JAMES JOYCE

SÜRGÜNLER
"oyun" 

İmge Kitabevi

James Joyce, 2 Şubat 1882'de doğdu. 13 Ocak 1941' de öldü. John Stanislaus Joyce (1849-1931) ve Mary Jane Murray Joyce'un (1859-1903) beşi yaşayan on çocuğunun en büyüğüydü. John Joyce, siyasal etkiyle 1880'den 1892'ye kadar çalıştığı Vergi Toplama Dairesinin sağladığı gelirle, oğlu James Joyce'u çn iyi katolik okulu Clongewes College*de okuttu. Mali durumu bozulunca, James Joyce, Belvedere College'e devam etti ve 1902'de Dublin University College sanat bölümünden mezun oldu.

SÜRGÜNLER

JAMES JOYCE

imge Kitabevi Yayınları: 17

Edebiyat Dizisi : 1

2. Baskı Kasım 1990

İmge Kitabevi

Yayıncılık Pazarlama Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.

Konur Sokak No:3 Kızılay-Ankara

Telefon: 118 19 42-125 65 32

Dizgi: Atolye Seven 286 54 51

Baskı ve Cilt: ÖZKAN MATBAASI ANKARA

İMGE edebiyat

KİŞİLER

RICHARD ROWAN, yazar

BERTHA, Richard'm karısı

ARCHIE, oğulları, sekiz yaşında

ROBERT HAND, gazeteci

BEATRICE JUSTICE, Robert'ın yeğeni, müzik oğretmeni

BRIGID, Rowan ailesinin yaşlı hizmetcisi

BALIKCI KADIN

Olay Dublin'in banliyoleri Merrion ve Ranelagh'de gecer.

1912 yılının yazı.

BİRİNCİ PERDE

Dublin'in bir banliyösü olan Merrion'da Richard

Rowan'in evinde konuk salonu. Sağda, ön tarafta, kafesli

alçak bir paravanayla azıcık gizlenmiş bir ocak. Ocak rafının

az üstünde yaldız çerçeveli bir ayna. Sağ duvarda, biraz

geride, oturma odasıyla mutfağa açılan katlanır bir kapı.

Arka duvarda, sağ tarafta, çalışma odasına açılan küçük bir

kapı. Kapımn solunda bir büfe. Büfenin üstüne duvara

asılmış bir çerçevede genç bir adamın karakalem portresi.

Daha da solda bahçeye açılan iç içe camlı iki kapı. Sol

duvarda ise yola bakan bir pencere. Aynı duvarda, ön tarafta,

hole açılan bir kapı. (Üst kata çıkmak için de bu kapı

kullanılıyor.) Pencereyle kapı arasında bir konsol, yanında

da hasır bir sandalye. Salonun ortasında yuvarlak bir masa.

Masanın çevresinde soluk yeşil pelüşle kaplı sandalyeler.

Biraz sağda ve öne doğru üstünde sigara, çakmak, kül tablası

vb. bulunan daha küçük bir masa. Onun yanında da bir

koltuk ve şezlong. Ocakla kapıların önüne ve şezlongun

yanma hindistancevizi yapraklarından örülmüş paspas

biçiminde hasırlar konmuştur. Tahta olan zemin

parlatılmıştır. Arka duvardaki (bahçeye açılan) çifte kapıyla

sağdaki katlanır kapıda yarıya dek çekilmiş tül perdeler

vardır. Pencerenin alt çerçevesi yukarı kaldırılmıştır. Koyu

yeşil kadife perdeler asılıdır pencerede. Jaluzi perde yukarı

sürülmüş alt çerçevenin kıyısına dek indirilmiştir.

Haziranda sıcak bir öğle sonudur ve etkisini gittikçe

yitiren ılık bir güneş ışığı odayı doldurmaktadır,

(Soldaki kapıdan BRIGID 'le BEATRICE JUSTICE

girerler. BRIGID yaşlı bir kadındır: Kısa boylu, saçları

demir kırı renginde. BEATRICE JUSTICE esmer, fidan

boylu, yirmi yedi yaşında genç bir bayandır. Üstünde iyi

dikilmiş deniz mavisi bir giysi, başında da bir parça tülle

süslenmiş siyah renkli zarif bir hasır şapka vardır; elinde

ise belge çantasına benzeyen küçük bir el çantası

taşımaktadır.)

BRIGID: Ha’m'fendiyle Archie Beyimiz denize gittiler, yuzmeye.

Hic beklemiyo'lardı sizi. Donduğunuzu bildirmiş miydiniz

Bayan Justice?

BEATRICE: Hayır. Daha şimdi geldim.

BRIGID: (Koltuğu gösterir.) Buyrun oturun, ben geldiğinizi

soyle'yim bey'fendiye. Tren yolculuğunuz uzun surdu mu?

BEATRICE: (Oturarak) Sabahleyin bindik işte.

BRIGID: Kucuk Bey ustunde Youghal'dan gorunumler bulunan

kartınızı aldı. Yorgunluktan bitmiş'i- nizdir, eminim.

BEATRICE: Yoo, pek değil. (Biraz sinirlice öksürür.) Piyanoda

calıştı mı ben yokken?

BRIGID: (Kıkır kıkır güler.) Archie Bey mi calış'cak! Tam

buldunuz adamını. Bugunlerde sutcunun atıyla bozdu

aklını, deli oluyor at diye. Havalar guzel miydi or'larda

Bayan Justice?

BEATRICE: Epeyce yağışlıydı diyebilirim.

BRIGID: (Sevimlice) Bi de şu havaya bakın. Ama yağmur da

var havada. (Çalışma odasına yönelerek) Beye bur’da

olduğunuzu soyie'yim.

BEATRICE: Bay Rowan evde mi?

BRIGID: (Eliyle gösterir.) Calışma odasında. Bugunlerde

yazdığı bi şey var, kendini olduruyo' onun icin. Gece

yarısı yatağından bile kalkıp yazıyo’. (Yürür.)

Cağırayım kendisini.

BEATRICE: Bırak, rahatsız etme Brigid. Otekiler donunceye

dek bekleyebilirim burada, eğer cok gecikmezlerse.

BRIGID: Hem sizi iceri alırken posta kutusunda bi şey

gormuştum. (Çalışma odasının kapısına gider, biraz

aralar ve seslenir.) Bey'fendi, Bayan Justice geldi,

Kucuk Beyin dersi icin.

(Çalışma odasından RÎCHARD ROWAN girer salona,

elini uzatarak BEATRİCE'e doğru ilerler. Uzun boylu

çevik bir delikanlı görünümünde olmasına karşın

hareketleri oldukça ağırdır. Kumral saçlı ve bıyıklıdır.

Gözünde gözlük, sırtında kül rengi yünlü kumaştan bol

bir giysi vardır.)

RICHARD: Hoş geldiniz.

BEATRICE: (Ayağa kalkar, el sıkışırlar; yüzü kızarır biraz.)

Tunaydın Bay Rowan. Brigid'in sizi rahatsız etmesini

istemedim ama...

RICHARD: Rahatsız etmek mi? O nasu soz Oyle!

BRIGID: Posta kutusunda bi şey var, efe'm.

RICHARD: (Cebinden küçük bir anahtar demeti çıkarır,

BRİGİD'e uzatır.) Buyrun.

(BRÎGÎD soldaki kapıdan çıkar. Kutunun açılıp

kapanışı işitilir. Kısa bir ara. Elinde iki gazeteyle

döner.)

RICHARD: Mektup?

BRIGID: Yok, efe'm. Yalnız şu sizin gas'teler, İtalyanca mıdır

nedir hani?

RICHARD: Masama koy verin, lutfen.

(BRÎGİD anahtarları geri verir, gazeteleri çalışma

odasına bırakıp döner ve sağdaki -katlanır- kapıdan

çıkar.)

RICHARD: Oturun, lutfen. Bertha da gelir ner’deyse.

(Yeniden koltuğa oturur BEATRICE. RÎCHARD ise

masanın yanma oturur.)

RICHARD: Bir daha hic gelmeyeceğinizi duşunmeye

başlamıştım artık. Son gelişinizden beri on iki gun gecti.

BEATRICE: Ben de oyle duşunuyordum; ama geldim işte.

RICHARD: Gecen gelişinizde size soylediklerim ustunde

duşundunuz mu?

BEATRICE: Evet, hem de cok.

RICHARD: Daha onceden de bilmeniz gerekirdi. Biliyor

muydunuz? (BEATRICE karşılık vermez.) Sucluyor

musunuz beni?

BEATRICE: Hayır.

RICHARD: Size, şey, kotu davrandığımı mı sanıyor-, sunuz?

Hayır mı? Ya da başka herhangi birine?

BEATRICE: (Yüzünde çanı sıkılmış ve düşünceli bir

anlatımla RİCHARD'a bakar.) O soruyu ben de sordum

kendime.

RICHARD: Yanıtı n'oldu?

BEATRICE: Yanıtlayamadım.

RICHARD: Ben bir ressam olsaydım ve sizin portrelerinizden

oluşan bir album yaptığımı soyleseydim o denli acayip

karşılamazdımz, değil mi?

BEATRICE: Pek de aynı şey sayılmaz ama?

RICHARD: (Hafifçe gülümser.) Oyle, pek sayılmaz. Hem

sonra, siz gormek istemezseniz yazdıklarımı size

gostermeyeceğimi de soylemiştim. Oyle mi?

BEATRICE: Gostermenizi istemeyeceğim zaten.

RICHARD: (Öne doğru, eğilir, dirseklerini dizlerine

dayayarak ellerini kavuşturur.) Gormek ister miydiniz?

BEATRICE: Cok isterdim.

RICHARD: Sizinle ilgili olduğu icin mi?

BEATRICE: Evet. Ama yalnız onun icin değil.

RICHARD: Ben yazdığım icin mi? Evet? Orada bulacaklarınız

arada bir pek insafsızca yazılmış olsa bile mi?

BEATRICE: (Utangaç) Aslında biraz da oyle duşunmuyor

değilsiniz hani.

RICHARD: Oyleyse sizi ceken benim kafam? Tamam mı?

BEATRICE: (Duraksar, bir an RİCHARD'a bakarak) Buraya

nicin gelip gittiğimi sanıyorsunuz siz?

RICHARD: Nicin mi? Bir suru neden var. Archie'ye ders

vermek icin. Bunca yıldır tanışırız, ta cocukluktan beri;

Robert, siz ve ben -oyle değil mi? Her zaman

ilgilenmişsinizdir benimle, ben buradan gitmeden once

de, buralardan uzaktayken de. Hem sonra, birbirimize

yazdığımız ve kitabıma ilişkin mektuplarımız. Kitabım

yayımlandı artık. Ben de yurduma dondum. Belki

kafamda yeni yeni şeyler tasarladığımı sanıyorsunuz ve

belki de kafamdakileri sanki bilmeniz gerekliymiş gibi

geliyor size. Nedeni bu mu acaba?

BEATRICE: Hayır.

RICHARD: Nicin, oyleyse?

BEATRICE: Yoksa sizi goremezdim.

(Bir an RÎCHARD'a bakar ve çabucak yana çevirir

başını.)

RICHARD: (Bir aradan sonra kararsızca yineler.) Yoksa

beni goremez miydiniz?

BEATRICE: (Birdenbire utanmış) Artık gitsem iyi olacak.

Geleceği yok onların. (Ayağa kalkarak) Bay Rowan,

gitmem gerek.

RICHARD: (Kollarını uzatarak) Ama kacar gibi bir haliniz

var. Biraz daha kalın. Sozunuzun ne anlama geldiğini

soyleyin bana. Yoksa korkuyor musunuz benden?

BEATRICE: (Yeniden çöker koltuğa.) Korkmak mı? Yoo.

RICHARD: Bana guveniniz var mı? Beni tanıdığınızı

sanıyor musunuz?

BEATRICE: (Yine utanarak) Kişinin kendinden başkasını

tanıması zordur.

RICHARD: Beni mi tanımak zor? Roma'dan kitabımın

bolumlerini yolladım size hep, yazıp bitirdikce;

sonra, mektuplar gonderdim dokuz yıl boyunca. Şey,

sekiz olsun hadi.

BEATRICE: Evet, aşağı yukarı bir yıl gectikten sonra

gelebilmişti ilk mektubunuz.

RICHARD: Tarafınızdan da hemen yanıtlanmıştı. Ve ondan

sonra da hep yaşam kavgası icinde izlediniz beni.

(Sıkıca kenetler ellerini.) Soyleyin bana, Bayan

Justice, okuduklarınızın gozleriniz icin yazıldığını,

ya da şoyle diyelim, benim icin esin kaynağı

olduğunuzu anlamış mıydınız?

BEATRICE: (Başını sallar olumsuzca.) O soruyu yanıtlamam

gereksiz.

RICHARD: Ne gerekli oyleyse?

BEATRICE: (Bir an susar.) Orasını soyleyemem ben. Siz

kendiniz sorun bana Bay Rowan, ne soracaksanız.

RICHARD: (Biraz sertçe) Peki oyleyse, kitabımın size

gonderdiğim bolumleriyle o mektuplarda anlattığım;

ayrıca kişilik ve yaşamımla ortaya koyduğum, sizin

de kendi ruhunuzda duyup da anlatamadığınız şey

-gurur muydu yoksa kucumseme mi?

BEATRICE: Anlatamadığım mı?

RICHARD: (Ona doğru eğilir.) Anlatamıyordunuz; Çünkü

goze alamıyordunuz. Değil mi?

BEATRICE: (Başını eğer.) Evet.

RICHARD: Başkaları yuzunden mi; yoksa yureksizlik mi,

hangisi?

BEATRICE: (Yumuşak) Yureksizlik.

RICHARD: (Yavaşça) Ve siz bir yandan gurur duyarken

icinizden de kucumseyerek izlediniz beni, ha?

BEATRICE: Bir de yalnızlık duygusuyla.

(Yüzünü başka yana çevirerek başını eline dayar.

RÎCHARD yerinden kalkar, soldaki pencereye yürür

ağır ağır. Bir süre pencereden dışarıya

bakar, sonra, BEATRÎCE'e doğru gelir ve

yanına -şezlonga- oturur.)

RICHARD: Hala seviyor musunuz onu?

BEATRICE: Ben de bilmiyorum.

RICHARD: Beni size yaklaşmaktan alıkoyan da buydu işte

-bana karşı duyduğunuz ilgiyi bilmeme, yaşamınızda

benim de bir işlevim olduğunu anlamama karşın.

BEATRICE: Evet, bir yeriniz oldu yaşamımda.

RICHARD: Ama yine de o duşunceydi beni sizden ayıran.

Yanınızda ucuncu bir kişi durumundaydım.

Anımsayabildiğim kadarıyla, adlarınızdan birlikte soz

edilirdi hep; Robertla Beatrice, Robert’la Beatrice.

Yalnız benim değil herkesin dikkatini cekiyordu bu.

BEATRICE: Teyze cocukları oluyoruz. Sık sık birlikte

oluşumuz pek mi acayip?

RICHARD: Gizlice nişanlandığınızdan soz etmişti bana.

Sanırım biliyorsunuzdur, hicbir şey sakla- mazdı

benden.

BEATRICE: (Rahatı kaçmış) Aramızda gecenler cok gerilerde

kaldı. Cocuktum o zaman.

RICHARD: (Alaycı alaycı gülümser.) Cocuk mu? Oyle mi

dersiniz? Robert'lann evinin bahcesinde olmuştu. Değil

mi? (Bahçeden yana kaldırır elini.) işte şurada.

Evlenmeye soz verip, dediklerine gore de,

opuşmuşsunuz. Sonra da corap

bağınızı vermişsiniz ona.. Soylememe izin var mı?

BEATRICE: (Biraz çekingence) Soylenmeye değer buluyorsanız.

RICHARD: Sanırım unutmamışsınızdır bu olayı/Sessizce

ellerini kavuşturarak) Anlamıyorum bu işi.

Buradan gittikten sonra da duşundum bunu...

Gidişim uzdu mu sizi?

BEATRICE: Gunun birinde gideceğinizi biliyordum hep.

Gidişinize fazla uzulmedim, sadece değiştim.

RICHARD: Ona karşı mı?

BEATRICE: Her şey değişti. Yaşantısı, kafası bile değişir

gibi oldu ondan sonra.

RICHARD: (Dalıp giderek) Evet. Bir yıl aradan sonra ilk

mektubunuzu aldığımda da, hastalığınızdan sonra

da anlamıştım zaten değiştiğinizi. Mektubunuzda da

oyle diyordunuz.

BEATRICE: Bu durum olumun kıyısına getirmişti beni.

Olaylara başka bir acıdan bakıyordum ar-

- tık.

RICHARD: Ve boylece bir soğukluk başladı aranızda,

yavaş yavaş. Oyle mi?

BEATRICE: (Gözlerini yarı kapayarak) Hayır. Hemen

başlamadı. Sizin soluk bir yansımanızı goruyordum

onda, sonra o da silindi gitti. Ne yaran var şimdi

bunları konuşmanın?

RICHARD: (Patlaması önlenmiş bir güçle) Ama başınızın

ustunde dolaşıp duran bu sıkıntı ne boyle? Bu denli

acıklı bir havaya girmemeli bu sorun.

BEATRICE: (Yatışmış) Yok canım, ne acıklısı. Yavaş

yavaş iyileşecekmişim, yaşım ilerledikce, oyle

diyorlar. Bugune dek olmediğime gore buyuk bir

olasılıkla yaşayacağımı soyluyorlar. Yeniden yaşam

ve sağlık veriliyor bana -hic de kullanamayacağım

bir sırada. (Coşkusuz ama dişlerinin arasından)

iyileşmek uzereyim.

RICHARD: (Yavaşça) O zaman yaşamda hicbir şey huzur

ve mutluluk getirmiyor size? Yalnız şunu bilin ki

ozlediğiniz huzur ve mutluluk bir yerlerde sizi

bekliyordun

BEATRICE: Belki de manastırın birinde, kim bilir. Olmasa

biie, oyle sanıyorum ben zaman zaman.

RICHARD: (Başım sallar olumsuzca.) Yoo, Bayan Justice,

orada da değil. Tum varlığınızla ve gonlunuzce

kendinizi verip rahata kavuşamazsınız.

BEATRICE: (Ona bakarak) Denerim ben de.

RICHARD: Evet oyle, denersiniz. Kafa yonunden bana

eğilim duyarken Ote yandan da ona kayıyordunuz.

Ama kendinizi bırakmıyordunuz ona. Bir başka

acıdan, bana karşı da tutuyordunuz kendinizi. Her

şeyinizle koyveremiyorsunuz kendinizi, ozgurce.

BEATRICE: (Yumuşakça kavuşturur ellerini.) Bunu

yapmak son kerte guc bir şey Bay Rowan “kişinin

kendini rahatca bırakıp koyvermesi- ve boylece

mutlu olması.

RICHARD: Ama mutluluğun duyabileceğimiz en iyi, en

yuce duygu olduğunu biliyor musunuz?

BEATRICE: (Coşkuyla) Keşke bilebilseydim.

RICHARD: (Ellerini başının arkasında kenetleyerek geriye

yaslanır.) Ah, şu anda ne denli acı cekiyorum bir

bilseniz! Sizin yerinize de cekiyorum. Ama daha cok

kendim icin. (Daha da zorlanarak) Ve olen anamın

taşlaşmış yureğini azıcık yumuşatır da bağışlanırım

belki diye nasıl dualar ediyorum. Kendimi

toparlamam ya da başkalarından biraz yardım bulmam

gerek. Bulacağım da.

(BEATRICE ayağa kalkar, dikkatle bakar RÎ-

CHARD'a ve bahçe kapısına doğru yürür. Kararsızca

geri döner, yine bakar ona ve geri gelerek

koltuğa abanır.)

BEATRICE: (Hafifçe) Olmeden once sizi cağırtmış mıydı

Bay Rowan?

RICHARD: (Dalmış gitmiş) Kim?

BEATRICE: Anneniz.

RICHARD: (Kendine gelerek bir an ona bakar sertçe.)

Arkadaşların diline duşmuşuz buralarda -olmeden

once annem beni cağırtmış da ben de gelmemişim,

oyle mi?

BEATRICE: Evet.

RICHARD: (Soğukça) Cağırtmadı beni. Yapayalnız oldu

gitti, beni bağışlamadan ve kutsal kilisenin dinsel

toreniyle guclendirilmiş olarak.

BEATRICE: Bay Rowan, nicin oyle konuştunuz?

RICHARD; (Ayağa kalkar, ileri geri dolaşır sinirlice.) Ve siz

de kalkıp şu anda cektiğim acının bana bir ceza

olduğunu soyleyeceksiniz.

BEATRICE: Mektup yazmış mıydı size? Daha once demek

istiyorum...

RICHARD: (Durarak.) Evet. Gecmişi unutmamı ve ba- , na

soylediği son sozleri anımsamamı isteyen bir uyarı

mektubuydu.

BEATRICE: (Yavaşça) Ve olum bile harekete geciremiyor

sizi, ha Bay Rowan? Artık son işte, otesi yok. Başka

hicbir şey bu denli kesin değil.

RICHARD: Sağlığında benden ve benimkilerden yuz

cevirmişti. Bu da bir gercek.

BEATRICE: Sizden ve kimden?

RICHARD: Bertha’dan, benden ve cocuğumuzdan. Ben de

sizin deyiminizle işte bu sonu bekledim ve gördüm.

BEATRICE: (Elleriyle yüzünü kapar.) Hayır, hayır;

konuşmayın boyle!

RICHARD: (Biraz öfkeli) Gomutunde curuyup giden anamın

cesedine ne dokuncası olacak sozlerimin? Bana karşı

beslediği o soğuk vurmuş sevgiye acımadığımı mı

sanıyorsunuz? Anam o acı sona yaklaşırken ben de

onun ruhuyla carpışıyordum. (Alnına bastırır elini.)

Hala carpışıyor ruhu benimle -işte şurada.

BEATRICE: (Önceki gibi) Ah, yapmayın, konuşmayın

boyle!

RICHARD: Uzaklara surdu beni. Onun yuzunden

surgunde ve yokluk icinde yaşadım yıllarca. Banka

yoluyla gonderdiği sozumona yardımları kabul

etmedim hic. Bir yandan da bekledim durdum;

olumunu değil, acaba kendi oğlunu, kendi etinden

ve kanından oluşan beni bir gun anlar mı diye. Ama

hicbir zaman gelmedi o anlayış.

BEATRICE: Archie olduktan sonra da mı...?

RICHARD: (Kabaca) Oğlum mu? Utanc ve gunah cocuğu,

zavallı! Ciddi misiniz siz? (BEATRÎCE yüzünü

kaldırır, ona bakar.) Ona her şeyi anlatmak icin;

bana, Bertha’ya ve adsız, Tanrısız cocuğumuza

duyduğu nefreti pekiştirmek ve kullenip giden ateşi

koruklemek icin bazı boşboğazlar hazır bekleyip

duruyorlardı burada. (Ellerini BEATRÎCE'e doğru

uzatarak) Ben konuşurken benimle nasıl alay

ettiğini duymuyor musunuz? Kesinlikle

tanımalısınız o sesi, size "Arap Protestan, sapığın

kızı!” diyen o sesi. (Birden kendini toparlayarak)

Kim ne derse desin, dikkate değer bir kadındı yine

de.

BEATRICE: (Zayıf bir sesle) Hic olmazsa ozgursunuz

artık.

RICHARD: (Başını sallar, olumluca.) Evet, elinden gelse

babamın vasiyetinin koşullarını bile değiştirmeye

kalkardı; ama yapamadı, ona da kalmadı bu dunya.

BEATRICE: (Ellerini kavuşturmuş) İkisi de yok artık, Bay

Rowan. Her ikisi de seviyordu sizi, inanın . bana. Son

anlarında bile sizi duşunuyorlardı.

RICHARD: (Yaklaşarak BEATRÎCE'in omzuna dokunur

hafifçe ve duvardaki karakalem portreyi gösterir.)

Yakışıklı babamı goruyor musunuz şurada?

Gulumsuyor da, bak! En son duşunceleri! Olduğu

geceyi anımsıyorum. (Bir an durur, sonra da sakince

sürdürür konuşmasını.) On dordunde bir cocuktum

daha. Hasta yatağına cağırdı beni. Karmen'i izlemek

icin tiyatroya gitmek istediğimi biliyordu. Bana bir şilin

vermesini soyledi anneme. Kendisini optum ve gittim.

Eve donduğumde olmuştu. Bildiğim kadarıyla bunlar

olmuştu son duşunceleri.

BEATRICE: Yumuşatmak icin dualar ettiğiniz şu taşyureklilik...

(Yanda keser sözünü.)

RICHARD: (Aldırmaksızm) işte, ondan kalan son anım bu.

Guzel ve soylu bir şey yok mu bu anıda?

BEATRICE: Bay Rowan, sizi boyle konuşturan bir şey var

kafanızda. işte o şey buraya donduğunuzden beri, uc

aydır, değiştirdi sizi.

RICHARD: (Yine resme bakar, sakince. Sevinçli gibidir.)

Belki de o yardım eder bana; benim guler yuzlu,

yakışıklı babacı'm.

(Soldaki hol kapısı vurulur.)

RICHARD: (Birdenbire) Yok, yok. O guler yuzlu adamın

değil, Bayan Justice; şu moruk anamın, onun ruhu gerek

bana. Ben gidiyorum.

BEATRICE: Birisi caldı kapıyı. Sizinkiler gelmiştir.

RICHARD: Hayır, Bertha'nm anahtarı var. Kapıyı calan O'dur.

Her kim ise, ben gidiyorum işte.

(Çabucak soldan çıkar ve elinde hasır şapkasıyla hemen

döner.)

BEATRICE: O mu? O dediğiniz kim?

RICHARD: Canım, Robert olabilir. Bahceden cıkıyorum ben.

Şimdi goruşemem onunla. Postaneye gittiğimi

soyleyiverin. Hadi hoşca kalın.

BEATRICE: (Gittikçe telaşlanarak) Robert'ı gormek

istemiyorsunuz, ha?

RICHARD: (Alçak sesle) Şu anda istemiyorum. Bu konuşma

sinirlerimi bozdu. Soyleyin beklesin biraz.

BEATRICE: Don'ceksiniz, di mi?

RICHARD: Tanrı bilir.

(Hızla çıkar bahçeden. BEATRÎCE de onun arkasından

gidiyormuş gibi yapar; ama birkaç adım attıktan sonra

durur. Sağdaki -katlanır- kapıdan BRÎGÎD girer ve

soldan çıkar. Hol kapısının açıldığı işitilir. Birkaç saniye

sonra BRÎGÎD’le ROBERT HAND girerler. ROBERT

HAND otuzla kırk arasında gösteren, orta boylu, sağlam

ya- pılı bir adamdır. Sinekkaydı tıraşlı yüzünde kaşı, gözü

vb. oynar durur. Kapkara saçları, gözleri ve soluk bir

teni vardır. Yürüyüşü ve konuşması oldukça ağırdır.

Üstünde koyu mavi bir giysi,

elinde de ince kâğıda sarılmış büyük bir kırmızı gül

demeti vardır.)

ROBERT: (Elini uzatarak BEATRÎCE'e gelir, el sıkışırlar.)

Oo, sevgili yeğenim! Brigid soyledi bur’da olduğunu.

