAL TEKERLEMELERİ

Evvel zaman içinde,

Kalbur saman içinde.

Cinler cirit oynarken

Eski hamam içinde.

Bir serçe kanadını,

Kırk katıra yükledim.

Ne az gittim ne uz gittim.

Kaf Dağı’na ilettim.

Bir nefeste erittim,

O dağların karını.

Dikilmedik ağacın

Orada yedim narını.

Eğrilmedik iplikle

Ne çulhalar dokudum.

Elif dedim be dedim,

Dağı, taşı okudum.

Bir sinek bir kartalı,

Sallayıp vurdu yere.

Yalan değil gerçektir,

Yer yarıldı birden bire.

Kerpiç koydum kazana,

Poyraz ile kaynattım.

Nedir diye sorana,

Bu masalı anlattım.

**

Zaman zaman içinde,

Kalbur saman içinde.

Cinler cirit oynarken

Eski hamam içinde.

Enteşeden, menteşeden,

Karpuz çıktı şu köşeden.

Ay efendim, vay efendim,

Karpuzlar da karpuz mu?

Ne tartıya gelir ne teraziye…

Doğrusu görülmüş değil,

Görülecek gibi de değil.

Baktım, bakakaldım;

Para verip on tane aldım.

Bakalım adı mı güzel,

Yoksa tadı mı güzel?

Çıkardım bıçağımı,

Baltamı, nacağımı.

Ha kestim ha kesiyorum,

Ha eştim ha eşiyorum.

Bıçak bir kapak açmasın mı,

Kapağı açarken elim kaçmasın mı?

Çıkarayım derken elimi,

Varıp içine düşüvermedim mi?

Bir yanı sazlık samanlık,

Bir yanı tozluk dumanlık.

Demirciler döver denginen,

Boyacılar boyar renginen.

Ne duvarı var yıkılır,

Ne kapısı var açılır.

Boşa koydum dolmadı,

Doluya koydum almadı.

Çoban ilişti gözüme,

Dönüp bakmadı yüzüme,

Ne kulak verdi sözüme.

Bu karpuzun içinde,

İki dertli bir araya gelince,

O başladı kavala,

Ben başladım mavala,

İnanmayın bu masala.

**

Evvel zaman içinde,

Kalbur saman içinde.

Cinler cirit oynarken

Eski hamam içinde.

Bir birim, gölgede kilim.

Kilim üstünde bir kız,

Ağzında sakız.

Gözleri boncuk boncuk,

Gül dalında bir tomurcuk.

Bu kıza Güllü derler,

Her yerde ünlü derler.

Oturttu beni yanına,

Canlar feda canına.

Tuttu beni okuttu,

Sırma saçlar dokuttu.

Sonra alladı, pulladı

İstanbul’a yolladı.

İstanbul’un atları,

Dizim dizim dizilir.

Martıların kanatları,

Süzüm süzüm süzülür.

**

Zaman zaman içinde,

Kalbur saman içinde.

Cinler cirit oynarken

Eski hamam içinde.

Ne sağa baktık ne sola,

Demir çarık, demir asa,

Durmadan çıktık yola.

Var varanın, sür sürenin.

Baykuşu çoktur viranenin.

Kuru idim, ıslandım;

Sel beni neyler.

Islandım, kurudum;

Yel beni neyler.

Param yok, pulum yok;

El beni neyler.

Dostu, düşmanı araladım;

Bedavadan bir kayık kiraladım.

Fış fış kayıkçı,

Kış kış kayıkçı.

Kayıkçının küreği,

Akşama fincan böreği.

Sabaha bayram çöreği.

Yesem yesem doymasam

Kâbe’ye gitsem gelmesem.

Yok yok kayıkçı,

Aman çabuk kayıkçı.

Evde benim etim var,

Bir yaramaz kedim var.

Kedim eti yer ise,

Annem beni döverse,

Vay başıma, hay başıma.

Neler geldi, neler geçti,

Şu talihsiz başıma.

**

Evvel zaman içinde,

Kalbur saman içinde.

Devler top oynarken

Eski harman içinde.

Yuvarlandım, yumak oldum;

Toparlandım, toprak oldum.

Toprak evde buldum kazı,

Kazı hancıya verdim.

Hancı bana mazı verdi.

Mazıyı avcıya verdim.

Avcı bana tazı verdi.

Tazıyı çobana verdim,

Çoban bana kuzu verdi.

Kuzuyu katibe verdim,

Katip bana yazı verdi.

Yazıyı dervişe verdim,

Derviş bana sazı verdi.

Kimseye vermem bu sazı,

Ben çalarım bazı bazı.

Dinle benden, ince telden;

Söyleşelim tatlı dilden.

**

Bir zamanlar var iken,

Bir zamanlar yok iken,

Dağ bir fare doğurmuş,

Kanatlanmış uçmaya,

Denizdeki balıklar,

Kayık tutmuş kaçmaya.

Ak mescidin minaresi,

Eğilmiş su içmeye.

Bir balık kavağa çıkmış,

Söğüt dalı biçmeye.

Develer saraya girmiş,

Hörgücünü ölçmeye.

Bir kantar akıl ister,

Şu masalı seçmeye.

**

Evvel zaman içinde,

Kalbur saman içinde.

Cinler cirit oynarken

Eski hamam içinde.

Üşüdüm Allah üşüdüm,

Daldan armut düşürdüm.

Armudu yemişler,

Bana çirkin demişler.

Çirkin değil, güzelim;

İnci mercan dizerim.

Ben mercandan geçemem,

Aksaray’a göçemem

Aksaray’ın kilidi,

Bana vuran kim idi.

