MEVLÂNÂ CELÂLEDDİN RÛMÎ (1207–1273)

30 Eylül 1207’de doğmuş, 17 Aralık 1273’te vefat etmiştir. İslâm ve tasavvuf dünyasında tanınmış bir Türk şair, düşünce adamı ve Mevlevî yolunun öncüsüdür. Mevlânâ bugünkü Afganistan’da bulunan Belh’te doğmuştur. Annesi, Belh Emiri Rükneddin’in kızı Mümine Hatun; babaannesi, Harzemşahlar hanedanından Türk prensesi, Melîke-i Cihan Emetullah Sultan’dır. Babası, Sultânü’l-Ulemâ (Alimlerin Sultânı) unvanı ile tanınmış, Muhammed Bahâeddin Veled; büyükbabası, Ahmed Hatîbî oğlu Hüseyin Hatîbî’dir. Babasına Sultânü’l-Ulemâ (Alimlerin Sultânı) unvanının verilmesini kaynaklar Türk gelenekleri ile açıklamaktadır. “Rûmî” adı, Anadolu’ya yerleşip orada yaşadığı için (o dönemde Anadolu’ya “Diyarı-ı Rûm” deniliyordu); “efendimiz” mânâsına gelen Mevlânâ ise, kendisine karşı duyulan büyük saygının belirtisi olarak verilmiştir. Mevlânâ’nın en büyük eserlerinden birisi olan Mesnevî’nin yazılışı şöyle nakledilir: Mevlânâ, Çelebi Hüsameddin’in cazibesi ile heyecanlar içerisinde Sema ederken, hamamda otururken, ayakta, sükûnet ve hareket halinde daima Mesnevî’yi söylemeye devam etti. Bazen öyle olurdu ki, akşamdan başlayarak gün ağarıncaya kadar birbiri arkasından söyler, yazdırırdı. Çelebi Hüsameddin de bunu sür’atle yazar ve yazdıktan sonra hepsini yüksek sesle Mevlânâ’ya okurdu. Cilt tamamlanınca Çelebi Hüsameddin, beyitleri yeniden gözden geçirerek gereken düzeltmeleri yapıp tekrar okurdu. Bu şekilde dikkatlice 1259-1261 yılları arasında yazılmaya başlanılan Mesnevî, 1264-1268 yılları arasında sona erdi.

TÂHİRÜ’L-MEVLEVÎ (1877–1951)

“Tâhirü’l-Mevlevî” adı ile anılan Tâhir Ongun, 1877 senesinde İstanbul’da doğmuş, 20 Haziran 1951 senesinde ise hayata gözlerini yummuştur. Şair, muharrir, Mevlevî dedesi, gazeteci, müderris, mesnevî-han ve edebiyat tarihçisi gibi çok yönlü bir kişiliğe sahip olan Tâhirü’l-Mevlevî, Osmanlı ile Cumhuriyet nesilleri arasında âdeta bir kültür köprüsü teşkil eden âbide şahsiyetlerimizdendir. Babası Sultan Abdülmecid’in yazı hocası Mevlevî Tahir Efendinin oğlu Saray Başçavuşlarından Hacı Mustafa Safvet Efendi, annesi de Nazıma Sultan’a dadılık yapan Emine Emsal hanımdı. Genç yaşlarından itibaren yetmiş beş yıla varan ömrünün son günlerine kadar yoğun bir telif faaliyeti göstererek ardında irili ufaklı yüze yakın yazılı eser bırakan Tâhir Olgun, Farsça ve Türkçe ile eski nazım formlarında yazılmış yüzlerce manzumeden oluşan bir divan sahibi olmak hasebiyle eski edebiyatımızın da son temsilcilerindendir....

KIRKAMBAR YAYINLARI | 86

KLÂSİK KİTAPLAR | 11

Mesnevî-i Şerîf | Mevlânâ Celâleddin Rûmî

Tercüme | Tâhirü’l-Mevlevî

Yayına Hazırlayan | Recep Kibar

Yayın Danışmanı | M. Doğan Bayın

Kapak ve İç Tasarım | Muhammed Nur Anbarlı

Baskı Yeri ve Tarihi | 4. basım, 3.000 adet, İstanbul, Kasım 2012

Baskı-Cilt | Esen Ofset 0 212 549 25 68

Dağıtım | İz Yayıncılık 0 212 520 72 10

Copyright © 2009

Bu eserin yayın hakkı, Kırkambar Yayınları’na aittir.

isbn 978-975-8264-56-8

kirkambarkitapligi.net.tr

YAVUZSELİM MAHALLESİ, 5/6 SOKAK, NU. 11/2, BAĞCILAR 34203 İSTANBUL

recepkibar@gmail.com

YAYINCININ SUNUŞU

Daha önce değişik formatlarda bastığımız Tahirü’l-Mevlevî’nin Mesnevî çevirisinin yeni baskısını yepyeni bir yüzle Mesnevî dostları ile buluşturduğumuz için büyük bir mutluluk içindeyiz.

Yenikapı Mevlevîhanesi’nin son Mesnevîhanı Tahirü’l-Mevlevî’nin hayatının büyük bir bölümünü adadığı Mesnevî derslerinden meydana gelen, daha önce Mesnevî Şerhi olarak yayınlanan kıymetli eserinden imbikle süzerek hazırladığımız elinizdeki Mesnevî tercümesini yayınlarken tek gayemiz okuyucuyu Mesnevî ile en iyi şekilde buluşturmak, Mesnevî ile baş başa kalmasını sağlamaktı. Bunu büyük ölçüde başardığımızı düşünüyoruz. Her baskı öncesinde hummalı bir şekilde çalışarak eksiklerimizi gidermeye, olabildiğince iyi bir sunumla okuyucuyu Mesnevî ile buluşturmaya çalıştık.

Tahirü’l-Mevlevî’nin bu eserini kaleme almasından sonra geçen yaklaşık yarım asırlık zamanda eser üzerinde birtakım düzenlemeler yapmayı zorunlu hale getirmiştir. Kitabın hazırlanmasında ilk olarak Mesnevî’yi okumak isteyen ancak geniş zamanı olmayan okuyucular düşünülerek Tahirü’l-Mevlevî’ye ait Mesnevî tercümesi ve şerhi birbirinden ayrılmış, eserin önceki haline göre çok daha az hacme sahip bir Mesnevî tercümesi ortaya çıkmıştır. Şerhin çıkartılmasıyla oluşan boşluğu gidermek için Mesnevî’de adı geçen kişiler, yerler, tarihî olaylar, dinî ve tarihî bazı kavramlar sayfa altlarında dipnotlarla izah edilmiştir. Ayrıca âyet ve hadisler ile diğer Arapça ve Farsça ibarelerin tercümeleri yine dipnotlarda verilmiştir. Dipnotlar ekseriyetle Tahirü’l-Mevlevî’nin beyit tercümesinde veya şerhinde Türkçesini belirtmediği âyetler, Mevlevî’nin de muasırı olan Elmalılı Hamdi Yazır’ın Kur’ân-ı Kerîm Meali’nden faydalanılarak dipnotlandırılmıştır. Beyitte âyetin Arapçasının tümü değil de bir veya birkaç kelimesi verilmişse, dipnotta âyetin tümünün tercümesi konulmuş, beyitte verilen kelimelerin ise altı çizilerek metnin daha kolay anlaşılmasına çalışılmıştır.

Yeniden hazırlama esnasında eser, noktalama ve imlâ kuralları bakımından da yeniden gözden geçirilmiş, metnin günümüz imlasına uyması için gereken yerlerde kelimelerin yazım şekilleri dinî literatür göz önünde tutularak güncellenmiştir.

Eserde genel okuyucu tarafından anlaşılmayacak ama yeri başka kelimelerle doldurulamayan kelimeler Ferid Develioğlu’nun Osmanlıca Lûgat’ı ve Mehmet Doğan’ın Büyük Türkçe Sözlük’ü başta olmak üzere çeşitli lûgatlardan yararlanarak dipnotlarda izah edilmiştir. Bazı durumlarda ise metnin daha rahat anlaşılmasını sağlamak için, eseri dinî ve tarihî bağlamından koparmadan ve edebî kıymetini düşürmeden kelime bazında sadeleştirmeler yapılmıştır. Artık tedavülden kalkmış kelimelerin yerine uydurukça ve çok bilinen yeni kelimeler koymak yerine az da olsa anlaşılabilen, eseri dinî ve tarihî referans kaynaklarının dilinden uzaklaştırmayan ve edebî kıymetini düşürmeyen kelimeler tercih edilmiştir.

Eserin yayına hazırlanma sürecinde büyük emeği geçen Selahattin Tuna’ya kıymetli emekleri için siz okuyucular adına, yayınevi olarak teşekkür ederiz. Önceki baskılarda sayfa tasarımı için ciddi emekler harcayan İz Yayıncılık’ın görsel yönetmeni Medine Efe’ye, Editör Hamdi Akyol’a içtenlikle teşekkür ederiz. Bu süreçte sürekli fikirlerine başvurduğumuz Sayın Prof. Dr. İlhan Kutluer Hocama teşekkür eder, saygılar sunarım. Sayın Mehmet Kahraman Bey’e ve Yunus Oktar Bey’e bu sürece verdikleri destekten dolayı içtenlikle teşekkürü borç bilirim. Yepyeni bir tasarımla yeni baskıyı yayına hazırlayan Muhammed Nur Anbarlı Bey’e değerli emeklerinden dolayı canı gönülden teşekkür ederim. Mesnevî’nin yayınlanması aşamasında desteklerini her zaman yanımda hissettiğim M. Doğan Bayın Beyefendiye canı gönülden teşekkür ederim.

Bu çalışmanın Hazreti Mevlânâ’nın asırlardır insanlığa yol gösteren, sonsuz bir hikmet deryası olan Mesnevî’nin anlaşılmasına vesile olmasını Cenab-ı Allah’tan niyaz ederim.

İsterseniz sözü fazla uzatmayalım da hep birlikte Mesnevî’yi can kulağıyla dinlemeye başlayalım. Çünkü ona öyle ihtiyacımız var ki…

— RECEP KİBAR

CİLT - I

1Şu ney’in nasıl şikâyet etmekte olduğunu dinle1. Onun nevâsı ayrılık hikâyesidir:

2“Beni kamışlıktan kestiklerinden beri feryâdımdan erkek ve kadın müteessir olmakta ve inlemektedir.

3İştiyak derdini şerh edebilmem için, ayrılık acılarıyla şerha şerha olmuş bir kalb isterim.

4Aslından, vatanından uzaklaşmış olan kimse, orada geçirmiş olduğu zamanı tekrar arar.

5Ben her cemiyette, her mecliste inledim, durdum. Bedhâl «kötü huylu» olanlarla da, hoşhâl «iyi huylu» olanlarla da düşüp kalktım.

6Herkes kendi anlayışına göre benim yârim oldu. İçimdeki esrârı araştırmadı.

7Benim sırrım, feryadımdan uzak değildir. Lâkin her gözde onu görecek nûr, her kulakta onu işitecek kudret yoktur.

8Beden ruhtan, ruh bedenden gizli değildir. Lâkin herkesin, rûhu görmesine ruhsat yoktur.”

9Şu ney’in sesi âteştir; hava değildir. Her kimde bu âteş yoksa, o kimse yok olsun.

10Neydeki âteş ile meydeki kabarış, hep aşk eseridir.

11Ney, yârinden ayrılmış olanın arkadaşıdır. Onun makam perdeleri, bizim nûrânî ve zulmânî perdelerimizi yâni, vuslata manî olan perdelerimizi yırtmıştır.

12Ney gibi hem zehir, hem panzehir; hem demsâz, hem müştak bir şeyi kim görmüştür?

13Ney, kanlı bir yoldan bahseder, Mecnûnâne aşkları hikâye eyler.

14Dile kulaktan başka müşteri olmadığı gibi, mâneviyatı idrak etmeye de bihûş olandan başka mahrem yoktur.

15Gamlı geçen günlerimiz uzadı ve sona ermesi gecikti. O günler, mahrûmiyetten ve ayrılıktan hâsıl olan ateşlerle arkadaş oldu.

16Günler geçip gittiyse varsın, geçsin. Ey pâk ve mübarek olan insân-ı kâmil; hemen sen var ol!..

17Balıktan başkası onun suyuna kandı. Nasipsiz olanın da rızkı gecikti.

18Ham ervâh olanlar, pişkin ve yetişkin zevatın hâlinden anlamazlar. O halde sözü kısa kesmek gerektir vesselam.

19Oğul; bağını kopar ve kurtul. Ne vakte kadar altın ve gümüş kaydında kalacaksın?

20Denizi bir kâseye dökecek olsan, ne kadar sığar? Ancak bir günlük rızk miktârı.

21Hırs ve tamâ ehlinin gözü doymaz. Halbuki sedef, kanâat gösterip kapanmayınca içinde inci olmaz.

22Her kimin elbisesi, aşkın pençesiyle parçalanırsa, o kimse hırstan da, bütün ayıplardan da temizlenir.

23Ey kasdı yâhut faydası hoş olan ve bütün illetlerimizin hekimi bulunan aşk; şâd ol!

24Ey kibr ü azametimize ilâç ve bize Eflâtun2 ve Calinus3 olan aşk, yaşa.

25Topraktan yaratılmış olan insan cesedi, aşk te’sîriyle semâlara çıktı, eflâkî oldu. Dağ bile o tesîr altında çeviklik bulup oynamaya başladı.4

26Ey âşık; aşk, Tûr dağına ruh gibi tesir etti. Tûr, mest oldu. Mûsâ da kendinden geçti ve düştü.

27Demsâz ve hemrâz olan yarimin dudağıyla birleşmiş olsaydım, ben de söylenilebilecek şeyleri ney gibi söylerdim.

28Konuştuğu dili anlayan kimseden ayrılan, yüzlerce lisan ve nağme bilse de yine susar.

29Gül mevsimi geçip de gül açması bitince, artık bülbülün âşıkâne sergüzeştini dinleyemezsin.

30Gül bitip de gül bahçesi harâb olunca gül kokusunu nereden arayıp bulalım? Gül suyundan.

31Cümle, mâşûktan ibârettir, âşık perdedir. Diri olan ancak mâşûktur, âşık ölüdür.

32Âşıkta, aşkın elemlerine sabr ü tahammül bulunmayacak olursa, o, bîçâre kanatsız kuş gibi kalır. Vay onun hâline!

33Yârimin nuru etrafımda bulunmazsa ben nasıl önümü, ardımı idrâk edebilirim. «yâhut» Yârimin nuru ilk ve sonla mukayyet olmayınca, ben nasıl başlangıç ve son ile kayıtlanabilirim.

34Aşk, bu sözün meydana çıkmasını istiyor. Ayna, koğucu olmaz da ne olabilir?

35Senin ruhun aynası niçin o aksi «yansımayı» haber vermiyor biliyor musun? Sathı pastan hâlî5 değil de onun için.

Bir pâdişahın bir cariyeye âşık olup onu satın alması ve cariyenin hastalanması, pâdişahın da onu tedavi ettirmek için tedbirde bulunması hikâyesi

36Ey dostlar; şu hikâyeyi dinleyin ki hakîkatte bizim hâlimizin aynıdır.

37Bundan evvel bir pâdişah vardı ki hem dünyâ mülkü, hem de dîn mülkü onundu.

38Tesadüfen pâdişah bir gün avlanmak için maiyetiyle ata bindi.

39Pâdişah, yolda bir câriye gördü ve canı o cariyenin kulu, kölesi oldu.

40Can kuşu, beden kafesinde çırpınınca mal verdi ve o cariyeyi satın aldı.

41Câriyeyi aldı ve ondan saâdet duydu. Fakat kazâra câriye hastalandı.

42Birinin merkebi vardı, palanı yoktu. Palanı buldu; lâkin merkebi kurt paraladı.

43Diğerinin kâsesi vardı, su bulamıyordu. Suyu bulunca da kâse kırıldı.

44Pâdişah, sağdan soldan, yâni her taraftan hekim topladı. Onlara: “İkimizin hâyatı da sizin elinizde ve ustalığınıza bağlıdır”, dedi.

45“Benin canımın tedavisi kolaydır yâni o, iyileşirse ben de iyi olacağım, çünkü ruhumun ruhu odur. Ben dertliyim, hastayım, dermânım da odur.

46Her kim ruhumu yâhut Mercan ismindeki cariyemi tedavi ve iyi edecek olursa, inci ve mercan hazînemi alıp götürecektir.”

47Hekimlerin hepsi dediler ki: “Hastayı tedavi için canla, başla çalışalım. Anlayışımızı bir yere toplayalım, yâni konsültasyon edelim, sonra müşterek bir tedaviye başlayalım.

48Bizim her birimiz, hasta tedavisinde âlemin İsâ’sı gibiyiz. Elimizde her derdin merhemi ve devâsı vardır.”

49Hekimler, kibir ve azametlerinden, Allah isterse yâni, inşâallah demediler. Cenâb-ı Hak da onlara insanlığın âciz olduğunu gösterdi.

50İstisna, yâni inşâallah demeyi terk etmekten muradım kalbe ârız olan kasvet ve gaflettir. Yoksa kalben gaflet hâlinde, lisânen inşâallah demekten ibaret olan hâlet-i ârızayı kastetmiyorum.

51İstisnayı «İnşâallâhı» lisânen söylemeyen niceleri de vardır ki, onların canı, istisnanın ruhu yâni, hakîkatiyle aynıdır.

52Hekimler, ilaçtan ve tedaviden ne verdilerse ve ne yaptılarsa hastalık arttı, istenen şifa hâsıl olmadı.

53O câriye hastalıktan kıl gibi zayıfladı. Pâdişahın gözleri de ağlamaktan ırmak halini aldı.

54Sirkengebîn şurubu6, kazâ-yı İlâhî ile safrayı artırdı. Bademyağı da kabız verdi.

55Kara halile’den sürgün kesildi, kabız hâsıl oldu. Su bile harâreti kesecek yerde neft yağı gibi ateşi artırdı.

Câriyenin tedavisinde hekimlerin âciz kaldıklarının pâdişaha zâhir olması, dergâh-ı ilâhîye teveccüh ederek rüyasında gaybe mensup bir müjdeci görmesi ve tabîb-i ilâhîyi bulup muradının husûle gelmesi

56Pâdişah, hekimlerin o aczini görünce, yalınayak mescide koştu.

57Pâdişah mescide gidip mihrapta secdeye kapandı. Secde yeri, gözyaşlarından sırsıklam oldu.

58İstiğrak ve fenâ halinden, kendini kaybetme durumundan şuur âlemine gelince, güzel bir ifade ile Allah’ı methü senâya başladı.

59Pâdişah diyordu ki: “Ey en az ihsanı dünyâ hükümdarlığı olan Vehhâb-ı Kerîm, ben ne söyleyeyim? Sen bütün kalplerde gizli olanı bilirsin.

60Lâkin sen sırlarını bildiğin insana: gerçi sırrını bilirim; lâkin sen de o sırrı çabucak izhâr eyle, demişsindir.

61Ey dâima hâcetlerimize melce olan Allah; biz, tekrar yolumuzu şaşırdık.”

62Pâdişahın samîmî ruhundan cûş u hurûş peydâ olunca, Allah’ın lûtf u atâ deryâsı da coştu.

63Pâdişah ağlayıp dururken kendisini uyku istîlâ etti. Rüyasında bir pîrin zuhûr eylediğini gördü.

64O pîr diyordu ki: Ey şâh; sana müjde! Hacetlerin revâ görüldü yâni, murâdın olacaktır. Yarın yanına bir garîb gelirse bilesin ki o, bizdendir, bizim tarafımızdan gönderilmiştir.

65Gelince onu bil ki usta bir hekim ve sâdık bir emindir yâni. Hakikî bir tabipte bulunması lâzım gelen ustalık, emânet ve sadâkat sıfatlarına sahiptir.

66Onun vereceği ilâçta sihr-i mutlak tesirini, mizacında ise Hakk’ın kudretini müşahede eyle.”

67O vaad edilen zaman gelip de gündüz olunca ve Güneş fezâda doğup da yıldızları sönük bırakınca.

68Pâdişah, kendisine gizli olarak gösterilen şeyi açıkça görmek için pencere önünde beklemeye koyuldu.

69Fazilet sahibi bir zâtı gördü ki, gölge arasında güneş gibi parlıyordu.

70Hilâl gibi, uzaktan, görünür görünmez bir hâlde geliyordu. Âdeta yok denilecek ve hayâl sayılabilecek bir hâlde idi.

71Ruhtaki hayâl, sûretâ yok gibidir. Lâkin sen bütün cihan halkını birer hayâl peşinde gider gör.

72Sulhu da, cengi de, iftiharı ve ârı da hep hayâlden mütevellittir.

73Evliyâullâha tuzak olan hayâller ise, Hüda bahçesindeki ay yüzlülerin yansımasından ibârettir.

74Şahın rüyasında gördüğü hayâl, gelen misafirin yüzünde aynen zuhûr etti.

75Pâdişah kapıcı ve perdecilerin yerine ilerledi, gâipten gelen misafirini karşılamaya gitti.

76Her ikisi, yekdiğerini tanımış ve öğrenmiş birer denizdi. Her iki rûh dikilmeksizin birbirine dikilmiş, bağlanmıştı.

77Pâdişah; “sevgilim câriye değil, sen idin. Lâkin dünyada iş, işten husûle gelir” dedi.

78“Ey Hekîm-i gaybî; sen bana Hazreti Mustafa Aleyhisselâm’ın vârisisin. Ben de senin hizmetine kemer bağlamış Ömer mevkiindeyim.”

Kullarına tevfik-i hidâyet veren Allah’tan herhâlde edebe riâyet hususunda muvaffakiyet talebi ve edepsizliğin vahâmetinin beyânı

79Cenâb-ı Hak’tan bizi edebe muvaffak kılmasını dileyelim. Çünkü edebi olmayan, Allah’ın lûtfundan mahrum kalır.

80Edepsizin zararı, yalnız kendisine dokunmaz; belki bütün âfâka ateş vermiş olur.7

81Zahmet ve baş ağrısı olmaksızın; alım-satım yorgunluğu bulunmaksızın gökten sofra iniyordu.8

82Mûsâ’nın kavmi arasından birkaç edepsiz; “Hani sarımsak, hani mercimek?” diye edepsizce söylendiler.

83Semâdan gelen sofra ve ekmek, kesildi. Bıldırcın kuşuyla kudret helvası bulunmaz oldu. Bize zirâat, çapa ve orak meşakkati kaldı.

84Tekrar Hazreti İsâ şefâat edince Allah, sofra ve tabak içinde ganimet gönderdi.

85Küstahlar tekrar edepsizlik ettiler. Yasağa rağmen çıkın çıkın yiyecek alıp saklamaya başladılar.

86Hazreti Îsâ onlara yalvarırcasına dedi ki: “Bu sofra dâimidir. Arz üzerinden eksilmeyecektir.

87Büyük bir zâtın sofrasında bulunup da doyulmayacak diye sûizanna düşmek ve hırs ve tama gösterip açgözlülük etmek, küfrân-ı nîmet olur.”

88O dilenci suratlı, görmemiş adamların hırsı yüzünden, kendilerine o ilâhî rahmet kapısı kapandı.

89Zekat verilmediği içindir ki; bulut gelip yağmur yağdırmaz. Zinâdan da etrafta vebâ zuhûr eder.

90Zulmetten, gamdan, kederden sana her ne ârız olursa, onun sebebi kayıtsızlık ve küstahlıktır.

91Dost yolunda kayıtsızlık eden, başkalarının da yolunu vurmuş olur. Öyle bir şahıs mert değil, nâmerttir.

92Felek9 edebi dolayısıyla; nurlu melek de, yine edebi yüzünden masum ve temiz olmuştur.

93Güneşin tutulması, küstahlık neticesidir. Azâzîl, yâni, şeytanın rahmet-i İlâhiye kapısından kovulması da edepsizce olan cüretindendir.

Görüşeceğini, rüyasında tebşir ettikleri tabîb-i ilâhî ile pâdişahın mülâkaatı

94Elini, kolunu açtı ve onu kucakladı. Ona aşk gibi kalbinde ve ruhunda yer verdi.

95Pâdişah, tabîb-i İlâhînin elini ve alnını öpmeye, makamından ve yolundan, yâni, nereden bulunduğunu ve ne taraftan geldiğini sormaya başladı.

96Sora sora meclisin baş sedirine kadar götürdü ve “Nihayet sabır ile mânevî bir hazîne buldum”, dedi.

97Allah’ın hediyesi ve zahmetin, meşakkatin gidericisi, «Sabır sevinç anahtarıdır» Hadîs-i Şerifinin mücessem mânâsı; dedi.

98Ey görünüşü her suâlin cevâbı olan hekîm-i İlâhî; suâl ve cevâba hacet kalmaksızın, insanın müşkili, seni görmekle hallolunuverir.

99Ey tabîb-i İlâhî; sen, kalbimizdeki sırların tercümanı, çamura saplanıp kalmış yâni, âciz ve muhtaç kimselerin arkadaşı ve yardımcısısın.

100Ey müctebâ ve mürtezâ olan tabîb-i İlâhî; merhaba hoş geldin. Sen kaybolursan kaza gelir, feza daralır.

101Sen, kavmin seyyidisin, senden hoşlanmayan o tabîattan vazgeçmezse helâk olur.

102Mülâkaat ve yemekten sonra pâdişah, tabîb-i İlâhînin elinden tuttu ve harem dâiresine götürdü.

Hastanın hâlini görmek için pâdişahın tabîb-i ilâhîyi onun başucuna götürmesi

103Hastanın ve hastalığın geçmişini anlattı. Sonra hekimi, hastanın karşısına oturttu.

104Tabîb; hastanın benzini, nabzını ve idrarını görüp muayene etti. Hastalığın hem alâmetlerini, hem sebeplerini sorup dinledi.

105Dedi ki: öbür hekimlerin yaptıkları tedâvî, yapıcı ve şifalı bir tedâvî değildir. Hastayı harâb etmişler ve zayıf düşürmüşler.

106Hastanın hâlinden haberdâr olamamışlar. Ettikleri iftiradan yâni bilmedikleri halde biliriz (!) diye eyledikleri dâvâdan Allah’a sığınırım.

107Tabîb-i İlâhî hastalığı gördü. Gizli hastalık ona belli oldu. Lâkin bildiğini gizledi, pâdişaha söylemedi.

108Cariyenin hastalığı, safradan ve sevdadan değildi. Her odunun kokusunun dumanından belli olduğu gibi, hastalığın mâhiyetini de bâzı arazından anlamıştı.

109Tabib-i İlâhî, câriyenin zaafından anladı ki, o kalben zayıftır. Vücudu afiyettedir; fakat gönlü hastadır.

110Âşıklık derdi, kalbin inlemesinden bellidir. Hiçbir hastalık, gönül hastalığı gibi değildir.

111Âşıkın derdi, diğer dertlerden ayrıdır. Aşk, Hudâ’nın sırlarını belli eden bir usturlab10 ve bir vasıtadır.

112Âşıklık; gerek bu baştan, gerek öbür baştan olsun; âkıbet, bizi o tarafa götürecek kılavuzdur.

113Aşkın şerhi için türlü beyânatta bulunsam, aşka gelince; yâni aşkın tesirini hissedince söylediklerimden mahçup olurum.

114Lisânın tefsir ve tavzîhi parlak olsa da aşkın söylenilmemiş kalması ve söylenilmesi değil; hissedilmesi daha parlaktır.

115Kalem ki çarçabuk yazıp gidiyordu. Aşkın tefsiri bahsine gelince, tahammül edemeyerek yarıldı.

116Akıl, aşkın şerhinde çamura batmış merkep gibi âciz kaldı. Aşkın da, âşıklığın da şerhini yine aşk söyledi.

117Güneşin delili yine güneştir. Onun varlığına dâir sana delîl lazımsa ondan yüz çevirme.

118Gölge, güneşten nişan verse de, güneş her an, can nurunu neşreder.

119Ayın ikiye ayrılması mucizesi güneş gibi zuhûra gelince, gölge sana masal gibi, uyku getirir.

120Hakîkaten dünyâda, güneş gibi acayip bir şey yoktur. Fakat can güneşi ondan daha acâyiptir ki, cihan güneşi fâni olduğu hâlde, can güneşi bâkîdir, onun için «dün», yâni geçmiş zamanın itibârı olmaz.

121Güneş, hâriçte tek olmakla beraber onun tasvirini yapmak mümkündür.

122Can güneşi ki, âlem-i esîrin haricindedir. Onun zihinde de, hâriçte de benzeri yoktur.

123Can güneşi zihinlere sığmaz ki, onun misli tasavvur ve tahayyül edilebilsin.

124Bahis, Şemsüddîn’in11 cemâline gelince, dördüncü kat göğün güneşi uçup gitti!..

125Şems’in nâmı zikredilince, onun nimet ve ihsan işaretinden bir miktârını açıklamak vâciptir.

126Bu sırada can, Yûsuf’un gömleğinin kokusunu aldığı için, eteğimden yakalamıştır.

127“Yıllarca olan sohbet hakkı için, o hoş hâllerden, bir hâli olsun îzâh et”, demekte ve ilâve etmektedir ki:

128“Tâ ki yer ve gök gülsün. Akıl, rûh ve göz de, arz ve semânın yüz misli sevinsin.”

129Ey Hüsâmeddin12; “Şems’in ahvâlini îzâh etmek hususunu bana teklif etme. Zira ben mânevi yokluk halindeyim. Anlayışım ve anlatışım azalmıştır. Onun senâsını sayıp dökemem” dedi ve devam etti:

130“Aklı başında olandan başkasının, yâni, yokluk denizine gark olmuş olan zâtın söylediği her söz, zahmet de olsa, övünmek de olsa, doğru olmaz.

131Şems gibi eşi ve benzeri bulunmayan bir dostun ahvâlini îzâh için ben ne söyleyeyim ki, bir damarım bile şuur hâlinde değildir.

132Ciğerimi kan eden bu hicranın şerhini; şimdilik, başka bir zamana bırak.”

133«Can» dedi ki: “beni doyur; çünkü, açım. Hem çabuk ol ki vakit, keskin kılıç gibidir.

134Ey arkadaş; sofî vaktin oğludur. Yarın ve yarına demek, tarikat şartlarından değildir.

135Yoksa sen sofi değil misin? Veresiye dolayısıyla, mevcuda yokluk ârız olur.”

136Ona dedim ki: “Dostun sırrının gizli kalması, daha hoştur. Ona vâkıf olmak için sen hikâyeye kulak ver ve mânâsına dikkat et.”

137Dedi ki: “Ey faziletler sahibi Mevlânâ; beni baştan savma; açıktan açığa ve hiçbir şey saklamaksızın söyle.

138Perdeyi kaldır ve açık söyle ki ben, gömlekli bir güzel ile yatmam.”

139Dedim ki: “Eğer o, dünyâda aşikâre olursa, ne sen kalırsın, ne ucun, ne ortan kalır.

140Arzu göster, lâkin o arzu ölçüne ve tahammülüne göre olsun. Bir saman çöpü bir dağı kaldıramaz.

141Güneş ki âlemi aydınlatmaktadır. Yörüngesinden ayrılıp biraz yaklaşacak olsa, her şeyi yakar, kül eder.

142Fitne, karışıklık ve kan dökülmesini isteme. Bundan fazla da Şems-i Tebrîzî’den bahsetme.

143Bu bahsin sonu gelmez. Sen başlangıcına dön de hikâyenin tamamını söyle.”

Cariyenin derdini anlayabilmek için o tabîb-i velînin, pâdişahtan halvet istemesi

144Tabîb-i İlâhî dedi ki: “Pâdişahım; akrabayı da, yabancıyı da uzaklaştırmak sûretiyle sarayı tahliye ettir.

145Kimse koridorlarda bulunup dinlemesin ki, bu cariyeden bâzı şeyler soracağım.”

146Ev boşaldı. İçinde hekim ile o hastadan başka kimse kalmadı.

147Tabîb-i İlâhî, hastaya yavaş yavaş ve nezâketle “nerelisin?” diye sordu ve “Her memleket ahâlîsinin ilâcı başkadır”, dedi.

148“O şehirde kime yakınlığın vardır, akrabalığın ve bağlılığın kime ve neyedir?”

149Elini cariyenin nabzına koydu ve feleğin cevr ü cefâsından birer birer suâl etti.

150Bir kimsenin ayağına diken batınca, onu dizinin üstüne kor.

151İğne ucuyla dikenin başını arar, bulamazsa, diken batan yeri tükürüğüyle ıslatır.

152Ayağa batan diken böyle güç bulunursa, gönüldeki diken nasıl bulunur? Cevap ver.

153Eğer gönüldeki dikeni herkes görebilseydi; gamların, kederlerin bir adama galebe çalması nasıl mümkün olurdu?

154Meselâ biri, bir merkebin kuyruğu altına bir diken kor. Merkep onu nasıl çıkaracağını bilmez, sıçramaya başlar.

155Sıçradıkça diken daha ziyâde batar. Akıllı bir adam lâzımdır ki o dikeni çeksin, çıkarsın.

156O; diken çıkaracak hekim, üstâd idi. Elini gezdiriyor, taraf taraf tecrübede bulunuyordu.

157Hikâye yoluyla o cariyeden, dostlarının hâlini sordu.

158Câriye; memleketine, efendilerine ve hemşehrilerine dâir hekime, açık yâni, izâhâ muhtaç olmayacak sûrette hikâyeler söylüyordu.

159Hekim, bir taraftan cariyenin hikâye söylemesine kulak veriyor, bir taraftan da nabza ve nabzın atışına dikkat ediyordu.

160Hastanın nabzı, hangi isim söylenildiği sırada hızlanırsa, cariyenin dünyâda, canının ne istediği anlaşılacaktı.

161Câriye, dostlarını ve memleketini saydıktan sonra başka bir şehir ismini söyledi.

162Hekim, “Memleketinden nasıl çıktın, evvelce hangi şehirde idin?” diye sordu.

163Câriye, bir şehir adı söyledi ve geçti. Yüzünün rengi ile nabzının hareketi değişmedi.

164Efendilerini ve o şehirde bulunanları birer birer anlattı; ve tuz, ekmek yediği yerleri söyledi.

165Memleket memleket; ev ev hikâye ettiği hâlde, ne nabzı hızlandı, ne de yüzü sarardı.

166Hekim, tatlı bir gülümseme ile Semerkantlı birinden soruncaya kadar, cariyenin nabzı tabîî bir sûrette ve zararsız bir hâlde atıyordu.

167Fakat Semerkant’tan sorunca nabzın hareketi arttı, yüzü kızarıp sararmaya başladı. Çünkü Semerkantlı bir kuyumcudan ayrılmıştı.

168O hekim, o hastadan bu sırrı anlayınca; o derdin, o belânın aslını ve sebebini bulmuş oldu.

169Hekim, “Kuyumcunun mahallesi hangi yoldadır?” diye sordu. Câriye de “Köprü başında Gatfer mahallesinde” cevâbını verdi.

170Hekim, cariyeye: “Hastalığının ne olduğunu anladım. Seni çarçabuk bu hastalıktan kurtarmak için himmet göstereceğim”, dedi.

171“Sevin, düşünmekten vazgeç. Muradına ereceğine emin ol. Sana yağmurun çemene yaptığını yapacağım, yâni, sana âdeta yeniden hayat vereceğim.

172Ben senin gamını, kederini düşünür, çâresine bakarım. Sen üzülme. Benim sana olan şefkatim, babanın evlâda olan şefkatinden yüz kat fazladır.

173Pâdişah, senden sıkı sıkı sorup anlamak istese bile, bu sırrı kimseye söyleme.

174Kalbin; sırrının mezarı olursa, muradın çabucak husûle gelir.”

175Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: Her kim sırrını gizlerse, muradına çabuk erer.

176Tohum, toprak içinde kalıp da bir müddet geçince; onun sırrı, bostanın yeşermesi olur.

177Altın ve gümüş gizli bulunmasalardı, mâden içinde nasıl terbiye bulurlardı?

178Hekimin vaadleri ve lûtufları, o hastayı korkudan emin kıldı.

179Vaadler vardır ki hakîkî olduklarından kalbe itminân verirler. Yine vaadler vardır ki, mecazî yâni, yalan bulunduklarından insana sıkıntı ve tasa getirirler.

180Kerem sahiplerinin vaadi, seyyar bir hazîne ve carî bir nakit gibidir. Nâehil olanın vaadi ise, infaz ve icra edilmediği için, daimî bir hastalığa benzer.

O velî hekimin, hastalığı teşhis ve pâdişaha arz etmesi

181Hekim-i İlahî, cariyeden bu malûmatı aldıktan sonra, kalktı, pâdişahın huzuruna çıktı. Ona cariyenin ahvalinden bir parça malûmat verdi.

182Dedi ki: “Şimdi lâzım gelen tedbir, bu derdin tedavisi için o adamı getirtmemizdir.

183Altın ve ziynetli elbise göndermekle kuyumcuyu avutup, o uzak şehirden dâvet et.”

184Pâdişah, hekimin bu tavsiyesini işitince onun nasihatini candan, gönülden kabul etti.

185Sonra o tarafa hâzık, kâfi ve gayet âdil bir iki dâvetçi gönderdi.

186O iki emir, pâdişahtan müjdeci olarak Semerkant’a ve kuyumcunun nezdine geldiler.

187Dediler ki: “Ey marifet ve san’atta kâmil olan nâzik üstad; senin şöhret ve san’atın şehirlere yayılmış ve herkesçe duyulmuştur.

188İşte filân pâdişah, seni kuyumcubaşılığına seçti. Çünkü sen büyük bir üstâdsın.

189Şu güzel elbiseyi, altını ve gümüşü al. Padişâhın nezdine gelince de has bendelerinden ve nedimlerinden olacaksın.”

190Kuyumcu bir çok mal ve elbiseyi görünce onlara kapıldı, memleketinden, çoluğundan, çocuğundan ayrıldı.

191Şahın canına kastettiğinden haberi olmayan adamcağız, sevinçle yola çıktı.

192Arap atına bindi ve sevinerek sürdü. Kanı bedeli olan hediyeyi elbise zannetti.

193Ey yüz türlü rıza ile, yânı, candan, gönülden râzı olarak sefere çıkan ve sû’ülkazâya doğru giden!

194Kuyumcunun hayâlinden, izzet, mal ve büyüklük sahibi olmak geçiyordu. Azrail ise ona: “Git bakalım, getirirsin, götürürsün” diye târîz ediyordu.

195O garîp kuyumcu, yoldan gelince hekîm-i İlâhî onu pâdişahın huzuruna götürdü.

196O Tırâz13 mumunun, yâni cariyenin başı ucunda yansın diye kuyumcuyu, izzet ü ikram ile pâdişahın yanına götürdüler.

197Şah onu görünce tazimde bulundu. Altın hazînesini ona teslim etti.

198Ondan sonra hekîm-i İlâhî Pâdişaha dedi ki: “Ey büyük sultan; o cariyeyi bu efendiye ver.

199Tâ ki bunun visaliyle câriye iyileşsin, âb-ı visali onun hasret ateşini söndürsün.

200Pâdişah o ay yüzlü cariyeyi ona bağışladı ve iki hasretzedeyi birleştirdi.

201Altı ay müddet bermürâd oldular, câriye de tamâmıyla iyileşti.

202Ondan sonra hekîm, kuyumcu için bir şerbet yaptı. O da içince kızın gözü önünde erimeye, yâni hastalanıp zayıflamaya başladı.

203Kuyumcunun hastalık tesiriyle güzelliği kalmayınca, ona karşı cariyenin de ilgisi kalmadı.

204Renk cazibesiyle husûle gelen aşklar, hakîki aşk değildir, hevesten ibârettir. Öyle heveslerin sonu rüsvalıkla biter.

205Keşke o kuyumcu da çirkinlik timsâli olaydı da o kötü hükme uğramasaydı.

206Onun gözlerinden dere gibi kanlı yaşlar akıyordu. Çünkü yüzünün güzelliği, canının düşmanı olmuştu.

207Tâvus kuşunun kuyruğu ve kanadı, kendisinin düşmanı olmuş; bir çok hükümdarı, kuvvet ve şevketi öldürmüştür.

208Kuyumcu diyordu ki: “Ben bir ahûyum ki, göbeğimdeki miski almak için bu avcı, benim saf ve temiz kanımı döktü.

209Ben o kır tilkisiyim ki, postumu alıp kürk yapmak için pusuya saklandılar, beni yakalayıp başımı kestiler.

210Ben o filim ki, dişlerimi almak için, filciler, yâni, avcıların vücudumda açtığı yaralar kanımı dökmüştür.

211Beni mâdûn14um için öldüren, kanımın uyumayacağını, yâni intikamsız kalmayacağını bilmiyor mu?15

212Bugün bana ise yarın onadır. Benim gibi bir adamın kanı nasıl heder olur?

213Duvarın gölgesi bir müddetçik uzasa bile, yine o gölge duvarın dibine döner.

214Bu dünyâ; dağa, işlerimiz de seslenmeye benzer. Akis o sesleri bize iade eder.”

215Kuyumcu bunları söyledi ve hemen ölüp toprak altına gitti. Câriye de aşktan ve hastalıktan kurtuldu.

216Çünkü ölülerin ve öleceklerin yâni, fâni olanların aşkı bâkî değildir. Zira ölü, bizim tarafımıza gelemez.

217Hayy ü lâyezâl olan Mâşuk-u Haki-ki’nin, yâni, Allah’ın aşkı, ruhta olsun, gözde olsun her an goncadan daha ter ü taze olarak durur.

218O zat-ı ecell ü âlânın aşkını ihtiyar eyle ki, bütün enbiyâ ve evliyâ hazarâtı O’nun aşk-ı feyziyle saâdet ve şerefe nâil olmuşlardır.

219“Bizim için o hakikat sultanının yâni, Allah celle şânühû’nun huzuruna çıkmaya izin yoktur”, deme. Kerîm olanlarla iş görmek zor değildir. Allah ise ekremü’l-ekremîndir.

Kuyumcunun zehirlenerek öldürülmesinin, ilâhî işaretle olduğunun beyânı

220O kuyumcunun hekîm-i İlâhî elinde ölmesi, ne bir ümit ile, ne de bir korku dolayısıyla idi.

221Allah’ın emr ü ilhamı gelmeden, yâni, pâdişahın hatırı için onu öldürmedi.

222Hızır Aleyhisselâm’ın bir çocuğun boğazını kesip öldürmesinin sırrını halkın avam kısmı anlayamaz.16

223Allah’tan ilham ve cevap alan kimse, her ne buyurursa, doğruluğun ta kendisi olur.

224O zât-i şerif ki, mânevî hayat vermek kudretini hâizdir, biiznillâh onu öldürmüş olsa da lâyıktır. Çünkü Allah’ın halîfesi ve naibi yâni, vekilidir. Onun eli, Hakk’ın yed-i kudretinde demektir.

225Sen de ey sâlik! Hazreti İsmail gibi o vâsıtanın ve onu vâsıta kılan Allah’ın hükmü huzurunda baş eğ!.. Kahr ve celâli kılıcı önünde sevine sevine can ver.17

226Sen, pâdişah günahkârlık etti sanıyorsun. Süzme ameliyesi, saf suda tortu bırakır mı?

227Bu riyazat ve bu cefâ, ocakta gümüşün eriyip cürufunun ayrılması içindir.

228İyinin, kötünün imtihan edilmesi; altının kaynayıp köpüğünü atması, hâlis ayar kalması içindir.

229Pâdişah; şehvetten, hırstan, hevâ ve hevesten pâk idi. Kuyumcunun yâni, hevâ ve hevesin giderilmesi hususunda iyi hareket etti. Fakat bu iyilik; kötülük gibi görünen bir iyilikti.

230Eğer Hızır, denizde gemiyi sakatladıysa o sakatlıkta yüzlerce dürüstlük ve menfaat vardı.

231O kadar marifet nûruyla beraber Mûsâ Aleyhisselâm’ın vehmi, Hızır’ın hareketlerindeki hikmeti anlayamadı. O hâlde sen kanatsız uçmaya kalkışma.

232Kuyumcunun kanı, hakîkatte kırmızı gül gibidir. Ona kan deme. Ruhu temsil eden pâdişah ise mest-i âkildir, ona da mecnûn deme.

233Eğer pâdişahın muradı, bir müslümanın kanını dökmek olsaydı, onun adını andığımdan dolayı benim kâfir olmam lâzım gelirdi.

234Bir şakinin methi dolayısıyla arş-ı İlâhî titrer, muttakî18 olanlar da fâsıkı methetmek yüzünden sûizanna düşer.

235O pâdişah gâyet anlayışlı bir hükümdar idi. Böyle olmakla beraber ümmetin mümtaz insanlarından ve Allah’ın has kullarındandı.

236Bir kimseyi ki, böyle bir pâdişah öldürür; onu saadete ve en yüksek mertebeye çekip yükseltir.

237Eğer pâdişah, kuyumcunun kahrında, onun faydasını görmeseydi; kendisi lûtfun ta kendisi iken nasıl kahra kalkar ve onu zehirletirdi.

238Çocuk, hacamat neşteri karşısında titrer. Şefkatli annesi ise evlâdının o gamlı zamanında memnun bulunur.

239İnsana ruhu üflemiş olan Allah; yarım canı alır, karşılığında yüz can verir; hattâ vehm-ü hayâle gelmeyecek şeyler ihsan buyurur.

240Sen kendine göre kıyâs ediyorsun. Halbuki hakîkatten çok uzak düşünüyorsun, iyice bak.

Bakkal ile tûtîsinin hikâyesi, tûtînin bakkal dükkânındaki yağları dökmesi

241Bir bakkal ve onun bir tûtî19 kuşu vardı. Güzel sesli, yeşil renkli ve söz söyler bir hayvandı.

242Dükkânda bekçilik eder, çarşıdaki esnaf ve tüccara nükteler söylerdi.

243İnsanlarla konuşurdu, tûtîlere mahsus ötüşü üstatça idi.

244Efendisi bir gün eve gitmişti. Tûtî dükkâna nezâret ediyordu.

245Bir kedi, fare yakalamak için birdenbire dükkâna atıldı. Tûtî de can korkusundan,

246Sıçradı, dükkânın bir köşesine kaçtı. Lâkin gülyağı şişelerini devirdi, yağlarını döktü.

247Efendisi evden geldi. Dükkâna geçip patron tavrıyla oturdu.

248Baktı ki dükkân yağ içinde. Elbisesi de yağa bulanmış. Tûtînin yaptığını anladı. Başına vurup tüylerini döktü, kafasını kel hâline getirdi.

249Tûtî birkaç gün konuşmayı kesti. Bakkal da pişman olup ah demeye başladı.

250Bakkal sakalını yoluyor, “Eyvah, nimet güneşim, bulut altına girdi” diyordu.

251“Elim kırılsaydı, o tatlı dilli tûtînin başına nasıl vurdum?” diye teessüf ediyordu.

252Kuşunun söylemesini bulmak yâni, tûtîyi tekrar konuşturmak için fakirlere hediyeler ve sadakalar veriyordu.

253Üç gün, üç gece sonra bakkal, dükkânda ağlamaklı bir hâlde oturuyordu.

254“Bu kuş ne vakit söyleyecek?” diye binlerce gam ve keder ile vakit geçiriyordu.

255Tûtî söze başlasın diye ona türlü türlü, acâyip ve garip şeyler gösteriyordu.

256Başı çıplak bir derviş geçti ki, kafası, tas ve leğen gibi cascavlaktı.

257 O sırada tûtî de dile geldi ve: “ey falan!” diye dervişe seslendi.

258“Ey kel; neden kellere karıştın? Yoksa sen de şişeden yağ mı döktün?”

259Tûtînin, aba sahibi dervişi kendi gibi sanmasından ve nefsine kıyâs etmesinden halk gülmeye başladı.

260Arslan ve süt mânâlarına gelen «Şîr» lâfzı, yazıda birbirine benzerse de mânâ yönünden ayrıdır. Bunun gibi sen de, ümmetin seçkinlerinin hâlini kendine kıyâs etme.

261Bütün âlem, bu kıyâs-ı nefs sebebiyle sapıttı. Ebdâl-i ilâhîden, yâni: Allah’ın seçkin kullarından, pek az kimse haberdâr olabildi.

262Peygamberlerle eşitlik dâvasına kalkıştılar, velîleri de kendileri gibi sandılar.

263İşte biz de insanız, onlar da. Biz de yemeye ve uyumaya mecburuz, onlar da dediler.

264Körlüklerinden şunu bilmediler ki, arada ucu bucağı bulunmaz bir fark vardır.

265Her iki arı, bir yerden yediği hâlde birinde yâni, eşek arısında yalnız iğne bulunur, diğerinden bal hâsıl olur.

266Her iki nevi âhû da ot yer ve su içer. Lâkin birinden yalnız gübre, öbüründen hâlis misk husûle gelir.

267İki nevî kamış, bir dereden su içtiği hâlde biri boştur, diğeri şekerle doludur.

268Böyle yüz binlerce misâl mevcuttur ki, aralarında yetmiş yıllık fark vardır.

269Bu, yâni avamdan biri yer, yediği posa bütün olarak kendisinden ayrılır. Öbürü yâni havasdan olan yer, yedikleri bütün îlâhî nûr olur.

270Avamdan olan yer, yediği hasislik ve haset olur. Havasdan olan yer, yediğinden Allah nûru husûle gelir.

271Bu, yâni, mü’min temiz ve zirâata kabiliyetli bir arazîdir. Öbürü yâni, kâfir ise, çorak ve kötü bir yerdir. Yine mü’min, melek gibi masumdur, kâfir ise şeytan ve canavar misâlidir.

272İki taraf sûretinin birbirine benzemesi caizdir. Acı suyun da, tatlı suyun da duruluğu vardır.

273Bilmiş ol ki, tatlı suyu acı sudan ayırt edecek olan zevk sahibidir.

274Sihri, mucizeye benzetirler. Her ikisinin de hile üzerine, yâni, hokkabazlığa dayandığını sanırlar.

275Mûsâ ile imtihan olmaya kalkışan Mısır sihirbazları, inat ve mücâdele fikriyle onun asâsı gibi birer değnek yakalamışlardı.

276Bu asâ ile onların asâsı arasında derin bir fark, Mûsâ’nın mucizesi ile onların sihri arasında uzun bir yol vardı.

277Sihir işinin sonunda Allah’ın lâneti, mucize işinin sonunda ise Allah’ın rahmeti vardı.

278Kâfirler, mücâdele ve inât hususunda maymun tabiatlıdırlar. Göğüs içerisindeki tabiat, bir âfettir.

279İnsanın yaptığını maymun da yapar, insandan ne görürse onu taklit eder.

280Maymun, ben de insan gibi yaptım sanır. O inatçı hayvan, aradaki farkı nasıl tanır?

281Bu; yâni mü’min-i kâmil mahzâ emre itaat için yapar; diğeri yâni kâfir ve fâsık ise mücâdele ve gösteriş olsun diye yapar. O gibi inatçı ve taklitçi adamların başına toprak saç.

282O münâfık, gerçek mü’minlerle beraber namaza gelirse de, ibadet için değil, gösteriş için gelir.

283Namazda, oruçta, hacda, zekâtta mü’minler; münâfıklarla uğraşırlar.

284Sonunda mü’minler, münâfıklara galebe ederler. Münâfıklar âhirette mat olurlar, yâni kaybederler.

285Her ikisi yâni mü’min ile münafık bir oyun başında bulunuyorlarsa da, birbirlerine nisbetle Merv’li ve Rey’li gibidirler.

286Her biri kendi makamına ve kendi nâmına icâp ettiği yere doğru gider.

287Birine mü’min deseler, ruhen mütelezziz olur, hoşuna gider; fakat münafık diyecek olsan hiddetlenir, ateş kesilir.

288Mü’min lâfzının sevilmesi, zât-ı mü’minin, yahut zât-i îmânın mahbub olmasındandır. Münafık lâfzına buğzedilmesi de nifakın âfetleri dolayısıyladır.

289Mü’min kelimesini teşkil eden «m-ü- m-i-n» harflerinde şerâfet yoktur. Mü’min lâfzı, ehl-i îmânın tarifinden başka bir şey değildir.

290Birisine münafık deyince, bu kötü lafız, akrep gibi onun içerisini sokar.

291Eğer bu isim yâni münafık lâfzı cehennemden gelmiyorsa, onda neden cehennemi bir tat vardır?

292Münafık lâfzının çirkinliği, lâfzının ve harflerinin tesirinden değildir; nitekim deniz suyunun acılığı da konulan kabdan değildir.

293Harf, zarf gibidir. Mânâ, o zarfın içerisindeki suya benzer. Mânâ denizi ise Allah’ın yanında sabit olan ümmü’l-kitabdır.

294Dünyâda acı ve tatlı denizler vardır. Aralarında bir berzah hâildir ki, birbirine karışmazlar.

295Malûmun olsun ki bu iki deniz; bir asıldan, bir menbadan zuhur eder. Sen ikisinden de geç. Onların kaynağına kadar git.

296Kalp altını da, hâlis altını da mihenk taşına vurmayınca, anlayamazsın.

297Allah, her kimin ruhuna mihenk taşı koymuşsa, o kimse, yakîni şüpheden ayırt eder.

298Diri bir adamın, hattâ hayvanın ağzına bir çöp kaçacak olsa, onu çıkarmayınca rahat edemez.

299Binlerce lokma arasında, ufak bir çöp parçası ağza girince, canlının hissi, onu bilir ve bulur.

300Dünyâ ile ilgili his, bu cihanın; dîn ile ilgili his ise, asumanın «göğün» merdivenidir.

301Bu hissin sıhhatini hekimden, öteki hissin sıhhatini dosttan talep ediniz.

302Tabiî hissin sıhhati, bedenin âfiyetindedir. Dînî ve manevî hissin sıhhati ise cismin tahrîbindedir.

303Mânâ aşkıyla hânümânını, malını, mülkünü harcayıp tasadduk eden cana ne mutlu!20

304Meselâ biri; define için, evini harâb eder; lâkin bulduğu hazîne ile o harabeyi eskisinden daha mâmur yapar.

305Biri de suyu kesip, derenin yatağını temizler, ondan sonra, temiz ve içilecek suyu salıverir.

306Biri de deriyi yarar, saplanmış oku çekip çıkarır. Ondan sonra iyileşir, yeni deri peydâ olur.

307Biri de, meselâ bir hükümdar, kaleyi tahrîp ederek kâfirden alır, sonra onu tamir ederek yüzlerce burç ve set ilâve eder.

308Kendisine “nasıl ve niçin?” denilemeyen Allah’ın işine kim keyfiyet va’zedebilir? Şu söylediklerim zaruret icâbıdır.

309Bâzan öyle, bâzan da böyle görünür. Onun için din işi, hayretten başka bir şey değildir.

310Bir kimsenin, hakîkî kıbleye sırtını çevirmek sûretiyle hayran olması değil; belki dostun mest ve müstağrakı21 olmak sûretiyle hayretidir.

311Birinin yüzü dost tarafına dönmüştür. Diğerinin yüzü ise, hakîkatte onun yüzünden ibârettir.

312Her birinin yüzüne bak ve onların evsâfını ezberle. İhtimâl ki hizmet vâsıtasıyla sen de rûşinâs olursun yâni yüzüne baktığın kimselerin, manevî hüviyetlerini anlarsın.

313Madem ki insan yüzlü birçok şeytan vardır. O halde, her ele el vermek, yâni intisâb ve bîat etmek caiz değildir.

314Çünkü kuşu aldatıp tutmak için, avcı ıslık çalar ve kuş gibi ötmeye çalışır.

315O kuş, hemcinsinin sesini işitince, havadan iner ve tuzağa tutulur.

316Alçak bir herif, birtakım saf kimseleri kandırmak için, dervişlerin kelimelerini çalar.

317Erkeklerin yâni tarîkat ricâlinin sözü de, işi de parlak ve sıcaktır. Alçakların işi ise, hile ve hayâsızlıktır.

318Dilenmek için yünden arslan yaparlar, Müseylemetü’l-Kezzâb’a22 Ahmed lâkabını takarlar.

319Halbuki Müseyleme’nin lakâbı “Kezzab” «yalancı»; Muhammed Aleyhisselâtü Vesselâm’ın lâkabı da “Server-i Ulü’l-Elbâb” kalmıştır.

320Şarâb-ı İlâhînin mührü, hâlis misktir. Malûm olan şarâbın sonu ise azâptır.

Kendi millet ve mezhebine taassubu dolayısıyla Hıristiyanları öldüren Yahudi pâdişahının hikâyesi

321Yahudiler arasında zâlim, Îsâ düşmanı ve hıristiyan öldüren bir hükümdar vardı.

322Peygamberlik zamânı ve nöbeti, İsâ’nındı. Mûsâ devri geçmişti. Öyle olmakla beraber O, Musa’nın; Mûsâ da O’nun ruhu mesâbesindeydi.23

323O şaşı hükümdar, Allah yolunda iki demsâz ve hemdem olan Mûsâ ile Îsâ’yı birbirinden ayrı gördü.

324Usta, şaşı çırağına: “İçeriye gir, raftaki şişeyi dışarı çıkar”, dedi.

325Şaşı çırak: “O iki şişeden hangisini getireyim? İyice anlat”, dedi.

326Usta: “O iki şişe değildir. Şaşılığı bırak, fazla görücü olma”, dedi.

327Şaşı çırak: “Usta, beni tekdir etme” deyince, ustası: “O iki şişeden birini kır”, emrini verdi.

328Çırak, şişelerden birini kırınca ikisi de gözünün önünden kayboldu. İnsan, meyl ve gazap dolayısıyla şaşı olur, biri iki görür.

329Şişe birdi. Lâkin çırağın gözüne iki görünüyordu. Birini kırınca, öbürü de yok oldu.

330Gazap ve şehvet gibi hâller; insanı şaşı yapar ve ruhun istikâmetini değiştirir.

331Garaz gelince, yâni insan garazla bakınca, hüner gizlenir. Gönülden kalkan yüzlerce perde, göz önüne gerilir. Rızâ ile bakan bir göz, hiçbir ayıp görmez. Nitekim garazla bakan bir göz de, olanca kötülükleri meydana çıkarır.

332Kadı, kalbinde rüşvet almaya karar verince zâlimi, zavallı mazlumdan nasıl ayırt edebilir?

333Yahudi hükümdar, çıfıtlık24 kîni ile o kadar şaşı oldu ki; aman Yâ Rabbî, sana sığındık!..

334Ben; Mûsâ dîninin hâmî ve yardımcısıyım diye, yüz binlerce mazlum mü’mini öldürdü.

Hıristiyanların kaldırılması için, vezirin pâdişaha hile öğretmesi

335Yâhûdî hükümdarın sapık ve hileci bir veziri vardı ki, hile ile suyun üstüne düğüm vururdu.

336Bu vezir dedi ki, “Hıristiyanlar canlarını kurtarmak için, dinlerini hükümdardan gizlerler.

337Onları öldürme ki, öldürmenin faydası yoktur. Dîn, misk ve öd ağacı değildir ki kokusu olsun da ondan anlaşılsın.”

338Hükümdar, vezire sordu ki, “O halde ne tedbîr alalım? Bu hilenin, bu yalanın yâni İsevîliğin yayılmasına mâni olmanın çâresi nedir?

339Tâ ki dünyâda nasrânîliğini îlân eden, yâhut gizli dîn kullanan bir Hıristiyan kalmasın.”

340Vezir dedi ki: “Şahım; kulağımı ve elimi kestir ve acı bir hüküm ile burnumu ve dudağımı yardır.

341Ondan sonra beni, darağacının altına getir. O sırada bir şefaatçi çıksın ve senden affımı dilesin.

342Bu işi tellâl çağırılan ve kalabalık olan dörtyol ağzı bir meydanda yaptır.

343Ondan sonra beni yanından uzaklaştır ve uzak bir şehre sür ki, Hıristiyanlar arasında şer ve fitne çıkarayım.”

Hıristiyanlara kast için, o çıfıt vezîrin şeytanlığı ve onların hâlini hükümdarın huzurunda arz etmesi

344“Gizli olarak diyeyim ki: Ben, sırren Hıristiyanım. Ey sırların âlimi olan Rabbim, sen bilirsin.

345Şah, benim îmânıma vâkıf oldu. Yahudilik taassubu dolayısıyla canıma kasdetti.

346Dînimi gizlemek, şahın dînini izhâr etmek istiyordum.

347Şâh, esrarımdan koku aldı. Sözlerim onun nezdinde töhmetli tutuldu.

348Şâh bana dedi ki: «Senin sözün, içinde iğne bulunan ekmek gibidir. Senin kalbinden benim kalbime pencere vardır.

349Ben o kalp penceresinden, senin hâlini gördüm. Hâlini görüp anladığım için, dedikoduna kulak asmam.»

350Eğer Îsâ dîni yardımcım olmasaydı, şah beni çıfıtçasına parçalatacaktı.

351Îsâ için canımı feda eder, başımı veririm. Hattâ bundan dolayı kendimi yüz bin kere minnettar sayarım.

352Îsâ’dan canımı esirgemem; lâkin onun dînine dâir iyiden iyiye mâlûmâtım vardır.

353O pâk dînin birtakım câhiller arasında kalıp, ziyana uğrayacağına hayıflanıyorum.

354Allah’a ve İsa’ya şükür ki biz, bu hak dînin rehberi olmuşuz.

355Yine şükrolsun ki, o çıfıttan da, çıfıtlıktan da kurtulmuş, Hıristiyanlık zünnârını25 belimize bağlamışız.

356Ey insanlar; zaman, Îsâ devridir. O’nun dînine âit esrarı candan, gönülden dinleyiniz.”

357Vezîr, bu hileyi sayıp dökünce, hükümdarın kalbindeki endîşeyi tamâmıyla izâle etti.

358Hükümdar, vezirin dediği siyâseti, onun hakkında yaptırdı. Ahâli ise vezirin cürmü ve cezası karşısında hayran kaldı.

359Hükümdar, veziri, Hıristiyanların bulunduğu memlekete sürdü. O da, gittiği yerlerde onları davete başladı.

Vezirin hâli gizli ve kendilerinin idrâki zayıf olduğundan, Hıristiyanların onu kabul etmeleri ve rehber bilmeleri

360Yavaş yavaş mezhebine girmek sûretiyle yüz binlerce Hıristiyan, vezirin başına toplandı.

361Vezir, o cemâate İncil’in, zünnârın, namazın esrarını gizlice anlatıyordu.

362Vezîr, zâhirde din hükümlerinin vaizi idi. Lâkin bâtında ve hakîkatte kuşbazların ıslığı ile tuzağı gibiydi.

363Bundan dolayı, ashabdan bâzıları, Resûl-i Ekrem’den[s.a.v.], insanı azdıran nefsin hilesine dâir malûmat isterlerdi.

364Nefis; ibâdetlere ve ruhî ihlâslara ne gibi fâsid ve gizli garazlar karıştırır, diye sorarlardı.

365Ondan, ibâdet ve tâatin fazilet ve sevabını aramazlardı. Zâhirî ayıplara dâir malûmat ver, derlerdi.

366Kıl ayırır, zerre tefrik eyler ve gül ile kerevizi ayırt eder gibi, nefsin hilelerini bilirlerdi.

367Ashabın araştırıcı olanları, nefsin hilesi hususundaki peygamberin beyânları karşısında, hayran kalırlardı.

Hıristiyanların vezire tâbi olmaları

368Hıristiyanlar, tamamıyla o vezire tabî oldular. Zâten avam insanların taklit kuvveti nedir ki?

369Vezirin muhabbetini kalplerine ektiler. Kendisini İsa’nın vekili farz ettiler.

370O vezir, hakîkatte tek gözlü ve mel’un bir deccâl idi. Ey yardımcıların en güzeli olan Allah; imdada yetiş!..

371İlâhî; dünyâda yüz binlerce tuzak ve dâne vardır. Biz ise aç ve harîs kuşlar gibiyiz.

372Biz, doğan kuşu da olsak, Zümrüdüankâ kuşu26 da olsak, her vakit yeni bir tuzağa tutuluyoruz.

373Bizi her an bir tuzaktan kurtarıyorsun. Lâkin ey yüce olan Allah; biz diğer bir tuzağa gidiyoruz.

374Biz bu dünyâ ambarında buğday topluyoruz. Fakat topladığımız buğdayları kaybediyoruz.

375Bir gün aklımızı başımıza alıp da, buğdayın böyle kayba uğramasının, farenin hilesinden ileri geldiğini idrâk etmiyoruz.

376Fare ambarımızı delmiş, onun hilesinden ambarımız harâb olmuştur.

377Ey can; evvelâ farenin def’i çâresine bak, ondan sonra buğday toplamaya çalış.

378Büyüklerin büyüğü olan sevgili peygamberimizin hadîsleri cümlesinden olan: “Namaz, ancak kalb huzuru ile tamam olur” mealindeki haberi işit.

379Eğer bizim ambarda hırsız bir fare bulunmasaydı, kırk yıllık amel buğdayı nereye giderdi?

380Her günkü sıdk u istikâmet, velev ki azar azar olsun, ambarımızda niçin toplanmıyor?

381Demir, yâni çakmaktan birçok kıvılcım sıçradı. Uyanık gönül de o kıvılcımı çekti ve kabul etti.

382Lâkin karanlıkta gizli bir hırsız var ki, kıvılcımları söndürmek için üstlerine parmak basıyor.

383Felekte yâni dünyâda bir kandil yanmasın diye, o karanlıktaki hırsız kıvılcımları sön-dürüyor.

384İlâhî; sen bizimle beraber olup bizi muhafaza edince, ayak altında yüz binlerce tuzak olsa da ehemmiyeti yoktur.

385Yâ Râbbî; Senin inayetlerin bizimle beraber olunca, o alçak hırsızdan, yâni şeytandan ne korkumuz olur?

386İlâhî; sen her gece ruhları, ceset tuzağından kurtarır ve onu bağlayan levhaları, bağları koparırsın.

387Ruhlar her gece ten kafesinden kurtulurlar. Kimsenin hâkimi ve mahkûmu olmaksızın âzâde bulunurlar.

388Zindandaki mahpuslar, gece uyuyunca zindanda bulunduklarından habersizdirler. Devlet ve hükümet ricali de uyuyorken vazife ve memûriyetten haberdar değildirler.

389Uykuda ne kazanmak, ne de kaybetmek endişesi vardır. Ne de bu filândır, şu falandır düşüncesi mevcuttur.

390Ârif olan zâtın hâli, uyanıkken de böyledir. Cenâb-ı Hak Ashâb-ı Kehf hakkında «Hüm Rukûd»27 tâbirini kullanmıştır. Bundan ürkme.

391Ârif, dünyâya âit işlerde, gece gündüz uykudadır; yâni uyuyan bir adamda nasıl irâde ve tasarruf kalmazsa ârîf de öyle olmuştur. O, kalem gibi Allah’ın yed-i kudretindedir.

392Yazı yazan eli, görmeyen kimse, kalemin hareketini müşahede edince yazma işini ondan sanır.

393Halkın uykuya dalmasıyla, yâni uyuyunca istirahate nail olmasıyla Allah, ârifin ahvâlinden bir miktâr numune göstermiştir.

394Halkın canları, nedeni ve niçini olmayan bir sahraya, yâni âlem-i ervaha gider. Orada ruhları; yattıkları yerde de bedenleri, istirahat eder.

395İlâhî; bir işaretle bütün ruhları tekrar tuzaklarına, yâni cesetlerine getirir, hepsini adalet ve hükümle mukayyet kılarsın.

396Vaktaki seherin nuru görünür, felek akbabası altın kanatlarını çırpar, yâni sabah olur, güneş doğar.

397Sabahın fâlık ve Halikı olan Allah, İsrafil gibi bütün ruhları, ruhlar âleminden sûret âlemine getirir.

398Münbasıt ve mücerret olan ruhları ten eyler, yâni cesetle bağlar. Bedenleri de tekrar ruhlara yüklü kılar.

399Can atlarının eğerini alır. Şu hâl «Ennevmü ehul mevt»28 hadîsinin sırrıdır.

400Lâkin sabahleyin tekrar gelmeleri ve cesetle alâkadar olmaları için ruhların ayağına uzun bir ip bağlar.

401O çayırdan ve mer’adan, yâni âlem-i mâ-nâdan sabahleyin tekrar çekip getirmek için.

402Keşke Cenâb-ı Hak, bu ruhu da Ashâb-ı Kehf gibi, yahut Nuh’un gemisi gibi muhafaza edeydi de,

403Bu uyanıklık ve idrâk tufanından şu kalbi, şu gözü ve şu kulağı kurtarmış olaydı.

404Cihanda ve hâlâ, ne kadar Ashâb-ı Kehf vardır ki, belki senin yanında ve karşındadır.

405Mağara da, yâr da onunla nağmeler terennüm etmektedir. Ne faydası var ki, senin gözün ve kulağın gafletle mühürlü olduğu için, onu görüp işitemiyorsun.

406Halîfe, Leylâ’ya dedi ki: “Mecnûn’un perişan olmasına ve sapıtmasına sebep olan Leylâ, sen misin?

407“Sen, diğer güzellerden fazla bir şey değilsin?” Leylâ da cevap verdi ki: “Sen, Mecnûn olmadığın için, sus!”

408Uyanık olan, daha ziyâde uyumuş demektir. Öylesinin uyanıklığı, uyumuşluğundan beterdir.

409Ruhumuz, Allah ile uyanık olmayınca, o zâhirî uyanıklık, bizim için bend ve maniâdır.

410Bütün gün hayâlin tekmelemesinden; kâr, zarar ve eldeki malın zevali korkusundan.

411Ruhun ne safâsı, ne letâfet ve nûrâniyeti, ne de yüksek âleme gidecek yolu kalır.

412Uyumuş o gafildir ki, her hayâle karşı ümide düşer ve onunla konuşmaya kalkar.

413Rüyasında şeytanı huri gibi görür ve ona şehvet suyunu akıtır.

414Nesil tohumu, nutfesini çorak yere dökünce uyanır, kendine gelir, o vakit de hayâl, gözünün önünden kaçar.

415Uyanınca, ihtilâm oluşundan başında yorgunluk, vücudunda mülevveslik29 görür. Ah o görünen ve görünmeyen nakıştan ah!

416Bir kuş, yüksekten uçar. Gölgesi de toprak üstünde kuş gibi koşar.

417Budalanın biri, o gölgeyi avlamak ister, arkasından o kadar koşar ki, takati kesilir.

418O budala, o gölgeye ok atar da, arayıp taramaktan ok torbası boş kalır.

419Gölge avlamak için sürat ve harâretle koşmaktan ve şuraya buraya ok atmaktan ömür sadağı boşalmış ve hayâtı heder olmuş olur.

420Allah’ın mânevi gölgesi, o gölge avcısının mürebbîsi olursa, onu hayâl ve gölge peşinde koşmaktan kurtarır.

421Sâye-i Yezdan, yâni zıll-i İlâhî, Allah’ın o makbul kuludur ki, bu âleme nisbetle ölüdür ve Allah’a nisbetle diridir.

422O insân-ı kâmilin eteğini geciktirmeksizin yakala ki, âhir zaman fitnelerinden kurtulasın.

423«Keyfe meddezzil»30 nazm-ı kerîmi, evliyanın nakşı ve müşiridir. Onlar, Allah güneşinin nuruna delildir.

424Kur’ân’ın bikr olan harfini ve lafzını te’vil ediyorsun. Kur’ân’ı değil, kendini te’vil etmenin çaresine bak.

425Bu vâdide öyle delilsiz gitme. Halil İbrahim Aleyhisselâm gibi «La ühibbul âfilin», “ben batanları sevmem” de.31

426Git, gölgenin delâletiyle güneşi bul ve şâh Şems-i Tebrizî’nin eteğine sarıl.

427Eğer bu sur-i sürûru, yâni Şems-i Tebrizî’ Hazretlerine giden yolu bilemez ve bulamazsan, Allah’ın hidâyet ışığı olan Hüsâmeddin Çelebi’den sor.

428Eğer, Hüsâmeddin Çelebi’ye intisâb için giderken; haset, yâni kıskançlık, boğazına sarılırsa ki şeytanın hasette fazla tecâvüzü olur.

429Şeytan, Âdem’e olan hasedinden, ona secde etmeye utandı. Yine o şeytan, hasedinden saadetle cenk etmeye kalkıştı.

430Sülûk yolunda hasetten daha zor ve daha tehlikeli bir geçit yoktur. Hasût olmayan kimseye ne mutlu.

431Bu ceset hasethânedir. Malûmun olsun ki hasetten, bütün bir hânedân bulaşmış olur.

432İnsanın cismi, hasethâne olmakla beraber, Cenâb-ı Hak, o cisimlerden bâzılarını iyice temizlemiştir.

433Tahhirâ beyti, âyet-i kerîmesi, temizlik nişanıdır.32 Aslı toprak olmakla beraber, insan cesedi nûr hazinesidir.

434Eğer, hasûd olmayan bir zâta hile ve haset etmeye kalkarsan, o haset dolayısıyla kalbine zulmetler ârız olur.

435Allah adamlarının altında toprak gibi ol Yâni, onlara karşı haset etmek değil, fevkalâde tevazu göster. Hasedin de, bizim yaptığımız gibi, başına toprak saç ve ayaklarının altına alıp onu zelil et.

Yahudi vezirin hasedini beyan

436O alçak vezirin aslı ve mayası, haset idi. Onun için kulağını ve burnunu bâtıl yere ve bedava olarak verdi.

437O ümmid ile ki, hasedinin iğnesinden birtakım zavallıların canlarına zehir aksın.

438Her kim haset yüzünden burun koparmaya kalkışırsa vezir gibi kendini burunsuz ve kulaksız bırakır.

439Burun, koku alan bir uzuvdur ki, aldığı koku, onu bir mahalle götürür.

440Koku almayan kimsenin burnu yok demektir. Koku da dünyaya değil, dîne ve âhirete müteallik râyihadır.

441Bir kimse mânevî koku duyup da o nimetin şükrünü ifâ etmezse, küfrân-ı nimet gelir, onun burnunu yer ve düşürür.

442Şükret ve şükredenlerin kulu, kölesi ol. Onların huzurunda ölü gibi teslimiyet göster ve neticesinde bekâ bul.

443Vezîr gibi, halkı sapıtmayı kendine sermâye yapma ve herkesi namazdan, niyazdan ve ibâdetten alıkoyma.

444O kâfir vezir, din nasîhatçisi kılığına girmiş, hile ile badem helvasına sarımsak karıştırmıştı.

Hıristiyanlar arasındaki aklı başında olanların, vezirin hilesini anlamaları

445Kuvve-i zâikası olanlar yâni ağzının mânevi tadı yerinde bulunanlar vezirin sözlerindeki lezzet arasında bir de acılık duyuyorlardı.

446Vezir, nükteli sözler söylüyordu. Lâkin o sözler, içine zehir karıştırılmış şeker şerbeti gibiydi.

447Vezirin zâhirî kelâmı: “Hak yolunda gayretli ol”, diyordu. Zımnen ve fiilen ise, ruha atâlet ve miskinlik tavsiye ediyordu.

448Gümüşün sathı; beyaz ve yeni olmakla beraber, eli ve elbiseyi kirletir.

449Ateş, şulesi itibariyle kırmızı görünür. Öyle iken sen, onun kıvılcımı ile yaktığı yeri simsiyah etmesine bak.

450Şimşek, nazara nûr görünürse de, onda göz kamaştırmak hassası vardır.

451Veziri dinleyenlerden her kim anlayışlı ve zevk sahibi değilse, vezirin sözleri, onun boynuna halka gibi geçiyordu.

452Hükümdardan ayrı olarak, vezîr altı sene müddetle İsevîlerin penâhı ve muktedâsı oldu.

453Halk, yâni Hıristiyanlar dîni de, kalbi de ona teslim ettiler, onun emrine ve hükmüne karşı can feda edecek dereceye geldiler.

Hükümdarın vezire gizlice haber göndermesi

454Vezir ile hükümdar arasında gizli haberleşme oluyordu. Vezirin vaadlerinden, hükümdarın kalbi rahatlıyordu.

455Hükümdar ona: “Ey benim makbulüm; zamanı geldi. Kalbimdeki endîşeyi çabucak gider”, diye bir mektup yazdı.

456Vezir, “Şahım, şimdi İsâ dînine fitne düşürmek işiyle meşgulüm”, diye cevap gönderdi.

Hıristiyanlardan on iki fırkanın beyânı

457İsâ kavminin rabt ü zabtı hususunda, on iki hâkimi vardı.

458Her fırka, ayrı bir beyin tâbii idi ve tamahkârlık şevkiyle onun kulu ve kölesi olmuştu.

459Bu on iki bey ile onların kavmi, o nişanı kötü vezirin itaatine girmiş ve bendesi olmuştu.

460Hıristiyan beyleriyle tâbîlerinin hepsi de vezirin sözlerine kanmışlar, ahvâl ve harekâtına bağlılık göstermişlerdi.

461Vezir öleceksin demiş olsaydı, o beylerden her biri, her an ve saat, huzurunda can verirdi.

Vezirin hıristiyanlara karşı, İncil’in hükümlerini karıştırması

462Vezir, o beylerden her birinin nâmına bir tomar tanzim etti ki, tomarların hepsi de meslek ve mezhep itibarıyla bambaşka idi.

463O tomarlardan her birinin hükümleri başka türlü ve biri başından sonuna kadar diğerine aykırı idi.

464Tomarın birinde, riyâzat ve açlık yolunu, tevbenin ve günahlardan dönüşün rüknü kılmış.

465Tomarın birinde de demişti ki: “Riyâzatın faydası yoktur. Bu yolda cömertlikten başka kurtulacak cihet bulunmaz.”

466Tomarın birinde de demişti ki: “Senin açlığın da, cömertliğin de, mabûduna karşı şirk koşman olur.

467Gamda olsun, rahatta olsun, tevekkül ve teslimden başka, amellerin hepsi hile ve tuzaktan ibârettir.”

468Tomarın birinde demişti ki: “Vâcip olan hizmettir. Yoksa tevekkül düşüncesi bâ’is-i töhmettir.”

469Tomarın birinde demişti ki: “Dinde vârit olan emirler ve nehiyler vardır. Fakat onlar yapılmak için değildir, bizim aczimizi, onları yapamayacağımızı bize anlatmak içindir.

470Tâ ki o emir ve nehiylerde kendi aczimizi ve hakkın kemâl-i kudretini görüp anlayalım.”

471Tomarın birinde demişti ki: “Kendi aczini görme, aklını başına al. Kendinde acz görmek, Allah’ın nimetine küfran göstermektir.

472Kendi kudretini gör ki bu kudret ondandır. Kendindeki kudreti Allah’ın bir nimeti bil.”

473Tomarın birinde demişti ki: “Bu ikisinden, yâni kendinde acz ve kudret görmekten geç. Nazara sığan, görülebilen her ne varsa tevhît yolunda manevî put sayılır.”

474Tomarın birinde demişti ki: “Bu mumu söndürme. Çünkü nazar ve istidlâl33, bir meclisin mumu gibidir.

475Nazar ve istidlâlden geçersen, vuslat gecesinin yarısında mumu söndürmüş, karanlıkta kalmış olursun”, diyor.

476Tomarın birinde demişti ki: “Korkma, nazar ve istidlâl mumunu söndür yâni müessiri bulmak için esere bakmaktan vazgeç ki, ona mukabil yüzlerce nûr görmüş olasın.

477Mum söndürülünce can şem’inin nuru artar. Senin Leylân, senin sabrından mecnûn olur.

478Her kim zühd-ü kanâat gösterip de dünyâyı terk edecek olursa, dünya ona doğru ziyadesiyle yaklaşır.”

479Tomarın birinde demişti ki: “Allah, sana ne vermişse, onu icât ederken sana şirin kılmıştır.

480Cenâb-ı Hakk’ın sana müyesser kıldığını hoşlukla kabul et. Kendini zahmet ve meşakkate düşürme.”

481Tomarın birinde demişti ki: “Kendi isteğini bırak. Çünkü senin tabîatınca makbul olan, kötü ve merdût bir harekettir.

482Muhtelif ve müteaddit yollar, tabîata kolay gelmiş, onlardan her birine bir millet ve bir din, can gibi olmuş; yâni ona sarılmış kalmıştır.

483Eğer Hakk’ın müyesser etmesi, çıkar bir yol olsaydı, her Yahudi, hattâ her Mecûsi, ârif-i billâh olurdu.”

484Tomarın birinde demişti ki: “Allah’ın müyesser kıldığı şeyler, yâni icrâsını kolaylaştırdığı hareketler kalbin hayâtı ve rûhun gıdâsıdır.

485Tabîata zevk veren bir şey geçince, artık o tabîatta feyiz husûle gelmez. Nebat yetiştirmeyen, çorak yere döner.

486Öyle bir adamın hâsılı pişmanlıktan, alım-satımı da zarardan başka bir şey doğurmaz.

487Böyle bir hareket yâni ibâdet ve tâat, yahut onları yapan, müyesser değildir. Belki onun adı muasser olmak lâzım gelir.

488Sen muasserle müyesseri ayırt et ve bununla onun, son hâline bak.”

489Tomarın birinde demişti ki: “Kendine bir üstad bul. Haseb ve neseb dolayısıyla âkibet-i umûra vâkıf olamazsın.

490Her millet; fikrince, geleceği gören kimseleri alarak geçinmek istediler. Kendi düşünceleriyle hareket ettikleri için, zillete ve felâkete uğradılar.

491Akıbeti görebilmek, el örgüsü ve oyuncak kabilinden bir şey değildir. Öyle olsaydı, din ve mezheplerdeki bunca anlaşmazlık nasıl meydana gelirdi?”

492Tomarın birinde demişti ki: “Üstadı tanıdığın için, üstâd sensin.

493Adam ol da, birtakım kimselerin tâbii olma. Git, başının çâresine bak, serseriyâne dolaşma.”

494Tomarın birinde demişti ki: “Bunların hepsi birdir. İki gören, şaşı bir zavallıdır.”

495Tomarın birinde demişti ki: “Yüz, nasıl bir olur? Böyle düşünen delidir.

496Her biri diğerine zıt bir sözdür. Nasıl olabilir ki, biri zehir, öbürü şekerdir?”

497Îsâ dîninin düşmanı olan o Yahudi vezîr, bu tarzda ve nevide, on iki tomar yazdı.

Bu ihtilâfların görünüşünün sûrette olup, hakîkatte olmadığının beyânı

498Yahudi vezir, İsâ’nın tek renkliliğinden koku almamış olduğu gibi, İsâ küpünün mizacından da huy edinmemişti.

499Yüz renkteki elbise, o safî küpte, sabâ rüzgârı gibi, sâde ve tek renk olurdu.

500O tek renklik, usandıracak bir şey değildi. Belki balık ile tatlı su gibidir.

501Karada binlerce renk olmakla beraber, balıkların kurulukla cenkleri vardır.

502Balık kimdir, deniz nedir ki, misâl yoluyla Hüdây-i azze ve celle, onlara benzesin?

503Bu vücûd âleminde, yüz binlerce deniz ve balık, o ikram ve lûtuf sahibinin huzurunda secdeye kapanır.

504Ne kadar kerem yağmuru yağmıştır ki, onun feyziyle denizler inci yetiştirmiştir.

505Hakk’ın keremi, güneşi ne kadar ışık saçmıştır ki, bulutlar ve denizler ondan cömertlik öğrenmiştir.

506O kerem güneşinden bir ilim parıltısı, suya ve çamura aksetmiş de toprak, dâneyi kabul eylemiş ve yetiştirmiştir.

507Toprak emindir. Ona her ne ekersen hıyânetini görmezsin. Ektiğin şeyin cinsini ziyadesiyle alırsın.

508Allah’ın adalet güneşi, toprağın üstünde parlamış; toprak, bu emînliği, o adalet güneşinin emânetinden bulmuştur.

509Bahar mevsimi, Hakk’ın fermanını getirmeyince toprak, dahilindeki sırları izhâr etmez.34

510O sahiy-yi mutlak olan Cenâb-ı Hak, toprak gibi bir cansıza, bu haberleri anlamak ve bu kadar emîn ve doğru olmak hassasını vermiş, onu cansızlara mahsûs bir idrâk ile yaratmıştır.

511Fazl u keremle cansızı habîr ve müdrik kılan Allah, kahr u celâliyle de bâzı akılları kör eder.

512Canda, gönülde, o cûş u hurûşa takat yoktur. Kime söyleyeyim ki, dünyâda istîdatlı ve kabiliyetli bir kulak mevcut değildir.

513Nerede bir kulak bulunduysa, ondan Allah’ın inâyetiyle göz oldu. Nerede bir taş bulunduysa, yine inâyet-i Hak ile yeşim derecesine çıktı.

514Allah, kimyâ yapıcıdır. O’na karşı kimyânın ne ehemmiyeti vardır? Allah Peygamberine mûcize ihsân edicidir. O’na karşı simyânın ne değeri olabilir?

515Benim bu senâkârlığım, terk-i sena demektir. Zira varlık delildir, darlık ise hatâdır.

516Cenâb-ı Hakk’ın varlığı huzurunda yok olmak lâzımdır. Şu varlık dediğimiz mevhûm vücut, ona nisbetle arta kalmış, menfaatsiz ve ehemmiyetsiz bir şeydir.

517Eğer vücut dediğimiz, kör ve idraksiz olmasaydı, hakîkî varlık güneşinin hararetini hisseder ve o hararetle erirdi.

518Yine o vücut dediğimiz mâtemzede bulunmasaydı, bu nahiyede nasıl buz gibi donardı.

Yahudi vezir hikâyesinin devamı

519O Yahudi vezir, hükümdarı gibi câhil ve gafil idi. Bunun için kadîm ve kabulü zaruri olan bir emr-i İlâhî ile pençeleşmeye kalkıştı.

520Öyle bir Kâdir-i mutlak ile uğraşmak istedi ki, bunun gibi yüzlerce âlemi bir dem içinde, yâhut bir “kün” «Ol» emriyle yokluktan vücûda getirir.

521Senin gözüne, kendisiyle görmek kuvvetini verecek olursa, nazarında bu âlem gibi yüzlercesini peydâ eder.

522Dünyâ senin nazarında büyük ve nihayetsiz görünse de, bilmiş ol ki, kudret-i İlâhîyye karşısında bir zerre bile değildir.

523Bu dünyâ ruhlarınız için bir hapistir. Sahranız bulunan tarafa doğru gidiniz.

524Bu âlem mahdûd35, mânâ âlemi ise gayri mahdûddur. Bu âlemdeki nakış ve sûretler, mânâ âleminin önüne çekilmiş sed mesâbesindedir.

525Firavun’un yüz binlerce mızraklı ordusunu, Mûsâ’nın bir asâsıyla kırdı.

526Calinos’un yüz binlerce tıbbî devası ve tedavisi de Hazreti İsâ’nın nefhası karşısında Allah’ın kudretiyle faydasız kalmıştı.

527Yüz binlerce şiir defteri, ümmî bir zât-ı akdesin, yâni Peygamber-i mukaddesin tekellümü karşısında utanç vesilesi olmuştu.

528Böyle gâlib ve muktedir bir Allah’ın huzurunda bulunan bir kimse, tab’an bayağı, yâhut çerçöp gibi değilse nasıl ölmez?

529Cenâb-ı Hak, dağ gibi sabit bir çok kalbi yerinden koparmış, çok kurnaz kuşu ökseye tutturup iki ayağından asıvermiştir.

530Fehm ve hatırı keskinleştirmek, yâni herkesin anlamadığı şeylere akıl erdirmek yol ve marifet değildir. Allah’ın fazl u keremi, saracak kırık ve yapacak yıkık arar.

531Sığır vâsıtasıyla bulunacak defineden hazinesini doldurmak isteyenler; yahut hazîne bulmak ümidiyle köşeyi bucağı kazanlar, o hayâle kapılanlara tâbi olurlar.

532Öküz kim oluyor ki onun tâbii bulunuyorsun? Toprak ne oluyor ki onun otu oluyorsun?

533Bir kadının kötülükten yüzü sararınca, Allah onu mesh ederek zühre yaptı.

534Bir kadını zühre yapmak mesh oluyor da toprak ve çamur olmak mesh değil midir, ey anud kimse?

535Rûh seni felek-i âlâya götürdü. Sen ise su ve çamur tarafına, yâni tinet ve tabiat âlemine meylederek esfel-i sâfilîne36 düştün.

536Akılların gıpta ettiği bir vücuttan süfliyet hasebiyle kendini meshetmişsin.

537O halde Allah’ın seni şu mesh edişine bak ki, öbür meshe nisbetle bu, gayet dûn bir derecede kalır.

538Himmet atını yıldızlara doğru sıçrattın, meleklerin secde-i ta’zîmine mazhar olan Âdem’i tanımadın.

539Ey soysuz; sen de Âdem’in torunu olduğun hâlde, bu süfliyeti, ne vakte kadar kadr ü şeref sayacaksın?

540“Bu dünyâyı idare eden benim, cihanı dolduran da yine benim!” diye ne vakte kadar atıp tutacaksın?

541Dünya baştan başa karla dolsa, güneşin harareti onları bir bakışı eritiverir.

542O vezirin de, onun gibi yüz, hattâ yüz bin vezirin de hilesini Allah, bir kıvılcımla mahveder.

543Cenâb-ı Hak, o Yahudi vezir ve emsalinin düşündükleri hileleri, mazlumlar hakkında hikmet hâline getirir. Yine zehirli su gibi olan tezvirlerini mağdurları için şerbet derecesine çıkarır.

544Allah, zan ve şüphe doğurabilecek bir sözü, yakîne vâsıta kılar. Kin ve düşmanlık sebeplerinden de muhabbet neticesi çıkartır.

545İbrahim’i ateş içerisinde besler; korkuyu, rûhun, emniyetine vâsıta kılar.

546Allah’ın, bâzan sebepleri tesirsiz bırakmasında ben, şaşırmış kalmışım. Hakk’ı tahayyül ve tasavvur hususunda sofestâiler gibi olmuşum.

Hıristiyan kavmini dalâlete düşürmek için Yahudi vezirin başka bir fitnekârlığı

547O vezir, kendiliğinden başka bir hîle yaptı. Va’zı bıraktı, halvette oturdu.

548Kırk, elli gün kadar halvette oturup müridlerini ayrılık ateşine yaktı.

549Halk, o vezirin hâl ü kâli ve zevk-i iştiyakından deli, dîvâne oldu.

550Müridler ağlayıp vezîrin dışarı çıkması için yalvarıyorlardı. O ise halvethânesinde riyâzat yüzünden iki kat olmuştu.

551Müridler diyorlardı ki: “Sensiz bizim için hidâyet nuru yoktur. Sopasını tutup yol gösteren bulunmazsa körün hâli nasıl olur?

552İkram ve ihsan etmiş olmak için, ve Allah aşkına artık bundan fazla bizi kendinden ayırma.

553Biz çocuk gibiyiz ki, sen de dadımız mesâbesindesin. Terbiye ve irşad gölgeni başımızdan eksik etme.”

554Vezir dedi ki; “Ruhum, dostlarımdan uzak değildir. Lâkin dışarıya çıkmam için müsâade yoktur.”

555Hıristiyan reisleri şefaat için, diğerleri de nefislerini kötülemek üzere vezirin yanına geldiler.

556Dediler ki: “Ey kerîm olan vezîr, biz sensiz; gönlümüzden, dinimizden yetim kalmış olduk. Bizim için bu ne bedbahtlıktır.

557Sen halvetten çıkmamak için bahane buluyorsun. Bizim ise yüreğimiz yandığı için yüreğimizi çekiyoruz.

558Biz senin güzel sözlerine alışmış, süt gibi olan hikmetlerini bol bol içmiştik.

559Allah aşkına olsun bize bu cefâyı etme, lûtfeyle de halvetten çıkmak için bugünü yarına bırakma.

560Bu âşıklar sana gönül vermişlerdir. Sen olmayınca dalâlete düşeceklerdir.

561Hepsi de senin firakında, karada kalmış balık gibi çırpınıyorlar. Derenin bendini aç da suyu salıver.

562Ey şu asırda misli bulunmayan; Allah aşkına olsun halkın feryadına koş ve imdadına yetiş.”

Vezirin müridleri savması

563Vezir dedi ki: “Ey dedikoduya tutulmuş gevezeler, ey va’z, söz, dil ve kulak arayanlar!

564Âdi bir hissin mevzi’i bulunan kulağınıza pamuk tıkayınız; bilakis gözünüzdeki his bağını çözüp atınız.

565Gûş-i sırrın, yâni bâtın kulağının pamuğu, bu zâhirdeki kulaktır. Bu kulak tıkalı bulunmadıkça mânevi kulak sağır demektir.

566Hissiz, kulaksız ve fikirsiz olun ki, «ircii» “Rabbine dön” hitabını işitesiniz.37

567Sen konuşup uyanık kaldıkça, uyku konuşmasından nasıl mânâ râyihası alırsın?

568Bizim kavlimizle, fiilimiz de seyr-i haricî, yâni dışarıda yürüyüş gibidir. Seyr-i bâtınî ise semânın üzerindedir.

569His, topraktan yaratıldığı için toprağı gördü. Can İsâ’sı ise deniz üstünde seyretti.

570Topraktan olan mahlûkun ve kuru hissin seyri, şu toprak zeminin üstündedir. Ruh ise denizin tâ ortasına ayak basmaktadır.

571Mademki ömrün bâzan dağda, bâzan denizde, bâzan ovada olmak üzere toprak âleminde geçti.

572Âb-ı hayâtı nerede bulacak, denizin sularını nasıl yaracaksın?

573Toprak dalgası; bizim vehmimiz, fehmimiz ve fikrimizden ibârettir. Deniz dalgası mahivdir, sekir38dir, fenâdır.

574Sen bu eksik sekir içinde bulundukça tam ve hakîkî sekirlikten uzak kalırsın. Bu noksan neşvelerden zevk aldıkça hakîkî zevklerden behremend olamazsın.

575Zâhirdeki dedikodu, toz gibidir. Aklını başına al da bir müddet sükût et.”

Halvetten çık diye, müridlerinin tekrar rica etmeleri

576Müridlerin hepsi dediler ki: “Ey sıvışmak için fırsat arayan hakim; bu hileyi bu cefâyı bize yapma.

577Yük taşıyacak hayvana kudretine göre yük vur. Zayıf insanlara da tâkatleri kadar iş buyur.

578Her kuşun yemi cüssesine göre olur. İncir, her kuşun lokması olabilir mi?

579Süt emen bir çocuğa süt yerine ekmek verecek olursan, o ekmeği hazmedemeyeceği için bîçâre çocuğu ondan ölmüş bil!

580O çocuk diş çıkarınca ekmeği kendiliğinden arar.

581Kanat tüyleri çıkmamış kuş yavrusu uçmaya kalkışacak olursa, düşer ve yırtıcı bir kedinin lokması olur.

582Kanat tüyleri çıkınca, onu yükseklere doğru uçurur, uçmadan zahmet çekmez, külfet etmez; iyinin, kötünün ıslığını da beklemez.

583Senin nutkun şeytanı susturur. Nasi-hatlerin de bizim kulağımızı ayni akıl yapar.

584Sen söyleyince bizim kulağımız tamamen akıl olur. Sen büyük bir deniz olduğun için, bizim kuruluğumuz da deniz şekline döner.

585Ey yüksek noktasından aşağı noktasına kadar toprağı ve gözü aydınlatan; seninle birlikte arz üzerinde bulunuşumuz, yalnız başımıza göklere çıkmamızdan daha iyidir.

586Sen olmayınca bize feleklerin üstü karanlıktır. Ey mânevî ay; sana nispetle felek kim olabilir?

587Göklerin sûretâ yüksekliği vardır. Fakat manevî yükseklik ve hakîkî ulviyet temiz olan ruhlara mahsûstur.

588Yüksekliğin sûreti cisimlerdedir. Cisimler ise mânâya nisbetle isimlerden ibârettir.”

Vezirin, “halveti bozamam” diye cevap vermesi!

589Vezir müridlere dedi ki: “Delil ve hüccetlerinizi kısa kesiniz. Verdiğim nasihatlere kalbiniz ve ruhunuzda yol veriniz.

590Ben sizin nazarınızda emîn isem, göklere yer diyecek olsam bile, suçlandırılmamalıyım.

591Eğer ben kemâl sahibi isem kemâle karşı neden inkâra kalkışıyorsunuz? Değilsem bu eziyet ve zahmete neden cür’et ediyorsunuz?

592Ben bu halvethaneden dışarı çıkamam. Çünkü kalp ahvâli ile meşgulüm.”

Vezirin halvette kalmasına müridlerin itirazı

593Müridler hepsi dediler ki: “Ey vezîr; sana söylediğimiz sözler, itiraz ve inkâr kabilinden değildir. Bizim temennilerimiz, yabancıların sözüne benzemez.

594Senin ayrılığından gözümüzün yaşı akıp gidiyor. Teessür ahları ise samimi ruhumuzdan çıkıyor.

595Çocuk, dadısıyla uğraşmaya kalkışmaz, iyiyi-kötüyü bilmediği hâlde ağlar.

596Biz çeng denilen saz gibiyiz ki mızrabı vuran sensin. Şu hâlde çıkan inilti bizden değil, sendendir.

597Biz ney gibiyiz, nevâmız sendedir; biz dağ gibiyiz ki bizdeki aks-i sadâ sendedir.

598Biz gâlip ve mağlûp olmak hususunda satranç tahtası gibiyiz ki galibiyet ve mağlûbiyetimiz yine sendendir.

599Ey rûhumuzun rûhu; biz kim oluyoruz ki sana karşı biziz diye ortaya çıkalım?

600Biz de ademiz39, bizim varlıklarımız da. Fâniyi mevcut gösteren vücûd ü mutlak, senden ibârettir.

601Biz hepimiz de arslanız; amma bayrak arslanlarıyız ki saldırışımız, rüzgârın tahrikiyledir.

602Aslanların saldırışı meydanda; lâkin rüzgâr gizlidir. O gizli olan, asla olmasın.

603Yâ Rabbî; bizim rüzgârımız da, varlığımız da senin vergindir. Bütün vücudumuz, senin eser-i icadındır.

604Yokluğa varlık lezzetini tattırdın, yine o yokluğu kendine âşık ettin.

605İlâhî; in’âm ve ihsanın lezzetini, aşkının kadehini, şarâbını ve mezesini kesme!

606Eğer o feyzi kesecek olursan, Seni kim arayabilir? Nakış, nakkaş ile nasıl uğraşır?

607Bize bakma; istidat ve kabiliyetimiz olmadığına da bakma. Kendi ikramına, kendi cömertliğine bak.

608Biz yoktuk, bizim talebimiz de yoktu. Senin lûtfun bizim söylemediklerimizi işitti.

609Nakış, nakkaşın ve kalemin karşısında ana karnındaki çocuk gibi âciz ve mukayyed kalır.

610Kudret-i İlâhiye karşısında bütün mahlukların hâli, nakış iğnesi önünde gergefin hâli gibidir.

611Nakış işleyen; yaptığı nakışları bâzan şeytan, bâzan insan, bâzan neş’e verici bir manzara, bâzan üzücü bir facia olmak üzere yapar.

612Nakşın eli yok ki müdâfaa edebilsin. Konuşmaya iktidarı yok ki zararını faydasını söylesin.

613Son beytin tefsirini Kur’ân’dan oku ki Cenâb-ı Hak: «Vemâ rameyte iz rameyte»40 buyurmuştur.

614Eğer biz oku fırlatırsak o atış bizden değildir. Biz yay gibiyiz ki, atanı Hüdâ’dır.

615Bu söylenilen sözler cebir değil, Cebbar ism-i İlâhîsinin mânâsıdır. Cebbârlığın zikri, ona tazarrû ve niyaz içindir.

616Bizim ağlayıp inleyişimiz ıztırar, yâni mecburiyet delilidir. Yaptığımız yahut yapamadığımız bir şeyden utanışımız da ihtiyar alâmetidir.

617Eğer insanda ihtiyar ve irâde yoksa bu sıkılma nedendir? Bu teessüf, bu hacâlet, bu haya neden ileri geliyor?

618Ustalarının çıraklarını men’etmesi, akıllarının bâzı kimselere tedbir değiştirmesi nedendir?

619Eğer; o üstâd Allah’ın cebrinden gafildir de hakikat kameri onun vehim bulutuyla örtülmüş ve gizlenmiştir, diyecek olursan.

620Buna karşı hoş bir cevap vardır. Onu dinlersen küfürden geçer ve dini tasdik edersin.

621Hastalık zamanında, sıhhate hasret, ve elemden inilti vardır. Bununla hastalık vakti uyanıklıktan ibârettir.

622Sen hasta olduğun vakit cürmünden istiğfar edersin.

623Sana günahın çirkinliği görünür, artık yola geleyim diye niyet edersin.

624Bundan sonra tâat ve ibâdetten başka bir iş yapmayım diye ahd edersin.

625O halde yakînen malûmun olsun ki hastalık, sana bir idrâk ve uyanıklıktır.

626Binâenaleyh ey aslı arayan: Şu nükteyi bilmiş ol ki dertli olan mânâ kokusunu alır.

627Her kim çok uyanıksa çok dertlidir. Her kim daha ziyâde vâkıfsa yüzü daha ziyâde sararmıştır.

628Eğer Allah’ın cebrine vâkıf isen enin ve tazarru’un41 hani? Cebbâriyyet zincirini görüşün nerede?

629Zincirde bağlı olan nasıl sevinir, hapis esiri olan nasıl âzâde olabilir?

630Eğer ayaklarının bağlı olduğunu, sana işkence yapmak için yanıbaşına padişâhın çavuşlarının oturduğunu görüyorsan.

631Âcizlere karşı çavuşluk taslamaya kalkışma ki, o hal, âcizlerin huyu ve tabiatı değildir.

632Eğer Allah’ın cebrini görmüyorsan görüyorum deme. Görüyorsan gördüğünün alâmeti nerede?

633Meylin olan her işte kendi kudretini ayan beyan görüyorsun.

634Meylin ve isteğin olmayan işlerde de, bu Allâh’tandır diyerek, cebrî oluyorsun.

635Peygamberler dünyâ işinde, kâfirler de âhiret işinde cebridirler.

636Bilakis peygamberler âhiret işini, câhiller de dünyâ işini ihtiyar eylemişlerdir.

637Çünkü her kuş kendi cinsine doğru ve onun arkasından uçar. Bunun gibi can da ileri ileri uçar.

638Kâfirler, siccîn cinsinden oldukları için dünyâ sicninden, yâni zindanından hoşlandılar ve ona yaklaştılar.

639Peygamberler ise illiyyîn cinsinden oldukları için can ve gönül illiyyinine gittiler.

640Bu sözün sonu gelmez. Onun için biz, hikâyemizin kalanına devam edelim.

Vezirin halveti bozmaktan ve halvetten çıkmaktan müridleri ümitsiz bırakması

641O vezîr halvethâne dâhilinden seslendi ki: “Ey müridler, malûmunuz olsun.

642İsâ bana ‘Bütün dost ve akrabadan uzak ol’ diye haber gönderdi.

643‘Yüzünü duvara çevir ve yalnız otur. Hattâ kendi varlığından halvet ve inziva et’, dedi.

644Bundan sonra konuşmaya ruhsat yoktur. Artık benim sözle işim gücüm kalmamıştır.

645Dostlar; Allah’a ısmarladık. Ben ölmüşüm ve dördüncü kat feleğe intikal etmişim.

646Bu intikalim, felek-i nârî altında meşakkat çekmemek ve odun gibi yanıp mahvolmamak içindir.

647Artık dördüncü kat semâda İsâ’nın yanında oturacağım.”

Vezirin her emiri ayrı ayrı veliaht yapması

648Sonra Hıristiyan beylerini çağırdı. Tenhaca her biriyle görüşüp konuştu.

649Her birine dedi ki: “İsa dininde Hakk’ın vekili ve benim halifem sensin.

650Öbür beyler, senin tebaan olacaktır. İsâ, hepsini senin tâbilerin kılmıştır.

651Serkeşlik edecek beyi yakala. Ya öldür, yâhut esîr et.

652Lâkin ben sağ oldukça şu vasiyeti kimseye söyleme. Ben ölmedikçe de reislik talebine kalkışma.

653İşte bu tomarı ve dîn-i İsâ hükümlerini ümmete karşı birer birer fesâhatle oku.”

654Beylerden her birine ayrı ayrı olarak “Hak dîninde senden başka vekil yoktur”, dedi.

655Her birini birer birer tâzîz ve takdis etti, ona söylediğini aynen buna da söyledi.

656Her birine birer tomar verdi ki murad ve mazmunları birbirine zıt idi.

657Elif’ten ye’ye kadar olan harflerin şekli nasıl muhtelif ise, o tomarların metni de öylece birbirine aykırı idi.

658Bu tomarın hükmü, diğerinin zıddı idi. Nitekim bu tezadı evvelce beyân etmiştik.

Vezîrin halvette kendisini öldürmesi

659Ondan sonra kırk gün kapısını kapadı, kendisini öldürüp varlığından kurtuldu.

660Halk, vezirin öldüğünü haber alınca, mezarının başı mahşere döndü.

661Halk saçını, sakalını yolarak ve elbisesini yırtarak onun matemine kadar toplandı ki,

662Arap’tan, Türk’ten, Rum’dan ve Kürt’ten mürekkep olan o kalabalığın sayısını ancak Allah biliyordu.

663Onun mezarının toprağını başlarına saçtılar. Onun derdini kendileri için derman saydılar.

664O kimseler, vezirin kabri başında bir ay oturup matem ettiler ve gözlerinden kanlı yaşlar akıttılar.

Velîahd hanginizsiniz? diye Hıristiyanların beylerden sorması

665Bir ay sonra halk dedi ki: “Ey büyükler, beylerden vezirin yerine geçecek kimdir?

666Ki o vezirin makamında imam ve muktedâ tanıyalım; ve elimizi, eteğimizi onun eline teslim edelim.

667Güneş batıp da gurubu yüreğimize dağ açınca, onun yerine kandilden başka çâre yoktur.

668Yârin visali göz önünden kaybolunca, onun nâibi olmak üzere bize bir yadigâr lâzımdır.

669Gül mevsimi geçip de gülistan harâb olunca, gül kokusunu nereden koklayabiliriz? Gül suyundan.

670Cenâb-ı Hak, his gözüyle görülemediği için bu peygamberler, onun nâibleridir.

671Hayır! Yanlış söyledim ki, nâib ile men’ubu yâni vekil ile müvekkili iki sanırsan hoş bir şey olmaz.

672Hayır, öyle değil! Sen sûretperest kaldıkça nâib ile men’ûb, vekil ile müvekkil ikidir. Sûretten kurtulan kimse için ise bir olmuştur.

673Zâhiren bakarsan, senin gözün ikidir. Fakat sen onlardaki bakış nuruna bak ki birdir.

674Bir adam gözün nuruna bakınca iki gözdeki nuru ayırt edemez.

«Lâ nüferriku beyne ehadin min rusülihî»42, âyet-i kerimesinin beyanı

675Bir yere şekil ve sûret itibariyle ayrı ayrı on kandil getirseniz.

676Fakat onların nuruna bakıp dikkat edersen, aydınlığını tefrik edemezsin.

677Eğer sen yüz dâne elma ve yüz dâne ayvayı sayıp da rendeleyecek ve sıkacak olursan, yüz kalmaz bir olur.

678Yârin, yârân ile birliği hoştur. Sen de mânâ ayağından yakala ki sûret serkeştir.

679Serkeş olan sûreti, riyâzat meşakkati ile erit ki onun altından define gibi vahdeti göresin.

680Sen o serkeş sûreti eritmezsen, kulu kölesi olduğum Allah, onu kendi iradesiyle eritir.

681Kendini gönüllere gösteren odur. Dervişin hırkasını diken de odur.

682Hepimiz yayılmış bir cevher idik. Biz elsiz, ayaksızdık. O Nur ise baştan başa ve asıldan ibâretti.

683Güneş gibi bir cevher idik. Su gibi düğümsüz ve sâfi bir hâlde bulunuyorduk.

684O âlî nûr, sûrete gelince kale burçlarının gölgeleri gibi adetlendi.

685Ben gayret ve külfetle bunun şerhini söylerdim. Lâkin hatırların kaynamasından inkâra yuvarlanmasından korkarım.

686Nükteler çelik kılıç gibi keskindir. Eğer kalkanın yoksa geriye doğru kaç.

687Bu elmas kadar keskin kılıcın karşısına sipersiz gelme. Çünkü kılıcın kesmekten hayâsı olmaz.

688Yanlış okuyan biri, hakikatin hilâfına okumasın ve yanlış anlamasın diye, ben kılıcı kınına koydum, yâni bahsi lâyıkı veçhile derinleştirmedim.

689Hikâyenin tamâmına ve sâdık müridlerin vefakarlığı beyanına geldik.

690O muktedânın yâni vezirin ölümünden sonra, kalktılar ve yerine bir vekil istediler.

Veliahtlık hususunda beylerin kavga etmeleri ve kılıç çekmeleri

691O beylerden biri ilerledi, o vefakâr kavmin yanına gitti.

692Dedi ki: “İşte, o zâtın vekili, hattâ İsâ’nın bu zamanda naibi benim.

693İşte şu tomar benim vesîkamdır ki ondan sonra nâiplik ve reislik benim hakkımdır.”

694Diğer bir bey de pusudan çıktı ve ortaya atıldı; o da hilâfet dâvâsında idi.

695O da koltuğunun altından bir tomar gösterdi. Bunun üzerine ikisinde de çıfıt gazabı peydâ oldu.

696Diğer beyler de birer birer ve birbirinin arkasından keskin kılıçlar çekerek geldiler.

697Her birinin elinde kılıç ve tomar vardı. Neticede azgın filler gibi birbirine girdiler.

698Yüz binlerce Hıristiyan maktul düştü. Kesilmiş başlardan tepeler peyda oldu.

699Sağdan, soldan kan selleri aktı, havaya dağlar gibi tozlar kalktı.

700Vezirin ektiği fitne tohumlan, o ölülerin başlarına âfet olmuştu.

701Cevizler kırıldı. İçi olanların ölümden sonra temiz ruhu kaldı.

702Cisme vâkî olan öldürmek ve ölmek hâli, nar ve elma gibi bir meyveyi kırmaya benzer.

703Mânâsı, yâni içi sağlam olan meyvenin mâhiyeti belli olur. Çürük bulunan ise rüsvây olur.

704Ey sûretperest; git de mânâyı elde etmeye çalış. Çünkü mânâ, sûretin kanadı mesabesindedir.

705Mânâ ehli ile beraber otur ki, hem atâ bulasın, hem de bir merd-i mânevî olasın.

706Şu cisim içindeki mânâmız ruh, şüphesiz kın içindeki tahta kılıç gibidir.

707O tahta kılıç, kın içinde durdukça kıymeti vardır, çıkınca yanma âleti olur, yâni yanmaya yarar.

708Tahta kılıcı muharebeye götürme. Evvelinden bak ve muayene et ki, işin zayıf düşmesin.

709Eğer ruhun tahta kılıç gibi ise git başkasını ara. Yok... elmas gibi keskin ise şevk u tarab ile ileri geç.

710Kılıç evliyâullâhın cephânesinde, yâni silâh deposundadır. Onları gör sizin için kimyadır.

711Bunun için bütün âlimler: Rahmeten lilâlemîn olan bir âlim vardır, demişlerdir.

712Nar alacak olursan yarılmışını al ki çatlağından içindeki dâneler anlaşılsın.

713O kimsenin gülüşü ne mübârektir ki, ağzını açınca can hokkasından inci görünür gibi kalbi gözükür.

714O lâlenin gülüşü ne kadar uğursuzdur ki, ağzından kalbinin karanlığı görünür.

715Gülün, yâni olmuş ve açılmış bulunan narın, bağın yüzünü güldürdüğü gibi, Hak ehlinin sohbeti de seni rical zümresine vâsıl kılar.

716Sen kaya da olsan, mermer de olsan bir veliyy-i kâmile mülâki olunca cevher hâline gelirsin.

717Pak olan asfiyânın muhabbetini kalbine yerleştir. Hoşdil olan âriflerin sevgisinden başka bir şeye gönül verme.

718Ümitsizlik tarafına gitme, ümit kapıları vardır. Zulmet cihetine meyletme, güneşler parlamaktadır.

719Gönül seni kalb ehlinin semtine çeker. Cisim ise su ve çamur hapsine koymak ister.

720Aklını başına al da bir gönül arkadaşının sohbetiyle kalbe gıda ver. Git, manevî ikbâl sahibinden bir ikbâl ve saadet talebinde bulun.

Hazreti Muhammed Mustafa sallallahü aleyhi ve sellemin İncil’de zikredilen na’ti

721İncil’de Hazreti Mustafâ’nın, seyyidülmürselîn olan o bahr-i safanın vasfı vardı.

722Nebiyy-i Ekrem’in İncil’de şekli, şemâili, gazaları, orucu ve iftarı anlatılmıştı.

723Nasârâ taifesi o nam ve hitabe gelince «sevap olsun» diye öperlerdi.

724Sevap kazanmak için o vasf-i lâtife yüzlerini sürerler ve o mübarek ismi öperlerdi.

725Bahsettiğimiz fitne esnasında o gürûh, fitneden ve kargaşalıktan emîn kaldılar.

726Ahmed ism-i şerifinin penâhına sığındıkları için Yahudi vezîr ile Hıristiyan beylerinin şerrinden emîn ve mahfuz kalmışlardı.

727Onların nesilleri de çoğaldı, Nûr u Ahmedî yâr ve yaverleri oldu.

728Hıristiyanlardan diğer bir güruh ki nâm-ı Ahmedî’yi gayr-ı muhterem tutarlardı.

729Re’yi de, ilmi de uğursuz olan vezirin fitnesi dolayısıyla hor ve hakîr oldular.

730Beyânı doğru olmayan muhtelif tomarların tesiriyle onların dîni de hükmü de fesada uğradı.

731Hazreti Peygamber’in namı bu sûretle yardım ederse; bizzat nûr-i Nebevî’nin nasıl muhafaza buyuracağı düşünülmelidir.

732Hazreti Ahmed’in ism-i şerifi böyle müstahkem bir kale gibi olunca, o rûh-u eminin zat-ı mukaddesinin nasıl olacağı iyi düşünülmelidir.

733O vezirin belası yüzünden sapıtan bu kan dökücü, nasihat kabul etmez pâdişahtan sonra...

İsâ dîninin mahvına çalışmış olan diğer bir Yahudi hükümdarın hikâyesi

734Birinci Yahudi hükümdarın neslinden diğer bir hükümdar da İsâ kavminin, yâni Hıristiyanların mahvına çalışmaya başlamıştı.

735Eğer bu ikinci huruç hakkında malûmat almak istersen: «Vessemâi zati’l-bûrûc»43 sûresini oku.

736Birinci pâdişahtan, yâni kıssası evvelce nakledilen Yahudi hükümdardan, kötü bir âdet doğmuştu ki, Hak ehlinin katli cinayeti idi. Bu ikinci şah, onun üzerine geldi, yâni tatbikine devam eyledi.

737Her kim fenâ bir âdet çıkarmış olursa, her an onun tarafına lânetler gider.

738İyiler gittiler, onlardan güzel sünnetler kaldı. Alçaklar da gittiler, onlardan da zulüm ve lânetler kaldı.

739O kötülerin cinsinden kıyamete kadar her kim vücuda gelirse, meyli ve teveccühü o kötülüklere olur.

740Bu acı ve tatlı sular, yâni kötüler ve iyiler damarıdır ki sûr üfleninceye kadar halk arasında devam edip gideceklerdir.

741İyilere o tatlı sudan miras vardır. O nasıl mirastır? «Evrasnel kitabe»44 mirasıdır.

742Bakacak ve dikkat edecek olursan tâliplerin niyazı, âbidlerin yakarışı, cevher-i Muhammedî’nin şuâ45larından ibârettir.

743Şuleler; cevherler ile döner, dolaşır. Şule cevherin bulunduğu tarafa doğru gider.

744Pencereden giren ziyâ, evin içinde dolaşır, ve yer değiştirir. Çünkü Güneş; bir burçtan bir burca intikâl eder.

745Her kimin bir yıldıza irtibatı ve münâsebeti varsa, o yıldızın hükmünce seyr ü hareket eder.

746Talihi Zühre yıldızı olursa, zevk u taraba ve aşk u talebe külliyen mail olur.

747 Eğer kanlı ve zâlim tabiatlı Merih yıldızına mensup olursa; cenk, iftira ve husûmet talebinde bulunur.

748Yıldızların ötesinde bir takım yıldızlar daha vardır ki; onlarda yanmak, sönmek ve uğursuzluk diye bir şey olmaz.

749O yıldızlar, şu meşhur yedi gökten başka göklerde seyrederler.

750Onlar envâr-ı İlâhiye’nin şa’şaasına karşı rüsuhlu ve melekelidirler. Ne birbirinden ayrı, ne de yekdiğerine muttasıldırlar.

751Her kimin talihi, yıldızların ötesindeki yıldızlardan olursa, onun nefsi, recm ü tard hususunda kâfir yakıcı olur.

752O kimsenin hışmı, Merih yıldızının hışmı ve gazabı gibi değildir. Merih, mağlûp iken gâlip görünmek gibi ters gidişlidir. Yâhut o kimse gâlip iken mağlûp görünmekle «münkalib rev»dir.

753Galibin nuru zulmet noksanından emindir ki, Hakk’ın iki parmağı arasındadır.

754Cenâb-ı Hak, ruhlara nurunu saçmış, onlardan mes’ud ve bahtiyar olanlara da eteklerini açmıştır.

755Nur saçışına eteğini açan mes’ud kimse, o saçıyı bulmakla Hak’tan başkasından yüz çevirmiştir.

756Her kimde aşk eteği yoksa o nûr saçışından mahrum kalmıştır.

757Cüzlerin46 teveccühü kül47 tarafındadır. Bülbüllerin âşıkdaşlığı gül iledir.

758Sığırın rengi dışarıda, insanın kırmızı ve sarı gibi renkleri içerdedir.

759İyi renkler safa küpündendir. Kötülerin rengi ise süprüntülü siyah sudandır.

760O lâtîf rengin adı Allah’ın boyası’dır48. O kesif rengin kokusu da la’netullah’dır.

761Denizden gelen denize gider. Bir şey nereden gelmişse oraya avdet eder.

762Dağ başından sür’atle akan seller olduğu gibi, bizim cismimizde de aşk ile birleşmiş bir ruh vardır.

Yâhudî olan pâdişahın ateş yaktırması ve ateş kenarına bir put koydurup: “Her kim bu puta secde ederse ateşten kurtulacaktır” demesi

763Bak, o köpek çıfıt ne reyde bulundu. Ateşin kenarına bir put diktirdi.

764Ve şöyle dedi; “Bu puta her kim secde ederse kurtulacak, etmeyecek olursa ateşin tam orta yerine oturacaktır.”

765Nefs putunun lâyıkını verince o nefs putundan diğer bir put doğdu.

766Putların anası ve menşe’i sizin nefsinizdir. Çünkü hariçteki putlar farzedilirse nefs ejderhâdır.

767Nefs çakmak taşıyla demir, put ise kıvılcım mesabesindedir ki o kıvılcım su ile söner.

768Taş ve demir, su ile nasıl sakin olur? İnsan, bu ikisiyle nasıl emniyet bulabilir?

769Taşla demirin ateşi içerlerindedir. Onların ateşine su nüfuz edemez.

770Dere suyu, hariçteki ateşi söndürür. Taşın, demirin içine nasıl girer?

771Taş ve demir, ateş ve duman kaynağıdır ki o kaynağın damlaları, yâni kıvılcımları Hıristiyanların ve Yahudilerin küfrüdür.

772Kâse ve küpteki su bitse de çeşmenin suyu taze ve bâkîdir.

773Put kâse içinde saklı çamurlu su gibidir. Nefsi ise, o çamurlu suyun çeşmesi bil.

774O yontulmuş put, çamurlu ve kara bir suya benzetilirse onu yontan nefs-i emmâre49, su yolu üstünde bir çeşme gibidir.

775Bir taş parçası yüz testiyi kırar, fakat çeşmenin suyu durup dinlenmeden akar.

776Put kırmak, iyiden iyiye kolaydır. Lâkin nefsi kolay bir şey sanmak, büyük cehalettir.

777Oğul; nefsin sûretini görmek istiyorsan yedi kapılı cehennemin tarifini oku.

778Nefsin her nefeste bir hilesi vardır ki, o hilelerin her biri yüzünden yüzlerce Firavun ve yüzlerce askerleri gark olmuşlardır.

779Mûsa’nın Rabbına ve Mûsa’nın himayesine sığın. Firavunluk edip de îmanı izâle eyleme.

780Allah’ın emrine ve peygamberin kavline sarıl. Ey birader; şu ten Ebu Cehlinin elinden kurtul.

Süt emen bir çocuğun ateş içinde dile gelmesi ve ateşe atılmak için halkı teşvik etmesi

781O çıfıt hükümdar, kucağında çocuğu bulunan bir kadını putun önüne, ateşin kenarına getirtti, ateş alev alev yanıyordu.

782Çocuğu kadından aldı, ateşe attı. Kadın da korkup imandan çıkacak oldu.

783Putun önünde secde etmek istedi. Fakat çocuk ateşin içinden seslendi ki: “Anne ben ölmedim.

784Valide, içeriye gel ki sûretâ ateş içinde isem de ben burada hoş bir haldeyim.

785Bu ateş, sathî görüşlülere perde olmak için bir göz bağıdır. Yoksa ceyb-i gayb-ı İlâhiden zuhur etmiş bir rahmettir.

786Valide içeriye gel ki Allah’ın burhanını ve havass-ı Hakk’ın dayanışmasını göresin.

787Valide, su gibi görünen bir ateş âleminden, yâni dünyadan çıkıp buraya gel ki ateş gibi görünen bir su göresin.

788Valide! İçeriye gel de ateş içinde servi ve yasemin bulan, yâni kendisine gülistan olan İbrahim Aleyhisselâm’ın esrarını gör.

789Senden doğacağım zamanı ölüm görüyordum, senden ayrılacağım diye pek çok korkuyordum.

790Doğunca dar bir zindandan kurtuldum. Havası hoş, rengi güzel bir âleme, yâni dünyâya çıktım.

791Bu ateş içindeki sükûnu görünce dünyâyı da rahim dâhili gibi bunaltıcı buldum.

792Bu ateş içinde bir âlem gördüm ki, her zerresi, İsâ Aleyhisselâm gibi ölü diriltmeye muktedir ruhlardan ibaret.

793Ateş içinde gördüğüm âlem; sûret itibariyle yok, zâtı ve hakikati itibâriyle var. O âlem, yâni bulunduğumuz dünyâ ise sûretâ var, fakat sebatı ve bekâsı yok.

794Vâlide; analık hakkı için içeriye gel de bak ki bu ateşte ateşlik ve yakıcılık yok.

795Valide içeriye gel ki ikbâl ve saâdet gelmiştir. İçeriye gel de devleti elinden kaçırma.

796Ben sana acıdığımdan ayağından çekiyor, teşvikte bulunuyorum, yoksa zevkimden ve neşemden seninle meşgul olacak halde değilim.

797İçeriye gel, başkalarını da çağır ki Şah, ateş içine manevi bir nimet sofrası kurmuştur.

798Ey Müslümanlar; hepiniz geliniz, bu mücahede ateşine giriniz ki lezzetinden başka her şey azaptır.

799Ey mü’minler; cümleniz pervâne50 gibi bu ateşe atılın. Yüzlerce baharı bulunan şu behreden nasip alın.”

800O çocuk, o güruhun arasında seslenip duruyordu. Bundan dolayı halkın ruhu, Hakk’ın azametiyle doldu.

801Ondan sonra o muvahhit Hıristiyanların erkeği, kadını kendilerini gayriihtiyari olarak ateşe attılar.

802Hem de yâr-ı hakîkînin aşkı cazibesiyle ateşe atıldılar. Memurların çekmesiyle, itip kakmasıyla değil, çünkü her acıyı tatlıya tahvil eylemek Allah’ın kudretindendir.

803O kadar oldu ki, hükümdarın memurları; “ateşe girmeyin” diye halkı men etmeye mecbur oldular.

804O Yahudi hükümdar mahcup ve rezil oldu. Pişmanlığı dolayısıyla da hastalandı.

805Halk, imana eskisinden âşık, kendilerini feda etme hususunda evvelkinden sâdık olmuşlardı.

806Şükürler olsun ki şeytanın hilesi ona dolaştı. Çok şükür şeytan da kendini rezil olmuş gördü.

807Herkesin yüzüne sürmek istediği hakaret karası, o alçak hükümdarın çehresinde toplandı.

808Halkın libâsını yâni onların ırz ve namusunu yırtmak isteyen o Yahudinin kendi vakar ve haysiyet libâsı yırtıldı, halkınki sağlam kaldı.

İsm-i şerif-i Muhammedî’yi istihzâ51 ve maskaralık yoluyla okuyan şahsın ağzının çarpık kalması

809Biri ağzını eğip, Muhammed ism-i şerifini maskaralık ederek okudu, bunun üzerine ağzı çarpıldı.

810O müstehzi rucu’ etti de dedi ki: “Ey İlm-i ledünni lûtuflarına mazhar olan Muhammed; beni affet.

811Ben cehaletim yüzünden seninle istihza etmiştim. Halbuki asıl istihzaya lâyık olan benmişim.”

812Allah, bir kimsenin ırz ve haysiyet perdesini yırtmak yâni onu rezil etmek dilerse onu Enbiyâ52 ve Evliya hazeratını ta’n etmeye meylettirir.

813Eğer Cenâb-ı Hak bir kimsenin ayıbını örtmek dilerse o adam; pâk olanların değil, ayıplı olanların bile ta’nına kalkışmaz.

814Allah, bize yardım etmesini irâde eyleyince, kalbimizi niyaz ve tazarru tarafına meylettirir.

815Onun için ağlayan göze ne mutlu, onun için tutuşup yanan mübarek kalbe ne saâdet.

816Nihayet her ağlamanın sonu gülmektir. Binâenaleyh âkıbeti gören, mübarek bir kuldur.

817Nerede akar su bulunursa orada yeşillik olur. Nerede gözyaşı bulunursa orada merhamet olur.

818Bostan kuyusunun inleyen dolabı gibi gözü yaşlı ol ki ruhunun sahasında yeşillikler bitsin.

819Gözyaşı istersen ağlayanlara merhamet et. Merhamete nail olmayı arzu edersen zayıflara acı.53

Yahudi pâdişahın ateşe hitabı, ateşin de ona cevabı

820Yahudi pâdişah ateşe hitab ederek dedi ki: “Ey sert huylu ateş, ey tabiaten cihanı yakan; hani o yakıcı tabiatın?

821Nasıl oluyor da yakmıyorsun? Sendeki yakıcı hassa ne oldu? Yoksa bizim talihimizden mi niyetin değişti?

822Sen, sana tapan Mecûsîlere bile acımazken sana tapmayanlar, nasıl oluyor da senden kurtuluyor?

823Ey ateş; sen içine düşeni yakmak hususunda sabretmezsin. Şimdi yakmıyorsun, sebebi nedir, yakmaya kâdir mi değilsin?

824Şu hâl, acaba göz bağı mı, yoksa akıl bağı mı? Bu kadar yükselmiş alevler nasıl oluyor da yakmıyorlar?

825Biri sihir mi, hokkabazlık mı yapıyor, yoksa sendeki tabîatın değişmesi, kötü tâlihimizden mi ileri geliyor?”

826Ateş dedi ki: “Ben, yine o bildiğin ateşim, İçeriye gel ki hararetimi ve yakıcılığımı göresin.

827Benim yakıcı tabîatım ve unsurum değişmedi. Lâkin ben Hakk’ın kılıcıyım ve onun izniyle keserim.”

828Türkmen obalarının kapılarında bulunan köpekler, misafirlere karşı kuyruk sallama sûretiyle yaltaklanırlar.

829Eğer bir yabancı, oba civârından geçecek olursa, köpeklerden arslanca hamleler görür.

830Ben kulluk hususunda köpekten bayağı değilim, Allah da hayat ve kudret bahsinde bir Türkmenden aşağı değildir.

831Ey sâlik; seni tabiat ateşi yakıyor ve gam veriyorsa onun yakıcılığı kendiliğinden değil, mâlik-i dîn olan Allah’ın emriyledir.

832Keza tabiat ateşi sana sevinç veriyorsa bu sevinci ona veren de Allah’dır.

833Kendinde gam ve keder görünce istiğfar et. Çünkü gam, Hâlık Teala’nın emriyle müessirdir.

834Allah murâd ederse gamın da kendisi sevinç, ayakbağı da mahz-ı halâs ve hürriyet olur.

835Rüzgâr, toprak, su ve ateş; Allah’ın kulu ve mutîdir. Onlar, bana, sana karşı, bîrûh, fakat Allah’a karşı zîrûhtur.

836Ateşte husûsi bir hayat ve idrak bulunmasaydı emri üzerine soğumaz ve bunu düşünen ve onun rızası için ölü gibi her arzusuna itaat gösteren bir âşıka benzer.

837Çakmak taşını demire vurunca, yâni çakmağı çakınca ateş çıkar ki o kıvılcımın çıkması da Allah’ın emriyledir.

838Hevâ vü heves taşıyla çakmağını birbirine vurma ki, bu ikisi kadın ve erkek gibi çocuk meydana getirirler.

839Taş ile demir, kıvılcımın zuhuruna sebeptir. Lâkin ey iyi adam, sen daha yukarısına ve ilerisine bak.

840Zira Allah, bu sebebi başka bir sebepten zuhura getirmiştir. Bir sebep diğer bir sebep olmaksızın nasıl kendiliğinden sebep olabilir?

841Peygamberlere rehber olan mânevî sebepler, bu maddî sebeplerden üstündür.

842Bu maddî sebebi, o mânevî sebep harekete getirir, bazan da âtıl ve faydasız bırakır.

843Bu maddî sebeplere akıllar mahremdir. O mânevî sebeplerin mahremi ise peygamberlerdir.

844Arapça olan bu «sebep» ne demektir? Cevap ver ki «resen»dir, iptir. O ip, bir kuyuya fen ile sarkıtılmıştır.

845Çıkrığın dönmesi ipe illettir, çıkrığı çevireni görmemek ise zillettir.

846Cihandaki bu sebep iplerini sakın çark-ı felekten bilme.

847Tâ ki felek gibi hâlî ve sersem kalmayasın ve beyinsizlikten kav gibi yanmayasın.

848Rüzgar; Allah’ın emriyle ateş gibi yakıcı olur. Rüzgar da ateş de şarab-ı İlâhînin sermestidir.

849Oğul; gözünü açacak olursan, su gibi lâtif olan hilm’in54 ve ateş gibi şedid55 olan gazab’ın Hak’tan olduğunu görürsün.

850Eğer rüzgarın canı Hakk’a vâkıf olmasaydı Ad kavmini ve Hûd Aleyhisselâm’ın ümmetini nasıl farkederdi?

Hûd Peygamber Aleyhisselâm zamanında Ad kavmini helâk eyleyen rüzgarın kıssası

851Hûd Aleyhisselâm, mü’minlerin etrafına bir hat çekti. Rüzgâr oraya gelince sakinleşirdi.

852Kim o hattan hâriçte kalmışsa hepsini havaya kaldırır ve parça parça ederdi.

853Bunun gibi Şeybân-ı Râi56 de sürüsünün etrafına bir hat çekerdi.

854Cuma namazı vakti olunca sürüye kurt saldırmasın diye bir hat çekerdi.

855Hiçbir kurt çizgi dâhiline girmezdi. Koyunlar da nişandan dışarıya çıkmazdı.

856Kurdun ve koyunun hırsı, hevası; merd-i İlâhî dâiresine bağlanmıştı.

857Kasırga rüzgarının Hûd Aleyhisselâm’ın ümmetine hafiflediği gibi, ecel fırtınası da âriflere lâtif ve Yûsuf Aleyhisselâm’ın gömleğinin râyihasını Yakub selâma götüren rüzgar gibi hoş ve dilkeş gelir.

858Nemrûd’un âteşi İbrahim Aleyhisselâm’a diş geçiremedi. Hazret-i Halil, güzidesi bir nebiyy-i zişan idi, ateş onu nasıl dolayacaktı?

859Din ehlini şehvet âteşi yakmaz Diğerlerini ise ka’r-ı zemîne ve cehennemin dibine kadar götürür.

860Denizin dalgası, Allah’ın emriyle kabarınca Mûsâ’nın ümmetiyle Kıptileri, yâni Firavunu ve askerini ayırt etti.

861Fermân-ı İlâhî erişince toprak, Karûn’u, altını ve tahtı ile içerisine çekti.

862Su ve çamur, İsâ Aleyhisselâm’ın nefesinden feyz alınca aşikâre bir kuş oldu ve kanat açıp uçtu.

863Senin «sübhanallah» demen, su ve çamur buharı, yâni çamurdan mahlûk cesedin nefesidir. Öyle iken o nefes kalbdeki sıdk-ı îmân esintisiyle cennet olur.

864Tur dağı Mûsâ’nın nurunun bereketiyle noksandan kurtuldu. Kâmil bir sûfî olup raksa başladı.

865Dağın aziz bir sûfî olup raksa başlaması şaşılacak şey değildir. Mûsâ Aleyhisselâm’ın cismi de aslı itibariyle topraktı.

Yahudi pâdişahın istihzâsı ve inkârı, kendisine nasihat edenlerin nasihatlerini kabul etmeyişi

866Nasihat vericiler dediler ki: “Haddi tecavüz etme. İnat atını bu kadar ileri sürme.”

867Nasihat verenlerin ellerini bağlattı ve toprağa vurdurdu. Zulüm üstüne kat kat zulüm yaptı.

868İş bu dereceye varınca: “Ey köpek; kahrımız geldi!” diye Allah’ın hitabı erişti.

869Ondan sonra ateş kırk arşın yüksekliğinde alevlendi ve halka olup Yahudileri yaktı.

870O Yahudilerin aslı başlangıçta ateş olduğu için sonunda da ateşe gittiler.

871O fırka ateşten peydâ olmuştu. Cüz’lerin yolu ise kül’e doğrudur.

872Bu herifler, bir çok mü’mini yakan bir ateş idiler. Nihayet kendi ateşleri kendilerini çörçöp gibi yaktı.

873Her kimin aslı hâviye yâni cehennem ise, hâviye, onun zaviyesi olur.

874Çocuğun anası, onu arar. Asıllar da fer’lerin izinde ve talebindedir.

875Havuzdaki sular orada mahpus olmakla beraber rüzgâr onları kurutur ve aslı olan buluta eriştirir.

876Bu nefes alıp vermek de bizim hayatımızı azar azar cihan hapishanesinden çalar.

877Kelimât-ı tayyibe bizden çıkarak Allah’ın bildiği bir yere yükselir.

878Nakiyye ve pâk olan nefes ve kelâmlarımız, bizden hediye olarak dâr-ı bekâya intikal eder.

879Sonra Hudâ-yı Zülcelâl’in rahmeti eseri olarak sözlerimizin mükâfatı kat kat bize gelir.

880Şu hâl, yâni nefeslerimizin çıkıp yükselmesiyle rahmet-i İlâhiyyenin kat kat inmesi devam eder. Ey sâlîk: sen de bu çıkış ve inişten hâlî kalmazsın.

881Fârisî söyleyelim: Yâni bu cazibe ruha zevk gelen taraftan gelir.

882Her kavmin gözü, bir gün olsun, zevk sürdüğü yerde kalmıştır.

883Bir cinsin zevki hakikaten kendi cinsindendir. Cüz’ün zevki da ancak kendi küllündendir. Buna dikkat et.

884Meğer ki sûretâ, nâcins görünende cinsiyete kabiliyet buluna. Bir cins ile temas edince onun hemcinsi ola.

885Sûreta cins ayrılığı, meselâ ekmek ve su gibidir ki bizim hemcinsimiz değildir. Lâkin yenilip içilmeleriyle bizim cinsimizden olurlar ve bizde temessül ederek cismaniyetimizi artırırlar.

886Su ve ekmekte insanlık cinsiyeti yoktur, fakat bir itibara göre onu insan cinsine mensup bil ki ikisi de insanın gıdasıdır.

887Eğer nâcins bir şeyden zevk alıyorsak o nâcinsin cinsine benzemesindendir.

888Cinse benzeyenden alınan zevk daimi değildir. Ariyet ise âkibet bâkî olmaz.

889Kuşa ıslık sesinden, yânı bir insanın kuş ötüşü taklidi yapmasından zevk hâsıl olsa bile yakına gelip de o sesi çıkaranın kuş olmadığını anlayınca nefretle uçar gider.

890Susamış bir kimseye çölde görünen seraptan zevk gelse bile, ona ulaşıp serap olduğunu anlayınca kaçar, başka taraflarda su arar.

891Müflisler de kalp57 altından hoşlanırlar. Lâkin o kalp altın, darphaneye götürülünce sahte olduğu anlaşıldığı için rüsvay olur.

892Ey talip; altın yaldızlı bir mangır seni yoldan çıkarmasın; sakîm58 bir hayâl seni kuyuya düşürmesin.

Av hayvanlarının arslana mütevekkil olmasını ve cehdi59 terkeylemesini söylemelerinin hikâyesi

893Bu kıssayı Kelile ve Dimne kitabından tafsilâtıyla oku ve hisse al.

894Hoş bir vadideki av hayvanları, bir arslandan dâima sıkıntı ve korku çekiyorlardı.

895O arslan pusudan onları o kadar çok kapardı ki, o otlak onlara nahoş olmuştu.

896Av hayvanları çâre buldular. Arslana gidip: “Sana vazife tayîn edelim, karnını doyuralım.” diye müjde verdiler.

897“Vazifeden başka av için gelme ki, çayır bizim için tatsızlaşmasın.”

898Arslan dedi ki: “Peki. Vefa görür ve aldatılmazsam alâ. Ben şundan bundan bir çok hile gördüm.

899Ben insanların fiilinden ve hilesinden helak olmuşum, yılanlar ve akrepler tarafından sokulmuşum.

900İçimde pusu tutmuş bir nefs var ki onun hilesi ve kini bütün insanların hilesinden ve kininden şiddetli.

901Benim kulağım «La yüldegu’l-mü’min60» kavl-i Nebevisini işitti. Hadis-i Peygamberîyi candan, gönülden kabul etti.

Av hayvanlarının tevekkülü, çalışmaya ve kazanmaya tercih etmeleri

902Hepsi dediler ki: Ey haberdâr olan hakim; sakınmaktan vazgeç. Çünkü sakınmak, insanı kader hükmünden kurtaramaz.

903Sakınmakta fitne çıkarmak ve şer karıştırmak vardır; git, tevekkül et ki en iyisi mütevekkil olmaktır.

904Ey sert ve keskin olan arslan; kazâ61 ile pençeleşmeye kalkışma ki kazâ da seninle uğraşmasın.

905Allah’ın hükmüne karşı ölü gibi teslimiyet göstermek lâzımdır ki Rabbü’l-felâk, yâni sabahın rabbi olan Allah’ın zahm-i kahrı isabet etmesin.

906Arslan dedi ki: Evet; tevekkülde sâlik için rehber vardır. Fakat bu sebep yâni sebeplere teşebbüs de Peygamber Aleyhisselâm’ın sünnetidir.

907Hazreti Peygamber yüksek sesle buyurmuştur ki: “Devenin dizini tevekkül ile bağla.”

908«Elkasibü habibullah», yâni “Kazanan Allah’ın sevgilisidir.” hadisindeki remzi dinle ve anla. Tevekkül edeceğim diye sebeplere teşebbüsten tembellik etme.

909Av hayvanları arslana dediler ki; “Kesb, yâni çalışıp kazanmak, halkın itikâdındaki zaaftandır ve boğazın miktarına göre tezvir62 lokmasıdır.

910Tevekkülden daha güzel bir kazanç yoktur. Teslimiyetten daha sevgili bir şey var mıdır?

911Çok kimseler belâdan belâya kaçarlar. Yılanın önünden ejderhâ tarafına atılırlar.

912İnsan hilelidir, çâre bulmaya çalışır. Halbuki hilesi kendisine tuzak olur. Ruhu ve hayatı sandığı kimse düşman-ı canı çıkar.

913İnsan, kapısını kapar. Lâkin düşman içeride bulunur da farkına varmaz. Nitekim Firavun, kendi düşmanı olacak Mûsâ Aleyhisselâm’ı sarayında beslemişti.

914O kindar Firavun, yüz binlerce çocuğu öldürttü. Aradığı çocuk ise kendi sarayında bulunuyordu.

915Mademki bizim gözümüzde bir çok illet vardır, o halde git, kendi görüşünü dostun görüşünde yok et.

916Bizim gözümüze onun görüşü ne güzel bir ivazdır ki onun görüşünde külli garazı, bütün âmâli bulursun.

917Çocukta tutmak koşmak kuvvetleri yokken onun bindiği yer, babasının gerdanından başka bir mahal değildi. Yâni daha yürüyemezken babasının omzunda taşınırdı.

918Fodulluk edip de el, ayak gösterdi, yâni ayağını kullanmaya başladı mı meşakkate ve zahmete düşer.

919Mahlûkatın ruhları, el ve ayaktan evvel, yâni beden hapsine bağlanmadan evvel vefa ve safa fezasında uçarlardı.

920“İhbitû63” emri ile mukayyed olunca, hışma, hırsa, kanâate bağlanıp kaldılar.

921Biz, Hazret-i Hakk’ın ailesi ve onun süt isteyen çocukları gibiyiz. Nitekim sallallahü aleyhi vesellem efendimiz; ”Mahlûkat, Allah’ın ıyali64 gibidir” buyurmuştur.

922Gökyüzünden rahmet yağdıran Allah, kemâl-i merhametiyle ekmek verebilir” dediler.

Arslanın, çalışmayı tevekküle tercih etmesi

923Arslan dedi ki: “Evet, dedikleriniz doğrudur. Fakat kullarının mürebbisi olan Allah, gözümüzün önüne bir merdiven koymuştur.

924Dam tarafına merdivenle ve basamak basamak çıkılır. Burada cebrî olmak ham bir tamâ’dan ibarettir.

925Ayağın varken kendini nasıl topal edersin, elin varken pençeni nasıl gizlersin?

926Efendi, kölesinin eline bahçe belini verince ne demek istediği, yâni bahçeyi belle emrini verdiği, söylemeden kölenin malûmu olur.

927El de, bahçe beli gibi Allah’ın îşâretlerindendir, hattâ düşünsen sarih ibârelerindendir.

928Allah’ın işaretlerini canla, başla kabul edecek olursan, onların mezmûnunu îfâ için îcâbında canını bile verirsin.

929Sonra O’nun işaretleri sana esrar verir, yâni bir takım esrara vâkıf kılar. Seni senden alır ve başka işler ihsan eder.

930Allah’ın emrini hâmil olmak ve îfâsı için çalışmak seni taşımaktan taşınmaya, Hakk’ın fermanını kabul etmek de seni makbul-i İlâhî olmak derecesine çıkarır.

931Allah’ın emrini kabul ve tatbik edersen kail olursun, vuslat talebinde bulunur, ondan sonra da visâle erersin.

932Çalışmak, kudret nimetinin fiilî şükranını îfâ etmektir. Senin cebrîliğin65 ise o nimeti inkâr eylemektir.

933Kudrete şükretmek senin kudretini artırır, cebir ise nimeti elinden çıkartır.66

934Senin cebrîliğin yolda uyumaktır. Bâbullahı67 ve dergâh-ı İlâhîyi görmedikçe uyuma.

935Ey ibret almayan cebrî; sakın ha o meyveli ağacın gölgesinden başka yerde uyuma.

936Ârifin sayesinde bulun ki rüzgâr, her lâhza dalları oynatsın da altında yatmış olanın başına yemiş ve rızık dökülsün.

937Cebir, hırsızlar yatağında uyumak ve kanat tüyleri çıkmamış kuş yavrusu gibi uçmaya kalkışmaktadır. Vakitsiz uçmaya çabalayan yavru bir kuş, kedilerden nasıl aman bulur?

938Eğer Allah’ın işaretlerine burun büker ve ehemmiyet vermezsen aldanırsın. Kendinin erkek bulunduğunu zannediyorsun. Fakat hakikat gözüyle bakacak olursan erkek değil, kadın olduğunu görürsün. Çünkü hakiki erkek olanlar, Allah’ın emrine itaat ederler.

939Sahip olduğun bir parçacık akıl da kaybolur. Aklı gitmiş bir kafa ise kuyruk derecesine düşer.

940Çünkü şükürsüzlük hem meş’umdur68, hem ayıptır. Küfrân-ı nimette bulunanı cehennemin dibine kadar götürür.

941Eğer tevekkül edeceksen amelde et. Ekini ek, ondan sonra Cebbâr-ı zîiktidâr69 olan Allah’a tevekkül et!”

Av hayvanlarının tekrar tevekkülü cehde70 tercih etmeleri

942Hayvanların hepsi de arslana karşı haykırıştılar. Şöyle diyerek ki: “Sebepleri eken, yâni esbaba teşebbüs eyleyen açgözlüler!

943Erkek ve kadından yüz binlerce, milyonlarca kişi idiler. Esbaba tevessülleri varken zamandan ve zamanın menfaatinden niçin mahrum kaldılar?

944Cihanın iptidasından ve yüz binlerce asırdan beri ejderha ağzı gibi yüzlerce ağız açılmıştır.

945O zekî ve âlim güruh muradlarına vâsıl olmak için bir takım mekr ü hilede bulundular ki, o hileden dağlar yerinden koptu.

946Allah-ı zülcelâl onların hilesini «Litezûle minhu’l-cibâl»71 diye anlattı.

947Ezelde mukadder olan kısmetten başka bir şey, gerek avlanmalarında, gerek sa’y ü amelde yüz göstermedi.

948Hepsi de tedbirden ve amelden vazgeçtiler. Allah’ın fiili ve hükmü kaldı.

949Ey meşhur ve ayyar; kesbi72 isimden başka bir şey bilme, cehdi de vehimden gayrı bir şey zannetme.

Azrail Aleyhisselâm’ın bir adama bakması, o adamın Sarây-ı Süleymânî’ye kaçması, dolayısıyla av hayvanlarının tevekkülü cehde tercih eylemesi ve cehddeki faydanın azlığından bahsetmesi

950Kerîm bir kimse, kuşluk vakti Hazreti Süleyman’ın adalet sarayına koştu.

951Gamdan yüzü sararmış, her iki dudağı morarmıştı. Süleyman Aleyhisselâm: “Efendi; ne oldu?” diye sordu.

952“Azrail bana gadûbâne ve kindârâne baktı”, cevâbını verdi.

953Süleyman; “Peki, şimdi ne istiyorsan iste” dedi. O da recâ etti ki: “Ey canımın sığınağı, rüzgâra emret de...

954Beni buradan Hindistan’a götürsün. Belki bendeniz oraya gidince, canı kurtarmış olurum.”

955İşte halk fakr u zaruretten kaçmak ister, ondan dolayı da hırs u emelin lokması olur.

956Fakirlik korkusu, bahsi geçen adamın endişesi gibidir, hırs ve sa’yi de Hindistan farz et.

957Süleyman Aleyhisselâm rüzgâra emretti. Rüzgâr da onu alelacele ve su üstünden, yâni denizden Hind’in iç taraflarına götürdü.

958Ertesi gün dîvân vaktinde ve mülâkat esnasında Süleyman Aleyhisselâm Azrail Aleyhisselâm’a dedi ki:

959“O Müslümanı canından âvâre etmek için mi yüzüne hışım ile baktın?”

960Azrail dedi ki: “Ben ona nasıl hışım ile bakmışım? Hışım ile değil, yolda rast gelince şaşkınlıkla nazar etmiştim.

961Çünkü, Hak celle ve alâ bana: ‘Onun canını bugün Hindistan’da al’ buyurmuştu.

962Hayretimden demiştim ki, onun hakikaten yüz dâne kanadı olsa da yine Hindistan’a gidebilmekten uzaktır.”

963Sen dünyâ işlerini buna kıyas et. Gözünü aç da öyle bak.

964Kimden kaçacağız, kendimizden mi? Ne kadar muhal! Kimden kapacağız, Hak’tan mı? Ne kadar vebal.

Arslanın tekrar, cehdi tevekküle tercih etmesi ve cehdin faydalarını beyan eylemesi

965Arslan dedi ki: “Evet, tevekkül doğrudur. Öyle olmakla beraber, peygamberlerin ve mü’minlerin cehd ü gayretlerini de gör.

966Onlar cefâya ve germ ü serde73 tahammül sûretiyle ne kadar mücahede ettilerse, Allah onların cehdlerini dürüst ve mükâfatını sabit kıldı.

967Onların sizin hile dediğiniz cehd ü gayretleri, kendilerinin ahvâl-i lâtifesi kabilinden oldu. Zariften her ne zuhur ederse o da zarif olur.

968Onların tuzakları, felek kuşunu yakaladı. Noksanları ise, tamâmıyla kemâl mertebesini buldu.

969Ey büyük zât; muktedir olabildiğin kadar, enbiyâ ve evliya tarikında ve onların meslek-i mesâisinde bulunmaya çalış.

970Mücâhede etmek, çalışıp çabalamak, kazâ ve kaderle pençeleşmek değildir. Çünkü çalışıp kazanmayı, bize yükleyen de kazadır.

971İman ve taat yolunda bir nefes çalışan kimse ziyan ederse ben gavur olayım.

972Baş kırık ve yarık değil, bu başı bağlama. Bir iki gün çalış, ondan sonra da gül.

973Dünyâyı kazanmak hususundaki hileler nahoş, Dünyâyı terketmek hususundaki hileler caizdir.

974Hile ve çare, zindanı delip oradan kaçmak ve hapisten kurtulmaktır. Hazır bir iliği kapatmak ise soğuk bir hiledir.

975Bu dünyâ bir hapishanedir, biz de içindeki mahpuslarız. Zindanını del ve kendini kurtar.

976Dünyâ nedir? Allah’tan gafil olmaktır. Kumaş, gümüş, evlâd ü iyâl değildir.

977Malı Allah rızâsı için kazanırsan, öyle mal hakkında Aleyhisselâtü Vesselâm Efendimiz: “Helâl mal, sâlih bir kimse için ne iyidir” buyurmuştur.

978Geminin içine su dolması, onun batmasına sebep olur. Fakat suyun gemi altında bulunması, ona dayanak teşkil eder.

979Malı, mülkü kalbinden çıkarmış olduğu için, Süleyman Aleyhisselâm kendisine “fakir” dedi.

980Ağzı kapalı bir kâse, içindeki havanın yardımıyla derin su üstünde yüzer.

981Bir kalpte dervişlik havası bulunursa onun sahibi dünyâ suyunun üstünde durabilir.

982Bu cihan tamâmıyla onun mülkü iken, mülk ve servet, onun kalb gözü önünde lâşeydir, hiçtir.

983O halde «min ledün» körüğünden içini doldurduktan sonra gönlünün ağzını bağla ve mühürle.

984Cehd haktır. Dert hak olduğu gibi, deva da haktır. Cehdi inkâr edenlerin sözüne bakma. Onu inkâr eden de cehdetmiş olur.

Cehdin müreccah74 olduğunun kararlaşması

985Arslan bu vadide bir çok delil gösterdi ki, o cebrîler, yâni av hayvanatı cevap veremediler ve kanaat getirdiler.

986Tilki, ceylan, tavşan, çakal ve sair hayvanlar cebri ve o yoldaki dedikoduyu bıraktılar.

987Bu biatte zarara uğramayacağına dair o kükremiş arslana söz verdiler.

988Arslanın her günlük nafakası zahmetsizce gelecek, onun başkaca avlanmaya haceti kalmayacaktı.

989Her gün kur’a hangi hayvana isâbet ederse o hayvan, pars gibi koşup arslanın yanına giderdi.

Arslana gitmeyi geciktirdiğinden dolayı hayvanların tavşana inkâr ve itirazları

990Bu kadeh, yâni kur’a, devrederek tavşana gelince, ”Bu cevr ü cefâ ne kadar sürecek?” diye bağırdı.

991Diğer hayvanlar tavşana dediler ki: “Biz bu kadar vakitten beri ahdimize vefâ eylemiş olmak için can feda ettik.

992Hey inatçı tavşan, sen bizi rezil etme. Haydi arslanı kızdırma, çabucak git.”

993Tavşan dedi ki: “Arkadaşlar; bana mühlet verin de, benim hilemle belâdan dışarıya sıçrayın, yâni kurtulun.

994Yapacağım hile ile canınız kurtulsun ve bu halâs, yavrularına miras kalsın.”

995Dünyâda her peygamber, ümmetlerini böyle bir kurtuluşa davet etmiştir.

996Peygamberlerin her biri, avâm-ı nâsın nazarında göz bebeği kadar küçük görülmekle beraber, felekten dışarıya çıkacak ve halâs olacak yolu görmüşlerdi.

997İnsanlar, peygamberi gözbebeği gibî küçük görmüşlerdi. Fakat gözbebeğinîn büyüklüğünü idrâk etmeye kimse yol bulamadı.

998Hayvanlar tavşana dediler ki: “Behey merkep, kulak ver... Kendini tavşanlık endâzesiyle75 ölç.

999Bu ettiğin nasıl lakırdıdır ki senden daha büyükleri onu hatırlarına getirmediler?

1000Sen kendini mi beğeniyorsun, yoksa kazâ bizim arkamızda mı, yâni ecelimiz mi geldi? Yoksa böyle bir söz, senin gibi aciz bir mahlûka nasıl yaraşır?”

1001Tavşan dedi ki: ”Arkadaşlar; Allah bana ilham etti ve benim gibi âciz ve zayıf bir mahlûkta, metin ve kavî bir re’y hâsıl oldu.

1002Cenâb-ı Hakk’ın bal arısına öğretmiş olduğu marifet, arslanda ve yabaneşeğinde yoktur.

1003Arı, bal ile dolu evler yapar. Allah, ona o ilmin kapısını açmış.

1004Allah’ın ipek böceğine öğrettiği hileyi ve sanatı kocaman bir fil bilir mi?”

1005Topraktan yaratılmış olan Âdem, ilmi Allah’tan öğrendiği için, o ilmi yedi kat semâya kadar parlak bir sûrette yükseltti.

1006Hak ve hakikatte şüphe eden şeytanın körlüğüne olarak, meleklerin şân ü şerefini kırdı.

1007Altı yüz bin yıllık zâhid76e, o buzağı gibi olan şeytana bir ağız bağı yaptı.

1008İlm-i din sütünü içemesîn ve o muhkem kasrın etrafında dolaşamasın diye.

1009O yüksek ilimden, yâni ilm-i ledünnîden77 süt alamasınlar ve nasipli olamasınlar diye, ehl-i hissin ilimleri de kendilerine ağız bağı olmuştur.

1010Gönül katresine bir cevher düştü ki Allah, o cevheri denizlere de, feleklere de vermemiştir.

1011Ey sûrete tapan ve halkın görünüşüne bakan; bu sûretperestliğin78 ne vakte kadar sürecek? Senin mânâsız canın sûretperestlikten kurtulamamış.

1012Eğer Âdem evlâdı, sûretle insan olaydı Hazreti Ahmed Aleyhisselât Efendimizle Ebû Cehil bir olurdu.

1013Duvarda asılı levhadaki resim de adam gibidir. Bak ki sûret itibariyle onun ne eksiği vardır?

1014O parlak sûretin canı eksiktir. Git de o nâdir bulunan cevheri, yâni insanlık ruhunu ara.

1015Ashâb-ı Kehf’in köpeğini, Ashâb-ı Kehf hizmetlerine kabul ettikleri gibi o köpeğin önünde dünya arslanlarının başı eğildi.

1016Sevilmeyen nakıştan, yâni sûret çirkinliğinden o zâta ne ziyan gelir ki onun ruhu nur denizine gark olmuştur.

1017Kalemlerde sûret vasfı yoktur. Nâmelerde âlim ve âdil gibi vasıflar bulunur.

1018Âlim ve âdil vasıfları mânâdan ibarettir. Onları ön ve ard gibi mekanlarda bulamazsın.

1019Rûh güneşi, lâmekândan cisme akseder. Lâkin feleklere sığışmaz.

1020Bu sözün nihayeti yoktur. Aklını başına al. Zihnini tavşan hikâyesine meylettir.

Tavşanın bilgiçliği ile bilmenin fayda ve faziletinin zikr ve beyanı

1021Eşek kulağını sat da başka bir kulak al. Çünkü bu sözü eşek kulağı anlamaz.

1022Sen git de tavşanın tilki oynatan ve arslan atlatan hilesini gör.

1023Süleyman Aleyhisselâm’ın mülk ve hükümetine vâsıta olan yüzük, ilimdir. Bütün âlemler sûrettir, canı ve mânâsı ise ilimdir.

1024Bu hünerinden, yâni ilm ü marifetinden dolayı, insana: denizde, dağda ve kırdaki hayvan!arın hepsi de musahhar olmuştur.

1025İnsandan kaplan ve arslan, fare gibi korkar. Ondan denizdeki timsahın safrası kabarır, yâni endişe eder.

1026Ondan periler ve şeytanlar, sahillere kaçmış, her biri gizli bir yere saklanmıştır.

1027Bundan dolayı insanın gizli düşmanları çoktur. Binaenaleyh, çekingen ve ihtiyatlı olan, akıllı kimsedir.

1028Allah’ın, bizim nazarımızdan gizli, bir takım mahlûkatı mevcuttur ki kötüleri de vardır, iyileri de. Onların darbeleri her an İnsan kalbine tesir eder.

1029Gusletmek için dereye girersen, su içindeki dikenin sana zararı dokunur.

1030Her ne kadar diken su içinde gizli ve görünmez bir halde ise de, dokunup ayağına batınca mevcut olduğunu anlarsın.

1031Kalbe ârız olan vesvese ve hile dikenleri bir kimseden değil, binlerce kişiden olur.

1032Sabret ki hislerin değişsin. O vakit onları görürsün, müşkilin de hallolunur.

1033O zaman kimlerin sözünü reddetmiş, kimleri kendine ulu kılmış olduğunu anlarsın.

Av hayvanlarının tavşandan, düşüncesi ve sırrını tekrar sormaları

1034Ondan sonra dediler ki “Ey çevik tavşan; zihninde olan tedbiri meydana koy.

1035Ey arslana sarılıp uğraşmaya kalkışan; düşündüğün sırrı îzâh et.

1036Danışmak, idrâk ve iz’an verir. Akılların bir akla yardımı olur.

1037Hazreti Peygamber, ‘Ey rey verecek kimse; meşveret et ki kendisine danışılan kişi emindir’, buyurdu.”

Sırrını sormaktan tavşanın onları men etmesi

1038Tavşan dedi ki: “Her sırrı açık söylemek lâyık değildir. Bazan çift tek gelir, bazan da tek, çift zuhur eder.

1039Aynaya hohlayacak olursan parlaklığı gider. Bize karşı yüzü derhal bulanır.

1040Şu üç şeyin, yâni: gidişinin, altınının, ve mezhebinin beyânı husûsunda dudaklarını kımıldatma, yâni onlardan bahsetme.

1041Çünkü bu üç şeyin hasmı ve düşmanı çoktur. Düşman onu anlayınca sana karşı pusu kurar.

1042Eğer bir iki kişiye söyleyecek olursan sırra veda etmek lazımdır. Çünkü bir sır, iki kişiyi aştı mı yayılır.

1043Eğer iki, üç kuşu birbirine bağlasan, toprak üstünde mahpus ve elemli kalırlar.

1044Gizlice, güzel ve bakanları hayrete düşürecek sûrette kinayeli meşverette bulunurlar.

1045Hazreti Peygamber üstü kapalı meşveret ederdi. Cevap verenler, suâlin hakikatinden haberdar olmadıkları halde cevap verirlerdi.

1046Düşman baştan ayağı, yâni meselenin aslını ayırt edemesin diye Resûl-i Ekrem, suâlini mürettep79 bir misâl ile irâd eylerdi.

1047Aleyhîsselât Efendimiz, suâlinin cevâbını istişare ettiğinden alırdı. Fakat yabancı olan o suâlin hakikatinden koku alamazdı.

Tavşanın hilesi kıssası

1048Tavşan, gitmeyi bir müddet geciktirdi. Sonra o pençe atan arslanın yanına gitti.

1049Tavşanın gecikmesinden dolayı arslan, hiddetinden toprağı kazıyor ve böğürüyordu.

1050Diyordu ki: “Ben demiştim ya. O alçakların ahdi hamdır, gevşektir, vefâsızdır.

1051Onların bir ağızdan bağrışıp ulumaları, beni eşekten düşürdü, aldattı. Şu felek, beni ne zamana kadar aldatacak?”

1052Sakalını ele vermiş olan emir, ahmaklığından önünü ardını göremediği için ziyâde âciz kalır.

1053Yol doğru ama altında tuzaklar vardır. Bir çok parlak isimler mevcut. Lakin onlarda mânâ kıtlığı bulunmaktadır.

1054Lâfızlar ve isimler tuzak gibidir. Parlak lâfız ise bizim ömür suyumuzun kumudur.

1055Kendisinden su kaynayan kum pek nâdirdir. Öyle olmakla beraber git de onu ara.

1056Oğul; işte o kum, Allah adamıdır ki kendiliğinden ayrılmış ve Hakk’a vâsıl olmuştur.

1057Ondan dinin tatlı suyu kaynar. Taliplere, ondan, hayat ve neşv ü nemâ hâsıl olur.

1058Merd-i ilâhiden başkasını kuru kum farz et ki her vakit senin ömrünü su gibi içer.

1059Hakîm80 olan bir zât-i mâneviden hikmet talebinde bulun ki feyzi ile sen de keskin görüşlü ve alîm olasın.

1060Hikmet talibi, giderek hikmet menba’ı olur. Olduktan sonra dâ tahsil-i esbâb kaydından kurtulur.

1061Hafızın levhası, levh-i mahfuz olur, Onun aklı, ruhtan haz ve feyiz alır.

1062Evvelce aklı, kendisine muallim olan kimsenin sonradan yine o akıl, şakirdi olur.

1063Akıl, ona Cebrâil gibi der ki: “Ey Ahmed; eğer bir adım daha atacak olursan kurb-i ilâhi beni yakar.”

1064Ey sultan-ı can, ey şehriyâr-i mânevî: sen beni bundan sonra bırak da ileri git. Benim hududum burasıdır.

1065Tembellikten dolayı şükür ve sabır etmekten geri duran kimse bilmiş olsun ki cebrin ayağını tutmuştur.

1066Cebriliğe kalkışan, hastalık taslamış olur ki o hastalık onu mezara götürür.

1067Resûl-i Ekrem Hazretleri; “Yalandan hastalık, hakîki hastalık getirir ve sahibi, kandil gibi söner, gider”, buyurmuştur.

1068Cebir nedir? Kırık bir kemiği sarmak, yâhut kopmuş bir damarı bağlamaktır.

1069Madem ki bu yolda ayağını kırmamışsın, kime gülüyorsun, neden ayağını sarmışsın?

1070Taât ve ibâdet yolunda mübarek ayakları şişen Nebiyy-i Ekrem’e Burak geldi. O da bindi.

1071Aleyhisselât Efendimiz dinin hamili idi. Burak’ın mahmulü oldu. Alllah’ın emini kabil idi, Cenâb-ı Hakk’ın makbulü oldu.

1072Resül-i Ekrem, şah-ı hakikinin, yâni Allah’ın fermanını evvelce kabul etti. Sonra da asker gibi olan ümmete Hakk’ın fermanını eriştirdi ve hükümlerini tebliğ etti.

1073Cenâb-ı Peygambere yıldız o kadar tesîr etti ki sonra yıldızların da emiri oldu.

1074Resûl-i Ekremin yıldızların emîri ve göklerin hükümrânı olması sana şüphe verecek olursa, «şakku’l-kamer»81 mucizesinin vukû’unda da şüphe eder misin?

1075Ey kalbinde hevâ ve hevesi gizlice tazeleyip duran; imânını yenile; fakat yalnız dilinde değil, kalbinle beraber tazele.

1076Hevâ ve heves taze bulundukça îmân taze değildir. Zîrâ hevâ, Allah’a vâsıl olma kapısının kilididir.

1077Değiştirilmemiş bir söz olan Kur’ân’ı te’vil82 ediyorsun. Kur’ân’ı değil, kendini te’vil et.

1078Hevâ’ya tâbi olarak Kur’ân’ı te’vîl ediyorsun. Senin te’vîlin ile âlî mânâ alçalıyor ve çarpılıyor.

1079Senin ahvâlin kendini adam sırasına koyan o tuhaf sineğin hâline benziyor.

1080O, benlik şarabıyla mest olmuş ve zerre iken kendisini güneş görmüştü.

Sineğin yaptığı te’vilin çürüklüğü ve zannının yanlışlığı

1081O sinek, bir merkep sidiği üzerinde saman çöpüne konmuştu. Gemici gibi kafa tutuyordu.

1082Diyordu ki: “Ben deniz ve gemiyi kitapta okumuş, bir müddet onları düşünmüş durmuştum.

1083İşte deniz bu, gemi bu, ben de ehliyetli ve re’y sahibi bir gemiciyim.”

1084Deniz üstünde o, direk sürüyor, yâni yelken kürek gidiyor, o kadarcık birikinti onun gözüne hadsiz, pâyânsız görünüyordu.

1085Onun âlemi, görüşüne göredir. Gözü ne kadarsa denizi de o kadardır.

1086Bâtıl te’vilde bulunan kimse işte o sinek gibidir. Vehmi merkebin sidiğinden; te’vîli de saman çöpünden ibarettir.

1087Eğer sinek te’vîli terketmek re’yinde bulunursa, yâhut sinek re’y-i fâsidiyle yaptığı te’vilâtı terk ederse tâlihi onu hümâ83 mertebesine çıkarır.

1088Bu bâtıl te’vîlden vazgeçen sinek; sinek değildir, ibrettir. Sinek gibi hakîr görünürse de onun ruhu, sûreti gibi değildir.

1089Arslana saldırmış olan tavşan gibi ki onun ruhu, boyuna göre değildi, yâni himmetinin yüceliği vardı.

Tavşanın gecikmesinden, arslanın kükremesi

1090Arslan hiddet ve gazabından diyordu ki: Düşman, kulağım vâsıtasıyla gözümü bağladı.

1091Cebrî olan o hayvanların hileleri beni bağladı. Onların tahta kılıçları, yâni yalan ve vaatleri tenimi yaraladı.

1092Şimdiden sonra ben o demdemeyi, yâni uluyup bağrışmayı dinlemem. Zîrâ o gürültünün hepsi de şeytan ve gulyabâni84 sesidir.

1093Ey gönül; durma onları parala ve postlarını yüz ki onlar posttan başka bir şey değildir.

1094Post nedir? Türlü türlü sözlerdir ki su üstünde bulunup da sabit olmayan nakışlara benzerler.

1095Şu sözü post, yâni kabuk gibi; mânâyı da lüb yâni iç gibi bil. Keza sözü nakış mânâyı da can kıyâs et.

1096Post, yâni kabuk, kötü ve çürümüş için ayıbını örter. Sağlam içi de, gayretinden, yâni ehil olmayan istifâde etmesin diye gizler.

1097Kalem rüzgârdan, defter sudan olunca her ne yazsan çabucak mahvolur.

1098Su üstüne yapılan nakışta vefâ ararsan, pişmanlıkla ellerini ısırdığın halde geri dönersin.

1099Rüzgâr, insanın vücudundaki hevâ ve arzudur. Hevâyı terkedecek olursan kalacak şey, Allah’ın haberi, yâni emirleri ve nehiyleridir.

1100Allah’ın haberleri, yâni emirleri ve yasakları hoştur ki onlar baştan sona kadar sabit ve değişmezdirler.

1101Pâdişahların hutbeleri ve saltanatları değişir, lâkin peygamberlerin hutbeleri ve mânevî hükümetleri değişmez, onlar sabittir.

1102Çünkü pâdişahların haşmet ve saltanatı hevâdandır. Peygamberlerin izinnâmesi ise taraf-ı Kibriyâdandır.

1103Paralardan pâdişahların adını kaldırırlar. Fakat «Ahmed» nâm-ı şerifini ebede kadar zikrederler.

1104Ahmed nâmı, bütün peygamberlerin nâmı demektir. Nitekim yüz sayısı gelince doksan da nezdimizde demektir.

Yine tavşanın hilesi beyanı

1105Tavşan yola çıkmakta çok gecikti. Kendi kendine bir takım hileler tertip eyledi.

1106Uzun uzadıya geciktikten sonra arslanın kulağına bir iki sır söylemek üzere yola çıktı.

1107Aklın düşünebildiği ne âlemler vardır. Şu akıl denizi ne derece geniştir.

1108Kâseler suyun yüzünde yüzüp koştukları gibi bizim sûretimiz de bu tatlı denizin dalgaları arasında dolaşır.

1109O sûret tası dolmayınca leğen gibi suyun üstündedir. Dolunca da o denizin içine gark olur.

1110Akıl gizli, âlem ise meydandadır. Bizim dış görünüşümüz, akıl denizinin dalgası, yâhut bir ıslaklığıdır.

1111Dış görünüş, denize girmek için ne türlü vesileye mürâcaat etse deniz onu o vesileden uzaklaştırır.

1112Gönül, esrarı vereni; ok, kendini uzaklara atanı görmesin diye.

1113O inatçı kimse, atını süratle yolda koştururken yine o atı kaybolmuş, yahut çalınmış sanır.

1114O cömert kimse, kendi atını kaybolmuş zanneder. Halbuki o at, onu rüzgâr gibi çeker götürür.

1115O sersem kafalı; bağırır, çağırır, her tarafa, her kapıya baş vurup atını sorar ve arar.

1116“Bizim atı çalan kimdir ve nerededir?” der. “Efendi; bu altındaki nedir?”, denilecek olsa der ki:

1117“Evet, attır, ama, at nerede?” cevâbını verir. Ey ata bindiği halde atı arayan şehsuvar85; kendine gel.

1118Can, gayet peydâ ve son derece yakın olduğundan kayıptır. Şu hal, küpün karnında su varken ağzının kuru bulunmasına benzer.

1119Bu üç renkten evvelce nûru görmeyince kırmızıyı, yeşili ve kırmızımsı rengi nasıl görürsün.

1120Lâkin senin akl ü idrâkin renk ile meşgul olduğundan o renkler, nuru görmene mâni olur.

1121Gece o renkler bakışlardan gizli bulunduğu için görür ve bilirsin ki renklerin görünmesi nurun vâsıtasıyla imiş.

1122Hariçte nûr olmayınca renk görmenin imkânı olmadığı gibi, hayalin derûndaki rengi de böyledir.

1123Bu hâriçteki nûr güneşten ve yıldızdandır. Dahildeki ise envâr-ı ûlanın, mânâ âleminin aksidir.

1124Göz nurunun, nuru, kalp nurudur, basirettir. Nûr-i, basar, kalbin nurlarından hâsıl olur.

1125Kalp nurunun nuru, yâni basîret hassasının aslı da nûr-i ilâhidir ki o İlâhi nûr, aklın ve hissin nurundan paktır ve ayrıdır.

1126Gece nur olmadığı için renkleri görmedin. O halde nurun zıddıyla keşfedilmiş oldu ki..

1127Evvelâ nûr, sonra renk görülür, bunu da zıddı bulunan zulmetle anlarsın.

1128Cenâb-ı Hak, hastalığı ve gam u kederi, gönül hoşluğu meydana çıksın ve anlaşılsın diye yaratmıştır.

1129Gizli olan şeyler, zıddıyla anlaşılır. Cenâb-ı Hakk’ın zıddı olmadığından dolayı zâtı gizli bulunur.

1130Çünkü evvelâ nûr, ondan sonra renk görülür. Rûmî ile zengî86, yâni beyaz ile siyah insanlar birbirinin varlığıyla peydâ olur.

1131Şu halde sen nûru nûrun zıddıyla bilirsin. Çünkü zıt zuhûr ederek zıddını gösterir.

1132Nûr-i İlâhinin vücut âleminde zıddı yoktur ki o zıt ile nuru âşıkane görülebilsin.

1133Şüphesiz ki bizim gözlerimiz onu idrâk edemez. Hak sübhânehu ise idrâk eder. Sen bunun sırrını Mûsâ ile Cebel-i Tûr vakasından anla.

1134Mânâya nisbetle sûreti, ormana nîsbetle arslan, yâhut fikre nisbetle ses ve söz gibi kıyâs et.

1135Bu söz ve bu ses, fikirden zuhûra gelir. Lâkin fikir denizinin nerede olduğunu bilmezsin.

1136Lâkin o fikir denizinin dalgası bulunan sözün letâfetini görünce fikir denizinin şerâfetini de anlarsın.

1137İlmin tahrikiyle fikir denizi dalgalanınca o dalgalar söz ve ses sûretine girer.

1138Sözden sûret doğup ölür. Dalga kendini tekrar denize götürür.

1139Sûret, sûretsizlik, yâni mânâ âleminden zuhur etti ve yine oraya gitti iki: “Biz Allah’ın kullarıyız ve yine ona avdet edeceğiz”87 âyeti bunu teyit eder.

1140O halde senin için her lâhza ölüm ve ricat vardır. Hazreti Mustafâ Sallallahü Aleyhi Vesellem “Dünya ebediyete nisbetle az bir müddetten ibarettir”, buyurmuştur.

1141Bütün âlemler her ân fenaya gider, sonra tekrar bekâ şeklinde görünür.

1142Bizim fikrimiz, Hudâdan havaya atılmış bir ok gibidir. Ok havada nasıl durabilir? Hudâya kadar gelir.

1143Dünyâ her nefeste yenilenir. Fakat bizim o yenilenmeden haberimiz olmaz.

1144İnsanın ömrü nehre benzer ki suları yeniden yeniye gelir ve dâimi gelişinden, ceset de değişmez görünür.

1145Derenin ve ömrün değişmez görünmesi, katrelerin ve nefeslerin süratle gelip geçmesindendir. Bu görünüş, elinde süratle hareket ettirdiğin bir ateşin duruyormuş gibi görünmesine benzer.

1146Yanmış bir dalı süratle kımıldatacak olursan o ateş, nazara gayet uzun görünür.

1147Sallanan ateş parçasının uzun müddetli görünmesi, sallamak sanatının çabukluğundandır.

1148Bu sırrın talibi allâme bile olsa yine Hüsâmeddin Çelebi gibi, nâme-i sâmî ve kitâb-ı nâtık-i ilâhi olan bir ârif-i mükemmele mürâcaatı zaruridir.

Tavşanın arslanın nezdine gelmesi

1149Arslan gazap ve ıstırabından ateş kesildiği sırada, tavşanın uzaktan gelmekte olduğunu gördü.

1150Tavşan, korkusuz, lâkayt, hattâ gazaplı, sert ve suratı asık bir halde geliyordu.

1151Çünkü kırık dökük bir halde gelmek, töhmeti icap eder. Cesâret göstermek ise her türlü şüpheyi kovar.

1152Tavşan ilerleyip yaklaşınca, arslan: “Hey soysuz!” diye haykırdı ve dedi ki:

1153“Ben ki öküzleri parçalamış, erkek arslanların kulağını bükmüş bir gazanferim88.

1154Bir tavşan parçası kim oluyor ki bizim emrimizi bu sûretle yerlere atıyor.

1155Tavşan uykusuyla gafletini bırak da hey eşek; bu arslanın böğürtüsünü dinle.”

1156Tavşan dedi ki: “Aman bir özrüm var. Afv-ı âliniz müsâade eylerse arz edeyim.”

1157Arslan dedi ki: “Ey ahmakların kusuru, ne gibi bir özrün var? Şahların huzuruna bu vakitte mi gelirler?

1158Sen, vakitsiz öten kuş gibisin ki başını kesmek lâzımdır. Ahmak bir mahlûkun özrü dinlenilmez.

1159Ahmağın özrü, kabahatinden büyük olur; câhilin özrü de ilmin zehri mesabesinde bulunur ki, o cahilane özür, ilim sahiplerine zehir gibi tesir eder.

1160Hey tavşan; senin özrün ilimden çok uzaktır. Ben tavşan değilim ki böyle cahilane bir özrü kulağıma sokabilesin.”

1161Tavşan dedi ki: “Şahım, bir soysuzu adam yerine koy ve bir mazlumun itirâzını dinle.

1162Bilhassa makâmının ki hayvanât pâdişahısın hürmetine, benim gibi yolunu şaşırmış bir mahlûku yolundan kovma.

1163Her ırmağa su veren deniz bile, çörçöp makûlesi şeyleri üstünde gezdirir.

1164Deniz, bu keremi dolayısıyla eksilmez ve küçülmez. Zâten derya, kerem yüzünden artmaz ve eksilmez.

1165Arslan dedi ki; “Ben keremi yerine göre yaparım. Herkesin libâsını boyuna münâsip olarak keserim.

1166Tavşan dedi ki: “Dinle, eğer lûtfuna şâyân değilsem o lûtuf ejderhâsına kellemi teslim edeceğim.

1167Ben, kuşluk vakti yola çıkmıştım, arkadaşımla beraber efendimize doğru geliyorduk.

1168Bizim hayvanât cemâati, senin için diğer bir tavşanı da bana eş ve yoldaş olarak göndermişlerdi.

1169Yolda önümüze çıkan bir arslan bendenize ve huzurunuza gelmekte olan ikimize kasdetti.

1170Ona ‘biz, hayvanlar pâdişahının bendeleriyiz, dergâhının hakir iki kapı yoldaşıyız’, dedim.

1171Dedi ki: ‘Şehinşah89 kim oluyor. Utan da huzurumda böyle söz söyleme, karşımda her soysuzu yâd eyleme.

1172Arkadaşınla beraber kapımdan gitmeye kalkışırsanız hem seni, hem de şehinşâhını paralarım’ dedi.

1173‘O halde bırak, bir defa daha şahımın yüzünü göreyim de senden haber vereyim’ dedim.

1174‘Yoldaşını rehin olarak yanıma bırak. Yoksa sen benim mezhebimde kurbansın’ dedi.

1175Ona çok yalvardımsa da tesir etmedi. Arkadaşımı aldı, beni tek olarak bıraktı.

1176Refikim; letâfette, güzellikte ve temizlikte benim üçüm kadardı.

1177Şimdiden sonra o arslandan bu yol kapandı. Bizim hâlimiz de arz ettiğimi gibi oldu.

1178Artık vazife gelmesinden ümidini kes, işte sana hakikati söyledim. Hakikat ise acıdır.

1179Eğer sana vazife lazımsa yolu temizle, hadi gel de o korkusuz arslanı defet.”

1180Arslan dedi ki: “Haydi bakalım, Bismillah, gidelim. O bahsettiğin arslan nerededir? Doğru söylüyorsan öne düş.

1181Onun da, yüzlerce onun gibisinin de cezasını vereyim, bu söylediklerin yalansa senin de hakkından geleyim.”

1182Tavşan arslanı tuzağına düşürmek için kılavuz gibi önüne düştü.

1183Arslanı bir kuyu tarafına götürüyordu ki ona nişan koymuş ve arslanın canına onu tuzak yapmıştı.

1184İkisi de kuyuya yaklaştılar. İşte sana saman altında su gibi bir tavşan.

1185Su, bir saman çöpünü ovaya götürür, fakat yine su, bir dağı nasıl kaldırıp götürebilir?

1186Onun hilesi, arslanın tuzağı ve kemendi olmuştu. O ne acayip bir tavşandı ki arslan avlıyordu.

1187Hazreti Mûsâ gibi yalnız bir adam, Firavunu, ordusu ve kalabalık bir cemaatle birlikte Nil Nehri’nin Şap Denizi’ne karıştığı yere çeker.

1188Yarım kanatlı bir sivrisinek, pervasızca Nemrut’un90 kafasını yarar.

1189Hasetçi birinin dostu olup da o düşmanın sözünü dinleyen bedbahtın hâlini gör.

1190O bedbahtlardan Hâmân91 gibi düşmanı dinleyen Firavun’un ve şeytana kulak veren Nemrut’un hâlini gör.

1191Düşman, sana dostça sözler söyler ve dâneden bahsederse sen onu tuzak bil.

1192Düşman sana şeker verirse onu zehir, lûtfedecek olursa onu da kahır bil.

1193Kazâ-yı İlâhî zuhur edince basiretin kapanır, posttan başka bir şey göremez, dostları düşmandan ayırt edemez olursun.

1194Böyle olunca yakarışa başla. Tesbih ve istiğfar etmeye ve oruç tutmaya devam eyle.