Benim haberim yoktu. Anneme tel cekmiş miydin

geliyorum diye?

BEATRICE: (Gözünü güllere dikerek) Hayır.

ROBERT: (Onun bakışını izleyerek) Gullerimi cok beğendin

anlaşılan. Ev sahibesine getirdim onları. (Beğenmiyor

gibi) Sanırım pek guzel sayılmazlar.

BRIGID: Yoo, cok guzel cicekler, efe'm. Ha'm'fendi pek

sevin'cek bunlara.

ROBERT: (Seyirci tarafından görülmeyen bir sandalyeye

özensizce bırakır gülleri.) Kimse yok mu evde?

BRIGID: Yok efe’m. Buyrun oturun siz. Şimdi ner'dey- se

gelirler. Bey’fendi bur’daydı ama.

(Çevresine bakınır, hafif bir reveransla sağdan çıkar.)

ROBERT: (Kısa bir sessizlikten sonra) Nas'sm Beatty?

Youghal'da ne var ne yok? Her zamanki gibi sıkıcı

mıydı gene?

BEATRICE: Hepsi iyilerdi ben ayrılırken.

R ROBERT: (Kibarca) Şey, ozur dilerim, geleceğini bilmiyordum;

yoksa trende karşılardım seni. Niye habersiz

geldin boyle? Senin de bi takım acayip yontemlerin var,

Beatty, kendince. Oyle değil mi?

BEATRICE: (Aynı tonda) Sağ ol Robert. Yalnız dolaşmaya

iyice alıştım artık.

ROBERT: Evet, ama ben şey demek istiyordum... Neyse, boş

ver, kendine ozgu yonteminle geldin işte.

(Pencereden bir gürültü işitilir ve bir çocuk sesi ‘Bay

Hand!' diye seslenir.)

ROBERT: (O yana döner.) Hey Tann’m, işte Archie de

kendine ozgu bi yontemle geliyor!

(ARCHIE soldaki açık pencereden sürünerek içeri

yuvarlanır, alı al moru mor ve soluk soluğa ayağa

kalkar. Dizlerine inen beyaz kısa pantolon ve jarse

fanila giydirilmiş, başında kepi,- gözünde gözlük, sekiz

yaşlarında kıpır kıpır bir çocuktur. Konuşmasında, pek

hafif de olsa, yabancı bir dilini) etkisi fark edilir.)

BEATRICE: (Ona doğru giderek) Aman Tanrı'm! N'oldu

Archie?

ARCHIE: (Ayağa kalkarak, soluk soluğa) Of be! Caddenin ta

obur başından buraya dek koştum.

ROBERT: (Gülümser, elini uzatır.) iyi akşamlar, Archie.

Nicin koştun?

ARCHIE: (El sıkışırlar.) iyi akşamlar. Tramvayın ust katında

sizi gorduk, ben 'Bay Hand!' diye bağırdım; ama siz

gormediniz beni. Biz sizi gordum ama, annemle ben. Bi

dak'kaya o da gelir. Ben koştum.

(*) İtalyanca. (Ç.n.)

BEATRICE: (Elini uzatarak) Vah zavallı!

ARCHIE: (Biraz sıkılganca BEATRÎCE'in elini sıkar.) İyi

akşamlar Bayan Justice.

BEATRICE: Gecen cuma derse gelmeyişime canın sıkıldı mı?

ARCHIE: (BEATRÎCE'e kaçamak bir bakış fırlatarak

gülümser.) Hayır.

BEATRICE: Sevindin mi?

ARCHIE: (Ansızın) Ama cok gec oldu bugun.

BEATRICE: Kısacık bir derse ne dersin?

ARCHIE: (Sevinmiş) Peki, olur.

BEATRICE: Ama şimdi oturup calışacaksın biraz, olur mu

Archie?

ROBERT: Yuzmeye mi gittiydiniz?

ARCHIE: Evet.

ROBERT: İyi yuzebiliyor musun artık?

ARCHIE: (Konsola yaslanır.) Yok. Derin yerlere bırakmıyor

annem. Bay Hand, siz guzel yuzebiliyor musunuz?

ROBERT: Ohoo, guzel de ne demek! Tıpkı bi taş gibi.

ARCHIE: (Güler.) Taş gibi mi? (Eliyle göstererek) Yani boyle

dibe doğru, 'cump' diye?

ROBERT: (O da göstererek) Evet oyle, dosdoğru denizin

dibine. İtalya’da ne diyorsunuz ona?

ARCHIE: Batmaya mı? Şey, giû. (Eliyle aşağı ve yukarı doğru

işaret ederek) Buna giü, buna da su. Babamla konuşmak

ister misiniz?

ROBERT: Evet. Onu gormeye geldim zaten.

ARCHIE: (Çalışma odasına giderek) Soyleyeyim kendisine.

icer’de calışıyor.

BEATRICE: (Sakince, ROBERT'a bakarak) Hayır, dışarı cıktı.

Elinde birkac mektupla postaneye gitti.

ROBERT (Önemsemez.) Neyse, yok ziyanı. Yalnız postaneye

gittiyse beklerim.

ARCHIE: Zaten annem de geliyor. (Pencereye doğru bir göz

atar.) Hah, geldi işte!

(ARCHİE soldaki kapıdan koşarak çıkar. BEATRÎCE

konsola doğru yürür yavaşça. ROBERT olduğu yerde

kalır, ayakta. Kısa bir sessizlik. Soldaki kapıdan

ARCHİE'yle BERTHA girerler. BERTHA ince yapılı, genç

bir kadındır. Koyu gri gözleri vardır. Yumuşak yüz çizgilerinden

sabırlı biri olduğu da çıkarılabilir.

Davranışlarına bakılırsa kendine güvenen, yapmacıksız

biridir. Eflatun bir giysi vardır üstünde; elinde yazlık

şemsiyesinin sapma dolaşmış krem rengi eldivenler

tutmaktadır.)

BERTHA: (BEATRÎCE'in elini sıkar.) Iyi akşamlar Bayan

Justice, hoş geldiniz. Hala Youghal’da sanıyorduk biz sizi.

BEATRICE: (El sıkışarak) iyi akşamlar Bayan Rowan.

BERTHA: (Başını eğer.) Hoş geldiniz Bay Hand.

ROBERT: (Başını eğerek) Hoş bulduk signora! Duşunebiliyor

musunuz, onu bur'da buluncaya dek ben

bile bilmiyordum donduğunu.

BERTHA: (İkisine) Birlikte gelmediniz mi siz?

BEATRICE: Hayır; ben geldim ilkin. Bay Rowan da dışarı

cıkıyordu. Sizin ner’deyse doneceğinizi soyledi.

BERTHA: Uzuldum bu işe. Mektup yazsaydınız ya da bu

sabah kızla bir haber gonderiverseydiniz...

BEATRICE: (Coşkunca güler.) Daha bir bucuk saat once

dondum. Tel cekmeyi de duşundum; ama ben ondan

once geleceğim icin onun da bir anlamı

kalmayacaktı,

BERTHA: Ya? Daha şimdi dondunuz demek?

ROBERT: (Kollarını açarak, yapmacık bir incelikle) Ucan

kuştan haberin olacak bizim meslekte. Teyzesinin

cocuğu, ustelik bi gas'teci olayım ben de,

eylemlerinden hicbi haberim olmasın! Bırakalım biz

artık bu işleri.

BEATRICE: (Ona bakmadan) Benim eylemlerimin ilginc

bir yanı olmasa gerek,

ROBERT: (Aynı tonda) Bi bayanın eylemleri her zaman

ilginctir.

BERTHA: Ayakta kaldınız ama, buyrun oturun. Cok

yorgunsunuzdur her'alde.

BEATRICE: (Çabuk çabuk) Yo, hic değilim. Archie'nin

dersi icin gelmiştim.

BERTHA: Uzun yolculuğunuzdan sonra boyle konuşmanız

beni şaşırtıyor, Bayan Justice.

ARCHIE: (Ansızın BEATRÎCE’e) Hem so'ra, ders icin yeni

nota da getirmemiş'iniz.

BEATRICE: (Azıcık utanmış) Aa sahi, unutmuşum bak!

Ama olsun, eski parcaya calışırız.

ROBERT: (ARCHtE'nin kulağını hafifçe çekerek) Seni gidi

kucuk haylaz seni! Dersten kurtulmak istiyorsun, ha?

BERTHA: Aman, boş verin c^nım derse. Oturun da bi cay

icin. (Sağdaki kapıya doğru giderek) Brigi- d'e

soyleyeyim.

ARCHIE: Ben soyle'yim anneci’m. (Gitmeye davranır.)

BEATRICE: Hayır Bayan Rowan, zahmet etmeyin, lutfen.

Archie! Biz şeye başlasak iy'olacak gercekten...

ROBERT: (Alçak sesle) Gelin şunun ortasını bulalım.

Yarım ders oluversin bugun.

BERTHA: Ama yorgunluktan bitmiştir.

BEATRICE: (Çabucak) Yoo, hic bile değil. Trende de dersi

duşunuyordum zaten.

ROBERT: (BERTHA'ya) Goruyorsunuz ya Bayan Rowan,

vicdanb olmak budur işte.

ARCHIE: Benim dersi mi, Bayan Justice?

BEATRICE: (Önemsizce) Bir piyano sesi duymayalı on gun

oluyor.

BERTHA: Aman, cok iyi. Yalnız buysa sorun...

ROBERT: (Coşkuyla, sevinçli) Aman efen'im, elbet biz de

isteriz piyano. Şu anda Beatty'nin kulaklarında ne

cınlayıp duruyor, biliyorum. (BEATRICE'e)

Soyleyeyim mi?

BEATRICE: Biliyorsan soyle.

ROBERT: Babasıgilin salonundaki kucuk orgun cızırtılı

ezgileri. (BEATRICE'e) Soyle, bildim mi?

BEATRICE: (Gülümseyerek) Evet. Duyar gibiyim onları.

ROBERT: (Suratsızca) Ben de. Protestanlığın o soluğu

kesilmiş sesini.

BERTHA: Oralarda iyi eğlenemediniz mi Bayan Justice?

ROBERT: (Araya girer.) Yok canım siz de, ne eğlenmesi!

Protestan damarı bi kabardı mı buralardan kacar, oraya

atar kendini —bi karamsarlık, bi ciddiyet, haklılık

taslama, falan.

BEATRICE: Babamı gormeye gidiyorum ben.

ROBERT: (Konuşmasını sürdürerek) Buraya da annemi

gormeye gelir ama, anlıyorsunuz ya. Piyanoya

duşkunluğu de bizim aileden geliyor.

BERTHA: (Ne diyeceğini şaşırmış) Valla, şey, Bayan Justice,

bi şeyler calmak istiyorsanız yani... Ama Archie'yle

uğraş'ca'm diye de kendinizi yormayın lutfen.

ROBERT: (Tatlı dille) Cal Beatty, cal. Başka bi şey gormuyor

gozun.

BEATRICE: Archie de gelirse, ha?

ARCHIE: (Omzunu silkerek) Dinlemeye gelirim.

BEATRICE: (ARCHÎE'nin elini tutar.) Azıcık da ders, ama.

Cok kısacık.

BERTHA: Dersten sonra caya kalırsınız artık.

BEATRICE: (ARCHtE'ye) Gel bakalım.

(BEATRİCE'le ARCHtE birlikte soldaki kapıdan

çıkarlar. BERTHA konsola doğru gider, şapkasını

çıkarır ve şemsiyesiyle birlikte konsolun üstüne

bırakır. Sonra, küçük bir vazodan bir anahtar alarak

konsolun çekmecelerinden birini açar, bir kâğıt

parçası çıkarıp yeniden kapar çekmeceyi. ROBERT,

ayakta, onu izlemektedir.)

BERTHA: (Elinde kâğıtla ona doğru gelerek) Bunu av- cuma

sıkıştırmıştınız dun gece. Anlamı ne bunun?

ROBERT: Bilmiyor musunuz?

BERTHA: (Okur.) "Size hicbir zaman soylemeye cesaret

edemediğim bir soz var." Neymiş o soz?

ROBERT: Size karşı engin bir ilgi duyuşum.

(Kısa bir ara. Üst kattan piyanonun sesi gelmektedir

belli belirsiz.)

ROBERT: (Sandalyeden gül demetini alır.) Size getirdim

bunlan. Bilmem kabul eder misiniz?

BERTHA: (Gülleri alarak.) Teşekkur ederim. (Gülleri masaya

bırakır ve yeniden açar pusulayı.) Dun gece nicin

cesaret edemediniz bunu soylemeye?

ROBERT: Konuşamadım ki sizinle, arkanızda da dolaşamadım,

Bi yığın insan vardı bahcede. Bunun

ustunde duşunmenizi istiyordum, onun icin de, tam

ayrılacağınız sırada sıkıştırıverdim elinize.

BERTHA: Ve şimdi de soyleme cesaretini buldunuz.

ROBERT: (Elini gözlerinin önünden geçirir yavaşça.)

Suzulup gectiniz şoyle. Yol pek secilemiyordu alaeakaranlıkta.

Koyu yeşil ağac kumelerini gorebiliyordum.

Ve siz de suzulur gibi gectiniz ağacların

arkasından. Bi dolunaya benziyordunuz.

BERTHA: (Güler.) Niye benziyormuşum dolunaya?

ROBERT: O guzel giysiniz, fidan gibi boyunuzla kucuk

duzgun adımlar atarak yuruyuşunuz. Az otemden gecip

gozden uzaklaşana dek alacakaranlıkta bulutların

arasından kayıp giden dolunayı seyreder gibi izledim

sizi.

BERTHA: Dun gece duşundunuz mu beni?

ROBERT: (Yaklaşır.) Her zaman duşunuyorum ben sizi

-cok guzel ve erişilmesi guc bi şey gibi- ay gibi ya da

derinlerden gelen tatlı bir ezgi.

BERTHA: (Gülümseyerek) Ben hangisine benziyordum dun

gece?

ROBERT: Gecenin yarısını uyanık gecirdim. Sesiniz

kulaklarımdan gitmiyordu. Karanlıkta yuzunuzu de

gorur gibi oluyordum. Gozlerinizi... Sizinle konuşmak

istiyorum ben. Beni dinler misiniz? Konuşabilir

miyim?

BERTHA: (Oturarak) Buyrun.

ROBERT: (Yanma oturarak) Sizi sıkıyor muyum?

BERTHA: Yoo.

ROBERT: Bana sıkıyorum gibi geldi. Zavallı ciceklerimi

alıp bi koşeye atıverdiniz de.

BERTHA: (Masadan çiçekleri alır ve yüzüne yaklaştırır,

koklayacakmış gibi.) Yani beklediğiniz bu muydu

bendeni?

ROBERT: (BERTHA'dan gözlerini ayırmadan) sizin

yuzunuz de bi cicek zaten -ama cok daha guzel.

Dikenli cit ardında acan bi kır ciceği. (Sandalyesini

ona daha da yaklaştırarak) Nicin. guluyorsunuz

oyle? Benim sozlerime mi?

BERTHA: (Çiçekleri kucağına koyarak) Merak ediyorum,

acaba hep bu sozu mu soyluyorsunuz -başkalarına da.

BERTHA: Başka kadınlara canım. Pek cok hayranınız

olduğunu duyuyoruz da.

ROBERT: (istemeyerek) Yani, bunun icin mi siz de„.?

BERTHA: Dediğim doğru ama, oyle değil mi?

ROBERT: Arkadaş olarak sayarsak, doğru.

BERTHA: Onlarla da mı aynı bicimde konuşuyorsunuz? !

ROBERT: (Gücenmiş bir sesle) Bana nasıl boyle bi soru

sorabiliyorsunuz? Ne tur bi kişi olduğumu sanıyorsunuz

siz benim? Oyleyse niye dinliyorsunuz beni? Sizinle o

bicimde konuşmam hoşunuza gitmedi mi yoksa?

BERTHA: Soylediğiniz sozler birer incelik orneğiydi. (Bir an

ROBERT'a bakar.) Teşekkur ederim onları soylediğiniz

icin -duşunduğunuz icin de,

ROBERT: (Öne doğru eğilerek) Bertha!

BERTHA: Evet?

ROBERT: Sizi admızla cağırmaya hakkım var sanıyorum.

Eski gunleri duşunelim bir -dokuz yıl oncesini.

Bertha'yla Robert'tık o zamanlar. Şimdi de nicin Oyle

olmayalım?

BERTHA: (Dünden razıymış gibi) A, evet! Oyle olabiliriz

yine.

ROBERT: Bertha, ta o geceden beri biliyordun hep ilgimi,

hani Kingstown rıhtımına ayak bastığınız gece.

Duygusal bağlarım işte o zaman guc kazanmaya

başlamıştı yeniden. Sen de anlamıştın bunu.

Gozlerinle de gormuştun.

BERTHA: Hayır. O gece değil.

ROBERT: Ya ne zaman?

BERTHA: Karaya cıktığımız gece pek pasaklıydım,

yorgunluktan dokuluyordum. (Olumsuzca başını

sallayarak) Sende oyle şeyler gormedim ben o gece.

ROBERT: (Gülerek) O gece neler gorduğunu soyle oyleyse

—daha ilk izlenimini falan.

BERTHA: (Kaşlarını çatarak.) Geminin merdivenine

sırtını donmuş, iki bayanla cene calıyordun.

ROBERT: Ha, şu orta yaşlı iki hanımla konuşuyordum,

evet, pek guzel de değildiler.

BERTHA: Ben hemen tanıdım seni. Ayrıca şişman- . lamış

olduğunu da fark ettim.

ROBERT: (BERTHA'nm elini tutar.) Ve işte bu zavallı

şişko Robert'tan hic hoşlanmıyor musun o zamandan

beri? Soylediklerine inanmıyor musun hic?

BERTHA: Erkeklerin hoşlandıkları ya da cok beğendikleri

tum kadınlarla oyle konuştuklarını sanırım ben. Neye

inanmamı istiyorsun yani?

BERTHA: 'Yüzünde beliriveren bir üzüntüyle) Sanırım

oyle.

ROBERT: Ben de mi?

BERTHA: Evet, Robert. Sanıyorum, sen de.

ROBERT: Erkeklerin tumu oyleyse -hic istisnasız? Ya da bi

tek istisnayla, ha? (Daha alçak bir sesle) Yoksa o da

mı -Richard da mı- bizim gibi- hic olmazsa bu

konuda? Yoksa o başka mı?

BERTHA: (ROBERTm gözlerinin içine bakar.) Evet başka.

ROBERT: İyice emin misin, J3ertha?

BERTHA: (Azıcık utanmış, elini çekmeye çalışır.)

Yanıtladım ya işte.

ROBERT: (Birdenbire) Bertha, elini opebilir miyim? Bırak

da opeyim, n'olur?

BERTHA: Eğer cok istiyorsan.

(ROBERT, BERTHA'mn elini dudaklarına götürür

yavaşça. BERTHA ansızın ayağa kalkar ve kulak

kesilir.)

BERTHA* Bahce kapısını duydun mu?

ROBERT: (O da kalkarak) Hayır.

(Kısa bir suskunluk. Hafiften, piyanonun sesi

gelmektedir üst kattan.)

ROBERT: (Yalvararak) Gitmeyin, n'olur. Bi daha buralardan

gitmeyin artık. Bu topraklara gore sizin

yaşamınız. Bu konuyu da konuşmaya gelmiştim

bugun -onunla konuşmaya- bu gorevi kabul etmeye

zorlamak icin onu. Kabul etmeli bu işi. Ben

sıkıştıracağım. Sen de razı etmelisin onu. Senin

sozunu cok dinler o.

BERTHA: Artık burada kalmasını istiyorsun, ha?

ROBERT: Evet.

BERTHA: Niye?

ROBERT: Senin hatırın icin, Çünkü bu yurttan uzaklarda

mutsuz oluyorsun. Hem onun hatırı icin de, Çünkü

geleceğini de duşunmesi gerekir artık.

BERTHA: (Gülerek) Dun akşam onunla konuşurken sana

ne dediğini anımsıyor musun?

ROBERT: Şey konusunda mı...? (Azıcık düşünerek) Ha,

evet! Babamız adlı kitaptan gunluk ekmeğimize,

gecimimize ilişkin bi soz aktarmıştı. Geleceğe fazla

onfem vermenin dunyada sevgi ve umut denen şeyleri

ortadan kaldırmak olduğunu soylemişti.

BERTHA: Onun anlaşılmaz bi adam olduğunu hic

duşunmuyor musun?

ROBERT: Bu konuda, evet.

BERTHA: Azıcık da -kacık olduğunu?

ROBERT: (Yaklaşır) Hayır. Kacık macık değil o. Belki de

biziz kacık. Niye boyle bi soru...?

BERTHA: (Güler.) Kafalı, anlayışlı adamsın da ondan

soruyorum sana.

ROBERT: Buralardan gitmemelisiniz. Bırakmayacağım sizi.

BERTHA: (Gözlerini açıp ona bakarak) Sen mi?

ROBERT: O gozler uzaklara gitmemeli. (BERTHA'

nın ellerini tutar.) Gozlerini opebilir miyim?

BERTHA: Op bakalım.

(BERTHA'nm gözlerini öper, sonra da elini

BERTHA'nm saçlarının üstünden okşar gibi geçirir.)

ROBERT: Ah, Bertha'cık!

BERTHA: (Gülümseyerek) Ben oyle kucuk değilim ama.

Nicin Bertha 'cık diyorsun bana?

ROBERT: Bertha'cık! Bi kez sarayım seni, ha? (Kolunu

BERTHA'nm beline dolar.) Gozlerime baksana yine.

BERTHA: (Bakar.) Altın renkli noktacıklar goruyorum. Oyle

de cok ki. ,

ROBERT: (Çok sevinmiş) Ah o sesin yok mu, bitiyo: rum! Bi

opucuk versene bana, ağzından istiyorum bi opucuk.

BERTHA: Al bakalım.

ROBERT: Ah, korkuyorum! (Ağzından öper BERTHA' yı ve

birkaç kez saçını okşar, yumuşakça.) En sonunda

kollarımın arasın dasm işte!

BERTHA: İsteğin bu muydu yani?

ROBERT: Dudaklarının benimkilere dokunuşunu

duymak istiyorum.

BERTHA: Ee, sonra da doyacak mısın artık?

ROBERT: (Mırıldanır.) Dudakların, Bertha!

BERTHA: (Gözlerini kapar ve çabucak öper onu.) Al

işte! (Ellerini ROBERT'm omuzlarına koyar.) Niye

teşekkur etmiyorsun?

ROBERT: (İç geçirir.) Yaşamım sondu benim -bitti

artık!

≫

BERTHA: Aman, sen de! Boyle konuşmanın sırası mı

şimdi, Robert?

ROBERT: Bitti artık, bitti. Bitirmek istiyorum bu yaşamı,

alacağımı aldım artık ben bu dunyadan.

BERTHA: (İlgilenmiş gibidir; ama fazla da önemsemez.)

Seni koca budala!

ROBERT: (Daha da sıkı sarılır BERTHA'ya.) Her şeye

bi son vermek icin -olum. Yuksek bi ucurumun

tepesinden kendini bırakıvermek boşluğa, sonra da

dosdoğru denizin dibine.

BERTHA: Luften, Robert...

ROBERT: Sevdiğim kadının kollarında ve muzik dinleyerek

-deniz, muzik ve olum.

BERTHA: (Bir an ona bakar.) Sevdiğin kadın mı?

ROBERT: (İvedice) Seninle konuşmak istiyorum, Bertha

-baş başa- ama bur'da değil. Gelir misin?

BERTHA: (Gözlerini yere indirmiş) Ben de seninle

konuşmak istiyorum.

ROBERT: (Sevecenlikle) Evet canım, biliyorum. (Yine öper

BERTHA'yı.) Seninle konuşacağım, her şeyi

anlatacağım sana, o zaman. Seni opeceğim, o zaman,

uzun uzun opucuklerle -bana geldiğin zaman— tatlı

tatlı upuzun opucukler konduracağım.

BERTHA: Nereye?

ROBERT: (Tutkunca bir sesle) Gozlerine. Dudaklarına.

Doyum olmayan o guzel bedeninin her yanına.

BERTHA: (ROBERT'm kollarından sıyrılarak, biraz

sıkılmış) Nereye geleyim demek istemiştim ben.

ROBERT: Benim eve. Annem o evde değil. Adresi yazacağım

sana, Gel'cek misin?

BERTHA: Ne zaman?

ROBERT: Bu akşam. Sekizle dokuz arasında. N’olur gel!

Seni bekleyeceğim bu akşam ve her akşam. Gel1

ceksin, di mi?

(BERTHA'nın başını ellerinin arasına alarak

tutkuyla öper onu. Birkaç saniye sonra RO- .

BERT'tan kurtulur BERTHA. ROBERT oturur.}

BERTHA: (Dışarıya kulak vererek) Bahce kapısı acıldı.

ROBERT: (Pekiştirerek) Bekleyeceğim seni.

(Masadan pusulayı alır. BERTHA yavaşça uzaklaşır

ondan. Bahçeye açılan kapıdan RÎCHARD

girer.)

RICHARD: (İlerleyerek şapkasını çıkarır.) Tunaydın.

ROBERT: (Ayağa kalkar, canı sıkılmış ama dostça

görünerek) Tunaydın, Richard.

BERTHA: (Masanın yanında, gülleri eline alarak)

Baksana, Bay Hand ne guzel guller "getirmiş bana.

ROBERT: Sanırım solmaya yuz tutmuşlar.

RICHARD: (Birden) İzninizle, hemen geliyorum.

(Döner ve hızla çalışma odasına girer. ROBERT

cebinden bir kalem çıkarır, pusulanın üstüne

birkaç sözcük karalar, sonra da BERTHA'ya uzatır

çabucak.)

ROBERT: (Çabuk çabuk) Adresim. Lansdowne Caddesinden

tramvaya bin, adrese yakın bi yerde de

ineceğini soyle.

BERTHA: (Pusulayı alır.) Hicbi şey icin soz vermiyorum.

ROBERT: Bekliy'ce'm.

(RÎCHARD çalışma odasından döner.)

BERTHA: (Uzaklaşırken) Suya koyayım ben bu gulleri.

RICHARD: (Şapkasını BERTHA'ya uzatarak) Evet, iyi

olur. Lutfen şapkamı da rafa kor musun?

BERTHA: (Şapkayı alır.) Ben de sizi baş başa bırakıyorum,

rahatca soyleşin bakalım. (Çevresine

bakınarak) Bi şey istiyor musunuz? Sigara falan?

RICHARD: Sağ ol canım. Burada var.

BERTHA: Ben de gidebilirim oyleyse.

(RÎCHARD'm şapkasıyla soldan çıkar, şapkayı J

holde bırakıp kemen döner; bir an konsolun

önünde durur, pusulayı çekmeceye koyup kilitler,

anahtarı da yerine koyduktan sonra gülleri alarak

sağa doğru yürür. ROBERT önden giderek

BERTHA’ya kapıyı açar. O da başıyla selamlayıp

çıkar.)

RICHARD: (Sağdaki küçük masanın yanındaki sandalyeyi

göstererek) Şoyle baş koşeye gec.

ROBERT: (Oturur.) Sağ ol Richard. (Elini alnında

gezdirerek) Aman. Tanrı’m, bugun de ne sıcak hava

boyle! Gozlerimi rahatsız ediyor bu denli sıcak.