Emmim oğlu Kayacık,

Eli kolu kısacık.

Çık çıkalım çardağa,

Yem atalım çaylağa.

Çaylak başını kaldırmış,

Ayvaları çaldırmış.

Hani kâğıt hani defter,

Bir de gelmiş çevre ister.

Çevrede güller,

Sende diller,

Ben gider oldum,

Duymasın eller.

ŞAŞIRTMACALAR

*Bu yoğurdu mayalamalı da mı saklamalı, mayalamamalı da mı saklamalı?

*Bu yoğurdu sarımsaklasak da mı saklasak sarımsaklamasak da mı saklasak?

*Çatalca da topal çoban çatal yapıp çatal satar, nesi için Çatalca’da topal çoban çatal yapıp satar.

* El bir ala dana aldı ala danalandı da biz bir ala dana alıp ala danalanamadık.

*İbiş’le Memiş mahkemeye gitmiş, mahkemeleşmiş mi, mahkemeleşmemiş mi?

*Kırk kırık küp, kırkının da kulpu kırık küp.

*Şu karşıda bir dal, dalda bir kartal; dal sarkar, kartal kalkar; kartal kalkar, dal sarkar.

*Şu karşıdaki kara kuru kavak, karardın mı ey kara kuru kavak, sarardın mı ey kara kuru kavak!

*Şu köşe yaz köşesi, şu köşe kış köşesi, ortadaki soğuk su şişesi.

*Üç tunç tas has kayısı hoşafı.

ÖĞRETİCİ TEKERLEMELER

E BEBEĞİM

Ela elek elerim,

Bebeğimi belerim.

Eğer bebek ağlarsa,

Ona ninni söylerim.

Eeee eeee eeee.

E bebeğim eee.

Lale elek eleme,

Bebeğini beleme.

Ağlama bebeğim,

Sana ninni söylerim.

Eeee eeee eeee.

E bebeğim eee.

MİNİK KUZU

Minik kuzum,

Canım benim.

Seni söyler,

Bütün sözüm.

Çok yumuşak,

İpek yünün.

Süt emersin

Öğün öğün.

Geçti kışım,

Geldi yazım.

Yeşil otu

Sever kuzum.

Hava sıcak,

Gölge serin.

Minik kuzum,

İşte evin.

Senin sesin

Neşe verir.

Hüzün hemen

Sona erer.

Gitme kuzum,

Kalbim yanar.

İki gözüm

Seni arar.

SERÇECİK

Karşıda bir tepecik,

Tepecikte serçecik.

Durmaz öter cik cik,

Yuvası var küçücük,

Yavrusu var minicik.

ŞİRİN KIZ

Sabah olur uyanır,

Güzel güzel taranır.

Kalem, kitap çantada,

Şirin kız da okulda.

Kalem tutar Şirincik,

Elleri var minicik.

Kaleminin ucu yok,

Şirin kızın karnı tok.

Gelin oyun kuralım,

Tekerleme sayalım.

Tekerleme tek tek,

Oynayalım seksek.

CİVCİV

Kümeste civciv,

Durmaz öter cik cik cik.

Civcivleri gördün mü ?

Yok, görmedim cık cık cık.

Civciv cici giyinmiş,

Cicilere bürünmüş.

PAYTAK

Ördek gölde yüzüyor,

Paytak paytak yürüyor.

Ördek hızlı koşamaz,

Kuşlar gibi uçamaz.

Ördek gölde yaşıyor,

Paytak gölde üşüyor.

Paytak gölde bekleme,

Havhav sana koşuyor.

BAĞA GİTTİM

Çileğe bak çileğe,

Arı konmuş çiçeğe.

Ben bağımdan ayrılmam,

Götürseler pikniğe.

Bağa gittim ağaç yok,

Ağaçlarda iğde yok.

Ben iğdesiz yapamam,

Başka şeye karnım tok.

Bağa yağmur yağmıyor,

Yağınca da dinmiyor.

Bu ağaçlar çok susuz,

Yağmurlara kanmıyor.

NİNNİ

Mini mini miniler,

Minarede siniler.

Benim ninem Niğde’de,

Senin ninen nerede?

Ninem ninni söylüyor,

Minik bebek uyuyor.

Bebeğimi belerim,

Ona ninni söylerim.

MİNİK BEBEK

Mini mini bebeğim,

Bebeğimi belerim.

Bebeğimi belersem

Ben de rahat ederim.

Bebek balon istiyor,

Mırın kırın ediyor.

Bebek balon bulamam,

Bulsam bile alamam.

PİSİ

Hey gidiler gidiler,

Minik minik kediler.

Ekmeğimi yediler,

Sütümü de içtiler.

Kedinin adı Pisi,

Kardeşi Misimisi.

Minik gölde yüzüyor.

Misimisi’nin gemisi.

HAYVANLAR

Haydi kapıyı açalım,

Zil çalıyor zırr zırr zırr.

Haydi kıra çıkalım,

Çekirgeler cırr cırr cırr.

Minik serçe yem ister,

Durmaz uçar pırr pırr pırr.

Eve hırsız giremez,

Köpek hırlar hırr hırr hırr.

Fare dolanır fırr fırr fırr,

Kedi uyur mırr mırr mırr.

EBE

Uçurtmam uç uç.

Soğuk sular iç iç.

Çiğdem ebe oldu,

Saydı elli üç,

Sayması pek güç.

AĞAÇ

Ali Ağa’nın bağları,

Yere dökme yağları.

Ağaçları kesmeyin,

Sonra ağlar yaprağı.

Yağmur yağsın dağlara,

Bolluk gelsin bağlara.

Sepet sepet üzümler,

Taşısınlar ambara.