1195Şöyle diyerek ağla ve inle ki: “Ey gaybları bilen Allah; bizi taş gibi ağır ve kötü bir hile altında ezme.

1196Ey arslan yaratan Allah; biz köpeklik etti isek de pusudaki arslanı üstümüze saldırtma!

1197Lâtif suya âteş sûreti verme, âteşi de su gibi gösterme.

1198Kahır şarabından mestlik verince, yoklara varlık sûreti ihsan edersin.

1199Mestlik nedir? Gözdeki görüşün bağlanması, hakikati müşahede edemeyerek, taşı inci, yünü yeşim taşı gibi görmesidir.

1200Mestlik nedir? Hislerin değişmesi, eğri bir değnek parçasının göze sandal ağacı, öd ağacı gibi lâtîf kokulu ve kıymetli görünmesidir.

Kazâ gelince açık ve parlak gözlerin kapanacağına dâir Süleyman Aleyhisselâm’ın Hüdhüd92 kıssası

1201Vaktâki Süleyman Peygamberin otağını kurdular, bütün kuşlar, ona hizmet etmeye geldiler.

1202Kuşlar, Hazreti Süleyman’ı dillerini anlar buldular; candan gönülden gelen bir arzu ile onun huzuruna koştular.

1203Kuşların hepsi de cik cik diye ötmeyi bırakmış, seninle biraderinin konuşmanızdan ziyâde, Süleyman’a karşı fasih bir dille konuşmaya başlamıştı.

1204Birbirinin dilinden anlamak, bir nevi yakınlık ve uyumdur. Nâmahrem ve lisan bilmeze karşı bir insan, zincire vurulmuş gibidir.

1205Çok defa bir Hindu ile bir Türk, birbirinin lisânını anladığı için ahbap olur. Yine çok defa iki Türk yekdiğerini anlamadığı için yabancı gibi kalır.

1206Mahremiyet lisânı hakikaten başkadır. Kalp âşinâlığı, lisan âşinalığından daha iyidir.

1207Nutkun, işaretin ve kitabetin gayrı olmak üzere gönülden yüz bin tercüman hasıl olur buyuruyor.

1208Kuşların hepsi kendi esrarını, hünerini, ilmini ve işini,

1209Hazreti Süleyman’a gösteriyor ve nefsini hizmete arz ederek kendisini methediyordu.

1210Kuşların bu övgüleri, kibirlerinden ve kendilerini göstermek istediklerinden değildi. Belki Süleyman Aleyhisselâm, huzurunda kendilerine mevki ve derece versin diye nefislerini methediyorlardı.

1211Bir köleye bir efendi lâzım gelir, yâni ona satılmayı isterse; hüner ve marifetinin mukaddimesini arz eder.

1212Şâyet bir efendinin satın almasından kaçınırsa, kendisini hasta, sağır, çolak ve topal gösterir.

1213Hüdhüd’ün, yâni çavuş kuşunun sanatını ve zekâsını bildirmek nöbeti geldi.

1214Hüdhüd dedi ki: “Sultânım; küçük bir hünerimi arz edeyim ki, sözü kısa kesmek evlâdır.”

1215Hazreti Süleyman: “Söyle, o hünerin nedir?” diye sordu. Hüdhüd dedi ki; “Ben havada uçarken,

1216Yüksekten şüphesiz bir gözle bakar ve toprağın altındaki suyu görürüm.

1217O su nerededir, derinliği ne kadardır, rengi nasıldır, topraktan mı, taştan mı kaynıyor bilirim.

1218Ey Süleyman; ordu için bu agâh Hüdhüd’ü seferde bulundur.”

1219Bunun üzerine Hazreti Süleyman dedi ki: “Ey iyi arkadaş; susuz ve derin çöllerde,

1220Seferde askere su bulmak için ordu ve ashabıma saka ol.”

Hüdhüd’ün davasına karşı karganın itirazı

1221Karga bu sözleri işitince hasedinden ileri geldi de Süleyman’a dedi ki: “Hüdhüd yalan ve kötü söyledi.

1222Pâdişah huzurunda söylenmek edebe muhaliftir. Husûsiyle yalan ve muhal şeylerden bahsetmek münasebetsizliktir.

1223Eğer Hüdhüd’ün bu nazarı dâimi olsaydı bir avuç toprağın altındaki tuzağı nasıl görmez de tutulurdu?”

1224Süleyman Aleyhisselâm dedi ki; “Ey Hüdhüd; ilk kadehinde tortu çıkması, yâni ilk iddianın doğru olmaması yakışır mı?

1225Ey ayran içmiş olan; nasıl sarhoşluk taslıyorsun? Huzurumda lafazanlık ediyorsun, bir de yalan söylüyorsun.”

Karganın ta’nına93 Hüdhüd’ün cevâbı

1226Hüdhüd dedi ki: “Şahım; benim gibi çıplak bir fakir aleyhine düşman sözünü, Allah rızâsı için dinleme.

1227Eğer davâ edişim bâtıl ise ben bunun için başımı ortaya koydum. İşte gerdanım, yalan söylüyorsam onu kes.

1228Kazanın hükmünü inkâr eden karganın, yüz bin aklı olsa da kâfirdir.

1229Sende kâfirden bir kâf, yâni küframiz bir itikat bulundukça kâfirler gibi kokmuş bir şehvet yerisin.

1230Eğer kazâyı İlâhî, akıl gözümü bağlamamış olursa, ben kurulmuş tuzağı havadan görürüm.

1231Kazâ zuhur edince ilim, gaflete uğrar, yine kazâ tesiriyle Ay ve Güneş tutulup cepheleri kararır.

1232Şu tertibin kazadan olması, nasıl nâdir görülür? Kazayı inkâr edenin inkârı bile kazâ ve kaderdendir.

Âdem Aleyhisselâm’ın hikâyesi

1233«Alleme’l-esma»94ya bey olan, her damarından yüz binlerce ilim bulunan insanlar atası Hazreti Âdem,

1234Her şey’in ismi, o şey’in olduğu gibi, yâni mâhiyeti ve ilmi İlâhideki adı veçhile sonuna kadar, yâni tamâmıyla, yâhut âkıbeti itibariyle onun ruhuna mülhem oldu.

1235Âdem’in eşyaya vermiş olduğu lâkap değişmedi. Onun ‘çevik ve atik’ dediği tembel olmadı.

1236Sonunda mü’min olacağı evvelden gördü. Nihayet kâfir olacak da ona belli oldu.

1237Sen, her şey’in ismini âlim ve ârif olan zâttan işit ve «Alleme’l-Esma» remzindeki sırra dikkat et.

1238Bizim indimizde her şey’in ismi, zâhirine nazarandır. İnd-i İlâhîde ise, onun sırrına ve hakikatine göredir.

1239Mûsâ’nın indinde değneğinin adı asâ idi. İnd-i İlâhîde ise onun nâmı ejderhâ bulunuyordu.

1240Ömer’in önceki nâmı putperest idi. Lâkin «Elest»95 alemindeki ismi mü’mindi.

1241Bizim indimizde meni diye anılan nutfenin ismi, Hakk’ın huzurunda benlikle vasıflanmış olan bu vücut nakşı idi.

1242Bu nutfe yoklukta iken, yâni döllemeden sonra alacağı şekli almadan, ind-i İlâhîde bir sûret idi. Hem ziyâde ve eksik olmaksızın tamamıyla mevcut ve malum idi.

1243Hülâsa: Bizim Hazreti Hak’taki ismimiz, akibet i ahvâlimizden ibarettir. Yâni kitabın hatimesinde mü’min isek adımız mü’min, maâzallah kâfir isek kâfirdir.

1244İnsana akıbetine göre isim kor. Yoksa eğreti ve zail hale göre değil.

1245Âdem Aleyhisselâm’ın gözü, pâk olan basiret nûruyla bakınca isimlerin ruhu ve sırrı ona zâhir oldu.

1246Melekler, Âdemdeki nûr-u İlâhîyi idrâk edince secdeye vardılar ve hizmete koştular.

1247Nâmını zikrettiğim bu Âdem’in methini kıyamete kadar sayıp döksem yine kusur etmiş ve tamâmıyla söyleyememiş olurum.

1248Hazreti Âdem bu kadar ilmiyle beraber kazâ gelince bir yasağın hakikatini bilmek hususunda hata etti.

1249Şöyle diyerek ki: “Acaba bu yasaklama haram olduğundan mı yoksa tevilî ve korkutma amaçlı mı?” diye şüphe ve tereddütte kaldı.

1250Kalbinde yasağın te’vîlî olması tercih edilince, tabiatı hayret içinde buğdaya koştu.

1251Bahçıvanın ayağına diken batınca hırsız, onun meşguliyetinden istifâde ederek, fırsat bulur ve metâ’ını alıp savuşur.

1252Hayret ve meşguliyetten kurtulup da yola, yâni kendine gelince eşyasını hırsızın tezgâhtan alıp götürdüğünü görür.

1253«Rabbena zalemnâ enfüsenâ», yâni: “Ey Rabbimiz, biz nefsimize zulmettik, vah bize96” dedi. «Zalemnâ» tabiriyle de zulmet geldi ve yolumuz kayboldu, demek istedi.

1254Bu kazâ, güneşi örten bir bulut gibidir. Arslan ve ejderha onun tesiriyle fare gibi âciz kalır.

1255Eğer hükmü kazâ-yı İlâhînin zuhuru ânında ben tuzağı görmüyorsam kazâ yı İlâhî yolunda âciz ve câhil kalan yalnız ben değilim.

1256Ne mutlu o kimseye ki işin iyi cihetini tutmuş yâni zoru ve büyüklenmeyi bırakmış, niyaz ve amân yoluna gitmiştir.

1257Eğer kazâ seni gece gibi kaplayacak ve karanlıkta bırakacak olursa yine o kâza âkıbet elinden tutar, aydınlığa çıkarır.

1258Eğer kazâ, yüz defa canına kastederse, yine o kazâ, sana can verir, derdine derman eder.

1259Bu kazâ, yüz defa yolunu vurmuş olsa da yine semânın üstünde bana çadır kurar.

1260Kazanın seni korkutmasını kerem eseri bil. O, seni emniyet, mülküne oturtmak içindir.

1261Bu sözün, yâni kazâ ve kader bahsinin sonu gelmez. Söz de uzadı, vakit gecikti. Artık tavşan ve arslan kıssasını dinle.

Kuyu civarına gelince tavşanın arslandan geri kalması

1262Kuyu civarına yaklaşınca arslan baktı ki tavşan geri kalmış, ayak sürüyor.

1263Arslan dedi ki: “Niçin ayak sürüyorsun? Geri kalma, öne düş!”

1264Tavşan cevap verdi ki: “Ayağım nerede? Korkudan el, ayak kalmadı. Ruhum titredi, kalbim yerinden fırladı.

1265Yüzümüzün rengini görmüyor musun? Altın gibi sapsarı oldu. Yüzümün rengi, içimin hâlinden haber veriyor.”

1266Cenâb-ı Hak, sima hakkında “muarrif97” dediği için ârifin gözü simada kalmıştır.

1267Renk ve koku, çıngırak gibi gammazlık eder. Atın kişnemesi insana atı bildirir ve buldurur.

1268Her şeyin sesi, o şeyden haber verir. Ses vasıtasıyla, merkep anırmasını kapı gıcırdamasından ayırt edersin.

1269Hazreti Peygamber Sallâllâhü Aleyhi Vesellem; insanların temyizine karşı her şahıs, tayy-ı lisânı, yâni söz söylemesi altında gizlidir, buyurmuştur.

1270Yüzün rengi, kalbin hâlinden nişan verir. Bazan yüz öyle bir renk alır, göz öyle bir nazar eder ki, o renk ve o bakış: “Hâlime acı, kalbinde bana bir muhabbet mevkii ver”, demek olur.

1271Kırmızı yüzün lisân-ı hâli, şükürdür. Sararmış yüzün meali de inkârdır.

1272Bana öyle bir ses geldi ki; elimi de, ayağımı da, yüzümün rengini de, vücûdumun kuvvetini de, simamın belâgat-i kudretini de götürdü.

1273Her neye girse kıran, her ağacı dibinden ve kökünden söken.

1274İnsanları, hayvanları, nebatatı ve cemâdâtı mat eden şey, yâni ölüm bana geldi.

1275Filhakika bunlar cüz’iyattır. Yalnız bunların değil, külliyâtın da ölümden rengi sararmış, kokusu bozulmuştur.

1276Ölümün tesiri cihâna şâmildir. O da bazan nimete nail olduğu için şâkir, bazan da belâya ve mihnete uğradığı için sâbırdır. Bostan, bazan çemen ve yapraktan elbise giyer, bazan da ağaçlarının yapraklan dökülür, çıplak kalır.

1277Ateş renginde doğan güneş, bir müddet geçince zevâle uğrar ve tepetaklak olarak gurûb eder.

1278Felek çardağında, yâni fezada parlayan yıldızlar da, zaman zaman ihtiraka98 uğrarlar.

1279Ay ki güzellik ve parlaklık itibâriyle yıldızlardan fazla iken o da ince ağrı illetinden hilâl olur.

1280Bu sakin ve edîb olan arzı da zelzele, sıtmaya uğramış gibi titretir.

1281Dünyâda ne kadar dağ, bu ani belâdan ufalanmış ve kum haline gelmiştir.

1282Şu hava; ruhun dostu, yâni teneffüsün ve hayâtın sebebi iken kazâ gelince yine o hava fena kokuların ve vebanın taşıyıcısı olur.

1283Hayat veren güzel bir su, ruhun hemşiresi mesabesinde iken uzunca müddet bir çukurda kalacak olursa sararır, bulanır ve acılaşır.

1284Ateşin bıyığında rüzgâr, yâni tabîatında kibir ve azamet varken, onun alevlenip yükseldiği sırada rüzgâr şiddetle üfleyince söner.

1285Denizin kabarıp çalkalanması gibi hallerinden kazâ ve kaderin idrâk ve şuuru değiştirdiğini anla.

1286Devrederek talep ve arayışta bulunan feleğin hâli de oğullarının hali gibidir.

1287Feleklerdeki yıldızlar da bazan hadîd, ba’zan vasat, bazan evc noktalarında bulunurlar ve bu noktalarda takım takım saadet veya uğursuzluk vardır.99

1288Ey küllerin karışımından vücuda gelmiş insan: Basit cisimlerin ve her unsurun hâlini kendinden kıyâs et.

1289Mademki külliyâtın böyle değişme ve başkalaşma hastalığı vardır, cüz’lerinin nasıl olur da benzi sararmış olmaz.

1290Husûsiyle bir cüz ki dört unsur denilen su, toprak, ateş ve hava gibi birbirine zıt şeylerin toplanmasından meydana gelmiştir.

1291Dişi koyunun kurttan ürküp sıçraması hayret etmeye değmez; asıl şaşılacak şey, dişi koyunun kurda gönül bağlamasıdır.

1292Hayat, zıtların birliği ve uyuşmasıdır. Aralarında cenk olması ise ölümdür.

1293Allah’ın lûtfu, bu arslanla yaban eşeğine, meselâ hararetle soğukluk gibi birbirine uzak iki zıdda ülfet ve ünsiyet100 vermiştir.

1294Madem ki dünyâ, kaderin değiştirmelerinden hastadır, bir hastanın fâni olması da şaşılacak şey değildir.

Tavşanın ayak sürüyüp geri kalması, arslanın sebebini sorması

1295Tavşan arslana böyle nasihatler verdi ve “Bu sebepler yüzünden geri kaldım”, dedi.

1296Arslan da ona dedi ki: “Sen, hastalık esbabından, sebeb-i hâsı söyle. Benim istediğim odur.”

1297Tavşan cevap verdi ki: “O arslan, bu kuyuda oturuyor; bu kalede her türlü âfetten emindir.

1298Akıllı bir kimse, kuyu dibini seçerek oraya çekilir. Çünkü halvette kalp huzuru hâsıl olur.

1299Kuyu karanlığı, halkın kasvet ve zulmetinden evlâdır. Halkın ayağını tutan, yâni onlarla karışarak peşlerinden ayrılmayan, başını kurtaramaz.”

1300Arslan dedi ki: “Korkma, ileri gel. Benim açacağım yara onu kahreder. Sen bak ki arslan kuyuda mı?”

1301Tavşan dedi ki “Ben o ateşten yanmışım. Yaklaşmam, meğer ki beni kollarının arasına alasın.

1302Ey kerem madeni; Ancak senin yardımın ve himâyenle gözümü açar ve kuyunun içine bakabilirim.

Arslanın kuyuya bakması ve kendisiyle tavşanın akislerini görmesi

1303Arslan, tavşanı kolları arasına alınca onun himayesinde kuyuya kadar koştu.

1304Kuyunun içine baktıkları gibi, suda arslanın ve tavşanın akisleri parladı.

1305Arslan kendi aksinin suda parladığını ve bir arslanla kucağında iri bir tavşan şeklinde göründüğünü müşahede etti.

1306Arslan, hasmını su içinde görünce tavşanı bıraktı. Kuyunun içine atıldı.

1307Kendi kazmış olduğu kuyuya düştü. Çünkü ettiği zulümler başına gelecekti.101

1308Zâlimlerin zulmü, karanlık kuyu gibidir ki âlimlerin hepsi de böyle demişlerdir.

1309Her kim daha fazla zâlim ise kuyusu, yâni karanlığı daha korkunçtur. Adl-i İlâhîde beter için beter vardır.

1310Ey mansıbı ve makamı dolayısıyla halka zulmeden, kendin için kuyu kazmış oluyorsun.

1311İpek böceği gibi etrafına dolanma, yâni elini, ayağını kendin bağlama. Yaptığın mezâlimle kendine kuyu kazıyorsun. Bari boyuna göre ve tahammülün miktârı kaz.

1312Her za’if olanı kimsesiz sanma. Kur’ân’da: «İzâ câe nasrullah»102 süresini oku.

1313Eğer sen fil gibi isen ve hasmın senden ürküp kaçıyorsa da mağrur olma ki «Tayran ebâbil»103 cezası sana da yetişir.

1314Eğer yerde bir âciz aman diyecek ve istimdâd edecek olursa göklerdeki melekler arasına gulgule104 düşer.

1315Eğer o âcizi ısırır ve kana bularsan seni de diş ağrısı tutar, o vakit ne yaparsın?

1316Arslan kuyuda aksini görmüş, yırtıcılıktaki mübalâğasından kendisini düşmandan fark edememişti.

1317Kendi aksini kendi düşmanı gördü de yine kendisine kılıç çekti.

1318Ey fülân; başkasında gördüğün zulümler, senin onlara akseden huyundan ibarettir.

1319Senin nifak gibi, zulüm gibi, bed mestlik105 gibi varlığın ve benliğin onlara akseylemiştir.

1320O sensin. Ona vurduğun vakit yine kendine vuruyor, o vakit yine kendine lânet ipliği dokuyorsun.

1321O kötülüğü kendinde aşikâr olarak görmüyorsun. Görecek olaydın, başkalarına değil, kendine hem de candan gönülden düşman olurdun.

1322Ey gafil adam, o arslanın, kendine saldırması gibi, sen de başkalarına hamle etmekle kendine saldırmış oluyorsun.

1323Kendi huyunun nihayetine erince, o nâkesliğin senden olduğunu anlarsın.

1324Arslana, kuyuda başkası gibi görünen aksin, başkası değil, kendi olduğu kuyu dibinde zâhir oldu.

1325Her kim, zâif ve âciz bir adamın dişini sökmek gibi bir zulümde bulunursa, o yanlış gören arslanın yaptığını yapmış olur.

1326Ey amcasının yüzünde çirkin bir ben gören, o gördüğün, sendeki benin yahut hâlin aksidir. Amcandan ürkme.

1327Mü’minler, birbirinin aynasıdır. Bu söz, bir Hadîsin mealidir ki onu Hazreti Peygamber’den naklederler.

1328Gözünün önüne mavi bir şişe tutuyorsun ondan dolayı âlem sana masmavi görünüyor.

1329Eğer kör değilsen bu maviliği kendinden bil. Başkasına değil, kendine kötü de.

1330Mü’min Nûr-i İlâhî ile nazar eder olmasaydı, bazı gizli haller ona nasıl apaşikâre görünürdü.

1331Sen Nûr-i İlâhî ile değil, Nâr-ı106 İlâhî ile baktığın için iyiliği kötülükten fark edemiyorsun.

1332Ey hüzün ve keder sahibi; yavaş yavaş ve azar azar nuru nâra vur ki, senin nârın, yâni Nâr-ı İlâhî ile bakışın, Nûr-ı İlâhî ile bakışa tahavvül etsin de, herkeste ayıp ve noksan yerine hüner ve kemâl görebilesin.

1333Ya Rabbî; bu tertemiz sudan, yâni tevfikat-ı sübhâniyyen veâb-ı hayâtından yine sen serp de bu âlemin gaflet, cehalet, dalâlet ateşi nura tahavvül etsin.

1334Bütün denizlerin suyu senin fermanına tâbîdir; su da, ateş de İlâhî; senin mahlûkundur.

1335İlâhî eğer istersen: ateş, lâtif bir su şekline, dalâlet de ayn-ı hidâyet haline inkılâb eder. İstemezsen, su, bile ateşe dönüşür ve hidâyet zannedilen, dalâlet oluverir.

1336Ya Rabbî; bizdeki bu talep ve duâ da yine senin icâdın eseridir. Zulümden kurtulmak da yine senin tevfik-i adâletinledir.

1337Bu talebi bize, bizim talebimiz olmaksızın vermişsin. Bütün mahlûkatına ihsan hazinelerini açan yine sensin.

Arslan kuyuya düştü diye tavşanın av hayvanlarına müjde götürmesi

1338Tavşan halâs bulduğuna sevindi ve müjde vermek için hayvanların bulunduğu ovaya kadar koştu.

1339Tavşan, arslanın kuyu içinde inleyerek öldüğünü görünce sevincinden çayırda oynamaya ve çerh atmaya başladı.

1340Tavşan ölümün pençesinden kurtulduğu için el çırpıyor, ağaç dal ve yapraklarının havada oynaması gibi raksediyordu.

1341Sürgün, dal ve yapraklar, toprak hapsinden kurtuldukları için başlarını kaldırıp rüzgarın musahibi olarak oynaşırlar.

1342Yapraklar dalları yarıp içinden çıkınca ağacın tepesine kadara tırmanırlar.

1343Şata’ yâni filiz lisanıyla her ağacın yaprağı ve yemişi ayrı ayrı Allah’ın şükrünü terennüm eder.

1344Şöyle diyerek ki: Âtâ ve kerem sahibi olan Allah bizim kökümüzü besledi, ağaç da kuvvet bulup kalınlaştı ve doğruldu.

1345Su ve çamur kaydına, yâni anâsır-ı tabiata107 bağlı ve mukayyed olan ruhlar, o çamurdan kalben mesrur olarak kurtulunca.

1346Aşk havasında raksa başlarlar ve bedir hâlinde bulunan Ay’ın kursu108 gibi noksansız ve tastamam olurlar.

1347Onların cismi rakstadır, canlarının nasıl olduğunu sorma. Hele kendisinde cismâniyet kalmamış da aynı ruh kesilmiş olanların ahvâlinden hiç suâl etme ki, onların tarif ve vasıflandırılmasına imkân yoktur.

1348Tavşan, arslanı zindana tıktı. Bir tavşana mağlup olan arslan, arslanların yüz karasıdır.

1349O arslanların yüz karası olan pısırık mahlûk, bu âr ve hicap içinde iken kendisine “fahrüddin”109 gibi bir lakap verilmesini ister.

1350Ey bu kuyu içinde arslan gibi tek kalmış insan; nefsin tavşan gibi senin kanını döktü ve içti.

1351Sendeki nefs tavşanı kırda serbestçe otluyor. Sen ise dedikodu kuyusuna düşmüş, nasıl ve niçin? diye mâlâyaniyât ile uğraşıyorsun. Öyle yapacağına oradan kurtulup çıkmaya çabala. Salma gezen nefsini irâde ve idrâk altına almaya çalış.

1352Arslanı kuyuya düşüren tavşan: Müjde arkadaşlar; müjdeci geliyor, diye av hayvanlarının yanına koştu.

1353Ey yaşayacak kavim; size müjdeler olsun ki o Cehennem köpeği, yâni arslan tekrar Cehenneme gitti.

1354Müjdeler olsun ki Allah’ın kahrı o canlar düşmanının dişlerini söktü.

1355O, pençesiyle bir çok kafa ezmiş olan arslanı, ölüm süpürgesi çörçöp gibi süpürüp attı.

1356O zaman bütün hayvanlar toplandılar. Sevinçlerinden gülmeye, eğlenmeye ve sıçrayıp oynamaya başladılar.

1357Hayvanlar halka teşkil edip tavşanı mum gibi ortaya aldılar, karşısında yerlere kapanıp dediler ki:

1358“Sen semâvî bir melek, yâhut bir perisin. Hayır hayır... erkek aslanların azrâilisin.

1359Her ne olursan ol. Ruhumuz sana kurban olsun. Düşmana galebe çaldın, elin, kolun vâr olsun.

1360Cenâb-ı Hak bu suyu senin derene akıttı. Yâni bu fikri sana ilham etti. Eline ve koluna aferin.

1361Anlat bakalım o zâlimi nasıl bir hile ile kandırdın ve ne türlü bir tedbir ile hile tuzağına düşürdün?

1362Naklet ki hikâyen bize ilâç yerine geçsin. Tafsilât ver ki anlatışın canlarımızın merhemi olsun.

1363İzah et ki o zâlimin zulmünden ruhlarımızda yüz binlerce yara vardır.”

1364Tavşan dedi ki: “Ey büyük mahlûkat; muvaffakiyetim, Allah’ın te’yidiyle oldu. Yoksa dünyâda bir tavşan kimdir ki böyle bir iş yapabilsin?

1365Allah bana kuvvet, kalbime nûr ihsan etti. Kalbimdeki nur da elime, ayağıma kuvvet verdi.

1366Üstünlüklerin, hallerin değişmesinin hepsi Allah tarafından gelir.

1367Allah, bu te’yid ve takviyesini zaman zaman, nevbet benevbet110 zan ehline de, basiret ehline de gösterir.”

Bununla sevinmeyin diye tavşanın sair hayvanlara nasîhat vermesi

1368Aklını başına al da nevbetî, yâni sıra ile ve iğreti olan bir mülk ve hükümete sevinme. Ey nevbete merbut ve mukayyed olan; senin de nevbetin gelince gideceksin, yerine başkası gelecektir.

1369Bir kimsenin mülkü nevbetini, nevbetin üstünde dokurlar; yâni değiştirmemek üzere kendisine bâki bir mülk verirlerse o kimsenin nevbetini, yâni mızıkasını yedi seyyarenin üstünde çalarlar.

1370Nevbetin üstünde olanlar, bâki bulunan mülûktür ki onların ruhu, dâima meclisin sakisi ile beraberdir; yâhut, onlar, bâki ruhlara sâkilik vazifesini ifâ ederler, aşk ve muhabbet şarabını içirirler.

1371Dünyada bir iki gün içmeyi terk edersen ebedî bulunan cennet şarabına ağzını daldırır, kana kana içersin.

1372Bu nefsi öldürmek akıl ve idrâkin işi değildir. İçerideki nefs arslanı tavşanın, yâni aklın mağlubu ve maskarası olamaz.

1373Bu nefs cehennemdir. Cehennem ise ejderhâdır ki denizler bile ateşini söndüremez.

1374Yedi denizin suyunu içer de o mahlûkatı yakan cehennem ve onun bir şubesi olan nefsin ateşi ve hırsı sönmez.

1375Taşlar ve taş yürekli kâfirler, o cehennemin içine inleyerek ve mahcup olarak girerler.

1376Cehennem bu kadar gıda almışken Hak’tan şu nida gelmeyince sakin olmaz.

1377Cenâb-ı Hak, “Ona doydun mu?” diye sorar. O da: “daha doymadım. İşte sana ateş, iste sana hararet, işte sana yakış!” der.

1378Âlemi bir lokma hâlinde yutmuşken, midesi: “Daha var mı?” diye nara atar.

1379Cenâb-ı Hak, lâmekândan onun üzerine kadem-i cebbarını kor da o vakit sâkin olur.

1380Bizim nefsimiz doymamak hususunda cehennemin cüz’üdür. Cüz’ler ise küllün tabiatını hâizdir.

1381Kademi Cebbar Hakkındır ki, cehennemi ve nefsi söndürür. Allah’tan başka, cehennemin yayını kim çekebilir?

1382Yaya ancak doğru ok koyarlar. Fakat bu yayın makus ve eğri okları vardır.

1383Sen de ok gibi doğru ol da yaydan kurtul. Çünkü doğru oktan başkası yaydan sıçrayamaz.

1384Çünkü hârici çarpışmadan döndüm. Yönümü dâhili mücâhedeye «nefisle savaşa» çevirdim.

1385(Reca’na mine’l-cihadi’l-asgari ile’l cihadi’l-ekber»111, Nebevî sözü mucibince küçük cihattan büyük mücahedeye döndük.

1386Bu Kâfdağını iğne ile kaldırabilmek için kuvveti de, muvaffakiyeti de, hattâ sözü de Allah’tan isterim.

1387Safları kıran ve bozan arslan ehemmiyetli bir şey değildir. Asıl arslan, kendini zapt eden ve nefsine hükmünü geçirendir.

1388Sözümün sırrından hisse almak için bu bahse dâir bir hikâye dinle.

Rum elçisinin Emîrü’l-Mü’minîn Ömer Radiyallahü Anh’a gelmesi ve onun kerametlerini görmesi

1389Uzun uzadıya çöllerden geçerek Medine’ye Hazreti Ömer nezdine Kayser tarafından bir elçi geldi.

1390Sefir dedi ki: “Ey Medine halkı; Halîfenin sarayı nerede ki atımı ve eşyamı oraya çekeyim?

1391Sorduğu kişiler: Onun sarayı yok. Fakat pek parlak, pek aydınlık bir gönül sarayı var” dediler.

1392“Gerçi onun adı emîr ve halife diye cihana yayılmışsa da evi ancak yoksulların evi gibidir.

1393Birader, sen onun mânevi sarayını nasıl görebilirsin ki? Senin basîret gözünde kıl bitmiş.

1394Sen önce gönül gözündeki hastalıktan temizlen, ondan sonra Ömer’in sarayını gör.”

1395Her kimin canı heveslerden pâk ise, o kimse mâna âlemini ve kasr-ı muallâ’yı çabucak görür.

1396Hazreti Peygamber bu ateş ve dumandan, yâni gazab ateşiyle şehvet dumanından pâk olduğu için nereye yüz çevirse orada Allah’ın tecellisini görürdü.

1397Ey gözü, gönlü açılmamış kimse; sen bedhah olan şeytanın vesvesesine ve nefsin hevâ ve hevesine yoldaş oldukça Allah’ın cemâlini nasıl bilebilirsin?

1398Kimin kalbinde kapı açılır, yâni kendisinde mâneviyat münkeşif olursa, o her zerrede güneşi görür.

1399Yıldızların arasından ay tefrik edildiği gibi Hak da sâirleri arasından bellidir.

1400İki parmağının ucunu iki gözüne koy. Cihandan bir şey görebilir misin? İnsaf et de söyle!

1401Sen görmesen de dünya yok değildir. Kusur ancak şom nefsin parmağına aittir.

1402Sen evvelâ gözünden parmağını kaldır, ondan sonra dilediğini gör.

1403Hazreti Nuh’un ümmeti ona “Nerde sevap?” diye sordular. Nuh, “Duymamak, görmemek için elbisenize büründüğünüz tarafta.

1404Yüzünüzü ve başınızı elbise ile sarıp sarmalıyorsunuz. Onun için gözünüz varken etrâfınızı göremiyorsunuz ve sevabın nerede olduğunu müşâhede edemiyorsunuz” dedi.

1405İnsan gözden ibarettir. Geri kalanı bir deridir. Dostu görmeyen göze de göz demezler.

1406İnsan dostu görmeyince kör olsun, daha iyi. Bâki olmayan dostun ise uzakta bulunması evlâdır.

1407Rum elçisi bu lâtif sözleri işitince Hazreti Ömer’i görmeye iştiyâkı arttı.

1408Hazreti Fârûk’u aramaya gözünü dikti. Yükünü ve atını başıboş bıraktı.

1409Her tarafta o iş erini, yâni Hazreti Ömer’i arıyor, deli gibi her tarafta halifeyi soruyordu.

1410“Dünyada böyle adam olur mu ki cihandan can gibi gizlenmiş”, diyordu.

1411O büyük insanı aramak, görmek sevdasına kapıldı da atını ve eşyasını düşünmez oldu.

1412Bir bedevi kadın, onun yabancı olduğunu ve Hazreti Ömer’i aradığını anlayınca “İşte Ömer, şu hurma ağacının altında” dedi.

1413“Hurma ağacının altında halktan ayrı, yâhut herkesin döşekte ve yatakta yatmasına muhalif olarak kum üstünde ve hurma ağacının gölgesinde yatan Allah’ın gölgesini gör.”

Elçinin Hazreti Ömer’i bir ağacın altında uyurken bulması

1414Elçi oraya geldi ve uzakta durdu. Hazreti Ömer’i görünce titremeye başladı.

1415O uyuyandan elçiye bir heybet, gönlüne hoş bir hal geldi.

1416Sevgi ile korku birbirine zıt duygular olduğu halde elçi, gönlünde bu iki zıt duygunun birleştiğini hissetti.

1417Kendi kendine dedi ki: “Ben nice pâdişahlar gördüm, nice büyük sultanlar tarafından kabul edildim.

1418Ancak onlardan ne korktum ne de ürktüm. Bu adamın heybeti ise başımı aldı.

1419Aslanlar, kaplanlar bulunan ormanlara daldım, yüzümün rengi bile değişmedi.

1420Bir çok muharebe saflarında bulunmuş, işin iniltiden ibâret kaldığı, yâni yaralı feryadı çoğaldığı demlerde arslanlar gibi düşmanla pençeleşmiştim.

1421Bir çok yaralar aldım, bir çok düşmanı da yaraladım. Bütün bu haller içinde, yine de yüreğim başkalarından güçlü idi.

1422Bu adam silahsız olarak yerde yatmış uyumuş. Bense karşısında bütün bedenimle titriyorum. Bu ne haldir?

1423Bu heybet, bu korku halifeden değil, Hak’tandır. Bu heybet, şu hırkaya bürünmüş yatan adamdan gelmiyor.”

1424Bir kişi, Hak’tan korkup takva yoluna girdi mi, insan olsun, cin olsun onu kim görürse korkar.

1425Rum elçisi böyle düşüncelerle hürmetkârâne el bağlayıp durdu. Bir müddet sonra Hazreti Ömer uykudan uyandı, kalktı.

Hazreti Ömer’in uykudan uyanması ve elçinin ona selâm vermesi

1426Elçi Hazreti Ömer’e saygıda bulundu, selam verdi. Hazreti Peygamber “Önce selâm, sonra kelam” diye buyurmuştur.

1427Hazreti Ömer, selâmını alıp onu yanına çağırdı. Teskin edip rahatlattı.

1428Korkanı emin ederler, gönlünü yatıştırırlar.

1429”Korkmayın” sözü, korkanlara sunulan hazır yemektir. Ve bu yemek, tam onlara lâyıktır.

1430Korkusu olmayana nasıl “korkma” dersin? Derse ihtiyacı bulunmayana nasıl ders verirsin?

1431Hazreti Ömer, o yüreği oynamış elçiyi teskin etti ve hâtır-ı vîrânı tamir etti.

1432Sonra ona ince ve derin sözler söyledi. En güzel yoldaş olan Allah’ın sıfât-ı pâkinden bahisler açtı.

1433Keza elçi hâli ve makamı öğrensin diye, Allah’ın abdallara112 olan iltifatlarını söyledi.

1434Hâl, güzel bir gelinin cilvesi, makam ise o gelin ile halvet edilmesi gibidir.

1435Cilveyi pâdişah da, başkaları da görebilir. Fakat halvet zamânı, şâh-ı azizden başkası bulunamaz.

1436Gelin, havassa da, avama da cilve eder. Lâkin zifaf halvetine ancak şah, yâni güvey gider.

1437Sofilerden ehl-i hâl olanlar çoktur. Lâkin arada ehl-i makam olanlar nâdirdir.

1438Hazreti Ömer, ruhun menzillerinden ve rûhânî seferlerinden elçiye malûmat verdi.

1439Zamandan dışarı olan bir zamandan ve celâl ve azamete mensup kudsi bir makamdan bahsetti.

1440Keza ruh simurgunun113 bundan evvel, yâni şu âleme gelmeden mukaddem pervâz eylemiş olduğu havadan bahsetti.

1441Ruhun pervâzlarından biri, şu ufuklardan daha geniş, müştak bir kimsenin hırs u tamahı sahasından daha vâsi’dir.

1442Hazreti Ömer, yabancı sûretindeki elçiyi yâr gördü ve onun ruhunu esrâr talibi buldu.

1443Şeyh, yâni Cenâb-ı Fârûk, kâmildi. Tâlip, yâni elçi ise, hakikat öğrenmeye iştahlı idi. Süvari, atik tetik, binek hayvanı da talimli idi.

1444Mürşid, müridin kabil-i irşâd olduğunu görünce onun pâk olan kalbî zeminine yine pâk olan irfan ve tevhit tohumunu ekti.

Rum elçisinin Emîrü’l-Mü’minîn Ömer’den suâl etmesi

1445Elçi dedi ki “Ey Emîrü’l-Mü’minîn: rûh nasıl oldu da âlem-i bâlâ’dan114 zemine indi?

1446Endaze ve ölçüye gelmeyen ruh kuşu, nasıl bu ceset kafesine girdi?” Hazreti Ömer dedi ki: “Allah, ruha efsun ve hikâye okudu, yâni emir verdi.

1447Gözü, kulağı olmayan yoklara, Allah efsun okuyunca, yâni “Ol” emrini verince onlar cûş u hurûşa gelirler, var olurlar.

1448Yok olanlar, Cenâb-ı Hakk’ın emrinden coşarak çabuk çabuk varlık cihetine gelirler.

1449Keza Allah, mevcut olan şey’e “Yok ol” emrini verince mevcut, yokluğa at sürer, yâni mahvolur gider.

1450Allah, gülün kulağına söyledi ve onu güldürdü. Yâni Allah’ın lûtf-u irâdesi gül ağacına te’alluk edince onu handan, dudaklar açılmış, güllerle süsledi. Keza taşa söyledi, onu akîk ve maden yaptı.

1451Cisme bir âyet söylemiş, yâni “Kün” «Ol» emrini vermiş, o cisim kâbil-i rûh olmuştur. Keza güneşe bir emir vermiş, o da parlayıcı ve parlatıcı sıfatını kazanmıştır.

1452Tekrar güneşin kulağına korkunç bir nükte söyler, yâni “tutul” emrini verir. Güneşin yüzünde yüzlerce küsûf vâki olur.

1453O mütekellim Allah; bulutun kulağına ne söyledi ki, bulut gözünden kırba gibi yaş akıttı.

1454Acaba Hak, toprağın kulağına ne demiştir ki toprak, murâkabeye varmış ve sessiz kalmıştır.

1455Her kim tereddüt içinde şaşırmış kalmışsa Allah onun kulağına muamma söylemiştir.

1456O muammayı söylemesi, o kimseyi Hakk’ın dediğini mi yapayım, yoksa aksini mi? diye iki zan arasında mahpus bırakmak içindir.

1457İki taraftan birini tercih etmesi yine Hak’tandır ki, o ikiden birini o cihetin tevfikiyle ihtiyar eyler.

1458Eğer cân idrâkinin tereddüde düşmesini istemezsen, gaflet ve masiyet115 pamuğunu kulağına tıkama.

1459Tâ ki Allah’ın muammalarını anlayasın ve gerek gizli, gerek açık olan ihtarları kavrayasın ki,

1460Neticede kulağın vahiy yeri olsun. Vahiy nedir? Histen gizli olan sözdür.

1461Can kulağıyla can gözü, bu işitmek ve görmek hislerinden uzaktır. Akıl ve his kulağı bu vahiy ve ilhamın idrâkinden müflistir.

1462Aşka cebir sıfatını takmam, sabrımı elimden aldığı içindir. Aşık olmayan kimse de cebri men etti.

1463Bu Hak’la beraberliktir, cebir değildir. Bu Ay’ın tecellisidir, bulutun görünüşü değildir.

1464Bilfarz bu, cebir olsa da avamın ve gamsız olan nefsi emmârenin cebri değildir.

1465Oğul; cebrin hakikatini onlar bilirler ki Allah, onların kalbinde basiret gözü açmıştır.

1466Geçmiş olan da, gelecek o!an da onlara açılmış, mâzîyi yâd etmek onların nazarında değersiz kalmıştır.

1467O zevâtın ihtiyarı da, cebri de başkadır. Nitekim damlalar sedefte inci olur.

1468Hâriçte büyük ve küçük damlalar vardır. O damlalar sedef içinde küçük ve büyük inci olurlar.

1469O kavimde, yânı ehlullah hazerâtında nâfe-i misk: «misk göbeği» tabiatı vardır.

1470Ey itiraz eden; bu maya hâriçte kandır deme. O kan, göbeğe girince nasıl misk olur?

1471Yine ey itirazcı, bu bakır, hâriçte hakir ve kıymetsiz bir şeydir deme. İksire temas edince nasıl altın olur?

1472İhtiyar ve cebir sende bir hayâlden ibarettir; fakat onlarda, yâni ehlullahta nûr-u celâle dönüşür.

1473Ekmek sofrada bulundukça cansızdır. Lâkin insan cismine girince mesrur ve bir rûh hâlini alır.

1474Ekmek sofra ortasında ruha dönüşmez. Onu yeme ve hazmetme ile tahvil116 eyleyen ruhtur.

1475Ey doğru okuyup anlayan; bu hâl, yâni ekmeği ruha tahvil eylemek, ruhun kuvvetidir. O hâlde ruhların ruhu olan insan-ı kâmilin, yahut her şeye gücü yeten Hüdâ’nın kuvvet ve kudreti nasıl olmak lâzım gelir?

1476İnsanın bir tek kolu, candan ruhtan gelen kuvvetle dağı, denizi ve madeni yarıp, delmekte...

1477Taşı yarmak, dağı kazan ruhun kuvvetidir. Fakat ruhların ruhu olan Peygamber-i ekmeldeki kuvvet, Ay’ı yarmaktır.

1478Eğer gönül, esrar dağarcığının ağzını açacak olursa rûh arşa koşar ve yükselir.

Âdem Aleyhisselâm’ın «rabbena zalemnâ»117 zellesini 118 nefsine izâfe etmesi, şeytanın da «bimâ eğveytenî»119 diyerek günâhını Allah’a izâfe eylemesi

1479Hakk’ın filini de, bizim fiilimizi de, her ikisini de gör. Bizim fiilimizi var bil ki bu meydandadır.

1480Eğer halkın fiili ortada değilse, insanlarda kudret yoksa kimseye niçin böyle ettin? deme.

1481Bizim fiilimizi vücûda getiren Allah’tır. Bizim fiilimiz Hakk’ın halkı eseridir.

1482Söz söyleyen; ya harfi, yâhut garaz ve maksût olan mânâyı görür. Bir anda iki ivazı, yâni hem lafzı, hem mânâyı nasıl muhit olur?

1483Eğer söyleyen ve dinleyen kimse mânâya dikkat edecek olursa harften gafil kalır. Bir göz, bir anda hem önünü, hem ardını nasıl görür?

1484Sen önünü gördüğün zaman arka tarafını görebilir misin?

1485Madem ki rûh; hem harfı, hem mânâyı kavrayamıyor, bu ikisinin birden nasıl yaratıcısı olabilir?

1486Oğul; Cenâb-ı Hak, her şeyi muhittir. Onu bir iş, diğerinden alıkoymaz.

1487Alçak şeytan «Bimâ eğveytenî» diyerek kendi fiilini gizledi.

1488Âdem ise «Zalemnâ enfüsenâ», Yâni: “Biz nefsimize zulmettik” diyerek zelle’yi nefsine isnât etmişti. Fakat O, Hakk’ın fiilinden ve yaratmasından bizim gibi gafil değildi.

1489O günâhın, yâni zellenin işlenmesinde, kendisine kudret verenin Hak olduğunu Âdem, edeben gizledi ve zelle filini nefsine izafe eyledi.

1490Cenâb-ı Hak, Âdeme tevbesinden sonra dedi ki: “Ey Âdem, sendeki o cürüm ve mihneti ben yaratmadım mı?

1491Senin zellen benim kâza ve kaderimin icâbı değil miydi? Nasıl da özür dilediğin vakit onu gizledin?”

1492Hazreti Âdem: “Korkumdan edebi bırakmadım”, cevâbını verdi, Cenâb-ı Hak da seni ondan, yâni edebi tecâvüz etmekten muhafaza buyurdu.

1493Hürmet getiren hürmet bulur, şeker getiren de badem helvası yer.

1494Tayyib olan şeyler kimin içindir? Tayyib olan kimseler içindir.120 Yârı razı et, yahut incit de gör.

1495Ey gönül; aradaki farkı anlamak için bir misâl getir ki cebir ile ihtiyârı bilesin.

1496Titreme illetinden dolayı titreyen bir el, bir de senin titrettiğin el…

1497Her iki oynamayı ve titremeyi Allah yaratmıştır. Fakat bunu ona kıyâs etmek imkânı yoktur.

1498O eli oynattığından dolayı pişman olursun. Lâkin eli titreyen bir kimseyi o isteği dışındaki hareketten dolayı ne vakit ve nasıl pişman görürsün?

1499Bu, akıl bahsidir. Akıl ise idrâken zayıf olanlara yol göstermek için çare bulmaya çalışır.

1500Akla mensup olan, yâni aklın anlayabileceği derecede bulunan bahis, inci ve mercan gibi de kıymetli olsa, cana dair olan bahis yine başkadır.

1501Can bahsi, yâni ruha dair bahis, başka bir makamdadır. O makamı ise akıl anlayamaz. Can şarabının kıvamı ve çeşnisi de başkadır. Onu akıl ve his dimağı idrâk edemez.

1502Akıl bahsi sazkâr ve hükümrân olduğu zaman Ömer Ebûcehil ile beraberdi.

1503Ömer, akıldan ruh tarafına intikal edince, «Ebû’l-Hikem», o bahiste «Ebû Cehil» oldu.

1504His ve akıl tarafında, yâni o gibi bahislerde Ebû Cehil kâmil idi; lâkin cana nispet edilince, ruhi bahislere gelince câhil kaldı.

1505Akıl ve hissin ereceği bahsi ya eser, yahut sebep bil. Can bahisleri ise fevkal’âde hayrete şayandır ki onu akıl ve his halledemez.

1506Ey ziya talep eden, yâni hakikati öğrenmek isteyen! Ruhun ziyâsı zuhur etti, Artık lâzımiyet, melzûmiyet ve nâfî, muktezî gibi şeyler kalmadı.

1507Çünkü gözünün nuru parlayan kimse, kılavuzdan ve deynekçiden uzaktır.

1508Biz tekrar hikâyemize geldik. Zaten ne zaman o kıssanın dışına çıkmıştık ki?

1509Eğer cehle düşersek, yâni Allah’ın bizimle olduğunu unutursak, bu hal, onun zindanıdır, ilme gelirsek ve maiyyet-i İlâhiyyeyi zevken anlayabilirsek bu hal de onun bağı ve gölgeliğidir.

1510Uyursak onun mestleriyiz, uyanık bulunursak yine onun tasarrufundayız.

1511Ağlarsak onun rızk bulutu, gülersek yine onun parlayan şimşeği oluruz.

1512Gazaba gelip harbe kalkışmamız, Kahr-ı İlâhînin eseridir, Barışa ve özre meyletmemiz de yine onun rahmet ve muhabbetinin aksidir.

1513Bu karışık dünyâda biz kim oluyoruz? Cenâb-ı Hak elif gibi her şeyden münezzehtir.

1514O elçi, Hazreti Ömer’den bunları işitince kalbinde bir nur zuhûr etti.

1515Onun nezdinde suâl de, cevap da mahvoldu. Hatâdan ve sevaptan feragat gösterdi.

Rum elçisinin Hazreti Ömer Radiyallahü Anh’ten ruhların şu çamur ve sudan müteşekkil cisimlere müptelâ olmasının sebebini sorması

1516Elçi dedi ki: “Ya Ömer; hikmet ve sır ne idi ki, o safi olan ruh, bu bulanık yerde, yâni cesette mahpus kaldı?

1517Saf bir su, bir çamur içine gizlenmiş, sâf bir ruh da bedenlere bağlanıp kalmış.”

1518Hazreti Ömer buyurdu ki: “Sen derin bir bahse girişmek, meselâ bir mânâyı bir kelime ile zapt ve kaydetmek istiyorsun.

1519Hür olan mânâyı sözle kaydetmek emelinde, meselâ rüzgâr kavramını rüzgâr kelimesiyle ifâde etmek arzusundasın.

1520Bunu fayda için yapıyorsun. Ancak aslî fayda sana örtülüdür.

1521Faydalar kendisinden zuhur eyleyen Allah, nasıl olur da bizim gördüğümüz faydayı görmez?

1522Mânânın kelâma ve ruhun cesede bağlanmasında yüz fayda vardır ki, yüz bin adedi, o yüz bin faydanın her biri karşısında azıcık kalır.

1523Sana şu sözleri telâffuz ettiren nefesin cüz’lerin cüz’üdür. Öyle iken külli faydayı icap ettirir. O halde, küll-i külün yâni ruhun bedene bağlanmasının faydasız olması nasıl mümkündür?

1524Sen bir cüz iken fayda görüyorsun. O halde neden kınama elini külle uzatıyor, onu neden kınıyorsun?

1525Sözün faydası yoksa söyleme, varsa itirazı bırak ve şükretmeye bak.

1526Allah’a şükretmek herkesin boynunun borcudur, yoksa uğraşmak ve yük ekşitmek değildir.

1527Eğer şükretmek; kaş çatmak, yüz buruşturmak, surat ekşitmekten ibaret olsaydı sirke kadar şükreden kimse bulunmazdı.

1528Sirkenin ciğere kadar yol bulması lazımsa, yâni tabiatta şikayet ekşiliğine meyil ziyâde ise, bari o sirkeye söyle de şükür şekeriyle karışsın ve sirkengebin şurubu121 olsun.

1529Mânâyı şiire sığdırmaya çalışmak hatadan uzak olmaz. İsabeti, atanın elinde olmayan sapan taşı gibi.

“Allah ile oturmak isteyen, ehli tasavvufla otursun” mealindeki kelâm-ı sofiyanenin mânâsına dâir

1530Bu, bir iki kadehin neşesiyle o elçi kendinden geçti. Hatırında ne elçilik, ne de haber verip almak kaldı.

1531Allah’ın kudretinde şaşkın ve hayran kaldı. O elçi buraya gelince şahlığa yükseldi.

1532Sel denize gelince deniz, tohum tarlaya atılınca ekin olur.

1533Ekmek Âdem Aleyhisselâm’ın vücuduna karışınca, yâni onun tarafından yenilince cansızken canlı ve haberdâr oldu.

1534Mum ve odun ateşe feda olunca onların zulmânî olan mâhiyetleri nura dönüştü.

1535Sürme taşı dövülüp göze çekilince nûr-i basar ve gözün görmesine sebep oldu.

1536Kendinden kurtulup da bir zindenin vücûduna ulaşan kimse için ne mutlu!

1537Ölü ile oturan dirinin de vay hâline ki, kendisinden dirilik zâil olur ve ölülerin hâli galebe çalar.

1538Sen avamın sohbetinden Kelâmullah kırâatına kaçacak olursan peygamberlerin rûhlarıyla aşinalık peyda edersin.

1539Kur’ân, enbiyânın hal ve vasıflarıdır. Enbiyâ ise pâk-i kibriyânın denizinin balıklarıdır.

1540Kur’ân’ın emirlerini kabul etmeksizin onu okursan, kendini peygamberler ile velîleri görmüş farz et.

1541Kur’ân’ın emirlerini kabul ve tatbik edersen, kısâs-ı enbiyâyı okudukça ten kafesi, can kuşuna dar gelmeye başlar.

1542Kafeste mahpus olan kuş, oradan kurtulmak istemezse abdaldır.

1543Kafeslerden kurtulmuş ruhlar, rehberliğe lâyık olan peygamberlerdir.

1544Senin için kurtuluş yolu budur diye onların sesi, dışardan ve din cihetinden gelir.

1545Biz, bu dar kafesten ancak bu vâsıta ile kurtulduk. O kafesten halâs olmak için bu yoldan, yâni tevhit tarikinden başka çâre yoktur.

1546Kendini hasta ve zayıf gösteresin ki seni şöhret kafesinden dışarı çıkaralar.

1547Zira halk arasında şöhret almak çok kuvvetli bir bendir ki, o bağ sülûk yolunda demir bir köstekten aşağı değildir.

Bir tacirle, onun kafeste, mahpus bulunan tûtisinin hikayesi ve tûtinin Hint tûtîlerine haber göndermesi

1548Bir tacir vardı ki kafeste mahpus güzel bir tûtisi bulunuyordu.

1549Vaktaki tacir sefer etmek ve Hindistan tarafına gitmek istedi.

1550Her köle ve cariyesine, cömertliğinden, “Sana, ne getireyim? Çabuk söyle”, dedi.

1551Onlardan her biri, bir şey istedi. O iyi adam da getirmeyi hepsine vaad etti.

1552Tûtiye de: “Sen ne hediye istiyorsun? Söyle de Hindistan’dan getireyim”, dedi.

1553Tûtî ona dedi ki: “Orada tûtîleri görünce benim hâlimi beyân et; şöyle diyerek ki:

1554Sizin müştakınız olan filânca tûtî, kaderin cilvesiyle bizim hapsimizdedir.

1555Size selâm söyledi, sizden yardım, çâre ve irşâd yolu göstermenizi istedi.

1556Yine dedi ki: Burada sizin firakınızla ve size olan iştiyakım ile can verip ölüşüm lâyık mıdır?

1557Bu reva mıdır ki, ben, demir kafes içinde mahpus olayım, siz yeşil ormanlarda ve ağaç dallarında serbestçe gezesiniz?

1558Ben burada hapisteyim, siz orada gülistanlardasınız. Dostların vefası böyle mi olur?

1559Ey büyükler, bir sabah vakti çayırda şebnem şarabı içerken, bu zavallı kuşcağızı da hatırlayınız.

1560Dostların, dostu hatırlaması mübarek bir şeydir. Husûsiyle vaad eden Leylâ, edilen mecnun olursa.

1561Ey eşiyle birlikte gezip uçuşan tûtîler; siz orada serbest serbest geziyorsunuz, bense burada yüreğimden akan kanları içiyorum.

1562Beni şad etmek ve adaletle âbâd eylemek istersen benim yâdıma da bir kadeh iç.

1563Yahut, şarap içtiğin vakit, bu hakir olmuş düşkünün hâtırasıyla toprağa da bir şarap saç.

1564Acaba o ahd ü yemin nereye gitti? O şeker gibi dudağın tatlı vaadleri ne oldu?

1565Eğer kulun ayrılığı kendisinin fena kulluğundan ileri gelmişse, sen de ona aynı şekilde mukabele edince, aradaki fark nedir?

1566Senin gazap ve harp sûretiyle yaptığın cefâ, tegannî dinlemekten ve çeng sesi işitmekten ziyâde zevkli ve neşelidir.

1567Ey cefâsı devletten daha güzel ve intikamı candan fazla sevgili olan Allah!

1568İlâhî; ateşin bu kadar zevkli olunca nurun nasıl olur? Rabbani matemin bu derece neşveli olursa, düğünün nasıl olur?

1569Cevr ü cefânın hâiz olduğu tatlılıklar kıyas edilince senin künhünü, letâfetinden kimse idrak edemez; onun derinliğine kimse vâsıl olamaz.

1570Cevrinden inliyorum ve inleyişime merhamet edip de cevrini azaltmasından korkuyorum.

1571Lûtfuna da, kahrına da hakkıyla âşığım. Asıl şaşılacak şey, benim şu iki hâle de âşık oluşumdur.

1572Cenâb-ı Hakk’a yemin ederim ki bu dikenden kurtulup da gül bahçesine gitsem o sebepten bülbül gibi inlerim.

1573Bu bir acayip bülbüldür ki gül bahçesinde diken yemek için ağız açar.

1574Bu nasıl bülbüldür, belki ateşîn122 bir timsahtır ki, bütün nâhoşluklar onun aşkı dolayısıyla hoşluktan ibarettir.

1575O, küllün âşığıdır, hakikatte «kül» odur. Binâenaleyh o, kendinin aşığıdır ve kendinin aşkı talibidir.

İlâhî akıl kuşlarının kanatlarının sıfatı

1576Can tûtîsinin kıssası da böyledir. Fakat kuşların mahremi olabilecek kimse nerede?

1577Derûnunda Süleyman’ın askeriyle beraber bulunduğu zayıf ve günahsız kuş nerede?

1578Şükürsüz ve şikayetsiz inleyince yedi kat semâya gulgule düşer.

1579Her ân Allah’tan ona yüz mektup, yüz haberci gelir. Bir kere “Ya Rab” demek ondan, altmış defa “lebbeyk” cevâbı da Allah’tandır.

1580Onun zellesi nezd-i İlâhîde ibadetten makbuldür. Onun küfrüne nisbetle halkın îmânı eski püskü kalır.

1581Her ân onun için husûsî bir mirâç vardır. Başındaki velâyet tacının tepesine kadar Allah yüzlerce taç koyar.

1582Onun sûreti, yâni cismâniyeti toprakta, rûhâniyeti ise lâmekândadır.123 Fakat herkesin tahayyül edebileceği gibi değil, sâliklerin kavrayışının da üstünde bir lâmekândadır.

1583O lâmekân; senin fehmine girecek, her ân sende bir hayâl doğacak bir şey değildir.

1584Belki mekân da, lâmekânda o lâmekân olan Allah’ın hükmündedir. Cennetteki dört nehir cennetin hükmünde olduğu gibi.

1585Bunun şerhini kısa kes ve bu bahsi değiştir ki doğrusunu bilen Allah’tır.

1586Ey dostlar! Tûtî kuşu ile Hint tâcirinin hikâyesine dönüyoruz.

Tacirin kırda Hint tûtîlerini görmesi ve kendi tûtîsinin haberini onlara bildirmesi

1587Tacir, tûtînin selâmını götürmek ve sözlerini hemcinslerine bildirmek temennisini kabul eyledi.

1588Hindistan’a vâsıl olunca kırda birkaç tûtî gördü.

1589Atını durdurdu ve seslenerek tûtîsinin selâm ve kelâmını o tûtîlere tebliğ eyledi.

1590O tûtîlerden biri bir çok titredikten sonra düşüp öldü ve nefesi kesildi.

1591Tacir söylediğine pişman oldu. “Bir cana kıydım” dedi.

1592“İhtimal, bu tûti, bizim tûticağızın akrabasındandır. Galiba iki cismin ruhu bir.

1593Bunu ne diye yaptım, niçin haber verdim de bu mânâsız söylenişimle bir bîçâreyi yaktım” dedi.

1594Bu dil, çakmak demiri ve çakmak taşı gibidir. Dilden sıçrayan, yânı lisânın söylediği de ateş misâlidir.

1595Bazan nakil sûretiyle, bazan da lâf-ı güzâf yoluyla o demiri ve taşı birbirine vurma.

1596Çünkü her taraf karanlık ve pamukluktur. Bu pamuğun içine kıvılcım düşünce nasıl olur?

1597Gözünü kapayıp ağzını açan ve sözleriyle âlemi fitne ateşine yakan şahıslar zâlimdirler.

1598Bir söz bir âlemi harâb ettiği gibi ölü, yâni korkak tilkilere de arslan şecaat ve kuvveti verir.

1599Ruhlar, asılları itibâriyle İsâ nefeslidirler. Bir zaman yara, bazan da merhem olurlar.

1600Eğer canlardaki gafleti beşeriye perdesi kalkmış ve asıllarındaki saflığa dönmüş olsaydı, her cân için Mesih gibidir denilebilirdi.

1601Bir velî, apâşikâre zehir yese de ona zarar vermez.

1602Çünkü o velî-i kâmil sıhhat bulmuş ve perhizden kurtulmuştur. Bîçâre tâlip ise sıtma nöbetleri arasındadır.

1603Peygamber Aleyhisselâm buyurmuştur ki: “Ey cesur tâlip; matlûbiyet derecesine vâsıl olanlarla inada ve iddiaya kalkışma.”

1604Sende Nemrutluk tabiatı vardır, onun için ateşe girme, girmek istersen evvelâ İbrahim ol.

1605Madem ki yüzgeçli ve deniz mahlûku değilsin, istek ve hevesine kapılıp da kendini denize atma.

1606Yüzmek bilen dalgıç denizin dibinden inci çıkarır ve zararlardan fayda husule getirir.

1607Bir kâmil, toprağı tutacak olursa altın olur. Nakıs bir kimse altın götürse kül hâline gelir.

1608O istikamet sahibi zât, Allah’ın makbulü olduğundan iş görmek hususunda onun eli, Allah’ın eli yerindedir.

1609Kâmil olmayan kimsenin eli, şeytanın eli demektir. Çünkü onun teklifi ve hilesi tuzağındadır.

1610Cehalet, kâmilin huzuruna gelirse ilim olur. Fakat ilim bir nakısın nezdine giderse cehalete inkılâb eder.

1611İlletli kimse neyi tutsa ona da bulaşır, o da illet olur. Fakat bir kâmil, küfrü bile tutsa millet ve mezhep hâlini alır.

1612Ey piyade oldukları halde süvari ile inada ve yarışa kalkan; bu yarışta başını kurtaramazsın, ayağını denk al.

Sihirbazların Hazreti Mûsâ’ya: “Ne buyurursun, evvelâ sen mi asânı atarsın; yoksa biz mi atalım?” diye ta’zim göstermeleri

1613Sihirbazlar, lânetlenmiş Firavun’un zamanında Mûsâ Aleyhisselâm ile kindârâne mücâdeleye kalkıştılar.

1614Lâkin Hazreti Mûsâ’yı büyük tuttular, öne geçirdiler.

1615Zira dediler: “Ferman senindir. İstersen evvelâ asânı sen at.”

1616Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Hayır... Ey sihirbazlar; evvelâ siz o sihirleri ortaya atın.

1617Bu kadarcık ta’zim göstermeleri onlara din bahşetti. Fakat inada ve imtihana kalkışmaları, ellerini, ayaklarını kestirdi.

1618Lokma da, nükte de kâmile helâldir. Sen kâmil değilsin. Yeme, ve dilsiz gibi ol, söyleme.

1619Sen kulaksın, yâni dinleyeceksin, O dildir, yâni söyleyecektir. Cenâb-ı Hak, dinleyecek kulaklar için susun buyurmuştur.

1620Çocuk evvelâ süt emer ve bu hâlde bir müddet sükût eder, âdetâ kulak kesilir.

1621Ona bir müddet susmak ve söylenilen sözlerden lâkırdı öğrenmek lâzımdır.

1622Çocuk işittiği sözlere kulak vermez de söylenecek olursa kendisini cihanda dilsiz yapar.

1623Doğuştan sağır, ki aslında onun işitmek hissi yoktur, dilsiz olur. Nasıl cûş u hurûşa gelir de söz söyler.

1624Çünkü kelâm için evvelâ dinleme lâzımdır. Binâenaleyh söz istikametine kulak yolundan gel ve gir.

1625Evlere kapılarından girin. Garaz ve maksatları da sebeplerinden arayın.

1626Kulak yoluna bağlı olmayan bir nutuk varsa o da tama’sız ve garazsız olan Allah kelâmıdır.

1627Cenâb-ı Hak bir mübdî’dir ki yarattıklarını modele bakarak yapmamıştır.

1628Allah’tan başkası ise hem sanatlarda, hem bir sözde üstâda tâbi ve örneğe muhtaçtır.

1629Eğer bu sözün yabancısı değilsen sırtına bir aba çek, bir viraneye çekil, orada gözyaşları dök.

1630Çünkü Âdem Aleyhisselâm, Allah’ın kınamasından gözyaşıyla kurtuldu, gözyaşı tevbe edenin lisân-ı istiğfârıdır.

1631Âdem Aleyhisselâm, ağlamak, inlemek ve mahzun olmak için zemine gelmiştir.

1632Hazreti Âdem cennetten ve yedinci kat göğün fevkinden, özür dilemek için «pây-ı mâ çan»a indi.

1633Eğer Âdem’in belinden ve soyundan geldinse, yâni hakikaten Âdem evlâdı isen pederin gibi Allah’ı taleb et ve onun bölüğünde, yâni talipleri arasında bulun.

1634Gönül ateşinden ve gözyaşından gıda yap. Çünkü bostan bulut ve güneş feyziyle açılıp nemâ bulur.

1635Sen gözyaşı dökmenin zevkini ne bilirsin? Çünkü görmemişler gibi ekmeğe âşıksın.

1636Eğer sen bu ekmek dağarcığını, yâni mideyi boş bırakırsan kıymettâr incilerle doldurmuş olursun.

1637Can çocuğunu şeytan sütünden kes, ondan sonra da onu meleklere ortak et.

1638Sen zulmânî, melûl ve kesif bulundukça bilmiş ol ki şeytan-ı lâin’in süt kardeşisin.

1639İnsanın nûrunu ve kemâlini artıran lokma, helâl kazanç ile elde edilmiş olandır.

1640Bir yağ ki gelip kandilimizi söndürüyor, öyle kandil söndürene yağ değil su nâmı verilir.

1641Helâl lokmadan ilim ve hikmet doğar, aşk ve rikkat hâsıl olur.

1642Bir lokmadan sen, haset, tuzak, cehalet ve gaflet husûle geldiğini görürsen onun haram olduğunu anla.

1643Hiç buğday ekilip de arpa çıktığını gördün mü? Ata çekilip de eşek sıpası doğuran bir kısrağa rast geldin mi?

1644Lokma tohum gibidir ki mahsûlü fikirlerdir. Kezâ lokma deniz gibidir ki incisi de fikirlerdir.

1645Ağızdaki helâl lokmadan insanda, büyüklere hizmet meyli ve öbür âleme gitmek arzusu zuhûr eder.

Tacirin Hint tûtîlerinden gördüğünü kendi tûtîsine anlatması

1646Tacir ticâretini tamamladı, dostların muradı veçhile, yâni selâmet ve menfaatle evine döndü.

1647Her kölesine bir hediye getirdi. Her cariyesine bir yadigâr verdi.

1648Tûtî de: “Hani benim hediyem?” diye sordu ve “Görüp söylediklerini anlat”, dedi.

1649Tacir: “Hayır... anlatamam. Ben zâten söylediğime pişmân oldum. Nedametimden ellerimi, parmaklarımı ısırıyorum” dedi ve ilâve etti ki:

1650“Ben niçin ham ve üzülmeyi gerektirecek bir haberi cehalet ve gafletimden deruhte ettim ve götürdüm?”

1651Tûtî dedi ki: “Efendi; neden pişmân oldun? Hiddeti, gamı iktizâ eden nedir?”

1652Tâcir dedi ki: “Senin şikâyetlerini sana benzer bir güruh tûtîye söyledim.

1653Onlardan bir tûtî, senin derdini anladı; ödü patladı, titredi ve öldü!

1654Ben bunu niçin söyledim diye pişmân oldum. Fakat söylemiş bulunduğum için pişmanlığın ne faydası vardı?”

1655Ansızın ağızdan fırlayan bir sözü, yaydan atılmış bir ok farz et.

1656Oğul: atılan ok, yolundan geri çevrilmez. Bir seli başından bağlamak, yâni çıktığı yerden önünü çevirmek lâzımdır.

1657O sel baştan bağlanılmaz ve önü çevrilmez de bir çok yeri istilâ ve tahrip ederse şaşırma.

1658Fiilin gaybdaki eseri doğmak üzeredir, yâni doğacaktır. O doğacak şeyler ise halkın hükmünde değildir.

1659O, doğmuş, yâni zuhura gelmiş fiillerin nisbeti bize olmakla beraber, cümlesi de, şeriki olmayan Allah’ın mahlûkudur.

1660Zeyd, Amr’a doğru bir ok attı. Ok da Amr’ı kaplan gibi yakaladı.

1661Bir sene kadar müddet içinde Amr’ın vücudunda dertler doğar, yâni okun yarası işler. Türlü türlü alâmetler ve ağrılar husûle gelir. O dertleri, oku atan Zeyd değil, Allah yaratır.

1662Hattâ oku atan Zeyd, o ânda yakalanmak korkusuyla ölse bile yine yaralının vücûdunda eceline kadar acılar peyda olur.

1663Amr, o doğup artan yaraların tesiriyle ölürse bu ölüme sebep olduğundan dolayı Zeyd’e katil de!

1664Hepsi Allah’ın işi olmakla beraber Amr’ın hissettiği acıları Zeyd’e kıyasla.

1665Amr’ın yaralanması gibi ekin ekmek, nefes almak, av için tuzak kurmak ve tutulmak, haram ve helâl, zina ve cima’ etmek gibi fiil ve hareketler de hep Allah’ın yaratmasından kemâl-i itaatle zuhûra gelmiş şeylerdir.

1666Eğer dikene saplanmışsan kendi ektiğin dikendir, yok ipekli elbise içinde isen kendi büktüğün ipektir.

1667Evliyaya Allah tarafından öyle kuvvet verilmiştir ki her biri yaydan sıçramış olan oku yoldan çevirebilir.

1668Bir velî, bir hâdisenin meydana gelmesinden huzursuz olunca, İlâhî kudret eli, mevâlid124 kapılarını kapar.

1669Keza o velî, kendisine olan fütûhât-ı İlâhiye dolayısıyla söylenilmiş bir sözü söylenilmemiş gibi yapar. Hem de o sûretle ki ondan ne şiş ve ne de kebap yanar.

1670O nükteyi işitmiş olan bütün gönüllerden o sözü siler.

1671Ey büyük adam! Bu hususta sana hüccet ve bürhân lazımsa «Ma nensah min âyetin ev nûnsiha»125 âyetini oku.

1672«Hattâ ensevkûm zikri»126 âyet-i kerimesini oku da havass-ı ibâdullahın unutturmak kudretine mazhar olduklarını anla.

1673Ehli me’alîyi, yüksek zevatı, sühriyye ittihâz ettiniz, ehl-i Hak ile eğlendiniz. Neticesi ne olacağın anlamak için Kur’ân’dan: «Hattâ ensevküm zikrî» âyetine kadar okuyun.

1674Enbiyâ ve evliya mademki hatırlatmaya da unutturmaya da muktedirdirler. O halde mahlûkatın kalplerinde de biiznillah tasarruf sahibidirler.

1675Bir velî, unutturmak sûretiyle birinin anlayışını bağlayacak olursa, o kimse ne kadar hünerli olursa olsun hiçbir iş göremez.

1676Köyün sahibi cisimlerin hakimidir. Fakat gönül sahibi, sizin kalplerinizin âmiridir.

1677Bütün ameller, şüphesiz gözün ışığıdır. O halde insan gözbebeğinden başka bir şey değildir.

1678Ben bunun tamamını, yâni insan-ı kâmilin tamam hâlini ve derece-i kemâlini îzâh edemem. Çünkü o îzâh hakkında sâhib-i merkez ve sâhib-i şeriat olan enbiyâ tarafından men edildim.

1679Halka hatırlatmak ve unutturmak kabiliyeti o insan-ı kâmilde bulunduğu için yine halkın imdadına o yetişir.

1680O insan-ı kâmil yüz binlerce iyiliği ve fenalığı her gece gönüllerden tahliye eder ve mahlûkâtın kalplerinde mutasarrıf olur.

1681Veliyy-i kâmil, gündüzün gönülleri o tecellî nûruyla doldurur ve o kalpleri inci dolu sedeflere benzetir.

1682O tecellî ve vâsıta tesiriyle, cesetler uyumadan evvel kendilerinde bulunan fikirleri ve bilgileri uyandıktan sonra, ruhlar, yine tanır.

1683Ey muhâtab; uyanınca sana rızık kapısını açmak için, sanatın ve malûmatın yine sana gelir.

1684Kuyumcunun sanatı demirciye gitmez, iyi huylu bir kimsenin tabiatı kötü huyluya avdet etmez.

1685Sanatlar ve tabiatlar çeyiz eşyası gibi katar katar olarak kıyamet gününde sahibinin huzuruna gelir.

1686Sanatlar ve tabiatlar, sabah uyandıktan sonra, koşa koşa onun yanına gelirler.

1687Sanatlar, fikirler ve malûmâtlar sabah olunca evvelce bulundukları yerlere giderler. O sanatlar ve fikirler ve bulundukları yerler ister iyi, ister kötü olsun.

1688Bu fikir ve sanatların sahiplerine avdet etmesi, posta güvercinlerinin başka memleketlerden kendi şehirlerine ve yuvalarına gelmesi ve mektup getirmesi gibidir.

Hint tûtîlerinin hareketini işitince tacirin kafesindeki tûtînin ölmesi ve efendisinin, onun üzerine ağlaması

1689Tacirin tûtîsi, Hint’teki tûtînin ne yaptığını işitince titredi, düştü ve soğudu.

1690Tacir, tûtînin böylece düşüp öldüğünü görünce yerinden sıçradı ve külahını başından çıkarıp yere vurdu.

1691Tacir, kuşunun böyle soğuk rengini ve ölü hâlini görünce oturduğu yerden fırladı ve teessüfünden yakasını yırttı.

1692Dedi ki: “Ey kendisi ve ötüşü güzel tûtî; sana ne oldu, neden böyle oldun?

1693Vah benim güzel kuşcağızım, vah benim hemdemim ve sırdaşım.

1694Vah benim lâtif nağmeli kuşcağızım, ruhumun neşe şarâbı, hayâtımın çiçek bahçesi olan tûtîcağızım!

1695Eğer Süleyman Aleyhisselâm’ın böyle bir kuşu olsaydı başka kuşlarla nasıl meşgul olurdu?

1696Vah benim ucuz aldığım, lâkin çabucak seyrinden mahrum kaldığım kuşcağızım!

1697Ey dil: Sen bana çok zarar vermektesin. Söyleyen sen olduktan sonra ben sana ne söyleyeyim?

1698Ey dil; sen hem ateş, hem harmansın. Bu ateşi bu harmana ne vakte kadar atıp duracaksın?

1699Ey dil; sen hem tükenmez bir hazine, hem de deva kabul etmez bir marazsın.

1700Ey dil; sen hem kuşları tuzağa düşüren hile ve ıslıksın, hem de ayrılık yalnızlığında âşığın dostu ve hemdemisin.

1701Ey bana kindar olarak yayını kirişlemiş lisân; bana ne kadar zaman veriyorsun?

1702İşte benim kuşumu da uçurdun. Artık zulüm merasında az otla.

1703Bunları niçin yaptığına dâir bana cevap ver, yahut adalet göster yahut mutluluk ve huzur sebeplerini hatırlat ki onları hatırlamayla şâd olayım.

1704Vah benim sabah gibi karanlığı gideren ve sabaha nur gibi aydınlık veren kuşcağızım!

1705Vah benim uçuşu güzel kuşum, sondan başlangıca kadar uçup gelen tûtîcağızım.

1706Câhil ve zevk-i mânevîden nasipsiz olan kimse dert ve mihnet âşığıdır. Kalk «Lâ uksimü» sûresini «fi kebed»127 kelimesine kadar oku.

1707Senin yüzüne baktıkça mihnetten ve meşakkatten âsûde idim. Senin ırmağında köpükten ve kirden temizlenmiştim.

1708Bu ah etmeler ve eyvahlar, tûtîyi görmek ve vücuduna yakın olma imkânının ortadan kalkmasındandır.

1709Tûtînin ölmesi, Allah’ın iradesindedir ki hükmüne karşı çâre yoktur. Allah’ın bu gibi hükmünden parça parça olmamış bir kalp var mıdır?

1710Gayret, o demek olur ki: Allah her şeyin gayrıdır. O Allah ki sözle tariften ve vasıflandırmaktan uzaktır.

1711Keşke gözümün yaşı deniz olsaydı da o yakışıklı ve dilber tûtî için akıp gitseydi.

1712Tûtîcağızım, benim zeki kuşum, fikrimin ve esrarımın tercümanı olan dostum!

1713Onun rızkı ne olursa olsun, hattâ verilsin verilmesin bana gelirdi ve ilk kelâmı hatırıma getirirdi.

1714Bir tûtî ki onun sesi vahiyden gelirdi. Onun varlığı varlık meydana gelmeden evveldi.

1715O tûtî, senin derûnunda gizlidir. Sen ise onun zâtını değil şunda bunda aksini görürsün.

1716O senin sürûrunu alır, sen ise ondan memnunsun, onun zulmünü, adalet telâkki edersin.

1717Ey cesedin sürûru için ruhu yakan kimse; canı yakıyorsun, onu yakmakla bedeni parlatıyorsun.

1718Ben yandım, kav isteyen var mı ki benden alsın da çörçöp makulesi şeyleri ateşe versin.

1719Kav ateşi kabul ettiği için, sen de kav ol; çünkü o ateşi cezbeder.

1720Vah yazık, çok yazık, pek yazık ki öyle bir ay, bulut altında gizlendi.

1721Bahse nasıl devam edeyim ki gönüldeki ateş saçağı sardı. Ayrılık arslanı kükredi ve kan dökmeye başladı.

1722Ayıkken sert ve titiz olan bir adam, eline kadeh alıp sarhoş olunca nasıl olur.

1723Bir sarhoş arslan ki tarifi mümkün değil. Bir çayırın yeşilliğinden onun hiddet ve şiddeti artar.

1724Ben kafiye düşünüyorum, fakat sevgilim: ‘Benim dîdârımdan başka bir şey düşünme’ diyor.

1725Ey benim kafiye düşünen şâirim, rahat ve müsterih ol. Benim indimde devlet kafiyesi sensin ki o da vuslattır.

1726Harf nedir ki sen onu düşünesin ve onunla mukayyed olasın? Harf nedir? Üzüm bağlarının dikenden duvarı gibidir.

1727Harfi de, sesi de, sözü de ortadan kaldırır, seninle bu üçü olmaksızın konuşurum.

1728Ey esrâr-ı cihan; gizlediğim sırrı sana söyleyeceğim.

1729Halile söylemediğim sırrı ve Cebrâil’in bilmediği gamı.

1730İsâ’nın bahsetmediği sırrı, gayret-i İlâhiye bizsiz de izhâr etmedi.

1731Lûgatta «mâ» nedir? Hem ispat, hem nefy alâmetidir. Fakat benim varlığım yok ki ispat edilsin, zatsız nefy-i mutlakım.

1732Ben varlığı, hakîki insanlığı alçaklıkta ve yoklukta buldum. Onun için ispatı nefye feda eyledim.

1733Bütün pâdişahlar: kendisine köle olana köle olur, kendisi için ölenlerin yolunda onlar da ölürler.

1734Bütün şahlar; maiyetlerinin maiyeti, bütün mahlûkat, kendi mestlerinin mestidirler.

1735Kuşları ansızın avlamak için avcı onlara av olur.

1736Dilberler, âşıkların candan talibi, mâşuklar âşıkların avıdır.

1737Her kimi âşık görürsen onu mâşuk bil. Çünkü o hem âşıktır, hem mâşuktur.

1738Susamışlar dünyâda su ararlar, fakat su da âlemde susamışları arar.

1739Madem ki âşık odur, sen sus: Madem ki o, senin kulağını çekiyor, sen kulaktan ibaret ol.

1740Seli bağla ve önünü çevir ki akmasın. Akacak olursa rüsvaylık ve haraplık olacak.

1741Harâbî vukû’a gelebileceğinden ben niçin çekineyim? Viranenin altında sultanî hazîne vardır.

1742Allah’a yakın olan, daha ziyâde dalmak ve can denizi gibi dalgalanmak ister.

1743Denizin altı mı daha hoştur, yoksa üstü mü, onun oku mu ziyâde güzel, yahut siperi mi?

1744Gönül, eğer sevinci, belâdan ayırt edecek olursan, vesveseden parça parça olursun.

1745Eğer murada ermekte şeker tadı varsa, muratsızlık da dilberin muradı değil midir?

1746O cananın her yıldızı, yüzlerce hilâl diyetidir. Hattâ bütün âlemin kanını dökmek, ona helâldir.

1747Biz kıymetimizi de, diyetimizi de bulduk. Binâenaleyh can feda etmeye koştuk.

1748Ey sâlik; âşıkların hayatı ölmektedir. Gönül vermeyince sen gönül bulamazsın.

1749Ben sevgilimin, yâni mahbûb-u hakîkinin gönlünü ve rızâsını aradım. O ise melâl128 ve istiğna129 tarikiyle yüz türlü bahane buldu.

1750“Bu akıl da, bu can da sana gark olmuştur” dedim. “Git, git bana masal okuma” cevâbını verdi.

1751Ben senin düşündüğünü bilmez miyim? Ey iki gören, yâni bana mukabil kendine vücut verip de aklım da, canım da sana müstağraktır diyen; Dostu nasıl görmüşsün? Hâlâ onu ve kendini ayrı mı farz ediyorsun, onun varlığı karşısında kendine vücut mu veriyorsun?

1752Ey ruhu sakîl kimse. Onu hor görüyorsun. Çünkü onu çok ucuz almışsın.

1753Ucuz alan ucuz verir. Bir çocuk bir mücevheri bir somun ekmeğe değişir.

1754Ben bir aşka müstağrakım ki evvelkilerin de, sonrakilerin de aşkı, onda müstağraktır.

1755Ben bu esrarı özetleyip kısaltarak söyledim, apaçık beyân etmedim. Çünkü tafsil edilecek olsa hem beyân edenin dili, hem de dinleyenlerin fehmi yanar.

1756Ben leb diyecek olsam o leb, leb-i derya yâni deniz kenarıdır. Ben lâ diyecek olursam da muradım illâdır.

1757Ben çok tatlı olduğumdan ekşi yüzlü oturuyorum, ben söylenilecek sözün çokluğundan sakit duruyorum.

1758Bizim tatlılığımız, ekşi yüzlülük perdesi altında iki âlemden de pinhan130 kalsın.

1759Her söz, her kulağa aksetmesin diye ilm-i ledünnî esrarının ancak yüzde birini söylüyorum.

1760Cümle âlemin kıskanç olması ondan dolayıdır ki Allah’ın gayreti, bu âlemdeki gayretlerin hepsine galebe çalmıştır.

1761Allah can gibidir. Cihan da ceset menzilesindedir. Ceset iyiyi, kötüyü ruhtan bulur.

1762Mihrabı ayn-ı zât olan kimsenin, vahdet-i mutlakı ve hakikatü’l-hakâikı bulan zâtin îmân tarafına doğru gitmesini aynı şey bil.

1763Pâdişahın esvapçısı olan bir kimsenin o makamdan ayrılıp da ticarete mecbur kalması hüsran-ı mübindir.

1764Sultan ile bir yerde oturan zâtın saray kapısında kalması ne kadar acıklı bir şeydir, ne derece aldanıştır.

1765Bir kimseye pâdişahın elini öpmek müyesser olmuş iken onun ayak öpmeye kalkışması günahtır.

1766Vâkıa ayağı bâş üstüne koymak, yâni ayak öpmek de bir hizmettir. Lâkin evvelki hizmetin yanında, yâni el öpmeye nisbetle hatâdır ve zillettir.

1767Kendi yüzünü gören ve makbûliyet derecesine eren kimsenin başkasını kendisine tercih etmesini şâh kıskanır.

1768Allah’ın gayreti buğday, Halkın gayreti ise harmandaki saman gibidir.

1769Gayretlerin aslını Allah’tan biliniz. Mahlûkâtınki şüphesiz gayret-i İlâhiyenin fer’idir.

1770Bu gayret bahsinin şerhini bırakacağım, o hercaî cananın cefâsından şikâyet edeceğim.

1771İnliyorum. Çünkü âşıkların iniltisi ona hoş gelir. Hattâ iki âlemden onun maksudu gamdır, nâledir.

1772Onun aldatmasından nasıl olur da acı acı inlemem. Çünkü mestlerinin halkasına dahil değilim.

1773Onun gündüzü olmayınca nasıl olur da gece gibi muzlim kalmam. O gündüz, onun gündüzleri ziyadar eyleyen cemâline vuslattır.

1774Canım, gönül inciten cânâna feda olsun. Onun nâhoş görünen tecellisi de bana hoştur.

1775Kalbimin yegâne sultanı bulunan dildârımın rızâsı için derdime ve elemime âşığım.

1776Ki gözümdeki denizlerin mücevherle dolması için gam toprağını gözüme sürme yapıyorum.

1777Halkın Hak için yağdırdığı gözyaşları hakikatte mücevherdir. Fakat halk onları gözyaşı zanneder.

1778Ben canımın canından şikâyet mi ederim? Hayır. Şikâyetçi değilim. Ancak olan biteni hikâye ediyorum.

1779Gönül ondan incindim diye söyleniyor. Bense bu gevşek nifaka gülüyorum.

1780Ey istikâmet erbâbının medâr-ı iftiharı; sen de istikâmet göster. Ey meclisin başköşesi, benim kapısında eşik bulunduğum mahbûb-u hakiki!

1781Mânâda kapı eşiği ve meclisin sadrı nerededir? Yârimizin nezdinde «ben» ve «biz» nasıl olur?

1782Ey ruhu «biz» ve «ben» kayıtlarından münezzeh olan, ey erkek ve kadında lâtife-i râh bulunan.

1783Erkek, kadın bir olunca o bir sensin, birler mahvolunca da bâki kalan yine sensin.

1784Bu ben ve biz’liği, yâni taayyünât-i kesîreyi kendi kendine hizmet için izhâr ettin.

1785Bu ben ve sen’ler, yâni âlemdeki kesret bir olunca hepsi de müstağrak-ı cânân olurlar yahut... olsunlar diye...

1786Bunun hepsi de böyledir. O halde ey âmir-i mutlak ve fâil-i yegâne olan Allah; gel, yâni zuhur et. Ey gel diye çağrılmaktan ve o yolda bir söze muhatap olmaktan münezzeh bulunan Allah.

1787Cisim, yâni cismâniyetten kurtulamayan, seni cismâne görebilir mi? Böylesi, senin mağmum olmanı ve gülmeni tahayyül eder.

1788Gama ve gülmeye bağlı olan bir gönlün müşahedeye lâyık olduğunu sanma.

1789Kederlenmeye ve gülmeye merbut ve mukayyed olan kimse, bu iki iğreti şeyle yaşar.

1790Aşkın yeşil ve taravetli131 bağı ki ucu, bucağı yoktur. Orada gamdan, sürurdan başka bir çok meyve de vardır.

1791Âşıklık bu iki halden de, yâni gamdan da, sürurdan da uzaktır. Baharsız, hazansız daima yeşil ve tazedir.

1792Ey güzel sevgilim, o güzel yüzün zekâtını ver. Bu parça parça olmuş ruhu şerh ve teselli et.

1793Gammaz ve celâli olan gamze, cilvesiyle kalbime yeni bir yara açtı.

1794Sevgilim kanımı döktüyse ben ona helâl ettim. Ben helâl olsun dediğim halde o kaçıyordu.

1795Bu hâkî âşıkların nâlesinden kaçacak olduktan sonra, o kederlilerin kalbine neden gam döküyorsun?

1796Ey Cevâd ve Kerim olan Allah; maşrıktan tulû eden her sabah, seni, şark çeşmesi olan güneşin gibi, cûş u hurûşta bulur.

1797Ey tatlı dudaklarına kıymet biçilemeyen sevgilim; bu mecnûnuna cemâlini göstermemek için nasıl bir bahane bulursun?

1798Ey köhne ve fersûde132 âlemin rûh-i nevini olan Allah: cansız ve gönülsüz olan şu bedenin feryadını dinle.

1799Allah aşkına olsun gülün şerhini bırak da gülden ayrılmış olan bülbülden bahset.

1800Bizim cûş u hurûşumuz, gamdan da, meserretten de değildir. Bizim idrâkimiz, hayâl ü vehme tâbi olmaz.

1801Gamdan, meserretten başka bir hâl vardır ki nâdirdir. Ey sâmi, sen inkâra kalkışma ki Allah çok kadirdir.

1802Ey sâmi sen aşk ve muhabbeti ve aşk-ı İlâhîdeki cilveleri, insan hâline kıyas etme. Cefâ ve ihsan mertebelerine de bağlanıp kalma.

1803Cevr ve ihsan da, mihnet ve neşe de hâdistir133. Hâdis olanlar bâki değildirler, ölürler. Hak onların vârisi olur.

1804Sabah oldu. Ey sabahın melce’ü me’vâsi ve Halık u Mevlâsı olan Allah! Hüsâmeddin Çelebi’ye sen itizâr eyle.

1805Akl-i kül ve Rûh-i kül olan Hazreti Muhammed Aleyhisselâtü Vesselam’ın özür dileyeni ve canların canı, hattâ mercanın parıltısı sensin.

1806Sabahın nuru parladı. Biz ise senin nurundan, mansûr ve muzaffer olan şarabınla mahrumluk izâle ediyoruz.

1807Beni böyle mest ve hurûşan eden senin ihsanındır. Yoksa maddî şarap kim oluyor ki beni böyle vecd ve hurûşa getirsin?

1808Şarap, kabarıp köpürmekte bizim cûş u hurûşumuzun, felek de devr ü seyr’de bizim şuurumuzun muhtacı ve fakiridir.

1809Şarap bizden sarhoş oldu, biz ondan olmadık. Kalıp bizden var oldu. Biz ondan olmadık.

1810Biz arı gibiyiz, kalıplar da mum gibidir. Kalıbı, peteklerde hâne hâne yapan biziz.

Tûtînin sahibi olan tâcirin hikâyesine avdet

1811Bu bahis çok uzun sürer, onu bırak da tâcirin hikâyesini söyle. O iyi adamın hâlinin ne olduğunu anlat.

1812Tâcir tûtîsinin ölümünden dolayı derd ü iştiyak ateşleri içerisinde böyle yüzlerce perişan söz söylüyordu.

1813Derd-i iftirâk ile söylendiği sırada bazan sözleri mütenâkız134 oluyor, bazan nâz ve istiğna vadisinde, bazan niyaz ve tazarru tarzında söyleniyor, bazan hakikat denizine dalıyor, bazan da mecazda bocalıyordu.

1814Denize düşen kimse can çekişirken elini her ota uzatır.

1815O otlardan hangisi kendisini kurtaracak diye, başının korkusundan elini, ayağını oynatır.

1816Yâr-ı hakiki bu uğraşıp çabalamayı sever, Onun için faydasız çalışmak bile uyumaktan evlâdır.

1817Şah-ı hakîki, yâni insan olan bir kimse işsiz, güçsüz değildir. Hasta olmayanın inlemesi ve iş görmemesi şaşılacak şeydir.

1818Oğul; bundan dolayı Hazret-i Rahman «Külle yevmin hüve fî şe’n»135 buyurmuştur.

1819Bu yolda, yâni Allah tarîkında yontul ve kazın. Çalış ve uğraş, bir an boş durma; son nefesine kadar bir dem didinmekten hâli kalma!

1820Son nefese kadar, yahut son nefeste başka bir dem ve âlem olur ki Allah’ın inayeti seninle sâhib-i sır olur.

1821Erkekte ve kadında olan ruh, her neye çalışırsa, Hâlikurruh olan Allah’ın gözü kulağı pencerededir.

Tâcirin ölü tûtîyi kafesten dışarı atması, onun da uçması

1822Bundan, yâni ağlayıp sızladıktan sonra tûtîyi kafesten dışarı attı, tûtîcağız da uçtu, yüksek bir ağaç dalına kondu

1823Ölmüş tûtî, güneşin şarktan tulû’u gibi pervâz etti.

1824Tacir, kuşun yaptığı işe hayran kaldı. Bîhaberken ve hiç uçmazken kuşun esrârını gördü.

1825Yüzünü yukarıya kaldırdı. “Ey bülbül, bize hâlini bildir” dedi.

1826“Hint’teki tûtî ne yapmıştı ki sen öğrendin ve bir hile yaptın da bizi yaktın?” dedi.

1827Tûtî cevap verdi ki: “Haberini getirdiğin Hint tûtîsi bana fiiliyle nasihat verdi. ‘Sesinin letâfetini ve ferahbahşâlığını bırak’ dedi.

1828Çünkü seni sesin kafese koymuştur. İşte kendisini ölü göstermesinin sebebi budur.”

1829Ey avam ve havasa mutrib136 olup da onları eğlendiren: benim gibi ölü ol ki kurtulasın.

1830Dâne gibi olursan seni kuşcağızlar toplarlar, gonca gibi olursan da çocuklar yolarlar.

1831Dâneni sakla, tamamıyla tuzak görün, goncanı gizle, damda bitmiş ot gibi ol.

1832Her kim kendi hüsnünü mezada verir, yâni şöhret hevesine düşer ise yüzlerce sû’i kaza ona teveccüh der.

1833Meşhur olan kimsenin başına kırbadan su dökülür gibi isabeti-aynlar, gazaplar ve hasetler boşanır.

1834Düşmanlar, onu kıskandıkları için yırtıp parçalayacak dereceye gelirler. Dostları da ihtiyaçları yüzünden onun başını ağrıtıp vaktini zâyi ederler.

1835Baharda ekinden gafil olan, o vaktin kıymetini ne bilir?

1836Allah’ın penâh-ı lûtfuna kaçmak ve ona sığınmak lâzımdır. O Allah ki ruhlara bir çok lûtuf ve ihsanda bulunmuştur.

1837Bir dayanak bulasın. Ondan sonra da penah gibi su ve ateş de sana itaatli ve asker olur.

1838Deniz, Nuh ve Mûsâ Aleyhisselâm’a yâr olmadı mı, onların düşmanlarını kindârâne kahr ü gark etmedi mi?

1839Ateş İbrahim’e kale olmadı mı? Onun İbrahim’i yakmayışı Nemrud’un kalbinden duman, yâni âh-ı teessüf çıkarmadı mı?

1840Dağ Yahya Aleyhisselâm’ı nezdine çağırmadı mı, ona kastedenleri taşlarla yaralayıp defetmedi mi?

1841Ey Yahya gel, bana kaç ki keskin kılıştan sana sığınak olayım demedi mi?

Tûtînîn tâcirle vedâlaşıp Hindistan’a gitmesi

1842Tûtî tacire zevkâver137 bir iki nasihat verdi. Ondan sonra “Selâmette olasın, Allah’a ısmarladık”, dedi.

1843Efendi de ona dedi ki: “Eman-i İlâhîde olarak selâmetle git, bana hakikaten yeni bir yol gösterdin.”

1844Tacir kendi kendine dedi ki: “Bu bana nasihattir. Tûtînin yolunu tutmalıyım ki o yol açık ve hakikate götüren bir tariktir.

1845Benim ruhum, bir tûtinin ruhundan nasıl aşağı ve kabiliyetsiz olur? Asıl can, böyle mübarek olan ruhtur.”

Halkın ta’ziminîn ve büyüklük dolayısıyla halk arasında parmakla gösterilmenin kötülüğü

1846Ceset, kafes şeklindedir. Ve oraya giren ve çıkanların aldatışları yüzünden bu ceset, ruhun dikenidir.

1847Bu, ona der ki: “Ben, sana sırdaş olurum.” Öbürü de der ki: “Hayır, senin arkadaşın benim.”

1848Bu der ki: “Şu varlık âleminde kemâl, fazilet, ihsan ve sahâvet hususunda senin gibisi yoktur.”

1849Öbürü der ki: “İki âlem de senindir. Cümlemizin canları senin rûhunun tufeylisi ve muhtâcıdır.”

1850O halkı kendisinin sermesti ve meddahı görünce kibir ve azametinden kendisini kaybeder.

1851O, farkına varmaz ki şeytan, onun gibi binlercesini suya düşürmüştür.

1852İkiyüzlü dünyanın gösterdiği lûtuf, hoş bir lokmadır ama onu yutma ki o bir ateştir.

1853Ateşi gizli, zevki meydandadır. Lâkin zahmeti sonunda zâhir olur.

1854Ötekinin, berikinin methine ben nasıl kulak veririm, ben senâ edenlerin söylediklerinin tamâlanndan olduğunu anlıyorum deme.

1855Seni methetmiş olan, halk içinde hicveyleyecek olursa o hicvin tesiri ateşinden günlerce yüreğin yanar.

1856Vâkıa, onun mahrumiyetten söylediğini, senden beklediği ihsanın ziyan olduğunu, yâni methine mukabil senden bir şey koparamadığı için hicveylediğini bilirsin.

1857O hicvin eseri, içinde kalır. Hicivde böyle bir tesir olduğu gibi övmede de vardır. İnanmazsan tecrübe et.

1858Övmenin tesiri de günlerce kalır, ruhun aldanmasına ve kibirlenmesine maya olur.

1859Lâkin övme tatlı olduğu için tesiri derhal görünmez. Hiciv ve zem ise acı olduğundan tesiri âni olarak görünür.

1860Hiciv, kaynatılmış ilaç ve kusturucu hap gibidir ki o ilacı içince ve o hapı yutunca uzun müddet ıstırap ve dert çekersin.

1861Eğer helva yiyecek olursan zevki o lokmayı yutuncaya kadar devam eder. Ötekiler gibi sürekli olmaz.

1862Nasıl sürekli olmaz? Onun tesiri gizli kalır. Sen her zıddı, zıddı ile mukayese edip anla.

1863Şekerin tesiri nasıl gizli kalır? Bir müddet sonra neştere ihtiyaç gösterecek çıban çıkarır.

1864Nefs, fazla övgüden Firavun gibi kibirlenir. O halde nefsini hor ve hakir bulundur, efendiliğe kalkışma.

1865Elinden geldiği kadar çalış, kul ol da sultan olma. Gûyuçevgân138 oyunundaki top gibi zahmet çek ve paralan da değnek olma.

1866Yoksa letâfetin, servetin ve cemâlin kalkınmayınca o heriflerden sana usanç gelir.

1867Vaktiyle meth ü sitâyiş ederek sana gurur veren o cemaat, seni görünce şeytan derler.

1868Hepsi de seni kapıda görünce. “Bir ölü mezardan başını çıkarmış”, derler.

1869Bu hal ona benzer ki bir güzeli hile tuzağına düşürmek için kendisine, mâbut ve peresdîde-i ruh gibi isimle verirler.

1870O güzel, rezalet içinde kartlaşıp da hüsnü zeval bulunca artık onu arayıp sormaktan şeytan bile utanır.

1871Şeytan şerre teşvik için, insanın yanına gider. Korkma senin yanına gelmez. Çünkü sen şeytandan betersin.

1872Eğer sen insan olaydın şeytan arkandan koşar, senin tadına bakardı, yahut azdırma şarabını sana içirirdi.

1873Sende şeytanlık tabiatı hâkim olunca nâbekâr şeytan senden kaçar.

1874Vaktiyle eteğine sarılan kimseler böyle olunca yanından savuşurlar.

Allah’ın dilediği olur dilemediği olmaz, hadisi şerifinin tefsiri

1875Bu kadar nasihat ve maârifi muntazaman söyledik, lâkin Allah’ın inayetleri olmayınca o nasihatlerin tatbiki hususunda hiç mi hiçiz.

1876Hakk’ın ve has kullarının inayetleri imdâd etmeyecek olursa bir mahlûkun, melek de olsa, amel defteri siyahtır.

1877İlâhi, ey ihsanı kullarının hâcetini hâsıl eden Rabbim; sen dururken başkasını yâd etmek ve ondan medet ummak revâ değildir.

1878Yâ Rabbî; bize bu kadar irşâd ve hidâyet ihsan etmişsin. Bu âna gelinceye kadar bizim bir çok kusurumuzu örtmüş ve gizlemişsin.

1879‘İlâhî; vermiş olduğun ilim damlasını, kendi deryalarına ilhâk eyle.

1880Benim ruhumda bir ilim katresi vardır. İlâhi, onu hevâ rüzgârıyla beden toprağından muhafaza buyur!

1881Yâ Rabbî, muhafaza ve tahlisin, o ilim damlasını toprakların emmesinden ve rüzgârların kurumasından evvel olsun.

1882Bir damla su, buhar halinde havaya çıksa, yahut toprağa düşüp kayıp da olsa senin kudretinin hazinesinden nasıl kaçabilir?

1883Eğer o damla ademe inkılâb etse, hattâ yüz derece adem olsa İlâhi; sen onu varlığa çağırdığın gibi, başını ayak yapar da yuvarlana yuvarlana gelir.

1884Yüz binlerce zıt şeyler birbirini mahveder. Sonra senin fazl u keremin, onları tekrar harice çeker, çıkarır.

1885Ademlerden vücuda doğru her zaman kafile kafile mahlûkat gelmektedir.

1886Hususiyle her gece bütün fikirler ve akıllar, uyku dolayısıyla derin bir denizin müstağrakı olurlar.

1887Sabah olunca da Allah’ın keremi eseri olan akıllar ve fikirler, dalmış oldukları denizden balık gibi başlarını çıkarırlar.

1888Sonbahar gelince ağaçlardaki yüz binlerce dal ve yaprak ölüm denizinin hücumuna karşı mağlup olur.

1889Siyahlar giyinmiş karga, cenazeye ağlayanlar gibi gül bahçesindeki evvelki yeşilliğin zeval bulmasına ağlar.

1890Vücut ikliminin hâkimi olan Allah’tan, “yediğini geriye ver”, diye ademe tekrar ferman gelir.

1891“Ey kara ölüm; nebattan, ilâçtan, yapraktan, ottan yiyip mahvettiklerini iade eyle!” buyrulur.

1892Ey kardeş; bir ân olsun aklını başına al da düşün ki sende de dâima hazan ve bahar halleri vardır.

1893Gönül bağını yeşil, taravetli taze gül goncalarıyla dolu, servi, yasemin ağaçlarıyla müzeyyen139 gör.

1894Gönül bağında yaprağın çokluğundan dallar gizlenmiş ve gülün çokluğundan sahra da, köşk de görünmez olmuştur.

1895Bu sözler ki akl-ı küldendir, o gülzârın ve o gülzardaki140 serv ü sünbülün râyihasıdır.

1896Gül olmayan yerde gül kokusu duydun mu? Şarap olmayan yerde şarap coşkunluğu gördün mü?

1897Râyiha, senin için kılavuzdur ki seni ebediyet cennetine, Kevser nehrine kadar götürür.

1898Râyiha göze nûr veren bir devadır. Hazreti Yakub’un gözü râyihadan açıldı.

1899Fena koku, gözü karanlık ve görmez eder. Yusuf’un râyihası ise göze yardımda bulunur.

1900Ey sâlik; madem ki sen Yusuf gibi mahbûbiyet mertebesinde değilsin, Yakûbluk misâli âşıklık mertebesinde bulun. Onun gibi ağlamaktan, sızlamaktan hâlî kalma.

1901Köhne cisminde yenilik, yâni feyz-i cedid bulmak için şu nasihati Hakim-i Gaznevi’den dinle.

1902Nazlanmak için gül gibi bir yüz lâzımdır. Öyle cemâlin yoksa nafile yere huysuzluk etme.

1903Yakışıklı olmayan, ilâveten sararmış bulunan bir çehre çirkindir. Görmez göz ile hastalığın bir araya gelmesi gayet müşkildir.

1904Yusuf ve Yusuf gibilerin karşısında nazlanma ve gevezelik taslama; Hazreti Yakûb gibi âh çekmekten, niyaz ve tazarrûda bulunmaktan başka bir şey yapma.

1905Hikâye edilen tûtînin ölmesindeki mânâ, niyaz idi. Sen de niyaz ve fakr mesleğinde kendini ölü haline getir.

1906İsâ nefesli bir zât seni ihya etsin ve kendisi gibi güzel ve mübarek bir hâle getirsin.

1907Bahar mevsiminde bir taş yeşerir mi? Toprak ol ki senden renk renk güller ve çiçekler yetişsin.

1908Sen de senelerce yürek tırmalayan taş gibiydin, tecrübe etmiş olmak için bir müddet de toprak oluver.

Emîrü’l-Mü’minîn Hazreti Ömer Radiyallahü Anh’in zamanında bir ihtiyar çenginin nasipsiz kaldığı bir günde mezarlığa gidip orada Allah için çeng çalması hikâyesi

1909Onu işittin mi? Hazreti Ömer devrinde çeng çalan bir mutrib vardı ki, evvelce şöhret ve o nisbette azamet sahibi idi.

1910Bülbül o çenginin sesini işitince kendinden geçerdi, bir neşe onun sesiyle yüz olurdu.

1911Sesi, meclisleri ve cemiyetleri tezyin141 ederdi. Terennümünden kıyametler peydâ olurdu.

1912Fenn-i mûsikîdeki ihtisası dolayısıyla, İsrâfil Aleyhisselâm gibi, ölülerin bedenlerine ruhlarını iade ederdi.

1913Yâhut İsrafil Aleyhisselâm’ın muavinlerinden idi ki, onu işitince filde kanat peyda olurdu.

1914İsrafil Aleyhisselâm, Emr-i İlâhi ile bir gün sûra üfleyecek ve yüzlerce seneden beri çürümüş cesetlere ruh verecektir.

1915Peygamberlerin de kalplerinde bir takım nağmeler vardır ki tâlipler için o nağmelerden paha yetişmeyecek hayat hâsıl olur.

1916O nağmeleri his kulağı duymaz. Çünkü zulüm ve isyan gibi şeyler dolayısıyla his kulağı kirlenir.

1917İnsanlar cinlerin nağmesini duyamazlar, çünkü onların esrarına yabancıdırlar.

1918Cinlerin nağmesi de yine bu âlemdendir. Fakat gönül nağmesi mânevi olduğu için cinnin de, insanın da nefsinden ve sesinden âlidir.

1919Çünkü peri olsun insanoğlu olsun mahpustur, her ikisi de bu cehalet zindanında mukayyettir.

1920Sûre-i Rahman’daki «Ya ma’şera’l-cinni»142 âyetini oku. «İnisteta’tüm en tenfüzû»nun mânâsını anla.

1921Evliyanın derûnundaki nağmeler, evvela derler ki: Ey «lâ»143nın cüzleri.

1922Agâh olunuz, nefs «lâ» sından başınızı kaldırınız, bu vehim ve hayâli bertaraf ediniz.

1923Ey kevn ü fesâd âleminde kocamış ve çürümüş olanlar; sizin bâki olan canlarınız neşvünema144 bulmadı ve doğurmadı.

1924Eğer evliyâullahın kalbindeki nağmelerden bir miktar bahsedecek olsam mezarlardan ruhlar baş kaldırır.

1925Kulağını yaklaştır ki, o uzakta değildir. Lâkin o nağmeleri sana nakletmeye izin yoktur.

1926Bilmiş ol ki velîler, vaktin İsrâfilidirler. Onların nağmelerinden ölülere hayat ve neşvünema hâsıl olur.

1927Beden kabirlerindeki her ölünün ruhu, onların âvâzından hayat bulur da gaflet kefeninden sıçrar.

1928O dirilip kalkan ölü der ki: “Bu ses, hakikaten halkın sadâsından başkadır. Diriltmek Allah sesinin işi ve tesiridir.

1929Biz ölmüş ve tamâmıyla ziyâ’a uğramıştık. Allah’ın sesi geldi, hepimiz dirildik ve kalktık.”

1930Allah’ın sesi, perde arkasından olsun, örtüsüz ve vâsıtasız olsun, bir kalbe, Hazreti Meryem’in yakasından üflemek sûretiyle verdiği feyzi ihsan eder.

1931O ilhâm-ı Rabbani der ki: “Ey fânilikleri, kendilerini deri altında yok etmiş olanlar! Dostun sesiyle ademden vücuda dönünüz.”

1932O İlâhî ses, mutlaka Mâlikü’l-Mülk Hazretlerindendir. Bir Abdullahın, yâni mahlûkattan birinin boğazından ve ağzından zuhur etse bile.

1933Yine o âvâz-ı İlâhî ve ilhâm-ı Rabbani o sâlike der ki: “Senin dilin de, gözün de benim. Havassın, rızan, gazabın da benim.

1934Yürü ki, benimle işitir, benimle görür oldun. Sır sahibi demeye mahal yok, sır sensin.”

1935Madem ki sen hayretten «kâne lillâh»145 mertebesine geldin, artık ben de senin olurum ki «men kâne lillâhi kânellâhü lehû»146 denilmiştir.147

1936Sana bazan “sensin” bazan da “benim” derim. Ne demiş olsam da ben parlak bir güneşim.

1937Bir lambadan bir ân içinde tecellî edecek olursam, orada âlemin müşkilâtı hallolur.

1938Güneşin izâle edemediği bir karanlık, bizim emrimizle kuşluk vakti gibi parlar.

1939Her nerede münasebetsiz bir karanlık bulunursa bizim ziyamızla duhâ güneşi gibi münevver ve parlak olur.

1940Cenâb-ı Hak, Âdeme ve akrabasına, yâni evlâd ü ahfadının kâmillerine esmâ148 gösterdi, başkalarına ise esmâyı Âdem vâsıtasıyla fetheyledi.

1941Allah’ın nurunu ister Âdem’den, ister Cenâb-ı Hak’tan al. Şarabı ister küpten, ister kabaktan, yâni testi, sürahi gibi kullanılan kaptan al.

1942Zira bu kabak küpe muttasıldır. Hem o mes’ud kabak senin gibi şâd değildir.

1943Hazreti Mustafâ Aleyhi Efdalü’s-salât ve Ekmelü’t-tehâya Efendimiz, “beni görenlere ve beni görmüş olanları görenlere ne mutlu” buyurmuştur.

1944Bir kandil bir mumdan ziya alıp da yandı mı onu gören, onu parlatmış olan mumu görmüş olur.

1945Böylece parlaklık yüz kandile de nakledilse sonuncunun aydınlığını görmek en evvelkinin nurunu görmektir.

1946İstersen aradığın hidâyet nurunu sonuncu kandilden, dilersen bizzat can kandilinden al. Aralarında hiçbir fark yoktur.

1947İster o hidâyet nurunu sonraki kandillerden, yâni zîhayat149 âriflerden, istersen gelmiş geçmişlerin ruhlarından gör.

1948Peygamber Sallallâhü Aleyhi Vesellem buyurdu ki: “Allah’ın nefhaları150, bu günlerde esecektir.

1949O nefhânın zuhur ettiği vakitlerde kulak verin ve akıllı bulunun da o nefhaları kapın.

1950Nefha gelir, sizi görür, gider, her kimi dilerse ona da hayat verir.

1951Kapı yoldaşı, yeni bir nefha geldi, âgâh ol ve istifâdeye çalış ki bundan da nasipsiz kalmayasın.

1952Nâra mensup olan cân, onun feyziyle ateş söndürmeyi, ölmüş bir kimsenin ruhu da, yine onun feyziyle hareket etmeyi buldu.

1953Âteşî olan ruhun kıvılcımları, onun tesiriyle söner. Cehalet ve gaflet ölüsü olan da onun mülakatından ve sohbetinden, başka ve mânevî bir libas giyinir.

1954Evvelce gaflet ölüsü bulunan bir ruhun, insân-ı kâmil vâsıtasıyla kazanacağı bu cümbüş ve hareket, Tûbâ Ağacının151 nâzik salınması gibidir. Yoksa halkın cümbüş ve hareketi gibi değildir.

1955Eğer o İlâhî emânet, zemin ve âsumâna düşse, yâni semâ ve zemin o emâneti taşımakla mükellef kılınmış olsaydı o ânda ödleri patlardı.

1956Hakikaten bu sonu gelmeyen demin, yâni o İlâhi emânetin korkusundan sen tekrar: «Feebeyne en yahmilnehâ»152 âyet-i kerimesini oku.

1957Yoksa nasıl olurdu da «Eşfakna minhâ»153 hâli zuhur eder ve onun korkusundan dağların yüreği kan olur, yâni parçalanırdı.

1958Dün bu emânetin tefsirine dâir başka bir ma’nâ lâyih oluyordu. Fakat bir kaç lokma mideye girdi de ilham yolunu kapadı.

1959Lokma için Lokman gibi bir adam esir oldu. Ey lokma git, şimdi Lokmanlık zamanıdır.

1960Bu ıstırap veren lokmayı terketmek sûretiyle, Lokman’ın ayağından dikeni çıkarın.

1961İlham Lokmanının ayağında diken olduğu için sayesi süratli değildir. Fakat sizde hırs bulunduğu için onu fark edecek temyiz yoktur.

1962Hurma gördüğünü diken bil; böyle bilmezsen çok nankör ve çok görmemişsin.

1963Lokman gibi olan ruh, Allah’ın bir gülistanıdır. Onun ayağına neden diken bağlıyorsun?

1964Bu ceset, diken yiyen deve gibidir ki ona, bir Mustafazâde râkibdir.

1965Ey deve; senin yükün arasında bir gül dengi vardır ki onun esintisiyle sende yüzlerce gülzâr peyda olmuştur.

1966Ey ceset, senin meylin devedikenine ve kumadır. Acaba bu arda kalası dikenden nasıl bir gül toplayacaksın?

1967Ey bu taleb uğrunda köy köy dolaşan; ne vakte kadar bir gülistan nerede? diyeceksin.

1968Ayağındaki dikeni çıkarmadan evvel, gözün kararmış olduğu için nasıl dönüp dolaşabilirsin?

1969Mazhariyyeti ve ızâm-ı şânı itibâriyle cihâna sığmayan insan, bir diken etrafında gizlice dolaşır.

1970Hazreti Mustafa Aleyhisselâtü Vesselam Efendimiz de kendine bir hemdem, bir musâhib ittihâz etmek için dünyâya geldi ve Âişetü’s-Sıddîka Radiyallâhü Anhâ’ya «Ey Hümeyra bana lâkırdı söyle» dedi.

1971Ey Hümeyra; sen nalı ateşe koy ki senin o nalından bu dağ la’l olsun.

1972Hümeyra müennes154 bir lâfızdır. Araplar ruhu da müennes itibâr ederler.

1973Lâkin ruh kelimesinin müennes itibâr edilmesinden cana bir noksan terettüp etmez. Çünkü onun dişileştirme ve erkekleştirme ile bir alâkası yoktur.

1974Ruh; müzekkerlikten155, müenneslikten âlidir. Bu ruh; yübûsetten ve rutubetten, yâni kuru ve yaş şeylerin yenmesinden hâsıl olan rûh-i hayvani değildir.

1975Bu, öyle, ekmekle artacak, yâhut bazen böyle, bazen öyle olacak bir ruh değildir.

1976Bu rûh-i menfûh, rûh-i hayvaniyi de hoş bir hâle getirir. Kendisi hoştur ve hoşluğun tâ kendisidir. Fakat ey vesile arayan kimse; nâhoşluk olmayınca hoşluk bulunmaz.

1977Sen şekerden tatlılandığın vakit, yâni şeker yiyip de tadını duyduğun vakit tatlı olursun. Fakat o şeker senden bazen kaybolur.

1978Sen vefakârlık tesiriyle ayn-ı şeker olursan şekerlik hassası şekerden nasıl ayrılır?

1979Bir âşık kendisine muhabbet şarâbından gıda bulursa o zaman akıl kaybolur.

1980Cüz’î olan akıl, yâni akl-ı meâş, sâhibi sır görünmekle beraber aşkı münkirdir.

1981Akıl zekîdir, âlimdir ama; yok olmuş, mahv-i vücûd eylemiş değildir. Varlık o kadar kötü bir şeydir ki melek bile yok olmayınca, yâni Allah’ın emrine kemâliyle itaat etmeyince şeytandan sayılır.

1982Akl-ı cüz’i, söz ve iş hususunda bizim yârimizdir. Fakat hâl hükmü gelince yok kabîlindendir.

1983Akl-ı cüz’i, kendi mevhum varlığından yok olmadığı için, yokluk derekesine düşer. İsteyerek olmadığı için de kerhen böyle olması kendisine kâfi ve lâyıktır.

1984Cân, hakikatte noksandan uzaktır ve ayn-ı kemâldir. Nitekim Hazreti Mustafa Aleyhisselâtü Vesselam Efendimiz «Erihnâ yâ Bilâl»156 buyurdu.

1985Ey Bilâl sesini yükselt ve müselsel nağmeler icra et. Kalbine üflediğim feyzi hâvi terennümlerde bulun.

1986Keza o nağmeler Âdemin dehşete düşmüş ve gök ehlinin kendinden geçmiş olduğu sırr-ı tevhide ve azamet-i bâriye dair olsun.

1987Hazreti Mustafa Aleyhissalatü Vesselam, Bilâl’in o güzel sesini dinleyerek kendinden geçti ve leyle-i ta’riste sabah namazının vakti geçti.

1988O mübarek uykudan başını kaldırmadı da sabah namazı kuşluk vaktine kaldı.

1989Ta’ris gecesinde o arûs-ı mutlak’ın, yâni Cenâb-ı Hakk’ın huzûr-ı mânevîsinde onların ruhu, el öpme şerefine nail oldu.

1990Aşk ve ruhun ikisi de örtülü ve gizlidir. O hâlde ona arûs157 deyişimden dolayı beni ayıplama.

1991Eğer sözlerim, yârin melalini mucip olsaydı, keza bir dem mühlet vereydi susardım.

1992Lâkin diyor ki: Söyle, ayıp değildir. Senin sözlerin kaza ve kaderin zuhurundan başka bir şey değildir.

1993Asıl ayıp, bir kimsenin ayıptan başka bir şey görmemesidir. Gayba mensup olan pâk bir ruh, nasıl ayıp görür?

1994Ayıpın ayıp olması cahil mahlûklara nazarandır, yoksa Allah’a göre değildir.

1995Küfür bile Allah’a nisbetle ayn-ı hikmettir. Fakat bize nisbet edilecek olursa âfettir.

1996Yüz hayat içinde bir ayıp bulunursa nebat şekeri arasındaki çöp saz gibidir.

1997Terazide ikisini beraber tartarlar. Çünkü çöp ile şeker cisim ile cân gibi uyuşmuşlardır.

1998Onun için büyükler bu sözü lağv ü lâtife olarak değil, kemâl-i ciddiyetle: Ümmetin temizlerinin cismi de ruhları gibi saftır, demişlerdir.

1999Onların sözleri de, nefisleri de, cisimleri de nişânı olmayan ve kayda gelmeyen ruhtur.

2000Evliyâullah Hazerâtını düşman tutanların canı, cisimden ibârettir. Tavla oyunundaki vurulmuş pula pul denilmesi gibi, ancak isimdir.

2001O gibilerin cisimleri toprağa düşmüş, külliyen toprak olmuştur. Fakat âriflerin bedenleri tuzlaya düşmüş ve tamâmen pâk olmuştur.

2002O, öyle bir tuzdur ki onun feyziyle Hazreti Muhammed[s.a.v.] emlâh ve hadîsi efsahtır.

2003Bu tuz, yâni o feyz, mîrâs-ı Muhammedi olmak üzere bâkîdir. Onun vârisleri de seninle beraberdir. Onları arayıp bul.

2004O vârisler, senin önünde oturmuşlardır, fakat senin önün nerede? Varlığa karşı senin önü sonu düşünen ruhun hani?

2005Eğer sen kendin için ön, arka tevehhüm ediyorsan bir cisme bağlısın, candan mahrumsun çünkü:

2006Alt, üst, ön, arka gibi şeyler cismin vasıflarıdır. Bîcihetlikler, yâni altı cihete bağlı olmamak, parlak olan canın zâtidir.

2007Ey sâlik; şâh-ı hakiki olan Allah’ın hidâyeti nûruyla gözünü aç ki, peygamber vârisi olan evliyâullâhı kendin gibi kısa görüşlü sanmayasın.

2008Sen ancak gam ve sürûrdan ibâretsin. Halbuki sen ademsin, senin gam ve sürûrün da ademdir. Ey ayn-ı adem olan insan, yokluğun önü, ardı olur mu?

2009Yağmur günüdür, gece oluncaya kadar git. Fakat bu yağmur; buluttan yağan değil, rahmet-i İlâhiye yağmurudur.

Hazreti Âişe-i Sıddîka’nın: “Bugün yağmur yağdı, siz ise kabristanda idiniz. Nasıl oldu da elbiseniz ıslanmamış?” diye Resûl-i Ekrem’den[s.a.v.] sorması

2010Resûl-i Ekrem[s.a.v.] bir gün ashâbından birinin cenazesini uğurlamak için kabristana gitmişti.

2011Toprağı o meyyitin kabrine doldurdu. Toprak altında onun vücûdu dânesini ihya etti.

2012Şu ağaçlar hâki olan insanlar gibidir. Elleri hükmünde olan dallarını topraktan dışarıya çıkarmışlardır.

2013Ağaçlar, o dallarla halka doğru yüzlerce işaret ederler. Kulak verenler de o işaretlerden hoşça ibareler anlarlar.

2014Ağaçlar yeşil bir dil ile ki yapraktan kinayedir ve uzun bir el ile ki dalı demektir toprağın zamirinden sır söylerler.

2015O ağaçlar, kazlar gibi başlarını suya sokmuş, karga gibi iken tavusa benzemiş bir hâlde bulunurlar.

2016Allah onları kışın hapseylediyse, o kargaya dönmüş ağaçları baharda tavusa döndürmüş, yâni yapraklarla süslemiştir.

2017Kışın onlara ölüm hâli vermişse de baharın feyziyle ihya ve her birine ayrı bir renk vermiştir.

2018İnkarcılar derler ki: Bu hâl, yâni ağaçların yapraklarının dökülmesi ve tekrar yapraklanması kadîmdir, eskiden beri olagelmiştir ve olagidecektir! Tabîi olan böyle bir şeyi Rabb-i Kerîme isnât etmekte ne mânâ vardır?

2019Onların körlüğüne, yâni bu bâtıl itikâtlarına rağmen, Allah, dostlarının kalbinde bağ, bostan peydâ eder.

2020Kalpte rayihalar saçan her gül, gülün esrarından bahseder.

2021O güllerin râyihası, münkirlerin körlüğüne ve onlara rağmen etraf-ı âleme yayılır, hem de perdeleri yarıp yırtarak dağıtır.

2022İnkarcılar, gül kokusundan kaçan pislik böceği gibi, yâhut davul sesinden ürken sinirli hastalar gibi,

2023Kendilerini o hakikatleri dinlememek için meşgul ederler ve mâlâyaniyât158 ile iştigâle dalmış kılarlar. Âriflerin kalbindeki maârif nurlarına karşı göz yumarlar.

2024O inkarcılar göz yumarlar. Fakat hakikatte onlarda göz yoktur. Çünkü göz, görebilen uzuvdur. Hakikati göremeyen gözün ise budak deliğinden farkı yoktur.

2025Vaktaki Hazreti Peygamber kabristandan döndü, Hazreti Sıddîka’nın hücresine girip onunla sırdaş oldu.

2026Hazreti Âişe’nin gözü Resûl-i Ekrem’i görünce önüne doğru geldi, elini üstüne sürdü.

2027Resûlullah,[s.a.v.] “böyle acele acele ne arıyorsun?” diye sordu. O da dedi ki: “Bugün buluttan yağmur yağmıştı.

2028Elbiseni yokluyorum, ne acayip ki ıslak görmüyorum.”

2029Resûl-i Ekrem[s.a.v.], baş örtüsü olarak ne örtmüştün? diye sordu. O da: Senin ridâ159nı diye cevap verdi.

2030Resûl-i Ekrem Aleyhisselâtü Vesselam buyurdu ki: Ey kalbi tâhir olan Âişe; işte ondan dolayı Allah senin mübarek gözüne gayb yağmurunu göstermiş.

2031O senin gördüğün rahmet bu gökteki buluttan değil, başka buluttan ve başka göktendir.

2032Gayb âleminin başka bulutu, başka rahmeti, başka semâsı, başka güneşi vardır.

2033Şu hakikatler ancak havâss-ı ümmet indinde zâhir olur. Diğerleri, avâm-ı nâs ise, yeniden yaratılmaya karşı şüphe içindedir.

2034Besleyip, yetiştirmek için yağmur olduğu gibi, soldurmak ve çürütmek için de yağmur vardır.

2035İlkbahar yağmurunun menfaati şaşılacak derecededir. Fakat sonbahar yağmuru bağ ve bahçe için sıtma yerine geçer. Ağaçları titretir, yapraklarını sarartır, nihayet onları döker ve çürütür.

2036O, bahar mevsimi yağmuru olduğu için, bağı nâz ü naîm ile besler. Beriki sonbahar yağmuru olduğu için bahçeyi sarartır ve nahoş bir hâle getirir.

2037Böylece soğuğu, rüzgârı, güneşi de tesir itibâriyle farklı bil ve ipin ucunu yakala.

2038Böylece gayb âleminde de ziyan ve fayda, hastalık, meşakkat gibi tesiri başka başka olan tecelliyât vardır.

2039Abdâl taifesinin nefesi, gayb âleminin bahârındandır. Onun tesiriyle gönülde ve canda yeşillik ve tazelik husûle gelir.

2040Ezelde talihli olan kimselerin nefesiyle, bahar yağmurunun ağaçlara olan tesirleri husule gelir.

2041Eğer bir yerde kurumuş ağaç bulunur da bahar rüzgârından feyiz alamazsa, ondan dolayı o, ruh artıran rüzgârı ayıplama.

2042Rüzgâr, kendi fiilini yapar ve eser. Ruhu, yâni kabiliyeti olan da onu candan, yürekten kabul eder.

2043Resûl-i Ekrem Sallâllâhü Aleyhi Vesellem buyurmuştur ki: Ey ashab-ı ümmetim; ilkbahar serinliğinden örtünüp kaçınmayınız.

2044Çünkü sizin canınıza, baharın ağaçlara yaptığını yapar, yâni o sûretle feyiz bahşeder.

2045Lâkin sonbahar soğuğundan kaçınız ki vücûdunuza üzüm bağlarına yaptığını yapar.

2046Hadisin râvileri bunu zâhirine hamlederek o şekilde kanaat eylemişlerdir.

2047Böyleleri, ruhtan ruhiyattan bihaber olanlardır ki, onlar, dağı görüp de dağdaki madeni görmeyenlerdir.

2048Hadîste bahsedilen sonbahar, Nezd-i İlâhî’de nefis ve hevâdır. Akıl ile can da bahar ve bekânın tâ kendisidir.

2049Senin hakikaten cüz’i ve göze görünmez bir aklın vardır. Dünyâda tam bir akıl ve kâmil bir ruh sahibi ara ki,

2050Senin cüz’ün, yâni cüz’i olan aklın, onun külli olan aklından küllî olsun ve nefsin boynuna boyunduruk gibi geçsin.

2051Küllün cüz’ü, onun küllünden zâhir olur. Nitekim nebiz160den akıl sarhoş olur.

2052O halde bahardan maksat: Pak nefeslerin yaprak ve asmaya karşı bahar ve hayat olmasıdır.

2053Yumuşak olsun, sert olsun evliya sözünden örtünüp kaçınma ki o sözler dinin zâhiridir.

2054Hararetli söylerse de, soğuk söylerse de hoş gör ki, iki âlemin germ ü serdinden ve cehennem âteşinden sıçrayıp kurtulasın.

2055Bir velînin hararetli ve soğuk söylemesi, yâni gerek taltif, gerek tekdir etmesi hayât-ı mâneviye baharıdır! Sıdk’ın, yakînin, ubûdiyetin mayasıdır.

2056Zira onun nefesinden ruh bostanları hayat bulur. Onun cevherlerinden gönül denizi dolar.

2057Böyle gönül denizi maârif cevherleriyle dolu bir âkilin161 gönül bağından bir hilâl, yâni bir zevk eksilecek olsa, bin türlü gam ve kedere uğrar.

Âişe’nin Resûl-i Ekrem Sallallâhü Aleyhi Vesellem’den diğer bir suâli

2058Cenâb-ı Sıddîka dedi ki: “Ey varlığın zübdesi ve hilkatin sebebi; bugünkü yağmurun hikmeti ne idi?

2059Bu rahmet yağmurlarından mı, yoksa Allah’ın tehdidi ve adaleti yağmuru mu idi?

2060Bu bahara mensup lutuflardan mı, yoksa pür âfât olan sonbahar yağmurlarından mı idi?”

2061Besûl-i Ekrem buyurdu ki: “Bu, insanın tabîatında musibetten hâsıl olan gam ve kederin teskini içindir.

2062Eğer insan, o musibet ateşiyle kalsaydı çok harab olur ve çok eksik düşerdi.

2063Bu âlem bir zaman içinde vîrân olurdu. Hırslar insanın kalbinden dışarıya çıkardı.

2064Ey can, yâni ey insan; bu âlemin direği gaflettir. Âgâhlık162 ise âlemin âfetidir.

2065Âgâhlık öbür âlemden, yâni âlem-i mânâdandır. O bir insanda gâlip bulunursa onun nazarında bu dünyâ alçalır ve değersiz olur.

2066Âgâhlık güneş, hırs u tamâ buz misâlidir. Keza âgâhlık su, bu âlem ise kir gibidir. Güneş buzu erittiği gibi su da kiri izâle eder.

2067Bu dünyâda insanları kin ve hasede kaptırmamak için o âlemden ara sıra azıcık sızıntı olur.

2068Eğer gaybın o sızıntısı çok fazla olsa bu âlemde ne hüner, ne de ayıp kalırdı.

2069Bu bahsin sonu gelmez. Başlangıca ve mutrib hikâyesine avdet et.

Çeng çalan ihtiyarın hikâyesinin devamı ve onun nasıl halâs olduğunun beyanı

2070O bir sazende idi ki terennümüyle cihan şevk ve tarebe gelirdi. Sesinin işitilmesinden insanlar garip hayallere dalarlardı.

2071Onun terennümünden cân kuşu uçardı. Sadâsından da kalbin idrâki hayran kalırdı.

2072Zaman geçip de adamcağız ihtiyarlayınca onun can doğanı, aczinden sivrisinek tutmaya başladı.

2073Arkası küp sırtı gibi kanburlaştı. Kaşları semer kayışı gibi güzünün üstüne düştü.

2074Vaktiyle latif olan ve cana can katan sesi bozulmuş, kimsenin beleş bile dinlemeyeceği bir dereceye gelmişti.

2075Zühre yıldızının bile haset ettiği o güzel sesi, kart bir eşeğin dilhıraş sayhasına dönmüştü.

2076Hangi bir hoşluk vardır ki sonunda nahoş olmasın, hangi bir tavan vardır ki nihayet yıkılıp döşeme tahtası gibi yayılmasın?

2077Azizlerin, yâni ekâbir-i ümmetin, sine ve kalplere akseden sesleri ve sözleri müstesnadır ki onların aksinden âdeta sûr nefhasının tesiri husule gelir.

2078Âlemde pâyidâr olacak sesler bir derûndan çıkar ki, derûnlar ve kalpler onun mestidir. O seslerin çıktığı ağızlar bugün mevcut değildir. Fakat bizim varlıklarımız o yokluktan vârit olmuştur.

2079Her fikrin, her âvâzın kehrübâsı, yâni cazibesi odur. Keza ilhamın, vahyin ve sırrın lezzeti odur.

2080O mutrib çok ihtiyarlayıp da zaîf düşünce kazanamadığından bir ekmeğe muhtaç oldu.

2081“İlâhî, bana uzun bir ömür ve o kadar zaman mühlet verdin. Benim gibi çörçöp mesabesinde bulunan bir mahlûka azîm lûtuflar ettin.

2082Yetmiş yıldır günah içinde yuvarlandığım hâlde bir gün rızkımı kesmedin.

2083Bugün kazanamadığım için sana misafirim. Senin mihmanın, senin kulun olduğum için sana çeng çalacağım.”

2084Çengi omuzladı. Ah diyerek ve Allah’a iltica ederek Medine kabristanına gitti.

2085Dedi ki: ibrişim bedelini, yâni çalacağım sazın ücretini Allah’tan isterim. Zât-i ecell ü a’lâ kalp olanları da lûtf u kereminden hüsnü kabul eder.”

2086Çengi uzun uzadıya çaldı. Sonra onu yastık yaparak ağlaya ağlaya bir kabir üzerine kapandı.

2087Onu uyku istilâ etti. Can kuşu beden hapsinden kurtuldu. Rûh; çengi de, çengiyi de bıraktı, sıçrayıp ervah âlemine gitti.

2088Çenginin ruhu uyku esnasında sâde bir âleme ve can sahrasına gitti. Cismânî ve cihânî meşakkatlerden kurtuldu.

2089Çenginin ruhu o âlemde terennüm ederek diyordu ki: “Ne olurdu, beni şurada alıkoysalardı.

2090Ruhum şu bahar bağının, şu gayb âlemi sahrası ve lâlezârının mesti olup kalsa ne hoş olurdu.

2091Geldiğim bu âlemde dâimi olarak kalsa idim: Kanatsız ve ayaksız sefer eder dişsiz ve dudaksız şeker yerdim.

2092Beynimi yormaksızın zikr ü fikirde bulunur, âlem-i eflâk sakinleri, yâni melâike ile görüşür lâtifeleşirdim.

2093Gözüm kapalı olduğu hâlde bir âlem görür, elimin, avucumun yardımı olmaksızın gül ve fesleğen toplardım.”

2094Bal denizine girmiş bir ördek, yâhut şarâb-ı muğtesel içinde bir Eyyub gibi olmuştu.

2095O menbada Eyyub Aleyhisselâm tepeden tırnağa kadar bütün hastalıklardan temizlendi, Şark nuru, yâni Güneş gibi pâk ve parlak oldu.

2096Eğer Mesnevî kitabı hacim itibâriyle felekler kadar geniş olsaydı yine o esrarın bir miktârını içine sığdıramazdı.

2097O zeminin, o asmanın vüs’at-i harikülâdesine karşı kalbimin dar olması derûnumu parça parça etmiştir.

2098Rüyâda gördüğüm bu âlem, feth ü incilâ yolunda kolumu kanadımı açtı.

2099Eğer o mânâ âlemi zâhir olsaydı ve yolu kolayca bulunsaydı bu âlemde duracak pek az kimse kalırdı, yâhut hiç kimse kalmazdı.

2100Pîr-i çenginin ruhuna “hayır tamahkârlık etme. Madem ki ayağından diken çıktı, kalk, git” diye emir geldi.

2101Pîr-i çenginin canı ise orada, Allah’ın rahmeti ve ihsanı fezasında, Hakk’ın esirgemesine güvenerek oyalanıyor.

Emîrü’l-Mü’minîn Ömer Radiyallâhü Anh uykuda iken hatifî163 bir nidanın, kendisine, “Beytülmal’den şu kadar altın al da kabristanda uyumuş olan adama ver” demesi

2102O sırada Cenâb-ı Hak, Hazreti Ömer’e bir uyku gönderdi ki, Fârûk-ı Âzam kendisini tutmaya muktedir olamıyordu.

2103Hazreti Ömer bu hâle şaşırdı. “Bu benim âdetim değildi, madem ki gaybdan vâki oldu, elbette sebepsiz değildir”, dedi.

2104Başını yere koydu uyudu ve rüyâ gördü. Âlem-i menâm164da Hak’tan gelen bir nidayı ruhu işitti.

2105Fârûk-ı A’zâm’ın işittiği bir nida idi ki: her sesin, her nidanın aslı bulunuyordu. Zâten nida odur, bakiyesi sadâdan ibarettir.

2106Türk de, Kürt de, Acem de, Arap da o nidayı kulaksız ve dudaksız anlamaktadır.

2107Türk, Tacik, Zenci ne demek? O nidayı ağaç ve taş da anlar.

2108Her ân ü zaman Allah’tan: «Elestü birabbiküm» yâni “ben sizin Rabbiniz değil miyim?” hitabı gelir de cevherler ve arazlar var olur.

2109Eğer o cevherlerden, o arazlardan «Belâ»165 cevabı zuhur etmiyorsa onların adem’den vücûda gelmeleri, hakikatte «Belâ» demeleridir.

2110Taşın ve ağacın fehminden, emr-i İlâhîyi anlamasından bahsetmiştim. Onun beyânına dâir bir kıssayı âkılâne ve güzelce hıfzet.

2111Ağacın ve taşın âgâhlığına dâir söz söylemiştim. Onun izahı hakkında bilâ tevakkuf bir kıssa dinle.

Mescid-i Nebevi’de cemâat çoğalıp da: “Ya Resûlullah; va’z buyurduğun esnada biz mukaddes yüzünü göremiyoruz” demeleri üzerine, zât-i risâlet için bir minber yapılınca, direğin inlemesi. Resûl-i Ekrem ve Ashâb-ı Kiramın o iniltiyi işitmesi ve Hazreti Mustafa Aleyhisselâtü Vesselam’ın sarahaten o direğe sual sorup cevap vermesi

2112Hannâne yâni inler denilen direk, Resûl-i Ekrem’den ayrıldığı için akıllı insanlar gibi inledi.

2113Va’z meclisinin ortasında o sûretle inledi ki, o iniltiyi bulunanların, ihtiyarı da, genci de duydu.

2114Böyle eni boyu olan bir direğin, yâhut direğin böyle enine, boyuna, yâni sürekli bir sûrette nasıl ve niçin inlediğine Resûlullah’ın sahabeleri şaştılar.

2115Resûl-i Ekrem Sallâllahü Aleyhi Vesellem: “Ey direk ne istiyorsun?” diye sordu. O da: “Senin ayrılığından ruhum pürhun166 oldu”, cevâbını verdi.

2116Direk diyordu ki: “Hutbe irâd ederken bana dayanıyordun, beni bıraktın da minber üstünde kendine dayanak ve mevki yaptın.”

2117Resûl-i Ekrem: “Seni yeniden hurma ağacı yapmalarını, yemişinden şark ve garb ahâlisinin yemelerini ister misin?

2118Yoksa Âhirette ve Cennette Hakk’ın seni bir servi yapmasını ve ter ü taze olarak, ilelebed kalmasını anı istersin?” diye sordu.

2119Direk, “Dâima bâkî olanı isterim” dedi. Ey gafil kimse; bu cevâbı işit de bir direk parçasından daha değersiz olma.

2120Kıyamette insanlar gibi haşr olsun diye Resûl-i Ekrem o ağacı yere gömdürdü.

2121Bilmiş olasın ki Allah, bir kimseyi nezdine davet ederse ve ona yakınlık ihsan ederse o kimse âlemin bütün işlerinden uzak olur.

2122Her kimin işi gücü Allah’tan olursa, dergâh-ı İlâhî’ye girme ruhsatını bulur. Alemin nîk û bedi ve dedikodusu ile meşgul olmaktan kurtulur.

2123Esrâr-ı İlâhiye’den, kendisine bir şey verilmemiş olan, nasıl olur da cansız bir varlığın inlemesini tasdik eder?

2124Mü’minlere muvafakat etmiş olmak ve kendisine münafık denilmemek için kalbinden değil, yalnız lisâniyle evet der ve inanmış görünür.

2125Eğer mahlûkat «Kün» emrine vâkıf olmasalardı, bu emrin cihanda lânetlenmiş olması lâzım gelirdi.

2126Takliden ve nişân-ü alâmete itimâden iman edenlerden yüz bin tânesini yarım bir vehim, şek ve şüpheye düşürür.

2127Çünkü o gibilerin taklidi de, istidlali de, hattâ kendilerini küfür ve ilhaddan yükseltecek kolları, kanatları da zandan ibarettir.

2128O alçak şeytan bir şüphe verince, kalp gözü kör olan kimseler baş aşağı yuvarlanır, giderler.

2129Ehl-i istidlalin167 ayağı ağaçtandır, yâni takma ayakla yürüyen topallar gibidirler. Ağaçtan ayak ise çok metanetsizdir.

2130Yalnız bu şüpheye düşmekten ve inkâra yuvarlanmaktan müstesna olan, basar-ı basiret sahibi kutb-u zamandır. Onun îman ve îkânındaki sebat ve metanetten dağların bile başı döner.

2131Bir körün elindeki asâ, taşlar üstüne yuvarlanmaması için ayağı mesabesindedir.

2132Fakat din ehlinin düşmanı bir orduya karşı muzaffer olan süvari kimdir? Şüphesiz basar sahibi olan dilâverdir.

2133Körler değnekle yol bulabiliyorlarsa o buluşları da gözü açık olanların sayesindedir.

2134Körün elinden ne ekin ekmek gelir, ne de biçmek. Ne mamûre tesisine muvaffak olabilir, ne de ticâret edip kazanmaya!

2135Eğer Cenâb-ı Hak size rahmet ve ihsan eylemeseydi sizin istidlal asânızı kırardı.

2136Bu bahsettiğimiz asâ nedir? Kıyâs ile delilden ibarettir. O asayı ehl-i istidlale veren kimdir? Şüphesiz Basîr ve Celîl olan Allah’tır.

2137Madem ki asâ cenk ve nefret âleti olmuştur; o halde ey kör, onu kır, parça parça et.

2138Cenâb-ı Hak, ileri gelesiniz ve terakki edesiniz diye size kıyâs ve istidlâl asasını ve o kıyâsı ve istidlâli bulabilecek aklı ve zekâyı vermişti. Siz ise o asâyı başka türlü kullanmaya, kör değneği gibi savurmaya, hattâ ona vurmaya başladınız.

2139Ey körler, niçin körler halkası içinde bulunuyorsunuz? Aranıza açık gözlü birini getiriniz.

2140Sana istidlâl asasını veren Zât-i ecell ü a’lânın hidâyet eteğine sarıl. Teslimiyet-i kâmile ile O’na itaat ve ubûdiyyette bulun. Baksana, Âdem Aleyhisselâm asâdan neler çekti.

2141Mûsâ ve Muhammed Aleyhisselâm’ın mucizelerine bak, asâ nasıl yılan oldu. Hurma direği nasıl haberdâr olarak inledi.

2142Asânın yılan olduğunu, direkten inilti duyulduğunu aklın kabul etmezse minarelere bak ki kıyâm-ı dîn için günde beş defa i’lây-i kelimetullâh edip duruyorlar. Yâhud bu gibi mucizelerin vuku’ bulduğu günde beş defa ilân ediliyor.

2141Bu lezzet yâni şeriat hükümleri ve onlardaki zevk, aklın üstünde olmasaydı bu kadar mucizeye ne hacet kalırdı.

2144Çünkü makûl olan her şeyi akıl kabul eder. Kabulü için de mucizeye, cezr ü medde, yâni inanmamaya lüzum görmez.

2145Bu aklın üzerinde olan din yolunu gör ki mutlu ve mesûd olan kimselerin kalplerinde yer tutmuştur.

2146Şeytan ve canavarların, insan korkusundan ve insana olan hasetlerinden adalara ve tenhâ yerlere kaçtıkları gibi.

2147Peygamberlerin mucizâtı korkusundan münkirler168 de başlarını otların altına saklamışlardır.

2148Ki Müslümanlık perdesi altında ahmaklık ve riyakârlıkla yaşasınlar da Müslümanlar tarafından bilinmesinler.

2149Kalp bir paraya gümüş yıldızı ve sikke vurup da onu sürmek isteyen kalpazanlara benzerler.

2150Münafık sözlerinin zâhiri tevhîd-i şer’îden ibarettir. Fakat o sözlerin bâtını: İçinde delice tohumu bulunan ekmek gibidir.

2151Felsefecinin mucizeye karşı söz söylemeye mecali yoktur. Söyleyecek olursa Hak dini onu tepetaklak eder.

2152Onun eli, ayağı lisanları olmamak itibâriyle ölü derekesindedir. Sonra ruhu ne emrederse eli de, ayağı da, o emre itaat gösterir.

2153Bu münkirler lisanlarıyla töhmet isnât ederler, yâni hurma direğinin inlemesine itirazda bulunurlar ama bir ölünün kudret-i İlâhiye ile böyle bir şey yapabileceğine kendi elleri, ayakları da şâhitlik eder.

Resûl-i Ekrem Aleyhisselatü Vesselam’ın mucize göstermesi, Ebu Cehil’in avucundaki taş kırıklarının dile gelip zat-i akdesi Muhammedi’nin risâletine şahâdet etmeleri

2154Ebû Cehil’in elinde taş parçaları vardı. “Ey Ahmed; bu nedir, çabuk söyle”, dedi.

2155“Eğer peygamber ve göklerin sırrından haberdâr isen avucumda saklı şey nedir?”

2156Hazreti Peygamber buyurdu ki: “Nasıl istersen. Onların ne olduğunu ben mi söyleyeyim, yoksa bizim hak ve doğru olduğumuzu onlar mı söylesin?”

2157Ebû Cehil “Bu ikincisi daha nâdirdir”, dedi. Resûlullâh[s.a.v.] da “Evet, Allah, çok kuvvet ve kudret sahibidir”, buyurdu.

2158Ebû Cehil’in avucu içinden her taş parçası bilâ tevakkuf Kelime-i şahâdeti söylemeye başladı.

2159Taşların her biri, «Lâilâhe illallah, Muhammedün resûlullâh» dedi.

2160Ebû Cehil, taşlardan bunu işitince onları hiddetle yere çarptı.

2161Dedi ki: “Senin gibi usta bir sihirbaz olamaz. Sâhirlerin başı da, baş tacı da sensin.”

2162Kahrolası melunun toprak başına ki kalben kör idi. Onun gözü ancak toprağı görebilen bir şeytandı.

2163Ey dinleyen; geri dön ve pîr-i çenginin hâline kulak ver. Çünkü o beklemekten âciz kalmıştır.

Mutrib hikâyesinin bakiyesi. Emîrü’l-Mü’minîn Ömer Radiyallahü Anh’in pîr-i çengiye hatifin nidasını tebliğ etmesi

2164Hazreti Ömer’e rü’yâsında bir nida geldi ki: “Ey Ömer, bizim kulumuzu ihtiyaçtan kurtar.

2165Bizim has ve muhterem bir kulumuz var. Onu görmek için mezarlığa kadar yürümek zahmetine katlan.

2166Ey Ömer kalk, Beytülmâl169-i Müslimîn’den yediyüz altını avucuna koy.

2167Onu götürüp de ki: Ey bizim muhtar ve güzide kulumuz, şimdilik bu kadar parayı al da hoş gör.

2168İbrişim bedeli olmak üzere bu kadar altını al ve harca. Bitince de yine buraya gel.”

2169Ömer rüyâsında işittiği sesin heybetinden uyandı ve yerinden sıçradı. Bu hizmetin ifası için hazırlandı.

2170Para torbası koltuğunda olduğu hâlde Ömer mezarlığa teveccüh etti, koşa koşa aramaya başladı.

2171Mezarlığın etrafında bir çok dönüp dolaştı, fakat o ihtiyardan başka oralarda kimseyi göremedi.

2172Kendi kendine: «Bu olamaz» dedi. Aramak için tekrar koştu. Lâkin yorulduğu halde o ihtiyardan başkasını göremedi.

2173 Dedi ki: “Nidây-ı Hakkânî, ‘bizim bir kulumuz var. Safî, lâyık ve mes’ud bir zâttır’ demişti.

2174İhtiyar bir çalgıcı nasıl merd-i Hüdâ olabilir? Ey Allah’ın sırrı, ne kadar garipsin”, dedi.

2175Tekrar ve ava çıkmış bir aslanın kırda dolaştığı gibi, mezarlığın etrafını dönüp baktı.

2176Orada ihtiyardan başkasının bulunmadığına yakîn hâsıl edince, karanlık içinde bir çok parlak ve münevver gönüller olur dedi.

2177Geldi, kemâl-i edeple oraya oturdu. Kendisine bir aksırık arız oldu. Aksırınca da sesinden ihtiyar uyanıp sıçradı.

2178Ömer’i görünce şaşırıp kaldı. Gitmeye davrandıysa da titremeye başladı.

2179İçinden dedi ki: “İlâhi sen imdadıma yetiş. Nasıl oldu da muhtesip, ihtiyar çalgıcıya çattı?”

2180O ihtiyarın yüzüne bakınca onu mahçup bir hâlde ve yüzünü sararmış gördü!

2181Hazreti Ömer ona dedi ki “Benden korkup ürkme ki sana Allah tarafından müjdeler getirdim.

2182Allah senin ahlâkını o kadar methetti ki Ömer’i senin cemâline âşık kıldı.

2183Karşımda otur savuşmaya davranma ki kulağına ikbâl ve saadet sırrı söyleyeyim.

2184Allah sana selâm ediyor ve hatırını soruyor. Hadd ü pâyânı olmayan gam ve kederle nasılsın?

2185İşte ibrişim bahâ olmak üzere bir kaç altın. Bunları harca de sonra yine gel.”

2186İhtiyar, bunu işitince titremeye, elini ısırıp dövünmeye başladı.

2187“Ey her şeyde olduğu gibi keremde de naziri olmayan Rabbim; bîçâre ihtiyar kulun utancından eridi” diye feryâd etti.

2188Bir çok ağladı, dert ve elemi haddini geçti. Nihayet çengi yere vurup parça parça etti.

2189Çenge hitaben dedi ki: “Ey Allah’a karşı bana hicâb olan, ey doğru yolda eşkıyâ gibi yolumu kesen.

2190Ey yetmiş seneden beri kanımı içen, ey kemâl erbabı indinde yüzümü karartan.

2191Ey, atâsıyla vefası olan Rabbim; cefâ içinde geçen bir ömre merhamet et

2192Allah bana bu kadar bir ömür vermişti ki onun bir gününe âit kıymeti kimse takdir edemez.

2193İşte o kıymetli ömrümü boşa geçirdim. Nefeslerimin hepsini de tiz ve pes sesler yolunda üfürdüm.

2194Ah ve eyvah ki, Irak perdesini ve yolunu düşünmekten, dünyâdan ayrılacağım zamanın acılığı hatırımdan çıkmıştı.

2195Vah yazık ki zîrefgened-i hurd makamının tizliğinden, yâni onu düşünüp onunla meşgul olmaktan kalbimde bulunması lâzım gelen mânevî zevkler kurudu, hattâ gönlüm öldü.

2196Yazık ki yirmi dört perdenin sesiyle uğraşırken ömür kervanı göçtü, ecel günü akşama yaklaştı.

2197İlâhi; bu feryâd isteyenin elinden feryâd! Yârabbî, başkasından değil, bu adalet isteyene karşı adalet istiyorum.

2198Kimseden adalet ve hakkaniyet bulamıyorum. Meğer ki hakkımı ihkâk edecek; bana benden yakın olan zât-i ecell ü a’lâ ola.

2199Bu benlik ve varlık, nefes nefes bana ondan vâsıl olur. Bu varlık vehmi azalacak ve mahvolacak olursa başka bir şey kalmayacağı için onu görürüm.

2200Tıpkı sana altın sayıp veren kimseye bakıp da kendine bakmadığın gibi.”

2201İhtiyar sazende böyle ağlaya inleye senelerin mahsûlü olan cürüm ve kabahatini sayıp döküyordu.

İhtiyar mutribin nazarını, Emîrü’l-Mü’minîn Ömer Radiyallahü Anh’in, varlık makamı olan ağlamadan, yokluk derecesi bulunan istiğrak makamına tahvili

2202Hazreti Ömer ona dedi ki: “Senin bu ağlayıp sızlayışın, sendeki idrâkin eseridir.

2203Allah’ın aşkında fâni olmuş ve kendinden geçmiş kimsenin yolu başka türlüdür. İdrâk ise ayrıca bir günahtır.

2204İdrâk, mâzî tarîkındandır. Mâzîyi anmak, istikbâl endişesinden ise senin için Allah’a karşı perde olur.

2205Her ikisini de yak, yâni mâzî ve müstakbel kavutlarını bırak. O kayıtlar dolayısıyla ne vakte kadar ney gibi düğümlü kalacaksın?

2206Ney düğümlü bulundukça hemrâz olamaz ve dudakla, sesle âşinâ bulunamaz.

2207Kendiliğinle tavaf edecek olursan ridâ, yâni elbise ile tavaf ediyorsun demeksin. Sen eve gelmişsin, fakat hâlâ benliğinlesin.

2208Ey mutrib, senin haberlerin ve malûmâtın o haberleri verenden bihaber. Ettiğin tevbe ise günâhından beter.

2209Ey geçmiş günahlarına tevbe eden mutrib; bu ettiğin tevbeden ne vakit tevbe edeceksin?

2210Sen bazen pes sesi kendine kıble ittihaz ediyorsun, bazen da ağlayıp sızlamayı öper durursun.”

2211Fârûk-u Azam, esrâr-ı Hüdâya ayna olunca ihtiyarın ruhu derûnundan uyandı.

2212Ruh gibi ağlamadan ve gülmeden âzâde oldu. Onun ruhu gitti, başka bir rûh ile yaşamaya başladı.

2213O vakit mutribin derûnuna bir hayret geldi ki zemîn ve âsumân çemberinden yâni tabiat sarayından dışarıya çıktı.

2214Mutrib için arayıp taramanın fevkinde bir talep hâsıl oldu ki onun nasıl olduğunu ben bilemiyorum. Sen biliyorsan söyle.

2215Mutrib; kâlin170 de, hâlinde fevkinde bir kâl ü hâle mazhar edildi. Hüdây-ı Zülcelâl’in cemâli deryasına gark oldu.

2216Hem öyle bir müstağrak oldu ki kurtulacak gibi değil ve denizden başkasının onu tanımasına imkân yok.

2217Eğer talep talep üzerine olmasaydı akl-ı cüz’î, akl-ı külliden bahse kalkışmazdı.

2218Talep talep üzerine olduğundan o deryanın dalgası buraya kadar geldi.

2219İhtiyarın hâli kıssası hikâyesi oraya erişince ihtiyar da, onun hâli de perde arkasına çekildi.

2220İhtiyar kil ü kalden el, etek çekti; hattâ lâkırdının yarısı ağzında kaldı.

2221Böyle bir ayş ü işret tertibi için doğan kuşu ol. Feleğin güneşi gibi cambaz, yâni fedakâr bulun.

2222Can ormanında avlanmak için doğan ol. Feleğin güneşi gibi cambaz ol.

2223Şu yüksek güneş, can saçıyor, her ân yok oluyor ve her ân dolduruluyor.

2224Ey mânâ Güneşi, sen de canfeşanlık edip şu köhne âleme bir yenilik göster.

2225İnsanın vücûduna can da, revan da gayb âleminden akar su gibi gelir.

2226Her vakit gayb âleminden insan bedenine yeni yeni hayat ve füyûzât vârid olur. Ten cihanından da dışarıya çık emri verilir.

2227Resûl-i Ekrem Sallallâhü Aleyhi Vesellem buyurdu ki: “Dâima iki melek nasihat için hoş bir nidada bulunur.

2228Derler ki: Ey İlâhi; infak171 ve tasadduk172 edenleri doyur, verdikleri her dirheme bedel, kendilerine yüz binlercesini ihsan et.

2229İlâhî; hasislere de dünyada ziyan üstüne ziyandan başka bir şey verme.

2230Ne kadar imsak, yâni vermemek vardır ki infaktan, yâni vermekten iyidir. Allah’ın malını ancak Allah’ın emrine göre ver.

2231Tâ ki, Allah yolunda infakına bitmez ve tükenmez bir hazîne bulasın; bir de, kâfirler sırasında bulunmaktan kurtulasın.

2232Eğer sen kâmil bir adamsan Hakk’ın emrini hakikate vâsıl olmuş bir kâmilden sor da öğren.

2233Kur’ân-ı Kerim’de gaflet erbabı için tehdit vardır. O gafillerin infak eyledikleri şeylerin kendileri için medâr-ı hasret olacağı bildirilmiştir.

2234Mekke reisleri ve Kureyş’in ileri gelenleri, Resûl-i Ekrem’le muharebeye giderken kabul ümidiyle kurbanlar kesmişlerdi.

2235Hazreti Mustafâ Aleyhi Ekmelüttehâyâ Efendimize, kılıçları gâlip gelsin diye develer kurban etmişlerdi.

2236Meselâ efendisine isyan etmiş bir köle, adalet göstereceğim diye pâdişahın malını âsîlere dağıtır.

2237Bu âsî kölenin adaleti ve mal tevzii, pâdişah indinde, onun uzaklaşmasından pâdişah ile aralarının fazla açılmasından ve yüzü kara olmasından başka neyi artırır?

2238Bundan dolayı, yâni îcâb-ı hâle göre hareket edememek korkusuyla her mü’min namazda «İhdina’s-sırâta’l-müstekîm» yâni: “Yarabbî! Sen bizi doğru yola sevk ve hidâyet eyle”173 diye duâ eder.

2239Para vermek cömert olana lâyıktır. Âşıkın sehâveti ise cân vermektir.

2240Allah yolunda ekmek verirsen sana ekmek, can verecek olursan can verirler.

2241Eğer Cenâb-ı Hak, çınar ağacının yapraklarını döktürürse ona yapraksız da yaşamak imkânını verir.

2242Eğer cömertlik dolayısıyla elinde mal kalmayacak olursa, Allah’ın ihsan ve keremi seni nasıl pâyimâl eder ve horlanmış bir halde bırakır?

2243Ekin eken kimsenin vakıa ambarı boşalır, ama tarlası iyileşir.

2244Bir tohumu ambarda saklayıp stok edenin ise buğdayını hâdisât bitleriyle fareler yer.

2245Bu dünyâ nefiyden yâni yoktan ibarettir, sen maksadını ispat âleminde ara. Senin sûretin sıfırdır, mânân ise bir deredir.

2246Tuzlu ve acı olan canı yâni rûh-i hayvaniyi kılıç önüne götür. Onu feda ederek tatlı bir deniz gibi olan rûh-i ilâhîyi al.

2247Eğer bu âsitândan olmayı, yâni hakikat âlemine intisâp etmeyi bilmiyorsan bari şu hikâyeyi benden dinle.

Lûtuf ve keremiyle zamanında Hâtem-i Tâî’yi174 geçmiş olan halifenin hikâyesi

2248Geçmiş günlerde bir halife vardı ki lûtf u keremiyle zamanında Hâtem-i Tâî’yi cömertliğinin kölesi yapmıştı.

2249O Halife, cömertlik ve ikram bayrağını açmış, fakr ve ihtiyâcı ortadan kaldırmıştı.

2250İnci denizi onun bahşişinden sâfiyyet kazanmış, adaleti kaftan kafa kadar yayılmış, yâni bütün dünyâyı ihata etmişti.

2251Şu toprak âleminde su ve bulut gibi cömert idi. Vehhâb-ı Kerîmin lûtuf ve ihsanına mazhar olmuştu.

2252Atâ175sından, ihsanından dolayı deniz de, maden de titriyordu. Sehâsından nîmetlenmek için nezdine kafile kafile halk geliyordu.

2253Kapısı, halkın hacet kıblesi olmuş, sehâsının şöhreti âleme yayılmıştı.

2254Acem de, Rum da, Türk de, Arap da onun cûd ve sehâsına karşı hayrette kalmıştı.

2255O halife, âb-ı hayat menbaı ve kerem deryası idi. Ondan hem Arap, hem Acem hayât buluyordu.

Bir Arab ile karısının fakr ve zaruret dolayısıyla olan maceraları

2256Bir gece bir bedevi karısı, uzun uzadıya söylendikten sonra kocasına dedi ki:

2257“Bu kadar yoksulluğu ve cefâyı biz çekiyoruz. Dünyâda herkes hoş olduğu halde biz pek nahoş vakit geçiriyoruz.

2258Ekmeğimiz yok, katığımız derd ü gıpta yutkunmaktan ibaret. Kabımız kacağımız yok. Suyumuz ise ancak gözyaşı.

2259Gündüzün elbisemiz güneşin ziyası, geceleyin döşeğimiz, yorganımız ay ışığı.

2260Ay tekerleğini yuvarlak pide sanıyor, onu yakalamak için elimizi gökyüzüne uzatıyoruz.

2261Bizim fakirliğimizden fukara güruhu da utanıyor. Gündüzlerimiz rızık düşüncesiyle gece oluyor.

2262Hısım, akraba, yabancılar da bizden kaçıyor. Âdeta Benî İsrâîl arasında Sâmirîye176 dönmüşüz.

2263Eğer birinden bir avuç mercimek isteyecek olsam bana ‘Sus, dırlanma, karın ağrısına uğra, geber’, diye bağırır.

2264Arap kavminin izzeti, atası ve fahri vardır. Sen ise Araplar arasında hattaki hatâ gibisin.

2265Gaza ne demek? Yâni bu hale girmemize kabilemize edilen savaş sebep olmadı. Biz, gazâsız ölmüşüz. Fakr ve zaruret kılıcıyla kafamız kesilmiş.

2266Atâ nedir? Yâni kime atâ edebilecek kudretimiz, var? Biz dilencilikle dönüp dolaşıyoruz. Hattâ havada uçan sineğin damarını vurmaya çalışıyoruz.

2267Bize birisi konuk gelecek olursa gece uyuyunca eğer ben bensem sırtından abasını çeker, alırım.”

Muhtaç olan müridlerin, sahte davalar güdenlere aldanmaları, onları şeyh, muhterem, vâsıl ilâllah sanmaları ve nakil ile nakdi, hakikî ile taklidi ayırt edememeleri

2268“Bundan dolayıdır ki hikmet-i İlâhi’ye vâkıf olan ârifler, ihsan sahiplerinin konuğu olmalıdır, demişlerdir.

2269Sen ise öyle birinin müridi ve misafiri olmuşsun ki, denaetinden dolayı senin çalışma mahsûlün olanı elinden alıyor.

2270Misâfiri olduğun kimse, kudretli olmadığı için seni kuvvetlendiremiyor. Sana nur vermek şöyle dursun, büsbütün karanlıkta bırakıyor.

2271Kendisinde nûr olmadığı için ona başvuranlar, nasıl nûr alabilirler?

2272Bu yoldaki şeyh, kendi gözü hasta olduğu hâlde başkasının gözüne ilâç yapmaya kalkışan bir şarlatana benzer. Böyle bir herifin göze çekeceği de yün ve kıl gibi gözü kör edecek şeyler olur.

2273Fakr ve meşakkat hususunda bizim hâlimiz budur. Hiçbir misafir aldanıp da bize konuk gelmesin.

2274On sene süren bir kıtlığın nasıl olacağını görmedinse gözlerini aç da bize bak.

2275Bizim görünüşümüz davacı adamlar gibi, ki kalbi karanlık olduğu halde hârici gayet parlaktır.

2276Kendisinde Allah’tan bir râyiha ve bir eser yokken halkı irşada davet hususunda Şit ve Âdem Aleyhisselâm’dan ileri gidiyor.

2277Ona şeytan bile kendi suratını göstermemiş olduğu halde, ‘biz abdal zümresindeniz, hattâ onlardan ilerideyiz’ diyor.

2278Derviş sözlerinden bir çoğunu çalmış ve ezberlemiş, kendisi de bir adam sayılsın diye.

2279Sözde Bâyezid-i Bistâmi’nin177 yanlışını tutmaya çalışır. Fakat iç yüzünden Yezid178 bile haya eder.

2280Semâvî sofra ve ekmekten nasibi yok. Cenâb-ı Hak, onun önüne kemik bile atmamış.

2281İrşâd sofrasını açtım, nâib-i İlâhî ve halifezadeyim diye bâr bâr bağırıyor.

2282Ey katmerli sâf kimseler, buyurun, açtığım sahavet sofrasından doya doya «hiç» yiyin.

2283‘Yarın’ vaadiyle bir çok kimse yıllarca onun etrafına toplanır da va’dettiği ‘yarın’a vâsıl olamaz.

2284Bir kimsenin çokluk ve azlık gibi miktar ve mahiyetine taalluk eden sırrın, anlaşılması için epeyce zaman geçmesi lâzımdır.

2285Beden duvarının altında define mi, yoksa yılan, karınca ve ejderhâ yuvası mı var? Kolayca anlaşılamaz.

2286O, ceset duvarının altında, yâni şeyh zannedilen kimsenin mâneviyatında bir şey bulunmadığı anlaşılınca ona mürid olanın ömrü beyhude geçmiş olduğu tahakkuk eder.

2287Lâkin nadiren bazı tâlip bulunur ki sıdk-ı i’tikâdı nuru dolayısıyla yalancı şeyhinin yalanı, yâni yalandan irşâd davâsında bulunması, müridi hakkında hayırlı olur.

2288Mürîd, şeyhini rûh sandığı hâlde onun kalıpdan ibaret olmasıyla beraber, hüsnüniyeti sebebiyle bir makama vâsıl olur.

2289Gece yarısı kıbleyi arayıp namaza durmak gibi ki teveccüh ettiği taraf, kıble değilken namazı caiz ve makbul olur.

2290Yalancı şeyhin rûhundaki kıtlık ve boşluk gizlidir. Lâkin bizim için ekmek kıtlığı ve açlık meydandadır.

2291Şeyhlik davâsında bulunanın kendi kofluğunu gizlemesi gibi biz de macerayı yâni irşada olan ihtiyâcımızı saklamaya kalkarsak ve bu hususta sûrî ve indî sıkılmaya kapılırsak can çekişircesine ızdırâb çekmiş oluruz.”

Arabî hikayesine avdet ve temsilat-ı acibe

2292Kocası kadına dedi ki: “Mal mülk arzusu ve gezip dolaşma hevesiyle ne kadar söylenip duruyorsun? Ömrümüzden ne kadar kaldı? Hayat müddetinin çoğu geçip gitti.

2293Akıllı olan, rızkın azına, çoğuna bakmaz. Çünkü ikisi de sel gibi akar gider.

2294O sel ister berrak, ister bulanık aksın, madem ki durup kalmıyor, akıp gidiyor, ikisinden de bahsetme.

2295Bu âlemde binlerce hayvanât, aşağı yukarı, yâni az ve çok kaydı olmaksızın hoşça geçinirler.

2296Üveyik kuşu ağaç üstünde Allah’a şükreder. Halbuki gece nevalesini hazırlamamıştır.

2297‘Ey mücîb olan, mahlûkâtının temenniyâtını kabul eyleyen Allah; rızk hususunda itimâdımız ancak sanadır’ diye bülbül de Cenâb-ı Hakk’a hamdeder.

2298Doğan kuşu, şâhın eline göz dikerek, yahut şahın elinde çırpınarak bütün murdar ve leşlerden ümit kesmiştir.

2299Böyle sivrisinekten tut file varıncaya kadar bütün mahlûkât, Allah’ın âilesi mesabesindedir. Hak sübhânehû ise ne güzel bir aile sahibidir.

2300Sinelerimizin içinde bulunan gamlar, kederlerin hepsi de varlık buharından ve fırtınasından hâsıl olmaktadır.

2301İnsanı kökünden koparan ve temelinden yıkan bu gamlar, bizim için orak gibidir. «Böyle oldu, şöyle olacak» gibi düşünceler de bize vesvese vermektedir.

2302Bilmiş ol ki her hastalık, ölümden bir parçadır. Eğer çâre bulabilirsen ölüm cüz’ünü kendinden defet.

2303Madem ki ölümün cüz’ünden kaçamıyorsun, bilmiş ol ki onun tamamını senin başına dökeceklerdir.

2304Eğer ölümün cüz’ü sana tatlı geliyorsa bilmiş ol ki Allah, onun küllünü de sana tatlılaştırır.

2305Dertler, insana ölümün elçisi olarak gelir. Ey fodul kimse, ölüm elçisi olan hastalıklardan yüz çevirme, yâni onlarla yakınlaş ki ölüme de alışmış olasın.

2306Tatlılık, yâni refah içinde yaşayan kimsenin ölümü acı olur. Çünkü alışılmış şeyden ayrılması güç olur. Bedenine tapan, yâni nefsinin her arzusunu yerine getiren canını kurtaramaz.

2307Kırda otlayan koyunları çekerler, hangisi daha semizse onu keserler.

2308Gece geçti, sabah oldu. Ey gönlümün meyvesi; daha ne vakte kadar bu zaruret masalını tekrarlayıp duracaksın.

2309Sen genç iken daha kanaatli idin. Evvelce altın gibi kıymetli ve sevimli iken ihtiyârladıkça altın talibi oldun.

2310Sen salkımlanmış bir asma idin, tam meyveni pişirip yetiştireceğin vakit neden bozuldun?

2311Senin yemişin eskisinden daha tatlı olmalıydı, ip eğirenler gibi gerisin geri gitmemeliydi.

2312Sen bizim eşimizsin. Her işin doğru olması için eşlerin biri birine uygun olması gerektir.

2313Eşlerin birbirine benzer olması şarttır. Ayakkabı ve çizme gibi çift olan şeylere bak da bunu anla.

2314Eğer bir ayakkabının teki dar olursa ikisi de senin işine yaramaz.

2315Bir kapının iki kanadından biri küçük, öbürünün büyük olduğunu, ormanda, sazlıkta barınan aslanın eşinin kurt bulunduğunu gördün mü?

2316Biri boş, diğeri mal ile dolu iki çuval, devenin sırtında denk bir yük olamaz.

2317Ben kuvve-i kalb ile, yâni Allah’ın rezzâkiyyetine itimat ederek kanaat tarafına gidiyorum, sen neden şenaat cihetine gidiyorsun?”

2318Kanaatkar bedevi, yüreği yanarak, gündüz oluncaya kadar karısına kemâl-i ihlâs ile böyle söylüyor ve nasihat veriyordu.

Bedevî karısının kocasına: “Sözünü kademinden ve makamından fazla söyleme ki, Cenâb-ı Hak: «Lime tegulûne mâ la tef’alun» yâni ‘Niçin yapamayacağınız şeyleri söylüyorsunuz?’179 buyuruyor. Söylediğin söz, yâni tevekkülden bahsedişin doğrudur. Fakat o tevekkül senin makamın değildir. Kendi makamından yüksek ve amelinden üstün söz söylemenin sana zararı dokunur” diye nasihat etmesi

2319Kadın kocasına bağırıp dedi ki: “Ey kanaatkârlık taslayan herif; artık bundan ziyâde senin atıp tutmanı dinleyemem.

2320Davâyâ ve davete dâir saçmalama. Kibirden, azametten dolayı söz söylemeyi bırak.

2321Ne vakte kadar böyle tumturaklı sözlerle atıp tutacaksın? Bir yaptıklarına bir de söylediklerine bak da sıkıl.

2322Kibir çirkin bir şeydir. Fakat dilencilerin kibri daha çirkindir. Kışın soğuk ve karlı bir günde ıslak elbiseye benzer.

2323Ey örümcek ağından zaîf ve çörden, çöpden yapılmış bir kulübeye sığınmış olan! Senin bu davâda bulunman, burnunun Kafdağı180’nda olması, ne kadar sürecek?

2324Sen kanâatten ne vakit ruhunu parlattın? Sen kanâatin ancak adını öğrenmişsin!

2325Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: ‘Kanâat nedir? Hazînedir. Sen ise, bir hazine olan kanaatle meşakkati ayırt edemiyorsun.

2326Kanâat, devamlı bir hazineden başka bir şey değildir. Ey sürekli gam ve dâimi sıkıntı; sen ondan bahsetme.

2327Sen bana çiftlerden bahsederek koltuk vurma, yâni nisbet verme. Ben insaf eşiyim, hilekârlık çifti değilim.

2328Sen açlıktan havada çekirgenin damarını vurmaya çalışırken nasıl olur da beylerle, paşalarla adım atmaya kalkışırsın?

2329Sen bir kemik için köpeklerle hırlaşıp boğuşmada ve içi boş kamış gibi açlıktan inlemektesin.

2330Benim yüzüme öyle hakaretle bakıp durma ki senin damarlarında neler cereyan ettiğini söylemeyeyim.

2331Kendi akıl ve idrâkini benden fazla görüyorsun. Fakat benim gibi kısa akıllıyı nasıl müşahede ediyorsun.

2332Sersem kurt gibi üstüme atılma. Sen öyle bir mahluksun ki, senin gibi âkil olmaktansa akılsız bulunmak evlâdır.

2333Senin akıl ve idrâkin halkın bendidir. O halde o akıl değil, âdeta yılan ve akreptir.

2334Senin hilenin de, zulmünün de hakkından Allah gelsin. Aklının yapacağı hile, bizden uzak olsun.

2335Ey Arap kavmini utandıran herif! Sen hem yılansın, hem gözbağcısın, hem de yılan tutan ve oynatansın.

2336Eğer karga ne kadar çirkin olduğunu bilseydi kederinden kar gibi erirdi.

2337Efsuncu, düşman gibi yılana efsun okur, yılan da onu efsunlar.

2338Eğer yılan efsunu onun tuzağı olmasaydı, nasıl olurdu da yılanın efsununa tutulurdu?

2339Efsuncu, iş görmek ve para kazanmak hırsıyla o zaman yılanın efsununu anlamaz.

2340Yılan der ki: Ey füsuncu, aklını başına al. Kendi efsununun tesirini gördün. Bir de benimkini seyret.

2341Sen beni, kalabalık bir yerde oynatmak sûretiyle rüsvây etmek için Allah’ın ismi kuvvetiyle sihirledin.

2342Beni sihirleyen senin rey’in değil, Allah’ın ismidir. Sen ism-i İlâhiyi tuzak olarak kullandın. Vay senin hâline!

2343Senden intikamımı nâm-ı ilâhî alsın. Ben canımı da, tenimi de Allah’ın ismine tevdi ettim.

2344Adli İlâhî; ya benim ısırmamla senin can damarını koparır, yâhut benim gibi seni de zindana koyar.”

2345Bedevi karısı, bu türlü sert sözleri âdeta tomar okur gibi kocasına karşı saydı döktü.

2346Bedevi; karısından bu sitemli sözleri işitince bir müddet dinledi. Ondan sonra bak neler söyledi.

Bedevinin karısına: “Fukaraya hakaretle bakma. Allah’ın işine hüsnüzan ile bak, fevkalâde zaruret dolayısıyla fakr’e ve fakirlere ta’n eyleme” diye nasihat vermesi

2347Bedevi dedi ki: “Yahu; sen kadın mısın, yoksa hüzün ve gam babası mısın? Fakr ve zaruret, benim için medâr-ı mefharettir. Fakirliğimi başıma kakıp da beni ayıplamaya kalkışma.

2348Mal ve altın, baş için külah mesabesindedir. Külaha sığınan bir kafa ise kel demektir.

2349Kıvırcık ve güzel saçlı bulunan, külahını çıkarınca daha güzel görünür.

2350Allah adamı göz gibidir. Gözün örtülü bulunmasından açık olması evlâdır.

2351Esirci, köleyi müşteriye göstereceği vakit onu kusurlarını örten elbiseden soyar.

2352Eğer kölenin vücûdunda yara, bere gibi bir ayıp varsa esirci onu nasıl çıplak bulundurur? Belki onu giydirir, kuşatır da müşteriye hile ile satmaya çalışır.

2353Esirci giyinik olarak gösterdiği köle için «bu, iyiden de, kötüden de utanır, yâni çok sıkılgandır. Onun için karşınıza, çıplak çıkmaktan çekiniyor» der.

2354Zengin efendi, kulağına kadar ayıp içindedir. Lâkin onun mâl ve mülkü, o ayıpları örtmektedir.

2355Bir tamahkâr, serapa kusur olan bir zenginde ayıp görmez. Çünkü ondan bir şey koparmak tamâındadır. Tamâ ise, gönülleri tamâmen kaplamıştır.

2356Fakir bir adam altın gibi kıymetli sözler söylese de onun kumaşı dükkânda yer bulamaz.

2357Fakr, yâni fakr-ı mânevî senin anlayacağın iş değildir. Binâenaleyh fakr’e ve fakirlere hor bakma.

2358Çünkü fakr-i mânevî sahipleri, Zülcelâli ve’l-İkrâm olan Allah’tan öyle azîm bir rızka nail olurlar ki, o rızk, mülk ve mâlın fevkindedir.

2359Hak Teâlâ âdildir. Âdil olanlar, âşık ve bîçârelere nasıl zulmederler.

2360Bir kuluna nimet ve kumaş verir, bir kulunu da ateş üstüne oturtur.

2361O kulunu yaktığı için iki cihanın Hâliki bulunan Allah’a kim sûizan edebilir?

2362«El fakru fahrî» yâni ‘fakirlik medâr-ı iftihârımdır’ Hadisi mânâsız, yâhut mecaz bir söz müdür? Hayır, onda binlerce izzet ve naz gizlidir.

2363Hiddet dolayısıyla bize bir takım lâkaplar verdin. Ben «yâr gîr»; yâni dost ittihâz etmişken, sen «mâr gîr»; yâni “yılan tutan” dedin.

2364Ben yılanı tutarsam, başı ezilmek zararından onu kurtarmak için dişini sökerim.

2365Çünkü o diş, onun can düşmanıdır. Bense bu ilim sayesinde düşmanı dost hâline getiririm.

2366Ben tamâ181 şevkiyle asla efsun okumam. Ben o tamâhı tepetaklak etmiş bir kimseyim.

2367Allah saklasın. Benim halktan bir tamâhım yoktur. Çünkü kalbimde bir kanâat âlemi vardır.

2368Kadın; sen armut ağacının üstünden öyle görüyorsun, aşağı in bak ki şüphen kalmasın.

2369Sen dönecek olursan başın döner de evi dönüyor görürsün. Halbuki dönen ev değildir, sensin.”

Bu bahis, onun beyanındadır ki: herkesin hareketi bulunduğu makama göredir. Herkes kendi vücudu çerçevesinden görür. Mavi cam, güneşi mavi gösterir. Kırmızı cam da kırmızı irae eder. Renkten azade olan beyaz camlar ise daha doğru gösterirler ve hepsinin imamı olurlar.

2370Ebû Cehil, Hazreti Âdem Aleyhisselâm’ı görünce: “Benî Hâşim’den zuhur etmiş çirkin bir sûret” dedi.

2371Hazreti Peygamber ona buyurdu ki: “İşi azıtmakla beraber, doğrusun ve doğru söyledin.”

2372Sıddîk-i Ekber de vech-i akdes-i Muhammedî’yi görünce: Ey mânevî güneş; ne şarktansın, ne garptansın. Hoş parla” dedi.

2373Hazreti Ahmed Aleyhi Salevâtilehad Efendimiz buyurdu ki: “Ey Lâşey mesâbesindeki dünyâdan kurtulmuş olan aziz Sıddîkim; doğru söyledin.”

2374Orada bulunanlar: “Ey Seyyid-i Âlem; zıt söyleyen ikisine doğru söyledin dedin. Niçin böyle söyledin? Sebebini beyân buyur” dediler.

2375Sallallâhü Aleyhi Vesellem Hazretleri buyurdu ki: Ben dest-i kudretle cilalanmış bir âyineyim. Türk olsun, Hintli olsun bana bakar, kendisinin rengini görür.

2376Ey kadın, eğer beni tamahkâr görüyorsan bu kadınca araştırmadan yüksel.

2377Benim istediğim tamâa benzerse de rahmettir. O nimetin bulunduğu bir yerde tamâ nasıl mevcud olur?

2378Sen fakrı iki günceğiz imtihan et ki fakr içinde iki kat gına bulunmuş olduğunu görmüş olasın.

2379Fakr’e sabret ve şu usancı bırak. Çünkü Rabb-i müteâlin İzzet ve Celâli fakr’dedir.

2380Zaruret acısıyla yüzünü ekşitme, kanaat dolayısıyla bal denizine gark olmuş binlerce kimseyi gör.

2381Zaruret acılığı çeken yüz binlerce insana bak da gülbeşekerdeki gül yaprağının şekerle kucaklaştığı gibi fakr ile imtizaç ettiğini gör.

2382Ne olurdu sende tahammül kâbiliyeti bulunsaydı da benim ruhumdan ahvâl-i derûn şerhine dâir tahkikat zuhura geleydi.

2383Bu söz can memesinde süt gibidir ki çeken olmazsa güzelce akmaz.

2384Dinleyen, hakikat dinlemeye teşne ve tâlip olursa vâiz ölü bile olsa yine söyler.

2385Dinleyen usanmaz ve dâima dinlemeye tâlip bulunursa, dilsiz bile yüz dil ile söylemeye başlar.

2386Kapımdan içeriye yabancı girerse ehl-i harem, perde arkasına çekilir.

2387Zararsız bir mahrem gelecek olursa perde arkasında gizlenmiş olan mestureler yüzlerini açarlar.

2388Her kimi ve her neyi güzel, hoş ve yakışıklı yapmışlarsa gören göz için yapmışlardır.

2389Çeng denilen sazın sesi ve tiz yâhut pest perdesi hissiz ve sağır kulaklar için değildir.

2390Cenâb-ı Hak, miski nafile yere ve burnu koku almayanlar için yaratmadı. Rayiha alan burunlar için halkeyledi.

2391Allah, yeri göğü yaratmış, aralarında bir çok âteş ve nûr yükseltmiştir.

2392Allah, arzı, topraktan olanlar için yarattı. Semâyı da eflâkilere, yâni meleklere mesken yaptı.

2393Süfli bir kimse, ulviyetin düşmanı olur. Her mekânın müşterisi ve oturanı bellidir.