Hani şu goz kamaştırması yok mu!

RICHARD: Perde de inik olduğu icin epeyce loş sayılır

icerisi; ama istersen...

ROBERT: (Hemen) Yoo, zahmet etme hic. Niye boyle olduğunu

biliyorum ben -gece işinin sonucu bu.

RICHARD: (Şezlonga oturur.) Calışmak zorunda mısın geceleri?

ROBERT: (Göğüs geçirir.) Ah, evet! Her gece gas'tenin bir

kesimini gormem gerekiyor. Sonra, başyazıları da ben

yazıyorum. Bu gunlerde guc bi doneme giriyoruz.

Sıkıntımız yalnız bur'da olsa...

RICHARD: (Kısa bir aradan sonra) Bir haber filan var mı?

ROBERT: (Değişik bir sesle.) Evet. Ciddi olarak goruşmek

istiyorum seninle. Senin icin onemli bi gun olabilir bugun,

daha doğrusu, bu akşam. Sabahleyin rektorle goruştum.

Cok beğeniyor seni, Richard. Kitabını okuduğunu soyledi.

RICHARD: Satın mı almış kitabımı; yoksa birinden odunc mu

almış?

ROBERT: Umarım, satın almıştır.

RICHARD: Bir sigara iceceğim ben. Bugune dek otuz yedi adet

satılmış Dublin’de.

(Masanın üstündeki sigaralıktan bir tane alıp yakar.)

ROBERT: (Tatlı dille ama umutsuzca) Ee, anlaşılan şimdilik

kapattık bu konuyu. Yine demir maskeni takınmışsın

bugun.

RICHARD: (Sigarasından çekerek) Haberin gerisini de duyalım

bakalım.

ROBERT: (Yeniden ciddiyetini takınır.) Richard, gereğinden

fazla kuşkucusun sen. icine yerleşmiş bi kusur bu senin.

Herkes gibi, o da senin icin yapılabii'cek her turlu

kolaylığı gostereceğine soz verdi bana. Bu gorevi ancak

senin yurutebileceğini soyluyor. Doğrusunu istersen

şunu da soyledi bana: Eğer senin adın one surul'cek

olursa, var gucuyle seni destekliy'cekmiş senatoda; hem

sonra... basın yoluyla olsun, ozel yollardan olsun ben de

payıma duşeni yapacağım elbette. Bunu bi kamu gorevi

sayıyorum ben. Bi edebiyatcı, bi bilim adamı olarak

Latince kokenli edebiyatlar kursusu yasal acıdan senin

hakkın.

RICHARD: Ya koşullar?

ROBERT: Koşullar mı? Geleceğe ilişkin mi yani?

RICHARD: Gecmişten soz ediyorum ben.

ROBERT: (Rahatça) Ha, şu olay mı, coktan unutuldu gitti.

Duşuncesizce yapılmış bi eylem. Duşunmeden eyleme

geci veririz hemen.

RICHARD: (Gözlerini ona dikerek) Ahmakca bir davranış

diye nitelemiştin o zamanlar -dokuz yıl once. Başıma

bela actığımı soylemiştin bana.

ROBERT: Yanılmışım. (Sesini yumuşatarak) Konu apacık

ortada, Richard. Yıllar once genc bi kızla kacıp gittiğini

herkes biliyor... Nasıl soylesem sana?... Senin hic de

dengin olmayan gencecik bi kızla, (incelikle) Ozur

dilerim Richard, bunlar ne benim duşuncem ne de

benim sozlerim. Ben yalnızca goruşlerine katılmadığım

kişilerin sozlerini aktarıyorum.

RICHARD: Başyazılarından birine de konu yapmıştın

bunu, değil mi?

ROBERT: Evet, oyle; ama kamuoyunda buyuk bi ilgi

yaratmıştı o gunlerde. Hic anlaşılmaz bicimde

ortalıktan kayboluverme. Herkesin bildiği o olayda

benim adım da karışmıştı işin icine, unlu bi kişi

olarak. Kuşkusuz arkadaşlık duygumu kotuye

kullanarak olumsuz yonde etkilediğimi san'yorlar

seni. Her neyse, bunlar bilinen şeyler hep. (Azıcık

duraksayarak) Ama daha sonra olanlar bilinmiyor.

RICHARD: Bilinmiyor mu?

• ROBERT: Elbette, orasını sen kendin biliyorsun, Richard.

Ama artık o gunlerdeki denli genc değilsin ne de

olsa. Bu konu başyazılarımda da sık sık yer almıştır,

oyle değil mi?

RICHARD: Kısacası, gecmiş yaşantımı yadsımamı mı

istiyorsun?

ROBERT: Ben senin gelecekteki yaşantını duşunuyorum

-bur’daki. Gururunu, ozgurluk duygunu anlaşıyla

karşılıyorum ben; ama onların goruş acılarını da

anlıyorum. Şoyle ya da boyle, neyse, bi tek cıkış yolu

var bu işin; o da dediğim gibi işte. Siz bur'dan cekip

gittikten sonra olanlar... ya da olmayanlara ilişkin

kulağına gelecek soylenti moylentileri

yalanlayacağım diye uğraşıp durma. Uzak dur bu

konudan. Gerisini bana bırak sen.

RICHARD: Bu soylentilerin gereğine bakacaksın sen de,

oyle mi?

RICHARD: (ROBERT'ı süzerek) Toplum duzenimiz uğruna

mı?

ROBERT: Başka bi şey uğruna da -arkadaşlığımızın, yaşam

boyu surecek arkadaşlığımızın hatırı icin.

RICHARD: Teşekkurler.

ROBERT: (Azıcık kırılmış gibi) Hem tum gerceği de

soyleyeceğim sana.

RICHARD: (Gülümser; başını sallar, olumluca.) Evet, soyle

lutfen,

ROBERT: Yalnız senin hatırın icin değil. Aynı zamanda...

yaşam yoldaşının, eşinin hatırı icin de.

RICHARD: Evet, anlıyorum.

(Kül tablasında yavaşça ezerek söndürür sigarasını,

sonra da ağır ağır ellerini ovuşturarak öne doğru

eğilir.)

RICHARD: Niye onun hatırı icin?

ROBERT: (O da öne eğilerek, alçak bir sesle) Richard, anlayış

gosterip ona karşı durust davrandın mı hep? Diyeceksin

ki ozgurce yapmıştı secimini o. Ama bi secim

yapabilmek icin gercekten ozgur muydu acaba? Gozu

acılmamış bi kızcağızdı henuz. Senin onerdiğin her şeyi

benimsedi.

RICHARD: (Gülümser.) Benim kabul edemeyeceğim şeyleri

onerdiğini de sen soylemiştin, di mi?

ROBERT: (Başını sallar, onaylarcasma.) Evet, anımsıyorum.

Ve seninle gitti sonunda. Ama ozgurce, tek başına mı

yapmıştı bu secimi? Acıkca soyle bana.

RICHARD: (Ona döner, durgunca.) Senin dediğin ya da

diyebildiğin her şeye karşın ben onu elde etmek icin

uğraştım, sonunda da kazandım.

ROBERT: (Yine başını sallayarak) Evet ,sen kazandın.

RICHARD: (Ayağa kalkar.) Unuttuğum icin bağışla. Biraz viski

icer misin?

ROBERT: Bekleyen derviş muradına ermiş.

(RÎCHARD büfeye gider, üstünde şişe ve bardaklar olan

küçük bir tepsiyi getirip masaya bırakır.)

RICHARD: (Yine oturur. Şezlonga yaslanarak) Buyur, istediğin

kadar koy kendin, sıkılma lutfen.

ROBERT: (Kalkıp kendine içki koyar.) Sen icmiyor musun?

Daha bırakmadın mı eski huyunu? (RÎCHARD başını

sallar, olumsuzca.) Hey Tan- n’m, yıllar once

gecirdiğimiz o cılgınca geceleri duşundukce -saatlerce

konuşmalar, tasarılar, eğlentiler, cumbuşler...

RICHARD: Bizim evde, hani.

ROBERT: Şimdi benim oldu artık. Sık sık gitmediğim

halde, o zamandan beri elimde tutuyorum hep. Ne

zaman gelmek isterse canın, soyle bana, e mi? Bi

akşam gelsen cok iy'oiur. Eski gunleri yaşanz yine.

(Bardağını kaldırıp bir yudum alır.) Sağlığına!

RICHARD: Yalnız bir eğlonce evi değildi orası; yeni bir

yaşamın da yureği, can eviydi. (Dalgınlaşarak) Tum

gunahlarımız, suclarımız da eğlenti meğlenti diye

diye işlendi hep.

ROBERT: Gunahlar ha! icip icip kutsal şeylere sovup

saymaksa (Kendini gösterir.) tamam, ben yaptım o işi.

(Bu kez RÎCHARD'ı göstererek) Sense, ictikce

geleneklere karşı cıkıp boş ulkulere kaptırıyordun

kendini. Suc falan dediğin bunlar mı yoksa?

RICHARD: Başka şeyler de var.

ROBERT: (Hafiften alarak, tedirgince) Ha, şu kadınları

demek istiyorsun. Hic pişmanlık filan duymuyorum ben.

Belki sen duy’yorsundur. O gibi ' durumlar icin iki

anahtarımız vardı, hani. (Bildiği halde, yine de) Pişmanlık

duy’yor musun?

RICHARD: (Sinirli) Senin icin pek doğaldı bu gibi şeyler.

Oyle değil mi?

ROBERT: Bence pek doğaldır hoşlandığım bi kadını

opmek. Niye opmeyeyim? Bana guzel geliyorsa.

RICHARD: (Şezlong yastığıyla oynayarak) Sana guzel

gelen her şeyi oper misin?

ROBERT: Her şeyi -eğer opulebil'cek bi şeyse. (Masanın

üstünde duran yassı bir taşı alır.) Bu taşı alalım,

sozgelimi. Nasıl da soğukkanlı şuna bak, parlak mı parlak,

kırılıver'cek sanki, bi kadınlar tapmağı gibi. Sessizce ceker

durur şımarıklığımızı, guzel de ustelik. (Dudaklarına

dokundurur taşı.) Ve ben de operim bunu işte, guzel

olduğu icin. Hem sonra, kadın dediğin nedir? O da

doğanın bi yapıtı, taş gibi, cicek gibi.ya da bi kuş gibi. Bi

saygı belirtisidir opucuk.

RICHARD: Bence kadınla erkek arasında kurulan birliğin bir

belirtisidir opucuk. isteklerimize guzellik duygusu yoluyla

bir yon vermemiz ustune sık sık soylevler dinleyip

durduğumuz halde, isteklerimizin yalnız guzel şeyler

olduğunu soyleyebilir misin?

ROBERT: (Taşı alnına bastırarak) Beni duşunmeye zorlarsan

bugun, başıma ağrılar girecek. Kafam calışmıyor bugun.

Tum doğallığım, kabalığım ustumde. Onu bunu bırak sen,

en guzel kadında bile en cekici şey nedir?

RICHARD: Ne dedin, ne?

ROBERT: En guzel kadında olup da oteki kadınlarda olmayan

nitelikler değil de, o kadının otekilerle ortak nitelikleri.

Yani... en ortak, sıradan. (Taşı çevirerek öteki yanını

bastırır alnına.) Şey demek istiyorum, bedeni

sıkıştırılınca nasıl da artar sıcaklığı; kanının devinimi,

yediklerini sindirim yoluyla hemencecik şeye donuşturuverir

-ne derler onun adına be? (Gülerek) Bugun amma da

kabalaştım ha! Kim bilir senin usuna

hic takılmamıştır bu duşunce, ha?

RICHARD: (İnce bir alayla) Bir kadınla dokuz yıl yaşamış

bir adamın pek cok duşunce takılır usuna.

ROBERT: Evet. Ben de oyle sanırım... Bu guzel soğuk taş,

kafamı yerine getiriyor. Kağıtlar ucmasın diye mi

kullanıyorsunuz bunu; yoksa baş ağrısı ilacı olarak mı?

RICHARD: Bir gun Bertha deniz kıyısında bulmuş . onu,

eve getirdi. O da guzel olduğunu soyluyor bu taşın.

ROBERT: (Sessizce yerine bırakır taşı.) Haklı.

(Bardağını kaldırır, içkisini yudumlar. Kısa bir ara.)

RICHARD: Bu kadar mı bana soylemek istediklerin?

ROBERT: (İvedice) Ha, başka bi şey daha var. Rektor bu

akşam icin sana bi cağrı gonderdi benimle - akşam

yemeğine cağır'yor evine. Ner’de oturduğunu

biliyorsun, di mi? (RÎCHARD başını sallar,

olumluca.) Belki unutmuş'undur diye sordum. Sizden

başka kimse olmayacak, hic kuşkun olmasın bundan.

Yıllar sonra yeniden goruşmek istiyor seninle ve

sımsıcak duygularla cağır’yor seni.

RICHARD: Saat kacta?

ROBERT: Sekizde. Ama o da senin gibi ozgurluğe duşkun;

zaman konusunda pek katı değil. Evet, Richard,

gitmen gerek oraya; başka yolu yok. Bu akşam

senin yaşamında bi donum noktası olacak gibi geliyor

bana. Artık burada yaşayacak, burada calışacak,

burada duşunecek ve burada saygınlık kazanacaksın

-kendi halkımız arasında.

RICHARD: (Gülümseyerek) Bundan yuz yıl sonra bir

heykelimin dikilmesi amacıyla Birleşik Devlet- ler’de

bir yardım kampanyası başlatacak iki iyi niyet elcisi

şimdiden hazır bile.

ROBERT: (Tatlılıkla) Gunun birinde, heykelleri alaya alan

bi ozdeyiş yayımlamıştım: Tüm heykeller iki türe

ayrılır. (Kollarını göğsünde kavuşturur.) "Aşağıya

nasıl ineceğim?" diyen heykelle (Başını başka yana

çevirir, kavuşmuş kollarını çözerek sağ kolunu

ileriye doğru uzatır.) öteki tür yani "Benim

zamanımda çöp yığanları nah bu yükseklikteydi."

diyen heykel.

RICHARD: Benimki ikinci turden olsun, lutfen.

ROBERT: (Uyuşuk uyuşuk) Senin şu uzun purolardan verir

misin bi tane?

(RÎCHARD masadaki kutudan bir Virjinya purosu

alır ve sapı çıkarılmış olarak uzatır RO- BERT'a.)

ROBERT: (Puroyu yakarak) Bu purolar Avrupalılaştırıyor

beni. Eğer İrlanda yeni bi İrlanda olacaksa, Avrupalı

olmalı ilkin. işte sen de bunun icin bur'dasm zaten,

Richard. Bi gun İngiltere'yle Avrupa arasında bi

secim yapmak zorunda

kalacağız. Esmer gocmenlerin soyundan geliyorum

ben: Bur’da bulunmaktan hoşlanışım da bu yuzden.

Cocuklaştım belki de; ama boyle guzelim bi puroyu

ya da bi fincan sade kahveyi başka neresinde

bulabilirim Dublin'in? Sade kahve icen adamın

ayaklarına kapanacaktır İrlanda. Ve şimdi de şu

viskiden yalnız yanm olcek alacağım, Richard, henuz

sapıtmadığımı gostermek icin sana.

RICHARD: (Eliyle gösterir.) Buyur, istediğin kadar al.

ROBERT: (Kalkar, alır.) Sağ ol Richard. (Bir dikişte içer

viskisini ve kaldığı yerden konuşmasını sürdürür.) Ne

diyordum, ha, sense şu şezlonga yan gelip

yayılmışsın... Bi yandan senin oğlanın sesi, ote

yandan da Bertha karıştı mı araya... Boyle cağırabilir

miyim kendisini, Richard? Yani, ikinizin de eski bi

arkadaşı olarak.

RICHARD: Aa, ne demek dostum!

ROBERT: (Coşkuyla) Swift'in yureğini parcalayan korkunc

bi ofke var sende. Daha yuksek bi evrenden duştun,

sen aramıza, Richard; ve yaşamın alcaklıklarını,

rezilliklerini gordukce muthiş bi ofke doluyor icine.

Ben ise... “soyleyeyim mi?

RICHARD: Bir sakıncası yok bence, soyle.

ROBERT: (Yılışık) Ben ise daha alcak bi evrenden geldim

bu duzeye ve kişilerde kusurlarını bağışlatacak ufak

tefek kimi erdemlere rastladıkca şaşınp kalıyorum.

RICHARD: (Birden doğrulur yerinde, dirseklerini

masaya dayar.) Sen benim dostumsun oyleyse,

desene?

ROBERT: (Duygusuzca) Hep senin icin savaştım sen

bur'da yokken. Ne denli uğraştım seni geri getirmek

icin. Yerini kaptırmamak, yine sana saklamak icin

nasıl da didinip durdum buralarda. Bundan sonra da

senin savaşını vereceğim; Çünkü inancım var sana,

tıpkı bi oğrencinin oğretmenine olan inancı gibi.

Bundan fazlasını soyleyemem artık. Belki acayip

gelir sana... Bi kibrit versene.

RICHARD: (Bir kibrit yakıp uzatır.) Oğrencinin oğretmenine

duyduğu inanctan daha da acayip bir

inanc var.

ROBERT: O da neymiş?

RI￡HARD: Bir oğretmenin kendini aldatan oğrenciye

duyduğu inanc.

ROBERT: Seninle bi ilahiyatcı yitirmiş oldu kilise,

Richard. Ne var ki, sen de pek fazla onem veriyorsun

yaşama. (Ayağa kalkar, RtCHA&D'm

kolunu hafifçe sıkarak) Boş ver, keyfine bak.

-Onemsenmeye değmez yaşam.

RICHARD: (Yerinden kalkmadan) Gidiyor musun?

ROBERT: Gitmem gerek. (Döner, dostça bir sesle) Evet,

anlaştık mı? Akşama rektorun evinde buluşuyoruz.

Ben saat on sıralarında uğranm; size de bu arada bir

saatten fazla zaman kalır, baş

başa goruşursunuz. Ben gelene dek beklersin,

tamam mı?

RICHARD: Olur.

ROBERT: Bi kibrit daha verirsen sevinirim.

(RÎCHARD bir kibrit çakıp uzatır, aynı anda ayağa

da kalkar. Soldaki kapıdan ARCHİE, arkasından

da BEATRÎCE girer.)

ROBERT: Beni kutlasana Beatty; Richard'ı yendim.

ARCHIE: (Sağdaki kapıya doğru ilerleyerek seslenir.)

Anneci'm, Bayan Justice gidiyor.

BEATRICE: Neyini kutlayacağız senin?

ROBERT: Kazandığım utkuyu, elbet. (Elini hafifçe

RÎCHARD'm omzuna koyarak) Archibald Hamilton

Rowan'in torunu yurduna dondu artık.

RICHARD: Hamilton Rowan'in torunu değilim ben.

ROBERT: Olmazsan olma, dondun ya!

(Elinde gül dolu bir tasla BERTHA girer sağdan.)

BEATRICE: Acaba Bay Rowan...?

ROBERT: (BERTHA'ya dönerek) Richard rektorun

yemeğine geliyor bu akşam. Donuşu kutlanacak,

umarım dana kızartması verilir yemekte. Ve gelecek

oğretim yılı, universitenin bi kursusunde falan

filanın adaşı Rowan'in torununu da gormekten

kıvanc duyacaktır. (Elini uzatır.) Hoşca kal,

Richard. Akşama goruşeceğiz.-

BEATRICE: (O da el sıkışır RİCHARD'la.) En iyi dileklerimi

kabul edin Bay Rowan.

RICHARD: Teşekkurler, ama inanmayın ona.

ROBERT: (Sevinçli bir yüzle) inanın bana, inanın. (BERTHA'ya)

Mutlu gunler, Bayan Rowan.

BERTHA: (İçtenlikle el sıkışarak) Teşekkurler, size de.

(BEATRİCE'e) Caya kalmıyor musunuz Bayan Justice?

BEATRICE: Hayır, teşekkur ederim. (BERTHA'yla vedalaşır.)

Gitmem gerek. Mutlu gunler. Hoşca kal Archie. (Kapıya

yönelir.)

ROBERT: Addio, Archibald.

ARCHIE: Addio.

ROBERT: Bekle beni, Beatty. Sana yoldaş olurum.

BEATRICE: (BERTHA'yla sağdan(*) çıkarken) Yok. yok,

yorulma benim icin.

ROBERT: (Arkasından giderek) Ama ustelersem -yeğenin

sıfatıyla.

(BERTHA, BEATRÎCE ve ROBERT soldaki kapıdan

çıkarlar. RÎCHARD masanın yanında dikilir kalır,

kararsızca. ARCHÎE hole açılan kapıyı kapar, babasının

yanma gelerek giysisinin yeninden çekiştirir.)

(*) Oyun iki ayrı yayınevinin baskılan karşılaştırılarak çevrilmiştir. iki

baskıda da "sağdan” sözcüğü bulunmakta. Yazarın sol’ yerine

-yanlışlıkla- 'sağ* dediğini sanıyoruz. (Ç.n.)

ARCHIE: Hey, baba diyoruz sana!

RICHARD: (Boş bulunarak) Ha, ne var?

ARCHIE: Bi şey sormak istiyorum sana.

RICHARD: (Şezlongun kıyısın^ ilişerek yere diker gözlerini.)

Neymiş o?

ARCHIE: Anneme soyler misin sabahleyin sutcuyle

gondermesi icin beni?

RICHARD: Sutcuyle mi?

ARCHIE: Evet. Sut arabasıyla. Kalabalık olmayan yollara

cıkınca arabayı bana bırakacak sutcu. Atı bi gorsen, cok

iyi bi hayvancık. Gidebilir miyim?

RICHARD: Evet.

ARCHIE: Gidebileceğimi şimdiden soyle anneme ama. Olur

mu?

RICHARD: (Kapıya doğru bir göz atar.) Olur.

ARCHIE: Bahcesindeki ineklerini gostereceğini soyledi bana

sutcu. Biliyo1 musun kac tane ineği var?

RICHARD: Kac tane?

ARCHIE: On bir. Sekiz tane kırmızı, uc de beyaz; ama birisi

hastaymış şimdi. Yoo, hasta değil de duşmuş, duşmuş.

RICHARD: İnekler mi?

ARCHIE: (Eliyle de pekiştirere$:-Wby&$kuz değil; Çünkü sut

vermez okuzler. Oıi bir tane inek. Epeyce sut veriyo’lardır

her’alde. Nasıl sut verir bi inek?

RICHARD: (Elini tutar ARCHİE'nin) Kim bilir? Bir şey

vermenin ne demek olduğunu biliyor musun sen?

ARCHIE: Vermek mi? Evet.

RICHARD: Sen bir şeye sahipsen eğer, senin elinden alınabilir o

ARCHIE: Soyguncular mı alır? Ha?

RICHARD: Ama o şeyi sen verirsen, .kendiliğinden__ yermiş

olursun^-Hicbin-Sovguncu d&_senden .alamaz.

Mim~/Başını eğer ve oğlunun elini yanağına bastırır.)

Bir kez verince sen o şeyi, artık sonsuza dek senin demektir o.

Hep senin olur. işte bud ur vermek .

ARCHIE: Ama, babacı'm?

RICHARD: Evet?

ARCHIE: Bi ineği nasıl soyabilir soyguncu? Herkes gorur onu.

Belki de geceleyin, karanlıkta.

RICHARD: Geceleyin, evet.

ARCHIE: Bur'da da soyguncular var mıdır Roma'daki gibi?

RICHARD: Her yerde vardır yoksullar.

ARCHIE: Tabancaları var mıdır?

RICHARD: Hayır.

ARCHIE: Ya bıcakları? Bıcaklan var mıdır?

RICHARD: (Sertçe) Evet canım, evet Bıcaklan da taban^

calan da.

ARCHIE: (Konudan uzaklaşır.) Şimdi soyle anneme.

Geliyor işte.

RICHARD: (Kalkmaya davranır.) Olur, soylerim.

ARCHIE: Kalkma babacı'm, otur or'da. Bekle annemi,

gelince de soyle ona. Bur'da kalmayacağım ben.

Bahcede oynarım.

RICHARD: (Yeniden yerine çökerek) Olur* git bakalım.

ARCHIE: (Çabucak öper onu.) Teşekkurler.

(Bahçeye açılan arka kapıdan koşarak çıkar gider.

Soldaki kapıdan BERTHA girer. Masaya yaklaşır ve

yanında durur, ayakta. Bir yandan güllerin

yapraklarıyla oynarken, gözleri de RÎCHARD'dadır.)

RICHARD: (Onu süzerek) Ee?

BERTHA: (Dalgınca) Ee'si. Benden hoşlandığını soyluyor.

RICHARD: (Çenesini eline dayar.) Pusulasını gosterdin mi

kendine?

BERTHA: Evet. Ne anlama geldiğini sordum.

RICHARD: Ne anlama geliyormuş?

BERTHA: Ben bilirmişim, oyle dedi. Ben de az bucuk bi

şeyler anladığımı soyledim. Bunun ustune benden cok

hoşlandığını filan soyledi. Guzelmişim, falanmışım,

bilmem neymişim, sıraladı işte tumunu.

RICHARD: Ne zamandan beri?

BERTHA: (Yine dalgınlıkla) Ne -ne zamandan beri?

RICHARD: Ne zamandan beri hoşlanıyormuş senden?

BERTHA: Bildi bileli hoşuna gidiyormuşum; ama yurda

donduğumuzden beri daha da cok. Bu eflatun

giysimle ay parcası oluyormuşum. (RÎCHARD'a

bakarak) Benimle ilgili -bi şey konuştunuz mu?

RICHARD: (Yumuşakça) Her zamanki şeyler işte. Seninle

ilgili değil.

BERTHA: Cok sinirli bi hali vardı. Sen de gormuş'undur?

RICHARD: Evet gordum. Ee, sonra n'oldu?

BERTHA: Elinden tutmamı rica etti.

RICHARD: (Gülümseyerek) Evlilik konusunda mı?

BERTHA: (Gülümseyerek) Yok canım, yalnızca dokunmak

icin.

BERTHA- Evet. (Birkaç yaprak kopararak) Sonra, elimi

okşadı ve izin istedi elimi opmek icin. Ben de verdim.

RICHARD: Ee?

BERTHA: Sonra, bi kez olsun sarılayım sana, dedi... Sonra da...

RICHARD: Evet, sonra da?

BERTHA: Belime doladı kolunu.

RICHARD: (Bir an yere bakar, sonra yine BERTHA’ ya

kaldırır gözlerini.) Ondan sonra?

BERTHA: Cok guzel gozlerim varmış. O da gozlerimi

opebilir miymiş? (Eliyle de pekiştirerek) Öp bakalım

dedim ben de.

RICHARD: O da optu mu?

BERTHA: Evet. Once birini sonra da oburunu. (Ansızın

ayrılıverir konudan.) Soylesene bana Dick, butun

bunlar canını sıkıyor mu senin? Çünkü ben sana

soylemiştim boyle şeyler istemediğimi. Bana oyle

geliyor ki senin canın sıkılıyor bunlara; ama

sıkılmıyormuş gibi gorunmeye calışıyorsun. Ben hic

aldırmıyorum boyle şeylere.

RICHARD: (Rahatça) Biliyorum sevgilim; ama onun

niyetinin ne olduğunu ya da sen boyle davrandıkca

neler duyduğunu anlamak istiyorum.