2394Ey mesture; sen kalkıp da bir kör için süslendin mi?

2395Eğer Dünyâyı kıymetli ve mahfuz incilerle dolduracak olsam bile, senin nasibin olmayınca ben ne yapabilirim?

2396Kadın; artık benimle uğraşmayı ve yolumu vurmayı bırak! Yapamayacaksan bari benim yakamı bırak.

2397İyi ve kötü ile didişmek benim neme gerek, gönlüm musâlâhadan bile ürker bir hâldedir.

2398Dilini tutup oturursan ne a’lâ, yoksa şimdi evi, barkı terkeder giderim.”

Kadının kocasından özür dilemesi ve söylediklerinden istiğfar etmesi

2399Kadın, kocasını sert ve hiddetli görünce ağlamaya başladı. Zâten ağlamak kadınların tuzağıdır.

2400Kadın kocasına dedi ki: “Bunu senden beklemezdim. Hattâ başka şeyler ümid ederdim.”

2401Kadın, yokluk ve zelillik kapısından girdi de dedi ki: “Ben hanım değilim, ayağının türabıyım.

2402Cismim de, ruhum da, nem varsa hepsi de senindir. Hüküm ve fermanın cümlesi de sana aittir.

2403Zaruret ilcâsiyle gönlümün sabır ve tahammülü taştıysa kendim için değil, senin içindi.

2404Sen benim dertlerimin dermanı olduğun için zaruret çekmeni istemiyordum.

2405Senin hayâtına yemin ederim ki söylenişim kendim için değildi. Bu iniltim ve iştiyakım seni düşündüğümden ileri geliyordu.

2406Vallahil’azîm, benim kendiliğim ve benliğim, senin zâtin için her nefes huzurunda ölmek ister.

2407Yolunda ruhumu feda etmek istediğim canın, benim ruhumun zamirine vâkıf olaydı.

2408Sen bana karşı böyle sûizanda bulunduğun için hem cismimden, hem de canımdan bizar oldum.

2409Ey ruhumun ıstırâbını teskin eden, sen bana böyle olunca, ben gümüş ve altın üzerine toprak saçarım.

2410Sen benim gönlümde ve ruhumda yer tutmuşken, bu kadar benden uzaklaşıyorsun?

2411Kudret elinde olduğu için uzaklaş. Benim ruhum da senin o uzaklaşmana karşı özür dilemektedir.

2412O zamanı hatırla ki ben güzellikte bir put gibi idim. Sen de putperest gibi benim perestişkârımdın.

2413Cariyen sana muvafakat ile gönlünü tenvir etmiştir. Her ne için pişmiş olsan yanmış bile diyecektir.

2414Ben senin ıspanağınım, beni ekşili de pişirsen münâsiptir, tatlı da.

2415Farz et ki küfür söylemişim, işte îmâna geldim. Senin vereceğin hükme canla başla razı oldum.

2416Senin şahane olan tabîatını anlayamamış olduğum için karşında küstahlık etmişim.

2417Senin affından bir çerağ yakınca onun şulesinde tevbe ettim ve sana itirâzı bıraktım.

2418Önüne kılıç ve kefen koyup huzurunda boynumu uzatıyorum, istersen vur.

2419Acı olan ayrılıktan bahsediyorsun. Ne istersen yap, lâkin onu yapma.

2420Sende benim için gizli bir şefaatçi vardır ki ben olmaksızın, yâni ben özür dilemesem bile, o gizli şefaatçi senden affımı recâ eder.

2421Benim şefaatçim, senin kalbindeki hüsn ü ahlâktır. Ona itimâden benim gönlüm cürüm işlemiştir.

2422Ey ahlâkı yüz batman baldan daha tatlı olan ve şimdi hiddetli bulunan; kendiliğinden gizli olarak bana merhamet eyle.”

2423Lûtf u mülâyemetle bu tarzda sözler söylüyordu. Söz arasında ağlamaya da başladı.

2424Kadının ağlaması ve feryâd etmesi haddi aştı, taştı. Halbuki ağlamaksızın da gönül cezbeden bir güzeldi.

2425O gözyaşı yağmurundan bir şimşek çaktı. Şeraresi de o emsali bulunmayan bedevinin kalbini yaktı.

2426Bedevî, karısının güzel yüzüne kul, köle idi. Kadın ağlamaya başlayınca nasıl tahammül edebilirdi?

2427Kibir ve azametinden huzurunda kalbinin titrediği, karşında ağlayacak olursa ne hâle girersin?

2428Nâzından kalbin ve ruhun titrediği bir güzel niyaz edecek olursa karşısında nasıl olursun?

2429Cevr ve cefâsı bizim için tuzak olan, nâz ve sitemiyle bizi bend eden bir dilber, özür dileyecek olursa o özdü kabul etmemek için biz nasıl itizar edebiliriz?

2430Arzu edilen şeylere meyletmek insanlara müzeyyen kılındı. Tezyin eden de Hak’tır. Hakk’ın süslemiş olduğu şeylerden halkın sıçrayıp kurtulması mümkün müdür?

2431Allah, kadını erkeğin sükûnu için yarattı. O hâlde Âdem Havvâ’dan nasıl olur da ayrılır?

2432Bir adam; kuvvette Rüstem182’den, şecaatte Hazreti Hamza’dan fazla bulunsa da kendi kocakarısının emrine esirdir.

2433Belâgat-ı beyânıyla âlemin mest olduğu Resûl-i Ekrem Sallallâhü Aleyhi Vesellem «Kellimînî yâ Humeyrâ»183 buyurdu.

2434Su, ateş üstüne saldırmakla onu mağlûb eder. Fakat su bir kab içinde bulunursa ateş de onu kaynatır.

2435Bir tencere, ikisi arasında hâil olursa, ateş o suyu bitirir ve buhar hâline getirir.

2436Zâhiren suyun ateşe galebesi gibi kadına galib isen de bâtınen talibi olduğun için onun mağlûbusun.

2437Bu husûsiyet insanlarda vardır. Hayvanlarda muhabbet noksandır ki, bu da onların noksanlığındandır.

“Kadınlar, akıllı olanlara galebe ederler ve câhilin mağlûbu olurlar” mealindeki hadisin izahına dâir

2438Hazreti Peygamber[s.a.v.] buyurdu ki: “Kadın âkil ve ârif olanlara pek şiddetli olarak galebe çalar.

2439Yine kadınlara câhiller gâlip gelirler. Çünkü câhil olanlar sert ve hadid meşrebdirler.

2440Câhillerin kalbinde rikkat184 ve kendilerinde lûtf u muhabbet kazdır. Çünkü tabiatlarında hayvanlık gâlibdir.

2441Muhabbet, şefkat ve rikkat insanlık vasfıdır. Hışım ve gazap ise hayvanlık sıfatıdır.

2442O, Allah’ın pertevidir, mâşuk değildir.

Maişet talebi hususunda zevcesinin arzusuna bedevinin teslim olması ve kadının itirâzını hakkın işareti bilmesi.

Her âkil’in nezdinde müsellemdir ki her dönenin bir döndüreni vardır.

2443Zulümkâr memurların ölecekleri vakit, vazifelerinden pişman oldukları kadar, bedevi de söylemiş olduğu sözden nedâmet gösterdi.

2444Dedi ki: “Canımın canına nasıl düşmanlık ettim. Nasıl oldu da ruhumun başına tekmeler vurdum.”

2445Kaza gelince gözü örter. O kadar ki aklımız, başı ayaktan ayırt edemez.

2446Kazanın hükmü geçince ve göz açılınca yaptığından dolayı kendini yer, perdesi yırtılmış, yâni rezil rüsvây olmuş bir hâlde teessüfünden yakasını, paçasını yırtar.

2447Bedevi dedi ki: “Kadın; söylediklerimden pişman oldum, oldumsa bile işte Müslüman oluyorum.

2448Ben sana karşı günahkârım. Merhamet et de tamâmıyla kökümden koparma.

2449İhtiyar bir gâvur nedamet duyar da özür dilerse Müslüman olur.

2450İlâhî, senin zâtin Rahim ve Kerimdir. Varlık da, yokluk da o rahim ve keremin âşıkıdır.

2451Yâ Rabbî küfür de, îmân de o kibriyâ ve azametin âşıkı, bakır da gümüş de o iksirin kulu, kölesidir.

2452Mûsâ Aleyhisselâm ile Firavun mânâ kuludur. Zâhiren şu farkları vardır ki, Mûsâ Tarîk-i Hakk’a sâlikti, Firavun ise yolunu şaşırmıştı.

2453Gündüz Hazreti Mûsâ huzûr-ı İlâhide inleyerek duâ ederdi. Firavun da gece yarıları ağlar ve derdi ki:

2454‘İlâhi boynumdaki bu zincir ve bu lâle nedir? Eğer o zincir olmasaydı kim ben, benim diyebilirdi?

2455O zincirden, yâni muktezây-ı takdirinle Mûsâ’yı tenvir etmişsin. Yine o şevk ile beni de mükedder ve muzlim bırakmışsın!

2456Yine o takdir icâbı Mûsâ’yı ay yüzlü yaratmışsın. Benim ay gibi olan ruhumun da yüzünü karartmışsın.

2457Benim yıldızım, aydan ziyâde parlak değildir. O husuf vâki olduysa ben ne yapabilirim?

2458Sarayımın kapısında çalınan nöbet çalgısında «Sultan» ve «Rab» diye beni alkışlıyorlar. Şu hâl ay tutulduğu vakit halkın tas çalmasına benzer.

2459Tas çalıp gürültü yapıyorlar. Fakat o gürültü ile ayı rezil, rüsvây ediyorlar.

2460Ben ki Firavun’um, tebaamın hareketinden vay başıma gelenler! Benim «Ene rabbiküm’ül-a’lâ»185 deyişim, benim için tas çalınmak oluyor.

2461İlâhî, biz Mûsâ ile kapı yoldaşıyız, yâni ikimiz de senin kulunuz. Lâkin sen öyle bir mânevî bâğbânsın ki irâdenin kesri ve çekmesi bir dalı yarar.

2462Bir dalı meyve vaktine yetiştirir ve meyve verdirir, diğer dalı ise muattal ve meyvesiz bırakır.

2463Dalın çekmeye karşı kuvveti var mıdır? Hayır. Hiçbir dal, çekmenin elinden ve dilinden kurtulabilir mi? Hayır.

2464İlâhî; çekmendeki kudret ve hakkı için şu eğrilikleri lûtuf ve kereminle sen doğrult.

2465Yine Firavun kendi kendine derdi ki: Acaba ben bütün gece yâ Rabbenâ diye münâcât etmiyor muyum?

2466Ben yalnız ve gizli bulunduğum sırada toprak gibi mütevazı ve fidan gibi dosdoğru oluyorum. Fakat Mûsâ ile karşılaşınca nasıl değişiveriyorum?

2467Kalb altının rengi, sahihinden on kat parlak da olsa ateşin karşısında simsiyah olur.

2468Benim kalbim de, kalıbım da onun hükmünde değil mi? Fâil-i Mutlak; beni bir lâhza iç, bir lâhza kabuk hâline getiriyor.

2469Bana ekin ol deyince yeşeriyorum. Çirkin ol deyince de sararıyorum.

2470Beni bir lâhza ay gibi parlatıyor, bir dem de simsiyah bırakıyor. Zâten Allah’ın işi bundan başka nedir?

2471Allah’ın bir şey için «Ol» demesi ve o şeyin hemen vücûda gelmesi hükmü, bizi çevgân önündeki top gibi çeviriyor. Binâenaleyh onun hükmüyle mekân ve lâmekânda koşup duruyoruz.

2472Renksizlik, yâni ıtlak, renge, yâni takyide esir olunca bir Mûsâ ile öbür Mûsâ ile cenge başladı.

2473Ezelde bulunduğun gibi, renksizlik âlemine vâsıl olunca anlarsın ki orada Mûsâ ile Firavun, barışır ve birleşir.

2474Bu nükte üzerine şüphelenir de suâle kalkışırsan cevap verilir kir renk, dedikodudan ne vakit hâlî olur?

2475Renk, renksizlikten zuhur eylediği hâlde rengin renksizlik ile muhalefete kalkışması şaşılacak şey değil midir?

2476Yağın aslı sudur ve ondan artar, sonunda ise suya nasıl zıt olur?

2477Yağı sudan vücuda getirmişlerken su ile yağ neden birbirine zıt olmuşlardır?

2478Madem ki gül dikenden, diken de güldendir. O halde neden birbiriyle muhaliftir ve savaşırlar?

2479Yahut şu hâl; cenk ve ihtilâf değil de hikmettir, belki de merkep satanların kavgası gibi bir sanattır.

2480Belki de ne budur, ne odur, hayretten ibarettir. Sen hazineyi ara ki o viranlıktadır.

2481Sen aklına ve ilmine mağrur olarak hazineyi bulduğunu tevehhüm ediyorsun. Fakat o tevehhüm dolayısıyla asıl hazineyi kaybediyorsun.

2482Vehimleri, reyleri şenlik ve mamûriyet farz et. Lâkin öyle şen ve mamur olan yerlerde define ve hazine bulunmaz.

2483Mamûrelerde varlık ve münazaa olur. Yokluk ise varlıklardan sıkılır.

2484Varlık, yokluktan feryâd etmedi, belki yokluk, o varlığı uzaklaştırdı.

2485Ey yokluktan kaçınan; ben yokluktan kaçıyorum deme. Belki o senden yirmi derece fazla kaçmaktadır.

2486O seni zâhiren kendi tarafına çağırır, fakat derûnundan red sopasıyla defeder.

2487Ey saf kimse bu yolda tersine mıhlanmış nallar vardır. Firavun’un Mûsâ’dan nefreti asıl kelîmullâhın ondan nefreti dolayısıyladır.

Şakîlerin dünya ve âhiretten mahrum olmalarının ve ikisinde de hüsrana uğramalarının sebebi

2488Bir filozofcuk, asumanın yumurta gibi, zeminin de onun içindeki yumurta sarısı gibi olduğuna inanıyordu.

2489Bir sorucu: “O halde şu arz, onu kaplamış olan semânın ortasında nasıl duruyor?”

2490O filozof da ona cevap verdi ki: “Semânın altı cihetten arzı cezbetmesi dolayısıyla havada durmaktadır.

2491Nitekim mıknatıstan bir kubbe yapılacak olursa ortasında bir demir muallak kalır.”

2492Diğer bir hakîm buna itirâz etti ki: Sâf ve lâtif olan semâ, nasıl olur da kesif bulunan arzı kendine doğru çeker?

2493Belki altı taraftan defettiği için arz, hava arasında durabilmektedir.

2494Ehl-i kemâl olanların gönüllerindeki def etme kuvveti sebebiyle Firavunların canı dalâlette kalır.

2495Bu ve öbür dünyânın, yâni dünyâ ve âhiretin definden dolayı bu yolsuzlar, onsuz da, bunsuz da kalmışlardır.

2496Sen Zülcelâl ve’l-ikrâm Hazretleri’nin has kullarına karşı kafa tutacak olursan onlar da senin varlığından melûl olurlar.

2497Kehrübâsı vardır. O kehrubâyı meydana çıkarırlarsa senin saman çöpü gibi olan varlığını çıldırtırlar.

2498Onlar kehrubâlarını yâni cazibe kuvvetlerini gizleyecek olurlarsa senin teslimiyet ve bağlılığını çabucak isyan ve tuğyana tebdil ederler.

2499Nasıl ki hayvanlık mertebesi, insanlığın esiridir.

2500İnsanlık mertebesini de ehlullâhın elinde insanlara karşı hayvanların musahhar olduğu gibi bil.

2501Hazreti Ahmed Aleyhisselâtü Vesselam Efendimiz, irşâd esnasında cümle âleme kulum dedi. Bu nükteyi anlamak için «Kul yâ ibâdî»186 âyetini oku.

2502Senin aklın deveci gibidir. Sen de onun iradesiyle yürüyen deve misâlisin. O deveci seni ister istemez çeker götürür.

2503Allah’ın velîleri, aklın da aklıdır. Akıllar ise deve gibi katarın sonuna kadar birbirine bağlıdır.

2504Bunlara ibret gözüyle bak da anla ki yüz binlerce canın kılavuzu bir’dir.

2505O; ne kılavuzdur, ne devecidir; hakikati anla ki güneşi gören bir gözdür.

2506İşte bu cihan, karanlıkta mıhlanıp kalmış, sabahın hülûlünü ve güneşin tulûunu bekleyip duruyor.

2507İşte sana zerrede gizlenmiş bir güneş. Kuzu pöstekisine saklanmış erkek bir arslan.

2508İşte sana saman altında gizli bir deniz. Sakın şüphe ederek ve ehemmiyet vermeyerek o samanın üstüne basma.

2509Mürşid hakkında insanın kalbine ârız olan şüphe ve zan, Allah’ın bir rahmetidir.

2510Her peygamber dünyâya ferd, yâni tek olarak geldi. Tek olmakla beraber derûnunda yüzlerce âlem vardı.

2511Âlem-i kübrâ, yânı mâneviyat âlemi kudretle sihir yaptı, yâni bir mucize gösterdi de kendini küçük bir nakış ve sûrette dürdü, büktü.

2512Bir takım ahmaklar onu yalnız ve kudretsiz gördüler. Halbuki şâh-ı hakikat ve sultân-ı vahdet’in nedimi bulunanlar nasıl zaîf olurlar.

2513Peygamberleri gören ahmaklar; bir kişidir, fazla yardımcısı ve kuvveti yoktur dediler. Fakat bir işin sonunu düşünmeyen kimsenin vay hâline.

His gözlerinin, yâni yalnız maddiyâtı gören Semûd kavminin Salih Aleyhisselâm’ı ve onun mucize devesini hor hakir görmesi. Hak Teâlâ bir orduyu helak etmek isteyince düşmanı gâlip olsa bile o orduya karşı hakir ve az gösterir.

2514Salih Aleyhisselâm’ın devesi sûretâ deve idi. «Fakat mucize olarak koca bir kayanın içerisinden çıkmıştı» Semûd kavmi, cehalet ve inadından onu kesti.

2515Su için devenin düşmanı olunca Allah’ın nimetine karşı küfranda bulundular.

2516Nâketullâh, yâni mucize devesi; buluttan yağan ve dereden akan suyu içiyordu. Hakk’ın suyunu hak edenden esirgediler.

2517Sâlih’in devesi, sâlih olan zevatın cismi gibi, fâsıkların helakine pusu oldu.

2518Hazreti Sâlih’in, “Nâketullâha dokunmayınız, su içmesine mâni olmayınız”, demesinin dinlenilmemiş olması, Semûd Kavmine ne gibi bir dert ve nasıl bir ölüm getirdi?

2519Kahr-ı İlâhi zabiti, bir devenin kanı bedeli olmak üzere onlardan tamam bir şehir istedi.

2520Ruh, Sâlih; deve ise ten gibidir. Rûh, vuslatta; ten fakr ü zaruret içindedir.

2521Sâlih’in ruhu âfet kabul etmez. Yaralanmak ve ölmek deveye olur, Sâlih’in zâtına olmaz.

2522Sâlih’in ruhunu incitmek mümkün değildir. Allah’ın nuru, kâfirlerin zebûnu olamaz.

2523Cenâb-ı Hak, gizlice cisme tealluk gösterdi ki onu incitsinler de imtihana uğrasınlar.

2524İnsanın cesedini incitenler, onu incitmenin Hakk’ı incitmek olacağını bilmezler. Bu ceset küpünün suyu nehir suyuna muttasıldır.

2525Cümle âlemin melce’i olsun diye. Cenâb-ı Hak bir cisme taalluk etmiştir.

2526Enbiyâ ve evliyanın kalbine kimse tecâvüz edip zafer bulamaz. Zarar inciye değil sedefe olur.

2527Ey sâlik; bir velinin deve gibi olan cismine kul ol ve hizmet et ki Salih peygamber misâli bulunan ruhu ile kapı yoldaşı olasın.

2528Hazreti Salih, kavmine dedi ki: “Bu hasedi ve deveyi öldürme cinayetini ettiğiniz için üç gün sonra size Allah’ın intikamı gelecektir.

2529Can alan Allah tarafından üç gün sonra size bir âfet gelecektir ki üç nişanı vardır.

2530Hepinizin yüzündeki renk değişecek, bakanlara karşı muhtelif renklerde görülecektir.

2531Birinci gün yüzünüz safran gibi sarı, ikinci gün erguvan gibi kızıl olacaktır.

2532Üçüncü gün bütün yüzler kararacak, daha sonra Allah’ın kahrı erişecektir.

2533Eğer bu korkunç haberin benden nişanını isterseniz, devenin yavrusu dağa doğru kaçmıştı.

2534Onu tutabilirseniz kurtulmanıza çâre vardır. Yoksa ümit kuşu tuzaktan uçmuş ve gitmiştir.”

2535Hiç kimse yetişip o yavruyu tutamadı, Yavru dağlara kaçtı ve görünmez oldu.

2536Yavrunun kaçışı, temiz bir ruhun cesetten utanıp, cânib-i İlâhiye firarı gibi oldu.

2537Sâlih Aleyhisselâm dedi ki: “Gördünüz yâ! Hakkınızdaki kazây-ı İlâhi kaçınılmaz olmuş, ümit sûretinin boynunu vurmuştur.

2538Deve yavrusu nedir? Sâlih Aleyhisselâm’ın hatırıdır ki iyilikle, hayır ve hasenat ile onu yerine getiriniz.

2539Eğer peygamberin gönlü olursa, o azaptan kurtulacaksınız; yoksa ümitsizlikle ellerinizi, kollarınızı ısıracaksınız.

2540Bu kederli haberi işitince zuhuruna göz diktiler ve onu beklemeye başladılar.

2541Birinci gün yüzlerini sararmış görünce ümitsizlikle soğuk soğuk âh çektiler.

2542İkinci gün hepsinin yüzü kızardı. Ümit ve tevbe nöbeti kayboldu.

2543Üçüncü gün hepsinin yüzü karardı. Sâlih’in hükmü; cenksiz, itirazsız doğru çıktı.

2544Hepsi de ümitsizliğe düşünce kuşlar gibi dizleri üstüne çöktüler.

2545Bu diz çökmenin şerhini Cibril-i emîn Kur’ân’da «câsimîn» kelimesiyle getirmiştir.187

2546Seni okuttukları ve Semûd kavmi gibi «câsimîn» olmaktan korkuttukları vakit diz çök.

2547Semûd kavmi, kahr-ı İlâhi yarasını beklemeye başladılar. O kahır geldi ve o şehir halkını mahvetti.

2548Salih Aleyhisselâm çekilmiş olduğu halvethâneden şehre doğru gitti. Orasını duman ve ateş içerisinde gördü.

2549Helak olan kavmin eczasından mânen iniltiler işitti. Ağlama vardı, lâkin ağlayanlar görünmüyordu.

2550Hazreti Salih onların kemiklerinden iniltiler duydu. Ruhları çiğ dâneleri gibi yaşlar döküyordu.

2551Cenâb-ı Salih, o iniltileri işitti ve ağlamaya başladı. O ağlayan ruhlar için gözyaşları döktü.

2552Dedi ki: “Ey bâtıl içinde yaşayan kavim; ey Hakk’ın huzurunda kendilerinden ağladığım ümmet.

2553Cenâb-ı Hak, benim ağlayışıma karşı buyurdu ki: «Onların cefâsına sabret, kendilerine nasihat ver. Devirlerinden çok bir şey kalmadı.»

2554Ben de Hakk’a arz ettim ki: İlâhî, onların ettikleri cefâ dolayısıyla benim nasihat edecek dilim tutuldu. Nasihat sütü, şefkat ve safa tesiriyle coşar.

2555Bana o kadar cefâ ettiler ki, nasihat sütü damarlarımda dondu kaldı.

2556Cenâb-ı Hak bana buyurdu ki: «Sana lûtfederim, onların açmış oldukları tekzib ve istihza yaralarına merhem koyarım.

2557Allah ü Zülcelâl, hatırımdan sizin eziyetlerinizi sildi süpürdü ve kalbimi semâ gibi bir hâle getirdi.

2558Ben tekrar hayırhahlık vadisinde çok meseller ve şeker gibi sözler söyledim.

2559Şekerden taze süt peyda ettim, sözüme bal ve şeker kattım da öyle söyledim.

2560Benim, o tatlı sözlerim size zehir oldu. Çünkü kökten, temelden bir zehirlik idiniz.

2561Neden mağmum olayım ki gam, tepetaklak oldu. Ey âsî kavim; asıl gam siz idiniz.

2562Hiç kimse gamın ölümüne ağlar mı? Baştaki yara iyileşti diye bir şahıs saçını, sakalını yolar mı?”

2563Salih Aleyhisselâm kendisine tevcih-i hitab ile dedi ki: Ey ağlayan; bu güruh senin ağlamana değmez.

2564Ey Kur’ân-ı Mübîni okuyan, yanlış okuma. “Ben zâlim bir kavmin arkasından nasıl mahzun olayım?”

2565Tekrar Salih Aleyhisselâm, gönlü gözünde ağlamak hissi buldu. Kendisinde sebepsiz bir merhamet parladı.

2566Gözleri damlalar yağdırıyor. Kendi ise bu hâle hayran kalıyordu. O damlalar, rahmet deryasının sebepsiz katreleri idi.

2567Onun aklı diyordu ki: “Bu ağlama neden? Hallerine teessüf edilecek olan bu herifler ağlamaya değer mi?

2568Söyle! Niçin ağlıyorsun? Onların ef’âline mi, yoksa nalları tersine, yâni önü arkasına gelmek üzere çakılmış bir orduya benzeyen kindarlıklarına mı?

2569Onların karanlık ve paslı kalplerine mi, yoksa yılan gibi zehirli dillerine mi ağlıyorsun?

2570Onların sansar gibi nefeslerine ve dişlerine mi, yoksa akrep yuvası gibi olan ağızlarına ve gözlerine mi?

2571Onların inadına mı, istihzasına mı ağlayıp müteessir oluyorsun? Allah’ın onları dünyâda toprak altında, ukbâda ise cehennemde hapseylediğine şükr ve hamdet.”

2572Onların elleri de, ayakları da, gözleri de, muhabbetleri de, sulhleri de, gazabları da eğri idi.

2573Semûd kavmi, mukallid ve alay alay nakledilen saçma sözlere tâbi oldukları için, bu ihtiyar ve müdebbir aklın başına basmışlar, yâni nasihatlerine kulak vermemişlerdi.

2574Bunlar, hür birer ihtiyar değil, birbirinin gözüne ve kulağına riyakârlık etmek için yaşlı eşek olmuşlardı.

2575Cenâb-ı Hak, cehennemlik şahısları kendilerine göstermek için cennetten bir takım kullarını, yâni nebileri, velîleri dünyâya getirmiştir.

2576Nâr ve nûr ehli olanları, yâni cehennemliklerle cennetlikleri bir dükkânda çalışan esnaf gibi gör. Bir dükkânda çalıştıkları, yâni dünyâda beraber yaşadıkları hâlde aralarında mânevî bir berzah, bir mânia vardır ki birbirine karışmazlar.

2577Nâr ve nûr ehli olanlar, sûretâ karışmışlardır. Lâkin aralarında Kâf dağı kadar bir mâni vardır.

2578Meselâ maden içinde altın ile toprak karışıktır. Fakat ikisinin mahiyeti arasında yüzlerce çöl ile konak vardır.

2579Keza inci ile boncuktan müteşekkil bir gerdanlıkta bu iki cevherin bulunması, bir handa bir gece kalacak iki misafirin beraberliği gibidir.

2580O denizin yarısı şeker gibi tatlı, rengi de ay gibi parlaktır.

2581Diğer yarısı yılan zehri gibi acıdır. Lezzeti acı olmakla beraber rengi de zift ve katran misali karadır.

2582Her iki deniz, yâni hidâyet ve dalâlet erbâbı, deniz suyu gibi dalgalanır ve çarpışır.

2583Dar ve tahammülsüz cisimlerin çarpışması, ruhların sulh ve cenk hususundaki ihtilâfındandır.

2584Sulh dalgaları çarpışır ve göğüslerden kinleri koparır.

2585Cenk dalgaları ise diğer bir şekilde çarpar, muhabbet ve şefkatleri alt üst eder.

2586Şefkat ve muhabbet, acıları tatlıya doğru çeker. Çünkü; şefkatlerin aslı rüşd ü sedadır.

2587Kahır ve gazap, tatlıyı acıya götürür. Acı tatlı ile nasıl uyuşabilir?

2588Acı, tatlı bu bakışla görülmez, onlara âfiyet penceresinden bakmakla mâhiyeti anlaşılır.

2589Sonu gören göz doğruyu görmeye muktedir olur. Başka türlü gören göz ise aldanış ve yanlıştır.

2590Şeker gibi tatlı ne kadar çok şey vardır ki onların şekerine zehir karışmıştır.

2591Çok zeki ve anlayışlı olan zehri görür görmez tanır. Diğeri ise onu dudağına ve dişine dokundurunca anlar.

2592Şeytan; “Yiyin!” diye nara atmak ve teşvik etmekle beraber, dudağı, dokunan zehri boğazından evvel reddeder.

2593Bir üçüncü şahısda zehrin acılığı boğazında peydâ olur, bir dördüncüsünün bedeninde çıbanlar çıkmak ve yaralar açılmakla rüsvây eder.

2594Bir beşincisine def’i hacet esnasında öyle bir yanma verir ki evvelki zevkin acısı ciğerine kadar işler.

2595Bir altıncısına günlerden, aylardan sonra tesir gösterir, yedincisine de onun azabı mezar içinde erişir.

2596Eğer ona kabir içinde mühlet verilirse o cürüm mutlaka kıyamette zâhir olur.

2597Dünyâda zamanın devri itibâriyle her nebatın ve her şekerin bir müddeti vardır.

2598La’l taşının güneşten renk ve parlaklık alabilmesi için yıllarca madende durması lâzımdır.

2599Bundan dolayı Cenâb-ı Hak Azze ve Celle, Sûre-i En’am’da «Ecel»i188 zikretmiştir.

2600Ey dinleyen; bunu işittin yâ. Vücudundaki her kıl ayrı ayrı kulak olsun da öyle dinle. İçtiğin âb-ı hayâttır, afiyet olsun.

2601Buna söz değil, âb-ı hayat tabir et. Eski harfler içinde yeni mânâlar gör.

2602Arkadaş; burada başka bir nükte daha işit ki çok ince ve ruh gibi pek gizli bir sırdır.

2603Bu yılan zehri, Allah’ın tasarrufatıyla bir makamda lezzetli ve hazmı kolay olur.

2604Bir makamda zehir olan bir mahalde ilâç olur. Bir makamda küfür olan bir yerde caiz görülür.

2605Orada hayata zarar veren şey, buraya gelince derman olur.

2606Koruğun içindeki su ekşidir. Fakat koruk üzüm olunca suyu tatlılaşır ve iyileşir.

2607Tekrar şarap küpü içinde ekşileşir, acılaşır ve haram olur. Lâkin sirkelik derecesine vâsıl olunca: «Sirke ne güzel bir katıktır» hadisinin mertebesini bulur.

Bu bahis, onun beyanındadır ki: veliyy-i kâmilin her yaptığını müridlerin küstahlık ederek taklide kalkışması doğru değildir. Meselâ sıhhatte bulunan hekime helva yemek zarar vermez, fakat hastaya dokunur. Kış ve kar, üzüme zarar vermez. Lâkin koruğa dokunur.

2608Eğer bir velî zehir yerse onun için afiyet yerine geçer. Mübtedî bir sâlik yiyecek olursa delilik etmiş olur.

2609Süleyman Aleyhisselâm’ın «Rabbi heb lî»189 yâni: “Benden başkasına bu saltanatı ve bu şevketi verme” dediği Kur’ân’da vârid olmuştur.

2610“Yâ Rabbî; sen benden başkasına böyle bir lûtufta ve cömertlikte bulunma!” demişti. Süleyman’ın böyle demesi hasede benzer amma haset değildi.

2611Süleyman Aleyhisselâm’ın «Lâ yenbağî liehadin min ba’di»190 nüktesini candan, yâni kemâl-i dikkatle oku. Bu talebini onun bühl ü hasedinden bilme.

2612Belki o, saltanatta yüzlerce tehlike görmüştü. Çünkü dünyâ saltanatı tamâmıyla baş korkusundan, yâni hayat tehlikesinden ibarettir.

2613Saltanat, baş korkusu, can korkusu ve din korkusundan ibarettir. Biz insanlar için bunun gibi bir imtihan yoktur.

2614Süleyman gibi himmeti âli ve mâneviyatı kuvvetli bir hükümdâr olmalı ki yüz binlerce alâyişten kendini kurtarabilsin.

2615Süleyman Aleyhisselâm’da böyle bir âli himmet, hususiyle nübüvvet gibi mânevî bir kuvvet varken, mülkünün dalgaları, hadisât ve vâkı’alar onun bile nefesini kesti.

2616Hazreti Süleyman, saltanat hissesinden müteessir olunca dünyânın bütün hükümdarlarına acıdı.

2617Onların şefîi oldu da dedi ki: “İlâhî bu saltanatı ve sancağı bana verdiğin gibi bir kemâl sahibine ver.”

2618Her kime mülk ve saltanat verir ve hakkında böyle bir keremde bulunursan o kimse Süleyman’dır, yâni âdeta «Ben»dir.

2619Öyle bir kimse; benden sonra değil, benimle beraberdir. Benimle beraber ne demek? Davâsız, hilâfsız benim aynımdır.

2620Bu birliktelik ve aynılık meselesinin şerhi farz idi. Lâkin ben, Arap ile karısının kıssasına avdet ediyorum.

Bedevi ile karısının macerasının nihayeti

2621Karı-koca, yâni bedevi ile karısının macerasının sonunu muhlis bir zâtın, yâni Hüsâmeddin Çelebi’nin kalbi istiyor.

2622Erkeğin ve kadının macerası naklolundu. Ey sâmi; bunu, yâni kadını, nefsinin; onu, yâni erkeği de, aklının misâli bil.

2623Nefis ile aklı temsil eyleyen bu kadın ve erkek, iyi ve kötü için sana çok lâzımdır.

2624İnsana lâzım ve zaruri iki şey, yâni nefis ile akıl; şu dünyâda gece gündüz cenkte ve maceradadır.

2625Kadın dâima ev ve onun muhtaç olduğu şeref ve haysiyeti, keza, ekmek, sofra, mansıp, mertebe gibi şeyler ister.

2626Nefis de kadın gibi muradının hâsıl olması için kâh tevazu gösterir, gâh kibarlık ve azamet taslamaya kalkar.

2627Akıl ise böyle düşüncelerden agâh değildir. Onun zihninde Allah korkusundan başka bir şey yoktur.

2628Kıssanın sırrı bu dâne ve tuzaktır. Lâkin şimdi o kıssanın sûret-i zâhiresini tamâmen dinle.

2629Eğer mânevî beyân kâfi olsaydı âlemdeki halk âtıl ve bâtıl olur, işinden, gücünden kalırdı.

2630Eğer muhabbet, yâni sevgi, yalnız tefekkür ve mânâdan ibaret bulunsaydı oruç ve namazın sûreti olmamak lâzım gelirdi.

2631Dostların birbirine hediye vermeleri, dostluk hususunda sûretten başka bir şey değildir.

2632O hediyelerin verilmesi, kalplerde gizli bulunan muhabbetlere şâhit olmak içindir.

2633Ey mesûd kimse; zâhirdeki hediyeler, ihsanlar, gizli muhabbetlerin şahididir.

2634Ey davâcı; senin gösterdiğin şâhit bazen doğru sözlü, bazen yalancı olur. Sarhoşun bazen şaraptan, bazen ayrandan mest olduğu gibi.

2635O mürâi191, kendisinin muhabbet-i İlâhiye sarhoşu olduğunu zannettirmek için oruç tutar ve namaz kılar.

2636Hülâsa: Kalpte gizli olan niyetlerin nişanı olmak üzere hârici fiil ve hareketler başka başkadır.

2637Yâ Rabbî; sen kendi meşiyet ve irâdenle bize öyle bir temyiz ve fark etme hassası ihsan et ki, onunla, eğri ve doğru nişanları anlayalım.

2638His ve idrâkin temyizi, yâni hisde mümeyyizlik hassası bulunması nasıl olur? His, nûr-i İlâhi ve tevfîk-i Rabbani ile görecek olursa.

2639Eğer eser olmazsa, akrabalık gibi sebep de muhabbeti izhâr ve ihbar eder.

2640Fakat Nûr-i Hak, bir kimseye imam ve muktedâ olunca, o kimse eserlere ve sebeplere tâbi olmaz.

2641Muhabbet insanın kalbinde parlayınca büyür ve yükselir, sahibini eserle meşgul olmaktan müstağni kılar.

2642Muhabbet, kendi nurunu feleğe aksettirince artık onun mazharı bulunan zâtın muhabbetini bildirmesine hacet kalmaz.

2643Bahsin tamam olabilmesi için burada tafsilâta lüzum vardır. Lâkin ey tâlib; onu sen, ehli olanı ara ve ondan sor, öğren vesselam.

2644Vakıa mânâ sûret ile zâhir olur. Lâkin sûret, mânâya bir cihetten yalan, bir cihetten uzaktır.

2645Sûret ile mânâ birbirine delâlet etmekte su ile ağaç gibidir. Fakat mahiyet itibâriyle yekdiğerinden çok uzaktır.

2646Yâ Mevlânâ; mâhiyyat ve hisiyyât bahsini bırak da nefsi ve aklı temsil eyleyen o iki ay yüzlü karı, kocanın hallerini şerh eyle.

Karısının iltimasını bedevinin kabul eylemesi ve “Bu boyun eğişim hile ve imtihan değildir”, diye yemin etmesi

2647Erkek dedi ki: “Şimdi muhalefeti bıraktım. Bana istediğin gibi hükmedebilirsin. Hattâ dilersen kılıcı kınından çek, bana havale et.

2648Her ne dilersen ben sana mutîim. Sözünün iyi, yahut kötü olmasına bakmam.

2649Ben senin varlığına karşı mün’adim olurum. Çünkü muhabbet insanı kör ve sağır kılar.”

2650Kadın: “Bana iyilik etmek mi istiyorsun, yoksa hile ile sırrımı keşfe mi çalışıyorsun?” dedi.

2651Dedi ki: “Gizliyi bilen ve Âdemi topraktan safiyy ü müntehâb olarak yaratan Allah’a yemin ederim.

2652Allah, Âdem’e verdiği üç arşınlık bir kalıpta, elvâh ve ervahta olan şeylerin hepsini ona gösterdi.

2653Ebede kadar olacak ne varsa, olmadan evvel, Âdem Aleyhisselâm kendisine talim olunan esmadan öğrendi ve meleklere ders verdi.

2654Melekler onun takdîsiyle kendilerinden geçtiler. ayrıca bir kudsiyet buldular.

2655Âdem Aleyhisselâm’ın taliminden meleklerde, husule gelen mânevî fütuhat, onlarda, göklerin açıklığından ve genişliğinden hâsıl olmamıştı.

2656O ruhu pâk olan Âdem’in Mâneviyeti sahasına karşı, yedi kat semânın genişliği dar kalmıştı.

2657Hazreti Peygamber[s.a.v.] dedi ki: Cenâb-ı Hak şöyle buyurmuştur. Ben yükseklere de, alçaklara da sığmam.

2658Arza da, semâya da, arş-ı âlâya da sığmam. Azîzîm; bunu yakînen, yâni şeksiz şüphesiz olarak böyle bil.

2659Acâibdir ki mü’minin kalbine sığarım. Beni arayacak olursan o gönüllerde ara.

2660Cenâb-ı Hak buyurdu ki: Ey mütteki kulum; benim kullarıma dâhil ol ki beni seyretmekten ibaret bir cennete giresin.192

2661Arş, o kadar nuru ve o derece genişliğiyle beraber, Âdem’in mânevî büyüklüğünü görünce yerinden gitti.

2662Arşın büyüklüğü hakikaten çok zâhirdir. Fakat mânâ ile karşılaşınca sûret, kim olabilir?

2663Her melek diyordu ki: Bundan evvel bizde yer yüzüne karşı bir ülfet, bir yakınlık vardı.

2664Orada hizmet ve ibâdet tohumlarını seve seve ekiyor ve o sevgimizden hayrette kalıyorduk.

2665Bizim yaradılışımız semâvî olduğu hâlde, bu toprağa yakınlığımız nedendir?

2666Bizim gibi nûrânilerin toprak misâli zulumât ile ülfeti nedendir? Kul, zulumât ile nasıl yaşayabilir?

2667Ey Âdem; meğer o ülfet, senin mânevî râyihandan imiş. Çünkü senin cismin topraktan yaratılmış, toprak, cesedinin atkısı olmuştur.

2668Toprak olan cismini burada, yâni zeminde dokudular, terkib edip mayaladılar. Pâk olan nurunu o hâki bedende buldular.

2669Canımıza, şimdi senin ruhundan gelen feyiz, çok zaman evvel toprakta parlamıştı.

2670Biz zeminde bulunuyorduk. Fakat zeminden ve onun sînesindeki mânevî bir defineden gafil idik.

2671Allah, bize zeminden semâya sefer etmemizi emir buyurunca tahvîl-i makam ediş bize acı geldi.

2672O kadar acı geldi ki: “Yâ Rabbî; bizim yerimize kim gelecek?” diye hüccetlerimizi söylemeye, âdeta itirâz etmeye başladık.

2673Dedik ki: “Bu teşbih ve nurunu, kil ü kâl erbabı olan insanlar için feda mı edeceksin?”

2674Allah’ın hükmü, bize lûtuf ve müsâade gösterdi ve “serbestçe muradınızı söyleyin” dedi.

2675Dedi ki: “Anasının, babasının bir dânesi olan çocukların babalarına söyledikleri gibi siz de ağzınıza geleni söyleyin.

2676Bu sözler, bu itirazlar yersiz olmakla beraber, benim rahmetim, gazabımı geçmiştir.

2677Ey melek, rahmetimin gazabımı geçtiğini meydana çıkarmak için senin kalbine böyle müşkil ve şek ilham ediyorum.

2678Bu ilhamım, sen ağzına geleni söyleyesin, ben de seni muaheze etmiyeyim de, hilmimi193 inkâr edenler söz söylemeye muktedir olmasınlar diyedir.

2679Bizim hilmimizden her ân yüzlerce ana, baba doğar ve fenaya gider.

2680Ananın, babanın çocuğa karşı hilm ve şefkati, bizim Hilm denizimizin köpüğü gibidir. Köpük gider, gelir. Lâkin deniz yerindedir.”

2681Ne söyleyeyim, nasıl anlatayım? Allah’ın hîlmi inci, insanın hilmi sedef gibidir. Hayır... O da değil. İnsanın hilmi, hilm-i İlâhi denizinin köpüğünün, köpüğünün, köpüğüdür.

2682O köpük ve o sâf derya hakkı için bu sözlerim imtihan olmadığı gibi lâf-ı güzâf kabilinden de değildir.

2683İnd-i İlâhisine rücu edeceğim Allah hakkı için sözlerim; muhabbet, safvet ve teslimiyet sevkiyledir.

2684Bu sözler sana imtihan gibi geliyorsa bir defacık o imtihanı imtihan et.

2685Sırrını saklama. Kalbindekini söyle ki benim de sırrım meydana çıksın. Yapabileceğim her şeyi bana emreyle.

2686Kalbimi örtme ki, benim kalbimdeki de zâhir olsun. Kabiliyetim ne ise onu kabul edeyim.

2687Nasıl hareket edeyim, benim elimde ne çâre vardır? Ruhuma kadar nazar et de onun ne yapabileceğini anla.

Bedevi karısının rızk arama yolunu kocasına tayin etmesi, bedevinin de o tavsiyeyi kabul eylemesi

2688Kadın dedi ki: “Bir güneş parlamış, bütün âlem ondan aydınlanmıştır.

2689O güneş, Hakk’ın vekili, Allah’ın halifesidir ki Bağdat şehri onun sayesinde bahar gibidir.

2690O pâdişaha vâsıl olabilirsen sen de şâh olursun. Ne vakte kadar bu uğursuzluk yoluna gideceksin?

2691İkbâl sahipleriyle, saâdet-i ezeliye mazharı olanlarla oturmak kimya ve iksir gibidir. Öyle kimselerin nazarları gibi bir iksir nerede bulunur?

2692Hazreti Ahmed Aleyhisselâm’ın mübarek nazarı Ebû Bekir Radiyallâhü Anh’e değince o bir tasdik ile sıddîkiyet mertebesine erişti.

2693Dedi ki: “Ben pâdişah huzuruna nasıl çıkabilirim, bahânesiz, sebepsiz, onun yanına ne yüzle gidebilirim?

2694Benim için bir münâsebet, yahut bir çâre lâzımdır. Hiçbir sanat, aletsiz, tezgâhsız işlenebilir mi?

2695Benim hâlim, Mecnûnun hâline benzer ki: Leylâ biraz hastalandı diye birinden işitmişti.”

2696Dedi ki: “Eyvah! Sebepsiz ve bahânesiz nasıl giderim, hatır sormaya gitsem nasıl ederim?”

2697Bilmiş ol ki Cenâb-ı Hak, bizim için kibir kırmak nişanesi olmak üzere geliniz! diye emir verdi.

2698Yarasa kuşlarının gözleri aydınlıkta görse ve rü’yetlerine âlet olsaydı onlar da sâir kuşlar gibi gündüzleri güzelce uçarlardı.

2699Dedi ki: Kerem sahibi olan pâdişah meydana çıkınca âletsizlik bir âlet, sebepsizlik de bir sebep teşkil eder.

2700Çünkü âlet ve sebep, bir nevî varlık davâsıdır; asıl iş görecek olan yokluk ve mahviyettir.

2701Cevap verdi ki: “Ben âletsizlik ve çaresizliği tamâmen elde etmeyince âletsizlik davasına nasıl kalkışabilirim?

2702Şâhın bana mûnislik göstermesi ve merhamet etmesi için benim müflis olduğuma şahit lâzımdır.

2703Sen dedikodudan ve renkten, sûretten başka bir şahit göster ki o güzel pâdişah bana acısın.

2704Bu sözden ve reng ü sûretten ibaret olan şahit, o kadılar kadısının huzurunda cerh ü reddedilir.

2705Davânın doğruluğunun, müddeînin sözünden evvel, parlak bir sûrette meydana çıkması için, onun şâhid-i sıdk u istikâmet olmalıdır.”

Bağdat’ta su kıtlığı var zannıyla Bedevi’nin oradaki halifeye çölden bir testi yağmur suyu hediye götürmesi

2706Bedevi karısı dedi ki: “Sıdk; kendi varlığından ve cehd ü amelinden davranman, yâni elinden gelebileni yapmandır.

2707Testide yağmur suyumuz var ki, senin malın mülkün olduğu gibi, halife ile mülakatın için de sermâye ve sebebindir.

2708Bu su testisini yüklen de git. Onu hediye olarak takdim eyle, pâdişahın karşısına çık.

2709De ki: ‘Bizim bundan başka takdim edilecek bir şeyimiz yok. Lâkin çölde bundan daha iyi su bulunmaz.’

2710Halifenin hazinesi kıymetli ve iftihara değer şeylerle dolu ise de böyle suyu yoktur, çünkü nâdirdir.

2711O testi nedir? Bizim mahsur olan bedenimizdir. İçinde, havassımızdan ibaret, acı ve tuzlu su vardır.

2712İlâhi, «innallâheşterâ»194 keremiyle benim bu küpümü ve destimi kabul eyle.

2713Beş histen ibaret beş musluğu bulunan bu beden testisini ve içindeki suyu her türlü necisten temiz bulundur.

2714Tâ ki bu testiden denize bir menfez, bir yol açılsın da destim deniz tabiatını bulsun.

2715O vakit o testiyi hediye olarak sultanın huzuruna götürsen sultan onu temiz görünce müşterisi olur.

2716Muslukları kapa, yâni his musluklarını muhafaza et ve testiyi küpten, yâni feyz-i İlâhî hazinesinden dolu bulundur. Cenâb-ı Hak hevâ ve hevese karşı gözlerinizi kapayın buyurmuştur.”195

2717Kimin böyle bir hediyesi vardır? Öyle bir pâdişaha ancak böyle bir takdime layıktır diye, bedevinin sakalı kabarmış.

2718Bedevî karısı, Bağdat’ta suyu şeker gibi tatlı Dicle nehrinin akıp geçtiğini bilmiyordu.

2719Kadın farkında değildi ki: Bağdat şehrinin ortasında deniz gibi Şat nehri akıyor, sathı, gemilerle, dibi de balık oltalarıyla dolu bulunuyordu.

2720Ey ilmine ve ameline mağrur olan; sultanın nezdine git de oradaki azamet ve ihtişamı gör. Köşklerinin altından akan his nehirlerini seyret.

2721Bizim bu kadar hislerimiz ve idraklerimiz, o saf denize nisbetle bir katre kalır.

Bedevî’nin yağmur suyuna fevkalade itikadından dolayı, karısının, testiye keçe dikmesi ve mühürlemesi

2722Bedevi karısına dedi ki: “Evet, testinin ağzını bağla. Haberin olsun ki bu hediye, bizim için faydalıdır.

2723Bu testiyi keçe içine dik ki pâdişah hediyemizle orucunu bozsun.

2724Çünkü bütün ufuklar dâhilinde, yâni hiçbir yerde böylesi yoktur. Bu su, şevk ve neşve veren şaraptan başka bir şey değildir.”

2725Bedevinin böyle tevehhümü çölde acı ve tuzlu su içtikleri için dâima hastalıklı ve yarı kör bir halde bulunmalarından ileri geliyordu.

2726Ey yeri, yurdu tuzlu bir kaynak civarında olan; sen Sattı, Ceyhun’u ve Fırat’ı ne bilirsin?

2727Ey bu fâni dünyâdan ve onun rabıtalarından kurtulamayan; sen mahvi, sekri, inbisâtı ne bilirsin?

2728Böyle tatlı su nehirleri olduğunu biliyorsan da, bilişin, babandan dedenden işitmek sûretiyledir. Sana göre bu nehir isimleri ebcedi teşkil eden kelimeler gibidir.

2729Ebced ve hevvez kelimeleri ne kadar yayılmış ve öğrenilmiştir. Öyle olmakla beraber mânâları çocuklar için ne kadar uzaktır.

2730O bedevi, testiyi kaldırıp omuzladı ve sefere çıktı. Gece, gündüz testiyi omzunda taşıdı.

2731Zamanın âfetlerinden biri testiye dokunmasın ve kırmasın diye titriyordu. Onu oturduğu çölden Bağdat şehrine kadar taşıdı.

2732Karısı da seccadeyi yaymış namaz kılıyor ve “Yâ Rabbî selâmet ver” diye duâ ediyordu.

2733“Yârabbî; suyumuzu alçaklardan ve eşkıyâdan muhafaza et ve o inciyi Hilâfet deryasına salimen eriştir” diyor ve ilave ediyordu:

2734“Vakıa kocam uyanıktır, elindekini kaptırmamak ve çarptırmamak yolunu bilir. Fakat o incinin binlerce haydudu vardır.

2735Ona inci ve cevher tabiri ne demektir? Kevser suyunun tâ kendisidir. Cevherin aslı ve madeni, bu sudan bir damladır.”

2736Kadının duâları, bedevinin gam çekişi ve ağır yük altında ezilişi neticesinde,

2737Bedevi o testiyi hırsızların eline geçmeden ve kazârâ ona bir taş dokunmadan, durup dinlenmeksizin dârü’l-hilâfeye kadar götürdü.

2738Öyle bir kapı gördü ki nimetlerle dolu. Orada ihtiyaç sahipleri tuzak kurmuşlar; yâni ihsan almak için sebepler, vesileler hazırlamışlardı.

2739Her taraftan gelen ihtiyaç sahipleri, orada her ân atiyye almakta ve hil’at196 giymekte idiler.

2740O kapı; mecûsi için de, mü’min için de güzel ve çirkin için de açıktı, güneş ve yağmur gibi umûmi idi. Cennet gibi yalnız mü’minlere mahsus değildi.

2741Bedevi, halife kapısında gördü ki bir cemâat göze süslü görünmekte, yâni kendilerine iltifat edilmiş ve hil’at giydirilmişti. Diğer bir cemâat da ayakta durmakta ve emir beklemekte idiler.

2742Süleyman’dan karıncaya kadar havas ve avamdan bir çok halk ihya edilmiş, orası Sûr197’a üflenmesiyle dirilmiş bir cihan halini almıştı.

2743Sûret ehli olanlar mücevherli hil’atlere bürünmüş, mânâ ehli olanlar da mânâ denizini bulmuş ve dalmıştı.

2744Himmeti olmayanlar, ne kadar himmet sahibi olmuşlar, olanlar da ne derecelerde nimete nail olmuşlardı.

Bu bahis: fakirin kereme ve kerem sahibine âşık olduğu gibi, kerimin kereminin de fakire âşık olduğu beyanındadır. Eğer fakirin sabrı ziyade olursa kerem sahibi onun kapısına gelir. Kerimin sabrı ziyade olursa fakir onun kapısına gelir. Lâkin fakirin sabrı, onun kemaline, kerimin sabrı ise onun noksanına delâlet eder.

2745Ey talip gel. Fakirler sehavete muhtaç oldukları gibi cömertlik de fukaraya muhtaçtır.

2746Güzeller saf ve parlak ayna aradıkları gibi cömertlik de fakir ve zayıf kimseler ister.

2747Güzellerin yüzü aynada güzel görünür.İn’âm ve ihsan cemâli de fakir ile peyda olur.

2748Bundan dolayı Cenâb-ı Hak Duhâ Sûresi’nde “Yâ Muhammed; fakiri reddetme”198 buyurdu.

2749Madem ki fakir, cömertliğin aynasıdır, haberin olsun ki aynanın üzerine hohlamak zararlıdır.

2750Fakirin kereme olan aşkı onu coşturur, yâni kerem sahibine müracaat ettirir ve istetir. Diğeri, yâni kerimin fakire olan aşkı da fukaraya bol bol para vermek hususunda kerem sahibini teşvik eder.

2751O halde fakirler, Cûd-i İlâhinin, Kerem-i Rabbaninin aynasıdırlar. Hak ile olanlar, yâni Hak’ta fâni bulunanlar da sehâvet-i mutlaka halindedirler.

2752Bu ikisinden başkası hakikatte ölüdür. O bu kapıda, yâni Bâb-ı İlâhide değildir, kapı perdesinin üstündeki nakıştan ibarettir.

Allah’a muhtaç ve Allah’a teşne olan ile, Allah’dan fakir ve gayrısına teşne olan arasındaki fark

2753Allah’tan fakir ve gayrısına tâlip olan, fakirliğin nakşı, yâni resmidir. Can ehli, yâni mânevî hayat sahibi değildir. Köpek resmine sen kemik atma.

2754Öyle sûretten ibaret olan, lokma dervişidir. Cansız bir resmin önüne yesin diye yemek tabağı koyma.

2755Ekmek dervişi, toprak balığı gibidir. Balık şeklinde olmakla beraber denizden ürker.

2756O tavuk gibi ev kuşudur. Yakınlık katında bulunan hidayet ankâsı değildir. Dünyâ lokmasını yer, Allah lokmasını yiyemez.

2757O, yâni sahte derviş, nevale ve nafaka için Hakk’a âşıktır. Yoksa ruhu, hüsn ü cemâl âşıkı değildir.

2758Eğer o, Zât-i İlâhiye âşık olduğunu tevehhüm ederse onun aşkı, aşk-ı zâti değildir, esma ve sıfat vehmidir.

2759Vehim, mahlûk ve mevlûddur. Allah ise doğmamış ve doğurmamıştır..

2760Kendi vehminin tasavvur ve tasvir ettiğine âşık olan kimse, minnet ve şükrana lâyık bulunan Allah’ın âşıkları gibi nasıl olabilir?

2761O vehmin âşıkı, muhabbetinde sâdık ise onun mecazi aşkı, hakikati cezbeder.

2762Bu söz lâyıkıyla anlaşılabilmek için şerh ister. Lâkin eski fehimli ve zayıf itikatlı kimselerin yanlış anlamasından korkuyorum.

2763Eski anlayışlar ve kısa görüşler zihinlere yüzlerce kötü hayâl getirir.

2764Herkes doğru dinlemeye ve dürüst anlamaya muktedir değildir. Nasıl ki incir, küçük bir kuşun lokması olamaz.

2765Hususiyle o küçük kuş, ölmüş, çürümüş hayaller içinde gözleri kapanmış ve görmez bir hâle gelmiş ise.

2766Balık resmine deniz ve kara müsavidir; Hintlinin rengi için de sabun ve zac, yâni kara boya birdir.

2767Kâğıt üstüne mağmum çehreli bir resim yapsan o resim, gam ve sürûr ile alâkadar olmaz.

2768Resmin görünüşü gamlı, fakat kendi gamdan âsûdedir. Gülen resmin görünüşü de güler, lâkin kendi gülmekten bihaberdir.

2769Bu dünyâdaki mağmûmiyet ve meserret ki gönülde bir haz ve halden ibarettir. Âhiretteki gam ü sürura nisbetle nakıştan ve resimden başka bir şey değildir.

2770Gamlı tavırlı resimler, bize doğru yolu hatırlatmak içindir.

2771Güler görünen resimler de onlara bakıp mânânı düzeltmek üzere senin içindir.

2772Hamam içine yaptıkları resimler, dışarı camekândaki elbise, çamaşır vesâire gibidir.

2773Sen dışarıda bulundukça ancak libasları görürsün. Ey hemdem olan sâlik; soyun da içeriye gir.

2774Çünkü elbise ile içeriye yol yoktur. Kalıp candan, libas tenden haberdâr değildir.

Halifenin nakibleriyle kapıcılarının, bedeviyi ikram için karşılamaları ve getirdiği hediyeyi halifeye takdim etmek üzere almaları

2775O Bedevi, uzak çöllerden halife sarayının kapısına erişince.

2776Nakibler, yâni misafirleri karşılamaya memur edilmiş olanlar, karşıladılar, yüzüne, yakasına lûtuf ile gül suyu serptiler.

2777Bedevinin haceti, o söylemeden evvel nakiblerin mâlumu oldu. Zâten onların işi istenilmeden evvel vermekti.

2778Bedeviye dediler ki: “Ey Arabın vechi ve şerefi; ne taraftansın, yoldan ve yorgunluktan nasılsın?”

2779Bedevi cevaben dedi ki: “Bana iltifat etmekle şeref verirseniz Arap kavminin şerifi olurum. Benden yüz çevirirseniz her türlü şereften mahrum kalırım.

2780Ey yüzlerinde büyüklük alâmeti bulunan nakibler; sizin vechinizdeki müjde, Caferî altınından daha parlaktır

2781Ey yüzleri bir çok dîdâra bedel olanlar, sizi bir defa görmeye altınlar feda olsun.

2782Ey bütün dünyâya Allah nuruyla nazar edenler, pâdişahın nezdine bahşiş ve ihsan vâsıtası olmak için gelmişsiniz.

2783Siz, beşer efradının, yâni insan evlâdının bakırları üstüne nazar iksirini sürmek için burada bulunuyorsunuz.

2784Ben sultânın lûtf u ümidiyle çölden gelmiş bir garibim.

2785Onun lûtfu ve keremi râyihası çölleri tuttu. O râyihadan kum zerreleri bile hayat buldu.

2786Buraya kadar altın için gelmiştim, gelip de sizi görünce dîdâr sarhoşu oldum.

2787Bir şahıs ekmek almak için ekmekçi dükkânına gitti. Fakat ekmekçinin güzelliğini görünce ekmeği unuttu, ona candan âşık oldu.

2788Biri de teferrüc ve tenezzüh için gül bahçesine gitmişti. Bahçıvanın hüsnü cemâli onun teferrücü oldu.

2789Benim hâlim o bedevinin hâli gibidir ki: kuyudan su çekmek istîyordu. Fakat su yerine Yusuf’un yüzünden âb-ı hayat tattı.

2790Mûsâ Aleyhisselâm ateş bulmak için gitmişti. Lâkin öyle bir ateş gördü ki, onun nûruyla, beşeriyet gaflet ve zulmetinin âteşinden kurtuldu.

2791İsâ Aleyhisselâm düşmanlardan kurtulmak için davrandı. O davranış, kendisini semâya kadar çıkardı.

2792Bir buğday başağı Hazreti Âdem’in tuzağı olmuştu. Fakat sonunda kendisi insan başağı, yâni Ebu’l-beşer oldu.

2793Doğan kuşu, tuzağa konulan et parçasını yemek için gelir. Lâkin kendisi tutulup alıştırıldıktan sonra pâdişahın bileğinde oturmak saâdetini kazanır.

2794Çocuk, babasından lûtuf göreceği, ezcümle kendisine kuş alınacağı ümidiyle ilm ü hüner öğrenmek için mektebe gider.

2795O çocuk mektebi bitirdikten, yâni tahsilini ikmal ettikten sonra ilim meclisinin sadrına geçip oturur ve ders okutur. Evvelce hocaya aylık verir, sonra talim bedri199 olur.

2796Resûlullâh’ın amcası Abbas bin Abdulmuttalib, Hazreti Peygamberi telef ve din ile mücâdele kini şevkiyle Bedir’e gelen Kureyş ordusunda bulunmuştu.

2797O ve evlâdı kıyamete kadar dînin muîn ve zâhiri olmak üzere, hilâfette isimleri kaldı.

2798Ben buraya bir şey elde etmek ümidiyle gelmiştim. Dâr’ül-hilâfenin dehlizine girince âdeta şâir meclislerin sadrı oldum.

2799Ben ekmek bulayım diye hediye olarak su getirdim. Lâkin buradaki ekmek ve nimet râyihası beni cennetlerin sadrına kadar götürdü.

2800Ekmek, yâni unun yapıldığı buğdaydan yemesi, Âdem’i cennetten çıkarmıştı. Fakat ekmek, benim cennetin sadrına kadar çıkmama, yâni halîfe sarayına girmeme sebep oldu.

2801Melekler gibi ekmek ve sudan kurtuldum. Feleklerin bilâ garaz hizmeti gibi ben de bu kapıda bir şey istemez bir hâle geldim.

2802Âşıkların bedenleriyle ruhlarından başka dünyada hiçbir şey garazsız, menfaatsiz hareket etmez.

Bu bahis dünyaya âşık olanın güneş ziyası vurmuş bir duvara âşık olan gibi olduğu beyanındadır. O duvar âşıkı, duvardaki parlaklığın dördüncü kat gökteki güneşin aksinden ibaret olduğunu anlamaya çalışmaz da duvara gönül verir. Güneşin ışığı güneşe avdet edince duvar âşıkı mahrum kalır.

2803Küll’e âşık olanlar, cüz âşıkları değildir. Cüz’e müştâk olanlar küll’den mahrum kalırlar.

2804Bir cüz diğer bir cüz’ün âşıkı olursa mâşûku çabucak kendi küllüne gider.

2805Cüz’ün âşıkı olan, başka birinin kuluna maskara olur. Denize düşüp de kurtulmak için çör çöp makulesi kuvvetsiz şeylere sarılanlara döner.

2806Bundan dolayı «fezni bilhürre»200 sözü mesel oldu. «Fesrikiddürre»201 kelâmı da bunun için söylenilegeldi.

2807Cüz’e âşık olanın sevdiği kul, efendisinin yanına gider, âşık da ağlar ve inler bir hâlde kalır. Gül kokusu güle avdet eder, âşıka diken kalır.

2808O âşık, matlubundan uzaklaşmış, boşuna koşmuş, nafile zahmet çekmiş ve ayakları yaralanmış olarak kalır.

2809Onun misâli, gölge tutmaya uğraşan bir avcı gibidir. Gölge ona nasıl sermâye olabilir?

2810O avcı, kuşun gölgesini sıkı sıkı yakalamış tutar, dalın üstündeki kuş da hayretle der ki:

2811“Bu sersem acaba ne için gülüyor.” İşte sana bâtıl ve çürük bir sebep numunesi.

2812Eğer sen; cüz’ün kül’le yakınlığı, birliği vardır diyecek olursan diken ye! Diken de güle yakındır.

2813Cüz’ bir cihetten kül’le muttasıl değil, ayrıdır. Yoksa ve öyle olmasa peygamberlerin gönderilmesi bâtıl olurdu.

2814Peygamberler, halkı Hakk’a isal etmek için gönderilmişlerdir. Halk ile Hak tek vücut olsalardı neyi îsal edeceklerdi?

2815Bu bahsin sonu gelmez. Ey delikanlı; vakit gecikti, bedevi hikâyesini tamamla.

Bedevinin, hediyesi olan testiyi halifenin kölelerine teslim etmesi

2816O su testisini ileri tuttu ve hizmet tohumunu o makama ekti.

2817Dedi ki: “Bu hediyeyi pâdişaha götürün. Ondan ihsan talepkârı bulunan benim gibi bir fakiri ihtiyâç pençesinden kurtarsın.

2818Hediyem, tatlı su ile dolu yeşil ve yeni bir testidir. İçindeki de çölde bir çukurda toplanmış yağmur suyudur.”

2819Nakiblerin güleceği geldi gülmediler. O hediyeyi can gibi kıymetli addederek kabul eylediler.

2820Çünkü ahlâkı güzel ve kendi her şeyden haberdâr olan pâdişahın lûtf u inayeti devletin bütün âyânına ve memurlarına tesir etmişti.

2821Pâdişahların tabîatı, tebaaya tesir eder. Nitekim yeşil felek, toprağı yeşertir.

2822Pâdişahı havuz, tebâsını o havuzun muslukları farz et. Su, göle musluklardan akar.

2823Muslukların suyu temiz bir havuzdan gelirse, her biri güzel ve zevkli bir su akıtır.

2824Eğer havuzda acı ve pis su varsa muslukların her birinden o su akar.

2825Çünkü her musluk havuza muttasıldır. Ey sâlik; bu sözün mânâsı içine gir, yâni onu derin derin düşün.

2826Vatanı ve mekânı olmayan ruh pâdişahının letâfeti, bütün kalıp üzerinde nasıl müessir olur?

2827Aslı ve tabiatı hoş olan aklın letâfeti, bütün bedeni edeb ve haya dâiresine nasıl ithâl eder?

2828Sükûn ve karârı olmayan aşk, bütün bedeni nasıl cinnete sevkeder?

2829Kevser gibi tatlı bir denizin suyundaki letâfet tesiriyle onun içindeki taş kırıntıları inci ve elmas olur.

2830Bir usta hangi sanatla bilinirse çıraklarının ruhu da o sanatta ilerler.

2831İlm-i usûl üstadının karşısındaki çevik ve malûmatlı bir şâkirt, usûl ilmini okur.

2832Fâkih olan üstadın karşısındaki tâlip, usûl okumaz, fıkıh okur.

2833Nahiv üstadının karşısındaki müteallim, hocasının tedrisinden nahiv âlimi olur.

2834Hak yolunun mahvi ve fânisi olan bir mürşidin müridi de şeyhinin irşâdiyle Hakk’ın mahvi olur.

2835Bu mütenevvî ilimler içinde ölüm günü, yol azığı olacak ve işe yarayacak ancak fakr u fena ilmidir.

Bir nahiv âlimi ile bir gemicinin macerası hikâyesi

2836Bir nahiv âlimi, bir gemiye bindi. O kendini beğenmiş nahivci, gemiciye dönerek:

2837“Hiç nahiv okudun mu?” diye sordu. Gemici: “Okumadım.” cevâbını verince; “Ömrünün yarısı heder olmuş” dedi.

2838Gemicinin bu sözden kalbi kırıldı ve kızdı ise de o sırada cevap vermedi.

2839Rüzgâr gemiyi bir girdaba sürükleyince, gemici yüksek sesle, nahivciye:

2840“Hoca söyle bakalım, yüzme bilir misin?” suâlinde bulundu. Nahvî: “Ey hoş sözlü ve güzel yüzlü gemici; bilmem”, deyince,

2841“Ey nahvî, ömrünün temamı heder oldu. Çünkü bu gemi girdaplarda batacaktır.” cevâbını verdi.

2842Malum olsun ki, burada nahiv değil, mahiv lâzımdır. Sen de mahvoldunsa tehlikelerden çekinmeksizin suya dal.

2843Denizin suyu ölüyü suda taşır. Diri olan, denizin elinden nasıl kurtulur?

2844Sen beşeriyet vasıflarından ölürsen esrar denizi seni başında gezdirir.

2845Ey herkese «eşek!» diyen mağrur; şimdi sen de eşek gibi buz üstünde kalmış ve ileri geri, adım atamayacak hâle gelmişsin.

2846Dünyâda sen cihanın allâmesi idin. Şimdi o cihanın fâniliğini gör.

2847Size mahv ü fena usûlünü öğretmek için bedevi kıssama nahvî fıkrasını ekledik.

2848Ey büyük dost; fıkhın mefhûmunu, nahvin maksûdunu ve sarfın tebdilini tevazu ve alçakgönüllülükte bulursun.

2849O su testisi bizdeki malûmatın misâlidir. Halîfe ise ilm-i İlâhi Diclesidir.

2850Biz testilerimizi dolu olarak Dicle’ye götürüyoruz. Böyle yaptığımız için kendimizi eşek bilmezsek hakikaten eşeklik ve ahmaklık etmiş oluruz.

2851Dicle’ye bir desti yağmur suyu götüren Arap mazur idi. Çünkü Dicle’yi bilmiyordu. Dicle’den gafil ve çölde ondan çok uzaktı.

2852Eğer bir Dicle nehri bulunduğundan bizim gibi haberi olsaydı o testiyi öteye beriye taşımazdı.

2853Belki Dicle nâmında büyük ve tatlı bir nehir bulunduğuna vâkıf olunca testisini bir taşa vurur kırardı.

Halîfenin o hediye ve testiyi hiç de ihtiyâcı yokken kabul etmesi ve atâ ve ihsanda bulunması

2854O halîfe bedevinin testisini görüp, ahvâlini işitince o testiyi altın ile doldurttu, fazlasıyla atâ ve ihsanda bulundu.

2855Bahşişler ve hil’atler verdi de o Arabı fakr u zaruretten kurtardı.

2856Vergi cihanı, kerem ve ihsan denizi olan o büyük hükümdar nakiblere emretti ki:

2857“Bu testiyi altınla doldurup onun eline verin, yurduna döneceği zaman da Dicle kıyısına götürün.

2858O kara yolundan sefer ederek gelmiştir. Nehir tarikiyle giderse kestirme olur.”

2859Kayığa binip de Dicle nehrini görünce hayasından eğildi ve secde etti de dedi ki:

2860“Bu vergili pâdişahın lûtfu ne kadar çok. Hele o testideki durgun suyu alması ne derece şaşılacak bir hâl.

2861O cömertlik denizi, benim kalp akçe gibi değersiz hediyemi çabuk çabuk nasıl kabul etti.”

2862Evlat, bütün âlemi ilim ve hüsn suyu ile ağzına kadar dolmuş bir testi bil.

2863O testideki su, Cenâb-ı Hakk’ın güzelliği Diclesinden bir damladır, güzellik ise çokluğundan dolayı kabına sığmaz.

2864Allah gizli bir hazine idi. Dolgunluktan gayb perdesini yırttı. Toprağı feleklerden daha parlak bir hâle getirdi.

2865Allah gizli bir hazîne idi. Hazîne doluluğundan taştı da toprağı atlas giyen bir pâdişah hâline getirdi.

2866Eğer o bedevî ve onun gibi testisindeki suyu değerli bir şey zanneden gafiller, Allah’ın kemâl-i diclesinden bir kanal görmüş olsalardı o testiyi imha ve ifna ederlerdi.

2867Kemâl-i İlâhî diclesinin kanalını, uzunluğunu görmüş olanlar dâima kendilerinden geçmiş bir haldedirler. O bîhudlukla ve riyazet ve mücâhede ile varlık testisini kırmaya çalışırlar.

2868Ey gayretinden testiye taş vuran, bilmiş ol ki, bu testi kırılınca daha sağlam olur.

2869Küp kırılmış ise de içindeki su dökülmemiştir, o kırılıştan yüz sağlamlık peydâ olmuştur.

2870Küpün eczası ve eczasının eczası neş’esinden hallenir ve oynar. Fakat şu hâl, akl-ı cüz’îye hayal ve muhal görünür.

2871Bu hâlde ne desti peydadır, ne de su. Binâenaleyh misâli bırak da hakikati iyice gör. Her şeyin doğrusunu Allah bilir.

2872Mânâ kapısını çalacak olursan sana açarlar. Fikir kanadını sallar, yâni uçmaya çabalarsan seni şahbâz ederler.

2873Fikir kanadın çamura bulaşmış ve ağırlaşmış. Zira çamur yiyorsun. Çamur sana ekmek olmuş.

2874Ekmek ve et çamur gibidir. Onlardan az ye ki, çamur gibi yerde kalmayasın.

2875Ey pis boğaz adam; sen acıkınca köpek gibi sert ve yanına yaklaşılmaz bir soysuz oluyorsun.

2876Karnın doyunca da leş hâline geliyor, duvar gibi elsiz, ayaksız ve kâinattan habersiz oluyorsun.

2877Tokluk hâlinde lâşe, açlık hâlinde köpek olurken, arslanların güzelce koştukları bir yolda sen nasıl yürüyebilirsin?

2878Kendi avlanma âletini köpekten başka bilme de köpeğin önüne az kemik at.

2879Çünkü köpek, karnı doyunca azgınlık gösterir, avlara nasıl olur da, hoşlukla seğirtir.

2880Kıssası nakledilen o bedeviyi ihtiyaç ve açlık çekmişti de halîfe kapısına götürmüş ve o devlete eriştirmişti.

2881Yiyeceği ve sığınacağı olmayan o bîçare hakkında halîfenin ihsanlarını hikâye arasında söylemiştik.

2882Âşık olan her ne söylerse söylesin, aşk mahallesine gelince onun ağzından aşk râyihası fırlar.

2883Aşık olan fıkıhtan bahsetse bile onun hoş sesinden fakr ü fena kokusu gelir.

2884Âşık küfür söylese, sözünden din râyihası, şüpheye dâir ifâdesinden yakîn mânâsı duyulur.

2885Sıdk denizinden eğri bir köpük peyda olmuş, fakat saf olan aslı onu temizlemiştir.

2886O köpüğü de safî, hakîkî ve sevgili dudağının tekdiri farz et.

2887Eğer ârif eğri söylerse onda doğruluk görünür. O eğrilik, doğruluğu süsleyen bir hoşluktur.

2888Şekeri ekmek somunu şeklinde pişirecek olursan onu emince sana şeker lezzeti gelir.

2889Bir mü’min, altından yapılmış bir put bulunca onu putperestlere bırakır da çekilir mi?

2890Belki onu alır, ateşte eritir, iğreti olan putluk şeklini değiştirir.

2891Onu eritmesi, üstündeki putluk nakışının kalmaması içindir. Çünkü sûret, hakikati bulmaya mâni ve hâildir.

2892O putun altını Allah’ın bir ihsanıdır. Üstündeki putluk sûreti ise nakit altına ârizî ve âriyet202 bir şeydir.

2893Bir pire için bir kilimi yakma. Sinek vızıltısından dolayı gündüzü bırakma.

2894Ey sâlik; eğer sûrette kalırsan putperestlikten kurtulamazsın. Sûreti bırak da mânâya bak.

2895Hacca gideceksen hacı bir arkadaş ara. O arkadaş ister Hintli, ister Türk, ister Arap olsun.

2896O arkadaşın sûretine ve rengine bakma. Ancak azim ve kasdının ne olduğuna bak.

2897O arkadaş siyah renkli olsa da aynı maksada doğru gittiği için seninle hemrenk demektir. Binâenaleyh o siyahı sen beyaz telakki et.

2898Bu hikâye tertipsiz olarak söylenildi, âşıkların fikri gibi karmakarışık oldu.

2899Bunun mazmunlarında ezel gibi başlangıç yoktur. Sonu da gelmez, ebedü’l-âbâd ile akrabadır.

2900Belki bu hikâye, yâhut onun içinde bulunduğu Mesnevî, su gibidir ki, her damlası hem baş, hem ayaktır, hem de başsız ve ayaksızdır.

2901Hâşâ, Allah’a yemin ederim ki, şu naklettiklerim masal değildir. Senin ve bizim hâlimizin aynıdır. Ona hoşça dikkat et.

2902Çünkü sofi kuvvet ve kudret sahibidir, onun yanında mâzi zikrolunmaz.

2903Arap da biziz, testi de biziz, melik de biziz. Ezelde mahrum olanların hepsi bu mânâyı anlamaktan mahrumdur.

2904Şimdi, inkârın aslının neden peydâ olduğunu dinle! Bir kül’ün türlü türlü cüz’leri vardır.

2905Benim «cüz’i kül» deyişim, maddî cüz’lerin Kül’le nisbeti gibi değildir. Gül kokusunun güle nisbetle cüz ve araz olmasına da benzemez.

2906Çiçeklerdeki letâfet, güldeki letâfetin cüz’üdür. Kumru ötüşündeki letâfet de bülbül sesindeki letâfetin cüz’üdür.

2907Ben, böyle müşkillere cevap vermekle meşgul olursam susuzlara ne vakit su verebilirim?

2908Eğer sen tamâmıyla işgal mertebesinde ve bundan dolayı sıkıntı içerisinde isen sabret ki, sabır, ferah ve sürûrun anahtarıdır.

2909Vesveseli düşüncelerden sakın. İnsanın kalbi sazlık ve orman gibidir. Orada arslan gibi de, yaban eşeği gibi de fikirler bulunur.

2910Perhizler ilâçların serveridir. Kaşınmak ise uyuzluğun artmasına sebeptir.

2911Söylediğim, söyleyeceğim nükteleri kabul et ve kulak ver ki, ben de senin kulağına altın küpe takayım.

2912Kuyumcu gibi olan ayın kulağına sen halka olursun, Ay’a ve Süreyya’ya203 kadar yükselirsin.

2913Evvelâ dinle ve anla ki, mahlûkâtın hepsi de «elif»’ten «yâ»’ya kadar olan harfler gibi muhtelif ruhludur.

2914Bu muhtelif harflerde karışıklık ve biraz benzeyişleri dolayısıyla şüphe vardır. Bir bakıma göre de tamâmıyla birdir.

2915Harfler bir cihetten birleşik, bir cihetten zıd, bir cihetten latifeâmiz, bir cihetten ciddidir.

2916Kıyamet arz-ı ekber günüdür. Arz olunmayı kerr ü fer sahibi olan, yâni hayırlı ameli olan kimse ister.

2917Çirkin bir Hintli gibi mânen yüzü kara olanlar için, arz günü, rüsvây olacakları bir gündür.

2918Güneş gibi parlak yüzü olmayanlar, o yüzü örtüp göstermemek için geceden başka bir şey istemezler.

2919Vücûdu diken gibi olup da bir gül yaprağı bile değmeyen kimse için, bahar mevsimi, onun esrarını ifşa eden bir düşmandır.

2920Baştan ayağa kadar gül gibi, susam çiçeği gibi güzel ve değerli olan kimse için de bahar, görür ve gösterir iki göz mesabesindedir.

2921Mânâsız ve faydasız diken, gülistanda yan gelip oturmak için dâima hazan olmasını ister.

2922Gülün güzelliği ile dikenin çirkinliği gizli kalsın, gülün rengini, dikenin buruşukluğunu görmeyesin diyedir.

2923Onun için hazan, o dikene bahar ve hayattır. Çünkü o mevsimde âdi taş ile yakut farksız görünür.

2924Bahçıvan o dikeni hazân mevsiminde de bilir. O bir bahçıvanın görüp bilmesi, bütün cihanın görüp bilmesinden iyidir ve doğrudur.

2925Hakikatte cihan o «ebleh» olan zâttan ibarettir. Felekteki her yıldız, kamerin bir cüz’üdür.

2926Mahiyet-i hasenelerini meydana çıkaracağı için: Bütün nakışlar ve nigârlar, yâni güzel çiçekler: “Müjde, müjde, işte bahar geliyor” derler.

2927Ağaçlar parlak zırh giymiş gibi çiçek açmayınca yemişleri nasıl düğüm bağlar?

2928Ağaçlardaki çiçekler dökülünce meyveler baş gösterir. Bunun gibi beden zayıf düşünce de ruhlar baş kaldırır, yâni yükselir.

2929Çiçek sûretten ibarettir, meyve mânâdır. Çiçek bir müjdeci, meyve ise nimettir.

2930Çiçek dökülünce meyve zâhir olur. O dökülüp kaybolunca beriki, yâni yemiş büyür.

2931Ekmek somunu kırılmayınca ve kesilip dilim hâline getirilmedikçe nasıl bedene kuvvet verir. Asmadaki üzüm salkımları sıkılıp ezilmedikçe nasıl şıra ve şarap olur?

2932Kara helile sâir ecza ile birlikte döğülüp toz hâline getirilmedikçe sıhhati artıracak bir ilâç nasıl olur?

Pîrin vasıflarına ve ona itaatin lüzumuna dâir

2933Ey Hakk’ın ziyası Hüsâmeddin, Pîr’in evsâfını yazmak için bir iki kâğıt fazla al.

2934Vakıa nâzik vücudunun kuvvet ve tahammülü yoktur. Fakat Güneş olmayınca da bizim gözümüz aydınlanmaz.

2935Sen kandil gibi nurânî ve cam misali saf ve şeffaf bir vücutsun. Lâkin gönül ehlinin reisi ve onlara muktedasın.

2936Madem ki, ipin ucu senin eline ve arzuna bağlıdır. Gönüldeki dizi dizi incilerin zuhura gelmesi de senin eser-i in’amındır.

2937Yol bilen pirin, yâni mürşidin ahvâlini yaz. Bir pîre intihab et ve onu ayn-ı tarîk bil.

2938Pîr yazdır, halk haziran ayıdır. Halk gece gibidir; pîr ise aydır.

2939Ben, tâlihin gençliğine, yâni ezelî saadete pîr adını verdim. Benim bahsettiğim, günlerin geçişinden ihtiyar olan değil, Allah’ın tevfikiyle bir cemâatin muktedâsı olan pirdir.

2940O öyle bir pirdir ki, pirliğin başlangıcı yoktur. Tek bir incidir, şerik ve nazîri mevcut değildir.

2941Şarap ne kadar eski olursa o kadar tesirli olur. Hususiyle o şarab «ledün» küpünden olursa.

2942Ey sâlik; bir pîre intihâb et. Zira bu mânevî sefer, kılavuz olmayınca çok âfetli, çok korkulu, çok muhataralıdır.

2943Çok defa geçtiğin bir yolda bile kılavuzsuz gidersen şaşırırsın.

2944Ya hiç görmediğin bir yolda ne olursun? Aklını başına al da kılavuzdan istiğna gösterip yalnız gitmeye kalkışma.

2945Eğer o mürşid-i kâmilin gölgesi, senin gibi bir şaşkının üstüne düşmeyecek ve icabında elinden tutmayacak olursa gulyabâni sesleri seni sapıttırır.

2946Gulyabâni seni yoldan çıkarır ve tehlikeye düşürür. Bu yolda senden akıllı çok kimseler vardı ki, hepsi de dalâlete düştü.

2947Yalnız ve yanlış yola gidenlerin nasıl dalâlete düştüklerini Kur’ân’dan dinle ve kötü ruhlu şeytanın onları ne hâle getirmiş olduğunu anla.

2948Şeytan onları istikâmet ve hidâyet caddesinden yüz binlerce uzak yollara götürdü de idbâra, felâkete uğrattı ve kendilerini çırılçıplak bıraktı.

2949Onların çürümüş kemiklerini ve dağılmış saçlarını görüp de ibret al. Fakat eşeğini onların tarafına sürme, yâni gittikleri yola gitme.

2950Eşeğinin boynundan yakala, istikamet caddesini bilenlerin ve onun doğruluğuna gidenlerin yoluna çek.

2951Sakın ha! Eşeği kendi havasına bırakma ve yularını elinden salıverme. Çünkü o yola değil, çayır tarafına gitmek ister.

2952Eğer sen bir lâhza gaflet edip de nefis merkebinin yularını salıverecek olursan fersahlarca otlak tarafına yol alır.

2953Eşek yol düşmanı ve ot sarhoşudur. O, ne kadar eşek sürücüsünü telef etmiştir.

2954Eğer yolun doğrusunu bilmezsen eşeğin gitmek istediği tarafın aksine git ki, doğru yol işte odur.

2955Nefislerinize danışın ve arzularının hilafını yapın. Onlara isyan etmeyenler, telef olup giderler.

2956Hevâ ve hevesle dost olma, yâni nefsinin istediklerini yapma ki, seni Allah yolundan saptıracak odur.

2957Yoldaşların, yâni hakikat yolcularının gölgesi kadar, bu hevâ ve hevesi dünyâda kıracak hiçbir şey yoktur.

Resül Aleyhisselâtü Vesselam’ın Hazreti Ali’ye: herkes bir nevî tâatle Allah’a yakınlaşmak ister. Sen âkil ve bende-i hâs olan bir zâtın sohbetiyle yaklaş ki, hepsinden ileride bulunasın diye vasiyet buyurması

2958Hazreti Peygamber, Cenâb-ı Ali’ye buyurdu ki: “Yâ Ali; Sen Allah’ın arslanısın, pehlivansın ve cesursun.

2959Lâkin arslanlığa itimat etme de ümit ağacının gölgesine gel.

2960Öyle bir âkilin sâyesine sığın ki, hiçbir nâkil, onu yolundan çevirmeye muktedir olamasın.

2961Onun gölgesi arz üzerinde Kafdağı, ruhu da çok yüksekte uçan bir Simurg’dur.

2962Kıyamete kadar onun vasfını söyleyecek olsam sonunu ve bitmesini bekleme.

2963Hülâsası: İnsân-ı kâmil; Beşeriyet nikâbıyla örtülmüş bir güneştir. Artık anla. Doğruyu en iyi bilen Allah’tır.

2964Yâ Ali; Allah yolundaki tâat ve ibâdetlerden, Hakk’ın has kulu bir kâmilin sayesinde bulunmayı tercih et.

2965Herkes bir nevî ibâdet tarafına meylederek kendileri için azaptan kurtulacak bir vesile hazırladılar.

2966Sen git de âkil ve kâmil bir zâtin sâyesine sığın ki, içten pazarlıklı düşman olan nefsin elinden kurtulasın.

2967Bu hareket, senin için bütün tâatlerden efdaldir. Bunu yapmakla ileri gitmiş olanları geçmiş olursun.

2968Ey sâlik; pîri bulunca aklını başına al da ona teslim ol. Mûsâ Peygamber gibi Hızır’ın hükmü altında yürü.

2969Ey sâlik; Hızır’ın yaptığı işlere bilâ nifak sabret ki, sana: Artık ayrılma zamanı geldi, git demesin.

2970Mürşid, gemiyi sakatlasa da sen ses çıkarma, çocuğu öldürse de sen saçını başını yolma.

2971Allah, onun elini kendi eli ile tesmiye etti de «Yedullahi fevka eydihim»204 âyetini inzal etti.

2972Allah’ın eli o çocuğu öldürür ve diriltir. Diriltmek ne demek? Onu ruh-u bâkî hâline getirir.

2973Her kim yalnızca bu yolu nâdir olarak kendi kendine geçmişse o da yine pirlerin himmeti yardımıyla menzil-i maksûda ermiştir.

2974Pirin eli, gaiblere yetişemeyecek kadar kısa değildir. Onun eli Allah’ın kabzası mesabesindedir.

2975Madem ki, gaiblere böyle bir hil’at veriyorlar, huzurda olanlar şüphesiz gâiblerden daha ziyade iltifata nail olurlar.

2976O kerim zevat, gaiblere yiyecek verince misafirlerinin önüne nasıl nimetler korlar?

2977Onların huzurunda kemer bağlayıp hizmet edenler nerede, kapı dışarı durup da içerisi ile alâkadar olmayanlar nerede?

2978Ey sâlik; kendine bir pîr intihab edince gerek onun hizmetinde gerek tavsiye edeceği evrâd ü ezkâr ve sair ibâdette tembellik ve çamur gibi uyuşukluk gösterme.

2979Eğer her yarandan, yâni mücahede ve hizmetin zorluğundan incinir de kin tutmaya kalkışırsan cilâsız ayna gibi kalırsın. Cila vurulmayan bir satıh205 nasıl ayna olur?

Bir Kazvinlinin vücuduna dövme yaptırması

2980Şu hikâyeyi nakledenden dinle ki: Kazvin şehri ahâlisinin yolu ve âdetine göre,

2981Vücûda, ellere, kürekler üstüne iğne ucu ile zarar vermeyecek sûrette dövme yaparlar.

2982Kazvinli biri, hamamda bir dellâk’ın206 yanına gitti ve “lütfen bana bir dövme yap”, dedi.

2983Dellâk: “Pehlivanım, ne resmi yapayım?” diye sordu. Kazvinli: “Kükremiş bir arslan resmi!” cevâbını verdi ve dedi ki:

2984Benim talihim arslandır. Binâenaleyh arslan resmi yap. Hem de boyasının bolca olmasına çalış.”

2985Dellâk, Nerene nakşedeyim?” dedi. Kazvinli de: “Kürek kemiğimin üstüne o yap!” emrini verdi.

2986Dellâk iğneyi batırmaya başlayınca acısı herifin kürek kemiğine işledi.

2987Kazvinli pehlivan inleyerek: “Ey yüksek usta; beni öldürdün. Ne yapıyorsun?” diye sordu.

2988Dellâk: “Arslan resmi yap demedin mi?” deyince Kazvinli: “Neresinden başladın?” suâlinde bulundu.

2989Dellâk: “Kuyruk tarafından başladım” dedi. Kazvinli: “İki gözüm, kuyruk tarafını bırak.

2990Arslanın kuyruğuyla kuyruk tarafının acısından soluğum kesildi. Onun kuyruk sokumu benim nefes yolumu tıkadı.

2991Ey arslan nakşeden; yaptığın arslan varsın kuyruksuz olsun. Çünkü iğne acısından kalbime fenalık geldi.”

2992O iğne batıran şahıs, çekinmeksizin ve rahm ü şefkat göstermeksizin başka tarafa bir yara açtı.

2993Kazvinli: “Aman, bu arslanın neresi?” diye haykırdı. Dellâk da: “Ey adam; kulağıdır”, izahında bulundu.

2994Kazvinli: “Ey üstâd-ı hakîm; kulağı da olmasın. Kulağı bırak da kilimi kısalt, yâni elini çabuk tut.”

2995Dellâk iğneyi başka tarafa batırmaya, Kazvinli de yine bağırıp çağırmaya başladı.

2996Kazvinli: “Bu üçüncü taraf, arslanın neresi?” diye sordu. Dellâk da: “Karnıdır azizim.” cevâbını verdi.

2997Kazvinli: “Aman! Arslanın karnı da olmasın. Derdim arttıkça arttı, iğneyi çok batırma” dedi.

2998Dellâk şaşırdı ve çok hayrete düştü. Uzun müddet parmağı ağzında kaldı.

2999Usta hiddetinden iğneyi yere attı ve “Böyle bir iş dünyâda kimsenin başına gelmiş midir?” dedi.

3000“Kuyruksuz, başsız, karınsız arslanı kim görmüştür? Allah bile böyle bir arslan yaratmamıştır.

3001Birader; iğne acısına sabret ki, kendi kâfir nefsinin iğnesi derdinden kurtulasın.”

3002Varlık kaydından ve benlik vehminden kurtulmuş olanlara felek de, güneş de, ay da hürmet ve tazimde bulunur.

3003Cismindeki kâfir nefsi ölmüş olana, güneş de, bulut da itaat eder.

3004Kalbi mum yakmasını öğrenmiş olanı güneş yakmaz.

3005Cenâb-ı Hak Kur’ân-ı Kerim’de: “Güneş Ashâb-ı Kehf’in mağaralarını ziyaret ederdi”,207 buyurmuştur.

3006Gül cânibine giden bir cüz’inin karşısında, diken bile gül gibi letâfetten ibâret olur.

3007Allah’ın tazimini yükseltmek nedir? Kendini hor, hakir, toprak gibi zelil tutmaktır.

3008Allah’ın tevhidini öğrenmek nedir? Kendini Vâhid’in huzurunda yakmak ve ifna etmektir.

3009Eğer gündüz gibi aydınlanmak istersen gece gibi karanlık olan varlığını yak.

3010Kendi varlığını, o varlık bahşeden Allah’ın varlığında, bakırın kimyada eridiği gibi erit.

3011Ey sâlik; sen «ben ve biz» demeye iyiden iyiye sarılmışsın. Fakat bilmiş ol ki, bu haraplığın hepsi iki varlıktan ileri gelmektedir.

Avlanmaya çıkan arslan, kurt ve tilkinin hikâyesi

3012Arslan, kurt ve tilki, avlanmak için dağa çıkmışlardı.

3013Avları yakalayıp birbirinin sırtına yükletmek ve taşımak için yardım edeceklerdi.

3014Üçü birlikte o geniş kırda bir çok av tutacaklardı.

3015Vâkıâ erkek bir arslan için kurt ve tilki ile arkadaşlık etmek ayıptı. Lâkin arslan, onlara ikram olsun diye kendilerini yoldaşlığa kabul etti.

3016Böyle bir pâdişah için asker, fazla kalabalıktan ibaretti. Lâkin «el-cemaatü rahmetün»208 hadisine ittiba’ etmek için onlara arkadaş oldu.

3017Böyle bir Ay için yıldızlarla bulunmak ayıp sayılacak bir hâldir. Onun yıldızlar arasında bulunması cömertliği dolayısıyladır.

3018Peygamberin re’yi gibi hiçbir kimsede re’y olmamakla berâber Resûl-i Ekrem[s.a.v.] Hazretleri’ne onlarla müşâvere etme emri vârid olmuştur.

3019Terazide arpanın, altına arkadaş olması, yâni dirhem kefesine konulması, arpanın da altın gibi kıymetli bir cevher olmasından değildir.

3020Ruh şimdi kalıbın yoldaşıdır. Köpek de bir müddet Ashâb-ı Kehf’de olduğu gibi mağara bekçiliği etmişti.

3021Bu cemâat, arslanın maiyetinde heybet ü azametle dağa doğru gidince.

3022Bir yaban sığırı, bir keçi ve iri bir tavşan avladılar. İşleri, ileri gitti.

3023Her kim cengaver bir arslanın izinde giderse gece gündüz ona kebap eksik olmaz.

3024Vaktaki avları ölü ve yaralı olarak kanlar içinde sürükleye sürükleye ormana getirdiler.

3025Kurt ile tilki, avların pâdişahların adaleti üzere taksim edileceği tamahında idiler.

3026Her ikisinin tamahı da arslana aksetti ve tamahlarının sebebini anladı.

3027Esrar arslanı ve mâ’na emîri olan bir zât, kalbin düşündüğü her şeyi bilir.

3028Ey düşünce tabiatlı gönül; öyle bir zâtın huzurunda kötü düşünceli kalbini muhafaza et.

3029O, senin kalbindekini bildiği halde sesini çıkarmaksızın eşeğini sürer, yâni sohbete devam eder, hattâ anladığını anlatmamak için senin yüzüne güler.

3030Arslan, kurt ile tilkinin tamahkâr düşüncesini anlamışken o anda meydana vurmadı.

3031Lâkin kendi kendine dedi ki: “Ey hasis dilenciler; ben size lâyıkınızı gösteririm.

3032Benim re’yim ve edeceğim taksim size elvermiyor mu? Benim atâ ve ihsanım hakkında zannınız böyle mi idi?

3033Ey akılları ve re’yleri benim re’yimden, benim dünyâları süsleyen atâlarımdan zuhur eylemiş olan kurt ile tilki!

3034Resim, ressamı nasıl anlayabilir ki, ona ayıbı ve haber almak kudretini veren ressamdır.

3035Ey mevcûdiyetlerinden zamanın utandığı küstahlar; bana karşı böyle kötü zanda bulunmak size mi kaldı?

3036Allah’a karşı sûizanda bulunanların başını kesmezsem hatânın tâ kendisi olur.

3037Feleği sizin varlığınız ayıbından kurtarayım da bu vaka dünyâda destan olup kalsın.”

3038Arslan bu fikir ile sûretâ gülüyordu. Ey insan; arslan’ın gülümsemesine emin olma.

3039Dünyâ malı, Hakk’ın tebessümleridir ki, bizi sarhoş eder, aldatır ve eskitir.

3040Fukaralık ve hastalık ey sâlik; senin için servet ve sıhhatten efdaldir.

Arslanın kurdu imtihan etmesi ve “Ey kurt; bu avı aramızda taksim et” demesi

3041Arslan dedi ki: “Ey eski ve tecrübeli kurt; bu avı aramızda taksim ederek yeni bir adalet göster.

3042Taksim işinde benim vekilim ol da senin ne cevher olduğun meydana çıksın.”

3043Kurt dedi ki: “Şahım; yaban sığırı senin payındır. O büyüktür, sen de büyük ve gövdelisin. Binâenaleyh o sana lâyıktır.

3044Keçi benim hissemdir ki, orta vücutludur. Ey tilki sen de yanılmaksızın tavşanı al.”

3045Arslan dedi ki, “Ey kurt; ne dedin? Bir daha söyle bakayım. Ben burada iken, ben ve sen demeye cesaret ediyorsun hâ?

3046Kurt ne köpek oluyor ki, benim gibi emsalsiz bir arslan karşısında kendisini var görebiliyor?

3047Ey eşekliği kendi satın alan eşek, ileri gel!” dedi. Kurt yaklaşınca pençe vurdu ve onu parçaladı.

3048Arslan, kurtta beyin ve rüşd ü sedâd tedbiri görmeyince ona siyâset ederek derisini başından sıyırdı.

3049Dedi ki: “Madem ki beni görmek ve karşımda bulunmak, sana benliğini unutturmadı. Böyle bir cana inleyerek ölmek gerektir.

3050Benim huzurumda fânî olmadığın için senin boynunu vurmak lazım geldi.”

3051Allah’ın vechinden başka her şey hâliktir. Sen onun vechinde değilsen varlık arama.

3052Her kim bizim vechimizde fena bulursa “helak olmak” onun cezası olmaz.

3053Çünkü o «lâ»dan geçmiş «illâ» da makam kılmıştır. Makamı «illâ» olanlar ise fâni olmazlar.

3054Her kim Hak kapısında «Ben» ve «Biz» diyecek olursa o kimse «lâ» vadisinde dönüp dolaşıyor demektir. Öyle olanlar, dost kapısından kovulur.

O kimsenin kıssası beyanındadır ki: yârin kapını çaldı. Yâr, içeriden: “kim o?” diye seslendi. Kapıyı çalan: “Benim”, cevâbını verince yâri: “Madem ki sensin, kapıyı açamam. Yaranımdan benlik mertebesinde kalmış kimse tanımıyorum” dedi.

3055Biri gelip yârin kapısın, çaldı. Yâri içeriden: “Ey kendisine itimât edilen; kimsin?” diye sordu.

3056Kapıyı çalan; “Benim!” deyince yâri: “Git, senin için içeriye girme anı değildir. Böyle bir mânevî nimetler sofrasında ham ruhlulara yer yoktur.” cevâbını verdi.

3057Pişmemiş, yâni kemâle ermemiş olanı hicran ve firak ateşinden başka hangi vâsıta pişkinleştirir ve onu mânevî nifaktan kurtarabilir.

3058O zavallı kapıdan döndü ve bir sene seferde bulunup yârin firak ve iştiyakı kıvılcımlarıyla tutuştu, yandı.

3059O yanık âşık, pişkinleşti ve geri döndü. Tekrar yârin hanesi tarafına geldi.

3060Dudağından terbiyesizce bir söz fırlamasın diye yüz korku ve edep ile kapının halkasını vurdu.

3061Yâri: “Kapıda olan kimdir?” diye sorunca: “Ey gönlümü almış olan; kapıdaki de Sen’sin” cevâbını verdi.

3062Yâri de: “Mademki şimdi benim gibisin, ey benden ibaret olan! İçeri gir. Ev içine iki Ben sığışmaz” dedi.

3063İğneye iki katlı iplik başı giremez. Sen bir katlı isen bu iğneye gir.

3064İpliğin iğneye irtibatı vardır. Fakat iğne deliği ile devenin münâsebeti yoktur.209

3065Devenin vücûdu riyâzât ve mücâhedât makasından başka bir şeyle nasıl incelir?

3066Ona, yâni deve gibi olan, nefsin ve benliğin eriyip incelmesi ve iğne gözünden geçmesi için, Allah’ın yed-i kudreti lâzımdır. Allah, muhal zannedilen her şeyin imkâna gelmesine kadirdir. O, «Kün» yâni “Ol!” deyince dilediği şey derhal olur.

3067Hakk’ın eliyle her muhal, mümkün ve her azgın sakin olur.

3068Körlerin gözlerinin açılması, bedeni benekli ve yamalı olanların iyi olması ne demek? Ölü bile o aziz-i muktedir Allah’ın nefhiyle dirilir.

3069Ölüden daha ölü bulunan Âdem, Allah’ın yed-i icadına musahhardır.

3070“Gökte ve yerde olanlar, O’ndan talepte bulunur. O, her gün yeni bir iştedir”210 âyetini oku da Allah’ı işsiz, güçsüz bilme.

3071İşlerinin en hafifi her gün üç ordu sevk etmesidir.

3072O üç ordunun biri: Rahimlerde nebât-ı hayât yetişsin diye babaların belinden analara sevk edilen nutfelerdir.

3073İkinci bir ordu: Dünyâ’nın erkek ve dişi ile dolması için rahimlerden cihâna sevk edilen çocuklar ve yavrulardır.

3074Üçüncü bir ordu da: Amellerinin mükâfat ve mücâzâtını âhirette görsünler diye dünyâdan ukbâya gönderilenlerdir.

3075Bu sözün yâni ilâhî işlerin sonu gelmez. Bunu bırak da hikâyesine başlanılmış olan o afif iki dostun tarafına koş.

“Ben’im” demiş olan o aşığın pişman olması. İstiğfar için bir sene riyazet çekmesi. Sonra hâne-i dildârın kapısına dönmesi, ev sahibinin: “Kapıdaki kim?” suâline: “Kapıdaki de sensin” cevâbını vermesi

3076Âşıkın: “Kapıdaki de sensin”, demesi üzerine: Yari dedi ki: “Ey bütün Ben’den ibaret olan ve çemendeki gül ile diken gibi muhtelif bulunmayan, içeri gir.”

3077İplik tek katlı oldu. Sen yanlış görme. «Kâf» ve Nun» harflerini iki katlı görürsen yanlışa düşmüş olursun.

3078Tesir itibâriyle iki katlı olmakla beraber kemendin sûretâ iki katlı olması lâzımdır.

3079İki ayak olsun, dört ayak olsun yol alır. İki ağızlı makasın da kesmesi birdir.

3080Ortak ve birlikte çalışan iki çamaşır yıkayıcının hâline dikkat et. İkisinin gördüğü iş sûretâ aykırıdır.

3081Çamaşırcılardan biri çamaşırı ıslatır, arkadaşı ise ıslak çamaşırı kurutur.

3082Öbürü arkadaşının zıddına hareket ediyormuş gibi kurumuş çamaşırı tekrar ıslatır.

3083Lâkin mücadeleyi andıran bu zıt iki hareket, çamaşır sahibini razı etmek, yâni çamaşırları iyice temizlemek için yapılan bir iştir.

3084Enbiyâ ve evliyadan her birinin ayrı mesleği vardır. Fakat o meslekler, sâliklerini Hakk’a götürdükleri için hepsi de birdir.

3085Dinleyen cemâati uyku bastıracak olursa söz değirmeninin taşlarını su götürür.

3086Bu suyun cereyanı değirmenin üstündedir. Gidişi de sizin değirmenlerinize doğrudur.

3087Sizin değirmene ihtiyâcınız kalmayınca değirmenci de suyu asıl ırmağa çevirir.

3088Sözün ağza gelip söylenilmesi talim ve irşât içindir. Yoksa o sözün kalp ve ruh gibi ayrı bir mecrası vardır.

3089O söz kalplerde ve ruhlarda sedasız ve tekrarsız bir hâlde hakikat gülşenlerine akıp gider.

3090İlâhî, kelâmın harf ve savt olmaksızın sâdır olduğu makamı ruha göster.

3091Tâ ki, o musaffa ruh, başından ayak ittihaz etsin de, yokluğun geniş fezâsı etrafında yuvarlanıp dursun.

3092O adem fezası o kadar geniş ve açıklıktır ki, bu hayâli varlık âlemi ondan feyiz bulur.

3093Hayâl âlemi, adem âleminden dar olduğu için hayâlât, gam ve kedere sebep olur.

3094Şu varlık âlemi de hayâl âleminden dar olduğu için Kamer, o âlemde hilâl olur.

3095Yine bu his ve renk âlemi’nin darlığı, dar bir zindandan daha dardır.

3096His ve renk âleminin darlığına sebep, terkip ve adettir. Terkip cihetine insanı cezbeden hislerdir.

3097O his tarafından tevhit âlemini bil. Birlik istersen tevhit canibine koş.

3098«Kün» emri, mânâ itibâriyle bir fiildi. Onu terkip eden «Kâf» ve «Nun» sözde vâki’dir, mânâ yine saftır.

3099Bu sözün sonu gelmez. Geri dön de mücâdele esnasında kurdun hali ne oldu? Onu anlat.

Taksimde edepsizlik ettin diye arslanın kurdu te’dib eylemesi

3100İki başlık ve iki mümtazlık kalmasın diye o âlî arslan, kurdun kafasını kopardı.

3101Hey koca kurt; arslanın önünde ölü gibi muti olmadığın için uğradığın felâket «Fentekımnâ minhüm»211 âyet-i kerimesinin hükmüdür.

3102Ondan sonra arslan tilkiye döndü, “Şu avları yemek için taksim et” dedi.

3103Tilki arslanın huzurunda yerlere kapandıktan sonra dedi ki: “Efendimiz, şu besili sığır kuşluk yemeğin olsun.

3104Şu keçi şâh-ı gâlib efendimizin öğle taamı olsun.

3105Öbür tavşan da lûtf u kerem sahibi sultânımızın gece çerezi olsun.”

3106Arslan: “Ey tilki; sen adaleti parlattın, yâni tam âdilâne hükmettin. Böyle bir taksimi kimden öğrendin?” diye sordu.

3107“Ey büyük düşünceli tilki; bu taksimi nereden öğrendin?” Tilki de: “Ey hayvanlar âleminin pâdişahı; kurdun hâlinden «yâni onun başına gelenden» öğrendim.” cevâbını verdi.

3108Bunun üzerine arslan dedi ki: “Madem ki, sen bizim aşkımızda fâni oldun ve bu fedâkârlığı gösterdin, avların üçünü de al götür.

3109Ey tilki, sen tamâmıyla bizim oldun. Seni nasıl incitiriz ki, sen, biz demeksin.

3110Biz de senin, bütün avlar da senindir. Artık kalk, yedinci kat semâya ayak bas.

3111Madem ki, o alçak kurttan ibret aldın, o hâlde sen tilki değilsin, benim arslanımsın.”

3112Çekinilen bir belâ esnasında ölen dostların ölümünden ibret alan kimse akıllıdır.

3113Tilki o zaman: “Arslan, avların taksimini kurttan sonra bana emretti.” diye yüzlerce şükretti ve dedi ki:

3114“Eğer bana şunları taksim et diye evvelâ emreyleseydi, onun pençesinden canımı kim kurtarabilirdi?

3115O hâlde bizi evvelkilerden sonra Dünyâ’ya getiren Cenâb-ı Hakk’a hamd ü sena olsun.

3116Allah’ın eski zamanlardaki müşriklere etmiş olduğu siyâsetleri okuduk ve işittik.

3117Cenâb-ı Hakk’ın bizi sonradan dünyâya getirmesi, o eski kurtların halinden ibret alıp, tilki gibi kendimizi korumamız içindi.”

3118Hakk’ın resûlü ve sözünde sâdık olan Peygamber-i Ekber Efendimiz, bundan dolayı bizim için «Ümmet-i Merhume» yâni «Allah’ın rahmetine mazhar olmuş ümmet» buyurmuştur.

3119O eski kurtların kemikleri ve kılları, yâni hâlâ mevcut eserleri meydanda. Ey büyük adamlar, ey aklı başında kimseler; o eserlere bakın da ibret alın.

3120Firavunların ve Âd kavminin sonlarını işiten akıllı bir kimse, vehimden ibaret varlığını ve mahz-ı dalâl olan hevâ ve hevesini terk eder.

3121Şayet o mevhum varlığı ve o hevâ ve hevesi terk etmeyecek olursa başkaları onun düştüğü dalâlet ve felâketten ibret alırlar.

Nuh Aleyhisselâm’ın: “Benimle uğraşmayın, Allah ile uğraşmış olursunuz. Ben Allah’ın hicabıyım”, diye kavmini tehdit etmesi

3122Nûh Aleyhisselâm dedi ki: “Ey âsi ve dik başlı kavim, ben, hakikatte ben değilim. Ben rûh-i hayvaniden olmuş ve asıl cânân olan Allah ile yaşamakta bulunmuş bir insanım.

3123Ben, ebülbeşer, yâni Hazreti Âdem’den intikâl etmiş olan hislerden ölmüşüm, yâni mevhum varlığım ve benliğim Hakk’ın varlığında fâni olunca Hak, benim kulağım, idrâkim ve gözüm olmuştur.

3124Çünkü ben, ben değilim. Bu ses ve bu nefes «Hû» dan, yâni O’ndandır. Binaenaleyh her kim bu ses ve nefes karşısında dırlanmaya ve inanmamaya kalkışırsa o kâfirdir.”

3125Bu ses ve bu nefes, yâni ettiğim davet, o arslan tilkinin nakşıdır, O halde o tilkiye doğru cüret ve cesaretle yürümek lâyık değildir.

3126Onu sûreti sebebiyle hakir görür de tasdik etmezsen arslanların böğürtüsünü ondan işitirsin.

3127Eğer Nûh’ta Allah’ın yed-i kudreti bulunmasaydı, bir şirk âlemini bir tûfân ile nasıl karmakarışık ve altüst edebilirdi?

3128Hazreti Nûh, bir ceset içinde yüz bin arslan idi. Kavminin bulunduğu küfür âlemi harman, o ise ateş gibi idi.

3129Harman onun öşür hakkını vermeyince o da öyle bir şuleyi o harmana havale etti.

3130Her kim bu gizli arslanın, yâni gizli saklı her şeyi bilen Hak Teâla’nın karşısında kurt gibi edepsizce ağız açacak ve dırlanacak olursa.

3131O arslan kurda yaptığı gibi onu paralar. «Fentekımnâ minhüm» yâni “Onlardan intikam aldık” âyetini okur.

3132Kurt gibi arslanın pençesiyle yaralanır. Arslana karşı cüret gösteren ahmaktır.

3133Keşke o yara, yalnız, cismine isabet edeydi. Böylelikle belki imânı ve kalbi kurtulmuş olurdu.

3134Siz buraya intikal edince kuvvetim kesildi. Bu sırrı nasıl ifşâ edebilirim?

3135Ey sâlikler; o tilki gibi karnınızı küçültün, yâni doldurup büyütmeyin, hırs ve tamâhı terk edin. Arslan huzurunda tilki oyununu, yâni hilekârlığı bırakın.

3136Bütün «Ben»liği ve «Biz»liği ona teslim edin. Mülk onun mülküdür. Öyle ise mülkü sahibine bırakın.

3137Çünkü Hak Sübhânehû Vetteâlâ, pâktır ve şânına lâyık olmayan her şeyden münezzehtir ki, «Sübhân» onun evsâf-ı celîlesindendir. O zât-i ecell ü a’lâ; kabuktan da, içten de, lâtîf olan şeylerden de müstağnidir.

3138Her av ve her ikram, o pâdişahın kulları içindir.

3139Allah’ın bütün mükevvenâtı yaratması tamâ şevkiyle değildir. Bütün bu devlet ve nimeti kulları için yaratmıştır. Bunu anlamış olan, mesut bir kimsedir.

3140Dünya mülkü, devlet ve saltanatı, hattâ Dünyâ ve Âhiret, bunları yaratmış olan Allah’ın ne işine yarar?

3141Sübhân ve münezzeh olan Allah’a karşı kalbinizi muhafaza ediniz ki ona sûizan gösterdiğinizden dolayı mahçup olmayasınız.

3142Zira Allah Celle Celalühü, hâlis süt içindeki bir kıl telini görür gibi, insanın kalbindeki sırrı, kafasındaki fikri ve araştırmayı bilir.

3143Kalbi sûizan ve itirâz lekelerinden sâf olan kimse, gayb nakışlarına ayna olur.

3144Öyle saf ve temiz kalpli bir Müslüman, bizim sırrımızı şüphe kalmamak üzere anlar. Çünkü mü’min, mü’minin aynasıdır.

3145Sinesi saf olan mü’min, bizim nakdimizi, yâni söylediğimiz maarif ve hakikatleri mehake vurunca yakîn ile şüpheyi açıktan açığa ayırt eder.

3146Yine o mü’minin ruhu; nakidlerin, yâni hakîkî maârifin mehaki olursa, o kimse geçer akçe ile kalp parayı, yâni hakîkî maârif ile uydurma sözleri görür ve anlar.

Gözleri yüzlerinin nuruyla münevver olsun diye pâdişahların ârif sofileri karşılarına oturtmaları

3147Pâdişahların şöyle bir âdeti vardı; hatırında kaldıysa bunu sen de işitmişsindir.

3148Pehlivanlar, hükümdarların sol taraflarında dururlardı; çünkü cesaret makamı olan yürek bedenin sol tarafındadır.

3149Defterdar ve kâtipler, pâdişahın sağ tarafında idiler. Çünkü yazı ve kayıt sağ ele âittir.

3150Sofilere pâdişahın karşısında yer verirlerdi. Zira sofiler, ruh aynasıdır ve mânen aynadan daha mücellâdır.

3151Gönül aynası nakş-ı bikre, yâni Allah’ın yeni bir tecellisine mazhar olsun diye zikr ü fikr ile göğüslerine cila vermişlerdir.

3152Aynayı, yaradılış belinden güzel olarak doğmuş kimsenin önüne koymalıdır.

3153Güzel bir yüz aynaya âşıktır. Çünkü kendisini görmek ister. Ayna. ruhun cilasıdır ve kalbi kuvvetlendirir.

Yusuf Aleyhisselâm’ın huzuruna bir misafir gelmesi ve Hazreti Yusuf’un ondan hediye istemesi

3154Uzak memleketlerden samîmi ve şefkatli bir dost gelip Yusuf Aleyhisselâm’a misafir oldu.

3155Çocukluk zamanlarında tanışmış ve ahbaplık yastığına dayanmış, yâni bir arada bulunmuş idiler.

3156Misafir Hazreti Yusuf’a kardeşlerinin ettikleri hasedi hatırlattı. Yusuf A leyhisselâm da: “O hâl bir zincirdi, biz de arslandık. Onun için boynumuza takılmıştı” dedi.

3157“Zincire bağlanmaktan arslan için utanmak lâzım gelmez. O tecelli kazâ-yı İlâhî icâbı idi. Biz Hakk’ın kazasından şikâyet etmeyiz.

3158Arslanın boynunda zincir olsa bile o, bütün zincir yapan insanların kuvvetçe emîridir.”

3159Misafir: “Zindan ve kuyuda ne halde idin?” diye sordu. Hazreti Yûsuf: “Kamerin eksilip hilâl hâline gelmesi gibi idim” cevâbını verdi.

3160Kamer eksilip hilâl şekline girince incelir ve zaafından âdeta iki kat olur. Fakat sonra semâ’da yine bedir olmaz mı?

3161İnci tânesini havanda döğüp ezerler. O dövülen ve ezilen inci, sonunda gözün ve kalbin nuru olur. Göze çekilince uzakları ve yüksekleri görür.

3162Buğdayı toprak altına atarlar, sonra ondan başaklar bağlarlar.

3163O buğdayı tekrar değirmen taşı altında ezerler. O vakit kıymeti artar. Çünkü can artıran ekmek olur.

3164Onu tekrar dişlerle çiğneyip ezerler. O zaman da akıl, fehim ve hayat olur.

3165Sonra o hayat, aşkta tükenip bitmiş olur. Öyle olunca da rençberleri hayrete düşürecek bir bereket meydana gelir.

3166Bu sözün sonu gelmez. Geri dön de o iyi kalpli misafirin Hazreti Yusuf’a ne dediğini söyle.

Yusuf-u Sıddık Aleyhisselâm’ın misafirden hediye istemesi

3167Misafire hikâyeyi anlattıktan sonra Yusuf Aleyhisselâm dedi ki: “Ey filân! Bize hediye olarak ne getirdin?

3168Dostların kapısına eli boş gelmek, buğdaysız değirmen gibidir.”

3169Cenâb-ı Hak mahşerde halka: “Bu neşir günü için hani hediyeniz, ne getirdiniz?” diye soracak ve:

3170“Bize yalnız başınıza ve muhtaç bir hâlde, tıpkı sizi ilk yarattığımızda olduğunuz gibi geldiniz.” buyuracaktır.

3171Kıyamet günü için küçük bir hediye olarak ne getirdiniz?

3172Sizde dünyâdan âhirete dönmek ve Allah’ın huzuruna çıkmak ümidi yok muydu? Yoksa Kur’ân’ın Kıyamet hakkındaki va’d ü vaîdi size bâtıl mı görünmüştü?

3173Allah’ın huzuruna çıkıp onun mihmânı olacağına eşekliğinden inanmıyorsan, onun matbahından toprak ve kül yemeye mecbur kalırsın.

3174Kıyamet ve haşirin münkiri değilsen o dostun kapısına böyle eli boş olarak nasıl adım atıyorsun?

3175Uykudan ve yemekten biraz tasarruf et de onları Hakk’a mülâki olduğun vakit takdim etmek üzere hediye olarak götür.

3176Ana karnındaki çocuk gibi biraz kımılda ki, sana nur gören hisler versinler.

3177Ana rahmi gibi dar ve kasvetli olan şu tabiat âleminden çıkarsın da rahme nisbetle zemin gibi gayet geniş bir âleme dâhil olursun.

3178«Arzullâhi vâsia»212 denilen sahâyı, enbiyânın gitmiş oldukları arsa bil.

3179Gönül, geniş sahadan sıkılmaz ve yaş ağacın dalı, budağı orada kurumaz.

3180Sen şimdi havâss-ı tabîiyyeni yüklenmiş olduğun için yorgun ve âciz kalmışsın.

3181Uykuda ise yük altında olmadığın, yâni havassın işlemediği için yorgunluğun geçer, meşakkat ve hararetin zail olur.

3182Evliyâullahın hâmillik değil mahmûllük hâline uykuyu bir çeşni, bir numûne bil.

3183Ey inatçı kimse; evliya hazarâtı ayakta iken de, dönüp dolaşırken de Ashâb-ı Kehf gibi uykudadır.

3184Cenâb-ı Hak onları tekellüfsüz ve zahmetsiz, hattâ habersiz olarak sağa, sola çevirir.213

3185O sağa çevrilme nedir? Tâât ve ibadetlerdeki ef’âl-i hasenedir. O sola çevrilme nedir? Yemek, içmek, gezip dolaşmak gibi bedenî meşguliyettir.

3186Bu iki iş, yâni cismânî ve rûhânî hareket, enbiyâda da vâki olur. Fakat onların bu hareketlerden haberleri yoktur. Onlar sükût ve hareketlerinde aks-i sadâya benzerler.

3187Aks-i sadâ, sana hayır ve şerre dâir ses işittirse de, dağın ikisinden de haberi yoktur.

Misafirin Hazreti Yusuf’a: “Her bakışında güzel yüzünü görüp, beni de hatırlaman için sana hediye olarak bir ayna getirdim” demesi

3188Yusuf Aleyhisselâm, misafire: “Haydi bakalım, hediyeni getir, ver” dedi. O da bu talepten sıkıldığı için feryâd edecek hâle geldi.

3189Misafir dedi ki: “Senin için bir çok hediye aradım, lâkin hiçbirini gözüm tutmadı.

3190Bir habbe altını bir madene, bir damla suyu bir ummana nasıl götüreyim, dedim.

3191Eğer sana hediye olarak kalbimi ve ruhumu takdim etseydim Kirman vilâyetine kimyon götürmüş gibi olacaktım.

3192Bu ambarda, yâni senin indinde ve Mısır kıtasında bulunmayan bir tohum, yâni bir şey yoktur, her şey bol bol mevcuttur. Ancak senin güzelliğin müstesnadır ki, onun eşi bulunmaz.

3193Nihayet münevver bir kalb gibi, cilâli bir aynayı huzuruna getirmeyi münasip gördüm.

3194Ey güneş gibi semânın nuru olan Hazreti Yusuf; o aynada güzel yüzünü göresin.

3195Ey cemâli parlak olan nûr-i musavver; yüzünü gördükçe beni hatırlayasın diye sana ayna getirdim.”

3196Koltuğunun altından bir ayna çıkardı. Ayna bir güzelin meşgul olacağı şeydir.

3197Varlık aynası nedir? Yokluktur. Eğer abdal değilsen sen de öbür tarafa yokluk götür.

3198Varlık ancak yoklukta görünür. Nitekim zenginler fukaraya cûd u sehâda bulunurlar.

3199Ekmeğin parlak aynası aç olandır. Çakmağın aynası da kavdır.

3200Yokluk ve noksanlık nerede zuhur ederse bütün sanatlardaki güzelliğin aynası olur.

3201Elbise biçimli ve dikilmiş olursa, terzideki ustalığın nasıl mazharı olur.

3202Kalın ağaç dalları yontulmamış ve işlenmemiş olmalı ki, usta bir dülger, onları tesviye ederek ya temel direği, yahut duvar hatılı veyâhut tavan kirişi yapsın.

3203Kırık saran, yâni çıkıkçı, ayağı kırılmış bir adamın bulunduğu yere gider.

3204Hasta ve zayıf olmazsa hekimlik sanatının güzelliği nasıl meydana çıkar?

3205Bakırın herkes indindeki hakirliği ve ucuzluğu olmasaydı kimya nasıl görünebilirdi?

3206Eksiklikler kemâl vasfının, muhakkarlık da izzet ve azametin aynalarıdır.

3207Çünkü zıddı gösteren zıddıdır. Nitekim balın tatlılığı, sirkenin ekşiliği ile belli olur.

3208Her kim kendi noksanını görür ve tanırsa nefsini kemâle erdirmek için âdeta on atla ve fevkalâde bir süratle koşar.

3209Kendisinde kemâl vehmeden kimse, nefsinde noksan görmeyişinden ve onu ikmâle çalışmayışından dolayı zülcelâl ve’l-ifdâl olan Allah tarafına uçamaz.

3210Ey nazlı ve azametli kimse, yâni ey kendini kâmil sanan ve o vehmettiği kemâle aldanan; senin ruhunda kendini kemâl sahibi zannetmekten daha kötü bir illet yoktur.

3211Senden bu kendini beğenmek illeti zail oluncaya kadar gözünde ve gönlünden çok kan gitmelidir.

3212Şeytanın illeti «Ene hayrun»214 yâni “Ben daha hayırlıyım” demesi idi. Bu hastalık her mahlûkun nefsinde vardır.

3213Kemâl sahibi olduğunu vehmeden kimse sûretâ kendini âciz görür. Fakat onun bu hâli, dibinde pislik bulunan bir dere suyunun berrak görünmesine benzer.

3214Ey böyle olan kimse; eğer biri imtihan kastıyla seni kızdırır ve bulandırırsa, suyun bulanıklığı ve pisliği derhal meydana çıkar.

3215Ey yiğit; sana berrak görünse de çayın dibinde gübre vardır.

3216Yol bilen, zekâ ve fetânet sahibi olan pîr-i kâmil vardır ki, çamurlu nefs bağlarına arklar açar ve su akıtıp oralardaki mezbeleyi temizler.

3217Bir kimse kendi deresini nasıl temizleyebilir? Ancak İlm-i İlâhîden müstefîz olan bir mürşidin ilmi ona menfaat verir.

3218Bıçak kendi sapını nasıl yontar? Sen git de bu yarayı bir cerraha göster.

3219Kimse yarasının çirkinliğini görmesin diye her yaranın üstüne sinek toplanır.

3220O sinek, senin yanlış düşüncelerinle kalben bağlandığın maldır, Yara ise senin karanlık ahvâlindir.

3221Eğer tabîb-i mânevî olan pîr-i kâmil, sendeki yaranın üstüne merhem koyacak olursa o vakit derdin sakin olur ve feryâdın diner.

3222Yaralı ve dertli olan kendiliğinden sıhhat bulduğunu zanneder. Halbuki pîrin koymuş olduğu merhemin eseri orada parlar durur.

3223Ey sırtı yaralı; sakın o merhemi bırakma. O sıhhati de kendiliğinden değil, merhemin tesirinden bil.

Vahiy nurunun kendisine aksetmesi dolayısıyla vahiy kâtibinin bir âyeti Peygamber Aleyhisselâtü Vesselam’dan evvel okuması ve: “Bana da vahiy geliyor!” diyerek mürted olması215

3224Hazreti Osman’dan evvel bir yazıcı vardı ki, vahyolunan âyetleri yazmaya ciddiyetle çalışırdı.

3225Peygambere gelen vahyin nuru ona aksederdi de kalbinde hikmet ve marifet bulurdu.

3226Hazreti Peygamber de aynen o hikmeti ifâde buyururdu. O herzevekil216, bundan o kadar sapıttı ki:

3227“Münevver Peygamber ne söylüyorsa o hakikat benim de kalbime doğuyor”, demeye başladı.

3228Onun bu düşüncesi Resûl Aleyhisselâm’a münkeşif oldu. Yâni zamîrindeki hıyâneti anladı. Allah’ın kahrı da o yalancı kâtibin canına indi.

3229Hem kâtiplikten, hem Müslümanlıktan çıktı. Hazreti Mustafa Aleyhi Ekmelüttehâyâ’nın ve Dîn-i İslâm’ın kindar düşmanı oldu.

3230Mustafa Aleyhisselâtü Vesselam buyurdu ki: Ey inatçı kâfir; eğer senden idiyse nasıl oldu da böyle kapkara bir gâvur oldun?

3231Eğer sen İlâhi bir menba olsaydın böyle simsiyah bir küfür suyu fışkırmazdın.

3232Şuna buna karşı namus ve haysiyeti kırılmasın diye bu husus onun ağzını tıkadı.

3233Bu sebepten içerisi yanıyordu. Lâkin şaşılacak şey ki, tevbe etmeye de muktedir olamıyordu.

3234O mürted âh ediyordu. Fakat kılıç gelip kelleyi uçurunca âh etmenin faydası yoktur.

3235Allah, kibir ve azameti yüz batman ağırlığında bir bend, bir bukağı, bir boyunduruk yapmıştır. Çok kimse vardır ki, bu görünmeyen kayda bağlıdır.

3236Mürted kâtibin kibir ile küfrü, onun yolunu öyle bağladı ki, kalben çektiği âhı bile izhâr edemiyordu.

3237Cenâb-ı Hak buyurmuştur ki: “O boyunduruklar hariçten değildir.”

3238“Onların önlerine ve artlarına set yaptık ki, o önde ve arkada olan bendi görmezler.”217

3239Bir ovada bulunan bir set, bir mania uzaktan oranın renginde görünür. Onun gibi insanın vücûdu sahrasında bulunan bir set de vücuttaki şeyler renginde müşahede olunur. Sahibi, onun kaza şeddi olduğu fark etmez.

3240Ey kaza seddine uğrayan; senin sevgilin, mâhbûb-u hakîkî olan Allah’ın cemâlini görmeye, mürşid sandığın mürâinin dırıltıları, mürşid-i hakîkî olan veliy-yi kâmilin sözlerini işitip anlamaya set olur.

3241Ne kadar kâfir vardır ki, kendilerinde din sevdası mevcuttur, onların seddi de şunun bunun kibri ve namusudur.

3242O bent gizli, lâkin demirden beter ve kuvvetlidir. Demir bendi balta kırar.

3243Demir bendi açmak ve kırmak sûretiyle bağladığı kimseden ayırmak mümkündür. Gaybî ve İlâhi bende ise kimse çâre bulamaz.

3244Bir adamı bir arı soksa onun tabîati, o acının def’ine uğraşır.

3245Lâkin iğne yarası senin varlığından ise acı artar, dert hafiflemez.

3246Bu bahsin şerhi arzusu gönülden fırlamak istiyor. Lâkin ümitsizlik vereceğinden, halkı ye’se düşüreceğinden korkuyorum.

3247Sakın me’yûs olma. Kendini şâd eyle. Feryada, istimdada yetişen Allah’a feryâd et.

3248Ey affetmesini seven ve onulmaz yaraların tabibi olan Allah; bizi affet.

3249Peygambere nazil olan vahiydeki hikmetin aksi, o şakiyi, yâni mürted vahiy kâtibini zayi etti, dinden çıkmasına sebep oldu. Ey sâlik; sen de kendini görme ve benlik davâsına kalkışma ki, o görüş, seni berbat etmesin.

3250Birader; sende hikmet cereyan eder. Amma o hikmet, abdallara yakışır, sende iğretidir.

3251Bir ev kendisinde nur bulur, yâni aydınlanır. Lâkin o nur, komşunun aydınlık evinden aksetmiştir.

3252Böyle bir ilham hissedince Allah’a şükret. Ona mağrur olup da burnunu Kafdağı’na kaldırma. Sözüme kulak ver, hodbinliğe kalkıp da kendine vücut verme.

3253Yüzlerce teessüf ki, bu iğreti akis, ümmetleri ümmetlikten uzaklaştırmıştır.

3254Hangi makamda olursa olsun, kendini sofraya vâsıl olmamış ve nimet-i kurbiyete ermemiş bilen kimsedeki yüksek himmetin ben kölesiyim.

3255Seferde bulunan bir kimsenin meskenine vâsıl olması için bir çok konakları terk etmesi lâzımdı.

3256Birader; kurb218-i İlâhî, nihayeti olmayan bir dergâhtır. Binâenaleyh hangi makama varırsan Allah rızâsı için durma, ilerle.

3257Demir kızarmışsa da hakikatte o kırmızı değildir. Ondaki kızartı ateşin iğreti aksinden ibarettir.

3258Pencere yâhut ev aydınlık olursa sen o aydınlığı ancak güneşten bil.

3259Her kapı ve her duvar, “Bende aydınlık var, bu aydınlık başkasının değil, benimdir” der.

3260Güneş onlara cevap verir ki: “Ey idraksizler; ben gurûb edince aydınlığın kimden olduğu meydana çıkar.”

3261Sebzeler derler ki: “Biz kendiliğimizden yeşiliz, mesruruz, handânız, güzel yüzlüyüz.”

3262Yaz mevsimi de onlara der ki: “Hey cemâat; ben geçip gidince hâlinizi görürsünüz.”

3263Ten, güzelliğine ve parlaklığına mağrur olarak nazlanır, ruh ise kendi letâfetini gizlemiş olduğu hâlde.

3264O bedene der ki: “Hey süprüntülük; sen kim oluyorsun? Bir iki gün benim nurumla, benim sayemde yaşıyorsun.

3265Gururun ve nazın dünyaya sığmıyor. Hele sabret ki, ben senden sıçrayıp ayrılayım.

3266Hararetli dostların sana mezar kazarlar, seni yılanlarla karıncalara gıda olmak için toprağa gömerler.

3267Sana karşı ölürcesine muhabbetler gösteren, neşrettiğin kokudan burnunu tıkar.”

3268Bedenin söylemesi, görmesi ve işitmesi, rûhun pertevidir219. Suyun kaynaması da ateşin pertevidir.

3269Ruhun ten üzerinde pertevi olduğu gibi abdalların, yâni evliyaullah hazarâtının da benim ruhumda pertevi vardır.

3270Rûhu’r-rûh olan evliya pertevi, bir candan el, ayak çekecek olursa, bilmiş ol ki, o ruh da cansız ceset gibi olur.

3271Secde ettiğime kıyamet gününde şâhit olsun diye ben başımı yere koyuyorum.

3272Kıyamet günü arz, şiddetli sûrette sarsılacak ve birtakım hâllerin şahidi olacaktır.

3273O zemin, haberlerini cehri olarak söyleyecek, üstündeki dikenler bile dile gelecektir.

3274Felsefeci, fikrinde ve zannında uzviyyât ve cemâdâtın nutka gelmesi ye şahâdette bulunmasını inkâr eder. Onun buna inanmayışına karşı “Git de başını duvara vur!” de.

3275Suyun nutku, toprağın nutku, çamurun nutku, sâhib-i dil olan veliy-yi kâmilin havâssınca mahsustur.

3276Hannâne direğinin iniltisini inkâr eden felsefeci, evliyâullah hislerine yabancıdır.

3277Der ki: Halkın mizâcındaki sevdâilik ve hayalperverlik, halkın fikrine bir çok hâyal getirir.

3278Belki ondaki fesât ve küfrün hükmü aksi; ona böyle bir münkirlik hâyali getirmiştir.

3279Felsefeci şeytanı da inkâr eder. Fakat o anda şeytanın maskarası olur.

3280Ey feylesof; şeytanı görmedinse kendini gör. Deli olmayan şahsın alnında mavi boya bulunmaz.

3281Her kimin kalbinde şek ve dolambaçlık varsa dünyâda o kimse gizli felsefecidir.

3282Feylesof meşreb olan, fakat itikat sahibi görünen bazı kimseler, ara sıra maneviyâta itikât ederler, lâkin kendilerinde bulunan felsefe damarı hareket edince inkâra dönerler.

3283Ey mü’minler; sakının ki, o damar sizde de mevcuttur. Hattâ sizde nihayetsiz bir çok âlem vardır.

3284Yetmiş iki milletin cümlesi sendedir. Vah ki, bir gün onlardan birinin itikâdı senden elini kaldırır.

3285Her kimde o imândan bir nasip bulunursa onun zevali korkusundan kavak yaprağı gibi titrer.

3286Ey gafil insan, sen kendini iyi bir insan gördüğün için şeytan ve etbâına gülüyorsun.

3287Ruh, kürkünü ters çevirince, ehl-i din görünen çok kimseden vadiye feryatlar zuhur edecektir.

3288Altın yaldızlı şeyler, dükkân câmekânında parlar ve güler. Çünkü mihenk taşı meydanda değildir.

3289Ey settâre’l-uyûb ve gaffâre’z-zünûb olan Allah; bizim üstümüzdeki setr perdesini kaldırma, imtihan esnasında halâskarımız ol.

3290Altın taklidi kalp, hâlis altın ile gece karanlığında boy ölçüşür; hakîkî altın ise iki tarafın da mâhiyeti görülmek ve anlaşılmak için sabah olmasını bekler.

3291Mel’ûn iblis, yüz binlerce yıl abdâl-i kiramdan, yâni Allah’ın mukarreblerinden idi ve mü’minlerin, yâni melâikenin emîri olmuştu.

3292Tâât ve ibâdâtına mağrur olup nazlanmak istedi de, Âdem Aleyhisselâm ile pençeleşmeye kalkıştı, öğle güneşi karşısında kalmış gübre gibi, ne olduğu meydana çıktı ve rezîl rüsvây oldu.

Bel’am bin Bâûr’un: “Yârabbî! Mûsâ Aleyhisselâm ile kavmini, muhasaraya aldıkları bu şehirden muvaffak olmaksızın geri çevir” diye duâ etmesi

3293Cihan halkı, Bel’am bin Bâûr’a âdeta İsâ zamanındaki etbâı gibi musahhar olmuşlardı.

3294Ondan başkasının karşısında tazim ile eğilmezlerdi. Çünkü onun okuyup üflemesi hastalar için sıhhatti.

3295Kibrinden ve kemâline gururundan Mûsâ Aleyhisselâm ile pençeleşmeye kalktı. Sonra öyle bir hâle düştü ki, onu sen de işitmişsindir.

3296Dünyâda yüz binlerce İblis ve Bel’am gibileri vardır ki, onların halleri de gerek gizli, gerek aşikâr böyle olmuştur.

3297Bu ikisi diğerlerine şâhit olsun diye Allah bunları meşhur kıldı.

3298Bu ikisinin perçemini şehre götürdü, yâni onların ceza görmüş olduklarını halka gösterdi. Yoksa Kahr-ı İlâhi maktullerinin sayısı sayılamaz.

3299Bu ikisinin perçemini şehre götürdü, yâni onların ceza görmüş olduklarını halka gösterdi. Yoksa Kahr-ı İlâhi maktullerinin sayısı sayılamaz.

3300Farz edelim ki, sen nazlı ve nazenin bir zâtsın. Fakat bu nazlılık; senin derecene göredir. Allah’tan çekin ve kork da ayağını derecenden dışarıya uzatma.

3301Eğer kendinden daha nazlı, yâni Allah indinde senden makbul birine çatacak olursan seni yerin dibine kadar götürür.

3302Ad ve Semûd kıssaları Kur’ân’da niçin zikredilmiştir? Peygamberlerin ind-i İlâhîde nazlı ve nazenin olduklarını bilmen içindir.

3303Kârûn’un yere geçmesi, Lût kavminin başlarına taş yağması, Semud kavminin saika ile helak olması, nefs-i natıka olan peygamberlerin izz ü şerefleri nişanıdır.

3304İnsan için bütün hayvanları, akıl için de bütün insanları öldür.

3305Akıl nedir? Âkil ve kâmil bir zâtin temam ve kemâl sahibi idrâkidir. Cüz’î akıl da akıldır amma zayıftır.

3306Vahşî hayvanların hepsi, ehlî hayvanlardan aşağıdır.

3307Vahşî hayvanların izz ü şerefi, insanlara muhalif oldukları için sükût etmiştir.

3308Ey insanlar arasında emsali nâdir bulunan mahlûk; sen «humrün müstenfire»220 hâlini alınca insanlık şerefinden sende ne kalır?

3309Vâkı’a insanların salâhı için eşekleri öldürmek caiz değildir. Fakat o eşek vahşileşecek ve insanlara saldıracak olursa kanı mubah olur.

3310Vâkı’a eşeğin kendini menedecek bir idrâki yoktur. Öyle olmakla beraber Allah onu ma’zur tutmamıştır.

3311Allah ve Peygamber sözüne karşı vahşîleşen, onu dinlemez ve dinletmez hâle gelen bir insan, ey âlî dost; nasıl ma’zûr görülür?

3312Şüphesiz vahşileşmiş düşman kâfirlerin kanı da ok atanlara ve mızraklara karşı mubah olmuştur.

3313Muhârib kâfirlerin karıları, çocukları esir edilir. Çünkü o kafirler akılsız, merdud ve zelil mahlûklardır.

3314Yine bir akıl, akıl bağından ürker ve hududundan çıkarsa o akıl, derecesinden hayvanât derekesine düşer.

Hârût ile Mârût’un kendi masûmiyetlerine itimâd ederek ehli dünyâya karışmak istemeleri ve fitneye düşüp azaba uğramaları

3315Meşhur Hârût ve Mârût gibi ki, kibirlerinden ve nefislerine itimatlarından zehirli oka, yâni Kazâ-yı İlâhi’ye hedef oldular.

3316Onların kendi kudsiyet ve masûmiyetlerine itimatları vardı. Lâkin ineğin arslana itimadı nedir?

3317Vakıa sığır, boynuzuyla yüzlerce çâre bulur, bazı hayvanlara karşı kendini korur. Fakat arslan onu parça parça eder.

3318Sığır, kirpi gibi baştan aşağıya kadar boynuzdan olsa da arslan onu mutlaka paralar.

3319Kasırga rüzgârı bir çok ağaç devirirse de taze ve zayıf ota güzellikle temas eder.

3320Ey gönül, o sert rüzgâr, onun zaafına ve aczine merhamet eder de ona bir şey yapmaz. O halde sen de kuvvet ve mukavemetten bahis için homurdanma.

3321Balta, ağaçların ve dallarının çokluğundan ve kalınlığından korkar mı? Onları parça parça kesiverir.

3322Lâkin bir yaprağa vurmaz. Keskin ağzını, keskinlik ve sertlik gösterenlerden başkasına temas ettirmez.

3323Ateşe odunun çokluğundan ne gam ârız olur, bir kasap bir sürü koyundan ürker mi?

3324Mânâ karşısında sûret nedir? Pek âciz bir şeydir. Şu muazzam feleği bile baş aşağı tutan mânâdır.

3325Sen, şu dolap gibi dönen felekten kıyâs et. Onun dönüşü nedendir? Kendisine işâret eden akıldandır.

3326Oğul; bu siper gibi olan kalıbın dönüşü ve hareket edişi gizli bulunan ruhun tesirindendir.

3327Şu rüzgârın esmesi ve dolaşıp gezmesi onun mânâsı sevkiyledir. Değirmen çarkının suyun döndürmesine tâbi olduğu gibi.

3328Bu nefesin bedene girip çıkması ve çekilip uzanması, ruhtan başka kimin tesirindedir?

3329Ruh, o nefesi bazen «cim», bazen «hâ», bazen da «dal» yapar. Bazen sulh, bazen mücâdele hâline getirir.

3330Yine o ruh kalıbı bazen sağa, bazen sola götürür, bazen gül bahçesi, bazen diken hâline getirir.

3331Böylece teneffüs ettiğimiz havayı Allah’ımız Âd kavmine karşı ejderha kılmıştı.

3332Yine o rüzgârı, Âd kavminin îman etmiş ve Hûd Aleyhisselâm’ın çizdiği bir dâire içerisine girmiş olanlarına sulha riâyet ve emân ü emniyet ilkâ eyleyen bir nesim hâline getirmişti.

3333Rabbü’l-âlemînin mânâ denizi olan Şeyh-i Dîn «el-mânâ hüvallah» yâni “Mânâ, Allah’tan ibarettir” demiştir.

3334Yerin ve göğün bütün tabakaları o mânâ denizinde çörçöp gibidir.

3335Suyun dalgalandığı zaman, çörçöp makûlesi şeylerin oynaması ve her tarafa saldırması sudandır.

3336Deniz, üstünde çörçöpü kımıldamaktan vazgeçirmek isterse onları kıyıya atar.

3337Kıyıdan dalgalı yere çekince o çörçöpe fırtınanın otlara yaptığını yapar.

3338Bu sözün sonu gelmez. Ey genç, yâni fetâ-yı mânevî olan Hüsâmeddin Çelebi; bahsi, Hârût ve Mârût kıssasına naklet.

Hârût ve Mârût kıssasının bakiyesi ve onların dünyâda, Babil kuyusunda azap çekmeleri

3339Dünyâ halkının günahı ve fıskı her ikisine de mâlûm olunca.

3340Hışm u hiddetle ellerini ısırıyorlar, lâkin kendi ayıplarını görmüyorlardı.

3341Çirkin bir adam aynaya bakmıştı. Orada aksini görünce kızdı ve yüzünü çevirdi.

3342Kendini gören ve beğenen bir kimse, birinden bir kabahat görse kendisinde cehennem ateşi peydâ olur.

3343Kendisinde olan kibr ü azamete hamiyet-i dîniye ve gayret-i İslâmiye adını verir. Lâkin kendinde olan kâfir nefsi görmez.

3344Hamiyyet-i diniyenin başka alâmeti vardır. Gayret-i İslâmiye sevkiyle gelen hiddet âteşinden cihan yemyeşil olur.

3345Cenâb-ı Hak onlara buyurdu ki: Eğer siz münevverseniz şeytan tarafından iğfal edilmiş ve günaha girmekle kapkara kesilmiş olanlara bakmayınız.

3346Ey Allah’ın ordusu ve bendesi olan melekler; şükrediniz ki, siz şehvetten ve bacak arasında olan uzuvdan kurtulmuşsunuz.

3347Eğer insanlardaki şehveti size verecek olsam, sizi artık semâ kabul etmez.

3348Sizin vücûdunuzda olan masûmiyet, benim ismet ve hıfzımın aksinden ve tecellîsinden ibarettir.

3349O ismeti sakın hâ kendinizden bilmeyin, benim lûtf u ihsanım olduğunu bilin ki mel’un şeytan size galebe etmesin.

3350Nasıl ki, Hazreti Peygamber’in vahiy kâtibi, kendisinde hikmet ve din usullerinin nurunu görmüştü.

3351O bed sesli kâtib, kendisini ilâhî kuşlar olan enbiyâ ile hem avâz kıyâs etti. Halbuki o çirkin sesli bir kuştu. Ondaki tecellî ise yankı idi.

3352Kuşların ötüşünü vâsıf olsan da kuşun muradına nasıl vâkıf olursun?

3353Eğer bülbülün ötüşünü öğrensen, onun güle karşı ne söylediğini ne bilirsin?

3354Eğer bilsen de o bilişin vehimden ibaret kalır. Birinin dudaklarının kımıldamasından, sağırların vehmi anlayışları gibi olur.

Bir sağırın hasta komşusunu yoklamaya gitmesi

3355Sermâyesi fazla, yâni insâniyeti kuvvetli biri, bir sağıra: “Komşun hastalanmış”, haberini verdi.

3356Sağır kendi kendine dedi ki: “Bu ağır kulakla o hasta gencin sözlerinden ben ne anlarım?

3357Husûsiyle hastalıktan sesi zayıflamış bir adamın konuşmasını nasıl işitebilirim? Fakat çâre yok, gidip görmeliyim.

3358Onun dudağının kımıldadığını görünce, ona kendimden bir kıyâs yaparım.

3359Ona, ‘Dertli komşum nasılsın’, deyince, elbette o ‘İyiyim, yahut rahatım’ diyecektir.

3360Ben ‘Çok şükür’, dedikten sonra, ‘Acaba ne yiyorsun?” diye sorarım. O ‘Şerbet, yahut mercimek çorbası’ der.

3361Ben ‘Sıhhatler, afiyetler olsun!’ diyerek, ‘Hekimlerden kim gelip bakıyor?’ derim. “Filân geliyor” cevâbını verir.

3362Ben de derim ki: ‘Ayağı uğurlu bir hekimdir. Madem ki, o geliyormuş, işin yolunda demektir.

3363Onunun ayağının uğurunu denedik, nereye gittiyse beklenilen afiyet gelmiştir.’

3364O sâf adam, aklınca bu kıyâsî cevapları tertip ettikten sonra hastanın evine gitti.

3365Hastanın yanına gidip “Nasılsın?” diye sordu. Hasta: “Ölüyorum”, deyince sağır: Şükür elhamdülillah!” mukâbelesinde bulundu. Bu mukabele üzerine hasta rahatsız oldu ve canı sıkıldı.

3366“Bu nasıl şükür, yâni şükrün sırası mı? Bu adam gâlibâ bizim düşmanımız” dedi. Sağır bir kıyâs yapmıştı, o da aksine çıktı.

3367Sonra hastaya “Ne yedin?” diye sordu. Hasta, “zehir!” deyince “Afiyetler olsun” cevâbını verdi. Bu cevap ise hastayı kahretti.

3368Daha sonra: “Hekimlerden gelip de seni tedavi eden kimdir?” sualinde bulundu.

3369Hasta: “Azrail geliyor. Haydi defol!” dedi. Sağır ise: “Ayağı uğurludur, sevin!” cevâbını verdi.

3370Sağır dışarı çıktı. “Böyle rahatsız bir zamanında komşumun hatırına riâyet ettim, gönlünü aldım.” diyerek şükretti.

3371Hasta da diyordu ki: “Bu herif, bize can düşmanı imiş. Onun cevrü cefa madeni olduğunu bilmiyorduk.”

3372Hastanın hatırı, ona türlü türlü sövüntü arıyor ve öylece haber göndermek istiyordu.

3373Onun şu hâli, kötü yemek yiyip de midesi bozulan ve kusmak isteyen kimsenin hâli gibiydi.

3374Hiddetle söylemek istediğin sövüntüyü ağzından çıkarma ki, «kâzm-ı gayz» budur. Sabr ü tahammül ederek sövüp saymazsan mükâfat olarak tatlı söz işitirsin.

3375Hastanın sabr ü tahammülü olmadığı için sağırın sözlerinden kıvranıp diyordu ki: “Bu köpek herif, bu namert kerata nerde ki.

3376Söylediklerini ona iade edeyim. Onları ağzına aldığı vakit kalbim uyumuş arslan gibi olmuştu da cevap verememiştim.

3377İyâdet; yâni, hasta yoklama, hastanın gönül hoşluğu içindir, bunun yaptığı ise hatır sorma değil, âdeta düşman sevincidir.

3378Düşmanı zayıf ve dermansız görüp de, kötü kalbi rahat etmek içindir.”

3379Çok kimse vardır ki, tâât ü ibâdât hususunda sapık olduğu halde, onunla, Allah rızâsını kazandığını, sevaba nail olduğunu ve o sayede cennete gireceğini ümit eder.

3380Onların tâat diye yaptıkları hareketler hakikatte gizli bir masiyettir.221 Nitekim bir çok bulanık su vardır ki, sen onu duru sanırsın.

3381O sağır gibi ki, hastayı yoklamakla iyilik yaptığını sanıyordu, fakat netice zannı hilâfına zuhur etti.

3382Sağır; hizmet ettim, komşuluk hakkım yerine getirdim diye memnun olarak oturuyordu.

3383O, hastanın kalbinde bir ateş tutuşturmuş, o ateşle kendisini de yakmıştı.

3384Ey mürâîler; tutuşturduğunuz ateşten sakınınız. Siz günah hususunda hakîkaten ileri gittiniz.

3385Hazreti Peygamber huzurunda namaz kılan bir mürâîye: “Yeniden kıl, sen namaz kılmadın, yâni kıldığın namaz olmadı.” buyurdu.

3386Bu korkuların çâresi olmak üzere her namazda fatiha okunması ve «ihtinassıratal müstekim»222 denilmesi emrolunmuştur.

3387Ki İlâhî, namazımı dalâlet ve riya erbabının namazlarına karıştırma demektir.

3388O sağırın yapmış olduğu bir kıyas neticesinde on yıllık komşuluk sohbeti bozuldu.

3389Husûsiyle vahiy katibinin his dairesine sığmayan vahye karşı kıyâsa kalkışması, efendi; bilmiş ol ki pek mânâsızdır.

3390Senin kulağın hurûfa karşı hassas ise, yâni huruf ve ondan müteşekkil kelimeyi işitiyor ve anlıyorsa bile, Kelâm-ı İlâhî ve Hadîs-i Risaletpenâhîye karşı o ma’lul kulak sağırdır.

Kelâmullah’a karşı ilk kıyas yapan şeytan idi

3391Envâr-ı İlâhiye karşısında ibtidâ bu kıyasçıları yapan şeytan idi.

3392Şeytan dedi ki: “Şüphesiz ateş topraktan daha iyidir. Ben ateşten yaratıldım, o ise bulanık çamurdan halkedilmiştir.

3393O halde fer’i asla kıyas edelim. Âdem zulmetten, yâni topraktan mahlûktur, biz ise parlak nurdan, yâni ateşten yaratılmışız.”

3394Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Hayır... fer’ asla kıyâs edilmez. Belki neseplerin âhirette faydası yoktur. Ancak zühd ü takva faziletin mihrâbı olacaktır.”

3395Bu zühd ü takvayı ve onun neticesi olan kerametleri, şu fâni dünya mîrâsı değildir ki, nesep ve miras tarikiyle elde edesin. Belki o, rûhânî bir mazhariyettir.

3396Belki bu, peygamberlerin mirasıdır, Onların varisleri de müttekî olanların ruhlarıdır.

3397Ebû Cehil’in oğlu aşikâre Müslüman, Nuh peygamberin oğlu ise sapıklardan oldu.

3398Topraktan yaratılan Âdem, ay gibi münevver oldu. Ateşten yaratılan senin yüzün kara olduğu halde defol.

3399Bir âlim, bu kıyasları, bu taharrileri bulutlu bir günde, yâhut geceleyin kıbleyi bulmak için yapar.

3400Lâkin güneşli bir günde ortalık aydınlık ve Kâbe göz önünde iken kıyas yapmaya ve kıble cihetini aramaya kalkışma.

3401Kâbe’yi görmemezliğe gelip de kıyas yapacağım dîye ondan yüz çevirme! Allah doğruyu en iyi bilir.

3402Meselâ Hak kuşu olan Nebiden, yâhut bir velîden bir ses, yâhut bir söz işitince onun zâhirini ezberlenmiş bir ders gibi hatırlarsın.

3403Sonra kendinden kıyâslar yaparsın, mahz-ı hayâl olan tasavvurâtını zâtî ve hakikî vehmedersin.

3404Ehlullahtan olan abdalların bir takım ıstılâhâtı223 vardır kâl ehli olanların o ıstılahlardan haberleri yoktur.

3405Kuş dilini ses itibâriyle öğrendin ve ona karşı yüz kıyâs ve yüz heves uydurup parlattın.

3406Kıyâsı isabet etti vehmiyle mest olan sağırdan hastanın kalbi kırıldığı gibi ey ehl-i kıyâs; senin yaptığın ve yapacağın kıyâslardan dolayı ehlullahın gönlü kalır.

3407Vahiy kâtibi Abdullah bin Sa’d, o Tâir-i İlâhî olan zât-i akdes-i Risâletin sesini işitmekle kendisini de onun gibi olmuş sandı.

3408O tâir-i İlâhî, ona öyle bir kanat çarptı ki, basar-ı basiretini kör etti de derd ü helak çukuruna yuvarlandı.

3409Siz de agâh olun. Nûrâniyet aksi olan melekiyet sıfatınızla yahut zann-ü kıyâs ederek insanların aleyhinde bulunmayınız ki, semâvî mertebenizden sükut etmeyesiniz.

3410Hârût ve Mârût iseniz de «Nahhü’s-sâffûn»224 mertebesinde yüksek bulunuyorsunuz da.

3411Kötülerin kötülüğüne acıyınız, benlik ve kendini görüp beğenmek uçurumlarında dolaşmayınız.

3412Sakın benlik uçurumlarında dolaşmayın, Allah’ın gizli gayretine dokunur da baş aşağı yerin dibine geçersiniz.

3413Meleklerin her ikisi de: “İlâhî; ferman senindir, senin emânın olmayınca nerede eman bulunur.” dediler.

3414Böyle dediler. Fakat yürekleri çarpıyordu, bizim gibi iyi kullardan kötülük zuhur eder diyorlardı.

3415İki meleğin kalbindeki ıztırab, oralara ucb ve gurur tohumunu ekmeden, onları bırakmadı.

3416Diyorlardı ki: Ey erkân-ı erbaa’dan225, yâni, anâsırdan mürekkeb ve ruhanilerin safvetinden ve masûmiyetinden bîhaber olanlar.

3417Biz, bu gökyüzünde sâyebân dokuruz, yâni, ettiğimiz tesbih ve ibadetlerle nûrânî perdeler meydana getiririz. Zemine inince de hükümet ve adalet halısı nescederiz.

3418Gündüzleri yerde adalet ve ibâdet ederiz, her gece de semâya uçarız.

3419Bunları yapmamız, zamanın ucûbesi, şaşılacak bir şeyi olmamız yeryüzünde emniyet ü emân koymamız içindir.

3420Semânın hâlini zemine kıyas etmek doğru değildir, aralarında gizli fark vardır.

Kendi hâlini ve kendi sekrini cahillerden saklamak lâzım geldiğinin beyanına dair

3421Perde arkasına geçmiş olan Hakîm Senâyî’nin şu sözünü dinle ki: “Şarap içtiğin yere başını koy, yâni orada sız.” demiştir.

3422Bir sarhoş, meyhaneden çıkıp da yolunu şaşırınca, çocukların maskarası ve eğlencesi olur.

3423O sarhoş böylece sekr hâlinde bulunur. Çocuklar ise onun zevkinden ve sermestlik neş’esinden bihaber olarak arkasına takılır.

3424Allah sarhoşu olanlardan başka bütün halk çocuk mesabesindedir. Hevâ ve hevesten kurtulmuş olanlardan başkası bulûğa ermiş değildir.

3425Cenâb-ı Hak, dünyâ faydasız bir oyuncak, siz de çocuksunuz226, demiş ve doğru buyurmuştur.

3426Ey gafil, dünyâ oyunundan çekilmedikçe çocuk mesabesindesin. Ruhunu tasfiye ve tezkiye etmedikçe nasıl zekî, yâni sâf ve pâk olabilirsin?

3427Dünyâperest olanların dünyâya karşı olan şehvetlerini çocukların yapmak istedikleri cima’ gibi bil.

3428Çocuk cimâı nedir? Rüstem gibi güçlü, kuvvetli bir gazinin cimâı yanında oyundan ibarettir.

3429Halkın cenk etmesi, çocukların mânâsız, asılsız ve hakir kavgası gibidir.

3430Çocukların cengi değnekten kılıçladır. Kasıt ve hareketleri hep faydasız ve beyhûdedir.

3431O çocuklar bir kamışa binerler ve: “Bu, bizim burâkımız, yâhut mübarek gidişli düldülümüzdür” derler.

3432Çocuklar yüklenmiş oldukları, yâni bindim sandıkları o kamışı taşıdıkları halde cahilliklerinden böbürlenirler ve kendilerini ata binmiş vehmederler.

3433Allah süvarilerinin at sürüp dokuz kat feleği geçecekleri güne kadar sabret de kimin ata binmiş, kimin yaya kalmış olacağını gör.

3434Hakk’ın nezdine ruh ve melek yükselir. Ruhun yücelmesinden felek sarsılır.

3435Hepiniz çocuklar gibi eteğinize binmiş ve eteğin bir ucunu at dizgini gibi tutmuşsunuz.

3436Allah tarafından gelen Kur’ân’da: “Onların bu hususta bir bilgileri yoktur. Sadece zanna uyuyorlar. Zan ise, şüphesiz hakikat bakımından birşey ifade etmez”,227 buyrulmuştur. Zan merkebi felekler üstünde nasıl koşabilir?

3437İki zannın galibi, bir tarafın tercihindedir. Güneşin tavzihine inat edilmez.

3438At vehmiyle binmiş olduğunuz kamışı, yahut sırığı o vakit görürsünüz ve ayaklarınıza binerek yürümüş olduğunuzu farkedersiniz.

3439Vehminizi, fikrinizi, duygunuzu ve kavrayışınızı çocukların kamıştan atı gibi biliniz.

3440Âriflerin ilmi onların hamalıdır. Onları taşır götürür. Ten ve sûret ehlinin ilmi ise onların yüküdür.

3441İlim, kalbe aksederse sahibine yardımcı olur. İlim, yalnız cesede aksederse sahibine yük olur.

3442Cenâb-ı Hak «Yahmilü esfârâ»228 buyurdu. Çünkü İlâhî olmayan ilim insana yük olur.

3443Allah tarafından vasıtasız ve ilham tarikiyle olmayan bir ilim dayanmaz. Zaman geçtikçe, sahibi ihtiyarladıkça zihninden çıkar. Yüz yazıcının sürdüğü aklık ve allık gibi uçar gider.

3444Lâkin bu kesbî ilim yükünü iyi taşırsan, yâni, ilmin ile amel edersen o yükün ağırlığını ve zahmetini kaldırırlar, sana ağırlık yerine boşluk verirler.

3445Aklını başına al da bu ilim yükünü hevâ ve heves için taşıma. Ta ki, içerinde ilim ambarını göresin.

3446Tâ ki ilim atına binesin, omzundaki ağır yükten kurtulmuş olasın.

3447Ey «Hû» dan yalnız «Hû» ismiyle kanaat eden; Hû kadehinden içmeyince hevâ ve hevesten nasıl kurtulursun?

3448Sıfattan ve isimden ne doğar? Ancak bir hayâl peydâ olur. Bidayetten doğan o hayâl, zâkir için bir vuslat rehberi ve bir dellâl yerine geçer.

3449Duyurak bir şeyi olmayan dellâl ve delili hiç gördün mü? Cadde olmayınca gulyabâni de olmaz.

3450Hakikatsiz ve müsemmâsız bir isim gördün mü, yahut «kef» ve «lam» harflerinden hiç gül topladın mı?

3451Ey sâlik; ismi okuyorsun, git müsemmâyı da ara. Kameri derenin suyunda değil, semâ kubbesinde bil!

3452Eğer harften ve isimden geçmek ve kurtulmak istersen kendini kendiliğinden tamâmıyla temizle.

3453Cilâlı demir gibi demir renginden kurtul. Riyazet ederek passız bir ayna gibi ol.

3454Peygamberlere mahsus olan isimleri kalbinde kitapsız, müzakeresiz ve muallimsiz olarak göresin.

3455Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: Ümmetimden benimle hem cevher ve uluvvi himmette beraber kimseler vardır.

3456Onların ruhu uhuvvet ve velayet nûruyla beni görürler, ben de o nûr ile onları müşahede ederim.

3457Bunlarla bu görüşmemiz, Buhârî ve Müslim kitaplarındaki Hadîsler ve onları nakleden râvîler vâsıtasıyla değil, belki âb-ı hayât menba’ı olan gönüllerde olur.

3458Emseynâ kürdiyyen ve asbahnâ arâbiyyen229, demenin sırrını ve hakikatini oku.

3459Eğer gizli ve ilâhî bir ilmin kalbe nasıl mün’akıs olacağına dâir misal istersen Rûmîlerle Çinlilerin hikâyesini dinle.

Rumîlerle Çinlilerin nakkaşlık ve ressamlık sanatında iddiaya girişmeleri

3460Çinliler: “Biz daha mahir nakkaşız” dediler. Rûmîler de: “Biz daha ustayız” davâsını ettiler.

3461Pâdişah dedi ki: “Bu bahiste imtihan yapacağım. Bakalım sizden hangi taraf, iddiasında doğru ve üstün çıkacak?

3462Rum diyarından ve Çin ülkesinden olan nakkaşlar bir araya geldiler. Rûmîler bu ilme daha ziyâde vâkıf idi.

3463Çinliler: “Bize mahsus olmak üzere bir oda veriniz. Bir oda da sizin olsun.” dediler.

3464Kapıları karşı karşıya iki oda vardı. Bunlardan birini Çinliler, öbürünü Rûmîler aldı.

3465Çinliler pâdişahtan yüz türlü boya istediler. O mes’ud hükümdar da hazinesini açtırdı.

3466Her sabah Çinliler için hazineden belirlenmiş miktarda boya vardı.

3467Rûmîler dediler ki: “Ne nakış ne boya lâzımdır. Bizim sanatımızda pası defetmekten başka bir şey işe yaramaz.”

3468Kapıyı kapadılar ve duvarları cilaladılar. Felek kubbesi gibi nakş ü civândan sâde ve safi oldular.

3469İki yüz türlü renkten renksizliğe yol vardır. Renk bulut gibidir, bîrenklik ise aydır.

3470Bulutta ziya ve nurdan her ne görürsen onu yıldızdan, güneşten aydan bil.

3471Çinliler işlerini bitirince sevinçten davullar çaldılar.

3472Pâdişah geldi Çinlilerin boyadığı odaya girdi. Orada öyle nakışlar gördü ki onların inceliği ve güzelliği aklı ve fehmi hayran ediyordu.

3473Sonra Rûmiler tarafına geldi. Ara yerdeki perdeyi kaldırdılar.

3474Çinlilerin yapmış oldukları resimler ve işler, o cilalanmış ve safvet peydâ etmiş duvarlara aksetti.

3475Pâdişah, Çinliler tarafında ne gördüyse burada daha iyi ve parlak görünüyor, âdeta nazarı gözden kapıyordu.

3476Rûmilere gelince ey peder; onlar sofilerdir ki işittiklerini hıfzetmek için tekrarlamaktan ve bir çok kitap okumaktan müstağnidirler. Sûretâ hünersiz ve marifetsiz görünürler.

3477Lâkin göğüslerini, yâni kalplerini zikrullah ile cilalamışlar, tamâ, haset, hırs ve kin gibi ahlâk-ı rezîleden temizlemişlerdir.

3478O aynanın safî ve mücellâ olması kalbin vasfıdır ki öyle bir kalp nihayetsiz sûretlerin in’ikâsına mahal olur.

3479Gayb âleminin sınırsız ve şekilsiz olan sûreti, Mûsâ Aleyhisselâm’ın ceybinden ve gönül aynasından parladı.

3480Gerçi o mânevî sûret; arşa, ferşe, derya ve balığa, yâni bütün kâinata sığmaz.

3481Çünkü felek, arş, ferş ve bütün mükevvenât mahdud ve ma’duddur. Son derece genişliğiyle beraber bir haddi, bir nihayeti vardır. Fakat bilmiş ol ki, gönül aynasının hadd ü nihayeti yoktur.

3482Gönül onunla mıdır, yoksa gönül o mudur? diye akıl burada susmuş, yâhut sapıtmıştır.

3483Hem bâaded, hem bîaded, yâni hem kesret, hem vahdetle muttasıf olan gönülden başkasında hiçbir nakış ebediyen parlamaz.

3484Ebede kadar o gönüle yeni yeni nakışlar ve tecellîler vârid olur ve onda hicapsız bir sûrette görünür.

3485Cila ehli olan, yâni kalplerini zikrullah ile tasfiye ve tediye etmiş bulunan sofiye hazarâtı, renkten ve râyihadan kurtulmuşlardır. Her lâhza ve bilâtevekkuf bir hoşluk ve güzellik müşahede ederler.

3486İlmin nakşını ve kabuğunu bırakıp mânâsını ve lübbünü almışlar ve ayne’l-yakîn sancağını kaldırmışlardır.

3487Onlarda fikir, düşüncesi gitmiş, ve tenevvür husule gelmiştir. Onlar aşinalığın denizini bulmuşlardır.

3488Cümle halkın korktuğu ölüme karşı bunlar gülerler.

3489Kimse onların kalbine galip gelip içindeki esrarı anlayamaz. Hatta bazıları Hak yolunda mecruh ve şehit olsalar da gelen zarar inciye değil sedefedir.

3490Bunlar fıkıh ve nahiv ilimlerini bırakmışlar, fakat mahviyet230 ve fakr u fenayı yükseltmişlerdir.

3491Sekiz cennetin nakışları bunların kalbinde parlar, çünkü orasını o nakışların kabulüne müsâit bulmuştur.

3492Bunlar arştan, kürsden ve arşın ötesinden daha yüksekte ve melik-i muktedir indindeki «mak’ad-i sıdk»231’da sakindirler.

Peygamber Aleyhisselâm’ın Zeyd bin Hârise’ye: “Bugün nasılsın ve nasıl kalktın?” diye sorması, onun da: “Hakîkî bir mü’min olarak sabahladım yâ Resûlallah”, cevabını vermesi

3493Hazreti Mustafâ Aleyhi ve Âlihi Ekmelüttehâyâ Eendimiz bir sabah Zeyd’e, “Ey saf kalpli arkadaş; nasıl sabahladın?” diye sordu.

3494Zeyd, “Abd-i mü’min olarak sabahladım”, cevâbını verince Resûl-i Ekrem Efendimiz ona: “İman bağında güller açtıysa hani nişanı?” diye sordu.

3495Zeyd dedi ki: “Günlerce aç ve susuz bulundum, geceleri Allah aşkı ve firkat ateşiyle tutuşup yandığım için uyuyamadım.

3496O derece mücâhede ettim ki mızrak ucu kalkandan nasıl geçerse ben de gece ve gündüz kaydından öylece geçtim.”

3497Ki o âlemde bütün milletler ve bir saat ile yüz binlerce yıllar birdir.

3498Yine o âlemde ezel ile ebed müttehiddir. İftikad ve tefehhus, yâni araştırmak sûretiyle aklın o âleme yolu yoktur.

3499Hazreti Peygamber buyurdu ki: “O gittiğin yoldan bu âlem halkının akılları erecek derecede bir hediye getir.”

3500Zeyd dedi ki bu âlem halkı gökyüzünü nasıl görüyorsa ben de arşı ve arşîleri öyle görüyorum.

3501Değirmendeki buğday ve arpa dânelerini tefrik eder gibi halkın her birini birer birer tanıyorum.

3502Sekiz cennet ile yedi cehennem karşımda duruyor. Putperestin karşısında putun durduğu gibi.

3503Bazı yüzlerin ağarıp bazılarının kararacağı Kıyamet günü bunlar hakkında şimdiden peyda olmuştur.

3504Evvelce ruh, ayıplı olsa da anasının rahminde bulunduğu için mahiyeti halktan gizli idi.

3505Şakî, yâni kötü olan kimse anasının karnında da şakidir. O gibilerin hâli cisimlerinin alâmetlerinden belli olur.

3506Cisim, ana gibi can çocuğuna gebedir. Ölüm ise doğurmak derdi ve zelzelesidir.

3507Bu âleme gelmiş ve geçmiş ruhlar da: Bakalım şu, sevinerek mi, yahut tiksinerek mi doğacak, yâni, âhiret âlemine gelecek ruh nasıldır? diye bekleşirler.

3508Siyahiler; o çocuk bizim derler. Rûmîler, yâni beyazlar da o, çok güzeldir diyerek kendilerinden sayarlar.

3509Bir ruh, can âlemine doğunca artık beyazlık ve siyahlık ihtilafı kalmaz.

3510Eğer o ruh, siyahi olursa zenciler, rûmî, yâni beyaz olursa Rûmîler götürürler.

3511O ruh doğmadıkça âlemi müşkilât içinde bırakır. Doğmamış olanı tanıyan ise azdır.

3512Allah’ın nûruyla baktığı için derinin içini, yâni sûretin sîretini görmeye yol bulur.

3513Menî suyunun aslı beyazdır ve hoştur. Lâkin ruhun aksi Rûmîdir, yâhut Habeştir.

3514Cenâb-ı Hak, ahsen-i takvim olarak yarattığı insanlara dilediği rengi verir. Onların yarısını da esfel-i sâfilîn’e232 götürür.

3515Bu sözün sonu gelmez. Zeyd bin Harise kıssasına dön ki kervan katarından geri kalmayalım.

3516Bir gün gelecektir ki o gün yüzler ağaracak ve kararacak, Türk gibi beyaz çehreli ve Hindu gibi kara suratlı olanlar belli olacaktır.

3517Senin de saman gibi hafif mi, yoksa dağ gibi ağır mı, Hindu gibi kara mı, Türk gibi beyaz mı olduğun; yâni saîd-i ezelî mi, şakî-yı ebedî mi bulunduğun herkese zâhir olacaktır.

3518Hindu neslinden ve Türk soyundan olan bir çocuk ana rahminde iken belli olmaz. Doğup meydana çıkınca onun ne olduğunu halkın zayıfi da, kavisi de görür ve anlar.

Zeyd bin Harise Radiyallahü Anh’in Resûlullah’a[s.a.v.]: “Halkın ahvali bana apaşikâr görünmektedir; gizli, kapaklı değildir” diye cevap vermesi

3519“Kıyamette olacağı gibi, bütün erkek ve kadınların mânevî mahiyetlerini apaçık görüyorum.

3520Yâ Resûlallah; îzâhât vereyim mi, yoksa sükût edeyim mi?” diye sorunca Hazreti Mustafâ Aleyhi Ekmelüttehâyâ Efendimiz, mübarek dudağını ısırmak sûretiyle «yetişir!» işaretini verdi.

3521“Yâ Resûlallah; haşrin sırrını söyleyip de bugün dünyâda neşri izhar edeyim mi?

3522Yâ Resûlallah müsâade buyur da halkın gözündeki gaflet perdelerini yırtayım. Nûr-i irfanım güneş gibi parlasın.

3523Nurumun parlaklığı karşısında güneş küsûfa uğramış gibi kararsın, hurma ağacı ile söğüt ağacını birer birer göstereyim.

3524Ba’sin ve kıyamet gününün sırrını, kimin hâlis nakid, kimin karışık ve kalp olduğunu bildireyim.

3525Ashâb-ı şimali elleri kesik oldukları halde teşhir edeyim, küfür ve nifak renklerini meydana koyayım.

3526Husufa uğramaz ve nuru eksilmez bir kamerin aydınlığıyla nifakın yedi deliğini açık göstereyim.

3527Âhirette şakilerin giyeceği elbiseyi halka göstereyim, orada peygamberler için çalınacak davulun sesini de duyurayım.

3528Cehennemi ve cennetleri ve aradaki berzah ve a’râf denilen makamları ayan beyân bir sûrette kâfirlerin gözü önüne getireyim.

3529Coşkun ve taşkın bir halde bulunan kevser havzını göstereyim de suyu halkın yüzüne serpilsin, sesi de kulaklarına değsin.

3530Susamış kimselerin o havuz etrafında koştuklarını da açıkça göstereyim.

3531Onların omuzları benim omuzlarıma dokunuyor, bağrışmaları da kulağıma kadar geliyor.

3532Cennetlik olanlar, sevinçlerinden gözümün önünde kucaklaşıyorlar.

3533Birbirinin elini sıkıp musâfaha ediyorlar.

3534Cehennemde olanların âh, vâ hasretâ233 diye inleyip feryâd etmelerinden kulağım âdeta sağır oldu.

3535Bunlar derinden söylediğim bir takım işaretlerdir. Daha da söyleyeceğim amma, zât-i Risâletin azarlamasından korkuyorum” dedi.

3536Sekr-i, mânevîye tamâmen müstağrâk bir halde böylece söylüyordu. Hazreti Peygamber Sallalâhü Aleyhi Vesellem «Sus!» diye onun yakasını çekti.

3537Resûlullah Aleyhi Salevâtullâh buyurdu ki: “Kendini topla! Gemi azıya alan atının başını çek. Çünki “Allah haya etmez”234 tecellisine uğradı ve sakınıp çekinmesi gitti.

3538Senin aynan kılıfından fırladı. Ayna olsun, terazi olsun hakikatin zıddını nasıl söyler.

3539Bir kimse incinecek, yahut bir şahıs utanacak diye ayna ve terazi doğruyu söylemekten sükût ederler mi?

3540Ayna da, terazi de yüksek birer mihenk taşı gibidir. Onlara sen iki yüz yıl hizmet etmiş olsan ve:

3541“Hatırım için doğruyu gizle, fazla göster, eksik gösterme” diye yalvarsan.

3542Onlar sana cevap verirler ki: “Herkesi sakalına, bıyığına güldürme. Ayna ile terazi karşısında hud’akârlık olur mu?

3543Hakikat, bizimle tanınsın diye Cenâb-ı Hak bizi yüksek birer vasıta kıldı.

3544Bu olmazsa, yâni hakikati olduğu gibi göstermezsek biz ne işe yararız ve nasıl iyilerin usulünce hareket edebiliriz?”

3545Aynayı koltuğunun altında gizle. Yâni hakikat esrarını ifşa eyleme. Allah’ın tecellisi, sineni Sînâ gibi tenvir etmişse bile.

3546“Yâ Resûlallah; hakikat ve ezeliyet güneşi hiç koltuk altına sığar mı?

3547Allah’ın tecellisi; degali de begali de yırtar, mahveder. Onun karşısında ne cünûn durabilir, ne de akıl.”

3548Resûlullah buyurdu ki: “Bir parmağını gözünün üstüne koyacak olursan Dünyâyı güneşten hâlî görürsün.

3549Bir parmak ucu, Kamerin perdesi, bu da Allah’ın settarlığına biri şan olur.

3550Bir noktaya cihanı örttürür, bir sükût ile güneşi münkesif kılar ve görünmez eder.”

3551Ağzını kapa ve dilini tutup denizin dibine bak ki Allah denizi insana mahkûm eylemiştir.

3552Selsebîl ve zencebil çeşmelerinin, cennetlik bir zât-i âlînin arzusuna mutî oluşu gibidir.

3553Cennetteki dört nehir bizim hükmümüze tâbidir. Fakat bu tahâkküm, bizim zorumuzdan değildir, Allah’ın fermânıyladır.

3554Sihirbazların yapmalarını murad ettikleri sihri yürüttükleri gibi her nerede istersek o nehirleri akıtabiliriz.

3555Bu iki gözümüzün bir tarafa bakıp gitmesinin kalbin hükmüne ve ruhun irâdesine bağlı olduğu gibi o nehirler de mü’minlerin arzusuna tâbi olacaklardır.

3556Eğer gönül isterse gözler, yâni bakışlar yılan zehrine doğru, keza gönül isterse ibret alacak cihete teveccüh eder.

3557Gönül isterse gözler mahsûsât tarafına, yine gönül isterse melbûsât tarafına, yâni örtülü, gizli olan şeyler cihetine gider.

3558Yine gönül isterse gözleri külliyât tarafına sürer, isterse cüz’i müşahedesinde hapseder.

3559İnsan gırtlağı, sahibinin isteğine tâbi olduğu gibi beş his de muradına göre hareket eder.

3560Beş hissin hepsi de kalbin gösterdiği tarafa doğru eteklerini toplayıp koşar.

3561Kalbin emrine karşı el, ayak, kalabalık karşısında asânın yed-i Mûsâ’ya tâbi olması gibidir.

3562Gönül isteyince ayak o istekle raks eder, yâhut noksan ve kemâl taraflarına kaçar.

3563Yine gönül isteyince el, parmaklarıyla hesap yapar, yahut o parmaklarla kitap yazar.

3564El, gizli bir elin hükmünde kalmış; o gizli el, cismâni olan eli dışarıya nasb etmiştir.

3565Yine gönül isterse o el, düşmana karşı yılan gibi öldürücü olur. Yine gönül isterse o el, bir dosta karşı yardımda bulunur.

3566Yine gönül isterse o el, yemekte kaşıklık eder, yine gönül isterse düşman beynine on batmanlık bir topuz olur.

3567Acaba gönül, bu beş hisse ve onların makamlarına ne söyler? Aralarında ne acâyip bir visal, ne garip ve gizli bir sebep ve irtibat vardır.

3568Gâlibâ gönül, mühr-i Süleyman’ı bulmuş ki bu beş hissin yularını istediği tarafa çeviriyor.

3569Zâhirdeki beş his onun kolayca mutîi, bâtındaki beş his de onun memurudur.

3570On his, yedi âza ve söylenilemeyecek kadar çok şeylerin hepsi Kalbin emrine tâbidir.

3571Ey gönül! Büyüklükte ve sultanlıkta Süleyman gibisin. Sende olan o yüzüğü peri ve şeytan güruhuna vur, yâni, yüzük kuvvetiyle onlara hükmeyle.

3572Eğer bu varlık mülkünde hile ve hud’adan beri olursan üç şeytan senin yüzüğünü çalamaz. 3573Ondan sonra adın âlemi tutar ve iki cihan, cismin gibi senin mutiin olur.

3574Eğer şeytan, elindeki yüzüğü kapıp götürürse pâdişahlığın zâil olur, bahtın ve saâdetin ölür.

3575Ey hevâ ve heves kulları. Bu felâketten sonra Mahşer gününe kadar size “yâ hasretâ, vâ firkatâ”235 demek düşer.

3576Eğer mekkâr ve hilekârlığını inkâra kalkışacak olursan terazi ve ayna gibi hakikati bildiren vâsıtalardan nasıl canını kurtarabilirsin?

Getirdiğimiz turfanda meyveleri Lokman yemiştir diye kölelerin ve kapı yoldaşlarının onu itham etmeleri

3577Lokman, efendisinin yanında ve sâir köleler arasında hor ve hâkir idi.

3578O efendi, meşgul olmadığı bir zamanda yemek üzere meyve getirmeleri için kölelerini bağa gönderdi.

3579İçerisi mânâ ve hikmet dolu olduğu halde sûreti gece gibi siyah bulunan Lokman, o köleler arasında sığıntı hâlinde idi.

3580O köleler toplanmış meyveleri hırs u tamâ ile yağma ettiler ve güzelce yediler.

3581Efendiye: “Meyveleri Lokman yedi”, dediler. Efendi Lokman’a yüzünü ekşitti ve ağır sözler söyledi.

3582Lokman efendisinin tekdiri sebebini araştırdı ve anlayınca onun itâbına cevap olmak üzere

3583Dedi ki: “Efendi, hâin bir kul Allah indinde de, efendisi indinde de makbul ve merzî olmaz.

3584Ey kerim olan efendi, hepimizi tecrübe et. Bize bol bol sıcak su içir.

3585Ondan sonra sen süvari, biz piyade olduğumuz hâlde hepimizi kırda koştur.

3586O vakit sırları keşfeden Allah’ın sanat ve kudretini gör. Kötülük edenin, yâni meyveleri yiyenin kim olduğunu anla.”

3587Efendi, kölelerine sıcak su içirdi. Onlar da efendiden korktukları için içtiler.

3588Ondan sonra onları kırda aşağı yukarı koşturdu.

3589Köleler yorgunluktan istifrâ ettiler. Sıcak su, onların yemiş oldukları meyveleri çıkardı.

3590Lokman kusunca midesinde bir şey olmadığı için yalnız su çıktı.

3591Lokman’ın hikmeti, meyveleri kimin yediğini meydana çıkarmayı bilince, kullarını seven Allah’ın hikmeti ne olmak lâzım gelir?

3592Kıyamet gününde sırların hepsi meydana çıkacak, inkişâfı arzu edilmeyen gizli şeyler zâhir olacaktır.

3593Cehennem ehline kaynar su içirilince bütün örtüleri parçalanacak, olanca rezaletleri ortaya çıkacaktır.

3594Taş, ateşle imtihan edildiği için kâfirlerin azabı ateşle olmuştur.

3595O taş gibi kalbe biz ne kadar nasihat eylemiş ve rifk u mülâyemetle söylemiştik de hakkı kabul etmemişti.

3596Kötü bir yaranın damarı, kötü bir ilâç bulmuş. Ölmüş eşek kafasına köpek dişi yakışır.

3597Kötü sözler ve çirkin işler kötü kimseler içindir, güzel söz, ayn-ı hikmettir. Çirkinin çirkine eş olması yaraşır. Çünkü cinsidir.236

3598O halde sen bu çiftlerden hangisini istersen git, onda mahvol ve tamâmıyla onun şeklini ve sıfatlarını benimse.

3599Nûr istersen nura kabiliyet kesbetmeye çalış; Allah’tan uzak kalmak dilersen hodbin ol, işte kendini gör ve Allah’tan uzaklaş.

3600Eğer bu harap zindandan, yâni benlik gururundan kurtulmak istersen dostun emrine karşı serkeşlik, itaatsizlik etme. Allah’a secde et ve ona yaklaş.

Zeyd bin Harise’nin[r.a.]Resûl Aleyhisselâm’a cevap verişi kıssasının alt tarafı

3601“Ey Zeyd; bu sözün sonu gelmez. Kalk, söz burâkını köstekle, yâni sus.

3602Söz, ayıbı meydana çıkarır ve gizli olan perdeleri yırtıp sahibini rüsvây eder.

3603Bazı şeylerin bir müddet gizli kalması ve ehli olmayanların onlardan haberdâr olmaması, Allah’ın matlûbudur. Binâenaleyh bu davulcuyu sür, yâni dilini tut, esrar yolunu kapat.

3604Atını sürme, dizginini çek ki hakikatlerin gizli kalması ve herkesin kendi zan ve kıyâsından mesrur olması evlâdır.

3605Cenâb-ı Hak, kendi rahmetinden ümitsiz olanların da ibâdetinden yüz çevirmemelerini ister.

3606Yine Cenâb-ı Hak, o ümitsizlerin de Allah’a kullukla meşgul ve ibadetiyle müşerref olmasını ister.

3607Cenâb-ı Hak murâd eder ki o ümitsizler bir ümide bağlansınlar da bir iki gün olsun Allah’ın yolunda gitsinler.

3608Çünkü Allah merhamet-i şâmile ve âmme dolayısıyla iyiyi de, kötüyü de rahmetinin tenvir etmesini ister.

3609Cenâb-ı Hak murâd buyurur ki gerek bey, gerek köle, herkes havf ü recâ237 âleminde bulunsun, yâni Allah’tan korksun ve rahmet ve mağfireti ümidiyle ondan çekinsin.

3610Herkes gâibâne bir ümit ile perverde olsun diye havf ü recâ halleri perde arkasında gizlidir.

3611Perde yırtılıp kaldırılınca havf ü recâ nerde kalır? Onun için gaybın, yâni hâtime’nin halk üzerinde bir safvet ve mehabeti vardır.

3612Dere kenarında bir genç: “Şu balık tutan gâlibâ bizim Süleyman”, diye bir zanda bulundu.

3613Eğer bu, o ise neden yalnız ve gizlidir, yâni hadem ve haşemi yoktur? Değilse, kendindeki Süleymanlık sîmâsı ve o simadaki nübüvvet nûru nedir?

3614O, bu düşüncede mütereddit iken Süleyman müstakil hükümdar oldu.

3615Şeytan, Süleyman’ın mülkünden gitti ve tahtından kaçtı, Süleyman’ın talih kılıcı onun kanını döktü.

3616Süleyman Aleyhisselâm yüzüğü parmağına taktı. Dev ve peri askeri de huzurunda toplandı.

3617Bir takım kimseler hükümdarı görmek için gelmişlerdi. Aralarında o kuruntu sahibi de vardı.

3618Hazreti Süleyman’ın parmağında yüzüğü görünce düşüncesi ve şüphesi tamâmıyla zail oldu.

3619Bir şey hakkındaki vehim, onun gizli olduğu vakit olur. Aramak görünmeyen şey içindir.

3620Gâib bir zâtin kalpteki hayâli büyüktür. Fakat o gâib, hazır olunca hayâli kaybolup gider.

3621Münevver semâ yağışsız, karanlık zemin de neşv ü nemâsız değildir.

3622Bana gaibe îmân edenler lâzımdır. Onun için fena âlemi olan Dünyanın âhirete bakılacak penceresini kapattım.

3623Hakikatin zuhuriyle gökyüzünü yaracak olursam nasıl «Hel tera min fütur»238 derim.

3624Tâ ki herkes bu beşeriyet gafletinin karanlığı içinde arayışta bulunsun ve her biri bir tarafa müteveccih olsun.

3625Bir müddet işler aksine gider ve hırsız subaşıyı239 darağacına sürükler.

3626Himmeti âlî bir çok hükümdar, dünyâdaki kölesinin orada bendesi olur.

3627Gâibâne ibâdet güzel ve lâtiftir. İsti’bad yâni ibâdette gaybı muhafaza etmek hoştur.

3628Şâh’ın karşısında onu metheden nerde, gıyabında ondan utanan ve ta’ziminde bulunan nerde?

3629Memleketin bir ucundaki bir kal’anın muhafızı, pâdişahtan ve onun yakınlığı gölgesinden uzak bulunduğu halde.

3630Kal’ayı düşmanlara karşı müdâfaa ve muhafaza eder. Hadsiz, hesapsız mal mukabilinde kal’ayı onlara satmaz.

3631Pâdişahın indinde o, uzaktaki muhafız, huzurda bulunanlardan daha iyidir, «çünkü hürmeti gâibâne ve canla başla, hizmeti sadıkanedir.

3632O hâlde gâibâne olarak bir değil, yarım zerre kadar bir ameli muhâfaza etmek, huzurda bulunanların amellerinden yüz bin derece iyidir.

3633İmân etmek ve tâatte bulunmak şimdi, yâni hayatta iken makbuldür. Ölümden sonra ve hakikatin görülmesini müteakip merduddur.

3634Madem ki, gayb ve gaibin örtülü olması evlâdır, o hâlde ağzını kapa, dudakların sâkit olsun.

3635Ey kardeş; sözden el çek. ilm-i ledünnî240 hakîkaten Allah izhar eder.

3636Güneşin yüzü, güneşe şâhit, yeter. Bunun gibi en büyük şâhit nedir? Allah’tır.

3637Hayır... öyle demiyorum. Kur’ân-ı Kerim’de Allah’ın şahâdetine meleklerin ve âlimlerin şahâdeti karîn olmuştur.

3638“Ezelî ve ebedî kâim ve dâim olan Allah’tan başka Rabb-i hakîkî yoktur” diye Allah, melekler ve ilm ü adl sâhipleri şahâdet ederler.

3639Allah şahâdet edince melek kim oluyor ki, onunla şahâdette müşterek olsun.

3640Çünkü güneşin karşısında durmaya ve onun ışınlarına bakmaya harap gözler ve gönüller tahammül edemez.

3641Güneşe bakmayan yarasa gibi, zulmet tabîatlı olanlar da kâbiliyetsizlikleri dolayısıyla o güneşten ümitlerini keserler.

3642O hâlde melekleri, semâda cilve eden o hurşîd-i hakikate bizim gibi yâr bil.

3643Zira biz bu ziyayı hakikat güneşinden bulduk ve zayıflara karşı halifetullah gibi parladık.

3644Yeni doğmuş veya üç günlük hilâl veyahut tam bedir hâlindeki kamerin aydınlığı gibi her meleğin derece derece kemâli, VE NURU vardır.

3645Üçer, dörder kanat nurundan her melek, mertebesine göre şuâı hâizdir.

3646İnsanların akıl kanatları gibidir ki, aralarında çok fark vardır.

3647O hâlde iyi, kötü her hususta insanın arkadaşı kendi gibi bir melek olur.

3648Gözü zayıf olan, güneşin ziyasına tahammül edemediği için yıldızlar, ona mum yerine geçer, o da o mum aydınlığı ile yoluna gider.

Hazreti Peygamber Sallâllahü Aleyhi Vessellem’in Zeyd’e: “Bu sırrı bundan daha açık söyleme ve mütabeata riayet et”, buyurması

3649Hazreti Peygamber buyurdu ki: “Ashâbım, yıldızlar gibidir. Yolculara mum, şeytanlara atılacak taş vazifesini görürler.”

3650Eğer herkesin gözünde, doğrudan doğruya güneşten ziya alacak kadar kudret ve kâbiliyet bulunsaydı.

3651Ey zelil kimse; yıldızlara ne hacet kalırdı ve yıldızlar güneşin ziyasına nasıl delil olabilirdi?

3652Ay, toprağa, buluta ve gölgeye der ki: “Ben insanım, fakat bana vahiy gelir.

3653Güneşlere nisbetle bende zulmet bulunmakla beraber nefislerin zulümâtını tenvir edecek nurum vardır.

3654Ey insan, sen parlak güneşin ehli olmadığın için tahammül edebilesin diye ben zayıfım.

3655Ciğer hastalığı cihetine yol bulabilmek için ben bal ile sirke gibi karışmışım.

3656Ey hastalığa tutulmuş olan; illetten kurtulunca sirkeyi bırak, balı ye.”

3657Gönül tahtı hevâ ve hevesten tamâmıyla temizlenip mamur olunca Rahman ve Rahim olan İlâh-ı Kerim oraya istiva eder.

3658Gönül bu rabıtayı bulduktan sonra Cenâb-ı Hak oraya bilâvâsıta hükmeder.

3659Bu sözün sonu yoktur. Zeyd nerede ki, ona ifşaatta bulunma diye nasihat vereyim.

Zeyd hikâyesine dönüş

3660Şimdi Zeyd’i bulamazsın. Çünkü o kaçtı. Beşeriyet pabuçluğundan sıçrayıp yükseldi ve pabucunu düşürdü.

3661Sen kim oluyorsun? Zeyd bile kendini bulamaz haldedir. Üzerine güneş vurmuş yıldıza dönmüştür.

3662Ondan ne bir nakış bulabilirsin ne nişan. Hattâ ne de saman uğrusu yolunda bir saman çöpü.

3663Bizim hislerimiz ve parlak nutkumuz, sultanımızın ilmi nurunda mahvoldu.

3664Onların içlerindeki hisleri ve akılları «ledeynâ muhzarûn»241 denizinde dalgalanmaktadır.

3665Gece gelince izin vakti olur. Yıldızlar tekrar iş başına gelir.

3666Allah bîhuşlara yine şuur ihsan eder. Onlar da kulaklarında üst üste hakikat ve maârif halkaları olduğu halde.

3667El çırparak ve ayak vurarak Hakk’a sena ederler, nâz ve niyaz ile: “Ey Rabbimiz bizi ihya ettin” derler.

3668O çürümüş ve dökülmüş deriler ve kemikler, tozkoparan birer süvâri olmuştur.

3669İnsanların şâkir olanları da, küfrân-ı nimette bulunanları da kıyamette ademden hamle ederek gelirler.

3670Ey münkir; şimdi neden başını çevirmek sûretiyle inkâr ve itiraz ediyorsun? Ademde bulunduğun sırada, yâni, dünyâya gelmeden evvel de böyle yapmamışmıydın?

3671Ademde bulunduğun sırada “Beni yerimden kim kaldıracak?” diye direnmiştin.

3672Kendinde olan sun-i Rabbaniyi görmüyor musun ki, seni saçından tutup ister istemez ademden vücûda getirdi.

3673Seni öyle hallerle varlık âlemine çekti ki, onların hiçbiri senin hayâlinde yoktu.

3674Bu varlıkların aslı bulunan: O adem, Cenâb-ı Hakk’ın dâimi itaatli bir bendesidir. Ey dev; çalış, Süleyman diridir.

3675Devler geniş çanaklar yaparlardı. Süleyman’ın emrine karşı gelmeye veyahut ona cevap vermeye cür’etleri yoktu.

3676Kendine bak, sen yok olmaktan nasıl korkup titriyorsan, yokluk da Allah korkusundan öyle titremektedir.

3677Sen mansıblarda bulunsan ve servet sahibi olsan da onlar elimden gidecek diye âdeta can çekişirsin.

3678Güzel Allah’ın aşkından gayrı her ne varsa, velev ki şeker yemek olsun can çekişmekten başka bir şey değildir.

3679Can çekişmek nedir? Ölüme doğru gitmek, âb-ı hayâta el uzatamamak, yâni içememektir.

3680Halkın iki gözü ölümde ve topraktadır. Âb-ı hayâtın mevcûdiyetinde yüzlerce şek ve şüpheleri vardır.

3681Çalış ki, âb-ı hayâtın varlığı hakkındaki yüz şüphen hiç olmazsa doksana insin. Gece yürü. Sen uyursan gece gider.

3682Karanlık gecede aydınlık günü ara. Karanlıkları yakıp aydınlatan aklı önüne al ve kendine kılavuz ittihaz et.

3683Rengi kara olan gecede çok iyilik vardır. Âb-ı hayât karanlıklar içindedir.

3684Ölü uyku ve ölü lokma yardım etti de efendi uyudu, gece hırsızı da işine baktı.

3685Ey insan; sen düşmanlarının kimler olduğunu bilmiyorsun. Öğrenmiş ol ki, ateşten yaratılmış olanlar, yâni şeytanlar, topraktan mahlûk insanların düşmanlarıdır.

3686Su, ateşin hasm-ı canı olduğu gibi ateş de suyun ve onun çocuklarının düşmanıdır.

3687Su ateşi söndürür. Çünkü ateş, suyun ve evlâdının düşmanıdır.

3688Bundan sonra, yâni ateşin nûr-u hilkat olan şeytan demek olduğa anlaşılınca bu ateş, bir de şehvet ateşidir ki, günâhın ve zelle’nin aslı ve sebebi budur.

3689Dışarıdaki ateş su ile söner. Fakat içerideki şehvet ateşi, sahibini cehenneme kadar götürür.

3690Şehvet ateşi su ile sönmez. Çünkü azâp hususunda cehennem tabîatlıdır.

3691Şehvet âteşinin çâresi nedir? Din nurudur. Nasıl ki, Cehennem, mü’minlere: “Ey mü’min; çabuk geç. Senin nurun benim âteşimi söndürüyor!” diyecektir.

3692Bu ateşi ne söndürür? Allah’ın nuru. İbrahim Peygamber Aleyhisselâm’ın nurunu kendine usta ittihaz et.

3693Nemrût gibi olan nefsinin ateşinden ağaç misâli bulunan cismin kurtulsun.

3694Şehvet ateşi sarf etmekle eksilmez. Onu muattal bırakmaktan ve o sûretle azaltmaktan başka çâre yoktur.

3695Ateşe odun attıkça o ateş nasıl söner?

3696Odunu ateşin içinden çeker çıkarırsan ateş söner. Allah’tan korkmak ve müttekiyâne hareket etmek de o ateşe su götürmek ve dökmek olur.

3697Güzel bir yüz, ateşten nasıl siyahlanır. O yüz ki, sahibi ona «tekvelkulub»242dan düzgün sürmüş ola.

Emîrü’l-Mü’minîn Ömer Radiyallahü Anh devrinde Medine şehrinde yangın çıkması

3698Ömer’in hilâfeti devrinde Medine’de bir yangın oldu ki, taşları kuru odun gibi yakıyordu.

3699Bu yangın binâları ve evleri yaktığı gibi kuş yuvalarını ve kuş kanatlarını da tutuşturmuştu.

3700Şehrin yarısı kıvılcımlardan tutuştu. O ateşin şiddetinden su bile korktu, şaşırdı.

3701Aklı eren kimseler, ateşe su ve sirke kırbalarını döküyorlardı.

3702Ateş inadına artıyordu. Sanki ona âlem-i ıtlaktan imdad geliyordu.

3703Halk koşarak Hazreti Ömer’e geldiler ve: ”Ateş su ile sönmüyor” dediler.

3704Halife dedi ki: “O ateş, Allah’ın alâmetlerindendir. Sizin hasisliklerinizin bir kıvılcımıdır.

3705Su dökmeyi bırakın da ekmek dağıtın. Eğer benim âl’im, yâni mensubum iseniz hasisliği terk edin.”

3706Halk ona dediler ki: “Kapımızı açmıştık. Biz öteden beri cömerdiz, vergili kimseleriz.”

3707Hazreti Ömer dedi ki: “Siz verdiğiniz ekmeği resim, âdet, belki gösteriş olarak veriyordunuz. Elinizi Allah rızâsı için açıp da infâk ve tasaddukta bulunmuyordunuz.

3708Verdiğiniz iftihar içindir, boş yeredir, nâz içindir. Allah korkusu, takva ve niyaz için değildir.

3709Mal, tohum gibidir. Onu çorak yere atma ki, o aynen yol kesen haydudun eline kılıç vermek gibidir.

3710Din ehli ile kin ehlini ayırt et. Celîs-i İlâhî olanları, yâni dâima Hakk’ı zikreyleyenleri ara ve onlarla otur.

3711Herkes kendi kavmine cömertlik gösterir, yardımda bulunur. Ahmak bir kimse ise bir iş yapmış oldum zannıyla abdallık eder.

Emirü’l-Mü’minîn Ali Kerremallahü Veche’nin yüzüne bir düşmanın tükürmesi ve Hazreti Ali’nin kılıcını elinden atması

3712Amelde ihlasın nasıl olacağını Ali’den öğren. O Allah arslanını hile ve hud’adan pâk ve mutahhar bil.

3713Muharebede bir pehlivana galip geldi ve sür’atle kılıcını çekti.

3714O pehlivan, her peygamberin ve her velînin iftihar ettiği Aliyyü’l-Mürtezâ’nın yüzüne tükürdü.

3715Öyle bir yüze tükürdü ki, kamer, onun huzurunda yüzünü yerlere sürerdi.

3716Hazreti Ali derhal kılıcını attı ve onu öldürmek hususunda ağır davrandı.

3717O muhârib, bu işe ve yerinde olmayan şu afv ü merhamete karşı şaştı.

3718Dedi ki: “Katlim için keskin kılıç çekmiştin, sonra kılıcı neden attın, beni niçin sağ bıraktın?

3719Benimle uğraşmaktan daha iyi ne gördün ki, beni avlamak husûsunda gevşek davrandın?

3720Ne gördün ki, böyle hiddetin birdenbire yatıştı. Şimşek çakan gazabın geri fırladı?

3721Ne gördün ki, o görüşünün aksinden benim kalbimde ve ruhumda bir şule zuhura geldi?

3722Ne gördün ki, o görüşün yüksek ve ruhta a’lâ idi? O münâsebetle benim de hayatımı bağışladın.

3723Yiğitlikte Allah arslanısın, insanlıkta ise nasıl bir zât olduğunu kim bilir?

3724İnsanlıkta Mûsâ’nın Tîh çölündeki bulutuna benziyorsun ki, ondan dünyâ nimetine benzemez sofra ve ekmek inmişti.”

3725Bulutlar rahmet yağdırıp buğday yetiştirir. Fakat insanlar çalışırlar, buğdayı un, unu ekmek ve bal gibi tatlı yaparlar.

3726Mûsâ bulutu, merhamet kanadını açmış, selva kuşlarını pişmiş ve menni tatlı olarak zahmetsizce yağdırmıştı.

3727Kerem sofrasının hazır yiyicileri için Cenâb-ı Hakk’ın rahmeti, âlemde alem, yâni nişan ve alâmet yükseltmiştir.

3728Tam kırk yıl o vazife ve o vergi ümitvâr olanlardan bir gün eksilmedi.

3729Tâ ki, onlar hasisliklerinden pırasa, tere, marul gibi şeyler istemeye kalktılar.

3730Ümmet-i Muhammed, ümmetlerin büyüklerinden ve efdallerinden oldukları için o semâvî taam onlar hakkında kıyamete kadar bâkîdir.

3731“Ben Rabbimin indinde gecelerim, beni yedirir ve içirir”, Hadîsi ulemâ arasında fâş ve meşhur olunca yedirme ve içirme, o gıdâ-yı ruhtan kinaye oldu.

3732Bu Hadîsi hiç te’vil etmeksizin kabul et ki, boğazına bal ve süt gibi gelsin.

3733Çünkü te’vil: atâ-yı İlâhîyi reddetmek ve hakikati hata görmektir.

3734O hata görüş, te’vile kalkışanın aklındaki zaaftandır. Akl-ı kül, bir meyvenin içi, akl-ı cüz’î ise kabuğu gibidir.

3735Haberleri, hadîsleri değil, kendini te’vil et. Gül bahçesine değil kendi beynine ve anlayışına kötü de.

3736“Ey akıl ve nazardan ibaret olan Ali, yâni her şeye aklı eren ve her şeyin hakikatini gören velî, ne gördün ki, beni öldürmeden vazgeçtin? Ne gördüysen açıkça söyle.

3737Sendeki hilm kılıcı ruhumuzu parçaladı. İlminin suyu da bizim tozumuzu, toprağımızı yâni, aslı toprak olan cesedimizi temizledi.

3738Bana açık söyle de bunun, Allah’ın esrarı olduğunu bileyim. Çünkü kılıçsız öldürmek ancak onun işidir.

3739Aletsiz, vasıtasız sanatkâr olan ve bu kıymetli hediyeleri veren Allah.

3740İdrâke yüz binlerce neşe verir ki, onlardan iki gözün de, iki kulağın da haberi olmaz.

3741Ey arşın güzel avlayan doğanı; bu anda Allah’tan ne gördün, ne gibi bir ilhama mazhar oldun? İzah et.

3742Senin gözün gaybı idrâk etmeyi öğrenmiş. Şâirlerin gözleri dikili, yâni, kapalı bulunmakta.

3743Meselâ biri, Kameri açıkça müşahede eder. Diğeri ise Dünyâyı karanlık görür.

3744Üçten biri kameri etrâfıyla görür. Görüşleri farklı olan bu üç kişi bir arada oturmuşlardır.

3745Her üçünün gözü açık, her üçünün kulağı keskin, yâni iyi işitmektedir. Onların görüşü ve duyuşu sana malûm bana meçhuldür.

3746Bu iş, sihrin tâ kendisi. Acâyip ve gizli bir lûtf-i İlâhiyedir ki, sana karşı kurt sûretinden ibaret olan, bana Yûsuf görünür.

3747Âlemin sayısı on sekiz bin, yahut daha fazla ise de bu onsekiz bin âlem, her gözün zebûnu değildir.

3748Ey kendisinden Allah’ın razı olduğu Ali ve sûulkazâdan, yâni, felâketten sonra hüsnülkazâyı, yâni saâdeti temsil eyleyen velî; bu işteki esrar perdesini aç.

3749Ya sen aklının idrâk ettiğini izah eyle, yahut ben, bana lâyık olanları söyleyeyim.

3750Senden bana bir nûr parladı. Bunu nasıl gizleyebilirsin? Sen ay gibi söylemeksizin nûr saçmaktasın.

3751Eğer ayın kursu söz söyleyecek olsa, gece yolcuları daha çabuk ilerletir.

3752O yolcular yanılmaktan ve şaşırmaktan emin olurlar. Çünkü ayın sesi gulyabânî sesine galip gelir.

3753Ay söylemeksizin nûruyla yol gösterince, söyleyecek olursa ziya içinde katmerli ziya olur.

3754Sen ilim şehrinin kapısı ve ilim güneşinin ışığısın.

3755Ey ilim kapısı; kapı arayan talibe açıl ki, kabuklar senin feyzinle tâneye nüfuz edebilsin.

3756Ey küfvî, nazîri olmayan Allah’ın, bârgâhı ve rahmet kapısı; ebede kadar açık bulun.”

3757Hava tabakaları ve zerreler bile Kudret-i İlâhiyenin müşahedesi için birer penceredir. Bir yerde ki kapı bulunur, o kapı nasıl kapalı durur?

3758Gözcü, nöbetçi bir kimseye kapıyı açmayınca o kimsenin kalbinde kapının açılması zannı hâsıl olmaz.

3759Kapı açılınca o kimse hayrân olur. Onun ümîd ü tamâ kuşu uçmaya başlar.

3760Meselâ bir gafil, bir viranede tesadüfen bir define bulur. Ondan sonra define ümidiyle her harabeye koşar.

3761Ey sâlik; sen bir dervişten hakikat ve maârif incisi bulmazsan başka dervişten nasıl inci ararsın?

3762Eğer zan, yıllarca ayaklarıyla koşsa burnunun deliklerinden ileri gidemez.

3763Burnuna gaybdan bir râyiha erişmeyince ne kadar çabalasan burnundan başka bir şey göremezsin.

“Bana galip gelince kılıcı elinden nasıl ve niçin attın?” diye o kâfirin Ali Kerremallahü Veche’den sorması

3764Sonra o yeni Müslüman olan velî mânevi bir mestlik ve bir lezzet şevkiyle dedi ki: “Yâ Ali!

3765Yâ Emîrü’l-Mü’minîn! İzah buyur ki, o îzâhât ile ruhum, ana karnındaki çocuk gibi harekete gelsin.

3766Seb’a-i seyyare denilen yedi yıldız ana karnındaki her cenine birer müddet hizmet ederler.

3767Bu cenin, Güneşin tesirinden harekete gelir ki, Güneş onu çabucak canlandırır.

3768Bu cenin, Güneşin ziyasına maruz kalmayınca diğer seyyarelerden nakış ve sûretten başka bir şey bulamaz.

3769Cenin rahimde iken hangi yol vâsıtasıyla güzel yüzlü Güneşe yakınlık peyda eder?

3770Güneşin cenine tesir etmesi, bizim hissimizden uzak ve gizli bir yol vâsıtasıyladır. Gökteki güneşin bir çok tesir yolu vardır.

3771O öyle bir yoldur ki, altın, toprak altında iken o vâsıta ile güneşten rızkını alır. O öyle bir yoldur ki, yine o vâsıta ile taş yakut olur.

3772O öyle bir yoldur ki, la’l denilen kırmızı taşı kızartır ve at ayağındaki naldan kıvılcım çıkartır.

3773O öyle bir yoldur ki, meyveyi pişirir, oldurur, korkak ve ahmak bir şahsa da cesaret verir.

3774Ey parlak kanatlı ve şah ile onun bileğine alışık bulunan doğan, suâlime cevap ver ve müşkilimi hallet.

3775Ey hakikat şahının Ankâ avlayan doğanı; ey askerle değil, yalnız başına ordular bozan ve kıran kahraman; bu sırrı anlat.

3776Sen başlı başına bir ümmetsin ve bir kişi iken yüz bin kişi demeksin. Ey şahbâz-ı himmeti beni avlayan; îzâhât ver ki:

3777Kahır mevkiinde bu merhamet nedendir, ejderhâya fırsat vermek kimin yoludur?”

Emîrü’l-Mü’minîn Ali Radiyallahü Anh’in elinden kılıcını atmasına o vakit sebebin ne olduğuna dair cevap vermesi

3778Hazreti Ali buyurdu ki: “Ben Allah rızâsı için kılıç vururum. Hakk’ın kuluyum, cesedin emrine tâbi değilim.

3779Ben Allah arslanıyım, hevâ ve heves arslanı değilim, yahut sancaklarda bulunup hava tesiriyle saldırır gibi görünen arslan resmi değilim. Benim işlerim dînimin şahididir.

3780«Mâ rameyte iz rameyte»243 âyetinin muhârebede mânâsıyım. Ben kılıç gibiyim ki, o kılıcı hakikat güneşi benim elimle vurur.

3781Ben yükümü, yâni mevhum varlığımı yoldan kaldırdım, Hakk’ın gayrı ne varsa onu yok bildim.

3782Ben bir gölgeyim ki, efendim Hakikat Güneşidir. Ben onun kapıcısı mevkiindeyim, lâkin ehl-i hicâb değilim.

3783Ben vuslat cevâhiriyle işlenmiş bir kılıcım. Harp esnasında öldürmem, diriltirim.

3784Benim kılıcımın cevherini kan paslandırmaz. Benim bulutumu rüzgâr nasıl yerinden kaldırabilir?

3785Ben saman değil, hilm, sabır ve adalet dağıtırım. Fırtına koca bir dağı nasıl kapıp; götürebilir?

3786Bir rüzgârla yerinden kalkan çörçöptür. Çünkü muhalif rüzgârlar pek çoktur.

3787Gazap, şehvet ve tamâ rüzgârları, ehl-i namaz olmayanları kapar götürür.

3788Ben bir dağım ki, varlığım onun binâsıdır. Saman gibi olsam da rüzgârım, onun rüzgârıdır.

3789Benim meylim ve arzum, onun irâdesi rüzgârından başka bir şeyle hareket etmez. Ehad ve Samed olan Allah’ın aşkı benim serhaylım, yâni kumandanımdır ki, rûhânî ve cismânî kuvvetlerim onun emrine tâbi’dir.

3790Gazap; pâdişahların şahı, fakat bizim kölemizdir. Ben gazabın ağzına gem takmış ve hareketini idareme tâbi kılmışımdır.

3791Hilmimin kılıcı, gazabımın boynunu vurmuştur, onun için Hakk’ın gazabı bana ayn-ı rahmet gelmektedir.

3792Tavanım harap olmakla beraber nûra gark olmuşumdur. Künyem Ebû Türab244 olduğu halde maârif ve hakikat bahçesiyim.

3793Gazada bir illet ve nefsânî bir garaz hâsıl olunca kılıcı gizlemeyi muvafık gördüm.

3794Tâ ki nâmım, Allah için muhabbet edenlerden olsun. Tâ ki murâdım, Allah için buğz ü husûmet olsun.

3795Tâ ki, benim cömertliğim Allah rızâsı için verenlerinki gibi olsun, imsâkım de Allah rızası için vermeyenlerinki gibi olsun.

3796Benim vermeyişim de, verişim de ancak Allah içindir. Ben tamâmıyla lillâh, yâni, Allah’a âit bir kulum, başka ‘bir kimsenin adamı ve mensubu değilim.

3797Benim Allah için yaptıklarım taklit değildir, rü’yet ve muayene eseridir, tahayyül ve zan değildir.

3798Ben içtihat ve taharriden kurtulmuşum. Hakikate vâsıl olmuş, yenimi hak ve hakikatin eteğine bağlamışım.

3799Eğer uçacak olursam uçacağım yeri, dönecek olursam döneceğim mahalli görürüm.

3800Eğer bir yük kaldıracak olursam onu nereye kadar götüreceğimi bilirim. Ben bir Kamerim ki, hakikat güneşi, yâni, Resûl-i Ekrem Sallallâhü Aleyhi Vesellem önümde kılavuzdur.

3801Halka bundan fazlasını söylemeye imkân yoktur. Çünkü deniz bir nehrin yatağına sığmaz.

3802Akılların ölçüsüne göre basit bir sûrette söylüyorum. söyleyiş ayıp değil, Resûl Aleyhisselâm’ın sünnetidir.

3803Ben garazdan âzâde hür bir adamım. Hür bir kişinin şahâdetini dinle ki, köle olanların şahitliği iki arpa değmez, yâni, bir para etmez.

3804Şerîatta davâ ve hüküm sırasında kölelerin şahitliği muteber değildir.

3805Sana binlerce köle şahitlik etse, şeriat onların şahâdetini bir saman değerinde tutmaz.

3806Şehvet kulu olan bir kimse, Allah indinde kölelerin ve çalınıp satılmış olan esirlerin, insanlar nezdindeki itibarsızlığından daha değersizdir.

3807Harb esiri, yahut satın alınmış bir köle, efendisinin bir sözüyle, yâni, seni âzâd ettim demesiyle hür olur. Şehvet esiri olan ise tatlı yaşar, fakat çok acı ölür.

3808Şehvet kulu olan kimse, Allah’ın fazl u kereminden ve in’âm-ı hâs’ından başka bir vâsıta ile o kayıttan kurtulamaz.

3809Şehvet kulu olan, dibi bulunmaz bir kuyuya düşmüştür. Bu düşüş; cebir ve zulüm değil, onun günâhı icabıdır.

3810O kendini öyle bir kuyuya atmıştır ki, ben onun dibine yetişecek ip bulamıyorum.

3811Bu kadarla iktifa ediyorum. Çünkü bu bahiste söz uzayacak olursa onun dehşetinden sâde ciğer değil, kayalar kan kesilir.

3812Bu ciğerlerin kan olmaması, sertliğinden, sahibinin gafletinden, dünyâ ile fazla meşgûliyetindendir.

3813O ciğer bir gün kan olur amma o vakit kan oluşu fayda vermez. Sen, kan olmanın reddedilmediği bir zamanda kan ol!

3814Madem ki, kölelerin şahâdeti makbul değildir. O halde şeytan ve nefsin kölesi olmayan, hakîkaten hür bir adam, şâhid-i âdildir.

3815Resûl-i Ekrem Sallallâhü Aleyhi Vesellem Efendimiz îmâna gelmeyenleri korkutmak hususunda «İnna erselnâke şahidâ»245 hitabına mazhar oldu. Çünkü Zât-i Akdes-i Risâlet bütün kâinata karşı hür oğlu hürdü, yâni, hiçbir şeyin meclûbu ve mağlûbu değildi.

3816Madem ki hürüm; gazap beni bir esir gibi nasıl bağlayabilir? Burada, yâni, kalbimde Hakk’ın sıfatından başka bir şey yoktur. O halde beri gel.

3817Beri gel ki, Allah’ın fazl u keremi seni küfürden halâs etti. Çünkü onun merhameti gazabına sabık ve fâiktir.

3818Beri gel ki, şimdi muhataradan kurtuldun. Sen bir taş gibi idin, Allah’ın fazl u keremi iksiri seni cevher hâline getirdi.

3819Küfürden ve onun dikenliğinden kurtuldun, çünkü hüviyet bahçesinde bir gül açıldı.

3820Ey muhteşem pehlivan; artık sen bensin, ben senim. Sen Ali oldun, Ali’yi nasıl öldüreyim?

3821Sen her türlü tâatten iyi bir günah işledin de bir ân içinde gökleri tayyedip geçtin.

3822O adamın işlediği ne mübarek bir günahtı ki, kendisini böyle mânen yükseltti. Buna şaşılmasın, gül yaprakları da dikenli bir ağaçtan zuhur etmiyor, mu?

3823Ömer’in Resûl-i Ekrem’e olan kasdı ve günâhı, onu bârigâh-ı kabule kadar çekip götürmedi mi?

3824Firavun’un Hazreti Mûsâ ile imtihan etmeye kalkıştığı sihirbazların sonradan dökülen kanları onlar için devlet ve hidâyet olmadı mı?

3825Mûsâ’nın asâsını ve mucizelerini nasıl görürlerdi? Ey âsî kavim; demek ki, yerine göre masiyyet tâat yerine geçiyor.

3826Rahmet-i İlâhiyeden ümit kesmeyi Allah men etmiş, bazı yerde günah tâat hâline gelmiştir.

3827Allah; vâşî, yâni, gammaz ve şeytanların körlüğüne, halkın seyyiâtını hasenata tebdil eder.

3828Allah’ın af ve mağfiretinden ve seyyiâtı hasenâta tebdil etmesinden şeytan taşlanmış ve kederli olur. Âdeta hasedinden çatlar, iki parça olur.

3829Şeytan bizi günâha sokmaya ve günah dolayısıyla kuyuya düşürmeye, yâni, cehenneme götürmeye çalışır.

3830Şeytan, bir insanın işlediği günahını tâate, yâni, seyyiâtını hesenâta tebdil ettiğini görünce, zaman ona uğursuz olur.

3831Sana kapıyı açtım, içeriye gir. Sen bana tükürmüştün, ben sana hediye veriyorum.

3832Bana cefâ edene böyle ihsanda bulunur ve sol ayağa karşı bu vechile tevâzuda bulunursam.

3833Bana vefakâr olana neler vereceğimi sen anla ki, onlar ebedî hazineler ve ebedî saltanatlardır.

Emîrü’l-Mü’minîn Ali Kerremallahü Veche’nin Rik’abdarı kulağına Hazreti Peygamber Sallallâhü Aleyhi Vesellem’in: “Ali, senin elinle şehit olacaktır” buyurması

3834“Ben öyle bir adamım ki, kendi katilim olacak kimseye bile, lûtfumun tatlılığını, kahır acılığına tebdil etmemişimdir.

3835Bir gün hizmetçimin başımı keseceğini Hazreti Peygamber onun kulağına söyledi.

3836Resûlullah Hazretleri Vahy-i İlâhiden mülhem olarak beni de haberdâr etmişti ki, âkibet ölümüm, onun elinden olacaktı.”

3837İbn-i Mülcem diyordu ki, bu münker ve çirkin hatâ, benden zuhur etmemek için evvelce beni öldür.

3838Ben de diyordum ki: “Madem ki, benim ölümüm senin elinle olacaktır, bu mukadderdir, kazaya karşı ben nasıl çâre arayabilirim?”

3839O, benim önüme düşerek diyordu ki: “Ey Kerim olan Ali; Allah rızâsı için beni iki parça et ki.

3840Bu kötü son bana isabet etmesin ve ruhum, kendi kendisine acıyıp yanmasın.”

3841Ben de diyordum ki: “Hadi işine git. Bunun böyle olacağını Kalem-i Takdir Levh-i Mahfuzda yazdı ve mürekkebi kurudu. O kalemin yazışından bir çok sancak baş aşağı olmuş, yâni, kaderin hükmüyle nice ordular bozulmuştur.

3842Sana karşı ruhumda hiçbir buğz ve husûmet yoktur. Çünkü ben bunu senden bilmiyorum.

3843Sen Hakk’ın âletisin. Asıl fail, Allah’ın yed-i kudretidir. O hâlde Allah’ın âdetine karşı ben nasıl itiraz ederim, onu kırmaya nasıl çalışırım?”

3844lbn-i Mülcem: “O hâlde katile neden kısas lâzım geliyor?” diye sordu. Hazreti Ali cevaben: “O da Hak’tandır ve Allah’ın gizli bir sırrıdır”, dedi.

3845Eğer Allah kendi fiiline itiraz ederse onun itirazı bir çok ravzalar yetiştirir.

3846Kendi fiiline itiraz etmek, vâsıta olan katili kısâsen öldürmek, ona yakışır. Çünkü o kahırda da, lûtfunda da birdir.

3847Bu hâdisât şehri olan dünyâda bey ve hâkim olan, bütün memleketlerde mâlik ve müdebbir bulunan odur.

3848Eğer kendi âletini kırarsa o kırılmış âleti iyi eder.

3849Ey büyük zât «Manensah min ayetin ev nünsiha» âyetinin akabindeki «Ne’ti bi hayrin minha» nüktesini anla.246

3850Cenâb-ı Hak, evvelki şerîatları sonrakilerle neshetti ise meselâ otu götürüp yerine gül getirmiş oldu.

3851Gece gündüzün meşguliyetini nesheder. İnsanlar uyur, âdeta cansızlık hâlini alır. Fakat o cansızlık cisme rahat, zihne küşâyiş verir. Akıl ve fikri parlatır.

3852Sonra gündüzün nuru ile gece mensûh olur. Onun nurundan cansızlar aydınlanır.

3853Vâkıâ geceki uyku ve uyuklama bir zulmet demektir; uyuyunca gözler kapandığı için uyumak, karanlıkta kalmak ve dünyâyı görmemektir. Fakat âb-ı hayâtın da zulmette olduğu söylenilmez mi?

3854Uyku zulmetinde rahat eden akıllar, tazelenmez mi? Sekte, terennümün sermâyesi değil midir?

3855Çünkü zıtlar, zıtlardan hâsıl olur. Cenâb-ı Hak süveydâ-yı kalpte nûr ve parlaklık yaratmıştır.

3856Hazreti Peygamber’in gazveleri sulha medar oldu. Şu âhir zamanda Müslümanlar arasındaki sulh, o gazvelerden husule geldi.

3857Dünyâ ehlinin başı rahat etsin diye o gönül alan Peygamber bir çok müşrik kafası kesti.

3858Hurma ağacı boy ve yemiş versin diye bahçıvan muzır dalları keser.

3859Bağcılık ilmini bilen kimse, bağ ve yemiş, feyiz ve bereket göstersin diye yabanî otları yolar.

3860Dostu, ahbabı hastalıktan ve ıstıraptan kurtulsun diye dişçi, çürük dişi, çeker, çıkarır.

3861O halde ziyâdelikler, noksanlık içindedir. Şehitlere hayat yokluktadır.

3862Rızk yiyen boğaz kesilince «yürzekûne ferihîn»247 âyetinde bildirilen nimetler hazmedilmiş olur.

3863Yenilen bir hayvanın boğazı adalet ile ve ism-i İlâhî ile kesilince insan boğazına gider ve fazilet ve şerefi artar.

3864İnsanın boğazı kesilince, yâni, Allah yolunda şehit olunca ondan ne doğacağını buna kıyâs et.

3865Üçüncü bir boğaz doğar ki, onun bakımı ve tedavisi, Allah’ın şerbeti ve nurudur.

3866O şerbeti kesilmiş bir boğaz, yâni, şehit olan içer, her boğaz değil. «Lâ» yâni, inkârdan kurtulmuş «belâ» da yâni, tasdik ve îmânda fâni olmuş bir boğaz içer.

3867Ey himmeti alçak ve parmağı kısa olan kimse, ne vakte kadar hayâtının canı ekmekle olacaktır? Artık onu azaltmanın çâresine bak.

3868Beyaz ve has ekmeği elde etmek için yüz suyu döktüğünden söğüt ağacı gibi meyvesiz kalmışsın.

3869Eğer hissî olan ruhun ekmeğe sabredemiyorsa, kimyayı sür de bakırı altına tebdil et.

3870Ey filân; çamaşır yıkamak ve temizlemek mi istiyorsun? Çamaşırcılar mahallesinden yüz çevirme.

3871Eğer ekmek, senin orucunu kırdı, yâni, bozdu ise çıkıkçıya sarıl da yüksel.

3872Onun eli kırık sarıcı ve iyi edicidir. Onun kırması da sarmak ve iyi etmek içindir.

3873Eğer sen o mânevî çıkıkçının sözünü kıracak olursan o sana, “Gel bunu sen sar da iyi et”, der. Halbuki senin saracak elin ve ayağın yoktur.

3874O hâlde kırmak, ve kırık sarmak çıkıkçının hakkıdır. Çünkü o, kırık sarıp iyi etmeyi bilir.

3875Dikmesini bilen yırtmasını da bilir. Her neyi satarsa ondan a’lâsını alır.

3876Evi harâp eder, altını üstüne getirir. Lâkin bir saat içinde evvelkinden daha mamur bir şekle koyar,

3877Eğer bir kimsenin bedeninden başını keserse o ânda yüz binlerce baş zuhura getirir.

3878Cenâb-ı Hak, caniler için kısas emir buyurmasaydı, yahut: “Ey insanlar, kısasta sizin için hayatı muhafaza vardır”248 demeseydi.

3879Hükm-ü İlâhî esirine, yâni, öldürülmesi mukadder bir kimseye kendiliğinden kılıç vurmaya kim cesaret ederdi?

3880Çünkü Allah tarafından gözü açılmış olanlar, o katilin Takdir-i İlâhinin icra vâsıtası olduğunu bilirler.

3881Git Allah’tan kork da kötüleri ayıplamaya kalkışma. Hakk’ın hükm-ü tuzağı önünde kendi aczini bil.

Şeytanın sapıklığına karşı Âdem Aleyhisselâm’ın taaccüp etmesi ve kendini beğenmesi

3882Âdem’in gözü, şaki olan İblis’e hakaret ve istihfaf ile baktı.

3883Kendini gördü ve beğendi. Şeytanın yaptığı işe de güldü.

3884Allah’ın gayreti ona: “Ey safiyyullah, sen esrâr-ı hafiyyeyi bilmiyorsun”, diye seslendi.

3885Eğer Allah, kürkü ters çevirir, yâni, beklenilmeyen bir iş yaparsa dağı dibinden ve kökünden koparır.

3886O ânda yüzlerce Âdemin masûmiyet perdesini yırtar da yüzlerce yeni Müslüman olmuş iblis meydana getirir.”

3887Âdem dedi ki, “Bu bakışımdan tevbe ettim. Bir daha öyle münasebetsiz düşünmeyeceğim.”

3888Ey yardım isteyenlerin imdadına yetişen; bizi doğru yola çıkar. İlimler ve zenginlikler iftihar edilecek şeyler değildir.

3889Kerem ü ihsanınla hidâyet etmiş olduğun bu kalbi dalâlete sevk etme, Kalem-i takdirin yazıp mürekkebi kuruduğu belâyı bizden uzaklaştır.

3890Mukadder olan belâları bizim ruhumuzdan def et. hâlis kardeşlerden, yâni, sağlam Müslümanlardan ayırma.

3891Senden ayrı düşmekten daha acı hiçbir şey yoktur. Senin dayanağın, yâni, Bâb-ı Kerim’in olmayınca kullarının işi ıstıraptan başka bir şey olmaz.

3892Bizim yükümüz, yine kendi yükümüzün eşkıyâsı, bizim bedenimiz, ruhumuzun soyucusudur.

3893Bizim elimiz, ayağımızı kesmektedir. Zâten senin hıfz u emânın olmayınca bir kimse nasıl canını kurtarabilir?

3894Eğer bir kimse bu büyük tehlikeler arasından canım kurtarabilirse öbür tarafa ancak korku ve idbâr mayası götürmüş olur.

3895Çünkü cânâna ermeyen bir cân ebediyen o vuslattan mahrumdur. Kendi kendine kalmıştır.

3896Sen vuslatına yol vermeyince o canı götürülmüş, yâni, zayi olmuş farz et. Sensiz yaşayan bir ruh ise ölü demektir.

3897Ey Kâmrân, ey irâdesini icraya muktedir olan Allah, eğer kullarına ta’n edersen o, sana yakışır.

3898Eğer Sen Aya, Güneşe «cüfa» diyecek, onları kaynayan bir şeyin köpüğü sayacak ve servinin boyuna eğrilmiş, iki kat olmuş diyecek olursan.

3899Eğer Sen göklere ve Arşa hakir, maden ile denize de fakir tabir edersen.

3900Öyle demek ve öyle tabir etmek senin kemâline nisbetle lâyıktır. Çünkü fânilere vücut vermek ve onları kemâl mertebesine getirmek hükümet ve kudreti sana mahsustur.

3901Ki sen muhataradan ve yokluktan münezzehsin. Yokları vücûda getirir ve onlara hayât ve gına verirsin.

3902Bitirip yetiştirmesini bilen, yakmasını da bilir. Çünkü bir şey yırtılınca onu dikmeye muktedirdir.

3903Her sonbaharda bağı, bahçeyi yakar, harâb eder. İlkbaharda ise bağı rengiyle boyayan gülü yeniden yetiştirir.

3904Ey sonbahar rüzgârıyla yanıp kurumuş ve dikenden ibaret kalmış olan gül, yeniden zuhura gel ve tekrar güzel ve şöhretli ol.

3905Nergisin gözü kör olmuş, yâni, göze benzeyen çiçeği kurumuşken Allah onu tekrar açtırır, kamışın boğazını kesmiş ve koparmışken ona tekrar tazelik ve sürgünlük verir.

3906Madem ki, biz masnûuz, sâni değiliz. Âciz ve kanaatkâr olmaktan başka elimizden bir şey gelmez.

3907İlâhî; bizim hepimiz “nefsim, nefsim” deriz ve ancak kendimizin kurtulmasını isteriz. Eğer bizi nezdine çağırmayacak olursan cümlemiz de şeytan oluruz.

3908Bizim canımızı körlükten kurtardın ve hamdolsun Müslüman yarattın. Ancak o sayede şeytandan halâs olmuşuz.

3909Sen yaşayan herkesin asâkeşi, yâni, elinden tutup götüreni ve yol gösterenisin. Değneksiz ve değnekçisiz bir kör ne olabilir?

3910Yârabbî; hoş olsun, nahoş olsun, senden başka her şey ayn-ı âteştir ki, insanı yakar.

3911Ateş her kim ateşe dayanır, arka verirse, o kimse hem Mecûsî, hem de Zerdüşt olur.

3912Allah’tan başka her şey bâtıldır. Allah’ın fazl u keremi rahmet yağdıran bulut gibidir.

Emîrü’l-Mü’minîn Hazreti Ali Kerremallâhü Veche’nin hikâyesine ve onun katiline karşı gösterdiği müsamahaya avdet

3913Ali ile katilinin ve şâh-ı vilâyet hazretlerinin katile olan kerem ve ihsanının nakline avdet et.

3914Hazreti Ali buyurdu ki: “Düşmanı gece, gündüz gözümle görüyorum da ona karşı hiçbir gazap duymuyorum.

3915Çünkü ölüm bana «men» gibi hoş gelmiş, ölümüm ba’s ü haşre el vurmuş, yâni, vâsıl olmuştur.

3916Ölümsüzlük ölümü bize helâldir. Azıksızlık azığı da bize nevale ve nimettir.

3917Bu ölüm sûretâ ölüm ise de ma’nen hayattır. Görünüşte dünyâdan kesilmek ve ayrılmak, fakat hakikatte bekâyı bulmaktır.

3918Rahimdeki çocuk için doğmak, oradan ayrılmaktır. Lâkin dünyâya geliş, onun için yeniden açılmaktır.

3919Benim ecel tarafına aşkım ve muhabbetim bulunduğu için «Velâ tülgû bi eydîküm ilettehlûkeh»249 nehyi benim hakkımdadır.

3920Çünkü nehy, tatlı bir şeyden olur. Acı şeyden nehyetmeye hâcet var mıdır?

3921Kabuğu ve içi acı olan bir dânenin acılığı ve mekruhluğu zâten onun nehyidir.

3922Ölüm dânesi benim için tatlı olmuş «Bel ahyâün inde rabbihim»250 âyeti benim gibi şehitler hakkında gelmiştir.

3923Ey benim güvenilir dostlarım; beni kınayarak öldürün ki, benim dâimi hayâtım ölümümdedir.

3924Ey yiğit; benim hayâtım ölümümdedir. Asıl vatanımdan ne vakte kadar ayrı bulunacağım?

3925Eğer bu dünyâda sakin oluşum, benim için bir firak olmasaydı «İnnâ İleyhi râciûn»251 denilmezdi.

3926Râci: Ayrılmış olduğu şehre dönen, zamanın ayrılığından sonra vahdet tarafına gelen kimsedir.

Rikabdarın: “Ya Emîrü’l-Mü’minîn, beni öldür de bu kazadan kurtar”, diye her vakit Hazreti Ali Kerremallahû Veche’ye yalvarması

3927Rikâbdâr tekrar mürâcaat ederek, “Yâ Ali beni çarçabuk öldür de o uğursuz zamanı görmeyeyim”, dedi.

3928“Sen kanımı dök, ben onu sana helâl ederim. Tâ ki, gözüm, seni şehit etmek gibi bir kıyameti görmesin.”

3929Dedim ki: “Eğer kâinatın zerrelerinin her biri bir katil olup da eline hançer alarak sana kasdetse.

3930Senin vücudundaki kıllardan birinin ucunu bile kesemez. Allah’ın takdiri senin için böyle bir yazı yazmıştır.

3931Lâkin gam çekme. Sana şefaat edecek benim. Ben rûh efendisiyim, cisim kölesi değilim.

3932Benim indimde bu cismin kıymeti yoktur. Kendi cismim olmaksızın da yiğit oğlu yiğidim.

3933Hançerle kılıç benim çiçeğim, ölüm de benim Türkistan meclisimdir.”

3934Cismi bu sûretle sınırlayan, yâni, ona kıymet vermeyip ifna eyleyen bir zât, beylik ve halifelik hırsını nasıl besler?

3935O, zâhirde mansıba ve hüküm sahibi olmaya çalışmıştı. Lâkin o çalışma, emir ve hâkim olanlara yol göstermek ve nasıl hüküm verileceğini göstermek içindi.

3936Yine o çalışma, emirliğe başka bir ruh ve hilâfet ağacına başka bir meyve verdirmek maksadıyla idi.

Hazreti Peygamber Sallâllahü Aleyhi Vesellem’in Mekke’yi fethetmek istemesi, dünya mülkünü sevdiğinden değildi. Çünkü: “dünyâ cifedir”252 demişti. Belki o fetih, emri ilâhî icabı idi

3937Hazreti Peygamber’in Mekke fethine çalışması, dünyâ muhabbetiyle nasıl ittihâm edilebilir?

3938O Peygamber-i Ekber ki, imtihan zamanı yedi kat gökteki acâyib ve garaib hazinelerine karşı basar-ı basiretini kapadı ve hiçbirine dönüp bakmadı.

3939Onu müşahede için yedi kat semânın ufukları huriler ve enbiyâ ruhlarıyla dolmuştu.

3940Bu hurilerin her biri ona hoş görünmek için süslenmişti. Onda ise dost fikrinden ve Allah muhabbetinden başka bir şey yoktu.

3941Allah’ın azametine o kadar müstağrak olmuştu ki, âl-i Hak, yâni, enbiyâ ve melâikeden hiçbiri onun derecesine yaklaşmamıştı.

3942Resûl-i Ekrem buyurmuştu ki: “Allah ile bizim aramıza hiçbir Nebiy-yi mürsel ile melek-i mukarreb ve rûh sığmaz. Bunu bilmiş olun.

3943Yine Resûlullah Hazretleri buyurmuştur ki: Biz Hak’tan başkasına meyl ü nazar etmeyiz. Karga değiliz. Sebbâğ-ı Kudretin, yânı, yaratılmışları türlü renge boyamış olan Hakk’ın mestiyiz, bağın mesti değiliz.

3944Gökler ve akıllar hazineleri Resûl-i Ekrem’in nazarında çörçöp kadar değersiz olunca.

3945Mekke, Şam, Irak ne olabilir ki, onları elde etmek için o harb etsin ve teshirine iştiyak göstersin.

3946Nebiy-yi Â’zam’ın fetih hırsında bulunduğunu vehmeden kötü kalpli bir şahıs, o vehmi kendi cehli ile hırsına kıyâsen yapar.

3947Sarı şişeden gözüne nikab, yâni, gözlük takacak olursan, güneşin nurunu da onun aydınlattığı şeyleri de sarı görürsün.

3948O mavi ve sarı şişeyi, yâni, gözlüğü kır ki, toz ile insanı fark edesin.

3949Süvarinin etrafında atının kaldırdığı toz yükselmiştir, sen tozu merd-i Hak sanıyorsun.

3950Şeytan, gaflet camıyla baktığı için Âdem’i tozdan ibaret gördü ve “Bu çamurdan kalıp, benim gibi ateşten yaratılmışa nasıl üstün olur?” dedi.

3951Sen azizleri, yâni, enbiyâ ve evliyayı âdi insanlar gibi gördükçe bilmiş ol ki o görüş şeytanın mirasıdır.

3952Ey inatçı gafil; eğer sen şeytanzade değilsen nasıl oldu da o köpeğin mirası sana kaldı?

3953Ben köpek değilim, Allah’ın arslanıyım ve Hakperestim. Allah arslanı sûret kaydından kurtulmuş olandır.

3954Allah arslanı ölümde yüz türlü varlık gördüğü için pervâne gibi cismini yandırır.

3955Ölüm muhabbeti sâdıkların gerdanlığı olmuş, Yahudiler için de muhabbet davâsında bir imtihan teşkil etmiştir.

3956Kur’ân’da Cenâb-ı Hak buyurdu ki: Ey Yahudi kavmi! Sâdıklar için ölüm, bir hazine ve menfaattir.

3957Madem ki, insan tabiatında menfaat arzusu ve ölümde menfaat vardır, ölümü temenni etmek o cihetten iyidir.

3958Ey Yahudiler; halk arasında namus ve haysiyetinizi muhafaza için, yâni, biz Allah’ın dostlarıyız, diye ettiğiniz iddiayı ispat eylemek için lisânen ölüm temennisinde bulununuz.

3959Muhammed Aleyhisselâm bu sancağı kaldırınca, yâni, kendilerine ölüm temennisi teklifinde bulununca hiçbir Yahudi o temennide bulunmaya cesaret edemedi.

3960Resûl-i Ekrem Sallallâhü Aleyhi Vesellem buyurdu ki: “Eğer lisânen böyle bir temennide bulunmuş olsalardı dünyâda tek Yahudi kalmazdı.”

3961Yahudiler, mal ve haraç getirdiler de ey sirâc-ı âlem, yâni, ey kandil gibi etrafı aydınlatan zât; bizi rüsvây etme, dediler.

3962Bu sözün sonu yoktur. Madem ki, gözün dostu gördü. Elini bana ver, yâni, mü’min-i muhlis ol.

Emîrü’l-Mü’minîn Ali Kerremallahü Veche’nin mubareze ve mağlûb ettiği pehlivana: “Benim yüzüme tükürüşün nefsime ağır geldi ve amelde ihlâs kalmadı. İşte senin öldürülmene manî olan budur”, demesi

3963Emîrü’l-Mü’minîn o gence dedi ki: “Ey pehlivan; savaş esnasında,

3964Sen yüzüme tükürünce nefsime ağır geldi, benim huyum da değişti.

3965Ettiğim gazanın yarısı Allah için, yarısı nefsim hevâsı, yâni, intikam almak için olacaktı. Allah’a âit işlerde ise şirket yakışmaz.

3966Sen Allah’ın kudret elinin eserisin, binâenaleyh, Hakk’ın mahlûkusun, benim ma’mûlüm değilsin.

3967Hakk’ın nakşını yine Hakk’ın emriyle kır. Dostun şişesine dostun taşını vur.”

3968O gâvur düşman, yâni, müşrik, bunu işitince kalbinde hidâyet nuru parladı da zünnârını kesti, yâni îmâna geldi.

3969Dedi ki: “Ben cefâ tohumu ekmiş ve seni başka türlü sanmıştım.

3970Sen İlâhî bir terazi imişsin, belki her terazinin adalet ve istikâmet gösteren dili bulunuyormuşsun.

3971Sen benim soyum, sopum, hısmım, akrabam olduğun gibi, sen benim mezhep mumumun aydınlığı imişsin.

3972Ben o nazar arayan çerâğın kölesiyim ki, senin kandilin de ondan aydınlanmıştır.

3973Ben o nur deryası dalgasının kulu, yâni, Hazreti Muhammed Aleyhisselâtü Vesselam’ın kölesiyim ki, senin gibi bir inci zuhura getirmiştir.

3974Bana kelime-i şahâdeti telkin et ki, seni zamanın en yücesi ve mümtazı gördüm.

3975O Müslümânın akrabâ ve kabilesinden elli kadarı bu vaka üzerine âşıkâne ve halisane Müslüman oldular.

3976O, yâni, Hazreti Ali, hilm kılıcıyla bu kadar boğazı, yâni, o kadar kimseyi ölüm kılıcından kurtardı.

3977Hilm kılıcı, çelik kılıçtan daha keskindir. Belki yüzlerce ordudan ziyâde zafer temin eder.

3978Vah yazık ki, bir iki lokma yemek yemiştim. Onun tesiriyle fikir galeyanı buz gibi dondu.

3979Bir buğday tanesi, Âdem Peygamber’in güneşinin tutulmasına… Arzın güneşle ay arasına girmesi, dolunayın kararmasına sebep oldu.

3980Kalbin letâfetini bundan kıyâs et ki, bir avuç çamurdan, yâni, topraktan hâsıl olmuş ekmekten yenilen bir iki lokma, kalbin kamer gibi olan parlaklığını nasıl Süreyyâ gibi dağınık bir hâle getiriyor.

3981Ekmek, mânevî ve rûhânî bir gıda olursa onun ruha faydası dokunur. Sûrî gıda ise kalpte darlık ve sıkıntı peyda eder.

3982Devenin yediği yeşil diken gibi ki, ondan yüzlerce lezzet ve menfaat bulur.

3983O dikenin yeşilliği ve tazeliği geçip kuruyunca deve kırda onu da yer.

3984Lâkin evvelce gülbeşeker253 gibi olan o diken keskinleşir de devenin avurdunu ve damağını yırtar.

3985Ekmek, mânevî ve rûhânî gıda iken o yeşil diken gibi idi. Fakat sûret şeklini alınca kurudu ve sertleşti.

3986Ey nazenin Hüsâmeddin; evvelce taze iken yemeye alışmış olduğun için.

3987Evvelki râyiha ile bu kurumuş ve toprakla karışmış dikeni de yiyorsun.

3988Lâkin o sânihalar şimdi toprağa bulandı, kurudu ve damağı yırtıcı oldu. Binâenaleyh ey deve gibi muti olan Husâmüddîn; artık o ottan yeme.

3989Söz çok çamurlu geliyor. Su bulanmıştır. Duruluncaya kadar kuyunun ağzını kapa.

3990Tâ ki, Cenâb-ı Hak onu yine saf ve hoş bir hâle getirsin. Kalp kuyusunu bulandırmış olan Allah, o kuyuyu tekrar durultsun ve feyz-i mânevî ile doldursun.

3991Arzuyu getiren ve elde ettiren sabırdır, acele değildir. Sen de sabret ki, Mesnevî nazmının devamına olan arzun ziyadeleşsin. Doğruyu en iyi bilen Allah’tır.

BİRİNCİ CİLDİN SONU

1Ney, yetiştiği kamışlıktan kesilip ayrılmış, göğsüne ateşle delikler açılmış; başına, ayağına, hatta boğumları arasına madenî halkalar ve teller takılmış, koparıldığı yerdeki nemden mahrum kalmış, bundan dolayı kupkuru ve sapsarı kesilmiştir. İçerisi tamamıyla boştur. Ancak neyzenin nefesiyle dolar. Kendi başına kalırsa ne sesi çıkar, ne sadâsı. Âlem-i İlâhî’deki mevkiinden kader sevkiyle dünyaya getirilmiş, beşeriyet kaydına ve tabiat unsurlarına bağlanmış olan insan-ı kâmil de böyledir. Kendini Allah’ın kudret ve düzenine terk etmiş, Müessir-i Hakikî’nin iradesine vasıta olmaktan başka bir vazifesi kalmamıştır. Nefha-i İlâhiye hangi perdeden zuhur ederse, o nağmeyi icra eder.

2Eflatun (Platon): Yunan filozoflarındandır.

3Calinus (Galenos): mö 131’de Bergama’da doğmuş 200 tarihinde ölmüştür. Bukrat’tan (Hipokrat) sonra hekimliğin mucidi sayılır.

4A’raf Sûresi’nin 143. âyetine işarettir.

5Hâlî: Issız, tenha. Bir şeyden uzak, müstesna.

6Sirkengebin şurubu: Sirke ile bal ve çörekotundan ibaret bir şurup.

7 Enfâl Sûresi’nin 25. âyetine işarettir: “Ve öyle bir fitneden sakının ki, içinizden yalnızca zulüm yapanlara dokunmakla kalmaz. Ve bilin ki, Allah’ın cezası şiddetlidir.”

8A’raf Sûresi’nin 160. âyetine işarettir: “Biz onları oniki kabileye, o kadar ümmete ayırdık. Ve kavmi kendisinden su istediği zaman Mûsâ’ya, elindeki asâ ile taşa vur, diye vahyettik, vurunca hemen o taştan oniki pınar akmaya başladı. Halkın her biri su alacağı yeri iyice öğrendi. Bulutu da üzerlerine gönderdik, gölgeledik. Onlara kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak ihsan ettiğimiz nimetlerin temizinden yiyiniz, dedik. Onlar zulmü bize yapmadılar, lakin kendi kendilerine zulmediyorlardı.”

9Felek: 1. Gök, semâ. 2. Yörünge. 3. Dairevî hareketle dönen küre, âlem, dünya.

10Usturlab: Üstüne gökkubbesinin haritası çizilmiş, yarım daire şeklinde bir âlettir. Yıldızların hareketleri ve uzaklıkları ile güneşin doğuş ve batış saatlerini hesaplamakta kullanılır.

11Şemsüddin: Şems-i Tebrizî. Tabakat kitaplarında keşîf sahibi olduğu ve ma’şuklar kutbu bulunduğu zikredilir. Şam’dan Konya’ya gelmiş ve Mevlânâ’nın dostluğunu kazanmıştır. Mevlânâ’nın, Tebrizî’ye yakın ilgisinden dolayı Konya halkına ve talebelerine yaptığı sohbetleri aksatması dedikodu ve kıskançlıklara sebeb olmuş, Şems, bir gün gizlice Konya’yı terk etmiştir. Onun bu ayrılışının Mevlânâ’yı derin bir teessüre sevketmesi üzerine talebelerin ricasıyla Mevlânâ’nın oğlu Sultan Veled Şam’a giderek Tebrizî’nin Konya’ya dönmesini sağlamıştır. Ancak kısa bir müddet sonra talebeler ve halk arasında tekrar zuhûr eden memnuniyetsizlik üzerine Şems-i Tebrizî bir daha dönmemek üzere Konya’yı terk etmiştir. Bu defa Mevlânâ’nın kendisi onu bulmak ümidiyle Şam’a gittiyse de ümidini kaybederek dönmüştür. Şems’in Konya’da öldürüldüğü de iddia edilir. Konya Mevlânâ Türbesi’nde bir makamı; Niğde’de, Pakistan’ın Multon şehrinde ve Tebriz’in Gecil mezarlığında ona atfedilen türbe veya makamlar da vardır.

12Çelebi Hüsâmeddin: Şems-i Tebrizî’nin kaybolması ve Selâhaddin Zerkubî’nin vefatından sonra Mevlânânın en yakın dostu olmuştur. Mesnevî’yi, Mevlâna’nın sürekli yanında bulunan Çelebi Hüsâmeddin yazıya aktarmıştır.

13Tırâz: Türkistan’da, güzelleriyle meşhur bir memleket.

14Mâdûn’dan maksat, kuyumcunun aklına ve rûhuna nisbetle bayağı kalan güzelliğidir.

15“Katilini, katl ile müjdele” hadisine işarettir.

16Bu hâdisenin tamamı, Kehf Sûresi’nin 60-82 âyetleri arasında anlatılmaktadır.

17Bu hâdisenin tamamı, Saffât Sûresi’nin 100-110. âyetlerinde anlatılmaktadır.

18Âl-i İmran Sûresi’nin 92. âyetine işarettir: “Sevdiğiniz şeylerden «Allah yolunda» harcamadıkça, gerçek iyiliğe asla erişemezsiniz. Her ne harcarsanız Allah onu hakkıyla bilir.”

19Tûtî: Papağan, dudu kuşu.

20Âl-i İmran Sûresi’nin 92. âyetine işarettir: “Sevdiğiniz şeylerden «Allah yolunda» harcamadıkça, gerçek iyiliğe asla erişemezsiniz. Her ne harcarsanız Allah onu hakkıyla bilir.”

21Müstağrak: Gark olmuş, dalmış, batmış.

22Müseylemetü’l-Kezzab: Hz. Peygamber zamanında peygamberlik iddiasıyla ortaya çıkan, Beni Hanife kabilesine mensup sahte peygamber Müseyleme bin Habib’e verilen isim.

23Bakara Sûresi’nin 285. âyetine işarettir: “Peygamber, Rabbi’nden kendisine ne indirildiyse ona iman etti. Mü’minlerin de hepsi Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve peygamberlerine iman ettiler. ‘Biz Allah’ın peygamberleri arasında ayırım yapmayız, duyduk ve itaat ettik. Ey Rabbimiz, bağışlamanı dileriz, dönüş ancak sanadır’ dediler.”

24Çıfıt: Yahudi «hakaret sözü»

25Zünnar: Hıristiyan keşişlerinin bellerine bağladıkları ucu haçlı kuşak.

26Zümrüdüankâ Kuşu: Renkli tüylü, yüzü insan yüzünü andıran uzun boyunlu, kendisinde her hayvandan bir âlamet olan, Kafdağı’nda yaşadığına ve öldükten sonra yanıp küllerinden tekrar doğduğuna inanılan büyük, efsanevî kuş. Ankâ Kuşu, Simurg ve Phoeniks adlarıyla da bilinir.

27Kehf Sûresi’nin 18. âyetinden: “Bir de onları mağarada görseydin uyanık sanırdın. Halbuki onlar uykudadırlar. Biz onları sağa sola çevirirdik. Köpekleri de girişte ön ayaklarını ileri doğru uzatmıştı. Eğer onları görseydin, arkana bakmadan kaçardın ve için korku ile dolardı.”

28“Uyku ölümün kardeşidir.”

29Mülevves: Kirlenmiş, pis.

30Furkan Sûresi’nin 45. âyetinden: “Rabbinin gölgeyi nasıl uzatmakta olduğunu görmedin mi?...”

31En’am Sûresi’nin 76. âyetinden: “Üzerine gece bastırınca, bir yıldız gördü: ‘Rabb’im budur’ dedi. Yıldız batınca da: ‘Ben batanları sevmem’ dedi.”

32Bakara Sûresi’nin 125. âyetine işarettir: “Biz ta o zaman bu Beyt’i, insanlar için bir sevap kazanma ve bir güven yeri kıldık. Siz de Makam-ı İbrahim’den kendinize bir namazgah edinin. Ayrıca İbrahim ile İsmail’e şöyle ahid verdik: “Beytimi, hem tavaf edenler için, hem ibadete kapananlar için, hem de rükû ve secde edenler için tertemiz tutun!”

33İstidlâl: Delile dayanma, delile dayanarak sonuç çıkarma.

34Rum Sûresi’nin 50. âyetine işarettir: “Şimdi bak Allah’ın rahmetinin eserlerine! Yeryüzünü ölümünden sonra nasıl diriltiyor? Şüphe yok ki O, mutlaka ölüleri diriltir. O her şeye kâdirdir.”

35Mahdûd: Sınırlı.

36Esfel-i sâfilîn: Aşağıların en aşağısı, cehennemin en alt tabakası.

37Fecr Sûresi’nin 28. âyetinden: “27:Ey Rabbine itaat edip huzure eren nefs! 28:Hem hoşnut edici, hem de hoşnut edilmiş olarak Rabbine dön. 29:Kullarımın arasına gir. 30:Cennetime gir.”

38Sekir: Sarhoşluk

39Adem: Yokluk, hiçlik.

40Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden: “Sonra onları siz öldürmediniz, lâkin Allah öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı. Bu da mü’minlere güzel bir imtihan geçirtmek içindi. Allah işitendir, bilendir.” Bedir Savaşı sırasında Hazreti Peygamber avucuna ufak taşlar almış ve “yüzleri kararsın” diyerek müşriklere doğru atmıştı. Bu savaşta Mekkeli müşrikler ağır bir yenilgiye uğramışlardı.

41Tazarru: Yalvarma.

42Bakara Sûresi’nin 285. âyetinden: “…Biz Allah’ın peygamberleri arasında ayırım yapmayız...”

43Buruc Sûresi’nin 1. âyeti: “Burçlar sahibi gökyüzüne andolsun.”

44Fatır Sûresi’nin 32. âyetinden: “Sonra biz o kitabı kullarımızdan süzüp seçtiklerimize miras bıraktık.”

45Şuâ: Işın, pertev.

46Cüz: Bir bütünün parçalarından her biri.

47Kül: Bir şeyin tamamı.

48Bakara Sûresi’nin 138. âyetine işarettir: “Kim, Allah’tan daha güzel boya vurabilir ki?”

49 Nefs-i emmâre: İnsanı kötülüğe sevkeden hayvanî nefs.

50Pervâne: Işık etrafında dönen küçük gece kelebeği.

51İstihza: Alay.

52Enbiyâ: Nebiler, peygamberler.

53“Acıyın ki size de acısınlar” şeklindeki Hadis-i Şerif’e işarettir.

54Hilm: Yumuşak huyluluk.

55Şedid: Şiddetli.

56Şeybân-ı Râî, İmam-ı Şafi’nin devrinde Mısır’da yaşamış, evliyaullahtan bir zattır.

57Kalp: Sahte, taklit, hileli.

58Sakîm: Hastalıklı, hatalı.

59Cehd: Azimli ve ısrarlı gayret.

60Hadis-i Şerif: “Bir mü’min aynı yılan kovuğundan iki defa ısırılmaz.”

61Kazâ: Allah’ın ezelî hükmünün, takdirinin olması, yerine gelmesi; kaderin fiilen ortaya çıkması.

62Tezvir: Süslü yalan söyleme.

63İhbitû” «ininiz» kelimesi, Cennet’ten çıkarılmanın anlatıldığı Bakara Sûresi’nin 36. ve 38. âyetleri ile A’raf Sûresi’nin 24. âyetinde geçmektedir. Bakara Sûresi 36: “Bunun üzerine şeytan onları(n ayağını» oradan kaydırdı, içinde bulundukları «cennet yurdu»ndan çıkardı. Biz de: “Birbirinize düşman olarak inin, orada belirli bir vakte kadar sizin için bir karar yeri ve bir nasib vardır” dedik.

64Iyal: Bir kişinin geçindirmekle yükümlü olduğu kişiler.

65Cebrîlik. Kadercilik.

66İbrahim Sûresi’nin 7. âyetine işarettir: “…Şükrederseniz elbette size «nimetimi» artırırım...”

67Babullah: Allah’ın kapısı.

68Meş’um: Şeametli, uğursuz.

69Cebbâr-ı zîiktidâr: İktidar sahibi olan kudretli «Allah».

70Cehd: Çalışma, çabalama.

71İbrahim Sûresi’nin 46. âyetinden: “…isterse onların hileleri dağları yerinden oynatacak olsun.”

72Kesb: Çalışıp çabalayarak elde etme, kazanma.

73Germ ü serd: Sıcak ve soğuk. Mecazen; iyilik ve kötülük, acılık ve tatlılık.

74Müreccah: Tercih edilen, daha çok beğenilen.

75Endâze: 65 santim tutarında bir ölçü birimi.

76Zâhid: Zühd sahibi. Şüpheli şeyleri bile terk ederek günahtan kaçan, Allah Teâlâ’yı düşünmekten alıkoyan her şeyi terk eden kimse.

77İlm-i ledünnî: İlâhî sırlara dair ilim.

78Sûretperest: Sûrete, görünüşe önem veren.

79Mürettep: Bir maksatla tertiplenmiş, danışıklı.

80Hakîm: Her şeyden üstün ve tedbirli olan «Allah», hikmet sahibi, bilge.

81Şakku’l-kamer: Ayın yarılması.

82Te’vil: Bir söz veya hareketi görünen mânâsı dışında yorumlama.

83Hümâ: Üzerinden uçtuğu kimselere devlet ve mutluluk getirdiğine inanılan masal kuşu, devletkuşu.

84Gulyabânî: İnsanları korkutan hayâlî bir varlık.

85Şehsuvar: Süvarilerin başı, usta binici.

86Zengî: Zenci.

87Bakara Sûresi’nin 156. âyetinden.

88Gazanfer: Arslan. (mec.) yiğit, cesaretli

89Şehinşah: Şahlar şahı.

90Hazreti İbrahim’i ateşe atan, zalimliğiyle tanınmış Babil hükümdarı.

91Hâmân: Hazreti Mûsâ zamanındaki Mısır firavununun veziri.

92Hüdhüd: Süleyman Aleyhisselâm’ın haberci kuşu.

93Ta’n: Ayıplama, kınama, sövme.

94Bakara Sûresi’nin 31. âyetinden: “Ve Âdem’e isimlerin hepsini öğretti…”

95Elest: Allah’ın ruhları yarattıktan sonra onlara sorduğu “Elestü birabbiküm” (Rabbiniz değil miyim?) sorusuna kinâye.

96A’raf Sûresi’nin 23. âyetinden.

97Muarrif: Tarif eden, bildiren.

98İhtirak: 1. Yanma, tutuşma. 2. Bir gezegenin Güneş’le aynı burçta bulunması hali.

99Eskiler bir gezegenin Güneş’e en yakın bulunduğu nokta (hadîd) veya güneşe en çok yaklaştığı noktanın (evc) insanların mutluluğu üzerinde tesiri olduğuna inanırmış.

100Ülfet ve ünsiyet: Yakınlık ve dostluk.

101Zilzal Sûresi’nin 8. âyetine işarettir: “Her kim, zerre kadar şer işlemişse onu görecektir.”

102Nasr Sûresi’nin 1. âyeti: “Allah’ın yardımı ve fethi geldiğinde”

103Arapça, Ebabil Kuşları. Fil Sûresi’nin 3. âyetine işaret: “Üzerlerine sürü sürü kuşlar gönderdi.”

104Gulgule: Çığlık, gürültü, patırtı.

105Bed mest: İyice sarhoş olma, sarhoşluktan kendini bilmez hâle gelme.

106Nâr: 1. Ateş, od. 2. cehennem.

107Anâsır-ı tabiat: Eski Yunan’dan gelen inanışa göre tabiatı oluşturan dört unsur: hava, su, toprak ve ateş.

108Kurs: Bir yıldızın görülebilen yüzü.

109Fahrüddin: Dinin övüncü.

110Nevbet benevbet: Nöbet nöbet, sıra sıra.

111Bir gaza dönüşünde söylendiği belirtilen hadis-i şerif: “Küçük cihattan büyük cihada dönüyoruz.”

112Abdâl denilen zevât, Allah’ın velilerinden bir guruptur. Kötü ahlakları iyi ahlaka “tebdil” edilmiş, (değiştirilmiş) olduğu için kendilerine “abdâl” denilmiştir.

113Simurg: Öldükten sonra yanarak küllerinden tekrar doğduğuna inanılan mitolojik kuş, Ankâ Kuşu, Zümrüdüankâ.

114Âlem-i Bâlâ: Yücelik âlemi

115Masiyet: 1. İsyan. 2. Kötü şey 3. Günah.

116Tahvil: Geçiş, değişim.

117A’raf Sûresi’nin 23. âyetinden: “Ey rabbimiz, biz kendimize zulmettik...”

118Zelle: Sürçüp kayma. Peygamberlerin günah sayılmayacak küçük hatalarını tanımlamak için kullanılır.

119A’raf Sûresi’nin 16. âyetinden: “Öyleyse, dedi, beni azdırmana karşılık, and içerim ki, ben de onlar(ı saptırmak) için senin doğru yolunun üstüne oturacağım.”

120Nur Sûresi’nin 26. âyetine işarettir: “Kötü kadınlar, kötü erkeklere, kötü erkekler ise kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yaraşır.”

121Sirkengebin şurubu: Sirke ile bal ve çörekotundan ibaret bir şurup.

122Ateşîn: Ateşli, coşkulu.

123Lâmekân: Mekânsız, Yeri ve mekânı olmayan, mekândan münezzeh (Allah).

124Mevâlid: Mevlitler, doğuşlar.

125Bakara Sûresi’nin 106. âyetinden: “Biz bir âyetten her neyi nesheder veya unutturursak, ondan daha hayırlısını yahut mislini getiririz.”

126Mü’minun Sûresi’nin 110. âyetinden: “Sonunda bu davranışınız size beni yâd etmeyi unutturdu…”

127Beled Sûresi’nin 1-4. âyetleri: “1: Andolsun bu beldeye 2: Ki sen bu beldede oturmaktasın. 3: Ve andolsun baba ve çocuğuna. 4: Biz insanı gerçekten bir sıkıntı içinde yarattık.”

128Melâl: Keder, hüzün, can sıkıntısı.

129İstiğna: Olanla yetinme, gönül tokluğu.

130Pinhan: Gizli, saklı, hafî.

131Taravetli: Yemyeşil.

132Fersûde: Eskimiş, yıkık.

133Hâdis: Yeni, sonradan meydana gelen.

134Mütenâkız: Birbiriyle çelişen, tutarsız.

135Rahman Sûresi’nin 29. âyetinden: “…O, her gün yeni bir iştedir.”

136Mütenâkız: Birbiriyle çelişen, tutarsız.

137Zevkâver: Hoşa gider.

138Gûyuçevgân: Değnek topu. At üstünde ve ucu eğri uzun sopalarla oynanan top oyunu, polo.

139Müzeyyen: Süslenmiş.

140Gülzar: Gül bahçesi.

141Tezyin: Süsleme, nakışla bezeme.

142Rahman Sûresi’nin 33. âyetinden: “Ey cin ve insan toplulukları! Göklerin ve yerin çevresinden geçmeye gücünüz yeterse geçin gidin. Ama Allah’ın verdiği bir güç olmadan geçemezsiniz.”

143Lâ: Arapça olumsuzluk edatı. Önüne geldiği kelimeye olumsuzluk, inkar, yokluk, tecrit mânâsı verir.

144Neşvünema: Büyüme, boy atma, gelişme.

145Allah’ın olmak.

146“Kim Allah’ın olursa Allah da onun olur.”

147“Kurb-i nevâfil hadisi” diye meşhur bir hadis-i kudsi vardır. Orada bir kulun farzları ifa ettikten sonra nafile ibadetlere devam etmesi halinde Cenâb-ı Hakk’a yakınlaşacağı, hatta Cenâb-ı Hakk’ın onun gören güzü, işiten kulağı, tutan eli olacağı beyan buyrulmuştur. Kezâ diğer bir hadiste bir adam Allah’ın olursa, yâni Allah’ın emirlerine ve yasaklarına tamamıyla itaat ve bağlılık gösterirse Allah’ın da onun olacağı haber verilmiştir.

148Esmâ: isimler, Allah’ın isimleri.

149Zîhayat: Hayat sahibi.

150Nefha: Güzel ve temiz kokulu esinti.

151Tûbâ Ağacı: Gölgesi bütün cenneti kaplayan ve bütün cennet ehlinin yemişinden istifade edebileceği ağaç.

152Ahzab Sûresi’nin 72. âyetinden: “Biz o emaneti göklere, yere ve dağlara arz ettik, onlar, onu yüklenmeye yanaşmadılar, ondan korktular da onu insan yüklendi. O gerçekten çok zalim ve çok cahildir.”

153Ahzab Sûresi’nin 72. âyetinden “…Ondan korktular, çekindiler...”

154Müennes: Dişi.

155Müzekker: Erkek, er.

156“Ferahlat bizi ey Bilal.”

157Arûs. Gelin.

158Mâlâyaniyât: Mânâsız, faydasız boş sözler.

159Ridâ: Omuza alınan örtü.

160Nebiz: Hurma ve kuru üzümden imal edilen bir nevi içki.

161Âkil: Akıllı, Akıl sahibi, akleden.

162Âgâh: Uyanık, bilgili.

163Hâtif: 1. Görülmeyen fakat sesi duyulan. 2. Gaipten ses veren melek.

164Âlem-i Menâm: Rüyalar âlemi.

165Belâ: Ruhların yaratıldıktan sonra bezm-i elestte Allah’ın “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” sorusuna verdikleri “Evet” cevabı.

166Pürhûn: Kan dolu.

167Ehl-i istidlâl: Delile dayanmak, delil görmek isteyen kişiler.

168Münkir: İnkarcı.

169Beytülmâl: Devlet hazinesi.

170Kâl: Konuşma.

171İnfak: İyilik, Allah rızası için hayırda bulunma.

172Tasadduk: Sadaka verme.

173Fatiha Sûresi’nin 6. âyeti.

174Hâtem-i Tâî: Tay kabilesi reislerinden olup cömertliğiyle şöhret yapmıştır.

175Atâ: Verme, veriş.

176Sâmirî: İsrailoğullarından, yaptığı buzağı heykeline tapmaları için Yahudileri teşvik etmiş, sonra Hazreti Mûsâ tarafından kovulmuş bir Yahudi.

177Bâyezid-i Bistâmi: Bistamiye tarikatının kurucusu İranlı mutasavvıf.

178Hazreti Hüseyin’i katlettiren Emevi Halifesi.

179Saff Sûresi’nin 2. âyeti.

180Kafdağı: Dünyanın etrafını çevrelediğine inanılan masal dağı, Kaf.

181Tamâ: Hırs, açgözlülük.

182Rüstem: İranlıların millî kahramanıdır ki, dört yüz sene yaşadığı rivayet edilir. Kâbil şehrini fethetmeye çalışmış, ancak Kâbil şâhının Rüstem’in kardeşiyle anlaşarak kurduğu tuzak sonucu öldürülmüştür.

183“Hümeyra, bana lakırdı söyle.” Hazreti Peygamber gençliği dolayısıyla Hazreti Âişe’ye Hümeyra (körpecik) diye hitab ederdi.

184Rikkat: İncelik, merhamet.

185“Ben sizin yüce rabbinizim.”

186Zümer Sûresi’nin 53. âyetinden. “Ey haddi aşarak nefislerine karşı israf etmiş olan kullarım!...”

187Bu olay A’raf Sûresi’nin 73-79. âyetlerinde anlatılmaktadır.

188En’am Sûresi’nin 2. âyetine işarettir.

189Sad Sûresi’nin 35. âyetinden.

190Sad Sûresi’nin 35. âyetinden: Süleyman: “Ey Rabbim! Beni bağışla ve bana öyle bir mülk ihsan et ki, ardımdan hiç kimseye yaraşmasın. Şüphesiz, bütün dilekleri veren sensin” dedi.

191Mürâi: Riyakar, iki yüzlü.

192Fecr Sûresi’nin 27-30. âyetlerine işarettir.

193Hilm: Yumuşak huyluluk, sâkinlik.

194Tevbe Sûresi’nin 111. âyetinden: “Allah, mü’minlerden, canlarını ve mallarını, kendilerine cennet vermek üzere satın almıştır…”

195Nur Sûresi’nin 30. âyetine işarettir: “(Resûlüm!) Mü’min erkeklere, gözlerini (harama) dikmemelerini, ırzlarını da korumalarını söyle. Çünkü bu, kendileri için daha temiz bir davranıştır. Şüphesiz Allah, onların yapmakta olduklarından haberdardır.”

196Hil’at: Pâdişah veya vezirler tarafından hediye olarak verilen üst elbisesi, kaftan.

197Sûr: 1. Boynuzdan yapılmış uzunca boru. 2. Kıyamet kopunca İsrafil’in herkesi mahşer meydanına toplamak için çalacağı boru.

198Duhâ Sûresi’nin 9-10. âyetleri: “9: Öyleyse sakın yetimi ezme. 10: Dilenciyi de azarlama.”

199Bedir: Dolunay.

200Zina edeceksen hür kadınla et.

201Çalacaksan inci çal.

202Âriyet: Geçici, iğreti.

203Süreyya: Boğa burcunda yedi yıldızdan meydana gelen yıldız kümesi, Ülker, Pervin.

204Fetih Sûresi’nin 109 âyetinden: “…Allah’ın eli onların ellerinin üzerindedir…”

205Satıh: Yüzey.

206Dellâk: Hamamlarda müşteriyi ovup keseleyerek yıkayan kişi, tellâk.

207Kehf Sûresi’nin 17. âyetinden: “Ey Muhammed! Baksaydın güneşin doğduğu zaman mağaranın sağ tarafına yöneldiğini, batarken de sol taraftan onları makaslayıp geçtiğini görürdün. Onlar, mağaranın geniş bir yerinde idiler. İşte bu Allah’ın mucizelerindendir…”

208 “Cemaat, Allah’ın rahmetine sebeptir.”

209A’raf Sûresi’nin 40. âyetine işarettir: “Bizim âyetlerimizi yalanlayan ve onlara inanmaya tenezzül etmeyenler var ya, işte onlara göğün kapıları açılmayacak ve deve (veya halat) iğne deliğinden geçinceye kadar onlar cennete giremeyeceklerdir. İşte suçluları böyle cezalandırırız.”

210Rahman Sûresi’nin 29. âyeti.

211A’raf Sûresi’nin 136. âyetinden: “Biz de, âyetlerimizi inkâr ettikleri ve onlara kulak vermedikleri için kendilerinden intikam aldık da hepsini denizde boğduk.”

212Zümer Sûresi’nin 10. âyetinden: “...Allah’ın yeryüzü geniştir...”

213Kehf Sûresi’nin 18. âyetine işarettir.

214A’raf Sûresi’nin 12 âyetinden: “Ben, dedi, ondan hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın…”

215Bu vahiy katibi Abdullah bin Sa’d bin Ebi Serh’dir.

216Herzevekil: Kendisini ilgilendirmeyen işlere burnunu sokan kimse, münasebetsiz.

217Yasin Sûresi’nin 8-9. âyetlerine işarettir: “8: Çünkü biz onların boyunlarına kelepçeler geçirmişiz. O kelepçeler çenelerine dayanmıştır da burunları yukarı, gözleri aşağı somurtmaktadırlar. 9: Hem önlerinden bir sed, arkalarından bir sed çekmişiz, kendilerini sarmışızdır. Baksalar da görmezler.”

218Kurb: Yakınlık.

219Pertev: Işık, parlaklık.

220Müddessir Sûresi’nin 49-51. âyetlerinden: “49: Şimdi o Kur’ân’dan yüz çevirirlerken ne mazeretleri var? 50: Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleri. 51: Arslandan kaçmaktalar.”

221Masiyet: İsyan, günah.

222Fatiha Sûresi’nin 6. âyeti: “Yâ Rabbî bizi sırat-ı müstakime, doğru bir yola çıkart.”

223Istılah: 1. Bir ilim dalına has kelime. 2. Hususi mânâda kullanılan, herkes tarafından anlaşılmayan söz.

224Sâffât Sûresi’nin 165. âyetinden: “O saf saf dizilenler elbette biziz.”

225Erkân-ı Erbaa: Dört unsur.

226Ankebut Sûresi’nin 64. âyetinden: “Bu dünya hayatı sadece bir oyun ve oyalanmadan ibarettir…”

227Necm Sûresi’nin 28. âyeti.

228Cuma Sûresi’nin 5. âyetinden: “Kendilerine Tevrat yükletilip de sonra onu taşımayanların durumu, kitaplar taşıyan eşeğin durumu gibidir….”

229Şeyh Ebu’l Vefa-i Kürdî’nin bir sözüne işarettir. Hasan-ı Basri’nin halifesi Habib-i Acemî, Arap olmadığı ve Arapçayı layıkıyla bilmediği halde Kur’ân okunurken ağlarmış. “Sen Acemsin, Kur’ândan ne anlıyorsun ki dinlerken ağlıyorsun?” diye sormuşlar. “Ben Acemîyim ama kalbim Arabîdir.” cevabını vermiş.

230Mahviyet: Kendini değersiz gösterme, alçakgönüllülük.

231Kamer Sûresi’nin 54-55. âyetlerine işarettir: “Hakikaten müttekî olanlar, Allah’tan çekinenler Cennetlerde ve nehir kenarlarında olacaklar, sıdk makamında melik-i muktedir olan Cenâb-ı Hakk’ın kurbünde bulunacaklardır.”

232Tin Sûresi’nin 4-5. âyetlerine işarettir. “4: Biz insanı en güzel biçimde yarattık. 5: Sonra da çevirdik aşağıların aşağısına attık.”

233Vâ Hasretâ: “Ah özledim!”

234Hazreti Peygamber utanma duygusu (haya, nâmus) ile ilgili olarak şöyle buyurmuşlardır: “Allah gerçeği söylemekten sakınmaz (haya etmez).” (Buhârî, İlim, 50)

235 “Ah hasretlik, vah ayrılık!”

236Nur Sûresi’nin 26. âyetine işarettir: “Kötü kadınlar, kötü erkeklere, kötü erkekler ise kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yaraşır…”

237Havf ü recâ: Korku ve ümit.

238Mülk Sûresi’nin 3. âyeti: “O, yedi göğü, birbiri üzerine yarattı. Rahmân’ın yaratmasında bir aykırılık, uygunsuzluk görmezsin. Gözünü döndür de bak, bir bozukluk görüyor musun?”

239Subaşı: Zabıta memuru.

240İlm-i Ledünnî: Okumakla elde edilemeyen, Allah tarafından bazı sevgili kullarına ihsan olunan ilim.

241Yâsin Sûresi’nin 53. âyetinden: “Başka değil, sadece bir tek çığlık olmuş, derhal hepsi toplanmış huzurumuza getirilmişlerdir.

242Hac Sûresi’nin 32. âyetinden: “Bu böyledir; kim Allah’ın nişanelerine, kurbanlıklarına saygı gösterirse, şüphesiz o kalblerin takvasındandır.”

243Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden: “Sonra onları siz öldürmediniz, lâkin Allah öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı…”

244Toprağın babası. Hazreti Peygamber Müreysi gazvesinde, üstü başı toza toprağa bulanmış bir halde kaldığı için Hazreti Ali’ye bu lakapla seslenmiştir.

245Ahzab Sûresi’nin 45. ayetinden: “Ey peygamber! Biz seni hem bir şahit, hem bir müjdeci, hem bir uyarıcı olarak gönderdik.”

246Bakara Sûresi’nin 106. âyetinden: “Biz bir âyetten her neyi nesheder veya unutturursak, ondan daha hayırlısını yahut mislini getiririz. Bilmez misin ki, Allah her şeye kâdirdir.”

247Âli İmran Sûresi’nin 165. âyetine işarettir: “Bedir’de düşmanı iki katına uğrattığınız bir musibet (Uhud’da) size çarpınca mı: “Bu nereden” dediniz? De ki: “Bu başınıza gelen kendinizdendir”. Şüphesiz Allah her şeye kâdirdir.”

248Bakara Sûresi’nin 179. âyetinden: “Ey temiz akıl sahipleri! Kısasta sizin için bir hayat vardır. Ümit edilir ki, korunursunuz.”

249Bakara Sûresi’nin 195. âyetinden: “…Kendinizi, ellerinizle tehlikeye atmayın…”

250Âli İmran Sûresi’nin 169. âyetinden: “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma. Bilakis onlar diridirler, Rab’leri katında rızıklanmaktadırlar.”

251Bakara Sûresi’nin 156. âyetinden: “Onlar başlarına bir musibet geldiği zaman: ‘Biz Allah’a aidiz ve sonunda O’na döneceğiz’ derler.”

252Cîfe. İğrenilecek şey, pislik, leş.

253Gülbeşeker: Gül reçeli ve tatlısı.

CİLT - II

3992Şu Mesnevî’nin nazmı bir müddet gecikti. Kanın süt olması için bir mühlet lâzımdır.

3993Ey sâlik; senin bahtın yeni bir çocuk doğurmayınca kan, tatlı süt olmaz, bunu iyi dinle.

3994Çünkü Hakk’ın ziyası olan Hüsâmeddin Çelebi, mânâ âleminin fevkinden bu âleme teveccüh etti, yâni mahvden sahve geldi.

3995O, hakikatler mirâcına gitmişti. Onun muhataplığı bahârı olmayınca da marifet goncaları açılamamış, yâni Mesnevî nazmına devam edilememişti.

3996Hüsâmeddin Çelebi vahdet deryasından kesret sahiline avdet edince Mesnevî şiirini terennüm edecek çeng yeniden akord edildi;

3997Ruhların cilâlanmasına sebep olan Mesnevî’nin nazmına, onun avdeti, yâni sahve gelmesi siftah günü oldu.

3998Bu ticâret ve istifâdenin başlangıcı târihi Hicrî 662 senesinde idi.

3999Bir bülbül buradan gitti ve doğan kuşu oldu da benim kalbimdeki mânâları avlamak, yâni beni söyletmek için avdet etti.

4000Pâdişahın bileği bu doğanın meskeni olsun. Ebediyete kadar bu kapı halka açık bulunsun.

4001Hevâ ve heves ile şehvet, bu feyz kapısının âfetidir. Yoksa burada, yâni Mesnevî’de şerbet içinde şerbet vardır.

4002Ey sâlik; bu âğzı bağla, yâni fâzla yemek ve mânâsız kelâmdan imsak et ki ağız ve boğazın o hakikat âlemi için gözbağı olduğunu, haddinden ziyâde yiyip içmenin ve lüzumsuz yere söylenmenin o cihanı görmeye mâni teşkil ettiğini müşahede eyleyesin.

4003Ey ağız, sen hakîkaten cehennem alevisin, ey dünyâ; sen de bir berzah gibisin.

4004Ey sâlik; eğer ihtiyatsız olarak kan, yâni nefsâniyet tarafına bir adım atacak olursan senin sütün, yâni rûhâniyetin karışarak kana dönüşür.

4005Âdem Aleyhisselâm nefsin zevki için bir adım atmıştı. Onun yüzünden Cennet’in baş sedirinden ayrılış, kendisine boyun halkası olmuştu.

4006Melekler, şeytandan kaçtıkları gibi ondan kaçtılar. Bir ekmek için ne kadar gözyaşı döktü.

4007Vâkıâ kendisinden sâdır olan günah, kıl kadar bir «sagîre» idi. Lâkin o kıl iki gözde çıkmıştı.

4008Âdem Aleyhisselâm, Nûr-u Kadîm’in gözü idi. Gözde çıkan bir kıl, büyük bir dağ gibi olur ve o nisbette ıstırap verir.

4009Havvâ’nın teşvikiyle memnu1 meyveyi yiyen Âdem, yemeden evvel meleklerle meşverette bulunsaydı sonra pişman olarak özür dilemeye mecbur kalmazdı.

4010Fakat nefis diğer bir nefse yardım ederse cüz’î olan akıl, muattal kalır ve iş göremez olur.

4011Yalnız kaldığın ve müşavere edecek bir akıl sahibi bulamadığın, için ümitsizliğe düşersen hakikat güneşine mensup bir yârin, yâni mürebbî ve münevvir bir hurşidin2 sâyesine sığınmalısın.

4012Git ve çarçabuk ilâhi bir dost ara! Böyle yaparsan Allah senin yardımcın olur.

4013Halvete girip de dünyâya gözünü kapamış ve bu vâsıta ile hakikati görmüş nâdir kimseler varsa da onlar da o halvete girmeyi yine bir dosttan öğrenmişlerdir.

4014Halvete kapanmak ağyara karşı olur, yâra karşı değil. Kürk kışın giyilir, bahar mevsiminde değil.

4015Bir akıl, diğer bir aklın iştirakiyle iki katlı olur. Neticesinde sâlikin nuru artar ve yolunu iyi görür,

4016Nefs ise diğer bir nefsin ihtilâtından hoşlanır ve güler. Lâkin o ihtilât dolayısıyla zulmeti artar ve yol görünmez olur.

4017Ey hakikat avcısı, yâni, ey sâlik; dostun olacak mürşid-i mürebbî senin gözün mesabesindedir. Onu çörçöp ve toz makûlesi şeylerden temiz tut.

4018Aklını başına topla da dil süpürgesiyle toz kaldırma. Gözün gibi olan mürşidine çörçöp ve toz takdim etme.

4019Zîrâ mü’min, mü’minin aynasıdır. Aynanın yüzü bulanıklıktan emin olmalı, sâf ve cilâlı bulunmalıdır.

4020Yâr, rûhun mahzunluğuna aynadır. Ey can, yâni ey sâlik; aynanın yüzüne itiraz sûretiyle hohlayıp da onu bulandırma.

4021Senin nefesinle yüzünü örtmesin ve seni sana göstermez hâle gelmesin. Onun için sana her vakit nefesini tutmak, itirazda bulunmamak gerektir.

4022Topraktan daha âdî misin ki toprak, bahar gibi bir yâr bulunca ondan yüz binlerce nûr bulur, yahut çiçeklenir.

4023Meselâ bir ağaç, yâri bulunan bahar ile birleşecek olursa onun hoş havasından baştan ayağa kadar çiçeklerle donanır.

4024O toprak, hazan mevsiminde uygunsuz bir yâr görünce yüzünü ve başını yorgan altına çeker.

4025Ağaç der ki: “Kötü bir yâr ile karşılaşmak belâya uğramaktır, öyle biri yanıma gelince benim âdetim uyumaktır.

4026Böyle bir hâlde uyurum ve ashâb-ı kehften olurum. O mağara mahpusluğu Dekyanüs3ten hayırlıdır.

4027Onların uyanıklığı Dekyânüs’ün hizmetine sarfedilmişti. Uykuları ise namus sermâyesi oldu.

4028Uyku, ilim ile olunca uyanıklıktır. Câhille oturup konuşan uyanığın vay hâline!

4029Kânûnisânî ayında kargalar, bağlara ve bahçelere çadır kurunca yâni, oraları istilâ edince bülbüller sükût ederler.

4030Çünkü gül bahçesi ve gül olmayınca bülbül susar. Güneşin batması ve gece olması da uyanıklığı izâle eder, uyku getirir.

4031Ey güneş; sen yerin altını nurlandırmak için bu gülşeni terk ediyorsun.

4032Marifet güneşi için nakil ve intikal yoktur. Onun şarkı ancak akıl ve ruhtur.

4033Husûsiyle sırra müteallik olan kemâl güneşi için gece gündüz farkı yoktur. Onun işi, tenevvüre kabiliyetli gönülleri gece ve gündüz parlatmaktır.

4034Ey sâlik; eğer sen Zülkarneyn isen hakikat güneşinin matlaı bulunan bir ârife yaklaş. Ondan tenevvür ettikten sonra nereye gidersen münevver olursun.

4035Ondan sonra nereye gitsen orası sana meşrık olur, hattâ meşrıklar senin mağribine âşık olur.

4036Senin zâhirî hissin yarasa gibi ziyâya tahammül edemediğinden mağrib tarafına ve karanlığa koşar. İnci saçan bâtınî hissin ise meşrık cihetine ve aydınlığa gider.

4037Zâhirî his yolu eşeklerin yoludur, yâni onlarda da his vardır. Ey hevâ ve his merkebine binmiş ve eşekler arasına katılmış süvari, utan.

4038İnsanın şu zâhirî beş hissinden başka beş his daha vardır ki onlar kırmızı altın, ilk beş hissi ise onlara nisbetle bakır gibidir.

4039Mahşer ehlinin bulunacağı pazarda bakır hissi, altın his gibi nasıl satın alırlar.

4040Bedenî olan hisler, zulmet gıdası yer ve yediği şeyler maddiyetini arttırır, mâneviyatını eksiltir. Rûhanî hisler ise marifet güneşlerinden gıdâlanır.

4041Ey his yüklerini gayb tarafına götürmüş olan: elini Mûsâ gibi cebinden, yâni koynundan çıkar.

4042Ey sıfatı marifet güneşi olan ârif; fezadaki güneş bir sıfatla yâni ısıtıcı ve aydınlatıcı olmakla sınırlı bulunduğu hâlde sen öyle değilsin.

4043Bazen güneş, bazen deniz, bazen Kafdağı, bazen da Ankâ olursun.

4044Ey vehimlerden üstün ve ziyâdeliklerden ziyâde olan insân-ı kâmil, sen kendi zâtında ne osun, ne de busun.

4045Rûh, ilim ve akıl ile dosttur. Ruhun Araplık ve Türklük ile ne işi vardır?

4046Ey bu kadar sûret ile bînakş olan Rabbim; sana karşı muvahhidler de, müşebbihler de şaşırmış kalmıştır.

4047Allah bazen müşebbihi muvahhid hâline getirir. Bazen da sûretler muvahhidin yolunu vurur, onu müşebbih derekesine düşürür.

4048Ebu’l-hasan bazen ve istiğrak hâlinde sana: “Ey taze civan, ey yumuşak vücutlu genç!” diye hitâb eder.

4049Bazen da cânânı tenzih için kendi nakş-ı vücûdunu tahrip eder.

4050Zâhir hissinin gözü itizâl mezhebindedir. Akıl gözünün visalde mezhebi ise Sünnîliktir.

4051İtizâl mezhebinde bulunanlar, his zebûnu olmuşlardır. Öyle oldukları hâlde sapıklıklarından kendilerini Sünnî gösterirler.

4052Histe kalan kimse mutezilîdir. Ben Sünnî’yim demesi ise câhilliğindendir.

4053Her kim histen dışarı çıkarsa Sünnî odur. Basiret sahibi olanlar hoş gidişli olan aklın görür gözüdür.

4054Ey insan; hayvanâtta da mevcut olan zâhirî hislerden başka ve hevâ vü hevesten hâriç sende bir his bulunmasaydı.

4055Âdem’in evlâdı nasıl mükerrem olurdu. Hayvanât ile müşterek hislerle «Velekad kerramnâ benî Âdem»4 derecesini nasıl bulurdu?

4056Ey sâlik; sen sûretten ayrılmayınca, Cenâb-ı Hakk’a sûret tasavvur olunur yahut olunmaz demen batıldır. Ne vakit sûretten ayrılacaksın?

4057Allah tasavvur olunur, yahut olunmaz bahislerinin hakikati; kabuktan, yâni sûretten çıkıp tamamıyla iç, yâni mânâ olan kimsenin indinde ve ilmindedir.

4058Eğer sen körsen âmâ için günah yoktur. Değilsen sülûktaki mücahedeye sabret ki sabır, sürûr ve inşirahın anahtarıdır.

4059Sabır ilâcı, hem gözdeki gaflet perdelerini yakar, izâle eder, hem de sahiplerinin kalbini şerh ve tenvir eyler.

4060Gönül aynası, mâsivâullah pasından temizlenir, pâk ve saf bir hâle getirilirse onun sathında su ve çamur nakışlarından başka şeyler görürsün.

4061Gönül aynasında bir takım nakışlar ile onların nakkaşını, devlet ve saâdet döşemesiyle onların döşemecisini müşahede edersin.

4062Benim yârim olan insân-ı kâmilin hayâli İbrahim Aleyhisselâm gibidir ki sûreti put misâli, mânâsı ise put kırandır.

4063Cenâb-ı Hakk’a şükür ve hamdolsun ki o bana zâhir olunca ruhum onun hayâlinde kendi hayâlini gördü.

4064Ey mürşid-i ârif; dergâhının toprağı kalbimi cezbetti. Toprağının tesîrine şaşan ve ihtimâl vermeyen kimsenin toprak başına olsun.

4065Kendi kendime dedim ki: Ben güzelsem, onun bu cazibeli gösterişini kabul ederim. Yoksa bütün çirkinler bana gülerler.

4066Bunun çâresi kendime bakmamdır. Yoksa o güzelliği nasıl kabul ederim, sonra o bana güler.

4067Güzel güzeli cezbeder. Bunu bil de doğruluğunu isbât için “Kötü kadınlar, kötü erkeklere, kötü erkekler ise kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yaraşır...”5 âyetini oku.

4068Dünyada her şey kendi cinsi olan şey’i, meselâ sıcak sıcaklığı, soğuk soğukluğu celbeder.

4069Batıl güruh batılları çeker. Bâkîler, yâni hak üzre olanlar da yine bâkîlerden hoşlanırlar.

4070Ehl-i nâr olanlar cehennemlikleri cezbederler. Ehl-i nûr olanlar da cennetliklere tâlibdirler.

4071Gözünü kapayınca seni tasa tutar, yâni canın sıkılır. Göz nuru, pencere aydınlığından nasıl sabreder?

4072Gözünü kapamak, sana can çekişmek kadar ıstırap verir. Çünkü göz, pencere aydınlığından mahrûmiyete sabredemez.

4073Senin sıkıntın gündüz nuruna çabucak kavuşmak isteyen göz nurunun câzibesindendir.

4074Gözün açıkken seni tasa tutarsa bilmiş ol ki gönül gözünü, yâni basar-ı basiretini kapamışsın. Onu aç ki gamdan ve elemden halâs bulasın.

4075O sıkıntıyı kalpteki iki gözün arzusu bil ki kalp gözü ziyâ-yı bîkıyas, yâni sınırsız bir nûr istemektedir.

4076Gözünü kapayınca dâimi olmayan o iki nurdan geçici ayrılışın sana sıkıntı veriyor da gözlerini hemen açıyorsun.

4077O sabit iki nûr ki biri akıl, biri basiret denilen kalp gözü nurudur. Onları hıfzet ki sana ebedî tasa vermesin.

4078O, yâni maşûk-ı ezelî olan Allah, beni davet edince cezbe lâyık bir güzel miyim, yoksa bed suratlı bir çirkin miyim? diye kendime bakmalıyım.

4079Eğer bir güzel bir çirkini ardına düşürür ve davet ederse o davet, o güzelin o çirkine ettiği bir istihza olur.

4080Acaba kendi yüzümü nasıl görebilirim? Ne renkteyim. Gündüz gibi miyim, yoksa gece gibi mi?

4081Kendi ruhumun nakşını bir çok aradım, o nakış hiç kimseden görünmedi.

4082Kendi kendime dedim ki ayna ne içindir? Herkesin nasıl ve kim olduğunu ona bildirmek içindir.

4083Demiri cilalayıp yaptıkları aynalar, derileri göstermek içindir. Can simasını gösterecek ayna gayet nâdir ve o nisbette pahalıdır.

4084Can aynası, yârin yüzünden başka bir şey değildir. Husûsiyle o diyardan, yâni hakikat âleminden olan yârin yüzüdür.

4085Dedim ki: “Ey gönül; külli bir ayna ara. Denize git ki dereden fayda olmaz.”

4086Bu talep, bir bendeyi senin mahallene eriştirdi. Nitekim loğusalık ağrısı Meryem Aleyhisselâm’ı hurma ağacı altına çekmişti.

4087Senin gözün benim kalbime göz olunca bu basiretsiz gönül, basiretin müsteğrakı oldu.

4088Seni ebedî ve külli bir ayna gördüm. Senin gözünde kendi nakşımı ve hakîkî sûretimi müşahede ettim.

4089Kendi kendime dedim ki: Nihayet o insân-ı kâmilin iki gözünde parlak bir yol bulup kendimi buldum.

4090Vehmim dedi ki: O gördüğün senin hayâlindir. Agâh ol da kendini hayâlinden bil.

4091Benim nakşım senin gözlerinden: “Ben senim, sen de bensin, aramızda ittihat vardır”, diye seslendi.

4092İnsân-ı kâmilin bu nurlu ve zevalsiz gözüne hayâl nasıl yol bulabilir ki? Onun aynasında görünen ayn-ı hakikattir. O hakikat kuvve-i vahime tesîriyle hayâle dönüşmez.

4093Eğer benden başkasının gözlerinde sen kendi nakşını görürsen onu hakikat değil, hayâl ve merdud bil.

4094Çünkü benim gayrım olanlar, gözlerine yokluktan sürme çekmişler ve şeytanın tasvir ve tevhîminden şarap içmişlerdir.

4095Onların gözü, hayâl ve yokluk hânesidir. Ondan dolayı yokları mevcut görürler.

4096Benim gözüm Allah’tan sürme gördüğü ve münevver olduğu için varlık hânesidir, hayâl makamı değildir.

4097Gözünün önünde senliğinden, yânı varlık vehminden bir kıl bulunursa bir inci senin hayâlinde yün görünür, yâni inciyi yün sanırsın.

4098Kendi hayâlinden tamâmıyla geçip uzaklaşırsan inci ile yünü o vakit fark edersin.

4099Gevheri tanıyan ve hakikati anlayandan bir hikâye dinle ki kıyâs ile müşahedeyi bilmiş olasın.

Hazreti Ömer Radiyallahü Anh’in hilâfeti zamanında bir kimsenin hayâli, yâni kaşındaki beyaz kılı, ramazan hilâli sanması

4100Cenâb-ı Faruk’un ahd-i hilâfetinde Ramazan ayı oldu. Müslümanlardan bir cemâat hilâli görmek ve ispat etmek için bir dağ başına koştular.

4101Ramazan hilâlinin rü’yetiyle teberrük ve teyemmün etmek için, o sırada biri: “Yâ Ömer; işte hilâl” dedi.

4102Hazreti Ömer ufukta hilâli göremeyince dedi ki: “O hilâl, senin hayâlinde göründü.

4103Yoksa ben gökyüzünü senden daha iyi görürüm. Öyle iken nasıl oluyor da hilâli göremiyorum.”

4104Elini ıslat da kaşına sür, ondan sonra hilal tarafına bak.

4105Kaşını ıslatıp ufka bakınca hilâli göremedi. “Yâ Emîrü’l-Mü’minîn; ay yok, görünmez oldu”, dedi.

4106Hazreti Ömer: “Evet. Kaşının bir kılı kavislenmiş, sana bir vehim oku atmıştı”, dedi.

4107Bir kılın eğrilmesi onu şaşırttı da hilâli gördüm davâsına kalkıştı.

4108Eğrilmiş bir kıl, nazarında semâya perde olunca vücûdun her cüz’ü eğrilirse nasıl olur?

4109Müstakim olanlardan eczâ-yı vücûdunu doğrult. Ey doğru giden, yahut doğru gittiğini zanneden; o müştekim zevatın kapı eşiklerinden ayrılma.

4110Teraziyi doğrultan da, eksik tarttığını meydana çıkaran da yine terazidir.

4111Her kim doğru olmayanlarla tartışırsa eksikliğe düşer ve aklı şaşırıp kalır.

4112Git, kâfirlere karşı şiddetli bulunan ashâb-ı kiram meşrebinde ol. Yabancıların dostluğuna karşı toprak saç, yâni onlardan yüz çevir.

4113Din düşmanı olanların başına kılıç ol. Sakın tilki oyununa ve onun gibi yaltaklanmaya kalkışma. Arslan ol ve arslan gibi heybetli ve cesaretli bulun.

4114Tâ ki ehl-i takva ve salihler olan dostlar, gayretlerinden senden ayrılmasınlar. Çünkü o dikenler bu gülün, yâni o dîn ve tarikat yabancıları, hakikat bahçesinin gülü bulunan ehl-i Hakk’ın düşmanıdırlar.

4115O kurtlara ateş saç ve yüzerlik tohumu gibi yak. Çünkü o kurtlar, Yûsuf düşmanıdırlar.

4116Mel’un şeytan, seni sözüyle aldatmak için sana, babasının canı, yâni sevgili evlâdım der.

4117Bu yoldaki yalancılığı babana da yaptı. O kara yüzlü şeytan, Âdem evlâdından çoğunu mat etti.

4118Karga suratlı ve kara yüzlü olan şeytan, satranç oyununda gayet çevik ve kurnazdır. Sen onun oyununa yarı uyur gözle bakma.

4119Çünkü o, çörçöp gibi senin boğazını tutmak, nefes aldırmamak ve söz söyletmemek gibi çok büyük oyunlar bilir.

4120Onun çöpü yıllarca boğazda kalır. Has, yâni çöp nedir? Makam ve mal hırsıdır.

4121Ey Hak yolunda sebatı olmayan; mâl ü menâl, boğaza saplanmış çöp ve kılçık gibidir ki hakikat ve marifet âb-ı hayâtının oradan geçmesine mâni olur.

4122Eğer hilekâr bir düşman senin malını çalarsa, bir yol kesiciyi bir hırsız soymuş ve götürmüş olur.

Bir yılan tutup oynatanın, diğer bir meslekdaşından bir yılan çalması

4123Bir hırsız, bir yılancıdan bir yılan çaldı ve ahmaklığından onu ganimet saydı.

4124Yılancı, yılanın zehirlemesinden kurtuldu. Fakat yılan, kendini çalanı inlete inlete öldürdü.

4125Sonra yılancı, zehirlenip öleni gördü, “Bizim yılan, onu temizlemiş” dedi.

4126“Ruhum, Hakk’a duâ ederek bu hırsızı bulmamı ve yılanımı kendisinden almamı istiyordu.

4127Allah’a şükrolsun ki o duâ reddedildi. Yılanın çalınmasını ben ziyan sayıyordum, hâlbuki o, benim için fayda oldu.”

4128Duâ edenin zararına, hâttâ helakine sebep olacak duâlar vardır ki pâk ve aziz olan Allah, onu dinlemez ve duâ edenin istediğini vermez.

Hazreti İsâ ile yol arkadaşlığı eden kimsenin ondan bir takım kemikleri diriltmesini istemesi

4129Bir budala, Hazreti İsâ’ya yol arkadaşı oldu ve derin bir çukur içinde kemikler gördü.

4130Dedi ki: “Ey arkadaş; söyleyip de ölüleri dirilttiğin o yüksek ismi,

4131Bana öğret ki iyilik edeyim, ölülerin kemiklerini dirilteyim.”

4132Hazreti îsâ buyurdu ki: “Sus! O, senin yapacağın iş değildir. Senin nefeslerine ve sözüne yakışmaz.”

4133İsm-i azâmı okuyup ölü diriltmek; yarandan, yâni, birr ü takvâ sahihlerinin nefeslerinden daha pâk ve seyr ü amelde meleklerden ziyade kavrayışlı bir nefes ister.

4134Nefesi pâk, kendisi semâ hazînesinin emini olmak için ömürler, yâni, uzun uzun zamanlar ve çalışmalar lâzımdır.

4135Farz et ki Hazreti Musa’nın asâsı senin elindedir, fakat Mûsâ’nın ellerindeki mânevî kudret nerededir?

4136Hazreti İsâ’nın yol arkadaşı: “Eğer ben o esrarı öğrenip okumaya lâyık değilsem, o ism-i şerifi şu kemiklerin üstüne sen oku”, dedi.

4137Hazreti İsâ dedi ki: “İlâhî; bu esrar nedir, şu budalanın bu husustaki ısrarı nedendir?

4138Nasıl oluyor da bu hasta adam, kendi tasasını çekmiyor, nasıl oluyor da bu murdar kendi canı kaydında değil?

4139Bu budala, mânen ölmüş olan nefsini bırakmış da yabancı bir ölü için yama arıyor.”

4140Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Eğer bedbahtlık, idbâr arıyorsa, o arayana batacak diken, onun ektiği tohumun cezasıdır.

4141Dünyâda diken tohumu eken kimseyi, sakın hâ gül bahçesinde arama.

4142Eğer o bedbaht avucuna gül alsa, o gül başkalarına diken olur. Bir dostun yanına gitse, onu yılan gibi sokar.

4143O şaki herif, muttakîlerin kimyası hilâfına, yılan zehrinin iksiridir.”

Bir sofinin hayvanına bakması için hizmetçiye tenbihte bulunması, hizmetçinin de “Lâ havle”6 demesi

4144Bir derviş, ediyordu. Bir gece bir hankâh’a7 misâfir oldu.

4145Sofinin bir merkebi vardı. Onu ahıra bağladı. Sonra tekkenin sofasına baş sedire geçip, oradaki ihvân-ı tarikat ile oturdu.

4146Daha sonra ihvânıyla murakabe8de bulundu. Murakabe, yâni, yârin huzurunda bulunuş, ilim hakikatleri için bir seferdir.

4147Sofinin defteri, maddî defterler gibi harf karaltısından ibaret değildir. Kar gibi beyaz ve münevver bir kalptir.

4148Âlim olanın azığı ve sermâyesi: Kalem eserleri, yâni, kitaplar ve onlardaki malûmattır. Sofinin azığı nedir? Kıdem, yâni, ezel eserleridir.

4149Meselâ sofî: Ava çıkıp da âhû izi gören ve o izi takip eden bir avcı gibidir.

4150Bir müddet âhû izini takîp etmek ona lâyıktır. Sonra yaklaşır, âhûdaki misk göbeğinin râyihasını alır, ondan sonra o râyiha ona kılavuz olur.

4151O izi gördüğüne kavlen ve takip etmesiyle fiilen şükür ederek yol alınca, şüphe yok o izin takibinden muradına erer.

4152Misk göbeği râyihası delaletiyle bir menzil gitmek, o râyihayı duymaksızın yüz menzil yürümekten ve dönüp dolaşmaktan daha iyidir.

4153Mehtapların doğuş yeri bulunan bir gönül, ârif için mânevî kapıların açılmasına sebeptir.

4154Sana duvar görünen, azizler için kapıdır. Senin taş gördüğün, onların nazarında incidir.

4155Senin aynada aşikâr olarak gördüğünü ârif daha evvel bir kerpicin sathında müşahede eder.

4156Pîr ve rehber onlardır ki daha bu âlem yokken onların ruhu, Hakk’ın cûd ve sehâ denizinde, yâni, muhît-i ilminde velî olarak mevcut idi.

4157Onlar, beden nakşından evvel, yâni kalıpları meydana gelmeden mukaddem ruh bulmuşlar, Hakk’ın keremi ve atâsı denizinde bir çok inci delmişlerdi.

Halkı îcâd hususunda Allah Teâlâ’nın meleklerle istişarede bulunması

4158Âdem’in vücuda getirileceği sırada Cenâb-ı Hak ile melekler arasında bir meşveret geçti. Hâlbuki o vakit mahlûkat boğazlarına kadar kudret denizinde batmış idiler.

4159Melekler, o halk ve îcâda mâni olmak isteyince onlara karşı gizlice usûl vurdular.

4160Nefs-i kül, yâni, bütün mevcudat zuhura gelmeden evvel, hattâ kendileri de ervah âleminde iken, var olan herkesin ve her şey’in nakşına ve esrarına vâkıf olmuşlardı

4161O ruhlar, felekler yaratılmadan evvel Zuhal seyyâresinin meydana geleceğini, buğday dânesi halkedilmeden evvel ekmek pişirileceğini görmüşlerdi.

4162Yine onlar, beyinleri ve kalpleri yaratılmadan önce olmuşlar, ordusuz ve cenksiz nusret bulmuşlardı.

4163O müşahede, onlara nisbetle tefekkürdür, yoksa hakikaten ve şâir halka nisbetle o tefekkür de ayn-i rü’yettir.

4164Tefekkür, mâzî ve müstakbel için olur. Bu ikisinden uzaklaşınca müşkil halledilir.

4165Onlar, birer sıfatla muttasıf şeyleri bilâ keyf görmüşler, maddenin hilkatinden evvel sahih altın ile taklidini müşahede etmişlerdir.

4166Üzümün içindeki şarabı ve tamamıyla yoklukta iken «şey» denilecek mahlûkatı seyreylemişlerdir.

4167Üzümün yaradılışından evvel şaraplar içmişler ve mest olarak coşkunluklar göstermişlerdir.

4168Temmuz sıcağında kışı ve güneşin ışığında gölgeyi görürler.

4169Şu felek onların meclisinden kadeh dibindeki damlaları içmekte, güneş de yine onların cömertliğinden sırmalı elbise giyinmektedir.

4170Onlardan iki dostu bir arada görürsen, hem bir, hem de altı yüz bin, yâni, bir çok olurlar.

4171Onların sayıları dalgalar gibidir ki rüzgâr o dalgaları sayılacak hâle getirir.

4172Canlar güneşi, beden pencerelerine ayrıldı.

4173Güneşin kursuna bakınca, onun bir olduğunu görürsün. Beden hicabına girmiş olan, bu hususta şek ve şüphe içindedir.

4174Ayrılık, gayrılık rûh-u hayvanide bulunur. Rûh-i insanî ise nefs-i vâhiddir.

4175Allah, o ruhlar üzerine nurunu saçtı. Onun nuru ise asla ayrılmaz.

4176Arkadaş; bir müddet usanmadan dinle de o cemâldeki bir hâlin, yâni, «ben»in vasfını söyleyeyim.

4177Onun benindeki güzellik beyâna gelmez ve tarif edilemez. İki âlem nedir? Onun hâli aksinden ibarettir.

4178Ben onun güzel beninden bahsedince söz, bedenimi parçalamak ister.

4179Ben karınca gibi bu harmanda hoşum ve kendimden fazla bir yük taşırım.

Dinleyenin, hikâyenin sûret-i zâhiresini dinlemeye olan meyli dolayısıyla fıkranın mânâları kapısının kapandığı beyânına dâir

4180Aydınlıkların gıpta ettiği nûrü’l-envâr olan Allah söylemesi farz olan hakikatleri söylemeye beni nasıl bırakır?

4181Deniz bazen dalgayı ve köpüğü ileri sürüp sathına sed ve hicâb yapar, bazen da onları çeker, çektikten sonra yine med hâline gelir.

4182Şu sırada hakikat bahsine devam etmeye ne mâni oldu? Galibâ dinleyenin gönlü başka bir yere gitti?

4183Onun hatırı, hankâha misâfir olan sofi hikâyesine gitti. Hattâ o arzuya boğazına kadar battı.

4184Hâli tarif için bu hakikat bahsinden masal tarafına dönmek lâzım geldi.

4185Azizim; sofiyi sûretten ve kisveden ibaret sanma. Bu sanış, çocuklar gibi ceviz ile kuru üzüme aldanışa benzer. Bu aldanış, daha ne kadar sürecek?

4186Oğul; bizim kalıbımız, ceviz ve kuru üzüm gibidir. Ona çocuklar düşkündür. Eğer sen mert isen, bu iki şeyden vazgeç.

4187Eğer sen vazgeçmezsen ve Hakk’ın ikram ve inayeti murâd ederse, seni sâde beden kaydından değil, belki dokuz tabakalı semâdan bile geçirir.

4188Artık masalın sûretini dinle. Lâkin dâneyi samandan ayır.

Tekke hizmetçisinin sofiye âit merkebe bakmayı taahhüt eylemesi ve sözünün hilâfına hareket etmesi, yâni, bakmaması

4189Allah’ın zikriyle mest olan o sofilerin «yâni, dergâhtaki dervişlerin» zikir halkası vecd ve neşe içinde sona erdi.

4190Misâfir için sofra getirdiler. Sofi sofrayı görünce merkebini hatırladı.

4191Hizmetçiye dedi ki: “Ahıra git, merkebe saman ve arpa ver.”

4192Hizmetçi: “Lâ havle... Bu ne kadar fazla söyleyiş? Bu hizmet, eskiden beri benim işimdir”, dedi.

4193Sofî dedi ki: “Arpasını evvelâ ıslat. Çünkü eşekceğiz yaşlıdır, dişleri kuvvetsizdir.”

4194Hâdim dedi ki: “Lâ havle... Azizim; ne söylüyorsun. Herkes bu tertipleri benden öğrenir.”

4195Sofi dedi ki: “İlk önce sırtından palanını al. Yaralı olan arkasına acısını teskin edecek ilâç sür.”

4196Hâdim dedi ki: “Lâ havle... Bu hikmetleri bırak. Bana senin gibi yüz binlerce misâfir gelmiş gitmiştir.

4197O misâfirlerin hepsi de bizden razı olarak gitmişlerdir. Misâfir; bizim canımız ve akrabâmız mesabesindedir.”

4198Sofi: “Merkebe su ver, lâkin sıcakça olsun”, dedi. Hâdim de: “Lâ havle... Artık senden utanıyorum”, dedi.

4199Sofî: “Merkebin arpasına azıcık saman karıştır”, dedi. Hâdim de: “Lâ havle... Efendi; sözü kısa kes”, dedi.

4200Sofî dedi ki: “Merkebin yerini süpür. Taş ve yaş gübre bulunmasın. Orası ıslaksa üstüne biraz kuru toprak dök.”

4201Hâdim dedi ki: “Lâ havle... Baba Efendi; sen de lâ havle oku. Ehil ve erbâb olan elçiye tavsiyede bulunma.”

4202Sofî dedi ki: “Kaşağıyı al da merkebin sırtını tımar et.” Hâdim de dedi ki: “Baba artık utan!”

4203Hâdim, bunu söyledikten sonra davrandı ve eteklerini beline soktu. Gideyim evvelâ arpa, saman getireyim, dedi.

4204Hâdim gitti, fakat ahırı ve oradaki merkebi hatırına getirmedi., Gideyim, arpa, saman getireyim demekle sofiye tavşan uykusu göstermiş, yâni, onu aldatmıştı.

4205Hâdim, birkaç külhanbeyi herifin yanına gitti. Sofinin tembih ve tavsiyeleriyle eğlendi.

4206Sofî, yol yorgunu idi; Uzandı, âdeta gözü açık rüyâlar görmeye başladı.

4207O merkepceğizin bir kurt pençesine düştüğünü, sırtından ve budundan kurdun et parçaları kopardığını görüyordu.

4208Uyanan sofî: “Lâ havle... Bu rüyâ, nasıl bir hülyadır? Acaba o şefkatli hâdim nerededir?” dedi.

4209Tekrar merkebin yola gittiğini, lâkin kâh kuyuya, kâh çukura düştüğünü görüyordu.

4210Türlü türlü nahoş rüyâlar görüyor ve Fatiha ile Kâria Sûresini okuyordu.

4211Diyordu ki: “Çâre ne? İhvan kalkıp gittiler ve bütün kapıları kapadılar.”

4212Sonra da diyordu ki: “Acabâ o hâdimceğiz, bizimle beraber tuz, ekmek yemedi mi idi?”

4213Ben ona lûtuf ve mülâyemetten başka bir şey yapmadım. O bana niçin kindarlık etsin?”

4214Sonra da diyordu ki: “Lûtfun sehâ sahibi olan Âdem Aleyhisselâm, ne vakit şeytana karşı cevretmişti ki İblis ona karşı mekirde bulundu?

4215İnsan, yılana ve akrebe ne yaptı ki onun ölmesini ve dertli olmasını isterler de zehirlerler.

4216Kurdun tabiatı ve huyu yırtıcılıktır. Bu haset mahlûkatta pek âşikârdır.”

4217Sonra dâ diyordu ki: “Bu sûizan, yâni, kötü düşünce hatâdır. Tarikat kardeşim olan bir adama karşı niçin böyle düşünüyorum?”

4218Sonra da diyordu ki: “Hazm, yâni, ihtiyatkârlık, senin sûizannından ibarettir. Bilmediklerine karşı sûizan etmeyen kimse nasıl emin kalabilir?”

4219Sofi bu vesvese içinde iken merkebi öyle bir halde bulunuyordu ki, düşmanların cezası öyle olsun.

4220O zavallı merkep, toprak ve taş üstünde palanı eğrilmiş, koskunu kopmuş bir hâlde.

4221Yol yorgunluğuyla beraber bütün gece otsuz kalmıştı. Kâh can çekişiyor, kâh telef olmak derecesine geliyordu.

4222Merkep bütün gece: “Yârabbi; arpadan vazgeçtim, bir avuç kadar saman ihsan eyle” diye duâ ediyordu.

4223Yine hâl diliyle: “Ey şeyhler; hâlime acıyın ki bu ham ve terbiyesiz hizmetçinin elinden yandım”, diyordu.

4224O merkebin o gece çektiği azâp ve ıstırâbı, karada yaşayan bir kuş sel suyuna düşerse çekebilirdi.

4225O zavallı merkep, sığır açlığından sabaha kadar bir yandan öbür yana döndü durdu.

4226Gündüz oldu. Hizmetçi sabahlayın ahıra geldi. Palanı merkebin sırtına koydu.

4227Merkep satanların yaptıkları gibi, onu ucu sivri ağaçla iki üç defa dürttü. Hülâsa o köpek herif, tabîatının icap ettiği her eziyeti zavallı merkebe yaptı.

4228Merkep o dürtme acısından sıçradı. Bîçârenin dili yoktu ki hâlini ve duyduğu acıyı anlatabilsin.

Sofinin merkebini kervan halkının hasta sanmaları

4229Sofi, merkebe binip de yola çıkınca, hayvan adım başında kapaklanmaya başladı.

4230Kervan halkı merkebi her zaman kaldırıyor ve hepsi onu hastalanmış sanıyordu.

4231Yolculardan biri, merkebin kulağını şiddetle çekiyor ve buruyordu, öbürü damağında yara var mı diye arıyordu.

4232Bir başkası nalında, taş var mı diye yokluyor, yine bir başkası gözünde leke olup olmadığını araştırıyordu.

4233Sonra dediler ki: “Şeyh Efendi; bu nedendir?” Dün, ‘çok şükür bu merkep sağlamdır’, demiyor mu idin?”

4234Sofî dedi ki: “Bu merkep, gece lâ havle yedi. Binâenaleyh bundan başka türlü yürüyemez.

4235Merkebin geceleyin yemi lâ havle olduğu için tesbih eylemişti, gündüzün de secde ediyor.”

4236İnsanların çoğu, insan yiyen canavar gibidir. Onların selâm vermesinden ve sana selâmet temîn etmesinden emniyet arama.

4237Onların kalbi şeytan yatağıdır, kendileri de insan şeytanıdır. O gibi insan şeytanlarının vereceği temînâta inanma.

4238Şeytanın nefesinden lâ havle yiyen, yâni, onun vaadlerine aldanan ve itimât edene, o merkebin başına gelenler gelir;

4239Her kim dünyâda şeytanın iğfaline ve dost yüzlü düşmanın tazîm ve hilesine aldanırsa.

4240İslâm yolunda ve sırat köprüsü üstünde o merkep gibi sersemliğinin cezası olarak tepetaklak yuvarlanır.

4241Ey Âdem, yâni, Âdem oğlu; lâ havle okuyan yüz binlerce şeytanı gör. Yılanın içindeki iblisi müşahede et.

4242Öyle gaddar ve mürâî herifler, kasap gibi, dostunun postunu yüzmek için sana canım, dostum diye hitâp ederler.

4243Evet, senin derini yüzüp çıkarmak için sana dostum der. Düşmanların afyonunu tadan kimsenin vay hâline!

4244Bağırta bağırta senin kanını dökmek için ayağına kasap gibi başını koyar.

4245Ey sâlik; arslan gibi ol da, avını kendin tut. Yabancı ve akrabâ işvesini terk et.

4246Başka kimselerin arsasına ev yapmaya kalkışma. Kendi işini kendin gör. Yabancı işi görme.

4247Sen cismini yağlı ve tatlı yemeklerle besledikçe cevherin yâni, aslın bulunan ruhunda temizlik ve kuvvet bulamazsın.

4248Bir cisim, misk içinde bulunsa bile, öldüğü gün onun kokuşması peydâ olur.

4249Miski vücûduna değil, kalbine sür. Allah-ı Zülcelâl’in ism-i şerifidir.

4250Tekkedeki hizmetçi gibi münafık ve mürâi olanlar, miski vücutlarına sürerler, yâni, Allah’ı ancak lisanlarıyla zikrederler. Fakat ruhlarını külhan9ın, yâni, cehennemin dibine atarlar.

4251O münâfığın dilinde Allah’ın adı vardır. Fakat ruhunda imansız itikadının kokuşması mevcuttur.

4252O münâfığın ettiği zikir, külhan yanında bitmiş çayır; abdesthâne yanında yetişmiş gül ve susam çiçeği gibidir.

4253Külhan ve abdesthane yakınında çıkmış olan nebat ve gül, şüphesiz ki orada iğreti bulunur. O gülün, o susam çiçeğinin yeri orası değil, işret ve sohbet meclisidir.

4254Haberin olsun ki iyilikler, iyiler tarafına gelir. Kötülükler de, kötüler içindir.

4255Kin ve intikam hırsıyla yolunu kaybetmiş olanlara, sen kin tutma ki onların kabirlerini kindar olanların yanına korlar.

4256Kinin aslı cehennemdir, yâni, kin tutmak cehennemî bir tabîattır. Senin kinin ise, o tabiatın bir cüz’ü ve dininin düşmanıdır.

4257Cehennemî bir tabiat olan kin, kalbinde bulunursa, sen de o cehennemin bir cüz’ü olursun, aklını başına al. Cüz’ler, kendi küllünün yanında karâr eder.

4258Ey nam ve şöhret sahibi kimse, eğer sen cennetin cüz’i isen; senin yaşayışın cennetten payidar olur.

4259Acı, acı ile, yânı, kötü, kötü ile, birleşir. Lâkin bâtıl bir gönül Hakk’a nasıl yaklaşır?

4260Ey kardeş sen fikirden ibaretsin. Ondan başka sende olan kemik ve sinirdir.

4261Eğer düşüncen gül ise, bir gül bahçesisin, diken düşünüyorsan, külhan odunusun.

4262Eğer gülsuyu gibi lâtif isen, seni başlarına ve yanaklarına sürerler, öyle değil de, sidik gibi pis ve habis isen, seni dışarıya atarlar.

4263Attarların, yâni, misk yağı gibi güzel kokulu madde satanların tablalarını ve camekânlarını gör ki o attar, her cins kokuyu kendi cinsinin yanına koymuştur.

4264Attar; her cins kokuyu kendi cinsiyle karıştırmış, yâni, yan yan getirmiş, cinslerin böyle bir araya getirilmesinden hoşa gidecek bir zînet hâsıl olmuştur.

4265Eğer attarın tablasında, misk yağcının camekânındâ, meselâ; şeker bulunur da, ona mercimek karışırsa attâr; mercimekleri birer birer ayıklar ve şekerden ayırır.

4266Tablalar kırıldı ve üstündeki ruhlar döküldü de iyiler ve kötüler birbirine karıştı.

4267O karışık dânelerin seçilip, tabağa konulması için Cenâb-ı Hak; varak, yâni, kitap ile peygamberleri gönderdi.

4268Bundan evvel biz tek bir ümmet idik. Bizim iyi, yahut kötü olduğumuzu kimse bilmezdi.

4269Hâlis nakid de, kalp para da cihanda geçiyordu. Âlem, gece misâli idi, biz de gece yolcuları gibi gaflet zulmeti içinde bulunuyorduk.

4270Peygamberler güneşi doğdu ve her biri: “Ey tamahkâr, sen uzaklaş, ey safî; sen de yaklaş”, dedi.

4271Renkleri fark etmesini ve lâ’l ile taşı ayırt etmesini göz bilir.

4272İnci’yi de süprüntü ve çerçöp makulesi şeyleri de göz bilir. Bundan dolayı o çerçöp göze batar.

4273O alçak kalpazanlar, yâni mürâîler, münafıklar ve kâfirler; gündüzün, yâni kalbi münevver zevatın düşmanıdırlar. Altın gibi olan hâlis ve muhlis mü’minler ise, gündüz gibi nurlu olan o zevât-ı kiramın âşıkıdırlar.

4274Çünkü gündüz, o münevver zevatın tarîfi aynasıdır. Böyle olması da şerefli bir kimsenin onlardaki şeref ve kemâli görmesi ve şereflerine göre tazim ve tekrîm etmesi içindir.

4275Gündüz; kırmızı ve sarının cemâlini, yâni, rengini gösterdiği için Cenâb-ı Hak, kıyamete gündüz lâkabını vermiş ve «yevm-i kıyamet» buyurmuştur.

4276Gündüz hakikatte evliyâullahın sırrıdır. Bildiğimiz gündüz, onların ay gibi olan kalplerinin derununa nisbetle gölge gibi kalır.

4277Duhâ vakti, yâni, güneşin doğup yükselmesiyle etrafı tenvir etmesi zamanı, Hazreti Muhammed Mustafâ Aleyhi ve âlihî Ekmelüttehâyâ’nın kalbi nurunu temsil eylediği için Cenâb-ı Hak Kur’ân-ı Kerîm’de «ved-duhâ» buyurmuştur.

4278Diğer bir kavle göre ki ehl-i zâhirin tefsiridir. Evet dost, bu duhâ vaktine kasem etti. Çünkü duhâ vaktinin parlaklığı da enver-i mevcudat aleyhi ekmelüttehiyyât Efendimizin nûrâniyeti aksinden ibarettir.

4279Yoksa fâni bir şey’e kasem etmek, yâni şunun, bunun hakkı için demek şeriatta hâtadır. Hakikatte fâni ve zâil olan şey, Allah kelâmına ve kasemine nasıl layık olur?

4280Halil İbrahim Aleyhisselâm «Ben gurub eden yıldızları, ay ve güneşi, ale’l-umum fâni ve zâil olan şeyleri sevmem» derken Rabbülalemin olan Allah Teâlâ, fâni olan duhâ vaktine nasıl kasem etmek ister?

4281Halilullah Hazretleri «La uhibbu’-’afilin»10 demişken Cenâb-ı Rabb-ı Celîl, bu kasemi ile nasıl fâni bir şey’i murâd eder?

4282Yine Hakk’ın «velleyli iza seca»11 diye kasem ettiği gece, Peygamber Efendimizin settârlığıdır ve karanlık topraktan yaratılmış olan mübarek bedenidir.

4283Resûl-i Ekrem Sallallahü Aleyhi Vesellem Hazretlerinin ruhû güneşi, feleklerin fevkine yükselince o gece gibi olan cesed-i mukaddesine «ma veddaake», yâni “Rabbin seni bırakmadı”12 dedi.

4284Belânın ta kendisinden vuslat peydâ oldu ki “ve ma galâ”13 Nazm-ı Celîli, o vuslatın tatlılığından ibarettir.

4285Her ibâre, bir hâlin nişânıdır. Hâl; el gibidir, ibâre ise âlet mesâbesindedir.

4286Kuyumcunun âleti, kunduracının elinde kuma atılmış dâne gibi olur.

4287Ayakkabı tamircisinin âletleri de çiftçinin elinde köpeğin önündeki eşeğin yemliğindeki kemiğe benzer.

4288«Ene’l-hak»14 sözü, Mansûr Hallacın dudağında nûr idi. «Ene rabbikümü’l-â’lâ»15 ibâresi Firavun’un dudağında yalan ve iftira idi.

4289Musa’nın elindeki asâ, onun Hak peygamberi olduğuna şâhit idi. Ona, karşı çıkan sihirbazların değnekleri ise yalancı şahit olmuştu.

4290Bundan dolayı İsâ, o yol arkadaşına Allah’ın ism-i âzamını öğretmedi.

4291Çünkü; o ahmak, o ismin büyüklüğünü bilmeyecek, bir şey’e okuyup da tesîr etmediğini görünce ona noksan isnâd edecekti.. Taşı çamura vur, ateş çıkar mı?

4292El ve alet, çakmak taşıyla demir gibidir. İkisi çift olarak bulunmalıdır ki, kıvılcım çıksın. Doğmanın şartı çift olmaktır.

4293Çifti ve âleti olmayan «Bir» dir ki Allah’tır. Sayıda şek vardır, fakat o şeksiz, şüphesiz birdir.

4294İki, üç ve daha fazla diyenler, nihayet birde ittifak ederler.

4295Eğer sen muvahhid isen ve hak meydanında Allah birdir diyorsan onun çevgânı önünde yuvarlan ve kasasına rıza göster.

4296Her kimin topu tam müdevver ve noksansız ise şahın eli darbesinden rakseder.

4297Ey şaşı; yâni, biri iki gören ve Bir olan Allah’a ikidir, üçtür, yahut daha ziyâdedir, diyen; bunları idrâk ve şuur ile dinle gözüne kulak yoluyla ilâç yapmış ol.

4298Kör olan kalplerde, kelâm-ı pak ve hikmet-i İlâhiye’ye müteallik sözler durmaz. Nurun aslı olan Allah’a kadar gider.

4299Şeytanın vesvese ve efsunu ise çarpık gönüllerde çarpık ayağın çarpık ayakkabıya girdiği gibi girer ve durur.

4300Sen İlâhî hikmeti tekrar tekrar işitsen ve okusan da, nâehil olduğun için, o hikmet senden uzak olur.

4301O hikmetleri yazıp tesbit eylesen de, hattâ takrîr ve beyân eylesen de.

4302Ey İnatçı, o hikmetler senden yüz çevirir, bağlarını kırıp senden kaçar.

4303Hikmeti okumasan da sende kabiliyet bulunduğunu görünce o hikmet senin yanına gelir ve eline konmaya alışmış bir kuş gibi olur.

4304Hikmet; her ustasızın, yâni, bir kâmilin terbiyesinde bulunmayanın yanında durmaz. Tavus kuşunun köylü evinde durmadığı gibi.

Pâdişahın doğan kuşunu köylü bir kocakarının evinde bulması

4305İlâhî ilim; pâdişahtan kaçıp da un eleyen kocakarının yanına giden doğan gibi değildir.

4306Çocuklarına tutmaç16 pişirmek için un eliyordu. O güzel doğmuş hoş doğanı gördü ve tuttu.

4307Hayvanın ayağını bağladı, kanadını kısalttı, tırnaklarını kesti, gıda olmak üzere ona saman verdi.

4308Dedi ki: “Bakmasını bilmeyenler, sana iyi bakmamışlar, tırnakların uzamış, haddini ve lüzumu derecesini geçmiş..”

4309Nâehil olanların eli seni hastalandırır. Anne’nin yanına gel ki seni tedavi etsin.

4310Arkadaş; câhilin muhabbetini, kocakarının şefkati gibi bil. Çünkü o yolda dâima tersine gider.

4311Doğanı aramak için çıkan pâdişahın günü gecikti. Akşam üstü kocakarının obasına uğradı.

4312Ansızın doğanı toz ve duman içinde gördü. Hâline acıdı, hüngür hüngür ağladı.

4313Dedi ki: Bize karşı vefakârlıkta sağlam olmadığın için bu hâl, senin cezâ-yı amelindir.

4314«Lâ yestevî eshâbünnâri»17 âyetinden gafil olarak Cennetten Cehenneme nasıl kaçıyorsun?

4315Şu hâl, ahvâle vâkıf pâdişahın sarayından, kokmuş bir kocakarının kulübesine kaçanın lâyıkıdır.

4316Doğan, kanadını şâhın eline sürüyor, dilsiz, yâni lisân-ı hâl ile ben kabâhat işledim, diyordu.

4317Ey kerîm olan pâdişah, sen iyilerden başkasının ettiği itirâzı kabul etmezsen bir suçlu nerede ve kime karşı inleyip sızlasın?

4318Pâdişahın lûtfu, canı suç işleyici yapıyor. Çünkü, şah her kabâhati af ile güzelleştirir.

4319Yürü, kabahat işleme ki bizim iyiliklerimiz bile o güzel Allah’ımızın huzurunda çirkindir.

4320Ey gafil; kendi hizmetini, yâni, tâat ve ibâdetini Hakk’a lâyık vehmettiğin için isyan bayrağını açıyorsun.

4321Zikir ve duâ etmek için sana izin verilmiş, o duâ etmek de seni mağrûr bir hâle getirmiştir.

4322Sen duâ ederken kendini Allah ile musâhib görüyorsun. Çok kimse bu zannı dolayısıyla Hak’tan cüda düşmüştür.

4323Eğer pâdişah seninle beraber yere oturur, yâni, kemâl-i merhametinden senin mertebene tenezzül ederek duânı dinlerse, o tenezzülü ve o istimaı kendi kabiliyetinden değil, onun lûtf u kereminden bil. Kendini ve mertebeni tanı, küstahlığa kalkışma, edep ve terbiyeni muhafaza et.

4324Doğan hâl diliyle diyordu ki: Pâdişahım yaptığım işten pişman oldum. Bir daha yapmamak üzere tevbe ediyorum, âdeta yeniden Müslüman oluyorum.

4325Senin sarhoş edip de arslan üstüne saldırdığın kimse mestlik dolayısıyla sallanarak giderse mazur gör.

4326Tırnaklarım kesildiyse de zararı yok. Sen benim olur ve beni himaye edersen, bu hâlimle de güneşin perçemini, yâni, şuâını koparırım.

4327Kanadım gittiyse ziyanı yok. Beni okşayacak olursan, benim doğanlığım karşısında, felek, oyununu ve hareketini kaybeder.

4328Eğer bana bir kemer, yâni, belime kuvvet verirsen dağı yerinden koparır, kaldırırım, bir kalem ihsan edersen bütün âlemleri kırar ve âlimlere galebe çalarım.

4329Vücûdum nihayet sivrisinekten zayıf değildir. Ben kanadımla Nemrut’un mülkünü altüst ederim.

4330Zayıflık ve acizlikte sen beni ebabil kuşu ve düşmanlarımdan her birini de fil gibi farz et.

4331Fındık kadar yakıcı bir taş atarım. Attığım o taş, yüz mancınığın göreceği işi görür.

4332Vâkıâ atacağım taş nohut kadardır, lâkin onun tesiriyle düşman ordugâhında ne baş, ne tolga kalır.

4333Mûsâ Aleyhisselâm bir asâ ile geldi ve Firavun ile onun kılıçlı askerlerini mağlûb etti.

4334Davet kapısını çalmış, yâni, halkı Allah yoluna çağırmış her peygamber yapayalnız olduğu halde dünyâyı tevhide davet etmiştir.

4335Nûh Aleyhisselâm, kavminden îmâna gelmeyenlerin helaki için Alah’tan kılıç isteyince tûfân dalgaları, kılıç tabiatlı, yâni, öldürücü olmuştu.

4336Ey Ahmed, yâni, yâ Muhammed! Yeryüzündeki askerler kim oluyor? Gökyüzündeki aya bak ve onun alnını yar.

4337Ey peygamber-i ekber, kameri şakket ki o uğurluluk ve uğursuzluktan bahseden müneccimler, bu devrin «devr-i kamerî» değil, senin devrin olduğunu bilsinler.

4338Habîbim; bu devir, senin devrindir. Allah ile bilâ vâsıta konuşan Mûsâ kelîmullah bile senin devrinde bulunmayı isterdi.

4339Çünkü Mûsâ, senin devrindeki parlaklığı ve onda tecelli tabanının zuhura geleceğini mânen görünce.

4340Dedi ki yârabbi; devr-i Ahmedî, nasıl bir rahmet devridir, hatta o devir; rahmeti geçmiştir ki onda rü’yet vardır.

4341İlâhî; kelimin olan Musa’yı denizlere daldır da devr-i Ahmedi ortasında çıkar.

4342Cenâb-ı Hak buyurdu ki: Ey Mûsâ; devr-i Ahmedî’nin faziletini ve şerefini ve o halvet yolunun kapısını sana açtım.

4343Ey Kelîm; sen o devirden uzak bir zamandasın. Ayağını topla ki bu kilim uzundur.

4344Ben kerîmim. Görsün de tamâ etsin ve o tamâ, kendisini ağlatsın diye kuluma ekmek gösteririm.

4345Bir ana, uyansın da yiyecek istesin diye çocuğunun burnunu ovalayıp uyandırır.

4346Çünkü çocuk, açlığının farkında olmaksızın uyur. Anasının memelerindeki süt ise çocuğa olan şefkat ve muhabbeti şevkiyle onu tazyik eder.

4347Ben gizli bir rahmet hazînesi idim, hidâyet bulmuş bir ümmet halk ederek dünyâya gönderdim.

4348Senin canla, başla istediğin kerametler ve murâdları sana o, yâni, Allah gösterdi de sen ona tamâ ettin ve husule gelmesine çalıştın.

4349Muhtelif ümmetler «yâ Rabbî» deyip bir Allah’ı tanıyıncaya kadar Hazreti Ahmed Aleyhisselâm ne kadar put kırdı.

4350Eğer Hazreti Ahmed Aleyhisselâm’ın sa’y ü gayreti ve putları kırdırmak hususundaki himmeti olmasaydı ey bugün Müslüman bulunan kimse; sen de ecdadın gibi puta tapardın.

4351Eğer bir şey söylersen bu halâsın, yâni, putperestlikten kurtuluşun şükrünü söyle, ondan dolayı Resûlullah’a teşekkür ve Cenâb-ı Hakk’a hamd ü sena et ki bâtın putundan da kurtulasın.

4352Din şükründe bulunmaktan, yâni, seni Müslüman yarattığı için Allah’a hamd ü sena etmekten yüz çeviriyorsun. Çünkü; dini babandan miras olarak bedava bulmuşsun.

4353Mirasyedi olan kimse mal kıymetini ne bilir? Rüstem, mal toplamak için can çekişti, yâni, muharebelerde hayâtını tehlikeye koydu. Babası Zâl ise oturduğu yerde ve meccani olarak mal buldu.

4354Ben bir kulumu ağlatınca merhametim kabarır da o ağlayan kulum nimetime nail olur.

4355Bir kuluma isteyeceği bir şeyi vermeyecek isem, o istemeyi onun hatırına getirmem. Şâyet getirecek olursam, onu me’yus bırakmam, murâdını vermekle kalbini rahat ve mesrur kılarım.

4356Merhametim, kullarımın hoş ağlamasına bağlıdır. Bir kulum ağlayacak olursa, rahmet denizim dalgalanır.

Şeyh Ahmed Hadreveyh’in alacaklılarına ilhâm-ı ilâhî ile helva satın alması

4357Bir şeyh vardı ki cömertliğiyle tanınmış olduğu için dâima borçlu bulunurdu.

4358Büyüklerden ve zenginlerden on binlerce borç alır ve cihanın fakirlerine harcardı.

4359Borç para ile bir tekke de yapmış, malını, canını, tekkesini Allah yolunda vakfeylemişti.

4360Cenâb-ı Hak, şeyhin borcunu her taraftan gelen hediye ve fütûhât ile öderdi. Nitekim Hâliline de kumu, un yapmıştır.

4361Resûlullah Hazretleri buyurmuştur ki: Çarşılarda, pazarlarda dâimâ iki melek duâ ederek derler ki:

4362İlâhî; sen fukaraya nafaka verenlere verdiklerinin yenisini ver, yârabbî; sen cimrilerin mallarını da telef et.

4363Husûsiyle boğazını Allah kurbânı olmak için uzatan ve fîsebîlillah canını infak ve feda eyleyen kimse...

4364O kimse İsmâil Aleyhisselâm gibi boğazını teslim eder, fakat Allah, o boğazı kestirmez.

4365O hâlde şehitler bu cihetten, yâni, Allah yolunda can feda ettiklerinden diri ve hoşturlar. Ey zâhirperest; sen Mecûsîler gibi ölmüş cesede bakma.

4366Onlara, gamdan, hastalıktan ve şekavet-i isyandan emin bir rûh ihsan etmiştir.

4367O borçlu şeyh, yıllarca bu yolda mücâhede etti. Bir vekilharç gibi aldı, verdi.

4368Ecel gelince büyük bir zât olarak gitmek için vadesi hitâmına kadar hayır ve hasenat tohumları ekti.

4369Şeyhin ömrü sona erişip de vücûdunda ölüm alâmeti görünce,

4370Alacaklıları onun etrafına toplanmışlardı. Şeyh ise âdeta mum gibi yavaş yavaş eriyordu.

4371Alacaklılar para almaktan ümitleri kesilmiş olduğu için suratları ekşimiş, ciğerlerindeki derde gönül derdi de yüklenmişti.

4372Şeyh kendi kendine: Şu sûizan erbabına bak. Benim borcumu ödetmek için Allah’ın dört yüz dinar kıymetinde altını yok mudur? diyordu.

4373Helva satan bir çocuk dışarıdan helva diye birkaç para ümidiyle sesleniyordu.

4374Şeyh hizmetinde bulunan müridine: Git, o helvanın hepsini satın al, diye gizlice işaret etti.

4375Tâ ki alacaklılar o helvayı yesinler de, yiyinceye kadar olsun bana acı acı bakmasınlar.

4376O zaman hâdim, o çocuktan helvanın hepsini almak için kapıdan dışarıya çıktı.

4377Helvacıya: Götürü olarak helva kaça? diye sordu. Çocuk da: yarım altın ile birkaç akçe cevâbını verdi.

4378Hadim: Hayır... Dervişlerden fazla isteme. Yarım altın vereyim, başka lâkırdı etme, dedi.

4379Hizmetçi, tabağı şeyhin önüne koydu. Sen, sır düşünen şeyhin esrârına bak.

4380Şeyh alacaklılara işaret etti ve bunu teberrüken afiyetle yiyin, helâldir, dedi.

4381Tabak boşalınca çocuk o tabağı aldı ve şeyhe: “Ey âkil zât, altınımı ver”, dedi.

4382Şeyh: “Parayı nereden bulayım? Borçluyum ve âhiret yolcusuyum”, dedi.

4383Çocuk bu cevap üzerine kederinden tabağı yere vurdu. Ağlayıp sızlamaya ve inlemeye başladı.

4384Çocuk aldandığı için hıçkıra hıçkıra ağlıyor ve “İki ayağım kırılaydı,

4385Keşke külhan etrafında dolaşaydım da bu tekkenin kapısından geçmeyeydim.” diyordu.

4386“Obur, lokmaya haris, köpek gönüllü, kedi gibi yalanan sofiler!” söğüntüsünü de ilâve ediyordu.

4387Çocuğun feryâd ve figanı üzerine hayr ü şer erbabı toplandı. Çocuğun etrafı mahşere döndü

4388Helvacı, şeyhin karısına geldi ve dedi ki: “Ey taş yürekli şeyh; iyi bil ki ustam beni öldürür.

4389Eğer onun yanına eli boş gidersem, beni öldürür, bunu caiz görür müsün?!

4390O alacaklılar da itiraz ve inkâr tarikiyle şeyhe dönerek dediler ki: “Yaptığın bu oyun nedir?

4391Bizim malımızı yedin, o mezâlimi âhirete götürüyorsun. Onlara ilâve olan bu zulmün sebebi ne idi?”

4392O çocuk ikindi namazına kadar ağladı. Şeyh ise gözlerini kapadı, ona hiç bakmadı.

4393Şeyh alacaklıların cefakâr ve muhalif sözlerine aldırmaksızın, ay gibi nurlu yüzünü yorganın altına çekmişti.

4394O mübarek zât, ezel ile de, ecel ile de hoş ve mesrur idi. Hâvâs avamın sözünden ve ayıplamasından kayıtsız bulunuyordu.

4395Ruh, bir adamın yüzüne tatlı tatlı gülerse öyle bir kimseye halkın surat etmesinden ne zarar olur?

4396Ruh, bir adamın gözünden öperse, feleğin hışmından o adamın ne korkusu olur?

4397Mehtaplı bir gecede köpeklerden ve onların havlamasından ayın ne itirazı olur?

4398Köpek kendi vazifesini yapar, ay da sathındaki nuru zemine sermekle vazifesini icra eder.

4399Herkes işceğizini yapar. İçine düşen çörçöp dolayısıyla su, kendi sâfîliğini terk etmez.

4400Hazreti Mustafâ Aleyhi Ekmelüttehâyâ gece yarısı bir işaretle kameri yarar, Ebû Leheb ise kin ve adavetinden dolayı, “Bu Muhammed’in dâimi sihirlerindendir!” diye halt eder.

4401Köpeğin havlaması ayın kulağına, husûsiyle havası İlâhiye’den bulunan bir kamerin kulağına erişir mi?

4402Meselâ bir pâdişah, bir dere kenarında sabaha kadar işret eder, hanende ve sazendelerin sözünü, sazını dinler. Onların ahengini dinlemekten deredeki kurbağaların vakvakasını duyar mı?

4403Helvayı yiyen alacaklılar, kendi aralarında birkaç akçe bölüşerek hakkını verebilirlerdi. Fakat şeyhin himmeti, yâni, kalbinin arzusu, alacaklıların öyle bir cömertlikte bulunmalarına mâni oldu.

4404Zîrâ kimsenin helvacı çocuğa bir şey vermemesini şeyh arzu etmişti. Pîrânın, yâni, evliyâullahın keramet kuvveti bundan fazla ve müessirdir.

4405İkindi namazı vakti olunca Hatim-i Tâî18 gibi cömert bir zât tarafından bir hizmetçi geldi ki elinde bir tabak vardı.

4406Hâtim gibi cömert olan o zât, mâl ve hâl sahibi idi. Şeyhin hâlinden haberdâr olduğu için huzuruna hediye göndermişti.

4407Gelen tabağın bir kenarında dört yüz, ayrıca kâğıda sarılmış yarım dinar vardı.

4408Hizmetçi geldi. Şeyhin huzurunda tazimde bulundu. O tabağı yegâne şeyhin önüne koydu.

4409Şeyh, tabağın örtüsünü açınca halk, yâni, oradaki alacaklılar, şeyhin o kerametini gördüler.

4410“Ey şeyhlerin ve şahların reîsi; bu nedir ve ne hâldir?” diye hepsi de ah ü figan etmeye başladılar.

4411“Ey sır sahibi olanların büyüğü; bu ne sırdır, bu ne sultanlıktır?

4412Biz senin büyüklüğünü bilemedik, bir çok perişan söz söyledik. Bizi affet dediler” ve şunları ilâve ederek özür dilediler:

4413“Biz ki körcesine değnek sallıyoruz, ondan dolayı kandilleri kırıyoruz.

4414Biz sağırlar gibi edilen bir hitabı işitmeden kendi kıyâsımızla cevap diye saçma sapan sözler söylüyoruz.

4415Biz, Hızır’ın yaptıklarını inkâr ve onlara itirâz eden, sonra ayrılacağı için yüzü sararan Mûsâ Aleyhisselâm’dan ibret almadık.

4416Bâlâya yükselen ve nuru gökleri yaran bir göz.

4417Ey zamanın Mûsâ’sı olan insân-ı kâmil, senin evvelden gördüğüm ve hikmet ve hakikatini bildiğin şeylere ve onları gören gözüne karşı bizim gibi değirmen farelerinin gözü taassub ve itiraza kalkıştı.”

4418Şeyh buyurdu ki “Söylediğiniz sözlerin hepsini ben size helâl ettim, helâl olsun.

4419Bunun sırrı şu idi ki borcumun ödenmesini Allah’tan istemiştim. Bu hususta bana doğru yolu gösterdi.

4420Dedi ki: ‘O dört yüz dînâr, az bir şey olmakla beraber ödenmesi, bir çocuğun ağlamasına bağlıdır.

4421Helvacı çocuğu ağlamayınca rahmet denizi cûş etmeyecek. Senin borcun da ödenmeyecektir.’ Bunun için yediğiniz helvayı aldırdım, çocuğu da ağlattım.”

4422Ey din kardeşi; kıssadaki çocuk senin gözündür. Muradının gelmesini, onun ağlayıp sızlamasına mevkuf bil.

4423Eğer, Allah’ın afv ü atıfeti hil’atinin erişmesini istersen cesedin için gözlerini ağlat.

Bir şahsın bir zâhidi: çok ağlama ki kör olmayasın diye korkutmak istemesi

4424Bir zahide bir dostu, “Amelde, yâni, ibâdet esnasında çok ağlama ki gözlerin bozulmasın”, dedi.

4425Zâhid cevap verdi ki: “Göz, Hakk’ın cemâlini ya görür, yahut görmez. Hâl, bu ikiden hâli değildir.”

4426Eğer Hakk’ın nurunu görürse, gözün bozulmasından ne gam olabilir? Çünkü Hakk’ın visaline mukabil iki göz ne kadar ehemmiyetsiz kalır?

4427Eğer Hakk’ı görmeyecek ise böyle şaki bir göze git, kör ol de.

4428Gözler bozuk ve görmez olur diye korkma ki İsâ seninledir. Sol, yâni aksi ve isyan tarafına gitme ki sana doğru görür iki göz versin.

4429Senin İsâ-yı Rûhullah’ın, yâni, bizzat Allah’ın seninle hazırdır. Ondan yardım iste ki o «hayrun nasirîn»19 yâni: “Yardımcıların en hayırlısıdır.”

4430Lâkin kemikle etten ibaret olan cesedin cengini, yâni, nefsin heva ve hevesini her vakit İsa’nın kalbine koyma.

4431O ahmak gibi ki, hikâye arasında istikamet erbabı için onu zikreylemiştik.

4432Sen İsâ’dan ceset diriliğini isteme, Musa’dan da Firavun’a uygun murâdlarının husulünü talep etme.

4433Geçinme düşüncesini kalbinde bulundurma. Sen Allah kapısında bulun, mukadder olan rızkın eksilmez.

4434Bu beden, rûha oba, yahut Nûh’a nisbetle gemi gibidir.

4435Türk mevcut olunca bir oba bulunur. Husûsiyle o, aziz ve Allah kapısı mensuplarından olursa, açıkta ve aç kalmaz.

İsâ Aleyhisselâm’ın duâsıyla kemiklerin dirilmesi hikâyesinin tamamı

4436İsa Aleyhisselâm, o genç ve budala arkadaşının talebiyle kemiklerin üstüne Allah’ın ismini okudu.

4437Hükm-ü İlâhî, o ham adamın talebi üzerine o kemikleri diriltti.

4438Kemiklerin ortasından siyah bir arslan sıçradı. Bir pençe vurup o adamın sûretini mahvetti, yâni, öldürdü.

4439Çabucak kellesini kopardı ve beynini akıttı. Ceviz içi kadar bir beyni vardı ki o kafada beyin yok demekti.

4440Eğer onda beyin olsaydı kafasının kırılması, yâni helak olması, ancak bedenine âit bir noksan olurdu.

4441İsâ Aleyhisselâm arslana: “Niçin bu adamı alelacele öldürdün?” diye sordu. Arslan: “Ona senin canın sıkılmış olduğu için”, cevâbını verdi.

4442Yine İsâ: “Adamın kanını niçin içmedin?” suâlinde bulundu. Arslan da: “Taksîm-i ezelîde o, bana rızk olmamıştı”, dedi.

4443Ne kadar kimse vardır ki o kükremiş arslan gibi avını yemeden dünyâdan gitmiştir.

4444Öyle kimsenin kısmeti saman kadar, hırsı ise dağ misâlidir. Allah’ın huzuruna çıkacak yüzü olmadığı hâlde halk arasında vücûh, yâni, şeref kazanmıştır.

4445Ey bize dünyâdaki zor işleri kolaylaştırmış olan Allah; işsizlikten ve faydasız işlerden bizi kurtar.

4446Bize yem görünüyor, hâlbuki o, olta bulunuyor. Allah’ım; mevcudatı bize oldukları gibi göster.

4447Arslan dedi ki: “Ey Mesîh, yâni ey Hazreti İsâ; bu av, yemek için değil, ibret göstermek içindi.

4448Eğer benim dünyâda rızkım olsaydı ölülerle ne işim vardı?”

4449Bu adamın parçalanması, saf ve berrak bir su bulup da ona işeyen eşeğin cezasıdır.

4450Eğer eşek o derenin kıymetini bilmiş olsaydı, oraya ayağını sokmak değil, başını daldırırdı.

4451O, İsâ gibi bir peygamberi ve hayat veren bir suyun sahibi olan Rûhullah Hazretlerini bulmuşken.

4452Ey âb-ı hayâtın emîri ve sahibi “kün” emriyle bizi ihya eyle diye nasıl ölmedi?

4453Ey insan; aklını başına al da nefs köpeğinin dirilmesini isteme ki o nefs, çoktan beri senin düşmanındır.

4454O kemiğin toprak başına olsun, yâni, Allah müstehakını versin ki bu köpeğin ruh avlamasına mâni oluyor.

4455Köpek değilsin, kemiğe neden âşıksın? Sülük gibi niçin kan içmeye düşkünsün?

4456Önünü göremeyen ve imtihanlarda mahçup olmaktan kurtulamayan göz, nasıl gözdür?

4457Zanları bazen sehvettiği olur. Sendeki nasıl bir zandır ki yolu görmüyor?

4458Ey kayayı görüp de insan zanneden ve eşyanın hakikatini göremeyen göz; sen başkalarına, meselâ ölmüş akrabâna ağlıyorsun. Onlar için yas dökeceğine otur da kendin için ağla.

4459Ağlayan buluttan ağaç dalı yeşerir ve tâzeleşir. Mum da ağlamakla daha ziyâde aydınlanır.

4460Her nerede ağlayıp sızlıyorlarsa orada otur. Çünkü ağlayıp sızlamaya sen onlardan ziyâde muhtaçsın.

4461Çünkü onlar fânî bir kimseden ayrılmışlardır, yakınlarından biri öldüğü için feryâd ediyorlar. Hakikat madenindeki beka la’linden gafil bulunmaktadırlar.

4462Çünkü gönülde taklit nakşı ve bağı vardır. Git de gözyaşıyla o bağı kazı, yâni izâle et.

4463Zîrâ taklit, her iyiliğin âfetidir, sağlam bir dağ gibi olsa bile saman kadar hafif ve değersizdir.

4464Eğer bir kör, iri yarı ve çabuk hiddetlenir bir kimse olsa bile gözü olmadığı için onu bir et parçası farz et.

4465Eğer mukallid, kıldan ince, yâni, mânâsı derin sözler söylese bile o söylediği sözlerin hakikatinden kafasının haberi yoktur.

4466Yine o mukallid, kendi sözlerinden mest olur. Fakat onunla mest eden şarap arasında epeyce uzak bir mesafe vardır.

4467O mukallid, dere yatağı gibidir ki dahilindeki suyu içmez. Su, onun içinden geçer, su içenlere gider.

4468Su dere yatağında durmaz. Çünkü o yatak susamış ve su içici değildir.

4469Mukallid ney gibi hazîn hazîn inler. Lâkin iniltisi müşteri ve dinleyici toplamak içindir.

4470Mukallid, söz söyler ve nasihat verirken ağlar. Fakat habisin muradı tamahtan, yâni, cemâatten para koparmaktan başka bir şey değildir.

4471O ağlayan mukallid müessir sözler söylerse de onda yanık bir yürek ve temiz bir etek yoktur.

4472Muhakkik ile mukallid arasında çok fark vardır. Bu, yâni, muhakkik; Dâvud Aleyhisselâm gibidir, o yâni, mukallid ise ancak sadadır, yankıdan ibarettir.

4473Bunun, yâni, muhakkikin söz menbaı, yürek yanıklığıdır. O mukallid ise eskiden bellemiş ve anlar anlamaz bellediklerini öğretmekte bulunmuştur.

4474Sakın o mukallidin söylediği sözlere aldanma. Öküz yük taşır da araba inler.

4475Böyle olmakla beraber mukallid de sevaptan mahrum kalmaz. Nitekim cenazede ağlayan kadınlara definden sonra ve hesap sırasında ücret verilir.

4476Kafir de, mü’min de Allah der. Fakat ikisinin arasında mühim bir fark vardır.

4477Bir dilenci ekmek dilenmek için Allah der. Bir müttekî ise «tâ sîn mîm»20i ruhundan gelen bir ihlâs ve coşkunlukla Allah’ı zikreder.

4478Eğer dilenci, söylediği sözün, yâni, Allah Lafz-ı Şerifinin ne demek olduğunu hakkıyla bilseydi onun nazarında ne eksiklik, ne de fazlalık kalırdı.

4479O ekmek talibi, saman için Mushaf taşıyan eşek gibi senelerce Allah der.

4480Eğer dudağının telâffuz etmiş olduğu «Allah» lâfz-ı şerifi onun kalbinde parlamış olsaydı, kalıbı zerre hâline gelir ve mevhum varlığı mahvolurdu.

4481Sihirbazlıkta bir şeytanın adı, sihirbaza yol aldırır, yâni, yapmak istediği işi husule getirir. Ey dilenci herif; sen ise ism-i İlâhî ile bir mangır alabiliyorsun.

Bir köylünün kendi sığırı zannıyla karanlıkta arslanı kaşıması

4482Bir köylü, sığırını ahıra bağladı. Bir arslan sığırı yedi ve onun yerine oturdu.

4483Köylü gece vakti ahıra gitti. O budala, sığırını yoklamak istiyordu.

4484Arslanın azâsını okşuyor, sırtını, yanını aşağı yukarı kaşıyordu

4485Arslan diyordu ki: “Eğer fazla aydınlık olsaydı bu adamın ödü kopar, yüreği kan olurdu.

4486Beni küstahça kaşıması, gece vakti kendi sığırı sanmasındandır.”

4487Cenâb-ı Hak buyurur ki: Ey kör budala; nâmımım zikredilmesinden Tur Dağı parçalanmadı mı?

4488Eğer biz dağa Kur’ân kitabını inzal etmiş olsaydık parça parça olur ve her parçası ayrılıp giderdi.

4489Eğer Uhud Dağı, bana ve azamet-i Ulûhiyetime vâkıf olsaydı, parçalanır ve yüreğinden kan giderdi.

4490Allah’ın mübarek ismini babandan ve anandan işitmiş olduğun için şüphesiz gafil olarak ona sarılmışsın.

4491Eğer sen taklitsiz olarak İsmullahın azametine vâkıf olsaydın, onun letafetinden hatif gibi nişansız olurdun.

4492Taklidin âfetini ve mazarratını anlamak için şu kıssayı tehdit makamında dinle.

Semâ yapmak için misâfirin merkebini sofilerin satması

4493Bir sofî, seyahati esnasında bir tekkeye geldi. Merkebini dergâhın ahırına bağladı.

4494Evvelce söylediğimiz sofî gibi değil, kendi eliyle hayvanına su ve ot verdi.

4495Sehivden, yanlışlıktan ihtiyatta bulundu, yâni, hayvanını kendi eliyle doyurdu. Lâkin kaza gelince ona karşı ihtiyatın ve tedbirin ne faydası olabilir?

4496Tekkedeki dervişler fakir ve bundan dolayı kusurlu idiler. Zirâ fakr u zaruret, insanı helak edecek bir küfre yakındır.

4497Ey zengin; sen toksun, aklını başına al da dertli bir fakirin çarpık ve yanlış hareketine gülme.

4498Kusur ve kabâhat olarak o sofi cemâati hep birden eşeği satmaya karar verdiler.

4499Çünkü; zaruret dolayısıyla murdar ve haram olan bir şey mubah olur, zaruret şevkiyle nice fesad, salah hükmünü alır.

4500O anda eşekceğizi götürüp sattılar. Yiyecek getirdiler ve mumlar yaktılar.

4501Bu gece yiyinti, eğlenti ve hırs u iştihâ vardır diye tekkenin içine velvele düştü.

4502Üç gün oruç tutmak, yâni, günlerce bir şey yemeyip aç durmak ne zamana kadar sürecek, bu zenbil ile dolaşmak ve herkesten dilenmek ne vakte kadar devam edecekti.

4503Biz de mahlûkuz, bizim de canımız var. Bu gece misâfirimiz olduğu için bize devletli ve bereketli bir gecedir

4504Kendilerinde mevcut olanı yüksek bir ruh sandıkları için bâtıl tohumunu ekmiş oldular.

4505Misâfir ise uzun yoldan geldiği için yorgundu. Gösterilen teveccüh ve hürmeti görünce hoşuna gitti.

4506Tekkedeki sofiler birer birer onu taltif ettiler ve kendisine hoş bir hizmet oyunu oynadılar.

4507Misâfir sofi, kendine olan meyli görünce “Bu gece raks u semâ etmezsem ne vakit ederim?” dedi.

4508Yemek yediler, semâ başladı. Tekke tavana kadar toz, duman içinde kaldı.

4509Onların vecd ü iştiyaktan döşeme tahtasına ayak vurmaları ve iki tarafa sallanmaları tozları kaldırdı, âdetâ mutfak dumanı hâlini aldı.

4510Kâh el çırpınarak ayak vuruyorlar, kâh yere kapanıp yüzleriyle sofayı süpürüyorlardı.

4511Sofi, hırsını, yâni arzu ettiği yemeği nâdiren bulur ve ondan dolayı obur olur.

4512Ancak Allah’ın nurundan ve mânevî nimetinden doyuncaya kadar yemiş olan sofî müstesnadır ki o, kapı çalmak, sadaka ve ekmek istemek arından uzaktır.

4513Sofilerden binde biri, böyle Nûr-i İlâhî ile doyup, yemeye muhtaç olmaz. Diğerleri öyle zevatın sayesinde yaşarlar.

4514Bahsedilen kalenderhânede semâ başlayınca mutrib, yâni, mürşid, yahut zâkir ağır ûsullü bir terennüm tutturdu.

4515Eşek gitti, eşek gitti diye tegannîye başladı, bu nağmenin hararetli neşesine cümleyi teşvik eyledi.

4516Bu neşe ile ve ayak vurmak ve el çırpmak sûretiyle eşek gitti, eşek gitti diye sabaha kadar raksettiler.

4517O yiyinti, içinti ve coşup semâ etme bitince sabah oldu. Hepsi misâfire veda edip birer tarafa gittiler.

4518Tekke boşaldı, o misâfir sofî kaldı. O yolcu da eşyasının tozunu silkti ve yola hazırlandı.

4519O yol arkadaşı arayan sofî eşyasını merkebe yüklemek için odadan çıkardı.

4520Yoldaşlarına yetişmek için acele ediyordu. Ahıra gitti, fakat merkebini bulamadı.

4521Dedi ki tekkenin hizmetçisi onu suya götürmüş olmalı. Çünkü merkep dün gece çok az su içmişti.

4522Hizmetçi geldi. Sofi: “Merkep nerede?” diye sordu. Hizmetçi: “Şunun sakalına bak, dün gece kıyamet koptu, yâni, eşek gitti, eşek gitti diye kıyamet kopardılar, duymadın mı?” diye cevap verdi.

4523Sofi dedi ki: “Ben merkebi sana teslim ettim, seni onun üzerine vekil tayin eyledim.

4524Benim sana verdiğimi ve gönderdiğimi iade et.

4525Bahsi şerîata tevcih ve tatbik et. Şer’in hilafı delil getirme. Sana teslim eylediğim merkebi bana geri ver.”

4526Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: “Elinin aldığı şeyi sonunda sahibine teslim etmek gerektir.”

4527Hizmetçi dedi ki: “Ben yalnız olduğum için mağlup idim. Sofiler bana hücum ettiler. Benim için can korkusu vardı. Katl ile tehdit olunduğum için mükreh ve mecbur mevkiinde kaldım. Mükrehe tazmin lâzım gelmez.

4528Sen kediciklerin ortasına bir takım ciğer atıyorsun, sonra da ondan nişan ve eser arıyorsun.

4529Yüz açın arasında bir pide, yüz köpeğin karşısında miskin bir kedi kalır mı?”

4530Sofi dedi ki: “Senden zulmen aldıklarım farz edelim. Onu almakla benim gibi bir fakirin canına kasdettiler.

4531Ey fakir; sofiler, merkebini satmaya götürüyorlar diye niçin bana haber vermedin?

4532Haber vere idin eşeğimi kimde bulursam alırdım, yoksa altınımı, yâni, eşeğin bedelini verirlerdi.

4533Onlar burada oldukça yüz türlü çâre bulunurdu. Şimdi ise her biri bir memlekete gitti.

4534Ben kimi tutayım, kimi kadıya götüreyim. Bu kaza senin yüzünden başıma geldi.

4535Nasıl oldu da gelmedin ve: ‘Ey garib; böyle korkunç bir zulüm vâki oldu’, demedin?”

4536Hizmetçi dedi ki: “Vallahi, ben sana haber vermek için kaç defa geldim.

4537Sen ise hepinden daha neşeli olarak oğul; merkep gitti diyordun.

4538Merkebin sahibi, hayvanın satıldığını biliyor ve kazaya razı oluyor. Ârif bir adam! diyerek geri dönüyordum.”

4539Sofî dedi ki: “Hepsi onu hoş bir edâ ile söylüyorlardı. Hakikaten onlar gibi söylemek bana da zevk vermişti.

4540Doğrusu onları taklit eyleyişim beni berbât etti, Hay öyle bir taklide yüzlerce lânet olsun.

4541Husûsiyle ekmek için yüzsuyu döken, sofîlikten hiç nasibi olmayan böyle herifleri taklit edişe lânet olsun.

4542O cemâatin zevki bana aksetti de kalbim o akisten zevk aldı.

4543Latif ve kâmil yarandan o kadar aks lâzımdır ki o aks olmasa da denizden, yâni, mânâ bahrinden feyz almalısın.

4544İbtidâ akseden bir feyzi sen taklit bil. O feyz, sürekli ve devam ederse tahkik olur.

4545O feyz, tahkik hâline girmeyince yârân ve ihvanın ve salâh-i hâl sahibi zevatın nazarlarından, ayrılma, onların aks ve tehirlerinden feyz bul ki kalbinin sedefindeki damla daha inci olmamıştır.

4546Eğer gözünün, kulağının ve aklının sâf ve tortusuz olmasını istersen, gözünü kaplayan ve aklını örten tamâ perdelerini yırt.

4547Çünkü o sofinin tamahtan mütehassıl taklidi, nurdan ve nurun lemeânından aklını bağladı.

4548Bahsinde bulunduğumuz sofinin de yiyinti tamahı, semâ zevki tamahı, hakikati, yâni, merkebin satıldığını idrak etmekten onun aklını men eyledi.

4549Eğer aynada tamâ zuhur etseydi nifak hususunda o da bizim gibi olurdu

4550Eğer terazide mala tamâ olsaydı tarttığı şey’in vasf-ı hâlini sana nasıl doğru söylerdi.

4551Her peygamber, sâf bir kalp ve hâlis bir niyetle kendi kavmine: “Ben size Allah’tan getirdiğim habere mukabil ücret istemiyorum”, demiştir.

4552Ben dellâlım; Allah sizin müşterinizdir. Cenâb-ı Hak bana iki taraf için de dellâliyet vermiştir.

4553Benim emr-i İlâhîyi tebliğ edişimin ücreti nedir? Yârin didârıdır. Cemâl-i İlâhî temâşasıdır. Ebu Bekir, hakikaten kırk bin dirhem sarfetmiş olsa da.

4554Onun kırk bin dirhemi, benim risâlet ücretim olamaz. Aden civarında çıkan inci ile şebe denilen karataş nasıl bir olur?

4555Sana bir hikâye söyleyeceğim, onu can kulağıyla dinle ki tamam idrâk bağı olduğunu anlayasın.

4556Tamahkâr olan kimse tutuk sözlü olur, serbestçe konuşamaz. Tamahı bulunan şahsın gönül gözü, yâni, basar-ı basireti nasıl parlar?

4557Onun gözü önünde mansıb, mevki ve altın hayâli, gözde çıkmış kıl gibi olur, hakikati göstermez.

4558Allah muhabbetiyle kalbi dolmuş, kendisi de aşkullah ile mest olmuş kimseler müstesnadır ki onlara hazine dolusu altın versen hürriyetlerini satmazlar.