BERTHA: (RÎCHARD'ı gösterir eliyle.) Anımsıyorsun

değil mi, bu işi surdurmeme sen izin verdin. Ta

başından beri her şeyi anlatmıştım ben sana.

RICHARD: (Az önceki gibi) Biliyorum canım, biliyorum...

Sonra n'oldu?

BERTHA: Bi opucuk istedi. Ben de al bakalım dedim.

RICHARD: Ee, sonra?

BERTHA: (Bir avuç yaprağı avcunda ezerek) Optu beni.

RICHARD: Ağzından mı?

BERTHA: Bir iki kez.

RICHARD: Uzun opucukler miydi bunlar?

BERTHA: Oldukca uzun. (Düşünür azıcık.) Evet, son

opuşunde.

RICHARD: (Ellerini ovuşturur yavaşça, sonra) Dudaklarıyla

mı? Yoksa... obur turlu mu?

BERTHA: Evet, son opuşunde.

RICHARD: Senden kendisini opmeni de istedi mi?

BERTHA: İstedi.

RICHARD: Optun mu sen de?

BERTHA: (Duraksar azıcık, sonra da dimdik yüzüne

bakarak) Optum. Ben de onu optum.

RICHARD: Ne turlu?

BERTHA: (Omuzlarını silkerek) Basbayağı işte.

RICHARD: Heyecan duydun mu?

BERTHA: Gozunun onune getir işte. (Birden kaşlarını

çatarak) Pek duydum sayılmaz. Guzel değil dudakları...

Yine de azıcık heyecanlandım ne de olsa.

Ama seninle olduğu kadar değil, Dick.

RICHARD: O da duydu mu?

BERTHA: Heyecan mı? Evet, duydu sanırım. Ah filan

cekti. Allak bullak oldu yuzu.

RICHARD: (Alnını eline dayayarak) Anlıyorum.

BERTHA: (Şezlonga doğru yürür, RÎCHARD'm yanında

dikilerek) Kıskanıyor musun?

RICHARD: (Yine aynı) Yoo.

BERTHA: (Yumuşak) Kıskanıyorsun Dick.

RICHARD: Yok canım. Neyi kıskanacakmışım?

BERTHA: Beni opuşunu.

RICHARD: (Başım kaldırır.) Bu kadar mı hepsi?

BERTHA: Evet, hepsi bu kadar. Kendisiyle buluşmamı

istemesi dışında, hepsi bu.

RICHARD: Dışarıda bir yerde mi?

BERTHA: Hayır. Evinde.

RICHARD: (Şaşırmış) Annesiyle oturuyor orada, değil

mi?

BERTHA: Orası değil. Ayrı bir evi var kendinin. Adresi de

yazdı bana.

(Konsola gider, vazodan anahtarı alır, çekmeceyi

açar ve adres yazılı kâğıt parçasıyla Rl- CHARD'm

yanma döner.)

RICHARD: (Kendi kendine) Kulubemiz.

BERTHA: (Kâğıt parçasını ona uzatır.) işte.

RICHARD: (Okur.) Tamam. Bizim kulube.

BERTHA: Sizin ne...?

RICHARD: Yok yok, ben bizim diyorum ya onun aslında.

(BERTHA'ya bakarak) Sana sık sık sozunu ettiğim

kulube hani —iki de anahtarımız vardı, Robert'la

benim. Yalnız kendine kaldı artık. Soyleşip kafaları

cekerek kimi tasarımlar kurarak o cılgın gecelerimizi

gecirdiğimiz yer- o zamanlar. Evet, cılgın geceler.

Robert'la ikimiz, baş başa. (Koltuğa fırlatır kâğıt

parçasını ve birden ayağa kalkar.) Kimi zaman da

yalnız ben. (BERTHA'ya diker gözlerini.) Yalnız

dedimse oyle tek başıma da değil, anlarsın ya. Sana

soylemiştim hani, anımsadın mı?

BERTHA: (Çok şaşırmış) Orası mı?

RICHARD: (Birkaç adım uzaklaşır ondan, çenesini

tutarak düşünür gider hiç kımıldamadan.) Evet.

BERTHA: (Kâğıt parçasını yeniden alarak) Ner'de bu

yer?

BERTHA: Lansdowne Caddesinden tramvaya binmemi

soyledi ve adamdan seni or’da indirmesini rica

edersin, dedi. Orası, şey... kotu bi yer mi?

.RICHARD: Yok canım, yazlık evler filan. (Şezlonga

dönüp oturur.) Sen ne yanıt verdin?

BERTHA: Hicbi yanıt vermedim. O ise bekleyeceğini

soyledi.

RICHARD: Bu akşam mı?

BERTHA: Her akşam, dedi. Sekizle dokuz arasında.

RICHARD: Ve ben de bu akşam goruşmeye gideceğim

-profesorle. Benden istenen şu gorev konusunda.

(BERTHA'ya bakarak) Goruşmeyi bu akşama

denk getiren de Robert- sekizle dokuz arasında.

Acayip, değil mi? Aynı saate rastlaması.

BERTHA: Hem de cok.

RICHARD: Benim kuşkulanıp kuşkulanmadığımı sordu

mu?

BERTHA: Hayır.

RICHARD: Adımı da anmadı mı?

BERTHA: Hayır.

RICHARD: Bir kez olsun soylemedi mi?

BERTHA: Valla, hic anımsamıyorum.

RICHARD: (Sıçrayıp ayağa kalkarak) Evet, tamam!

Şimdi anlaşıldı!

BERTHA: Ne anlaşıldı?

RICHARD: (Uzun adımlarla bir o yana bir bu yana gezinerek)

Yalancı, hırsız, aptal! Şimdi anlaşıldı her

şey! Aşağılık bi hırsız! N'olabilir başka?(Acı bir

gülüşle) Benim buyuk dostum! Yurtsevermiş bir de!

Hırsız, hırsız -başka bir şey değil! (Durur, ellerini

ceplerine sokarak) Hem de aptalın teki!

BERTHA: (Ona bakarak) N'apacaksın şimdi?

RICHARD: (Kısa keserek) Ardından gideceğim. Bulacağım.

Konuşacağım onunla. (Azıcık yatışarak)

Birkac sozcuk yetecek işini bitirmeye. Hırsız, hem de

aptal.

BERTHA: (Kâğıt parçasını fırlatır atar koltuğun üstüne.)

Her şeyi anlıyorum şimdi!

RICHARD: (Dönerek) Elbette!

BERTHA: (Kızgınca) Şeytan bu işi yapan.

RICHARD: O mu?

BERTHA: (Ona dönerek) Hayır, sen sen! Onu benim

aleyhime dondurmek şeytanın yapacağı bir iştir

ancak; tıpkı kendi cocuğumu bile benden soğutmaya

calıştığın gibi. Ama başaramadın.

RICHARD: Nasıl, nasıl? Tanrı aşkına soyle, n'apmı- şım

ben?

BERTHA: (Coşkulu) Evet, evet, Herkes gordu bu dediklerimi.

Ne zaman kucuk bi yanlışını olsun duzeltmeye

kalktıysam cocuğun, sen de aptallıklarında

ayak diredin durdun. Sanki koca bi adammış gibi

karşına alarak allak bullak ettin cocukcağ'zı, uğraştın

durdun yani. Ondan sonra da, tabi', taşyurekli ana

olduk biz; sen de onun ustune duştun yalnız. (Gittikçe

artan bir coşkuyla) Ama yuz cevirtemedin benden —

kendi annesinden. Çünkü niye? Çünkü cocuğun

yaradılışında fazlasıyla var ana sevgisi.

RICHARD: Hicbir zaman oyle bi şey yapmaya kalkmadım,

Bertha. Cocuklara karşı fazla ciddi olamadığımı sen

de bilirsin.

BERTHA: Çünkü sen kendi anneni de sevmedin hic. Ne

olursa olsun, ana anadır. Kendisini dunyaya getiren bi

anayı sevmeyen hicbi kişi duymadım ben, senden

başka.

RICHARD: (Yavaşça ona yaklaşarak) Sonra pişman

olacağın şeyler soyleme, Bertha. Oğlumun bana

duşkun oluşuna sevinmiyor musun?

BERTHA: Oyle olmayı kim oğretti ona? Karşılamak icin

sana koşup gitmeyi kim oğretti ona? Eve donerken

kendisine oyuncaklar getirmeni istiyordu, bunları kim

soyletiyordu ona? Ben soyletiyordum. Sense bi cıktın

mı evden, ne cocuk kalırdı usunda ne de ben;

yağmurlarda dolaşır dururdun oyle, başıboş. Seni

sevmesini ben oğrettim ona.

RICHARD; Evet, sevgilim. Bunları hep senin yaptığını

biliyorum ben.

BERTHA: (Neredeyse ağlamaklı) Ondan sonra da herkes

benden yuz cevirsin diye uğraşıyorsun. Herkes senden

yana olsun. Bizi de yalancının, taşyureklinin biri olarak

bilsin herkes, senden başka. Çünkü alıklığımdan

yararlanıyorsun, daha once de -ta başında- yaptığın gibi.

RICHARD: (Öfkeyle) Demek bunu soyleme yurekliliğini de

gosteriyorsun, ha?

BERTHA: (Karşı kor ona.) Evet, soyluyorum. O zaman da

soylerdim şimdi de. Çünkü sen her isteğine boyun

eğecek alığın biri sanıyorsun beni. (Eliyle de

göstererek) Git bakalım şimdi ardından. Ne

soyleyeceksen soyle ona. Kucult, yerin dibine gecir onu

ve nefret ettir benden. Hadi, gitsene!

RICHARD: (Kendini toparlayarak) Sana sonsuz ozgurluk

tanıdığımı unutuyorsun —yine de tanıyorum bu

ozgurluğu sana.

BERTHA: (Alayla) Ozgurlukmuş!

RICHARD: Evet, hem de sonsuz; ancak benim durumu

bildiğimi o da bilmeli. (Daha da yatışmış) Yumuşak

konuşacağım onunla. (Yalvararak) Bertha, inan bana

sevgilim! Kıskanclık filan değil bu. İstediğinizi

yapmakta ozgursunuz -ikiniz de;

- ama bu bicimde değil. Nefret etmeyecek senden. Beni

onunla aldatmak ya da aldatıyor gorunmek istemezsin,

değil mi?

BERTHA: Hayır, istemem. (Gözlerinin içine bakarak)

Hangimiz hangimizi aldatıyor acaba?

BERTHA: Yatışmış, kararlı bir Sesle) Şu senin sonsuz

ozgurluk dediğin şeyi bana niye tanıdığını biliyorum.

RICHARD: Niye?

BERTHA: Sen de sonsuz ozgurluğe sahip olasın diye -o kız

icin.

RICHARD: (Sinirlenmiş) Ama, hey Tanrı’m, bunca

zamandır biliyordun sen bu konuyu. Hic saklamadım

ki ben.

BERTHA: Sakladın. Aranızdaki bi tur arkadaşlık filan

sanıyordum ben de -ta yurda donuşumuze dek, ondan

sonra da anladım.

RICHARD: Oyle zaten, Bertha.

BERTHA: (Başını sallar olumsuzca.) Hayır, hayır. Cok daha

otesinde arkadaşlığın; işte bu yuzden sen de sonsuz

ozgurluk veriyorsun bana. Gece yarılarına dek

(çalışma odasını göstererek) icer’de oturup da yazıp

durduğun tum o şeyler kimin icin? O kız icin.

Arkadaşlık mı diyorsun sen buna?

RICHARD: İnan bana, canım Bertha. Benim sana inandığım

gibi sen de bana inan.

BERTHA: (Düşüncesizce bir el hareketiyle) Hey guzel

Tanrı'm, anlıyorum bu işi! Biliyorum! Aşktan başka

n'olabilir aranızda?

RICHARD: (Dinginleşmiş) Benim kafama sokmaya

uğraşıyorsun o duşunceyi; ama başkalarından

duşunce muşunce almadığımı anımsatırım sana.

BERTHA: (Kızgınca) Aşk, aşk aranızdaki! Bunun icin goz

yumuyorsun Robert’ın ileri gitmesine. Elbette! Hic

etkilemiyor seni. O kıza aşıksın sen.

RICHARD: Aşkmış! (Bir ah çekerek ellerini savurur ve

ondan uzaklaşır.) Seninle tartışamam ben.

BERTHA: Tartışamazsın, ben haklıyım Çünkü. (Arkasından

birkaç adım giderek) Başkaları duysa ne

derler?

RICHARD: (Ona döner.) Umurumda mı sanıyorsun?

BERTHA: Benim umurumda ama. Robert bilseydi ne derdi

buna? Benim icin beslediğin o yuce duygulardan bol

bol soz eden sen kalkıp başka bi kadına acıyorsun bu

duygularını. Tutup Robert yapsaydı bu işi, ya da

başka erkekler, anlardım hadi; Çünkü yuksekten atar

tutar onlar. Ama sen yapıyorsun, Dick! Niye Robert'a

soylemiyorsun oyleyse?

RICHARD: İstersen kendin soyleyebilirsin.

BERTHA: Soyleyeceğim. Kesinkes soyleyeceğim.

RICHARD: (Soğukkanlı) O sana acıklar bu konuyu.

BERTHA: Bi turlu konuşup başka turlu davrananlardan

değil o. Kendi yolunda durust bi kişi.

RICHARD: (Güllerden birini yolup yolup ayaklarına

fırlatır BERTHA'nın.) Gercekten de oyle! Doğruluk

pacalarından akıyor adamın!

BERTHA: İstediğin kadar alay edebilirsin onunla. Senin

şu dalgayı sandığından cok daha iyi anlıyorum

ben. O da anlayacak elbet. Yıllarca uzun uzun

mektup yazmalar, sen ona, o da sana. Yıllarca.

Ama donduğumden bu yana cok iyi anlıyorum

artık -bu dalgayı.

RICHARD: Anlayamazsın. Robeı* da anlayamaz.

BERTHA: (Alaylı alaylı güler.) Elbette. Ne Robert anlayabilir

bunu, ne de ben. Yalnız o kadın anlayabilir;

Çünkü oyle derin bi konu ki!

RICHARD: (Kızgınca) Ne Robert ne sen —ne de o!

Hicbiriniz!

BERTHA: (Büyük bir kinle) O anlar! O anlar bu işi!

Mikrop karı!

(BERTHA yerinde döner, sağdaki küçük masaya

doğru yürür. RÎCHARD eliyle bir hareket yapacak

olur ansızın; ama kendini tutar. Kısa bir ara.)

RICHARD: (Ölçülü) Bertba, ağzından cıkanı kulağın

duysun!

BERTHA: (Coşkuyla dönerek) Hicbi kotu niyetim yok!

Senden daha cok acıyorum ona; Çünkü ben de bi

kadınım. İctenlikle acıyorum. Ama dediklerim de

doğru, ha!

BERTHA: (Bahçeden yana işaret ederek) Bizim gonlumuz

yucedir; ama onunki değildir. Şimdi diyeceklerimi

iyi koy kafana.

RICHARD: Neymiş onlar?

BERTHA: (Azıcık yaklaşır, daha yumuşak bir sesle) Sen

cok şey verdin o kadına, Dick. Belki de layıktır

buna. Bunların tumunu takdir de ediyordu belki.

Oyle biri olduğunu biliyorum.

RICHARD: inanıyor musun buna?

BERTHA: İnanıyorum elbet. Hem şuna da inanıyorum ki

bu verdiklerinin karşılığında cok az şey alırsın

ondan— ya da onun gibilerinden. Kulağına iyi koy

bu sozlerimi, Dick. Çünkü 'hep bana, hep bana'

diyen takımından bu kadın; verici değildir bu

gibiler. Yanlış mı tum bu dediklerim? Ha?

RICHARD: (Yarım ağızla) Hayır. Tumu değil.

(BERTHA eğilip gülü yerden alır, vazoya kor yeniden.

RÎCHARD onu izler. Sağdaki -katlanırkapıda

BRÎGÎD görünür.)

BRIGID: Cay masanın ustunde, ha'm'fendi.

BERTHA: Sağ ol, Brigid.

BRIGID: Kucuk Bey bahcede mi?

BERTHA: Evet. Cağır, gelsin.

(BRİGİD odadan geçip bahçeye çıkar. BERTHA

sağdaki mutfak kapısına doğru gider. Şezlongun

yanma gelince durup kâğıt parçasını alır.)

BRIGID: (Bahçede) Kucuk Bey! Caya beklen'yo'sunuz.

BERTHA: Gidebilir miyim o yere?

RICHARD: Gitmek mi istiyorsun?

BERTHA: Ne diyecekmiş bakalım, anlamak istiyorum.

Gidebilir miyim?

RICHARD: Niye soruyorsun bana? Kararını kendin ver.

BERTHA: Sen ne diyorsun? Gideyim mi?

RICHARD: Hayır.

BERTHA: Yasaklıyor musun yani gitmemi?

RICHARD: Yoo.

BRIGID: (Bahçeden) Cabuk gelin Kucuk Bey! Cayınız

sizi bekliyo’.

(BRİGİD odadan geçer ve katlanır kapıdan çıkar.

BERTHA pusulayı giysisinin kemerine sıkıştırıp

sağa doğru yürür yavaş yavaş. Kapının yanında geri

dönerek durur.)

BERTHA: Gitme, de bana; ben de gitmeyeyim.

RICHARD: (Ona bakmaksızın) Kendin ver kararını.

BERTHA: O zaman suclar mısın beni?

RICHARD: (Coşkulu) Hayır, hayır! Suclamam seni.

Ozgursun. Seni suclayamam.

(Bahçe kapısında ARCHÎE görünür.)

BERTHA: Aldatmadım seni.

(Mutfak kapısından çıkar. RÎCHARD dikilir kalır

masanın yanında. Annesi çıkar çıkmaz, ARCHÎE,

RÎCHARD'm yanma gelir koşarak.)

ARCHIE: (Çabuk çabuk) N'oldu, sordun mu anneme?

RICHARD: (İrkilerek) Neyi?

ARCHIE: Gidebilir miyim?

RICHARD: Evet.

ARCHIE: Sabahleyin mi? Olur mu dedi?

RICHARD: Evet. Sabahleyin.

(Oğlunun omzuna atar kolunu, sevecenlikle bakar

ona.)

İKİNCİ PERDE

Robert Hand'in Ranelagh’deki yazlık evinde bir oda.

Sağ önde, sehpasında açık bir müzik parçast duran siyah

renkli küçük bir piyano. Yine sağda azıcık geride sokak

kapısına açılan bir oda kapısı. Arka duyarda yatak

odasına açılan, koyu renkli perdeler çekilmiş katlanır bir

kapı. Piyanonun yanında kocaman bir masa; üstünde de

san, geniş abajurlu, büyük bir gaz lambası. Masanın

yanında kumaş kaplı sandalyeler. Daha önde de küçük bir

oyun masası. Arka duvara dayanmış bir kitaplık. Sol

duvarda (geride) bahçeye bakan bir pencere ve (önde)

yine bahçeye açılan bir kapı ile sundurma. Şurada burada

tahta sandalyeler. Sundurmayla perdeli katlanır kapının

yanındaki saksılarda çiçekler, kimi" bitkiler. Duvarlarda

çerçeveli, siyah-beyaz resimler asılıdır, epeyce. Sağ köşede

(geride) bir büfeyle odanın ortasında (masanın solunda)

bir Türk nargilesi, yanmayan alçak bir gaz sobası ve bir

sallanan sandalyeden oluşan bir küme. Aynı günün

akşamıdır.

(ROBERT HAND, gece gezmesine gider gibi giyinmiş,

piyanoda oturmaktadır. Mumlar sönüktür,

masanın üstündeki lamba ise yanmaktadır.

ROBERT, alçak perdeden, "Tannhauseruin(V son

perdesindeki Wolfram'm şarkısının giri-

(*) Richard Wagner’in 1845’te bestelediği opera. (Ç.n.)

şini çalmaktadır hafiften. Bırakır çalmayı, dirseğini

klavyenin kıyısına dayayarak bir şeyler düşünür.

Sonra ayağa kalkar, piyanonun arkasından bir pompa

çıkarır, odanın içinde gezinerek parfüm püskürtür

havaya. Yavaşça içine çeker havayı, sonra da pompayı

piyanonun arkasına kör yine. Masanın yanındaki bir

sandalyeye oturur ve saçlarını özenle düzeltirken "of

çeker bir iki kez. Sonra da, ellerini pantolonunun

ceplerine sokarak arkasına yaslanır, bacaklarını açıp

yayılır ve bekler. Sokak kapısının çalmışı işitilir.

ROBERT ayağa kalkar çabucak.)

ROBERT: (Bir çığlık atar.) Bertha!

(Sağdaki kapıdan çıkar ivediyle. Beklenmedik birinin

karşılandığını yansıtan bir gürültü gelir dış kapıdan.

Birkaç saniye sonra içeriye ROBERT, arkasından da

sırtında yine kül renkli yünlü giysisi, bir elinde koyu

renk fötr şapka, ötekinde de bir şemsiye olduğu halde

RÎCİIARD ROWAN girer.)

ROBERT: Once şunları dışarıya bırakıvereyim bir.

(Şapkayla şemsiyeyi alır, hole bırakıp döner.)

ROBERT: (Bir sandalye çekerek) Buyur, otur. Beni evde

bulduğun icin şanslısın. Gunduz niye soylemedin bana?

Boyle şaşırtmacalara oldum bittim bayılmış’ındır hep.

Sana gecmişi anımsatmam delişmen yaradılışına cok

fazla geldi anlaşılan. Nasıl sanatcı bi havaya

burunduğumu goruyor musun? (Duvarları gösterir.)

Senin bildiğinden

bu yana piyano eklendi. Sen gelmeden az once

Wagner’den bi şeyler tıngırdatıyordum. Vakit Oldurmek

icin. Goruyorsun savaşa hazırım ben. (Güler.) Az once

rektorle nasıl uyuşacağınızı duşunup duruyordum ben

de. (Abartılmış bir kaygıyla) Ama sen bu giysiyle mi

gidiyorsun oraya? Ama boş ver, fazla bi şey değiştirmez

her'alde. Bi de saatten n'aber, ona bakalım. (Cep saatini

çıkarır.) Ohoo, saat yirmi geciyor sekizi!

RICHARD: Biriyle mi buluşacaktın?

ROBERT: (Sinirli sinirli güler.) Amma da kuşkucusun ya'u!

RICHARD: Oyleyse kalabilir miyim?

ROBERT: Elbette, ne demek! (İkisi de oturur.) Birkac

dak'kadan bi şey cıkmaz. Sonra da birlikte gidebiliriz.

Zamana bağlı değiliz. Sekizle dokuz arasında dediydi,

değil mi? Saat kac ki şimdi? (Saatine bakmaya davranır

yeniden; ne var ki ca- yıverir.) Ha, sekizi yirmi geciyor,

tamam.

RICHARD: (Yorgunca, canı sıkkın) Siz de bu saatte buluşmak

icin sozleştiydiniz, değil mi? Burada.

ROBERT: Ne buluşması?

RICHARD: Bertha'yla.

ROBERT: (Yüzüne bakar dik dik.) Oynattın mı sen?

RICHARD: Ya sen?

ROBERT: (Kısa bir aradan sonra) Kim soyledi sana?

(Kısa bir sessizlik.)

ROBERT: (Alçak bir sesle) Evet. Ben oynattım anlaşılan.

(Çabuk çabuk) Beni dinle, Richard. Gelişin oyle

rahatlattı ki beni -hicbi ilac sağlayamazdı bunu. Tanrı

seni inandırsın ki oğle sonundan beri duşunup

duruyordum, aptal durumuna duşmeden bu işten

yakamı nasıl sıyırabilirim diye. iyi ki geldin! Bi haber

gondermeye bile niyetlendim... bi mektup, birkac

satırcık. (Birden) Ama iş işten gecmişti artık... (Alnından

geçirir elini.) Acıkca konuşayım seninle, her şeyi

anlatayım sana.

RICHARD: Her şeyi biliyorum ben. Bir suredir biliyorum.

ROBERT: Ne zamandan beri?

RICHARD: Bu iş başladığından beri aranızda.

ROBERT: (Yine çabuk çabuk) Evet, kafamdan bi zorum vardı

benim. Hafiflikten başka bi şey değildi bu. Bu akşam

onu buraya cağırmamın bi yanılgı olduğunu kabul

ediyorum. Her şeyi acıklayabilirim sana.

Acıklayacağım da. İctenlikle.

RICHARD: Cok isteyip de bir turlu ona soyleme yiğitliğini

gosteremediğin bir sozcuk varmış, neydi o, acıklar

mısın bana? Acıklayabilirsen ya da istersen.

ROBERT: (Yere bakar, sonra kaldırır başını.) Evet,

soyleyebilirim. Senin... senin karının kişiliğine cok

hayjramm ben. Buydu işte o soz. Soyleyebilirim bunu.

Gizli bi şey değil.

RICHARD: Oyleyse o gonul okşayıcı sozlerini niye gizli

tutmak istiyordun?v

ROBERT: Gonul okşayıcı sozler mi?

RICHARD: Ona gunden gune, yavaş yavaş yaklaşmaların,

bakışların, fısıldamaların. (Ellerinin sinirli bir

hareketiyle) İnsomma derler ital- yanlar; kur yapmak,

anlayacağın.

ROBERT: (Şaşkına dönmüş) Ama sen ner'den biliyorsun

tum bunları?

RICHARD: O soyledi bana.

ROBERT: Oğleden sonra mı?

RICHARD: Yoo, zaman zaman soyluyordu işte, sıcağı

sıcağına.

ROBERT: Biliyordun demek? Ondan oğreniyordun, ha?

(RÎCHARD başını sallar, olumluca.) Hep gozetliyor

muydun bizi?

RICHARD: (Pek soğukça) Evet, gozetliyordum sizi.

ROBERT: (Hemen) Beni demek istiyorum, yani. Hic de soz

acmadın bu konudan! Oysa cıtlatabilirdin azıcık - beni

bu gunahtan kurtarmak icin. Beni deniyordun sen.

(Elini alnından geçirir yine.) Muthiş bir denemeymiş

bu: Şimdi de oyle. (Her

şeyi kabullenmiş) Neyse, oldu gecti; ama tum yaşamım

boyunca bi ders olacak bana. Bu yaptıklarım ve şey

yuzunden şimdi nefret ediyorsun benden...

RICHARD: (Ona bakarak, yavaşça) Oyle bir şey soyledim mi,

senden nefret ediyorum, diye?

ROBERT: Nefret etmiyor muşun benden? Etmelisin.

RICHARD: Bertha bana soylemeseydi bile yine anlardım ben.

Bugun oğleden sonra eve geldiğimde bir an icin calışma

odama giriverdiğimi gormedin mi?

ROBERT: Evet, girdin. Anımsıyorum.

RİCHAIfcD: İşte, kendini toparlamana yetecek fırsatı vermek

icindi sana o. Senin gozlerini gormek canımı sıkmıştı

benim. Bir de o gulleri gorunce. Nedenini soyleyemem.

Bir yığın solmuş gul.

ROBERT: Vermek zorundaymışım gibi geldi bana. Acayip mi

kacıyordu? (Üzüntülü bir yüzle RICH ARD'a bakar.)

Belki de cok fazlaydı, ha? Ya da cok solmuş ve pek

sıradan?