4559Her kim Hakk’ın cemâlini müşahede ile berhurdâr olursa bu dünyâ, onun nazarında leş görünür.

4560Lâkin o sofi; aşk-ı İlâhî mestliğinden uzak olduğu için hırs ve tamahından geceleri görmeyen kimseler gibi olmuştu.

4561Hırs ve tamahın mest-i medhûşu olan kimse yüzlerce hikâye dinler de hiçbiri onun tamahı kulağına girmez.

Kadı dellallarının bir müflisi şehir etrafında teşhir ve tarif etmeleri

4562Evsiz, barksız bir müflis vardı ki zindanda ve amansız kayıtlar içerisinde kalmıştı.

4563Zindandakilerin lokmasını sebepsiz yere yerdi. Tamahı dolayısıyla oradakilerin kalbine Kafdağı gibi sakil gelirdi.

4564Mahpusların hiçbirinde bir lokma ekmek yemeye cesaret yoktu. Çünkü lokma kapan müflis lokmanın üçünü kapıyordu.

4565Allah’ın davetinden, yâni makbul kullarına çektiği kanaat ziyafetinden her kim uzak kalmışsa pâdişah olsa bile dilenci gibi aç gözlüdür.

4566O müflis, insanlık şerefini ayak altına almış, o lokma kapıcının arsızlığından, zindan cehenneme dönmüştü.

4567Rahat ümidiyle tenhâ bir izbeye kaçsan, hattâ zindan köşesine çekilsen bile o kaçtığın yerde huzûrunu kaçıracak bir âfet zuhûr eder.

4568Dünyanın hiçbir köşesi canavarsız ve tuzaksız değildir. «Yâni nerede bulunsan karşına bir engel çıkar ve onun münasebetsizliği tuzak gibi seni yakalar.» Âlemde Allah’ın halvethânesinden, «yâni bir yerde oturup Allah’ı düşünmekten ve ona hasr-ı fikretmekten» başka rahat ve huzur yoktur.

4569Zaruri olan dünyâ zindanı köşesi, ayak ücretinden ve dayaktan hâlî değildir.

4570Ey sâlik-i vallahi’l-azim, fare deliğine bile girsen orada da bir kedi pençesinin tırnaklarına mübtelâ olursun.

4571İnsanın tahayyülâtı geniştir, muhayyilesi güzel olur, yânı, güzel tahayyülde bulunursa, sahibi de güzel hayâlât ile yaşar.

4572Eğer hayâlâtı hoşa gitmeyecek şeyler gösterirse, sahibi de mumun ateşte eridiği gibi erir.

4573Eğer yılan ve akrepler arasında iken Allah sana hoş hayâller verirse.

4574O hayaller sana bakırı altın yapan kimya gibi olur da yılanlar, akrepler gözüne munis görünür.

4575Güzel hayâlden sabır, hoş olur ki o hayâllerden ferec ü ferah husule gelir.

4576Sabrın sonundaki ferec ü ferah kalbe îmandan gelir. İmandaki zaaf ümitsizlik ve karın ağrısıdır.

4577Sabır, îmandan baş tacı bulur. Sabır olmazsa iman da olmaz.

4578Hazreti Peygamber buyurdu ki: Tabiatında sabır olmayan kimseye Allah kemal iman vermemiştir.

4579Meselâ; biri, senin gözüne yılan kadar soğuk görünür, fakat yine o kimse, başkasının nazarında tasvir gibi olur.

4580Çünkü sana yılan gibi görünen kimsenin sen küfrü ve fıskı hayâlini görürsün. Onu hoş görenin nazarında ise onun îmân ve salâh tarafı görünür.

4581Bir şahısta iki fiil vardır. O, bazen balık, bazen olta olur.

4582Onun yarısı mü’min, yarısı Mecûsî, keza yarısı hırs, yarısı sabırdır.

4583Senin halikın ve mabûdun olan Allah «Feminküm ve kâfirun ve minküm mü’minun»21 buyurmuştur.

4584Bir sığır misâli ki derisinin yarısı siyahtır, öbür tarafı, yâni, sağ ciheti ay gibi beyazdır.

4585Her kim bu siyah ve kötülük tarafını görürse reddeder, her kim, beyaz ve iyilik tarafını görürse talep eyler.

4586Yûsuf Aleyhisselâm, kardeşlerine hayvan gibi görünüyordu, Yine o, Yakub Aleyhisselâm nazarında hûrî misali idi.

4587Yusuf’un kardeşlerindeki fer’î gözler, kötü tahayyülleri dolayısıyla onu çirkin görmüşlerdi. «Çünkü fer’î olan zâhir gözüyle bakmışlardı.» Asıl göz olan basar-ı basiret kendilerinde yoktu.

4588Zâhir gözünü, basar-ı basiretin fer’i bil; basiret gözü bir şeyi nasıl görürse zâhir gözü de er, geç onun tarafına döner.

4589Sen mekana mensupsun. Aslın ise lâmekândır. Bu dükkânı kapa, o dükkanı aç.

4590Dünyanın altı cihetine kaçma. Zirâ altı cihet tavla oyunundaki altı kapı gibidir. Altı kapının bağlanması ise oynayanın mat olması demektir.

Zindandakilerin kadı vekili huzurunda o müflisin elinden şikâyet etmeleri

4591Zindandakiler, kavrayışlı kadı vekilinin karşısına şikâyet için geldiler.

4592“Bizden kadıya selam söyle. Şu âdi heriften ne kadar rahatsız olduğumuzu anlat.

4593Şu müflis, boşboşuna dolaşıcı, obur ve muzır olarak bu zindanda dâimi kaldı.

4594Edepsizliğinden çağırılmaksızın ve selâm vermeksizin sinek gibi herkesin yemeğine konuyor.

4595Altmış kişinin yiyeceği onun için hiçtir. Artık yetişir dersen işitmemezlikten gelir.

4596Zindandakiler hayır sahiplerinden bir lokma gelince, onu yüz türlü tedbir ile gizli olarak açsalar da.

4597O cehennem boğazlı, yâni doymaz dere; hemen yetişir. Allah «kulû veşrabu»22 “yeyin için”, buyurmuştur diye de hüccet getirmiştir.

4598Üç sene süren kıtlık gibi olan bu heriften dâd23 bir, feryâd iki. Kadı efendimizin gölgesi, yâni, hayâtı dâim olsun.

4599Ya bu su sığırını zindandan çıkarsın, yahut ona lokma olmak üzere vakıftan bir vazife tahsis etsin.

4600Ey kendisinden erkeklerin de, kadınların da hoşnut oldukları kadı efendi, adalet göster ki senden imdâd umuyoruz.”

4601O söz anlar vekil, kadı’nın yanına gitti, zindandakilerin şikâyetini bir bir anlattı.

4602Kadı o müflisi zindandan nezdine çağırttı. Onun hâlini kendi adamlarından da soruşturdu.

4603Zindandakiler sürüsünün müflis heriften ettikleri şikâyet kadı indinde sabit oldu.

4604Kadı müflise dedi ki: “Kalk, zindandan çık, arda kalası evine çekil.”

4605Müflis cevap verdi ki: “Benim hânümânım senin lûtf u ihsanındır. Zindanın ise, dünyânın kâfirlere cennet olduğu gibi benim cennetimdir.

4606Ben şeytan gibiyim ki ‘ey selâmet veren Rabbim, bana kıyamete kadar mühlet ver’; demişti.

4607Ben bu dünya zindanında hoşum, yâni, dünyâ zindanı bana hoş gelmiştir. Mühlet ver de orda düşmanımı, yâni Âdem’in oğullarını helâk edeyim.

4608Her kimde iman rızkı ve âhiret yolunun azığı olmak üzere bir ekmek varsa.

4609Kâh mekr24 ile, kâh hile ile ellerinden alayım da pişmanlıklarından feryâd etsinler.

4610İnsanları bazen fakr u zarurete düşersin dîye korkutayım, bazen da güzellerin zülfü ve beni ile gözlerini bağlayayım.

4611Bu dünyâ zindanında hakikî îman rızkı azdır. Olanların çoğu da şeytan köpeğinin saldırışından çarpıktır.

4612Namazdan, oruçtan ve yüzlerce yakarış ve duâdan hâsıl olan zevk rızkını şeytan, mekriyle ve iğvâsıyla alır, götürür.

4613İblisin şeytanetinden Allah’a sığınırım, âh ki onun azgınlığından helâk olduk.

4614Şeytan bir köpektir amma binlerce kişinin dâhiline girer ve her kime girerse, girdiği kimse de onun gibi olur.

4615Her kim seni Allah’a tâat ü ibâdetten soğutursa bil ki şeytan ondadır ve onun derisi altına gizlenmiştir.

4616Asıl şeytan; böyle bir sûret, yâni, kendisine yardımcı insan şeytanı bulamazsa seni vebale sokmak için hayâline gelir.

4617Seni kâh teferrüce gitmek, kâh dükkân açmak, kâh ilim tahsil etmek, kâh hânümân, yâni, aile hayaliyle günâha sokmak ister.

4618O zaman çok çok «lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhilaliyyil’azîm»25 de, lâkin bunu yalnız dilinle değil, kalbinle ve ayn-ı ruhunla söyle.

Müflis kıssasının bakiyesi

4619Kadı dedi ki: “Müflis olduğunu isbât et. Müflis cevap verdi ki: İşte zindanındaki mahpuslar şâhit.”

4620Kadı dedi ki: “Onlar senden kaçıyorlar ve senin elinden kan ağlıyorlar, yâni, davâcı mevkiinde bulunuyorlar. Onların şahâdeti makbul değildir.

4621Hem senden kurtulmak istiyorlar. Bu garaz ve maksatla bâtıl şahâdette bulunurlar.”

4622Mahkemedekilerin hepsi de: “Onun felâketine ve iflâsına biz de şahidiz dediler.”

4623Kadı her kime onun hâlini sorduysa, “Mevlânâ; bu müflisten vazgeç” dedi.

4624Kadı dedi ki: “Bu, müflistir diye şehrin etrafında dolaştırın.

4625Onun için mahalle mahalle dellal çağırtın ve bu adam müflistir diye davul çaldırın.

4626Hiç kimse ona veresiye bir şey satmasın, kimse ona bir mangır borç vermesin.

4627Dolandırıcılık fenninden dolayı biri, onu buraya getirirse, bilmiş olsun ki artık onu zindana göndermeyeceğim.

4628Onun müflisliği bence sabit olmuştur. Elinde nakid ve kumaştan hiçbir şey yoktur.”

4629İnsanın dünyâ hapsinde bulunması, müflisliği sabit olmak içindir.

4630Şeytanın müflisliğini Allah’ımız, Kur’ân’ımızda dellâl çağırtır gibi nida ettirdi.

4631Şeytan hilekârdır, müflistir, kötü sözlüdür. Onunla hiç ortaklık etme ve ticârete kalkışma.

4632Eğer şeytanla ortaklık edersen sonra bahane bulmaya kalkarsın. O, müflistir, ondan nasıl istifâde eder, yahut uğradığın zararı nasıl tazmin ettirirsin?

4633Müflisin fitnesi alevlenince odun satan bir Kürd’ün devesini getirdiler.

4634Zavallı Kürt, devemi almayın diye çok feryâd etti, kadı tarafından bu işe tevkil edilmiş olanı da birkaç para rüşvetle sevindirdi.

4635Kürdün devesini aldılar. Kuşluk vaktinden geceye kadar müflisi bindirip sokaklarda dolaştırdılar. Sahibinin feryâd ü figanı fayda vermedi.

4636Dehşetli bir kıtlık gibi olan o müflis, deveye bindi. Deve sahibi de devenin arkasından koşmaya başladı.

4637Taraf taraf, mahalle mahalle gezdirdiler, şehir halkı müflisi iyice tanıdı.

4638Her hamam önünde ve her çarşı ortasında bulunan herkes, müflisin şekline ve yüzüne baktı.

4639Türk, Kürt, Rum ve Arap olmak üzere dik sesli on dellâl kendi lisanlarıyla bağırıyorlardı ki:

4640“Bu adam müflistir, hiçbir şeyi yoktur. Sakın kimse ona bir pul bile ödünç vermesin.

4641Gerek meydanda, gerek gizli habbe kadar bir şeye mâlik değildir. Müflistir, kalpazandır, hilekârdır, aldatıcı ve kandırıcıdır.

4642Sakın onunla bir işe girişmeyin, öküz getirse de sıkı ve sağlam bağlayın.

4643Eğer bu solmuş ve kokmuş herifi hüküm için bana getirirseniz ben ölüyü hapsetmek istemem.

4644Bu müflis tatlı dilli, yâni hoş sohbettir. Boğazı gayet geniş, yâni, oburdur. Üst elbisesi yeni, iç çamaşırı parça parçadır.

4645Üstüne hile için giydiği yeni elbise de iğretidir. Onu halkı aldatmak için giymiştir.

4646Ey selim kimse, hakim olmayanın dilindeki hikmet sözlerini iğreti elbise gibi bil.

4647Eli kesilesi bir hırsız, yeni elbise giymekle senin elini nasıl tutar ve nasıl yardımında bulunabilir?”

4648Gece olunca müflis deveden indi. Kürt ona dedi ki: “Menzilim uzak, vakit de gecikti.

4649Kuşluk vaktinden beri deveme bindin ve üstünde gezdin. Arpadan geçtim, saman bedeli olarak birkaç para ver.”

4650Müflis dedi ki: “O hâlde biz şimdiye kadar niçin dolaştık? Senin şuurun nerede? Evde kimse yok mu?

4651Benim müflis olduğumu ilân için çalınan davulun sesi yedi kat göğe vardı. Sen bu kötü vakıayı duymadın mı?

4652Hey delikanlı; senin kulağın ham bir tamahla dolmuş ki yapılan ilanı duymadın. Evet, tamâ, insanı ağır ve kör eder.

4653Bu kerata müflistir! diye edilen ilanı kerpiçler, taşlar bile duydu.

4654Müflis olduğumu gece vaktine kadar söyledikleri hâlde o sözler, deve sahibine tesîr etmedi. Çünkü o tamahla doluydu.”

4655Kulak ve gözde Allah’ın mührü basılıdır. Hicablarda çok sûret ve çok sada vardır.

4656Cenâb-ı Hak; cemalden, kemâlden, nâz ve cilveden dilediği gözlere gösterir.

4657Yine Cenâb-ı Hak; işitme ve zevk alıp coşma gibi şeylerden irâde ettiğini kulaklara duyurur.

4658Kâinat çâre ile doludur. Fakat Allah, senin için çâre tarafına bir pencere açmayınca bir çâre bulamazsın.

4659Her ne kadar sen şimdi o çâreden gafil bulunuyorsan da hacet hâsıl olunca ve husulüne irâde-i İlâhiye taalluk edince Hak sana o çâreyi izhar eder.

4660Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: “Ulu Tanrı her dert için bir ilaç yaratmıştır.”

4661Allah’ın fermanı olmayınca derdine derman olacak şeyin rengini de, kokusunu da göremezsin.

4662Ey çâre arayan; gözünü mekânsızlığa, yâni, zamandan da, mekândan da münezzeh olan Allah’a dik. Bir ölünün kabzedilen ruhunu takip etmesi gibi.

4663Bu cihan; cihetsizlik âleminden peyda olmuş, yersizlik makamından mahluk olan dünyâ, muvakkat bir karargâh bulmuştur.

4664Eğer sen Rabbin talibi ve Rabbani, yâni, Rabbe mensup bulunuyorsan bu varlık cihanından yokluk âlemine avdet et.

4665Hem o yokluktan ürkme ki o, îrâd yeridir. Şu varlık görülen âlem ise az, çok masraf mahallidir.

4666Allah’ın sanatı tezgâhı yokluktadır. Varlık âleminde muattilden başka var olan kimdir?

4667Ey şeriki, nazîri bulunmayan pak ve mukaddes Rabbimiz; bize yardım et ve kusurumuzu bağışla.

4668Ey rifk u merhamet sahibi Allah; bize rakik26 ve müessir sözler ilham et de onlarla duâ ve senin merhametini celbedelim.

4669İlâhî; duâ da senden, icabet de senden, eminlik de senden, mehâbet27 de sendendir.

4670Ey söz sultanı; biz hatâ söyledikse onu düzelt ki sen her şeyin ıslah edicisisin.

4671Allah’ım; sende bir kimya, yâni, bir kudret var ki onunla o hatâyı sevâba tebdil edersin. O yanlış, kan ırmağı olsa bile onu Nil nehri hâline getirirsin.

4672İlâhî; böyle ince işler, ancak senin işindir. Böyle iksirler, ancak senin esrarındır.

4673Yâ Rabbî; su ile toprağı birbirine karıştırdın, sudan ve çamurdan Âdem’in cesedini nâkşeyledin.

4674Allah’ım; insan cinsine zevce, dayı, amca gibi nispetler, binlerce düşünce, sürûr ve gam verdin.

4675Sonra insanların bazısına, halâs ve bu gam ve sürûrdan ayrılık verdin.

4676O gibi yüksek zevatı kendiliğinden, akrabâ ve taallukât ile tabiat bentlerinden âzâd etmişsin, onların gözlerine güzelleri ve güzellikleri çirkin göstermişsin.

4677Mahsûs olan, yâni, görülen, işitilen, tadılan ve tutulan her şeyi öyle yüksek zevât reddeder ve görünmeyen, yâni, bâtın olan Allah’a istinâd eyler.

4678Öyle kimselerin aşkı zâhir, maşûku gizlidir. Onun için haricî ve aşikâr olan sevgili, dünyâda fitnedir.

4679Bunu, yâni, abdülbâtın olup da sırf yâr-ı nihânîye bağlanmayı bırak ki sûrete olan aşklar; ne o sûrete, ne de bir hanımın güzel yüzüne aittir.

4680Aşk, ister bu cihâna, ister öbür cihâna âit olsun «maşuka» sûretten ibâret değildir.

4681Âşık olduğun bir güzelin ruhu bedeninden ayrılınca onu niçin terk ediyorsun?

4682O ölü kalıbın sûreti yerindedir. Öyle olduğu hâlde ona karşı zuhura gelen soğukluk nedendir? Ey âşık; senin hakîkî sevgilinin kim olduğunu ara da bul.

4683Mahsûs olan, yâni, görülen bir güzel, «maşûka» olsaydı ona his sahibi olan kimse hakîkî ve ebedî âşık olurdu.

4684Madem ki vefakârlık aşkı artırır, nasıl olur da sûret, vefakârlığı başka bir hâle, yâni, vefasızlığa kalbeder?

4685Güneşin ziyası duvara akseder de duvar iğreti bir parlaklık bulur.

4686Ey selîm ve saf kimse; bir kerpice neden gönül bağlıyorsun? Parlaklığa muvakkaten ma’kes olan kerpiç duvara bağlanman doğru değildir. Asıl ve daimî parlak olan bir hüsn ü cemâli ara.

4687Ey kendi aklına âşık olup da kendisini öyle sûrete tapanlardan üstün gören, sen de bilmiş ol ki.

4688Senin hissine akseden de akl-i küllün ışığıdır. Bakır gibi olan hissiyâtın üzerinde onu iğreti bir altın, muvakkat bir yaldız bil.

4689Beşeriyetteki güzellik muvakkat bir yaldızdan ibarettir. Yoksa sevgilim dediğinin şahsın kocamış bir eşek gibi çirkinliğini görür mü idin.

4690O sevgili bir vakit melek gibi güzelken şeytan gibi çirkinleşmiştir. Çünkü o güzellik onda iğreti bulunuyordu.

4691Ondaki güzelliği azar azar alırlar. Nitekim bir fidan yavaş yavaş kurur.

4692Git de «Vemen nuammirhu nünekkishu»28 âyetini oku. Ey süret âşıkı; gönül talebinde bulun, ete ve kemiğe gönül verme.

4693O gönlün cemâli bâkîdir. Seneler geçmekle onun güzelliği zail olmaz. Onun iki dudağı, senin için âb-ı hayât sâkîsi olur.

4694Gönül hem âb-ı hayattır, hem sakidir, hem mesttir. Senin benlik tılsımın kırılınca her üçü bir olur.

4695Sen o biri, kıyâs ile, şöyle olursa böyle olur demekle bilemezsin. Allah’a kulluk et, tâât ve ibadette bulun ki tevfîk-ı İlâhi ile anlayasın. Yoksa anlar anlamaz halt etme.

4696Senin mânâ dediğin ve mânâ sandığın da sûretten ibarettir ve iğretidir. Sen kendi münâsip ve muvâfıkın ile mesrur oluyorsun.

4697Mânâ, seni senden alan ve nakşa bağlanmaktan müstağni kılan bir Tevfîk-ı İlâhîdir.

4698Mânâ, ihsanı kör ve sağır eyleyen, nakış ve sûrete, güzelce bir yüze âşık eden değildir.

4699Körün nasibi gam artıran hayâldir. Gözün nasibi ise bu fena âleminin hayâli mevcudatıdır.

4700Kur’ân’ın harf ve kelimelerini körler ezberlemişlerdir. Fakat merkebi göremedikleri için palanına vururlar.

4701Sen madem ki gözlüsün, merkebin ardınca git ki o, sıçramış ve kaçmıştır. Ey palana tapan; ne vakte kadar palan dikeceksin?

4702Ey münasebetsiz; palansız bir merkebe bin. Aleyhisselât Efendimiz çıplak merkebe binmedi mi?

4703Hazreti Peygamber, palansız merkebe bindi. Hazreti Peygamber’in yaya olarak sefer ettiği nakledildi.

4704Senin nefs merkebin kaçmıştır. Onu mücâhede kazığına bağla. Ne vakte kadar İlâhi emirlerin yükünü taşımaktan kaçacak?

4705Onun vazifesi sabır ve şükür yükünü taşımaktır. İster yüz senelik, isterse yirmi, otuz yıllık hayatta nefs bu yükleri taşıyacaktır.

4706Hiçbir günahkâr, başkasının yükünü yüklenmez, Ekmemiş olan kimse de bir şey biçemez.

4707Ham bir tamahtır. Oğul; ham tamâha düşme ki ham bir meyveyi yemek, insanın midesini bozar.

4708Ham tamâ meselâ: “Filân ansızın bir define buldu. Ben de istiyorum. Dükkân ve ticâret neme lâzım?” demek gibi olur.

4709Kazanmak, define bulmaya ne vakit ve nasıl mâni olur? Sen işten, güçten fariğ olma ki tahayyül ettiğin define onun akabindedir.

4710Ey sâlik; sakın eğer şöyle yapaydım, eğer böyle yapaydım diye «eğer» kaydına bağlanma.

4711Zîrâ «eğer» demekten sözü ve fiili hakikate muvafık olan Resûlullah Hazretleri men etti ve “o, münafıklık alâmetidir” buyurdu.

4712O münafık «eğer» diye ölür ve «eğer» demekle hasretten başka bir şey elde edemez.

4713Bir garip, acele barınacak ev arıyordu. Bir dost onu harap bir eve götürdü.

4714O dost, o garibe dedi ki “Eğer bu evin çatısı olsaydı bitişiğimde sana bir mesken olurdu.

4715Eğer içinde ayrı bir oda bulunsaydı âilen de rahat ederdi.”

4716Garip cevap verdi ki: “Evet, dostların komşuluğu boştur. Fakat azîzim eğer, yâni olsaydı, bulunsaydı kelimelerinde oturulmaz ki!

4717Bütün bu âlem, hoşluğun tablakârıdır, yâni, hoşça vakit geçirmek ister. Onu hazırlamak ve bulmak için ateş içindedir.

4718İhtiyar ve toy herkes altın tâlibidir. Lâkin avâmın gözü altının hâlisiyle kalpını ayırt edemez.

4719Hâlis altının kalpında da bir parlaklık vardır. Onu gör. Lâkin mihenk taşına vurmadan yalnız zan ile bir sikkeyi altın diye kabul etme.

4720Eğer mihenk taşın, yâni, şeriat ahkâmına vukufun varsa ve o adamın ahvâl ve ef’âli şer-i şerife uygun bulunursa onu kabul et, yoksa git de kendini âlim ve ârif bir zâta teslim eyle ve onun mihengiyle tecrübeye giriş.

4721Can içinde bir mihenk bulunmalıdır, o yoksa, sen de yol bilmiyorsan, kendi kendine sefere çıkma ve ileri gitme.

4722Gulyabânîlerin29 sesi, bildik sesi gibidir. Fakat öyle bir bildik, tanıdık sesi ki insanı helake götürür.

4723“Ey kervan halkı! Benim tarafıma geliniz. Yol bu cihettendir, işte nişan da buradadır”, diye seslenir.

4724Gul, kafile halkını helak etmek için her birinin adıyla çağırır.

4725Kafile, o sese aldanıp da çağırılan tarafa gidecek olursa orada kurt ve arslan görür, yoldan uzaklaşmış, gündüzü gecikmiş, kendi de telef edilmiş olur.

4726O dahilî gul’un sesi nasıl olur, onu da söyle. O ses: “Mal isterim, mevki ve mansıp isterim, şeref ve haysiyet sahibi olmak isterim” âvâzıdır.

4727Kendi içerinden bu sebepleri men et ki sana bir takım esrar münkeşif olsun.

4728Allah’ı zikret de gul’ların sesini yak, bastır; nergis gibi olan gözünü akbaba gibi murdar bulunan bu dünya tamahından kapa.

4729Hakîkî sabahı, yalancı sabahtan ayırd et. Şarabın rengini kadehinden tefrik eyle.

4730Ola ki sabr ü sebat, sana, bu yedi tabakadan müteşekkil gözlerden başka bir göz, bir basar-ı basiret peyda eyleye.

4731Şu renkler yerine başka renkler görürsün de mücevherleri âdî taş gibi kıymetsiz bulursun.

4732Kendin inci, hattâ deniz gibi olursun ve felekte gezen güneşe benzersin.

4733Sâni-i hakîkî, iş yerinde nihandır. Sen git de onu iş yerinde, yâni, âyan-ı sabite30 mertebesinde müşahede et.

4734İş, yâni, Hakk’ın yaratış sanatı, onun yaratma tezgâhına perde germiş olduğu için sanat-ı hilkati hâricinde onu müşahede edemezsin.

4735İş yeri, âmil ve sanatkâr olan Allah’ın bulunduğu yerdir, iş yerinden hâriç olan, sanatkârdan gafildir.

4736O hâlde Hakk’ın tezgâhı demek olan ademe, yâni, âyan-ı sabite âlemine teveccüh et ki sâni ile masnûunu birlikte göresin.

4737Adem tezgâhı, basar-ı basiret sahibi olanların yeridir, öyle ise o tezgâhın hârici kapalılıktır.

4738İnatçı Firavun, mevhum varlığa baktığı için Hakk’ın adem tezgâhını ve kaza ve kaderini görmekten kör olmuştu.

4739Kazây-ı İlâhîyi kapısından defetmek için kaderin tebdilini isterdi.

4740Hâlbuki Kazây-ı İlâhî, kaderin define çâre arayan o hilekâr Firavunun bıyığına gülüyor, yâni, onunla istihza ediyordu.

4741Takdîr-i ilâhî değişsin diye o, yüz binlerce bîgünâh masumu öldürttü.

4742Peygamber Mûsâ zuhura gelmesin diye binlerce zulüm ve kati günahını yüklendi.

4743Firavun o kadar kan döktüğü hâlde, Mûsâ doğdu ve onu kahretmeye hazırlandı.

4744Eğer Firavun, Allah’ın sanatı, kaza ve kader tezgâhını görmüş olsaydı, hile etmekten ve çâre aramaktan eli ve ayağı kururdu.

4745Mûsâ, Firavunun sarayında emniyet ve afiyetle yaşıyordu. O ise hâriçte nahak yere masum çocukları öldürtüyordu.

4746Bir nefs sahibine benzer ki, cesedini beslediği ve nefsini kuvvetlendirdiği hâlde, hâriçteki bir kimsenin bana adaveti var diye vehme kapılır.

4747Bu adam benim düşmanımdır, bana haset etmektedir, der. Hâlbuki ona haset eden ve düşmanı bulunan kendi cesedi, yâni, nefsidir.

4748Nefs sahibi olan kimse Mûsâ gibidir. Teni ise onun Firavunudur. Sâhib-i nefs kimse kendi dahilindeki nefsi bırakır da düşman nerede? diye hâriçte aranır.

4749O nefs sahibi olan kimsenin asıl düşmanı kendi vücûdu dâhilinde nâz ü naîm ile beslendiği hâlde, hâriçtekilere kin ve adavet gösterir, hiddet ve şiddetle elini ısırır.

Töhmet dolayısıyla anasını öldüren bir şahsı bir kimsenin ayıplaması

4750Biri, hiddetle ve hem hançer, hem yumruk darbesiyle anasını öldürdü.

4751Biri ona dedi ki: “Soysuzluğundan analık hakkını hatıra getirmedin.

4752Hey çirkin suratlı; onu niçin öldürdün? Sana ne yaptığını söylemiyorsun?”

4753Katil cevap verdi ki: “Kendisini utandıracak bir iş yaptı. Ben de toprak, ayıbını örtsün diye onu öldürdüm.”

4754Katili tevbih eden dedi ki: “Ananı öldüreceğine zina edeni öldüreydin.” Katil cevap verdi ki: “Her gün bir adam mı öldürmeliydim?

4755Onu öldürmekle halkın kanını dökmekten kurtuldum. Onun boğazını kesmek, başkalarının kafasını kesmekten hayırlıdır.”

4756Ey insan; o kötü tabiatlı ana, senin nefsindir ki onun fesadı her tarafa yayılmıştır.

4757Aklını başına al da o alçak nefsini öldür ki onun yüzünden her ân muhterem bir zâta kasdediyorsun.

4758Şu hoş ve geniş dünyâ, onun yüzünden sana dar gelir. Yine onun yüzünden Hak ile de, halk ile de cenge kalkışırsın.

4759Nefsini öldürür; yâni, onun sözünü dinlemezsen, yaptığın hoyratlıktan dolayı şundan bundan özür dilemekten kurtulursun. Memlekette hiçbir düşmanın kalmaz.

4760Enbiyâ ve evliya hakkındaki sözümüz, birini şüpheye düşürecek olursa.

4761Eğer bir kimse çıkıp da enbiyâ ve evliyanın nefisleri ölmüş değil miydi, «yâni, nefs derecelerinin sonu bulunan râziyye ve marziyye hâlini bulmamış mıydı, öyle iken neden onların da düşmanları ve hasûdları vardı?» diye sözümüze itirâz ederse.

4762Ey doğruyu anlamak isteyen; kulak ver de senin o müşkiline ve şüphene cevâbı dinle.

4763Peygamberlerin ve evliyanın münkirleri olanlar, kendilerinin düşmanı idiler. Ettikleri tecâvüz, hakikatte kendilerine açılmış birer yara idi.

4764Düşman, cana kasdedendir. Yoksa kendisi can çekişen olamaz.

4765Gündüzleri meydana çıkmayan yarasa, ziyasına tahammül edemediği için güneşin düşmanı değildir. Belki her mahluk gibi gündüz görünemediği için kendi kendisinin düşmanıdır.

4766Güneşin ziyası yarasayı öldürür. Güneş onun rahatsızlığına ehemmiyet verir mi?

4767Düşman; kendisinden azap gelen, meselâ lâ’l taşına güneşin ziyasının aksetmesine mâni olandır.

4768Bütün kâfirler, peygamberlerin cevheri parıltısından, onların nûr-ı nübüvvetinden feyz almaya kendileri mâni olurlar.

4769Halk, enbiyâ ve evliyanın gözüne nasıl hicâp olabilir? Onlara düşman olmakla halk, kendi gözünü kör ve kulağını sağır ederler.

4770Halkın nebilerle velîlere adavet göstermesi, Hintli bir kölenin efendisine kindarlığı ve düşmanlığı dolayısıyla kendisini öldürmesine benzer.

4771O köle, efendisini zarara sokmak için, evin damından baş aşağı atılır.

4772Eğer bir hasta hekime düşman olursa, yahut bir çocuk mektep hocasına adâvet ederse.

4773Her ikisi de hakikatte kendi canlarının eşkıyası olurlar, kendi akıl ve ruhlarının yolunu vururlar.

4774Bir çamaşırcı güneşe kızar, bir balık suya düşman olursa.

4775Sen dikkatli bir nazarla bak ki bu hiddet ve adavetin zararı kime dokunur? Sonunda şekavete uğrayacak kimdir?

4776Ey insan; Allah seni çirkin yaratmış ise, hem vechen, hem ahlâken çirkin olma.

4777Eğer ayakkabın seni taşlığa götürürse gitme. Eğer kabahatin iki çatal bulunuyorsa, dört çatal olma.

4778Sen hasetkâr olduğun için “Ben filandan aşağı mıyım, tâlihimde bu idbâr, bu aşağılık neden artıyor?” diyorsun.

4779Hakîkaten haset ayrıca bir noksan ve başkaca bir ayıptır, hattâ bütün eksikliklerin en bayağısıdır.

4780Şeytan, aşağılıktan utandığı, yâni, Âdem’e secde etmek ve tazimde bulunmakla küçük düşeceğini sandığı için Allah’ın o husustaki emrine itaat etmedi. İtaatsizliği dolayısıyla de kendisini heder etti, gitti.

4781Âdem Aleyhisselâm’ın Halîfe-i İlâhiye olmasına haset ederek ona tazimde bulunmamakla, kendisini a’lâ ve bâlâ göstermek istedi. Lâkin bâlâlık nerede kaldı? Gözlerinden kanlı yaşlar süzüldü.

4782Malûm Ebû Cehil de asil, lâkin yetim ve servetsiz bulunan Muhammed bin Abdullah’ın “Muhammedün Resûlullah” olmasına haset etti de hasedi yüzünden kendisini yüksek tutmaya kalkıştı.

4783Künyesi «Ebü’l-Hikem»31 iken «Ebû Cehil»e32 tahvil edildi. Nice ehliyetli şahıslar vardır ki haset şevkiyle nâehil olmuşlardır.

4784Ben, talep ve taharrî olan şu cihanda hüsnü ahlâktan daha iyi bir ehliyet görmedim.

4785Fazilet davasından ve o dava dolayısıyla küstahlık etmekten ve ilim sahibi geçinmekten vazgeç. İlim ve fen, dünyâda lazımsa da âhirette faydası yoktur. Orada iş görecek olan Allah rızâsı için muhtaçlara hizmette bulunmak ve ahlâk-ı hasene sahibi olmaktır.

4786Cenâb-ı Hak, ıstırâba düşen hasûdların hasedi meydana çıksın diye peygamberleri vâsıta kıldı.

4787Çünkü her kavim; hak olsun, bâtıl olsun bir mabut tanır, ona kulluk etmekten arlanmaz. Bundan dolayı onu büyük ve ibâdete lâyık bildiklerinden onun ulûv-vi şanına da haset etmezler. Binâenaleyh hiçbir yerde, hiçbir kimse Allah’a haset etmemiştir.

4788Peygamberi kendi gibi zannedenler, nübüvveti hâiz olmasına haset ettiler.

4789Resûlün büyüklüğü ve mukaddesliği tasdik etmiş olanlardan hiçbiri onun hakkında hasede düşmez.

4790Enbiyâ devri geçtikten sonra onların yerine kaim olmak üzere bir veliy-yi ekmel vardır. Enbiyâ zamanındaki imtihan kıyamete kadar devam edecektir.

4791Her kimin hüsnü ahlâkı varsa o, evliya düşmanlığından halâs olur, her kimin kalbi sağlam değilse, haset ve adâvet yolunda kırılır.

4792İmâm-ı hay ve tasarrufta mutlak olan işte o veliy-yi kâimdir ki gavs-ı âzam da denilir. O zâtın mutlaka seyyidlerden olması lâzım değildir. İster Ömerü’l-Fâruk, ister Aliyyü’l-Murtazâ neslinden olsun, ekmel bir zât, gavs-ı âzam olur.

4793Ey necat yolunu ve sırât-ı müstekimi arayan kimse; doğru yolu bulan da, o yolu gösterecek olan da o imâm-ı hümâm, yâni, hazret-i gavs-i âzamdır. O zât-ı mukaddes hem gizlidir. Hem de karşında oturmuştur.

4794O gavs-ı âzam nur gibidir ki akıl, onun Cebrâilidir. Onun vilâyet mertebesince dûnunda olan da onun kandilidir.

4795Kandil derecesinde olan velînin mertebece dûnunda olan da bizim mişkâtımizdir. Çünkü nurun derece ve mertebece tertipleri vardır.

4796Allah nurunun yedi yüz perdesi vardır. Nûrânî hicapları bu kadar tabaka ve derece bil.

4797Her hicap, yâni, perdenin arkası bir kavmin makamıdır. Bu perdeler imama, yâni, mihrâb önüne varıncaya kadar saf saftır.

4798Son safta kalmış olanların gözleri mânen zayıf olduğu için öndeki safın nuruna tahammül edemez.

4799En son safın önündekiler de, kuvvet-i rü’yet olmadığı için fazla aydınlığa bakamazlar.

4800En öndeki mukarribin-i İlâhiyenin hayâtı olan nûr, geride kalanlar ve biri iki gören şaşıların ruhu için illettir, meşakkattir, fitnedir.

4801Şaşılıklar, vahdeti kesret hâlinde görüşler yavaş yavaş azalır, yedi yüz perdeyi geçince de geçen deniz olur.

4802Demiri, yahut altını izabe ve tasfiye için lâzım olan âteş, taze ayva ve elmanın pişip kemâle gelmesine yarar mı?

4803Elma ve ayvanın hafif bir hamlığı vardır ki, güneşin ziyası onları pişirir ve oldurur. Onlar demir gibi kuvvetli bir ateş istemezler.

4804Misâl gösterilen demir, riyazet çeken fakîr-i mücâhiddir ki ateş içerisinde ve çekiç altındadır. O ateştir, kırmızıdır ve hoştur.

4805O demir, ateşin vasıtasız kapıcısı olur. Rabıtasız, kılavuzsuz ateşin içine girer.

4806Su çocukları, yâni, su vâsıtasıyla yetişen sebze, meyve vesâire gibi nebatat doğrudan doğruya ateşe muhâtap olamazlar ve ondan pişkinlik bulamazlar.

4807Onların ateşte aheste aheste pişmesi için ya tencere, yahut tava olmalıdır. Nasıl ki yol yürümekte ayak için pabuç ve dolak lâzımdır.

4808Yahut orta yerde bir mekân bulunmalıdır ki oradaki vâsıtasıyla kızsın ve harareti suya nakletsin.

4809Onun gibi fakir, vasıtasız tecellîye mazhar olan ve tecellî şuleleriyle onun arasında rabıta bulunan zattır.

4810Kalp olmazsa, ten söz söylemesini ne bilir, kalp aramazsa, ten nasıl arayabilir?

4811O hâlde tecellî-i İlâhî şuâının isabet ettiği, o demir gibi sabırlı velîdir. Nazargâh-ı Rabbani de ten değil, kalptir.

4812Sonra bu cüz’î gönüller de esrâr-ı İlâ hiye madeni bulunan ârifin kalbine nisbetle ten gibidir.

4813Bu söz çok misâl ve şerh ister. Lâkin avamın vehme düşüp ayağı kaymasından korkuyorum.

4814Yapmak istediğimiz iyilik, bizim için kötülük olmasın, yâni, irşâd etmek isterken dalâlete düşürmeyelim diye çekiniyorum. Şu kadar söylediklerim de kendiliğimden değil, murâd-ı İlâhî iledir.

4815Çarpık ayağa, çarpık ayakkabı iyi gelir. Dilencinin tezgâhı da kapı dışarısıdır.

Bir pâdişahın yeni satın aldığı iki köleyi imtihan etmesi

4816Bir pâdişah, ucuza iki köle satın aldı. Onlardan birine söz söyledi ve dinledi, yâni, konuştu.

4817Onu kalben zeki ve tatlı dilli buldu. Zâten tatlı bir dudaktan ne doğar? Şeker suyu gibi cevap işitilir.

4818İnsan, dilinin altında gizlidir. Bu dil, rûh kapısının perdesidir.

4819Bir rüzgâr perdeyi kaldırınca evin içerisi bize görünür, yâni, bilmediğimiz, tanımadığımız bir kimse, hâl icâbı bir söz söyleyince ruhunu setretmiş olan perde açılır, onun ruhu ve kalbi bize aşikâr olur. Yâni nasıl bir adam olduğunu anlarız.

4820Onun ruhu evinde cevahir mi var, buğday mı var, o ev altın hazînesi mi, yoksa yılan ve akrep yuvası mı meydana çıkar.

4821Yahut orada bir hazîne, yanı başında da bir yılan mı var? Anlarız. Çünkü altın hazinesi bekçisiz olmaz.

4822Pâdişahın konuştuğu köle, düşünmeden öyle cevaplar veriyordu ki başkaları öyle cevâbı beş yüz defa düşündükten sonra verebilirdi.

4823Sanki onun içinde bir irfan deryası vardı ve o derya inci gibi sözlerden ibaretti.

4824O deryadan zuhur eden her incinin parıltısı hak ile bâtılı ayırt ederdi.

4825Kur’ân’ın nuru, bizim için zerrelerine varıncaya kadar hak ile bâtılı ayırt etmiştir.

4826O irfan incisinin parlaklığı, bizim gözümüzün nuru olaydı hem suâl, hem cevap bizden olurdu.

4827Gözünü çarpıttığın, yâni, şaşı gibi baktığın için ayın kursunu iki görüyorsun. Bu şüpheli bakış senin suâlin gibidir.

4828Mehtaba bakışını doğrult ki kameri bir göresin. İşte sana cevap

4829Fikrini düzelt ve iyi bak ki senin fikrin o cevherin şuâıdır.

4830Kulaktan kalbe gelen her cevâba karşı, göz: onu bırak, beni dinle der.

4831Kulak vâsıta, göz ehl-i visaldir. Göz sâhib-i hâldir, kulak kil ü kal ashabındandır.

4832Kulağın işitmesinde sıfatın, gözlerin görmesinde zatın tebeddül etmesi vardır.

4833Ateşin mâhiyetine dâir sana söz vâsıtasıyla yakîn hâsıl olmuştur. Bu, ilmelyakîn mertebesidir. Lâkin ona bağlanıp kalma, terakki et.

4834Sen yanmayınca ateş hakkındaki ilmin aynelyakîn değildir. Yakînin en yüksek derecesini anlamak istersen ateş içinde otur.

4835İşitilen sözler kulağa girerse o kulak da göz gibi olur. Yoksa duyulan kil ü kal, kulağın dışarısına takılır kalır.

4836Bu sözlerin sonu gelmez. Yâ Mevlânâ geri dön de pâdişah o kölesine ne yaptı? Onu söyle.

Pâdişahın o iki köleden birini bir yere göndermesi ve diğerinden bazı şeyler sorması

4837Pâdişah, o köleceğizi zekâ sahibi görünce onu bıraktı, öbürüne “gel!” diye işaret etti.

4838Köleceğiz tabirindeki kâf, kâf-ı rahmettir, küçültme edatı değildir. Nasıl ki büyük baba, torununa yavrucuğum derse, o sözdeki «cuğum» aşağılama için olmaz.

4839İkinci köle pâdişahın huzuruna yaklaşınca, ağzının koktuğu ve dişlerinin simsiyah olduğu anlaşıldı.

4840Pâdişah onun söyleyişinden hoşlanmamakla beraber esrarını araştırdı.

4841Dedi ki: “Bu kıyafet ve bu kokmuş ağızla uzakta dur, lâkin daha öteye de gitme ki.

4842Mektup ve kâğıt ehli olursun. Yâni, uzaklaşman mektupla konuşmak lâzım gelir. Bir yerde oturulup konuşulan bir nedim olamazsın.

4843Dur da ağzına ilâç yapalım. Sen sevgili bir kimsesin, biz de fen sahibi bir hekimiz.

4844Bir pire için yeni bir kilimi yakmak lâyık olmadığı gibi, seni tahkir etmek ve gözden düşürmek de doğru değildir.

4845Ağzının kokusu ve dişlerinin karalığıyla beraber, otur da bir, iki hikâye söyle ki aklının derecesini anlayayım.”

4846Sonra o zeki köleyi, git, kese sürün diye hamama yolladı.

4847Berikine dedi ki: “Aferin! Sen zeki bir çocuksun, hattâ hakikatte bir değil, yüz gulâm derecesindesin.

4848Kapı yoldaşının göstermek istediği gibi değilsin. O hasetçi köle bizi senden soğutmuştu.

4849Demişti ki: O hırsızdır, doğru değildir ve doğru durmaz. Ahlâksızdır, nâmerttir ve denîdir.”

4850Köle dedi ki, “O dâima doğru sözlüdür. Ben onun gibi doğru söyleyen bir kimse görmedim.

4851Doğru söylemek onun tabiatında vardır. O ne derse ben, söylediği boşunadır demem.

4852İyi düşünen o arkadaşın eğriliğini bilmiyorum. Onun sözleri dolayısıyla kendimi itham edilmiş sayarım.

4853Pâdişahım; belki o, bende bir takım ayıp görmüştür ki ben onları kendimde görmemişimdir.

4854Eğer herkes evvelden kendi ayıbını görebilseydi onu ıslah etmekten nasıl fariğ olurdu?

4855Ey peder; bu halk, kendinden gafil olduğu için birbirinin ayıbını söyler.

4856Ey puta tapan; ben kendi yüzümü göremem. Ancak senin yüzünü görürüm. Sen de benim yüzümü görürsün.

4857Kendi yüzünü görebilen kimsenin nuru, sair halkın nurundan ziyâdedir.

4858Öyle bir kimse ölse bile görüşü bâkî kalır. Çünkü onun görüşü Allah’ın nûrundandır.

4859Kendi yüzünü gösteren bir nûr; nûr-i hissi, yâni, bu gözlerdeki nûr değildir.”

4860Pâdişah dedi ki: “O, senin ayıplarını söylediği gibi sen de onun kusurlarını söyle.

4861Söyle ki benim gamhârım ve memleketle işlerimin kâhyası olduğunu bileyim.”

4862Köle dedi ki: “Pâdişahım; o benim hakîkaten hoş bir kapı yoldaşım olmakla beraber ayıplarını söyleyeyim.

4863Onun ayıbı: Şefkat, vefa ve insaniyettir. Keza onun ayıbı: ‘Sadâkattir, zekâdır ve hemdemliktir.

4864Onun en küçük ayıbı: cömertlik ve düşkünlere yardımda bulunmaktır.. Hem öyle bir cömertlik ve yardım ki icâbında canını bile verir.”

4865Allah yüz bin can izhâr eylemiştir. Hangi bir cömertlik onun sehâsına ve kerem ü atâsına benzeyebilir?

4866Dere kenarında suyu esirgemek, dereyi görmeyen bir köre yakışır.

4867Hazreti Peygamber buyurdu ki: Her kim kıyamette nail olacağı mükâfatı şeksiz, şüphesiz bilirse.

4868Ki bire mukabil en az on sevap verilecektir, ona her zaman türlü türlü sehâvette bulunmak gerektir.

4869Cömertliğin hepsi ivaz, yâni karşılığını görmekten ileri gelir. O hâlde ivaz görmek, verdiği şeyin ziyana uğraması korkusunun zıddıdır.

4870Hasislik, va’dedilen mükâfâtı görmemektir. İnciyi görmek, dalgıcı sevindirir.

4871Böyle bir mükâfata karşı dünyâda hiç kimse hasis olamaz. Çünkü hiç kimse bedelsiz oynamaz.

4872O hâlde cömertlik elden değil, gözdendir. İş görecek olan gözdür. Görenden başkası hasislikten kurtulamaz.

4873Kapı yoldaşımın diğer bir ayıbı da kendini görüp beğenen bir kimse olmamasıdır. O, kendi varlığının ayıplarını arar.

4874O, kendi ayıbını arar ve söyler. Herkese karşı iyi, nefsine karşı kötüdür ki kendini itham eder.”

4875Pâdişah dedi ki: “Arkadaşını methetmek hususunda ileri gitme. Onu meth sûretiyle kendini sena eyleme.

4876Çünkü ben onu imtihana çekerim de sonra sen mahçup olursun.”

Kölenin hüsnü zannı dolayısıyla arkadaşının vefakâr ve sadık olduğuna dair yemin etmesi

4877Köle dedi ki: “Vallahi’l-azîm, billâhi’l-kerîm, mâlikü’l-mülk, rahman ve rahim olan Allah’a yemin ederim ki övmekte mübalağa etmiyorum.

4878Öyle Allah ki ihtiyâcı olduğu için değil, mahzâ fazl u keremi ve kibriyâ ve azameti îcâbı halkı irşâd ve hidâyet maksadıyla peygamberler gönderdi.

4879Öyle Allah ki şu zelil ve miskin topraktan enbiyâ ve evliya gibi büyük şehsuvarlar yaratmıştır.

4880Onları toprağa mensup olan mahlûkatın mizacından pâk etti ve feleklerdeki meleklerden ileri geçirdi, yâni, mertebelerini onlardan âlî kıldı.

4881Cenâb-ı Hak, celâl-i zatî nârından bir şule aldı ve onu tecellî-i cemâliyle nûr-i safî hâline getirdi. Sonra o nûr-i sâfı, kendisinden husule gelen bütün envâr-ı mücerredeye feyz verdi.

4882O şimşek ziyası hakkı için ki ruhlar üzerinde Aleyhisselâm marifet-i esmayı o ziyadan buldu.

4883Âdem’de peyda olan o nuru Şî’in eli topladı. Âdem de Şi’te o nuru görünce, onu halife tayin etti.

4884Nûh Aleyhisselâm o nurdan feyz aldığı için can deryası havasında inciler yağdırdı.

4885İbrahim Aleyhisselâm’ın ruhu, o azîm nurun tecellîgâhı olduğu için Nemrut’un ateşine çekinmeksizin girdi.

4886İsmail Aleyhisselâm o nur nehrine düşünce, yâni, Feyz-i Muhammedî’ye müstağrak olunca babasının keskin bıçağına boğazını teslim etti.

4887Davut Aleyhisselâm’ın canı, o nurun şuâından hararet peyda edince zırh ören elinde demir yumuşadı.

4888Süleyman Aleyhisselâm, memedeki çocuk gibi o nurun feyzini emmiş olduğu için cin ve şeytan ona köle ve fermanına muti olmuştu.

4889Yakub Aleyhisselâm kazaya, yâni, Hazreti Yusuf’un firakına rızâ göstermiş olduğu için oğlunun gömleği kokusundan gözleri aydınlandı.

4890Ay yüzlü Yûsuf Aleyhisselâm, Nûr-u Muhammedî güneşini görmüş olduğu için rüya tabirinde öyle uyanık zuhur etti.

4891Yine o nurun tecellîgâhı olan Mûsâ Aleyhisselâm’ın elinden asâsı su içmiş, yâni, feyz almış olduğu için Firavun’un saltanatını bir lokma edip yuttu.

4892İsâ Aleyhisselâm da o nuru merdiven, yâni, yükselmeye vâsıta bulduğu için dördüncü kat semânın üzerine fırladı.

4893Hazreti Muhammed Sallallahü Aleyhi Ve Alihî Vesellem o mülk ve naîmi, yâni, kendi mânevî nurunu bu sûret âleminde bulunca, Ay’ı bir ân içinde ikiye ayırdı.

4894Hazreti Ebübekir Radiyallahü Anh, Nûr-ı Muhammedî’ye mazhariyet muvaffakiyetine alâmet olunca öyle bir şâh-ı risâletin fevkalâde sâdık bir musahibi oldu.

4895Hazreti Ömer Radiyallahü Anh o Maşûk-ı İlâhînin âşık-ı şeydâsı olunca kalp gibi hak ile bâtılı ayırdı.

4896Hazreti Osman Radiyallahü Anh erbabı indinde âyan ve aşikâr olan Nûr-u Muhammedî’nin kaynağı olunca faiz, yâni, taşıcı bir nur oldu ve kendisine «zinnûreyn»33 denildi.

4897Hazreti Ali Radiyallahü Anh, o nurun yüzünden inciler saçtı, yâni, Nûr-u Muhammedî’yi müşahede etmekle bir çok hakikat beyân etti, rûh çayırında, yâni, mânâ âleminde Allah’ın arslanı oldu.

4898Cüneyd, o nurun askerinden o yardımı gördüğü için mânevî makam ve mertebeyi, sayılmaz bir dereceyi buldu.

4899Bâyezid-i Bestâmî, o nurun ziyâde parlaklığından hakikat yolunu gördüğü için Hak tarafından «kutbü’l-ârifin» lâkabını işitti.

4900Ma’ruf-u Kerhî, o nurun kerhine, yâni, kasabasına muhafız olduğu için Hakk’ın halifesi ve Rabbani nefes sahibi oldu.

4901İbrahim bin Ethem, o nura doğru sürûr ile at sürünce yâni, teveccüh eyleyince, adalet sultanlarının sultânı oldu.

4902Şekîk-ı Belhî de o nuru bulmak arzusu ile azîm meşakkatli seyr ü sülûkte bulunduğu için keskin nazarlı ve güneş fikirli oldu.

4903Zikrolunan evliyanın meşhurlarından başka, yüz binlerce gizli pâdişahlar, yâni, «mestûrîn-i ilâhiye» o nûr âleminden serfirâz olmuşlardır.

4904Onların adı Allah’ın gayretinden gizli kaldı. Her dilenci, onların nâmını bilip, okuyamadı.

4905Nûr-u Muhammedi ve o nur deryası içinde balıklar gibi yüzen münevverler hakkı için doğru söylüyorum.

4906O nûr-ı âzama can denizi ve denizlerin canı desem bu tabirler, ona lâyık değildir. Onu tarif edebilmek için yeni bir isim arıyorum.

4907O ân ve o lâtîfe-i sübhân hakkı için ki bu ve şu denilen şeyler ondandır. Bütün lübler ve cevherler ona nisbetle kabuk gibi kalır.

4908Kapı yoldaşım ve arkadaşımın sıfatları, şu söylediklerimden yüz kat fazladır.

4909O nedimin, yâni, arkadaşımın vasfından bildiğimi söylüyorum. Lâkin ey kerîm pâdişahım, sana itikat gelmiyor, ne söyleyeyim?

4910Pâdişah dedi ki: “Artık kendi hâlinden bahset. Ne vakte kadar şunun, bunun ahvâlini söyleyeceksin?

4911Ölüm günü bu hissiyâtın bâtıl olur. Ruhunda kalbine yâr olabilecek nur var mı?

4912Kabirde bu zâhir gözünü toprak doldurur. Kabri aydınlatacak rûhânî bir nurun ve basiretli bir gözün var mıdır?

4913Elin, ayağın çürüyüp de birbirinden ayrıldığı vakit, ruhunu uçuracak kanada sâhip misin?

4914Cesedinde rûh-u hayvânî kalmayınca, onun yerine ikâme etmek üzere sana bir rûh-u bâkî lâzımdır.

4915O rûh-u bâkîyi elde etmenin şartı: Yalnız hasenatta bulunmak değil, o hasenatı nezd-i İlâhîye götürebilmektir.

4916İnsanlıktan bir cevherin var mı? Yoksa eşek misin? Bu arazları, yâni, yaptığın işler ve hareketleri öldüğün vakit Allah huzuruna nasıl götüreceksin?

4917Namaz ve oruç gibi arazlar iki zamanda, bu günün namazı yarın, bu senenin orucu gelecek sene bulunmadığı için onların sûretleri de fânîdir.

4918Arazları nakletmek, meselâ kılınan namazları, tutulan oruçları dünyâdan âhirete götürmek mümkün değildir. Lâkin o arazlar, yâni, o namazlar ve oruçlar cevherdeki illetleri ve hastalıkları mânevî tesîrleriyle izâle ederler.

4919Bu araz, yâni, namaz, oruç ve sâire gibi ibâdetlerin feyzi eseri olan cevher, yâni, o ibâdetleri îfâ eden kimse değişebilir. Perhiz eden hastanın iyileşmesi gibi.

4920Araz perhizi, cehd ile cevher hâlini alır. Lezzeti kalmayan bir ağız, perhiz ile bal gibi tatlılaşır.

4921Zirâat yapmakla topraklar başak olur. Başa ilâç sürmekle kıl biter ve örülecek saç hâline gelir.

4922Nikâhla bir kadın almak ve onunla cinsî muamelede bulunmak arazdır. O muamele fena bulur. Lâkin neticesinde mâ-i meniden bir çocuk doğar ki o cevherdir.

4923Atı ve deveyi çiftleştirmek arazdır. Fakat o arazdan maksat: Cevher olan yavrunun doğmasıdır.

4924Kavun, karpuz dikmek bir arazdır, onun mahsul vermesi ve kavun, karpuz meydana gelmesi cevherdir. İşte maksat da budur.

4925Kimya ile uğraşmak da bir arazdır. O uğraşmaktan bir cevher hâsıl olduysa onu getir.

4926Şahım; kılıca cila vermek arazdır, fakat bu arazdan kılıcın cevheri pastan kurtulur ve sâflık peyda eder.

4927Sen de: Ben bir çok hayırlı amelde bulundum deme. O arazların yâni, amellerin hâsılatını göster, ürkme.

4928Arkadaşını tavsif edişin bir arazdır. Artık sus. Keçi gölgesini kurban etmeye kalkışma.”

4929Köle dedi ki: “Pâdişahım; araz nakledilmez diyorsan, bu söz aklın ümitsizliğinden ileri gelir, ondan başka bir şey değildir.

4930Eğer arazın nakli kabil olmasaydı fiiller bâtıl olurdu, sözler kabuktan ibaret, yâni, mânâsız kalırdı.

4931Bu arazlar başka bir renk ve sûrette nakledilir, her fâninin haşri başka türlü olur.

4932Her şeyin nakli, ona münasip bir sûrette olur. Sürünün çobanı da ona lâyık, yâni, çobanlığa muktedir bulunur.

4933Mahşerde her arazın ayrı bir sûreti olacak, her arazın sûret bulmasına nöbet gelecektir.

4934Kendine bak, sen de bir araz değil miydin? Evet. Bir çiftin, yâni, ananın, babanın harekâtı neticesisin ve bir garazla çiftsin ki o da amelinin neticesidir.

4935Evlere ve köşklere bak ki onlar da yapılmadan evvel mühendisin zihninde birer masal gibi idi.

4936Binasını yerinde, sofasıyla çatısını ve kapısını münâsebetli olarak gördüğümüz filân evi.

4937Mühendisin zihninde olan o arazı, âletler ile ormandan kesilen direkler meydana getirdi.

4938Her sanatın aslı ve mayası; hayâl, araz ve düşünceden başka nedir?

4939Garazsız, ivazsız olarak dünyânın bütün eczasına bak ki hepsi de arazdan başka bir şeyle vücûda gelmemiştir.

4940Fikir ve irâde evvel, onu amele getiriş sonradır. Âlemin binası da ezelde böyledir.

4941Meselâ ağaçların meyvesi, fikirde evveldir. Lâkin amelde sonra zâhir olur.

4942Sen amel edip meyve ağacını dikince ilk harfi sonra okursun.

4943O ağacın kökü, dalları ve yaprakları evvelâ zuhur eder. Fakat onların hepsi de meyve vermesi içindir.

4944O hâlde bir baş ki feleklerin de, meleklerin de beyni, ruhu ve sebeb-i hilkatidir, âhir zamanda hâtemü’l-enbiyâ olarak gelen ve hakkında «Levlake lema halaktü’l-eflâke» yâni: “Habîbim, sen olmasaydın gökleri yaratmazdım”34 buyrulmuş olan Hazreti Muhammed Sallallahü Aleyhi Vesellem’dir.

4945Bu bahis ve bu sözler, arazların nakline dâirdir ki mevzuu bir arslan gibi zorludur. Bu sözler de onu zabt için tuzak misâlidir.

4946Bütün âlemler, araz idi ki o hakikati beyân için «Hel etâ»35 geldi.

4947Bu arazlar neden doğar? Yâni, zuhura gelir? Sûretlerden. Bu sûretler neden peydâ olur? Fikirlerden.

4948Bu dünyâ, akl-ı küllün bir tefekkürüdür. Akıl bir şah gibidir, sûretler de onun elçileri misâlidir.

4949İlk âlem, yâni, dünyâ imtihan ve tecrübe cihanıdır, âlem-i sânî, yâni, âhiret ise şunun, bunun mükâfat ve mücâzatı yeridir.

4950Pâdişahım; eğer bir kölen cinayet yaparsa araz olan o cinayet zincire vurulmak ve zindana konulmak sûretinde zuhur eder.

4951Yine bir kulun harpte lûtfuna lâyık ve arzuna uygun bir hizmette bulunursa araz olan o hizmet, hil’at olmaz mı?

4952Bu araz ile cevher, yumurta ile kuş gibidir ki bu ondan, o bundan doğar.”

4953Pâdişah dedi ki: “Öyle farz et ki murâd ve hakikat dediğin gibidir. Arazdan cevher, cevherden araz doğacağını kabul edelim. Senin arazlarından, yâni, işlerinden ve hüsnü ahlâkından bir cevher doğmadı mı?”

4954Köle cevap verdi ki: “Bu, iyilik, kötülük cihanı perdeli kalsın diye akıl, o cevheri gizli tutmuştur.

4955Zîrâ fikir şekilleri zâhir olaydı kâfir de, mü’min de zikr-i Hak’tan başka bir şey söylemezdi.

4956O hâlde din ve küfür alâmeti herkesin alnında görüneceği için gayb kalmaz, her şey meydana çıkardı.

4957Eğer bâtıl düşünen ve yanlış hareket edenlerle istihza cesareti olsaydı, dünyada put yapan ve puta tapan nasıl bulunurdu?

4958O zaman dünyâmız kıyamet hâlini alırdı. Bir insan kıyamette nasıl cürm ü hatâ edebilirdi?”

4959Pâdişah dedi ki: “Allah kötülüklerin cezasını gizli bıraktı o gizlilik, avama göredir, Allah’ın has kullarına göre değildir.

4960Meselâ ben ümerâdan birini zindana attırırsam, onu diğer emirlerden gizlerim, fakat vezirden saklamam.

4961Allah bana bir çok işin ve amel sûretlerinden yüz bin tânesinin mükâfât ve mücâzâtını göstermiştir.

4962Sen de yaptığın işlerden bana bir nişan ver ki ben hepsini bilirim. Hakikat kamerini bana karşı tereddüt ve şüphe bulutu örtemez.”

4963Köle dedi ki: “Sen benim işimin ve ahlâkımın nasıl olduğunu bildikten sonra, benim söylememi irâde etmekten maksat nedir?”

4964Pâdişah dedi ki: “Cihanın izhâr edilmesindeki hikmet, bilinen şeyin meydana gelmesi idi.

4965Allah bildiğini peyda edilmemiş bırakmadı. Yâni, ilm-i İlâhîde mâlûm olan âyan-ı sabiteyi ilimden ayn derecesine getirdi. Doğurmadan evvel cihâna doğurma zahmetini ve derdini vermedi.

4966Bir zaman işsiz, hareketsiz oturamazsın. Her ân senden bir kötülük, yahut iyilik zuhur eder.

4967Bu iş ve hareket gereği, sırrın meydana çıkmak için sana vekil edilen olmuştur.

4968İnsanın zamiri ve kalbi, yahut kaza ve kader; iplik ucunu çektikçe ten yumağı nasıl sakin durur?

4969O çekiş üzerine senin tasalanıp hareket etmen bir nişandır ki sana boş ve sakin durmak, can çekişmek gibi olur.

4970Bu ve öteki dünyâ ebediyen hareket doğurur. Her hareket sebebi sana, ondan zuhura gelen eser, o hareketin çocuğudur.

4971Bir sebepten bir hareketten bir eser doğunca, o eser de ayrıca bir sebep teşkil eder. Ondan da acayip eserler doğar.

4972Bu sebepler nesil nesildir, yâni, birbirinden doğarlar ve bir silsile teşkil ederler. Lâkin onları görebilmek için iyiden iyi münevver bir göz lâzımdır.”

4973Pâdişah, o köle ile konuşurken bahis buraya geldi. Pâdişah ondan bir nişan gördü, yahut görmedi.

4974Hakikat talibi olan pâdişah, ona dâir bir nişan gördüyse uzak değildir. Lâkin, onun zikri için bize izin yoktur.

4975Öbür köle hamamdan gelince büyük pâdişah onu huzuruna çağırttı.

4976Dedi ki: “Sıhhat ve afiyetler olsun. Sen lâtîf, zarîf ve güzelsin.

4977Her kim yüzünü görse sevinirdi, seni görmek bütün dünyâ mülküne değerdi.”

4978Köle dedi ki: “Pâdişahım; o dini harabın benim hakkımda söylediklerinden bir parçasını lütfen bildir.”

4979Pâdişah dedi ki: “Evvelâ senin iki yüzlü bulunduğunu, sûrette ilâç, hakikatte dert olduğunu söyledi.”!

4980Arkadaşının habisliğini pâdişahtan işitince hiddeti deryası derhâl coştu.

4981O kölenin ağzı köpürdü, yüzü kızardı ve hicv ü mezemmet36 dalgası haddini tecâvüz etti.

4982Dedi ki: “Bana arkadaş olalıdan beri kıtlığa uğramış köpek gibi bir çok herze yerdi.”

4983Arkadaşını aşağılamak için böyle çan çan ötünce pâdişah: “Yetişir!” diyerek elini onun ağzına götürdü ve

4984Dedi ki: “Seninle onu bildim ve farkınızı anladım. Senin ruhun kokmuş, onun ağzı kokuyor.

4985Ey canı kokmuş, yâni, ahlâkı bozuk; geride ve uzakta dur. Arkadaşın âmir olacaktır, sen onun maiyetinde memur bulunacaksın.”

4986Ey büyük kimse; Hadîs-i Şerifte: “Riya ile edilen teşbih, külhanda yetişmiş yeşillik gibidir.” buyrulmuştur.

4987O hâlde bil ki kötü huylu güzel ve iyi bir sûret bir mangır bile etmez.

4988Bir kimsenin sûreti çirkin ve beğenilmez olsa bile, huyu iyi olunca onun ayağı dibinde öl.

4989Bilmiş ol ki zâhirdeki sûret güzelliği zail olur, fakat mânâ âlemi ebedî kalır.

4990Ne vakte kadar testinin üstündeki nakışlara âşık olup kalacaksın? Nakıştan vazgeç de testinin içindeki suyu ara.

4991Ey gördüğü güzele takılıp kalan; onun sûretini görüyor; mânâsından, yâni, ahlâkı güzel mi, çirkin mi olduğundan gafil bulunuyorsun. Eğer akıllı bir adamsan sedeften inciyi al.

4992Dünyâdaki kalıp sedefleri, yâni, cisimlerin hepsi de ruh denizinin feyziyle diridirler.

4993Lâkin her sedefin içinde inci bulunmaz. Gözünü aç da her birinin içine bak.

4994Onda ne olduğunu, bunda ne bulunduğunu ayırt et. Zîrâ o kıymetli eser nadiren ele geçer.

4995Eğer sûrete bakacak olursan bir dağ, şekli itibâriyle bir la’l taşının yüzlerce misli büyüktür.

4996Yine sûret itibâriyle senin elin, ayağın ve saçın, sakalın, gözünün yüz mislidir.

4997Lâkin gözün bütün âzâdan kıymetli ve müntehab olduğu sana meçhul değildir.

4998Zihne gelen bir fikir ile bir ânda yüz cihan altüst olur.

4999Pâdişahın cismi sûretâ birdir, fakat yüz binlerce asker onun izinde yürür.

5000O müntehab şahın şekil ve sûreti de gizli bir fikrin mahkûmudur.

5001Sonsuz bir halkı gör ki bir fikir dolayısıyla yeryüzünde sel gibi akıp gitmektedir.

5002Fikir denilen o saik, halkın nazarında ehemmiyetsizdir. Lâkin yayılınca sel gibi dünyâyı sürükler, götürür.

5003Hülâsa: Görüyorsun ki dünyâda her sanat, hattâ her hareket fikir ile kâimdir.

5004Evler, köşkler, şehirler, dağlar, ovalar ve nehirler.

5005Kara da, deniz de, güneş de, balıkların denizle hayât bulduğu gibi onunla yaşamaktadır.

5006O hâlde senin gibi ahmak bir körün indinde neden dolayı ten, Süleyman gibi büyük, fikir de karınca nisbetinde küçüktür.

5007Senin gözüne dağ büyük görünür de, dağı kurt gibi kuvvetli, fikri ise fare gibi zayıf görürsün.

5008Dünyâ senin gözüne büyük ve korkunç görünür de buluttan, felekteki şimşekten korkar ve titrersin.

5009Ey eşekten daha ahmak; fikir âleminden ise emin, gafil ve taş gibi bihaber bulunursun.

5010Çünkü kalıptan ibaretsin, akıldan nasibin yoktur. İnsan tabiatlı değilsin, eşek sıpasısın.

5011Sen gölgeyi şahıs vehmediyorsun. Onun için şahıs sana göre oyun ve kolay görünüyor.

5012Fikrin hicapsız, nikabsız kanat açacağı, ve «Yevme tüble’s-serâir»37 Nazm-ı Celîli mûcibince bütün sırların meydana çıkacağı güne kadar sabret.

5013Dağların yün gibi yumuşadığını, bu soğuk ve sıcak zeminin yok olduğunu görürsün.

5014O vakit bir, diri ve muhabbetli olan Allah’tan başka ne gökyüzü, ne yıldız, ne de başka bir varlık görürsün.

5015Yalan, yahut doğru bir hikâye hâtıra geldi. Hakikatlerin güzelce anlaşılması için nakledilecektir.

Pâdişahın has bir kölesine diğer etbâın haset etmesi

5016Pâdişahın biri, bir kölesini lûtf u keremle diğer bendegâna tercih etmişti.

5017Onun elbise bedeli, yâni, maaşı, kırk emirin tahsisatı kadardı. Yüzlerce vezir, onun gördüğü itibârın onda birini görmemişti.

5018Tâlihin, ikbâl ve bahtın kemâl-i müsâadesinden o köle bir Eyaz, pâdişah da zamanın Mahmud’u olmuştu.38

5019O kölenin ruhu pâdişahın ruhuyla bu cisim yaratılmadan evvel ittisal ve yakınlık peydâ etmişti.

5020İş görecek olan, cismin yaratılışından evvel mukadder bulunandır. Binâenaleyh sonra olanlardan vazgeç.

5021İş, ârifin işidir ki onun gözü şaşı değildir, hakikati basar-ı basiretle görür. Dikkati de evvelce ekilmiş tohumlara, yâni, mukadder bulunan halleredir.

5022Gündüzleri, gecenin gebe olduğu vukuattan başkası doğurmaz. Bütün çâreler, tedbirler ve hileler takdire karşı havadır.

5023Hakk’ın takdirini başında, yâni, alnının yazısını gören bir kimse güzel tedbirler ile o takdiri değiştirmeye kalkışmaktan nasıl hoşlanır.

5024Allah, bir tuzağın içine başka bir tuzak daha kor. Senin ruhun ise o tuzakların ne birinden sıçrayıp kurtulabilir, ne ötekinden.

5025Tarlada yüzlerce ot bitse ve dökülse de nihayet Allah’ın ekmiş olduğu tohum neşv ü nemâ bulur.

5026Evvelki bir ekin üstüne yeniden bir şey ekerler. Bu ikinci ekin fânidir. İlk ekin doğrudur.

5027Misalimizdeki baklanın tohumu sağlam ve seçme idi. Salatanın tohumu ise bozuk ve çürüktü.

5028Senin tedbirin, yine Halikın tedbiri, yâni, eser-i takdiri olmakla beraber kendi tedbirini dostun huzurunda bırak.

5029Hakk’ın yükseltmiş ve mukadder kılmış olduğu iş zuhura gelir. Evvel ne ekilmiş ise, sonunda o biter.

5030Ey Allah’ın dostu; madem ki bir dostun esirisin, bir mahbûb-u muktedirin emri altındasın, her ne ekersen Allah rızâsı için ek.

5031Hırsız nefsinin ve onun emrettiği işin etrafında dolaşma. Çünkü Allah için yapılmayan bir iş hiçtir ve hederdir.

5032Yevmüddin olan kıyamet gününün zuhurundan evvel, o gece hırsızı gibi olan nefs, mâlikü’l-mülkün huzurunda rüsvay olur.

5033Tedbîr ve hîlesiyle çalmış olduğu mallar, kıyamet ve adalet gününde onun boynuna yükletilecektir.

5034Allah’ın takdirine karşı yüz binlerce akıl çalışıp da bir tedbir kurmak isteseler

5035Kurdukları tuzağı, yâni, yaptıkları tedbîri çok sağlam ve kâfî bulsalar da çörçöp makulesi şeyler, rüzgâra karşı nasıl dayanabilir?

5036Ey inatçı adam; eğer bu varlık âleminin, yâni, vücûd-u zâhirinin gayesi nedir? dersen senin soruşunda da bir fayda vardır.

5037Eğer bu suâlin fâydasız ise abes demektir. Abes bir sözü beyhûde yere niçin dinleyelim?

5038Eğer suâlinin bir çok faydası varsa, dünyâ neden faydasız olsun?

5039Eğer dünyâ bir cihetten faydasız ve hâsılı tahsil ise, diğer cihetlerden faydalıdır.

5040Senin faydandan benim istifâdem olmasa bile, madem ki senin için faydadır, ondan geri durma.

5041Yusuf Aleyhisselâm’ın güzelliği, kardeşleri için abes ve fazla bir şey olmakla beraber, dünyâ halkı için fayda idi.

5042Davut Aleyhisselâm’ın terennümü o kadar güzeldi. Lâkin zevki olmayanlar için ağaç takırtısı gibi faydasızdın.

5043Nil suyu âb-ı hayattan fazla lezzetli idi. Lâkin münkir ve mahrum olanlara kan olmuştu.

5044Şehitlik mü’min için mânevî ve ebedî bir hayattır. Fakat münafık için ölümdür ve yıpranıştır.

5045Dünyâda hangi bir nimet vardır ki, bir ümmet ondan mahrum değildir, söyle bakalım.

5046Sığıra ve eşeğe şekerden ne fayda olabilir? Fakat her canlı olanın başka bir gıdası vardır.

5047Eğer bir kimsenin gıdası arızî ise, ondan vazgeçirmek için ona nasihat vermek, riyazettir.

5048Bir kimse gibi, ki hasta olduğundan kili gıda vehmederek seve seve yer.

5049O kimse, asıl gıdasını unutmuş, kendisini hasta eden kil yemeye müptelâ olmuştur.

5050Tatlıyı bırakmış, zehir yemeye başlamış; hastalık veren gıdayı yağlı bir yemek sanmıştır.

5051İnsanın aslî ve mânevî gıdası: nûr-ı İlâhîdir. Hayvanların gıdası ona lâyık değildir.

5052Lâkin insan, mânevî hastalığı dolayısıyla gece gündüz bu su ve çamur mahsûlünden yemeye mecbur oldu.

5053Yüzü sararmış, ayakları titrek, kalbi zayıf bir hale geldi. «Zatü’l-hübük»39 olan semânın gıdası hani nerede?

5054O, yollar sahibi olan semâ’dan inen manevî rızk; saltanatı İlâhiye’nin has kullarına mahsustur. Onun yenilmesi boğazsız ve aletsizdir.

5055Güneşin gıdası Arş’ın nurundandır. Enbiyâ ve evliyaya hasetçi olan şeytanın gıdası da Arz’ın buharındandır.

5056Hak sübhânehû şehitler hakkında «yerzukûn»40 buyurdu. O mânevî gıda için ne ağız, ne de tabak vardır.

5057Gönül, her yârdan bir gıda ve her ilimden bir safa bulur.

5058Görüştüğün her kimsenin mülakatından mânevî bir gıda yemiş, karîn olduğun herkesin yakınlığından bir şey almış olursun.

5059Bir yıldız diğer bir yıldıza yaklaşınca o yakınlığından ikisine lâyık bir eser doğar.

5060Erkek ve kadın arasında yaklaşma olunca bir çocuk doğar, çakmaktaşı ile demir birleşirse kıvılcım zuhur eder.

5061Toprağın yağmurla birleşmesinden meyveler, sebzeler, çiçekler yetişir.

5062Yeşilliklerin, çemenzârların insan ile birleşmesinden gönül hoşluğu, gamsızlık ve mesrurluk hâsıl olur.

5063Adımlarımızın bir gezintiden avdetinde cisimlerimizin iştihâsı açılır.

5064Kızıl yüzlü olmak, vücuttaki kandan, kan da gül renkli ve hoş bulunan güneşten olur.

5065Renklerin en güzeli kızıllıktır ki o da güneştendir ve ondan gelir.

5066Zuhale yakın olan bir tarla çorak olur da ekin yetiştirmez.

5067Bu mânâlar, yâni, gösterilen misâller için her türlü tesîrin üzerinde bulunan dokuzuncu kat semâdan bir tesir vardır.

5068Halkta olan tesir iğretidir. Emr-i İlâhîdeki tesir ise mâhiyete, yâni, kaza ve kadere göredir.

5069Halk, yâni, insanların pek çoğu; debdebe ve dârât sahibi olmak için horluk çeker ve yüzsuyu dökerler, İzzet ü saâdet bulmak ümidiyle hakarete katlanırlar.

5070Onlar nasıl oluyor da bana gelmiyorlar ki ben izzet ü saâdet hususunda parlak bir güneşim.

5071Güneşin meşrıkı, karanlık bir burçtur. Bizim güneşimiz ise meşrıklardan hâriçtir.

5072Hak sübhânehû için meşrık tabîrini kullanışım, o güneşin zerrelerine, yâni, mahlûkatına nisbetledir. Yoksa Onun zât-ı sübhânisi ne çıkar, ne iner, yâni ne doğar, ne de batar.

5073Biz ki o Hakikat Güneşinin geride kalmış zerreleriyiz, iki cihanda da gölgesiz birer güneşiz.

5074Gariptir ki yine Şems’in etrafında dolaşıyorum. Buna sebep de Şems’in ziyâsi ve câzibesidir.

5075Sebeplere vâkıf ve muttali olan da yine Şems’tir. Sebeplerin kırılıp kopması da yine ondandır.

5076Yüz bin kere ümit kestim. Kimden? Şems’ten! Siz buna inanır mısınız?

5077Benim güneşten, yahut balığın sudan ayrılığa sabredeceğimize inanma.

5078Eğer ümit kesecek olursam da benim ümitsizliğim, yine o Âfitâb-ı Hakikatin işinin eseridir. Ey Hasan!

5079Masnû olan Sâni’den nasıl ayrılır? Sûrette var, hakikatte hiç olan «vücûd-ı mümkin», vücûd-i vâcib’in gayrısından nasıl feyz alabilir?

5080Bütün varlıklar; ister Burak, ister Arap atları, isterse eşekler olsun bu ravzadan otlarlar.

5081Lâkin kör olan at körcesine otlar. Otladığı çayırı görmez: Ondan dolayı da merdut olur.

5082Dünyâdaki hareketleri bu denizden bilmeyen gafil, her vakit başka bir mihraba teveccüh eder.

5083Meselâ Nil ve Fırat gibi tatlı bir nehirden acı su içer, o acı ve tuzlu su da onun gözünü kör eder.

5084O deniz, hâl diliyle der ki: Ey kör; benim suyumdan sağ elinle iç ki göz bulasın, yâni, gözün açılsın.

5085Buradaki sağ elden maksat: Doğru bir zandır ki o zan; iyinin, kötünün nerden geldiğini bilir.

5086Ey mızrak; bir mızrak çeviren vardır ki onun sallamasıyla sen kâh doğru, kâh iki kat olursun.

5087Biz Şems-i Tebrizî’nin aşkından tırnaksız kalmışız, yâni, tutacak ve tasarruf edebilecek bir hâlde değiliz. Yoksa o kör kimsenin gözünü açabilirdik.

5088Ey Hakk’ın ziyası ve kalplerin münevviri olan Hüsâmeddin Çelebî; hasetkârların körlüğüne, yâni, onlara rağmen o gafil körün gözüne ilaç yap.

5089Onun gözüne tesîri çabuk ve zulmetle mücâdele ederek o zulmeti mahvedecek İlâhî bir ilâç yap.

5090Öyle bir ilaç yap ki o ilâç yüz yıllık bir körün gözüne sürülse, o asırmande karanlığı izâle eder.

5091Hasetkâr olandan mâada bütün gözleri tedavi ve irşâd et. Hasûd olanın istisna edilmesi hasedinden dolayı seni inkâr eylediği içindir.

5092Sana haset edene, o hasûd ben olsam bile rûh verme de öylece can çekişsin dursun.

5093Güneşe haset eden ve onun varlığından incinen kimsedeki maraz.

5094İşte sana devasız bir dert ki mübtelâsı dâima âh etmektedir. İşte sana ebediyen kuyu dibine düşmüş bir hasta.

5095Onun muradı şems-i ezelînin sönmesidir. Onun bu arzusu nasıl husûle gelir?

Bir doğan kuşunun virânede baykuşlara giriftar olması

5096Şahın nezdine avdet eden doğan kuşu, doğandır. Yolunu kaybetmiş olan ise kör bir doğandır.

5097O doğan yolunu kaybetti. Bir harabede bulunan baykuşlar arasına düştü.

5098O doğan Rızâ-yı İlâhî nurundan bir nur idi, etrafını pek iyi görürdü. Lâkin Kazâ-yı İlâhî çavuşu onu kör etmiş, görmez bir hâle getirmişti.

5099Kazâ başbuğu onun gözüne toprak serpti ve yolunu şaşırttı da bir harabede baykuşlar arasına şevketti.

5100Harabedeki bütün baykuşlar onun başına vuruyorlar ve nazlı kanatlarını yoluyorlardı.

5101Doğan geldi, yuvamızı zabtedecek diye baykuşlar arasında velvele peyda oldu. Bağrışmaya başladılar.

5102Mahalle köpeklerinin hiddetli ve korkunç saldırmalarıyla garip bir kimsenin abasından tutmaları gibi doğanın başına üşüştüler.

5103Doğan diyordu ki: “Benimle baykuşlar arasında ne münâsebet var? Sizin yuvanızı zabtetmek şöyle dursun ben böyle yüzlerce viraneyi baykuşlara fedâ ederim.

5104Ben burada duracak değilim. Gideceğim ve pâdişahın nezdine avdet edeceğim.

5105Ey baykuşlar; kendinizi öldürmeyiniz, yâni, fazla telâş ki ben burada kalacak değilim, yurduma döneceğim.

5106Bu virâne sizin görüşünüze göre bir ma’muredir. Bizim ise nazlı nazlı konduğumuz yer, pâdişahın bileğidir.”

5107Baykuşlardan biri dedi ki: “Hey baykuşlar; sizi yurdunuzdan ayırmak için doğan hilekârlık ediyor.

5108Hilekârlıkla yuvalarımızı zabtetmek, riyakârlıkla bizi yurdumuzdan çıkarmak istiyor.

5109Bu hilekâr doğan, tok gözlülük gösteriyor. Vallahi o, haris olanların en kötüsüdür.

5110Doğan hırsından çamuru pekmez gibi yer. Arkadaşlar; ayıya kuyruğu emniyet etmeyiniz.

5111Bizim gibi safdil mahlûkları yoldan çıkarmak için pâdişahtan ve pâdişahın elinden dem vuruyor.

5112Küçük bir kuş, nasıl pâdişahın cinsi olur? Azıcık aklın varsa onu dinleme.

5113O, şahın, yahut vezirin cinsi midir? Badem helvasına sarımsak yakışır mı?

5114Onun, ‘pâdişah, maiyetiyle birlikte beni aramaktadır’ demesi hile ve hud’adır.

5115Her kim bunu tasdik ederse budalalığından eder. Sıska bir kuş pâdişaha nasıl lâyık olur?

5116Baykuşların en bayağısı onun beynine vursa pâdişahın ona nerden yardımı olur?”

5117Doğan da onlara dedi ki: “Eğer benim bir kanadım kırılacak olursa pâdişah baykuş yuvalarının kökünü kazır.

5118Baykuş kim oluyor? Eğer bir doğan bile bana cefâ edip, kalbimi kıracak olsa.

5119Pâdişah doğan başları harmanlarından her iniş ve yokuşta yığınlar yaptırır.

5120Pâdişahın lûtf u inayetleri benim muhâfızımdır. Nereye gidecek olsam pâdişah benim izimdedir, yâni benimle beraberdir.

5121Benim hayâlim, sultanın kalbinde mukimdir. Benim hayâlim olmaksızın pâdişahın kalbi sakîm olur.

5122Pâdişah beni yürüyüş esnasında, yâni ava giderken uçurunca gönül evinde onun nuru gibi uçarım.

5123Ay ve güneş gibi uçarım ve göklerin perdelerini yırtarım.

5124Akılların parlaklığı benim fikrimdendir, göklerin yarılması benim yaradılışımdandır.

5125Ben bir doğanım, lâkin hümâ denilen devlet kuşu bana hayrandır. Baykuş kim oluyor ki bizim gibilerin sırrını ve pâdişaha olan yakınlığını bilsin?

5126Pâdişah benim için zindanı hatırladı da orada bağlı yüz binlerce mahpusu âzâd etti.

5127Bir ân beni baykuşlar arasında bulundurdu. Benim nefesim ve sohbetimden baykuşları doğan derecesine çıkardı.

5128Ne mutlu o baykuşa ki benim uçuşumda hüsnü tâlihinden benim sırrımı anlayabilir.

5129Ey baykuşlar; bana sarılın ki siz de doğan olasınız. Vakıa baykuşsunuz, fakat bana mutâbeatla şahbaz olursunuz.

5130Her kim böyle bir şahın sevgilisi bulunursa, her nerede olursa olsun nasıl garib kalır?

5131Pâdişah her kimin derdine deva olursa o kimse, ney gibi kamış da olsa nevâsız ve sadâsız kalmaz.

5132Ben mülk sahibiyim, yâni, bedavacı, şunun bunun sofrasına oturucu değilim. Pâdişah bir taraftan benim için tabl-ı baz41 çaldırır.

5133Benim tabl-ı bâzım: «geri dön» nidâsıdır. Müddeiye rağmen Allah benim şâhidimdir.

5134Ben pâdişahın cinsi değilim. Böyle bir fikir benden uzak olsun. Lâkin onun tecellîsi nurunu hâizim.

5135Evet. Onunla şekil ve zât cihetinden cinsiyetimiz yoktur. Fakat esmasına ve sıfatına mazhariyetimiz itibâriyle mânen bir münâsebetimiz vardır. Meselâ nebat yetiştirmekte su, toprağın bir cihetten cinsidir.

5136Rüzgâr ateşi üfleyip yakmakta ateşin cinsi, şarap da insana neşe vermekte tabiatın cinsi olmuştur.

5137Bizim cinsimiz, şahımızın cinsi gibi değildir. Onun için bizim bizliğimiz, yâni varlığımız, onun bizliğinde, yâni, varlığında fânî olmuştur.

5138Bizim bizliğimiz fânî olunca o, tek kalmıştır. Ben, onun atının ayağı altındaki toz gibiyim.

5139Can toprak oldu. Onun nişanları toprak üstünde Hakk’ın kademi eseri olarak kaldı.

5140Bu nişan için onun ayak türabı ol ki dikbaşlıların baş tacı olasın,

5141Benim şeklim ve cismâniyetim sizi aldatmasın. Âhirete intikalden evvel benim sözlerimden istifâde edin.

5142Sûret, bir çok kimseyi şaşırtmıştır. O gibileri sûrete kasdederek Allah’a karşı tecâvüzde bulunmuştur.

5143Nihayet şu ruhun bedene yakınlığı vardır. Fakat o can beden gibi maddî bir şey midir?

5144Göz nurunun kuvveti bir yağ tabakasıyla çifttir. Gönül nuru, bir damla kanda gizlidir.

5145Sevinç akciğerde, gam karaciğerdedir. Akıl da baştaki beynin içinde mum gibidir.

5146Bu yakınlıklar keyfiyetsiz değil midir? Evet öyledir. Akıllar o yakınlığın nasıl olduğunu bilmekten âcizdir.

5147Rûh-ı küllî, cân-ı cüz’îye temas etti. O can, rûh-ı külliden bir inci alıp cebine koydu.

5148Cân-ı cüz’î, o temastan Meryem’in İsâ’ya gebe kalışı gibi hâmile oldu.

5149Mesih demekle kuruda ve yaşta yürüyeni kasdetmiyorum. Muradım: Mesâhatten, ölçülmekten âlî bir mesihtir.

5150O hâlde cân-ı cüz’î; cân-ı can, yâni; ruhların ruhu olan Allah’tan feyz alınca öyle bir candan bütün cihan müstefid ve müstefiz olur.

5151O vakit bu cihan, başka bir âlem doğurur ve bu mahlûkata bir mahşer gösterir.

5152Kıyamete kadar sayıp döksem yine bu kıyametin şerhinden âciz kalırım.

5153Bu sözler hakikatte «Yâ Rabbî» mânâsınadır ve duâ mevkiindedir. Çünkü harfler ve kelimeler, tatlı dilli bir zâtın nefesine tuzak kurmak, yâni, bahâne ile onu söyletmek içindir.

5154Bir insanın Yârabbi demesine karşı Allah’ın «lebbeyk»42i vâsıl olurken bir kimse nasıl olur da o hitapta kusur ve sükût edebilir?

5155Ey sâlik; o, öyle bir lebbeyktir ki işitemezsin, lâkin başından ayağına kadar bütün mevcûdiyetinle onun mânevî zevkini duyarsın.

Duvar üstünde bulunan susamış bir kimsenin suya kerpiç atması

5156Dere kenarında yüksek bir duvar vardı. Üstünde susamış dertli biri bulunuyordu.

5157Onu sudan men’eden o duvardı. O ise su için balık gibi çırpınıyordu.

5158Birdenbire suya bir kerpiç parçası attı. Kerpicin düşmesi ile suyun sesi ona bir hitap gibi geldi.

5159Suyun sesi, yârin hitabı gibi tatlı ve lezzetli idi. O su sesi onu üzüm suyu gibi mest etti.

5160O, susuzluk mihnetini çeken, su sesinin verdiği safadan, duvardan kerpiç koparıp atmaya başladı.

5161Su ona: “Hey, bana böyle kerpiç atmaktan sana ne fayda var?” diye seslendi.

5162Susamış adam cevap verdi ki: “Ey su; bu atıştan benim için iki fayda vardır. Onun için bu sanattan, yâni, kerpiç atmaktan vazgeçmem.

5163Birinci fayda: Su sesini işitmektir ki o, susamışlara rebap dinlemek gibi gelir.

5164Onun sesi, İsrâfil’in sûru gibidir ki ölüye onun sesinden tahvil vâki olur, yâni dirilir.

5165Yahut o su sesi, bahar vaktindeki gök gürültüsü gibidir ki ondan dağlar, bahçeler bu kadar nakış bulur.

5166Yahut o ses, fakir için zekât verilme günü veyahut mahpusa kurtulma haberi gelmesi gibidir.

5167Yahut o ses, Yemen’den Hazreti Muhammed Aleyhissalâtü Vesselama ağız, burun vâsıtası olmaksızın gelen nefes-i rahmânî gibidir.

5168Yahut yine o ses, şefaat hususunda Ahmed-i mürselin, âsîye vâsıl olan râyihası gibidir.

5169Yahut yine o ses, zayıflamış Yakub’un ruhuna gelen güzel ve lâtîf Yusuf’un kokusu gibidir.

5170İkinci bir faydası da şudur ki: Kopardığım her kerpiç ile duvar alçalıyor, ben de o nisbette akar suya yaklaşıyorum.

5171Ey şuurlu kimse, yüksek bir duvardaki kerpiçlerin azalmasından duvar şüphesiz alçalır.

5172Duvarın alçalması, suya yakınlık hâsıl eder. O kerpiçlerin ayrılması vuslat fermânı olur.

5173Allah’a secde etmek, o yapışık kerpici koparmaktır ki Hakk’a kurbiyeti mûcib olur, nitekim Kur’ân’da “secde et ve yaklaş”43 buyrulmuştur.

5174Bu varlık duvarı yüksek bulundukça, bu baş eğmeye, yâni, secde etmeye mâni olur.

5175Bu toprak vücuttan kurtulmayınca eğilip âb-ı hayâta secde etmek ve ondan doya doya içmek imkânı yoktur.

5176Duvar üstünde her kim daha ziyâde susamışsa duvarın taşını ve kerpicini o daha çabuk koparır.

5177Suyun sesine her kim daha ziyâde âşık ise ona hicap ve mâni olan varlık duvarından daha büyük parçalar koparır.

5178O kimse suyun sesinden boynuna kadar mest olur. Suyun çıkardığı sesten başka bir şey işitmez.

5179Ne mutlu o kimseye ki günlerini ganimet bilir de borcunu edâ eder.

5180Bir kimsenin kudretli, sıhhatli, güçlü ve kuvvetli bulunduğu gençlik zamanında ibâdet etmesi başka türlüdür.

5181O gençlik mevsimi, yeşil ve taze bir bağ gibi bol bol meyve yetiştirir.

5182O vakit vücutta kuvvet ve iştihâ çeşmeleri akar da ten zemini onunla yeşerir.

5183Gençlik; mamur, çatısı çok yüksek, köşe direkleri sağlam, tamir karışmamış ve payanda vurulmamış bir ev gibidir.

5184Ondan sonra ihtiyarlık günleri erişip de boynunu humma lifinden örülmüş, yahut kuvvetli ve sıkı bükülmüş bir iple bağlayınca.

5185O ihtiyar ceset, çorak toprak gibi gevşek olur ve dökülür. Çorak bir tarladan hiçbir vakit hoş bir nebat yetişmez.

5186İhtiyarda kuvvet ve şehvet suyu kesilir. Kendisinden ve başkalarından faydalanamaz.

5187Kaşları semer kayışı gibi aşağı düşmüş, gözleri rutubetlenmiş ve kararmış.

5188İhtiyarlıktan yüzü kertenkele sırtı gibi buruşmuş, dişleri döküldüğü için söz söylemesi değişmiş ve bir şey’in tadını alması kalmamış.

5189Gün gecikmiş, lâşe hâline gelen ceset topal, yol ise uzun ve uzak, tezgâh harâb olmuş, işin de düzeni bozulmuş.

5190Kötü huyların kökleri sağlamlaşmış, onları söküp atacak kuvvet azalmış.

Bir valinin bir kimseye: “Diktiğin bu çalıyı yolun başından sök” diye emir vermesi

5191O sert ve hoş sözlü şahıs gibi ki yolun ortasına bir çalı dikmişti.

5192Gelip geçenler onu levmettiler ve “bunu sök” dediler, fakat o sökmedi.

5193Her ân o çalı büyür, halkın ayağı onun dikenlerinden kanardı.

5194Halkın elbisesi, çalının dikenlerinden yırtılıyor, yalınayak gezen fukaranın ayakları ondan yaralanıyordu.

5195Vali ve hâkim ona: “Bunu sök” diye ciddî emir verince “Evet, evet bir gün sökerim” dedi.

5196Bir müddet yarın, öbür gün sökerim diye vaadde bulundu. Fakat bu müddet esnâsında onun diken ağacı iyice kökleşti.

5197Bir gün hâkim ona dedi ki: “Ey eğri vadeli, yâni, sözünü tutmayan; ileri gel, işimize, yâni, şu ağacı sökmeye ikdam et, geri kaçma.”

5198“Amca; önümüzde hayli gün var. Onların birinde sökerim”, dedi. Hâkim de: “Çabuk, bize olan borcunu geciktirme.

5199Sen, dikenin sökülmesi için yarın diyorsun. Şunu bil ki zaman geçtikçe ve her gün gelip gittikçe,

5200O kötü ve dikenli ağaç, bir delikanlı gibi kuvvetlenir, onu sökecek olan ise gittikçe ihtiyarlar ve kuvvetten düşer.

5201Diken ağacı yerinde durdukça kuvvet peyda eder ve boy atar. Onu çıkaracak olan ise ihtiyarlar ve kuvvetten düşer.

5202Diken ağacı her gün ve her ân yeşil ve taze durur. Onu çıkaracak ise her gün inler ve gittikçe kurur.

5203Kötü huylarından her birini bir çalı farz et ki onun dikenleri kaç kere senin ayağına battı.

5204Kaç kere kendi tabiatından hastalandın. Fakat his sahibi olmadığın için o hastalığın sebebini fark etmiyorsun, çok hissiz bir adamsın.

5205Eğer senin kötü huyundan diğerlerinin müteessir ve marîz olduğunu,

5206Fark etmiyorsan, kendi yaranın da farkında değil misin? Sen kendinin de, başkalarının da azabısın.

5207Sen ya teberi, baltayı erkekçe vurup Ali gibi şu Hayber kal’asının kapısını kopar.

5208Yahut bu dikeni gül ağacına aşıla. Yârin nurunu yârin ateşine vasleyle.

5209Tâ ki onun nuru, sendeki kötülük ateşini söndürsün, onunla irtibatın, senin dikenini gül bahçesi hâline getirsin.

5210Sen cehennem gibisin, mürşid de mü’min misâlidir. Ateşi söndürmek mü’min için mümkündür.

5211Cehennem, mü’mine diyecektir ki: ‘Ey şâh-ı din; çabuk geç, git ki senin nurun benim nârımı söndürüyor.’

5212Ateş ve cehennem Allah’ın kahrından, nûr ise Hakk’ın fazl u kereminden halk olunmuştur. Adalet günü olan kıyamette nâr, nurun zıddı olacaktır.

5213Eğer sen nârın şerrini defetmek istersen Hakk’ın rahmet suyunu ateşin üstüne dök.

5214O rahmet suyunun çeşmesi mü’mindir. Âb-ı hayât ise mü’min-i muhsinin pâk olan ruhudur.

5215Senin nefsin O mü’min-i muhsinden çok kaçar. Çünkü sen ateş tabiatlısın, o ise ırmak suyu gibidir.

5216Ateşin harareti sudan söndüğü için ateş sudan kaçıcıdır.

5217Senin hissin ve fikrin ateştendir. Şeyh-i kâmilin hissi ve fikri ise lâtif nurdandır.

5218Onun nuru suyu ateşe damlayınca ateşten ‘çek çek’ sesi gelir.

5219Ateş ‘çek çek’ diyince, sende ona ‘dert ve ölüm olsun’ de ki senin bu cehennem gibi olan nefsin soğusun.

5220Tâ ki nefs ateşi senin ruhun gülistanını ve onun adl ü ihsanını yakmasın.

5221Ondan sonra ne ekersen, yâni, nasıl bir amel-i sâlihte bulunursan mahsul verir. Lâle, beyaz gül ve marsıma44 yetiştirir.”

5222Yine doğru yoldan, yâni mevzûumuzdan ayrıldık. Efendi; sadede gel, bahsimiz nerede idi?

5223Ey hasedkâr olan; şunu takrir ediyorduk ki senin merkebin topal, varacağın menzil ise uzaktır. Çabuk ol, tevbe ve istiğfarını yarına bırakma.

5224Senenin mevsimi geçti. Ekin vakti değildir. Sende ise yüz karalığından ve kötü amellerden başka bir şey yoktur.

5225Cisim ağacının köküne kurt musallat oldu. Onu çıkarıp ateşe atmak, riyâzet ve mücahede ile öldürmek lazımdır.

5226Ey âhiret yolcusu; aklını başına al. Vakit gecikti. Ömür güneşi kuyuya doğru gitti.

5227Henüz kuvvetli bulunduğun şu iki günceğizde cömertlik yolunda bir hareket et.

5228Elinde kalan bu kadarcık tohumu saç ki bu iki nefeslik ömür zamanından sana uzun bir ömür hâsıl olsun.

5229Kıymetli olan bu hayât kandili sönmeden evvel onun fitilini düzelt ve çabucak yağını koy ki gözünü aydınlatsın ve gönlünü tenvir etsin.

Hayırlı işlerin yarına bırakılmasındaki zararın beyânı

5230Aklını başına al da bir iş için yarın yaparım deme ki ömründen bir çok yarın geçti. Hemen tevbe ve istiğfar ile işe başla ki ekin mevsimi tamâmıyla geçmesin.

5231Mânâsız sözlerden dilini tut. Paran varsa onları fukaraya vermek için avucunu aç. Ceset hasisliğini bırak ve cömertliği ileri sür.

5232Şehvetleri, nefsin istediği ve lezzetli gördüğü şeyleri terk etmek de bir nevi ve daha efdal bir cömertliktir. Şehvete batan kimse o mülevvesât içinden davranıp kalkamaz.

5233Bu cömertlik cennet servisinin bir dalıdır. Böyle bir dalı elinden kaçıran kimsenin vay hâline!

5234Hevâ ve hevesi terkediş urvetü’l-vüska45’dır, sağlam bir kulptur. O kulp, ona dokunmuş olanın ruhunu semâya çeker.

5235Ey mezheb ve mesleki iyi olan kimse; sehâvet dalı, yukarı çekerek aslının, yâni, sürgünü bulunduğu ağacın yanına, yâni, Cennete götürür.

5236Ey sâlik; sen güzellik Yusufusun, bu âlem kuyu misâlidir. Allah’ın emrine sabır ise, düşeni o kuyudan çıkarıp kurtaracak iptir.

5237Ey dünya kuyusuna düşmüş olan Yusuf; ip uzandı, iki elinle tut. İpten gafil olma ve yakalamışken bırakma ki vakit geçmiştir.

5238Allah’a hamdolsun ki bu ipi sarkıttılar ve fazl u kerem ile rahmet ü mağfireti birlikte ihsan ettiler.

5239Ki sen yeni bir ruh âlemini göresin. O âlem, ehline çok aşikâr, ehli olmayan için de mahfîdir.

5240Bu yokluk âlemi, yâni, evveli ve sonu adem bulunan dünya, var gibi görünmekte, hakîkaten mevcut ve bâkî olan öbür âlem ise çok gizli bulunmaktadır.

5241Toz rüzgârın üstünde ve onun tahrikiyle oynar. Lâkin doğru görünmez, hakikati perde altına alır.

5242Bu, iş görüyormuş gibi görünen toz, işsizdir ve meyveye nisbetle kabuk gibidir. Gizli olan ve tozu kaldırıp savuran rüzgâr ise asıl muharriktir ve meyvenin içi misâlidir.

5243Bu tozu rüzgârın elinde bir âlet bil. Rüzgârın âlî ve asıl olduğunu anla.

5244Toprağa mensup gözün nazarı toprağadır. Rüzgârı gören göz ise başka türlüdür.

5245Atı at bilir ki onun cinsi ve yârıdır. Süvarinin ahvâlini de yine süvari bilir.

5246His gözü, yâni, bu zâhirî göz, işte o at gibidir. Nûr-u İlâhî ise atın üstündeki süvariye benzer ki süvari olmayınca at işe yaramaz.

5247O hâlde o atı kötü huylardan te’dib ederek vazgeçir. Yoksa pâdişahın nezdinde merdut bir at olur.

5248Şâhın gözü, atın gözüne kılavuz olur. Şahın gözü olmayınca atın gözü şaşırır, kalır.

5249Atların gözü ot ve meradan başka nereye çağırsan “Hayır, niçin geleyim?” der.

5250Allah’ın nûr-u hidâyeti, gözdeki his nuru üzerine eklenince can da Allah tarafına gitmek için rağbet gösterir.

5251Süvârisiz at, yol usûlünü ve kaidesini ne bilir? Onu sevk edecek şâh bulunmalı ki şahrâhı, yâni, hidâyet caddesini bulabilsin.

5252Ey sâlik; sen his tarafına git ki onun rakibi olan İlâhî bir nûr vardır. O nûr, his için iyi bir musâhibdir.

5253His nuruna Hakk’ın nuru tezyin olur ki «nurun âlâ nur»46 “nûr üzerine nûr”un mânâsı budur.

5254His nuru, sahibini toprak tarafına çeker, Hak nuru ise onu a’lâ ve bâlâ bir âleme götürür.

5255Çünkü mahsûsât âlemi, yâni, şu âlem-i şahâdet, derece itibâriyle dûn bir âlemdir. Hakk’ın nuru deniz gibidir, his ise o nisbetle çiy dânesi gibi kalır.

5256Lâkin o his üstündeki râkib, yâni, nûr-u Hak görünmez. Ancak iyi hareketler ve güzel sözlerle eserleri görünür.

5257His nuru, yâni, meşhûdâtı bize gösteren göz nuru, maddî olduğu için galiz ve ağırdır. Öyle iken gözlerin karasında gizlidir.

5258Madem ki gözde bulunan ve nisbeten maddî olan rü’yet nurunu göremiyorsun, o dînî ve İlâhî olan Nûr-u hakkı ki maddî ve galiz değildir nasıl görebilirsin?

5259Rü’yet nuru bu maddiyeti ve kabalığı ile beraber gizli olunca, saf ve temiz bulunan Nûr-u İlâhî nasıl gizli kalmaz?

5260Bu âlem, gayb rüzgârı, yâni, irade-i İlâhiyenin kudreti önünde âcizliği âdet etmiştir. Gaybın vergisi, yâni, sevk ü tahriki ise,

5261Onu bazen yükseltir, bazen alçaltır, bazen sağlam, bazen kırık dökük bir hâlde bulundurur.

5262Bazen onu sağa, bazen sola götürür, bazen onu gülistan, bazen de diken yapar

5263El gizli, fakat onun kullandığı kalem meydanda, yazı yazmaktadır. At, gezip dolaşmakta, onu idare eden süvari ise görünmemektedir.

5264Ok, uçup gelmekte bunu gör. Fakat onu atan yayı meydanda değil. Canlar, bedenlere yakınlığı ve onlarda tasarrufu itibâriyle peyda, lâkin rûhurrûh olan Hâlık-ı Teâlâ gizli.

5265Oku kırma ki o pâdişahın okudur. Lâlettayin atılmış ok değildir, vukuf ve hikmet yayından atılmıştır.

5266Hak sübhânehû «Ma rameyte iz rameyte» yâni: “Attığın vakit sen atmadın”47 buyurdu. Allah’ın fîili, bütün fiillerden öncedir.

5267Sen oku kırma, kendi gazabını kır ve hiddetini teskin et ki gazap günü, sana sütü kan gösterir.

5268Aşikâr olan âcizdir, mukayyettir, zebundur, pünhan bulunan da öylece serttir ve itaatsizdir.

5269Biz tuzağa tutulmuş avız. Böyle bir tuzak kimindir? Bir çevgânın topuyuz, fakat o değnek, bizi oynatan o değnek nerede?

5270Yırtıp diken, o terzi nerede, üfleyip yakan o neft akıtıcı nerede?

5271Bir an içinde bir sıddıki kâfir ediverir, yine bir ân içinde bir dinsizi bir zâhid derecesine çıkarır.

5272Çünkü muhlis bir kul, kendisinden tamâmıyla hâlî ve hâlis olmayınca, yâni, irâdesini irâde-i Hak’ta kâmilen fâni kılmayınca tuzak tehlikesine düşmek muhatarasındadır.

5273Zîrâ muhlis yolcudur. Yolda ise nefs, şeytan gibi haydutlar hesapsızdır. Böyle bir yolculukta ancak Allah’ın amânında olanlar kurtulabilir.

5274Evet muhlas olanlar emindirler. Fakat kalbin aynası, mâsivâ pasından tamâmıyla temizlenmemiş olanlar muhlislerdir. Tevhid-i hakîkî kuşunu henüz tutamamış, onun saydına çalışmakta bulunmuştur.

5275Muhlis bir zât, muhlas mertebesine vâsıl olunca emn ü emân makamına erer. Ve nefs ile şeytana galebe çalar.

5276Hiçbir üzüm, tekrar koruk olmaz. Kemâle gelmiş bir meyve de turfanda, yâni yarı olmuş bir hâle gelmez.

5277Ey sâlik; sen de seyr ü sülûkte iyice piş ve kemâle gel de tegayyür ve tebeddülden kurtul, Şeyh Bürhânüddîn muhakkık-ı Tirmizî gibi mücessem bir nûr ol.

5278Sen kendiliğinden kurtulunca tamâmıyla ve muhakkık-ı Tirmizî gibi burhan kesilirsin. Kul yok olunca sultan olursun.

5279Eğer fakr u fena sırrını apaçık görmek istersen Şeyh Selâhüddin’e bak ki onun feyz-i nazarı, gözleri açtı ve hakikati gösterdi.

5280Nûr-u İlâhî ile münevver olan her göz, fakr u fena esrarını Şeyh Selâhüddin’in gözünde ve yüzünde ayan beyan görmüştür.

5281Faal bir şeyh idi ki Cenâb-ı Hak gibi âlete ihtiyâcı yoktu. Mürîdlere söz söylemeden ders verirdi.

5282Gönüller onun elinde yumuşak mum gibi muti’dir. O, gönüllere bazen ayıp, bazen iftiharı mûcib nakışlar yapar.

5283Onun mühür mumu, bir yüzük halkasını hikâye eder ki onun kaşındaki nakış kimi hikâye etmektedir.

5284O altın varakçısı olan Şeyh Selâhüddin’in düşüncesini hikâye etmektedir ki o düşünce halkasının zincirleri yekdiğerine merbut ve muttasıldır.

5285Gönül dağındaki bu ses, kimin sadâsıdır ki o dağ; bu sesle kâh doludur, kâh boştur.

5286Şeyh Selâhüddin, her nerede olursa olsun üstad bir hekimdir. Onun sesi gönül dağına aksetmeyi hiç bırakmasın.

5287Dağ vardır ki sesi katmerli tekrarlar, yine dağ vardır ki yüz kat kuvvetli ve tekrarlı olmak üzere aksettirir.

5288O ses ve sözden dağ, yüz binlerce zülâl çeşmesi sızdırır.

5289Dağdan o letâfet zuhur edince menbâ’lardaki sular ona gıpta ettiklerinden kan kesilirler.

5290Na’li mübarek bir şehinşah olan Hazreti Musa’nın pabucunu öptüğünden dolayı Tûr-u Sînâ dağı tamâmıyla lâ’l hâlini almıştı.

5291Hazreti Mûsâ’nın feyziyle Tur dağının bütün eczâsı ruh ve akıl sahibi oldu. Ey avam takımı; biz ise taştan daha âdiyiz ki evliya feyzini kabul edemiyor ve ondan feyz alamıyoruz.

5292Ne candan bir çeşme kaynıyor, ne de beden yeşil giyenlerden, yâni melekler gibi ruhanîlerden oluyor.

5293O bedende ne bir iştiyakın hissi var, ne de vahdet sakisinin şarabı cür’asının safâsı ve neşvesi mevcut.

5294Böyle bir dağı, kazma ve külünk ile dibinden kaldırıp atacak bir hamiyet ve gayret nerede?

5295Belki onun üzerinde bir ay parlar, belki ayın nuru onun eczasına yol bulur.

5296Kıyamet dağları yerinden koparınca bizim başımıza nasıl gölge bırakır?

5297Bir güzel ile beraber bulunan çirkin ne kadar tâlihlidir. Hazan vakti ile çift olan bir gül yüzlü de ne derece tâlihsizdir.

5298Cansız ekmek, ruha arkadaş olunca hayât kazanır ve o bedenin aynı olur.

5299Karanlık odun ateşe yaklaşınca zulmeti gider, nurdan ibaret kalır.

5300Ölmüş bir eşek, bir tuzlaya atılsa ve orada bir müddet kalsa eşekliği ve lâşeliği bertaraf olur.

5301Hû renginin küpü sıbgatullah48tır. Bütün sanatlar onun içinde tek renk olur.

5302Bir sâlik o küpe düşer de sen ona “kalk!” diyecek olursan, zevk u tarabından “Ben küpüm, bana levmetme” cevâbını verir.

5303Ben küpüm demek hakîkaten «Enelhak» demektir. Kendisinde ateş rengi bulunmakla beraber demirdir.

5304Demirin rengi ateşin renginde mahvolmuştur. Sükût eder gibi olmakla beraber hâl diliyle ateşlikten bahseder.

5305Kırmızılıkta maden altını gibi olunca onun sözü dilsiz olarak, yâni lisân-ı hâl ile ben ateşim demek olur.

5306Onun tabiatı ateşin tesiriyle ihtişam peyda edince o: “Ben ateşim, ben ateşim” der ve şöyle söyler ki:

5307“Ben ateşim. Ateş olduğum sana şüpheli geliyorsa bir ân yüzünü getir, benim yüzüme koy.

5308Âdem evlâdı, Allah’ın nuruna mazhar olunca Hakk’ın müntehab ve müctebâsı olduğu için meleklerin secde ettiği olur.

5309Yalnız meleklerin secde ettiği olmakla da kalmaz. Ruhu, melekler gibi şek ve şüphe tuğyanından kurtulur, insanların da mahdumu ve mutâ’ı olur.

5310Âteş nedir, demir nedir? Dilini tut. Bu teşbihi yapanın sakalına gülme.

5311Denize ayak atma ve ondan bahsetme. Bahr-i muhitin kenarında dudaklarını ısırıp sükût eyle.

5312Vâkıâ benim gibi yüzlerce kimse o denizin vüs’at ve dehşetine tahammül edemez. Böyle olmakla beraber ben o denize garkolmadan sabredemiyorum.

5313Benim ruhum ve aklım, o denize feda olsun ki ruhumun ve aklımın diyetini yine o deniz verdi.

5314Ayağım seyr ü sülûke devam ettikçe o denize dalıp gideyim, yürüyemez hâle gelince de orada kazlar gibi yüzeyim.

5315Terbiyesizce huzurda bulunmak, gaib olmaktan ve o huzurda bulunmamaktan evlâdır. Halka, eğri olmakla beraber kapının üstünde değil midir?

5316Ey vücûdu kirli olan; havuzun etrafını dolaş. Lâkin ona kanâat etme de içindeki suya ulaş. Bir kimse havuzun dışarısında dolaşmakla nasıl temizlenebilir?

5317Havuzdan uzaklaşan bir pâk, kendi pâklığından da uzak düşer.

5318Bu havuzun temizliğine nihayet yoktur. Cisimlerin temizliği pek azdır.

5319Gönül gizli bir havuzdur. Lâkin onun deniz tarafına gizli bir yolu vardır.

5320Senin sınırlı olan temizliğin medet ister. Yoksa cerh edilen adetler azalır.

5321Günâh pisliğine müstağrak olmuş bir kimseye su, lisân-ı hâl ile: “Koş, bana gel der”, günahkâr da: “Sudan, yâni, mürşid-i kâmilden utanırım, çünkü benim isyanımı ve günahlarımı keşfeder.” cevâbını verir.

5322Su der ki: “Utanmayı îcap eden o günâh kirliliği, bensiz nasıl gider ve bulaşıklık nasıl zevale erer?”

5323Her kirli, sudan utanıp gizlenirse o haya, îmânı meneder.

5324Gönül, ten havuzunun dibinde biriken balçıktan, yâni, toplanan günahlardan çamurlaşır. Ten ise gönüller havuzunun suyundan, yâni, erbâb-ı kulübün feyz-i nasihati tesiriyle temizlenir.

5325Oğul; gönül havuzunun kenarında dolaş ve ten havuzunun dibindeki balçığa saplanıp kalmaktan sakın.

5326Ten denizi ile kalp denizi birbirine muttasıldırlar. Lâkin aralarında bir berzah vardır ki karışmazlar.

5327Ey sâlik; sen doğru olsan da, eğri olsan da velev ki sürtünerek olsun ileriye doğru sürtün, geri sürtünme ve geri kalma.

5328Pâdişahların huzurunda can için muhatara vardır. Lâkin himmet sahibi olanlar, o huzurdan uzak bulunmaya tahammül etmezler.

5329O şah-ı âzam şekerden daha tatlıdır. Ruhun o tatlılığa gitmesi ve yolunda feda olması çok hoştur.

5330Ey beni bu hususta kötüleyen, sana selâmet ola, yâni işine git. Ey selâmet arayan kimse; sen de beni kendi hâlime bırak.

5331Benim canım ocak gibidir ki ateşle arası iyidir. Ocak için ateş mahalli olmak şerefi kâfidir.

5332Aşk için ocak gibi yanmak gerektir. Bu ateşten kör, yâni mahrum olan kimse ocak olamaz.

5333Gıdasızlık sana rızk olunca rûh-i bâkî ve hayât-ı ebediye bulursun da mânevî ölüm senden uzaklaşır.

5334Gam ve keder sana fazlaca sürûr vermeye başlayınca ruhunun bahçesinde güller ve susam çiçekleri açılır.

5335Başkalarının korktuğu şey senin için emn ü emân olur. Görmez misin ki kaz denizde kuvvetlidir, tavuk ise âciz ve zayıftır.

5336Ey hekim; ben yine çıldırdım. Ey habîb ben tekrar sevdalı oldum.

5337Senin zincirindeki halkalar marifetlidir ki her bir halkası ayrı bir cünûn49 getiriyor.

5338Zincirindeki her halkanın tesîri başka türlüdür. O hâlde benim için her ân başka türlü bir cünûn vardır.

5339O hâlde cünûn türlü türlüdür ve müteaddittir ki “delilik türlü türlüdür.” sözü mesel hükmünü, almıştır. Husûsiyle bu azîm beyin, yâni Allah u azîmü’ş-şânın zincirinde olan cünûn sayılamaz derecededir.

5340Allah’ın muhtelif ve çeşitli tecelliyatının müşahedesi, bendeki akıl rabıtasını öyle kırdı ki akıllı geçinen ve bu esrara vukufu olmayan deliler bana nasihat vermeye başladı.

Zünnün-ı Mısrî Rahmetullahi Aleyh’i yoklamak için dostlarının hastaneye gelmeleri

5341Böylece, yâni, bende olduğu gibi Zünnûn-ı Mısrî’ye de yeni bir cezbe ve mânevî bir cünûn vâki oldu.

5342Onda öyle cünûn zuhura geldi ki göklerdeki meleklerin ciğerine onun hâli tuz ekmiş gibi oldu.

5343Ey çorak toprak, yâni, mahsûlü olmayan arazi gibi faydasız kimse, sen kendi çılgınlığını mukaddes zevatın cezbesine ve cünûnuna kıyâs etme.

5344Onun cünûnuna halkın tahammül edecek kudreti yoktu. Onun âteşi halkın sakalını kavuruyordu.

5345Halkın sakalına ateş düşünce, yâni onun cezbe haliyle söylediği sözler avamın kaldıramayacağı bir dereceye gelince onu bağladılar ve zindana koydular.

5346Avâm-ı nâs bu yoldan daralır ve söylenilen sözleri akılları almadığı için tahammülleri azalır ise de, aşkın dizginini çekip onun sür’atini kesmeye imkân yoktur.

5347Zünnûn gibi hakikat şahları avâm-ı nastan can korkusu görmüşlerdir. Çünkü avam kördür, o şahlar ise tanınamaz.

5348Hüküm ve irâde rindlerin ve sefihlerin elinde bulununca şüphesiz ki Zünnûn zindana atılır.

5349Azîm bir pâdişah yalnız başına gitmekte, kıymetli bir inci çocukların elinde bulunmaktadır.

5350Hayır, inci değil, katrede gizli bir deniz ve zerrede mahfî bir güneşti.

5351Bir güneş kendini zerre gösterdi de azar azar yüzünü açtı.

5352Bütün zerreler, o yüzün tecellîsinde mahvoldu. Âlem onun zuhuriyle mest oldu. Sonra kendine geldi.

5353Fetva kalemi gaddarın elinde bulununca şüphesiz Mansur dara çekilir.

5354Bu iş ve bu hüküm sefihlerin olunca peygamberlerin bile katli lâzım gelir.

5355Dalâlet yolu sâlikleri, akılsızlıklarından peygamberlere: Yine sizinle teşe’üm ettik, yâni buraya gelişiniz bize uğursuz geldi demişlerdi.

5356Hıristiyanların cehaletini gör ki, kendi vehimlerince zât-i âlîden, yâni, Hazreti İsâ’dan âmânı kaldırdılar.

5357Hıristiyanlara göre Cenâb-ı İsa Yahudiler tarafından asılmıştır. O hâlde ona nasıl emn ü emân gösterilir?

5358O şâh-ı risâletin kalbi onlara kırgın olunca «Vema kanellahu liyuazzibehüm ve ente fihim»50 ismet ve emniyeti nerede kalır?

5359Hâlis altına ve kuyumcuya hâin kalpazandan çok tehlike olur.

5360Yusuflar kardeş hilesiyle kuyuya atılırlar. Çünkü o kardeşler haset şevkiyle Yusuf’u kurda verirler.

5361Yusuflar çirkinlerin hasedinden gizli bulunurlar, güzeller de düşman şerrinden âdeta ateş içinde yaşarlar.

5362Mısırlı Yûsuf’un başına kardeşlerinin hasedinden dolayı neler geldi. Haset, insanların kalbinde pusuya girmiş iri bir kurt gibidir.

5363İşte halim olan Yakûb Aleyhisselâm bu haset kurdundan dolayı daima Yusuf için korkardı.

5364Zâhirî kurt, Yusuf’un etrafında dolaşmamış, kardeşlerinin hasedi, vahşet eseri göstermekte kurtları geçmişti.

5365Bu haset kurdunun gadri ve yarası tatlı söz ile gelmiştir ki «İnna zehebna nestebiku»51 âyetinde hikâye edilmiştir.

5366Yüz binlerce kurtta bu hile ve mekr yoktu. Bu kurt yâni haset canavarı nihayet rüsvây olacaktır. Sen sabret.

5367Zîrâ hasetçiler kıyamet gününde kurt sûretinde haşir edileceklerdir.

5368Haram yiyen haris bir alçağın haşri, hesap gününde domuz sûretinde olacaktır.

5369Dünyâda zina edenlerin gizli azâsı ve şarap içenlerin ağızları pek ziyâde kokmuş bir hâlde haşredilecektir.

5370Dünyâda yalnız gönüllerin, yâni gönül sahibi âriflerin hissettiği gizli pis koku, mahşerde herkes tarafından hissedilecektir.

5371İnsanın vücudu bir orman gibidir. Eğer o nefesten, yâni, «venefahtü fîhi min ruhi»52 feyzinden hisseyâb isen bu vücuttan sakın.

5372Bizim vücudumuzda binlerce kurt ve domuz vardır ki sâlih, gayrısâlih, güzel ve çirkin huyları temsil etmektedir.

5373Hüküm, galip olan huya göredir. Çünkü bir karışımda altın, bakırdan fazla ise o terkip altın sayılır.

5374Senin vücûdunda hangi huy galip ise onun sûretine göre haşredileceğin muhakkaktır.

5375İnsanda bir ân için kurtluk, yânı, kurt gibi yırtıcılık vahşeti görünür, bir ân için de ay gibi bir Yusuf güzelliği müşahede olunur.

5376Salâh ve kin tabîatları gizli bir yol vâsıtasıyla göğüslerden göğüslere, yâni, kalplerden kalplere sirayet eder.

5377Belki insandan öküze ve eşeğe bile ilim ve hüner sirayet eder.

5378Azgın at terbiye ile muti ve rahvan olur. Ayı oyun oynar, keçi selâm verir.

5379İnsanlardan köpeğe heves sirayet etti de ya çoban, ya avcı yahut ev bekçisi oldu.

5380Ashâb-ı Kehf’in köpeğine o cemâatten bir huy sirayet etti de Allah’ın âlibi oldu.

5381Göğüs, yâni, kalpte her zaman bir türlü huy baş gösterir. Bazen şeytanlık, bazen meleklik, bazen tuzak ve canavarlık tabîatları zuhur eder.

5382Her arslanın agâh olduğu o ormandan göğüsler tuzağına kadar gizli bir yol vardır.

5383Ey köpekten bayağı olan: âriflerin kalbindeki can mercanından, yâni, onların cevher-i irfanından bir miktarını çal.

5384Çalarsan bari öyle lâtif bir inciyi çal, taşıyacaksan bari öyle mübârek bir yükü taşı.

Şeyh Zünnûn’un deli olmadığını ve kasden cünûn hâlleri gösterdiğini müridlerin anlaması

5385Dostlar, Zünnûn’un kıssasında, yâni ondan bahsederek zindana gittiler ve şöyle bir müşaverede bulundular ki:

5386O, bu işi mahsus mu yapıyor, yoksa bir hikmeti mi var? Kendisi bu dînin kıblesi ve âyeti mesabesindedir.

5387Onun deniz gibi vâsi olan aklına cünûn galebe etmesi, çok uzak bir hâldir.

5388Hâşâ ve kellâ onun Kamer gibi parlak olan aklını hastalık bulutu örtemez. Bu hâl onun yüksek derecesine lâyık değildir.

5389O halkın şerrinden tımarhaneye girdi. O akıllı geçinenlerden utandığı için deli gibi oldu.

5390O, tembel ve tenperest olan akıldan utandığı için kasden gitmiş ve kendisini deli göstermiştir.

5391Şöyle diyerek ki: “Beni sağlamca bağlayın ve öküzün kuyruğuyla başıma ve sırtıma vurun, bu hareketin sebebini de araştırmayın.

5392Tâ ki Benî İsrâil’deki maktulün, Mûsâ Aleyhisselâm’ın kesilmesini emrettiği sığırın kuyruğu darbesinden dirildiği gibi, ey güvenilir dostlar ben de kamçı zaliminden hayat bulayım.

5393O kuyruk darbesinden hoş olayım, Musa’nın sığırı darbesinden dirilen maktul gibi makbul bir hâle geleyim.

5394Sığırın kuyruğu zaliminden maktul dirildi, iksir sürülmüş bakır misâli hâlis altın oldu.

5395Maktul sıçradı ve esrarını söyledi, kendisini öldürmüş olan hunhar zümreyi gösterdi.

5396Açıkça dedi ki: Bu cemâat beni öldürdü. Çünkü şu sırada bana düşman kesilmişlerdi.

5397Bu sakil ve maddî cisim ölünce esrara vâkıf olan ruh dirilir.

5398Ya ıztırârî olarak ölen, yahut mevt-i ihtiyarî ile nefsini öldüren kimsenin ruhu cenneti ve cehennemi görür ve cümle esrara vâkıf olur.

5399Kanlı şeytanları ve hile ve hud’a tuzaklarını gösterir.

5400Sığırı, yâni, nefsi öldürmek tarikatın şartıdır. Bunu yapmalı ki onun kuyruğu zaliminden rûh rahatlık bulsun.

5401Sığır gibi yiyip içmekten başka bir şey düşünmeyen nefsini riyazet ve mücahede ile çabucak öldür ki gizli olan ruhun akıl ve şuur ile yeni bir hayat bulsun.”

Zünnûn Kuddise Sırruhû’nun hikâyesine avdet

5402O cemâat, Zünnûn’un yanına yaklaşınca: “Hey! Kimsiniz? Sakınınız” diye seslendi.

5403Edep ve nezâketle dediler ki: “Biz senin dostlarındanız. Buraya cân ve dilden bir arzu ile istifsâr-ı hâtıra geldik.

5404Ey mütefennin ve akıl deryası nasılsın? Aklına karşı bu delilik isnadı nedir?

5405Bunun sebebini bizden gizleme. Biz senin dostlarınız. Bize karşı esrarını saklama.

5406Dostları uzaklaştırmak, hile örtüsüyle sırrı gizlemek yakışmaz.

5407Ey şâh-ı mânevî, ey büyük adam; sırrı ortaya koy, yâni, beyân et.

5408Biz senin yüreği yaralı ve sâdık muhibleriniz. Dünyâ ve âhirette gönlümüzü senin himmetine bağlamışız.”

5409Zünnûn kötü sözler söylemeye ve sövmeye başladı. Deliler gibi saçma sapan lâkırdılar etti.

5410Yerinden sıçradı, taş attı ve sopa fırlattı. Ziyaretçiler taşların isabeti korkusundan kaçıştılar.

5411Kahkaha ile güldü ve başını salladı. “Şu dostların sakalı yeline, yâni dostluk iddialarına bak!” dedi.

5412“Dostları gör. Hani dostluk nişanı? Zahmet ve meşakkat dostlara can gibiydi.

5413Bir dosta dostunun cefâsı nasıl ağır gelir? Cefâ ve meşakkat iç gibidir, dostluk onun kabuğuna benzer.

5414Belâ, âfet ve mihnetle başı hoş olmak dostluk nişanı olmuştur.

5415Bir dost altın gibidir, belâ ise ateş misâlidir. Hâlis altının ateşte bulunması ve hararet tesîriyle eriyip kabuğundan kurtulması gerektir.

Lokman’ın zekâsını efendisinin imtihan etmesi

5416Lokman pâk ve musaffa, gece gündüz işinde çevik ve atik bir köle değil mi idi?

5417Efendisi onu oğullarından değerli gördüğü için ehemmiyetli işlerde kullanırdı.

5418Çünkü Lokman, köle oğlu olmakla beraber hevâ ve hevesten kurtulmuş bir efendi idi.

5419Şâhın biri, konuştuğu bir şeyhe in’âm u ihsana dâir benden bir şey iste, yâni, tabîr-i mahsûsuyla: “Dile benden ne dilersen” dedi.

5420Şeyh cevap verdi ki: “Ey şah; bana böyle bir teklifte bulunmaya utanmıyor musun? Bundan vazgeç.

5421Benim hakir iki kölem vardır ki onlar sana hâkim ve emirdirler.”

5422Pâdişah: “O iki köle kimlerdir. Bana hâkim ve emîr olmaları benim için bir zillettir.” diye sordu. Şeyh de: “Biri gazap biri şehvettir” cevâbını verdi.

5423Şahlıktan, saltanattan fariğ olan ve o gibi şeylere meyletmeyen kimseyi hakikat şahı bil ki onun nuru ay ve güneş olmaksızın parlar.

5424Kendisi mânevî bir hazine olan zâtın hazînesi vardır. Hakikatte varlık, varlığa düşman olan kimsenindir.

5425Lokman’ın efendisi, zâhirde onun efendisi idi. Lâkin hakikatte köle olan o idi ki Lokman onun efendisi bulunuyordu.

5426Ters görünen âlemde bu gibi hâller pek çoktur. İnsanların nazarında bir cevher çörçöp makûlesi şeylerden değersizdir.

5427Çöle, mefâze yâni kurtuluş yeri denilmiştir. İsim ve renk gibi şeyler, dünyâ ehlinin aklına tuzak olmuştur.

5428Bir güruhu tanıtan elbisedir. Avam kıyafetinde bulunan bir ârife de avamdan derler.

5429Bir güruhta da zühd ü kanâatin zâhiri ve mürailiği vardır. Fakat bunu herkes fark edemez. Zühd ü kanâat casusu olmak, yâni, hakîkî zühd ile riyâî zühdü ayırt etmek için insanda basiret nuru bulunmak gerektir.

5430Taklitten ve iğreti olmaktan temiz bir nûr olmak gerektir. İnsan bir kimseyi fiilini görmeksizin ve kavlini işitmeksizin tanıyamaz5431Basiret sahibi olan ârif, akıl yoluyla kalbin içine girer ve orada ne bulunduğunu bilmüşâhede anlar, şunun, bunun nakl ü rivayetine bağlanıp kalmaz.

5432Gaybları, gizli şeyleri bilen Allah’ın has kulları, can âleminde kalplerin casuslarıdır.

5433Nufûz-ı nazarıyla hayâl gibi kalbin içine girer, oradaki sır, onun gözü önünde açık olur.

5434Serçenin cismindeki tertip ve düzen nedir ki doğanın aklına karşı gizli kalsın.

5435Allah’ın esrarına vâkıf olanlara karşı mahlûkatın sırrı ne olabilir?

5436Felekler üstünde yürüyen kimse için yeryüzünde yürümenin ne zorluğu vardır?

5437Davut Peygamber’in avucunda demir, mum gibi olmuştu. Ey zâlim kimse; o hâlde mum onun elinde ne idi?

5438Lokman, köle kıyafetinde mânen bir efendi idi. Kölelik onun görünüşündeki bir alâmet idi.

5439Meselâ bir efendi, tanımadığı bir yere giderken kölesine kıymetli elbise giydirir.

5440Kendisi kölenin elbisesini giyer ve giderken köleyi öne geçirir.

5441Kimse bilip tanımasın diye kölesinin ardınca köle ve hizmetkâr gibi gider.

5442Köleye der ki: “Sen git baş sedirde otur, ben hakîr bir köle gibi ayakkabını muhafaza edeyim.

5443Sen sert davran ve bana söv. Hiç ta’zim ve saygıda bulunma.

5444Şimdi senin hizmetin bana hizmeti terk etmendir. Ben, beni tanımayanlar arasında hile tohumunu saçacağım, yâni, bu vâsıta ile bazı şeyler öğreneceğim.”

5445Herkes kendilerini köle sansın diye efendiler böyle kölelik tavrı takınmışlardır.

5446Efendilikten müstağni ve gözleri tok idi. Çünkü üzerlerine lâzım işleri hazırlamışlardı.

5447Bu hevâ ve heves kulları ise onların aksine kendilerini akıl ve cân efendisi göstermişlerdir.

5448Bir efendiden tevâzu görünebilir. Fakat bir köleden kölelikten başka bir şey zuhûr etmez.

5449O mânâ âleminden bu sûret âlemine böyle tersine tertipler vardır. Bunu bil.

5450Lokman’ın efendisi bu gizli hale, yâni Lokman’ın hakikatte bir efendi olduğuna vâkıftı. Çünkü onda bu nişânı görmüştü.

5451O efendi sırrı biliyor, fakat maslahat ve idâre yoluyla merkebini sürüyor, hareket ediyordu.

5452Lokman’ı evvelden âzat edecekti, fakat onun hoşnut olmasını arıyordu.

5453Çünkü Lokman’ın muradı, o arslan yiğidin sırrına kimsenin vâkıf olmaması idi.

5454Sırrını kötülerden gizlemek şaşılacak bir şey değildir. Asıl şaşılacak şey, sırrını kendinden saklamandır.

5455İşini, amelini kendi gözünden bile sakla ki amelin, iyi ve kötünün görmesinden selâmette kalsın.

5456Kendini ücret tuzağına teslim et, sonra kendiliğinden olmaksızın kendi hakikatinden bir şey al.

5457Vücuduna saplanmış oku çekmek için yaralı bir adama afyon verirler.

5458Rûh kabzetmeye memur olan melekler, bir hastayı öleceği esnada maraz derdiyle incitirler. O, onunla meşgul iken canını alırlar.

5459Herhangi bir fikir ile kalbini meşgul edersen o sırada gizlice bir şey alıp götürürler.

5460Ey kimse; her neyi düşünür ve tahsil edersen o esnada bir hırsız ummadığın ve emin olduğun cihetten gelir ve elde ettiğin şeyi alır, götürür.

5461O hâlde en iyi bir şeyle meşgul ol ki senden ehemmiyetsiz bir şey götürebilsin.

5462Bir tacirin yükü suya düşecek olursa tacir, elini en iyi kumaşa uzatır, yâni, en evvel kıymetli metâını kurtarmaya çalışır.

5463Metâın suya düşer, yâni elinden çıkarsa en iyisini kurtar ve değersizini bırak.

İmtihan edenlerin huzurunda Lokman’ın faziletinin belli olması

5464Lokman’ın efendisine her yemek getirdiklerinde der’akab Lokman’a bir adam gönderir, onu çağırtırdı.

5465Lokman o yemeğe el uzatsın ve bir lokma alsın da efendisi onun artığını yesin diye.

5466Lokman’ın artığını içer ve neşelenirdi. Onun yemediği ve içmediği şeyleri ise dökerdi.

5467Lokman’ın efendisi, Lokman’sız bir şey yiyecek olursa gönülsüz ve iştihâsız yerdi. İşte sonsuz merbûtiyet böyle olur.

5468Bir gün efendiye hediye olarak kavun getirmişlerdi. Kölelerinden birine: “Git oğlum Lokmân’ı çağır” dedi.

5469Kavunu kesip de Lokman’a bir dilim verince onu şeker ve bal gibi yedi.

5470Lokman onu kemâl-i iştihâ ile yedi, ikinci ve üçüncü bir dilim daha verdi ki parçalar on yediye baliğ oldu.

5471Bir parça kalınca “Bunu da ben yiyeyim de ne kadar tatlı kavun olduğuna bakayım” dedi.

5472Lokman o kadar hoş yiyor ki onun zevkiyle tabiatlar iştihâya geliyor ve lokma arıyor.

5473Ondan bir lokma yiyince gözünden ateş çıktı. Hem dili kabardı, hem boğazı yandı.

5474Onun acılığından bir müddet kendinden geçti, sonra Lokman’a dedi ki: “Ey cihanın canı.

5475Bu kadar zehri nasıl yedin, böyle bir kahrı nasıl oldu da lûtuf sandın?

5476Bu nasıl bir sabırdır, bu kadar sabır neden ileri gelmiştir, yoksa hayâtın senin indinde düşman mıdır?

5477Bunu yemekten mazûrum, bu kadarını kâfi gör diye niçin bir hüccet getirmedin?”

5478Lokman dedi ki: “Ben senin nimet veren elinden o kadar yedim ki onlara karşı utancımdan iki kat olmuşumdur.

5479Bir defalık acı bir şey gördüğüm ve yediğim için seni haberdâr etmekten sıkıldım.

5480Mademki vücûdumun her cüz’ü, senin nimetlerinle yetişmiş ve o nimetlerin dânesine ve tuzağına tutulmuştur.

5481Eğer bir acı dolayısıyla feryat ve şikâyet edecek olursam yüzlerce yolun toprağı o cüz’lerin yâni, eczâ-yı vücûdumun üzerine olsun.

5482Şeker veren elinin lezzeti, bu kavunda nasıl acılık bırakır?

5483Acılar muhabbetten tatlılaşır. Bakırlar muhabbetten altın olur.

5484Tortular muhabbetten sâfîleşir, dertler muhabbetten şifâ verici olur.

5485Muhabbetten ölüyü diriltirler. Muhabbetten şahı kul ederler.

5486Bu muhabbet de irfan neticesidir. İrfansız bir kimse muhabbet tahtına nasıl oturabilir?

5487Bir cansız üzerinde matlubluk rengini görür, bir ıslıktan mahbubluk sesini işitir.

5488Noksan ilim, fark gözetmez, şüphesiz şimşeği güneş sanır.

5489Resûl Aleyhisselâm «Ennâkisu mel’un» yâni, “Eksik olan mel’undur” dedi ve bu nâkıs, akıl noksanı ile tevil edildi.

5490Çünkü cesedi nâkıs olanlar, Rahmet-i İlâhiye mazharıdır. Merhum olan lânete ve bu sûretle yaralanmaya lâyık değildir.

5491En kötü hastalık akıl eksikliğidir ki lâneti mûcib olur ve sahibini Allah’tan uzaklaştırır.

5492Çünkü akılları kemâle eriştirmek imkansız değildir. Lâkin noksan bir uzvu bulunan bedeni tamamlamak mümkün olmaz.

5493Allah’tan uzaklaşmış olan her gavurun küfrü ve firavunluğu akıl noksanından ileri gelmiştir.

5494Beden noksanı için Kur’ân’da: «leyse ale’l-a’ma haracun»53 ferah ve sürûr gelmiştir.

5495Şimşek çok vefasızdır, çakar, söner. Ey irfansız kimse sende safâ-yı kalb olmadığı için fânî ile bâkîyi, yâni devamsız olanla daimiyi bilmiyorsun.

5496Şimşek gülüyor, yâni çakıyor. Neden ve kime gülüyor? Söyle, şimşeğin ânî aydınlığına gönül veren budalanın abdallığına gülüyor.

5497Feleğin nurları, izleri kesilmiş yâni nâkıstır. Onlar, şarkı ve garbı olmayan Nûr-ı bâkî gibi nasıl olurlar.

5498Şimşeğin tabîatını göz kamaştırıcı, nûr-u bâkîyi ise tamâmıyla yardımcı bil.

5499Deniz köpüğü üstüne at sürmek, şimşek ziyasında mektup okumak.

5500Hırs ve tamahdan akıbeti görmemek, kendi kalbine ve kendi aklına gülmektir.

5501Her şeyin sonunu görmek aklın hassasındandır. Âkıbeti görmeyen ise nefstir.

5502Bir akıl, nefse mağlup olursa, o da nefs olmuş demektir. Saadet yıldızı olan Müşteri, uğursuzluk yıldızı bulunan Zuhal’e mat olursa, o da uğursuz olur.

5503Bu uğursuzluk içinde iken de nazarını çevir, seni uğursuzluğa müptela edene bak.

5504Bu cezr ü medde bakan bir nazar, yâni, öyle bir nazar sahibi, nuhusetten saadet tarafına yol bulmuş olur.

5505İntikal esnasında zıddın zıddını peyda ederek Allah seni bir hâlden bir hâle çevirir.

5506Seni hâlden hâle intikal ettirmesi de senin zâtü’ş-şimâlden, yâni sol tarafa gitmek ve dalâlete düşmekten korkman ve sağ taraf, yâni hidâyet lezzetini bulman içindir. Ricâl-i tarikat hep o lezzeti umar ve ararlar.

5507Tâ ki iki kanatlı olasın. Tek kanatlı bir kuş, uçmaktan tamâmıyla âcizdir.

5508İlâhî; ya beni bırak söz söylemeyeyim, yahut izin ver de tamâmıyla izâh edeyim.

5509Onu da, bunu da, yâni, benim susmamı da, söylememi de istemiyorsan yine ferman senindir. Senin maksûdunun ne olduğunu ve ne tarafta bulunduğunu kim bilir?

5510İbrâhim’in canı gibi bir ruh olmalıdır ki ateş içinde iken nûr-ı marifetle Cenneti ve oradaki köşkleri görebilsin.

5511Yine cân-ı İbrahim gibi bir ruh olmalıdır ki halka gibi kapıya mıhlı kalmasın ve derece derece aya ve güneşe yükselsin.

5512Yine İbrahim Halil gibi «Lâ uhibbul âfilîn»54 diyerek yedinci kat göğü geçsin.

5513Bu ceset ve madde âlemi olan dünyâ şaşırtıcıdır. Her şeyi bozuk ve tersine gösterir. Eşyayı yanlış görmekten ancak şehvetten çekinmiş ve çekilmiş olanlar müstesnadır.

Pâdişahın o has kölesine maiyet halkının hasedi hikâyesinin devamı

5514Şahın ve emirlerin, akl-ı sultanî bulunan has köleye hasetleri hikâyesi,

5515Sözün sözü çekmesinden, yâni, münâsebet dolayısıyla muhtelif bahislere geçilmesinden gecikti. Geri dönmek ve hikâyeyi tamamlamak lazımdır.

5516Memleketin saadetli ve tâlihli bahçıvanı olan pâdişah bir ağacı diğer bir ağaçtan nasıl tanıyıp ayırt etmez.

5517Acı ve gayr-ı makbul bir ağaç ile, yedi yüz nevi’ ağaçtan iyi olan bir ağacı,

5518Onların sonunu gören bir nazarla baktığı için bakıp yetiştirmek hususunda nasıl müsâvî tutar?

5519O ağaçlar, göze bir görünürlerse sonundaki meyveleri nedir? Onu bilir.

5520Nûr-u İlâhî ile nazar eden ve basar-ı basiretle gören bir şeyh de sâlikin ibtidâ ve intihasına agâh olur.

5521O şeyh, yabancı gören gözü kapamış ve talîm ve irşâd hususunda sonu gören gözü açmıştır.

5522O has köleye haset edenler, kötü ağaçlar gibi cevheri acı ve tâlihi menhus idiler.

5523Hasetlerinden coşuyorlar, ağızlarından köpük saçıyorlar ve gizlice mekr ü tezvir tertip ediyorlardı.

5524Ki gulâm-ı hâssın boynunu vursunlar ve onun zamâneden, yâni, hayattan kökünü kazısınlar.

5525O nasıl fena bulurdu ki canı pâdişah idi, kökü, mevcûdiyeti Allah’ın hıfz u emânetinde bulunurdu.

5526Pâdişah, hasetkârların esrarına vâkıf olduğu hâlde Ebûbekir-i Rebâbî55 gibi sükût ediyordu.

5527O aslı bozuk hasetkârların kalplerindeki hıyaneti görüyor ve o hilekârlara ıslık çalıyordu.

5528Hilekâr olanlar pâdişahı, şerbet testisine sokmak için mekr yaparlar.

5529Son derecede azim bir pâdişahı, şerbet testisine nasıl sığar? Hey eşekler!

5530Pâdişah için bir tuzak kuruyorlardı. Fakat bunu da ondan öğrenmişlerdir.

5531Ustasına karşı berâberlik davasıyla meydana çıkan çırak, ne kadar uğursuzdur.

5532Hem de nasıl bir üstada karşı? Nazarında aşikâr ve gizli şeyleri eşit bulunan bir cihan üstadına.

5533Öyle bir üstad ki: Onun gözü, Allah nûruyla bakar ve cehalet perdelerini yırtar.

5534Eski kilim gibi delik deşik olmuş bir kalp ile o Hakîm-i İlâhînin gözü önüne perde çekmeye çalışır.

5535Fakat o perdenin her deliği bir ağız hâline gelir de ona güler.

5536Usta, çırağa der ki: “Ey köpekten alçak; sende bana karşı hiç vefa yok mudur?

5537Beni hakikaten demir koparan bir usta bilme, kendin gibi kalbi kör bir çırak farz et.

5538Senin rûhuna olan yardım benden değil midir? Bensiz senin tarafına bir su akmaz.

5539Benim gönlüm sana talih tezgahı iken ey yolunu şaşırmış; bu tezgâhı neden kırıyorsun?

5540‘Ben gizli çakmak çakıyorum’ diyorsun. Kalpten kalbe pencere yok mudur?

5541Nihayet gönül o pencereden senin fikrini görüyor ve zikrine şahâdet ediyor.

5542Gönül, senin kalbinde olanı görüyor da yüzüne vurmuyor, her ne dersen gülüyor ve evet diyor.

5543O senin gıdıklamandan ve lâtifenden gülmüyor, kalbindeki kötü fikirlere karşı gülüyor.

5544Hilekârın cezası hiledir. Kâse yap, bardak al meseli sana lâyıktır.

5545Eğer onun sana karşı gülüşü senden razı olduğu için olsaydı, senin için yüz binlerce gül açılmış, yâni füyûzât ve fütuhat zuhura gelmiş olurdu.

5546Onun kalbi rızâ ile amel eder, yâni senden razı olursa o rızâ-yı güneşin Hamel burcu56na gelmesi bil.

5547Güneşin hamel burcuna gelişinden hem gündüz, hem bahar güler, çiçekler ve yeşillikler birbirine karışır.

5548Yine ilkbaharda yüz binlerce bülbül ve kumru ötmeye başlar da kışın sessiz, sedasız kalmış olan dünyâyı çınlatır.

5549Sen ruhunu hazâna uğramış ve kararmış bir yaprak gibi görüyorsun da pâdişahın gazabını neden bilmiyorsun?

5550Pâdişahın güneşi, itâb ü tekdir burcunda yüzleri kebap gibi karartır.

5551Utârit57’in kâğıtları bizim canlarımız, o kâğıtlardaki aklık karalık da bizim mizanlarımızdır.

5552Ruhların sevdadan ve aczden kurtulmaları için o mânevî Utarit, tekrar kırmızı ve yeşil ferman yazar.

5553İlkbaharın yazısı, gökkuşağında olduğu gibi kırmızı ve yeşildir.

Hüdhüd’ün hakir sûretinden ve ufak cüssesinden Süleyman Aleyhisselâm’ın tazimi Belkıs’ın kalbine aksetmesi

5554O Belkıs’a yüz kat rahmet olsun ki Allah ona erkek aklı vermişti.

5555Bir hüdhüd kuşu ona Süleyman’dan mektup ve nişan getirdi. O mektup birkaç kelimeden ibaret bir beyandı.

5556Mektupta münderiç olan şumullü nükteleri okuyunca onu getiren elçiye, yâni, Hüdhüd’e hakaretle bakmadı.

5557Onun cismini Hüdhüd, canını Ankâ, hissini köpük, kalbini derya gördü.

5558Bu iki renkli tılsımlardan, yâni sûret ve mânâdan ibaret cisimlerden dolayı akıl ile his, Muhammed Aleyhisselâm gibi, Ebû Cehillerle cenktedir.

5559Kâfirler, Hazreti Ahmed ve Muhammed Aleyhi Ve Alihî Salevâtülehâdi beşer gördüler. Çünki ondan «inşakkalkamer»58i görmediler.

5560Ey sâlik; hissî olan gözüne toprak saç. Çünkü his gözü aklın ve mezhebin düşmanıdır.

5561Allah, his gözüne a’mâ, putperest ve bizim zıddımızdır dedi.

5562Hâlin ve istikbâlin efendisi olan nebî, yahut velî onun önünde idi. O ise bir hazîneden, bir mangırdan başka bir şey görmüyordu.

5563Hakikat güneşinden haber getiren bir zerreye fezadaki güneş köle olur.

5564Vahdet denizinin sefiri olan bir damlaya yedi deniz esir olur.

5565Eğer bir avuç toprak, Hakk’ın emirlerini ifâda çevik olursa, Allah’ın felekleri, onun toprağına, yâni topraktan mahlûk olan cesedine karşı başını eğer.

5566Âdem’in toprağı, yâni, cesed-i hakisi Hakk’ın çeviği olduğu için o toprağın önünde hakkın melekleri secde ettiler.

5567Semânın yarılması neden dolayı idi? Hâkîliği açan bir gözden ötürü idi.

5568Toprak tortu olarak suyun altına çökerken, o toprak Vücud-ı Muhammedî’yi gör ki kemâl-i süratle arş-ı a’lâyı geçti.

5569İmdi şunu bil ki cesed-i hakîdeki letâfet sudan değildir. Ancak mübdi-i vehhâb olan Allah’ın cömertliğinin gereğidir.

5570Eğer Allah, havayı ve ateşi süfli kılsa ve dikeni gülden muteber eylese.

5571O hâkimdir, dilediğini yapar ve derdin kendisinden deva husule getirir.

5572Allah, dilerse havayı ve ateşi süflîleştirir, bulanık tortulu ve ağır bir mâhiyet verir.

5573O hâlde yakînen bilinir ki, Allah dilediğini azîz eyler, topraktan mahlûk bir cesede “kanatlar aç da uç” der.

5574Bir ateşe, yâni, ateşten yaratılmış olan Azazile de “Git şeytan ol, yedinci kat arzın altında pislik ve alçaklık ile uğraş”, dedi.

5575“Ey topraktan yaratılmış Âdem; sen Sühâ59’ya kadar çık”, “Ey ateşten mahlûk olan şeytan; sen toprağa kadar in” demiştir.

5576Ben, dört unsur ve ilk sebep değilim, hüküm ve tasarrufta dâim ve bâkîyim.

5577Benim işim illetsizdir ve müttekîmdir. Ey hatalı feylesof, benim takdirim vardır ki o illet değildir.

5578Kendi âdet ve sünnetimi vaktinde döndürürüm ve icâbında değiştiririm. Bu şüphe ve şek yolunu zamanında göz önünden kaldırırım.

5579Denize derim ki “Âgâh ol ve ateşle dol”, ateşe derim ki “yürü gül bahçesi ol.”

5580Dağa derim ki “Yün gibi hafifleş”, gökyüzüne derim ki “Göz önüne dökül.”

5581“Ey güneş; kamere yaklaş” diyeceğiz, her ikisini de kara bulut gibi karartacağız.

5582Güneşin çeşmesini, yâni kursunu kurutur ve ziyâsız bırakırız, kan çeşmesini fen ve hikmetle misk yaparız.

5583Allah, güneşin ve ayın boyunlarına bir çift siyah öküz gibi boyunduruk takar.

Bir felsefecinin «İn esbaha maukum»60 âyeti okunurken inkâra kalkışması

5584Kur’ân okuyan biri; kitabın yüzünden, yâni, Mushaf’tan «kaynaktan suyunuz kesilse» mealindeki âyetini okuyordu.

5585“Benim gibi fazilet ve marifet sahibi bir zâttan başka suyu tekrar menbaa kim getirir.”

5586Mantıkçı, hakîr bir feylesof, o sırada mektep yanından geçiyordu

5587Bu âyeti işitince beğenmediğinden “Suyu kazma ile biz getiririz.

5588Biz bel ile yarar, kazma ile kazar ve suyu aşağıdan yukarıya çıkarırız” dedi.

5589Gece uyudu. Rüyâsında arslan gibi bir yiğit gördü. O yiğit buna tokat attı ve iki gözünü kör etti.

5590O feylesofa dedi ki: “Eğer sözünde sâdık isen gözünün pınarından kazma ile nur çıkar.”

5591Feylesof, sabahleyin yatağından fırladı ve iki gözünü kör gördü. Rü’yet nuru o iki gözden uzaklaşmıştı.

5592Eğer inleyerek istiğfar etmiş olsaydı, çekilip giden nûr-ı çeşmi, Allah’ın keremiyle zâhir olurdu, avdet ederdi.

5593Lâkin Allah’tan mağfiret talep etmede elde değildir. Tövbe zevki, her sarhoşa meze olmaz.

5594Amellerinin uğursuzluğu ve inkârının şomluğu, onun kalbine gidecek tövbe yolunu kapatmıştı.

5595Kalp, sertlikte taş yüzü gibi olmuş. Tövbe onu ekin için nasıl yarabilir?

5596Şuayb Peygamber gibisi nerede ki duâsıyla dağı zirâat yapılacak tarla hâline getirsin?

5597O Halîl’in, yâni, İbrahim Aleyhisselâm’ın hüsn ü itikadı ve Cenâb-ı Hakk’a niyazı dolayısıyla muhal denilecek güç bir iş, mümkün oldu.

5598Yahut Mukavkıs’ın61 Hazreti Peygamber’den temennisi üzerine bir taşlık, usûlüne göre bir tarla oldu.

5599Bir kimsenin inkârı da aksine olarak altını bakır ve sulhu cenk hâline getirir.

5600Bu inkâr, bu azgınlık meshin kehrubâsı olmuştur ki, nebatât yetiştirmeye kabiliyetli olan toprağı, taş ve çakıl yapar.

5601Allah’a karşı secde ve ricâlullaha tazim etmek için de her kalbe izin verilmemiştir. Çünkü rahmet ücreti her çalışanın nasibi değildir.

5602Aklını başına al da ‘tövbe ederim ve Allah’ın lûtf ü keremine sığınırım.’ düşüncesine itimat ederek günah işleme.

5603Tövbe için nur ve letâfet lâzımdır, tövbenin şartı şimşek ve buluttur.

5604Bir meyvenin yetişmesi için hararet ve su lâzımdır. Onun gibi tövbenin kabulü için de bulut ve şimşek, yâni, âh-ı derûn ile gözyaşı îcâb eder.

5605Gönül şimşeği ve göz bulutu olmayınca ve onlar çakıp yağmayınca tehdit ve gazap ateşi nasıl söner?

5606Vuslat şimşeğinin yeşilliği yâni, tecellî-i İlâhî nurunun taraveti ve parlaklığı gönülde nasıl hâsıl olur? Ve orada âb-ı zülâl menbaları nasıl coşup akar?

5607Fezada şimşek ve yağmur olmasa gül bahçesi nasıl olur da çimene sır söyler ve menekşe beyaz gülle ahitleşirdi?

5608Çınar ağacı nasıl avucunu duâya açar, nasıl olur da bir ağaç havaya doğru başını sallar?

5609Ağaç çiçeği, saçı saçar. Yenini bahar mevsiminde nasıl etrafına saçar?

5610Nasıl olur da lâlenin yanağı, yâni yaprağı kızarır, nasıl olur da gülün gonca kesesini açıp içindeki altınları dışarıya çıkardı?

5611Nasıl olur da bülbül gelir ve gülü koklardı? Nasıl olurdu da o geyik kuşu, “nerede, nerede?” diye matlûbunu arardı?

5612Nasıl olur da leylek kuşu, candan ve gönülden lek lek diye ötebilirdi? Lek ne demektir? “Ey kendisinden avn ü inayet istenilen Allah; bütün mülk ve melekût senindir.” mânâsınadır.

5613Toprak, zamirindeki esrarı nasıl gösterir, bostan, gökyüzü gibi nasıl parlardı?

5614Bahçelerin giyinmiş oldukları o hülleleri nereden bulup getirmişler? Hepsini de kerîm ve rahîm olan Allah’ın lûtf u kereminden.

5615Pâdişahı görmüş olan kimse, onun nişan ve alâmetinden şâd olur. Görmemiş olan ise o nişandan intibah hâsıl etmez.

5616Elest hengâmında Rabbini görüp de kendinden geçmiş ve sermest olan kimsenin ruhu, onun alâmetlerini ve eserlerini görünce bilir.

5617Şarabın kokusunu şarap içmiş olan tanır. İçmemiş olan ise koklamasını ne bilir?

5618Çünkü hikmet, kaybolmuş deve gibidir; rehberler, mabeyinciler gibi pâdişahlar huzuruna delâlet eder.

5619Sen rüyâda güzel yüzlü birini görürsün ki sana bir vade nişanı verir. Ve der ki:

5620“Muradın olacaktır. İşte nişanı ki: Yarın senin karşına filân gelecektir.

5621Bir nişan daha ki: o süvâri olarak gelecek ve seni kucaklayacaktır.

5622Bir nişan daha ki: senin karşında gülecektir. Bir nişan: huzurunda el bağlayıp duracaktır.

5623Bir nişan daha ki: bu rüyâyı yarın heveslenip kimseye söylemeyeceksin.”

5624Cenâb-ı Hak murâd husulünün nişanı olmak üzere Yahyâ’nın babasına, yâni, Zekeriyâ Aleyhisselâm’a: Üç gün asla söz söylemeyeceksin demişti.

5625Üç geceye kadar iyiden, kötüden sükût et. İşte bu sükût, Yahya’nın doğacağına dâir sana bir işarettir.

5626Üç gün lakırdıya ağız açma ki bu sükût senin maksûdunun hasıl olacağına işarettir.

5627Sakın bu nişanı sözle anlatma, bu sözü kalbinde gizle.

5628O rüyâda gelip müjdeleyen kimse, bu şeker gibi alâmetleri, hattâ bunlar ne olur? Yüz kat böylesini söylese ve nişanlar verse.

5629Bu, dâima aradığın mülk ve mansıbı lûtf-i İlâhî ile bulacağına alâmet olur.

5630Öyle bir müjde lisanı ki onun için uzun geceler ağlarsın ve seher vakitleri duâ ederek yanar yakılırsın.

5631Öyle bir nişan ki onsuz senin günlerin kararır ve boynun iğ gibi incelir.

5632Öyle bir nişan ki onun için her neye mâlik isen zekât olarak verirsin, mücerredân-ı tarikat, mameleklerini nasıl zekât olarak verirlerse.

5633Malını, uykunu, yüzünün rengini ve başını feda ettin, yâni, riyazet ve mücâhede ile kıl gibi oldun.

5634Defalarca ödağacı gibi ateşte oturdun, defalarca tolga gibi kılıç karşısında durdun.

5635Böyle yüz binlerce bîçarelikler ki âşıkların tabîatıdır ve sayıya gelmez.

5636Gece bu rüyâyı görünce o gecen gündüz ve onun ümidiyle gündüzün uğurlu olur.

5637O nişan ve o alâmetler nerde? diye sağa, sola bakınır, durursun.

5638Gündüz geçer de gösterilen nişan zuhur etmezse diye yaprak gibi titrersin.

5639Buzağısını kaybetmiş kimse gibi mahalle, pazar ve saraya doğru koşarsın.

5640“Efendi; hayrola. Bu koşman nedir? Burada kaybettiğin biri mi var?” derler.

5641Sorana dersin ki “Hayırdır, lâkin bana ait bir hayırdır. Onun için benden başkasının onu bilmesi gerekmez.

5642Eğer söyleyecek olursam bir nişanım yiter, nişanın yitmesi da ölüm vakti demek olur.”

5643Her gördüğün süvari kimsenin yüzüne bakarsın. O da sana “deli gibi yüzüme bakma” der.

5644Ona dersin ki: “Ben bir dost kaybettim, onu aramakla meşgulüm.

5645Ey süvari; devletin dâim olsun, âşıklara merhamet et ve mazûr gör.”

5646Mâdem ki aradın ve ciddiyetle baktın: Ciddiyet hatâ etmez, haberde böyle vârid olmuştur.

5647Birdenbire iyi tâlihli süvari gelir ve seni sıkı sıkı kucaklar.

5648Sen, o zâtın gelip seni kucaklaması zevkinden kendinden geçer ve yere düşersin. Senin hâline vâkıf olmayan biri: İşte sana bir mürailik ve münafıklık numunesi! der.

5649O itirazcı, berikindeki bu cûş u hurûşun neden ileri geldiğini ne bilir? Bu şevkin, kimin vaslından doğduğunu o gafil bilmez.

5650Bu nişan, o kimse hakkında şevk âver olur ki onu görmüş ve bilmiştir, diğerine bu nişan nasıl zâhir olur?

5651Her zaman Allah’tan has kuluna bir nişan erişir ve onun canına yeni bir can vâsıl olur.

5652Sudan çıkmış ve çaresiz kalmış balığın önüne su gelmiş gibi olur. Bu nişanlar kitabın, yâni, levh-i mahfuzun âyet ve alâmetlerindendir.

5653Peygamberlerde bulunan bir çok âyet ve işaretler, Allah’a âşinâ olan ruhlara mahsustur.

5654Bu söz, nakıs ve kararsız kaldı, yâni, neticelenmedi. Bundan dolayı beni mazûr gör ki gönlüm elimde değil, cezbedâr bir hâldeyim.

5655Kum zerrelerini saymak mümkün değildir. Hususiyle aklını aşk izâle eylemiş bir kimse için.

5656Bağdaki yaprakları ve kekliklerle kargaların ötüşlerini sayarım.

5657Bunlar vâkıâ sayılmaz şeylerdir, fakat ben imtihana uğramış kimselerin irşadı için sayar ve mümkün olduğu kadar îzâh ederim.

5658Zuhal yıldızının uğursuzluğu, yahut Müşteri seyyaresinin uğurluluğu sayılıp hasredilemez olmakla beraber.

5659Her ikisinin tesîrinden, yâni, arz üzerindeki menfaat ve mazarratlarından bahsetmek lâzımdır.

5660Sa’d ü nahs ehline, yâni, saâdet ve felâkete uğrayanlara kaza ve kaderin âsârı malum olsun.

5661Tâlihi Müşteri olan kimse serverlik neşâtından mesrur olur.

5662Tâlihi Zuhal olan kimse için de işlerinde, serlerden ihtiyatlı bulunmak lâzım gelir.

5663Eğer o Zuhal tâlihli kimsenin maruz kaldığı uğursuzluğu söyleyecek olursam onun ateşi o bîçâreyi yakar.

5664Şahımız ve yegâne Allah’ımız «üzkürullah»62 “Allah’ı zikredin” diye izin verdi ve ateş içerisinde gördüğü için bize nur ihsan etti.

5665Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Ben sizin zikrinizden pâk ve müteâlim. Benim için tasavvurlar ve tasvirler lâyık değildir.

5666Lâkin tasvir ve hayâlin mesti olan kimse bizim zâtımızı misâlsiz anlayamaz.

5667Cismânî olan zikir, nâkıs bir hayâlden ibarettir. Şâhâne vasıflar ise o nâkıs hayâllerden hâlistir.

5668Meselâ birinin pâdişah için, çulha değildir demesi nasıl meth olabilir? Bunu söyleyen ve Allah’ı böyle anlatmak isteyen kimse meğer ki âgâh değildir.

Çobanın münacaatını Mûsâ Aleyhisselâm’ın inkâr etmesi, yâni hoş görmemesi

5669Mûsâ Aleyhisselâm yolda bir çoban gördü ki: “Ey Hüda, ey İlâh!” diye zikredip duruyordu. Ve münacaatına şöyle diyerek devam ediyordu:

5670“Sen neredesin ki hizmetinde bulunayım, çarığını dikeyim, başını tarayayım.

5671Ey muhteşem ve muazzam olan Allah! Senin elbiseni yıkayayım, bitlerini öldüreyim, önüne süt getireyim.

5672Elceğizini öpeyim, ayakçığınızı ovayım, uyku zamanı gelince yatacağın yeri süpüreyim.

5673Ey bütün keçilerim yoluna kurban olası Allah’ım, ey benim ‘hay, huy’ diye firakından feryad ettiğim Rabbim.”

5674O çoban böyle münasebetsizce söyleniyordu. Mûsâ Aleyhisselâm: “Çoban; bunları kime söylüyorsun?” diye sordu.

5675Çoban: “Bizi yaratan ve bu yer ile gök, kudretiyle zuhura gelen Allah’a söylüyorum”, dedi.

5676Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Hey kendine gel, çıldırdın mı? Müslüman olmadan kâfir olmuşsun.

5677Bunlar, ne saçma, ne küfür, ne bâtıl sözlerdir; bunları söylememek için ağzına pamuk tıka!

5678Senin küfrünün kokusu dünyayı kokuttu, senin küfrün din kumaşını eskitti.

5679Çarık ve dolak sana ve senin gibilere lâzımdır. Tarif edilemez bir güneşe bunlar lâyık olur mu?

5680Eğer bu sözden boğazını bağlamaz, yâni, sükût etmezsen Allah tarafından bir âteş gelir ve bütün mahlûkâtı yakar.

5681Eğer gazap ve kahır âteşi gelmediyse ağzından çıkan bu küfür dumanı nedir? Canın kararmış ve merdut olmuş, sebebi nedir?

5682Allah’ın hâkim olduğunu biliyorsan bu münasebetsizlik ve terbiyesizlik sana nasıl lâyık oluyor?

5683Delinin dostluğu, hakikatte düşmanlıktır. Hak Teâlâ öyle bir hizmetten müstağnidir, bu sûretle zikredilmeye muhtaç değildir.

5684Bu sözleri amcana mı, dayına mı, kime söylüyorsun? Cisim ve ihtiyaç Allah Zülcelâl’in sıfatı olur mu?

5685Neşv ü nemâya ihtiyacı olan süt içer, ayağa muhtaç olan da çarık giyer.

5686Ey çoban; senin bu sözlerin, hakkında Allah’ın “O ben’im, ben o’yum” dediği bir kul için ise;

5687Yine o kul için ise ki Allah, onun hakkında: “Ben hastalandım da ibâdet etmedim, yâlnız o hastalanmadı, ben de hasta oldum” dediği abd-i hâsı ise.

5688Hakkında “Benimle işitir, benimle görür” buyrulan kul için ise onun hakkında bile faydasızdır.

5689Kur’ân lisân-ı Peygamberî’den sâdır olmakla beraber, her kim “Onu Hak söylemedi, Allah kelâmı değildir” diyecek olursa o kâfirdir.

5690Allah’ın has kullarına, sevgili kullarına edepsizce söz söylemek, kalbi öldürür, amel defterini karartır.

5691Eğer sen bir erkeğe Fâtıma diyecek olursan, erkek ve kadınların hepsi insan cinsinden olmakla beraber;

5692O kimse iyi huylu, halim, selim ve sakin iken, imkânını bulsa seni öldürmeye kasteder.

5693Fâtıma ismi kadınlar arasında övgüdür. Fakat erkeğe söylersen onun için mızrak yarası olur.

5694El ve ayak bizim hakkımızda övgüdür. Çünkü eli ayağı olan kimse çolak ve topal değil demektir. Fakat bu gibi şeylerden müstağni olan Allah’a karşı hürmetsizliktir.

5695«Lem yelid ve lem yûled»63 sıfatları ona lâyıktır. Babanın da, oğlun da yaratanı odur.

5696Her ne ki cisimdir, doğum onun vasfıdır. Doğmuş olan her ne varsa o da ruh nehrinin bu tarafındandır.

5697Çünkü doğurulmuş olanlar, şu kevn ü fesâd «olup-bozulma» âlemindendir ve hadistir, yâni, sonradan meydana gelmedir. Her hadis ise mutlaka bir muhdis ister. Yâni, sonradan olan için bir oldurucu lâzımdır.

5698Dedi ki: “Ey Mûsâ! Sen ağzımı diktin, yâni sükûta mecbur ettin. Beni perişan bir hâle getirdin ve canımı yaktın.”

5699Çoban, elbisesini yırttı ve hararetli bir âh çekti. Ondan sonra çöle teveccüh ederek gitti.

Hak Teâla’nın çoban için Mûsâ Aleyhisselâm’a hitâb etmesi

5700“Bizim kulumuzu bizden ayırdın diye” Hazreti Musa’ya vahiy geldi.

5701“Sen, kullarımı bana iletmek için mi geldin, yoksa benden ayırmak için mi?

5702Muktedir oldukça ayrılık cihetine gitme. Çünkü benim indimde karısını boşamak, en çok buğz ettiğim şeydir.

5703Herkese bir sîret vaz’ ettim ve her kimseye bir ıstılah verdim.

5704Söyleyen hakkında meth ve bal gibi, senin hakkında ise zem ve zehir gibi olur.

5705Biz bütün pâklıktan de, nâpâklıktan de, ger encâmlıkdan, çâlâklıktan da uzak ve mütealiyiz.

5706Ben kullarıma ibâdeti menfaat bulmak için emretmedim, belki onlara cömertlik ve sehâda bulunmak için emrettim.

5707Hintlilere Hint dili övgü olduğu gibi Sindlilere de Sind lisânı övgüdür.

5708Ben kulların beni teşbih etmelerinden pâk olmam. Onların beni teşbih ve takdis etmelerinden yine kendileri pâk olur ve dilleri mânen inci saçar.

5709Biz Azîmüşşân dile ve söze bakmayız, ruha ve hâle bakarız.

5710Bir kulun sözü hudu’suz olmuş bile olsa, biz kalbine bakarız. Eğer kalbinde huşu ve hudû varsa sözü makbûlümüzdür.

5711Çünkü kalp cevher, söz ise arazdır. Maksut olan cevherdir, araz ona tâbidir.

5712Bu sözler, bu gizleme ve ihamlarla64 mecazî ifâdeler ne kadar sürecek? Ben aşk ateşi istiyorum. Kalbinde o ateşi uyandırmaya çalış.

5713Ruhunda aşktan bir âteş parlat. Düşünceleri ve parlak sözleri o ateşle yak.

5714Ey Mûsâ! Âlimlerin âdabı başkadır. Ruhu yanık âşıklarınki yine başkadır.

5715Âşıklar için her ân tutuşup yanma vardır. Harap bir köy için haraç ve öşür yoktur.

5716Öyle bir zât hatâ da söylese ona hatalı deme. Şehidin cesedi kanlı da olsa onu yıkama.

5717Şehitler için kan sudan evlâdır. Bu hatâ onlar hakkında yüz doğrudan daha münâsiptir.

5718Kâbe dâhilinde Kıbleye teveccüh resmi yoktur. Dalgıç için kar ayakkabısı olmazsa ona ne zararı olur?

5719Sen sarhoş olanlardan kılavuzluk arama. Elbisesini yırtmış olanlara yama tavsiyesinde bulunma!

5720Aşk milleti her milletten ayrıdır. Âşıkların millet ve mezhebi ise Allah’tır.

5721Lâ’l denilen kırmızı ve kıymetli taşın üstünde mühür yoksa beis yoktur. Aşk, yâni âşık, gam deryasına düşse de kederlenmez.

O çobanı ma’zur görmesi hakkında Mûsâ Aleyhisselâm’a vahiy gelmesi

5722Ondan sonra Cenâb-ı Hak Mûsâ Aleyhisselâm’ın sırrına gizlice söz söyledi ki onlar ifâde edilemez.

5723Musa’nın kalbine sözler ilkâ ettiler ve mükâleme ile müşahedeyi birleştirdiler.

5724Hazreti Mûsâ kaç defa kendinden geçti, kaç defa kendine geldi kaç defa ezelden ebede kadar uçtu.

5725Bundan sonra şerhe kalkışırsam abdallık olur. Çünkü bunun şerhi vukufun öte tarafındadır.

5726Eğer söyleyecek olursam o sözler akılları izâle eder, yazacak olursam çok kalemler kırılır.

5727Mûsâ Aleyhisselâm, Hak’tan bu itabı işitince kırda çobanın izini takip ederek koştu.

5728O aşk sarhoşu olmuş çobanın izinden süratle gitti ve kır yolunun tozlarını kaldırdı.

5729Cezbedâr olan kimsenin adımı ve izi başkalarının izinden ayrı ve belli olur.

5730Hazreti Musa’nın bir adımı, satrançtaki «Ruh» taşı gibi yukarıdan aşağıya kadar, bir adımı da yine satrançtaki «Fil» gibi eğri olarak atılmıştı.

5731Gâh dalga gibi sancak kaldırıyordu, gâh balık gibi karnı üzerine gidiyordu.

5732Bazan da remil65 atan remmâl gibi kendi hâlini toprak üstüne yazıyordu.

5733Nihayet çobanı buldu ve gördü de dedi ki: “Müjdemi ver. Senin için Allah tarafından ruhsat verildi.

5734Hiçbir edep ve tertip arama, daralmış gönlün ne isterse onu söyle.

5735Senin küfrün dindir, dinin de can nurudur. Sen emin olduğun gibi senin hürmetine cihan da emân-ı İlâhiyededir.

5736Ey dilediğini yapan Allah’ın muafı! Git, dilini çekmeksizin aç, yâni, ağzına geleni korkmaksızın söyle!”

5737Çoban dedi ki: “Ey Mûsâ; evvelce bulunduğum cezbe hâlinden geçmişim, şimdi gönül kanına bulaşmışım, yâni, mahv ve fena derecesine ermişim.

5738Sidre-i müntehâyı geçmiş ve yüz binlerce yıllık derecede oradan ileri gitmişim.

5739Sen bir kamçı vurdun da benim atım sıçradı ve felekleri geçti.

5740Ulûhiyet âlemi, bizim insaniyet âlemimize mahrem oldu. Senin eline ve koluna aşk olsun.

5741Şimdi benim hâlim, sözle anlatılmanın üzerindedir. Şu söylediğim de benim ahvâlim değildir.”

5742Aynada gördüğün nakış, senin aksindir, aynanın nakşı değildir.

5743Bir neyzenin neye üflemesi, neyin kabiliyetine göredir, neyzenin kudretine göre değildir.

5744Ey Müslüman; Sen Allah’a hamd ve senada bulunsan da o hamd ve o senayı, çobanın sözleri gibi münasebetsiz bil.

5745Senin Allah’a olan hamdin ne kadar iyi olursa olsun o hamd, Hakk’a nisbet edilince ebterdir, yakışıksızdır.

5746Ben hamd ediyorum, şükrediyorum diye ne söylenip duruyorsun? Göz önünden perdeyi kaldırdıkları gibi, zannedilen şeylerin öyle olmadığı anlaşılır.

5747Senin bu zikir ve fikrinin kabulü, Allah’ın rahmeti eseridir. Hayızlı olan kadının namaz kılmasının caiz olması gibi yine onun bir ruhsatıdır.

5748Allah’ı anmamın kabul edilmiş olması Allan’ın rahmetindendir. Adeta özürlü kadının namazına ruhsat verilmesi gibi.

5749Kan pistir, lâkin su ile zâil olur ve temizlenir. İnsanın derûnunda öyle mânevî pislikler vardır ki.

5750Onlar, Allah’ın lûtfu suyundan başka bir şeyle, amelde bulunan kimsenin derûnundan zail olmaz.

5751Keşke secde ettiğin vakit yüzünü çevirseydin de «Sübhane Rabbiyel â’lâ»66 mânâsını bilseydin.

5752Ey Rabb-ı Kerimim, secde edişim de vücûdum gibi lâyıksızdır. Sen benim kötülüğüme iyilikle mukabele et.

5753Şu toprakta bile Allah’ın hilmi eseri vardır ki pislikleri mahveder, sonra gülleri yetiştirir.

5754O toprak bizim pisliklerimizi örter ve mukabilinde goncalar peyda eder.

5755Kâfirler görüp anlayacaklardır ki onlar, toprak kadar da cömertliğe nail olamamışlardır.

5756Kâfirlerin vücûdundan gül ve meyve yetişmedi. Bütün temizlikleri bırakıp fesattan başka bir şey aramadı.

5757Onların her biri diyeceklerdir ki “Gidişimde çok geri gitmişim. Keşke ben de toprak olaydım.

5758Keşke topraklıktan sefer edip yükselmeyeydim, toprak gibi ben de dâne devşirip onu meyve hâline getireydim.

5759Topraklıktan insanlığa sefer edince yol beni imtihan etti. Bu seferde bulunmaktan yol hediyem ne oldu?”

5760O, önünde bir fâide görmediği için gözü topraktadır.

5761Onun yüzünü geriye çevirmesi, dünyâya olan hırsındandır, gideceği yola teveccüh etmesi ise sıdkı ve niyazıdır.

5762Yukarıya meyleden, yâni büyüyüp yükselen her otta neşv ü nemâ ve hayat fazlalığı vardır.

5763Başını toprağa çevirince eksilir, kurur, noksan bulur ve zarara uğrar.

5764Eğer ruhun meyli Rabbü’l-Âlâya olursa mercî ve meâb’ın da O’nun nezd-i Ulûhiyeti olur.

5765Eğer başını yeryüzüne çevirirsen gurûb etmiş, batmışsınki halin “Ben batanları sevmem” vasfında olur.

Mûsâ Aleyhisselâm’ın Hak Teâlâ’dan zâlimlerin galebesi sırrını sorması

5766Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Ey işleri gören ve husule getiren Rabb-i Kerimim; senin bir ân içinde zikrin, uzun bir ömre bedeldir.

5767Ben su ve çamurda, yâni onlardan yaratılmış bulunan insanlarda eğri, büğrü bir takım nakışlar gördüm de kalbim, Âdem’in yaratılacağına melekler gibi itirâz etti.

5768Bir nakış yapıp da ona fesat tohumu karıştırmaktan maksat nedir?

5769Zulüm ve fesat ateşini parlatmak, mescidi ve secde edeni yakmak ne içindir?

5770Kanlı su ve sarı su mâyesini tazarru için coşturmanın mânâsı nedir?

5771Bunların hepsinin ayn-ı hikmet olduğunu biliyorum. Lâkin maksudum açıkça görüp anlamaktır.

5772Yaptığın işlerin ayn-ı hikmet bulunduğuna dâir olan ilm-i yakînim, bana “sus” diyor, lâkin görmeye olan hırsım, “hayır, coş” diyor.

5773Kendi sırrını meleklere gösterdin ki böyle bir lûtuf, öyle bir coşkunluğa değer.

5774Âdem’in nurunu, yâni, ilim ve irfanını meleklere açıkça gösterince, onların müşkilleri beyân edilmiş oldu.

5775Senin haşrin, yâni, mahlûkâtı öldürdükten sonra diriltip mahşere toplaman ve orada her birini muhakeme ederek mükâfat ve mücâzâtlarını vermen ölümün sırrını söyleyecektir. Nitekim dünyadaki ağaçların meyveleri yaprağın sırrının ne olduğunu anlatır ki yapraktan maksat, ondan sonra yetişecek olan meyvedir.

5776Kanın ve nutfenin, yâni, meninin sırrı, insanlık hissidir. Her fazlalığın ibtidâsı noksanlıktır.

5777Bir çocuk, ilme vâkıf olmaksızın levhasını yıkar, sonra onun üstüne harfleri yazar.

5778Levha yıkanacağı vakit oradaki harfler ve nakışları bir defter hâline getireceklerini, yâni levhayı bırakıp kitaptan okutacaklarını bilmek gerektir.

5779Bir evin temelini atacakları vakit, evvelki binayı yıkarlar.

5780Yerin dibinden önce çamur çıkarırlar, yâni kuyu kazarlar ki sonunda oradan tatlı su çekersin.

5781Çocuklar işin sırrını bilmedikleri için hacâmattan korkarlar ve hıçkıra hıçkıra ağlarlar.

5782Kan aldıracak kimse, yâni çocuğun babası ise hacamatçıya para verir ve kan çıkaran neştere iltifat eder.

5783Bir hamal, ağır yük altında koşup gider, hattâ o ağır yükü başkalarının elinden kapar.

5784Yük için hamalların kavgasını gör de her işe çalışmanın böyle olduğunu anla.

5785Açlıklar, nimetin mukaddemesi olduğu gibi ağırlıklar da râhatın esâsıdır.

5786Cennet, bize kerih gelen şeylerle; cehennem de, bizim hoşlandığımız şeylerle hazırlanmıştır.

5787Senin yaktığın âteşin mâyesi taze daldır. Ateşin yaktığı kevserle yıkanacaktır.

5788Her kim zindanda mihnet çekmişse o mihnet, haram lokma yemenin ve şehvetine tâbi olmanın cezasıdır.

5789Her kim de bir köşkte devlet ve saadet içinde ise o saadet, bir harbin ve bir mihnetin neticesidir.

5790Her kimi altın ve gümüşte, yâni servet sahibi olmakta münferit görürsen bil ki o kazanmak zahmetine sabreylemiştir.

5791Gözü müsebbibü’l-esbâb’a67 nazır olan kimse bunları sebepsiz görebilir. Sen ki his âlemindesin sebebe kulak tut.

5792Sebepleri yarıp yırtmak, tabiat âleminden hârice çıkmış bir kimsenin mansıbıdır.

5793ârif olan kimsenin sözü enbiyâ mucizeleri çeşmesini su ve ot gibi sebeplerle değil, bilâ sebep müşahede eder.

5794Bu sebep hekim ve hasta gibidir. Keza bu sebep kandil ve fitil gibidir.

5795Gece kandilin için yeni bir fitil bul. Fakat güneşin kandilini fitilden, şamandıradan müstağni bil.

5796Sen git de samanlı balçıktan sofra örtüsü yap. Felek damını samanlı balçıktan pâk bil.

5797Ah kî sevgilimiz, gam ve kederimizi yaktı, izale etti. Gecenin halveti geçti, gündüz oldu.

5798Kahrın cilvesi, yâni, nurunu neşretmesi geceye mahsustur. Sende o dilhâhî gönül derdîle ara.

5799İsa’yı bırakmış, eşeği beslemişsin. Bundan dolayı da gaflet perdesinin arkasında kalmışsın.

5800Ey eşek sıfatlı; ilim ve marifet, İsa’nın, yâni ruhun nasibidir, eşeğin, yâni bedenin nasibi değildir.

5801Eşeğin iniltisini işitip ona acıyorsan da eşeğin sana eşeklik emrettiğini anlayamıyorsun.

5802İsâ’ya, yâni ruhuna acı eşeğe, yâni nefsine merhamet etme. Tabiatı ve nefsini aklına hâkim kılma.

5803Tabiatı bırak da hıçkıra hıçkıra ağlasın. Ondan al, yâni arzularını verme de, ruhun borcunu öde.

5804Yıllarca eşek seyisi oldun, artık yetişir. Çünkü eşek seyisi eşekten geridir.

5805Peygamber Aleyhisselâm’ın “Onları geride bırakın” buyurmasından muradı, senin nefsindir ki onun geri kalması ve aklının ileride bulunması lazımdır.

5806Bu aşağılık akıl, eşek mizaçlıdır ki ancak nasıl ot elde edeceğini düşünür.

5807İsa’nın bindiği merkep, İsa’ya hizmeti sayesinde gönül mizacı buldu ve âkiller makamını menzil edindi.

5808Çünkü o zayıf merkebin aklı gâlipti.. Sağlam süvariden merkep zayıflar.

5809Ey eşek kıymetli! Sendeki aklın zayıflığından bu miskin eşek, yâni nefs ejderha olmuş.

5810Eğer İsâ’dan, yâni, aklın tavsiyelerinden kalbin yaralı ise sıhhat ve afiyet de ondan gelir. Binâenaleyh aklı terk etme.

5811Ey güzel nefsli İsâ! Halkın verdiği meşakkatten nasılsın? Dünyada yılansız define olmadığı gibi meşakkatsiz irşad olmaz.

5812Ey İsâ, Yahudilere karşı nasılsın? Ey Yusuf, hilekâr ve hasûd olan kardeşlerinle nasılsın?

5813Sen gece gündüz bu ahmak kavim için gece gündüz gibi onların ömrüne imdâd edersin.

5814Bu safra hastası olan hünersizlerle nasılsın? Safra hastalığından, baş ağrısından başka nasıl bir hüner peyda olur?

5815Ey sâhib-i vakt; sen şark güneşinin yaptığını yap. Biz; münafıklık, hilekârlık, hayırsızlık ve mürailik ediyoruz.

5816Sen, din ve dünya hususlarında balsın, biz de sirkeyiz. Bu safranın defedilmesi sirkengebin şurubu ile olur.

5817Basur hastalığına tutulmuş olan biz, sirkeyi fazlalaştırdık. Sen de balı artır ve keremini eksik etme.

5818Bize yakışan bu olduğu için bizden öyle zuhur etti. Göze giren kum, körlüğü artırmaktan başka ne yapar?

5819Ey aziz sürme, sana da o yakışır ki her muhakkar şey, senden bir şey, bir hasiyet bulur.

5820Bu zâlimlerin ateşinden senin kalbin kebab olmuşken, onlara inkisar edecek yerde, kavmi hidayete eriştir diye duâ etmektesin.

5821Ey gavs-ı âzam, sen od ağacı madenisin. Sana ateş vuracak olurlarsa senin râyihanla cihana ıtır ve reyhan kokusu neşrederler.

5822Sen ateşte yanmakla eksilen bir od ağacı ve gam esiri olacak ruh değilsin.

5823Od ağacı yanar, fakat od madeni yanmaktan uzaktır. Rüzgâr nurun aslına nasıl hamle eder ve onu nasıl söndürebilir?

5824Ey insan-ı kâmil; gönüller seninle safa bulur, senin cefan başkalarının vefasından âlâdır.

5825Çünkü âkilden bir cefâ sudur ederse o cefâ, câhilin vefasından evlâdır.

5826Hazreti Peygamber buyurmuştur ki akıllının düşmanlığı, câhilin muhabbetinden daha iyidir.

Uyurken ağzına yılan giren birini bir beyin incitmesi

5827Akıllı bir zat ata binmişti. Uyumuş bir adamın ağzına yılan giriyordu.

5828O süvari onu gördü ve ürkütüp kaçırmak için atını sürdüyse de yetişip emeline muvaffak olamadı.

5829Akıllının imdadı çok olduğu, yâni çok şeye aklı erdiği için, uyuyana birkaç topuz vurdu.

5830O kuvvetli topuz darbesi onu süvariden bir ağaç altına kadar kaçırdı.

5831Ağaç altına birçok çürük elma dökülmüştü. Süvari: “Ey dertli, bunlardan ye”, dedi.

5832Adamcağıza o çürük elmalardan o kadar çok yedirdi ki yedikleri geri gelmeye başladı.

5833Elma yiyen bağırdı ki: “Ey emir, ben sana ne yaptım ki bana kasdettin? Şu zulmün sebebi nedir?

5834Eğer benim hayatımla senin aslî bir düşmanlığın varsa bir kılıç vur da kanımı dök.

5835Sana göründüğüm saat ne uğursuz bir zamanmış. Senin yüzünü görmeyenler ne mutlu!

5836Cinâyetsiz, günâhsız, az çok bir şey yapmış olmaksızın bu zulmü dinsizler bile câiz görmezler.

5837Lâkırdı ile beraber ağzımdan kan fırlıyor. İlâhî, şu zulmün cezasını ver!”

5838Her zaman yeni lânetler ediyor süvari ise “Bu kırda koş” diye vuruyordu.

5839Rüzgâr gibi süratle hareket eden süvarinin topuzu beresinden o, koşuyor ve yüzü üstüne düşüyordu.

5840Midesi dolmuş, uykusu zail olmamış, vücudu gevşemiş, ayakları ve yüzü binlerce yara almıştı.

5841Gece vaktine kadar o süvari, onu çekti ve açtı. Ta ki onun midesi döndü ve kusmaya başladı.

5842Onun yediği iyi kötü yemekler çıktı; o yemeklerle yılan da dışarıya fırladı.

5843Kendinden o yılanın çıktığını görünce o sâlih süvarinin önünde yerlere kapandı.

5844O kara, çirkin ve iri yılanı görünce onun korkusuyla dertleri kendisinden gitti.

5845Dedi ki: “Sen hakikaten rahmet-i Cebrail, yahut benim velinimetimsin.

5846Beni gördüğün saat ne mübarek zamanmış. Ben ölmüş gitmiştim, bana yeni bir hayat bağışladın.

5847Eşek, eşekliğinden dolayı sahibinden kaçar, sahibi de hayırhâhlığından dolayı onun izini takip eder.

5848O takip menfaat ve ziyan şevkiyle değildir; eşeği kurt, yahut canavar yaralamasın diyedir.

5849Senin yüzünü görene, yahut ansızın mahallene gelene ne mutlu!

5850Ey temiz ve senaya lâyık olan ruh; sana ne kadar saçma sapan sözler söyledim.

5851Ey efendi, ey şehinşâh, ey bey, onları ben söylemedim, cehaletim söyledi, onlardan dolayı beni affet.

5852Eğer bu hâli azıcık bilmiş olsaydım, münasebetsiz sözler söylemezdim.

5853Eğer bana bu halden remz ve işaret yoluyla bir şey anlatmış olsaydın, ey güzel tabiatlı emir, sana medh u senada bulunurdum.

5854Lâkin sükût ettiğim için hiddetlenmiş, sessiz, sedasız başıma vurmuştun.

5855Başım sersem olmuş, aklım başımdan gitmişti. Hususiyetle bu baş ki azıcık bir beyni vardır.

5856Ey güzel yüzlü ve güzel işli emir; söylediklerim cünûn eseridir. Onları affet.”

5857Emir dedi ki: “Eğer ben o vakit sana bir parça söylemiş olsaydım senin ödün kopardı.

5858Eğer ben sana yılanın nasıl olduğunu söyleseydim korku seni helak ederdi.

5859Hazreti Mustafa Salevâtullahi ve Selâmühû Aleyhi ve Âlihi buyurmuştur ki: sizin canınızda olan düşmanı şerh edecek ve açıkça anlatacak olsam,

5860Cesurların ödü patlar da ne yola gidebilir, ne de bir işin gamını yer yâni çaresine bakardı.’

5861Eğer Resûlullah’ın (s.a.v) bildiklerini bir adam bilmiş olsaydı ne niyaz etmeye kalbinde takat, ne namaz kılmaya, oruç tutmaya cisminde kuvvet kalırdı?

5862Kedi önündeki fare gibi mahvolur, kurda karşı kuzu gibi fâni olurdu.

5863Onda ne seyr ü sülûk68, ne de ona çare kalır. O halde ben sizi sözsüz terbiye ederim.

5864Evliyâullahdan Ebû Bekr-i Rebabî ki dâima sükût ederdi-gibi sükût ederim. Davut Peygamber gibi elimi demire vururum.

5865Muhal benim elimde hâl olsun, imkân dâhiline girsin, tüyü yolunmuş kuş kanadı zuhur etsin.

5866Madem ki Allah’ın eli, onların elleri üstündedir, Rabb-i Ehad bizim elimiz için kendi eli buyurmuştur.

5867O halde benim uzun bir elim vardır ki yedinci kat göğün yüzünü geçmiştir.

5868Benim elim felekte hüner göstermiştir. Ey hafız! «İnşakka’l-kamer»69 âyetini oku.

5869Bu sıfat, yâni enbiyâ ve evliyâda zuhur eden Hakk’ın kudretini ‘el’ ile tavsif eylemek, akılların zayıf olmasındandır. Zayıf olanlara, yüksek mânâları kavramayan akıllara kudreti şerh eylemek nasıl mümkün olur?

5870Gaflet uykusundan başını kaldırınca, bunun böyle olduğuna kendin de vâkıf olursun. Bu bahis, burada hitam buldu. Doğrusunu bilen Allah’tır.

5871Ey biçare! Eğer içindeki yılanı bilmiş olsaydın ne çürük elmaları yemeye, ne de sonra kusmaya kudret bulabilirdin.

5872Senden münasebetsiz sözler işitmekle beraber atımı sürüyor, seni koşturuyorum. Dudağımın altından, yâni, içimden de «Rabbi yessir», yâni yılanın çıkmasını kolaylaştır diye duâ ediyorum.

5873Sebebini söylemek için bana izin yoktu. Seni o halde bırakıp gitmek de mümkün değildir.

5874İçimdeki dert dolayısıyla Hazreti Peygamber’in (s.a.v) Taiflilere duâ edişi gibi ‘Ya Rabbî kavmimi hidayete eriştir, onlar bilmiyorlar’ diyorum.”

5875O sıkıntıdan kurtulan, halaskârının önünde yerlere kapanıyor ve ey benim saadetim, ikbâlim ve hazinem.

5876Ey muktedâ olan emir; senin mükafatını Allah versin. Bende o dudak, o çene ve o terennüm yok.

5877Akıllıların düşmanlığı işte böyle olur ki onların verdikleri zehir, ruha rahatlık verir.

5878Ahmağın dostluğu ise hastalık ve sapıklık olur. Misal olmak üzere şu hikâyeyi dinle.

Bir ayının yaltaklanmasıyla vefasına bir kimsenin itimat göstermesi

5879Büyük bir yılan bir ayıyı sarmıştı. Arslan yürekli bir adam koştu onun feryad ve imdadına yetişti.

5880Âlemde halka imdad eden bir takım arslanlar vardır ki mazlumların feryad ve yakarışlarını işitince onların yardımlarına koşarlar.

5881Zulüm görenlerin feryadını onlar her yerden işidirler ve Hakk’ın rahmeti gibi o tarafa koşarlar.

5882Dünyâ bozukluklarının direkleri, gizli hastalıkların hekimleri olan o zevât-ı kiram,

5883Şefkat ve rahmetten ibarettirler, Hak gibi illetsiz ve rüşvetsizdirler.

5884Bunlardan birine, “Bu yardımı niçin yapıyorsun?” diye sorsan, “O mazlumun gam ve kederi ve biçareliği için” cevabını verir.

5885Nerede dert varsa deva oraya gider, nerede alçak ve çukur bulunursa su oraya akar.

5886Su arama! Susuzluğu elde et ki yukarıdan ve aşağıdan sana gelecek su coşsun.

5887 Yâni “Cenâb-ı Hak ehl-i cennete temiz, pak bir şarap içirecektir ki onun humarı yoktur”,70 hitabı sana da gelsin. Hulâsa: Susamış ol. Doğrusunu Allah herkesten daha iyi bilir.

5888Sana Hakk’ın rahmet suyu lazımsa git, mütevazı ol. Çünkü su aşağı doğru akar. Ondan sonra rahmet ve muhabbet şarabını içip mest ol.

5889Oğul, Allah’ın rahmeti, rahmet içinde rahmettir. Sen bir rahmete kanaat etme, o rahmetlerin hepsini talep et.

5890Ey şecaatli ve cesur olan mü’min, feleği ayağının altına al, onun üstündeki sesleri işit.

5891Vesvese pamuğunu can kulağından çıkar ki semâlardaki meleklerin teşbih ve takdis uğultusunu işitesin.

5892İki gözünü gayb kılından temizle ki âlem-i gaybın bağlarını ve serviliklerini göresin.

5893Beyninden ve burnundan nezleyi defet ki burnuna Allah râyihası girsin.

5894Cisminde sıtma ve safra hastalığından hiçbir eser bırakma ki dünyada şükür tadını duyasın.

5895Erkeklik ilacı yap da hadım gibi koşma ki sana yüz türlü güzel zâhir olsun.

5896Beden tomruğunu can ayağından kopar ki rûhun mânevî çimenlikler etrafında dolaşsın.

5897Hasislik bukağısını elinden ve gerdanından uzaklaştır da şu felekte yeni bir baht bul.

5898Eğer lûtuf kâbesine uçmak için kanadın yoksa, aczini, bîçâreliğini her şeye çare bulan Allah’a arz et.

5899İnilti ve ağlama kul için sağlam bir sermâyedir. Hakk’ın merhamet-i külliyesi ise en şefkatli bir dadıdır.

5900Dadı ve ana, çocuk ne vakit ağlayacak ki süt verelim diye bahane ararlar.

5901Allah, sizin hacetleriniz çocuğunu yarattı ki siz inleyesiniz, O’nun merhamet sütü zâhir ve sizin hacetleriniz hâsıl olsun.

5902Cenâb-ı Hak, bana duâ edin buyurdu. Ey Müslüman duâsız ve yakarışsız olma ki onun muhabbetleri sütü coşsun.

5903Rüzgârın gürültü ile esmesi ve bulutun yağmur dökmesi bizim gamımızla, yâni, bizim içindir, sen biraz sabreyle.

5904“Rızklarınız semâdadır”71 âyetini işitmedin mi? İşittinse bu süflî dünyaya niçin yapışıp kalmışsın?

5905Senin açlıktan korkman ve ümitsizliğe düşmen gulyabânî sesidir. Bunu bil, o ses seni kulağından esfel-i sâfilîne kadar çeker.

5906Seni yükseklere çeken her nidâ, bilmiş ol ki yükseklerden gelmiştir.

5907Sana hırsı getiren nidayı, yâni ilhamı, insan paralayan kurt uluması bil.

5908O yükseklik mekân cihetinden değildir. O yükseklikler, akıl ve ruh tarafınadır.

5909Her sebep, eserinden yüksektir. Çakmak taşıyla demir, kıvılcımdan üstündür.

5910Meselâ; falan kimse, sûretten dikbaşlı ve azametli bir herifin yanında oturmakla ikisinin oturuşu bir olmaz.

5911Bir meclisin sadrından, yâni baş sedirinden uzak olan yer aşağılayıcı sayılırsa da, bir mevkiin yüksekliği şeref cihetiyledir.

5912Çakmak taşıyla demir, kıvılcımdan evvel ve onun zuhuruna vâsıta oldukları için her ikisinin ondan üstün olması lâyıktır.

5913Kıvılcım ise çakmağı çakan kimsenin asıl maksudu olduğu için bu cihetle çakmak taşıyla demirden çok çok ileridir.

5914Çakmak taşı ve demir, görünüş itibariyle evvel, onlardan çıkan kıvılcım sonradır. Lâkin bunlar, yâni, taş ve demir, insanın kalbi gibidir, ruhu ise onlardan maksud olan candır.

5915Çakmak taşından çıkan kıvılcım zaman itibariyle sonradır. Fakat asıl maksud o olduğu için taşdan da demirden de yüksektir.

5916Ağaçtan maksud olan meyvedir. O halde matlûb olmakta meyve evvel, ağaç sonradır.

5917Ayı, ejderhâdan feryâd edince arslan gibi cesur bir adam, onu ejderhânın pençesinden kurtardı.

5918Hile ile şecaat birbirine zâhir olmuşlar, yardım etmişlerdi. O adam, o ejderhâyı bu kuvvetle, birleşmiş olan hile ve şecaatle öldürdü.

5919Ejderhânın kuvveti vardır, hilesi yoktur. Fakat hile sahibi olan insanın hilesinin üstünde de hile vardır.

5920Kendi hileni gördün. O hilenin sana nereden geldiğini öğrenmek için kaynağın tarafına doğru git.

5921Alçakta, yâni arzda ve insanlık âleminde ne varsa hepsi yüksekten ve maneviyât âleminden gelmiştir. O hâlde agâh ol da gözünü yükseklere doğru çevir.

5922Yükseklere bakmak, nazara nur ve parlaklık verir. Evet, ibtidâsında o bakış göz kamaştırır.

5923Gözünü parlaklığa alıştır, eğer yarasa değilsen o cihete nazar et.

5924Âkibet binlik, yâni, bir şeyin sonunu ve hakikatini görmek, sende bir müşahede nuru bulunduğunun nişanıdır. Şehvet hâli ise hakikatte mezarlıktır.

5925Âkibet binlik, yâni bir işin sonunu evvelden kestirmek bir çok ahvâl görmüş ve tecrübeler geçirmiş kimse gibidir. Yalnız bir hâli ve hareketi işitmiş kimsenin bilişine benzemez.

5926Gafil bir kimse bir tecrübede bulunmakla ona öyle aldanır ve kendini ulemâ-i kül sanır ki kibir ve azametinden üstatlardan uzak kalır.

5927İlmine mağrur olan kimse Samirî gibidir ki kendisinin kuyumculuk hünerini görünce kibirlendi ve Mûsâ Aleyhisselâm’a kafa tuttu.

5928O hünerini Musa’dan Öğrenmiş, sonra muallimine karşı göz kapamış, yâni ehemmiyet vermemişti.

5929Şüphesiz Mûsâ Aleyhisselâm, başka bir hüner ve mucize gösterdi de onun hünerini ve canını aldı.

5930Başta bulunan nice ilim ve arzu vardır ki sahibinin başa geçmesi ve mesrur olması için dolaşır. Fakat o sevdâ ile başı gider.

5931Başının gittiğini istemezsen git ayak ol ve re’y sahibi olan kutbun penâh-ı himâyesinde bulun.

5932Sen, devlet ve mansıb itibariyle şâh isen de kendini o kutbun üzerinde görme, ilim ve hünerde bal gibi ise de onu nebat şekeri gibi gör ve kendi ballığını görme.

5933Senin düşüncen nakıştan ibârettir. Onun fikri candır. Senin nakdin kalptir, onun nakdi ise madendir.

5934O, senin senliğini onun ‘O’luğunda ara! Üveyik kuşu gibi onun etrafına git ve ‘kû kû’ de.

5935Eğer ebnây-ı cinsin sohbet ve hikmetinde bulunmak istemez de ondan uzaklaşırsan hikâye edilen ayı gibi ejderha ağzına düşersin.

5936Belki usta bir kimse seni kurtarır ve muhataradan dışarı çeker.

5937Gücün kuvvetin yoksa ağlayarak istimdatta bulun ki belki biri gelip seni kurtarır. Mâdem ki körsün, gören bir adama karşı kafa tutma ve onun kılavuzluğundan kaçma.

5938Sen ayıdan bayağısın ki dertli olduğun halde inlemiyor ve yardım istemiyorsun. Ayı feryad ve istimdad ettiği için ejderhânın ağzından kurtuldu.

5939İlâhî; şu taş kesilmiş kalbi sen mum gibi yumuşat ve iniltisini hoş ve şâyan-ı merhamet bir hâle getir ki feryadına yetişenler bulunsun.

Kör bir dilencinin: “Bende iki türlü körlük var, bana merhamet ediniz” demesi

5940Bir kör vardı ki: “Ey ahâli, el emân, bende iki türlü körlük var”, derdi.

5941“İki türlü körlüğüm olduğu, ben de aralarında kaldığım için bana iki kat merhamet ediniz.

5942Biri, “Biz senin bir körlüğünü görüyoruz, ikinci körlük ne oluyor? Anlat”, dedi.

5943Dilenci dedi ki: “Sesim çirkin, terennümüm nahoş. Çirkin seslilik ve körlük bana iki kat belâ olmuştur.

5944Çirkin sesim gam mâyesi oluyor. Yâni herkesi sinirlendiriyor. Bu münâsebetle halkın bana karşı merhameti az oluyor.

5945Çirkin sesim nereye kadar gider ve duyulursa hiddet, kasâvet ve kin mâyesi oluyor.

5946İki kat körlük üzerine iki kat merhamet ediniz, benim gibi yeri yurdu olmayan bir kimsesizi bir yerde barındırınız.”

5947Onun bu şikâyeti üzerine sesinin çirkinliği kayboldu, yâni unutuldu. Halk ona acımak hususunda kalben birleşti.

5948O fakir sırrını söyleyince kalbinin sesindeki letâfet, çirkin sesini iyileştirdi.

5949Bir adamın kalbî sesi, yâni yalvarması da kötü olursa üç türlü körlük bir araya gelir ve üç körlük, onun için ebeden merhametten uzaklaşmaya sebep olur.

5950Lâkin sebepsiz ve illetsiz veren kerem sahipleri, belki onun çirkin başına el koyarlar, yâni merhamet ederler de ondan o çirkinlikleri giderirler.

5951Sesi hoş ve mazlumane olunca, o sesten taş yürekli olanların kalbi de mum gibi yumuşar.

5952Kafirin sesi çirkin ve kötü olduğu için icabete de refik olmaz, yâni Allah tarafından kabul edilmez.

5953“Susun!” Hitabı çirkin ses üzerine gelmiştir ki o ses sâhipleri halkın kanından köpek gibi mest olmuşlardı.

5954Ayının iniltisi merhamet cezbettiği halde, senin tazarruun rahmet celbetmezse, bu hâl hiç de hoş olmaz.

5955Bilmiş ol ki bir Yusuf’a karşı kurtluk etmiş, yahut günahsız bir kimsenin haksız yere kanını içmişsindir.

5956Tevbe ve istiğfar et! İçtiğin mazlum kanından istiğfar ile onlarla, yâni zulmettiklerinle helâlleş.

Ayı ile o abdal hikayesinin tamamı

5957Ayı ejderhâdan kurtuldu. O mert adamdan kendini kurtarma keremini görünce,

5958O zavallı ayı, Ashab-ı Kehf’in köpeği gibi o kurtaran adamın izini takibe başladı, artık ondan ayrılmadı.

5959O Müslüman hastalanıp yattı. Ayı da merbutiyet ve muhabbetinden bekçilik etti.

5960Biri geçti ve hastanın baş ucundaki ayıyı görünce: “Birâder bu hâl nedir? Bu ayı senin neyindir?” diye sordu.

5961Hasta, ayıyı ejderhâdan kurtardığını, onun da kendisine bağlanıp kaldığını anlattı. Muhatabı ise dedi ki: “Budala adam, ayıya itimad etme!

5962Budalanın dostluğu, düşmanlıktan beterdir. Bilirsin ki onun çâresi defetmektir.”

5963Hasta, kendisine nasihat verenin sözü üzerine, “Bunu hasedinden söylüyorsun. Ayılığa ne bakıyorsun, gösterdiği şu muhabbeti gör”, dedi.

5964Nasihat veren dedi ki: “Safların muhabbeti aldatıcıdır. Bana diyorsun. Benim bu hasedim, onun muhabbetinden evlâdır.

5965Haydi kalk, benimle gel, şu ayıyı defet. Bir ayıyı hemcinsin olan bir insana tercih etme.”

5966Hasta: “Ey hasetçi, haydi işine git”, dedi. Nasihatçi de cevap verdi ki: “İşim bu, yâni, seni tehlikeden kurtarmaktı, ama talihin yokmuş.

5967Ey şerif ve muhterem kimse, ben bir ayıdan aşağı değilim. Onu bırak da sana arkadaş ben olayım.

5968Uğrayacağın tehlikeyi düşündüğüm için yüreğim oynuyor. Böyle bir ayı ile ormana gitme.

5969Boş yere yüreğim oynamamıştır. Bu keşif, Allah’ın verdiği bir nurdur, boşuna bir dâva ve mânâsız bir söz değildir.

5970Ben Allah’ın nûruyla bakıp gören bir mü’minim. Sakın, sakın. Bu ateşgede olan ayıdan kaç ki onun ateşi tehlikesine yanmayasın.”

5971Nasihatçi bunun hepsini söyledi. Fakat berikinin kulağına girmedi. Çünkü sûizan, insan için büyük bir sed, azîm bir mânidir.

5972Nasihatçi hastanın elini tuttu. Hasta elini çekti. Nasihatçi de, “Akıllı bir dost olmadığın için gidiyorum”, dedi.

5973Hasta dedi ki, “Git, beni düşünme. Münasebetsiz adam, irfandan, marifetten bahsetme.”

5974Nasihatçi tekrar ona dedi ki, “Ben senin düşmanın değilim. Benimle beraber gelirsen hakkında lûtuf olacaktır.”

5975Hasta dedi ki: “Uykum var, beni bırak da işine git.” Nasihatçi dedi ki: “Hayırhah bir dosta itaat et ki,

5976Âkil ve sâhibdil bir dostun civarında ve himayesinde uyuyasın.”

5977Hasta adam, nasihatçinin ısrarından sûizanna kapıldı ve hiddetlenip ondan yüz çevirdi.

5978Kendi kendine dedi ki: “Bu, galiba bana kasd için gelmiş bir katildir, yahut benden bir şey almak tamahında bulunan bir serseridir.

5979Yahut beni bu ayıdan korkutmak için arkadaşlarıyla bahse girmiştir.”

5980Kafasının habasetinden, yâni, sûizan sahibi olduğu için, hatırına hiçbir hüsnü zan gelmedi.

5981Onun olanca hüsnü zannı ayıya idi. Galiba ayı ile hemcins bulunuyordu.

5982Akıllı bir adama yüzlerce kötülük ve töhmet isnâd etti de ayıyı muhabbet ve adalet sahibi sandı.

5983Hazreti Mûsâ, bir hayâl sarhoşuna, yâni Sâmiri’nin yaptığı buzağıya Allah diye tapınan bir budalaya dedi ki şekavet ve dalâlet şevkiyle kötü düşündüğünden.

5984Benim hüsn-ü ahlâkım ve burhan ve mucizelerime karşı peygamber olduğumda yüzlerce şekkin ve şüphen vardı.

5985Benden yüz binlerce mucize gördüğün halde, yüzlerce hayâl sendeki şek ve zannı artırıyordu.

5986Hayâlden, vesveseden âciz olduğun için benim peygamberliğime ta’n ediyordun.

5987Denizden apâşikâr toz kaldırdım da Firavunların şerrinden kurtuldunuz.

5988Kırk sene gökten kâse ve sofra geldi ve ettiğim duâ üzerine kayadan nehir fışkırdı.

5989Ey soğuk, yâni, kendinde marifet harareti bulunmayan herif, bunlar ve bu gibi yüzlerce mucizeler, sendeki tevehhümü ve şüpheyi izale etmedi.

5990Madenden yapılmış bir buzağı heykeli mabudum sensin diye ona secde ettin.

5991Senin o tevehhümlerini, yâni, buzağı heykelinin mabûd olması hakkındaki aldanışını sel suyu götürdü. Soğuk zekâvetini de gaflet uykusu mahvetti.

5992Nasıl oldu da bir mâden parçası olan o heykel hakkında sûizan beslemedin, “Bu heykel mabûd olur mu, olmaz mı?” diye şüpheye düşmedin? Halbuki hak peygamber olduğumdan şüphe ediyordun. Nasıl oldu da Sâmirî’nin yaptığı o buzağıya karşı secdeye kapandın?

5993Nasıl oldu da onun mekr ve tezvirini ve ahmak kandıran büyüsünün fesadını hayâline getirmedin?

5994Ey köpekler; bir Sâmirî, kim oluyor da dünyada bir mabûd yapabilsin?

5995Nasıl oldu da Sâmirî’nin bu tezvirinde onunla müttefik oldun? Yâni, onun mabûd dediğini kabul ettin ve bütün şeklerden, şüphelerden hâlî oldun?

5996Öküz, lâf ile Hudâlığa lâyık olur mu? Nasıl oldu da benim Resûl-i bîlhak olduğuma ve size Allah’ın bir tek ilâh olduğunu söylediğime muhalefet ettin?

5997Aklın, Sâmirî sihrinin avı oldu da eşekliğinden bir öküzün karşısında secde ettin.

5998Allah’ın sana verdiği akla ve mahlûkât içinden müntehab olarak seni insan yarattığına yazık! Senin gibi bir cehalet madenini öldürmek lâyıktır.

5999Zü’l-Celâl olan Allah’ın nurundan gözünü kapadın. İşte senin, bitmez tükenmez cehaletin ve sapıklığın tâ kendisi olan gidişin.

6000Altın buzağı heykeli ses verdi de ne söyledi ki ahmaklar ona bu kadar rağbet gösterdi?

6001Madenî bir cismin ses vermesinden daha garip mucizeleri benden görmüştünüz. Lâkin çör çöp makûlesi herifler, halikı nasıl kabul eyler?

6002Bâtıl olanları ne cezbeder? Bâtıllık. Âtıl ve tembel olanlara ne hoş gelir? Âtıllık.

6003Çünkü her cins cinsini çeker. Öküz, erkek arslana doğru gider mi?

6004Kurt, mekr ve hile ile yemekten başka Yusuf’a bir meyl gösterir mi?

6005Kurtluktan, canavarlıktan kurtulunca insanlara mahrem olur. Ashâb-ı Kehf’in köpeği gibi Âdem oğulları derecesini bulur.

6006Hazreti Ebû Bekir gibi, ki Muhammed Aleyhisselâtü Vesselam’ın mânevî râyihasını alınca “Bu, yalancı bir sima değildir”, dedi.

6007Ebû Cehil ise hakikati bulmak derdine ve arzusuna mübtelâ olmadığı için yüzlerce şakku’l-kamer gibi mucize gördüğü halde nübüvvet-i Muhammediye’yi tasdik etmedi.

6008Leğeni damdan düşen, yâni, esrarı meydana çıkan bir dertliden hakikati gizledin, fazla izâhât vermedin. Zira hak ve hakikat ondan gizli değildir.

6009Câhil olup da, aşk-ı İlâhi dertlisi olmayana ise hakikati ne kadar gösterseler görmez.

6010Gönül aynası saf ve berrak olmalı ki, onun sathında görülecek akislerle çirkin ve güzel sûretleri ayırd edebilesin.

Ayıya kapılmış olanın nasihat kabul etmemek hususunda mübalâğa etmesi üzerine nasihatçinin onu terk etmesi

6011O nasihatçi Müslüman, onu bıraktı ve yüreği yandığı için kendi kendine lâ havle diyerek geri döndü.

6012Dedi ki benim uğraşmamdan, nasihat vermemden, hattâ mücadele etmemden onun kalbinde bir çok sûizan peyda oluyor.

6013Bundan sonra nasihat yolu kapandı. “Onlardan yüz çevir”72 emri vâsıl oldu.

6014Madem ki senin deva olarak verdiğin nasihat, halkın gaflet ve nefret derdini artırıyor, kıssayı, yâni, nasihati, hakiki tâlip olanlara söyle ve onlara «Abese vetevellâ»73 sûresini oku.

6015Madem ki âmâ Hak talibi olarak, hakikati anlamak isteyerek gelmiştir, o fakirdir diyerek kalbini incitmek yakışmaz.

6016Avâm-ı nâs, eşraftan öğrensinler ve onların müşlüman olmalarıyla diğerleri de imana gelsinler diye sen onların Müslüman olmaları için şiddetli arzu gösteriyorsun.

6017Ey Ahmed veya Muhammed; Kureyş’in reislerinden bir cemâatin seni dinlediklerini görünce senîn hoşuna gitti.

6018Belki bu reisler, dinin yardımcısı olur diye. Bunlar Arap ve Habeş kavimlerinin reisidirler.

6019Nâs, hükümdarlarının dinine tâbi oldukları için bunlar Müslüman olunca dinin itibar ve şöhreti Basra ve Tebük’ten ilerilere yayılır.

6020Bundan dolayı sen hidâyet bulmuş âmânın gelmesinden yüzünü çevirdin ve darıldın.

6021Bu oturuş nâdir bir fırsattır. Sen ise yaranımdansın, senin vaktin geniştir.

6022Böyle dar bir vakitte gelip beni sıkıştırdın. Bunu sana gazab ve kavga için değil, nasihat olarak söylüyorum.

6023Ey Ahmed, yâni, ey Muhammed; Allah’ın indinde bu bir âmâ, yüz Kayser’den, yüz vezirden daha iyi, daha kıymetlidir.

6024“İnsanlar madenler gibidir” hadisini hatırla. Bir maden olur ki diğer madenlerin yüz bininden daha kıymetli bulunur.

6025Gizli lâ’l ve hakik mâdenleri, yüz binlerce bakır mâdeninden daha değerlidir.

6026Ey Ahmed; burada, yâni ind-i İlâhide mâlik faydası yoktur. Aşk, dert ve aşk ateşinin dumanıyla dolu bir göğüs gerektir.

6027Ey Peygamber-i Ekber! Huzuruna kalbi münevver bir âmâ geldi. Ona kapı kapama ve nasihati ona ver ki nasihat onun hakkıdır ve o nasihat ehlidir.

6028Eğer iki üç budala seni inkâr edecek olursa nasıl acılaşırsın ki sen şekerin menba’ısın.

6029İki üç ahmak, seni itham etmek isterse ne zararı var ki Allah senin hak peygamber olduğuna şahâdet eder.

6030Resûl-i Ekrem Sallalâhu Aleyhi Vesellem buyurdu ki “bu âlemin ikrarından fariğim. Benim Resûlullah olduğumu halkın tasdik edip etmemesiyle kayıtlı değilim. Allah bir kimsenin sıdkına şâhit olunca onun halk tarafından tasdik olunup olunmamasında kendisi için ne gam vardır?

6031Eğer bir yarasanın bir güneşten nasibi ve münasebeti bulunsaydı, o münâsebet, o güneşin güneş olmadığına parlak bir delil olurdu.

6032Bir takım yarasacıkların benden nefret etmesi, benim Allah’ın parlak bir güneşi olduğuma delildir.”

6033Eğer pislik böceği bir gül suyuna rağbet gösterirse o rağbet, onun gül suyu olmadığına delâlet eder.

6034Eğer kalp bir para, mihenk taşına müşteri olursa, o taşın doğru bir mihenk olduğunda şüphe eder.

6035Şunu bil ki hırsız gündüzü değil, karanlıkta çalabilmek için geceyi ister. Ben ise gece değilim, dünyada parlayan ve parlatan bir gündüzüm.

6036Ben fârikım, fârûkum; müşriki, muvahhidi, samanı ve dâneyi kalbur gibi ayırd ederim.

6037Ben unu kepekten ayırır; şunlar nüfûs, yâni, insandır, bunlar insan değil, insan heykelidir derim.

6038Ben dünyâda Allah terâzisiyim, hafif ve ağır olanı gösteririm.

6039Bir buzağı ve sığırı Allah bilir. Eşek küllük müşterisidir ve ona lâyıktır.

6040Ben sığır değilim ki buzağı bana müşteri ve tabî olsun. Ben diken değilim ki deve benden otlasın ve istifâde etsin.

6041Müşrikler bana cevr ü cefâ ettiklerini sanırlar. Belki onların cevr ü cefâsı ile kalbimin aynası üstündeki tozlar süpürülmüş olur.

Bir delinin Calinus’a yaltaklanması ve Calinus’un korkusu

6042Calinus kendi talebesine dedi ki; “Filâna söyleyin de bana falan ilâcı versin.

6043O filân kimse Calinus’a dedi ki: ey mütefennin üstâd, bu ilâcı delilik için kullanırlar.

6044O hâl, senin aklından uzak olsun. Bunu bir daha söyleme.” Calinus dedi ki: “Bir deli bana teveccüh etti.

6045Bir müddet, yüzüme baktı, bana göz kıptı ve yenimden çekti.

6046Eğer bende onunla bir cinsiyet olmasaydı o çirkin deli bana nasıl iltifat ederdi?

6047Eğer bende cinsiyet görmeseydi nasıl gelir ve cinsinin gayrisiyle nasıl ihtilât etmek isterdi?”

6048İki kişi arasında ihtilât olursa şüphesiz onların arasında bir kader-i müşterek, bir sebep, bir vâsıta vardır.

6049Bir kuş, cinsinden gayrı ile nasıl beraber uçar? Çünkü nâcins ile ülfet, mezar gibidir.

Bir cinsten olmayan iki kuşun birlikte uçması ve dâne toplamasının sebebi

6050Bir hekim demiştir ki: “Çölde hızlı hızlı gidiyorken bir karga ile bir leyleği birlikte gördüm.

6051Buna şaştım ve aralarında ne gibi bir kader-i müşterek var? diye hallerini tetkik ettim.

6052Şaşkın bir halde yaklaşınca ikisinin de topal olduğunu gördüm.

6053Husûsiyle arşa mahsus bir doğan ile süfli bir baykuş nasıl birleşebilir.

6054Şahbâz, illiyyîn74 güneşidir, baykuş ise siccîn75dendir.

6055Biri nurdur ki her türlü ayıptan beridir. Öbürü bir kördür ki her kapının dilencisidir.

6056Biri aydır ki Süreyya yıldızıyla akseder, öbürü bir kurttur ki gübre içinde yaşar.

6057Biri Yusuf yüzlü ve İsa nefesli bir zattır. Öbürü yırtıcı bir kurt, yahut boynu çıngıraklı bir eşektir.

6058Biri lâmekanda uçmakta, öbürü köpekler gibi samanlıkta yatmaktadır.

6059Gül lisân-ı hâl ile pislik böceğine der ki “Ey koltuğu kokmuş!

6060Eğer sen gül bahçesinden kaçıyorsan o nefretin gülistan için bir kemâldir.

6061Benim gayretim, yâni, kabul etmeyişim, ey alçak; buradan uzaklaş diye kafana çomak vurur.

6062Ey denî, eğer benimle ihtilât edecek olursan bâzıları, senin, benim aslımdan ve cinsimden olduğunu zannederler.

6063Bülbüllerin yerinin çemen olması yakışır. Pislik böceğine de pislik ve sidik içinde barınmak münâsiptir.

6064Allah beni pislikten pâk etmiştir. Böyle iken nasıl olur da bir arı bana havale eder?

6065Benim de bir damarım, o murdarlardan idi, fakat Hak o damarı kesti. O kötü damarı olanlar bana nasıl ve nerede erişebilirler?”

6066Meleklerin kendisine secde edeceği, Âdem Aleyhisselâm’ın ezelî bir nişânı idi.

6067Diğer bir nişanı da İblisin: “Ben şahım, reisim, O’ndan üstünüm” diye kendisine secde etmeyeceği idi.

6068O halde İblis, Hz. Âdem’e secde etmiş olsaydı, O Âdem olamazdı, ondan başka bir şey olurdu.

6069Meleklerin secdeleri, Âdem’in yüksekliğine mizan, şeytanın onu inkârı da yine Âdem’in büyüklüğüne bir burhandır.

6070Meleklerin ikrarı Âdemin ulviyetine ve halife-i Hak olduğuna, o şeytan köpeğinin inkârı da yine Âdem’in öyle olduğuna şâhittir.

6071Bu sözün sonu gelmez. Geri dön de o ayının adama ne yaptığını anlat.

Ayının yaltaklanmasına aldanmış olan o zavallının kıssasının bâkiyesi

6072O adam uyudu. Ayı da sineğini kovalıyor, sinek kovuldukça tekrar geliyordu.

6073Ayı o adamın yüzünden bir kaç defa sineği kovdu. Sinek tekrar ve koşa koşa geldi.

6074Aynı sineğe kızdı ve gidip dağdan koca bir kaya kaldırdı.

6075Taşı getirdi ve sineğin uyuyan adamın yüzüne konmuş olduğunu gördü.

6076Değirmen taşı kadar olan o kayayı kaldırdı, sinek çekilsin diye onun üstüne vurdu.

6077Kaya uyuyanın yüzünü hurdahaş etti ve bu meseli cümleye fâş eyledi.

6078Ahmağın muhabbeti ayı muhabbeti gibidir. Onun kini muhabbet, muhabbeti kindir.

6079Ahmağın ahdi, yâni söz verişi virandır, zaifdir. Ahdi kuvvetli, vefası cılızdır.

6080Doğru söylemeyen kimse ettiği yemini de bozar. Binâenaleyh öyle bir adam yemin etse de inanma.

6081Bir kimsenin sözü yeminsiz yalan olunca sen onun mekri ve yemini ile belâya düşme.

6082Onun nefsi hâkim, aklı nefsinin esiridir. Mushaf üzerine yüz binlerce yemin etmiş farz et.

6083Madem ki yeminsiz bir sözü ve ahdi noksan ediyor, yemin edecek olursa daha kötüsünü yapar.

6084Çünkü nefsi ağır bir yemin ile bağladığın için daha ziyâde hiddetlenir.

6085Bir esir, efendisini bağlayacak olsa, efendi o bağı koparır ve içinden çıkar.

6086Hiddetinden o bağı, esirin kafasına vurur, bunun gibi hâkim olan nefis de sahibinin ettiği yemini yüzüne çarpar.

6087Sen onun “Sözleşmelerinize sadık kalınız”76ından ümidini kes ve ona “Yemininizde durun”77 deme.

6088Yemin etmekle, hattâ bazılarının yaptığı gibi “Söylediklerimize ve ettiğimiz mukaveleye Allah vekildir.” demekle kiminle muahede yaptığını bilen kimse vücudunu iplik yapar, o ahdin etrafında döner.

Hazreti Mustafa Aleyhi ve Âlihi Ekmelü’t-Tehâya Efendimiz’in hasta bir sahabeye hatır sormaya gitmesi ve hasta yoklamanın faydası

6089Âshâbdan bir zât hastalandı ve o hastalık dolayısıyla iplik gibi zayıfladı.

6090Hazreti Peygamber ziyaret için onun yanına geldi. Çünkü onun tabiatı lûtuf ve keremden ibaret idi.

6091Hasta yoklamaya gitmende fayda vardır ki o fayda yine sana âittir.

6092Birinci fayda odur ki o hasta adam, olabilir ki zamanın kutbu ve mânevî büyük bir şahı olur.

6093Eğer kutub olmazsa yol arkadaşı, yâni, seyr ü sülûk erbabından olur; şâh değilse bile süvari bir asker, yâni, seyr ü sülûkünde ilerlemiş bir zât bulunur.

6094Ey inatçı kimse; sende kalp gözü, yâni, basar-ı basiret denilen keşiften eser bulunmadığı için, âdi odunlarla od ağacını ayırd edemiyorsun.

6095Dünyada hazineler vardır, yâni, evliyâullahdan hâli değildir. Onun için hiçbir viraneyi hazineden hâlî78 bilme.

6096Derviş kıyafetli ve fakir sûretli her kimseyi ziyaret eyle. Kendisinde mânevî bir nişan bulursan, onun hizmetinde dön dolaş.

6097Sende bâtını ve hakikati gören göz olmadığı için her vücutta mânevî bir hazine var zannında bulun.

6098Seyr ü sülûkdeki yol arkadaşlarının ziyaretini lâzım bil. O arkadaş, ister piyade, ister süvari olsun.

6099Ziyaret ve hatır sormaya gittiğin isterse düşmanın olsun; senin bu güzel hareketin yine iyidir.

6100O düşman sana dost olmasa bile kini azalır. Çünkü iyilik, kin ve garazın ilâcıdır.

6101Hatır sormanın bundan başka bir çok faydası vardır. Fakat ey iyi dost; usanç vermekten korktuğum için hepsini söylemiyorum.

6102Sözün hulâsası: Cemiyet ve cemâat yâri ol, şayet insandan bir dost bulamazsan heykeltraş gibi kendine taştan bir yâr yont.

6103Çünkü bir kafilenin kalabalık ve cemiyetli olması, yol kesen haydutların sırtını ve mızrağını kırar.

“Benim ziyaretime gelmedin” diye Hak Teâla’nın Mûsâ Aleyhisselâm’a vahyetmesi

6104Hak Teâlâ’dan Mûsâ Aleyhisselâm’a şöyle bir itâb geldi ki “Ey yakasından ay doğduğunu gören Kelîmullah.

6105Seni nûr-i İlâhî ile bir meşrık yapmıştım. Ben ki Hakk’ım, hastalandım da hatır sormaya gelmedin.”

6106Mûsâ dedi ki: “Ey sübhân olan Allah; sen zarar ve ziyandan ve hastalık gibi hâllerden münezzehsin. Bu söz nasıl bir rumuzdur? Yârabbî bunu beyân et.”

6107Cenâb-ı Hak tekrar buyurdu ki: “Hastalığım esnasında nasıl oldu da kerem edip hatırımı sormadın?”

6108Mûsâ dedi ki: “İlâhî senin için noksanlık olamaz. Aklımı kaybedeceğim. Yârabbî, bu sözü izah eyle.”

6109Allah Zülcelâl buyurdu ki: “Evet, has ve seçilmiş bir kulum hastalandı. O kul benim, iyice bak.

6110Onun özürlü olması benim özürlü olmam, onun hastalığı benim hastalığımdır.”

6111Allah ile bulunmak ve oturmak isteyene söyle ki evliyâullah huzurunda otursun.

6112Ey sâlik eğer evliyâullah huzurundan ayrılırsan helak olursun. Çünkü sen bir cüz’sün, kül değilsin.

6113Şeytan her kimi kerem ve keramet sahibi olan o zevatın huzurundan ayırırsa, onu kimsesiz ve hamisiz bulduğu için başını yer.

6114Bir ân içinde cemaatten bir karış ayrılmak şeytanın mekri ve hilesidir. Bunu işit ve iyice anla.

Bir bahçıvanın sofi, fakih, alevîden ibaret üç kişiyi birbirinden ayırıp tenhâ bırakması

6115Bir bahçıvan bağa bakınca, bağında hırsız gibi üç kişi gördü.

6116Bunlar bir fakih, yâni hoca, bir şerif, yâni, seyyid, bir de sofî, yâni derviş idiler ki her biri vefa etmez ve hak tanımaz kimselerdi.

6117Dedi ki; “Bunlara karşı benim yüz hüccetim var amma toplu bulunuyorlar, cemâat ise rahmettir.

6118Yalnız başıma üç kişi ile uğraşamam. Evvelâ onları birbirinden ayırayım,

6119Her birini bir tarafa atayım, yalnız kalınca hepsinin bıyıklarını yolayım.”

6120Arkadaşlarının sofiye karşı muhabbetlerini bozmak için onu yola çıkardı.

6121Sofiye dedi ki “Eve git de bu arkadaşlar için bir kilim getir.”

6122Sofi gitti. Bahçıvan iki arkadaşa gizlice dedi: “Ey fakih; Sen âlim bir zâtsın, bu da meşhur ve marûf bir seyyiddir.

6123Biz senin fetvan ile ekmek yiyoruz ve senin ilmin kanadıyla uçuyoruz.

6124Bu zât-ı şerif ise sultânımızın şehzâdesidir, hânedân-ı Mustafâdan bir seyyiddir.

6125O âdi ve obur sofi kim oluyor ki sizin gibi sultanlarla beraber bulunuyor.

6126O gelince hemen pamuk gibi atınız, bir hafta benim bahçem ve tarlamda misâfir olunuz.

6127Ey benim sağ gözüm mesabesinde bulunan fakih ile şerif, bağ nedir, benim canım sizindir.”

6128Onlara vesvese verdi ve aldattı. Halbuki arkadaşlardan ayrılık yakışmaz,

6129Sofiyi yola çıkardılar, yâni, kovdular. O da kalkıp gitti. Onun hasmı bulunan bahçıvan da koca bir sopa ile izinden yürüdü ve yetişti.

6130Dedi ki: “Hey köpek, sofîlik ve dervişlik bu mudur ki çabucak gelir, mücâdele ve hırsızlık için bizim bağa girersin?

6131Bunu sana Cüneyd mi, Bâyezid mi gösterdi, hangi şeyhten ve hangi pirden sana vâsıl oldu?”

6132Yalnız bulduğu için sofiyi tepeledi. Onu yarı ölmüş bir hâle getirdi ve kafasını yardı.

6133Sofî dedi ki: “Benim cezam geçti. Lâkin hey arkadaşlar kendinizi iyi muhafaza ediniz.

6134Beni yabancı ve ağyar bilmiştiniz. Haberiniz olsun bu keratadan daha ağyar değildim.

6135Benim yediğim bu dayağı siz de yiyeceksiniz. Böyle bir şerbet her alçak kimsenin cezasıdır.”

6136Bu dünyâ dağ gibidir, senin sözlerin akis tarikiyle senin tarafına gelir.

6137Bahçıvan sofinin işinden fariğ olduktan sonra, yâni onu dövmesini müteakip onun gibi bir bahane buldu.

6138“Ey seyyid; eve doğru git ki öğle yemeği için yufka ekmeği pişirtmiştim.

6139Evin kapısında Kaymaz’79a söyle ki o yufkalarla pişmiş kazı getirsin. “

6140Şerifi yollayınca hocaya dedi ki: “Ey keskin görüşlü sen fakihsin. Bu, apaçıktır ve yakînen bilinir.

6141Arkadaşın ise ‘şerifim, seyyidim’ diye soğuk bir iddiada bulunuyor. Anasının ne yapmış olduğunu kim bilir?

6142Kadına ve onun işine itimat etmeyin. Nakıs bir akla karşı itimat doğru değildir.”

6143Zamanede bir çok budala kendisini Ali ile Nebiye vasleder ve seyyidlik dâvasında bulunur.

6144Her kim zinadan doğmuş, kendi de zânîlerden bulunmuşsa o şahıs, rabbani ve ilâhî zevata sûizanda bulunur.

6145Çerh vurmasından başı dönen kimse, kendi gibi evi de dönüyor görür.

6146O münasebetsiz herzevekil bahçıvânın söyledikleri, kendi hâlinden ibarettir. Böyle bir töhmet evlâd-ı Resûlden uzaktır.

6147Eğer o bahçıvân mürtedlerin piçi olmasaydı, Resûlullâh’ın torunları hakkında nasıl bu sözleri söylerdi?

6148O zâlim ve sefih bahçıvan bir takım maval okuduktan, fakih de onları dinledikten sonra şerifin arkasından eve doğru gitti.

6149Dedi ki: “Hey eşek; Bu bağa seni kim davet etti? Hırsızlık sana hâşâ peygamberden mi miras kaldı?

6150Arslanın yavrusu ona benzer, sen ne ile peygambere benziyorsun?

6151O alçak bahçıvan doğru yoldan çıkmış olduğu için hâriciler80in ehlibeyt81e ettiği ezâ ve cefâyı yaptı.

6152Şeytan ve gulyabânî insanlara; Yezid82 ve Şimr83 âl-i Resûle ne kadar kindar iseler o bahçıvan da o şerife öyle kin gösterdi.

6153Şerif, bahçıvanın dayağından harab olunca fakihe dedi ki “Ben sudan atladım, yâni, nöbetimi savdım.

6154Ayağını denk al ve dayan ki şimdi tek ve kimsesiz kaldın. Artık davul gibi karnına tokmak ye.

6155Şerif değilsem de, sohbetine lâyık bir arkadaş olamadımsa da senin için bu zâlimden daha değersiz değildim.

6156Beni yalnız bırakıp bu garazkâr herife vermekle hamakat ettin, sana kötü bir mükâfat oldu.

6157Bahçıvân, şerifi dövdükten sonra geldi ve “Ey fakih; sen fakihsin, belki sefihlerin utanacağı bir habissin!

6158Ey eli kesilesi; senin fetvan bu mudur ki bağıma girersin ve ‘müsâade eder misin?’ demezsin.

6159Böyle bir ruhsatı ve cevazı Vasît’te mi okudun? Yoksa bu mesele Muhit’te yazılı mı?”

6160Fakih dedi ki: “Hakkın var, vur ki elin ermiştir. O dayak, arkadaşlarından ayrılan için lâyıktır.”

Hasta ile Peygamber Aleyhisselâm’ın hasta ziyareti kıssasına avdet

6161Bu yoklayış, bu, sıla içindir. Bu sıla ise yüz muhabbetten hâsıl olmuştur.

6162Bir eşi daha olmayan Peygamber, hatır sormaya gitti ve o sahabeyi hâlet-i nez’de gördü.

6163Evliyâullah huzurundan uzaklaşırsan, onların ziyaretine gidip duâlarını ve teveccühlerini kazanmazsan hakikatte Allah’tan uzaklaşmış olursun.

6164Yol arkadaşlarından ayrılmanın neticesi gamdır, insanı hüzne düşürür. Mânevî sultan olan velilerin muvacehesinden ayrılmak ondan az mıdır?

6165Her vakit o sultanların sâyesini aramak için koş ki o sayede güneşten daha parlak bir merd-i münevver olasın.

6166Eğer sefere çıkıyorsan bu niyetle, yâni, ehlullâhı görmek ve sohbetiyle feyz almak emeliyle çık, hazarda, yâni, memleketinde isen de bu talepten gafil olma.

Büyük bir zâtın Bâyezid-i Bistâmî’ye: “Kâbe benim, etrafımda tavaf et” demesi

6167Ümmetin şeyhi Bâyezid-i Bistâmî, hac ve umre îfâsı için Mekke’ye doğru süratle gidiyordu.

6168O gittiği her şehirde evvelâ oranın azizlerini araştırırdı.

6169Bu şehirde basiret sahibi kim var? diye dönüp dolaşırdı.

6170Cenâb-ı Hak nereye sefer edersen evvelâ bir Hak adamı araman gerektir buyurmuştur.

6171Sefere çıkacağın vakit İlâhî bir hazîne olan ihsân-ı kâmil talebiyle çık ki, ticaret yolunda kâr ve zarar ona tâbi olarak husule gelir. Sen o kâr ve zararı esas değil, fer’ olarak bil.

6172Her kim ekin ekerse maksadı buğday almak olur. Saman zâten buğdayla husûle gelir.

6173Saman ekersen buğday hâsıl olmaz. Öyleyse sen de insan-ı kâmil ve rehber-i fâzıl ara. Adam talibi ol.

6174Hac vakti olunca Kâbe’yi ziyaret ve tavaf maksadıyla git. Bu maksatla gidilince Mekke de görülmüş olur.

6175Resûlullah Efendimizi’n (s.a.v Miraç’tan maksadı, dostu görmek, Hak Subhanehu ve Teala’yı rü’yet etmekti. O maksat ve azimete teban Arş-ı İlahî ve melekler de müşâhade olundu.

Yeni ev yaptıran bir müridin hikâyesi

6176Yeni bir mürid, yeni bir ev yaptırmıştı. Şeyhi geldi, onun evini gördü.

6177Şeyh, o yeni dervişini dârşâd için dedi ki:

6178“Ey refik; bu pencereyi niçin açtırdın?” Mürid cevap verdi ki: “Oradan içeriye aydınlık gelsin diye.”

6179Şeyh dedi ki: “Oradan aydınlık girmesi fer’dir. Asıl olan bir niyaz, bir ibâdet maksadı olmalıdır. Pencere açmaktan kasdın oradan ezan sesini işitmek bulunmalıdır.”

6180Hazreti Bâyezid, zamanının Hızırı olan insan-ı kâmili bulmak için seferlerinde onu çok çok aradı.

6181Hazreti Bâyezid, hilâl gibi zayıf boylu bir ihtiyar gördü ki onda ricâlullâhın sözlerindeki nûrâniyet vardı.

6182Gözleri âmâ, kalbi güneş gibi idi. Rüyâsında Hindistan’ı görmüş fil gibi coşkun bir halde bulunuyordu.

6183Gözü kapalı uyuyan kimse rüyâda yüz türlü zevk ve neşe âlemi görür de uyanınca görmezse çok acâib olmaz mı?

6184Rüyâda çok acâib şeyler görülür. Uykuda iken kalp, bir takım ilhâmlara ve müşahedelere pencere olur.

6185Uyanıkken güzel rüyâ gören zât, bir âriftir. Onun bastığı toprağı sürme gibi gözüne çek.

6186Bâyezid hazretleri o zâtın karşısına oturdu, ve halinden sordu. Onun fakir, evlâd ve ıyâl sahibi olduğunu anladı.

6187O zât dedi ki: “Ey Bâyezid; nereye gidiyorsun, gurbet eşyasını nereye götürüyorsun?”

6188Bâyezid: “Erkence Kâbe’ye gitmek niyetindeyim” dedi. O zât, “Yanında yol azığı ve masrafı olmak üzere: neyin var?” diye sordu.

6189Bâyezid: “İki yüz dirhem gümüşüm var. İşte ridâmın köşesinde sıkı sıkı bağlıdır” dedi.

6190O zât dedi ki: “Etrafımda yedi defa tavaf et ve onu hac tavafından daha ziyâde iyi bil.

6191Ey cömerd Bâyezid; o iki yüz dirhemi benim önüme bırak. Böyle yapmakla kendini hac etmiş ve muradı hasıl olmuş bil.

6192Umre yapmış ve ömr-ü bâkî bulmuş, Safa’da sa’y eyleyerek safvet kesbetmiş olursun.

6193Ruhunun müşahede etmiş olduğu Hak Teâlâ’ya yemin ederim ki Zât-ı Bârî beni Beyt-i Mükerremi üzerine tafdil ve intihâb etmiştir.

6194Kâbe, Allah’ın hâne-i birri, yâni, ziyareti sevabı gerektiren olan bir beyttir, lâkin benim yaratılışım da Hakk’ın sır hânesidir.

6195O evi, yâni, Kâbe-yi Muazzama’yı İbrahim ve İsmâil Aleyhisselâm’a yaptırdığından beri, onun içine gitmedi. Fakat benim bu gönül evime ondan başkası girmedi.

6196Kâbe, Âzer oğlu İbrâhim’in binâsıdır. Gönül ise Celil ve Ekber olan Allah’ın nazargâhıdır.

6197Madem ki beni gördün, Allah’ı görmüş oldun ve sıdk ve ihlâs Kâbesini tavaf ettin.

6198Bana hizmet, Allah’a tâat ve hamd etmektir. Sakın zannetmeyesin ki Hak benden ayrıdır.

6199Hakk’ın nurunu insanda görmüş olmak için gözünü aç da bana iyice bak.”

6200Bâyezîd, bu nükteleri kavradı. O sözleri altın küpe gibi kulağına taktı.

6201Bâyezîd, o pîrin huzurundan, ziyâde bir kemâl ile memleketine döndü ki sülûkünde nihayete ermiş iken, o nihayetin de nihayetine varmış oldu.

Resûlullâh’ın, ziyaret ve iyâdet ettiği sahabenin münasebetsiz bir duâ etmiş olduğunu anlaması

6202Aleyhisselât Efendimiz o yâr-ı gâr olan hastayı görünce onu taltif buyurdu.

6203Hasta, peygamberi görünce dirildi. Sanki Allah onu o anda yaratmış gibi oldu.

6204Dedi ki: “Hastalık bana bu hüsn-ü talihi verdi ki Sultân-ı Enbiyâ Hazretleri sabahleyin beni yoklamaya geldi.

6205Bu maiyetsiz pâdişahın gelmesiyle bana sıhhat ve afiyet erişti.

6206Ne mutlu hastalık ve sıtma nöbeti, ne mübarek dert ve gece uyanıklığı ki.

6207Allah, bana ihtiyar halimde böyle bir hastalığı lûtuf ve keremiyle verdi.

6208Bana gece yarısı mecbur olarak kalksın acele diye sırt ağrısı verdi.

6209Manda gibi bütün gece uyumasın diye Allah, bana lûtuf ve kereminden dertler ihsan etti.

6210Benim bu kırık dökük bir halde bulunuşumdan, yâni hasta oluşumdan ve feryâd edişimden o mânevî şahların merhameti galeyan etti ve Cehennemi, beni tehdit etmeden susturdu.”

6211Hastalık, içinde merhametler bulunan bir hazînedir. Deri, yâni kalıp bozulunca beyin, yâni ruh tazelenir.

6212Birader; karanlık ve soğuk bir mevkide yatıp hastalık, kuvvetsizlik, gam ve kedere sabretmek,

6213Âb-ı hayat menbaıdır ve mânen mest olmak kadehidir. Çünkü bütün yükseklikler, âlî ve mânevî olan dereceler, bütün tevazu ve meskenet içindedir.

6214O bahar mevsimleri ve çiçekleri hazanda gizlidir. Hazan da bahar içinde saklıdır.

6215Gam ve kederle yoldaş ol, halvet ve riyazetle uyuş. Müddet-i ömrünce uzun bir ömür, yâni ebedî hayat talebinde bulun.

6216Nefsin sana ‘bu hastalık, bu ihtiyaç kötüdür’ diyecek olursa onu dinleme ki nefsin işi aksinedir.

6217Sen nefsinin tavsiyeleri hilâfına hareket et ki, dünyâda bütün peygamberlerin ümmetlerine olan nasihati nefsin hevâsına muhaliftir.

6218Sonunda pişman olmamak, hiç olmazsa az bir zarar ile kurtulmak için görülecek işlerde meşveret vaciptir.

6219Peygamberler bir çok çâre bildirdiler de bu değirmen taşı döndü.

6220Nefs, bu intizâm-ı içtimaîyi viran ve halkı sapıtıp sergerdân etmek ister.

6221Ümmetler: “Kimlerle meşveret edelim?” diye sordular, peygamberler de “İmam ve muktedâ olacak akıl sâhipleriyle.” cevâbını verdiler.

6222Ümmet: “Eğer müşavirimiz âkil ve parlak bir re’y sahibi olmayan çocuk yahut kadın olursa ne yapalım?” dediler.

6223Peygamberler cevap verdiler ki “Onunla müşaverede bulun, fakat re’yi hilafı hareket et.”

6224Kendi nefsini kadın, hattâ ondan beter bil. Çünkü kadın, şerden bir cüzdür, nefsin ise şerrin küllüdür.

6225Kendi nefsinle meşveret edersen, o alçağın tavsiye ettiklerinin hilafını yap.

6226Sana namaz, oruç emretse bile nefis mekkâr ve hilekâr olduğu için o emrinden sana bir mekr ve hile çıkar.

6227İşlerde, nefis ile edilen müşaverede, onun söylediklerinin aksi kemâldir.

6228Nefs ile ve onun mücadelesiyle başa çıkamazsan hakiki bir dostun yanına git, onun sîret ve ahlâkına sarıl.

6229Şeker kamışı nasıl birbirinden feyz alırsa akıl da diğer akılların yardımından kuvvet bulur.

6230Ben kendi nefsimden öyle şeyler gördüm ki onların sihir ve tesiri, sahibinin fark ve temyizini izâle edecek derecede idi.

6231Nefs, salâha dâir sana taze taze vaadler verdiği hâlde binlerce defa o vaadleri, o tevbeleri bozar.

6232Ömür, bin sene bile sana mühlet verse nefsin her gün yeni bir bahane bulur.

6233Soğuk vaadleri sana sıcak ve kabul olunacak sûrette söyler ve kandırır. Nefs öyle kuvvetli bir sihirbazdır ki efsunuyla erkek bir adamı kandırır ve bağlar.

6234Ey Hakk’ın nuru ve ziyası olan Hüsâmeddîn Çelebi! Gel ki senin cemâlin olmadan bu çorak yerlerden ot bitmiyor.

6235Kalbi incinmiş bir zâtın nefreti ve inkisarı dolayısıyla halkın hakikati görememeleri için gözleri önüne gökten bir perde asılmıştır.

6236Bu kazanın ilâcını yine kaza ve kader bilir. Bu hususta halkın akılları şaşkındır.

6237Vaktiyle yola düşmüş bir kurt olan o kara yılan, yâni, nefs, şimdi ejderha olmuştur.

6238Ey Hüsâmeddin Çelebi; ejderha da yılan da senin elindedir. Mûsâ’nın asâ-yı mucizesi senin mestin olmuştur.

6239Senin elinde ejderhanın asâ olması için Allah sana “Tut onu, korkma; biz onu yine eski durumuna çevireceğiz”84 hükmünü vermiştir.

6240Ey mânevi sultan; Yed-i beyzâ85 göster de karanlık gecelerden yeni bir sabah aç.

6241Ey nefesi derya nefesinden çok ve müessir olan Hüsâmeddîn Çelebi; Bir Cehennem parladı. Onun üstüne üfle de söndür.

6242Nefs hilekârdır ki sana bir köpekten ibaret görünmüştür. Keza o nefs bir Cehennemdir, lâkin sana âdî bir hararet gibi nümâyân olmuştur.

6243Onu gör de, hakkında gazabın hareket etsin diye o sana muhtasar ve âciz görünmektedir.

6244Böylece efradı çok bir ordu Hazreti Peygamber’in ve ashâbınını gözüne az göründü.

6245Öyle az göründükleri için Hazreti Peygamber onların üstüne hücum emrini verdi. Eğer kalabalık görmüş olsaydı onlardan çekinirdi.

6246Karşılıklı kuvvetleri böyle yekdiğerine az göstermek, Allah’ın bir inayeti olmuştu ki, ey Ahmed ü Muhammed Aleyhisselâm! Sen o inayetin ehli ve lâyığı idin. Yoksa çok göstermiş olsaydı sen de endişeye düşerdin.

6247Allah, peygamberine ve O’nun ashabına zâhirî ve bâtınî mücahedeyi az ve za’if gösterdi ki;

6248Allah, peygamberine kolaylığı müyesser eylesin ve Hazreti Peygamber zorluktan yüz çevirmesin.

6249Düşmanı Peygamber’e ve ashabına az gösteriş, Resûlullah için zafer oldu ki Hak, O’nun yardımcısı ve yol göstericisi idi.

6250Bir kimsenin de Hak zâhiri, arkası, yardımcısı olmazsa; bir kedi, ona erkek arslan gibi görünürse,

6251Veya yüz kişiyi uzaktan bir kişi gibi görüp kibir ve azametle onlarla uğraşmaya kalkarsa vay hâline!

6252Zülfikâr ondan dolayı bir ufak süngü gibi, erkek arslan da kedi gibi görünür ki.

6253Ahmak ve korkak bir kimse cesaretlenip cenge kalkışsın, Allah da onu bu mekr ve hile ile yakalasın.

6254Çoğun az, azın çok gösterilmesinin bir sebebi de bir takım faydasız hattâ muzır mahlûkâtın âteşgedeye, yâni, helak mahallerine kendi ayaklarıyla gelmeleri içindir.

6255Cenâb-ı Hak bazen samanı sana bir yaprak kadar hafif ve zaif gösterir ki ona pöf der âdeta varlıktan sürersin.

6256Aklını başına al ki o samanı dağlar yerinden koparmış, ondan cihan ağlarken o gülümsemekte bulunmuştur.

6257Bu, sûretâ saman gibi hafif olan enbiyâ ve evliya bir dereye benzer ki suyu topuklara kadar çıkacak zannolunur, fakat hakikatte Uc ibni Unuk86 gibileri onda boğulur.

6258Onların kanı dalgası, misk yığını gibi, mâneviyatlarının dibi kuru toprak gibi görünür.

6259Kalben kör olan Firavun Şab denizini kuru gördü de yiğitlik ve zorbalık fikriyle oraya at sürdü.

6260Firavun o yollara girince deniz eski hâlini aldı. Halbuki Firavun’un gözü bu hakikati evvelce nasıl görürdü?

6261Göz, Allah’ın nûr-u cemâliyle görür. Hak Sübhânehû ise her ahmakla nasıl sırdaş olur?

6262Öyle bir ahmak, şeker görür, fakat o gördüğü öldürücü bir zehirdir. Yine o ahmak yol sanır, lâkin işittiği gulyabânî sesidir.

6263Ey felek87; âhir zaman fitnesi koparmak için pek hızlı dönüyorsun, azıcık aman ver.

6264Ey felek; sen bize kasd için keskin bir hançersin, bizden kan almak için zehirli bir neştersin.

6265Ey felek; Allah’ın rahmetinden merhamet öğren de bizim gibi karıncaların kalbine yılan misilli yara açma.

6266Ey felek; senin çarkını şu arz üzerinde döndüren Allah hakkı için olsun.

6267Dönüşünü değiştir ve kökümüzü kazımadan evvel bize acı!

6268Evvelce dadılık ettin de bizim varlık fidanımız sudan ve topraktan yetişti. İşte o dadılık hakkı için.

6269Seni sâf ve temiz yaratmış ve fezayı meş’alelerle donatmış olan, Şâh-ı Azam, yâni Kudâvend-i âlem hürmetine bize acı.

6270Allah seni öyle mamûr ve zeval bulmayacakmış gibi gösterdi. Dehrî mezhebinde bulunanlar, varlığını ezelî sandılar ve «hadis», yâni, sonradan olma bulunduğuna inanmadılar.

6271Allah’a şükür, biz senin başlangıcını, kadîm olmayıp hadis bulunduğunu öğrendik. Peygamberler, senin esrarını, yâni, mahlûk-i İlâhî ve hadis bulunduğunu söylediler.

6272İnsan evin sonradan yapılmış olduğunu bilir. Fakat orada ağ gerip yuva yapan örümcek böyle olduğunu bilmez.

6273Sivrisinek, senin bu bağının ne vakitten beri mevcut olduğunu ne bilir? O baharda doğmuştur, kışın ölecektir.

6274Ağaç kurdu ağacın içinde ve gayet zayıf bir halde doğar, ağacın ne vakit dikilip ne zaman aşılandığını ve onun fidanlık zamanını ne bilir?

6275Eğer kurt, ağacın mahiyetini ve ne vakit dikilip büyüdüğünü ve nihayet kuruyup kesileceğini bilmiş olsaydı kurt sûretinde bir akıl olurdu.

6276Akıl, yâni insan-ı kâmil, kendini türlü renkte gösterir. Lâkin o renklerin, o sûretlerin hepsinden peri gibi uzaktır.

6277İnsan, melekten efdaldir, peri ne demek? Ey câhil ve gafil insan, sen sinek kanatlı olduğun için, alçaklarda uçabiliyorsun. Yüksek bahisleri kavrayamıyorsun.

6278Ey câhil insan; vâkıâ aklın yükseklerde uçar, fakat taklit kuşun alçaklarda otlar.

6279Taklidî, yâni yalnız okumakla, işitmekle öğrenilen ilim, bizim ruhumuza zarar verir. Zira o ilim, su ile yıkanmış ve hâtıra levhalarından, silinmiştir. Bizim, yâni erbâb-ı tahkikin irfânı ise levhalar üzerinden su ile yıkanıp silinmez.

6280Bu akıldan, yâni, bu taklidî ilimden câhil olmak ve divanelik eteğine sarılmak lâzımdır.

6281Her nerede nefsânî bir fâide görürsen ondan kaç. Zehri iç, âb-ı hayâtı dök.

6282Seni öveni tahkir et. Ticâret ve sermâyeyi borç olarak müflise verme.

6283Eminliği bırak, korku içinde bulun. Sûrî namusu terk et, rüsvalıkta meşhur ol.

6284Uzun ve uzak düşünen aklı tecrübe ettim. Şimdiden sonra kendimi dîvâne yapacağım.

Delkak’ın niçin bir fahişeyi nikâh ettiğine dâir Seyyid-i Ecel’le azar söylemesi

6285Bir gece, Seyyid-i Ecel Delkak’a dedi ki; “Acele ile bir kahpeyi nikâh etmişsin.

6286Bunu bana söylemeliydin de seni mesture ve afife bir kadınla evlendireydim.”

6287Delkak cevap verdi ki; “Evvelce dokuz tane mesture ve sâliha kadın almıştım. Sonra hepsi kötü oldu. Benim de kederimden vücûdum eridi.

6288Bu sefer bu kahpeyi tahkiksiz aldım. Bunun âkibetinin ne olacağını görmek istedim.

6289Ben aklın îcâbâtını çok aradım. Fakat faydasını görmedim. Şimdiden sonra da delice hareket etmek istiyorum.”

Bir kimsenin, kendini divane gösteren büyük bir zâta hile ile söz söyletmesi

6290Biri dedi ki; “Müşkil bir iş için meşveret etmek üzere akıllı bir adam istiyorum.”

6291Diğer biri de ona dedi ki; “Şehrimizde şu kendini mecnûn gösteren kimseden başka akıllı yoktur.

6292İşte o adam filândır ki bir kamışa binmiş, yâni, kamışı at yapmış olduğu halde çocuklar arasında koşup durmaktadır.

6293O, re’y sahibidir, zekâda âteş parçasıdır. Gök gibi yüksek ve yıldızlar gibi parlak fikirler yağdırıcıdır.

6294Onun nûrâniyeti büyük meleklere cân olduğu halde kendi böylece delilikte gizlenmiştir.”

6295Lâkin her dîvâneyi cân sayma ve Sâmirî gibi buzağı heykeline secde etme.

6296Bir velî sana aşikâre olarak gayba dâir yüz binlerce sır söylese.

6297Sende o anlayış ve irfan olmayınca gübre ile od ağacı kokusunu ayırd edemezsin.

6298Eğer senin yakîn ve basîret gözün açık ise, her taşın altında, yâni her cihet ve noktada bir serheng, bir velî-i ilâhî görürsün.

6299Açık ve rehber olan bir gözün önünde kilime bürünmüş bir Kelim görünür.

6300Her velîyi, diğer bir velî meşhur eder ve her kimi isterse esrâr-ı velayetten behredâr eyler.

6301O velî, makamını ve hüviyetini gizlemek için kendini deli göstermeye kalkınca hiçbir kimse akıl yardımıyla onu anlayamaz.

6302Gözü açık bir hırsız, bir körden bir şey çalınca, gelip geçerken hırsızı görebilir mi?

6303Hırsız, köre yaklaşsa bile kör onu tanıyamaz.

6304Bir köpek, eski püskü giyinmiş bir körü ısırınca, kör o yırtıcı köpeği nasıl tanır?

Bir köpeğin, kör bir dilenciye saldırması

6305Bir köpek, köyde kör bir dilenciye cenk arslanı gibi saldırdı.

6306Köpek, hışım ile fakirlere saldırır. Fakat ây dervişlerin bastığı yerlere yüz sürer ve onların hâk-i pâyini sürme gibi gözüne çeker.

6307Kör, köpeğin havlamasından ve korkusundan âciz kaldı da köpeğe tazîm etmeye başladı.

6308Şöyle diyerek ki: “Ey avcı başı ve ey av arslanı; kuvvet ve kudret senindir, benden elini çek, bana ilişme.”

6309Kör dilenci, hakim olduğu için, eşek kuyruğu gibi olan köpeğe tazîm etti ve ona kerîm lâkabını verdi.

6310Yine o zaruret ve mecbûriyet şevkiyle dedi ki: “Ey arslan! Benim gibi zaîf bir adamdan sana ne hâsıl olur?

6311Arkadaşların, yâni, hemcinsin dağda yaban eşeği avlıyor, ey âciz sen ise köyde kör tutuyorsun.

6312Senin gibileri avda yaban eşeği ararken, sen mahallede hile ile kör arıyorsun.”

6313O talîm edilmiş köpek, yaban eşeği avlar, bu sermayesiz ve talimsiz köpek ise kör bir zavallıya kasdeder.

6314Köpek talîm edilince dalâletten kurtulur ve ormanlarda helâl av yakalar.

6315Köpek âlim olunca ava atılmakta çevik olur. Köpek ârif olunca Ashâb-ı Kehf’den sayılır.

6316Köpek av beyini ve kendi sahibini bilir. İlâhî, o köpeğe rehber olan nedir?

6317Kör av beyini tanımaz. Onu tanımayışı gözsüzlükten değil, cehalet sarhoşu olduğundandır.

6318Topraktan daha kör mahlûk olmadığı halde Allah’ın fazl u keremiyle düşmanı görmüştür.

6319O gözsüz toprak, Mûsâ’yı tanıdı ve O’na tazîmde bulunduğu gibi Karûn’u da tanıdı ve yuttu.

6320Keza zemîn, Allah’ın “Ey arz, suyunu yut”88 emrini fehmeylemiş olmasından, her asînin helakinde titredi.

6321Su, hava, toprak ve kıvılcımlı âteş, yâni, dört unsur, bize karşı bihaber fakat Allah’a karşı bâhaberdirler.

6322Biz ise onların aksine olarak Hakk’ın gayrisinden haberdârız. Hak’tan ve bu kadar nezîr, yâni, enbiyâ-i izanım tebligatından bihaberiz.

6323Şüphesiz gökler ve dağlar, o emânet yükünü taşımaktan korkarlar. Hayvanın ihtilâtından onların hamleleri tesirsiz kaldı.

6324Teklif vukuuna karşı gökler, yer ve dağlar; “Biz halk ile diri ve Hakk’a karşı ölü olacak bir hayattan bîzârız” dediler.

6325O kimse ki Hak’tan ayrılır, yetim olur, Hak ile ünsiyet için kalb-i selim gerektir.

6326Bir hırsız, bir körden kumaş çalacak olsa o kör, bilmeden feryâd eder.

6327O hırsız gelip de: “Ey kör, senin kumaşını çalan benim. O kumaşı çaldım. Çünkü usta bir hırsızım” demeyince.

6328Kör, göz nuruna ve rü’yet ziyasına sahip olmadığı için kumaşını çalan hırsızı nasıl tanır?

6329Hırsız gelip de malını çaldığını itiraf edince sen onu sıkı sıkı tut ki çaldığı şeyin alâmetlerini söylesin.

6330Hırsızı sıkıştırmak cihad-ı ekber sayılır. Onu sıkmalı ki ne çaldığını ve ne götürdüğünü söylesin.

6331Evvelâ o hırsız senin gözünden sürmeyi çalmıştır. Onu geri alacak olursan nûr-u basiretini elde edersin.

6332Kezâ kalbinin kaybetmiş olduğu hikmet kumaşını alıp götürmüştür ki gönül sahibi olanların nezdinde o mevcuttur.

6333Kalbi kör olan kimse, ruhu, kulağı, gözü varken, hırsız şeytanı eserinden bilmez.

6334Şeytanı ve onun çalıp götürdüklerini kalb sahibi olan âriflerden sor ve öğren, cansızlardan arama. Çünkü münevver kalb sahipleri indinde avam halk taş, toprak menzilesindedir.

6335Müşavere etmek isteyen kimse, o meczubun karşısına geldi ve “Ey çocuklar babası, bana bir sır söyle”, dedi.

6336Meczûb dedi ki; “Bu halkadan, yâni, sır talebinden vazgeç, bu kapı kapalıdır. Geri dön ki bugün sır günü değildir.

6337Eğer mekândan, lâmekân âlemine, yâni, sûretten mânâ canibine yol olsaydı ben de şeyhler gibi dükkânda oturur, halka keramet satardım.

Muhtesibin harab ve düşmüş olan sarhoşu zindana daveti

6338İhtisâb ağası gece yarısı bir yere geldi ve bir sarhoşun duvar dibinde uyumuş olduğunu gördü.

6339“Hey sarhoş; ne içtin? Söyle bakalım” diye sordu. Sarhoş: “Testide olandan” cevâbını verdi.

6340Muhtesib: “Testide olan nedir? Açık söyle!” dedi. Sarhoş: “İçtiğimden.” mukabelesinde bulundu. Muhtesib: “Bu söz anlaşılmıyor, izah et.

6341İçtiğin nedir?” diye suâl etti. Sarhoş: “O, testide saklıdır”, dedi.

6342Bu suâl ve cevap devredip durdu. Muhtesib, çamura batmış eşek gibi âciz kaldı.

6343Muhtesib, ağzının kokusundan sarhoşun şarap içip içmediğini anlamak için, “âh de bakalım”, dedi. Sarhoş ise söz esnasında “hû hû” dedi.

6344Muhtesib dedi ki: “Ben ‘âh et’, diyorum, sen ‘hû’ diyorsun. Sarhoş da cevap verdi ki; “Ben neşeliyim, sen gamdan iki kat olmuşsun.

6345Âh; dert, gam ve zulümden çekilir. Sarhoşların hû hû demeleri ise neşedendir.”

6346Muhtesib dedi ki: “Onu bilmem. Şimdi sen kalk, nüktedanlık satmaya kalkışma, bu mücâdele ve mübâheseyi bırak.”

6347Sarhoş; dedi ki: “Haydi işine git. Efendim nerede, ben neredeyim?” Muhtesib de dedi ki: “Sen sarhoşsun, haydi kalk, zindana kadar gel.”

6348Sarhoş dedi ki: “Ey muhtesib, beni bırak da işine git. Çıplak bir adamdan rehin olabilecek bir şey alınabilir mi?

6349Eğer bende yürüyecek ve gidecek kuvvet olsaydı evime giderdim, yolda düşüp sana rast gelmezdim.

6350Benim aklım başımda olsaydı ve yürümekliğime imkân bulunsaydı ayık olan şeyhler gibi dükkânda oturur, halkı davete ve irşada çalışırdım.”

Kamıştan ata binmiş olan o büyük adamı söyletmek ve hâlini daha iyi anlamak için sual edenin onu lâkırdıya tutması

6351O tâlib dedi ki: “Ey kamışa binmiş olan; Bir an için olsun atını bu tarafa sür.”

6352Meczûb, sual edenin yanına geldi ve dedi ki: “Çabuk söyle ki bizim at, ziyadesiyle huysuzdur.

6353Sana çifte atmasın. Çabuk ol, ne soracaksan açıkça söyle.”

6354Sual eden, kalbindeki müşkili sormaya mecal bulamadı. Onu bıraktı ve meczuba lâtife etti.

6355Dedi ki: “Şu mahalleden bir kadın almak istiyorum, benim gibi bir adama lâyık olan kimdir?”

6356Meczûb cevap verdi ki: “Dünyâda üç türlü kadın vardır. İkisi belâdır, üçüncüsü ele geçmez, define gibidir.

6357O, biri istersen hepsi senin olur. ikincisinin yarısı senindir, yarısı ayrıdır.

6358Üçüncüsüne gelince bilmiş ol ki; O, hiç senin olmaz: bunları işittin ya, uzaklaş ki ben gidiyorum.

6359Yolumdan çekil ki atım sana çifte atmasın. Atacak olursa düşersin ve iletebet kalkamazsın.”

6360Şeyh, atını çocukların arasına doğru sürdü. Suâl soran genç ise ona tekrar seslendi.

6361“Gel de bunun tefsirini söyle. Anlattığın kadınlardan birini seç ve tavsiye et.”

6362Meczûb onun yanına geldi ve dedi ki: “Kız oğlan kız tamamen senin olur, sen gamdan halâs bulursun.

6363Yarısı senin olan dul kadındır. Hiç olan da evlat sahibesi bulunandır.

6364Evvelki kocasından çocuğu varsa kalbinin olanca meyli o tarafa gider.

6365Artık uzaklaş ki atım çifte atmasın ve tırnağı sana dokunmasın.”

6366Şeyh, hay hûy ederek atını sürdü, uzağa çekilmiş olan çocukları yanına çağırdı.

6367Suâl soran tekrar seslendi ve “Ey büyük şah! Bir suâlim kaldı” dedi.

6368Meczûb sual edenin tarafına geldi ve “Çabuk söyle ki şu çocuk meydanda topumu kaptı”, dedi.

6369Sual eden dedi ki: “Şahım böyle bir akıl ve edep ile bu ne zirzopluktur ve ne acâyip fiildir?

6370Sen söz söylemekte ve hikmet beyân etmekte Akl-ı Küllün ilerisindesin. Nasıl olmuş da bir güneş, delilik içinde gizlenmiş?”

6371Dedi ki: “Bu çapkınlar, bir re’yde bulunuyorlar. Beni kendi şehrime kadı yapmak istiyorlar.

6372Defetmek istedim. Hayır... olmaz. Senin gibi âlim ve mütefennin bir kimse yoktur dediler.

6373Sen dururken senin kadar olmayan bir kimsenin kazadan bahsetmesi ve hüküm vermesi haramdır ve habistir dediler.

6374İlmi senden noksan bulunanı kâdî ve muktedâ ittihâz etmemiz şer’an caiz değildir, dediler.

6375Zarurî olarak deliliğe vurdum. Bâtınımda eskisi gibiyim.

6376Aklım bir hazinedir, ben de onun harâbesiyim. Hazineyi meydana çıkaracak olursam deliyim.

6377Asıl divâne, deli olmayan ve bu bekçiyi görüp de evine kapanmayandır.

6378Benim ilmim; cevherdir, araz değildir ve her biri bir arazın pahası olamaz.

6379Ben şeker madeni ve şeker kamışlığı gibiyim ki şekerim kendimden hâsıl olur, ondan ancak ben istifâde ederim.”

6380Dinleyenin nefretinden müteessir olup figân eden kimsenin ilmi, talim ve teallümle elde edilmiş taklidî bir ilimdir.

6381İlim, dâne toplamak, yâni onu cerre âlet yapmak için öğrenilir de, kalbi tenvir etmek için olmazsa o ilim, talibi ve sahibi gibi şu denî dünyâya mensuptur.

6382Avam ve havas için, yâni onlar indinde kadr ve itibâr bulmak ve hürmet görmek için çalışan bir tâliptir.

6383O tâlip, fare gibi her tarafı delik deşik eder. Fakat hakiki ilmin nuru onu kapıdan sürer ve ‘haydi defol’ der.

6384O talibin sahrâ tarafına götürecek nuru olmadığından cismâniyet karanlıklarında uğraşır durur.

6385Eğer Cenâb-ı Hak, ona akıldan bir kanat verirse fare gibi delik olmaktan kurtulur ve kuşlar gibi uçar.

6386Eğer o mânevi kanadı arayıp bulamazsa me’yûs olarak toprak altında kalır.

6387Söze müteallik ve ruhsuz olan ilimler, müşterilerin, yâni dinleyicilerin yüzüne âşıktır.

6388Vâkıâ böyle ilimler, münakaşa esnasında sahibine kuvvet verir. Fakat talibi ve münakaşa edeni olmazsa o ilim ölmüş gitmiş demektir.

6389Benim dinleyicim ve müşterim Allah’tır ki o beni yükseklere çeker. Nitekim Kur’ân’da «İnnallaheştera»89 buyrulmuştur.

6390Benim diyetim, Cenâb-ı Zülcelâl’in cemâlinin müşâhedesidir. Kendi diyetimi yiyorum ki helâl bir kazançtır.

6391Ey sâlik; bu müflis müşterileri, yâni; senden feyz bekleyenleri bırak. Bir avuç çamur ne satın alabilir?

6392Çamur yeme, çamur salın alma ve çamur arama. Çünkü çamur yiyenin dâima benzi sarı olur.

6393Gönül ye, yâni kalbe doğan füyûzât ile gıdâlan ki dâima genç kalasın ve “Tecellî-i İlâhiyeden çehren erguvan çiçeği gibi olsun.

6394İlâhî; alışverişteki bu ihsan, bizim kudretimiz dâhilinde değildir. Senin öldürdüğün bir âşıkın diyeti oluşun da lûtf-u hafî olmaya lâyıktır.

6395İlâhî, elimizden tut ve bizi satın al. Gözümüzdeki gaflet perdesini kaldır, fakat tesettür perdemizi yırtma ve bizi rezil etme.

6396Bizi bu murdar nefsin elinden satın alıp kurtar ki, onun bıçağı kemiğimize kadar işledi.

6397Ey mâlikü’l-mülk olduğu halde tacı ve tahtı bulunmayan Rabb-î Zîşânımız! Bizim gibi bîçârelere takılmış olan bu sert ve ağır bendi senden başka kim çıkarabilir?

6398Ey Vedûd, yâni; mahlûkatına karşı muhabbeti olan Allah! Böyle ağır bir kilidi senin fazl ve kereminden başka kim açabilir?

6399Biz, kendimizden geçer, senin tarafına baş çeviririz. Çünkü sen bize, bizden daha yakınsın.90

6400Sen bize bu kadar yakınken, biz çok uzağız. İçinde kaldığımız bu karanlığı aydınlatmak için bize nûr gönder.

6401İlâhî; bu duâ da senin öğretmen ve senin ihsanındır. Yoksa külhanda gülistan nasıl yetişir?

6402Kan ve barsak arasındaki akıl ve fehim ile hakikati kavrayabilmek, ancak senin ikramınla olur.

6403İki parça yağdan, yâni gözlerden carî olan nûr, gökler üzerinde dalgalanır.

6404Dil denilen bir et parçasından hikmet selleri, nehirler gibi akar.

6405Adı kulak olan bir delik vâsıtasıyla ruh bağına kadar idrâk ve şuur meyveleri gider.

6406Ruhlar bağının caddesi, Hakk’ın şeriatıdır ki âlemdeki bağlar ve bostanlar, onun fer’idir.

6407Hoşluğun ve hakikatin aslı ve kaynağı dil vâsıtasıyla kulağa akseder ve oradan can bağına kadar giden idrâk ve şuurdur. Binâenaleyh “Altında nehirler akar”91 âyetini oku.

Hazreti Peygamber’in (s.a.v) hasta sahabeye olan nasihatinin sonu

6408Hazreti Peygamber, (s.a.v) o za’îf sahabesinin hatırını sorup ona dedi ki:

6409“Acaba bilmeden zehirli bir yemek mi yedin? Yâni münasebetsiz bir duâ mı ettin?

6410Nefsin hilesinden perişan olarak ettiğin duâyı hatırla.”

6411Hasta dedi ki: “Yâ Resûlallah; hatırımda değil, himmet buyur da şimdi aklıma gelsin.”

6412Cenâb-ı Mustafâ Aleyhi ve Âlihi Ekmelü’t-Tehiyyât’ın nûr veren huzuru bereketiyle hastanın etmiş olduğu duâ hatırına geldi.

6413Hak ve bâtılı ayırd eden bu nûr, gönül pencerelerinden parladı.

6414“Yâ Resûlallah; füzûlîlik edip eylediğim duâ şimdi hatırıma geldi.

6415Bir çok günâha girmiştim, günah dalgaları arasında yüzüyordum.

6416Günahkârların şiddetli azaba uğrayacaklarına dâir senden tehdit erişiyordu.

6417Muzdarip oluyordum, fakat çâre yoktu. Bağ sağlamdı, kilidi de açılmıyordu.

6418Ne sabır makamı, ne kaçacak yol, ne tevbe ümidi, ne de nefs ile mücâdele kudreti vardı.

6419Ben Hârût ile Mârût92 gibi hüzün ve kederden: ‘Ey yaradanım!’ diye âh ediyordum.”

Âhiret azabının zorluğu ve şiddeti

6420“Âhiret azabının muhataralı93 olmasında, Hârût ile Mârût Bâbil kuyusunu tercih ettiler.

6421Ki âhiret azabını burada çeksinler. Çünkü onlar, sağlam âkil ve sâhir gibi idiler.

6422İyi yaptılar ve yerinde hareket ettiler. Duman zahmeti ateşe nisbetle elbette hafiftir.

6423Öbür cihanın yâni Âhiretin azâbındaki şiddet tarif ve tavsif edilemez. Ona karşı dünya zahmet ve meşakkati hafif kalır.

6424Ne mutlu o kimseye ki mücâhede eder ve bedene eziyet ve meşakkat vermekle onu ıslâh etmek gibi bir adalet gösterir de,

6425Âhiret zahmetinden kurtulmak için kendine ibâdet meşakkatini yükler.

6426Ben demiştim ki: ‘İlâhî; Âhiret azabını bana bu dünyâda şimdiden ver ki,

6427O âlemde feragat bulayım.’ Böyle bir talep ile bâb-ı İlâhî halkasını vuruyordum.

6428Bende böyle bir hastalık zuhur etti. Marazın şiddetinden ruhumun rahatı kalmadı.

6429Mûtadım olan zikir ve evrâddan geri kaldım, hattâ kendimi ve iyiliğimi ve kötülüğümü bilemez bir hâle geldim.

6430Ey vechi münevver ve mübarek olan Peygamber-i Ekber; senin o nûrânî cemâlini görseydim.

6431Varlık kaydından tamâmıyla kurtulacak, ölüp gidecektim, lûtf-u teşrifinle bana şâhâne bir tesellide bulundun.”

6432Aleyhisselât Efendimiz buyurdu ki: “Sakın hâ bu duâyı bir daha etme, ve vücudunu temelinden koparma.

6433Ey zaîf karınca, senin ne takatin ve tahammülün var ki üzerine böyle yüksek bir dağ gibi olan hastalığın konulmasını istiyorsun.”

6434Hasta sahâbe dedi ki: “Ey iki cihan sultanı; bundan sonra celâdetten bahsetmeye tevbe ettim.

6435Bu dünyâ Tîh sahrası94 gibidir. Sen Hazreti Mûsâ’ya benzersin, biz ise günâhımız dolayısıyla o çölde kalmaya mahkûm Benî İsrâîl gibiyiz.

6436Hazreti Mûsâ’nın kavmi, Tîh sahrasında yürürler, akşam olunca kendilerini kalktıkları menzilde bulurlardı.

6437Yıllarca yol yürüyoruz, nihayet ilk menzilde esir kaldığımızı görüyoruz.

6438Eğer Mûsâ’nın gönlü bizden razı olsaydı, bu yol elbette tükenir, biterdi.

6439Eğer o gönül, bizden tamâmıyla soğumuş ve kırılmış olsaydı, bıldırcın kuşu ile kudret helvası bize nasıl indirilirdi?

6440Keza Mûsâ bize tamâmıyla kırılmış bulunsaydı taştan nasıl kaynaklar çıkar ve bu bîemân çölde ruhumuza nasıl emân verirdi?

6441Belki sofra yerine gökten ateş inerdi ve bu menzilde bizi aleviyle yakardı.

6442Anlaşılan Mûsâ bize karşı iki türlü düşünüyor, bazen hasmımız, bazen de yârimiz oluyor.

6443Onun gazabı yükümüze âteş saçıyor, hilm ve şefkati ise bizden balâ oklarını reddediyor.

6444Keskin bir gazabın ayn-ı hilm olması nasıl mümkün olur? Ey aziz olan Resûlullah; şu hâl, senin lûtfundan uzak değildir.

6445Birini yüzüne karşı methetmek vahşettir ve şer’an yasaktır. Ondan dolay, Mûsâ’nın adını kasden zikrediyorum.

6446Yoksa senin huzurunda mevcut olmayan birinden, yâni; Mûsâ’dan bahsetmeyi Mûsâ nasıl lâyık görür?

6447Bizim ahdimiz ve tevbemiz yüz kere, bin kere bozulmuştur. Senin ahdin ise dağ gibi yerinde sabit durmaktadır.

6448Bizim ahdimiz saman çöpü gibi her rüzgârın zebûnudur, yâni; rüzgâr ne taraftan eserse bizim tevbe o tarafa gitmektedir. Senin ahdin ise dağ gibidir, hattâ yüzlerce dağın sebat ve metanetinden sağlamdır.

6449Ey renklerin emîri olan Resûlullah; sendeki kudret-i İlâhiye hakkı için bizim halden hale girmemize merhamet eyle de onu temkin ve sebat hâline getir.

6450Kendimizi ve rüsvalığımızı gördük, kusurumuzu itirâf eyliyoruz. Ey Sultân-ı Enbiyâ; bizi fazla imtihana çekme.

6451Ey kerîm ve müsteân olan Peygamberi Ekber; bizi çok sıkıştırma ki henüz gizli olan günahlarımız meydâna çıkmasın.

6452Senin cemâl ve kemâl hususunda hadd ü nihayetin yoktur. Biz de eğrilikte ve sapıklıkta sonsuz bir hâldeyiz.

6453Ey Resûl-i Ekrem; cemâl ve kemâl hususundaki sonsuzluğunu bizim gibi bir avuç âsînin eğrilikteki sonsuzluğuna havale eyle.

6454Bilmiş ol ki bizim ömür elbisemizden bir tel kalmıştır. Biz azîm bir şehir idik, harâb olduk, ancak bir duvarımız kaldı.

6455Ey sultân-ı âlim, o bakiyeyi muhafaza buyur ki şeytanın canı, bizim hâlimizden tamâmıyla mesrur olmasın.

6456Bizim için değil, dalâlete düşenleri hidâyete sevk eylemek yolundaki lûtf-u kadîmin hürmetine.

6457Ey yağa ve ete, yâni; yağ ve etten ibaret olan insanların kalbine merhamet veren Allah; kemâl-i kudretini gösterdin, artık lûtuf ve merhametini göster.

6458Ey büyüklerin en büyüğü olan Allahu Ekber; eğer ettiğimiz duâ senin gazabını artırıyorsa edilecek duâyı yine sen ilham eyle.

6459Nasıl ki Âdem Aleyhisselâm Cennet’teki mevkiinden düşünce öğrettiğin duâ ile ona ric’at, yâni; tevbe ve istiğfar verdin de çirkin şeytanın iğvâsından kurtuldu.

6460Şeytan kim oluyor ki derece ve mertebe itibariyle Âdem’i geçsin ve bu satranç oyununda ona galebe çalabilsin?

6461Şeytanın mekr ve hilesi, Âdem hakkında tamâmıyla menfaat ve o hasûd şeytan için bâis-i lânet olmuştur.

6462Şeytan Âdem’i cennetten çıkarmak için bir oyun tatbik etti. Lâkin kendi aleyhine olmak üzere iki yüz oyun vardı, onları görmedi de yaptığı ile kendi oyununun direğini kesmiş ve hanesini başına yıkmış oldu.

6463Gece karanlığında başkalarının ekinini ateşledi. Fakat rüzgâr, o ateşi kendi tarlasına sevk edip kendi ekinini yaktı.

6464Allah’ın lâneti, şeytana göz bağı oldu da yaptığı hileyi düşman saydığı Âdem için zarar gibi gördü.

6465Yaptığı hile, keza hâli için zarar oldu. Sanki Âdem Aleyhisselâm onu aldatmıştı.

6466Allah’ın lâneti maazallah öyle bir şeydir ki mazharı olanı eğri görüşlü, hâsid kendini beğenmiş ve kindar kılar.

6467Hakk’ın lânetine uğrayan kimsenin böyle olması, kötülük eden kimsenin yaptığı kötülüğün nihayet dönüp kendisine zarar vereceğini bilmesi içindir.

6468Allah’ın mel’unu olan bedbaht, bütün tedbirleri aksine görür de hayat satrancında mat olur ve zarar görür.

6469Çünkü o mel’un olan kimse, kendisini hiç ve değersiz görseydi müptelâ olduğu lânet derdini, tehlikeli ve tedavisi mümkün olmayan bir maraz görürdü.

6470Derûnunu, yâni; kalbini böyle görmekten ve lûtf-i İlâhiye iltica etmekten o manevî dert geçer, hattâ onun gözündeki gaflet hicabını kaldırır.

6471Anaları, loğusalık ağrısı tutmasa çocuk doğmak için yol bulamaz.

6472Bu emânet, yâni; afv-i İlâhî mazhariyeti kalptir ki kalp ona hâmile gibidir. Ulemâ ve meşâyihin ona ettiği nasihatler de ebe misâlidir.

6473Loğusayı muayene eden ebe der ki: “Kadının derdi yoktur. Bu ağrılar tabiî ve lâzımdır ki onlar doğacak çocuk için yol demektir.”

6474Derdi olmayan kimse, hem kendinin, hem başkalarının yolunu vurur. Çünkü dertsizlik, «Enelhak» ve «Ene rabbüküm’ül’a’lâ» demek gibidir.

6475O «ene»95yi vakitsiz söylemek lânete sebeptir. Vaktinde söylemek ise rahmeti gerektirir.

6476Hallac-ı Mansur’un96 «Enel-hak» demesi rahmet, Firavun’un «Ene rabbikümü’l-â’lâ»97 demesi ise lânet sebebi olmuştur.

6477Vakitsiz öten kuşun kabahatini bildirmek için başını kesmek vaciptir.

6478Baş kesmek nedir? Mücâhede ile nefsi öldürmektir.

6479Nefsi bu sûretle öldürmek; öldürülmekten kurtulsun diye akrebin kuyruğunu koparmak gibidir.

6480Yılan taşla ezilmekten kurtulsun diye onun zehirli dişlerini sökersin.

6481Nefs-i emmâre98yi ise, pirin, mürşidin sayesinden başka bir şey öldüremez. Binâenaleyh o nefsi öldüren zâtın irşâdâtını sıkı tut.

6482Onun eteğini sıkı sıkı tutmak Allah’ın tevfîkidir. Sana gelen mânevî kuvvet de onun cezbi eseridir.

6483“Attığın zaman sen atmadın, Allah attı”99 âyetini doğru bil. Sana ruhundan gelen her feyz, ruhü’l-rûh olan o mürşidindir.

6484Senin elini tutan ve rahim ve alîm olan Hak Sübhânehû ve Teâlâ’dır. Hidâyet demini, yâni; feyzini dâima ondan bekle.

6485Eğer onsuz geç kalmışsan, ona geç, gam yeme. Bilirsin ki o, geç erişir ama, tam erişir.

6486Geç tutsa da, zorlu ve şiddetli tutsa da O, seni bir an bile kaybetmez, dâima nazarında bulundurur.

6487Eğer sen şu vuslat ve muhabbetin şerhini istersen Duhâ sûresini düşünerek oku!

6488Eğer “kötülükler de Allah’tandır” diyecek olursan öyle olması, fazl ve kemâline nasıl kusur verir?

6489O kötülüğü yaratıp vermesi de O’nun bir kemâlidir. Bunu ispat için sana bir misâl söyleyeyim.

6490Meselâ bir nakkaş; sâf, parlak, güzel nakışlar yapmakla beraber, donuk ve çirkin nakışlar da yapar.

6491Yusuf’un ve yaradılışı güzel hurilerin, sonra ifritlerin ve çirkin şeytanların resmini yapar.

6492İki türlü nakış da onun üstatlığı nişânesidir. Yaptığı çirkin resim, onun çirkinliği değil, üstatlığını ve kerimliğini gösterir.

6493Çirkini son derecede çirkin nakşeder ki bütün çirkinlikler onun etrafında dolanır.

6494İlminde, sanatında ve kudretindeki kemâlin meydana çıkması ve üstâtlığını inkâr edenin rüsvây olması için.

6495Eğer çirkin resim yapmasını bilmezse o nakkaş sanatında nakıstır, tamam usta değildir. İşte bundan dolayı Cenâb-ı Hak, mecûsî ile muhlis mü’mini yaratmıştır.

6496Bu cihetten küfür ile îmân O’nun kemâl-i kudretine şâhit ve rabliği karşısında ikisi de secdededir.

6497Lâkin bilmiş ol ki, mü’minin huzûr-i İlâhide secde etmesi isteyerektir, emr-i İlâhîye itaat etmiş olmak içindir. Çünkü mü’min, Allah’ın rızâsını aramakta ve secdesiyle o rızâyı kasdetmektedir.

6498Mecûsî de Yezdan dediği mâbûda secde eder. Fakat onun secdesi kerhendir, istemeyerektir, çünkü maksadı ve muradı başkadır.

6499Mecûsî ve kâfir, sultanın kalesini tamir eder, bunu yapmakla beraber o kalede beylik dâvasında bulunur.

6500O beden kalesi kendi mülkü olsun diye asıl sahibine karşı asi olur. Fakat nihayet ecel gelir, o kale, onun elinden cebren ve kerhen alınır ve asıl sahibine âit olur.

6501Mü’min ise beden kalesini, makam ve rütbe için değil, mahzâ sahibi olan pâdişah için tamir eder.

6502Çirkin der ki: “Ey çirkin yaratan Allah! Sen güzel ve çirkin ikisini de yaratmaya kadirsin.”

6503Güzel de der ki: “Ey güzellikler Pâdişahı! Beni bütün ayıplardan pâk olarak yarattın.

Hazreti Peygamber Aleyhîsselâm’ın o hastaya vasiyet etmesi ve kendine hastalık isteme dîye duâ öğretmesi

6504Cenâb-ı Peygamber o hastaya dedi ki: “Şöyle de: Ey zoru kolaylaştıran Allah!

6505İlâhî, bize dünyâda ve âhirette güzellik ve iyilik ihsan et, de.

6506Ey şerif ve mukaddes olan Allah; bizim yolumuzu bostan ve gülistan gibi lâtif eyle, konak yerimiz de sen ol. Yâni o yol bizi sana götürsün, sâde cennete değil.”

6507Mü’minler mahşerde diyeceklerdir ki: “Ey melekler, cehennem, umûmun müşterek bir yolu değil miydi?

6508Mü’min de, kâfir de o cehennemden geçecekti. Halbuki biz bu yolda duman ve ateş görmedik.

6509İşte cennet ve emniyet makamı. O korkunç geçit nerede kaldı?”

6510Melek, onlara diyecektir ki: Filan yerden geçtiğiniz vakit gördüğünüz yeşil bahçe yok muydu?

6511Cehennem ve şiddetli siyâset mahalli orası idi. Fakat size bağ, bostan ve ağaç oldu.

6512Siz, bu Cehennem tabiatlı nefsi ve onun fitne çıkaran Mecûsi âteşini,

6513Mücâhedeler ettiniz de temizlediniz. Allah rızâsı için onun ateşini söndürdünüz.

6514Alev alev yanan şehvet âteşiniz takva yeşilliği ve hidâyet nuru oldu.

6515Gazab ateşiniz hilm, cehalet zulmetiniz ilim hâline girdi.

6516Hırs ve tamâ âteşiniz itâ ve îsâra, diken gibi olan hasediniz gülzâra dönüştü.

6517Siz, nefsinizdeki bu bütün âteşleri mukaddema, yâni; dünyada iken Allah rızâsı için söndürdünüz.

6518Cehennemlik nefsi bir bağ hâline getirdiniz ve oraya vefa tohumunu ektiniz.

6519Zikir ve teşbih bülbülleri orada akan nehir kenarındaki çimenlerin üstünde güzel güzel terennüm etmektedir.

6520Hak dâvetçisi olan peygambere icabet ettiniz ve nefis cehennemine su döküp ateşini söndürdünüz.

6521Bizim cehennemimiz de sizin hakkınızda yemyeşil ve türlü nimetleri hâvi bir gülşen oldu.

6522Oğul; iyilik mükâfatı nedir? Lûtuftur, iyiliktir ve muteber yâni fazlasıyla sevaptır.

6523Siz demediniz miydi ki “Biz kurbanlığız, Hakk’ın evsâf-ı bakiyesi huzurunda fânileriz.

6524Biz kalleş de olsak, dîvâne de olsak vahdet sakisi olan Allah’ın ve onun sunduğu şarabın sarhoşlarıyız.

6525Onun yazısına ve fermanına mutîyiz, hattâ tatlı canımızı O’na peşkeş olarak veririz.

6526Dostun hayâli ve fikr-i muhabbeti bizim esrarımız oldukça kulluk ve ruhen fedâkârlık bizim işimizdir.”

6527Nerede belâ mumunu uyandırmışlarsa yüz binlerce âşıkın canını yakmışlardır.

6528Hâne içinde, yâni; mahbûb-u ezelîye mahrem olan âşıklar, yârin cemâl-i nuruna pervânedirler.

6529Ey gönül; senden hoşlanılan bir meclise git ki oradakiler, sana belâlara karşı siper gibi olurlar.

6530Senin kabahatlerine karşı iyilik ve af ile muamele ederler, sana canlarının içinde yer verirler.

6531Seni kadeh gibi aşk-ı İlâhî şarabiyle dolu bir hâle getirmek için sana canlarının içinde yer verirler.

6532Ey parlak ay gibi olan sâlik; onların cam içinde makam tut da felekte menzil ittihâz etmiş gibi olasın.

6533Evliyâullah kalbinde yer et ki Utarit yıldızı gibi sana gönül defterini açsınlar ve oradaki esrara seni vâkıf kılsınlar.

6534Akraba ve taallukâta karşı âvâre ve yabancı gibi ol da eğer sen bir hilâl isen dolunay olan ehlullâha yaklaş.

6535Bir cüz’ün, küllünden sakınması ve muhaliflerle beraber bulunması nedendir?

6536Cinsi gör ki bir mertebeden bir mertebeye naklinde nev’i hükmüne girer, gayb olanlar da gaybiyetten kurtulup ayn derecesini bulur.

6537Ey akılsız kimse, ne vakte kadar kadın gibi işve ve cilve satın alacaksın? Yâni halkın yalandan ve hulûskârlık olarak yüzüne gülmesine aldanacaksın. O yalancı işvelerden ve gülümsemelerden nasıl medet bulursun?

6538Hakikatte sana sultânü’r-ricâl olan Allah adamlarının sövmesi ve dövmesi, bir takım sapık heriflerin seni methetmesinden hayırlıdır.

6539Şahların tokadını ye de, alçakların balını yeme ki: o şahların, yâni o velîlerin ikbâl ve saadeti bereketiyle sen de adam olasın.

6540Çünkü o zevât-ı kiramdan hil’at ve devlet gelir. Nasıl ki ruha sığınan bir ceset, can olur.

6541Nerede çıplak ve muhtaç birini görürsen bil ki o, ustadan kaçmıştır.

6542Kör, kötü ve mahsûlsüz gönlünün istediği gibi olmak ve serbest hareket etmek içindir.

6543Eğer ustasının istediği gibi olsaydı kendisini ve hısmını, akrabasını süslemiş olurdu.

6544Her kim dünyada bir ustadan kaçarsa şunu bil ki devlet ve saadetten kaçmıştır.

6545Ey sanatkâr olan, ceset kazancı için bir sanat öğrenmişsin, bir de din sanatı öğrenmeye teşebbüs et.

6546Sanat sayesinde dünyada giyinmiş, kuşanmış ve zengin olmuşsun. Buradan dışarıya çıkınca, yâni; âhirete gidince ne yaparsın?

6547Bir sanat öğren ki âhirette sana mağfiret-i İlâhîyi kazandırsın,

6548Âhiret âlemi, pazar ve kazanç dolu bir şehirdir. Kazancın bu âleme mahsus olduğunu zannetme.

6549Hak Teâlâ buyurmuştur ki, “Bu âlemin kazancı, o âlemin kazancına nisbetle çocuk oyunu gibi kalır.

6550Meselâ küçük bir çocuk gibi diğer bir çocuğun üstüne çıkıp temasta bulunuyormuş gibi davranır.

6551Çocuklar oyun esnasında dükkân yaparlar ve güya alışveriş ederler, fakat o dükkânın ve o alışverişin vakit geçirmekten başka faydası olmaz.

6552Gece olunca dükkân açan çocuk âç olduğu halde eve döner. Diğer çocuklar evlerine gitmiş, o yalnız başına kalmıştır.

6553Bu cihan da o çocukların oyun yeri gibidir. Gece olması ölümdür. Ey bu âlemde ticaret ediyorum ve helâl haram gözetmeksizin kazanıyorum, diyen gafil, sen de o çocuk gibi hayır ve hasenat kesen boş, kendin ise yorgun bir halde ev demek olan kabre gelirsin.

6554Dünyanın kazancı Allah aşkı ve kalbî cazibedir. Onun için de istîdad ve kabiliyet demek olan nûr-u Hak lazımdır.

6555Bu alçak nefs, seni fânî bir kazanca sevk etmek ister. Ne vakte kadar o fânî kazanç ile oyalanacaksın, şimdiye kadar oyalandığın yetişir.

6556Eğer o alçak nefis, senden, şerif, mübarek, yâni mânevî bir kazanç, sâlih ameller isterse sakın aldanma ki o talebin arkasında o düşman nefsin bir hilesi vardır.

Şeytanın Muâviye’yi “Kalk, namaz vakti” diye uyandırması

6557Nakledilir ki mü’minlerin dayısı olan Muâviye, köşkünde ve yatak odasında uyumuştu.

6558Köşkün kapısı içeriden kapalı idi. Çünkü halkın ziyaretinden usanmıştı.

6559Ansızın biri onu uyandırdı. Gözünü açınca o adam saklandı.

6560Köşkte hiç kimse için girecek yol yoktu. “Bu küstahlığı eden ve bu cür’eti gösteren kimdir?” dedi.

6561O zaman etrafı dolaştı ve o saklananı bulmak için aradı.

6562Kapının gerisinde bedbaht birini gördü ki perdenin arkasında yüzünü gizliyordu.

6563“Hey kimsin, adın nedir?” diye sordu. O da Âdım meşhur İblis-i şakî’dir” dedi.

6564“Beni böyle kemâl-i ciddiyetle niçin uyandırdın? Doğrusunu söyle, aksini ve zıddını söyleme” dedi.

Şeytanın Muâviye’yi eşekten düşürmesi, yâni aldatmaya çalışması ve bahaneler bulması ve aralarında uzun bir konuşma geçmesi

6565Şeytan dedi ki: “Namaz vakti sona geldi. Çabuk mescide gitmek lâzım.

6566Hazreti Mustafâ Sallallâhü Aleyhi Vesellem mânâ incisini delince: ‘Vakti geçmeden tâât ve ibâdette acele ediniz’ buyurdu.”

6567Muâviye dedi ki: “Hayır, hayır!.. Senin böyle bir hareketin olamaz. Benim için bir hayra delâlet etmek garazı sende bulunmaz.

6568Bu hareketin, bir hırsızın gizlice evime girip de bekçilik ediyorum demesi gibidir.

6569Ben o hırsıza nasıl inanırım? Hırsız; sevabı ve manevî ecri ne bilir?”

Şeytanın ikinci defa Muâviye’yi aldatmaya kalkışması

6570Şeytan dedi ki: “Biz evvel melekler sırasında idik. Canla başla tâât ve ibâdet yoluna gidiyorduk.

6571Yol sâliklerinin mahremi, arş sâkinlerinin hemdemi idik.

6572İlk sanat nasıl unutulur, ilk muhabbet nasıl gönülden çıkar?

6573Sefer esnasında Rum diyarını, yahut Hoten100 ülkesini görsen de, senin kalbinden vatanının muhabbeti nasıl zail olur?

6574Biz de Aşk-ı İlâhî şarâbının sarhoşlarındandık; O’nun dergâh-ı ulûhiyetinin âşıklarındandık.

6575Bizim göbeğimizi O’nun muhabbetiyle kesmişler, O’nun aşkını bizim ruhumuza ekmişlerdir

6576Biz de iyi günler ve zamanlar görmüşüz ve Hakk’ın bahar rahmeti suyundan içmişizdir.

6577Bizi O’nun lûtuf ve kerem eli ekmedi mi? Bizi adem’den vücûda getiren o değil mi?

6578O’ndan ne kadar çok iltifat görmüş, rızâ gülistanında gezip dolaşmıştık.

6579Bizim başımıza rahmet elini koymuş, bizden lûtuf ve kerem çeşmeleri küşâd etmişti.

6580Süt ister bir çocuk bulunduğum sırada beşiğimi kim salladı, o değil mi?

6581O’nun sütünden başka kimden süt içtim? O’nun tedbirinden ve orada O’ndan başka beni kim yetiştirdi?

6582Vücuda sütle giren huyu insandan çıkarmak nasıl mümkün olur?

6583Kerem deryası olan Allah, beni bir kerecik azarladıysa O’nun kerem ve inayet kapıları nasıl kapanır?

6584Allah’ın asıl nakdi, yâni esas cevheri lûtuftur, adalettir, ihsandır. O’nun kahrı o cevherin üstüne konmuş bir toz gibidir.

6585Lûtuf ve âtifette bulunmak için âlemi yaratmış, O’nun kerem ve ihsan güneşi zerreleri okşamış ve taltif eylemiştir.

6586Ayrılık O’nun kahrı olmakla beraber, vuslatının kadri bilinmek içindir, ebedî tard ve red değildir.

6587O firak, ruhu terbiye eylemek ve can, visal günlerinin kadr ve kıymetini bilmek içindir.

6588Hazreti Peygamber(s.a.v) demiştir ki: Cenâb-ı Hak, ‘Halkı yaratmaktan maksadım: ihsandır.’ buyurmuştur.

6589‘Benden fayda görsünler ve nimetlerim balından ellerini bulaştırsınlar diye onları yarattım.

6590Ben faydalanmak ve çıplağın sırtından elbise kapmak için yaratmadım.’

6591Birkaç gün beni huzurundan kovmuşsa da benim gözüm O’nun güzel ve mübarek cemâlinde kalmıştır.

6592Öyle latîf bir yüzden böyle bir kahır şaşılacak şeydir. Herkes sebeple meşgul oluyor.

6593Ben sebebe bakmam, çünkü o sonradan olmadır. Her sonradan olan diğer bir sonradan olana sebeptir.

6594Ben lûtf-i sabıka bakarım; sonradan olan her şeyi iki parça ederim.

6595Benim secde etmeyişim farz edelim ki hasetten ileri gelmişti. O haset, inkârdan değil, aşktan peydâ olmuştu.

6596Her haset, dostluktan, muhabbetten peydâ olur ve bir yabancının dost ile oturmasını görmekten zuhur eder.

6597Gayret, yâni kıskançlık, dostluğun şartıdır. Aksırıktan sonra ‘Yerhamükâllâh’ veya ‘çok yaşa’ dendiği gibi.

6598Hakk’ın satranç tahtasında, yâni; takdîr-i ezelîsinde benim secde etmeyeceğimden başka oyun yoktu. Benim secde etmeyişim ezelen mukadder bulunuyordu. Sonra bana ‘oyna’ dedi. Kadere bir şey ilâvesini ben ne bilirim?

6599O mukadder oyunu ben oynadım; yâni Âdem’e secde etmemekle hükm-ü kaderi yerine getirdim. Onu yapmakla da kendimi balâya uğrattım.

6600Uğradığım belâda da onun lezzetlerini tatmaktayım. Oyunda onun mağlûbu, onun mağlûbu, onun mağlûbuyum.

6601Ey makbul ve muteber kimse; bu altı cihet içinde bulunan bir mahlûk, takdir-i İlâhî tarlasında mağlup olmaktan kendini nasıl kurtarabilir?

6602Bu altı cihette, yâni imkân âleminde bulunan kimse âteş içinde demektir. Onu ancak o altı ciheti yaratmış olan Allah kurtarır.

6603Hakikatte küfür de, îmân da O’nun el örgüsü yâni; sanat eseridir, O’nundur.”

Muâviye’nin İblis-i Laîn’e tekrar sorması

6604Emir Muâviye ona dedi ki: “Bu söylediklerin doğrudur. Lâkin bunlardan senin nasibin eksiktir.

6605Sen benim gibi yüz binlerce insanın yolunu vurmuş, çukur kazmış, hazineye kadar girmişsindir.

6606Sen âteş ve neft gibisin. Yakmaman için çare yoktur. Senin elinden elbisesi yırtılmamış, senin şerrine uğramamış kim vardır?

6607Ey ateşten mahlûk olan şeytan, mâdem ki senin tabiatın yakıcıdır, bir şeyi yakmaman için çâre yoktur.

6608Lânet odur ki Allah seni yakıcı ve bütün hırsızların ustası kılmıştır.

6609Sen vicahen Allah’a söyledin ve Onun hitabını işittin. Ey insâniyet düşmanı; senin hilene karşı ben kim olabilirim?

6610Senin hünerlerin, avcıların kuş ötüşünü taklit gibidir. Evet, o da kuş sesidir, lâkin kuşları yakalatır.

6611O ötüş, yüz binlerce kuşun yolunu vurmuş, âşinâ, tanıdık sesi diye kuşları aldatmıştır.

6612Kuş, avcının taklit sesini havada işitir ve aşağıya inip, burada onun kancasına, yahut öksesine tutulur, esir olur.

6613Nûh kavmi senin hilenden feryâd etmektedir. Çünkü yürekleri kebab, göğüsleri parça parça olmuş.

6614Lût kavminin başına taş yağması ve kara bir su içine dalması senin yüzündendir.

6615Ey binlerce fitne çıkarmış şeytan, Nemrut’un beyni de senin yüzünden dökülmüştür.

6616Zeki ve feylesof olan Firavun’un aklı, senin iğvan ile körleşti, âkıbetinin ne olacağına vukuf peydâ edemedi.

6617Ebû Leheb, senin yüzünden imâna nâehil oldu. Ebû’l-Hikem denilen herif de senin yüzünden Ebû Cehil oldu.

6618Ey bu hile satrancında yâd olunmak için yüz binlerce üstadı mat eden şeytan!

6619Ey müşkil oyunlarıyla yürekleri yakan iblis; onların haline karşı senin kalbin simsiyah ve kaskatı kesilmiştir.

6620Ey bütün beşeriyetin en büyük düşmanı; senin hilenden kim kurtulabilir? Hepimiz bu tufanda boğulmuşuz; meğer ki Allah masun ve mahfuz buyursun.

6621Çok saadet yıldızı senin yüzünden yanmış yakılmış, çok ordu ve cemiyet senin hilenle dağılmıştır.”

İblisin tekrar Muâviye’ye cevap vermesi

6622Şeytan Muâviye’ye dedi ki: “Bu uhdeyi, bu müşkil nükteyi aç. Yâni, açık konuşalım. Ben kalp ve geçer akçe için mihenk taşıyım.

6623Allah beni arslanla köpek, geçer akçe ile kalpın imtihanına sebep kıldı.

6624Ben kalp akçenin nasıl yüzünü kızartmışım? Ben bir sarrafım, onun kıymetini, yâni kıymetsiz ve kalp olduğunu meydana koymuşumdur.

6625Ben iyilere kılavuzluk ederim. Ancak kurumuş dalları koparırım.

6626İnsanların önüne koyduğum hile otları niçindir? O hayvanın hangi cinsten bulunduğunun belli olması içindir.

6627Kurt, âhûdan bir yavru doğurur da onun kurt mu, âhû mu olduğunda şüphe edilirse.

6628Sen ot ile kemiği onun önüne dök ve ne tarafa koşacağına bak.

6629Eğer kemik tarafına gelirse köpek, yâni; kurttur. Ot isterse de şüphesiz âhû cinsindendir.

6630Allah’ın kahr ile lûtfu birbiriyle birleşti. Bu ikisinden cihanda hayır ve şer doğdu.

6631Sen ot ve kemiği, yâni nefsin gıdâsıyla ruhun gıdasını arz et.

6632Eğer o insan nefsin gıdasını ararsa zavallıdır, şakidir; ruhun gıdasını ararsa üstündür, baş tacıdır.

6633Eğer cesede hizmet ederse eşektir; ruh denizine giderse inci bulur.

6634Bu hayır ve şerrin ikisi muhtelif olmakla beraber ikisi de bir iştedir.

6635Peygamberler, insanlara Allah’a tâat ve ibâdette bulunmayı; şeytanlar ise, onlara şehveti tavsiyede bulunurlar.

6636Ben iyi bir kimseyi nasıl fenâlaştırırım? Allah değilim. Ben ancak bir dâvetçiyim, onların yaratanı değilim.

6637Güzeli ben çirkin yapamam, Rab değilim. Belki güzele ve çirkine karşı aynayım.

6638Hintli, “bu, insanı kara yüzlü gösteriyor.” diye aynayı ateşe attı.

6639Ayna dedi ki: “Günah benim değil. Kabahati benim sathımı cilalayan sanatkâra bul.

6640Çirkin nerede, güzel nerede söyleyeyim diye o sanatkâr beni böyle gammaz ve doğru sözlü yaptı.

6641Ben bir şâhit gibiyim, şahide zindan nerede görülmüştür? Allah şâhittir ki ben zindan ehli değilim.”

6642Ben nerede meyveli bir ağaç görürsem bir dadı gibi onu besler, terbiye ederim.

6643Her nerede acı ve kuru bir ağaç görürsem taze dalları da kurumaktan halâs olsun diye onu keserim.

6644Kuru ağaç, bahçıvana: ‘Ey yiğit, benim hatam olmadan neden başımı kesiyorsun?’ der.

6645Bahçıvan da cevap verir ki: ‘Ey kötü huylu, sus! Senin kuru oluşun suçlu olmana kâfi değil mi?’

6646Yine bahçıvan der ki: ‘Eğer mesut olaydın kurumaz ve kesilmezdin. Keski eğri olaydın da yaş olaydın.

6647Âb-ı hayatı cezbeder ve hayat suyuna karışmış olurdun.

6648Senin tohumun ve aslın kötü olduğu gibi hoş bir ağaca da aşılanmamışsın.

6649Acı bir dala hoş ve meyveli bir ağaç aşılanırsa o hoşluk, onun tabiatına da tesir eder.”

6650Emir Muâviye dedi ki: “Ey şakî; hüccet söyleme ve dâvana delil getirme. Bende senin için yol yoktur, beyhude yol arama.

6651Sen eşkıyasın, ben garip bir tacirim. Senin getirdiğin libasları ben nasıl alırım?

6652Kâfirlikle benim yükümün etrafında dolaşma, sen kimsenin malına hayırlı bir müşteri olamazsın.

6653Acaba bu hasetçi şeytanın kapağı içinde ne var? Yâni; ne gibi bir hilekârlık etmek istiyor? İlâhî; bu düşmanın elinden sana feryâd ve iltica ediyorum.

Muâviye’nin Hak Tealâ’ya mel’un İblis’in hilesinden dolayı yakarması ve yardım istemesi

6654“İlâhî; şeytanın bu sözleri duman gibidir. Destgîrim ol, yoksa kilimim kararacak, yâni kalbim kapkara olacaktır.

6655Ben hüccet ve delil ile şeytana galebe edemem. Çünkü o yüksek ve alçak herkesin fitnesidir.

6656Hazreti Âdem ki Alleme’l-esmâ beyi idi. Yâni meleklere eşyanın isimlerini öğretmişti. Öyle iken şimşek gibi koşan bu köpeğin koşmasından geri kalmıştı.

6657Şeytan, Âdem’i cennetten toprak üstüne attı. Simâk yıldızı101nın bulunduğu semâda iken, balık gibi onun oltasına düştü.

6658Âdem Aleyhisselâm: ‘Yâ Rabbî; biz nefsimize zulmeyledik”102 diye ağladı. Şeytan’ın mekrine ve hilesine nihayet yoktur.

6659Onun her sözünde şer vardır. O sözlerde yüz binlerce sihir gizlidir.

6660Bir anda erkeklerin mertliğini bağlar, mağlup eder, kadında ve erkekte türlü hevesler uyandırır.

6661Ey halkı yakan ve fitne çıkaran iblis! Beni niçin uyandırdın?”

İblis aleyhi’l-lânenin kendi mekrini söylemesi

6662Şeytan dedi ki: “Sûizan sahibi olan kimse, yüz nişanı da olsa doğruyu dinlemez.

6663Hayâl düşünen bir kalbe, yâni hayâlperest bir kimseye sözün doğruluğuna delil getirdikçe hayâli artar.

6664Ona bir söz gidince, bir sözü işitince illet olur. Gazi kılıcının hırsıza suç âleti olması gibi.

6665Öylesinin cevâbı sükût ve sükûndur. Budalaya söz söylemek deliliktir.

6666Ey saf kimse; benden Allah’a niçin tazarrû ediyorsun? Benden değil, o alçak nefsin şerrinden inle.

6667Sen meselâ çok helva yersin. Vücudunda çıbanlar çıkar. Seni sıtma tutar, tabiat ve sıhhatin bozulur.

6668Günahı olmayan Şeytan’a lânet edersin; o helva yiyişi niçin kendinden bilmezsin?

6669Senin o hasta oluşun, Şeytan’dan değil, sendendir ki tilki gibi kuyruk tarafına gitmişsin.

6670Çimenlikte bir koyun kuyruğu görünce onun tuzak olduğunu niçin bilmezsin?

6671Ondan dolayı o tuzağı bilmiyor ve görmüyorsun; kuyruğa meylin, seni bilgiden uzaklaştırdı ve akıl gözünü kör etti.

6672Eşyaya muhabbetin seni kör ve sağır kılar. Kara nefsin fesâd etti. Kimseye husûmet gösterme.

6673Sen eğri büğrü görüp de bana günah isnâd etme. Ben kötülükten, hırstan ve kinden uzağım.

6674Ben bir kötülük ettim, Âdem’e secde için memur olduğum halde itaatsizlik gösterdim. O hareketimden hâlâ pişmanım ve gecemin gündüz olmasını, yâni; Hakk’ın rahmetine ve affına mazhar olmamı beklerim.

6675Ben halk arasında suçlu oldum. Kadın, erkek, yaptığı işi bana isnat eder.

6676Zavallı kurt aç olduğu halde koyun yemiş diye itham edilir. Çünkü o, koyun paralamakla meşhurdur.

6677Kurt, kuvvetsizlikten yol yürümeye kudreti yokken, halk ‘Çok yemiş de yürümeye hali yok” derler.

Doğrusunu söyle diye, Muâviye’nin tekrar şeytana ısrar etmesi

6678Emir Muaviye dedi ki: “Doğruluktan başka bir şey seni kurtaramaz; adâlet seni doğruluğa dâvet etmektedir.”

6679Şeytan dedi ki: “Ey hayâl düşünen ve türlü endişe ile dolu olan Muaviye! Yalan ile doğruyu nasıl fark edersin?”

6680Muâviye dedi ki: “Hazreti Peygamber buna dâir nişan vermiş, kalp ve sağlam için mihenk taşı koymuştur.

6681Buyurmuştur ki: ‘Yalan, kalpte şüphe uyandırır; doğru ise insana itminân verir ve sevindirir.

6682Kalp, yalan sözden mutmain olmaz, yâni inanacağı gelmez. Su ile karışmış yağ, ışığı artırmaz.

6683Doğru söz, kalbi rahatlandırır. Doğruluklar, gönül tuzağının dâneleridir.

6684Kalp, hasta ve ağzının tadı bozulmuş olmalı ki, bununla onun, yâni doğru ile yalanın çeşnisini fark etmesin.

6685Kalp, hastalıktan ve illetten sâlim olursa yalanın ve doğrunun tadını anlar.

6686Âdem’in buğday tarafına olan hırsı artmış olduğu için o hırs, onun kalbinden sağlamlığı izâle etti.

6687Ey şeytan! Âdem senin yalanını ve bu husustaki hileni dinledi. Sana aldandı ve öldürücü bir zehir içti.

6688Hazreti Âdem o sırada buğdayı akrepten, yâni o yasak meyveden yemenin kendileri için akrep gibi zehirli olduğunu fark edemedi. Çünkü heves mesti olanın ayırt etme duygusu kalmaz.

6689Halk arzu ve hevâ mestidirler. Ondan dolayı senin mekr ve hileni kabul ederler ve ona aldanırlar.

6690Her kim nefsini hevâ ve heves tabiatından geri çekerse kendi gözünü sırra âşinâ kılar.

Bir kadı’nın kadılıktan şikâyeti ve naibinin ona cevap vermesi

6691Bir kadıyı nasb ve tâyin ettiler. O ağlamaya başladı. Vekili, yahut muavini dedi ki: “Kadı efendi neden ağlıyorsun?

6692Şu sıra senin ağlayıp feryâd edeceğin vakit değil, sevineceğin ve sana mübarek olsun denilecek zamandır.”

6693Kadı cevap verdi ki: Dilsiz ve câhil olan bir kimse iki âlime karşı nasıl hüküm verebilir?

6694Muhakemeye gelen iki hasım, aralarında geçen vak’aya vâkıftırlar. Zavallı kadı, o iki bendi, yâni tarafların hileli iddiasını ne bilir?

6695O hasımların hâllerinden câhil ve gafildir. Böyle olduğu halde onların kanına ve malına nasıl hüküm verir?”

6696Vekil dedi ki: “Efendi, hasımlar âlimdirler, yâni; aralarındaki hâdiseyi bilirler. Fakat, her biri, diğerini mahkûm etmek hırsıyla malûldürler. Sen câhilsin, yâni; onların vak’asını bilmezsin; Lâkin onların hırsı illeti sende olmadığı için, millet-i İslâm’ın mumusun.

6697Çünkü sen ara yerde illetli değilsin, onlardaki hasma galebe hırsı sende yok. İşte o feragat, o yokluk senin için göz nuru olur.

6698Aralarındaki macerayı bilen iki hasmı, garazları kör etmiştir. Garaz illeti, onların ilmini göstermez bir hâle getirmiştir.

6699İlletsizlik, cehaleti ilim, câhili âlim yapar. İllet ise kalplerdeki ilmi söker koparır.

6700Sen rüşvet almadıkça hakikati görücüsün; tamâ edince de, kör ve rüşveti verenin kulu olursun.

6701Ben tabiatımı hevâ ve hevesten ayırmışım. Şehvet, rüşvet alma ve irtikap lokmalarını yememişimdir.

6702Gönlümün çeşnicibaşı103 münevver oldu. Hakikaten doğruyu yalandan fark eder.”

Muâviye’nin şeytana ikrar ettirmesi

6703“Ey hilekâr şeytan, sen uyanıklığın düşmanı olduğun halde beni niçin uyandırdın?

6704Sen haşhaş gibisin, uyku getirirsin. Sen şarap gibisin aklı ve ilmi izale edersin.

6705Seni bağlarım, doğrusunu söyle. Ben doğruyu bilirim, sen hileye kalkışma.

6706Ben herkesten tabîat ve ahlakında sahip olduğu şeyi isterim.

6707Ben sirkeden şekerlik, korkaktan askerlik aramam.

6708Bir putun Hak, yahut Hak’tan bir alâmet olacağını putperestler gibi zannetmem.

6709Ben gübreden misk kokusu beklemem. Ben derenin suyu içinde kuru kerpiç aramam.

6710Ben yabancı olan Şeytan’dan beni hayır için uyandıracağını ümid etmem.”

Şeytanın zamirini Muaviye’ye doğruca söylemesi

6711Şeytan dişlerini sıkarak dedi ki: “Ey filân, seni onun için uyandırdım ki:

6712Devletli ve saâdetli peygamberin ardında cemâatle namaza yetişesin.

6713Eğer namazın vakti geçmiş olsaydı bu cihan, senin gözüne kararır ve ziyâsız kalırdı.

6714Aldandığından ve dertli olduğundan iki gözünden kırba104 gibi yaşlar akardı.

6715Herkes bir türlü tâat ve ibâdetten zevk alır ki ondan uzak kalmaya bir an sabredemez.

6716Namaz vaktinde aldanıp cemâate yetişemeyişinden o dertli âh edişin yüz namaz yerine geçerdi. Namaz nerede kalırdı, o niyazın tesiri nerede?

Muhlis bir sahâbe’nin cemaati kaçırışına üzülmesinin fazileti

6717Biri, Resûlullâh’ın mescidine giriyor, fakat cemaat mescitten dışarı çıkıyordu.

6718Başka biri ona: “Peygamber cemaatle namaz kıldı ve namazın esrarından fâriğ oldu.

6719Ey ham adam, içeriye nereye giriyorsun? Peygamber Hazretleri selâm vermiştir” dedi.

6720Namaza yetişemeyen âh etti ve o âh’dan bir duman çıktı. Onun çektiği âh, kalbinden kan kokusu veriyordu.

6721Cemâatten biri: “Bu âhı bana ver, benim kıldığım namaz senin olsun.”

6722Namaza yetişemeyen: “Âhı verdim, senin kıldığın namazı kabul ettim” dedi. Beriki o âhı yüz niyaz ile şükranla aldı.

6723Namazı verip âhı alan sahabeye uyku arasında hatifi bir ses dedi ki: “Âb-ı hayat ve şifâyı satın aldın.

6724Bu ihtiyar ve duhûlün, yâni; bu alışverişin hürmetine bütün halkın namazı kabul edildi.”

Şeytan’ın hilesini Muâviye’ye ikrar edişi hikâyesinin sonu

6725Sonra şeytan ona dedi ki: “Ey emîr ; kendi hilemi ortaya koymalıyım.

6726Eğer namazın geçseydi o vakit, gönül derdinden âh ve figan edecektin.

6727Senin o teessüfün, o figânın ve o niyazın iki yüz zikir ve namazın sevabını geçecekti.

6728Öyle bir âhın ulvî hicapları yakmasın diye ben seni uyandırdım.

6729İstedim ki senin böyle bir âh ve öyle bir yolun olmasın.

6730Ben hasetçiyim; onun için böyle yaptım. Ben düşmanım, işim de hile ve kindir.”

Şeytan’ın hakikati itirafından sonra Muaviye’nin ona cevabı ve şeytanın sözünü kabul etmesi

6731Muâviye dedi ki: “Şimdî doğru söyledin, sözünde sâdıksın. Senden ancak bu iş gelir, sen buna lâyıksın.

6732Sen bir örümceksin ki sinek avlarsın. Ey köpek; ben sinek değilim, beni avlamak için zahmet çekme.

6733Ben ak doğanım, beni şâh avlar. Örümcek bizim etrafımızda nasıl dolaşabilir?

6734Sen git, muktedir olduğun kadar sinek tut, ayran tarafına sinekleri davet et.

6735Şâyet bal tarafına çağıracak olursan, o davet yalan ve bal dediğin de ayrandır.

6736Senin beni uyandırışın uykunun tâ kendisi idi. Senin gemi gibi gösterdiğin girdabın tâ kendi idi.

6737Sen beni hayra şundan dolayı davet ettin ki, daha iyi bir hayırdan men eyledin.”

Ev sahibi hırsıza yaklaşmış, onu yakalaması imkan dahiline girmiş iken, bir şahsın seslenmesi dolayısıyla hırsızın kaçması

6738Bu, ona benzer ki bir kimse evinde bir hırsız gördü ve arkasından koştu.

6739Hırsızın arkasından iki üç meydan koştu. O yorgunluk kendisini terletti.

6740Tamam sıçrayıp onu yakalayacak derecede yaklaştığı sırada,

6741Diğer bir hırsız ona seslendi ki: “Gel de bu belâ alâmetlerini gör!

6742Ey iş adamı; çabuk ol ve geri dön ki buradaki hâlin acıklı olduğunu göresin.”

6743Ev sahibi dedi ki: İhtimal ki o tarafta bir hırsız var, çabuk dönmezsem o belâ benim başıma gelir.

6744O hırsız, zevceme ve evlâdıma el uzatır. O halde bu hırsızı tutup bağlamanın bana ne faydası olur?

6745Şu Müslüman, kerem ediyor da beni çağırıyor. Çabuk dönmezsem pişman olurum.”

6746O, iyilik etmek isteyenin şefkati eliyle, kaçan hırsızı bıraktı, yoldan geri döndü ve geldi.

6747Dedi ki: “Ey iyi dost; ne haber? Senin şu feryadın ve seslenişin kimin elindendir?”

6748Adam dedi ki: “İşte hırsızın ayak izi, bak... Hırsız çalacağını çalıp, bu tarafa kaçmıştır.

6749İşte hırsız keratasının ayak izi... Bu nişan üzerine onun izini takip et!”

6750Ev sahibi dedi ki: “Hey budala ne söylüyorsun? Ben herifi yakalamıştım.

6751Senin gibi eşeği adam sandım da, hırsızı senin bağırman üzerine bıraktım.

6752Ey filan; bu nasıl saçma ve herze bir sözdür. Ben hakikati bulmuştum, nişan ne demek oluyor?”

6753Ev sahibi hayretle der ki: “Sen yankesici misin, yoksa budala mısın? Belki de sen öbür hırsızın ortağısın ve hâle vâkıfsın.

6754Ben düşmanımı yakalamak üzere iken sen işte nişan, işte ayak izi diyerek onu kurtardın.

6755Ey vâ’iz, sen cihetten bahsediyorsun ve hırsız bu tarafa gitti diyorsun. Ben ise takip ettiğime yetişmiş, şu taraf, bu taraf derdinden kurtulmuştum. Vuslatta delil ve alâmet olur mu?”

6756Mahcûb olan «yâni gaflet ve hicabından kurtulamayan» Allah’ın sıfatını, yarattıklarını görür. Sıfatta kalan ise, Zât’ı kaybetmiştir.

6757Oğul! Hakk’a vâsıl olanlar, Zât’ın tecellisine daldıklarından O’nun sıfatına nasıl nazar ederler?

6758Başın derenin dibinde bulundukça suyun rengini nasıl görürsün?

6759Eğer suyun rengini görmek için derenin dibinden çıkarsan «yâni başını sudan çıkaracak olursan» yeni bir halıyı vermiş ve eski bir kilimi almış olursun.

6760Avamın tâât ve ibâdâtı, havassın günâhı sayılır. Avamın vuslatını, yâni Hakk’a vâsıl oluşunu, havas için hicap bil.

Bir pâdişahın vezîrini azletmesi ve ona muhtesiblik105 vazifesi vermesi

6761Eğer pâdişah, bir veziri muhtesib yapacak olursa, o vezirin muhibbi değil, düşmanı demek olur.

6762O vezir de bir günah işlemiştir ki o düşüşe uğramıştır. Çünkü değişme ve düşme sebepsiz olmaz.

6763Evvelâ muhtesib olan kimsenin talihi ve rızkı muhtesiblik olur.

6764Lâkin, evvelâ pâdişaha vezir olanı muhtesib yapmanın sebebi, onun işlediği kötü bir iştir.

6765Yâ pâdişah seni, kapı eşiğinden, yâni; âdi bir hizmetten huzuruna çağırır da sonra yine eşiğe, yâni; âdi bir vazifeye iade ederse.

6766Sen kat’iyetle bil ki: bir kabahat işlemiş, cehlinden cebri ileri getirmişsindir.

6767Benim kısmetim ve rızkım bu imiş. O halde dünkü o devlet neden ele gelmişti?

6768Ey kimse, sen kendi kısmetini cehaletin ve nankörlüğün dolayısıyla kendin kestin. Ehil olan kimse kendi nasibini artırır.

Münafıkların İslam’a zarar verecek bir mescit yapmalarının kıssası

6769Şeytanın Muâviye’ye yaptığı gibi Münafıklar da Hazreti Peygambere’(s.a.v) bir oyun oynamak istediler.

6770“Dîn-i Ahmediye’nin izzet bulması ve yükselmesi için bir mescit yapalım” dediler. Halbuki o, hasûdluk eseri idi.

6771Böylece ters bir oyun oynadılar. Kubâ köyünde, evvelce Resûlullah’ın(s.a.v) temelini atmış olduğu Mescid-i Kuba’dan başka bir mescit yaptılar.

6772Onun döşemesi, tavanı, kubbesi süslü idi. Lâkin onunla cemâatin bölünmesi kastedilmişti.

6773Yalvarmak için Peygamberin(s.a.v) huzuruna geldiler. Onun karşısında deve gibi diz çöktüler.

6774“Yâ Resûlullah; lûtuf ve ihsanda bulunmuş olmak için o mescide teşrif için kalksanız.

6775Orası, çamurlu, bulutlu günlerde, böyle zaruret zamanlarında ve dar vakitlerde namaz kılınmak için yapılmıştır.

6776Keza o mescidin inşâsında gelecek bir garibin hayır ve yer bulması, yâni orada barınması ve bu hizmet mahallinin çok çok şeref bulması;

6777Ve dinin şiar ve nişanının çoğalması düşünülmüştür. Çünkü dostlarla olunca acı yemiş bile hoş olur.

6778Bir an orasını şereflendir. Bizi tezkiye ve tarif buyur.

6779Mescide teşrif ve mescittekileri taltif et. Sen aysın, biz de gece gibiyiz. Bir müddet bizimle beraber bulun ki,

6780Ey cemâli ruhları parlatan güneş! Gece, cemâlinle gündüz gibi olsun.”

6781Ne yazık! Ne olurdu o söyledikleri sözleri kalpten gelmiş olsaydı da o güruhun muradı hâsıl olsaydı.

6782Ey dostlar; candan ve gönülden olmaksızın dilin söylediği lâtif sözler süprüntülükte yetişen yeşillik gibidir.

6783O yeşillik yemeye ve koklamaya yaramaz. Hey oğul! Ona uzaktan bak ve geç.

6784Aklını başına al da vefasızların lutfuna itimat etme. İyi dinle ki o lûtuf, harap bir köprüye benzer.

6785Eğer bir gafil, o viran köprüye ayak basacak olursa köprü yıkılır, basan ayak kırılır.

6786Her nerede bir ordu bozulursa iki üç gevşek ve korkak yüzünden olur.

6787O korkak, silâhla ve erkekçesine ordu saflarına gelir. Saftakiler, “İşte bir sâdık dost!” diye ona itimat ederler.

6788Yarayı görünce, yâni başkalarının yaralandığını müşahede edince yüzünü çevirip kaçar, onun gitmesi de senin sebatını sarsar.

6789Bu bahis uzundur ve anlatılması çok sürer. Kıssadan maksat edilen hisse de gizli kalmış olur.

Peygamberi(s.a.v) Mescidi Dırâr’a götürmek için münafıkların onu aldatmaya kalkışmaları106

6790Allah’ın Peygamberine yalanlar söylediler, masal ve hile atını sürdüler.

6791O şefkatli ve merhametli peygamber,(s.a.v) gülümsemekten ve “peki” demekten başka bir şey yapmadı.

6792O cemaatin şükürlerini yâd etti. İcâbet vaadinde bulunmakla bu işi kastedenleri şâd eyledi.

6793Süt içinde kılın göründüğü gibi münafıkların mekr ve hilesi de Peygamber’in nazarında görünüyordu.

6794Münafıkların mürâcaatlarında yüz binlerce hile ve hud’a kılını görüyorken onların hepsine karşı göz yumdu.

6795Lûtuf ve kerem denizi olan o Peygamber-i Ekber; “Ben size sizden daha şefkatliyim.” buyurmuş ve pek doğru söylemişti.

6796Ben, nâhoş alevleri bulunan bir ateş kenarında oturmuşum.

6797Siz, pervâne gibi o tarafa koşuyor ve ateşe atılmak istiyorsunuz. Benim elim ise sineklik gibi pervâne kovmaktadır.

6798Resûlullah(s.a.v) gitmek için davranacağı sırada Allah’ın gayreti, “Habibim; Bu gulyabânî heriflerin sözünü dinleme ve tekliflerini kabul etme” diye seslendi.

6799“Zira bu habis münafıklar hilekârlık etmişlerdir. Getirdikleri, söyledikleri şeylerin tamâmıyla aksini yapmışlardır.

6800Onların kasdı kara yüzlülükten başka bir şey değildir. Hıristiyanlar ve Yahudiler, İslâm dininin hayrını isterler mi?

6801Cehennem köprüsü üzerine bir mescit yaptılar da Allah’a karşı hile oyunu oynadılar.

6802Onların maksadı, Resûlullah’ın(s.a.v) ashabını, tefrikaya düşürmekti. Tevhid ve ittihâd hakkındaki lûtf-i İlâhîyi bir takım fuzûl, herzevekil herifler ne bilirler?

6803Bir inkarcıyı Şam’dan buraya getirmek istiyorlar ki onun vaazıyla bu inkarcılar sarhoştur.

6804Hazreti Peygamber(s.a.v) buyurdu ki: “Peki gelelim. Lâkin şimdi biz gaza niyetiyle yola çıkmak üzereyiz.

6805Bu seferden döndüğüm vakit o mescide giderim.”

6806Onları defetti ve Tebük gazasına gitti. O hilekârlara bir hile oyunu oynadı.

6807Nebiyy-i Ekrem (s.a.v) gazadan dönünce münafıklar tekrar geldiler, evvelki vaadin yerine getirilmesini istediler.

6808Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Ey Peygamber! Açıktan açığa söyle. Bundan dolayı bir harb çıkarsa da varsın çıksın.”

6809Resûlullah(s.a.v) buyurdu ki: “Ey hilekâr güruh; susun, sükût edin ki esrarınızı fâş etmeyim.

6810Onların esrarından bir kaçını ortaya atınca münafıkların işi kötüleşti.

6811Müslümanları tefrikaya düşürmek ve Peygamberi(s.a.v) aldatmak kasdında bulunanlar, “hâşâ ve kellâ, maksadımız bu değildi” diyerek Resûlullah’ın(s.a.v) nezdinden geri döndüler.

6812Münafıklardan her biri hilekârlıkla, Peygamber’in(s.a.v) huzuruna koltuğu altında bir Kur’ân sahifesi getirdi.

6813O sahifeleri, üstüne el basarak yemin etmek için getirmişlerdi. Çünkü yemin, doğru olmayanların siperi ve sünnetidir.

6814Doğru olmayan şahıs dine vefakâr olmadığı için ettiği yemini her an bozar.

6815Doğruların yemine ihtiyâcı yoktur. Çünkü onların parlak iki gözü vardır.

6816Edilmiş vaad ve ahidleri nakzetmek, ahmaklıktan ileri gelir. Yeminleri hıfzetmek ahde vefa göstermek, müttekî olanın kârıdır.

6817Resûlullah(s.a.v) buyurdu ki: “Sizin yemininizi mi doğru tutayım, yoksa Allah’ın yeminini mi?

6818Münafıklar kavmi, ellerinde Mushaf, dudaklarında oruç mehri olduğu halde tekrar yemin ettiler ki:

6819“Bu pâk ve doğru kelâm hakkı için o mescidin yapılması Allah rızâsı içindir.

6820Orada hiçbir mekr ve hile yoktur. Orada ancak zikr-i İlâhî ve sıdk ile ‘Yâ Rabbî’ demek vardır.”

6821Peygamber (s.a.v) buyurdu ki: “Allah’ın sesi, aks-i sada gibi benim kulağıma gelmektedir.

6822Lâkin Allah’ın sesini duymayasınız diye Cenâb-ı Hak, sizin kulağınızı mühürlemiştir.

6823Allah’ın sesi açıkça bana geliyor. Ben onu, safı tortudan ayırdığım gibi, mahlûk kelâmından fark ederim.

6824Mûsâ’nın ağaç tarafından: ‘Ey mesut talihli’ diye Allah’ın sesini işittiği gibi, âvâz-ı İlâhî benim kulağıma açıkça geliyor.”

6825Mûsâ ağaçtan: “Gerçekten de ben Hakk’ım” sesini işitti. O kelâmı işitmekle berâber bir takım nûr gördü.

6826Münafıklar vahyin nuruna karşı âciz kalınca tekrar yeminlere başladılar.

6827Cenâb-ı Hak yemin için siper, yâni kalkan demiştir. Harb ve husûmet eden kimse kalkanı elinden nasıl bırakır?

6828Hazreti Peygamber (s.a.v) açıktan açığa bir yalanlama ile onlara kemâl-i fesahatle: “Siz hakikaten yalan söylüyorsunuz” buyurdu.

Peygamber (s.a.v) münafıkları yalanlama ve inkârı üzerine sahabeden birinin “Resûlullah niçin settarlık etmiyor da bunların ayıplarını yüzlerine vuruyor?” diye düşünmesi

6829Aleyhisselât Efendimiz’in münafıklardan yüz çevirmesi ve habasetlerini yüzlerine vurması dolayısıyla ashâbdan birinin kalbine inkâr hissi geldi.

6830“Böyle yaşlı başlı, vakarlı adamları bu peygamber mahçup ediyor.

6831Kerem nerede, ayıbı örtmek nerede ve haya nerede? Peygamberler yüz binlerce ayıp örterler.”

6832Ettiği itiraz dolayısıyla yüzü sararmamak ve mahçup olmamak için, çabucak kalbinden itiraz etti.

6833Münafıkların uğursuzluğu mü’mini de onlar gibi çirkinleştirir ve âsî kılar.

6834Tekrar şöyle diyerek tazarrûda bulundu; “Ey sırra vâkıf bulunan Rabbim; beni küfranda ısrarcı bırakma!”

6835Bu düşünce arasında uyuyakaldı. Münafıkların mescidi ona pislikle dolu göründü.

6836Münafıklar mescidinin taşları necaset içinde harap olmuştu. O taşlardan siyah bir duman çıkıyordu.

6837O duman sahâbenin boğazına girdi ve orasını yılan ve akrep gibi soktu. O acı dumanın korkusundan uykudan sıçradı.

6838O anda, “İlâhî! Bu alâmetler münkirlik nişanıdır” diyerek secdeye kapandı.

6839Rabbim; beni îmândan ayıracak böyle bir hilmden yâni; şefkatten, kahır ve gazap daha evlâdır” dedi.

6840Eğer mecaz ehlinin, yâni; ehl-i nifakın say ve gayretini eşeleyecek olursan soğan gibi kat kat kokmuştur.

6841Bu nevî gayret ve amellerin her biri yekdiğerinden daha içsiz, daha boştur. Sâdıklarınki ise, birbirinden daha latiftir.

6842O kavim, yâni; münafıklar, Kubâ köyü ahâlisinin mescidini yıkmak için, ziynet-i libaslarının üstüne, binlerce gayret kemeri kuşanmışlardı.

6843Münafıkların böyle bir mescit yapmaları, ashâb-ı fîl’in yaptıkları Kâbe gibidir ki Allah onu yakmıştır.

6844Habeşliler, intikam niyetiyle Kâbe’ye kastetmişlerdi. Onların ne hâle uğradıklarını Kelâm-ı İlâhîden, Kur’ân’daki Fil Sûresi’nden okuyup anla!

6845Dînin kara yüzlülerinde, din düşmanlarında hile, mekr ve mücâdeleden başka, bir şey yoktur.

6846Ashabdan her biri, o Mescid-i Dırâr’a dâir rüya gördü de oranın yapılışındaki münafıkların kasdı cümlesine yakînen malum oldu.

6847O vakıaları birer birer izah etseydim şek ve şüphe ashabına safây-ı derûn hâsıl olurdu.

6848Lâkin onların sırrını keşfeylemekten korkarım. Onlar nâzenîn-i İlâhiyedir ki naz da kendilerine yaraşır.

6849Şeriatı taklitsiz, yâni tahkîkî olarak kabul etmişler, geçer akçe gibi olan dîn-i İslâm’ı mihenksiz almışlardır.

6850Kur’ân’ın hikmetleri, mü’minin kaybolmuş devesi gibidir. Herkes de kendi kaybını pek iyi bilir.

Kaybolmuş devesini arayan ve herkese onu soran kimsenin kıssası

6851Bir deveyi kaybedince hemen onu ararsın. Bulunca kendi malın olduğunu nasıl bilmezsin?

6852Dâlle nedir? Kaybolmuş devedir ki senin elinden kaçmış ve bir yere saklanmıştır.

6853Kervan, yüklerini yükletmeye başladığı halde, senin deven arada kaybolmuş.

6854Hararetten dudakların kurumuş olduğu halde oraya buraya koşarsın. O sırada kervan uzaklaşır ve gece yaklaşır.

6855Korkulu yolda yükün orta yerde kalmış, sen deveyi bulmak için koşuyor ve etrafı dolaşıyor ve diyorsun ki:

6856“Ey Müslümanlar! Sabahleyin ahırdan fırlayan bir deveyi gören var mı?

6857Her kim devemin nişanını ve gittiği tarafı haber verirse müjdelik olarak şu kadar para vereceğim.”

6858Tekrar herkesten devenin nişanını ararsın. Her alçak senin sakalına güler.

6859“Bir deve gördük ki bu tarafa gidiyordu. Kırmızı tüylü bir deve idi. Şu otun yanına doğru gitmişti.”

6860Öbürü: “Kulağı kesikti” der. Bir başkası: “Çulu nakışlı idi” haberini verir.

6861Diğer biri, devenin tek gözlü, bir başkası da uyuz olduğunu söyler.

6862Her alçak, müjdelik almak için, devenin yalandan yüzlerce nişanını beyân eder.

Muhtelif mezhepler arasında tereddüde uğramak ve hepsinden ayrılıp halâs bulmak

6863Bu ona benzer ki herkes, gayb vasıflarını, yâni; Hak Sübhânehu’ ve Teâlâ’yı bir sıfatla anlatır.

6864Bir feylesof, başka türlü şerheder. Bir bahisçi de feylesofun sözünü red ve cerh eder.

6865Bir üçüncü her ikisine ta’n ve itiraz eder, bir dördüncü riyakarlıkla can çekişir.

6866Şu hakikati bil ki, bu muhtelif mütalaaların hepsi doğru değildir O güruhun hepsi de sapık değillerdir.

6867Çünkü hak olmayınca bâtıl da zuhur etmez. Bir budala, kalp bir parayı altın tamahıyla alır.

6868Eğer dünyada geçer akçe olmasaydı kalp paraları sürmek nasıl mümkün olurdu?

6869Doğru söz olmayınca yalan olur mu? O yalan doğrudan kuvvet alır.

6870Eğriyi doğru ümidiyle alırlar. Zehiri şekere korlar, ondan sonra yerler.

6871Eğer tatlı tatlı yenilen buğday olmasaydı, buğday gösterip arpa satmak isteyen hilekâr ne kazanırdı?

6872Sakın, “Bunların hepsi hayâl ve dalâlettir” deme. Âlemde hakikatsiz hayâl olmaz.

6873Allah, geceler arasında gizli kadir gecesi gibidir. Böyle olması da ruhun her geceyi tecrübe etmesi, tâât ve ibâdâtla geçirmesi içindir.

6874Ey genç! Ne bütün geceler kadirdir, ne bütün geceler ondan hâlidir.

6875Aba giyen dervişler arasında bir fakir vardır ki kadir gecesi gibidir. Sen de bütün dervişleri tecrübe et, hangisi ehl-i hak ise onu kabul et.

6876Zeki ve temyiz edici mü’min nerede ki namertleri, mertlerden ayırd eder.

6877Eğer dünyada ayıplı, kusurlu mallar bulunmasaydı bütün ticaret erbabının budala olması lâzım gelirdi.

6878Kusurlu bulunmayınca bir kumaşı tanımak ve onun değerini anlamak çok kolay olurdu. Zira ayıp olmayınca ehil ve nâehil olmak müsavidir:

6879Eğer dünyadaki şeylerin hepsi ayıp ve kusurlu bulunsaydı ilmin de faydası olmazdı. Çünkü içinde od ağacı bulunmayan ve hepsi odundan ibaret olan bir yığın, ilim ile nasıl ayırd edilir?

6880Her kim dünyadaki mevcudatın hepsi haktır derse ahmaktır; hepsi bâtıldır diyen de şakîdir.

6881Peygamberler tacirler gibi ticâret ve istifâde ettiler «Çünkü sağlam ve kusurlu malları fark eylediler.» Renk ve koku tacirleri, «yâni dış görünüşe aldanan tacirler» ise çok çok zarara uğradılar,

6882Yılan, insanın gözüne mal olarak görünür. Ey gafil, gözlerini ov da uykun açılsın.

6883Bu dünyâ alış verişindeki kâra gıpta ile bakma. Firavun ile Semûd kavminin uğramış oldukları zarar ve ziyana bak.

6884Bu feleğe tekrar tekrar bak. Çünkü Cenâb-ı Hak “Ona bir kere daha dön de bak!”107 buyurdu.

Kendisinde bulunan hayır ve şerrin meydana çıkması için her şeyin imtihan edilmesi

6885Nurdan bir tavan olan gökyüzüne bir bakışla kanaat etme. Tekrar tekrar bak ki bir yarık ve bir noksan görebilir misin?

6886Madem ki Allah sana tekrar tekrar bakmanı buyurdu. Sen de bu lâtif tavana kusur bulmak isteyen ve noksan arayan bir kimse gibi tekrar tekrar bak.

6887Şu kara toprağı bilirsin ki onu lâyıkıyla görebilmek ve güzelliğini anlayıp beğenmek için ne kadar bakmak ve tetkik etmek lâzımdır.

6888Zeminin saf olanını tortusundan süzmek için aklımızın ne kadar zahmet çekmesi lâzımdır.

6889Kışın ve sonbaharın imtihanları, yazın sıcağı, ruh gibi olan baharın letâfeti.

6890Rüzgârlar, bulutlar, şimşekler, dikilmiş tohumların yetişip meydana gelmesi içindir.

6891Toprak, renkli zeminin cebinde yâni içindeki la’li ve taşı meydana çıkarması içindir.

6892Bu suratsız toprak Hazîne-i İlâhiye’den ve Hakk’ın kerem deryasından her ne çalmışsa.

6893Takdir-i İlâhi subaşısı, yâni asayiş memuru ona der ki: “Doğru söyle her ne aldıysan birer birer izah et.”

6894Hırsız, yâni toprak: “Hiçbir şey almadım” der. Takdir-i İlâhî zabiti de onu işkenceye çeker.

6895Zabit ona kâh şeker gibi söz söyler, kâh onu asıp en kötü işkenceleri yapar.

6896Tâ ki takdirin kahrı ve lûtfuyla arzın içinde gizli bulunan nebatat ve mâdeniyât gibi şeyler korku ve ümit ateşiyle meydana çıka.

6897O bahar mevsimi, Takdir-i İlâhi subaşısının lûtuf ile muâmelesidir. O sonbahar ise Hakk’ın tehdidi ve korkutmasıdır.

6898Ey gizli hırsız, ey toprak! Sen açığa çıkasın diye, o kış günleri senin için bir çarmıhtır.

6899Şimdi mücâhidin de bazen kalbinde inbisât ve ferahlık, bazen ise kabz, yâni sıkıntı, hastalık, karışıklık zuhura gelir, hattâ boğazına lâle takılır.

6900Çünkü bu su ve çamurdan olan bedenlerimiz, ruhların ziyası hırsızlarıdır.

6901Ey arslan gibi adam! Hak Teâlâ bizim bedenimize sıcağı, soğuğu, hastalığı yüklemiştir.

6902Açlığı, korkuyu, malların ve bedenlerin eksilmesini bizim cesedimize havale eder. Bunların hepsi can nakdinin meydana çıkması içindir.

6903Karışık olan iyilik ve kötülüklerin ayırt edilmesi için bu vaid ve vaadler peyda olmuştur.

6904Hakkı ve batılı birbirine karıştırdıkları için, sağlam para ile kalp akçeyi bu âleme döktüler.

6905O halde hakikatleri ayırd edecek, tecrübelerle sabit olmuş bir mihenk lâzımdır.

6906Ey Mûsâ’nın anası! Çocuğuna süt ver, sonra onu suya bırak da belâdan korkma.

6907«Elestü birabbiküm» gününde her kim marifet sütünü içtiyse Mûsâ Peygamber gibi kadınların sütünü, yâni dünyâdaki hak ve bâtılı ayırd eder.

6908Ey Mûsâ’nın anası; eğer sen çocuğunun temyiz ve tefrikini istiyorsan şimdi onu emzir.

6909Anasının sütündeki lezzeti anlasın, kötü bir süt nineye teslim olmasın.

O deve arayan şahsın hikâyesini şerh etmenin faydası

6910Ey güvenilir kimse; bir deve kaybetmişsin, herkes sana deveden nişan veriyor.

6911Sen o devenin nerede olduğunu bilmiyorsun fakat verilen nişanların, edilen tariflerin yanlış olduğunu anlıyorsun.

6912Biri daha var ki deve kaybetmediği halde, inat ve taklit yoluyla, kaybetmiş olan gibi, devesini aramaktadır.

6913O da der ki: “Evet, ben de deve kaybettim. Her kim bulursa ücretini getirmişimdir.

6914Senin devene ortak olmak içindir ki deve tamahıyla bu oyunu oynamaktadır.

6915O, nişanın doğrusunu eğrisinden ayırd edemez. Lâkin senin sözün ve tarifin onun eline asâ olur.

6916Sen verilen nişanlardan hangisine yanlış dersen o da seni taklit ile onu söyler.

6917Doğru ve benzer bir nişan verdiklerinde, senin devenden bahsettiklerine şüphen kalmaz ve yakîn hâsıl olur.

6918O nişan, senin hasta canına şifâ olur, yüzüne renk verir, derdine sıhhat yerine geçer.

6919Gözün aydın, ayakların koşucu, cismin can, canın onu bulmaya revân olur.

6920Artık dersin ki: “Ey emin kimse doğru söyledin, bu nişanlar açık bir tebliğdir.

6921Bu nişanda doğru ve aşikâr alâmetler vardır. Bu hayır benim için berat ve kadir geceleri gibidir.”

6922O ârif bu nişanı verince ona dersin ki: “Öne geç, gidip deveyi bulma zamanıdır, sen kılavuz ol.

6923Ey doğru söyleyen zât, sâna tâbi olayım. Devemden nişan verdin, artık nerede olduğunu da göster.”

6924Deve sahibi olmayan kimse indinde bu deve arayış ancak taklit içindir.

6925Doğru deve arayanın, yâni hakikaten devesi kaybolanın aksine olarak, bu doğru nişandan o taklitçinin yakini artmaz.

6926Taklitçi, asıl devesi kaybolanın ciddiyet ve hararetle aramasından onun böyle hay hay demesinin yalan olmadığını anlamıştır.

6927Asıl kaybolan devede onun hakkı yoktu. Lâkin... Evet... O da bir deve kaybetmişti.

6928Başkasının devesine tamâ edişi yüzüne hicap olmuştu da, kendi kaybettiğini unutmuştu.

6929Bu devesi kaybolan ne tarafa koşarsa o da o tarafa koşuyor, dertli olan deve sahibine hırs ve tamahından dert ortağı oluyordu.

6930Bir yalancı bir sâdık ile yoldaş olursa onun yalanı ansızın doğru olur.

6931Devenin kaçmış olduğu kırda taklitçi de devesini buldu.

6932Devesini görünce kendi malını hatırladı, arkadaşının develerine tamâ etmekten vazgeçti.

6933O takitçi, devesinin orada otladığını görünce muhakkik oldu.

6934Deveyi kırda aramadığı halde, bulunca o an, hakikaten deveye talip kesildi.

6935Ondan sonra kendi devesine doğru gözünü açtı ve yalnız gitmeye başladı.

6936Asıl deve sahibi: “Bu âna kadar beni takip ettiğin halde şimdi niçin terk ettin? dedi.

6937Muhakkik olan taklitçi de cevap verdi ki: “Şimdiye kadar beyhude yere koşuyor, hırs ve tamahtan sana yaltaklanıyordum.

6938Şu anda senin dert ortağın olduğum için talep ve arayışta senden cismen ayrıldım.

6939Ben, devenin nişanlarını senden çalıyor, öğrenip söylüyordum. Şimdi ise ruhum, kendininkini gördü ve gözü doldu.

6940Devemi bulmasaydım talibi olmayacaktım. Ama şimdi bakır mağlup, altın gâlip oldu.

6941Günahlarım bütün tâat, latifelerim ciddiyet oldu. Cenâb-ı Hakk’a çok şükür.

6942Günahlarım Hakk’ı bulmaya vesile oldu. O halde o kusurlarımdan dolayı beni ta’n etme.

6943Hakikate, senin doğruluğun seni tâlip kılmış ve deveni aratmıştı. Bana da ciddiyet ve gayretim, doğruluk kapısını açtı.

6944Senin doğruluğun seni aramaya sevk etti. Benim arayışım da beni doğruluğa getirdi.

6945Ben devlet tohumunu toprağa ekiyor, devlet ve saâdeti bâd-i hevâ ve işsizlik sanıyordum.

6946O tohum ekişim, yâni seninle birlikte öteye beriye koşuşum işsizlik değil, çabuk bir kazanç oldu. Bir dâne ektimse yüz dâne mahsûl verdi.”

6947Bir hırsız, gizlice bir eve girdi. Fakat içeriye girince orasının kendi evi olduğunu gördü.

6948Ey talep hususunda soğuk davranan; kerîm ol ki, Allah’ın şevk ve muhabbeti erişsin. Şiddet ve huşunete alış ki Hakk’ın nîmet ve yumuşaklığı yetişsin.

6949Bahsettiğimiz iki deve değil, bir devedir. Fakat mânânın genişliğine karşı söz dar gelmektedir.

6950Söz dâima mânâya erişemez ve onu tamâmıyla ifâde edemez. Bundan dolayı Hazreti Peygamber “Hakkı tanıyanın dili tutulur” buyurmuştur.

6951Söz hesapta usturlab gibi kalır. Ve Felek ile Güneşi ne kadar bilir?

6952Husûsiyle mânevî bir felek ki bu maddî felek onun bir kanadı; bizim güneş de onun bir zerresi gibidir.

Her nefiste Mescid-i Dırar fitnesi olduğunun beyanı

6953Mescid-i Dırâr’ın bir İslâm mescidi olmadığı, hile yuvası, çıfıt tuzağı olduğu meydâna çıkınca!

6954Hazreti Peygamber (s.a.v), onu yıkmalarını, çör çöp ve kül atılacak bir mezbele yapmalarını emretti.

6955Mescidin sahibi, yâni münafıklar, yaptıkları mescit gibi kalp idiler. Onların bunu yapışları, avcının tuzağa dâne dökmesi gibi, avlamak içindi; cömertlik eseri değildi.

6956Senin oltanda bulunup da balık avlayan et parçası, ne bahşiştir ve ne de cömertliktir.

6957Cemâd olan, yâni taş ve çamurdan yapılan Mescid-i Kubâ, kendinin eş ve benzeri olmayan Mescid-i Dırâr’ın bâkî kalmasına yol vermedi.

6958İmdi asılların aslı olan hakikatlerin de, bil ki farkları, ayrılıkları vardır.

6959Onun mezarını öbürünün mezarı gibi bilme. Yâni mü’min ile kâfirin kabirdeki hâli aynı değildir. Öbür âlemdeki hâl farkı için ne söyleyeyim?

6960Ey iş sahibi! Kendi malını şeriat mihengine vur ki, sen de bir Mescid-i Dırâr yapmış ve bir fitne çıkarmış olmayasın.

6961Sen o mescidi yapanlarla eğleniyorsun. Lâkin dikkatli bakacak olursan fitnekârlığın dolayısıyla sen de onlardan birisin.

Kendinin de müptelâ olduğu bir işten dolayı, arkadaşıyla kavga eden Hintlinin hikâyesi

6962Hintli dört kişi bir mescide girdiler, ve tâat maksadıyla rükû ve secde ettiler.

6963Her biri bir niyetle, yâni kimi edâ, kimi kaza kasdıyla ve meskenet ve dert ile namaza başladılar.

6964Mescidin müezzini geldi. Namaz kılan Hintlilerden birinin ağzından, “Ey müezzin ezan okundu mu, daha vakit var mı?” diye bir söz fırladı.

6965Diğer Hintli namaz ve niyazda iken: “Hey bana bak, söz söyledin, namazın geçersiz oldu” dedi.

6966Üçüncüsü, bu ikinciye: “Amca; ona ne kusur buluyorsun? Kendine bak ki sen de söz söyledin” dedi.

6967Dördüncüleri, “Elhamdülillah, ben şu üç kişi gibi kuyuya düşmedim, yâni namazım bozulmadı” dedi.

6968Her dördünün de namazı fâsid oldu. Bir kimsenin ayıbını söyleyenler, ayıbı olanlardan ziyâde dalâlete düşerler.

6969Kendi ayıbını gören ne mutlu bir candır. Bir kimse birinin ayıbını söylerse onu kendi satın almış olur.

6970Çünkü insanın yarısı ayıplık ve kusur âlemi olan dünyadadır. Öbür yarısı ise gayb âlemindedir.

6971Senin başında on tane yara ve çıban bulununca merhemini kendi başına sürmen gerektir.

6972Kendini ayıplamak, o ayıbın merhemi ve ilâcıdır. Bir kimse kırık dökük bir hâle gelir, ve öyle olduğunu yakinen bilirse “Acıyınız”108 hadisinin mahalli olur.

6973Bir mü’mini ta’n ettiğin ayıp, sende yoksa da emin olma. Belki öyle bir ayıp senden de zuhur edebilir.

6974“Korkmayın!” hitabını Allah’tan işitmediğin halde, kendini niçin emin ve hoş görüyorsun.

6975Şeytan yıllarca hüsn-ü hayat ile yaşadı, azâzil diye melekler arasında muhterem tutuldu. Fakat sonra rezil ve rüsvâ oldu. Bir onun adına bir de sonunda ne olduğuna bak!

6976Onun yüksekliği âlemde biliniyordu. Lâkin nihayet o yüksekliğin aksiyle, yâni alçaklıkla meşhur oldu. Vay onun hâline!

6977Sen emin olmadıkça mârufluk arama. Şöhret peşinde koşma. Evvelâ korkudan yüzünü yıka, ondan sonra herkese yüz göster.

6978Güzelim; senin sakalın çıkmayınca çenesinde tüy olmayanları ayıplama.

6979Şeytana bak ki onun çanı belâya uğradı ve bir dalâlet kuyusuna yuvarlandı da onun hâli sana bir ibret ve nasihat oldu.

6980Sen o kuyuya düşmedin ki ona nasihat olasın. O lânet zehrini içti, sen de ondan ibret alıp Hakk’ın rahmet şekerini ye.

Bir diğeri korksun diye, Oğuz Türklerinin birini öldürmeye kasıtları

6981Amansız ve kan dökücü Oğuz Türkleri yağma etmek için ansızın bir köyü vurdular.

6982O köyün eşrafından iki kişi buldular ve birini öldürmek için acele ettiler.

6983Onu kurban etmek için ellerini bağladılar. O zavallı dedi ki: “Ey yüksek usûl ve erkân şahları!

6984Ne yüzden benim canıma kastediyorsunuz, ne sebeple kanıma susamışsınız?

6985Böylece fakir ve çıplak bir halde iken benim öldürülmemde ne hikmet ve garaz vardır?”

6986“Şu arkadaşın korksun da altın çıkarsın diye seni öldüreceğiz.”

6987O zavallı dedi ki: “O bîçâre benden fakirdir.” Oğuz cevap verdi ki “O fakir görünmektedir ama altını vardır.”

6988O bîçâre dedi ki: “Vehme tâbi olunca her ikimiz de biriz, ihtimâl ve şüphe makâmındayız.

6989 Ey şahlar; evvelâ onu öldürün de ben korkayım ve altının bulunduğu yeri göstereyim.”

6990O halde Allah’ın lûtuf ve keremlerini gör ki, o lutuflar ve o keremler sayesinde biz ümmetlerin sonunda ve âhir zamanda geldik.

6991Asırların sonu, karnların evvelidir. Hadis-i Şerifte “Biz hayır ve fazilette ileri gidenlerin sonuncularıyız” buyrulmuştur.

6992Nûh ve Hûd Aleyhisselâm’ın kavimleri helak oldu. Onların helaki bizim ruhumuza rahmet bulutunu gösterdi.

6993Allah Zülcelâl, onların vak’alarını biz işitip korkalım ve O’nun varlığıyla birliğine inanalım diye onları öldürdü. Eğer tersi olsaydı vay senin hâline.

Enbiyâ ve evliyanın varlığına karşı kendini beğenenlerin ve küfran-ı nimette bulunanların hali

6994Peygamberlerden hangisi, suç ve ayıptan bahsetti ise: taş gibi katı gönülden, kapkara candan...

6995Emr-i İlâhîyi hafif tutuşlarından ve kıyamet gününün gam ve düşüncesinden uzak kalmalarından...

6996Heveslerinden; bu alçak dünyaya ve kadınlar gibi nefs-i emmâreye zebun olmalarından...

6997Nasihat edenlerin nüktelerinden kaçmalarından, sâlihlerin yüzünü görmekten ürkmelerinden...

6998Gönüle ve gönül ehli olanlara yabancı durmalarından, sultan-ı mânevî olanlara tilki gibi hilekârlık etmelerinden...

6999Tok gözlü ve müstağni olanları dilenci sanmalarından, haset şevkiyle onları gizlice düşman tutmalarından bahsetti.

7000Ey evliyaya ta’n eden hodperest! Eğer bir velî senden bir şey kabul ederse ona dilenci dersin; almayacak olursa da hile, mekr ve riya isnadında bulunursun.

7001Eğer bir velî, insanlara karışırsa tamahkâr dersin, kimse ile görüşmezse çok kibirlidir isnadında bulunursun.

7002Yahut münâfıkçasına özür dilersin ki: “Ben oğul ve ıyâlimin nafakasını tedârik hususunda âciz kalmışımdır.

7003Ne başımı kaşımaya vaktim, ne de ferâiz-i dîniyeyi ifaya zamanım var.

7004Ey filân! Bizi himmetle yâd et! Tâ ki, işin sonunda evliyadan olalım.”

7005Böyle diyen de bu sözü dert ile yüreği yanarak söylememiştir.

7006Şimdi özür dileyen mürâî yine der ki: “Ehl ve ıyâlimin nafakasını tedârik etmekten başımı alamıyorum; kemâl-i zahmetle helâl rızık kazanmaya çalışıyorum.”

7007Ey dalâlet erbabından olan: Bahsettiğin ve kazandığını söylediğin nasıl helâl? Ben senin kanını dökmekten başka helâl görmüyorum.

7008Bu gibi kimselerin çâresi Allah’tandır, yiyecekten değildir. Keza öylelerine çâre dinden olur, puttan değil.

7009Ey aşağılık dünyânın nimetlerine dahi sabredemeyen! «Feni’me’l-mâhidûn»109’a nasıl sabredeceksin?

7010Ey nâz ve nimete sabredemeyen, Kerîm olan Allah’a kavuşmaya nasıl sabredeceksin?

7011Ey temiz ve pisten sabredemeyen, seni yaratan Zât-ı Eceli ü A’lâya karşı nasıl sabredeceksin?

7012İbrâhîm-i Halil Aleyhisselâm gibi bir muhakkik nerede ki mağaradan çıkıp yıldıza, Aya ve Güneşe “Bu benim Rabbim” demişken, onların battığını görünce, kendisine gelip: “Nerede kainatı yaratan Allah?” desin.

7013Ben, bu iki meclis; yâni dünya ve “âhiret, yahut rûh ile ceset, veyahut zâhir ile bâtının kimin mülkü olduğunu görmeyince iki âleme de bakmak istemem.

7014Evvel emirde Allah’ın sıfatlarını görmeden ekmek yiyecek olsam lokmalar boğazımda kalır.

7015Onun yüzünü görmeden, gül ve gülzârını temâşâ etmeden bir lokma nasıl hazmedilebilir?

7016Öküz ve eşekten ve onlar gibi olanlardan başkası, bu yemekten ve sudan Allah ümidinden başka bir fikirle nasıl yer, içer?

7017Öyle murdar kimseler, mekr ve hile sahibi olmakla beraber hayvan gibidirler, hatta hayvandan ziyâde sapıktırlar.

7018Öylelerinin mekri ve hilesi baş aşağı olduğu gibi, kendi de tepe taklak oldu. Zamancığı onun hilesini aldı götürdü ve günü gecikti.

7019Onun mekr ve hile mahalli işlemez ve aklı zayıf oldu. Ömrü beyhude geçip gitti, hayatı elif gibi yalnız kaldı.

7020Bir kimsenin amelde bulunmayıp, farzları ifa etmeyip de: “Allah gafur ve rahimdir” demesi de yine nefsin hilelerinden başka bir şey değildir.

7021Ey “elimde ekmek yok” gam ve kederinden ölme derecelerine gelen! Madem ki Allah gafur ve rahimdir, senin bu korkun nedendir?

İhtiyar bir adamın hastalıklardan hekime şikâyet etmesi, hekimin de ona cevap vermesi

7022Bir ihtiyar bir hekime dedi ki: “Başım ve beynim ağrıyor.”

7023Hekim, “O dimağ zaafı ihtiyarlıktan” dedi. Hasta, “Gözümde bulanma ve kararma var” dedi.

7024Hekim, “Ey çok yaşamış, ihtiyarlıktandır” dedi. Hasta, “Sırtım fena halde ağrıyor” dedi.