RICHARD: İşte bu yuzden nefret etmedim senden. Her şey

canımı sıkıverdi birden.

ROBERT: (Kendi kendine) Ve şurası da gercek işte: Aldık

başımıza belayı.

(Birkaç saniye önüne bakar sessizce, bilincini yitirmiş

gibi; sonra da, başını çevirmeksizin konuşmasını

sürdürür.)

ROBERT.* Demek o da deniyordu beni, senin uğruna bi

deneme yapıyordu benimle!

RICHARD: Kadınları benden daha iyi bilirsin sen. Dediğine

gore sana acımış Bertha.

ROBERT: (Kara kara düşünerek) Acımış bana; Çünkü ben

artık... aranan bi aşık değilim. Tıpkı gullerim gibi:

sıradan, ici gecmiş.

RICHARD: Tum erkekler gibi senin de doğru yolu bulamayan

sacma sapan bir yureğin var.

ROBERT: (Yavaşça) En sonunda soyledin işte. Tam da

zamanını buldun.

RICHARD: (Öne doğru eğilir.) Robert, olmaz boyle.

Yakışmaz bize. Dostlukla gecen yıllar, tum bir yaşam.

Duşunsene bir an. Ta cocukluğumuzdan,

gencliğimizden beri... Olmaz, olmaz. Hem de boyle

geceleyin, hırsızlar gibi. (Ondan yana bir göz atarak)

Ve boyle bir yerde. Yok Robert, bizim gibi kişilere

yakışmaz bu.

ROBERT: Cok iyi bi ders oldu! Richard boyle konuştuğun

icin, tehlike gectiği icin ne denli rahatladığımı

anlatamam sana. Evet, evet. (Azıcık çekinerek)

Çünkü... eğer duşunecek olursan, senin icin de bi

tehlike soz konusuydu. Oyle değil mi?

RICHARD: Ne tehlikesi?

ROBERT: (Aynı tonda) Bilmem. Şunu demek istiyorum: Bu

konuyu acmamış olsaydın, yani, gozleyip dursaydm

bizi ve şeye dek bekleseydin...

ROBERT: (Yüreklenerek) Ondan gittikce daha cok

hoşlanacağım bi noktaya gelinceye dek (Çünkü, inan

bana, sersemce bir duşuncemden başka bi şey değil bu),

onu yurekten seveceğim, ona tutulacağım bi yere

varıncaya dek. O zaman da şimdi boyle konuştuğun

gibi mi konuşurdun benimle? (RÎCHARD suskundur.

ROBERT daha da yüreklenerek sürdürür sözlerini.) O

zaman başka olurdu durum, değil mi? iş işten gecmiş

olurdu o zaman, oysa şimdi gecmiş değil. Ne diyebilirdim

o zaman? Şunu soyleyebilirdim ancak: İşte, sen

benim dostumsun, sevgili arkadaşım benim. Cok

uzgunum, ama ona da tutkunum ben. (Birden coşkunca

bir hareketle) Cok seviyorum onu ve senden alacağım,

nitekim alabilirim de; Çünkü ona aşığım ben.

(Birkaç saniye birbirlerine bakarlar sessizce.)

RICHARD: (Coşkusuzca) Sık sık işitip de hic değer vermediğim

dil işte bu. Sinsice mi, yoksa zorla mı alırdım

demek istiyorsun? Benim evimde sinsice yapamazdın

bu işi, Çünkü her zaman acıktır kapılar; bir direnmeyle

karşılaşmayınca zora da başvurmazdm.

ROBERT: Zorun Tanrı katında bile yeri olduğunu unutuyorsun:

Tanrı katı da bi kadın gibidir aynı.

RICHARD: (Gülümseyerek) Devam et.

ROBERT: (Çekinerek, ama yürekli) Onun ustunde hakkın var

mı sence -onun gonlu ustunde?

ROBERT: Onun icin yaptıklarına karşılık? Oyle cok ki!

Hicbi şey istemiyo'sun, ha?

RICHARD: Hicbir şey.

ROBERT: (Kısa bir aradan sonra alnına vurur eliyle.) Neler

soyluyorum ben? Ya da neler duşunuyorum?

Azarlasaydın keşke beni, sovup saysaydın bana, nefret

etseydin benden; hak ettim Çünkü. Sen seviyorsun bu

kadını. Uzun bi zaman once bana dediklerini

anımsıyorum da. Senin o, senin yapıtın. (Birden) Ha,

tamam, işte bunun icin benim de gonlum ona kaydı.

Sen oyle guclusun ki onun aracılığıyla bile kendine

cekiyorsun beni.

RICHARD: Yoo, gucsuzum ben.

ROBERT: (Coşkuyla) Richard! Gucluluğun canlı simgesi sin

sen!

RICHARD: (Ellerini uzatırJ Baksana şu ellere.

ROBERT: (RtCHARD'm ellerini tutarak) Evet, benimkiler

daha guclu; ama ben oteki tur gucluluğu soylemek

istemiştim.

RICHARD: (Sıkıntıyla) Sanırım zorla almaya kalkardın

Berth a'yı.

(Yavaşça çeker elleriniJ

ROBERT: (Hızlı hızlı) Bi kadın icin onune gecilmez bi tutku

duyduk mu cılgınlık anlarından başka bi

şey yaşamıyoruz. Hicbi şey gormuyor gozumuz.

Başka hicbi şey duşunemiyoruz. Yalnız ona sahip

olmak. Hayvanca bi şey bu de, insanlık dışı de, ne

dersen de.

RICHARD: (Azıcık sıkılarak) Bir kadına sahip olmanın

ozlemini cekmek sevgi değildir bence.

ROBERT: (Sabırsızca) Sevdiği kadına sahip olmak icin

—bedenine sahip olmak icin yani- can atmayan

hicbi erkek bu yeryuzunde yaşamamıştır bugune

dek. Doğa yasasıdır bu.

RICHARD: (Alayla) Bana ne ondan? Karşı mı cıktım

ben buna?

ROBERT: Ama seviyorsan eğer... Başka ne denir buna?

RICHARD: (Duraksayarak) Onun iyiliğini istemek.

ROBERT: (İçtenlikle) Ama ona sahip olmak icin gece

gunduz bizi yakıp duran o tutku? Benim gibi sen de

duyuyorsun bunu. Ve bu, senin şimdi soylediğin

şey değil.

RICHARD: Şeye katılıyor musun...? (Bir an durur.) Şu

tartışılmaz gerceği benimsiyor musun: Sevdiğin

kadın senin kafanla duşunup değerlendirme

yapmalı, bedeni senin bedenin yoluyla algılamalı

duygulan? Sen benimser misin bu yargıyı?

ROBERT: Ya sen?

RICHARD: (Yerini değiştirir.) Bir zamanlar benimsiyordum,

ROBERT: Kendi varlığımmki denli kesin

bir gercek -ya da gerceğe benzer bir duş.

RICHARD: Boyle bir duygu besleseydin icinde, ben de

sezseydim bunu -şimdi bile...

ROBERT: Ne yapardın?

RICHARD: (Yavaşça) Alır başımı giderdim. Ona ben

değil sen gerekli olurdun o zaman. Ona rastlamadan

Once olduğum gibi tek başıma kalırdım yine.

ROBERT: (Ellerini ovuşturur coşkuyla) Vicdanıma

kucucuk guzel bi yuk!

RICHARD: (Dalgınca) Bugun bize geldiğinde oğlumla

karşılaştınız. O soyledi geldiğini. Neler duydun onu

gorunce?

ROBERT: (Çabucak) Kıvanc.

RICHARD: Başka bir şey?

ROBERT: Başka şey duymadım. Aynı zamanda iki şeyi

birden duşunemezdim zaten. Ben boyleyim işte. En

yakın arkadaşımı tabutunda yatıyor gorsem,

yuzunun de gulunc bi gorunuşu olsa gulmeden

edemem. (Çaresizlik belirten küçük bir el

hareketiyle) Boyleyim ben. Ama yurekten de

uzulurdum ote yandan.

RICHARD: Vicdandan soz ettin... Oğlum yalnız bir cocuk

gibi mi gorundu senin gozune - yoksa melek gibi

mi?

ROBERT: (Başını sallar olumsuzca.) Yoo. Ne meleğe ne de

bir İngiliz’e benzetebildim. Ha, yeri gelmişken

soyleyivereyim, bunlar beni en az ilgilendiren iki şey.

RICHARD: Hicbir zaman duymadın oyleyse başka şeyler?

Onunla... Bertha’yla olduğun zamanlarda bile mi?

Soyle bana. Oğrenmek istiyorum.

ROBERT: Başka bi şey duyuyorum ben icimde. Ben şuna

inanıyorum ki kıyamet gunu (eğer boyle bi gun

gelecekse başımıza), tum insanlar bi araya

toplandığımızda, Yuce Tanrı boyle diyecek bize. Biz de

tek bir kulla namusumuzla yaşadığımızı soyleyeceğiz,

ya da...

RICHARD: (Sertçe) Yalan soylersin O'na.

ROBERT: Yaşamaya calıştığımızı. O da bize diyecek ki:

"Aptallar! Kendinizi yalnız bir kişiye adamak

zorundasınız, diye kim soyledi size? Siz kendinizi pek

cok kişiye ozgurce verebilecek bicimde yaratıldınız. Bu

yazgıyı Ben elimle yazdım alınlarınıza."

RICHARD: Kadınların alnına da mı?

ROBERT: Evet. Ta icimizde duyduğumuz bi sevgiye

yureğimizi kapayabilir miyiz? Kapamalı mıyız?

Karşımızdaki kadın kapasın mı?

RICHARD: Bedensel birleşmeden soz ediyorduk.

ROBERT: Erkekle kadın arasındaki sevgi işte oraya varmalı

sonunda. Ne var ki, fazla ustune duşuyoruz

biz bedensel birleşmenin; Çünkü kafalarımız

carpık. Bu tur birleşme bugun bize başka tur bi

ilişkiden -bi opuşten- daha onemli gelmiyor artık.

RICHARD: Daha onemli değilse, ta sonuna dek vardırmadan

niye doymuyorsun oyleyse? Bu akşam nicin

bekliyordun burada?

ROBERT: Gidebildiğince ileri gitme eğilimindedir bu tutku;

ama bana ister inan ister inanma, oyle bi duşunce

yoktu kafamda -işi sonuna dek vardırmak.

RICHARD: Elinden gelirse vardır. Dunyanın bana sağladığı

hicbir silahı kullanmayacağım sana karşı. Eğer

alınlarımıza Tann'nın parmağıyla yazılan yazgı senin

dediğin yazgıysa, biz de bu Tann’nın kuluyuz.

(Ayağa kalkar ve bir süre ileri geri dolaşır sessizce,

Sonra sundurmaya doğru gider, pencerenin pervazına

yaslanır. ROBERT da onu izler gözleriyle.)

ROBERT: Her zaman gormuşumdur bunu. Kendimde ve

başkalarında.

RICHARD: (Dalgınlıkla) Evet?

ROBERT: (Belirsiz bir el hareketiyle) Herkeste aynı goruş.

Bi kadjmn da aradığı sevgiyi buluncaya dek pek cok

erkekle bu işi denemeye hakkı olduğu. Ahlakdışı bi

goruş, değil mi? Bu konuda bi de kitap yazmak

istiyordum. Başlamıştım da...

ROBERT: Bana bu işi yapıyor gibi gelen bu goruşu

kendi yaşamında uygulayan- bi kadın tanımıştım

Çünkü. Cok ilgilendirmişti beni.

RICHARD: Ne zaman olmuştu bu?

ROBERT: Şey, epey oluyor. Siz yokken.

(RÎCHARD durduğu yerden ansızın ayrılır, yine

dolaşmaya başlar ileri geri.)

ROBERT: Goruyorsun ya senin sandığından daha durustum

ben.

RICHARD: Keşke onu anmasaydm şimdi -her kim idiyse

ya da ise.

ROBERT: (Rahatça) Bi borsa simsarının karısıydı, halen

de karısı.

RICHARD: (Dönerek) Adamı tanıyor musun?

ROBERT: Hem de yakından.

(RÎCHARD aynı yere oturur yeniden, başı elleri

arasında öne eğilir.)

ROBERT: (Sandalyesini azıcık yaklaştırarak) Sana bi

soru sorabilir miyim?

RICHARD: Sor bakalım.

ROBERT: (Biraz duraksayarak) Bu son yıllarda karını

-yani ondan uzak kaldığın sıralarda filan, hani gezi

mezi dolayısıyla- başka biriyle... alt

datmak gecmedi mi icinden hic? Aldatmak dediysem

hani, duygusal olarak değil. Cinsel yonden

yani... Hic gecmedi mi icinden boyle bi şey?

RICHARD: Gecti.

ROBERT: Ne yaptın o zaman?

RICHARD: (Daha önceki gibi) ilkini anımsıyorum şimdi.

Eve geldim. Geceydi. Cıt yoktu bizim evde.

Yavrucuğum beşiğinde uyuyordu. Karım da

uyumuştu. Uykusundan uyandırdım onu ve anlattım

kendisine. Yatağının yanında ağlayıp yureğini

parcalamıştım.

ROBERT: Tuh Richard, niye yaptın bunu?

RICHARD: Niye mi aldattım onu?

ROBERT: Yok canım! Niye anlattın ona, ta uykulardan

uyandırıp? Bu konu uzum uzum uzmuştur

kadıncağ'zm yureğini.

RICHARD: Olduğum gibi tanımalı beni.

ROBERT: iyi ama olduğun gibi değildin ki o sırada. Bi

zayıflık anı.

RICHARD: (Düşünceler içinde yitmiş) Saflığının yalımını

korukluyordum sucumla.

ROBERT: (Kabaca) Aman, bırak şimdi suctan sucsuzluktan

soz etmeyi! Neyi var neyi yoksa senin yapıtın

tumu de. Hic gorulmemiş, olağanustu bi kişilik -hic

değilse, benim gozumde.

RICHARD: (Anlaşılmaz bir biçimde) Ya da oldurdum onu.

ROBERT: Onu oldurdun mu?

RICHARD: Ruhunun el değmemişliğini.

ROBERT: (Sabırsızca) iyice dağıttı! Sensiz ne olurdu onun

durumu?

RICHARD: Yepyeni bir yaşam vermeye calıştım ona.

ROBERT: Verdin de işte. Yeni ve zengin bi yaşam.

RICHARD: Ondan aldıklarımın, tumune —kızlığına,

kahkahasına, genc kızlığının guzelliğine, gencecik

yureğindeki umutlara- değer mi bu yaşam?

ROBERT: (Kesince) Ohoo, hem de fazlasıyla değer! (Birkaç

saniye RÎCHARD'a bakar sessizce.) Eğer ona ilgi

gostermeseydirt, hovardalık etsey- din, yalnız acı

cektirmek icin ta oralara goturmuş olsaydın onu... (Durur.

RÎCHARD başını kaldırıp ona bakar.)

RICHARD: Ee, n’olurdu?

ROBERT: (Azıcık şaşırmış) Sen de biliyorsun işte, senin

yurtdışmdaki yaşamına ilişkin dedikodular almış

yurumuştu bur'da —cılgınca bi yaşam su- ruyormuşsun.

Roma'da seni bilen, şenle tanışmış ya da seninle ilgili bi

şeyler duymuş kimi kişiler dedikodu cıkarıp duruyorlardı.

RICHARD: (Suratı asık) Devam et.

ROBERT: (Biraz kabaca güler.) Ben bile ona bi kurban

gozuyle bakmışımdır zaman zaman. (Yumuşakça)

Şurası da kuşkusuz ki Richard, ben her zaman senin

buyuk yeteneklere sahip bi kişi olduğunu sezmiş ve

anlamışımdır -yetenekten de ustun bi şey bu seninki.

işte bu da ozurlu kılıyordu seni -benim gozumde

gecerli bi ozur.

RICHARD: Belki de şimdi -şu anda- onu ihmal edişim hic

duşundurdu mu seni? (Sinirli sinirli ellerini

kavuşturur ve ROBERT'a doğru eğilir.) Ben hala ses

cıkarmayabilirim. O da sonunda teslim olabilir sana

-her şeyiyle; hem de bircok kez.

ROBERT: (Birden geri çekilir.) Sevgili Richard’cı'm, saym

dostum, ant icerek belirteyim ki sana acı cektirmeye

hakkım yok.

RICHARD: (Sürdürerek) Oyleyse senin şu olgudan kesinlikle

haberin vardır: Bugune dek belki de yuz

değişik bicimde karşına cıktığı halde hicbirinde

inanasın gelmeyen şeyden, yani, eski bir ilahiyatcı

olan -yanılmıyorsam- Duns Scotus diye birinin ruhun

olumu diye nitelediği olgudan.

ROBERT: (Sabırsızca) Ruhun olumu mu? Hayır, olumden

sonra da yaşamını surdurur ruh. Olum dediğin,

yaşamın, geriden gelecek yeni bi yaşamın doğmasını

sağlayan en yetkin aşamasıdır; doğanın da değişmez

yasasıdır bu zaten.

RICHARD: Senin deyişinle soyleyecek olursak, şu oteki

doğa yasası da 'değişim'dir. Sen Bertha’dan ve benden

yuz cevirseh; guzelliği ya da şimdi

sana guzel gelen şeyleri seni bıktırsa, senin icin

beslediğim sevecenlik sana yapmacık ve iğrenc

gelmeye başlasa, nasıl olur acaba?

ROBERT: Hic olmayacak bunlar. Hicbi zaman.

RICHARD: Hem, beni tanımış olduğun icin ya da her

ikimizle de ilişkide bulunmuş olduğun icin kendinden

bile yuz cevirirsen?

ROBERT: (Sözüne önem vererek) Hicbi zaman oyle şeyler

olmayacak Richard. Emin ol bundan.

RICHARD: (Alayla) Oyle olmu.ş ya da olmamış pek

umurumda değil benim; Çünkü cok daha fazla

korktuğum başka bir şey var.

ROBERT: (Başını sallar olumsuzca.) Korktuğun mu?

İnanmıyorum sana, Richard. Ta cocukluğumuzdan

beri senin duşuncelerini izledim hep. Torel korkunun

ne olduğunu bilmiyorsun sen.

RICHARD: (Elini onun koluna koyar.) Dinle. Olunun biri

o. Benim yatağımda yatan. Kac kez ve kabaca

ayarttığım, ustelik sevdiğim, uğruna gozyaşları

doktuğum bedenine bakarım kimi zaman. Ve şunu da

bilirim ki her zaman bana bağlı bir kole olmuştur

bedeni. Bana, yalnız o verdi bana... (Birden susup

yanına döner. Konuşacak durumda değildir.)

ROBERT: (Yumuşakça) Kendine acı cektirme Richard. Hic

gerek yok buna. Bedence ve ruhca sana bağlı o. Niye

korkuyorsun daha?

RICHARD: (Ondan yana döner, öfkeli gibidir.) Oyle korku

değil. Ne var ki, nalıncı keseri gibi hep kendime

yonttuğum icin kendimi ayıplayacağımdan

korkuyorum bir gun; Çünkü kendinin nesi var nesi

yoksa verebileceklerinin tumunu başka birine

vermesinin acısını cektiremem ona; Çünkü bağlılığını

aldım ben ondan, karşılığında ise sevgi dunyasını

kararttım onun. Korkum işte bu benim. Onunla onun

olması gereken yaşam kesitleri arasında kalışım,

onunla senin aranda, onunla herhangi biri, onunla herhangi

bir şey arasında kalışım. Yapmayacağım bunu.

Yapamam ve yapmayacağım da. Gozum kesmiyor.

(Parıldayan gözlerle sandalyesinde arkasına yaslanır

soluk soluğa. ROBERT ayağa kalkar sessizce ve onun

sandalyesinin arkasında dikilir.)

ROBERT: Buraya bak, Richard. Soylenebilecek her şeyi

soyledik. Bırak artık şu gecmişi.

RICHARD: (Çabuk ve sertçe) Dur bakalım. Bir şey daha var.

Senin de beni olduğum gibi bilmen gerek.

ROBERT: Daha mı? Daha mı var?

RICHARD: Bugun bizdeyken senin gozlerini gorunce

canımın sıkıldığım soylemiştim sana. Alcakgonulluluğun

ve utanışın, bana oyle geldi ki, kardeşlik

duygusuyla bağladı seni bana. (Ona doğru yarı döner.)

O anda, gecmişte birlikte gecen tum yaşamımızı gorur

gibi oldum ve boynuna sanlıveresim geldi icimden.

ROBERT: (Birden fazlaca duygulanır.) Beni boyle bağışlamakla

buyukluk gosteriyorsun Richard.

RICHARD: (Kendisiyle savaşım durumunda) Bana karşı

-dostluğumuza karşı, ona karşı- duzmecilikler, gizli

işler yapmamanı; kurnazlıkla, gizlice ve bayağıcasına

-geceleyin, karanlıkta- onu benden calmamanı

soylemiştim sana dostum, Robert.

ROBERT: Biliyorum. Buyukluk gosterdin oyle soy- !

lemekle.

RICHARD: (Başını kaldırıp şaşmaz bir bakışla ona bakar.)

Hayır. Buyukluk değil. Alcaklık.

ROBERT: (İstemeyerek bir el hareketi yapar,) Nasıl?

Niyeymiş o?

RICHARD: (Ötelere bakar yine, daha alçak bir sesle)

Sana anlatmam gereken şey de işte bu. Çünkü alcak

yureğimin ta gobeğinde seninle onun tarafından —

geceleyin, karanlıkta- gizlice, bayağıcasına, kurnazlıkla

aldatılmamı bekledim durdum. En iyi( dostum, seninle

onun tarafından. Tinsel ve ozdeksel bakımdan

namusuma sonsuza dek silinmeyecek bir leke

surulmesini - tutkuyla ve alcakca bekleyip durdum, bir

de...

ROBERT: (RlCHARD'm arkasından öne doğru eğilir,

ellerini onun ağzına koyar.) Tamam, tamam.

Yeter. (Ellerini çeker.) Ama neyse. Konuş bakalım.

RICHARD: Bir de alnındaki utanc damgasını sonsuza dek

taşıyacak bir yaratık olmak ve ruhuma utancının

kalıntılarıyla yeniden bir cekiduzen vermek

istiyordum.

ROBERT: Sen de bunun icin istiyordun onun şey yapmasını...

RICHARD: (Durgunca) Ben sucluluğumdan soz ederken

hep, o da her zaman sucsuzluğundan, temizliğinden

soz acar, gururumla oynar benim.

ROBERT: Senin sorunun gururdan oyleyse?

RICHARD: Gururdan, o alcakca bekleyişten ve daha da

derinlerdeki başka bir etmenden.

ROBERT: Seni anlıyorum.

(Yerine döner ve sandalyesini yaklaştırarak konuşmaya

başlar hemen.)

ROBERT: Şimdi belki de erdemlilik denen şeyin son

bağlarından her ikimizi -senin gibi beni de- koparıp

ozgurluğe kavuşturacak bir anı yaşıyor olabiliriz.

Sana karşı beslediğim dostluk duygusu kimi bağlarla

bağladı beni.

RICHARD: Gorunuşe bakılırsa zayıf bağlarla.

ROBERT: Karanlıkta oynadım oyunumu, gizli gizli. Bi

daha oyle yapmayacağım artık. Ozgurce hareket

etmeme izin verecek denli gozun pek mi?

RICHARD: Bir duello mu yani -aramızda?

ROBERT: (Gittikçe artan bir coşkuyla) Birbirine benzemeyen

kişiliklerimizin kendi iclerinde ve dunyadaki duzme olan

her şeye karşı acacakları bi savaş. Doğruluğun

goruntusune karşı senin acacağın, dostluğun goruntusune

karşı da benim acacağım bi savaş.Tum yaşam bi fetihtir,

insan tutkusunun alcaklığın buyruklarına karşı kazandığı

utkudur. Var mısın Richard? Gozun kesiyor mu bu.

savaşı? Aramızdaki dostluğu ta atomlarına dek parcalasa

bile, kendi yaşamındaki en son goruntuyu bi daha geri

gelmeyecek bicimde bozup dağıtsa bile, ha? Biz

doğmadan once bi sonsuzluk vardı: Biz oldukten, sonra da

başka bi sonsuzluk gelecek. Yalnız tutkunun — ozgur,

alnı acık, onune gecilmez tutkunun- o gozler kamaştıran

anı; kolelerin, yoksulların yaşam dedikleri şeyin

ezginliğinden kacıp kurtulabileceğimiz tek cıkış yoludur.

Senin genclik gunlerinde şimdi oturmakta olduğumuz

şuracıkta senden sık sık işitip durduğum sozler değil mi

bunlar? Değişiklik mi oldu yoksa sende?

RICHARD: (Alnından geçirir elini.) Evet, benim genclik

duşuncelerim bunlar.

ROBERT: (Büyük bir istek ve coşkunlukla) Richard, sen surdun

getirdin beni bu noktaya. Onunla ben senin isteklerine

uyduk yalnızca. Kafamda yatıp duran bu sozcukleri sen

kendin uyandırdın. Ne dersin, savaşalım mı? Ozgurce?

Birlikte?

RICHARD: (Duygularını gemleyerek) Birlikte olmaz. Kendi

savaşını kendin ver. Seni oyle başıboş bırakmayacağım.

Benim savaşı bana bırak sen.

ROBERT: (Ayağa kalkar, kararlıca) Oyleyse, beni hoş

goruyorsun demektir?

RICHARD: (O da ayağa kalkar, coşkusuzca) Kendini

kurtar sen.

(Sokak kapısına vurulur.)

ROBERT: (Korkuyla) Ne demek oluyor bu?

RICHARD: (Durgunca) Belli ki Bertha. Gelmesini istememiş

miydin sen?

ROBERT: Evet, ama... (Çevresine bakınarak) Kısacası,

gidiyorum ben, Richard.

RICHARD: Hayır, ben gidiyorum.

ROBERT: (Umutsuzca) Richard, yalvarırım sana. Bırak

gideyim. Kapandı bu iş. Bertha senin artık. Senin

olsun o; beni de bağışla, ikiniz de bağışlayın.

RICHARD: Bana bırakmakla comertliğini gosteriyorsun

yani?

ROBERT: (Kızgınca) Richard, boyle konuşursan beni

kızdırırsın, ha!

RICHARD: ister kız ister kızma, yaşamımı senin comertliğine

dayandıramam ben. Bu akşam, burada

şeninle yalnız olarak buluşmasını istedin ondan.

Kendi aranızda cozun bu sorunu.

ROBERT: (Çabuk çabuk) Kapıyı acıver sen. Ben bahcede

bekliy'ce'm. (Sundurmaya doğru gider.)

Elinden geldiğince durumu ona acıklayıver, Richard.

Şimdi gorecek durumda değilim onu.

RICHARD: Sana soyleyeyim, ben gideceğim. İstiyorsan

dışar'da bekle dur sen.

(Sağdaki kapıdan çıkar. ROBERT da sundurmadan

dışarı fırlar ivecenlikle, ama aynı anda geri döner.)

ROBERT: Şemsiye! (Umulmadık bir el hareketiyle)

Eyvah!

(Sundurmadan dışarı çıkar yine. Dış kapının açılıp

kapanışı duyulur, içeriye önce RÎCHARD;

arkasından da sırtında koyu kahverengi bir giysi,

başında ise koyu kırmızı küçük bir şapkayla

BERTHA girer. BERTHA'nm ne şemsiyesi vardır ne

de yağmurluğu.)