7025Hekim, “Ey zayıf ihtiyar, o da ihtiyarlıktandır” dedi. Hasta, “Ne yersem hazmedemiyorum” dedi.

7026Hekim, “Mide zaafı da ihtiyarlıktandır” dedi. Hasta, “Teneffüs esnasında nefesim tutuluyor” dedi.

7027Hekim, “Evet, nefes kesilmesi vâkidir. İhtiyarlık gelince yüzlerce illet peyda olur” dedi.

7028Hasta dedi ki: “Ey ahmak! Tek cevaba saplandın kaldın. Sen hekimlikten ancak bunu öğrenmişsin.

7029Ey câhil! Aklın sana bunu bildirmedi mi ki: Allah, her derdin dermanını vermiştir.

7030Ey ahmak eşek! Sen sermâye kıtlığından «tıptaki malûmatının azlığından» kısa ayakla zeminde kaldın.”

7031Hekim de ona cevap verdi ki: ”Ey ömrü altmışı bulmuş ihtiyar! Bu gazap ve bu hiddetin de ihtiyarlıktandır.

7032Bütün huyların, bedeninin bütün parçaları zayıfladığı için kendini zabtedemedin çünkü sabrın da zayıflamıştır.

7033Senin tabiatın iki çift söze tahammül edemeyip, feryâd ediyor. Bir damla suyu bile içemeyip kusuyor.”

7034Bundan o pîr-i muhterem müstesnadır ki Hakk’ın mestidir, onun derûnunda hayât-ı tayyibe vardır.

7035Öyle bir zât dıştan bakarsan ihtiyardır, içi ise sabi çocuk gibidir. O velî ve o nebî nasıl bir şeydir?

7036Enbiyâ ve evliya sıhhat ve afiyet, fazilet ve saâdetle iyi ve kötü kimselerin gözünde peyda olmasalardı, bir takım alçaklar onlara niçin haset ederlerdi?

7037Eğer onları yakinen bilmiyorlarsa haklarındaki buğz, haset ve kinleri nedendir?

7038Enbiyâ ve evliyaya hasetleri dolayısıyla kıyamette uğrayacakları cezayı bilselerdi kendilerini keskin kılıca nasıl vururlar, yâni; o hasede nasıl cüret ederlerdi?

7039Eğer o velî sana gülerse onu öyle görme ki derûnunda yüzlerce kıyamet gizlidir.

7040Cehennem ve Cennet, o velînin cüz’üdür. «Yâni; râzı oluşu Cenneti, incinmesi cehennemi gerektirir.» Sen nasıl düşünürsen o zat bütün düşüncelerinin üstündedir.

7041Her ne düşünürsen o düşünce yok olup gider. Düşünceye gelmeyen ise Zât-ı İlâhîdir.

7042Eğer bu evin içinde kimin olduğunu biliyorsanız kapısı önünde ettiğiniz terbiyesizlik nedendir?

7043Ahmaklar mescide tazim ve hürmet ederler de, gönül sahiplerinin gönlünü kırmaya çalışırlar.

7044Mescit mecaz, ehl-i dil olanların kalbi ise hakikattir. Ey eşekler; âriflerin gönül evinden başka hakiki mescidi yoktur.

7045Evliyâullâhın derûnunda olan mescit, herkesin secdegâhıdır ki orada sadece Allah vardır.

7046Bir Allah adamının, yâni bir nebî veya velînin kalbi incinmeyince Allah hiçbir kavmi rüsvâ etmemiştir.

7047Peygamberler ile cenk etmeye kalkıştılar. Onları cisim görüp bayağı bir insan sandılar.

7048Sende de o evvelki müşriklerin ahlâkı vardır. Onlar gibi niçin korkmuyorsun?

7049Mademki onların nişanları ve alâmetleri sende de vardır. Mademki onlardansın. Böyle olunca azâb-ı İlâhiden nasıl kurtulabilirsin?

Babasının cenazesi önünde feryad eden çocuğun ve Cuhâ110’nın kıssası

7050Bir çocuk babasının tabutu önünde inim inim inliyor ve kafasını vuruyordu.

7051Şöyle diyerek ki: “Babacığım; nihayet seni nereye götürüyorlar. Götürüp toprağın altına koyacaklar.

7052Seni dar ve kasvetli bir eve götürüyorlar ki orada ne halı, ne de hasır var?

7053Ne geceleyin orada kandil, ne gündüzün ekmek var; orada ne yemek kokusu, ne de eseri mevcut.

7054O evin ne kapısı mevcut; ne damına yol var, ne de sığınacak komşusu mevcut.

7055Babacığım senin gözün ki halkın bûsegâhı idi. O felâket hanesinde ne yapacaktır?

7056Gittiğin yer, amansız bir ev ve daracık bir mahal ki orada kimsenin yüzünde renk kalmaz.”

7057Bu sûretle kabrin vasıflarını sayıp döküyor, iki gözünden de kanlı yaşlar akıyordu.

7058Cuhâ babasına dedi ki: “Ey babacığım, vallahi bu cenazeyi bizim eve götürüyorlar.”

7059Babası Cuhâ’ya “Budala olma!” dedi. O da: “Baba; çocuğun saydığı nişanları dinle...

7060Çocuğun söylediği alâmetler, şeksiz, şüphesiz bizim eve âittir.

7061Hasır yok, kandil yok, yemek yok, kapısı, sahanı, damı mâmur değil. Tıpkı bizim ev.”

7062Azgın ve âsî olanlar, böylece yüz türlü nişan sayarlar, lâkin o nişanları kendilerinde nasıl görürler?

7063Allah’ın güneşinin ışığından ziya almayan bir gönül evi.

7064Yahudilerin canı gibi dar ve karanlıktır. Sultân-ı vedûd olan Allah’ın zevkinden mahrumdur.

7065O gönülde ne güneş ziyası parlar; ne sahası genişler ne de kapısı marifet ve hakikate karşı açılır.

7066Böyle bir gönülden, mezar, senin için daha iyidir. Nihayet bu mezar gibi olan gönülden yüksel.

7067Sen dirisin ve bir dirinin oğlusun, o mezar gibi gönül, nefesini daraltmıyor mu?

7068Sen zamanın Yusuf’u ve semânın güneşisin. Bu kuyu gibi zindandan başını çıkar da yüzünü göster.

Yunus Aleyhisselâm’ın balıktan kurtuluşunun sebebi ve ruhun nefisten kurtulması

7069Senin Yûnus gibi olan ruhun balık karnı gibi bulunan nefsinde pişti. Allah’ı tesbih etmekten başka onun kurtuluş çâresi yoktur.

7070Eğer Yûnus Aleyhisselâm, balığın karnında tesbih etmemiş olsaydı, ölülerin dirileceği kıyâmete kadar orada mahpus kalırdı.

7071Hazreti Yûnus, ettiği tesbih bereketiyle, balığın karnından kurtuldu. Tesbih nedir? «Elestü birabbiküm»111 gününün alâmetidir.

7072Eğer ruhun, o tesbihini unuttuysa, şu balıkların tesbihini dinle.

7073Basar-ı basiretle Allah’ı kim gördüyse, o ehlullahtır. O denizi müşâhede etmiş olan da o denizin balığıdır.

7074Bu âlem deniz, ceset balık, rûh ise sâhib-i hakikatin nurundan mahçup olmuş Yûnus gibidir.

7075Eğer o rûh, ceset balığı içinde teşbih ederse o cesetten kurtulur, yoksa hazmedilip görünmez olur.

7076Can balıkları bu denizde çoktur. Sen görmüyorsun ama onlar senin etrafında uçuşmaktadır.

7077Onlar kendilerini sana vururlar, gözünü aç ki onları ayan beyân göresin.

7078Balıkları gözünle göremiyorsan, onların tesbihlerini işitmişsindir.

7079Senin ettiğin tesbihlerin ruhu, sabretmektir. Sabret ki o, doğru dürüst bir tesbihtir.

7080Hiçbir tesbih, sabır derecesine denk olamaz. Sabret ki: “Sabır, ferah ve sürûrün anahtarıdır” buyrulmuştur.

7081Sabır köprü gibi o cennetin sıratıdır. Her güzelin yanında çirkin bir lala vardır.

7082Laladan kaçarsan mülakat ve vuslat yoktur. Çünkü lala, sevgiliden ayrılmaz.

7083Ey kalbi nâzik ve sabra gayr-ı mütehammil olan! Sen sabrın zevkini, husûsiyle o Allah’a ulaşmak için çekilen sabrın lezzetini ne bilirsin?

7084Yiğit bir adamın zevki muharebede ve harp esnasında ileri geri atılmaktadır. Namerdin, ahlâksızın zevki ise başka şeyde ve başka taraftadır.

7085Öyle bir ahlâksız göklere kadar yükselse de ondan korkma. Çünkü o, alt tarafının zevkiyle ders almıştır.

7086Öyle bir herif yükseklik tarafına çıngırak çalsa ve çan sesi yukarlardan gelse bile, atını alçaklık tarafına sürer.

7087Dilencilerin bayraklarından niçin korkmalıdır? Zira o bayraklar, bir lokma ekmek için vesiledir.

Bir çocuğun iri yarı bir heriften korkması, o herifin de: “Yavrum korkma ki ben nâmerdim” demesi

7088İri yarı bir herif, bir çocuğu tenhâda ve yalnızca buldu. Çocuk herifin sû-i kastından korktuğu için sarardı.

7089Herif dedi ki: “Güzelim emin ol ki sen benim üstüme çıkacaksın.

7090Ben eğer şekil ve cüsse itibariyle korkunç isem de ehemmiyet verme. Beni namerd bil ve deve gibi üstüme çıkıp sür.”

7091Bâzı kimselerin sûreti ve mânâsı, yâni zâhiri ve bâtını böyledir. Dışarıdan adam şeklindedir. İçerisi ise mel’un şeytan gibidir.

7092Ey Âd kavmi gibi iri yarı herif! Sen rüzgârın çomakladığı davula benziyorsun.

7093Bir tilki, kırba gibi hevâ ile dolu bir davul dolayısıyla avını yele verir, kaybeder.

7094Tilki davulda semizlik görmeyince, “Bir domuz bu içi boş davuldan iyidir.” der.

7095Davul sesinden tilkiler korkarlar, fakat akıllı insanlar o davulu o kadar döverler ki hiç bahsetme.

Bir ok atanın ve onun ormandan giden bir süvariden korkmasının hikâyesi

7096Silâhlı ve heybetli bir süvari, soy bir at üzerinde olduğu halde bir orman içinde gidiyordu.

7097Bir ok atıcı onu gördü ve korkusundan yayını kurdu.

7098Ona ok atmak için. Lâkin süvari ona seslendi ki: “Cesedim iri olmakla beraber ben zayıf ve korkak bir adamım.

7099Sakın benim iriliğime bakma. Ben muharebede bir kocakarıdan daha âcizim.”

7100Okçu: “İyi ki söyledin. Yoksa korkumdan sana ok atacaktım” dedi.

7101Çok kimseleri, mert olmadıkları için, avuçlarında kılıç olduğu halde harp âleti öldürmüştür.

7102Sen Rüstemlerin silâhını kuşansan da o silâhın ehli olmayınca canın gider.

7103Oğlum! Kılıcı bırak da, canını kalkan ittihâz et. Her kim başsız olursa bu pâdişahtan başını kurtarır.

7104Senin o silâhın yapmış olduğun mekr ve hiledir ki, hem senden doğmuş, hem de senin canını yaralamıştır.

7105Madem ki bu hilelerden hiç istifâde edemedin, o hileleri bırak ki devletler saadetler seni karşılasın.

7106Madem ki fen ve hileden menfaat görmedin, fenni bırak da Allah’ı talep et.

7107Madem ki bu sathî ilimler sana mübarek olmamıştır, kendini câhil koy da o uğursuz bilgilerden vazgeç.

7108Melekler gibi: «lâ ilmelenâ» “Bizim ilmimiz yok” de ki, «Ma allemtena» “Senin öğrettiğinden başka” destgîrin olsun.112

Bir bedevinin çuvala kum doldurması ve bir feylesofun onu kınaması

7109Bir bedevi, dâne ile dolu büyük iki çuvalı bir deveye yükletmişti.

7110Kendi de iki çuvalın ortasına oturmuştu. Geçen biri ondan sordu.

7111Bedeviye yurdundan suâl eyledi ve onu söyletti. O suâl esnasında bir çok inci deldi, yâni güzel sözlerde bulundu.

7112Ondan sonra bedeviye dedi ki: “Bu iki çuvalın içinde ne var, doğrusunu söyle?”

7113Bedevi dedi ki: “Çuvalımın birinde buğday vardır. Öbüründe ise kum doludur ki insan rızkı değildir.”

7114Feylesof: “Bu kumları niçin deveye yük ettin?” diye sordu. Bedevi de: “Buğday çuvalı yalnız kalmasın, kum çuvalı ona denk olsun diye.” cevabını verdi.

7115Feylesof: “Buğday denginin yarısını öbür çuvala dök ki akıllıca hareket budur” dedi.

7116“Böylece, hem çuval, hem deve hafiflesin.” Bedevi: “Ey ehliyetli hür olan hakîm; aferin sana!

7117Böyle ince fikir ve güzel re’yin varken sen böyle çıplak, yaya ve âciz bir hâldesin.”

7118Feylesofa acıdı ve o iyi adamı devesine bindirmeye azmetti.

7119Tekrar ona dedi ki: “Ey güzel sözlü hakîm; kendi hâlinden bir miktar şerh ve beyân eyle.

7120Sende bu akıl ve kifayet varken vezir misin, yoksa şâh mısın doğrusunu söyle.”

7121Feylesof dedi ki: “Bu ikisi de değilim, avâm-ı nâsdan biriyim. İşte hâlim ve elbiseme bak da ne olduğumu anla.”

7122Bedevi: “Kaç deven, kaç sığırın var?” diye sordu. Feylesof: “Ne bu, ne o vardır. Bizi deşme, yâni bahsetme” cevabını verdi.

7123Bedevi: “Bari dükkanındaki eşya, yâni sermâyen nedir?” diye sordu. Feylesof: “Bizde dükkân, hattâ mekân nerede? İkisi de yok” dedi.

7124Bedevi dedi ki: “O halde nakdinden sorayım; ne kadar nakdin var ki sen yalnız başına yürüyorsun ve sevimli nasihatler veriyorsun.

7125Dünya bakırını altın yapacak kimya sendedir. Aklın ve ilmin cevheri sende kat kattır.”

7126Feylesof dedi ki: “Ey Arap kavminin seyyidi; Vallahi bütün mülkümde bir akşam yemeğinin bedeli yoktur.

7127Yalın ayak ve çıplak olarak koşarım. Her kim bir ekmek verirse oraya giderim.

7128Bu fazilet, bu hikmet ve bu hünerden bana hâsıl olan, hayâl ile baş ağrısından başka bir şey değildir.”

7129Bunun üzerine bedevi dedi ki: “Yanımdan çekil git ve uzaklaş ki senin uğursuzluğun benim başıma da yağmasın.

7130O uğursuz hikmetini benden uzaklaştır ki senin sözün zamane halkı için uğursuzdur.

7131Yâ sen o tarafa git, ben bu tarafa koşayım, yahut senin yolun önde ise ben geri kalayım.

7132Bir çuvalımın buğday, öbürünün kumla dolu olması, senin hikmetinden daha iyi, be hayırsız!..

7133Benim ahmaklığım mübarek bir ahmaklıktır ki, gönlüm kanaatkar, ruhum ise müttekîdir.

7134Senden şekavetin kaybolmasını istersen, çalış ki senden hikmet, yâni felsefe kaybolsun.”

7135Tabiattan ve hayalden doğan felsefe, Allah Zü’l-Celâl’in nûr-u feyzinden mahrum bir hikmettir.

7136Dünya hikmeti, «yâni felsefe» zannı ve şüpheyi artırır; dinin hikmeti ise sahibini semâların üzerine çıkarır.

7137Âhir zamanın hakir ve zeki feylesofları, kendilerini kudemâdan üstün farz ettiler.

7138Hile öğrenerek, ciğerler yaktılar, hileler ve düzenler yaptılar.

7139Menfaat iksiri bulunan sabrı, ihsan ve cömertliği heder ettiler.

7140Fikir, sahibine hidâyet yolunu açan şeydir. Yol ise, bir şaha tesadüf edilen tarîktir.

7141Şâh, hazinelerle ve ordularla değil, kendiliğinden şâh olandır.

7142Bir zâtın şahlığı kendiliğinden olmalı ki, dîn-i Ahmedî’nin izzet şerefi gibi, onun şahlığı da ebedî olarak kalsın.

İbrahim bin Edhem113’in deniz kenarındaki kerameti

7143İbrahim bin Edhem’den nakledilir ki: “Bir yolculuğu esnasında deniz kenarında oturmuştu.

7144O ruh sultânı, abasını dikiyordu. Ansızın oraya bir emir geldi.

7145O bey, vaktiyle şeyhin bendelerinden idi. Eski efendisini tanıdı ve tâzîmen önünde yer öptü.

7146Şeyhin abasını dikmesine ve onun şekil ve sûretiyle ahlâkının değişmiş olmasına şaştı.

7147Şeyh, öyle azîm bir mülkü terk etmiş, böyle dakik ve müşkül bir fakr’ı seçmişti.

7148Yedi iklimin pâdişahlığını bırakıp da dilenciler gibi abasını dikiyordu.

7149Şeyh, emîrin düşüncesini keşfetti. Çünkü şeyh, bir arslandır, gönüller ise onun ormanıdır.

7150Şeyh-i Kâmil, ümit ve korku gibi gönüllerde gezer. Dünyanın esrârı ona gizli değildir.

7151Ey maneviyâttan hâsılı olmayanlar; evliyâullah hazarâtının huzurunda kalbinizi muhafaza ediniz, onlara karşı inkâr fikrinde bulunmayınız.

7152Ten ehli yâni ehl-i sûret olanlara göre edep ve terbiye zâhiredir. Çünkü Allah, gizliyi onlardan setr etmiştir.

7153Kalp ehli indinde ise edep bâtınadır. Çünkü onların kalbi esrara vâkıftır.

7154Sen ise aksine hareket ediyorsun. Kalp gözü kör olanların karşısında onların mansıplarından dolayı edep ve terbiye ile kapı dibine oturuyorsun da,

7155Basar-ı basireti açık olan velîler huzurunda edep ve terbiyeyi bırakıyorsun. İşte şehvet ateşine odun oluşun bu terbiyesizliktendir.

7156Madem ki sende hidâyet nurunun zekâsı yoktur, körlere karşı yüzüne cila sür.

7157Gözü açık bulunanların huzurunda ise yüzüne kir ve pislik sür. Sonra şu kokmuş hâlinle nazlanmaya kalkış.

7158Şeyh İbrahim Edhem, iğnesini çabucak denize attı. Sonra yüksek sesle iğneyi istedi.

7159Her birinin ağzında birer altın iğne olmak üzere Allah’ın mahlûk mensubu yüz binlerce balık:

7160“Ey şeyh, Hakk’ın iğnelerini al” diye Hakk’ın denizinden baş çıkardılar.

7161Şeyh, emîre teveccüh ederek dedi ki: “Ey emir! Gönül mülkü ve devleti mi iyi, yoksa şu hakir dünyâ hükümeti mi?

7162Şu hâl, zâhirî bir alâmet ve âdî bir keramettir ki hiçbir şey değildir. Eğer bâtına girecek olursan bunun yirmi mislini, yâni, ez’âf-ı muzâ’afesini görürsün.”

7163Bağdan şehre bir dal getirirler, bağı ve bostanı oraya götürmezler.

7164Husûsiyle, bir bağ ki: Âlem-i Ulûhiyettendir; bu felek onun bir yaprağı mesabesindedir. Belki o bağ yemişin içi, bu âlem ise kabuğu gibidir.

7165Eğer o bağ tarafına adım atamıyorsan, oranın râyihasını ara ve nezleni defet.

7166Tâ ki o râyiha, seni o bağ-ı manevî tarafına çekip götürsün ve sana irşâd yolunu göstersin.

7167Görmeyen gözünü görür bir hâle getirsin; göğsünü, yâni kalbini Sînâ göğsü eylesin.

7168Bu râyihadan dolayı, Yâkub peygamberin oğlu Yusuf Aleyhisselâm “Gömleğimi götürün, babamın yüzüne sürün” demişti.

7169Yine bu manevî râyiha dolayısıyla Hazreti Ahmed Aleyhisselâtü Vesselam: “Gözümün nuru namazdadır” buyurmuştu.

7170Beş his birbiriyle birleşmiştir, çünkü bu beş his, bir asıldan yetişmiştir.

7171Havâss-ı hamseden birinin kuvveti, diğerinin de kuvveti olur. Bu hislerden her biri diğerleri için sâkî yerine geçer.

7172Gözün görmesi aşkı artırır. Aşk da gözdeki sıdkı ziyadeleştirir.

7173Sıdk her hissin uyanmasına ve zevkin onlara munis olmasına sebep olur.

Gaybı gören nur ile ârifin hislerinin münevver olması

7174Hislerden birinin seyr ü sülûk esnasında bağı çözülür ve maneviyâta vâkıf olursa, diğer hisler de tebeddül eder.

7175Hissin biri gayr-ı mahsûsâtı görecek olursa bütün hislere gayb âlemi açılır.

7176Sürüden bir koyun sıçrayıp dereyi atlarsa, diğer koyunlar da o tarafa sıçrar, geçer.

7177Sen de koyun gibi hislerini sür de “Otlağı yeşertti”114 çayırında otlat.

7178Tâ ki hislerin o mânevî merada sümbül ve fesleğen otlasın ve hakikat gülzârına yol bulsun.

7179Senin her hissin, hislerin peygamberi olsun da bütün hisleri cennete çeksin!

7180Başkalarının hisleri sana; dilsiz ve dudaksız, hakikat ve mecaz olmaksızın lisân-ı hâl ile sırlar söylesin.

7181Zira edebiyatta hakikat ve mecaz diye bahsedilen kelâm tarzının hakikat denileni tevîle kabil olduğu gibi mecaz tâbir edileni de tevehhümdür ve hayallerin aslıdır.

7182Ayân olan, enbiyâ ve evliyanın görülen bir hakikati vardır ki o hakikat hiçbir tevil kabul etmez.

7183Her his senin hissine bende olunca gökler de senin irâdene tâbi olur.

7184Bir postun, bir kabuğun mülkiyetinde, yâni; kime âit olduğunda dava vâki olursa; o kabuğun içi, lübbü kimin ise kabuk da onundur.

7185Bir saman denginin aidiyetinde tartışma vâki olursa; dâne kimin ise saman da onundur.

7186O halde felek kabuk, sen onun ruhu ve içi gibisin. Felekler zâhirdir, ruh ise gizlidir. Bundan kayma.

7187Cismim zâhir, ruhum gizlidir. Cismim elbisenin yeni, cân ise el gibidir.

7188Böylece akıl, ruhtan da gizlidir. His, akıldan daha çabuk ruha yol bulur.

7189Bir cismin hareketini görünce onun diri olduğunu anlarsın, fakat akıllı mı, değil mi derhal kestiremezsin.

7190Tâ ki o cisim, yâni insandan, mevzun hareketler ve âkilâne fiiller zuhur ede ve bakır gibi olan hareketi, ilim ile altın eyleye.

7191O insanın el ve ayak hareketleri münâsip ve mâkul olursa ondan anlarsın.

7192Ruh-i vahy akıldan da gizlidir. Çünkü o gaybdır ve gayb tarafındandır.

7193Hazreti Ahmed Aleyhisselâtü Vesselam Efendimiz’in kemâl-i aklîsi kimseden gizli kalmadı. Lâkin O’nun rûh-i vahyi ve ilm-i İlâhîsini her can anlayamadı.

7194Rûh-i vahyinin münâsipleri yâni onun has hükümleri vardır ki onları akıl da idrâk edemez. Çünkü o hükümler ve o fiiller azizdir.

7195Akıl, rûh-u vahy ahkâmını bâzen delilik görür, bâzen da şaşırıp kalır, çünkü onları idrâk edebilmesi için aklın da o dereceye yükselmesi lâzımdır.

7196Hızır Aleyhisselâm’ın rûh-i vahyîye münâsip olan hareketlerine karşı Mûsâ Aleyhisselâm’ın aklı bulandı.

7197Hazreti Mûsâ’da Hızır’ın hâli olmadığı için onun yaptıklarını münasebetsiz gördü.

7198Kelîmullah olan Mûsâ’nın aklı gayb hususunda bağlanır ve idrâk edemez olursa, ey mert kimse, bir farenin, yâni fare gibi olan avamdan bir kimsenin aklı kim olabilir ve nasıl idrâk eder?

7199Taklidi, yâni zâhirî ilim satılık mal gibidir. Müşterisi gelirse sahibi onu güzelce satar.

7200İlm-i tahkikinin müşterisi ise Hak’tır. O’nun satışı ve alışı revaçlıdır.

7201Satıcı sükût ettiği halde, alış verişin mestidir. Çünkü müşterisi nihayetsizdir ki o müşteri Allah’tır.

7202Âdem Aleyhisselâm’ın dersine melekler müşteridir. O derse şeytanlar ve cinler mahrem değildir.

7203Ey Âdem; «Enbi’hüm biesmâihim»115 dersini söyle, Hakk’ın esrarını kıl yararcasına şerh et.

7204Kararsızlığa gark olmuş temkinsiz ve kısa görüşlü kimseler için,

7205Fâre demiştim, çünkü farenin yeri ve maişet mahalli yerdir.

7206Fare bir çok yol bilir, fakat bildiği yollar toprak altındadır. Çünkü o toprağın her tarafını oymuştur.

7207Farenin nefsi, lokma kemirmekten başka bir şey değildir. Fareye de ihtiyacını temin edecek kadar akıl verilmiştir.

7208Çünkü aziz ve gâlib olan Allah, kimseye, ihtiyâcı olmaksızın bir şey vermez.

7209Eğer âlemin zemine ihtiyâcı olmasaydı Rabbü’l-âlemin hazretleri onu hiç yaratmazdı.

7210Eğer bu sallanan zemin dağlara muhtaç olmasaydı, Allah o azametli dağları yaratmazdı.

7211Eğer şu feleklere ihtiyâç bulunmasaydı Cenâb-ı Hak yedi kat göğü yoktan var etmezdi.

7212Güneş, Ay ve şu yıldızlar, ihtiyaçtan başka bir sebeple zuhura gelmemiştir.

7213O halde varlıkların kemendi ihtiyaçtır. Allah, kuluna ihtiyâcı nisbetinde âlet verir ve sebep yaratır.

7214Ey muhtaç olan kimse, çabuk hacetini artır ki Hakk’ın cömertlik denizi coşsun ve hurûşa gelsin.

7215Bu yollardaki dertliler vs dilenciler, halka ihtiyaçlarını gösterirler.

7216İnsanların merhametini tahrik için dilenci; körlüğünü, çolaklığını, hastalığını ve derdini gösterir.

7217Bir dilenci, “Ey insanlar bana ekmek verin ki, benim malım, anbarım ve sofram vardır.” der mi?

7218Allah, köstebeğe göz vermemiştir; çünkü toprak içinde yaşadığı için yiyip içmede göze ihtiyâcı yoktur.

7219Köstebek gözsüz yaşayabilmektedir. Toprak içinde ter ü taze yaşadığı için gözden müstağnidir.

7220O, hırsızlıktan başka bir şey için topraktan dışarıya çıkmaz. Tâ ki Allah onu hırsızlıktan kurtarsın.

7221Ondan sonra kanatlanır, bir kuş olur ve melekler gibi gökyüzüne uçardı.

7222Her vakit, Allah’ın şükrü gülşeninde bülbül gibi yüz türlü nağme terennüm eder ve derdi ki:

7223“Ey beni kötü bir vasıftan, yâni kör köstebeklikten kurtaran ve ey cehennemi cennet hâline koyan Allah!

7224Ey ganî olan Allah! Sen bir yağ parçasına, yâni göze, aydınlık ihsan edersin; bir kemik parçasına, yâni kulağa da işitmek hassasını verirsin.

7225Görmek ve işitmek gibi mânâların cisimle, eşyayı anlayabilmenin de isimle ne ilgisi vardır?”

7226Söz yuva, mânâ kuş gibidir. Cisim nehir yatağı, ruh ondaki akar suya benzer.

7227Ruh akıp gitmektedir, sen ise duruyor dersin. O koşmaktadır, sen ise devinmiyor dersin.

7228Eğer toprağın yarık yırtık yerlerinden suyun akışını görmüyorsan o toprağın üstünde yeniden yeniye biten otlar nedir?

7229Ey insan! Senin otun da fikir sûretleridir ki yeniden yeniye ve yepyeni bir şekilde zuhur eder.

7230Suyun yüzü ve fikir nehri akıp giderken, sevimli ve vahşi otlardan hâlî değildir.

7231O kabukların içini suyun içinde ara. Çünkü su, nehre bağdan geliyor.

7232Eğer hayat suyunun akışını görmüyorsan, üstündeki nebatın ve çör çöp makulesi şeylerin gidişine bak.

7233Eğer su fazla ve kuvvetli akacak olursa sathındaki sûret kabukları da süratli geçer.

7234Bu nehir, süratle aktığı için âriflerin kalbinde gam çok durmaz.

7235Ruh nehrindeki su, çok ve süratli olursa o nehirde çörçöp makulesi şeyler kalmaz. Çabucak akar gider. Orada sudan, yâni feyz-i ilâhîden başka bir şey bulunmaz.

Bir yabancının bir şeyhin aleyhinde bulunması ve şeyhin müridinin ona cevap vermesi

7236Bir kimse, bir şeyhi, kötü bir adamdır, doğru yolda sülûk etmez diye itham etti.

7237“Şarap içer, mürâidir, habistir. Böyle bir adam, müridlere nasıl yardım edebilir?” dedi.

7238Biri ona cevap verdi ki: “Edebini takın, aklını başına al, büyüklere böyle sûizanda bulunmak küçük bir suç değildir.

7239Söylediğin sıfatlar ondan uzak olduğu gibi, o da o sıfatlardan beridir. Bir sel suyu ile onun duruluğu bulanmaz.

7240Ehlullaha böyle iftirada bulunma! İsnâd ettiğin hâller, senin hayâlindir. Sayfayı çevir, bu fikirden vazgeç.

7241Bu senin isnatların vâkî değildir. Faraza olsa bile, ey uçamayıp toprakta kalan kuş! Uçsuz bucaksız denize bir murdardan ne zarar olabilir?

7242Şeyh, küçük havuzdan aşağı değildir ki, onu bir damla yolundan sürüklesin.

7243Ateş İbrâhim’e zarar vermez ve yakmaz. Her kim Nemrut tabîatlı ise ateşten o korksun.

7244İnsandaki nefs, Bâbil hükümdarı olan Nemrut gibidir. Akıl ve rûh ise Halilullah misâlidir. Ruh aslına vâsıl olmuş, nefis ise delil aramaktadır.

7245 Bu yol delili, çöllerde yolunu kaybetmiş olan yolcu içindir.

7246Vâsıl-ı İlallah olanlar için basar-ı basiret ve yakîn ışığından başka delil ve yola ihtiyaç yoktur. Onlar maksûda ermiş oldukları için delilden ve yoldan müstağnidirler.

7247Eğer o vâsıl-ı İlallah olan kimse, bir delilden bahsetse, bu kendisinin istidlale muhtaç olduğundan değil, mübâhese ve mücâdele ashabının anlaması içindir.

7248Meselâ bir baba, aklıyla dünyayı ölçebilirken henüz söylemeye başlamış çocuğa karşı ninni der, mama der, bu ve bunun gibi sözler söyler.

7249O üstâd, “elifte hiçbir şey yok” derse onun yüksek faziletinden bir şey eksilmez.

7250Ağzı kapalı, yâni, daha serbest söylemeye alışmamış bir çocuğa öğretmek için, kendi dilinden ayrılmak gerektir.

7251Onun diline gelmeli, anlayacağı derecede söylemeli ki senden ilim ve fen öğrensin.

7252Bütün halk, pîr-i kâmilin çocukları gibi olduğu için onlara nasihat verirken anlayacakları tarzda söz söylemesi o pîr-i kâmile lâzımdır.

7253Mürid, o itirazcıya dedi ki: “Kendini keskin kılıca vurma. Şah ile, sultan ile savaşa kalkışma.

7254Eğer, havuz, denizle boy ölçüşmeye kalkarsa kendi varlığını temelinden yıkar.

7255Şeyh, sahili bulunan küçük bir deniz değildir ki sizin murdarlığınızdan o bulansın.

7256Küfrün bile bir haddi, bir ölçüsü vardır. Fakat şeyh-i kâmilin, onun nurunun haddi ve nihayeti yoktur.

7257Hadd ü pâyânı olmayan Allah’ın huzurunda sınırlı olan her «lâ» dır, yoktur. Vech-i İlâhîden başkası fânidir.

7258Şeyhin bulunduğu makamda küfür de, îmân da yoktur. Çünkü o bir meyvenin içi, küfür ve imân ise o meyvenin rengi ve kabuğu gibidir.

7259Bu fâniler, yâni bütün yaratılanlar o vech-i bâkînin perdesi olmuş, vech-i bâkî leğen altında yanan bir muma dönmüştür.

7260O halde bu cismin başı, o hakikat başının, yâni vech-i bâkînin bir örtüsüdür. O veche karşı bu cismin başı kâfirdir.

7261Kâfir kimdir? Şeyh-i kâmilin imanından haberi olmayandır. Ölü kimdir? Şeyhin rûhundaki yüksekliği bilmeyendir.

7262Ruh tecrübelerle sabittir ki haberdâr olmaktan ibarettir. Her kimde haber ziyade ise onun ruhu o kadar yüksektir.

7263Bizim yâni insanların ruhu, hayvanât ruhundan yüksektir. Niçin? Çünkü fazla haberi ve ilmi vardır.

7264Melek ruhu ise bizim canımızdan yüksektir. Çünkü melek, hiss-i müşterekten münezzehtir.

7265Gönül sahibi olan enbiyâ ve evliyanın ruhları da meleklerin ruhlarından yüksektir. Feylesoflar, bunun aksini söylemişlerse de sen hayreti bırak.

7266O sebepten Âdem Aleyhisselâm onların secde ettiği oldu. Çünkü onun ruhu meleklerin varlığından yüksekti.

7267Yoksa daha iyi olana, kendisinden aşağı birine secdeyi emretmek lâyık olmaz.

7268Allah’ın adli ve lûtfu, gülün diken huzurunda secde etmesini nasıl hoş görür?

7269Ruh yükselince meleklerin ve akılların çıkabileceği son makamı da geçer ve her şeyin canı ona mutî olur.

7270Kuşlar, balıklar, cinler ve insanlar, o yüksek ruha itaat ederler. Zîra o ziyâdelikte, öbürleri ise eksikliktedir.

7271Balıklar onun iğnecisi olurlar, Nasıl ki iplikler, iğneye tâbî bulunurlar.

İbrahim bin Edhem’in deniz kenarındaki kıssasının bakiyesi

7272O emîr, şeyhin emrinin tesirini görünce balıkların gelişinden kendisinde bir vecd hâsıl oldu.

7273Emir dedi ki: “Balık bile, pîrân tarikatinden agâhtır. Dergâh-ı İlâhînin kovulmuşu ve mel’unu olan bedbahta yuh olsun.

7274Balıklar pirden haberdâr olduğu halde biz uzak kalmışız. Bu devletten biz şakiyiz. Onlar saîd bulunuyor.”

7275Şeyhin karşısında yer öperek harâb bir hâlde ve ağlaya ağlaya gitti. Bir kapının açılması, yâni mânevî bir inkişâf hissi aşkıyla âdeta deli oldu.

7276Şimdi ey yüzü yıkanmamış tahâretsiz; ne yapıyorsun? Kiminle hasede ve tartışmaya kalkışıyorsun?

7277Sen aslan kuyruğuyla oynuyor, meleklerle yarış etmek istiyorsun.

7278Sen hâlis hayırdan ibaret olan şeyhe neden kötü söylüyorsun? Aklını başına al ve onu alçaltmayı kendin için yükseliş sayma.

7279Kötü nedir? Büyüklere muhtaç olan bakır demektir. Şeyh kimdir? Tesirine had ve pâyân olmayan kimyadır.

7280Bakır, kimyadan feyz alarak altın olmazsa, kimya, bakırdan asla bakır olmaz.

7281Kötü nedir? Ateş gibi yakan bir âsidir. Şeyh kimdir? Ezel deryasının kendisidir.

7282Ateş dâima su ile korkutulur. Çünkü onu söndürür. Fakat su, yanmaktan ne vakit ve nasıl korkar?

7283Ayın yüzünde ayıp görmeye, cennet içinde diken toplamaya kalkışıyorsun.

7284Güneşi balçıkla sıvamak, ayın on dördünde noksan aramak istiyorsun.

7285Dünyada parlayan bir güneş, bir yarasa için nasıl gizlenir?

7286Ayıplar pîrânın reddetmesiyle ayıp oldu. Gayblar da onların esrarı muhafaza hususundaki gayretleriyle kayboldu.

7287Evliyâullah hazarâtının bilfiil hizmetlerinden uzaksan bari onlara uzaktan yâr ve muhib ol, uzak kalışından çarçabuk pişmanlık göster ve bunu iş edin.

7288O yoldan sana bir feyz rüzgârı essin. Sen haset ederek rahmet suyunu neden bağlıyorsun?

7289Eğer uzak kalmışsan hazarât-ı evliyaya uzaktan olsun kuyruk salla, yâni; tevazû ve hürmet göster ki Allah “Siz de ey mü’minler, nerede olursanız olun, yüzünüzü o tarafa doğru çevirin!”116 buyurmuştur.

7290Bir merkep, hızlı ve dikkatsiz adım atarak çamura düşerse kalkmak ve kurtulmak için kımıldanıp durur.

7291O düştüğü yeri, orada kalmak için düzeltmeye kalkışmaz. Çünkü oranın yaşanacak bir yer olmadığını bilir.

7292Ey itirazcı! Senin hissin eşeğin duygusundan daha aşağı olmuş kî kalbin bu itiraz ve inkâr çamurundan sıçrayıp kalkmıyor.

7293Çamur içinde iken tevile ruhsat veriyorsun; nasıl oluyor da oradan gönlünü çekip çıkarmak istemiyorsun?

7294Bu benim için caizdir, çünkü ben mecburum. Allah lûtuf ve keremiyle âcizi muaheze etmez diyorsun.

7295Cenâb-ı Hak, seni muaheze etmektedir. Amma sen o muahezeyi gururundan kör sırtlan gibi görmüyorsun.

7296Sırtlan avlamak isteyenler, “Bu mağarada sırtlan yoktur, dışarıda aramalıdır” derler.

7297Bunu derler ve tuzak kurarlar. Sırtlan ise “Benim mağarada olduğumdan haberleri yoktur” der.

7298Yine sırtlan der ki: “Bu düşman benim burada olduğumu bilseydi şu sırtlan nerede?” diye nasıl seslenirdi.

Bir şahsın “Allah beni günah sebebiyle ayıplamıyor, cezalandırmıyor” demesi ve Şuayb Aleyhisselâm’ın ona cevap vermesi

7299Şuayb peygamber zamanında biri demişti ki: “Allah benim bir çok ayıbımı ve günahımı gördü.

7300Benden bu kadar günah ve cürüm gördüğü halde Allah lûtuf ve keremiyle beni muaheze etmiyor.”

7301Hak Teâlâ, Şuayb’ın kulağına gayb yoluyla ve kemâl-i fesâhatla, ona cevap olarak dedi ki,

7302“Ben bu kadar günah ettim de Allah, keremiyle beni muaheze etmedi, diyorsun.

7303Ey doğru yolu bırakmış da çöle sapmış olan sefih; aksine ve tersine söylüyorsun.

7304Seni ne kadar muaheze ediyorum da farkında değilsin, ayağından başına kadar zincirler içinde kalmışsın.

7305Ey kara tencere; senin pasın içerinin simasını harap ve simsiyah etmiştir.

7306Kalbinde pas pas üstüne yığıldığı için o kalp, esrâr-ı İlâhiyi görmekten kör oldu.

7307O duman yeni bir tencereye vursa, arpa kadar bile olsa, eseri o tencerede görünür.

7308Çünkü her şey zıddıyla peyda olur. Beyaz bir satıh üstünde o karalık rüsvâ olur.

7309Tencere kararınca onun üstünde dumanın tesirini çarçabuk kim görür?

7310Demirci, zenci olursa duman onun yüzünde bir iz bırakmaz.

7311Fakat Rûmî, yâni beyaz kimse demircilik ederse dumanın tesirinden onun yüzü kararır.

7312Çabucak günâhın tesirini anlar ve: Yâ Rabbî! diye inleyerek tevbe eder.

7313Günahtâ ısrar ve kötülüğü âdet edinirse basar-ı basiretine toprak doldurmuş olur; o günahı görmez ve o vicdan azabını hissetmez.

7314Tevbe ve istiğfar etmesini düşünmez de, o günah, onun kalbine iyi görünür; neticede ise dinden, imandan olur.

7315Pişman olup nedamet hissediş ve içi yanarak Yâ Rabbî deyiş ondan zail olur, gönül aynasına beş kat pas ve zulmet oturur.

7316Onun demir kalbini, kaskatı olan kalbini paslar yemeye ve cevher-i îmânını zulmetler eksiltmeye başlar.

7317Beyaz bir kâğıt üzerine yazarsan o yazı bakınca okunur.

7318Yazılı bir kâğıt üzerine yazarsan yazdığın anlaşılmaz, okunması da yanlış olur.

7319Zîra mürekkebin siyahlığı üst üste gelince iki yazı da anlaşılmaz ve mânâ çıkmaz olur.

7320Eğer üçüncü defa o kâğıda yazacak olursan onu kâfir kalbi gibi simsiyah edersin.

7321O halde her şeyin çâresini bulan Allah’ın dergâhına sığınmaktan başka ne çâre vardır? Ümitsizlik, yâni; yeise düşmek bakırdır, onun iksiri ise Allah’ın nazar-ı rahmetidir.

7322Ümitsizlikleri Hakk’a arz edin ve O’ndan rahmet ve hidâyet ümidinde bulunun ki, devasız dertten, yâni böyle kalbinizin kararmasından ve paslanmasından kurtulasınız.”

7323Şuayb Aleyhisselâm, bu nükteleri “Allah beni muaheze etmiyor” diyen kimseye söyleyince, Peygamber’in rûhânî nefesinden onun kalbinde gül açıldı.

7324Onun ruhu semâdan gelen vahyi, Şuayb Aleyhisselâm’dan işitince: “Eğer bizi muaheze ediyorsa hani o muahezenin nişanı?” diye sordu.

7325Şuayb peygamber dedi ki: “Yâ Rab; o adam bana karşı müdâfaada bulunuyor ve senin ettiğin muahezeye nişan istiyor.”

7326Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Ben settarım117, onun işinin kötülüğüne dâir bir işaretten başka, sırlarını söylemem.

7327Onu muaheze etmekte olduğumun bir nişanı şudur ki, o tâatta bulunuyor, oruç tutuyor, namaz kılıyor.

7328Namazdan, zekâttan ve başka ibadetlerin hiçbirinden zerre kadar zevk almıyor.

7329Yüksek tâatlarda ve amellerde bulunuyor, lâkin zerre miktarı neşe duymuyor.

7330Tâatların mahsûl vermesi için kalpte mânevî bir zevk lâzımdır. Nitekim ağacın yetişmesi için içli tohum gerektir.

7331İçi olmayan tohum nasıl fidan olur? Cansız sûret hayalden başka bir şey değildir.”

O yabancı adamın şeyhi ayıplaması kıssasının bakiyesi

7332O habis herif, şeyh aleyhinde hezeyan söyledi ve köpek gibi uludu. Şaşının aklı dâima eğri görür.

7333Ben onu işret meclisinin ortasında gördüm. O takvadan ârî ve müflis bir adamdır.

7334Eğer inanmazsan kalk bu gece seni götüreyim de şeyhinin fıskını ayan beyân göresin.

7335Müridi gece bir pencere önüne götürdü ve: “şeyhin fıskına ve işret edişine bak” dedi.

7336“Bak o gündüz mürâîsi, gece fâsıkı olan adama ki gündüzleri Hazreti Mustafâ gibi görünür, geceleri Ebü Leheb gibi olur.

7337Gündüz onun adı Abdullah olmuştur. Geceleyin neûzü billâh, elinde kadeh vardır.”

7338Mürid, pirin elinde dolu bir şişe gördü. İçeriye girip “Şeyhim gizli açığa çıktı” dedi.

7339Sen, «şarap kadehine şeytan hemencecik işeyiverir» demez mi idin?

7340Şeyh cevap verdi: “Kadehimi öyle doldurdular ki oraya şeytanın sidiği değil, bir üzerlik tohumu bile sığmaz.

7341Buraya bak, şu kadehe bir zerre bile sığar mı? Bu sözü yanlış işitmiş ve aldanmışsın.

7342Bu kadeh ve bu şarap zâhirî değildir. Bu sûizanı, gaybı gören şeyhten uzaklaştır.”

7343Ey abes söyleyen, şarap kadehi şeyhin varlığıdır. Nûr-i İlâhî ile öyle doludur ki içine şeytan sidiği sığmaz.

7344Hakk’ın nûruyla lebaleb doludur. Ten kadehini kırmış ve nûr-u mutlak olmuştur.

7345Güneşin nuru murdar bir şey üzerine aksederse habaset kabul etmez, yâni kirlenmez. O ayn-i nurdur.

7346Şeyh dedi ki: “Bu, hakikaten ne kadehtir, ne şaraptır. Ey münkir aşağıya gel de bak.”

7347O itirazcı geldi ve şeyhin elindeki kadehin âlâ bal olduğunu görünce o hakir düşman mahçup oldu.

7348O vakit şeyh, müridine dedi ki: “Git benim için nebiz «hurma şarabı» iste.

7349Ki ben hastayım ve muzdar olmuşum. Hastalıktan mahmasa «açlık» hâlini de geçmişim.

7350Zarurette her murdar şey temiz ve kullanılması caiz olur. Ehlullah münkiri olanın başına lânetler yağsın.”

7351O mürid meyhaneyi dolaştı ve şeyhe götürmek için her küpün içindekini tattı.

7352Bütün küplerde şarap bulamadı. Her küp bal ile dolmuştu.

7353Mürid, meyhânedekilere: “Ey rindler; ne haldir ve ne iştir ki hiçbir küpte şarap bulamıyorum” dedi.

7354Meyhanedeki sarhoşlar; ağlaya ağlaya ve ellerini başlarına vura vura şeyhin yanına geldiler.

7355“Ey şeyh-i muazzam; sen meyhaneye gelince senin gelişinin bereketiyle bütün şaraplar bal oldu.

7356Sen şarabı murdarlıktan tebdil eyledin, temiz bal haline getirdin. Bizim ruhumuzu habasetten, pislikten tebdil ve tathîr eyle dediler.

7357Eğer Alem, kanla ve haram şeyler ile dolsa, Allah’ın has kulları yine helâlden başka bir şey yemezler.

Âişe Radiyallahü Anha’nın Hazreti Peygamber Aleyhisselâm’a: “Sen her yerde seccadesiz namaz kılıyorsun, nasıl oluyor?” demesi

7358Hazreti Âişe bir gün Risâletpenâh Efendimiz’e (s.a.v): “Yâ Resûlallah! Sen gizli ve aşikâre,

7359Nerede olursan namaz kılıyorsun. Halbuki evin içinde kirli ve bulaşık kimseler gezer.

7360Bilirsin ki her pis çocuk, dolaştığı yerleri kirletir” dedi.

7361Resûlullah (s.a.v) buyurdu ki: “Cenâb-ı Hak, büyük kulları için pisi, temiz hale getirir.

7362Ondan dolayı, Allah’ın lûtfu benim secde ettiğim yeri, tâ yedinci kât göğe varıncaya kadar temiz kılmıştır.”

7363Sakın, sakın mülûk-i mâneviye olan ehlullâha hased etme. Yoksa dünyada bir şeytan olursun. Çünkü İblis de Âdem Aleyhisselâm’a hased etmiş ve ondan dolayı mel’ûn-u ebedî olmuştur.

7364Bir velî zehir yiyecek olursa o zehir bal olur. Sen bal yersen bazen o bal zehir yerine geçer.

7365Çünkü o velînin hem kendi, hem de işi değişmiş, onun ateşi nura tahavvül eylemiştir.

7366Ebabil kuşlarında Hak kuvveti vardı. Yoksa bir kuş, fili nasıl öldürür?

7367Kâbe’yi yıkmak için gelen Ebrehe ordusunu birkaç kuşcağız bozdu. Tâ bilesin ki onların kuvveti Hak’tandı.

7368Eğer Ebabil kuşlarının Ebrehe ordusunu bozduğu hakkında sana vesvese ve şüphe gelirse git de Fîl sûresini oku.

7369Eğer ehlullah ile inatlaşmaya ve eşitlik davasına kalkışırsan onların inkisarından başını kurtaramazsın. Kurtaracak olursan beni kâfir say.

Bir farenin, bir devenin yularından tutup çekmesi ve bundan dolayı kendi kendine gururlanması

7370Ufak bir fare, bir devenin yularını yakaladı ve inadına çekmeye başladı.

7371Deve, uysal tabiatı yüzünden onun çekmesine tâbi oldu. Fare ise “ben pehlivanmışım” diye kibirlendi.

7372Farenin bu düşüncesi deveye aksetti. “Hoş, imdi ben sana seni gösteririm” dedi.

7373Büyük bir nehrin kenarına kadar geldiler ki onu geçmek için cesim fil bile âciz kalırdı.

7374Fare orada durdu ve şaşırdı. Deve ona dedi ki: “Ey dağ ve ova arkadaşı.

7375Bu duruşun nedir, bu hayranlığın neden? Haydi kahramanca nehrin içine gir.

7376Sen benim kılavuzum ve rehberimsin. Yolun ortasında şaşırıp kalma ve sükût etme.”

7377Fare dedi ki: “Arkadaş, bu su büyüktür ve derindir. Ben boğulmaktan korkuyorum.”

7378Deve: “Dur bakayım, suyun derinliği ne kadar?” diyerek nehrin içine ayak attı.

7379“Ey kör sıçan, su ancak dize kadar. Neden şaşırıp kaldın ve niçin aklın başından gitti?”

7380Fare dedi ki: “Nehir sana göre karınca, bize göre de ejderhâ gibidir. Çünkü dizden dize fark vardır.

7381Ey hüner sahibi; su, senin dizine kadar ise benim hakikaten başımı yüz arşın geçmiştir.”

7382Deve dedi ki: “Bir daha terbiyesizlik etme ki onun kıvılcımıyla bedenin ve ruhun yanmasın.

7383Sen kendin gibi farelerle inatlaş. Farenin deveye karşı sözü olamaz.”

7384Fare dedi ki: “Tevbe ettim, Allah rızâsı için şu boğucu sudan beni geçir.”

7385Farenin şu yalvarışına karşı deve merhamete geldi de: “Sıçra, hörgücüm üzerine otur.

7386Bu suyu geçmek ve başkalarını geçirmek bana ve cinsim develere mahsustur. Senin gibi yüz binlercesini geçiririz.”

7387Ey gafil insan! Madem ki peygamber değilsin, muktedâ olamamışsın. Yolda geri kal ve bir üstadın arkasından yürü ki bir gün kuyudan çıkıp Yusuf Aleyhisselâm gibi mansıp sahibi olasın.

7388Madem ki pâdişah değilsin, tâbi ol. Madem ki gemici değilsin, gemi kullanmaya kalkışma.

7389Kâmil olmayınca yalnız başına dükkân açma. Evvelâ elini yıka, sonra hamur açmaya başla.

7390«Ensitû»118 emrini dinleyip sus. Hak lisânı değilsen kulak kesil.

7391Büyük bir zâtın huzurunda âcizcesine mâruzâtta bulun.

7392Kibir ve kinin başlangıcı şehvettendir. Şehvetin artması ve melek hâlini alması da onun âdet edilmesindendir.

7393İnsanda kötü huy âdet hâlini alırsa, biri seni o halden çekmek isteyince ona hiddetlenir ve kin bağlarsın.

7394Sen çamur yemeye alışınca, seni ondan men etmek isteyen nazarında düşman kesilir.

7395Putperestler, putun etrafında toplanınca, puthâne yoluna mâni olmak isteyenlere düşman olurlar.

7396İblis evvelce melekler arasında büyük tanınmış ve o serverliğe alışmış olduğu için, eşeklik etti de Âdem Aleyhisselâm’ı hakir gördü.

7397“Benden daha iyi server mi olur ki benim gibi büyük bir zât ona secde etsin” dedi.

7398İbtidâ, yâni ezelde tiryak, panzehir mahalli olmuş bir ruhtan başkası için, riyaset ve serverlik zehirdir.

7399Dağ yılan dolu olsa da korkma ki içerisinde panzehir vardır.

7400Riyaset, emaret gibi hevesler, dimağına nedim olur, yâni kafanda yerleşir kalırsa; o hevesi kırmak ve seni vazgeçirmek isteyen sence ezelî bir düşman olur.

7401Senin tabiatın hilâfına biri bir şey söylerse, ona karşı sende bir çok kin peydâ olur.

7402“O kimse beni tabiatımdan ayırmak ve beni şâkird ve tâbi kılmak istiyor.” dersin.

7403Kötü tabiat sağlamlaşmayınca muhalefet âteşgedesi nasıl parlar?

7404Riyaset sevdasında olan kimse, muhalifi büyücek bir zât olursa ona karşı düşmanlığını açıklamaya cesaret edemez.

7405Çünkü kötü tabiatı kuvvetlenmiş, âdet hâlini almış, ondan dolayı şehveti de karınca gibi iken yılan gibi olmuştur.

7406Ey huysuz kimse, şehvet yılanını mücâhede ile öldür, yoksa o yılan daha büyür ve ejderhâ olur.

7407Lâkin herkes kendi yılanını karınca görür, ahlâksızlığını hakkıyla müşahede edemez. Onun için sen kendini bir âriften sor.

7408Bakır altın olmayınca bakır olduğunu, gönül mânevî şâh olmadıkça müflis bulunduğunu bilmez.

7409Ey gönül, bakır gibi iksire hizmet et ve sevgilinin cefâsını çek.

7410Sevgili kimdir? İyi bil ki ehl-i dil ve ehlullahdır ki, gece ile gündüz birbirinden nasıl çekinir ve ayrılırsa, bunlar da dünyadan öyle çekinirler.

7411Âllah’ın has kullarını ayıplama, pâdişahı hırsızlıkla itham etme.

Gemide hırsızlıkla itham edilen dervişin kerametleri

7412Bir gemide bir derviş vardı ki mertlik ve insanlıktan bir yığın yapmıştı.

7413Bir altın torbası kayboldu. Derviş ise uyumuştu. Gemide herkesi aradılar, biri de o dervişi gösterdi.

7414“Şu uyuyan fakiri de arayalım” dedi. Para sahibi kederinden onu da uyandırdı.

7415Ve: “Bu gemide bir altın torbası kaybolmuştur. Onun için herkesi aradık, sen de aranmaktan kurtulamazsın.

7416Abanı çıkar ve soyun ki halkın evhamı senden fariğ olsun” dedi.

7417Derviş dedi ki: “Yâ Rabbî şu âdî kimseler, kulunu itham ettiler. Fermanını eriştir.”

7418Dervişin kalbi kırılınca, o anda ve denizin her tarafından,

7419Yüz binlerce balık başını çıkardı ki, her birinin ağzında gayet kıymetli bir inci vardı.

7420İncilerin her biri, bir memleketin haracı değerinde idi ki, Allah tarafından gönderiliyordu ve ortalık malı değildi.

7421Balıkların ağzından aldığı bir kaç inciyi gemiye attı ve sıçrayıp havada iskemleye oturur gibi oturdu.

7422Pâdişahların taht üzerinde murabba oturdukları gibi, o da havada oturmuştu, gemi önünde bulunuyordu.

7423Gemidekilere hitab ederek dedi ki: “Haydi gidin, gemi sizin, Hak benim olsun ve yoksul bir hırsız sizinle bir arada bulunmasın.

7424Acaba bu ayrılıktan kim zarar görecektir? Ben Allah’a yakın ve halka uzak olmakla hoşum.

7425O, ne beni hırsızlıkla itham eder, ne de yularımı bir gammazın eline verir.”

7426Gemi halkı ona: “Ey büyük zât! Böyle âlî bir makamı sana neden verdiler?” diye seslendiler.

7427Derviş kinaye tarikiyle dedi ki: “Bir fakiri itham etmekten ve hakir bir şey için Hakk’ı incitmekten verdiler” dedi.

7428“Hâşâ ve kellâ! Fakiri itham etmekten değil, belki mânevî sultan olanlara tazim ettiğim için verdiler ki, fakirler hakkında sûizan beslemedim.

7429O lâtif ve nefesi hoş fakirler ki Abese sûresi onlara övmek için nazil olmuştur.119

7430Fakat bahsedilen fakirlik dünyaya sarılmak için değildir; belki nazarında Hak’tan başka bir şey olmayan kimse içindir.

7431Cenâb-ı Hakk’ın yedinci kat semâdaki hazinesine emin kıldığı zevatı, ben nasıl itham edebilirim?

7432İtham edilen nefisdir, akl-ı şerif değildir. İtham olunan duygudur, lâtif nur değildir.

7433Nefis şüpheci feylesoflar gibidir. Onu döv ki, dayak kâr eder; hüccet ve delil tesir etmez.

7434Bir şüpheci mucizeyi görür, o esnada hak olduğunu kabul eder; sonra da “gördüğüm bir hayâl idi” der.

7435Yine o şüpheci der ki: “O acâibi görmek hakikat olsaydı onun görünüşü gece gündüz gözde devam ederdi, yâni her vakit görülürdü.”

7436Zira o acâyip mucize, bu hiss-i rü’yette ikâmet etmekten arlanır. Tavus kuşu dar bir kuyu içinde nasıl bulunur?

7437Sakın bana çok söylüyor deme. Ben yüzde birini söylüyorum ki o söylediğim de kıl gibi ince bahislerdir.

Dervişlerin, diğer bir derviş için, “Şeyhin huzurunda çok konuşuyor” diye kınayıp takbih etmeleri

7438Dervişler bir dervişi kınayıp, ayıplayarak tekke şeyhinin karşısına geldiler.

7439Şeyhe dediler ki: “Ey bizim muktedâmız! Bu dervişten bizim hakkımızı al.”

7440Şeyh, “Dervişler! Ne şikâyetiniz var?” diye sordu. Onlar da dediler ki: “Bu dervişin ağır üç huyu var.

7441Söze başladı mı çıngırak gibi gevezelik eder, yemekte yirmi kişiden fazla yer.

7442Uyuyacak olursa ashâb-ı Kehf gibi uyanmak bilmez.” diyerek şeyhin önünde gürültü, patırdı ettiler.

7443Şeyh, o şikâyet edilen dervişe teveccüh ederek: “Her hususta itidal’i tercih et, dedi.

7444Hadiste: “İşlerin hayırlısı ortasıdır.” buyrulmuş; insandaki dört karışmış şeyin itidal derecesinde bulunması faydalı olmuştur.

7445Vücutta dört karışmış şey denilen kan, balgam, safra ve sevda’dan biri artacak olursa insanın bedeni hasta olur.

7446Sıfat ve haslet hususunda arkadaşından fazla olma ki o fazlalık, sonunda arkadaştan ayrılmayı gerektirir.

7447Mûsâ Aleyhisselâm’ın sözü endaze ve îtidâl üzere idi. Lâkin o kadar söyleyişi bile o iyi dosta, yâni; Hızır Aleyhisselâm’a fazla geldi.

7448O fazlalık, Hızır Aleyhisselâm’a muhalefet göründüğü için ‘Sen çok söylüyorsun, artık ayrılalım, sen de git.’ dedi.

7449Ey Mûsâ makamında olan mürid! Çok söylüyorsun. Uzaklaş, yoksa bana karşı dilsiz ve kör olmalısın.

7450Sen namazda ansızın abdestini bozarsan müfti sana ‘koş abdestini tazele’ der.

7451Eğer gidip abdest almazsan kuru kuru, yâni nafile yere yatıp kalkmış olursun. Ey sapık adam! Namazın bozulmuştur, otur.

7452Sen senin gibi olanların ve senin sözlerine âşık ve teşne bulunanların yanına git ve onların yanında dırlan.

7453Bekçinin uyuyanlara faydası olur, balıkların bekçiye ihtiyâcı yoktur.

7454Elbise giyinmiş olanların nazarı çamaşırcıyadır; fakat her şeyden soyunmuş olan bir ruhun ziyneti Hakk’ın tecellîsidir.

7455Yâ ruhen her şeyden tecerrüt etmiş olanların yanından çekil, yahut sen de onlar gibi varlık elbisesinden soyun.

7456Eğer tamâmıyla soyunmaya muktedir olamazsan, elbiseyi az giyin, yâni ben ve biz gibi benlik ifâde eden sözleri az söyle, enâniyet dâvasında bulunma ki vasat bir yoldan gitmiş olasın.”

Hakkında şikâyet edilen dervişin, şeyhe özür beyan etmesi

7457O mürid, o şeyhe ahvâlini söyledi. Özür ile mazereti birleştirdi.

7458Kelîmullahın suallerine Hızır’ın cevapları gibi güzelce, doğruca cevaplar verdi.

7459Mûsâ’nın hatırındaki bir çok müşkil halledildi. Çünkü Hızır, her müşkil için ona bir anahtar vermişti.

7460O mürîd de Hızır’dan mirasa konmuştu. Şeyhe cevap vermek için himmet sarf etti.

7461Dedi ki: “Orta yol vakıa hikmettir, lâkin vasat da nisbetledir.

7462Derenin suyu deveye göre azdır, lâkin fareye nisbetle o, deniz gibidir.

7463Her kimin dört ekmeğe ihtiyacı olur da ikisini, yahut üçünü yer de ikisini, yahut birini bırakırsa o, onun için vasattır.

7464Eğer dört ekmeğin dördünü de yerse vasattan uzaktır; belki o, kaz gibi hırs eseridir.

7465Bir kimsenin on ekmek yemeğe iştihâsı varken altı tanesini yerse, bilmiş ol ki o vasattır.

7466Benim elli ekmek yemeye iştihâm var, sen ise altıyı da yemeyebilirsin. Bu sûretle ikimiz müsavi olamayız.

7467Sen on rekat namaz kılmakla usanırsın. Ben beş yüz rekâtla zayıf düşmem.

7468Meselâ bir kimse aşk yolunda can verir, diğeri de bir ekmek verirken can çekişir.

7469Bu vasat, nihayet bulan bir şey hakkındadır ki onun başı ve sonu olur.

7470İbtidâ ve son olmak gerektir ki arkasında vasat tasavvur olunabilsin.

7471Nihayetsiz olanda ise iki taraf, yâni; evvel ve son yoktur. O halde ona nasıl vasat sarf olunur?

7472Cenâb-ı Hakk’ın evvel ve âhirinden kimse nişan veremedi. Çünkü o ezelî ve ebedîdir. Sınırsız olduğu için vasatı da yoktur. Kelâm-ı İlâhîsinde “Bütün denizler mürekkeb olsa…”120 buyurmuştur.

7473Yedi deniz tamâmıyla mürekkep olsa da, kelimât-ı İlâhiyenin yazılıp bitmesine ümit ve imkân yoktur.

7474Bağlar, ormanlar kalem olsa da bu söz, yâni; kelimât-ı İlâhiye asla azalıp çoğalmaz.

7475Benim hâlim bazen uykuya benzer, sapık biri o hâli uyku sanır.

7476Benim gözümü uyumuş, kalbimi uyanık; işsiz, güçsüz duruşumu, iş ve güçte bil.

7477Hazreti Peygamber, (s.a.v) ‘Gözlerim uyur, kalbim uyumaz ve Rabbü’l-Enâm’dan gafil olmaz.’ buyurmuştur.

7478Senin gözün uyanık, kalbin uykuda; benim gözüm uykuda, kalbim kapılar açmaktadır.

7479Kalbimin bilinen beş duygudan başka beş hissi vardır, iki âlem, yâni dünyâ ve âhiret manzaralarını gönüldeki hissim görmektedir.

7480Sen kendi mânevî zaafınla bana bakma. Sana gece olan vakit benim için gündüzdür.

7481Sana zindan olan yer, benim için bağ, bahçe gibidir. Meşguliyetin tâ kendisi bana, istirahat olmuştur.

7482Senin ayağın çamura batmış, bana o çamur gül olmuştur. Sana matem olan benim için düğün ve davuldur.

7483Yerde ve seninle beraber oturuyorum ama; öyle iken Zühal seyyaresi gibi yedinci kat gökte seyran etmekteyim.

7484Seninle oturan ben değilim, benim gölgemdir. Benim mertebem fikirlerin fevkindedir.

7485Çünkü ben ölçülerin hududunu geçmişim, fikir hududunun haricinde dolaşmaktayım.

7486Ben fikre hâkimim, mahkûm değilim. Çünkü binayı yapan, o binaya hâkimdir.

7487Halkın cümlesi fikir ve endişe mağlûbudur. Ondan dolayı hepsi kalben hasta ve mağmumdur.

7488Ben kasden kendimi endişeye veririm. Fakat isteyince o endişe esiri olanların arasından sıçrar, kalkarım.

7489Ben yükseklerde uçan bir kuşum. Endişe ise sinektir. Bir sinek beni nasıl elde edebilir?

7490Âcizler benimle konuşma imkânını bulsun ve feyz alsınlar diye kasden yükseklerden aşağıya inerim.

7491Bu süflî sıfatlı âlemden bana usanç gelince, yükseklerde uçan kuş gibi hakikat semâlarında uçarım.121

7492Benim kanadım kendi zâtımdan hâsıl olmuştur. Ben çirişle122 iki kanadı kendime yapıştırmam.

7493Câfer-i Tayyâr’ın kanadı dâimidir. Câfer-i Târrar’ın123 kanadı ise iğretidir.

7494Hakikat zevkini tatmayanlar indinde dervişin, şöyle böyle yaparım demesi dâvadan ve lâftan ibarettir. Lâkin mânâ ufuklarının sakinleri nezdinde o sözlerin mânâsı vardır ve doğrudur.

7495Bu sözler, karga gibi mânâ bigânelerine, laf ve dava gelir. Bir sineğe göre tencerenin boşu ve dolusu birdir.

7496Yediğin lokma sende güher oluyorsa ses çıkarma. Yiyebildiğin kadar ye.

7497Şeyhin biri, bir gün, hakkında çok yiyor diye edilen sûizannı defetmek için bir leğene istifra etti, lâkin leğen inci ile doldu.

7498Hakikati gören o pîr-i kâmil, itirazcının akılsızlığından dolayı, mânevî olan cevheri maddî olarak inci sûretinde gösterdi.

7499Fakat, pak olan yemekler de senin midende pisliğe tahavvül ediyorsa, boğazını kilitle ve anahtarını sakla.

7500Lokma her kimin midesinde nura tahavvül ediyorsa o kimseye her istediğini yemek helâl olur.

Doğruluğuna, kendisi şahit olan bir davanın beyanı

7501Eğer sen benim ruhuma âşinâ isen benim manidar olan sözüm davadan ve iddiadan ibaret değildir.

7502Eğer gece yarısı senin yanındayım dersem geceden korkma ki ben senin akrabanım.

7503Kendi akrabanın sesini işitince bu iki davanın mânâlı olduğunu anlarsın.

7504Yanında bulunuş ve akraban oluş iki dâvadır, fakat iyi bir anlayışa göre, her iki dava da mânâlıdır ve o dâvalar, kendilerinin doğruluk şahididirler.

7505Sesin yakınlığı, o sesin bir dosttan geldiğine şahâdet eder.

7506Akraba sesinin lezzeti de, o aziz akrabanın doğruluğuna şâhittir.

7507İlhama mazhar olmayan bir ahmak ki cehaletinden yabancı ile, akraba sesini ayırd edemez.

7508Bu ahmağın indinde o akraba sesi, mânâsız davadan ibaret kalır. Çünkü onun cehaleti inkârına sebep olur.

7509Fakat içerisi münevver ve zekî bir kimse indinde o ses, mânânın ta kendisi olur.

7510Yahut Arapça bilen biri, Arapça olarak, “ben Arapça bilirim” dese,

7511Onun “Arapça bilirim” demesi bir dâva olmakla beraber, Arapça söylemesi, o davanın doğruluğuna şahâdet eden bir mânâdır.

7512Yahut bir kâtip: “Ben kâtibim ve yazı okuyan büyük bir adamım” diye bir kâğıda yazsa,

7513Bu yazı bir dava olmakla beraber, o davanın doğruluğuna da şahit olur.

7514Yahut bir sofi derse ki: “Sen dün gece rüyânda seccadesi omzunda bir sofî gördün.

7515O ben idim. Sana rüyanda nazardaki feyizleri anlatmış;

7516Dinle ve halka gibi kulağına küpe eyle, demiştim. O sözü hatırla!”

7517O rüyâ hatırına gelince bu söz, sana yeni bir mucize ve eski bir altın gibi olur.

7518Bu söz, vakıa bir dâva ve bir iddia gibi görünür, fakat, rüyayı görenin ruhu “evet” der ve o dâvanın doğruluğuna şahâdet eder.

7519Hikmet, mü’minin kaybolmuş devesi gibi olduğu için, onu kimden işitirse işitsin, hikmet ve hakikat olduğuna yakîn hâsıl eder.

7520Mü’min kendisini o hikmet karşısında bulunca nasıl şüphe edebilir, nasıl yanılabilir?

7521Susamış bir adama: “Bardakta su vardır, koş, o suyu al, iç!” dersen,

7522Susamış kimse: “Bu, bir davadır, ey müddeî, çekil git yanımdan.” der mi?

7523Yahut: “Bunun su cinsinden ve tatlı su nev’inden olduğuna bir şahit ve bir hüccet getir.” teklifinde bulunur mu?

7524Yahut bir valide, süt emen çocuğuna: “Gel oğlum! Ben annenim.” diye seslense.

7525Çocuk: “Anne! Annem olduğuna hüccet getir ki sütünü içip, karar edeyim.” der mi?

7526Kalbinde Allah’tan zevk bulunan her ümmete, peygamberin yüzü ve sesi mucizedir.

7527Peygamber dışarıdan seslenince, ümmetin ruhu içerden secde eder.

7528Çünkü o peygamberin avazı gibi bir sesi, can kulağı, dünyada kimseden işitmemiştir.

7529O misilsiz can kulağı, misli olmayan o sesten neşelenir de, lisân-ı İlâhîden: «feinnî garîb»124 nüktesini işitir.

7530Yahya’nın annesi, çocuğunu doğurmadan evvel Meryem’e gizlice dedi ki:

7531“Yakînen görüyorum ki senin karnında mânevî bir sultan vardır. Ülü’l-azm enbiyâdandır ve ziyadesiyle âgâhtır.

7532Seninle karşılaşınca, karnımdaki ona doğru secde etti.

7533Karnımdaki bu çocuk, senin karnındakine secde etti de onun secdesinden tenime dert ve ıstırap vâki oldu, sancılandım.”

Bu kıssanın doğruluğundan şüphe edilmesi

7534Budalalar derler ki: “Bu masala hadd-ı ibtâl çek, yâni; yazılmışını çiz. Çünkü yalandır ve yanlıştır.

7535Çünkü Meryem, çocuğunu doğurduğu vakit akrabadan da, yabancıdan da uzakta idi.

7536Hazreti Meryem, çocuğunu doğurmadan evvel şehir hâricinden dâhiline gelmemişti.

7537Yahya’nın annesi onu nerede gördü ki, bu macerayı, yâni karnındaki çocuğun secde ettiğini ona söylemiş olsun.”

Bu şüphenin cevabı

7538Ufukların gaybı, yâni uzaklardaki haller kendisine malûm olan ilham sahibi bilir ki:

7539Göz önünden uzakta bulunan Yahya’nın anası, Meryem’in basar-ı basireti karşısında görünebilir.

7540Hakk’ın lûtuf ve inayeti, cesedi kafes hâline getirip de oradan nûr-i İlâhî nüfuz edince, o lûtufa mazhar olan kimse, gözleri kapalı olduğu halde dostu görür.

7541Eğer Meryem Aleyhisselâm Yahya’nın annesini hâriçten ve dâhilden görmediyse de, ey âciz kimse hikâyeden mânâ anla.

7542Efsaneleri işitip de «Nakış» kelimesine «ş» harfinin eklendiği gibi o kıssaların sûretine bağlanan, yâni masalları hakikat zanneden kimselere benzeme.

7543O dilsiz Kelile, ifâdesi olmayan Dimne’ye125 yeni yeni neler söyledi?

7544O kitapta bahsi geçen hayvanlar birbirinin dilinden anlasa bile, onların nutuksuz sözlerini insanlar nasıl fehmedebilirler?

7545Dimne denilen o tilki arslanla öküz arasında nasıl elçilik etti ve ikisine nasıl yalan sözler söyledi?

7546Akıllı öküz, nasıl arslanın veziri oldu, ayın suya aksetmesinden fil nasıl korktu?

7547Bu Kelile ve Dimne kitabı bütün iftira, yâni masaldır. Yoksa leyleklerle kargalar arasında nasıl mücâdele olur?

7548Ey kardeş; hikâye ölçek gibidir. Mânâ onun içindeki dâneye benzer.

7549Akıllı kimse mânâ dânesi alır, ölçek bir yerden başka tarafa nakledilse bile, ona bakmaz.

7550Gül ile bülbülün macerasına kulak ver. O macerada, yâni gerek bülbülde, gerek gülde aşikâre söz yoktur.

Hâl diliyle söz söylenilmesi ve onun anlaşılması

7551Azîzim; mum ile pervânenin macerasını da dinle ve onun mânâsını anla.

7552Gerçi bunda söz yoktur, fakat söz sırrı vardır. Sen alçaktan uçan baykuş gibi yükseklere uçmaya kalkışma.

7553Satranç oynayanlardan biri, “Burası ruh hânesidir” demişti. O oyunu bilmeyen bir diğeri bu sözü hakikat ve ruhu bir insan vehmederek: “Hâne, onun eline nasıl geçti?” diye sordu ve ilâve etti ki:

7554“Evi satın mı aldı, yoksa miras mı kaldı?” Mânâ tarafına koşan kimse mesuttur.

7555Bir nahiv âlimi: “Zeyd Amr’ı dövdü” demişti. Diğer biri: “Kabahati olmaksızın mı onu dövdü?” diye sordu.

7556Amr’ın cürmü ne idi ki, o ham halât Zeyd, günahı olmaksızın, onu kölesi gibi dövdü?” dedi.

7557Nahiv âlimi şu cevâbı verdi: “Bu misâl, mânâ ölçeğinden ibaret. Sen içindeki buğdayı, yâni mânâyı al ki ölçeği almak yanlıştır.”

7558Zeyd ile Amr yalan olmakla beraber bir îrap126 misâlidir. Sen misâle bakma, temsil ettiği îraba bak!

7559Nahv127’in câhili: “Ben onu, bunu bilmem; Zeyd Amr’ı günâhı ve hatâsı olmaksızın nasıl dövdü?”

7560Nahiv âlimi nâçâr kaldı ve lâtîfe ederek: “Amr, fazla bir vâv çalmıştı.

7561Zeyd onun hırsızlığını anladı ve dövdü. Amr haddini tecâvüz ettiği için hadd-i şer’îye müstehak oldu” dedi.

Bâtıl sözün bâtıl kimseler tarafından kabul edilmesi

7562O câhil: “İşte şimdi bu doğruyu candan kabul ettim” dedi. Eğri, yâni bâtıl söz, bâtıl olan kimselere doğru görünür.

7563Eğer bir şaşıya: “Ay bir tanedir” diyecek olursan sana der ki: «Ay ikidir, bir olmasında şüphe vardır.”

7564Eğer biri o şaşıya gülerek: “ay ikidir” derse, onu doğru bilir ve aldanır ki, bu aldanış, kötü tabiatın layığıdır.

7565Yalan, yalancılara hoş gelir. Habis şeyler, habislere hoş görünür.

7566Kalbi geniş olanların eli de geniş olur. Gözü kör, yâni basar-ı basireti kapalı bulunanlar için kayalıktan yuvarlanmak vardır.

Meyvesinden yiyen kimsenin ölmeyeceği bir ağacı, bir pâdişahın araması

7567Bir âlim, masal olarak dedi ki: “Hindistan’da bir ağaç vardır.

7568Her kim onun meyvesinden yer ve götürürse ne ihtiyarlar, ne de ölür.

7569Bu sözü, bir pâdişah sâdık bir bendesinden işitti, ağaç ve meyvesine âşık oldu.

7570Dîvan adamlarından âlim bir memuru o ağacı aramak üzere Hindistan’a gönderdi.

7571O memur, ağaçtan ötürü yıllarca Hindistan etrafında dolaştı ve aradı.

7572Bu matlûb için şehir şehir dolaştı. Ne ada, ne dağ, ne ova bıraktı.

7573O ağacı kime sorduysa, sorulan kimse onun sakalına güldü. “Bunu arayan mecnundur, bağlanmak ister” dedi.

7574Çok kimse lâtife yollu onun ensesine vurdular, çok kimse de ona dediler ki: “Ey felah sahibi!

7575Senin gibi temiz yürekli ve zekî bir zâtın böyle arayıp taraması nasıl hikmetten hâlî olur, nasıl saçma bir hareket sayılır?”

7576Bu tarzda eğleniş ona başka bir tokat oluyor, aşikâre tokattan daha müessir geliyordu.

7577Onu istihza yollu methediyorlar ve diyorlardı ki: “Filân yerde çok ulu bir ağaç vardır.

7578Filân ormanda yeşil, çok yüksek, dalları kalın bir ağaç vardır.”

7579Şahın memuru herkesten bir türlü haber alıyor, ağacı aramak için gayret kemerini kuşanıyordu.

7580Hindistan’da yıllarca seyahat etti. Pâdişah da ona mallar, paralar gönderdi.

7581O gurbet esnasında bir çok yorgunluk çekti, nihayet ağacı aramaktan âciz kaldı.

7582Maksattan bir eser görünmedi. Sadece bir lâftan başka bir netice peydâ olmadı.

7583Onun ümit ipliği kesildi. Aradığı nihayet bulunmaz oldu.

7584Şahın nezdine dönmeye azmetti. Gözünden yaşlar dökerek yol almaya başladı.

O ağacın sırrını, bir şeyhin o taklitçi talibe şerh etmesi

7585Şahın elçisi ve nedimi olan şahsın ye’se düştüğü mahalde, âlim bir şeyh ve kerîm bir kutub vardı.

7586Memur dedi ki: “Ümidi kesilen ben, onun huzuruna gideyim, ziyaretinden sonra yola çıkayım ki,

7587Onun duâsı benim yoldaşım olsun. Çünkü gönlümün arzu ettiği şeyden ümit kesilmiştir.”

7588Gözü yaşlı olarak şeyhin huzuruna gitti. Bulut gibi göz yaşı yağdırıyordu.

7589Dedi ki: “Şeyhim; merhamet ve rikkat vaktidir. Ümitsizim, lûtuf zamanı bu saattir.”

7590Şeyh dedi ki: “İzah et, ümitsizliğin nedendir, aradığın nedir, teveccühün neyedir?”

7591Memur dedi ki: “Pâdişah, beni bir ağaç aramak için vazifelendirdi.

7592Öyle bir ağaç ki, dünyada nâdir bulunurmuş, onun meyvesi âb-ı hayâtın kaynağı imiş.

7593Yıllarca aradım, şu sarhoşların alay ve istihzâlarından başka bir nişanını göremedim.”

7594Şeyh güldü ve ona dedi ki: “Ey safdil kimse; bahsettiğin ağaç, âlim bir zâtın vücudundaki ilim ağacıdır.

7595O ilim ağacı çok yüksek, çok büyük, çok yayvandır; Allah’ın engin denizinden âb-ı hayattır.

7596Ey bihaber kimse! Sen sûrete kapılmışsın, yâni ilim ağacını bayağı ağaç sanmışsın. O zannın dolayısıyla mânâ dalından meyve elde edememişsin.

7597O ilme gâh ağaç, gâh güneş, gâh deniz, gâh bulut adı verildi.

7598O, birdir, lâkin yüz binlerce eseri vardır. Eserlerinin en ehemmiyetsizi bâkî bir ömürdür.

7599O, müsemmâsı, yâni ilim olmak itibariyle tekdir, fakat binlerce eseri olduğu için o tek ilmin sayısız adı vardır.

7600O bir kimse hakkında kahır ve düşman olur, diğeri hakkında da lûtuf ve iyilik olur.

7601Bir kimsenin muhtelif sıfatlarına göre bir çok nâmı olabilir; öyle olduğu halde o bir adamdır. Kendi bile bazı sıfatlarından âmâ olur, yâni; farkında olmaz.

7602Kim mücerred bir isme güvenip onu doğru olarak kabul ederse, kârı işte böyle ümitsizlik ve perişanlık olur.

7603Sen bu ağaç ismine neden sarılıp kalıyorsun da muradına eremiyor ve talihsiz oluyorsun?

7604İsimden geç, sıfatlara bak ki o sıfatlar seni zât’a götürsün.

7605Halk isim dolayısıyla ihtilâfa uğradı. İsimden müsemmâya ve mânâya gidilince rahat ve huzur hâsıl olur.”

Üzümü her biri başka bir isimle tanıyan dört kişinin üzüm için kavga etmeleri

7606Dört arkadaşa biri bir dirhem verdi. Arkadaşlardan biri “Bunu «engûr»a verelim, yâni bu para ile üzüm alalım” dedi.

7607Diğer arkadaşı Arap’tı. “Hayır ey hilekâr; ben «engûr» değil, «ıneb» isterim” dedi.

7608Diğeri Türk idi. “Ey gözüm, ben «ıneb» istemem, «üzüm» isterim.” dedi

7609Diğeri Rûm idi. “Bu dedikoduyu bırak, «istâfil» istiyoruz” dedi.

7610O arkadaşlar tartışmadan sonra dövüşmeye başladılar. Çünkü isimlerin sırrından gâfil idiler.

7611Budalalıklarından birbirlerine yumruk vurdular. Zira ilimden boş ve cehalet ile dolu idiler.

7612Eğer birkaç lisân bilir, sır sahibi bir aziz orada bulunsaydı, onları uzlaştırırdı.

7613Onlara: “Ben bu dirhem ile hepinizin arzusunu veririm.” derdi.

7614“Kalbinizi hilesiz, hud’asız bana teslim ederseniz, bu bir dirheminiz sizin istediğiniz şeylerin hepsini yapar.

7615Sizin bir dirheminiz dört muradı da husûle getirir. Dört düşman birleşerek bir olur.

7616Her birinizin sözü size cenk ve ayrılık verir. Benim sözüm ise sizde ittifak ve birlik hâsıl eder.

7617O halde siz susunuz ve «Ensitû»128 emrini dinleyiniz ki, söz hususunda ben sizin diliniz olayım.

7618Sizin sözleriniz bir üslûb ile görünüyorsa da, tesiri itibariyle tartışma ve mücâdele mâyesidir.”

7619İğreti hararet eser vermez, asıl tabiî ve hâsiyeti olan hararetin hüneri vardır.

7620Sirkeyi ateşte ısıtsan da, yiyince midede şüphesiz soğukluğu arttırır.

7621Çünkü sirkenin ateşte ısınmasıyla elde ettiği hararet geçicidir. Onun asıl tabiatı keskinliktir, soğuktur.

7622Oğul! Pekmez donmuş olsa bile içilince ciğerde harareti artırır.

7623O halde şeyhin riyası bizim ihlâsımızdan hayırlıdır. Çünkü o basirettendir, mübtedî müridlerin ihlâsı ise körlüktendir.

7624Şeyhin sözünden birlik hâsıl olur. Ehl-i hasedin nefesinden ise ayrılık zuhûr eder.

7625Süleyman Aleyhisselâm Allah tarafından peygamberlikle görevlendirilince bütün kuşların dilini bildi.

7626Onun adaleti zamanında âhû, kaplanla ünsiyet peyda etti ve cengi bıraktı.

7627Güvercin doğanın pençesinden emin oldu. Koyun, kurttan çekinmemeye başladı.

7628Süleyman Peygamber, düşmanlar arasında arabulucu oldu ve onları barıştırdı. Mahalleler halkı arasında bir birlik görüldü.

7629Ey gafil! Şen karınca gibi dâne peşinde koşuyorsun. Onu bırak da Süleyman’ı ara! Dâne gibi hasis şeyleri aramakla niçin sapıtıyorsun?

7630Dâne arayana aradığı dâne tuzak yemi olur. Süleyman arayan ise hem Süleyman’ı bulur, hem dâneyi elde eder.

7631Şu âhir zamanda can kuşları için birbirine karşı emniyet yoktur.

7632Bizim devrimizde de bir Süleyman vardır ki onun adaleti sulh verir. Ve bizim zulmümüz kalmaz.

7633Sûre-i Fâtır’daki “Hiçbir ümmet de yoktur ki, içlerinden bir uyarıcı gelmiş olmasın”129 âyetini hatırla!

7634Cenâb-ı Hak: “Hiçbir ümmet, Hakk’ın halîfesi ve himmet sahibi bir peygamberden hâlî kalmamıştır”130 buyurmaktadır.

7635Can kuşlarının gönüllerini öyle birleşmiş kılar ki, onların kalbinde toz ve pastan eser bırakmaz, hepsini safî ve berrak bir hâle getirir.

7636O velîler, valide gibi şefkatli olurlar. Hazreti Peygamber “Müslümanlar bir nefis gibidir” buyurmuştur.

7637İnsanların nefs-i vâhid gibi müttehid ve müttefik olması peygamberin feyz te’lifiyledir. Yoksa her biri diğerine karşı mutlak düşman idiler.

Ensar, yâni Medine Müslümanlarının aralarında, evvelce bulunan muhalefet ve düşmanlığın berekât-ı peygamberi ile zail olması

7638Medine’de Evs ve Hazrec namında iki kabile vardı ki yekdiğerinin kanını içmek isteyen bir ruh taşıyorlardı.

7639Onların eski kinleri feyz-i Muhammedî ile İslâm nuru arasında mahvoldu ve kalpleri safvet peydâ etti.

7640O düşmanlar, bağdaki üzüm salkımlarını teşkil eden dâneler gibi kardeş oldular.

7641«el-Mü’minun ihvetün»131 nasihatinden, sıkılmış üzüm dâneleri gibi tek bir cisim oldular.

7642Koruk ile üzüm birbirine zıttır. Çünkü biri ekşi, biri tatlıdır. Lâkin koruk olgunlaşıp da üzüm hâlini alınca aradaki zıddiyet kalkar, o da üzümün iyi bir dostu olur.

7643Bir koruk ki ham kalmıştır ve taş kesilmiştir. Onun hakkında Cenâb-ı Hak ezelde kâfir-i aslîdir buyurmuştur.

7644Ne kardeş, ne de nefs-i vâhid olur. Şekavet içinde uğursuz bir mülhid, yâni münkir ve kâfir olarak kalır.

7645Eğer o mülhid şakinin kalbinde gizlediği şeyi söyleyecek olursam dünyada akıllar ve fehimlerde fitne peydâ olur.

7646Kör bir kâfirin sırrının zikredilmemesi evlâdır. Nasıl ki cehennem dumanının İrem bağından132 uzak kalması daha hoştur.

7647İyi koruklar üzüm olmaya kabiliyetlidir; Onların gönülleri ehlullahın nefesi ve terbiyesiyle bir ve beraberdir.

7648Üzüm olmaya koşarlar da, aradaki ikilik, yâni üzümlük ve korukluk farkıyla beraber, kin ve mücâdele de zail olur.

7649Üzümlük hâlinde kabuklarını yırtar, yâni sıkılıp şıra olunca birleşirler ki vahdet o birliğin sıfatıdır.

7650Böyle birleşmek derecesine vâsıl olmayana dostu da düşman olur. Çünkü o kimse ikidir. Vahdet mertebesini bulanlar, sâir halkı da kendileri gibi görürler. Hiçkimse de kendine düşman olup kendiyle cenk etmez.

7651Üstâd-ı küllün aşkına aferin ki, yüz binlerce zerreye birlik vermiş ve onları birleştirmiştir.

7652Ruhlar, yollardaki dağınık toprak gibi idiler. Testi yapan üstadın eli onları bir testi haline getirdi.

7653Çünkü su ve çamurdan olan cisimlerin birleşmesi nâkıstır; ruh ittihadı ona benzemez.

7654Eğer misâl olmak üzere benzerlerini söyleyecek olursam, fikirlere ihtilâl vereceğinden korkarım.

7655Şimdi de bir Süleyman ve sâhib-i zaman vardır. Lâkin biz uzak görmek neşvesinden mahrumuz da, o Süleyman’ı göremiyoruz.

7656Uzak görücülük, yâni yakîni bırakıp uzağa bakış, insanı kör eder. Sarayda uyumuş kimsenin, gözleri kapalı olduğu için sarayı göremeyişi gibi.

7657Biz ince ve derin sözlere dalmışız ve onların düğümlerini çözme sevdasına tutulmuşuz.

7658Müşkilâtta ve ona cevap bulmakta, düğümler bağlayıp onları çözmekte maharet göstermeye çalışıyoruz.

7659Tuzağın bağını kâh çözüp, kâh bağlayan ve bu sûretle ancak bu işte maharet kazanan kuş gibi.

7660O kuş sahradan ve çimenlikten mahrum kalır, ömrü düğüm çözüp bağlamakla geçer.

7661Filvaki, hiçbir tuzağa zebûn olmaz; lâkin, bağı açıp kapamakla uğraştığı için, kanatları kırılır.

7662Düğüm çözmeye, yâni mesele halletmeye çalışma ki, o uğraşmaktan akıl ve fikir kanatların kırılmasın.

7663Yüz binlerce kuşun kanadı kırıldı da, yine o kaza tuzağı giderilemedi.

7664Ey harîs kimse; Kur’ân’dan «Hel min mehîs»133 âyetini oku.

7665Türk, Rum, Acem ve Arap’ın kavgasından «engûr ve ineb» müşkili halledilmedi.

7666Lisan bilen manevî bir Süleyman gelmeyince bu ikilik, yâni engûr ve ineb farkı ortadan kalkmaz.

7667Ey tartışan kuşlar, pâdişahın bu davulunun sesini doğan kuşu gibi dinleyin.

7668Aranızdaki ihtilâfı bırakıp her taraftan birleşme cihetine şâd ve handan olarak gidiniz!

7669Nerede olursanız olunuz, onun tarafına yüzünüzü çeviriniz ki o sizi bundan nehyetmemiştir.

7670Biz bir takım terbiye edilmemiş kör kuşlarız ki o Süleyman’ı, yâni zamanın mürşid-i kâmilini hiç tanımamışız.

7671Baykuşlar gibi doğanlara düşman olduk. Ondan dolayı viranelerde mahpus kaldık.

7672Son derecede câhil ve kör olup da büyüklüklerini göremediğimiz Allah dostlanını incitmek kasdında bulunuyoruz.

7673Süleyman Aleyhisselâm’dan tenevvür etmiş kuşlar, bir bigünahın kanatlarını nasıl yolarlar?

7674Belki âcizlere yem ve dâne çekerler, maddî ve mânevî yardım ederler. O kuşlar, muhalefetsiz ve kinsizdir, hoşturlar.

7675Onların Hüdhüd’ü, takdis ve tenzih için, yüzlerce Belkıs’ın yolunu açarlar.

7676O kuşların kargası bile sûrette karga olmakla beraber himmet doğanıdır ve “Gözü ne şaştı ne de sınırı aştı.”134 «Yâni Hazreti Muhammed Sallallâhü Aleyhi Vesellem Mirâc’ta mâsivâya bakmadı ve mahbûb-i hakîkî olan Allah’ın cemâlini temaşada sınırı geçmedi» mealinin mazharı olmuştur.

7677Onların lek lek diyen leylekleri de şek ve şüpheyi tevhid ateşiyle yakarlar.

7678Onların güvercinleri doğanlardan korkmazlar; hattâ doğanlar, o güvercinlere tâzîm gösterirler.

7679Onların insana vecd ve hâl getiren bülbülü, kendi derununda bir gülşene sahiptir.

7680Onların tûtîsi şekerden azadedir. Dünyâ tûtîleri gibi şekere düşkün değildir ki derununda ebedî bir şeker yüz göstermiştir.

7681Onların tavuslarının ayağı, dünyâ tavuslarının kanadından daha iyidir.

7682Pâdişah kuşlarının mantığı sadâdan ibarettir. Süleyman’ın Mantıku’t-Tayr’ı, yâni kuş dilini bilmesi nerede?

7683Ey gafil! Sen kuşların sesini ne bilirsin ki bir ân bile Süleyman’ı görmemişsin,

7684Sesi şevk ve tarab veren bir kuşun kanadı, doğuyla batının dışındadır.

7685O kuşun ahengi Kürsî’den Arz’a, Arz’dan da tâ Arş’a kadar yükselmektedir.

7686Bir kuş ki, bu Süleyman’a tâbi olmaksızın gider, baykuş gibi zulmet aşıkı olur.

7687Ey merdûd baykuş; Süleyman’a alış ve onun tabiatını al ki ebediyen zulmette kalmayasın.

7688Süleyman tarafına bir arşın gidecek olursan sen de arşın gibi ölçü kutbu kesilir, her tarafı ölçer, biçersin.

7689O kimse ki topallaya topallaya, sürüne sürüne onun tarafına gitmeye çalışır, sonunda bütün topallıktan ve sürünmekten kurtulur.

Tavuk altındaki yumurtadan çıkmış kaz yavrularının kıssası

7690Seni tavuk, kanadı altında dadı gibi yetiştirmiş ise de, sen kaz yumurtasısın.

7691Senin anan hakikat deryasının kazıdır. Dadın toprağa mensup ve kuruluğa bağlıdır.

7692Kalbindeki denize olan meyil ve o tabiat sana anandan gelmiştir.

7693Kuruluğa meyil ise dadındandır. Dadıyı bırak ki onun re’yi kötüdür.

7694Eğer dadı seni sudan korkutursa sen korkma ve deniz cihetine koş.

7695Sen kaz gibi hem kuruda, hem yaşta, hem karada, hem de denizde yaşayabilirsin. Tavuk gibi kokmuş kümesli değilsin.

7696Sen Hakk’ın “Ademoğullarını yücelttik”135 nimetinden bir şah’sın ki hem karada, hem denizde gezebilirsin.

7697Ki Kur’ân’da: ”Karada ve denizde onları taşıtlarla taşıdık”136 buyrulmuştur. Sen de kara gibi olan tabiat âleminden, deniz gibi olan rûh âlemine koş!

7698Meleklerin kara tarafına, yâni tabiat cihetine yolu yoktur. Hayvan cinsi de denizden, yâni rûh âleminden agâh değildir.

7699Ey insan! Sen cisim itibariyle hayvan cinsindensin, rûh itibariyle de melektensin ki hem yer, hem de gökte yürüyebilirsin.

7700Bu sûretle, ben de zâhiren sizin gibi beşerim, lâkin kalbim vahye kabiliyetli.

7701Toprağa mensup olan insan cismi zemine düşmüştür; lâkin onun ruhu felek üstündedir.

7702Ey genç! Bizim hepimiz su kuşlarıyız, bizim dilimizi deniz tamâmıyla bilir.

7703O hâlde Süleyman denizdir, biz de kuşlarız; ebede kadar Süleyman’da seyrederiz.

7704O Süleyman cümlenin önünde hazırdır. Lâkin gayret-i İlâhî, sihir yapmakta ve göz bağı olmaktadır.

7705O, bizim karşımızda olduğu halde, cehlimiz; uykuda, ve gaflette bulunmamız sebebiyle, O’nu görmemekte ve meyus olmaktayız.

7706Susamış kimse, gök gürültüsünün saadet bulutu getirdiğini bilmezse, o gürültü ona baş ağrısı verir.

7707Gökyüzünün suyundan, yâni yağmur zevkinden haberi olmadığı için onun gözü akan derede kalmıştır.

7708O kimse himmet atını esbâb cihetine sürer de, müsebbibü’l-esbâb137 olan Allah’tan şüphesiz mahçup kalır.

7709Müsebbibü’l-esbâbı apaçık gören kimse cihanın sebeplerine nasıl bağlanır?

Hacıların bâdiyede ve kızgın çöl üstünde yapayalnız buldukları zâhidin kerametine hayran kalmaları

7710Çöl ortasında bir zâhid138 vardı ki Abbâdiye139 taifesi gibi ibâdete dalmış, kendinden geçmişti.

7711Hacılar, memleketlerinden zâhidin bulunduğu çöle geldiler ve o susuz bâdiyede oturan zâhidi gördüler.

7712Zâhidin oturduğu yer susuz, o ise lâtif yaratılışıydı. Çölün sam rüzgârı ona ilâç olmuştu.

7713Hacılar, onun yalnızlığına ve çölün âfeti içinde selâmetine şaştılar.

7714Kum üstünde namaza durmuştu. Öyle bir kum ki hararetten su tenceresi kaynardı.

7715Denilebilirdi ki, yeşillik ve güller arasında sermest olmuş, yahut Burak’a ve Düldül’e binmişti.

7716Yahut ayağı ipek kumaş ve halılar üstünde idi, yahut çölün sam’ı ona sabâ rüzgârı olmuştu.

7717Derviş, niyazından fariğ olsun diye, hacılar, onun namazının bitmesini beklediler.

7718O fakir, istiğrak hâlinden kendine gelince hacılar cemâatinden kalp gözü açık bir zât,

7719Gördü ki zâhidin elinden ve yüzünden su damlıyordu, elbisesi abdest suyundan ıslanmıştı.

7720Ona: “Suyun nereden geliyor?” diye sordular. “Gökten geliyor.” diyerek elini kaldırıp semâya işaret etti.

7721O kalp gözü açık zat sordu ki: “Kuyusuz ve liften örülmüş ip olmaksızın ne vakit istersen su geliyor mu?

7722Ey din sultânı, bizim müşkülümüzü hallet ki senin hâlin bize yakîn versin.

7723Esrârından bir sırrı bize göster ki belimizden zünnârı keselim, gâvur iken Müslüman olalım.”

7724Zâhid: “İlâhî; hacıların duâsını kabul et!” diye gökyüzüne baktı.

7725Yâ Rabbî! Ben bâlâdan rızk aramaya alışmışım. Çünkü sen bâlâdan bana bir kapı açmışsın.

7726Ey lâmekânda mekân göstermiş olan Allah’ım, “Rızkınız, semâdan gelen yağmurdadır!”140 buyurmuşsun.

7727Zahidin bu münâcâatı arasında, su taşıyan fil gibi, hoş bir bulut peyda oldu.

7728Bardaktan boşanırcasına yağmur yağmaya ve çukurlara, mağaralara dolmaya başladı.

7729Bulut, tulum gibi yaşlar döktü. Hacılar bütün kırbalarını açtılar.

7730Bir takımı, şu acâib işler dolayısıyla, zünnarlarını kestiler, yâni inkârı terk ettiler.

7731Bir takımının da bu garip halden yakîni arttı. Allah doğru yolu herkesten daha iyi bilir.

7732Üçüncü takım ise bu kerameti kabul etmeyen ham ruhlar idi ki, onlar ebedî nasipsiz olarak kaldılar. Söz de temâm oldu.

İKİNCİ CİLDİN SONU

1Memnu: Yasaklanmış.

2Hurşid: Güneş.

3Dekyânüs: Ashab-ı Kehf’in zulmünde kaçtığı zalim ve putperest hükümdar.

4İsra Sûresi’nin 70. âyetinden: “Andolsun ki biz, insanoğlunu şan ve şeref sahibi kıldık…”

5Nur Sûresi’nin 26. âyetinden.

6“Güç yoktur” mânasına gelen «Lâ havle» ibâresi, «Lâ havle ve lâ kuvvete illa billah» “Allah’tan başka kimsenin gücü ve kuvveti yoktur” mânâsındaki Hadis-i Şerife işarettir.

7Hankâh: Büyük tekke, merkez dergâh.

8Murakabe: 1: Dikkatle gözetleme, denetleme. 2: Kendi iç âlemine dayarak düşünceyi mâneviyat üzerinde yoğunlaştırmak.

9Külhan: Hamamları ve hamamda kullanılan suyu ısıtmaya yarayan büyük ocak veya hamamın ısıtma düzeninin bulunduğu kısım.

10En’am Sûresi’nin 76. âyetinden: “…Ben batan şeyleri sevmem...”

11Duha Sûresi’nin 2. âyeti: “Ve sakinleştiği zaman geceye andolsun ki...”

12Duha Sûresi’nin 3. âyetinden: “Rabbin seni bırakmadı ve darılmadı.”

13“Sana darılmadı.”

14“Ben Hakkım” mânasına gelen bu söz, Hallac-ı Mansur (hicri 224-309) tarafından söylenmiştir ve onun Bağdat’ta idam edilmesine sebep olmuştur. Bu sözün “Ben gerçeğim, bâtıl değilim” mânasına geldiği yorumları da yapılmıştır.

15“Ben sizin yüce rabbinizim.”

16Tutmaç: Küçük ve dört köşe kesilmiş hamur parçalarının haşlandıktan sonra sarımsaklı yoğurtla karıştırılması ile yapılan yemek.

17Haşr Sûresi’nin 20. âyetinden: “Cehennem ehli ile cennet ehli bir olmaz. Cennet ehli kurtularak isteklerine erişenlerdir.”

18Hâtim-i Tâî: Arapların Tay kabilesinden, fevkalade cömertiğiyle şöhret bulmuş bir zattır. Kendisi devr-i saadete yetişememiş, oğlu Adiy bin Hâtim huzur-u Peygamberî’ye gelmiş ve iltifat görüp Müslüman olmuştur.

19Âl-i İmran Sûresi’nin 150. âyetinden: “Hayır! Sizin mevlânız Allah’tır. O, yardım edenlerin en hayırlısıdır.”

20Şuarâ ve Kasas Sûrelerinin 1. âyetleri.

21Teğabün Sûresi’nin 2. âyetinden: “Sizi O yarattı. Kiminiz kâfirdir, kiminiz mü’min. Allah yaptıklarınızı görmektedir.”

22A’raf Sûresi’nin 31. âyetinden.

23Dâd: şikayet.

24Mekr: Hile, düzen, aldatma.

25“Allah’tan başka kimsenin gücü ve kuvveti yoktur.” mânâsındaki Hadis-i Şerif.

26Rakik: çok ince, nazik, yumuşak kalpli.

27Mehâbet: Büyük bir kişinin karşısında duyulan saygı ve çekinme hissi, heybet, ihtişam.

28Yasin Sûresi’nin 68. âyetinden: “Bununla beraber kimin ömrünü uzatıyorsak, yaratılışta onu (güç ve kuvvetini alarak) tersine çeviriyoruz. Hâlâ akıllanmayacaklar mı?”

29Gulyabanî: İnsanları korkutan hayalî bir varlık.

30Âyan-ı sabite: Kâinatın bütün ilminin sûretler şeklinde sabit olduğu âlem, Hakikat-ı Muhammediye.

31Ebu’l-Hikem: Hikmetler babası.

32Ebu Cehil: Cehaletin babası.

33Zinnûreyn: İki nur sahibi.

34Kudsi hadis.

35İnsan Sûresi’nin 1. âyetinden: “Gerçekten insan üzerine dehirden (zamandan) öyle bir müddet geldi ki o zaman o, anılmaya değer bir şey değildi.”

36Mezemmet: Kınama, yerme.

37Târık Sûresi’nin 9. âyeti: “O gün bütün sırlar yoklanıp, meydana çıkarılır.”

38Eyaz; Hindistan fatihi Gazneli Mahmud’un pek sevdiği sâdık kölesidir.

39Zâriyât Sûresi’nin 7. âyetinden: “O hareli yollara sahip göğe andolsun ki”

40Âl-i İmran Sûresi’nin 169. âyetinden: “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma. Bilakis onlar diridirler, Rab’leri katında rızıklanmaktadırlar.”

41Tabl-ı baz. Av esnasında ava saldıran avcı kuşları geri çağırmak için çalınan ufak bir davul.

42Lebbeyk: Buradayım, emredin.

43Alak Sûresi’nin 19. âyetinden.

44Marsıma: Güzel kokulu, yaprakları yemeklere konulan bitkiler, barsama.

45Bakara Sûresi’nin 256. âyetinden. “…Artık her kim tâğutu inkar edip, Allah’a inanırsa, sağlam bir kulpa yapışmıştır ki, o hiçbir zaman kopmaz...”

46“Abdest üzerine abdest, nur üzerine nurdur,” Hadis-i Şerifi’nden.

47Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden. Bedir Savaşı sırasında Hazreti Peygamber avucuna ufak taşlar almış ve “yüzleri kararsın” diyerek müşriklere doğru atmıştı. Bu savaşta Mekkeli müşrikler ağır bir yenilgiye uğramışlardı.

48Sıbgatullah: Allah’ın boyası demektir ki imândan kinayedir. Bakara Sûresi’nin 138. âyetinden: “Allah’ın boyasına bak, Kim, Allah’dan daha güzel boya vurabilir ki? İşte biz O’na ibadet edenleriz.”

49Cünûn: Cinnetlik, çıldırma.

50Enfâl Sûresi’nin 33. âyetinden: “Halbuki sen içlerinde iken Allah, onlara azab edecek değildi…”

51Yusuf Sûresi’nin 17. âyetinden. “Dediler ki: Ey babamız! Biz gittik, aramızda yarış yapıyorduk. Yusuf’u da eşyamızın yanına bırakmıştık. Bir de baktık ki, onu kurt yemiş. Şu anda biz doğru da söylesek, yine de sen bize inanacak değilsin.”

52Sâd Sûresi’nin 72. âyetinden: “Onu tesviye edip, düzeltip de ruhumdan ona üfledim mi derhal ona secdeye kapanın.”

53Fetih Sûresi’nin 17. âyetinden: “(Savaştan geri kalan) Köre vebâl yoktur, topala da vebâl yoktur, hastaya da vebâl yoktur.”

54En’am Sûresi’nin 76. âyetinden: “Üzerine gece bastırınca, bir yıldız gördü:’Rabb’im budur’ dedi. Yıldız batınca da:’Ben batanları sevmem’ dedi.”

55Ebûbekir Rebâbî: Meşayihten bir zat. Hakkında edilen iftira ve hakaretlere aldırmaz, cevap vermeye tenezzül etmezmiş.

56Hamel burcu: Koç burcu.

57Utarit: Merkür.

58İnşakkalkamer: Ayın yarılması.

59Sühâ: Büyükayı takım yıldızının en küçük yıldızı.

60Mülk Sûresi’nin 30 âyetinden: “De ki: Baksanıza, eğer suyunuz çekilse, size kim bir akarsu getirebilir?”

61Mukavkıs: Hazreti Muhammed[s.a.v.] zamanında yaşamış Mısır hükümdarı.

62Ahzab Sûresi’nin 41. âyetinden: “Ey iman edenler! Allah’ı çokça anın.”

63İhlas Sûresi’nin 3. âyeti: “Doğurmadı ve doğurulmadı.”

64İham: Şüphe ve tereddüde düşürme. Birden fazla mânâsı bulunan bir kelimeyi, en uzak mânâsını çağrıştıracak şekilde kullanma.

65Remil: Kum, toprak, kül, kağıt gibi şeylerde bulunan çizgi, nokta ve şekillere dayanılarak bakılan kum falı.

66İbnu Mes’ud (radıyallâhu anh) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: ‘Sizden biri rükü edince üç kere ‘Sübhâne rabbiyel azim (Büyük Rabbim [her çeşit kusurdan] münezzehdir)’ desin. Bu, en az miktardır. Secde yapınca da üç kere ‘Sübhane Rabbiye’l a’lâ (Yüce Rabbim [her çeşit kusurdan] münezzehdir)’ desin. Bu da en az miktardır.”

67 Müsebbibü’l-esbâb: Sebeplerin sebebi; sebepleri meydana getiren, yaratan (Allah).

68Seyr ü Sülûk: Hakk’a ulaşmak için bir mürşidin öncülüğü ve murakabesi altında yapılan, sonucunda kâmil insan mertebesine yükselinen mânevi yolculuk.

69Kamer Sûresi’nin 1. âyetinden: “Kıyamet saati yaklaştı, Ay yarıldı.”

70İnsan Sûresi’nin 21. âyetinden: “…Rableri onlara temiz bir içecek içirmiştir.”

71Ankebut Sûresi’nin 17. âyetine işarettir: “Siz Allah’ı bırakıp sadece birtakım putlara tapıyor, asılsız sözler uyduruyorsunuz. Bilmelisiniz ki, Allah’ı bırakıp da taptıklarınız, size rızık veremezler. O halde rızkı Allah katında arayın. O’na kulluk edin. Ancak O’na döndürüleceksiniz.”

72Secde Sûresi’nin 30. âyetinden.

73Abese Sûresi’nin 1. âyeti: “(Peygamber) Yüzünü ekşitti ve döndü.” Hazreti Peygamber’in Kureyş’in eşrafına tebliğde bulunduğu bir sırada Ashab-ı Kirâm’dan ve Resûlullah’ın müezzinlerinden Abdullah bin Ümm-i Mektum gelerek Hazreti Peygamber’e “Yâ Resûlallah! Allah’ın sana öğrettiklerinden bana da öğret” dedi. Fakir ve âmâ olan bu sahabenin uygun olmayan böyle bir zamanda

gelmiş olmasında dolayı Hazreti Peygamber kaşlarını çattı ve yüzünü döndü. Sahabeye yüzünü dönüp, Kureyş’in ileri gelenlerini gücendirmemek ve İslam’a ısındırmak için onlarla konuşmaya devam ettiği için, Resûlullah’ı kınayan Abese Sûresi nâzil olmuştur. Ondan sonra Hazreti Peygamber ne vakit Ümm-i Mektûm’u görse, “Ey kendisi için Rabbimin bana itab ettiği büyük zât, merhaba!” buyururdu.

74İlliyyîn: Yedinci kat semânın üzerindeki Sidretü’l-Münteha’da yahut arşın altında bir makam ki, Salihlerin amel defterleri orada bulunurmuş.

75Siccîn: Cehennemin en alt tabakasında bir yer imiş ki fasıkların, kâfirlerin ve müşriklerin amel defterleri oraya konulurmuş.

76Maide Sûresi’nin 1. âyetinden.

77Maide Sûresi’nin 89. âyetinden.

78Hâlî: Issız, tenha. Bir şeyden uzak, müstesna.

79Kaymaz: Bahçıvanın karısı, yahut kızı, yahut hizmetçisi olmalıdır.

80Hâriciler: Hazreti Ali ve Muaviye arasındaki anlaşmazlık sırasında her iki tarafa birden düşmanlık besleyen birtakım cahil sofular.

81Hazreti Muhammed’in kızı, damadı ve torunlarının da dahil olduğu ailesi.

82Yezid: Hazreti Hüseyin’in ya kendisine biat ettirilmesini, yahut şehit edilmesini emreden Emevi hükümdarı.

83Şimr: Kerbelâ’da Hazreti Hüseyin’e karşı çıkan fırkanın kumandanlarından. Hazreti Hüseyin’in mübarek başının kesilmesi için teşvikte bulunduğu söylenir.

84Taha Sûresi’nin 21. âyeti.

85Yed-i Beyzâ: “Beyaz el” demektir ki Hazreti Mûsâ’nın bir mûcizesine işarettir. Hazreti Mûsâ elini koynuna sokup çıkarttığında elinden gözleri kamaştıracak bir nur yayılmıştır. (Bu hadise, Taha Sûresi’nin 22, Neml Sûresi’nin 12, Kasas Sûresi’nin 32. âyetlerinde aktarılmaktadır.)

86Uc ibni Unuk: Hazreti Mûsâ’nın harb ettiği Amâlika taifesindendir ki, anası babası çok kısa boylu olduğu halde kendisinin çok uzun boylu olduğu söylenir. Hazreti Mûsâ asâsını onun başına vurmuş ve onu öldürmüştür.

87Felek: 1. Gök, semâ. 2. Yörünge. 3. Dairevî hareketle dönen küre, âlem, dünya.

88Hud Sûresi’nin 44. âyetinden: “Allah tarafından denildi ki: “Ey yeryüzü suyunu yut! Ey gökyüzü sen de suyunu kes! Ve sular çekildi. Emir yerine gelmiş oldu. Gemi de Cudi dağı üzerine oturdu. O zalim kavme böylece dünyadan uzak olun denildi.”

89Tevbe Sûresi’nin 111. âyetinden: “Allah, mü’minlerden, canlarını ve mallarını, kendilerine cennet vermek üzere satın almıştır.”

90Kaf Sûresi’nin 16. âyetine işarettir: “…Ve biz ona şah damarından daha yakınız.”

91Bakara Sûresi’nin 25. âyetinden: “İnanıp yararlı işler yapanlara, altlarından ırmaklar akan cennetlerin kendilerine ait olduğunu müjdele! Onlardaki herhangi bir meyveden rızıklandırıldıklarında: “Bu daha önce de rızıklandığımız şeydir” derler ve o rızık birbirinin benzeri olmak üzere, kendilerine sunulacak. Orada çok temiz zevceler de onların. Hem onlar orada ebedî kalacaklar.”

92Bakara Sûresi’nin 102. âyetine göre Hârut ve Mârut, insanları denemek için sihir öğretmek üzere Babil’e indirilmiş iki melektir. .

93Muhataralı: Korkulu, tehlikeli, zarar ihtimali bulunan.

94İsrailoğullarının düşmanlarıyla savaştan kaçınmaları ve Hazreti Mûsa’ya “Ey Mûsâ, sen rabbinle birlikte git de onlarla savaş. Biz burada bekleriz.” demeleri üzerine Cenâb-ı Hak tarafından 40 yıllığına Tih Çölü’ne sürülmelerine işarettir.

95Ene: (Arapça) Ben.

96Hallac-ı Mansur: “Ene’l Hak” (ben Hakk’ım) dediği için Bağdat’ta öldürülen meşhur sûfî.

97“Ben sizin yüce rabbinizim.”

98Nefs-i emmâre: İnsanı kötülüğe sevkeden hayvanî nefs.

99Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden: “Sonra onları siz öldürmediniz, lâkin Allah öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı. Bu da mü’minlere güzel bir imtihan geçirtmek içindi. Allah işitendir, bilendir.”

100Hoten: Doğu Türkistan’da Kaşgar civarında yerleşme merkezi ve vaha, Huten.

101Simâk yıldızı: Semânın kuzey yarımküresinde bulunan en parlak yıldızlardan ikisi: simâk-ı a’zel (alpha Virgo), simâk-ı râmih (alpha Boötes).

102A’raf Sûresi’nin 23. âyetinden.

103Çeşnicibaşı: Hükümdarın zehirlenmemesi için yemeklerini onlardan önce tadan kimse.

104Kırba: deriden yapılmış su kabı.

105Muhtesib: Esnafı denetleyerek ticarî hayatı düzenleyen kişi, ihtisab ağası.

106Bu hâdise, Tevbe Sûresi’nin 101-110 âyetlerinde anlatılmaktadır.

107Mülk Sûresi’nin 4. âyetinden: “Sonra gözünü tekrar tekrar döndür (bak). Göz (aradığı bozukluğu bulmaktan) âciz ve bitkin halde sana dönecektir.”

108Bir Hadis-i Şerif’te: “Üç kişiye acıyın. Biri, bir kavmin eşrafından iken hakir olana, diğeri: bir kavmin zengini iken fakir düşene, üçüncüsü de: cahillerin istihza edip oynadıkları âlime merhamet ediniz” buyrulmuştur.

109Zâriyat Sûresi’nin 48. âyetinden: “Yeryüzünü de biz döşedik. Biz ne güzel döşeyiciyiz!”

110Cuhâ, Irak’ta yetişmiş bir budaladır ki bazı sözleri edebiyat kitaplarına bile geçmiştir.

111“Rabbiniz değil miyim?”

112Bakara Sûresi’nin 32. âyetinden: “Dediler ki: Yücesin sen (ya Rab!). Bizim, senin bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur. Şüphesiz sen bilensin, hakîmsin.”

113İbrahim bin Edhem: Pâdişah oğluyken dervişliği seçen veli

114A’lâ Sûresi’nin 4. ayeti.

115Bakara Sûresi’nin 31. âyetinden: “Ve Âdem’e isimlerin hepsini öğretti, sonra onları meleklere gösterip: ‘Haydi davanızda sadıksanız bana şunları isimleriyle haber verin’ dedi.”

116Bakara Sûresi’nin 144. âyetinden.

117Settâr: Allah’ın sıfatlarından (kullarının kusurlarını, ayıplarını örten bağışlayan mânâsında).

118A’raf Sûresi’nin 204. âyetinden. “Kur’ân okunduğu zaman, hemen susup onu dinleyin, umulur ki, rahmete nâil olursunuz.”

119Abese Sûresi’nin nâzil olma sebebi, 6014. beytin dipnotunda anlatılmıştır.

120Kehf Sûresi’nin 109. âyetinden: “De ki: Eğer Rabbimin sözlerini yazmak için deniz mürekkep olsa, Rabbimin sözleri tükenmeden önce, deniz muhakkak tükenecekti, bir mislini daha yardımcı getirsek bile.”

121Mülk Sûresi’nin 19. âyetine işarettir: “Üstlerinde kanatlarını açıp yumarak uçan kuşları görmüyorlar mı? Onları Rahmân’dan başkası tutmuyor. Doğrusu O, her şeyi görmektedir.”

122Çiriş: Sarı zambak veya çirişotu kökünün öğütülmesiyle elde edilen sarı toz. Sulandırılarak yapıştırıcı olarak kullanılır.

123Tarrar; hırsız, yankesici gibi bir mânâ ifade eder. Mesnevî şârihi İsmail Ankaravî, Cafer-i Tarrar’ın belirli bir kişi olma ihtimali bulunduğunu söyler.

124Bakara Sûresi’nin 186. âyetinden: “Şayet kullarım, sana benden sordularsa, gerçekten ben çok yakınımdır...”

125Kelile ve Dimne: İki tilkinin adıdır. Hind Brahmanlarından birisi hayvanların dilinden “Kelile ve Dinme” adıyla bir kitap yazmış, bir çok hakikati ihtiva ettiği için bu kitap her lisana tercüme edilmiştir.

126Îrap: Arapça kelimelerin okunuş tarzı.

127Nahiv: Kelimelerin birbirine bağlanmasıyla sözün teşkili ilmi, söz dizimi, sentaks.

128A’raf Sûresi’nin 204. âyetinden: “Kur’ân okunduğu zaman, hemen susup onu dinleyin, umulur ki, rahmete nâil olursunuz.”

129Fâtır Sûresi’nin 24. âyetinden.

130İsra Sûresi’nin 15. âyetinden.

131Hucurat Sûresi’nin 10. âyetinden: “Mü’minler ancak kardeştirler…”

132İrem Bağları: Rivayete göre Ad kavminden Şeddâd’ın cennete nazire olmak üzere Yemen’de yaptırdığı köşk ile bahçelerdir. İrem kelimesi sonraları cennet mânâsında da kullanılmaya başlanmıştır.

133Kaf Sûresi’nin 36. âyetinden: “Ey Muhammed! Biz onlardan önce kendilerinden daha kuvvetli olan ve beldeleri delik deşik eden nice nesilleri helak ettik, hiç kurtuluş var mı?”

134Necm Sûresi’nin 17. âyeti.

135İsrâ Sûresi’nin 70. âyetinden.

136İsrâ Sûresi’nin 70. âyetinden.

137Müsebbibü’l-esbâb: Sebeplerin sebebi; sebepleri meydana getiren, yaratan (Allah).

138Zâhid: Zühd sahibi. Şüpheli şeyleri bile terk ederek günahtan kaçan, Allah Teâlâ’yı düşünmekten alıkoyan her şeyi terk eden kimse.

139Abbâdiye: Muhtelif kabilelere mensup ve müteferrik cemâat demektir ki, çölde yaşarlar ve ibadetle meşgul olurlarmış.

140Zâriyât Sûresi’nin 22. âyetine işarettir: “Sizin, rızkınız da göktedir, vaad edildiğiniz başka şeyler de.”

CİLT - III

7733Ey Hakk’ın ziyâsı olan Hüsâmeddin! Mesnevî’nin üçüncü defterini getir ki bir şeyi üç defa yapmak sünnettir.

7734Esrar-ı İlâhiye hazinesini aç! Üçüncü defter için özür dilemeyi bırak.1

7735Senin kuvvetin, hararetten hareket eden damarlardan değil, Allah’ın kuvvetinden hâsıl olur.

7736Güneş kandilinin parlaklığı, fitilden, pamuktan, yağdan değildir. O nûrâniyet, Allah’ın ihsan etmiş olduğu ziyadandır.

7737Bu felek kubbesinin kıyam ve devamı, direkten ve ipten değildir.

7738Cibril’in kuvveti mutfakta pişen yemekte değildi; belki yaratan ve kullarını seven Hakk’ın kurbiyyetinde, kuvvet ve kudretinde idi.

7739Bunun gibi Hakk’ın abdal’ı2 olan zevatın kudretini de yemekten ve tabaktan değil, ancak Hak’tan bil.

7740Onların cisimlerini nur ile yoğurmuşlardır ki, melekten ileri gitmişler ve ruhtan daha safî olmuşlardır.

7741Sen de, Celîl ve Azîm olan Allah’ın sıfatlarıyla vasıflanmışsın. İbrahim Halil Aleyhisselâm gibi hastalık ateşinden geç ve afiyet bul.

7742Ey dört unsur mizacına köle olan Hüsâmeddin! O hastalık ateşi, sana da İbrahim Peygamber’e olduğu gibi, serin ve selâmetli olur.

7743Her mizacın mâyesi: dört unsur denilen toprak, su, ateş ve havadır. Lâkin senin mizacın her payenin, her derecenin üzerindedir.

7744Senin mizacın şu yayılmış âlemden birlik vasfını bir araya derleyip toplayıvermiştir.

7745Yazık ki halkın anlayış sahası çok dardır. Halkın, esrar-ı evliya’yı yutup, hazmedecek boğazı yoktur.

7746Ey Hakk’ın ziyası Hüsâmeddin! Senin re’yindeki hazakat ve helva gibi olan sözlerindeki cazibe, taşa bile boğaz verir.

7747Tur Dağı, vakî olan tecellide boğaz, yâni kabiliyet buldu da, içtiği şarabın neşvesiyle parça parça oldu.

7748Dağ o tecelliden parçalandı ve yarıldı. Dağın deve gibi oynadığını hiç gördünüz mü?

7749Birbirine lokma vermek, yemek yedirmek herkesin elinden gelebilir. Fakat boğaz, yâni; istidat bahşetmek, ancak Allah-ı Zülcelâl’in fiilidir.

7750Allah, ruha ve cisme istidat verir, senin ise her uzvuna ayrı ayrı bir kabiliyet ihsan eder.

7751Bunu o vakit ihsan eder ki ey sâlik! Sen hile ve kötülüklerden uzak ve safî olursun da,

7752Sultanın sırrını kimseye söylemez ve sinek önüne şeker dökmezsin.

7753Allah’ın celâl ve azameti esrarını, susam çiçeği gibi yüz dili olduğu halde, dilsiz gibi duran kimse duyabilir.

7754Su içsin ve yüzlerce ot bitirsin diye, Hakk’ın lûtfu toprağa boğaz verir.

7755Hayvan, toprağın otunu yiyip de semirince insan lokması olur, gider.

7756Sonra o insandan ruh ile görüş ayrılınca, yâni ölünce, toprak insan yiyici olur.

7757Ben zerreler gördüm ki hepsinin ağzı açık lokma bekliyordu. Eğer onların yediklerini söyleyecek olursam bahis uzar.

7758Ağaç yapraklarına bile rızk onun in’am ve ihsanındandır. Dayelere, yâni besleyicilere daye de onun umuma şamil lûtfudur.

7759Rızıklara da O rızk verir. Çünkü buğday, gıdasız nasıl yetişir?

7760Bu sözün şerhine nihayet yoktur, söylemekle bitmez. Ben bunları ondan bir parça olarak söyledim.

7761Bütün âlemi, yiyen ve yenilenden ibaret bil! Bâkilerinin ise Hakk’a müteveccih ve makbul-ü İlâhî olduklarını anla.

7762Bu sûret âlemi ve onun sakinleri dağılıp değişir. O mânâ âlemi ve sakinleri ise daimi ve ebedî’dir.

7763O halde Kerim, ebediyen yaşatacak bir ab-ı hayatı kendisine veren kimsedir.

7764Kerim olan kimse “Bâkiyâtu’s-Salihât”3 gibidir ki, yüzlerce âfetten, ihtardan ve korkudan kurtulmuştur.

7765Kerem sahipleri binlerce kişi olsalar yine bir kişiden fazla değildirler ve sayı düşünen hayal perverlerin zannettikleri gibi değildir.

7766Yiyenin de, yenilenin de boğazı; galibin de, mağlûbun da akıl ve reyi vardır.

7767Cenâb-ı Hak, Mûsâ Aleyhisselâm’ın âsâ-i adâlet’ine bir boğaz verdi ki Mısır sihirbazlarının ortaya attıkları o kadar değneği ve ipi yuttu.

7768O değnek ve ipleri yutmasıyla vücûdunda bir şişkinlik ve fazlalık olmadı. Çünkü o yutuş tabiî ve hayvanî bir yeme değildi.

7769Cenâb-ı Hak, insandaki yakîn’e, yâni şüphesizliğe de âsâ-yı Musa’ya verdiği gibi boğaz verdi de, o yakîn, doğan yâni zuhur eden her hayâli yedi.

7770Balık’tan Ay’a, yâni yerden semâya kadar olan mahlûkattan hiçbiri yoktur ki onun gıda çekecek, yiyecek boğazı olmasın.

7771Can boğazı, ten fikrinden uzak olunca onun rızkı o vakit yücelerden ve mânevî olur.

7772Nefsin boğazı vesveseden uzaklaşınca, vahiy ve İlham-ı İlâhiye’nin misafiri olur.

7773Bilmiş ol ki şart-ı tarikat, mizacın değişmesidir. Çünkü kötülerin ölümü kötü mizaçtandır.

7774İnsanın mizacı çamur yiyici olursa yüzü sararır, rengi kötüleşir, kendisi hasta ve hakir olur.

7775O çamur yiyen insanın kötü mizacı değişecek olursa, çirkinliği gider ve yüzü mum gibi parlar.

7776Bir süt nine süte alışmış çocuğun ağzını nimetle hoş etmek için...

7777Eğer meme yolunu ona kapatırsa, yüz bostan yolunu ona açar.

7778Çünkü meme, o zayıf çocuk için binlerce nimet, binlerce sofra ve binlerce ekmeğe perde olmuştu.

7779O halde bizim hayatımız memeden kesilmekle olur. Ey sâlik sen de yavaş yavaş buna çalış ki, söz budur vesselam!

7780İnsan, anasının karnında ceninken gıdası kandan ibaretti. Kan necis iken ona pak bir gıda olmuştu.

7781Doğup da kan içmekten kesilince gıdası süt oldu. Sütten kesilince de lokma lokma yemek yemeye başladı.

7782Lokmadan kesilince de, Lokman gibi, gizli bir matlubun tâlibi olur.

7783Eğer ana karnında cenine birisi deseydi ki: “Dışarıda muntazam bir âlem vardır!..

7784Dağlar, denizler, ovalar, bostanlar, bağlar ve ekinler mevcuttur.

7785Çok yüksek ve aydınlık bir gök ve onda Güneş, Ay, yıldızlar ve Süha yıldızı vardır.

7786Cenupdan, şimalden ve garpden rüzgârlar eser; bağları düğün evi, ağaçları gelin gibidir.

7787Harici âlemin acayipleri anlatılamayacak derecededir. Sen bu karanlık yerde neden mihnet çekmektesin?

7788Dar bir çarmıh içinde kan içiyorsun, necasetler ve zahmetler arasında hapsedilmişsin.”

7789O cenin, halinin hükmüyle bu sözleri inkâr eder, bu haberlere karşı itirazcı ve kâfir olurdu.

7790Ve: “Bu söylediklerin olamaz, hiledir, aldatmadır”, derdi. Çünkü kör bir kimsenin vehmi bu mânâdan, yâni dünyanın bu kadar süslü olduğundan habersizdir.

7791O körün, yahut O ceninin idraki, bir şeyin cinsini görmediği için O idrak, anlatılan şeylerin inkarcısı olur.

7792Dünyadaki avam-ı nas da abdal-ı İlâhî’nin mânâ âleminden söyledikleri nişanlara karşı böyledir.

7793Abdal-ı İlâhî, onlara: “Bu dünya, çok karanlık ve dar bir kuyu gibidir. Haricinde ise kokusuz ve renksiz bir âlem var” derler.

7794Avam-ı nas’dan hiçbirinin kulağına girmez. Çünkü onlar bu dünyanın tamahkârıdırlar. Tamâ ise büyük ve kalın bir perdedir.

7795Nasıl ki dûn ve süfli bir vatanda içtiği kanın tamâhı o cenîni,

7796Bu cihanın sözünden ve haberinden mahçup bırakmış ve anasının kanını onun kalbine sevdirmiştir..

7797Hariçteki türlü nimetlerden mahrum kalmıştır. O, kandan başka öğle yemeği bilmez.

Hırs ve tamâhla fil yavrusu yiyenlerin ve yemeyin diye nasihat verenin sözünü dinlemeyenlerin kıssası

7798Belki işitmişsindir: “Hindistan’da bir ârif, bir güruh dostu gördü ki,

7799Aç ve çıplak olarak uzak bir yol seferinden gelmişlerdi...

7800Ârifin irfan muhabbeti coştu. Onlara güzelce selâm verdi ve gül gibi açıldı.

7801Dedi ki: “Açlıktan ve mide boşluğundan dolayı, size bu kerbelâ4dan, yâni bu uzun seferden birçok meşakkat ve hastalık geldi.

7802Lâkin ey dost kavim! Allah aşkına olsun fil yavrusu yemeyesiniz.

7803Bu gittiğiniz tarafta bir fil vardır. Benim nasihatimi candan, gönülden dinleyiniz.

7804Yolunuzun üzerinde fil yavruları vardır. Onları avlamayı gönlünüz ister.

7805Çok körpe ve lâtif, ziyadesiyle semizdirler. Lâkin anaları pusuda onları gözetmektedir.

7806Yavrusu için yüz fersahlık mesafeyi inleyerek ve ah ü figan ederek dolaşır.

7807Onun hortumundan âdeta ateş ve duman çıkar. Binaenaleyh sevgili yavrusunu yemekten sakının.”

7808Oğul, evliyaullah Hakk’ın çocukları gibidir. Gerek hazır, gerek gaip olsunlar, onlar Haktan haberdardırlar.

7809Onların noksanına dair gıybet eyleme ki, Allah, onların canı için senden intikam alır.

7810Cenâb-ı Hak; “Bu velîler benim çocuklarım gibidir; gariptirler, iş ve güçten ayrılmışlardır. Binaenaleyh benim terbiyeme ve tevliyetime muhtaçtırlar” buyurmuştur.

7811Velîler, imtihan ve tecrübe için, hakir ve yetim halde görünür ve bulunurlar. Lâkin aslında ben onların yâri ve nedimiyim.

7812Hepsi de benim koruma ve sıyanetime arka vermişlerdir. Sanki onlar benim cüz’lerimdir.

7813Sakın sakın ey insan! Bu aba giyenler benim velilerimdir. Onları zinhar incitme! Sûretâ yüz binlerce olsalar da hakikatte (nefs-i vahide), yâni bir kişi gibidirler.

7814Eğer böyle olmasaydı Mûsâ Aleyhisselâm bir değnekle Firavun’u zirüzeber ederek nasıl hüner, yâni mucize gösterebilirdi?

7815Eğer böyle olmasaydı Nuh Aleyhisselâm, bir inkisar etmek ve “Ya Rabbi! Yeryüzünde müşriklerden hiçbirini bırakma” demekle şark ve garbı nasıl suda boğabilirdi?

7816Eğer böyle olmasaydı, cûd ve kerem sahibi olan Lût Peygamberin bir duâsı, Lût kavminin şehirlerini bîmurad olarak yerinden koparır mıydı?

7817O kavmin cennet gibi olan şehirleri, bir Karasu Dicle’si oldu da o memleketlerin yerinde Lût gölü zuhura geldi.

7818Bu nişan, yâni göl ve bu haber, Şam tarafında ve Kudüs yolu üstündedir. Oradan geçerken görürsün.

7819Hakk’a ibadet eden, yüz binlerce enbiyâ ve evliyâdan dolayı beher asırda nice azaplar vâki olmuştur.

7820Eğer onları söyleyecek olursam beyanatım uzun gider. Yalnız, dinleyenlerin ciğerleri değil, dağlar bile kan kesilir.

7821Dağlar kan kesilir ve tekrar donar. Sen bu değişmeyi görmüyorsun. Çünkü kör ve merdutsun.

7822Hem de acayip bir körsün ki keskin bakışlı ve uzakları görür olduğun halde, deveden ancak yükü görebiliyorsun.

7823İnsanlık hırsının icabını ayrı ayrı görür ve bilirsin. Fakat ayı gibi maksatsız raks edersin.

7824Ey haris insan! Öyle bir yerde raks et ki orada kendini, yâni nefsini ve onun arzularını kırarsın ve şehvet yarası üzerinden pamuğu çıkarırsın.

7825Merdan-ı İlâhi, yâni ricâlullah, raksı, meydan başında ve kendi kanları içinde ederler.

7826Kendi ellerinden, yâni benliklerinden kurtulunca el çırparlar, kendi noksanlarından halâs bulunca raks ederler.

7827O gibi zevatın mutribleri, içerlerinden def çalarlar; hattâ denizler onların coşkunluğundan köpük saçarlar.

7828Sabâ rüzgârının tahrikiyle dallar üstündeki yaprakların nasıl el çırpıp oynadıklarını görmüyor musun?

7829Sen görmüyorsun amma, o cezbeli zevatın cuş ve huruşundan dallardaki yapraklar bile el çırpmaktadır.

7830Sen, yaprakların el çırpmasını ve zikir ve teşbih kılmasını görmüyor ve işitmiyor musun? Bunu duymak için beden kulağı değil, kalp kulağı gerektir.

7831Faydasız sözlerden ve yalandan baş kulağını tıka ki, can şehrini münevver göresin.

7832Hazreti Muhammed Aleyhisselâm’ın kulağı sözdeki sırrı cezbederdi ki, Cenâb-ı Hak, Kur’ân’da: “Kulağın ta kendisi”5 demişti.

7833O Nebiyy-i muhterem serâpâ göz ve kulaktır. Onun merhameti sütninedir, biz de onun süt emer çocuklarıyız.

7834Bu sözün sonu gelmez. Geri dön, fil yavrusunu yiyenlere rücû eyle.

Fil yavrularına taarruz edenler kıssasının bakiyesi

7835Seyyahlara nasihat veren zat diyordu ki: “Fil, her ağzı koklar ve insan midesinin etrafında dolaşır.

7836Yavrusunun kebabı kokusunu nerede ve hangi ağızda bulursa onun sahibine kahir ve ikap gösterir.”

7837İbadullahın etlerini yiyor, yâni onların gıybetinde bulunuyorsun, cezanı görürsün.

7838Aklınızı başınıza alın ki ağzınızı koklayan Allah’tır. Sadık olandan başkası o muayeneden nasıl can kurtarır?

7839O teessüf edilecek şahsın vay haline! Kabirde onun ağzını koklayacak olan Münker, yahut Nekir’dir.6

7840O büyük meleklerden ne ağız kokusunu gizlemeye imkân vardır, ne de ilâç satanlardan alınacak misk, karanfil gibi şeylerle ağız kokusunu gidermek kâbildir.

7841Hakikati örtmek için orada yaltaklanma olmadığı gibi, akıl ve şuur için hile yolu da yoktur.

7842Meleklerin gürzü, o gıybet edenlerin ve hezeyan söyleyenlerin başlarına ve arkalarına ne kadar vurulur ve ne kadar yara açar.

7843Hastanın vücudunda taş ve demir sûreti göremezsen de orada Azrail’in gürzü eserini müşahede et.

7844Bazen Azrail’in gürzü, vesair aletleri, sûrî olarak da görünür; lâkin onları ancak can çekişen hasta görür.

7845O can çekişen hasta der ki: “Ey arkadaşlar! Bu tepemdeki kılıç nedir?

7846Biz bir şey görmüyoruz. Senin gördüğün hayâl olmalı” derler. Bu hayâl değildir, göçme zamanıdır bu...

7847Nasıl hayal ki bu, baş aşağı olan felek, onun korkusuyla hayâl gibi olmuştur.

7848O mânevî gürzler ve kılıçlar, can çekişen hastanın karşısında mahsus olur, yâni görünür ve onun başı aşağı düşer.

7849Can çekişmekteki hasta, mükâfat ve cezadan kendisine mahsus olan şeyleri görür ki, dostun da, düşmanın da gözü o şeyleri görmez.

7850O hastadan dünya hırsı gitmiş, gözlerinin görmesi keskinleşmiş ve o gözler ağlayıp kan dökmesi lâzım gelen bir anda aydınlanmıştır.

7851Onun kibri ve gazabı neticesi olarak gözlerinin ağlaması, vakitsiz öten horozun ötmesine dönmüştür.

7852Vakitsiz öten horozun başını kesmek lâzım gelir.

7853Her an canının bir cüz’ü ölüm halindedir, her an can verme zamanındadır. Can verme anında imânını gör, gözet...

7854Senin ömrün altın torbası gibidir. Gece ile gündüz, yâni zaman ise, altını sayıcı durumundadır.

7855Zaman sarrafı, ömür altınını sayar ve farkında olmaksızın onları birer birer adem’e «yokluk» verir. Nihayet ömür torbası boşalır ve hayatın nuru kalmaz.

7856Eğer bir dağdan, dâima toprak alsan da yerine bir şey koymasan, sana verdiği o topraktan dolayı o koca dağ eksilir, hattâ tükenir.

7857O halde alıp verdiğin her nefese karşılık olarak zikir ve tesbih ilâve et ki: “Secde et de yaklaş!”7 âyetinden maksadın ne olduğunu anlayasın.

7858Dünya işlerinin kemal bulmasına değil, dinde emredilen işlerin ikmaline çalış.

7859Ey kemali bulmamış ve noksan kalmış kimse! Nihayet sen öbür dünyaya gideceksin. Dünyadaki işlerin yarım ve ekmeğin pişmemiş olarak kalacaktır.

7860Taşla, ağaçla, keçe ile kabir ve lahit yaptırmak, mezarı imar etmek değildir.

7861Belki safa-yı kalp hususunda kendine bir mezar kazman ve Allah’ın benliğinde kendi benliğini defnetmen gerektir.

7862Hakk’ın toprağı olup, gamına gömülmen lâzım ki senin nefesin O’nun feyzinden medetler bulsun.

7863Mezar evi, kubbeler ve türbeler, mânâ sahipleri indinde makbul değildir.

7864Şimdi atlas giyinmiş olan bir diriye bak ki, giydiği atlas onun şuuruna yardım ediyor mu?

7865Onun canı Münker ve Nekir’in azabına uğramış, gam akrebi de onun harab olan gönlündedir.

7866O atlas giyen kimsenin zâhiri süslü, lâkin içerisi düşüncelerle inlemektedir.

7867Eski bir abâ içinde gördüğün kimse ise zâhiri köhne olduğu halde düşüncesi ve sözleri şeker gibi tatlıdır.

Fil yavruları hikâyesine dönüş

7868Nasihat veren zat, onlara dedi ki: “Benim şu nasihatimi dinleyin! Kalbiniz ve ruhunuz mihnet ve meşakkate uğramasın...

7869Ben nasihat borcunu boynumdan çıkardım, yâni borçlu bulunduğum nasihatimi îfâ ettim.

7870Ben sizi pişmanlıktan kurtarmak için tebliğ-i risâlet’e geldim.

7871Sakının ki tamâ sizin yolunuzu vurmasın ve yiyecek hırsı sizin yolunuzu kesmesin.”

7872Nasihat veren bunları söyledikten sonra, Allah hayırlar versin diyerek gitti. Seyyahlar da yolda yiyecek kıtlığı dolayısıyla fena halde acıktılar.

7873Ansızın, bu yolda yeni doğmuş ve semiz bir fil yavrusu gördüler.

7874Onun üstüne azgın kurtlar gibi üşüştüler. Hayvanı kestiler, pişirdiler, tamamıyla yiyip ellerini yıkadılar.

7875Nasihat veren zatın sözü seyyahlardan birinin hatırında olduğu için O, fil yavrusundan yemedi. Arkadaşlarına da yemeyin diye nasihat verdi.

7876O nasihat veren zatın sözü, Ebu Abdullah’ın Fil yavrusunu kebab edip yemesine mâni oldu. Eski ve tecrübeli bir akıl sana yeni bir baht bağışlar.

7877Fil yavrusunu yiyenlerin hepsi uzanıp yattı. Aç olan Ebu Abdullah, sürüyü bekleyen çoban gibi oturuyordu.

7878Korkunç bir filin geldiğini gördü. Fil ilk önce bekçinin, yâni Ebu Abdullah’ın yanına koştu.

7879Üç defa ağzını kokladı. Onun ağzından fil kokusu gelmiyordu.

7880Bir kaç defa onun etrafında dolaştıktan sonra gitti. O iri ve kocaman fil, Ebu Abdullah’ı incitmedi.

7881Ondan sonra uyuyanlardan her birini kokladı. O uyuyan kimsenin ağzından ona yavrusunun kokusu geliyordu.

7882Çünkü fil yavrusunun kebabından yemişti. Onu paraladı ve çabucak öldürdü.

7883O esnada cemaati birer birer parçalıyordu ve böyle yapmaktan korkmuyordu.

7884Her birini havaya atıyor ve o adam yere düşüp yarılıyor, hurdahaş oluyordu.

7885Ey halkın kanını içen zalim; Bu yoldan çekil ki o mazlumların kanı senden intikam almasın.

7886Halkın malı onların kanı gibidir. Bunu yakînen bil. Çünkü mal, beden kuvvetiyle elde edilir.

7887Fil yavrularının anaları kin güderler. Fil yavrusu yiyenlere intikam tattırırlar.

7888Ey rüşvet yiyen, sen fil yavrusu yiyorsun. Filin hasmı, senin ağzındaki koku dolayısıyla senden intikam alır.

7889Ağzındaki haram lokma kokusu bir hilekârı mânen rezil eder. Çünkü fil, kendi yavrusunun kokusunu bilir.

7890Yemen’deki ilâhi bir kokuyu Medine’den hisseden Zat-i Risalet, bendeki bâtıl bir kokuyu nasıl duymaz.8

7891Hazreti Mustafa[s.a.v.] Efendimiz Yemen’le Medine arası gibi uzak bir mesafeden Nefes-i Rahmani’yi hissediyordu.

7892Hazreti Muhammed[s.a.v.] bizim ağzımızın kokusunu da hisseder; lâkin bizden gizleyip yüzümüze vurmaz. Çünkü bizden iyi ve kötü kokular semâya çıkar.

7893Ey gafil sen uyursun, fakat yediğin, yahut işlediğin bir haramın kokusu, şu yeşil renkli gökyüzüne yükselir.

7894Senin kötü nefeslerine yoldaş olarak, yâni o nefeslerle birlikte, O haram kokusu da semâda koku almakla mükellef olan meleklere kadar gider.

7895Kir kokusu, hırs kokusu, tamâ kokusu, söz söylerken soğan kokusu gibi duyulur.

7896Eğer O kimse “Ben ne zaman soğan yemişim? Soğandan, sarımsaktan müttekiyâne sakınırım” diye yemîn etse.

7897O yemin nefesi gammazlık eder de, kokusu, yanında oturan canı olanlara akseyler.

7898O kötü kokular dolayısıyla ettiği duâlar reddolunur ve o müstekim olmayan kalp, ziyana uğramış olur.

7899Öyle duâların cevabı “sesinizi kesin!” hitabı olmuştur. Çünkü fâsıkın lâyığı red sopasıdır.

7900Eğer sözün eğri, mânân doğru olursa o lafız eğriliği makbul-i İlâhîdir.

7901O sadık Bilâl, Ezan okurken «Hayye» kelimesini «Heyye» diye telâffuz ederdi.

7902Münafıklardan bazıları dediler ki: “Ey Peygamber! İslâm binasının başlangıcında böyle bir hatâ doğru değildir.

7903Ey Allah’ın nebisi ve resûlü, Bilal’den daha fasih bir müezzin tayin et!

7904Dînin ve salâhın ihtidasında «Hayye’l-el felah» cümlesinde lâhin yapılması, yâni doğru ve mahrecinden okunmaması ayıptır.”

7905Hazreti Peygamberin hiddeti huruşa geldi ve Allah’ın gizli alâmetlerinden bir iki remiz söyledi.

7906Dedi ki: “Ey münasebetsizler! Bilâl’in «Heyye» demesi, Allah’ın nezdinde mahrecinden söylenilen yüz «hayye» den ve o gibi kıylü’kalden daha iyidir.

7907Fitne çıkarmayın ki ben de sizin sırrınızı, evvel ve âhirinizi söylemeyeyim.

7908Eğer sen iyi duâ etmesini bilmezsen git de saf din kardeşlerinden duâ iste.

Hak Teâlâ’nın Mûsâ Aleyhisselâm’a: “Bana günah etmediğin bir ağızla duâ et” buyurması

7909Bundan dolayı Cenâb-ı Hak Mûsâ Aleyhisselâm’a buyurdu ki: “Hacet vaktinde ve duâ esnasında,

7910Ey kelimullah! Günah etmediğin bir ağızla benden yardım iste...”

7911Mûsâ dedi ki: “Benim öyle ağzım yok...” Allah da buyurdu ki: “Bize başka birinin ağzıyla duâ et!

7912Başkasının ağzından Allah’a duâ et! Sen onun ağzıyla ne vakit günah ettin?

7913Öyle hareket et ki başkalarının ağzı gece gündüz sana duâ etsin.

7914Senin günah etmediğin ağız, başka birinin özür dileyen ve duâ eden ağzıdır.

7915Yahut kendi ağzını pâk et, kendi ruhunu çevik bir hâle getir.”

7916Allah’ın ismi temizdir. Temizlik gelince de pislik yükünü toplar ve dışarıya çıkar.

7917Zıtlar zıtlardan kaçar. Nitekim güneş doğup, ziya parlayınca, gece firar eder.

7918Allah’ın pak ismi ağza gelince, yâni zikredilince, ne pislik kalır, ne de gam ve kasvet.

Duâ edenin “Allah” demesinin, Hakkın “lebbeyk” demesi ile aynı olduğunun beyanı

7919Bir kimse geceleri “Allah” diye zikrediyordu. Tâ ki o zikirden dudağı, yâni ağzı tatlılaştı ve zikrin zevkini aldı.

7920Şeytan ona vesvese verdi ki: “Ey pak yüzlü ve çok söyleyen, ne vakte kadar böyle söyleneceksin?

7921Gece, gündüz Allah deyip duruyorsun. lebbeyk cevabı nerede?

7922Cenâb-ı Hakk’ın canibi ulûhiyetinden sana bir cevap gelmiyor, sen bu sıkılmaz yüzünle daha ne kadar Allah diyeceksin?”

7923Adamın gönlü kırıldı ve zikri bırakıp yattı. Rüyasında Hazreti Hızır’ı gördü.

7924Hızır Aleyhisselâm ona dedi ki: “Zikrullahtan neden geri kaldın, okuduğun ism-i İlâhî’nin zikrinden niçin pişman oldun?”

7925Derviş cevap verdi ki: “Ettiğim zikirlerin karşılığı olarak bana bir lebbeyk cevabı verilmiyor, Allah’ın kapısından kovulmuş olmamdan korkuyorum.”

7926Hızır dedi ki: “Senin Allah deyişin bizim lebbeykimizdir; senin dertli ve yanık niyazın da bizim habercimizdir.

7927Senin hilelerin ve çare aramaların, cezbemizdir ki seni kendimize çekmemizden ayağını çözmemizdendir.

7928Senin korkun ve aşkın bizim lûtfumuzun kemendidir. Senin her «Yâ rab» deyişinin altında «lebbeyk»ler vardır.

7929Cahilin canı bu duâdan uzaktır. Çünkü onun «Yâ rab» demesine izin yoktur.

7930Bir zarara uğradığı vakit, Allah’a inleyip tazarru etmemesi için ağzına ve kalbine kilit vurulmuştur.”

7931Cenâb-ı Hak Firavun’a yüzlerce mülk ve mal verdi de o, ululuk, büyüklük dâvasına kalkıştı ve «Ene rabbikümül âlâ» dedi.

7932O mayası bozuk Firavun, Allah’a dönüp inlemesin ve münâcâtta bulunmasın diye bütün ömründe bir defa olsun başı ağrımadı.

7933Allah ona bütün dünya mülkünü verdi de, dert vermedi.

7934Dert, cihan mülkünden daha iyi ve daha kıymetlidir ki, onun şevkiyle Allah’a gizlice duâ eder ve «Aman yarabbî» dersin!

7935Dertsiz duâ soğuktur, bir işe yaramaz. Dertli duâ ise gönül duygusuyladır.

7936O sesi dudak altına çekmek, yâni gizlice ve samimi ruhundan duâ etmek, bir de geldiğin yeri hatırlayıp gideceğin yeri düşünmek.

7937O sesin, safî ve hazin olarak; «Ey feryadıma erişen Allah’ım» ve “Ey yegâne yardımcım” demesi gerektir.

7938Köpeğin uluması bile cezbesiz ve sebepsiz değildir. Çünkü her rağbet eden bir yol kesicinin esiridir.

7939Ashab-ı Kehf’in köpeği gibi ki, o cezbe sayesinde murdarlıktan kurtuldu ve pâdişahların sofrası başına oturdu.

7940O köpek Ashab-ı Kehf’in sohbetini seçmiş olduğu için mağara kapısı önünde çanaksız, çömleksiz olarak Rahmet-i İlâhiye suyunu ârifler gibi içer.

7941Köpek postuna bürünmüş; adı sanı olmayan nice kimseler vardır ki, Ashab-ı, Kehf’in köpeğine verilen muhabbet kadehinden uzak değildir.

7942Oğul, o kadehi elde etmek için can ver. Cihatsız, sabırsız zafer olur mu?

7943Bu kadeh için sabır ve mücâhede etmek, mihnet meşakkat olmaz. Sen de sabır ve tahammül et ki sabır, ferah ve sürûrun anahtarıdır.

7944Bu tabiat ve beşeriyet pususundan kimse sabırsız ve ihtiyatsız sıçrayıp kurtulamadı. Sabır ve hazım ihtiyatın eli ayağı gibidir.

7945İhtiyatlı davran, bu zehirli otu yeme ki, ihtiyat ve basiret, peygamberlerin nuru kuvvetidir.

7946Nefsinin hevasına göre sıçrayan sebatsız kimse saman çöpü gibidir ki her rüzgârın esmesiyle hareket eder; sebatlı ve temkinli kimse de dağa benzer. Bir dağ, esen rüzgâra ehemmiyet verir mi?

7947Her taraftan, Gulyabâniler: “Birader! Yol bulmak istiyorsan bu tarafa gel!” diye seni çağırır.

7948“Ben yol gösterici ve kılavuzum. Bu ince ve tehlikeli yolda senin, refikin ve yoldaşın olayım!”

7949O, ne kılavuzdur, ne de yol bilir. Ey Yusuf! O kurt tabiatlı heriflerin tarafına gitme!

7950Bu dünya sarayının yağlı ve tatlı tuzaklarının seni aldatmaması basiret ve ihtiyattır.

7951Çünkü, bu dünyanın ne tadı vardır, ne tuzu... O sihir okur ve kulağa üfler.

7952“Ey nur gibi apaydın kimse, gel bize misafir ol! Ev senin, sen de benimsin.”

7953Basiret ve ihtiyat odur ki, ona: “Midem rahatsızdır, yahut mezar gibi olan dünyanın hastasıyım” diyesin.

7954Yahut; “başım ağrıyor, sen bunu geçirmeye bak”; veyahut “Dayımın oğlu beni davet etmiştir” diye mazeret gösterirsin.

7955Çünkü, dünya sana tatlı bir şey verecek olursa, o, iğnelerle karışıktır; onu senin vücudunda yaralar açmak için verir.

7956Sana elli yahut altmış altın verse de, ey balık gibi gafil olan insan, nihayet seni oltasına takar.

7957Eğer sana bir şey verecek olsa o hilekâr yalandan verir. Çünkü yalan söz, içi çürümüş ceviz gibidir.

7958O çürümüş cevizin takırtısı, yâni dünyanın sana olan vaitleri senin aklını izâle eder. Çünkü O, öyle bir hilekârdır ki yüz binlerce aklı bir akıl saymaz.

7959Sana hakîkî yar olan kimse, senin hurcun ve kesen gibidir. Eğer sen Râmin isen Vise’den başkasını arama!9

7960Senin Vise’n ve sevgilin gene senin zâtındır. Bu haricî tekliflerin hepsi senin için birer âfettir.

7961Basiret ve ihtiyat odur ki, seni davet edenler için, bunlar benim meclubum ve meftunum demeyesin.

7962Onların davetini kuşbazların gizlenip kuşları aldatmak için çaldıkları ıslık gibi bil.

7963Bu sesi ve bu ötüşü, bu yapıyor diye, ölmüş bir kuşu önüne koyar.

7964Kuşlar, onu kendi cinsinden sanıp etrafına toplanırlar. Kuşbaz ise onları avlar ve derilerini yüzer.

7965Meğer ki O kuş, Allah’ın kendisine basiret ve ihtiyat ihsan ettiği bir kuş ola da o tuzak danesinin ve hile öksesinin etrafında dolaşmaya...

7966İhtiyatsızlık, yakînen pişmanlığı gerektirir. Bunun şerhinde şu hikâyeyi dinle.

Bir köylünün şehirliyi, yalancıktan ve birçok ısrarla köye davet ederek aldatması

7967Ey kardeş! Geçmiş zamanda bir şehirli, bir köylüyle tanışmıştı.

7968Köylü şehre gelince, o şehirlinin evine çadır kurardı, yâni postu sererdi.

7969İki ay, üç ay şehirlinin misafiri olur, onun dükkânında ve sofrasında otururdu.

7970Köylünün her neye ihtiyâcı varsa, şehirli onu meccanen10 tedârik ederdi.

7971Köylü bir gün şehirliye dedi ki: “Efendi! Sen seyran için hiç köye gelmiyorsun.

7972Allah aşkına, bütün çocuklarını getir ki bu mevsim, gül ve yeşillik zamanıdır.

7973Yahut yazın, meyve zamanı gel ki hizmetine kemer bağlayayım, yâni hizmetinde bulunayım.

7974Soyunu, sopunu, çocuklarını getir, bizim köyde üç, dört ay otur.

7975Bahar mevsiminde köy muhiti hoş olur, yeşillik ve gönül çekici lalelik halini alır.”

7976Şehirli, onun talebini def etmek için vaatte bulundu ve bunun üzerinden de sekiz sene geçmişti.

7977Köylü, her sene, “Ne vakit geleceksin? Kış ayı geldi” derdi.

7978Şehirli: “Bu sene bize falan taraftan bir misafir geldi” diye bahaneler bulurdu.

7979“Gelecek sene mühim işlerden kurtulursam o tarafa gelmek istiyorum” derdi.

7980Köylü dedi ki: “Ey hayır sahibi olan zat! Bizim aile senin çocuklarını beklemektedir.”

7981Yine her sene leylek gibi gelir ve şehirlinin damı üstüne yuva yapardı.

7982Şehirli efendi, her sene kendi altın ve malından ona sarf ederdi, onu himaye için âdeta kol, kanat açardı.

7983Son defada o cömertlik pehlivanı şehirli, üç ay müddetle köylünün önüne sabahleyin ve akşam üstü sofra koydu.

7984Köylü utandığı için şehirliye: “Efendi! Bu ne kadar vâde, beni daha ne kadar aldatacaksın?” dedi.

7985Şehirli dedi ki: “Cismim de, canım da gelmek istiyor. Lâkin her tahvil, yâni bir halden başka bir hale geçmek Allah’ın hükmü altındadır, her bir hareket kaza ve kadere tâbidir.

7986Âdem oğlu gemi ve yelken gibidir. Rüzgârı sevk eden Allah, ne vakit muvafık rüzgâr gönderirse o vakit hareket edilir.”

7987Köylü tekrar şehirliye yeminler verip: “Ey kerîm zat! Çocuklarını al gel de ikram gör” dedi.

7988Şehirlinin elini tuttu, üç kere ahit aldı: “Allah rızası için çabuk gelmeye cehd et” dedi.

7989On yıl sonra ve her sene böyle yalvarmalar ve tatlı sözleri müteakip,

7990Şehirlinin çocukları dediler ki: “Baba, ay, bulut ve gölge bile sefer eder.

7991Onun üzerinde senin bir çok hakkın sabit olmuştur. Onun işleri için sen çok meşakkat çekmişsindir.

7992O istiyor ki sende ona misafir olasın da o haklardan bazılarını olsun edâ edebilsin.”

7993Yalvarıp yakarın da, pederinizi köye getirin, diye bize gizlice tembih etmişti.

7994Şehirli dedi ki: “Dediğiniz doğrudur. Lâkin ‘iyilik ettiğin kimsenin şerrinden sakın’ denilmiştir.

7995Dostluk, son nefes ve âhiret günü için, yâni Allah için olur. Bir şey olup, bu dostluğun bozulmasından korkuyorum.”

7996Sohbet vardır ki keskin kılıç gibidir, dostluğu katleder; bostanlara ve ekinlere kış tesiri yapar.

7997Keza sohbet vardır, ilkbahar mevsimidir ki o mevsimde binalar yapılır ve bir çok menfaat elde edilir.

7998Hazım ve ihtiyat odur ki sûizan’da bulunasın ve kaçasın, kötülükten kurtulasın.

7999Rasülü Ekrem[s.a.v.]: “sûizan da yerine göre bir tedbirdir” buyurmuştur. Binaenaleyh, ey boşboğaz kimse, attığın her adımın altında bir tuzak var, zannında bulun.

8000Ovanın yüzü düzdür ve geniştir. Fakat her adımda bir tuzak vardır, sen küstahça hareket etme.

8001O dağ keçisi “tuzak nerede?” diye koşar. Lâkin koşarken tuzağın ilmeği boynuna geçer.

8002Ey keçi! “Hani nerede?” dediğin şeyi işte gör. Sen ovayı iyi gördün, fakat pusuyu görmedin.

8003Ey zeki geçinen! Pusu ve avcı tuzağı olmadan tarla arasında kuyruk nasıl bulunur?

8004Yeryüzünde küstahça, edepsizce hareket edenler olmuştu. Ey insan! Zeminde ve tarih sahifeleri arasında dolaş da onların kemiklerini ve kafataslarını gör.

8005Ey Murtazâ, yâni ey hakkın kendisinden razı olduğu zat! Kabristana gidince oradaki kemiklere geçmişteki hallerini sor.

8006O kabir sarhoşlarının kibir ve gurur kuyusuna nasıl yuvarlanmış olduklarını apaçık seyret...

8007Eğer görür gözün varsa, körcesine yürüme, görmüyorsa eline bir asâ al...

8008O basiret ve istidlal asasına mâlik değilsen, istidlalden, yâni; bir şey’i görüp de onun hakikatini anlamaktan aciz isen; görmüş, geçirmiş, gözü ve kalbi münevver bir zat’a tâbi ol!..

8009Eğer sende basiret ve tedbir asâsı yoksa, değneksiz her yol başında durma.

8010Gözü görmeyen bir kimsenin adım atışı gibi, ihtiyat ile adım at ki ayağın kuyuya düşmekten ve taşa çarpmaktan kurtulsun.

8011Gözsüz bir adam titreye titreye, korku ve ihtiyat ile adımını atar.

Sebe’ ahâlîsinin tuğyanı, nimetten azmaları; şükür ve vefanın fazileti

8012Ey dumandan kaçıp ateşe düşen ve lokma ararken yılana lokma olan kimse; bu belâ, basiret ve ihtiyatı terk eylediğindendir.

8013Sen ehli Sebe’11 kıssasını okumadın mı, yoksa okudun da macerayı görmedin mi?

8014Yaptığın akisten dağının haberi yoktur. Dağın şuuru mânâ cihetine yol bulamaz.

8015Dağ daimî sûrette ve işitip anlamaksızın ses verir. Lâkin sen susunca o da susar.

8016Cenâb-ı Hak Sebe’ şehri ahâlîsine, çok kalp ferahlığı ve yüz binlerce köşkler, saraylar ve bağlar vermişti.

8017O soysuzlar, o nimetin şükrünü ifâ etmediler. Çünkü vefâkârlıkta köpeklerden aşağı idiler.

8018Bir köpeğe bir kapıdan bir lokma ekmek verilirse, o kapının minnettarı ve hizmetkârı olur.

8019Köpeğe cevr ü meşakkat erişse bile o kapıdan ayrılmaz, oranın muhafızı ve bekçisi olur.

8020Hem o kapı onun karargâhı olur. Başka bir yeri seçmeyi küfür telâkki eder.

8021Eğer garip bir köpek bir mahalleye gelecek olsa, o mahalle köpekleri onu ayıplarlar.

8022Ve derler ki: “İlk menzilin olan yere dön! Oradaki yediğin nimetlerin hakkı, gönlünü oraya rehin etmendir.”

8023Onu ısırırlar ve: “Eski yerine git! Orada nail olduğun nimetlerin hakkını ifa etmekten geri kalma.”

8024Ey küfrân-ı nimette bulunan kimse! Sen gönül kapısından ve gönül sahipleri kapısından ne kadar ab-ı hayat içtin de gözlerin açıldı.

8025Gönül ehli kapısından sekir, vecd ve kendinden geçiş gıdası senin ruhuna aksetmişti.

8026Sonra, hırsından, gönül ehlinin kapısını terk ettin, ehl-i dünyâ dükkânları etrafında dolaşmaya başladın.

8027O tenceresi yağlı nimet sahiplerinin kapısında, arta kalacak bir tirit için dönüp dolaşıyor ve çanak yalayıcılık ediyorsun.

8028Yağlı yemeği ehli diller kapısında bil ki ruhun semirsin, ümitsiz işler orada iyi olsun.

Hastaların her sabah İsâ Aleyhisselâm’ın kapısı önünde şifâ ve duâ talebiyle toplanmaları

8029İsâ’nın ibadethanesi, ehlidil sofrasıdır. Ey müptelâ sakın bu kapıyı terk etme!

8030Kör, topal, çolak ve fakir halk her taraftan gelir, toplanırdı.

8031İsâ’nın o kapısında toplanırlardı ki Hazreti Ruhullah, nefesiyle onları günahtan, yâni günah cezası olarak uğradıkları hastalıktan kurtarsın.

8032Hazreti İsâ evradını okuyup bitirince kuşluk zamanı dışarıya çıkardı.

8033Müptelâ ve zayıf birçok kimse görürdü ki ümit ve intizar ile kapısı önünde oturmuşlardı.

8034Derdi ki: “Ey dert sahipleri, yâni ey hastalar! Allah tarafından cümlenizin hâceti kabul olundu.

8035Haydi marazsız ve zahmetsiz olarak Allah’ın mağfireti ve ikramı tarafına gidiniz.”

8036O hastaların hepsi, dizleri bağlı develer gibi iken, diz bağları çözülmüş gibi,

8037Sevinerek ve koşarak Hazreti İsa’nın duâsı bereketiyle evlerine giderlerdi.

8038Ey kimse! Sen müptelâ olduğun âfetleri çok kere denedin ve o din ve tarikat sultanlarının himmetiyle sıhhat buldun.

8039Kaç kere topallığın yürümeye döndü, kaç kere ruhun gamdan ve mihnetten kurtuldu.

8040Ey gafil adam! Ayağına bir iplik bağla da kendini kaybetmeyesin.

8041Senin küfran-ı nimetin ve nisyânın vaktiyle gördüğün kerem ve inayetleri sana unutturdu.

8042Kalp ehli olan evliyâullahın kalbi sana karşı kırılmış olduğu için o lûtuf ve kerem yolu sana kapandı.

8043Çabuk, o lûtuf sahiplerini bul da, istiğfar ve itizar et. Bulut gibi inleyerek ağla!

8044Ki onların gül bahçeleri sana karşı çiçek açsın, kemâle gelsin; meyveleri senin için yarılsın.

8045Hem de onların kapısında dolaş ve Ashâb-ı Kehf’in köpeğiyle kapı yoldaşı isen sahibinin kapısını beklemekte bir köpekten aşağı olma!

8046Köpekler, mahallerine gelen serseri köpeklere: “Kalbini ilk evin kapısına bağla, oradan ayrılma!” diye nasihat verirler.

8047“Kemik yemiş olduğun evvelki kapıyı sıkı sıkı tut. O nimetin şükrünü edâ et ve o kapıdan ayrılma!”

8048İlk kapısına gitsin ve oradan felah bulsun diye, o serseri köpeği ikaz için ısırırlar.

8049Onu ısırırlar da derler ki: “ey azgın köpek! Git velinimetine âsî olma!

8050O kapıya halka gibi bağlan! Orada çevik ve atik bir bekçi ol!

8051Bizim vefakârlığımızı bozmanın mümessili olma! Nafile yere vefasızlığı fâş etme.

8052Vefakârlık, köpeklerin şiarı olmuştur. Git de, köpekleri utandıracak ve onların adını kötüye çıkaracak harekette bulunma!

8053Vefasızlık köpekler için ar olduğu halde, sen nasıl oluyor da vefasızlık gösteriyorsun?”

8054Hak Taâlâ vefâkârlığıyla iftihar etti: “Bizden başka ahdine çok vefakâr olan kimdir?”12 dedi.

8055Lâkin, hakları reddeden vefakârlık, Hakk’a karşı vefasızlık demektir.13

8056Ana hakkı, Allah’ın hakkından sonradır ki O kerîm olan Allah, ananı senin ana karnındaki şekline borçlu etmiştir.

8057Allah, seni, ananın bedeni dâhilinde bir cisim olarak yarattı ve o cismi taşımakta, anana bir meyl-i tabiat verdi.

8058Anan seni kendisinin bitişik bir cüz’ü görüyordu. Fakat hamilelik müddeti tamam olunca, Hakk’ın tedbiri, O bitişik cüz’ü ayırdı,

8059Cenâb-ı Hak, binlerce sanat ve fen yapmıştır ki, anan sana karşı şefkatli ve muhabbetli olmuştur.

8060O halde Allah hakkı, ana hakkından evveldir. Her kim O hakkı bilmezse eşektir.

8061O Hak Teâlâ ki anayı, onun memesini ve sütünü yaratmış ve onu babaya eş yapmıştır.

8062Ey ihsanı kadîm olan rabbim, bildiğim ve bilmediğim nimetlerin hepsi de senindir.

8063İlâhi; Sen: “Nimetimi hatırla! Çünkü benim hakkım eskimez ve tükenmez” buyurmuşsun.

8064Sizi, Nuh’un gemisinde ve dedelerinizin sulbünde muhafaza eylemek sûretiyle bir sabah ettiğim lûtfu hatırlayın.

8065Sizin aslınıza ve atalarınıza o zaman tufan dalgalarından eman verdim.

8066Ateş tabiatlı tufan suyu o zemini kaplamıştı. Onun dalgası dağın tepesini kapıyordu.

8067Ben sizi o vakit ceddinizin ceddinin ceddi, yâni en uzak dedelerinizin vücudunda muhafaza eyledim ve reddetmedim

8068Vaktaki büyüdün ve baş oldun, sana nasıl tekme atarım ve kendi sanatım eserini nasıl zâyî kılarım?

8069Sen nasıl oluyor da bîvefâlara feda oluyorsun; suizannın dolayısıyla bîvefalar tarafına gidiyorsun?

8070Ben hatadan ve bîvefalıklardan beriyim. Öyle iken benden tarafa gelince sûizan besliyorsun.

8071Bu sûizannı, karşısında iki kat olarak eğildiğin şahsın bulunduğu yere götür.

8072İmdi sen birçok yar ve yoldaş ittihaz etmiştin. Şimdi, sana, Onlar nerede? diye sorsam, gittiler dersin.

8073Salih dostun semâlara gitti, fâsık arkadaşın da yerin dibine göçtü.

8074Sen ise, ara yerde kaldın, kervandan arta kalan ve sönmeye mahkûm ateşe döndün.

8075Ey cesur arkadaş! O Zât-ı Ecellü Âlâ’nın eteğini, yâni emir ve nehiy ettiklerini tut ki o, yüksekten, alçaktan münezzehtir.

8076O, ne İsâ gibi gökyüzüne çıkar, ne de Karun gibi yerin dibine geçer.

8077Sen saraydan ve dükkândan kalınca, yâni irtihal edip de ikâmetgâhından ve ticâretgâhından ayrılınca mekânda ve lâmekânda seninle beraber olur.

8078Allah bulanıklıklardan duruluk, yâni seyyielerden haseneler izhar eder. Senin cefâlarına vefa ile mukabelede bulunur.

8079Sen bir cefâda bulununca, noksandan kemal tarafına gelesin diye ve seni ikaz için bir belâ gönderir.

8080Ey sâlik! Sen seyr-i sülûkunda bir vird’i terk edersen hastalık ve mihnet gibi sana bir kabz gelir.

8081Eski ahdinde, yâni devam ede geldiğin virdinde hiçbir değişiklik yapma diye sana bir ikaz ve ihtardır.

8082O kabız, zincir haline gelip de kalbini istilâ etmeden ve sana ayak bağı olmadan evvel, virdine devam et!

8083Mâkûl olan, yâni ancak akıl ile idrak edilen kabz-ı derûnî gibi hastalığın meydana çıkar. Hakk’ın bu işaretlerini ehemmiyetsiz ve beleş tutmayasın.

8084Suç işlediğin zaman duyulan iç sıkıntıları kalbi istilâ eder. O sıkıntılar, ecelden sonra zincir haline gelir.

8085Burada bizim zikrimizden kaçınana dar bir maişet verir, geçinmesini güçleştiririz, onu körlükle cezalandırırız.

8086Hırsız, herkesin malını alıp götürünce kabız ve gönül darlığı onun kalbini akrep gibi sokar.

8087Hırsız, “Acaba bu sıkıntı nedir?” der... Ne olacak? Senin şerrinden ağlayan mazlumun gözyaşları tesiridir.

8088Hırsız bu sıkıntıya ehemmiyet vermezse, onun ısrarının rüzgârı o sıkıntı ateşini üfler ve parlatır.

8089Hülâsa, gönül sıkıntısı, zabıta memurlarının sıkıştırması haline gelir. Onun hırsızlığı, mânâ halinde iken, yaprak açmış gibi meydana çıkar.

8090Dert ve iç sıkıntısı suçlular için zindan ve çarmıh olur. İç sıkıntısı bir köktür ki kök, dal budak salıverir.

8091Kök gizli idi, meydana çıktı. Yâni bir ağacın kökü zeminde gizli olduğu halde, dalı budağının meydana çıktığı gibi; sen de duyduğun iç sıkıntısı ve ferahlık hallerini bir kök bil ki onların âsârı zuhur edecektir.

8092Sendeki kötü bir kök ise, onu çabuk çıkar ki çimende çirkin bir diken çıkmasın.

8093Kalbindeki sıkıntıyı görünce, o kabzın çaresine bak; yâni sebebi ne ise o sebebi def et! Çünkü, dalların hepsi kökten biter.

8094Gönlündeki ferahlığı görünce O ferahlığı sula, yâni artmasına çalış. Meyve yetiştirince de o meyvelerden ashabına ver.

Ehl-i Sebe’ kıssasının bakiyesi

8095O Sebe’ şehri ahâlisi, hevâ ve heves sahibi bir takım ham kimselerdi. İşleri güçleri, kerîm olanın nimetine karşı küfrandan, nankörlükten ibaretti.

8096Küfrân-ı nimet meselâ şöyle olur ki: sen, sana in’am ve ihsanda bulunanla mücâdele edersin.

8097Ve dersin ki: “Bana bu iyiliğin lüzumu yok. Ben bu halden müteessir oluyorum, bana niçin ezâ kılıyorsun?

8098Lûtfet de yaptığın bu iyiliği benden uzaklaştır. Ben göz istemiyorum, beni çabuk kör et!”

8099Sebe’ halkı dediler ki: “Ya Rabbî! Şehirlerimizin arasını uzaklaştır, bize ayıbımız hayırlıdır, ziynetimizi al!

8100Biz bu köşk ve bağları istemiyoruz. Bize ne güzel kadınlar lâzım, ne de emniyet ve huzur.”

8101Şehirler ve köyler birbirine yakındı. Sebe’liler: “İçinde canavarlar dolaşan çöl bizim için daha hoş dediler.”

8102İnsanların çoğu o kadar küfrân-ı nimette bulunur ki: yazın kışı ister, kış gelince de ondan hoşlanmaz.

8103İnsanların bâzısı kahrolsun ki ne kadar kâfir-i nimettir. Ne vakit bir hidâyete nail olsa onu inkâr eder.

8104İnsanın nefsi, böyle kâfir-i nimet olduğu için, ölüme müstahak oldu. Ulu olan Allah Teâlâ «Faktülû enfûseküm» yâni; “Nefisleri-nizi öldürünüz!”14 buyurdu.

8105Nefis dediğin üç köşeli dikendir. Her nasıl koysan batar; onun ezâsından nasıl sıçrar ve kurtulursun?

8106Heva ve hevesi terk ateşini, o diken gibi olan nefse vur ve faili hayır olan Allah’ın lûtuf ve keremine sarıl!

8107Sebe’liler; “Bizim indimizde veba, seher yelinden iyidir” diye taleplerinde haddi tecavüz ettiler.

8108Onların iyiliğini isteyenler, nasihat için geldiler, onların kötülüklerine mâni olmak istediler.

8109O nasihatçilerin kanını dökmeye kalkıştılar ve kötülük ile küfür tohumunu ektiler.

8110Kaza gelince dünya darlaşır; helva bile, kaza tesiriyle ağza zahmet verir.

8111Hazreti Peygamber: “Kaza gelince feza darlaşır” buyurmuştur. Kaza gelince gözler görmez olur.

8112Göz görmemek için kaza zamanı kapanır.

8113O süvarinin hilesi, yâni; Allahü Tealâ’nın kazası toz koparıp da gözü görmez hale getirince, o toz, seni Hakk’a iltica etmekten ve ondan yardım istemekten uzaklaştırır.

8114Ey insan! O süvarinin tarafına git! Toz canibine gitme. Yoksa süvarinin kazası ve hilesi seni ezer.

8115Cenâb-ı Hak buyurdu ki: Bu hile ve kaza kurdu o kimseyi yedi. Fakat o kimse kurdun tozunu görünce niçin tazarrûda bulunmadı?

8116O kimse, bunca ilmiyle beraber, Mekr-i İlâhî kurdunun tozunu gördüğü halde niçin otlamasına devam etti?

8117Koyunlar bile, muzır olan kurdun kokusunu bilirler ve onu hissedince de ondan uzaklaşırlar.

8118Hayvanların beyni arslanın kokusunu bilir ve onu duyunca otlamayı bırakır.

8119Gazab-ı İlâhî arslanının kokusunu alınca geri dön! Münâcât eyle, sakınmaya ortak ol, duâ ile iştigal et.

8120Kâfir ve münafık güruhu, Mekr-i İlâhî kurdunun tozunu gördükleri halde dönüp, îman etmediler de, tozdan sonra iri bir mihnet kurdu geldi.

8121O kurt, hışım ve gazapla koyunları paraladı. O koyunlar ki, akıl çobanından gözlerini kapamışlardı.

8122Çobanları, onları ne kadar çağırmıştı da gelmemişlerdi ve çobanın gözüne gam ve keder toprağı saçmışlardı.

8123“Git, biz senden ziyâde çobanız. Her birimiz birer server iken sana nasıl tabî oluruz?

8124Biz kurdun gıdasıyız, Yâr’ın lâyıkı değiliz. Ateş odunuyuz, utanıp arlanma yok bizde..” demişlerdi.

8125Bunların dimağlarında cehalet öyle bir taassuptur ki, buna tutulanların şehirlerinde kargalar şom bir sâdâ ile bağrışırlar.

8126Mazlumlar için kuyu kazdılar. Kazdıkları kuyuya kendileri düşüp ah ettiler.

8127Yusufların derilerini yüzdüler ve yaptıklarının cezasını birer birer buldular.

8128Yusuf kimdir? Senin Hak arayan kalbindir ki esir gibi beden mahallesinde bağlı kalmıştır.

8129Bir Cebrâil’i direğe bağlamış, onun kanatlarını yüz yerinden bölmüşsün de;

8130Onun önüne kebab edilmiş buzağıyı getiriyorsun; bazen da onu çekip samanlığa götürüyorsun.

8131“Ye ki bizim rızkımız budur” diyorsun. Halbuki o kalbin Allah’a vuslattan başka gıdası yoktur.

8132Ettiğin bu işkence ve imtihandan dolayı dertli olan kalbin, senden Allah’a şikâyet eder.

8133Ve “Ya Rabbî Bu eski kurdun elinden el emân” der. Cenâb-ı Hak da ona buyurur ki: “İşte vakit geldi, sabret...

8134Senin hakkını her bihaberden alacağım. Âdil olan Allah’tan başka kim adalet gösterebilir?

8135Kalp der ki: “İlâhî, senin Vech-i Mukaddesinin firâkıyla sabrım tükendi.

8136Ben Yahudilerin elinde kalmış Ad ve Semud Kavminin hapsine düşmüş Salih gibiyim.

8137Ey Peygamberlerin ruhuna saâdet bahşeyleyen Allah! Beni ya öldür, yahut nezdine davet et, yahut da sen gel!

8138Kâfirlerin bile senin firakına tahammülü yoktur. Onun için: “Ne olurdu, ben de toprak olaydım!”15 der.

8139Kâfirlerin hâli budur ki o, öbür taraftandır. O öyle olunca, sana mensup olanın hâli nice olur?

8140Cenâb-ı Hak buyurur ki: “Ey pâk ve nezih olan kalp! Evet dediğin gibidir. Lâkin dinle ve sabret ki sabır iyidir.

8141Sabah yakındır, sus ve coşkunluk etme. Ben sensiz çalışırım, sen çalışma!”

Köylünün daveti üzerine şehirlinin köye gitmesi

8142Bahsedilen maarif ve hakikatler haddini geçti. Ey kahraman arkadaş! Geri dön de köylünün şehirliyi evine götürmesini anlat!

8143Ehl-i Sebe’ hikâyesini bir tarafa bırak da şehirlinin köye nasıl gittiğini söyle.

8144Köylü, yaltaklanmak hususunda işveler yaptı da şehirlinin basiret ve ihtiyatını sersemleştirdi.

8145Köylünün üst üste haber gönderişi ve köye davet edişi ile şehirli gaflete düştü ve onun su gibi saf olan tedbiri bulandı.

8146Diğer taraftan şehirlinin çocukları, köylünün davetini takdir ve tasvip ederek ve sevinerek “Baba, gezer, oynarız ne olur?” diyorlardı.

8147Yusuf gibi bazı kimseleri “Gezer, oynarız” teklifi, Allah’ın gölgesi bulunan mürşid-i kâmil huzurundan uzaklaştırır.

8148O, oyun değil, belki canbazlıktır; yâni hayat ile oynamak derecesinde bir harekettir; hiledir, mekirdir ve hud’adır.

8149Seni dost’undan ayıracak olan bir sözü dinleme ki o söz sana zarar ve ziyan verir.

8150O söz sûretâ yüzde yüz menfaat olsa da kulak asma; bir kaç altın için, hazîne sahibinden ayrılma!

8151Şunu işit ki, Cenâb-ı Hak, Peygamber’in ashabına iyi, kötü nice şeyler söyleyip kaç kere onları ayıplamıştı.

8152Çünkü bir kıtlık yılında, davul sesi işitince, hemen mescitten çıkmışlar ve cuma namazını terk edivermişlerdi...

8153Başkaları evvel gidip ucuz almasınlar; o alışverişte bizden ziyâde faydalanmasınlar fikriyle idi.

8154Hazreti Peygamber, mescitte dîninde sabit birkaç kişiyle niyazda kaldı.

8155Cenâb-ı Hak hutbeyi bırakıp çıkanlara tevbihan: “Ticâret davulunun sesi nasıl oldu da sizi Peygamberin huzurundan ayırdı”16 buyurdu.