RICHARD: (Sevinçle) Eski İrlanda'mıza hoş geldiniz

efe'm!

BERTHA: (Heyecanlı, ciddi olarak) Burası mı o yer?

RICHARD: Evet, burası. Nasıl bulabildin?

BERTHA: Taksiyle geldim. Tramvayla gelip de yol sorup

durmak istemedim ona buna. (Merakla çevresine

bakınarak) Beklemiyor muydu? Dışarı filan mı gitti?

RICHARD: (Bahçeden yana işaret eder.) Bekliyor.

Dışar'da. Bekleyip duruyormuş ben geldiğimde.

BERTHA: (Yine kendini toparlamış) Gordun mu, yine de

geldin bak.

BERTHA: İlgisiz kalamayacağını biliyordum. Goruyorsun

ya, ne de olsa tum oteki erkekler gibisin sen de.

Gelme zorunluğunu duydun. Başkaları gibi sen de

kıskancsın;

RICHARD: Beni burada bulmakla canın sıkılmış gibi.

BERTHA: Ne gecti aranızda?

RICHARD: Her şeyi bildiğimi, uzun bir suredir bilmekte

olduğumu soyledim ona. Nereden oğrendiğimi

sordu. Senden duyduğumu soyledim.

BERTHA: Nefret ediyor mu benden?

RICHARD: Onun icinden geceni okuyamam ben.

BERTHA: (Umarsızca oturur.) Evet. Nefret ediyor benden.

Kendisini aptal yerine koyduğuma, aldattığıma

inanıyor. Biliyordum boyle duşuneceğini.

RICHARD: Kendisine karşı icten davrandığını soyledim.

BERTHA: İnanmaz buna o. Kim olsa inanmaz. İlkin ben

soylemeliydim ona -sen değil.

RICHARD: Sana karşı gereğinde zor kullanmaya bile

hazır aşağılık bir soyguncu gibi geldi bana. Seni

bundan korumak zorundaydım.

BERTHA: Kendim de yapabilirdim o işi.

RICHARD: Emin misin?

ROBERT: (Başını kaldırarak) Yoo, hicbi sakıncası yok.

Hem niye hoşlanmayalım? Ne gibi duygular

beslediğimi daha bilmiyor bile. Geceleyin, bu saatte

bizi yalnız bırakıp gitti bur'da; Çünkü iyice bilmek

istiyor bu işi - kurtulmaya can atıyor.

BERTHA: Neden?

ROBERT: (Daha da yaklaşır ona ve konuşurken sıkıca

tutar kolundan.) Her kuraldan, Bertha, her bağdan.

Tum yaşamı boyunca kendini kurtarmaya cabaladı

durdu hep. Birinden başka her zinciri kopardı bugune

dek, işte o kalanı koparmak da bize duşuyor, Bertha -

seninle bana.

BERTHA: (Neredeyse işitilmeyecek denli) Emin misin?

ROBERT: (Daha da yüreklenerek) Şundan eminim ki

insanlarca konan hicbi yasa sevi gudusu onunde

saygıya değmez. (Öfkeli gibi) Kim demiş onu, yalnız

bir kişi icin yaratıldık diye? Eğer oyleysek, kendi

varlığımıza karşı işlenen bi suctur bu. Hicbi yasa

konmamıştır gudulerin onune. Yasalar tutsaklar ve

koleler icindir. Bertha, adımı soylesene benim!

Sesinin adımı soyleyişini duyayım. Yumuşakca!

BERTHA: (Yumuşakça) Robert!

ROBERT: (BERTHA'nm omzuna yerleştirir kolunu.)

Yalnız bizi genclik ve guzelliğe yonelten gudu

olmez. (Sundurmadan yanı gösterir.) Dinle bak!

BERTHA: (Kaygıyla) Neyi?

ROBERT: Yağan yağmuru. Toprağa duşen yaz yağmuru.

Gece yağmuru. Karanlık, coşkunluk bir de sevi

baskını. Toprak seviliyor bu gece - seviliyor ve

erkeğinin oluyor. Sevgilisinin kollan sarılmış beline,

onunsa sesi soluğu cıkmıyor. Sen de konuşsana,

tatlım!

BERTHA: (Ansızın öne doğru eğilir, kulak kesilir.) Suss!

ROBERT: (Dinleyerek gülümser.) Yok bi şey. Kimse yok.

Yapayalnızız.

(Hışırdayan yaprakların sesini de getiren bir yel

dalgası eser sundurmadan içeri. Lambanın yalımı

çılgınca titreşir.)

BERTHA: (Lambayı göstererek.) Bak!

ROBERT: Yelden başka bi şey değil. Obur odadan gelen

ışık bize yeter aslında.

(Masaya uzanıp lambayı söndürür. Yatak odasının

kapısından vuran ışık oturdukları yere düşmektedir,

bir çizgi gibi. Oda epeyce karanlıktır.)

ROBERT: Mutlu musun? Soyle bana.

BERTHA: Gidiyorum artık, Robert. Cok gec oldu. Bu

kadarla yetiniver sen de.

ROBERT: (Saçını okşayarak) Daha olmaz, dah’olmaz.

Soylesene bana, azıcık seviyor musun beni?

BERTHA: Senden hoşlanıyorum, Robert. Kanımca da iyi

birisin. (Yan kalkarak) Oldu mu istediğin?

ROBERT: (Acı acı gülümser.) Rıhtımda geze geze eve

donerken ve uzaklarda ışıt ışıl yanan geminin kapkara

ırmakta suzulup gidişini, sizi benden alıp goturuşunu

gorunce, ne bicim mutluluk duymuştum. (Daha da

yatışmış bir sesle) tyi ama neden sectin onu? Hic mi

sevmiyordun beni?

BERTHA: Yoo, seviyordum. Onun arkadaşı olduğun icin

seviyordum seni. Sık sık soz ederdik senden. Hem de

oyle sık ki! Dick'e her mektup yazışında ya da gazete -

kitap filan gonderdiğinde. Hem hala seviyorum ben

seni, Robert. (Gözlerinin içine bakarak) Hicbi zaman

unutmadım seni.

ROBERT: Ben de seni. Yine goreceğimi biliyordum seni. Ta o

cekip gittiğiniz gece biliyordum bunu - yine donup

geleceğini. işte bu yuzden mektuplar yazdım, uğraştım

durdum yine gormek icin seni -bur'da.

BERTHA: işte ben de bur'dayım. Haklıymış'ın.

ROBERT: (Ağır ağır) Dokuz yıl. Dokuz kat daha guzel!

BERTHA: (Gülümseyerek) A, ben mi? Bende ne goruyorsun

sen?

ROBERT: (Gözlerini ona dikerek) Eşi gorulmemiş, guzel bi

ha'm'fendi.

BERTHA: (İğrenmiş gibi) Aman, lutfen boyle sıfatlar takma

bana!

ROBERT: (İçtenlikle) Daha fazlasına layıksın sen. Genc ve

guzel bir ece.

BERTHA: (Birden gülerek) Aman sen de, Robert!

ROBERT: (Sesini alçaltıp ona doğru eğilerek) İyi ama, guzel

bi insan olduğunu sen kendin bilmiyor musun? Guzel

bi bedenin olduğunu bilmiyor musun sen? Guzel ve

genc?

BERTHA: (Tatlılıkla) Yaşlanıp gidice'm gunun birinde.

ROBERT: (Başını sallar olumsuzca.) Orasını hayal bile

edemiyorum. Bu gece genc ve guzelsin işte. Bu gece

yine bana dondun geldin. (Tutkuyla) Kim biliyor yarın

n’olacağını? Seni bi daha hic ya da şimdi gorduğum

gibi gormeyebilirim hicbi zaman.

BERTHA: Acı ceker misin o zaman?

ROBERT: (Duymazlıktan gelerek odaya göz gezdirir şöyle

bir.) Bu odayla bu saat senin gelişin icin duzenlendi.

Sen gittin mi, her şey gider.

BERTHA: (Sıkıntılı) Ama yine goreceksin beni, Robert...

daha onceki gibi.

ROBERT: (Gözlerini iyice açarak ona bakar.) Onu - Rich ar

d' ı- uzmek icin.

BERTHA: Yoo, uzulmez o.

ROBERT: (Başını eğerek) Evet, evet; uzulur.

BERTHA: Birbirimizden hoşlandığımızı biliyor. Durum

boyleyken, bi sakıncası var mı bunun?

ROBERT: Hayır. Çünkü onu secmiştin sen artık. Anlamıştım

bunu. Buluştuğumuz, ucumuzun de bir araya geldiğimiz o

ilk gece acıkca gormuştum bunu. Niye sectin onu?

BERTHA: (Başını eğer.) Aşk dediğin bu değil mi işte?

ROBERT: (Sözünü sürdürerek) Ondan sonra, her gece seninle

buluşmak icin ikimiz -onunla ben- o koşeye geldiğimizde

bunu gorup duruyordum, bu ilgiyi seziyordum hep. O

koşeyi anımsıyorsun ya, Bertha?

BERTHA: (Yine başı eğik.) Evet.

ROBERT: işte oradan siz yuruyuşunuze cıkıp baş başa, ben de

caddeye vurduğum zaman tek başıma, iyice anlıyordum

bunu. Ve senden soz edip bana, dışarıya gideceğini

soyleyince - işte en cok o zama n . . .

BERTHA: Niye en cok o zaman?

ROBERT: Çünkü ilk ihanet sucumu işte o zaman işledim ona

karşı.

BERTHA: Ne diyorsun, Robert? Dick’e ilk ihanetin mi?

ROBERT: (Başını sallar, olumluca.) Hem son da değil. Senden,

kendisinden soz etti. Yaşamınızın birlikte nasıl

olacağından - ozgur, işte falan filan.Ozgurmuş, evet!

Kendisiyle gidip gitmeyeceğini sormayacaktı bile sana.

(Acımasız) Nitekim sormadı da. Ne var ki, sen bi yol

tutturmuş gidiyordun işte.

BERTHA: Onunla olmak istiyordum ben. Biliyorsun...

(Başını kaldırıp ona bakarak) Biliyorsun işte o

zamanlar nasıl olduğumuzu - Dick’le benim.

ROBERT: (Ona aldırış etmeyerek) Yalnız gitmesini * seni

de goturmemesini* sana karşı beslediği duyguların

gecici olup olmadığını anlamak icin kendi başına

yaşamasını salık verdim ona; Çünkü gelip gecici

duygular mutluluğunuzu da onun meslek yaşamını

da altust edebilirdi.

BERTHA: Peki, Robert. Ayıp etmişsin bana. Ama hoş

goruyorum seni, Çünkü onun ve benim mutluluğumuzu

duşunuyordun sen.

ROBERT: (Ona doğru eğilerek) Hayır, Bertha. Oyle

duşunmuyordum. işte ihanetim de aslında burada.

Kendimi duşunuyordum ben - o cekip gidince senin

ondan, onun da senden soğuyabileceğim

duşunuyordum. Ben de sana armağanımı sunacaktım

işte o zaman. Bunun ne olduğunu biliyorsun artık.

Erkeklerin kadınlara sundukları şu bildiğimiz,

onemsiz armağan işte. En iyisi değildi belki de ama.

En iyisi ya da kotusu, her neyse -senin olacaktı işte.

BERTHA: (Başını ondan uzaklaştırarak) Oğudunu

dinlemedi senin.

ROBERT: (Yine önceki gibi) Hayır. Ve birlikte kacıp

gittiğiniz o gece - Ah! Ne denli mutluydum, bilsem!

BERTHA: (Onun ellerini tutarak sıkıca) Sakin ol, Robert.

Biliyorum, beni her zaman sevdin sen. Peki ama,

nicin unutmadın beni?

ROBERT: (İki elini de ona uzatarak) Çünkü o zamanlar

sana sunuldcak başka bi armağanım, -kendim gibisıradan,

onemsiz bi armağanım vardı. Oğrenmek

istersen eğer, soylerim.

BERTHA: (Saatine bakarak) Gecmiş gecmişte kaldı,

Robert. Hem sanırım gitmem de gerek artık. Saat

dokuz oluyor ner'deyse.

ROBERT: (İvecenlikle) Yo, yo; daha değil. Bir itiraf daha

kaldı, ayrıca bizim de konuşmaya hakkımız var.

(Hızla masanın önünden geçer ve onun yanma

oturuverir.)

BERTHA: (Ona doğru dönerek sol elini omzuna koyar

ROBERT'm.) Evet, Robert. Biliyorum işte, benden

hoşlanıyorsun. Bunu bana soylemen gereksiz. (Güler

yüzle) Daha başka itiraflarda bulunmana gerek yok

bu akşam.

(Devinip giden yaprakların sesiyle birlikte sertçe bir

yel dalgası dolar sundurmadan içeriye. Lambanın

yalımı hızlı hızlı titrer.)

BERTHA: (Onun omzu üstünden göstererek) Bak! Fitil

fazla yuksek yine de.

(ROBERT, yerinden kalkmadan, masaya uzanır ve

daha da kısar fitili. Oda yarı karanlıkta kalır. Yatak

odasının kapısından dışarı vuran ışık daha güçlü

gelmektedir.)

ROBERT: Hızını artırıyor yel. Şu kapıyı kapıy’ca'm.

BERTHA: (Kulak kabartarak) Yoo, yağmur yağıyor hala.

Bi yel dalgasıydı o, gelip gecti şoyle.

ROBERT: (Omzuna dokunur BERTHA'nın.) Hava cok

soğuksa sence, soyle. (Yarı kalkarak) Ka- pıy'ca'm

şunu.

BERTHA: (Onu alıkoyarak) Yoo, kalsın. Uşumuyorum.

Hem gidiyorum artık, Robert. Gitmem gerek.

ROBERT: (Kesin bir biçimde) Hayır, hayır. Gerek me- rek

diye bi şey yok şimdi. Bunun icin bırakıldık zaten

bur'da. Senin yanlışın var, Bertha. Gecmiş gecmişte

kalmadı. Burada zamanımıza bakalım biz şimdi.

Sana karşı olan duygularım o zamanki gibi şimdi de

aynı, ne var ki o zamanlar - kucumsedin sen bunu.

BERTHA: Yoo, Robert. Kucumsemedim.

ROBERT: (Sözünü sürdürerek) Kucumsedin. Ben de bunu

tum bu yıllar suresince icimde duydum durdum

bilincsizce -ta şimdiye dek. Hani senin bildiğin ve

duşunmek bile istemediğin şu yaşam denen karın

ağrısını- beni mahkum ederek icine attığın o yaşam

cehennemini - cekerken bile.

BERTHA: Ben mi?

ROBERT: Evet, sana sunacağım, herkesin bildiği o sussuz

pussuz armağanı gormezlikten gelerek - benimki

yerine onun armağanını kabul ettiğin zaman - attın

beni o cehenneme.

BERTHA: (Ona bakarak) Ania sen de hic...

BERTHA: Buraya gel de ağzını sileyim. (Sabahlığının cebinden

mendilini çıkarır, diliyle ıslatarak ağzını siler

ARCHÎE'nin.) isler, karalar icinde kalmış her yanın; seni

gidi pis bocek!

ARCHIE: (Gülerek yineler.) isler! Ne demekmiş o ’isler’?

(Pencerenin önündeki parmaklıkta tıkırdayan bir süt

şişesinin sesi duyulur.)

m

BRIGİD: (Perdeleri yana çeker, dışarıya bakar.) Hah, geldi işte!

ARCHIE: (Çabuk çabuk) Dur, bekle! Geliyorum! Hoşca kal

anneci'm! (İvecenlikle annesini öpüp gitmek için döner.)

Babacı’m kalktı mı?

BRIGID: (Kolundan tutup götürür.) Şimdi karşına cıkar yolda.

BERTHA: Dikkat et kendine Archie, cok gec de kalma; yoksa bi

daha gondermem seni.

ARCHIE: Olur. Pencereden bakarsanız gorursunuz beni. Hadi,

hoşca kalın!

(BRÎGÎD’le ARCHÎE soldaki kapıdan çıkarlar. BERTHA

ayağa kalkar, perdeleri daha da çeker, pencere

boşluğunda dikilerek dışarıya bakar. Sokak kapısının

açılışı duyulur: Sonra da alçak sesle konuşmalar ve şişe

sesleri gelir. Kapı kapanır. Birkaç saniye sonra

BERTHA'nın, göze çarpacak biçimde, sevinçle el

salladığı görülür. İçeriye BRÎGİD girer ve BERTHA'nın

arkasında durarak omzu üstünden dışarıya bakar.)

BRIGID: Oturuşuna bakın şunun! Tum.ciddiyeti de ustunde.

BERTHA: (Olduğu yerden ansızın geri çekilerek) Uzak

dur pencereden. Dışar'dan gorulmek istemiyorum.

BRIGID: Niye hanımcı'm, ne var ki?

BERTHA: (Katlanır kapıya doğru yürüyerek) Kalkmadığımı,

iyi olmadığımı soylersin. Kimseyi

gorecek durumda değilim şimdi.

BRIGID: (Arkasından gider.) Kim o hanımcı'm?

BERTHA: (Durarak) Dur bi dak'ka.

(Kulak kabartır. Sokak kapısının çalmışı duyulur.)

BERTHA: (Kuşku içinde kalır bir an, sonra) Yok yok,

evde olduğumu soyle.

BRIGID: (Kuşkuyla) Bur'da yani?

BERTHA: (İvedice) Evet. Yeni kalktığımı soyle.

(BRÎGÎD soldan çıkar. BERTHA çifte kapıya doğru

gider, sanki düzeltiyormuş gibi, perdelerle oynar

sihirli sinirli. Sokak kapısının açıldığı duyulur, Az

sonra da BEATRICE JUSTICE girer içeriye ve

-BERTHA hemen dönmeyince- soldaki kapının

yanında duraksayarak dikilir kalır. Daha önceki

gibi giyinmiştir yine, elinde de bir gazete vardır.)

BRÎGÎD: Hayır, gelmedi. Kucuk Bey de o gelmeden

kendisini uyandırmamı soyledi. Gezmeye gid' yo'

arabayla. Ama ben bi bardak ayırmıştım geceden.

Caydanlığı da şimdi kaynatırım hemencecik.

Guzel bi de yumurta ister misiniz yanında?

BERTHA: Hayır, sağ ol.

BRIGID: Ya da şoyle kızarmış bi parca ekmek?

BERTHA: Hayır Brigid, sağ olasın. Yalnız bi bardak

Cay.

BRIGID: (Katlanır kapıdan yana yürürken) Bi dak'ka

bile surmez. (Durur, geri dönerek soldaki kapıya

doğru gider.) Ama once Kucuk Beyi uyandırmam

gerek, yoksa bi patırtı kopar sonra.

(Soldaki kapıdan çıkar. Bir iki dakika sonra

BERTHA yerinden kalkar, çalışma odasına gider.

Kapıyı ardına dek açıp içeriye bakar. Buranın

pek çok kitap rafı ve üstünde sönük bir lamba,

kâğıtlar bulunan, önündeyse kumaş kaplı bir

sandalye duran büyük bir yazı masasıyla küçük,

dağınık bir oda olduğu görülür. Eşikte dikilir

kalır bir sûre, sonra da içeriye . girmeden yine

kapar kapıyı. Pencerenin yanındaki sandalyesine

döner ve oturur. Sağdaki kapıdan, sırtında yine

aynı giysi, ARCHtE girer, arkasından da

BRİGÎD.)

ARCHIE: (BERTHA'nın yanma gelir, öptürmek için

yüzünü uzatırken) Buon giomo(*) anneci'm!

(*) İtalyanca "Günaydın”. (Ç.n.)

BERTHA: (Onu öperek) Buon giorno, Archie! (BRİ- GİD'e)

Başka bi yelek giydirdin mi icine?

BRIGID: Bırakmıyo' ki ha'm'fendi, giydireyim.

ARCHIE: Uşumuyorum anneci'm.

BERTHA: Giymen gerektiğini soylemiştim, di mi?

ARCHIE: Ama soğuk mu var ki, baksana.

BERTHA: (Kendi başından bir tarak çeker, AR- CHÎE’nin

saçını geriye doğru tarar, iki yandan.) Hala uyku

gitmemiş gozlerinden.

BRIGID: Dun akşam siz dışarı cıktıktan hemen sorira yattı,

ha'm'fendi.

ARCHIE: Biliyo'sun anneci'm, bugun bana bırakacak arabayı.

BERTHA: (Tarağı yine saçma sokarak birden sarılı- verir

ona.) Aman, aman, koca adam olmuş da at surecekmiş

artık benim oğlum!

BRIGID: Yaa, at diye del'ol'yo’ nedense.

ARCHIE: (Kendinden geçerek) Dort nala koşturacağım onu.

Pencereden gorursun sen de, anneci'm. Kamcıyı bi aldım

mı... (Bir kamçı şaklatma devinimi yaparken var gücüyle

de bağırır.) Avantiii! (*)

BRIGID: Bi de zavallı atı doveceksin, ha?

BERTHA: Hic uyumadım ki sabaha dek. Guneşin doğuşunu

goreyim diye kalktım ben de.

BRIGİD: (Bahçe kapısını açar.) Onca yağan yağmurdan

sonra pırıl pırıl bi sabah başlıyo’. (Yerinde dörlerek)

Ama siz de yorgunluktan Ol'yo'sunuz- dur

hanımcı'm. Boyle bi şey yapışınıza ne der bey’fendi?

(Çalışma odasına varıp kapıyı çalar.) Richard

Bey'fendi!

BERTHA: (O yana bakar.) Or’da değil. Bir saat once

dışarı cıktı. ,

BRIGİD: Ha oraya, yalı boyuna, di mi? -

BERTHA: Evet.

BRIGID: (Ona doğru gelir ve bir sandalyenin arkalığına

abanır.) Canınız bi şeye mi sıkıl'yo' ha- nımcı'm?

BERTHA: Yoo, Brigid.

BRIGİD: Aman sıkılmasın. Her zaman boyleydi zaten o,

kendi başına dolaşır dururdu or'da bur'da. Her şeyi

oğrenmeye kalkan bi kuştur sanki o, bey'fendi,

bildim bileli de oyledir. Bu huyunda bi değişiklik

olmadığı kesin, gerisini bilmem. Belki gece

yanlarına dek (çalışma odasını göstererek) icer'de

kitaplarına kapandığından oturu diye canınız ona

sıkıl'yo’, di mi? Boş verin, bırakın kendi başına.

Size doner gene. Yuzunuz guneş gibi ışık sacıyo'

diye duşunduğunden eminim, hanımcı'm.

BERTHA: (Üzgün) Gecti o gunler.

BRIGID: (Gizli bir şey söyler gibi) Hatırlamanın tam yeri

geldi işte -ne huneri varsa sizin icin ortaya dokup

sactığı o gunleri. (BERTHA'nın yanına çöker.Daha

alçak bir sesle) Sizinle ilgili her konuda hep bana

acıldığını, -Tanrı rahmet eylesin- annesine hicbi

şeyden soz etmediğini biliyo' musunuz?

Mektuplarınız ve her konuda işte.

BERTHA: Ne? Ona yazdığım mektuplar mı?

BRIGID: (Sevinmiş) Evet. Mutfak masasının ustune j

oturuşunu hatırlıyorum, bacaklarını sallan- dınşını;

ondan sonra da uzun uzadıya konuşur da konuşurdu

artık: Sizden, kendisinden, İrlanda'dan ve her turlu

cılgınlıklardan soz eder dururdu - hem de benim gibi

okuması yazması olmayan yaşlı bi kadına. Onun da

huyu hep boy- leydi işte. Ama bazen de yuksek

mevkilerden buyuk bi kişiyle goruş'cek oldu mu

kendisi de buyurdu artık iki kat. (Birden

BERTHA'ya bakar.) N’o, şimdi de ağlıyo' musunuz?

Aa, gercekten; ağlamayın canım! Daha nice iyi

gunler var onumuzde.

BERTHA: Hayır Brigid, yaşam boyunca ancak bir kez

gelir oyle bi donem. Yaşamın geri kalan yılları da o

donemi anıp durmaktan başka bi şeye yaramaz.

BRIGID: (Bir süre susar, sonra sevecenlikle) Bi bardak

cay icer misiniz, hanımcı'm? iyi gelir sinirlerinize.

BERTHA: Evet, icerim. Ama sutcu de gelmedi henuz.

ROBERT: (Ona engel olarak saçını öper.) Gitme, Bertha!

Daha zamanımız var. Hem de seviyor musun beni?

Uzun bi suredir bekleyip durdum bugune dek. İkimizi

de seviyor musun - ondaıi başka beni de? Ha, Bertha?

Korkma gercekten! Soyle bana. Gozlerinle soyle. Ya

da konuş!

(Karşılık vermez BERTHA. Sessizlikte yağmurun

yağışı işitilir.)

ÜÇÜNCÜ PERDE

Richard Rowan'iti Merrion'daki evinin salonu.

Sağdaki katlanır kapıyla bahçeye açılan çifte kapı kapalıdır.

Sol duvardaki pencerenin yeşil kadife perdeleri çekilidir.

Salon yan karanlıktır. Ertesi gün sabahın erken saatleri.

Bertha pencerenin yanma oturmuş, perdelerin arasından

dışarıya bakmaktadır. Sırtında koyu portakal renginde bol

bir sabahlık vardır. Üstünkörü taranmış saçları ensesinde

toplanmış. Ellerini kucağında kavuşturmuştur. Yüzü

yorgun, benzi solgundur.

(Sağdaki katlanır kapıdan elinde kuştüyü bir süpürge

ve bir toz beziyle BRİGİD girer içeriye. Salonun öbür

başına yürüyecek gibidir; ancak BERTHA'yı görüverince

birden durur ve haç çıkarır elinde olmadan.)

BRIGİD: iyi sabahlar hanımcı’m. Odumu kopardınız. Niye

kalktınız erkenden boyle?

BERTHA: Saat kac?

BRIGİD: Yediyi geciyor hanımcı’m. Epey oldu mu kalkalı? '

BERTHA: Eh, biraz oluyor.

BRIGID: (Ona yaklaşarak) Sizi uyandıran kotu bi duş mu

gordunuz?

BERTHA: Hic uyumadım ki sabaha dek. Guneşin doğuşunu

goreyim diye kalktım ben de.

BRIGID: (Bahçe kapısını açar.) Onca yağan yağmurdan

sonra pırıl pırıl bi sabah başlıyo'. (Yerinde dönerek)

Ama siz de yorgunluktan ol'yo'sunuz- dur hanımcı'm.

Boyle bi şey yapışınıza ne der bey'fendi? (Çalışma

odasına varıp kapıyı çalar.) Richard Bey'fendi!

BERTHA: (O yana bakar.) Or'da değil. Bir saat once dışarı

cıktı.

BRIGID: Ha oraya, yalı boyuna, di mi?

BERTHA: Evet.

BRIGID: (Ona doğru gelir ve bir sandalyenin arkalığına

abanır.) Canınız bi şeye mi sıkıl'yo' ha- nımcı'm?

BERTHA: Yoo, Brigid.

BRIGID: Aman sıkılmasın. Her zaman boyleydi zaten o,

kendi başına dolaşır dururdu or'da bur’da. Her şeyi*

oğrenmeye kalkan bi kuştur sanki o, bey'fendi, bildim

bileli de oyledir. Bu huyunda bi değişiklik olmadığı

kesin, gerisini bilmem. Belki gece yarılarına dek

(çalışma odasını göstererek) icer’de kitaplarına

kapandığından oturu diye canınız ona sıkıl'yo', di mi?

Boş verin, bırakın kendi başına. Size doner gene.

Yuzunuz guneş gibi ışık sacıyo' diye duşunduğunden

emi: nim, hanımcı'm.

BERTHA: (Üzgün) Gecti o gunler.

BRIGID: (Gizli bir şey söyler gibi) Hatırlamanın tam yeri

geldi işte -ne huneri varsa sizin icin ortaya dokup

sactığı o gunleri. (BERTHA'nın yanına çöker.Daha

alçak bir sesle) Sizinle ilgili her konuda hep bana

acıldığını, -Tanrı rahmet eylesin- annesine hicbi şeyden

soz etmediğini biliyo' musunuz? Mektuplarınız ve her

konuda işte.

BERTHA: Ne? Ona yazdığım mektuplar mı?

BRIGID: (Sevinmiş) Evet. Mutfak masasının ustune

oturuşunu hatırlıyorum, bacaklarını sallan- dırışım;

ondan sonra da uzun uzadıya konuşur da konuşurdu

artık: Sizden, kendisinden, İrlanda'dan ve her turlu

cılgınlıklardan soz eder dururdu - hem de benim gibi

okuması yazması olmayan yaşlı bi kadına. Onun da

huyu hep boy- leydi işte. Ama bazen de yuksek

mevkilerden buyuk bi kişiyle goruş'cek oldu mu

kendisi de buyurdu artık iki kat. (Birden BERTHA'ya

bakar.) N'o, şimdi de ağlıyo’ musunuz? Aa, gercekten;

ağlamayın canım! Daha nice iyi gunler var onumuzde.

BERTHA: Hayır Brigid, yaşam boyunca ancak bir kez gelir

oyle bi donem. Yaşamın geri kalan yılları da o donemi

anıp durmaktan başka bi şeye yaramaz.

BRIGID: (Bir süre susar, sonra sevecenlikle) Bi bardak cay

icer misiniz, hanımcı'm? Iyi gelir sinirlerinize.

BERTHA: Evet, icerim. Ama sutcu de gelmedi henuz.

BRIGID: Hayır, gelmedi. Kucuk Bey de o gelmeden

kendisini uyandırmamı soyledi. Gezmeye gid' yo'

arabayla. Ama ben bi bardak ayırmıştım geceden.

Caydanlığı da şimdi kaynatırım hemencecik. Guzel

bi de yumurta ister misiniz ya- . nında?

BERTHA: Hayır, sağ ol.

BRIGID: Ya da şoyle kızarmış bi parca ekmek?

BERTHA: Hayır Brigid, sağ olasın. Yalnız bi bardak

cay.

BRIGID: (Katlanır kapıdan yana yürürken) Bi dak’ka

bile surmez. (Durur, geri dönerek soldaki kapıya

doğru gider.) Ama once Kucuk Beyi uyandırmam

gerek, yoksa bi patırtı kopar sonra.

(Soldaki kapıdan çıkar. Bir iki dakika sonra

BERTHA yerinden kalkar, çalışma odasına gider.

Kapıyı ardına dek açıp içeriye bakar. Buranın pek

çok kitap rafı ve üstünde sönük bir lamba, kâğıtlar

bulunan, önündeyse kumaş kaplı bir sandalye

duran büyük bir yazı masasıyla küçük, dağınık bir

oda olduğu görülür. Eşikte dikilir kalır bir süre,

sonra da içeriye girmeden yine kapar kapıyı.

Pencerenin yanındaki sandalyesine döner ve

oturur. Sağdaki kapıdan, sırtında yine aynı giysi,

ARCHİE girer, arkasından da BRİGİD.)

ARCHIE: (BERTHA’nın yanma gelir, öptürmek için

yüzünü uzatırken) Buon giorno(*) anneci'm!

(*) İtalyanca "Günaydın". (Ç.n.)

BERTHA; (Onu öperek) Buon giorno, Archie! (BRÎ- OİD'e)

Başka bi yelek giydirdin mi icine?

BRIGID: Bırakmıyo' ki ha’m'fendi, giydireyim.

ARCHIE: Uşumuyorum anneci'm.

BERTHA: Giymen gerektiğini soylemiştim, di mi?

ARCHIE: Ama soğuk mu var ki, baksana.

BERTHA: (Kendi başından bir tarak çeker, AR- CHÎE'nin

saçını geriye doğru tarar, iki yandan.) Hala uyku

gitmemiş gozlerinden.

BRIGID: Dun akşam siz dışan cıktıktan hemen sonra yattı,

ha'm’fendi.

ARCHIE: Biliyo'sun anneci'm, bugun bana bırakacak arabayı.

BERTHA: (Tarağı yine saçına sokarak birden sarılı- verir

ona.) Aman, aman, koca adam olmuş da at surecekmiş

artık benim oğlum!

BRIGID: Yaa, at diye del'ol'yo' nedense.

ARCHIE: (Kendinden geçerek) Dort nala koşturacağım onu.

Pencereden gorursun sen de, anne- ci’m. Kamcıyı bi

aldım mı.,. (Bir kamçı şaklatma devinimi yaparken

var gücüyle de bağırır.) Avantiii! (*)

BRIGID: Bi de zavallı ati doveceksin, ha?

(*) İtalyanca 'İleri! Deelı!'\ (Ç.n.)

BERTHA: Buraya gel de ağzını sileyim. (Sabahlığının

cebinden mendilini çıkarır, diliyle ıslatarak ağzmı siler

ARCHİE'nin.) isler, karalar icinde kalmış her yanın; seni

gidi pis bocek!

ARCHIE: (Gülerek yineler.) isler! Ne demekmiş o ’isler'?

(Pencerenin önündeki parmaklıkta tıkırdayan bir süt

şişesinin sesi duyulur.)

BRIGID: (Perdeleri yana çeker, dışarıya bakar.) Hah, geldi

işte!

ARCHIE: (Çabuk çabuk) Dur, bekle! Geliyorum! Hoşca kal

anneci’m! (İvecenlikle annesini öpüp gitmek için

döner.) Babacı’m kalktı mı?

BRIGID: (Kolundan tutup götürür.) Şimdi karşına cıkar

yolda.

BERTHA: Dikkat et kendine Archie, cok gec de kalma; yoksa

bi daha gondermem seni.

ARCHIE: Olur. Pencereden bakarsanız gorursunuz beni. Hadi,

hoşca kalın!

(BRİGİD'le ARCHİE soldaki kapıdan çıkarlar.

BERTHA ayağa kalkar, perdeleri daha da çeker,

pencere boşluğunda dikilerek dışarıya bakar. Sokak

kapısının açılışı duyulur: Sonra da alçak sesle

konuşmalar ve şişe sesleri gelir. Kapı kapanır. Birkaç

saniye sonra BERTHA'nın, göze çarpacak biçimde,

sevinçle el salladığı görülür. İçeriye BRİGİD girer ve

BERTHA'nın arkasında durarak omzu üstünden

dışarıya bakar.)

BRIGID: Oturuşuna bakın şunun! Tum ciddiyeti de ustunde.

BERTHA: (Olduğu yerden ansızın geri çekilerek) Uzak dur

pencereden. Dışar’dan gorulmek istemiyorum.

BRIGID: Niye hanımcı'm, ne var ki?

BERTHA: (Katlanır kapıya doğru yürüyerek) Kalkmadığımı,

iyi olmadığımı soylersin. Kimseyi gorecek durumda

değilim şimdi.

BRIGID: (Arkasından gider.) Kim o hanımcı'm?

BERTHA: (Durarak) Dur bi dak'ka.

(Kulak kabartır. Sokak kapısının çalmışı duyulur.)

BERTHA: (Kuşku içinde kalır bir an, sonra) Yok yok, evde

olduğumu soyle.

BRIGID: (Kuşkuyla) Bur'da yani?

BERTHA: (İvedice) Evet. Yeni kalktığımı soyle.

(BRÎGİD soldan, çıkar. BERTHA çifte kapıya doğru

gider, sanki düzeltiyormuş gibi, perdelerle oynar

sinirli sinirli. Sokak kapısının açıldığı duyulur. Az

sonra, dq, BEATRICE JUSTİCE girer içeriye ve

-BERTHA hemen dönmeyince- soldaki kapının

yanında duraksayarak dikilir kalır. Daha önceki gibi

giyinmiştir yine, elinde de bir gazete vardır.)

BEATRICE: (Hızla ilerler.) Bayan Rowan, boyle zamansız

geldiğim icin bağışlayın beni.

BERTHA: (Döner.) Gunaydın, Bayan Justice. (Ona

doğru gelir.) Bi şey mi oldu?

BEATRICE: (Ürkekçe) Bilmiyorum. Benim de size

sormak istediğim işte bu.

BERTHA: (Merakla ona bakar.) Soluk soluğa kalmışsınız.

Oturmaz mısınız?

BEATRICE:(Oturarak) Sağ olun.

BERTHA: (Karşısına oturarak gazetesini gösterir.) Bi

şey mi var gas'tede?

BEATRICE: (Ürkekçe giller: Gazeteyi açar.) Evet.

BERTHA: Dick’le mi ilgili?

BEATRICE: Evet. İşte burada. Yeğenimin yazdığı uzun

bir yazı, bir başyazı. Tum yaşamı burada Bay

Rowan’in. Gormek ister misiniz?

BERTHA: (Gazeteyi alır, açar.) Hani, ner’de?

BEATRICE: Ortada. Başlığı da: Seçkin Bir Mandalı.

BERTHA: Yazı... Dick’i ovuyor mu, yoksa yeriyor mu?

BEATRICE: (Coşkunca) A, ne demek, ovuyor elbet! Bay

Rowan’a ilişkin neler dediğini okuyabilirsiniz işte.

Hem sonra, Robert’m bunu yazmak icin gec

saatlere dek kentte kaldığını da biliyorum dun gece.

BEATRICE: Evet. Hem de cok gec. Eve gelişini duydum.

ikiyi coktan gecmişti saat.

BERTHA: (Onu izleyerek) Meraklandınız mı bu duruma?

Yani sabahın o saatinde uyanınca?

BEATRICE: Uykum hafiftir benim. Hem sonra onun

işyerinden geldiğini de biliyordum, sonra da... Bay

Rowan’la ilgili bir yazı yazmış olabileceğini ve bu

yuzden o kadar gec geldiğini duşundum.

BERTHA: Boyle bi şey ner’den geldi usunuza hemencecik?

BEATRICE: Nereden olacak, dun oğleden sonra burada

olup bitenlerden -yani, Robert'm dediklerinden,

Bay Rowan'in bu yeni gorevi benimsediğini

soylemesinden sonra, usuma boyle bir şeyin gelmesi

pek doğaldı.

BERTHA: Evet, evet. Elbette.

BEATRICE: (İvecenlikle) Ne var ki, beni meraklandıran

şey bu değil. Hemen az sonra şey oldu, yeğenimin

odasında bir gurultu duydum.

BERTHA: (Elindeki gazeteyi buruşturarak, soluğu kesilir

gibi) Aman Tanrı'm! Neymiş o? Soyleyin.

BEATRICE: (Ona ilgiyle bakarak) Peki ama, niye

yureğiniz kalktı oyle?

BERTHA: (Yine yerine çökerek, zorlama bir gülüşle)

Evet, oyle ya, cok sacmalık benimki de. Baştan

aşağı bozuk sinirlerim. Hem de cok kotu uyudum

bu gece. O yuzden kalktım boyle erkenden. Ee,

anlatın, neymiş o gurultu?

BEATRICE: Şey canım, yerde cekilen valizinin sesi.

Sonra da hafiften ıslık calarak odasında dolaşıp

durduğunu işittim. Ondan sonra da valizi kilitleyip

kayışlarını bağlayışını,

BERTHA: "Bi yolculuğa cıkıyor!

BEATRICE: Beni de meraklandıran buydu işte. Robert’m

Bay Rowan'la bozuşmuş ve onu yere calan

bir yazı doşenmiş olmasından korktum.

BERTHA: iyi, ama niye bozuşsunlar? Aralarında gecen

herhangi bi şey dikkatinizi cekti mi sizin?

BEATRICE: Cekti sanırım. Bir soğukluk.

BERTHA: Son zamanlarda mı?

BEATRICE: Bir sure once.

BERTHA: (Buruşuk gazeteyi düzelterek) Nedenini bi-.

liyor musunuz?

BEATRICE: (Duraksayarak) Hayır.

BERTHA: (Kısa bir aradan sonra) Peki, dediğinize gore,

bu yazı onu ovuyorsa, bozuşmamışlar demektir.

(Düşünceye dalar bir an.) Hem de dun gece

yazılmış.

BEATRICE: Evet. Yazıyı gormek icin bu gazeteyi aldım

hemen. Peki, ama niye boyle ansızın cekip gidiyor

oyleyse? Bu işte bir terslik var bana kalırsa.

Aralarında bir şey gecmiş gibi geliyor bana.

BERTHA: Uzulur musunuz oyle bi şey olsa?

BEATRICE: Cok uzulurum hem de. Biliyorsunuz Bayan

Rowan, Robert'la ben kardeş cocuklarıyız; eğer Bay

Rowan’a yurda dondu diye ters davranmaya

kalktıysa pek cok uzulurum buna, ya da ciddi bir

tartışma gectiyse aralarında, ozellikle şey icin...

BERTHA: (Gazeteyle oynayarak) Ne icin?

BEATRICE: Bay Rowan'i yurda donmesi icin sıkıştırıp

duran kişi yeğenim olduğu icin. Vicdanımı rahatsız

ediyor bu durum.

BERTHA: Bay Hand'in vicdanını rahatsız etmesi gerekir,

oyle değil mi?

BEATRICE: (Kararsızca) Benimkini de ediyor. Çünkü

-Bay Rowan burada yokken kendisinden soz eder

dururdum yeğenime ve bir kerteye dek de ben oldum

onu şey eden...

BERTHA: (Ağır ağır başını sallar.) Anlıyorum. Bu da

vicdanınızı rahatsız ediyor. Yalnız bu mu?

BEATRICE: Oyle sanıyorum.

BERTHA: (Güler yüzle) Kocamı İrlanda'ya donduren

sizsiniz gibi gorunuyor, Bayan Justice.

BEATRICE: Ben mi, Bayan Rowan?

BERTHA: Evet, siz. Ona yazdığınız mektuplarla ve az

once dediğiniz gibi yeğeninize de soyleyerek.

Onu geri getiren kişinin kendiniz olduğunu duşunmuyor

musunuz yani?

BEATRICE: (Ansızın. yüzü kızararak) Hayır. Boyle

bir şey duşunemem.

BERTHA: (Bir an ona bakar, sonra yana dönerek)

Donduğunden beri durmadan bi şeyler yazdığını

biliyorsunuz kocamın.

BEATRICE: Oyle mi?

BERTHA: Bilmiyor muydunuz? (Çalışma odasından

yana işaret eder.) Gecelerin buyuk bolumunu or'

da gecirir yazı yazarak. Hem de her gece.

BEATRICE: Calışma odasında mı?

BERTHA: Calışma ya da yatak odası. Ne derseniz deyin

işte. Yatak odası da oldu artık, bi divanda

kıvrılıp uyuyor. Bu gece de or’da uyudu. Bana inanmıyorsanız

size gosterebilirim.

(Çalışma odasına doğru gitmeye davranır.

BEATRÎCE de hızla kalkıp önleyici bir eylemde

bulunur.)

BEATRICE: Siz soyleyince gozu kapalı inanırım Bayan

Rowan.

BERTHA: (Yeniden oturarak) Evet işte. Yazıp duruyor.

Yazdıkları da son zamanlarda -İrlanda’ya

donduğumuzden bu yana- yaşamına giren bi şeye

ilişkin olmalı. Bi değiş'k ‘k filan. Yaşamına bi

değişiklik geldiğini biliyor musunuz siz? (Araştıran

gözlerle bakar ona.) Boyle bi şey biliyor ya da

seziyor musunuz?

BEATRICE: (Kararlı gözlerle yanıtlar onun bakışını.)

Bayan Rowan, bana sorulacak bir soru değil bu.

Donuşunden bu yana yaşamına herhangi bir değişiklik

gelmişse, sizin bilmeniz ve sezmeniz gerekir

bunu.

BERTHA: Bunu siz de bilebilirsiniz benim kadar. Bu evle

cok iclidışlısınız.

BEATRICE: Sizinle iclidışlı olan yalnız ben değilim ki.

(Bir süre soğuk soğuk birbirlerine bakarlar sessizce.

BERTHA bir yana koyar gazeteyi ve BEATRICE'e

daha yakın bir sandalyeye oturur.)

BERTHA: (Elini BEATRICE'in dizine koyarak) Ve

benden de nefret ediyorsunuz, değil mi Bayan

Justice?

BEATRICE: (Zorlamayla) Sizden nefret etmek mi? Ben

mi?

BERTHA: (Üsteleyerek,. ama yumuşakça) Evet. Bi kişiden

nefret etmenin ne demek olduğunu bilirsiniz.

BEATRICE: Niye nefret edecekmişim sizden? Bugune dek

hic kimseden nefret etmedim ben.

BEATHA: Şimdiye dek bi kimseye aşık oldunuz mu hic?

(BEATRICE*nin bileğine koyar elini.) Soyleyin.

Oldunuz, değil mi?

BEATRICE: (O da yumuşakça) Evet. Bir zamanlar.

BERTHA: Şimdi değil misiniz?

BEATRICE: Hayır.

BERTHA: ictenlikle soyleyebilir misiniz buntı bana?

Yuzume bakın.

BEATRICE: (Ona bakar.) Evet , soyleyebilirim.

(Kısa bir ara. BERTHA elini çeker ve biraz bozularak

yana çevirir başını.)

BERTHA: Bu evle başka bi kişinin de iclidışlı olduğunu

soylediniz az Once. Yeğeninizi demek istediniz... O

muydu aşık olduğunuz kişi?

BEATRICE: Evet.

BERTHA: Unuttunuz mu artık onu?

BEATRICE: (Yavaşça) Unutmaya calışıyorum.

BERTHA: (Ellerini kavuşturarak) Nefret ediyorsunuz

benden. Mutlu olduğumu sanıyorsunuz. Ne denli

yanıldığınızı bi bilebilseydiniz.

BEATRICE: (Başını sallar olumsuzca.) Nefret etmiyorum.

BERTHA: Mutluymuşum! Yazdıklarının hicbirini

anlamadığım halde, hicbi bakımdan kendisine

yardımcı olamadığım halde, kimi zaman bana

soylediklerinin yarısını bile anlamadığım halde mi

mutlu olacakmışım! Siz ise anlattıklarını her zaman

anlayabiliyorsunuz. (Heyecana kapılarak)

Ama onun icin korkuyorum ben, ikisi icin de

korkuyorum. (Ansızın ayağa kalkar ve konsola

doğru gider.) Bu bicimde cekip gitmemeli.

(Çekmeceden bir not defteri alır ve ivecenlikle

birkaç satır karalar.) Hayır, olamaz bu! Boyle bi

şey yapacak denli cıldırdı mı bu adam? (BEATRÎCE'e

dönerek) Evde mi hala?

BEATRICE: (Merakla ona bakarak) Evet. Buraya gel:

meşini mi yazdınız ona?

BERTHA: (Ayağa kalkar.) Evet, oyle yazdım. Brigid le

gondereceğim kendisine. Brigid!

(Hızla soldaki kapıdan çıkar.)

BEATRICE: (Elinde olmadan bakakalır arkasından..

Doğruymuş demek ki!

(RİCHARD'm çalışma odasından yana bir göz atar

ve başını elleri arasına alır. Az sonra kendine

gelerek küçük masadan gazeteyi alır, açar,

çantasından çıkardığı bir gözlüğü gözüne takarak

okumaya koyulur. Bahçeden RICHARD ROWAN

girer içeriye. Daha önceki gibi giyinmiştir, ayrıca

başında hafif bir şapka, elindeyse ince bir baston

vardır.)

RICHARD: (Birkaç saniye BEATRİCE'i izleyerek eşikte

dikilir.) Şeytanlar toplanmış (Yalı boyundan yana

işaret eder.) dışarıya. Ta sabahın korunden beri

sacma sapan konuşmalarını dinleyip durdum.

BEATRICE: (Ayağa kalkar.) Bay Rowan!

RICHARD: Tanrı inandırsın sizi. İnsan sesinden gecilmiyor

bu adada. Sizinki de var aralarında,

"Yoksa sizi göremezdim." diyordu. Bertha'nm sesi

de var. Ama, inanın bana, bunların tumu de cin ya

da şeytan. Hacı tersinden cıkardım da oyle

susturdum onları.

BEATRICE: (Kekeleyerek) Boyle erken bi saatte... geldim

buraya Bay Rowan..', yani, Çünkü... bunu

gostermek icin size... Robert yazmış... dun gece...

sizinle ilgili.

RICHARD: (Şapkasını çıkarır.) Sevgili Bayan Justice,

buraya nicin geldiğinizi sanırım dun soylemiştiniz

bana; hicbir şeyi de unutmam ben. (Ona doğru

yaklaşarak elini uzatır.) Gunaydın.

BEATRICE: (Birden gözlüğünü çıkarır ve gazeteyi tutuşturur

RİCHARD'm eline.) Bunun icin geldim

ben. Sizinle ilgili bir yazı. Robert yazmış dun gece.

Okur musunuz?

RICHARD: (Başını eğerek kabul eder.) Şimdi mi okuyayım?

Hayhay.

BEATRICE: (Üzüntüyle bakar ona.) Ah, Bay Rowan,

size bakmak acı veriyor bana.

RICHARD: (Gazeteyi açar, okur.) Pek Saygıdeğer Rahip

Mulhall'm Ölümü. O yazı bu mu?

(Soldaki kapıda BERTHA görünür ve dinlemek

için durur.)

RICHARD: (Bir sayfa çevirir.) Evet, bulduk icte! Seçkin

Bir İrlandalI. (Epeyce yüksek, sert bir sesle

okumaya başlar.) "Yurdumuzun karşı karşıya

bulunduğu sorunların en az onem taşıyanı bu yurdu

kendilerine en cok gereksinim duyulduğu bir sırada

bırakıp gittikten sonra yalnızlık ve surgun gunlerinde

gec de olsa sevmeyi oğrendikleri yurtlarına -hem de

bu yurdun uzun suredir ozlemini cektiği bir utkunun

arifesinde- geri cağrılmış olan yurttaşlarımıza karşı

yurdumuzun takınacağı tutum konusu değildir.

Surgun gunlerinde, dedik; ama burada bir ayrım yapmamız

gerekiyor. Bir ekonomik surgun vardır, bir de

tinsel surgun. İnsanların gecimini sağlayan ekmek

parasını bulmak icin yurdundan ayrılanlar olduğu

gibi bireylerden oluşan bir ulusu ayakta tutan ruhun

besinini aramak icin başka ulkelere gitmeleri hoş

karşılanan seckin yurt cocukları da vardır. On yıl

onceki Dublin'in kultur ve sanat cevresini

anımsayanlar Bay Ro- wan'la ilgili pek cok anılarını

tazeleyecekler- dir. Kişinin yureğini parcalayan o

haksızlığa karşı duyulan şiddetli ofkenin..."

(Gözlerini gazeteden kaldırır ve eşikte dikilip duran

BERTHA'yı görür. Sonra da gazeteyi bir yana

koyarak ona bakar. Uzun bir sessizlik.)

BEATRICE: (Kendini zorlayarak) Gordunuz mu Bay

Rowan, en sonunda size de gun doğdu. Ustelik burada.

Hem sonra, Robert gibi icten bir dostunuz, sizi

anlayan bir dostunuz olduğunu da goruyorsunuz.

RICHARD: Baştaki tumcenin şu kesimi ilginizi cekti

mi: ... bu yurdu kendilerine en çok gereksinim

duyulduğu bir sırada bırakıp gidenler,..?

(BERTHA'ya bakar keskince; sonra döner, çalışma

odasına gider, kapıyı da arkadan kapatır.)

BERTHA: (Kendi kendine konuşur gibi) Her şeyden

vazgectim onun uğruna; dinimden, ailemden, kendi

esenliğimden.

(Bir koltuğa oturur yavaşça. BEATRÎCE ona doğru

gelir.)

BEATRICE: (Zayıf bir sesle) Ama Bay Rowan'in duşunceleri

de şey gibi gelmiyor mu size...?

BERTHA: (Sertçe) Duşunceler muşunceler! Ama bu

dunyada başkalarının da duşunceleri var canım ya

da var gibidir işte. Hic duşuncesine muşun- cesine

aldırmadan onun huysuzluklarını cekmek

zorundadırlar, Çünkü bi şeyler yapabilecek

yetenektedir o. Bense, değilim. Hicbi şey değilim

ben.

BEATRICE: Siz de onu destekliyorsunuz işte,

BERTHA: (Artan bir sertlikle) Aman, boş sozler bunlar,

Bayan Justice! Onun icin baş belasından başka bi

şey değilim ben, oğlum da şey -hani o tur cocuklara

derler ya canım. Bi taş parcası mı sanıyorsunuz siz

beni? Benimle karşılaşmak zorunda kaldıklarında

davranışlarında gormuyorum, gozlerinden

okumuyorum mu sanıyorsunuz bu durumu?

BEATRICE: Siz de kendinizi ezdirmeyin onlara, Bayan

Rowan.

BERTHA: (Kurumlanarak) Kendimi ezdirmek ha! Eğer

bilmek istiyorsanız soyleyeyim ki kendimle cok

kıvanıyorum ben. Başkaları onun icin n'aptı şimdiye

dek? Ben adam ettim onu. Otekilerin tumunun de ne

yeri vardır onun yaşamında? Pabuclarının altındaki

camur bile olamazlar! (Ayağa kalkar ve heyecanlı

heyecanlı dolaşır ileri geri.) Otekiler gibi, o da

kucumseyebilir beni -şimdilik. Siz de yukar'dan

bakabilirsiniz bana. Ama hicbi zaman başımı eğdirmeyeceksiniz

benim, hicbiriniz.

BEATRICE: Peki ama, beni niye sucluyorsunuz?

BERTHA: (Düşünmeden ona doğru giderek) Oyle acılar

icindeyim ki. Kabalık ettimse bağışlayın. Dost

olmamızı istiyorum ben. (Ellerini uzatır.) Olur

musunuz?

BEATRICE: (Onun ellerini tutarak) Hem de sevincle.

BERTHA: (Ona bakarak) Ne de guzel uzun uzun kirpikleriniz

var sizin! Gozlerinizin ise oyle uzgun bi

bakışı var ki!

BEATRICE: (Gülümseyerek) Pek az gorebiliyorum.

Gozlerim cok zayıfladı.

BERTHA: (İçtenlikle) Ama cok guzel.

(Yavaşça kucaklar ve öper onu. Sonra da, azıcık

sıkılarak, ondan uzaklaşır. Soldan BRÎGÎD girer.)

BRIGID: Kendisine verdim, ha’m’fendi.

BERTHA: Bi haber gonderdi mi?

BRIGID: Tam da dışarı cıkıyo’muş, ha'm’fendi', hemen

arkamdan buraya geleceğini haber vermemi

soyledi.

BERTHA: Sağ ol Brigid.

BRIGID: (Giderken) Cayla kızarmış ekmeği şimdi mi

istersiniz ha’m’fendi?

, BERTHA: Şimdi kalsın Brigid. Daha sonra. Bay Hand

geldiğinde, hemen buyur et kendisini.

BRIGID: Peki ha'm'feridi.

(Soldan çıkar.)

BEATRICE: O gelmeden ben de gideyim artık Bayan

Rowan.

BERTHA: (Azıcık utanarak) Dostuz artık, değil mi?

BEATRICE: (Aynı tonda) Olmaya calışırız. (Dönerek)

Bahceden gecmeme izin verir misiniz? Yeğenimle

karşılaşmak istemiyorum şimdi.

BERTHA: A, elbette. (Onun elini tutar.) Şimdi boyle

şeyler konuşmamız oyle acayip ki. Ama her zaman

istemişimdir bunu. Ya siz?

BEATRICE: Sanırım ben de istiyordum.

BERTHA: (Gülümseyerek) Roma'da bile. Archie'yle

şoyle dolaşmaya filan cıktığımda, sizi duşunur -

dum hep, nasıl biri olduğunuzu falan; Çünkü Dick'ten

duyduklarımla tanıyordum sizi. Kiliselerden cıkan ya

da arabalarla gecip giden değişik kişilere bakardım

da kimilerinin size benzeyebileceğim duşunurdum.

Çünkü Dick esmer olduğunuzu soylemişti bana.

BEATRICE: (Yine heyecanlanarak) Ya, oyle mi?

BERTHA: (Onun elini sıkarak) Mutlu gunler dilerim.

Yine buyrun.

BEATRICE: (Elini çekerek) Ben de size. Hoşca kalın.

BERTHA: Kapıya dek gecireyim sizi.

(Çifte kapıdan birlikte çıkar, bahçeye inerler.

Çalışma odasından RÎCHARD ROWAN girer

içeri. Kapının yanında durarak bahçeye bakar. Az

sonra da dönüp küçük masaya gelir, gazeteyi alarak

okur. Birkaç saniye sonra, kapıda BERTHA

görünür ve okumasını bitirinceye dek durup onu

izler. RÎCHARD yine bırakır gazeteyi ve çalışma

odasına gitmek için döner.)

BERTHA: Dick!

RICHARD: (Durarak) Evet?

BERTHA: Benimle konuşmadın.

RICHARD: Diyecek bir şeyim yok ki. Senin var mı?

BERTHA: Dun akşam olanları oğrenmek istemiyor

musun?

RICHARD: Hicbir zaman oğrenemeyeceğim orasını.

BERTHA: Sorarsan, ben de anlatırım sana.

RICHARD: Sen anlatırsın, evet. Ne var ki, hicbir zaman

gerceği bilemeyeceğim ben. Dunyada oğrenemeyeceğim

işin o yanını.

BERTHA: (Ona doğru yaklaşarak) Sana gerceği soyleyeceğim,

Dick, her zaman olduğu gibi. Hicbi zaman

yalan soylemedim sana.

RICHARD: (Havada yumruklarını sıkarak, öfkeyle) Evet,

evet. Gerceğiymiş! Ama işte orasını hicbir zaman

bilemeyeceğiz diyoruz sana.

BERTHA: Peki oyleyse, nicin bıraktın gittin beni dun

akşam?

RICHARD: (Sertçe) Yalnız kalmaya ihtiyacın vardı da,

ondan.

BERTHA: (Gözdağı verircesine) Bu işe sen ittin beni. Beni

sevdiğinden değil. Eğer beni sevseydin ya da

sevginin ne olduğunu bil şeydin, bırakıp gitmezdin

beni. Kendi canın oyle istedi diye bu işe itiverdin

bizi.

RICHARD: Ben yaratmadım kendimi. Ben boyleyim işte.

BERTHA: Hep boyle dersin zaten. Onunde başımı

eğdiresin diye, susturasın diye beni; her zamanki

huyun bu. Başına buyruk olabilesin, (Bahçeden yana

işaret eder.) onunla baş başa kalabile- sin diye! Senin

sevgin de bu işte! Ağzından cıkan her soz yalan.

RICHARD: (Kendini tutarak) Beni dinlemeni istemek

boşuna.

BERTHA: Seni dinlemek, ha! Git de sen sevgiline dinlet

kendini. Zamanını niye oldureceksin benimle? Git,

onunla konuş.

RICHARD: (Başını sallar.) Evet, anlaşılıyor. Yakınımdaki

başka herkesi* şimdiye dek edindiğim her dostu, bana

yaklaşma girişiminde bulunan her insanı

uzaklaştırdığın gibi, şimdi de onu soğuttun benden.

Nefret ediyorsun ondan.

BERTHA: (İçtenlikle) Hadi canım sen de, ilgisi yok! Bana

kalırsa, beni mutsuz ettiğin gibi, rahmetli anneni de

mutsuz edip oldurduğun gibi, kız- cağ'zm da sen

yitirdin mutluluğunu. Kadın katili! Hah, şana bu adı

takmalı işte!

RICHARD: (Gitmek için döner.) Arrivederci!

BERTHA: (Coşkuyla) Guzel ve soylu bi kişi. Hoşuma

gidiyor. Bende olmayan her şey var onda - doğuştan

getirdiği ve oğrenimle kazandığı nice meziyetler. Onu

da benzetmeye uğraştın, ama beceremedin. Çünkü pek

cetin ceviz o senin icin, oysa biz tam dişine goreyiz.

Bunun farkmdasm sen de.

RICHARD: (Bağırırcasma) Ne diye konuşup duruyorsun

onun hakkında yahu, allahalla’?

BERTHA: (Ellerini kavuşturarak) Ah, keşke sana hic

rastlamamış olsaydım! Nasıl lanet okuyorum o gune!

RICHARD: (Sertçe) Engel mi oluyoruz yani sana? Ozgur

olmak istiyorsun artık. Yalnız sen ,'evet' de,

tamam, oldu demektir.

BERTHA: (Gururla) Ne zaman istersen hazırım ben.

RICHARD: Sevgilinle ozgurce buluşabilesin diye, ha?

BERTHA: Evet.

RICHARD: Her gece mi?

BERTHA: (Gözlerini yere dikip son kerte öfkeli konuşur.)

Sevgilimle buluşmak icin işte! (Ellerini

ileri uzatarak) Sevgilimle! Evet! Sevgilimle!

(Gözyaşı ve hıçkırığa boğulur birden, elleriyle

yüzünü örterek bir sandalyeye çöker. RÎCHARD

ona yaklaşır yavaşça ve omzuna dokunur.)

RICHARD: Bertha! (Karşılık vermez BERTHA.) Bertha,

ozgursun artık.

BERTHA: (Onun elini iter, ayağa kalkar.) Dokunma

bana! Benim icin bi yabancısın sen. İcimdeki hicbi

şeyi -yureğimde olsun ruhumda olsun, bi tek şeyi

bile- anlamıyorsun. Bi yabancı işte! Yabancının

biriyle yaşıyoruz!

(Sokak kapısının vuruluşu işitilir. BERTHA

çabucak gözlerini siler mendiliyle ve sabahlığının

önünü düzeltir. RÎCHARD kulak kabartır bir an,

BERTHA'ya bakar sertçe, sonra da dönüp çalışma

odasına gider. Soldan ROBERT HAND girer.

Koyu kahverengidir giysisi, elindeyse kahverengi

bir dağcı şapkası vardır.)

ROBERT: (Kapıyı arkasından sessizce kapayarak) Beni

cağırtmışsın.

BERTHA: (Ayağa kalkar.) Evet. Boyle sessiz sedasız

sıvışıp gitmek de ner'den esti aklına - buraya bile

uğramadan - hicbi şey demeden? Oynattın mı sen?

ROBERT: (Küçük masaya doğru yaklaşarak üstündeki

gazeteye göz atar.) Demem gereken her şeyi

bur’da dedim işte.

BERTHA: Ne zaman yazdın onu? Dun akşam mı, ben

gittikten sonra?

ROBERT: (İncelikle) Tam doğrusunu istersen, bir bolumunu

sen gitmeden once yazmıştım -kafamda.

Gerisini de -en kotu kesimini-sonra yazdım. Cok

daha sonra.

BERTHA: Sonra dediğin de, dun gece yazdın yani!

ROBERT: (Omuzlarını silker.) iyi eğitilmiş bi hayvanım

ben, (Onun yanma gelir.) Or'dan oraya serseriler

gibi dolaşa dolaşa uzun bi gece gecirdim... benim

buroda, rektorun evinde, bi gece kulubunde,

caddelerde, odamda. Hic gozumun onunden

gitmedi hayalin, elini de elimde duydum hep

Bertha; hic unutmıy'ca'm dun akşamı. (Masaya

bırakır şapkasını ve BERTHA'nın elini tutar.)

Niye bakmıyorsun bana? Sana dokunamaz mıyım

yani?

BERTHA: (Çalışma odasını gösterir.) icer’de Dick.

ROBERT: /Elini bırakır BERTHA'nın.) Ha, oyleyse

uslu duralım biz de.

BERTHA: Nereye gidiyorsun boyle?

ROBERT: Yabancı illere. Yani, Surrey'de oturan yeğenim

Jack Justice'e, oteki adıyla Kucukucu Justice'e.

Onun guzel bi kır evi var or'da, hava desen

yumuşak.

BERTHA: Peki, nicin gidiyorsun?

ROBERT: (Sessizce ona bakar.) Hicbi neden duşunemiyor

musun?

BERTHA: Benim yuzumden mi?

ROBERT: Evet. Şu sıralarda bur'da kalmak hic hoş olmayacak

benim icin.

BERTHA: (Eli böğründe çöker bir yere.) Ama bu

senin yaptığın da insafsızlık, Robert. Hem bana

hem de ona karşı.

ROBERT: Ne olduğunu... sordu mu?

BERTHA: (Üzüntüyle ellerini kavuşturarak) Hayır.

Hicbi şey sormak istemiyor bana. Hicbi zaman

işin doğrusunu bilemeyeceğini soyluyor.

ROBERT: (Başını sallar ağır ağır.) Richard hiıklı o

bakımdan. Her zaman haklı cıkmıştır zaten.

BERTHA: Ama Robert, konuşman gerek onunla.

ROBERT: Ben ne soyleyebilirim ki ona?

BERTHA: Gerceği! Her şeyi!

ROBERT: (Azıcık düşünür.) Hayır, Bertha. Erkek erkeğe

konuşamayız bu koiluyu. Her şeyi anlatamam

ben ona.

BERTHA: Dun akşamdan sonra artık kendisiyle yuz

yuze gelmekten korktuğun icin cekip gittiğine

inanacaktır.

ROBERT: (Kısa bir duraklamadan sonra) Peki oyleyse,

ondan daha korkak değilim ben. Goruşeceğim

onunla.

BERTHA: (Ayağa kalkar.) Cağırayım kendisini.

ROBERT: (Onun ellerini tutarak) Bertha! Dun gece

n’oldu? Soylemem gereken gercek ne yani?

(Gözlerinin içinle bakar istekle.) O kutlu aşk

gecesinde benim oldun mu sen gercekten? Yoksa

bi duş mu gordum ben?

BERTHA: (İsteksizce gülümser.) Anımsa bakalım o beni

gorduğun duşu. Dun gece duşunde senin olduğumu

gormuşsun.

ROBERT: Senin gercek dediğin bu mu - bi duş yani?

Bunu mu soyleyeceğim ben?

BERTHA: Evet.

ROBERT: (İki elini de öper BERTHA'nın.) Bertha!

(Daha yumuşak bir sesle) Tum yaşamımda yalnız

o duş gercek işte. Gerisine boş ver. (Yine öper

ellerini.) Şimdi soyleyebilirim artık ona gerceği.

Cağırsana onu.

(BERTHA, RÎCHARD'm çalışma odasına gider ve

kapıyı çalar. Yanıt verilmez içeriden. Yine çalar

kapıyı.)

BERTHA: Dick! (Karşılık verilmez.) Bay Hand geldi.

Seninle konuşmak istiyor, "hoşca kal" diyecekmiş.

Gidiyor artık bur'dan. (Yine ses çıkmaz içeriden.

BERTHA kapı aynasına vurur giim güm ve

korkulu bir sesle bağırır.) Dick! Ses versene ayol!

(Çalışma odasından RÎCHARD girer. ROBERT'a

doğru gelir hemen, ne var ki, elini uzatmaz

ona.)

RICHARD: (Duygusuzca) Benimle ilgili bir yazı yazma

inceliği gostermişsin, teşekkur ederim. Vedalaşmaya

geldiğin doğru mu?

ROBERT: Teşekkur edilecek bi şey yok, Richard. Şimdi

ve her zaman senin dostunum ben. Hele şimdi

eskisinden de cok. İnanıyor musun bana, Richard?

(RÎCHARD bir sandalyeye oturur ve elleriyle

saklar yüzünü. BERTHA'yla ROBERT birbirlerine

bakarlar sessizce. Sonra da BERTHA dönüp

yavaşça sağdan çıkar. ROBERT, RÎCHARD'a

doğru gider ve bir sandalyenin arkalığına tutunup,

bir yandan da ona bakarak, dikilir kalır.

Uzun bir sessizlik olur. Yoldan geçen bir BALIKÇI

KADINm sesi duyulurJ

BALIKCI KADIN: Taze ringa balıklan geldi! Dublin

Korfezi'nin balıkları bunnar! Taze ringalar geldi!

Dublin'in malı bunnar, Dublin'in!

ROBERT: (Yavaşça) Gerceği soyleyeceğim sana, Richard.

Dinliyor musun?

RICHARD: (Başını kaldırır ve dinlemek için arkasına

yaslanır.) Evet.

(ROBERT, RÎCHARD'ın yanındaki sandalyeye

oturur. BALIKÇI KADINm biraz daha uzaktan sesi

gelir yine.)

BALIKCI KADIN: Taze ringalar geldi! Dublin Korfezi’nden

cıktı bunnar!

ROBERT: Ben yenildim, Richard. işte gercek bu. Bana

inanıyor musun?

RICHARD: Konuş sen, dinliyorum.^

ROBERT: Başaramadım. Yine senin o; onunla ilk

karşılaştığın zaman, dokuz yıl once, olduğu gibi.

RICHARD: İlk karşılaştığımız zaman, seninle birlikte yani.

ROBERT: Evet. (Yere bakar birkaç saniye.) Devam

edeyim mi?

RICHARD: Evet.

ROBERT: Dun gece cekti gitti. Tek başıma kalakaldım

yine -ikinci kez. Sonra rektorun evine gittim, yemeğe

de kaldım. Senin hasta olduğunu ve başka bi akşam

gelebileceğini soyledim. Eski, yeni ozdeyişler

savurdum durdum ortalığa - hani şu heykellere ilişkin

olanı da. Bi bardak da nefis Bordo şarabı ictim or'da.

Sonra kalkıp buroma gittim ve bu yazımı yazdım

işte. Sonra da...

ROBERT: Ondan sonra da bi pavyona gittim; adına boş

ver. Erkekler filan vardı icer'de -ama kadınlar da

vardı. Hic olmazsa, kadına benziyorlardı. Birisiyle

dans ettim. Kadın da evine dek geci- rivermemi

istemesin mi benden? Devam edeyim mi?

RICHARD: Evct.

ROBERT: Bi taksiyle evine bırakıverdik kadını. Donnybrook

yakınlarında oturuyormuş. Takside şu ustat

Duns Scotus'm ’’ruhun olumu" dediği şey oldu.

Devam edeyim mi?

RICHARD: Evet.

ROBERT: Kadıncağız takside bi avukat olan kocasının

kendisini boşadığını filan anlattı gozyaşları icinde.

Para sıkıntısı cektiğini de soyleyince, kendisine bir

İngiliz altını verecek oldum; ama kabul etmedi parayı

ve hungur hungur ağladı. Sonra da cantasından

cıkardığı kucuk bi şişeden arısutu icti azıcık. Neyse,

kadının evine girdiğini gordukten sonra ben de

yuruye yuruye eve dondum. Odamda bi de baktım ki

giysim baştan aşağı arısutu lekesi. Giysilerimden

yana bile şansım kapalıydı dun: Bu olay da ikinci

oluyordu. O zaman giysimi değiştirme ve sabah

vapuruyla gitme duşuncesi geldi usuma. Sonra da

valizimi toplayıp yattım. İlk trenle Surrey'de oturan

yeğenim Jack Justice’e gidiyorum. Belki iki

haftalığına. Belki de daha fazla. Sıkılıyor musun?

RICHARD: Vapurla niye gitmedin peki?

ROBERT: Uyumuş kalmışım, kacırdım.

RICHARD: Buraya gelmeden, bi "hoşca kal" bile demeden

gitmeyi tasarlıyordun, ha?

ROBERT: Evet.

RICHARD: Niye?

ROBERT: Goruyorsun işte, pek hoş şeyler değil bu anlattıklarım.

RICHARD: Yine de geldin ama.

ROBERT: Gelmem icin haber yollamış Bertha.

RICHARD: Yani şey yapmasaydı...?

ROBERT: Haber yollamasaydı gelmezdim.

RICHARD: Eğer bize uğramadan gitmiş olsaydın, benim

bunu kendime gore yorumlayabileceğim

usuna geldi mi hic?

ROBERT: Evet, geldi.

RICHARD: Peki oyleyse, neye inanmamı istiyorsun

benden?

ROBERT: Şuna inanman! istiyorum: Bu işten benim

yenik cıktığıma. Bertha!nın, dokuz yıl once,

onunla ilk karşılaştığın zaman -karşılaştığımız

zaman- olduğu gibi şimdi de yine senin olduğuna.

RICHARD: Sen de benim ne yaptığımı oğrenmek ister

misin dun gece?

RICHARD: Eve geldim hemen.

ROBERT: Bertha'mn donduğunu duydun mu?

RICHARD: Hayır. Butun gece yazdım durdum. Duşuncelere

daldım gittim. (Çalışma odasını göstererek)

işte şur'da. Tan ağarmadan da dışarı cıkıp yalı

boyunda dolaştım bir uctan obur ı￡ca.

ROBERT: (Başını sallayarak, olumsuzca) Acı cekerek.

Kendine işkence ederek.

RICHARD: Benimle ilgili sesler işiterek. Beni sevdiklerini

soyleyenlerin sesleri.

ROBERT: (Sağdaki kapıyı göstererek) Birisi onun. Bir

de benimki, değil mi?

RICHARD: Bir tane daha var.

ROBERT: (Gülümser ve sağ elinin işaret parmağıyla

alnına dokunur.) Ha, doğru. Benim şu ilginc, ama

azıcık da karasevdalı yeğenim Beatrice. Ee,

. ne soyluyorlardı sana?

RICHARD: Umutsuzluğa kapılmamı soyluyorlardı.

ROBERT: Sevgilerini gostermenin acayip bi yolu, derim

ben buna. Ee, umutsuzluğa kapılacak mısın sen de?

RICHARD: (Ayağa kalkarak) Hayır.

(Pencerede bir gürültü olur. ARCHÎE'nin pencere

camında yassılaşmış yüzü görülür. Aynı zamanda

sesi de gelir.)

ARCHIE: Acm şu pencereyi! Pencereyi acın!

ROBERT: (RİCHARD'a bakar.) Otekilerin yanında onun

sesini de duydun mu Richard - yalı boyunda?

Oğlunun sesini. (Gülümseyerek) Dinle bak! Nasıl da

umutsuzca cırpınıyor!

ARCHIE: Pencereyi acar mısınız, lutfen?

ROBERT: Belki de -senin bi yoldan, benim de başka bi

yoldan- arayıp durduğumuz şu ozgurluk denen şey

vardır, Richard. Bizde olmasa da onda vardır. Belki

de...

RICHARD: Evet, belki de...?

ROBERT: Belki de dedim. Eğer şey olsaydı daha kesin

konuşabilirdim.

RICHARD: Ne olsaydı?

ROBERT: (Belli belirsiz bir gülümsemeyle) Benim cocuğum

olsaydı.

(Pencereye gider ve açar. ARCHÎE sürünerek içeri

yuvarlanır.)

ROBERT: Dunku gibi, ha?

ARCHIE: Gunaydın Bay Hand. (RÎCHARD’a koşar ve

öper onu.) Buon giorno, babbo.(*)

RICHARD: Buon giorno, Archie.

ROBERT: Nerelerdeydiniz bakalım kucuk paşam?

(*) "Babbo" (It.): "Baba, babacı’m" (Ç.n.)

ARCHIE: Sutcuyle gitmiştim. Atı ben surdum ama Ta

Booterstown'a gittik. (Şapkasını çıkarıp bir sandalyeye

fırlatır.) Karnım da cok acıktı.

ROBERT: (Masadan şapkasını alır.) Richard, hoşca kal.

(Elini uzatarak) Bi daha goruşene dek!

RICHARD: (Yerinden kalkar, elini sıkar ROBER- T'm.)

Hadi, gule gule.

(Sağdaki kapıda BERTHA görünür.)

ROBERT: (Gözü BERTHA'ya ilişir. ARCHÎE'ye) Al

şapkanı da benimle gel. Sana bi pasta alayım, bi de

oyku anlatayım.

ARCHIE: (BERTHA'ya) Gidebilir miyim anneci'm?

BERTHA: Evet.

ARCHIE: (Şapkasını alır.) Hazırım ben.

ROBERT:' (RÎCHARD’la BERTHA’ya) Babacığınla

anneciğine de bi "Hoşca kal." diyelim. Ama oyle

kocaman bi "Hoşca kal." değil bu.

ARCHIE: Bay Hand, bana masal anlatır mısınız?

ROBERT: Masal mı? Olur, niye anlatmayayım? Masalcı

babanım ya ben senin.

(Çifte kapıdan birlikte çıkıp bahçeye inerler. Onlar

gidince, BERTHA, RİCHARD'm yanma gidip

kolunu onun beline dolar.)

BERTHA: Dick, sevgilim, sana bağlı olduğuma ina-,

nıyor musun artık? Dun gece ve her zaman icin?

BERTHA: (Daha da sıkı sarılarak) Hep bağlı kaldım,

bi tanem. Elbette inanacaksın bana. Kendimi, her

şeyimi verdim sana. Her şeyi teptim senin

uğruna. Aldın goturdun beni - sonra da bırakıverdin.

RICHARD: Ne zaman bırakmışız seni?

BERTHA: Bıraktın, bıraktın: Ben de yine bana donersin

diye bekledim durdum hep. Dick, canım benim*

gel şoyle. Otur şuraya. Nasıl da yorgunsundur!

(Şezlongdan yana çeker onu. RÎCHARD oturur

ve bir kolunun üstüne dayanarak arkasına yaslanır.

BERTHA da onun elini tutarak şezlongun

önündeki hasıra oturur.)

BERTHA: Evet, canım. Seni bekledim hep. Tanrı'm,

ne acılar cekiyordum o zamanlar - Roma’da

oturduğumuz sıralarda! Evimizin terasını anımsıyor

musun?

RICHARD: Evet.

BERTHA: işte orada oturup bekler dururdum artık.

Zavallı cocukcağız da yanımda oyuncaklarıyla

oynar, uykusu gelene dek seni beklerdi. Kentin

tum damlarıyla ırmağı da, Tevere Irmağını da,

gorebilirdim oradan. Bizdeki adı ne o ırmağın?

RICHARD: Tiber.

BERTHA: (Richard'm elini yanağına götürüp kendini

okşatarak) Cok guzeldi gorunumu, Dick; oysa ben

oyle mutsuzdum ki. Yapayalnızdım Dick; sen

unutmuştun, herkesler unutmuştu beni. Yaşamım

artık sona ermiş gibi geliyordu.

RICHARD: Başlamamıştı ki.

BERTHA: Sonra da havaya bakardım, ne guzeldi gokyuzu,

bi tek bulut olmazdı ve senin pek eski dediğin

kente bakardım: Ondan sonra da İrlanda’yla

kendimizi duşunur dururdum.

RICHARD: Kendimizi mi?

BERTHA: Evet. Kendimizi. Kendimizi, seni ve kendimi,

o ilk karşılaştığımız zamanki halimizle gormeden,

anımsamadan bir gunum bile gecmez benim.

Yaşamımın her gununde gozumun onune gelir o

gunler. Tum bu sure boyunca bağlı kalmadım mı

ben sana?

RICHARD: (Bir "oh" çeker derinden.) Evet, Bertha.

Surgundeki gelinimdin sen benim.

BERTHA:Nereye gitersen git, ben de gelirim arkandan.

Yine gitmek istiyorsan bi yerlere, ben de gelirim

seninle.

RICHARD: Burada kalacağım. Umutsuzluğa duşmek

icin daha cok erken.

BERTHA: (Yine elini okşayarak) Herkesi senden

uzaklaştırmak istediğim doğru değil. Birbirinize

daha da yaklaştırmak istiyordum sizi - seni ve

Robert'ı. Acıl bana. Tum yureğindekileri ac, goster

bana. icinde hangi duygular olduğunu, neden acı

cektiğini.

RICHARD:Bertha, gonlum yaralı benim.

BERTHA: Nasıl yaralı, sevgilim? Ne demek istediğini

acıkla bana. Dediğin her şeyi anlamaya calışırım.

Ne bakımdan yaralı gonlun?

RICHARD: (Elini kurtarır ve BERTHA'nın başını elleri

arasına alarak geriye büker, gözlerinin içine

bakar uzun uzun.) Ta ozumde derin, cok derin bir

kuşku yarası var.

BERTHA: (Kımıldamadan) Benden mi kuşkulanıyorsun?

RICHARD: Evet.

BERTHA: Şeninim ben senin. (Fısıltıyla) Şu anda oluverecek

olsam, yine şeninim ben.

RICHARD: (Hâlâ ona bakarak ve olmayan bir kişiyle

konuşuyormuş gibi) Senin icin yaraladım ozumu

-hicbir zaman iyileşemeyecek derin bir kuşku

yarası. Hic oğrenemeyeceğim, bu dunyada hicbir

zaman. Oğrenmek ya da inanmak da istemiyorum.

Umurumda bile değil. Sem canımın cektiğini inanc

karanlıklarına saklamış değilim. Ama hic

durmadan kıpırdayan, yureğimi uzen bu etkin

kuşku varken. Tam bir cıplaklık icinde seninle

bedence ve ruhca birleşebilmek icin hicbir bağ

olmadan, sevgi bağı bile olmaksızın, seni koynuma

alıp sarmak - işte bunu ozledim

ben. Hem bir suredir de bitkinim, Bertha. Yaram

yiyip bitiriyor beni.

(Canından bezmişçesine uzun uzun gerinir şezlongda.

BERTHA, hâlâ o pek yumuşak sesiyle

konuşarak, yine elini tutar onun.)

BERTHA: Kafana takma beni, Dick, n'olur! Unut bunları

da, ilk kez olduğu gibi yeniden sev beıii. Sevgilimi

arıyorum ben. Ona kavuşmak icin, onun

buyruğuna girmek icin, ona vermek icin kendimi.

Seni arıyorum, Dick! Ah, benim eşi gorulmemiş,

huysuz sevgilim; gene gel, don yine bana, n’olur!

(Gözlerini kapar.)

PERDE