8156“Siz buğday almak için şaşkın bir halde dağıldınız, sonra Hazreti Peygamberi minber üstünde ve ayakta hutbe îrad ederken bıraktınız.

8157Buğday almak için bâtıl tohumu ektiniz ve Resûlûllah’ı dinlemeyerek onu mescitte bıraktınız.

8158Onun sohbet ve hutbesinin dinlenilmesi oyundan da, maldan da hayırlıdır. Dikkat et ki, kimi bıraktın, gözlerini ovuşturarak gaflet uykusundan uyan!

8159Benim Rezzâkıkül ve Hayrulrâzikîn olduğumu hırsınız yüzünden yakînen bilemediniz mi?”

8160O Allah ki buğdaya topraktan gıda verir ve yetiştirirken, senin tevekkülünü nasıl zâyî kılar?

8161Buğday için O Allah’ın ibâdetinden ayrıldın. O Allah ki buğdayın yetişmesine sebep olan yağmuru gök yüzünden ve bulutlar vasıtasiyle göndermiştir.

Doğan kuşunun kazları dere kenarından kıra daveti

8162Doğan, kaz’a der ki: “Sudan kalk da kırların şeker döktüğünü, yâni oralarda türlü ve tatlı nimetler bulunduğunu göresin.”

8163Akıllı kaz da ona der ki: “Ey doğan, uzaklaş! Su, bize kaledir, emniyet ve sürûr yeridir.”

8164Şeytan da doğan gibidir. Kazlar, sakın ha! Su kalesinden dışarıya çıkmayın.

8165Ve doğan’a deyin ki: “Git git, geri dön, ey kâhyalığa kalkışan doğan! Elini bizim başımızdan çek!

8166Biz senin davetinden uzağız. Davetin senin olsun ey kâfir! Biz senin bu davetini dinlemeyiz.

8167Sudan kalemiz bizim, vâdettiğin kırlardaki şeker, hattâ o şekerin çıktığı Hindistan senin olsun. Biz senin hediyeni istemeyiz. Bağ ve bostan da senin olsun. “

8168Can tende bulundukça rızık eksilmez. Nasıl ki ordu bulununca sancak eksik olmaz.

8169Tedbirli olan şehirli çok mazeret beyan etti. O merdud Şeytan gibi olan köylüye bir çok bahane söyledi.

8170Dedi ki: “Şimdi mühim işlerim var. Köye gelecek olursam o işler muntazam sûrette yapılamaz.

8171Pâdişah bana nâzik ve mühim bir iş havale etmiştir ki geceleri bile uyumuyor, benim bu işi başarmamı bekliyor.

8172Ben Pâdişahın emrini terk edemem. Ve onun huzurunda yüzü kara olamam.

8173Her sabah ve akşam Pâdişahın husûsî bir çavuşu geliyor, benden o işi bitirip bitirmediğimi soruyor.

8174Benim köye gelmemi ve işini bitirmediğim Sultanın, kaşlarını çatmasını, münâsip görür müsün?

8175Ondan sonra Pâdişahın hışmına ne çare bulayım? Diri diri kendimi topraklara gömeyim de onun gözü önünden mi kaybolayım?”

8176Bu tarzda o, yüzlerce bahane serdettiyse de onun bahaneleri Kaza-yı İlâhî’ye muvafık gelmedi.

8177Eğer Âlemin bütün zerreleri çâre bulmaya çalışsa semâvî kazaya karşı hepsi de hiçtir.

8178Gökten yere ne gelse, zemin için ne kaçacak yer, ne çâre, ne de pusu bulunur.

8179Güneşten onun üstüne ateş yağar. O ise o ateşe karşı teslimiyet gösterir.

8180Eğer yağmur yağıp onun üstünde tufan yapsa ve onun şehirlerini harâb etse.

8181Ben esirim, her ne istersen getir diye Eyüp Aleyhisselâm gibi teslim olur.

8182Ey zeminin bir cüz’ü, bir zerresi olan insan! Dik kafalılık etme, Allah’ın kazasını görünce ona muarız olma!

8183Mademki: “Sizi topraktan yarattık”17 âyetini işittin, Allah da senin toprak olmanı istedi. Emr-i İlâhî’ye karşı yüz çevirme.

8184Ey insan gör ki ben toprağa nice tohum ektim. Sen de bu toprağın bir tozu iken, seni ben yükselttim.

8185Sen bir hamle daha yap da topraklığı, yâni; tevazu’u kendine sıfat edin. Ben de seni dünya beylerinin hepsi üzerine emir kılayım.

8186Su, yüksekten aşağıya akar. Sonra da aşağıdan yukarıya çıkar.

8187Buğday, çiftçi tarafından tarlaya atılır ve yüksekten iner, toprağın altına girer. Lâkin sonra yükselir, dik ve çevik bir başak haline gelir.

8188Felekteki nimetlerin aslı ve sebebi yağmur ile güneş, toprağa kadar tenezzül ettiklerinden onların yetiştirdikleri nebatat pâk olan ruhun gıdâsını teşkil eder.

8189Bunlar, yâni yağmurla güneş tevâzû gösterip zemine indikleri için diri ve kahraman bir insanın cüz’ü oldular.

8190O cansız olan yağmur ve güneş, insan sıfatlarını kazanıp, sevinerek arşın üstüne uçarlar.

8191“Evvelâ hayat âleminden bu hâk-ı süfliye geldikse de yine aşağılıktan, yücelere yükseldik” derler.

8192Cihanın bütün cüz ve zerreleri hareket halinde olsun, sükûn halinde olsun “Biz rabbimize rücû ediyoruz” derler.

8193Cihan cüzlerinin zikri ve teşbihleri, semâlara gulgule düşürmüş ve oraları çınlatmıştır.

8194Rabbinin hamdiyle zikir ve tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur. Lâkin ey insanlar siz onların tesbihini anlamazsınız!

8195Allah’ın kazası hileye azmedince, cahil bir köylü, malûmatlı bir şehirliyi mat etti.

8196Şehirli binlerce tedbiri ile beraber mağlûp oldu. Köye olan o seferinde birçok âfete mâruz kaldı.

8197Şehirli, kendi azim ve sebatına güvenmiş ve mağrur olmuştu. Filvaki sebat ve tedbirde bir dağ gibiydi, lâkin, Kaza-i İlâhî tesiriyle yarım sel, o koca dağı sürükledi götürdü.

8198Kazâ-yi İlâhî felekten baş gösterince âkil18 olanlar kör ve sağır olurlar.

8199Kaza tesiriyle balıklar denizden dışarı fırlar, kurulmuş bir tuzak, uçan bir kuşu yakalar ve aciz bırakır.

8200Cinler ve şeytanlar şişe içerisinde hapsedilir, belki de Hârut kendi ayağıyla Bâbil’e gidip, baş aşağı bir kuyu içine asılır.19

Darvanlılar ve onların yoksullara bir şey vermeden bahçelerden meyve devşirmek için hileye sapmaları

8201Kur’ân’da Ashab-ı Darvan20 kıssasını okumuşsundur. Onu okuduğun ve neticesini anladığın halde neden hilekârlığa kalkıyorsun?

8202Akrep iğneli birkaç şahıs birkaç fakirin rızkını kesmek için hilekârlığa kalkıştılar.

8203Birkaç Amr ve Bekir karşı karşıya oturup gece sabaha kadar hile düşündüler.

8204O kötü kimseler, sırlarını Allah anlayıp da fukaraya haber vermesin ve mahsul kesileceği sırada fukara başlarında toplanmasın diye gizlice konuştular.

8205Çamur, çamur sıvayana hile etmeye; el, kalpten gizli iş görmeye kalkıştı.

8206Cenâb-ı Hak; “Seni yaradan, senin hevâ ve hevesini bilmez mi? Senin münacâtın sadık mı, yalan mı fark etmez mi?”21 dedi.

8207Bir yolcunun dün nerede bulunduğunu gören Lâtif ve Habîr, bugün sabahleyin sefere çıkışından gafil olur mu?

8208Her şeyi görüp, bilen Allah, o yolcunun hangi inişte ve hangi yokuşta olduğundan ve hangi mekâna teveccüh eylediğinden nasıl gafil olur?

8209Ey insan! Şimdi kulağını gaflet pamuğundan temizle, Darvanlılar gibi fukaranın rızık ayrılığı iniltisine karşı aldırmazlık etme!

8210Fakru zaruret gamlısının sefalet hikâyesini dinle ki bu, ona verilen zekât gibidir.

8211Gönül hastalarının dertlerini ve sudan, topraktan yaratılmış canların fakru zaruretini dinlemiş olursun.

8212Fakru zaruret içinde boğulan gönüller, dumanla dolu bir ev gibidir. Sen onların derdini dinlemek sûretiyle o dumanlı eve bir pencere aç ki dumanı çekilsin.

8213Ey Âlem-i bâlâ yolcusu olan mürşid-i kâmil! Allahü Azimüşşan canibine giderken bize de himmet et ve derdimize çâre bul!

8214Ruhun bu tereddüdü onun zindanda hapis olması gibidir ki, o tereddüt ruhu bir tarafa gitmeye bırakmaz.

8215Dünya bir tarafa, âhiret fikri ise öbür tarafa çeker ve her biri; doğru yol benimki, benim tarafıma gel, der...

8216Bu tereddüt, Allah yolunda bir tuzaktır. Ayağı serbest olan, yâni bu gibi sürüklenişlere bağlı olmayan kimselere ne mutlu!..

8217Âhû’nun izini tut ve her kayıttan kurtulmuş olarak git ki o iz vasıtası ile âhû’nun göbeğine, yâni misk’e vâsıl olasın.

8218Birader; fakru zaruret ateşi içinde bulunsan da bu yolda gidişinle âlem-i balâya vâsıl olursun.

8219“Lâ tehaf” Yâni; “korkma!” hitabını işitince ne denizden kork, ne de onun dalgasından ve köpüğünden çekin.

8220Madem ki Allah sana korku vermiştir, o korkuyu «Lâ tehaf» emri bil. O, madem ki sana tabak vermiştir, şüphe etme ki ekmeği de gönderecektir.

8221Asıl korku, korkusu olmayan “Hikmetin başı Allah korkusudur” nüktesini bilmeyen kimse içindir. Gam ve gussa, Hak kapısında dönüp dolaşmayan ve oraya iltica etmeyen bedbaht içindir.

Şehirlinin köye gitmesi

8222Şehirli işe başladı ve hazırlandı. Azim kuşu köy tarafına süratle uçtu.

8223Şehirlinin hanım ve çocukları sefer hazırlığı yapmışlar, götürülmesi lâzım gelen eşyayı azim öküzüne yükletmişlerdi.

8224Çocuklar sevinerek ve acele ederek köye gidiyorlar “Köyde yemiş yiyeceğiz müjde!” diyorlardı.

8225“Bizim maksadımız, hoş bir meradır. Oradaki dostumuz da kerim ve gönül çekici bir zattır.

8226O kerim dost, binlerce arzu ile bizi davet etmiştir, bizim için orada kerem ağaçları dikilmiştir.

8227Biz, uzun kış günleri için, onun nezdinden şehre zahire götüreceğiz.

8228Belki bağını, bostanını bizim yolumuza sarf edecek, kendi canında bize yer verecektir.

8229Ey arkadaşlar, istifâde için acele ediniz.” Fakat içlerinden akıl, onlara: “Ferahlanmayın” diyordu.

8230Allah’ın faidelerinden istifade edin; şüphe yok ki, Allah sevinip, övünenleri sevmez.

8231Size gelen şeylerle bir miktar ferahlanın. Servet ve nimet olarak gelip de sizi meşgul eden şeylerin hepsi sizi Rabbinizden alıkor.

8232Ey salik; ancak Allah ile mesrur ol, onun gayrisiyle olma! Çünkü O bahar mevsimi gibidir. Sâir şeyler ise ocak ayına benzer.

8233Onun, yâni; Hakk’ın gayri olan her şey, velev ki senin tahtın, mülkün ve tacın olsun, seni yavaş yavaş helake doğru götüren şeylerdir.

8234Ey salik; gamdan sevin ki gam, vuslat tuzağıdır. Bu yolda alçaklarda dolaşmak ve tevazu göstermek yükselmek demektir.

8235Gam ve keder bir hazinedir... Senin hastalığın ve meşakkatin de bir hazinedir. Lâkin bu fikir, çocuklara nasıl tesir eder; bunun bir hakikat olduğunu nasıl anlarlar.

8236Çocuklar oyun adını işitince, yaban eşekleriyle yarış ederek koşarlar.

8237Ey yaban eşekleri; bu tarafta, yâni dünyada tuzaklar ve pusuya girmiş kan içiciler vardır.

8238Oklar uçuşup durmakta... Onları atan yay ise gayb âleminde gizlidir. Bir gence ihtiyarlatıcı yüzlerce ok isabet eder.

8239Gönül sahrasında adım atmalıdır. Çünkü çamur kırında, yâni dünyada genişlik ve neşe olmaz.

8240Ey dostlar, gönül emin bir yerdir; orada menbâlar ve gülistan içinde gülistanlar vardır.

8241Ey sâlik; Gönül’e meylet ve onun sahrasında yürü ki, orada ağaçlar ve akan çeşmeler vardır.

8242Köye gitme ki köy insanı ahmaklaştırır, aklı nursuz ve fersiz bırakır.22

8243Ey seçilmiş ve temiz olan salik; Hazreti Peygamber’in hadîs-i şerifini dinle ki: “Köyde ikâmet etmek, aklın mezarıdır” buyurmuştur.

8244Her kim bir gün ve bir gece köyde kalsa, aklı bir ay yerine gelmez.

8245Tam bir ay onun ahmaklığı gitmez. Köyün otundan da bundan başka ne biçilir?

8246Köyde bir ay oturanda ise, bir müddet cehalet ve kalp körlüğü husûle gelir.

8247Köy nedir? Hakikâte vâsıl olmamış şeyhtir ki, kendinden önceki şeyhlerin sözlerini benimseyerek onları taklide kalkışmıştır.

8248Aklı küllî şehrine karşı bu duygular, gözleri bağlı değirmen eşeklerine benzerler.

8249Bu bahisleri geç de şehirlinin köye gitmesi hikâyesine dön! İnci dânesi gibi olan bu hakikatleri bırak da buğday danesinden bahset.

8250Eğer hakikat incilerini elde etmeye muvaffak olamazsan, buğday dânesi gibi olan hikâyeyi dinle. Eğer senin için o tarafa yol yoksa, bu tarafa at sür!

8251Hikâyenin zâhirini takip et. Zâhir, eğri uçarsa da nihayet bâtın cihetine götürür.

8252Her insanın evveli hakîkaten sûrettir; ondan sonra can gelir ki o, sîretin cemal ve kemâlidir.

8253Her meyvenin iptidası sûretten başka nedir? Ondan sonra lezzeti gelir ki onun mânâsıdır.

8254Evvelâ oba yaparlar, yahut satın alırlar, ondan sonra Türk’ü oraya misafir ederler.

8255Ey salik, kendi sûretini oba, mânânı Türk farz et. Yine mânânı gemici ve sûretini gemi kıyas eyle!

8256Hak rızâsı için bu sözleri bir an bırak ki şehirlinin merkebi çıngırağını öttürsün.

Şehirlinin ve ailesinin köye gitmesi

8257Şehirli ve çocukları lâzım olacak eşyayı hayvanlara yüklettiler ve köy tarafına sürdüler.

8258Sevinerek kıra doğru hayvanlarını sürüyor ve “Sefer ediniz ki ganimet bulasınız” diyorlardı.

8259Kamer, seferler ederek Keyhüsrev23 olur, yâni; «Bedr-i tam» hâlini alır. Sefer etmeksizin hilâl, nasıl Hüsrev olur, yâni bedir halini bulur?

8260Satrançtaki Beydak, yâni piyade taşı, haneden haneye sefer ederek Ferzin olur, yâni Şah’ın veziri derecesini bulur. Yusuf Aleyhisselâm, seferinden, yâni Arz-ı Kenan’dan, Mısır kıtasına götürülmesi dolayısıyla yüzlerce murada ermiştir.

8261Hikâyedeki şehirli ile çocukları da, gündüzün güneşin ziyasından yüzlerini yaktılar, geceleyin yıldızdan yol öğrendiler.

8262O zahmetli ve çirkin yol onlara güzel görünmüş, köy’e gidiş neşvesinden cennet gibi olmuştu.

8263Acı söz, tatlı bir dille güzel ve hoş gelir. Diken, gül bahçesi dolayısıyla gönül çekici olur.

8264Ebu Cehil karpuzu gibi acı bir şey, insana sevgili elinden hurma gibi tatlı gelir. Dar bir ev, evdeki dost yüzünden sahra gibi geniş görünür.

8265Gül yanaklı ve ay yüzlü bir dilberin vuslatı ümidiyle nice nazeninler diken zahmetini çekerler.

8266Ay çehreli sevgilisi için hamallığa katlanmış ve sırtı yara olmuş ne kadar kimse vardır.

8267Demirci, geceleyin evine gelip ay yüzlüsünü öpmek için, gündüz demir ve ateşle kendi yüzünü karartır.

8268Esnaftan biri geceye kadar dükkânda çarmıha gerilmiş gibi oturur ve o zahmete katlanır; çünkü onun kalbinde bir servi boylu kök salmıştır.

8269Bir tacir evindeki refikasının muhabbetiyle denizde ve karada sefer eder.

8270Her kimin bir cansıza alâkası bulunursa o alâka, bir diri yüzünden olur.

8271Bir dülgerin keresteye teveccüh etmesi ve onu işlemesi ay yüzlü bir güzele hizmet ümidiyledir.

8272Ey salih! Sen öyle bir dirinin iltifatı ümidiyle çalış ki o diri, bir iki gün sonra cansız bir hale gelip, toprak olmasın.

8273Aşağılık yüzünden bir saman çöpünü kendine munis olarak seçme. Onun munisliği geçicidir.

8274Eğer Allah’tan başka olan munislerinde vefa varsa, anne ve babana olan ünsiyet ve ülfetin nerededir?

8275Eğer Hak’tan gayri biri, dayanmaya ve itimat etmeye lâyık olsaydı senin dadı ve lâlâna olan ülfetin devam etmez mi idi?

8276Senin memeye ve süte olan ülfetin devam etmediği gibi, mektepten nefret ederdin; o nefret de geldi, geçti.

8277Senin onlara meyil ve muhabbetin onların vücut duvarına akseyledi ve o ışık geldiği gibi Güneş’e rücû etti.

8278O, ulûhiyet Güneşinin ışığı her neye aksetse, ey yiğidim, sen ona âşık olursun.

8279Mevcudattan her neye âşık olursan o şey, Sıfat-ı İlâhiye’den biri ile yaldızlanmıştır.

8280O şeyin altın yaldızı, aslına rücû edip de, o şey bakırdan ibaret kalınca ve çirkinleşince, insanın tabiatı doyar ve boşlayıverir.

8281Seni çeken o yaldızlı güzellikten elini, ayağını çek. Kalp bir madeni, cehaletle altın sanıp da hoş deme!

8282Çünkü kalp şeylerdeki hoşluk iğretidir. Zâhirî ziynetin altında ziynetsizlik mayası vardır.

8283Kalp’in üstündeki yaldız, sonunda madenine gider. Ey salik! Sen de onun gittiği madene git!..

8284Güneş’in duvara akseden ışığı yine güneşe gider. Sen de o Güneş’e git ki lâyık olan budur.

8285Ondan sonra da madem ki olukta, vefa görmedin, sen suyu yağmurdan iste.

8286Kuyruğun mâdeni, yâni kasap dükkânı, kurt tuzağı olmaz. Fakat o madeni koca kurt ne bilir?

8287Şehirli ve çocukları da çıkın içinde altın bağlı sandılar ve aldanarak alelacele köye gittiler.

8288Öylece gülerek, oynayarak gittiler, köylünün dolabı etrafında çark vurdular.

8289Köyden ve köylünün yanından gelen kimi gördülerse yüzünü, gözünü öptüler.

8290Ve “Sen bizim dostumuzun yüzünü görmüşsün. O halde canımızın canı gözümüzün bebeğisin” dediler.

Leylâ’nın mahallesinde oturan bir köpeği Mecnun’un okşaması

8291Mecnun bir köpeği okşuyor, öpüyor ve önünde âdeta kendinden geçiyordu.

8292Huzû ve huşu ile onun etrafını tavaf ediyor, ona şeker ve gül suyu ile yapılmış şerbet veriyordu.

8293Herzevekilin biri ona dedi ki: “Ey ham deli; her vakit yaptığın bu çılgınlık nedir?

8294Köpeğin ağzı daima pis şeyleri yer ve dudağıyla kuyruğunun altını yalar.”

8295Mecnun ona cevap verdi ki: “Sen nakıştan ve cesetten ibaretsin. İçeriye gir; yâni ruh âlemine dal da ona benim gözümle bak...

8296Bu köpek, Allah’ın çözülmez bir tılsımı ve Leylâ mahallesinin bekçisidir.

8297Onun himmetini, kalbini, ruhunu ve irfanını gör ki mekân olmak üzere nereyi intihap etmiştir.

8298O benim mübarek yüzlü Kıtmîr’imdir. Belki o benim dert ortağımdır

8299Leylâ’nın mahallesinde oturan bir köpeğin bir kılını ben nasıl olur da aslanlara değişebilirim?

8300Ey köpeklerine aslanların kul, köle olduğu zat-i akdes! Burada söze imkân yoktur, yâni izahat verilmesi mümkün değildir. Sus vesselam.”

8301Ey dostlar! Eğer sûretten geçer ve mânâ âlemine giderseniz orasının cennet ve gülistan içinde gülistan olduğunu görürsünüz.

8302Ey sâlik! Kendi sûretini kırıp yakacak olursan, her sûreti kırmayı öğrenirsin.

8303Ondan sonra, her sûreti kırar ve Cenâb-ı Haydar[Kerremallâhü Veche] gibi Hayber kalesinin kapısını koparırsın.

8304O saf şehirli sûrete zebûn oldu da yanlış bir söz üzerine köye gitmeye kalkıştı.

8305Köylünün yaltaklanması tuzağına mesrur olarak gitti ve imtihan danesini yemeye koşan bir kuşa döndü.

8306Kuş o tuzaktaki dâneyi kerem bilir. Halbuki o ihsan ve cömertlik değil, onu koyan kuşbazın kuş tutmak hırsının neticesidir.

8307Kuşcağızlar dâneye tama ederek sevinip kuşbazın o hilesi cihetine uçar ve koşarlar.

8300Ey hakikat yolcusu olan salikî Eğer şehirlinin köye gidişindeki sevincinden bahsedecek olursam, seni geç bırakıp maârif ve hakikatler dinlemekten mahrum kalacağından korkarım.

8309Sözü kısa kesiyorum. Yolda bir köy göründü; lâkin o, gidecekleri köy değildi. Binaenaleyh başka bir yola sülûk ettiler.

8310Bir ay kadar köyden köye gezdiler. Çünkü gidecekleri köyün yolunu iyi bilmiyorlardı.

8311Her kim kılavuzsuz yola giderse, iki günlük yol yüz yıllık mesafe olur.

8312Her kim delilsiz Kâbe’ye giderse şehirli ve çocukları gibi başı döner ve zelil olur.

8313Her kim ustasız bir sanat tutacak olursa şehirde ve köyde maskara olur.

8314Bir insanın anasız, babasız vücûda gelmesi şark ve garp arasında nadir vaki olmuştur.

8315Malı, çalışıp kazanan bulur; insanın bir defineye tesadüf etmesi nâdir vuku bulur.

8316Hazreti Mustafâ[s.a.v.] gibisi nerede ki Cenâb-ı Hak, ona Kur’ân tâlim etsin.

8317Ceset sahibi insanlara kalem vasıtası ile ilmi öğretti ve kereminin bolluğu ile kalemi, öğretiş ve öğrenişe vasıta halketmiştir.

8318Oğul; her haris mahrumdur. Sen de haris olan gibi koşarak gitme; aheste ve teenni ile hareket et.

8319Şehirli ve çoluk çocuğu da, o yolda, karada yaşayan kuşun suda eziyet çekmesi gibi, meşakkatler ve sıkıntılar çektiler.

8320Köyden ve köylüden gına getirmişler ve öyle usta olmadan şeker yapmaya da doymuşlardı.

Şehirli ve çocuklarının köye vâsıl olması ve köylünün onları tanıması

8321Bir ay sonra kendileri aç, hayvanları otsuz olarak köye vâsıl oldular.

8322Köylüyü gör ki niyeti bozuk olduğundan, davetli misafirlerine neler yaptı?

8323Bağına ağız açmasınlar, yâni mahsûlünü yemesinler diye, şehirli ile çocuklarından gündüzün yüzünü gizledi, görünmedi.

8324Öyle bir yüz ki hîle ve riyadan ibaret idi. Öyle bir yüzün Müslümanlara görünmemesi görünmesinden evlâ idi.

8325Öyle yüzler vardır ki şeytanlar sinek ve çıngırak gibi onların başına oturmuşlardır.

8326Böyle habis ve asi çehre için Cenâb-ı Hak: “Alnının perçeminden yakalar, çekeriz”24 buyurmuştur.

8327Köylünün evini sorup bularak kapısına vardılar.

8328Köylünün ailesi ise kapıyı açmadı. Şehirli bu kötü muameleden deli gibi oldu.

8329Lâkin sertlik gösterecek zaman değildi; kuyuya düşünce sertliğin ne faydası olur?

8330Beş gün köylünün kapısı önünde kaldılar. Geceleri ayazda, gündüzleri yakıcı güneşin altında geçirdiler.

8331Orada kalmaları gafletten ve eşeklikten değildi. Belki mecburiyetten ve gıdasızlıktandı.

8332Mecburiyet şevkiyle iyiler, alçaklara bağlanırlar ve hizmet ederler. Arslan av bulamayınca açlığın şevkiyle pis bir şey yer.

8333Şehirli köylüyü görüyor ve selâm veriyor: “Ben falânım, adım da şudur” diyordu.

8334Köylü dedi ki: “Söylediklerin olabilir, yâni belki doğru söylüyorsun. Fakat, senin kim olduğunu, kirli bir kimse mi, yoksa temiz bir adam mı bulunduğunu ben ne bileyim?”

8335Şehirli dedi ki: “Şu an, kıyamete benzedi ki, kardeş kardeşten kaçıyor.25

8336Ben o kimseyim ki, sen benim soframda fazla fazla yemekler yemiştin” diye şerh ediyordu.

8337Falan gün sana falan şeyi satın almıştım. İki dudak arasını aşan bir sır şuyû bulur.

8338Bizim muhabbetimizin sırrını halk işitmiş ve öğrenmiştir. Boğaz nimet yiyince yüz utanmak lâzım gelir.”

8339Köylü diyordu ki: “Ne saçmalayıp duruyorsun? Ben ne seni, ne adını, ne de yerini bilirim.”

8340Beşinci gece bulutlar toplandı ve yağmur yağmaya başladı. O kadar ki gökyüzü o yağışın şiddetinden hayret etti.

8341O yağmurdan bıçak kemiğe dayanınca şehirli: “Ev sahibini çağırın!” diye kapının halkasını dövmeye başladı.

8342Köylü yüzlerce ısrardan sonra kapı dibine geldi: “Evlât ne istiyorsun?” dedi.

8343Şehirli dedi ki: “Ben eski hukuku bıraktım, bütün zan ve düşüncelerimi terk eyledim.

8344Şu beş gün içinde beş yıllık zahmet ve meşakkat çektim. Bu yakıcı sıcakta zavallı canım çok müteessir oldu.

8345Akrabadan, dosttan ve soydan, soptan görülen bir cefâ, başkalarının üç yüz bin cefâsından ağırdır.

8346Çünkü gönül, hısım ve akrabanın cevr ü cefâda bulunacağını ummaz. Ruh onların lûtuf ve vefasına alışmıştır.

8347İnsanların uğradıkları belâ ve mihnet, âdet hilafı şeylerden doğar.

8348Ey muhabbet güneşi zevale uğramış köylü, benim kanımı döktünse bile helâl ettim.

8349Bu yağmurlu gecede bize bir köşe ver ki kıyamette ecir ve sevap bulasın.”

8350Köylü dedi ki: “Bahçıvana mahsus bir köşe, bir kulübe vardır ki bahçıvan orada kurt için bekçilik etmektedir.

8351O koca kurt gelirse onu vurmak için bahçıvan elinde ok, yay olarak beklemektedir.

8352Eğer sen bahçıvanın yaptığı hizmeti yapar, yâni kurt bekçiliği edersen orası senindir. Yoksa dilediğin yere buyur git.”

8353Şehirli dedi ki: “Sana yüzlerce hizmet ederim. Sen hemen bir yer göster, o yayı da, oku da elime ver.

8354Ben uyumam, bağda üzüm bekçiliği ederim. Şayet kurt baş gösterirse onu da okla vururum.

8355Ey iki yüzlü, içi, dışı başka kimse! Allah rızası için bu gece bizi yağmur altında, çamur üstünde bırakma.”

8356O bucak boşaltılınca, şehirli, o dar yere çoluk ve çocuğu ile beraber mecalsiz bir halde girdi.

8357Sel korkusundan mağara köşesine sığınmış çekirgeler gibi, birbiri üstüne bindiler.

8358Bütün gece hepsi de dediler ki: “İlâhî; uğradığımız şu felâket bize lâyıktır.

8359Bu alçaklarla dost olanlara, yahut insan olmayanlara insanlık gösterenlere bu hal, lâyıktır.

8360Bu hal, ham tamaha düşüp de erbâb-ı keremin hizmetinden ayrılana yakışır.

8361Pâk olan kerem sahiplerinin toprağını ve duvarını yalamak, avamdan ve onların bağıyla, bahçesinden evlâdır.

8362Kalbi nurlu bir zâtın bendesi olmak, senin için pâdişahların başına taç olmaktan hayırlıdır.”

8363Ey muhtelif yollarda giden kimse! Dünya hükümdarlarında davul sesinden başka bir şey bulamazsın.

8364Şehirliler ruha nisbetle yol kesici kimselerdir. Köylü kimdir? Onlar feyizden mahrum bir ahmaktır.

8365Bu felâket, aklın tedbirine uymadan ve gulyabânî davetine kapılarak yerinden ayrılan kimseye münâsiptir.

8366Yaptığı işe candan, gönülden pişman oldu; oldu ama, artık soğuk soğuk ah etmenin ne faydası var?

8367Şehirli elinde ok yay olduğu halde her tarafı geziyor ve kurt araştırıp bekçilik ediyordu.

8368Kurt da kıvılcım gibi ona musallat olmuştu. O kurdu arıyor, fakat asıl kurttan habersiz bulunuyordu.

8369O harabedeki her sivrisinek ve her pire birer kurt gibi olmuştu. Şehirli ve çocuklarını ısırıyordu.

8370İnatçı kurdun saldırışı korkusundan sivrisineği kovmaya fırsat yoktu.

8371Kurt bir zarar vermesin, sonra köylü şehirlinin sakalını yolmasın diye başka şeyle meşgul olamıyorlardı.

8372Ansızın, saldırıp gelmekte olan bir kurdun karaltısı tepenin üstünden baş gösterdi.

8373Şehirli yaydaki oku salıverdi, o hayvanı vurup aşağı düşürdü.

8374Hayvandan, düşerken bir yel zuhur etti. Bunu işiten köylü: hay! diyerek ellerini dizlerine vurdu.

8375Dedi ki: “Ey insan olmayan! Vurduğun benim eşeğimin sıpasıdır.” Şehirli cevap verdi ki: “Hayır... O, dev gibi bir kurttur.

8376Ondan kurtluk şekli zâhirdir. Onun şekli, kurt olduğunu haber vermektedir.”

8377Köylü dedi ki: “Hayır, kurt değildir. Onun altından zuhur eden yelin sesini tanırım ve suyu şaraptan ayırd eder gibi bilirim.

8378Bahçeler arasında gezen sıpamı öldürdün. İnkıbaz, yâni gam keder halin asla inbisat’a ve ferahlığa dönmesin.”

8379Şehirli dedi ki: “İyi araştır, şimdi gece vaktidir. Geceleyin eşya, bakandan gizlenir.

8380Gece her şeyi galat ve değişik gösterir. Herkesin gözü geceleyin doğru görmez.

8381Şimdi gecedir, hem hava bulutlu ve yağmurludur. Bu üç karanlık insanı yanıltır.”

8382Köylü dedi ki: “O bana aydınlık ve gündüz gibidir. Ben sıpamın yel sesini pekâla tanırım.

8383Yolcunun yol azığını tanıdığı gibi, ben de sıpamın yelini o kadar iyi tanırım ki, yirmi yel sesi arasından ayırt ederim.”

8384Şehirli artık sabredemedi, yerinden fırladı, köylünün yakasından tuttu.

8385“Ey hilekâr ve mekkâr olanların ahmağı; sen hem afyon yutmuş, hem esrar içmişsin.

8386Üç karanlık arasında eşeğin yelini tanıyorsun da, ey gaddar, zalim beni nasıl bilmiyorsun?

8387Gece yarısı sıpasını tanıyan, nasıl olur da on yıllık arkadaşını bilmez?

8388Kendini dalgın ve ârif gösteriyorsun da mürüvvet ve vefanın gözüne toprak salıyorsun.

8389Şöyle diyerek ki: ‘Benim kendimden haberim yoktur, kalbimde Allah’tan başka bir şey mevcut değildir.

8390Dünkü yediğim yemek hatırımda değil, bu gönül hayretten başka bir şeyle şâd olmuyor’ diyorsun.

8391‘Ben âkil ve Hak mecnunuyum; bunu hatırla da böyle kendimden geçmiş olmamı mazur gör.’ iddiasında bulunuyorsun.

8392Bir kimse hurma şarabı gibi bir müskîr’i içer de sarhoş olursa şeriat onu mazur görür ve sözleri üzerine hüküm vermez.

8393Sarhoşun ve esrarkeşin kadın boşaması ve bir şey satması makbul ve muteber değildir. O, çocuk gibi sözünde muaftır ve azâd edilmiş bir köle gibidir.

8394Yegâne olan şahın yâni; benzeri olmayan Allah’ın kokusundan husule gelen sarhoşluğu yüz küp dolusu şarap, kafada husule getiremez.

8395O halde böyle bir adama nasıl teklif olur? At düştü eli, ayağı kırıldı ve tekliften kurtuldu.

8396Dünyada eşek sıpasına kim yük yükletir? Şeytan demek olan Ebu Mürre’ye kim Fârisi dersi verir.

8397Topallık zuhur eden hayvandan yükü kaldırırlar. Cenâb-ı Hak da: “Âmâya teklif yoktur” demiştir.

8398Ben kendi tarafıma karşı âmâ, Hak canibine karşı görücü oldum. Onun için azdan da affedilmişim, çoktan da...

8399Ey yalancı; Sen dervişlikten ve istiğraktan26 bahsediyor, Allah hoşları gibi hay huy edip duruyorsun.

8400‘Yeri gökten fark edemiyorum’, diyorsun. Bu gibi sözlerinden dolayı Allah’ın gayreti seni imtihan etti.

8401Sıpanın yeli seni böyle rüsvay etti. Nefy ettiğin varlığın, vücûdunu isbat etti.

8402Cenâb-ı Hak, mekr27 ve hileyi böylece rüsvay eder, kaçmış olan avı yine böylece yakalar.

8403Babalık, ‘ben Pâdişah kapısının çavuşuyum’ diyen kimse için yüz binlerce imtihan vardır.

8404Avam-ı nâs, o iddiacıyı imtihan etmeden bilemezse de, tarikat pişkinleri ondan dâvasına ait nişan ve burhan sorarlar.

8405Âdi bir kimse terzilik dâvası ederse, Pâdişah onun önüne bir top atlas kumaş atar.

8406‘Bunu geniş bir kaftan olarak kes’ der. Bu imtihandan o davacıya ıstırap peydâ olur.

8407Eğer her kötü için bir imtihan olmasaydı, her korkak harp esnasında Rüstem olurdu.

8408Korkağı zırh giymiş farz etsen bile yara görünce esir oluverir.

8409Hak sarhoşu olan kimse Lodos rüzgârından nasıl ayılır? Hak mesti olan kimse Sûr üfleninceye kadar kendine gelemez.

8410Allah’ın şarabı doğrudur, yalan değildir. Ey iddiacı sen ise o şarâbı değil, ayran içmişsin.

8411Kendini Cüneyd-i Bağdadî ve Bayezid-i Bistâmî gibi gösteriyorsun; işine git!.. ‘Ben balta ile anahtarı ayırt edemiyorum’ diyorsun ama,

8412Ey mekkâr herif; soysuzluğunu, tenbelliğini ve hırsını mekr ve hile ile nasıl gizleyebilirsin?

8413Kendini Hallâc-ı Mansur yapıyor, yârân ve dervişânın pamuğunu ateşliyorsun.

8414‘Ömer’i, Ebû Leheb’den ayırt edemediğim halde, sıpamın yel sesini gece yarısı fark ederim.’ diyorsun.

8415Senin gibi bir eşeğin bu yoldaki sözlerine inanan ve kendisini senin için kör ve sağır eden de eşektir.

8416Kendini Hak yolunun yolcularından sayma. Sen eşkıyâ takımındansın, herze yeme.

8417Mekr ve hileden geri dönüp akıl tarafına uç! Mecaz kanadı âsumâna uçabilir?

8418Sen kendini Hak âşığı gösteriyor, halbuki kapkara Şeytanla aşkbazlık ediyorsun.

8419Kıyamet gününde âşık ve maşuku birbirine bağlarlar ve süratle meydana getirirler.

8420Sen neden kendini hayran ve bîhud gösteriyorsun? Sen asmanın kanını yâni şarabı içip de sarhoş olmuş değilsin, bizim kanımızı içmişsin.

8421‘Çekil git ki ben seni bir türlü tanıyamıyorum. Ben kendinden geçmiş bir ârifim ve köyün Behlül’üyüm’28 diyorsun.

8422Sen ‘tabak yapan tabaktan uzak olmaz’ diyerek Hakk’a yakınlığı tevehhüm ediyorsun.

8423Şunu olsun görmez misin: Evliyaya mahsus olan Hakk’a yakınlıkta yüzlerce keramet ve harikulade halet vardır.

8424Demir, Davut Aleyhisselâm’ın elinde mum gibi yumuşardı. Senin elinde ise mum demir gibi sertleşiyor.

8425Yaratmak ve rızık vermek sûretiyle olan Hakk’a yakınlık umûmîdir. Mahlûkâtın hepsinde vardır. Lâkin büyükler yâni Enbiyâ ve Evliya hazerâtı muhabbet-i İlâhîye ve ilhâm-ı Rabbani yakınlığını haizdirler.

8426Hey Babalık! Yakınlığın çeşitleri vardır. Meselâ güneş, dağa da, altın’a da vurur.

8427Lâkin altının güneşe öyle bir yakınlığı vardır ki, o yakınlıktan söğüt ağacı haberdâr değildir.

8428Kurumuş ve yaş ağaç dalları güneşe maruzdur. Güneş ikisinden de gizlenmez.

8429Kuru dal, o güneşin yakınlığından daha ziyâde kurumaktan başka ne bulur?

8430Lâkin o taze dalın yakınlığı nerede ki, o vasıta ile o daldan olmuş meyveler yersin.

8431Ey akılsız kimse! Öyle sarhoş olma ki, aklın başına gelince o sarhoşluğa pişman olmayasın.

8432O mestân-ı İlâhiden ol ki, Aşk-ı Rabbânî şarâbını içtiklerinde, onların idrak ve şuuruna pişkin ve tecrübeli akıllar bile hasret çekerler.

8433Ey kedi gibi koca bir fare yakalayan; mestan-ı İlâhînin içtiği Aşk-ı Rabbanî şarâbından gıdalanmışsan fare değil, arslan tut.

8434Ey hayâl kadehinden hiç şarabını içmiş, yâni hakikat kadehinden hiç nûş etmemiş olan; hakikat sarhoşları gibi sallanıp durma!

8435Ey sarhoş taklitçisi; sarhoş gibi öteberiye sallanıp, düşüyorsun. Fakat o taklit cihetinden bu tahkik tarafına senin için geçmek imkânı yoktur.

8436Eğer bundan sonra o hakikat tarafına yol bulursan bazen hakikat, bazen mecaz, yâni kâh mânâ kâh sûret âlemlerinde dolaş.

8437Ey mürâî! Sen tamamıyla bu sûret âlemindensin, mânâ âleminden dem vurma. Madem ki ölümün gelmemiş, beyhude yere can çekişir gibi davranma.

8438O Hızır canlı olan İnsân-ı Kâmil ecelden ve ölümden korkmaz, O’nun mahlûkâtı tanımaması mümkündür.

8439Sen ise bir hayâlin zevkiyle dimağını hoş edip, varlık tulumuna üfürüyor ve kendini hava ile şişirip gururlanıyorsun ama,

8440Bir iğne o tulumun havasını boşaltır. Dilerim hiçbir akıllının cesedi bu nevi şişman olmasın.

8441Sen kış günü buzdan bardaklar yapıyorsun. O buzdan bardaklar, suyu görünce nasıl sebat gösterir, belki erir ve mahvolur.

Bir çakalın boya küpüne düşmesi ve alaca bulaca olup çakallar arasında tavusluk davasına kalkışması

8442Bir çakal boya küpüne girdi ve bir müddet orada kaldı.

8443Tüyleri ve derisi alaca bulaca oldu ve “Ben İlliyyin29 tâvûsu oldum” dedi.

8444Tüyleri renk, kendisi revnak ve letâfet bulmuş, güneş de o renkleri parlatmıştı.

8445Tüylerini yeşil, kırmızı, pembe ve sarı renkte gördü ve kendisini çakallara gösterdi.

8446Çakallar dediler ki: “Ey çakalcağız, bu hal nedir? Senin başında bir neşe ve neşât vardır?

8447O neş’e ve neşât dolayısıyla bizden ayrılıyorsun; bu kibir ve azameti nereden getirdin?”

8448Ve çakallardan biri onun önüne geldi ve: “Ey falan; hile mi yapıyorsun, yoksa mânevî bir neşeye kavuşup salihlerden mi oldun?

8449Minbere ve kürsüye çıkıp lâfügüzaf ile ulu görünüp halkı kendine meftun etmek için hilekârlık ediyorsun.

8450Çok çalıştın, fakat bir hararet, bir aşk görmeyince hileye sapıp, utanmazlığı ele aldın” dedi.

8451Hararet «yanıp, yakılma» ve zevk-i mânevî enbiyâ ve evliyaya, utanmamazlık da hilekâr olanlara mahsustur.

8452Bu mukallit ve mürâîler halkın iltifatını kendilerine çekmek ve onlardan hürmet görmek için: “Biz hoşuz, salihlerdeniz”, derler. Halbuki çok nâhoşturlar.

Lafazan bir herifin bir kuyruk parçası ile her sabah sakalını ve bıyığını yağlayıp, arkadaşları arasında, şunu bunu yedim diye öğünmesi

8453Aşağılık bir kimse bir kuyruk parçası buldu. Her sabah onunla bıyıklarını yağlardı.

8454Zenginler arasına gider ve: “Ben bir mecliste yağlı bir yemek yedim” derdi.

8455Bunu haber verirken elini bıyığına götürür ve bıyıklarıma bakın diye remiz yapardı.

8456“Bıyıklarımın yağlı bulunması, benim doğru söylediğimin şahidi, yağlı ve tatlı yediğimin delilidir” derdi.

8457Aç olan karnı ise ona: “Allah, yalancıların mekrini yok etsin” mealinde sessiz bir cevap verirdi.

8458“Senin lâfın bizi açlık ateşine yakmaktadır. Hay o senin yağlı bıyıkların yolunsun.

8459Ey dilenci herif; senin o çirkin atıp tutman olmasaydı, kerem sahibi bir zat bize merhamet eder ve bir parça yemek verirdi.

8460Eğer açlık ayıbını göstereydin ve eğrilik, yâni yalancılık izhar etmeyeydin bir hekim çıkar da derdine deva olurdu.”

8461Cenâb-ı Hak; “Kulağını ve kuyruğunu eğri hareket ettirme! Kıyamet gününde sadıklara sıdk ve istikâmetleri fâide verecektir” buyurdu.

8462A cenâbet, mağaraya girip eğri yatma, nen varsa göster ve istikâmette bulun.

8463Eğer ayıbını söylemezsen bari sus! Gösterişten, mekr ve hileden kendini öldür, yâni onlardan tamamıyla uzaklaş.

8464Eğer sen istikâmet nakdini buldunsa ağzını açma ve ondan bahsetme ki yolda imtihan taşları vardır.

8465İmtihan taşları önünde de onların ahvalini imtihan edecekler vardır.

8466Cenâb-ı Hak buyurdu ki: İnsan, doğuşundan ölümüne kadar her sene bir iki defa imtihan olur.30

8467Oğul, imtihan içinde imtihan vardır. Az bir imtihan ile kendini satın alma.

Bâûr oğlu Bel’am’ın Cenâb-ı Hakk’ın imtihanlarından yüzü ak çıkacağından emin olması

8468Bâûr oğlu Bel’am31 ile mel’un şeytan, son imtihanda hakir ve zelil olmuşlardır.

8469Bıyığını yağlayan adam, devlet ve nimet dâvasında bulunuyor, midesi ise onun bıyığından nefret ediyordu.

8470“İlâhî, onun gizlediği açlığı meydâna çıkar; bizi yaktı, sen de onu rüsvay et” diyordu.

8471Bedeninin bütün cüzleri onun düşmanıdır. Çünkü o, bahardan dem vuruyor, onlar ise kış içinde kalmış gibidirler.

8472Bu adam, kerem lâfını edip duruyor, fakat merhamet dalını dibinden koparıyor.

8473Doğruluğu iltizam et, yahut sus. Kendinde olmayan bir şeyi iddia etme. Ondan sonra Hakk’ın rahmetini gör ve onu doya doya iç.

8474Onun karnı bıyıklarının düşmanı oldu ve gizlice duâ etmek üzere el kaldırdı.

8475“İlâhî, bu aşağılık herifi rüsvay et ki kerem sahipleri bize merhamet etsinler...”

8476O karnın duâsı Allah indinde kabul oldu. İhtiyaç ateşi, herifin içinden dışına vurdu.

8477Cenâb-ı Hak buyurmuştur ki: Ey insan! Fâsık da olsan, putperest de olsan, bana duâ edince sana icabet eder ve hacetini veririm.

8478Sen duâya sağlam sarıl ve feryad eyle ki, o duâ, seni gulyabânî elinden kurtarır.

8479Herifin karnı kendini Hakk’a teslim edince, bir kedi geldi, onun bıyıklarını yağladığı kuyruk parçasını kapıp kaçtı.

8480Kedinin arkasından koştularsa da o kaçtı. Herifin oğlunun, babasının azarlaması korkusundan yüzünün rengi değişti.

8481O küçük çocuk, babasının bulunduğu meclîse geldi. O atıp tutan lafazan herifin şerefini bir paralık etti. Dedi ki: “Her sabah dudaklarını ve bıyıklarını yağladığın kuyruk pöstekisi vardı ya...

8482Ansızın bir kedi geldi, onu kaptı. Çok koştuk ve kovaladıksa da cehdimiz fayda etmedi.”

8483Mecliste bulunanlar şaştılar ve güldüler, onun hakkında merhamet damarları harekete geldi.

8484Onu yemeğe çağırdılar ve karnını doyurdular. Onun zeminine merhamet tohumu saçtılar.

8485O, kerem sahiplerinin hareketinden doğruluğun zevkini görünce kibir ve azameti bırakıp sıdk ve istikâmetin kölesi oldu.

Boyacı küpüne düşen çakalın tavusluk iddiasında bulunması

8486O renk renk olmuş çakal, kendisini levm32 eden hemcinsinin yanına geldi ve gizlice onun kulağına dedi ki:

8487“Bana ve rengime bak. Hiçbir putperestin benim gibi putu yoktur.

8488Ben, gül bahçesi gibi, yüz renkli ve hoş bir mahluk olmuşum. Bana secde et ve kafa tutma!

8489Benim yürüyüşümü, ziynet ve letâfetimi ve rengimi gör de bana Fahr-i Dünya ve Rükn-i Din lâkaplarını ver.

8490Ben, lûtf-u İlâhînin mazharı, Kibriya ve azamet levhasının şerhi olmuşum.

8491Ey çakallar! Aklınızı başınıza alın da bana çakal demeyin. Bir çakalda bu kadar güzellik bulunur mu?”

8492Çakallar toplanarak oraya geldiler, mum etrafındaki pervânelere döndüler.

8493“O halde a elmasım, sana ne diyelim?” diye sordular. O da: “Müşteri yıldızı gibi parlak ve erkek tavus!” deyin, cevabını verdi.

8494Çakallar ona dediler ki: “Can tavusları, yâni tavusluk ruhunu hâiz olanlar gül bahçelerinde cilveler ederler, nazlı nazlı dolaşırlar.

8495Sen de öyle cilve edebilir misin?” “Hayır... Çölü geçmeden Minâ’dan nasıl bahsedeyim?” dedi.

8496“Tavuslar gibi ötebilir misin?” diye sordular. “Ötemem”, deyince: “O halde ey Ebül Âlâ efendi sen tavus değilsin” dediler.

8497“Tavusun hil’atı, yâni; rengârenk tüyleri semâdan gelir. Sen sadece bir renk ve iddia ile ona nasıl benzersin?” dediler.

Firavun’un ulûhiyet davasında bulunması da boyalı çakalın tavusluk iddiasına benzer

8498Firavun da sakalına inci dizdirmiş ve eşekliğinden, kendisini İsa’dan yüce göstermeye, ondan daha yücelere uçmaya kalkmış ve halka: “Ben sizin yüksek rabbinizim” hezeyanını etmişti.

8499Firavun da dişi bir çakaldan doğmuştu, yâni çakal oğlu çakaldı. Fakat mal ve mansıp küpüne düşmüş, o sûretle halka gösteriş yapmıştı.

8500Her kim onun servet ve saltanatını gördüyse ona karşı secde etti. O da o yalancıların secdesini kabul etti.

8501O eski aba giyen dilenci, yâni Firavun halkın secdelerinden ve şaşkınlığından mest oldu.

8502Mal, yılan gibidir ki onda zehirler vardır. Halkın tazîmini ve secdesini kabul edişiyse Ejderhâ’ya benzer.

8503Firavun, aklını başına al da kendini tâvus’a nisbet eyleme! Sen bir çakaldan başka bir şey değilsin, tâvusluk iddiasına kalkışma...

8504Eğer tavuslar arasında bulunursan, onların cilvesinden âciz olduğun için rüsvay olursun.

8505Hazreti Mûsâ ve Harun hakikat tavusları idiler. Cilve kanatlarını senin başına ve yüzüne vurdular.

8506Senin çirkinliğin ve rüsvaylığın meydana çıktı. İddia ettiğin yükseklikten, yâni ilahlık dâvasından tepetaklak yuvarlandın.

8507Ey çirkin kurt köpeği! Hırs ve coşkunlukla arslan postunu giymeye kalkışma!

8508Seni arslan olanların kükremesi imtihan eder de, arslan sûreti altında köpek ahlâkına sahip olduğun anlaşılır.

8509Cenâb-ı Hak, Peygamberine kelâm sevk ederken münafıklardan kolay bir nişan verdi.

8510Münafık, eğer iri yarı, lâtif ve heybetli olsa da habibim; hakikatte, sen onun münafık olduğunu, sesinin tonundan ve sözündeki hatâdan anlarsın.

8511Toprak çanakları satın alırken ey müşteri, onları sınar ve tecrübe edersin.

8512Onların üzerine elinle vurursun, niçin? Çatlak olup olmadığını sesinden anlamak için...

8513Çatlak çanağın sesi başka türlü olur, sağlamın sesine benzemez. Sesi, çavuşa benzer, çanağın önünde gider.

8514Çatlaktan ses gelir ki onu tarif eder. Fiilin tarif ettiği mastar gibi olur.

8515İmtihan sözü yüz gösterince Hârut ve Mârut kıssası hatırıma geldi.

Hârut ile Mârut’un kıssası ve Hak Teâla’nın imtihanına karşı onların cüret göstermeleri

8516Evvelce bundan bir parça bahsetmiştik. Fakat ne söylesek, onun ancak binde birini anlatabiliriz.

8517Orada bazı hakikatleri söylemek isterdim ama, şimdiye kadar o tahkikat geri kaldı.

8518Burada da onun mufassal kıssasından bir miktar söylenilecektir. Filin vücuduna nisbetle bir uzvunun şerh edilmesi gibi.

8519Ey yüzünün güzelliğine bizim kul, köle olduğumuz! Hârut ile Mârut kıssasını dinle...

8520Cenâb-ı Hakk’ın Sübbûhiyet ve Kuddûsiyet sanatlarını, kendilerinde zuhur eden kuvvet ve kudretini temaşadan ve Şah-ı Hakîkî olan Allah’ın acâib istidracını33 görmekten mest olmuşlardı.

8521Hakk’ın istidrâcı yâni saâdet sûretinde kahır ve helake şevki böyle sarhoşluk neşesi verirse, Mirâc-ı İlâhînin nasıl bir neşve vereceği düşünülmelidir.

8522Hakk’ın tuzağı danesi yâni; istidrâcı böyle mestlik verirse, nimet ve ihsan sofrası neler lûtfeder?

8523Hârut ile Mârut, nefis ve şehvet kemendinden kurtulmuş birer mest idiler ve âşıkâne hay huy edip dururlardı.

8524Bir pusu ve imtihan ise yolda idi, geliyordu ki, onun fırtınası bir dağı saman çöpü gibi kapıyor ve kaldırıyordu.

8525Allâh’ın imtihânı onları zîr ü zeber etti. Mest olanın böyle şeylerden haberi olur mu?

8526Hendek ile meydan, bir sarhoşa müsavi gelir. Ona, kuyu da, hendek de doğru yol gibi görünür.

8527Meselâ, dağ keçisi, o yüksek dağ üstünde otlamak için zararsız ve tehlikesiz koşar.

8528Ot toplamak için koşup dururken, ansızın hükm-ü semâvî ile, yâni muktezâ-i kaza olarak bir tuzak görür.

8529Diğer bir dağa bakar ve o dağ üstünde dişi bir keçi görür.

8530Gözü kararır ve o anda bulunduğu dağdan öbür dağa sıçrar.

8531Atladığı dağ ona, o içindeki kuyunun etrafında dolaşmış kadar yakın görünür.

8532Onun sarhoşluğundan, sıçramak meyli hasıl olur ve o binlerce arşınlık mesâfe ona iki arşın miktarı görünür.

8533Sıçrayınca o amansız iki dağın ortasına düşer ve helâk olur.

8534Keçi avcılardan dağa kaçar, fakat sığındığı yer onun kanını döker.

8535Avcılar iki dağın ortasında otururlar ve bu heybetli kazanın neticesini, yâni keçinin dağ arasına düşmesini beklerler.

8536İşte bu keçinin avlanması çok defa böyle olur. Yoksa o çeviktir, atiktir ve avcıyı görür ve bilir.

8537Meşhur Rüstem, kellesi ve kulağı yerinde azametli bir adam gibi görünürse de onun ayağından yakalayan tuzak, şehvettir.

8538Benim gibi şehvet sarhoşluğundan kesil. Şehvet mesti olanı deve üstünde gör.

8539Sonra, bu cihanda şehvet sarhoşluğu, meleklerin sarhoşluğuna karşı gayet hakir kalır. Çünkü dünyadaki şehvet sarhoşluğu cismânî, meleklerin sarhoşluğu ise, Ruhânîdir.

8540Melek mestliği, şehvet mestliğini kırar. Çünkü erkeklik ve dişilik nedir bilmeyen melek, şehvet sarhoşluğuna nasıl iltifat eder?

8541Ey gafil! Sen tatlı su içmeyince, acı su sana gözdeki nur gibi hoş gelir.

8542Asuman şaraplarının bir katresi, yâni semâvî zevklerin bir damlası, insanı şaraptan da geçirir, sâkilerden de...

8543Meleklere ve Celâl-i İlâhî’den pâk olan ruhlara nasıl bir mestlik olur, akla ve hayâle sığmaz.

8544Bu pâk olan ruhlar, o manevî şarabın kokusuna gönül bağlamışlar, dünya şarabının küplerini kırmışlardır.

8545Ancak, bu ilâhi şaraptan uzak kalanlar, kâfirler gibi kabirlerinde gizlenerek, rahmet-i İlâhiye’den me’yus olmuşlardır

8546Onlar, iki âlemde de ümitsizliğe düşmüşler; hadsiz ve hesapsız diken almışlar, yâni her biri diken gibi olan kötü amellerde bulunmuşlardır.

8547Böyle mezâlim ve seyyiât icra eyleyen insanları görünce, Hârut ile Mârut, mânevi mestliklerinden dediler ki: “Biz yeryüzünde olsa idik, halka bulut gibi, yağmur yağdırır, yâni adalet îfâ ederdik.

8548Zulüm mahalli olan bu arz üzerinde adalet, insaf, ibadet ve vefayı neşreylerdik.”

8549Onlar bunu söylediler, Kazay-ı İlâhî de: “Durun, ayaklarınızın önünde bir çok görünmez tuzak vardır” diyordu.

8550“Aklını başına al da, küstahça, belâ çölüne girme ve körcesine Kerbelâ’ya gitme!

8551Ki oralarda helak olanların kıllarıyla kemiklerinden sâliklerin ayakları yürümeye yol bulamaz.”

8552Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Allah’ın inayetine mazhar olanlar, arz üzerinde yavaş yavaş yürürler.

8553Yalın ayak bir kimse, bir dikenlikte, durup düşünmekten ve sakınmaktan başka bir sûretle nasıl yürüyebilir?”

8554Kazây-ı İlâhî böyle söylüyordu. Lâkin Hârut ile Mârut’un kulakları coşkunluk hicabı ile tıkalı bulunuyordu.

8555Varlıklarından kurtulmuş olanlardan başkasının gözleri kapalı ve kulakları tıkalıdır.

8556Allah’ın inayetinden başka gözleri kim açabilir, Muhabbet-i Rabbâniye’den başka Hakk’ın gazabını ne teskin edebilir?

8557Dünyâ’da muvaffakiyetsiz çalışma, kimse için olmasın. Allah, doğruyu daha iyi bilir.

Firavun’un Mûsâ Aleyhisselâm’ı rüyasında görmesi ve doğmaması için tedbirlere girişmesi

8558Firavun’un çalışması, Allah’ın yardımı olmadığı için, O her ne dikti ise yırtılıp sökülmekten ibaret kaldı.

8559Hükmü altında binlerce müneccim ve sayısız rüya tabircisi ile sihirbaz vardı.

8560Mûsâ’nın doğacağını ve kendisini de, mülkünü harab edeceğini Firavun’a rüyasında göstermişlerdi.

8561Firavun rüyasını düş yoruculara ve müneccimlere söyledi. “Bu hayâlin ve uğursuz rüyanın nasıl defi mümkün olur?” diye sordu.

8562Hepsi dediler ki: “Tedbir edelim, onun doğması yolunu eşkıya gibi vuralım.”

8563Hazreti Mûsâ’nın ana rahmine düşeceği gece erişince Firavun’un kulları şu tedbiri kabul ettiler:

8564O gün İsrailoğullarını erkenden meydana, pâdişahın huzuruna götüreceklerdi.

8565Şehirde pâdişah adına tellâllar çağırmasını emrettiler.

8566“Ey bütün Benî İsrail! Pâdişah filan yerde sizi huzuruna çağırıyor.

8567Size nikapsız olarak yüz gösterecektir ve mükâfat olarak nimet ve ihsanda bulunacaktır.”

8568O esirler yâni İsrail oğulları Firavun’a hiç yaklaşamazlardı; Firavun’un yüzünü görmelerine izin yoktu.

8569Eğer yolda ona rast gelselerdi, o yasağın hükmünce yüzüstü yerlere kapanırlardı.

8570Kanun bu idi: Hiçbir esir, vakitli vakitsiz Firavun’un yüzünü görmeyecekti.

8571Yolda çavuşların sesini işitip de Firavun’un gelmekte olduğunu anlayınca onun yüzüne bakmamak için duvarlara dönerlerdi.

8572Şayet Firavun’a bakacak olurlarsa bakanın başına en kötü şiddetli cezalar gelirdi.

8573Men olunduklarına, yâni Firavun’un yüzüne bakmaya haris idiler. Zîrâ insan, men olunduğu şeye haris olur.

Mûsâ Aleyhisselâm’ın doğumuna manî olmak için Benî İsrâîl’in meydâna çağırılması

8574“Ey esirler! Meydan tarafına toplanınız ki hakkınızda Firavun’un cömertlik ve keremini görmek ümidi vardır.”

8575İsrailoğulları bu müjdeyi işitince sevindiler. Çünkü, Firavun’u görmeyi çok arzu ediyorlardı.

8576Hileye aldandılar ve meydan tarafına koştular. Cilve yapmak ve hoş görünmek için kendilerini süsledi!er.

8577Bunun gibi, hilekâr Moğol kumandanı da demişti ki: “Mısırlılardan birini arıyorum.

8578Mısırlılar! Bu tarafa toplanınız ki, bana lâzım olan elde edilmiş olsun...

8579Mısırlılardan her kim gelirse “Aradığım bu değil; efendi! İçeriye gir, şu köşeye otur:” diyordu.

8580Bu sûretle bütün halk toplandı ve bu hîle ile onların boyunlarını vurdular.

8581Çünkü o katledilenler, Allah’ın dâvetçisi olan müezzinin «Hayya’l el salâh» dâvetine icabet ederek namaza gitmezlerdi.

8582Hilekâr Moğol’un daveti onları helâke çekti. Ey reşîd olan kimse! Şeytan’ın mekrinden sakın ki seni de böyle helake sevk etmesin.

8583Fukaranın ve muhtaç olanların sesini dinle ki hilekâr olan cin ve insan şeytanlarının sedası senin kulağını doldurmasın.

8584Eğer dilenciler, tamahkâr ve kütü huylu kimselerse bile, sen yine gönül sahibini onların içinde ara...

8585Denizin dibindeki incilerin istiridyeleri taşlar arasındadır. İftihar edilecek kimseler de utanılacak şahıslar arasında bulunur.

8586İsrâil, yâni Yâkup Oğulları bu davete sevindiler ve coştular. Erkenden meydan tarafına koştular.

8587Firavun, onları hile ile meydana götürünce, yüzünü taze ve mütebessim bir halde gösterdi.

8588O Hükümdar onlara iltifat etti, bahşişler verdi. İhsan ve atâda ve vaitlerde bulundu.

8589Ondan sonra da, “Canınız hakkı için bu gece meydanda yatın” dedi.

8590Benî İsrâîl, ona: “Sana kulluk eder, istersen bir ay burada otururuz” diye cevap verdiler.

Hazreti Musa’nın validesinin hamile kalacağı gece, Beni İsrail erkeklerini kadınlarından ayırmış olduğu için, firavunun mesrur olarak şehre dönmesi

8591Firavun’u hazinedarı olan İmran da onun hizmetinde ve sohbetinde olarak birlikte şehre geldi.

8592Firavun dedi ki: “Ey İmran, sen burada yat, evine gitme ve zevcenle buluşma!”

8593İmran da dedi ki: “Senin sarayında yatarım, gönlünün arzu ettiğinden başka bir şey düşünmem.”

8594İmran da Benî İsrail’den idi, lâkin Firavun’un kalbi ve ruhu gibi sevgilisi idi.

8595Firavun, onun isyan edeceğini ve can korkusu olan bir harekette bulunacağını nereden bilirdi?

Mûsâ’nın anasıyla İmran’ın birleşmesi ve kadının Mûsâ Aleyhisselâm’a gebe kalması

8596Firavun yatak odasına gitti. İmran da onun sarayında yattı, uyudu. Lâkin gece yarısı hanımı, kocasını görmeye geldi.

8597Kadın, onun üstüne kapanıp dudağını öptü ve gece yarısı uykusundan uyandırdı.

8598İmran uyandı ve karısını güzel gördü, dudağına buseler yağdırdı.

8599İmran: “Bu vakit nasıl geldin?” diye sordu. Kadın: “Göreceğim geldiğinden ve Allah’ın kazası şevkiyle geldim” cevâbını verdi.

8600İmran, muhabbetle onu kucakladı ve o esnada sevişmekten nefsini men etmedi.

8601Kadınla birleşti ve emâneti yâni Hazreti Musa’nın mâye-i hilkatini ona teslim etti. Ondan sonra: “Yahu bu küçük bir iş değil, gayet gizli tut!” dedi.

8602İmran demiri taşa vurmuş, ondan bir kıvılcım doğmuştu. O kıvılcım öyle bir ateşti ki Firavun’dan ve onun mülk ve saltanatından kin ve intikam alacaktı.

8603İmran diyordu ki: “Yâhû, ben bulut gibiyim, sen zemin mesâbesindesin, doğacak çocuk da nebata benzer. Bizi oynatan Allah da satrançtaki şah misâlidir ki biz onun mat’ı ve mağlûbuyuz.

8604Ey hanım; galibiyeti ve mağlûbiyeti şahtan bil, onu bizden bilme ve bize hükümdarın emrini tutmadın diye tân etme!..

8605Şu Firavun’un korktuğu şey, şimdi seninle birleşince meydâna geldi.”

İmran’ın, birleştikten sonra, “beni görmemiş gibi ol”, diye karısına tembih etmesi

8606“Şu hâli kimseye açma ve bahsetme ki bana ve sana zarar gelmesin.

8607Ey nazlı kadın; bunun alâmetleri erişince eserleri de görünecektir.”

8608O esnada meydandan halkın naraları erişip, havayı doldurdu.

8609Firavun, o naraların heybetinden, yalınayak dışarıya fırladı ve: “Bu gürültü nedir?” diye sordu.

8610Meydan tarafından duyulan bu feryat ve gürültü ne idi ki, onun korkusundan cin ve şeytan bile ürküyordu.

8611İmran dedi ki: “Şahımızın ömrü uzun olsun. Benî İsrâîl sizden memnun oldukları için,

8612Şahımızın lûtuf ve atâsından seviniyorlar da raks ediyorlar ve el çırpıyorlar.”

8613Firavun dedi ki; “İhtimal ki böyledir, lâkin vehim ve endişe beni iyice kapladı.”

Firavun’un o gürültüden korkması

8614“Bu ses benim ruhumu sıktı, acı bir gam ve kederle beni ihtiyarlattı.”

8615Firavun ileri geliyor, geri gidiyor; bütün gece doğuracak kadınlar gibi ıstırap çekiyordu.

8616Her an: “Ey İmran! Bu naralar beni dehşetle yerimden sıçrattı” diyordu.

8617Zavallı İmran’ın cesareti yoktu ki, zevcesiyle birleşmesini söyleyebilsin.

8618Karısı geldi, gebe kaldı da, Mûsâ’nın yıldızı doğdu, diyebilsin.

8619Her Peygamber ana rahmine düşünce, onun yıldızı da gökte zuhur eder ve parlamaya başlar.

Gökte Mûsâ Aleyhisselâm’ın yıldızının peydâ olması ve müneccimlerin meydanda feryad etmesi

8620Kör Firavun’un hile ve tedbiri hilâfına Hazreti Mûsâ’nın yıldızı semâda göründü.

8621Gündüz olunca Firavun dedi ki: “Ey İmran! Git, o gürültü ve o sesler ne idi? Öğren!”

8622İmran meydan tarafına at sürdü ve: “Geceki gürültü ne idi? Hükümdar uyuyamadı” dedi.

8623Her müneccim başı açık, elbisesi yırtık ve mâtemzedeler gibi, üstlerine, başlarına toprak saçtıkları halde,

8624Sesleri matemdekiler gibi, feryâd etmekten kısılmış ve intizam halleri bozulmuş,

8625Saçları, sakalları yolunmuş, yüzleri yırtılmış, başlarına toprak serpilmiş, gözlerine kan dolmuştu...

8626İmran dedi ki: “Hayrola bu ne feryâd ve bu ne haldir. Uğursuz yıl kötü bir nişan mı gösteriyor?”

8627Özür dileyerek dediler ki: “Ey emir, Allah’ın takdiri bizi esir etti.

8628O çocuğun yıldızı semânın alnında göründü, bizi kör etti.

8629O peygamberin yıldızı gökyüzünde parladı. Biz de ağlamaktan gözlerimizden yıldız yağmuru yağdırdık.”

8630İmran, gönlü hoş, lâkin zâhiren: “Eyvahlar olsun”, diyerek elini başına vurdu.

8631Kendisini gazaplı ve hiddetli gösterip, deliler gibi akılsız ve şuursuz olarak gitti.

8632Kendisini meyus ve mahzun göstererek, müneccimlerin hepsine çok sert sözler söyledi.

8633Kendisini hiddetli ve gamlı gösterip tersine oyunlar oynadı.

8634Dedi ki: “Benim şahımı aldattınız. Hıyânet ve tamahdan vazgeçmediniz.

8635Pâdişahı bu meydana kadar sürükleyip, onun şeref ve haysiyetini hiçe saydınız.

8636Elinizi göğsünüze koyup, şahımızı gamlardan halâs edeceğiz diye kefil oldunuz.”

8637Hâdiseyi Firavun da işitti ve dedi ki: “Ey hainler! Size aman vermeyerek asacağım.

8638Kendimi sizin tavsiyenizle gülünç bir hale koydum, düşmanlara bu kadar mal verdim.

8639Bu gece bütün Benî İsrail, karıları ile görüşmekten uzaklaştılar diye.

8640Mal da gitti, şeref de... İşe gelince, hiçbir şey olmadı. Kerem sahiplerinin dostluğu ve işi böyle mi olur?

8641Yıllardır vazife ve hil’at34 alıyordunuz, memleketlerin varidatını rahatlıkla yiyordunuz.

8642Sizin reyiniz, hüneriniz ve yıldız ilminiz bu muydu? Siz bedâvâ yiyici, hîlekâr ve uğursuz heriflersiniz.

8643Ben sizi parçalatır, ateşlere atar, burnunuzu, kulağınızı ve dudaklarınızı kestiririm.

8644Ben sizi ateşe odun eder, yiyip içtiklerinizi fitil fitil burnunuzdan getiririm.”

8645Müneccimler secdeye kapandılar ve dediler ki: “Ey Hükümdar! Şeytan bu defa bize galip geldi.

8646Fakat, yıllardır nice belâları defettik. O kadar ki bizim yaptıklarımıza karşı vehim bile hayran kaldı.

8647Bu defa tedbirimiz hiçe çıktı ve doğacak çocuğun mâyesi, babasının sulbünden anasının rahmine sıçradı.

8648Lâkin ey büyük pâdişah, bu hatanın istiğfarı olarak doğacağı günü hesaplayalım.

8649Biz onun doğacağı günü dikkatle gözleyelim ki bu kaza elimizden sıçrayıp yitmesin.

8650Ey fikirler ve şuurlar, reyinin kölesi olan hükümdar! Eğer bunu da beceremezsek bizi o vakit öldür.”

8651Düşmana saplanacak takdir oku atılmasın diye, dokuz aylık müddeti müneccimler gün gün saydılar.

8652Mekân mekansızlığa hamle edince baş aşağı yuvarlanır ve kendi kanını içer.

Firavun’un yine mekr ve hîle ile yeni doğurmuş kadınları meydâna daveti

8653Dokuz ay sonra Firavun, tahtını dışarıya çıkartıp meydâna naklettirdi ve tellâllar çağırttı.

8654Şöyle diyerek ki: “Ey kadınlar, çocuklarınızla meydana gidin; ey Benî İsrail kadınları hepiniz dışarıya çıkın!

8655Nasıl ki geçen sene Benî İsrail erkeklerine hil’at verilmiş ve onlardan her biri ihsan edilen altınları çekmişti.

8656Hey kadınlar; bu sene ikbâl ve saadet sizindir. Herkes dilediği şeye nail olacaktır.

8657Firavun, kadınlara ihsan ve hil’at verecek, çocukların başına sırmalı külah giydirecektir.

8658Hele, bu ay içerisinde doğurmuş olanlar, gidip büyük Pâdişah’tan hazineler alsınlar.”

8659Doğurmuş kadınlar, çocuklarıyla beraber sevinerek çıktılar ve Firavun’un çadırına kadar geldiler.

8660Yeni doğurmuş her kadın tertip edilen hile ve kahırdan gafil olarak şehirden dışarıya çıktı.

8661Kadınlar, Firavun’un çadırı yanında toplanınca, çocuklardan erkek olanı, analarından aldılar.

8662Düşman yetişmesin ve fesat artmasın fikriyle ve güya ihtiyata riayetle erkek çocuklarının başını kestiler.

Mûsâ Aleyhisselâm’ın doğması, firavun memurlarının İmran’ın evine gelmesi ve Mûsâ’yı ateşe at diye anasına ilham olunması

8663İmran’ın karısı da Mûsâ’yı o meydana götürmüş, fakat eteğini devşirip çocuğunu o hengâmede saklamıştı.

8664O hilekâr Firavun, ebe kadınları da casusluk etmek üzere evlere yollamıştı.

8665“Burada bir çocuk var, anası vehim ve şüphe içinde olduğu için meydana gelmemiştir” diye Firavun’a jurnal ettiler.

8666Memurlar İmran’ın evine geldiler. Kadın, çocuğunu Emr-i İlâhîyle tandırın içine attı.

8667Mûsâ’nın anasına Alim ve Habir olan Allah’tan ilham olundu ki: “Bu çocuk, İbrahim Halil neslindendir.”

8668«Ey ateş, soğu, yakma» emrinin ismetiyle tandırdaki ateş, yakıcı ve nefret verici olmadı.

8669Kadın, Hakk’ın ilhamı ile Mûsâ’yı kıvılcımlar arasına attı, fakat ateş onun vücuduna tesir etmedi.

8670Memurlar murada ermeksizin Firavun’un tarafına gittiler. Tekrar gammazlar işten haberdar oldular.

8671Birkaç para alabilmek için Firavun’un huzurunda taharri memurları ile konuştular.

8672“Ey memurlar, o tarafa dönün de evin her tarafını iyice arayın” dediler.

Mûsâ’yı Nil’e at, diye anasına ilham olunması35

8673Mûsâ’nın anasına tekrar ilham vâki oldu ki: “Onu suya at, ümidini kesme ve saçını başını yolma...

8674Onu Nil’e at ve itimat et ki ben seni ona uzaklığıyla eriştireceğim.”

8675Bu sözlerin sonu gelmez. Firavun’un ve müneccimlerin hileleri kendi ayaklarına ve dizlerine dolaştı.

8676Firavun hariçte yüz binlerce çocuk öldürtmüştü. Korktuğu Mûsâ’ya ise, içeride ve evin baş sedirinde bakılıyordu.

8677O, kör gözlü olduğu halde kendini uzak görüşlü zanneden Firavun, çılgınlığından mekr ve hile ile nerede bir çocuk varsa öldürdü.

8678İnatçı Firavun’un hilesi bir ejderha idi ki, dünya pâdişahlarının mekr ve hilesini yutmuştu.

8679Lâkin Hazreti Mûsâ ondan zorlu çıktı ki, hem O’nu hem de onun mekrini çekip mahvetti.

8680Firavun bir ejderhâ idi, Mûsâ’nın asası da bir ejderha oldu ve Tevfik-i İlâhiyle onu yuttu.

8681El elden üstündür; nereye kadar? Allah’a kadar ki nihayet ondadır.

8682Çünkü Cenâb-ı Hak, dibi ve sahili bulunmayan bir deryadır ki bütün denizler O’nun huzurunda bir selden ibarettir.

8683Hîle ve tedbirler ejderha bile olsalar «İllâllah»ın huzurunda «Lâ’dır».

8684Sözüm buraya gelince mahvoldu, yâni; sükûta mecbur oldum. Doğruyu en iyi bilen Allah’tır.

8685Ey dünyâperest plan gafil; Firavun’da olan kötü ahlâk tamamıyla sende de mevcuttur. Lâkin senin ejderhan kuyuda mahpustur.

8686Vah yazık ki Firavun’a dair söylenilen sözlerin hepsi senin ahvalindir. Sen onları Firavuna atfetmek istersin.

8687Senin kötü ahvalinden bahsederlerse canın sıkılır, hoşuna gitmez; başkasından söz ederlerse sana masal gibi gelir.

8688Mel’un nefis seni ne kadar harap ediyor ve sana pek yakîn olan nefsin, seni Allah’tan nasıl uzaklaştırıyor?

8689Senin nefis ateşini parlatmak için, Firavun’un ateşine atılan odun atılmamakta... Yoksa o nefis de Firavun gibi ateş saçar ve halkı yakardı...

Yılan tutanın soğuktan uyuşmuş bir ejderhayı ölü zannederek iplerle sarması ve Bağdat’a getirmesi

8690Tarih söyleyenden bir hikâye dinle de bu üstü örtülü sırdan bir koku olsun al!..

8691Bir yılan tutucu, efsunları ile yılan tutmak için dağa gitti.

8692Ağır davransa da, sürat gösterse de arayan elbette aradığını bulur.

8693Ey sâlik! Sen daima iki elinle talepte bulun ki talep, bir sâlik için iyi bir kılavuzdur.

8694Topallamak, dört ayak üstünde yürümek, uyurcasına ve terbiyesizcesine olsa da Allah’ın yolunda sürün ve O’nu ara...

8695Kâh sözle, kâh sükût ile Şah-ı Hakîkât’ın, yâni; Allah Celle Celâlühü’nün râyihâ-i füyûzunu kokla!

8696Yâkup Aleyhisselâm oğullarına dedi ki: “Yûsuf’u haddinden ziyâde, yâni; çok çok arayınız!..”

8697Siz de, bu talep ve arayışta her hissinizi, yâni gözünüzü ve kulağınızı gayretli bir şekilde kullanıp her tarafta onu arayınız.

8698Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Sen de oğlunu kaybeden baba gibi her tarafa git!..

8699Ağzınızla kardeşlerinizi soruşturunuz. Dört yana kulak verip onu araştırın.

8700Nereden güzel bir koku, yâni iyi bir haber duyarsanız o tarafı koklayın. Ne taraftan o aşinanın kokusunu alırsanız o tarafa yürüyün.

8701Nerede bir kimseden lûtuf görürseniz, belki o lûtfun aslına yol bulursunuz.

8702Bütün bu hoşluklar, nihayetsiz bir deryadandır. Sen cüz’ü bırak da kül tarafını tut.

8703Halkın didişmesi ve çekişmesi güzellik içindir. Yapraksızlık ziyneti Tûbâ ağacının nişanıdır.

8704Halkın gazap ve hiddeti, hattâ savaşları sulha nail olmak içindir. Rahatı tuzağa düşürecek, yâni elde ettirecek olan rahatsızlıktır.

8705Her sille, okşamak içindir. Her şikâyet insanı bir şükre agâh eder.

8706Ey kerîm kimse; Cüz’den, kül’le, ey hakîm zıddan zıdda intikal et.

8707Doğrusu cenkler sulh getirir. Yılan tutucu, kendi menfaati için yılan arar.

8708İnsan, menfaati için yılan arar, gamsız bir arkadaş olan mal ve mansıp için gam yer, yâni kederlenir.

8709İnsan dağ gibidir. Öyle sebatı varken, nasıl fitneye düşer de yılan gibi olan mal ve mansıba hayran olur.

8710Zavallı insan kendisini lâyıkıyla tanıyamadı. Fazilet âleminden geldi, lâkin bu noksan âlemine düştü.

8711İnsan kendisini ucuz sattı. Atlastı, nefsini bir hırkaya yamadı gitti.

8712Yüz binlerce yılan, insanın hayranı iken; o insan niçin yılanın, yâni mal ve mansıbın hayranı ve dostu olmuştur?

8713Hikâyedeki yılan tutucu, uyuşmuş o ejderhayı tutup halkı şaşırtmak üzere Bağdat’a geldi.

8714Ev direği gibi bir ejderhayı başına kalabalık toplamak için çekip getirdi.

8715“Ölü bir ejderha getirdim. Onu tutuncaya kadar ben ne zahmetler çektim” diyordu...

8716Yılancı onu ölmüş sanıyordu. Halbuki diri idi de o fark edememişti.

8717Yılan soğuktan ve kardan donmuştu, diri idi, fakat ölü şeklinde görünüyordu.

8718Âlem donmuş olduğu için adı cansızdır. Ey üstad! Cansız donmuş demektir.

8719Sabret Mahşer güneşi doğsun; sen o vakit âlem cisminin ayrı ayrı kımıldanışını seyret!

8720Madem ki Mûsâ’nın asâsı yılan oldu. Bütün âlemi de buna kıyas et.

8721Sen bir toprak parçası iken, seni nasıl insan yaptı? Bütün toprakları ve cemâdâtı da öyle tanımak lâzımdır.

8722Cemâdât bu âleme göre cansız, Hakikat âlemine göre canlıdır. Burada susup duruyorlar, ama orada söylemektedirler.

8723Allah onları o taraftan bizim tarafa gönderince Mûsâ’nın asâsı ejderha olur.

8724Dağlar da Davut’un sadasını terennüm eder; demir cevheri Davut’un elinde mum gibi yumuşar.

8725Rüzgâr, Hazreti Süleyman’ın hamalı olur, onu üstünde taşır, Şap denizi, Mûsâ Aleyhisselâm’ın dilinden anlar.

8726Ay, Hazreti Ahmed Aleyhisselâm’ın işaretini görür ve ortasından ikiye ayrılır. Ateş İbrahim Aleyhisselâm’a karşı gülistan olur.

8727Toprak, Karun’u yılan gibi dâhiline çeker. Hannâne direği rüşde gelir ve inler.

8728Taş Hazreti Ahmed Salâvatullâhi Aleyh Efendimize selâm verir. Dağ da Yahya Aleyhisselâm’a söz söyler.

8729“Biz işitiriz, görürüz ve hoşuz. Lâkin sizin gibi nâmahremlere karşı sükût ederiz.”

8730Cansızlıktan canlar âlemine gidiniz de âlemin cüz’lerinin tesbih gulgulesini işitiniz.

8731O vakit cansızların tesbihi aşikâr olarak sana akseder de tevil vesveselerine kapılmazsın.

8732Senin ruhunda kandiller, yâni nur-u basiret olmadığından görmek ve mânâ çıkartmak için teviller yapıyorsun da diyorsun ki:

8733“Cemâdâtın tesbihinden maksat nasıl olur da zâhirî tesbih olur? Onları tesbih edici görmek sapıklık hayâlidir.”

8734Belki her gören kimseyi, cansızların görünüşü ibret almaya sevk eder de «Sübhanallah» dedirtir.

8735Madem ki o, sana «Sübhanallah» demeyi hatırlatır; işte bu delâlet ve bu hatırlatma onun «Sübhanallah» demesi gibi olur.

8736İtizal erbabının tevili budur. Kendisinde hal ve basiret nuru olmayan kimsenin vay hâline...

8737İnsan, hissinden harice çıkmayınca ve sûret âleminden kurtulmayınca gayb âleminin tasvirinden habersiz olur.

8738Bu sözün yâni cemâdâtın tesbihi meselesinin, sonu gelmez. Biz hikâyemize dönelim. O yılan tutucu, o uyuşmuş kocaman yılanı yüz zahmet ve meşakkatle sürüdü.

8739Dört yol ağzında hengâme kurmak ve halkı başına toplamak için Bağdat’a kadar geldi.

8740O adam, Şat nehri kenarına hengâmesini kurdu; kocaman bir yılan getirilmiş olduğu da Bağdat içinde çalkalanmaya başladı.

8741Bir yılan tutucu bir ejderhâ getirmiş, nâdir ve hayrete şayan bir av yakalamış deniliyordu.

8742Yüz binlerce ahmak toplandı ve yılanı tutan gibi, abdallıklarından onun avı oldu.

8743Şehirdeki dağınık ahali toplansın diye, gelen halk da, yılancı da bekliyordu.

8744Yılancının beklemesi, ahâlinin fazla toplanması, bahşişin de o nisbette çok olması içindi.

8745Yüz binlerce herzevekil toplandı ve ayak ayak üstünde olmak üzere halkalar teşkil etti.

8746Kalabalıktan erkeğin kadından haberi yoktu. Kıyamette olacağı gibi havas ve avam birbirine girmişti.

8747Yılancı, yılanın örtüsünü kımıldatınca, hengâmede bulunanlar görebilmek için boyunlarını uzattılar.

8748Soğuktan uyumuş olan o ejderha birtakım paçavralar ve perdeler altında idi.

8749Kalın halatlarla bağlanmış, muhafızı bulunan yılancı ihtiyatkârlık etmişti.

8750Seyirciler bekler iken Irak Güneşi o yılanın üstünde parladı.

8751Sıcak memleketin güneşi ejderhayı ısıttı. Onun âzasından uyuşukluk zâil oldu.

8752Âdeta ölü iken dirildi ve kımıldanmaya başladı.

8753Ölü zannedilen o yılanın hareketinden, halkın hayreti bir iken yüz bin oldu.

8754Seyirciler şaşkınlıklarından naralar attılar ve yılanın kımıldaması korkusuyla hepsi kaçtılar.

8755Yılan bağlarını kopardı ve halkın bağrışmasından öteye beriye saldırdığı için iplerin her biri bir tarafa gitti.

8756O çirkin ejderha kükremiş arslan gibi bağlarını kopardı ve örtülerin altından çıktı.

8757Korkup, kaçarken seyircilerden bir çoğu öldü. Düşenlerden ve ölenlerden tepeler meydana geldi.

8758Yılancı: “Ben dağdan ve kırdan ne getirmişim?” diye korkusundan kaskatı kaldı, kaçamadı.

8759O kör koyun gibi olan yılan tutucu, kurdu uyandırdı ve bilmeyerek Azrâil’ine doğru gitti.

8760Ejderha o ahmak yılancıyı bir lokma ederek yuttu. Evet, kan içmek Haccac36 için pek kolaydır.

8761Ejderha yılancıyı yuttuktan sonra kendini bir direğe sardı ve direği sıkarak yuttuğu yılancının kemiklerini kırdı.

8762Nefis bir ejderhadır, o nerden öldü ki? Ölmüş görünse bile ölmemiştir. Âletsizlik, vasıtasızlık gamından uyuşmuş ve donmuştur.

8763Eğer nefis, Firavunluk âletini, yâni onun gibi istediğini yapabilecek vasıtayı bulsaydı, Nil nehri bile onun emriyle akar ve dururdu.

8764Firavunluk vâsıtasını bulmuş olan nefis, Firavun gibi temerrüde kalkar ve yüzlerce Mûsâ ve Harun’un yolunu vurur.

8765Nefis ejderhâsı, fakr u zaruret halinde ufak bir kurt hâline girer. Mal ve mansıp ise bir sivrisineği şahin haline getirir.

8766Nefis ejderhasını firak karları altında, mahrumiyet içinde bulundur; onu Irak Güneşi karşısına götürme.

8767O ejderhaya güneş gösterme ki donmuş bulunsun. Eğer o canlanırsa sen onun bir lokması olursun.

8768Onu oyunda mat et ki sen mat olmaktan emîn olasın. Hâline merhamet etme ki o, ihsana lâyık değildir.

8769Çünkü şehvet güneşinin harareti aksedince, o arda kalası nefis baykuşu çırpınmaya başlar.

8770Yılancı o ejderhâyı Bağdat’a getirince Irak’ın sıcak ve hoş havasıyla o dirildi ve bir şeytân-ı merîd oldu.

8771Azizim, yılanı getiren adam, şüphesiz bu kadar fitneye, hatta bizim söylediklerimizin yirmi derece fazlasına sebep oldu.

8772Sen o nefse cefâ etmeksizin, riyâzât ve mücâhede çektirmeksizin vefa ile bağlanacağını mı umuyorsun?

8773Her soysuz ve aşağılık kimseye nefsi zapt etmek nasip olur mu? Ejderhayı öldürmek için Mûsâ olmak lâzımdır.

8774Hazreti Mûsâ’nın ejderhâ şekline giren asâsından korktukları için yüz binlerce halk kaçarken ayak altında kalmış ve ezilmişti.

Firavun’un Mûsâ Aleyhisselâm’ı korkutmak istemesi

8775Firavun Musa’ya dedi ki: “Ey Kelîm; neden halkı öldürdün? Onlara korku saldın?

8776Halk senden kaçarken ayakları kayıp düştü ve çiğnenip öldü.

8777Şüphesiz ki insanlar seni düşman bildiler. Erkek ve kadının kalbinde senin kinin yer tuttu.

8778Halkı kendine davet ediyordun, iş aksine oldu. Artık ahâlinin sana muhalefeti zarûrîdir.

8779Ben de senin şerrinden geri çekiliyorsam da herhalde sana mükâfat olarak bir tencere kaynatırım.

8780Beni aldatabileceğini, yahut gölgenden başka sana bir kimsenin tabî olup arkandan geleceğini umma...

8781Bir iş becerdim ve halkın kalbine bir korku düşürdüm diye mağrur olma!

8782Yaptıklarından yüz defa fazlasını da yapsan, sonunda rüsvay ve zelil olursun. Halk seninle eğlenir ve gülüşür.

8783Senin gibi nice mürâî vardı. Bizim Mısırımızda nihayet rüsvay oldular.”

Mûsâ Aleyhisselâm’ın Firavun’a cevabı

8784Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Emr-i İlâhî’ye karşı benim şerikliğim yoktur. Kendim için ve kendimden bir şey söylemiyorum. Onun emri benim kanımı dökse de zararı yok.

8785Ey akılsız Firavun! Senin dediğin gibi halka rüsvay olayım.. Buna razıyım ve hattâ şükrederim. Nezd-i İlâhîde şerif olayım da...

8786Halkın karşısında hakîr, zayıf ve eğlence olsam da, Huzur-u Hak’ta mahbub, matlub ve makbul olurum.

8787Bunu söz temsîli olarak söylüyorum. Yoksa yarın kıyamette Allah, beni değil, seni kara yüzlü edecektir.

8788Şu izzet ve galibiyet Allah’ın ve onun has kullarınındır. Bunun nişanını Âdem’le Şeytan’dan anla...

8789Hakk’ın Zat-i Akdes’i gibi, izzet ve galibiyetinin tarifi de nihayetsizdir. Ey Firavun! Dilini tut ve bahsi değiştir.”

8790Firavun Mûsâ’ya dedi ki: “Şimdi hüküm ve hakem divanının defteri benim emrim altındadır.

8791Bütün cihan halkı beni hükümdarlığa kabul etmiştir. Ey Mûsâ, sen onların hepsinden daha akıllı mısın ki beni beğenmiyorsun?

8792Ey Mûsâ; kendini beğenmişsin. Zâtını görme ve nefsine mağrur olma!

8793Ben dünyanın sihirbazlarını toplar ve onların marifetiyle senin cehaletini bütün şehre gösteririm.

8794Bu sihirbazların toplanıp gelmesi bir, iki günde olmaz. Bana kırk gün ve Temmuza kadar mühlet ver.”

Mûsâ Aleyhisselâm’ın Firavun’a cevabı

8795Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Bunun için bana izin yoktur. Ben emir kuluyum, sana mühlet vermeye mezun değilim.

8796Sen hükümdarsın, galipsin, benim yardımcım, dostum yok. Fakat Allah’ın fermanının bendesiyim, başka bir şeyle mukayyet değilim.

8797Ben sağ oldukça seni ciddiyetle îmâna davet edeceğim ve mûcizâtımla sana vuracağım. Nusret ve galibiyetle ne alâkam var? Ben Hakk’ın kuluyum.

8798Allah’ın hükmü nazil oluncaya kadar ben sana vuracağım, yâni; müracaat ve davette bulunacağım. Hasmı hasımdan ayıracak olan Allah’tır.

Firavun’un Mûsâ’ya cevap vermesi ve Mûsâ Aleyhisselâm’a vahiy gelmesi

8799Firavun dedi ki: “Hayır hayır; bana mühlet vermek lâzımdır. Bu hususta bahane bulma ve faydasız hareket etme.

8800O zaman Hak Teâlâ Mûsâ Aleyhisselâm’a vahyetti ki: “Firavun a uzun bir mühlet ver ve ondan korkma!

8801Ki o çalışsın. Ben uyumuş değilim; onun yapacağı mekri görürüm. Sen ona hızlı yürü de ben yolunun ilerisini tutmuşum.

8802Onların hilelerini ben perişan ederim. Onların artırdıklarını, yâni; hilelerini ben eksiltirim.

8803Onlar su getirirlerse ben o suyu ateş yaparım. Tatlı ve hoş bulduklarını da nahoş bir hâle getiririm.

8804Onlar muhabbet bağlarlarsa ben o muhabbeti harab ederim; vehimlerine getirmedikleri şeyleri de vukû’a getiririm.

8805Sen korkma da Firavun’a uzun bir mühlet ver!..”

Mûsa Aleyhisselâm’ın Firavun’a sihirbazları şehirlerden toplaması için mühlet vermesi

8806Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Emir geldi; haydi git! Sana mühlet verildi. Ben yerime gidiyorum, o vakte kadar bizden kurtuldun...”

8807Hazreti Mûsâ gidiyor, ejderha olmuş olan asâsı da bir avcının sahibini bilen ve seven köpeği gibi onu takip ediyordu.

8808Avcı köpeği gibi kuyruğunu sallıyor, taşları tırnağının altında ezip kum haline getiriyordu.

8809Taş ve demiri nefesiyle çekiyor, demiri parça parça edip aşikâre çiğniyordu.

8810Başını kaldırınca kendini burçların üstüne yükseltir ve ondan Rumlar da, Gürcüler de, yâni bütün insanlar korkar ve kaçardı.

8811Dişlerinin gıcırtısı ödleri koparıyor, kara arslanlarının bile canı elden gidiyordu.

8812Allah’ın seçilmiş kulu ve kelîmi olan Hazreti Mûsâ kavminin yanına gidince, ejderhâyı boğazından yakaladı ve o müthiş canavar tekrar asâ oldu.

8813Asâya dayandı ve dedi ki: “Şaşılacak şey! Bizim nübüvvetimiz bizim indimizde güneş kadar zâhir ve bahir, hasmın karşısında ise gece kadar karanlık...

8814Acaba bu Firavun ordusu, âlemin kuşluk güneşi ile dolu ve parlak olduğunu niçin görmüyorlar?

8815Gözleri açık, kulakları açık ve bu zekalarıyla beraber hakikati görüp işitmiyorlar. Allah’ın gözleri bağlamasındaki kudretine hayranım...

8816Ben onların gafletine hayranım, onlar da benim risâlet ve davetime hayrandır. Onlar bir baharın yetiştirdiği dikendir, ben ise aynı baharın çemeniyim.

8817Firavnîlerin önüne bir çok şarap kadehi götürdüm. Fakat o güruhun önünde kadehteki mâyî taş kesildi.

8818Bir gül demeti yaptım, onlara götürdüm; lâkin götürdüğüm güllerin her biri diken, ve tatlı sözlerimin hepsi onlara iğne oldu.

8819Götürdüğüm şarap kadehleriyle gül demetleri kendisinden geçenlerin yâni Allah’ın emrine karşı iradesini tamamıyla teslim etmiş olanların nasibi idi. Tamamıyla benliklerini muhafaza eden Firavnîlere o kadehler ve demetler, nasıl nasip olur?”

8820Bizim indimizde uyurken uyanık kimse lâzımdır ki uyanıkken rüyalar görsün.

8821Halkın düşüncelere dalması bu hoş uykunun düşmanıdır. O uykuyu uyumayınca halkın fikri bağlı kalır.

8822Zihinden düşünceyi süpürmek için hayret lâzımdır. Çünkü hayret; fikri de zikri de götürür.

8823Hünerde fazla kemâli olan, sûrette ileri, mânâda geridir.

8824Cenâb-ı Hak Kur’ân’da kulları lisanından «Râciûn»37 demiştir. O rücû, meselâ bir sürü koyunun, meradan ağıla dönmesi gibidir.

8825Sürü geri dönünce giderken en önde olan keçi en geride kalır.

8826Sürü geri dönünce, giderken en arkada kalan topal keçi en öne geçer. Geri dönüş ve makam-ı aslî’ye avdet ediş, somurtmuş olanları güldürür.

8827Bu kavim, yâni; ehlullah hazerâtı, neden topal olup sûrette geri kaldılar, niçin iftiharı bırakıp ârı kabul ettiler? Bunları nafile yere yapmadılar.

8828Hacca gidenler içinde, kırılmış ve dikenlerden yaralanmış ayaklarıyla yürüyenler bulunur. Çünkü meşakkatten ferah ve meserret tarafına gizlice yol vardır.

8829Evliyâullah hazerâtı gönül levhasını sûrî ilimden yıkamışlardır. Çünkü O ilimler, bu seyr-i sülûk yolunu bilmezler.

8830Bu yol için, aslı Allah tarafından olan bir ilim lâzımdır. Çünkü her fer, aslına, yol gösterir, kılavuzluk eder.

8831Her kanat, geniş bir deniz üstünde nasıl uçabilir? Allah ilmi olmalı ki insanı Allah’a götürsün.

8832O halde, sonunda kalpten temizlenmesi lâzım gelen bir ilmi bir adama niçin öğretiyorsun?

8833Ey sâlik, bu âlemde öne geçmeye heves etme ve topallayıp geri kal ki, Allah’a rücû zamanında önde bulunasın.

8834Ey zarif kimse! Geride gibi görünen ilerilerden ol. Meyve ağaçtan evveldir.

8835Vâkı’a ağacın meyvesi sonradan vücûda gelir. Fakat ağaçtan maksût olan meyve olduğu için, o evveldir.

8836Ey sâlik, sen de melekler gibi «Lâ ilmelenâ» “Bizim bilgimiz yok” de ki «İlla maallemtenâ» “Senin bize öğrettiğinden başka”38 yardımcın olsun,

8837Eğer bu sülûk mektebinde hecelemeyi bilmezsen, yahut bildiklerini unutacak olursan Hazreti Ahmed Aleyhisselâm gibi, akıl ve zekâ kanatlarıyla uçarsın.

8838Eğer, memleketlerde meşhur değilsen, merak etme, kaybolmazsın. Doğruyu en iyi bilen Allah’tır.

8839Altın hazinesini bilinmeyen viranelere gizlerler.

8840Hazîneyi hiç bilinen yere koyarlar mı? Bunun gibi, kurtulmanın da hastalık ve meşakkatlerde gizlenmesi buna benzer.

8841Burada hatıra çok müşkil şüpheler gelir. Lâkin iyi bir binek hayvanı kösteklerini koparır.

8842Allah’ın aşkı, müşkülen yakan bir ateştir. Nitekim gündüzün nur’u her türlü hayâli siler, süpürür, yok eder.

8843Ey Hakk’ın makbulü ve râzı olduğu kimse; bu gibi suallerin cevabını, o suallerin geldiği tarafta, yâni; cânib-i İlâhîde ara.

8844Gönlün köşesiz köşesi Allah’a gider bir caddedir; onun nuru da şarkı ve garbı olmayan bir Ay’dandır.

8845Ey mânâ dağı! Sen bir dilenci gibi bu tarafta ve o tarafta ne diye akis arayıp duruyorsun?

8846O sadâyı ve aksi, derde düşünce iki büklüm olup: “Yarabbi” diye yalvardığın taraf yok mu. İşte o tarafta ara.

8847Dert ve ölüm zamanında o tarafın nâmını yâd edersin de, derdin zail olunca niçin acemi olursun?

8848Mihnet vaktinde “Allah” dersin, mihnet geçince ise, “yol nerede?” diye sorarsın.

8849Mihnetin gitmesi ve afiyetin gelmesi, Hakk’ı şüphesiz tanıyan kimsenin, her vakit onu zikretmesi içindir.

8850Akıl ve zannında perde olan kimse, kâh gafletle örtülü, kâh yakası yırtılmıştır.

8851Cüz’î ve eksik olan akıl, kâh galip kâh mağluptur. Külli ve tam olan akıl ise zamanın hadîsâtından emindir.

8852Oğul! Böyle cüz’i aklı ve fâidesiz hüneri sat da hayreti satın al. Tevazu ve zillete git, Buhârâ’ya gitme!..39

8853Biz neye bu derece söze daldık? Hikâye söyleyelim derken kendimiz hikâye olduk gitti.

8854Ben yoğu hikâye ediyorum. Şimdi ise secde edenler arasında dönüp dolaşayım diye hanin ve enin etmekteyim.

8855İş adamı, yâni seyri sülûk erbabı indinde şu söylenilen sözler hikâye değil, yâriğar, yâni sadık ve şefik olan yârin huzurudur.

8856Hakk’a âsî olan Nazır biri Hâris’in «esatîrü’l-evvelîn»40 “Eskilerin masalları” demesi, Kur’ân için bir nifak eseri oldu.

8857Nûr-i İlâhînin bulunduğu lâmekân âleminde mâzî, müstakbel ve hal yoktur.

8858Geçmiş ve gelecek itibârı sana nisbetledir. Senin iki sandığın mâzî ve müstakbelin, ikisi de birdir.

8859Bir kimse, bir başkasının babası, bizim oğlumuz olur. Keza dam, Zeyd’in altında ve Amr’ın üstünde bulunur.

8860Damın altı ve üstü tabiri o iki kişiden, yâni; Zeyd’in dam üstünde, Amr’ın dam altında bulunmasından zuhur etmiştir; yoksa dam ancak bir şeydir.

8861Bu söz; onun misli değil, bir misâldir. Yeni mânâları eski harflerle ifâde edebilmek ne mümkün?

8862Ey kırba, Allah’ın bu şükür denizi sahilsiz ve kenarsızdır, dere kenarı gibi değildir. Binâenaleyh ağzını bağla.

Sihirbazları çağırmak için, Firavun’un şehirlere adam göndermesi

8863Firavun’un müşavere ettikleri, Mısır’ın her tarafından, o kıtanın hükümdarı ve mutasarrıfı bulunan Firavun’un sihirbazları toplaması reyinde bulundular.

8864Dediler ki: “Bizim de sihirbazlarımız vardır ki, her biri sihirde tekdir ve muktedâdır.”

8865Firavun, o vakit, sihirbazları toplamak için her tarafa bir çok adam yolladı.

8866Her nerede meşhur bir sihirbaz varsa, onun yanına on tane dâvetçi gönderdi.

8867Genç ve meşhur iki sihirbaz vardı ki onların sihri Ay’ın kalbine tesîr ederdi.

8868Aşikâre olarak Ay’dan süt sağarlardı. Küp’e binerek seferlere gitmişlerdi.

8869Ay’ın nurunu kumaş olarak göstermişler ve ölçüp alelacele satmışlar.

8870Karşılığında, gümüş para almışlardı. Müşteri sonra işe vâkıf olmuş ve hayretinden elini yüzüne vurmuştu.

8871Aydan süt sağmak, mehtabı kumaş diye satmak ve küpe binip sefere gitmek gibi yüz binlerce şeyler göstermekte o iki sihirbaz yekta idi ki diğerleri onlara çıkışamazdı.

8872Vaktaki onlara Pâdişahın şu haberi geldi: “Firavun, şimdi sizden çâre istiyor.

8873Ondan dolayıdır ki Pâdişahın sarayına Mûsâ ve Hârûn namında iki fakir geldi ve hükümdara meydan okudu.

8874Onlarda bir asâdan başka bir şey yok. Fakat o asâ Mûsâ’nın emriyle bir ejderhâ oluyor.

8875Şah da, ordusu da hep âciz kaldılar; bu iki kişinin elinden el’eman çağırdılar.

8876Sihirbazlıkla buna bir çâre lâzım ki o iki sihirbazın elinden can kurtarılsın.”

8877Lâkin haberci bu haberi verince o iki sihirbazın kalbine korku düştü ve Mûsâ Aleyhisselâm hakkında kalplerinde bir muhabbet peyda oldu.

8878Cinsiyet damarları hareket etti. Şaşkınlıklarından başlarını dizlerine koydular düşünmeye başladılar.

8879Nasıl ki sûfînin mektebi ve ders hanesi de dizdir. Müşkül halletmek hususunda iki diz, âdeta sihirbazdır.

O iki sihirbazın babalarının mezarına gidip, ruhuna teveccüh etmeleri ve işin hakîkatini babalarının ruhundan sormaları

8880Analarına hitaben dediler ki: “Anne gel, babamızın kabri nerede, bize göster.”

8881Anaları onlara rehberlik edip, babalarının kabrini gösterdi. Ondan sonra şah için üç gün oruç tuttular.

8882Daha sonra dediler ki: “Baba; Firavun, korkusundan bize haber gönderdi.

8883İki kişi onu sıkıştırmış, ordusunun önünde, şeref ve haysiyetini izâle etmiş.

8884Onların yanında asker ve silâh yokmuş; ancak bir asâ varmış ki fitne ve şer de o asâda imiş...

8885Sen sûrette toprak altında yatmakla beraber, doğrular âlemine gitmişindir.

8886Ey babamızın ruhu! Eğer onların yaptıkları sihir ise bize haber ver, yok... İlâhî bir mucize ise,

8887Onu da haber ver ki biz karşısında secde edelim ve kendimizi o iksîre vurup halis altın olalım.

8888Biz ümitsizleriz, çünkü haram olan sihirle meşgulüz. Fakat şimdi bir ümit erişti. Biz, Rahmet-i İlâhîye matrûduyuz; Hakk’ın keremi bizi çekti.”

Ölmüş sihirbazın oğullarına cevabı

8889Babaları, rüyada oğullarına dedi ki: “Evlâdım! Buna açıkça cevap vermek mümkün değildir.

8890Lâkin size bir nişan göstereyim ki, bu gizlilik size aşikâr olsun.

8891Gözümün nurları, oraya, yâni Payitahta gidince Mûsâ’nın yattığı yeri öğreniniz.

8892O hâkimin uykuda bulunduğu esnada korkmayın, asâyı almaya kastedin.

8893Eğer çalmaya muktedir olabilirseniz o adam sihirbazdır. Sihirbaza karşı çare bulmayı bilirsiniz.

8894Eğer çalamazsanız, bilmiş olun ki o İlâhî bir zattır. Rabbi Zülcelâl’in peygamberidir ve hidâyet bulmuştur.

8895Firavun, dünyanın şarkını ve garbını istilâ etse de, sonunda gene Allah O’nu üstün eder ve Firavun tepetaklak olur.

8896Babasının canı yavrularım! Size bu doğru nişanı verdim, bunu yazın. Doğruyu Allah herkesten iyi bilir.

8897Yavrularım, sihirbaz uyuyunca sihir ve mekrin tesiri kalmaz.

8898Nitekim çoban uyuyunca kurt emin olur. Çünkü uyuduğu zaman, cehdi ve muhafazası durur.

8899Lâkin bir hayvanın çobanı Allah olur ve onu muhafaza ederse, kurdun ona yol bulması ne mümkün?

8900Allah’ın yaptığı bir sihir, yâni Mekr-i İlâhî haktır ve doğrudur, hattâ o hak ve hakikate sihir demek hatâdır.”

Kur’ân-ı Kerîm’in Asâ-yı Mûsâ’ya, Muhammed Mustafa Aleyhisselâm’ın vefatının Mûsâ Aleyhisselâm’ın uykusuna, Kur’ân’ı değiştirmeye kalkışanların da, Mûsâ Aleyhisselâm’ı uykuda bulunca asâsını çalmaya kalkışan iki sihirbaza benzetilmesi

8901Allah’ın lûtfu Muhammed Mustafâ Aleyhisselâm’a va’detmişti ki; “Sen ölsen de Kur’ân ve onun kanunu bulunduğu İslâm dini ölmez.

8902Habibim; ben seni iki âlemde de hıfz ederim. Sözünü kınayanları terk eder, onları hor ve hakir bir hale koyarım.

8903Kimse Kur’ân’a bir harf ilâve etmeye ve bir harf eksiltmeye muktedir olamayacaktır. Sen, benden iyi bir muhafız arama!

8904Senin şeref ve şânını günden güne artıracağım. Senin adını altın ve gümüş üstüne bastıracağım.

8905Senin için mescitler, minberler ve mihraplar yaptıracağım; muhabbette senin kahrın benim kahrımdır.

8906Şimdi, yâni İslâm’ın ilk yıllarında Müslüman olanlar, müşriklerden korktukları için senin adını gizli söylüyorlar ve namaz kılacakları vakit gizleniyorlar.

8907Mel’un müşriklerin korkusundan. Din’in yer altlarında gizleniyor.

8908Ben, ufukları minarelerle dolduracağım; onların üstünden senin namı şerifini halka duyuracağım. Sana âsî ve düşman olanların iki gözünü kör edeceğim.

8909Senin bendelerin şehirler istilâ edecek ve mansıp sahipleri olacaktır. Senin dinin balıktan aya kadar dünyayı tutacaktır.

8910Ey Mustafa! Sen dinin hükmünü kaybedip, ortadan kalkacağından korkma! Biz onu kıyamete kadar bâkî kılacağız.

8911Ey bizim Peygamber-i Ekberimiz! sen sihirbaz değilsin, sâdık bir Resûlüllah’sın, Mûsâ Kelîmullah ile hem hırkasın.

8912Kur’ân senin için Mûsâ’nın asası gibidir ki, ip ve değnek gibi olan küfriyâtı ejderhâ gibi yutar.

8913Sen eğer toprak altında yatmışsan, söylediklerini, yâni Kur’ân ve hadisi Mûsâ’nın asası gibi bil!.

8914Senin dînine kastedenler, senin asâna, yâni Kur’ân ile hadîse el uzatamayacaklardır. Ey Şah-ı Risâlet; müsterih olarak mübarek bir uyku ile uyu!

8915Sen uykudasın, fakat nurun gökyüzünde düşmanlarına yayını kurmuş, müdâfaaya hazırdır.

8916Senin yay gibi olan nurun, feylesofu ve ağzının gevelediği din aleyhindeki felsefeyi okla susturur.”

8917Cenâb-ı Hak va’dettiğini, hattâ daha fazlasını yaptı. Hazreti Peygamber, Hücre-yi Mütahharasında uyudu, fakat baht ve ikbâli uyumadı.

8918“Babalarının canı yavrularım! Sihirbaz uyuyunca onun sihri bâtıl ve sönük olur.”

8919Her ikisi de babalarının kabrini öptüler ve o büyük harb için, yâni Hazreti Mûsâ ile imtihan olmak için Mısır Payitahtına gittiler.

8920O iş için, Mısır payitahtına gelince Mûsâ’yı ve evini aradılar.

8921Tesadüfen onların geldikleri gün, Hazreti Mûsâ bir hurma ağacının altında yatmış ve uyumuştu.

8922Sordukları kimseler onlara Mûsâ’yı tarif ettiler ve “Hurmalığa gidin, orada arayın” dediler.

8923Hurmalığa gelince bir ağacın altında uyumuş birini gördüler ki o, dünyanın en uyanık bir zâtı idi.

8924O naz için iki gözünü kapamıştı. Lâkin Arşın ve Ferş’in, semâ ve zeminin hepsi onun nazarı altında idi.

8925Ne kadar gözü açık ve kalbi uykuda kimseler vardır. Su ve çamurdan ibaret olan mahlûkâtın gözü neyi görür?

8926Kalbi uyanık olan, baş gözünü kaparsa ona yüzlerce basiret gözü açılır.

8927Eğer sen ehl-i dil değilsen uyanık bulun, gönül talibi ol, bunun için mücâhede et!

8928Eğer kalbin uyanık ise güzelce uyu. Artık, senin nazarından ne yedi kat gök kaybolur ne de altı cihet!

8929Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: “Benim gözüm uyur, lâkin kalbim nasıl uyur?” Yâni uyumaz.

8930Bekçi, farz et ki uyumuş, fakat pâdişah uyanık ya... Gönül gözleri açık olduğu halde uyuyanlara can feda!

8931Ey mânevî kimse! Gönül uyanıklığının vasfı ve tarifi böyle binlerce Mesnevî’ye sığmaz.

8932İki sihirbaz, Hazreti Mûsâ’yı uzanmış ve uyumuş görünce asâsını çalmaya teşebbüs ettiler.

8933Sihirbaz kardeşler, asâyı çalmaya kasdettiler ve arka tarafına geçip oradan kapmaya niyetlendiler.

8934Azıcık ilerleyince asâ kımıldamaya başladı.

8935Asâ kendiliğinden öyle hareket etti ki sihirbazlar oldukları yerde korkudan donup kaldılar.

8936Ondan sonra ejderha oldu ve saldırdı. Sihirbazların ikisi de yüzleri sararmış olduğu halde kaçtılar.

8937Korkudan yüzükoyun yere düştüler, her inişte sendeleyip yuvarlandılar.

8938Bunun semâvî bir mucize olduğunu anladılar. Çünkü sihirbazların marifeti hududunu görmüşlerdi.

8939Ondan sonra ishale uğradılar ve şiddetli bir sıtmaya tutuldular. Âdeta can çekişme ve ölme derecelerine geldiler.

8940Ondan sonra Hazreti Mûsâ’ya özür dilemek için bir adam gönderdiler.

8941Şöyle diyerek ki: “Seni imtihan ettik. Eğer bizde sana karşı haset bulunmasaydı seni imtihan etmek bize düşer mi idi?

8942Ey Dergâh-ı İlâhînin haslarının hası olan Peygamber! Biz Şah’ın, yâni Allah’ın mücrimleriyiz, bizim affımıza duâ et...”

8943Mûsâ Aleyhisselâm onları affetti. Derhal iyi oldular ve Mûsâ’nın önünde yerlere kapandılar...

8944Hazreti Mûsâ dedi ki: “Ey kerîm kimseler sizi affettim. Sizin cesediniz ve ruhunuza cehennem haram oldu.

8945Ey iki kardeş! ben sizi zâhiren görmemiş gibi olayım, siz de beni görmemiş gibi davranın.

8946Kalben âşinâ, fakat zâhiren yabancı şeklinde, Firavun namına benimle mücadeleye gelin!”

8947Sonra sihirbazlar yer öptüler ve gittiler, imtihan gününün vürûduna ve fırsat zamanına muntazır oldular.

Memleketlerden sihirbazların gelip firavunun huzuruna toplanmaları ve hil’at giymeleri, ellerini göğüslerinde kavuşturup onun düşmanını kahredeceklerine söz vermeleri ve: “Bu işi bize bırak”, demeleri

8948O sihirbazlar Firavun’un karşısına kadar geldiler. Firavun onlara ağır, sırmalı hil’atler verdi.

8949Firavun onlara vaitlerde bulundu. Hem de peşince köleler, atlar, paralar ve türlü zahireler verdi.

8950Sonra onlara dedi ki: “Ey sihirde ileri gitmiş üstadlar! Eğer imtihanda galip gelirseniz,

8951Size o kadar lûtuf ve atâda bulunacağım ki, miktarı cömertlik perdesini yırtacaktır.”

8952Sihirbazlar dediler ki: “Senin gibi bir şahın sayesinde galip geliriz, onun da işi bitmiş olur.

8953Biz bu sihir fenninde saflar yarıp, yırtan pehlivanlarız. Dünyada hiçkimse bu hususta bizimle adım atamaz.”

8954Mûsâ Aleyhisselâm’ın zikredilmesi, hatırları oraya bağlıyor, bu hikâyeler evvelce olup biten şeylere aittir zannını veriyor.

8955Halbuki, Mûsâ Aleyhisselâm’ın zikredilmesi, işi açıkça söylemekten kaçınmak içindir. Yoksa, Mûsâ’nın nuru, bugün senin kendi nakdin ve halindir, ey iyi kimse!

8956Ey salik! Mûsâ ve Firavun, senin varlığında mevcuttur. Bu iki hasmı kendinde aramak gerektir.

8957Kıyamete kadar Mûsâ ve Firavundan numûne vardır. Kandil ayrı olmakla beraber hidayet nuru başka değildir.

8958Bu içinde zeytin yağı bulunan yağdanlık ile fitil başkadır. Lâkin onun verdiği aydınlık başka değil, Allah tarafındandır.

8959Eğer içinde yağ yanan kandile bakarsan yolunu kaybedersin. Çünkü şişelerde ikilik vardır.

8960Eğer nura bakarsan ikilikten de, mütenâhî olan adet kaydından da kurtulursun.

8961Ey varlığın hülâsası olan insan! Mü’min, ateşperest ve Yahudi’nin ihtilâfı, mânâya değil de sûrete bakmalarından ileri gelmiştir.

Filin nasıl bir hayvan olduğunda ve şeklinde ihtilâf edilmesi

8962Bir fil, karanlık bir yerde bulunuyordu. Hintliler onu seyrettirmek için getirmişlerdi.

8963İnsanlar onu görmek için o karanlık yere girip çıkıyorlardı.

8964Karanlıkta gözle görülmek mümkün olmadığı için, ellerini sürüyorlar ve o şekilde fili anlamak istiyorlardı.

8965Seyircilerden birinin eli filin hortumuna tesadüf ettiği için; “fil bir oluğa benzer” dedi.

8966Birinin eli filin kulağına erişti. Fil ona yelpaze gibi zâhir oldu.

8967Biri elini filin ayağına sürdü de: “Filin şeklini direk gibi gördüm” dedi.

8968Biri elini filin sırtına koyduğu için bu: “Fil, taht gibi bir şey” dedi.

8969Böylece seyircilerden her biri, neresini elledi, nasıl sandı ise fili ona göre anlatmaya koyuldu...

8970Onların, sözleri, görüşleri yüzünden birbirine aykırı oldu. Kimi dal, kimi de elif diye isim verdi.

8971Eğer o seyircilerden herbirinin elinde bir mum, yâni hidâyet nuru bulunsa idi, sözlerinde ihtilâf olmazdı.

8972His gözü ancak avuç gibidir, filin bütününü görmek onun için mümkün değildir.

8973Denizi görecek göz başkadır, köpüğü gören göz başkadır. Sen köpük gözünü bırak da deniz gözüyle bak.

8974Gece gündüz dalgaların hareketi denizdendir. Sen köpüğü görürsün de denizi görmezsin. İşte bu şaşılacak şeydir.

8975Biz insanlar, o denizin tahkikiyle gemiler gibi birbirimize yaklaşır ve uzaklaşırız. Parlak bir suda olduğumuz halde, gözümüz bulanık olduğundan, bizi hareket ettiren denizi görmeyiz.

8976Ey ceset gemisinde uyumuş olan! Beden gemisini harekete getiren suyun, yâni ruhun muharrik olduğunu anladın; bir de suyun suyuna yâni ruhun da muharriki bulunan İrade-i İlâhiyeye bak!

8977Suyun bir suyu vardır ki onu sevk eder; ruhun da bir ruhu vardır ki onu çeker çevirir.

8978Hakikat güneşinin mevcudata can suyu verdiği sırada Mûsâ ve İsâ nerede idi?

8979Cenâb-ı Hakk’ın bu kirişi yaya taktığı, yâni mevcudata vücut ihsan ettiği sırada Âdem ve Havva nerede idi?

8980Cenâb-ı Hakk’ı denize, suya, ok atana benzetmek sûretiyle söylediğimiz sözler noksandır. Noksan olmayan söz ise, o taraftadır, yâni Cânib-i İlâhîdedir.

8981Eğer bir kâmil o taraftan sana söylerse, aklın kabul etmediği için o sözden ayağın sürçer. Fakat söylenmezse, ondan câhil kalacağın için vay senin haline!

8982Eğer o kâmil-i mükemmil sana Cenâb-ı Hak’tan bir misal ile bahsedecek olursa, hemen o misâlin sûretine yapışır kalırsın.

8983Lâkin senin akıl ayağın yoktur ki sûretten mânâya intikal edesin, yahut o ayağı bu dünya balçığından kurtarasın.

8984Ayağını o balçıktan nasıl kurtarabilirsin ki hayâtın o balçıktandır. O hayatın terk edilmesi ise gayet zordur.

8985Ey fakır ve muhtaç insan! Hak’tan bir hayat bulacak olursan, dünyadan müstağni olur bu balçığı o vakit terk edersin.

8986Süt emen bir çocuk, memeden ayrılıp sütten kesilince, yemek yer ve süt nineyi bırakır.

8987Ey hububat gibi zeminin sütüne bağlanıp kalmış olan! Kalplerin gıdasına alış da bu sütten kesilmeye bak!...

8988Ey hicapsız nuru kabul edemeyen; hikmet harfini ye ki o, kapalı bir nurdur.

8989Ey can; sen o nuru kabul edecek olursan, örtülü olanı da hicapsız görürsün.

8990O vakit bir yıldız gibi Felekte seyredersin; belki Feleksiz ve keyfiyetsiz bir sefere çıkarsın.

8991Öylece yokluk aleminden varlık alemine geldin. Söyle bakalım nasıl geldin? Mest olarak geldin.

8992Geldiğin yollar, hatırında kalmadı. Lâkin sana o gelişten bir remiz söyleyeceğiz.

8993Şimdiki aklını bırak da hakiki akla ulaş. Bu kulağı tıka da, hakiki kulak kesil!...

8994Hayır... söylemeyeceğim; çünkü sen daha hamsın. Seyri sülûkun baharında bulunuyorsun, onun temmuzunu görmemişsin.

8995Ey kerem sahibi dinleyiciler; malûmunuz olsun ki bu dünya bir ağaç gibidir. Biz de onun üstünde tamamıyla olmamış meyveler gibiyiz.

8996Ham meyveler ağacın dallarına iyice tutunurlar. Çünkü hamlık mertebesinde iken meyve köşke ve saraya lâyık değildir.

8997Meyve yetişip, tatlılaşıp olgunlaşınca dalları gevşek tutar.

8998O ikbal ve saadetten ağız tatlanınca insana dünya mülkü soğuk gelir.

8999Dünya dalına sıkı sıkı sarılmak ve bir şeyde taassup göstermek hamlıktır. Ey sâlik; sen böyle oldukça, işin kan içmek yâni zahmet ve meşakkat çekmekten ibarettir.

9000Söylenecek bir şey daha kaldı amma, onu sana ben değil, Cebrail söyler.

9001Kendi kulağına gene kendin söylersin. Ortada hakikatte ne ben varım ne benden başkası... Sen de bensin zaten canım efendim...

9002Bu rüyaya benzer. Uyuduğun vakit kendinden geçer, fakat yine kendinden kendine gelmiş olursun.

9003Kendinden işittiğin halde, sana rüyada falan kimse bir sır söylemiştir sanırsın.

9004Ey hoş arkadaş; sen bir kattan ibaret değilsin. Sen bir âlemsin ve derin bir denizsin.

9005Ey insan-ı kâmil! O senin muazzam varlığın belki dokuz yüz katlı dibi kıyısı olmayan bir denizdir. Yüzlerce âlem o denize dolar, gark olur gider.

9006Bu bahsi anlatmak; uyanıklığın da, uykunun da ne haddinedir. Binaenaleyh zan ve kıyas ile Hakîkât-i insaniye’den dem vurma. Doğruyu bilen ancak Allah Teâlâ’dır.

9007Ey sâlik, sen ses çıkarma ki, beyan ve lisâna gelmeyen esrarı, onu ifâdeye kadir olan âriflerden işitesin.

9008Sen sükût et ki senin için ruh söylesin.

9009Ses çıkarma ki Resûlü Ekrem’in vârisi olan ârif-i ekmel, kitap ve hitaba sığmayan esrardan sana bahsetsin. Nuh’un gemisi varken yüzmeyi bırak.

Nuh Aleyhisselâm’ın oğlunu gemiye davet etmesi, oğlunun dik başlılık edip: “Dağa çıkıp kurtulurum, senin minnetini çekmem” demesi41

9010Ses çıkarma ki, Kenan’a benzeme... Kenan: “Düşman olan Nuh’un gemisini istemem”, diyerek yüzüyordu.

9011“Hey âciz oğul; gel babanın gemisine bin ki tufan dalgasına gark olmayasın.”

9012Kenan dedi ki: “Hayır, gemine binmem. Ben yüzme öğrenmişim, ben senin şem’andan başka bir şem’a yakmışım.”

9013Nuh Aleyhisselâm dedi ki: “Aklını başına topla! Bu, belâ tufanının dalgasıdır. El, ayak ve yüzmek bugün için ve bu dalgalara karşı hiçtir.

9014Bugün Allah’ın kahır rüzgârı esmektedir ve mumları söndürücü bir belâdır. Bugün Hakk’ın mumundan, yâni dininden başkası sönmeye mahkûmdur. Sükût et.”

9015Kenan dedi ki: “Hayır... gemine girmem, şu yüksek dağa çıkarım. Orası beni her türlü zarardan kurtarır.”

9016Nuh Aleyhisselâm dedi ki: “Etme evlâdım; bugün bir dağ, bir saman çöpü vaziyetindedir. Allah bugün sevdiklerinden başkasına eman vermeyecektim.”

9017Kenan dedi ki: “Ben senin nasihatini nasıl dinlerim? Sen benim senin dininde olduğumu mu zannediyorsun?

9018Senin sözlerin bana asla hoş gelmemiştir. Ben dünyada da, ahirette de senden beriyim.”

9019“Oğlum etme ki bugün naz günü değildir. Allah’ın hakîkaten şeriki ve benzeri yoktur.

9020Şimdiye kadar nazlandın durdun, fakat şimdi nâzik bir zamandır. Bu dergâhta, yâni Huzur-u İlâhî’de nazlanmak ve kibirlenmek kimin haddinedir?

9021Allah; ezelde «Lemyelid velemyûled)dir. Ne babası, ne oğlu, ne de amcası vardır.

9022O doğurmamış ve doğmamış olan Allah, çocukların nazını nasıl çeker, babaların niyazını nasıl dinler?

9023“Ben doğmuş değilim, ey ihtiyar nazlanma! Ben baba da değilim ey genç sen de nazlanma!

9024Ben koca değilim, şehvetim de yok... Ey hanım burada nazı bırak!”

9025Tezellül, kulluk ve acz’den başka burada itibar edilecek şey yoktur, demekte...”

9026Kenan dedi ki: “Baba, bu sözleri yıllardan beri söylemektesin, şimdi de tekrar ediyorsun. Ne kadar cahilmişsin!

9027Bu sözleri ne zamandan beri herkese söylüyor ve soğuk cevaplar işitiyorsun.

9028Senin bu soğuk sözlerin benim de kulağıma girmedi. Hususan büyüdüğüm ve ilim sahibi olduğum bir devrede dinler miyim?”

9029Nuh Aleyhisselâm dedi ki: “A evlâdım! Bir defa olsun babanın nasihatini dinlesen ne zarar edersin?”

9030Hazreti Nuh, böylece lâtif nasihatler veriyor, Kenan ise böylece sert cevaplarla onu karşılıyordu.

9031Ne babası, Kenan’a nasihat vermeye doyuyordu, ne de o nasîhatler, felâketi gelmiş olan o evlâdın kulağına giriyordu.

9032Onlar böyle konuşurlarken, şiddetli bir dalga gelip Kenan’ın başına vurup, onu parça parça etti.

9033Nuh Aleyhisselâm dedi ki: “Ey sabır ve hilm sahibi olan Malik’l-Mülk! Benim eşeğim öldü ve senin kahir selin yükümü götürdü.

9034Nuh Aleyhisselâm dedi ki: “İlâhî! bana, senin ehlin tufandan kurtulacaktır diye mükerreren vâd etmiştin.

9035Ben de safderun senin vadine gönül bağlamıştım. Şimdi neden dolayı sel, benim evladımı kapıp götürdü?”

9036Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “O, senin ehlinden ve akrabandan değildi. Görmedin mi ki sen îman nuru ile beyazsın, o zulmet küfrüyle mosmor ve simsiyahtır.

9037Senin dişine kurt düşünce yâni diş çürüyünce o artık diş değildir ey üstad, onu çıkart.

9038Ki vücûdun onun vereceği ıstıraptan inlemesin. Vak’a senin dişindi, artık ondan uzak ol!”

9039Nuh Aleyhisselâm dedi ki: “İlâhî senin Zat’ından başka her şeyden beriyim. İlâhî, Sende fânî olan ağyar sayılmaz.

9040Yarabbi seninle benim nasıl olduğumu sen bilirsin. Yağmurların çimene verdiği feyzin yirmi mislini yâni ondan pek fazlasını sen verirsin.

9041Ben fakirim ki seninle hayat bulmuşum, seninle mesrurum; vasıtasız ve illetsiz gıdamı veren sensin.

9042Ey kemâl sahibi Rabbim! Sana muttasıl olmadığım gibi munfasıl da değilim. Seninle keyfiyetsiz ve illetsiz bir haldeyim.

9043Ey bütün iyi sıfatların sahibi olan Allah’ım! Sen, bir hayat denizisin. Biz de senin lûtfunla yaşayan balıklarız.

9044Sen tefekküre sığmadığın gibi, illetle «sebep» de izah edilemezsin.

9045Bu tufandan evvel de her macerada muhatabım sen idin, tufandan sonra da yine sen olacaksın.

9046Ey yepyeni sözler bağışlayan ve eski sözlere sahip olan Rabbim! Ben şimdiye kadar kavmime değil, sana söylüyordum.

9047Âşık gece gündüz, kâh harabelere, kâh süprüntülere söz söylemez mi?

9048Âşık, sûretâ harabelere yönelip onlara söz söyler. Fakat o övgü ve senayı kime eder?

9049Halka havale eylediğin tûfâna şükür ki onları «o süprüntüleri» izâle etti. Böylece, karşımda menzil harabesi gibi olan o vasıtaları yok ettin.

9050Çünkü onlar alçak ve kötü harabelerdi. Ne sesleniyor ve ne de sesimize karşılık veriyorlardı.

9051Ben öyle bir harabeler isterim ki hitâb ettikçe dağ gibi akisler yapsın ve açıktan açığa cevap versin.

9052Ki ben senin adını tekrar tekrar işiteyim. Çünkü ruha istirahat veren adına âşıkım.

9053Şenin adını iki defa işitmiş olmak için her peygamber dağı severdi...

9054O alçak ve taş ocağı gibi olan dağ, fareye lâyıktır; bize karargâh olmak için değildir.

9055Ben söyleyeyim de, o dağ benim yârim olmasın, benim sözümü tekrarlamasın ve sözlerim akissiz kalsın; bu lâyık mıdır?

9056İlâhî, öyle bir dağı yerle bir etmen ve hemdem olmadığı için onu ayaklar altında bırakman evlâdır.”

9057Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Ey Nuh istersen boğulanların hepsini dirilterek yeniden topraktan çıkarayım.

9058Bir Kenan için senin kalbini kırmam. Lâkin ahvalden seni haberdar ederim ki kâfir bir oğul, senin ehlinden değildir.”

9059Nuh dedi ki: “Hayır... Hayır Yarabbi; ben kazana razıyım. Eğer iraden taallûk eylediyse beni de onlar gibi tûfâna gark et.

9060Hattâ, her vakit ve tekrar tekrar gark et. Senin hükmün ruhtur; candır... Ben o ruhu nasıl öldürürüm?

9061Ben kimseye bakmam, bakacak olsam bile, o baktığım bahanedir; gördüğüm sensin...

9062İlâhî; ben senin sanatına, yâni sana aşıkım, ona karşı şükür ve sabrederim. Kâfir gibi nasıl yarattığının âşıkı olurum?

9063Allah’ın sanatına âşık olan muhteremdir, onun eserine âşık olan ise kâfirdir.

“Küfre razı olmak küfürdür” hadîsi ile “Benim kazama razı olmayan benden başka bir rab arasın” hadîs-i kudsisinin mânâlarını birleştirmek

9064Dün biri bana bir sual sordu. Çünkü o maceraya ve mübâhaseye meraklı idi.

9065Dedi ki: “Küfre râzi olmak küfürdür, nüktesini peygamber söylemiştir ve onun buyruğu senettir.

9066Tekrar Resûlullah buyurmuştur ki: “Her kazâ42’ya her Müslümanın rızâ göstermesi lâzımdır.

9067Küfür ve nifak da Allah’ın kazası değil midir? Lâkin ben bu kazaya râzı olursam, günaha girmiş olurum.

9068Eğer kazaya rıza göstermezsem o da bana zarar verir. O halde ikisinin arasında bana çâre nedir?”

9069O sual sorana dedim ki: “Bu küfür, kaza değil, makzîdir43. Doğruca kazanın eseridir.

9070Efendi; kaza ile makzîyi bil ki derhal müşkilin hal olsun.

9071Ben, Allah’ın hüküm ve kazası olmak itibariyle küfre râzıyım, bizim kötülüğümüz cihetiyle olan küfre râzı değilim.

9072Kazâ cihetinden küfür, küfür değildir. Allah’a kâfir deme ve burada durma!

9073Küfür cehalettir, küfre hükmetmek, yâni onu var etmek ilimdir. Meselâ “hulm” ve “hılm” kelimeleri şeklen bir olmakla beraber mânâları ayrılır.44

9074Bir resmin çirkin olması ressamının acemiliğine delâlet etmez. Belki onun maksadı çirkinliği göstermektir.

9075Bir ressamın çirkin resim, karikatür yapması onun sanatındaki maharetini gösterir ki hem güzel, hem çirkin resim yapabiliyor demek olur.

9076Eğer bu bahsi lâyıkıyla tafsil edecek olsam uzun uzâdıya sualler ve cevaplar çıkar.

9077Aşk nüktesinin zevki de benden zail olur. Hakikatleri anlatmak sûretiyle yapmak istediğim hizmet başka bir kalıba girer; söz, tasavvuftan kelâm bahislerine intikal eder.

9078Kır saçlı biri bir berber dükkânına alelacele geldi.

9079“Yiğidim! Sakalımdan ağarmış kılları ayıkla ki yeni evlendim” dedi.

9080Berber sakalını tamamıyla tıraş ederek, onun önüne koydu ve dedi ki: “Benim bir işim zuhur etti, sen kendin ayıkla...”

9081İşte bu siyah kıllar sual ve beyaz kıllar da cevaptır. Sen istediğin gibi seç.

9082Biri Zeyd’in ensesine bir sille vurdu. O da mukabele için ona hamle etti.

9083Silleyi vuran dedi ki: “Sana bir sual soracağım, cevâbını ver, ondan sonra sen de bana vur.

9084Senin ensene vurunca bir şakırtı oldu. Şimdi bir sualim var, ona muvafık cevap ver.

9085Ey büyüklerin medâr-ı iftiharı! O şakırtı benim elimden mi, yoksa senin ensenden mi peyda oldu.”

9086Silleyi yemiş olan dedi ki: “Ensemin acısı, o şakırtının nereden çıktığını düşünmek için bana meydan vermedi.”

9087Dertli olmadığın için onu sen düşün. Haberin olsun ki dertli olanda bu düşünce yoktur.

9088Ashab-ı Kiram’ın ruhlarında ziyadesiyle iştiyak olmakla beraber, aralarında Kur’ân’ı hıfz eylemiş olanları nadirdi.

9089Çünkü bir meyvenin içi kemâlini bulunca kabuğu incelir ve yarılır.

9090Ceviz, fıstık ve bademin içi dolgunlaşınca kabukları incelir.

9091İlmin hakikati de kemale gelince, kabuğu yok olur. Çünkü aşıkı, sevgilisi yakar.

9092Allah’ın matlûbu ve mahbûbu olmak, talibi bulunmanın zıddı olduğu için vahiy ve nûr şimşeği Resûlullâh’ı yakardı.

9093Kadîm olan Allah’ın vasıfları tecellî edince hadîs olan insanın vasıflarını yakar.

9094Ashab arasında Kur’ân’ın dörtte birini ezberlemiş olanlar, yine ashaptan: “O, aramızda büyük ve muhterem bir kimsedir.” methini işitirlerdi.

9095Kur’ân’ın sûretini, yâni; lafzını böyle derin mânâlarıyla cem ve hıfz edebilmek, ancak azîm ve mânevî bir sultan olan Hazreti Peygamber ve onun kâmil vârisleri için mümkündür.

9096Böyle mestlik ve istiğrak hâlinde edebe riâyet ve harekesine, secâvendine dikkat olamaz. Olursa şaşılacak bir şey olur.

9097İstiğna mertebesinde olanlar için niyaza riâyet etmek, yuvarlak bir şeyle, uzun bir şeyi, zıt oldukları halde, bir arada cem eylemek olur.

9098Asâ, âmâ olanların sevgilisidir. Kör, Kur’ân’ın sandığı, mahfazasıdır.

9099Kur’ân ile dolu olan bir sandık, yâni Kur’ân’ın yalnız lafzını ezberlemiş olan bir hafız boş bir sandıktan evlâdır.

9100Yine, yüksüz ve eşyasız bir sandık, fare ve yılan dolu bir sandıktan iyidir.

9101Hülâsa: bir kimse emel edindiği bir visale nail olunca, artık kılavuz kadın ona soğuk görünür.

9102Ey güzel kimse! Matlûbuna vâsıl olunca, artık ilme talepkâr olmak çirkindir.

9103Sen göklerin damına, yâni; asumanın üzerine vâsıl olursan merdiven aramak soğuktur.

9104Bir dosta, yahut başkalarına öğretmekten başka bir hayır ümidiyle böyle âlet ilimleriyle meşgul olmak soğuktur, mânâsızdır.

9105Saf ve parlak bir aynaya cila vermeye kalkışmak cehaletten ileri gelir.

9106Pâdişahın huzuruna kabul edilmiş ve orada hoşça oturmuş olan bir kimsenin Pâdişaha göndermek için nâme ve elçi araması çirkin bir şeydir.

Bir âşıkın mâşûku huzurunda aşk mektubu okuması ve mâşukun bu hareketi makbul görmeyerek: “Matluba vasıl olduktan sonra delil aramak çirkindir ve malûm’a erdikten sonra ilim ile iştigal eylemek kötü bir şeydir” demesi

9107Bir kimseyi sevgilisi karşısına oturttu. O kimse cebinden bir kâğıt çıkarıp sevgilinin huzurunda okumaya başladı.

9108O kâğıtta beyitler, meth ü senalar, feryatlar, acizler ve birçok niyazlar vardı.

9109Sevgili dedi ki: “Eğer bunlar benim için ise vuslat zamanında böyle şeylerle meşgul olmak, ömrü zâyî etmektir.

9110Ben senin karşında bulunuyorum, sen ise nâme okuyorsun. Bu hareket, âşıklık alâmeti değildir.”

9111Âşık dedi ki: “Evet, burada hazırsın, lâkin ben senden nasibimi iyice alamıyorum.

9112Geçen sene sende gördüğüm hâli ve zevki şimdi visalde iken bulamıyorum.

9113Çeşmeyi görüyorum, lâkin suyu yok. Suyumun yolunu galiba bir yolkesen kesti.

9114Sevgili dedi ki: “O halde senin maşukun ben değilim. Ben Bilğar deryasında bulunuyorum, senin muradın Katu’da dolaşıyor.45

9115Ey yiğit; sen bana değil, benim aşkımdan husûle gelen hâlet ve zevke âşıksın. Halbuki hal geçici bir şeydir, dâima elde bulunmaz.

9116O halde senin tamâmıyla istediğin ben değilim. Âlemde istediğin şeyin bir kısımcağızı da bende var.

9117Ben senin için sevgili değil, sevgilinin evi gibiyim. Halbuki aşk nakde olur; nakdin durduğu çekmeceye değil.

9118Sevgili tek olandır. Gelişin de ondandır, gidişin de onadır.

9119Onu bulunca başka şeye muntazır olmazsın. O senin için hem zâhir, hem de bâtındır.

9120Hakîkî âşık, hâle hâkimdir, mahkûm değil... Aylar ve yıllar onun bendesi olur.

9121Söyleyince hâle ferman eder, isteyince cisimleri can haline getirir.

9122Hâle mahkûm olansa hal gelince derecesi artan, halsiz kalınca rütbesi düşen bir kimsedir.

9123Hâle hâkim olan zât’ın eli, hal kimyasıdır ki elini oynatınca bakır, onun mesti olur, altına dönüşür.

9124Yine o zât-ı şerîf isterse ölüm tatlılaşır, diken ve neşter, nerkis ve beyaz gül gibi lâtif olur.

9125Hale bağlı olan insandır ki, hal cihetiyle bazen yükselir, bazen alçalır.

9126Sofi, hâle nail olmakta ibnü’l-vakt’tir. Lâkin sâfi, vakitten ve halden de kurtulmuştur.46

9127Haller, vakitler, onun azmine ve re’yine bağlıdır ve onun İsa’nın nefesine benzeyen nefesiyle diridir.

9128Sen benim âşıkım değil, hal âşıkısın. Hal ümidiyle benim etrafımda dolaşıyorsun.

9129Bir an eksilen, bir an artıp kemal bulan hal, İbrahim Aleyhisselâm’ın mâbûdu değildir, çünkü batmaktadır.

9130Gurûb eden ve kâh şöyle ve kâh böyle olan dilber değildir. Ben batan şeyleri sevmem.

9131Kâh hoş, kâh nahoş olan: bir zaman su, bir zaman ateş gibidir.

9132Kamer’in belki burcudur, lâkin Kamer değildir. Güzel bir nakıştır, fakat nakkaşından haberi yoktur.

9133Safây-ı kalbe sahip olan sofi ibnül vakt’tır ki vakte pederi gibi sımsıkı sarılmıştır.

9134Safî ise Zülcelâl Velcemal olan Allah’ın aşkı ile müstâğraktır. Kimsenin oğlu, yâni; tâbi’i değildir. Vakitlerden ve hallerden feragat etmiştir.

9135Doğmamış bir nûr’un müstağrakıdır. Doğurmamak ve doğmamak Allah’ın sıfatıdır.

9136Eğer diri isen git böyle bir aşkı ara. Yoksa muhtelif vakitlerin bendesi olur kalırsın.

9137Kendi nakşının çirkin ve güzel olmasına bakma, yine kendinin aşkına ve matlûbuna bak.

9138Ey şerîf olan kimse! Kendinin hakir, yahut zayıf olmasına bağlanma, ancak himmetine ve kalbindeki niyetine nazar et.

9139Sen ne halde olursan ol, talepten vazgeçme! Ey susamış ve dudağı kurumuş kimse daima su ara!

9140O kurumuş dudak, nihayet sahibinin çeşme başına erişeceğine şahâdet eder.

9141Dudağının kurumuş olması: “bu ıstırap seni bize ulaştıracaktır” diye suyun gönderdiği bir haberdir.

9142Bu aramak ve talip olmak yok mu, mübarek bir harekettir. Bu talep, Hak yolunda zuhur edecek mânileri def eder.

9143Bu arama, senin talep ettiklerinin anahtarıdır. Senin ordun, sancakların ve muzafferiyetindir.

9144Bu talep, horoz gibidir ki gece yarısı öter ve “sabah oluyor” diye naralar atar, müjdeler verir.

9145Âletin yoksa yâni Allah’a yaklaşmak için vesile olacak taat ve ibâdâtta bulunmamışsan da yine talepten geri durma. Allah yolunda âlete ihtiyaç yoktur.

9146Oğul; her kimi Allah talibi görürsen, onun dostu ol ve onun önünde eğil!

9147Zîra talepkâr olanların komşuluğundan sen de tâlip olursun; nefis ve hevâya galip olanların sayesinde, sen de onlara galebe edersin.

9148Eğer bir karınca Süleymanlık talebine kalkışırsa, onun talebine istihfaf ile bakma, belki ondaki himmet yüksekliğini takdir ile gör.

9149Elinde mal, sanat ve hünere dair ne varsa, onların evveli düşünce ve talep değil mi idi?

Dâvud Aleyhisselâm zamanında: “Ya Rabbî bana meşakkatsiz helâl rızık ver” diye duâ eden bir kimsenin hikâyesi

9150Dâvud Peygamber zamanında bir kimse, her âlim ve her câhil ve her ahmağın yanında,

9151“Yarabbî; bana zahmetsiz bir servet nasip et” diye duâ ederdi.

9152“Sen beni tembel, çalışamaz, gevşek bir halde yarattın...

9153Sırtı yaralı ve zayıf merkeplere, atların ve katırların taşıdığı yük vurulmaz.

9154Yarabbi! Madem ki beni tembel yarattın, rızkımı da tembellik yolu ile yâni çalışmadan ihsan et!

9155Ben tembelim, varlık âleminde gölgede yetişmişim; senin ihsan ve cömertliğin gölgesinde yatmışım.

9156Tembeller ve zahmetsiz yaşamaya alışmış olanlar için galiba başka türlü bir rızık takdîr etmişsin ki onlara çalışmadıkları halde rızıkları geliyor.

9157Ayağı olan rızkını arar, ayağı olmayana, çalışacak hâli bulunmayana sen merhamet eyle!

9158O mahzun kimsenin rızkını onun tarafına yolla. Ve arzın her tarafına bulut gönderip yağmur yağdır.

9159Arzın ayağı olmadığı için, senin cömertliğin bulutu onun tarafına iki kat sürer.

9160Çocuğun ayağı olmadığı, yâni daha yürümeye başlamadığı için anası baş ucuna kadar gelir ve yiyeceğini yedirir.

9161Ben zahmetsiz bir rızık istiyorum, fakat talebimden başka çalışmam yok.”

9162O adam, uzun müddet, sabahtan akşama kadar, akşamdan da ertesi gün kuşluk zamanına kadar bu duâyı ediyordu.

9163Herkes onun sözüne, hamcasına, tamahına ve bu yolda uğraşmasına gülüyordu.

9164Diyorlar ki: “Acaba bu budala ne söylüyor? Yoksa biri ona şuurunu yok eden esrar mı içirdi?

9165Rızık, zahmet ve meşakkatle kazanılır. Allah herkese bir sanat ve bir talep vermiştir.

9166‘Rızıkları, sebepleri vasıtasıyla arayın, memleketlere kapılarında girin’ denmiştir.”

9167O sırada pâdişah ve Hakk’ın resûlü, mütefennin bulunan Davud Peygamber idi.

9168Kendisinde olan izzet ve naz dolayısıyla Cenâb-ı Hak onu intihap etmişti.

9169Onun mucizeleri sayısızdı, Allah’ın ona olan lûtuf ve ihsanı, dalgalar gibi birbiri ardınca geliyordu.

9170Âdem Aleyhisselâm’dan beri O’nunki gibi bir ses kimseye nasip olmamıştı.

9171Her bir va’z edişinde onun güzel sesi, iki yüz kişiyi yok eder, yâni öldürürdü.

9172Arslan ve ceylân gibi hayvanlar da va’z meclisine gelirlerdi. Arslan ve ceylân birbirlerinden habersiz kalırlardı.

9173Dağ ve kuşlar onun sesiyle hem ahenk olur, ikisi de davet vaktinde onun mahremi bulunurlardı.

9174Onun, bunun gibi daha yüzlerce mucizesi vardır. Yüzünün nuru cihetlere sığmaz ve fakat, her tarafı parlatırdı.

9175Bu kadar yücelikle beraber Allah, onun bile rızkını çalışmaya bağlamıştı.

9176O kadar yüceliğe sahipken, zırh yapmadıkça, bu meşakkati çekmedikçe rızkı gelmiyordu.

9177Böyle bayağı ve perişan, yardımdan mahrum, çok geri kalmış, evine ve bucağına kapanmış, felekzede olmuşsun.

9178Bu durumda bulunan bir kimse istiyor ki, ticâret etmeksizin kazanç ile eteğini doldursun.

9179Böyle bir ahmak ortaya atılmış da: “Gökyüzüne merdivensiz çıkayım” diyor.

9180Biri, istihza ederek derdi ki: “Rızık erişti ve müjdeci geldi, hemen git al...”

9181Bir diğeri de gülerek: “Ey köy ağası; gelen hediyeden bize de ver” derdi.

9182O ise, halkın böyle ayıplamasından ve eğlenmesinden duâsını ve niyazını eksiltmezdi.

9183Nihayet o kimse, boş torbada peynir arıyor diye şehir içinde şöhret aldı ve tanındı.

9184O dilenci adam ham bir tamahkâr diye darbımesel oldu. Lâkin bu talepten vazgeçmedi.47

Mesnevî-i Şerif’i nazmedenin özür dileyerek Hak’tan yardım talep etmesi

9185Ey halkın ihtiyaçlarını gideren Rabbim! Gönüldeki sıkıntılar senin sayende biter.

9186Kolaylık gösterip rehber ol, başarıya ulaştır. Eğer başarmamı istemiyorsan bu isteği benden al, beni Mesnevî ile meşgul etme.

9187Senin yardımın olmadan gece gündüz şiir söylemeye, kafiyeler bulmaya kimin gücü yeter?

9188Ey her şeyi bilen Rabbim! Şiir de, cinas da, kafiyeler de senin emrine kul köledir.

9189Sen her şeyi seni tesbih edici kıldın; akıllı akılsız her şey senin noksan sıfatlardan âri olduğunu tesbih etmektedir.

9190Her biri başka bir şekilde seni tesbih eder. Birinin söylediğinden diğerinin haberi yoktur.

9191İnsanlardan bazıları cansız şeylerin tesbih ettiğini inkâr ederler. Oysa o cansız varlıklar seni tesbihte pek ileri gitmişlerdir.

9192Bu yetmiş iki milletin hepsi birbirinden habersizdir de bu yüzden birbirlerinin tesbihinden şüphe ederler.

9193Konuşan iki insan birbirinin halinden haberleri yoksa, kapının ve duvarın tesbihinden nasıl haberleri olur?

9194Gönül, konuşan kimsenin dahi tesbihinden gafilken sessiz duranın tesbihinden nasıl haberdar olsun?

9195Sünnînin kendine has bir tesbihi vardır. Cebrî’ninki48 ondan farklıdır.

9196Cebrînin tesbihinden Sünnî habersizdir. Sünnînin tesbihi de Cebrîye tesir etmez.

9197Cebrî olan, ötekine “Bu sapıtmıştır” der. Halbuki onun halinden ve “Kalk” emrinden haberi yoktur.

9198Sünnî olan da öbürü için der ki: “Bunun din bilgisinden ne haberi var?” Halbuki Allah’ın takdiri onları birbiri ile savaştırmıştır.

İlimde zan ve yakîne misâl

9199İlmin iki kanadı vardır. Zannın ise tek. Tek kanatlı olan ise uçamaz.

9200Tek kanatlı bir kuş çabucak tepetaklak düşer. Kendini toplayıp uçmaya çalışsa bile nihayetinde iki adımlık uçabilir.

9201Zan kuşu düşe kalka, “Yuvaya uçarım” ümidiyle tek kanatla uçmaya çalışır.

9202Zandan kurtulur ve yakîn ilmini kazanırsa o tek kanatlı kuş, iki kanatlı olur.

9203Ondan sonra doğru yolda yürür. Ne yüzüstü düşer, ne de yalpalar.

9204Cebrail Aleyhisselâm gibi iki kanatla, şüphesiz, hilesiz, tereddütsüz uçar.

9205Bütün âlem ona “Sen Hak din yolundasın, doğrusun” dese,

9206Onların sözleriyle gururlanıp kibirlenmez. Onun asil ruhu, bu sözleri söyleyenlerin dostu olamaz.

9207Veya denizle dağ bile dile gelip ona: “Sen sapıklardansın” dese,

9208Bundan da kederlenmez. Onların kınaması ona asla tesir etmez.

Bir adamın halkın tâzimi ve rağbeti evhâmıyla hastalanmasına misal: bir muallimin hikâyesi

9209Bir hocadan talebeler el aman demiş, çalışmaktan bıkmış usanmışlardı.

9210Hocayı zor duruma düşürmek ve bir çare bulmak için danışıp görüştüler.

9211“Öğretmene bir hastalık gelmiyor ki birkaç gün okuldan uzaklaşsın da,

9212Bizler de okulda hapsolup kalmaktan, derse çalışmaktan kurtulsak” dediler.

9213İçlerinden en zekileri dedi ki: “Hocam neden böyle sararmışsın?

9214Hayrola, rengin değişmiş? Bu ya havadan veya şiddetli bir hummadandır, deriz.

9215Bu elbette ona tesir eder. Siz de bu yolda bana yardım edersiniz.

9216Mektebin kapısından içeri girer girmez, ‘Hayrola hocam bu haliniz ne?’ deyin.

9217Böylece evhâmı biraz daha artar. Zira vehimle akla cinnet bile gelir.

9218Bizden sonra üçüncü, beşinci gelenler de üzüntülü bir halde aynısını söylesinler.

9219Otuz kişi böyle konuşunca hocanın kalbine vehim yerleşir.”

9220Bütün talebeler o çocuğa: “Âferin ey zeki çocuk, bahtın hep yaver olsun!” dediler.

9221Hepsi bunda sözleşip aykırı hareket etmeyeceklerine dair aralarında sözleştiler.

9222Ondan sonra elebaşı olan çocuk, gammazlık yapmamaları için hepsine yemin ettirdi.

9223O çocuk diğerlerinden daha iyi tedbirliydi. Hepsinden de daha akıllıydı.

9224İnsanların nasıl ki güzellikleri birbirinden farklıysa, akılları da birbirinden farklıdır.

9225Onun için Hazreti Ahmed bir hadisinde: “Erkeklerin güzellikleri dillerinde gizlidir” buyurmuştur.

9226Akıllardaki fark, yâni bazı insanların çok akıllı, bazılarının az akıllı olması yaratılıştandır. Bu meselede Sünnilerin görüşlerini uygun bulmak gerek.

9227İtiraz ehli, yâni Mutezileciler ise akılların yaratılışça birbirine eşit olduğunu iddia ederler.

9228“Aklı ilim ve tecrübe arttırır; böylece insanlar birbirinden daha bilgili olur” derler.

9229Oysa bu görüş, bâtıldır, hatalıdır. Zira küçük bir çocuk herhangi bir tecrübeye sahip değildir.

9230O çocuk haliyle bile, hile ve tedbirlerle nice ihtiyarı aciz ve şaşkın bırakır.

9231Zaten fıtrî olan, yâni yaratılıştaki o aklın üstünlüğü, fazlalığı; çalışma ile, çabalama ile elde edilen akıl üstünlüğünden daha iyidir.

9232Ey okuyucu sen söyle; Allah’ın verdiği ayaklarla mı yürümek daha iyidir, yoksa bir topalın rahvan yürümeye kalkması mı?

Çocukların hocayı şüpheye düşürmesi

9233Sabah oldu, çocuklar anlaştıkları şey üzere mektebe geldiler.

9234Hepsi bu düşünceyi ortaya atan çocuğun da gelmesini beklemeye başladılar.

9235Çünkü bu fikrin önderi oydu. Ayak daima başa tâbidir.

9236A taklitçi! Gök nurunun menbaı olan kimsenin önünden yürümeye kalkma!

9237Nihayet o çocuk geldi. Hocayı selamlayıp, “Hocam hayrola? Benziniz sararmış!” dedi.

9238Hoca, “Bende bir şey yok. Git yerine otur, saçma sapan şey söyleme” deyip,

9239Çocuğu başından savdı ama kalbine az da olsa bir vehim tozu kondu.

9240Başka bir çocuk gelip de aynı sözü söyleyince, muallimin vehmi iyice arttı.

9241Böyle böyle vehmi kuvvetlendikçe haline şaşıp hasta olduğunu sandı. Abasına bürünüp evinin yolunu tuttu.

Halkın tâziminden vehm ile Firavun’un dahi hastalanması

9242Çocuk, erkek, kadın herkesin tâzim secdesinden Firavun’un da gönlü tesir altında kalıp hastalanmıştı.

9243Halk ona: “Sen tanrımızsın, pâdişahımızsın” dedikçe vehme, hayâle düştükçe düştü.

9244Tanrılık davasında cesurlaşıp ejderha gibi oldu, doymak bilmedi.

9245Vehim ve zan, akl-ı cüz’i için âfettir, belâdır. Zira onun vatanı karanlıklardadır.

9246Yerde yarım arşın bir yol olsa, insan emniyet içinde, korkmadan yürür.

9247Yüksek bir duvar üzerinde yürünülse onun eni iki arşın bile olsa, insanın aklı başından gider.

9248Şayet içindeki evhamı artarsa, o duvardan düşer bile. Böylece insanın vehmi anlaşılır.

Evham yüzünden hocanın hastalanması

9249Hoca hem gidiyor, hem de hastalığını anlamadığı için karısına kızıyordu.

9250“Zaten o beni az seviyor. Bu perişan halimde bile hatırımı sormadı.

9251Yüzümün solgunluğunu bile bana haber vermedi. Maksadı benden sonra bir başkasını almak.

9252O kendi güzelliğinden ve cilvesinden sarhoş olmuş. Ben bir leğen gibi damdan aşağı düştüm, onun haberi bile yok” diye düşünerek eve geldi.

9253Kapıyı sertçe açtı. Çocuklar da hocalarının peşine takılmışlardı.

9254Karısı, “Hayrola, neden böyle erken geldin? Bu aceleciliğin nedir?” dedi.

9255Hoca: “Yüzümün rengini görmüyor musun, kör müsün? Yabancılar bile halime acıyorlar, ilgileniyorlar da,

9256Sen evin içinde olduğun halde nefretten, ikiyüzlülükten yandığımı görmüyor, halime bakmıyorsun” diye cevap verdi.

9257Karısı: “Hoca efendi, senin bir şeyin yok. Şüphesiz bu senin evhamındandır” dediyse de hoca:

9258“Ey Kahbe! Hâlâ inat ediyorsun! Bendeki bu değişikliği, bu titremeyi de mi görmüyorsun?

9259Sen körsen benim ne suçum var? Hastayım, içim dertten ağlıyor” diye onu azarladı.

9260Karısı: “Hoca ayna getireyim de yüzüne bak! dedi. “Bak da benim suçsuz olduğumu anla.”

9261Hoca: “Yürü git” dedi. “Ayna da yerin dibine batsın, sen de!

9262Daima benden nefret etmektesin, kin gütmede, benimle inatlaşmadasın.

9263Çabuk benim yatağımı ser ki yatayım. Çünkü başım ağırlaştı.”

9264Kadın biraz duraklayınca hoca: “Ey düşman!” diye bağırdı. “Sana yakışan söz de budur işte! Acele etsene!”

9265Zavallı kadıncağız yatağı getirdi. “Çare yok, söz dinlemesi imkânsız. İçi vehim ateşiyle dolmuş, diye söylendi.

9266“Eğer hasta olmadığını söylesem, beni itham edecek.

9267Söylemesem bu defa gerçekten hastalanacak.”

9268Kötü zan, hasta değilken, gam ve kederi yokken bile insanı hasta eder.

9269Peygamber Efendimiz’in şu hadisini kabul etmek gerek: “Yalandan hastalanırsanız, gerçekten hasta olursunuz.”

9270Kadın içinden: “Doğrusunu söylesem, ‘Hasta değilsin’ desem; ‘bu kadının kötü bir niyeti var, yalnız kalmak arzusu var’

9271Beni evden dışarı atmak istiyor. Yapacağı melânet için bana masal okuyor’ diyecek” diye düşünüyordu.

9272Kadın hocanın yatağını hazırladı. Hoca da yatağa düşüp ah vah etmeye, feryâda başladı.

9273Çocuklar da orada oturdular, keder ve vicdan azabı içinde derslerini okumaya başladılar.

9274O zeki çocuk diğer çocuklara derslerini yüksek sesle okumalarını öğütledi.

9275Çocuklar seslerini yükselterek okumaya başlayınca da “Arkadaşlar, sesimizden hoca rahatsız olur.

9276Başının ağrısı daha da artar. Birkaç kuruş için bu baş ağrısını çekmeye değer mi?” dedi.

9277Hoca tasdik edip: “Bu çocuk doğru söylüyor. Haydi gidin, başımın ağrısı arttı” dedi.

Bu hileyle çocukların mektepten kurtulmaları

9278Çocuklar hürmetle eğildiler, “Ey kerîm hoca efendi!” dediler. “Hastalık da, korku da senden uzak olsun!”

9279Sonra dışarı çıkıp yem derdine düşmüş kuşlar gibi evlerine doğru koştular.

9280Anneleri onlara kızdı: “Mektep zamanı oyun oynuyorsunuz.

9281Şimdi sizin tahsil zamanınızdır. Mektepten ayrılmadaki aceleniz nedir?” diye azarladı.

9282Özür getirip, “Ana dur, bağırma!” dediler. “Bizim bir suçumuz, kabahatimiz yok.”

9283Hoca Allah’ın takdiri ile hastalandı, yâni yatağa düştü” dediklerinde;

9284Anneleri: “Sözleriniz hile ve yalandır, siz bir tas ayran için yüzlerce yalan uydurursunuz.

9285Yarın sabah hocanızın yanına gidelim de, bu işin aslını öğrenelim” dediler.

9286Çocuklar, “Peki anne, git, iyice araştır, doğru ve yalan meydana çıksın” diye cevap verdiler.

Çocukların annelerinin hocayı ziyarete gitmeleri

9287Sabah olup çocukların anneleri hocayı ziyarete gidince onun ağır hasta olduğunu gördüler.

9288Yüzünü kapatıp başını bağlamış ve yorganı da üzerine çektiği için bir hayli ter içinde kalmıştı.

9289Yavaş yavaş ah etmede, inlemedeydi. Kadınların hepsi de “La havle” diyerek şaştılar.

9290“Hayrola hoca efendi” dediler. “Bu baş ağrısı nedir? Bizim bu işten hiç haberimizi yoktu.”

9291Hoca: “Benim de haberim yoktu. Çocuklar bana hastalığımı haber verdiler.

9292Ben derdimden habersiz derse dalmıştım. Meğerse içimde böyle ağır bir hastalık varmış” dedi.

9293İnsan bir işe canla başla sarılırsa, düğünle matemi bile fark etmez.

9294Mısır kadınları Yusuf’un güzelliğine hayranlıktan, farkında olmayıp,

9295Ellerini kestiler. Onun güzelliğine candan meftûn olup kendilerinden geçtiler.

9296Savaşlarda nice yiğitler görülmüştür ki, elleri ayakları kesildiği halde,

9297Elini ayağını yerinde sanarak savaşı sürdürür, gider.

9298Sonra bir de görür ki, eli gitmiş, bir hayli de kanı akmış. Kendisinin ise haberi bile olmamış.

Beden ruhun elbisesi gibidir, bu el ruhun elinin yenidir ve ayak dahi ruhun ayağına giydiği mest

9299Bilmiş ol ki bu ten, ruha elbise gibidir. Elbiseyi bırak, onu giyineni ara.

9300Bu elbiseyi giyinen ruha bedeni tanımak, onunla meşgul olmaktan ziyade Allah’ı bir bilmek, bir tanımak hoş gelir.

9301O ruhun bedendeki görünen el ve ayağa benzemeyen, başka türlü, görünmez el ve ayakları vardır.

9302Ruhun nasıl eli ve ayağı olur, diye kafanı yorma. Rüyada el ve ayak görürsün, onlarla bir şey alır, bir yerlere gidersin.

9303İşte o gördüklerini gerçek bil, saçma sapan sanma.

9304Sen öyle bir kişisin ki sende bedensiz bir beden var.

9305Öyleyse bedenden dışarı çıkmaktan, candan olmaktan; yâni bedenden canın çıkmasından endişe etme!

9306Cüz’i aklın âfeti vehimdir, zandır.

9307Çünkü cüz’i akıl tam inanç olan yakîn ve bilgiden mahrum olduğu için karanlıkları yurt edinmiştir; aydınlıktan kaçmıştır.

9308Yerde yarım arşın eninde bir patika olsa insan onun üstünde vehme kapılmadan rahatça yürür.

9309Ama yüksek bir duvarın üzerinde iki arşın eninde bir yol olsa, orada korka korka, çarpılıp eğrilerek yürürsün.

9310Belki de kalbinin vehim ile çarpmasından, vücudunun korku ile titremesinden dolayı düşersin.

9311İyi bak da vehim korkusu ne imiş anla!

Dağda halvet eden bir dervişin hikâyesi, halktan ayrılıp halvette bulunmanın halâveti ve: “Ben, beni zikredenin yanındayım, benimle ünsiyet edenin enîsiyim” hadîs-i kudsîsinin şerhi

9312Her şeyle olsan da, bensiz olunca her şeyden mahrumsun. Eğer hiçbir şeyin olmasa, benimle olunca, her şeylesin, yâni her şey senindir.

9313Dağlarda oturan bir derviş vardı. Halvet ona, yâr ve nedîm olmuştu.

9314Allah tarafından ona muhabbet şarabı sunulduğu için, erkeklerin de, kadınların da sözlerinden usanmıştı.

9315Bize bir şehirde yerleşip oturmak nasıl kolay gelirse, bazı kimselere de sefere çıkmak kolay gelir.

9316Senin efendiliğe âşık olduğun gibi, bir efendi de zenginliğiyle beraber demirciliğe âşıktır.

9317Herkesi bir iş için yaratmışlar, o işin meylini, muhabbetini onun kalbine koymuşlardır.

9318Meyl olmayınca el, ayak nasıl hareket eder; su ve rüzgâr olmayınca çörçöp nasıl hareket eder?

9319Eğer kendinde semâya doğru meyil görürsen Hümâ kuşu gibi devlet kanadını aç.

9320Eğer kendinde zemine doğru bir meyil görürsen âğla ve tazarrudan geri kalma.

9321İşin başından sonunu gör ki, kıyamet gününde pişman olmayasın.

Kuyumcunun akıbeti evvelden görmesi ve kendisinden ödünç terâzî isteyen titrek bir ihtiyara işin sonuna göre cevap vermesi

9322Bir kuyumcunun dükkânına biri geldi; “Terazini ver ki altın tartacağım” dedi.

9323Kuyumcu: “Efendi git, kalburum yok”, dedi. Terazi isteyen tekrar “Terazini ver, benimle eğlenme” dedi.

9324Kuyumcu: “Dükkânda süpürge yok” dedi. Diğeri: “Kâfi, kâfi! Bu şakaları bırak!

9325Benim istediğim teraziyi ver, kendini sağır edip, her tarafa sıçrama” dedi.

9326Kuyumcu dedi ki: “Sözünü işittim, sağır değilim, mânâsız da söylemiyorum.

9327Terazi istediğini duydum. Lâkin titrek bir ihtiyarsın, elin titriyor, vücûdun zayıf.

9328Altının da ufak parçalar halinde: Tartarken elin titreyecek, altın tozları dökülecek.

9329Sonra diyeceksin ki: ‘Efendi, süpürge getir de altınımı toz içinden arayayım.’

9330Toprağı süpürüp toplayınca ‘kalbur istiyorum’ diyeceksin.

9331Ben işin sonunu önceden gördüm. Artık başka bir yere git vesselam!”

9332Artık, o dağda yatıp kalkan, orada yiyip içen tek ve ulu şeyhin hikâyesini tamamla.

Dağda inzivâ eden o zâhidin hikâyesinin devamı. O ki: “Dağ meyvelerini ağaçtan koparmayayım, ağacı silkelemeyeyim, kimseye de ağacı silkelemesini açıkça veya kinâyeyle söylemeyeyim; ancak rüzgârın ağaçtan düşürdüklerini yiyeyim” diye nezretmişti

9333Zâhidin bulunduğu dağda ağaç ve meyveler vardı. Orada dağ armudu sayısızdı.

9334O derviş dedi ki: “Yâ Rabbi, seninle ahdim olsun ki bu meyvelerden koparmayayım!

9335Rüzgârın düşürdüklerinden başka ağaçtan bir tek meyve koparmayayım.”

9336Kaza ve kaderin imtihanları gelinceye kadar, bir müddet, nezrine vefa gösterdi.

9337Cenâb-ı Hak bundan dolayı; “Nezrinizde istisna ediniz, ahdinize inşâallah cümlesini ilâve eyleyiniz”49 buyurdu.

9338“Ben Âzîmüşşân, her zaman kalbe başka bir meyil verir, her an ona bir dağ vururum.

9339Her sabah bizim için yeni bir şe’n vardır. Hiçbir şey benim irademden harice çıkamaz.”

9340Hadiste vârid olmuştur ki: kalp, çöle düşmüş bir tüy gibidir ve şiddetle esen rüzgârın esiridir.

9341Rüzgâr o kanat tüyünü her tarafa sürer, götürür; kâh sola, kâh sağa yüz ihtilâf ile sevk eder.

9342Diğer bir hadiste de kalp, ateş üstündeki bir kazanda kaynayan suya benzetilmiştir.

9343Her zaman gönülde bir re’y bulunur, fakat o re’y ondan değil, başka bir yerden olur ki, o da Hakk’ın iradesidir.

9344O halde neden kalbin re’yine emniyet edip, ahdediyor, sonunda da pişman olup nedamete düşüyorsun?

9345Bu da Hükm-ü İlâhî ve Kazâ-yı Rabbani tesiridir ki, önünde kuyuyu görürsün de ondan sakınmaya muktedir olamazsın.

9346Uçan kuşun tuzağı görüp ona tutulması ve helak olması şaşılacak bir şey değildir.

9347Asıl şaşılacak şey; kuşun tuzağı ve kazığı gördüğü halde ister istemez ona tutulmasıdır.

9348Gözü açık, kulağı açık olduğu ve önünde bulunan tuzağı gördüğü halde ona doğru ve kendi kanadıyla uçmasıdır.

Sûrette gizli ve eseriyle aşikâr olan kaza tuzağının teşbihi

9349Büyük bir adamın oğlunu başı açık ve belâya uğramış bir halde görürsün.

9350Bir kahbe’nin sevdasıyla yanıp, tutuşuyor; elbiselerini, malını, mülkünü satmış.

9351Elindeki, avucundaki gitmiş, adı kötüye çıkmış, hakir bir hale gelmiş; düşmanlarının istediği gibi tepesi üstüne yuvarlanıp gidiyor.

9352Bu kimse bir zâhidi görür de: “Ey büyük zât! Allah aşkına bana himmet et ki,

9353Bu kötü duruma düşmüşüm; malı, altını ve nimeti elden kaçırmışım.

9354Bir himmet et ki, bu felâketten kurtulayım, düştüğüm bu kadar çamur içinden sıçrayıp çıkayım.

9355Halâs olayım, halâs olayım, halâs olayım” diye avamdan ve havastan da duâ ister.

9356Eli, ayağı tutar halde ve bağlı değil; başında bir kimse olmadığı gibi, demirden bir bendi de yok.

9357Hangi bağdan kurtulmak istiyor, hangi hapisten halâs olmak istiyor?

9358Takdirin ve gizli kazanın bendinden kurtulmak istiyordu ki, o gizli kazanın bendini, sâf bir ruhtan başkası göremez.

9359O kaza bağı zâhir değil, gizlidir: Fakat zindan ve demir zincirden daha beterdir.

9360Çünkü bir demirci o demir zinciri kırabilir, bir çukur kazan da zindanın temelini açabilir.

9361Ne acayiptir ki bu gizli ve ağır bendi kırıp sökmekten demirciler âciz bulunur.

9362O gizli kaza bendini ve boğazına bağlanmış hurma lifi ipini görmek Hazreti Ahmed Aleyhissalâtü Vesselama ve onun kâmil vârislerine yakışır.

9363Ümmü Cemîl50’in boynundaki ipi ve sırtındaki odunu Hazreti Peygamberden başka bir göz görmedi. Çünkü O’na, başkalarına görünmeyen şeyler görünürdü.

9364Cenâb-ı Peygamber’den başkası, bu âyetin mânâsını tevil ederler ki o tevil bîhoşluktan ileri gelmiştir. Zât-ı Risâlet ile verese-i Muhammediye ise âkildir.

9365Lâkin bağlandığı kaza bendinin tesiriyle onun sırtı iki kat olmuştu. Kendi de senin karşında eğilip duruyordu.

9366“Bir duâ ve himmet edin ki şu gizli bağın içinden sıçrayıp çıkayım” diyordu.

9367Kaza ve kaderin bu gizli alâmetlerini görüp duran bir ârîf-i kâmil, Şaki’yi Saîd’den nasıl ayırd edemez?

9368Şakiyi ve saîdi bilen bir ârif, bildiği halde onun hakikatini meydana koymaz. Çünkü: Hakk’ın sır ve kazasını fâş etmek helâl değildir.

9369Bu sözün sonu gelmez. Dağda inziva eden o fakir açlıktan zebûn oldu ve cismi zaafa esir olup harekete mecali kalmadı.

“Rüzgârın düşürdüklerinden başka, ağaçtan meyve koparıp yemeyim” diye nezretmiş olan fakirin armut koparmaya mecbur olması ve derhal ceza-yi ilâhinin zuhur etmesi

9370Bir gün rüzgâr armut düşürmedi, o fakirin de açlık ateşinden sabır ve tahammülü tükendi.

9371Bir dalın ucunda bir kaç armut gördü. Yine sabrederek kendini geri çekti.

9372Rüzgâr esti ve dalı baş aşağı etti. Şu hâl, fakirin tabiatını o armutları yemeye teşvik etti.

9373Açlık, zaaf ve kaza cazibesinin kuvveti, zâhidi nezrine karşı bîvefâ yaptı.

9374Armut ağacından meyveyi koparınca nezrini ve ahdini bozmuş oldu.

9375O anda Allah’ın ikazı geldi, gözünü açtı ve kulağını çekti.

O şeyhin, hırsızlarla beraber, hırsızlıkla itham edilip, elinin kesilmesi

9376Orada yirmiden fazla hırsız vardı ki çaldıklarını taksim ediyorlardı.

9377Boşboğazın biri şahne51ye haber vermişti. Şahnenin adamları çabucak üşüştüler.

9378Orada hepsinin sol ayaklarıyla sağ ellerini kestiler. Feryâd ü figandan kıyamet koptu.

9379Yanlışlıkla zâhidin de eli kesildi. Ayağını da kesmek istedikleri sırada,

9380Muhteşem bir süvari geldi. El ayak kesen adama: “Ey köpek, bak!

9381Bu falan şeyhtir ve Abdâl-i İlâhîyedendir. Sen onun elini niçin bileğinden ayırdın?” diye bağırdı.

9382Cellâtlık eden bunu işitince teessüfünden elbisesini yırttı ve şahnenin yanına koşup hâdiseyi yana yakıla anlattı.

9383Şahne, yalınayak koşarak geldi ve “Allah şâhidimdir ki bilemedim” diye özür diledi.

9384“Ey kerem sahibi ve Cennet ahâlisinin serveri olan şeyh! Bu kötü işi bana helâl et” dedi.

9385Şeyh dedi ki: “Ben bu cezanın sebebini biliyorum ve kendi günâhımı tanıyorum.

9386Ben Allah’ın yeminine hürmeti terk ettim, onun mahkeme-i adaleti de benim yeminimi, yâni sağ elimi kestirdi.

9387Ben ahidden dönmenin kötü olduğunu bildiğim halde nezrimi bozdum. O cürmün uğursuzluğu elime erişti.

9388Ey şahne; bizim elimiz, ayağımız, bâtınımız, zâhirimiz, Dost’un hükmüne feda olsun.

9389Elimin kesilmesi benim kısmetim idi. Bunu sana helâl ettim. Sen beni bilmediğin için, bu işte vebalin ve suçun yoktur

9390Benim hâlimi bilen, elimin kesilmesine ferman verendir. Onunla uğraşmak ise nerede ve nasıl olur?”

9391Dâne toplamak için uçan ne kadar kuş vardır ki boğazı, onu tuzağa düşürmüş ve boğazını kestirmiştir.

9392Suda ve insan elinden uzakta ne kadar balık vardır ki boğazının hırsından oltaya tutulmuştur.

9393İffet perdesi arkasında ne kadar kimse vardır ki avret yeri ve boğazının uğursuzluğundan halk arasında rüsvây olmuştur.

9394Ne kadar âlim ve iyi huylu Kadı vardır ki boğaz uğursuzluğundan yüzü sararmıştır.

9395Hattâ Hârût ve Mârût ismindeki meleklerin içmiş oldukları şarap, semâ kapısını kendilerine kapattı.

9396Bâyezîd-i Bistâmî, namaz için kendisinde tembellik görünce boğaz derdinden kaçındı.

9397O Âkil zât, tembelliğin sebebini düşündü, fazla su içmekte buldu.

9398Bir sene su içmeyeyim diye ahdetti ve öyle yaptı. Allah da ona bu hususta sabır ve tahammül ihsan etti.

9399Onun dinde en hafif mücâhedesi böyle idi. Böyle yaptığı için de mânevî bir sultan ve Kutbu’l-ârifîn olmuştu.

9400Boğaz hırsından yâni nezri hilâfına ağaçtan armut koparmış olduğu için eli kesilince o zâhid zât için şikâyet kapısı kapandı.

9401Halk arasında adı “Şeyh-i Akta” «eli kesik şeyh» kaldı; halk onu bu adla tanıdı.

Şeyh Akta’nın kerametleri ve iki el ile zembil örmesi

9402Kamıştan, ottan yapılmış olan kulübesine bir ziyaretçi geldi ki, onu iki eliyle zembil örerken gördü.

9403Şeyh Akta ona: “Ey canının düşmanı, ey başını önüne eğerek karşıma gelen kimse!

9404Bu hususta neden acele ettin, niçin izin istemeden içeri girdin?” diye sordu. Ziyaretçi de: “Muhabbetimden ve fazla iştiyakımdan” diye cevap verdi.

9405Tebessüm etti ve: “Öyle ise gel, lâkin ey büyük adam, bu sırrı gizle...

9406Ben ölmeyince bu sırrı ne bir dosta, ne bir sevgiliye, ne de bir aşağılık kimseye söyleme!”

9407Ondan sonra, başkaları da kulübenin penceresinden şeyhin iki el ile zembil ördüğüne muttali oldular.

9408Şeyh dedi ki: “İlâhî bu işin hikmetini sen bilirsin. Ben gizlemeye çalışıyorum. Sen meydana çıkardın.”

9409Cenâb-ı Hak’tan ona ilham geldi ki: “Bu gamda, yâni elinin kesilmesinde sana münkir olan birkaç kişi vardı.

9410«Gâlibâ o tarikatta mürâî idi ki Allah onu insanlara karşı rüsvây etti» diyorlardı.

9411Ben o cemâatin kâfir olmasını ve dalâlete düşüp sûizanda bulunmasını istemedim.

9412İş gördüğün vakit, keramet olarak sana bir el verdiğimizi onun için meydana koydum.

9413Tâ ki, sûizanna kapılan bîçâreler huzurumdan merdûd olmasınlar.

9414Ben sana evvelce bu hârika olmaksızın da kerametler ve teselliler vermiştim ki sen keramet kaydından müstağni bulunuyordun.

9415Ben sana bu kerameti onlar, yâni; sana sûizan edenler için verdim. Bu hidâyet kandilini onlar için sana ihsan ettim.

9416Sen, ölümden, bedeninin cüz’lerinin ayrılacağından korkmaktan geçtin.

9417Başın ve ayağının ayrılmasına dair korku kalmadı. Vehmi bırakmak, senin için büyük bir siper oldu.”

Firavun sihirbazlarının, elleriyle ayaklarının kesilmesine aldırış etmemelerindeki sebep

9418Mel’un Firavun, sihirbazları, yeryüzünde öldürmekle tehdit etmedi miydi?

9419Şöyle demişti: “Elinizi ve ayağınızı çaprazlama olarak kestireceğim, sonra da sizi affetmeyip astıracağım.

9420Firavun, sihirbazların o anda korkacaklarını, vehme, vesveseye, şüpheye düşeceklerini sanmıştı.

9421Keza, onların korkudan, vehimlerinden ve nefsin tehditlerinden titreyeceklerini ummuştu.

9422Firavun bilmiyordu ki, sihirbazlar, o vehimlerden kurtulmuşlar. Gönül nuru penceresinin önüne oturmuşlardı.

9423Kendi gölgelerini, kendilerinden ayırt etmişler, yâni ruhun asıl, cesedin ona bir gölge olduğunu anlamışlar ve o gölgeyi feda etmek için çevik, çabuk olarak sıçramışlardı.

9424Felek havanında yüz kere dövülüp un ufak olsalar bile.

9425Terkib-i insân’ı «yâni cismin aslını» görüp anlamış oldukları için vehmin teferruatından korkmayacaklardı.

9426Bu dünya, uyku ve rüyâdır. Ey sâlik, sen oradaki hayalete karşı zanna kapılma. Rüyada bir el kesilse bile bu korkulacak bir şey değildir.

9427Eğer rüyada bir makas senin başını keserse, hem başın yerindedir, hem ömrün uzun olacaktır.

9428Rüyada kendini iki parça da olmuş görsen, uyanınca hasta değil, sıhhatte olarak kalkarsın.

9429Hulâsa, rüyada, bedenin noksanı korkulacak bir şey değildir; velev ki iki yüz parça olsun.

9430Sûretle kâim olan bu dünyâ için Hazreti Peygamber: “Uyuyanın gördüğü bir rüya” demiştir.

9431Ey sâlik; dünyanın rüya olduğunu sen taklit yoluyla kabul ve öylece rivayet ediyorsun. Hakiki sâlikler bunu, Hadis-i Peygamberi olmaksızın alenen müşahede etmişlerdir.

9432Sen gündüz de uykudasın; bu uyku değildir deme. Gölge fer’îdir, asıl olan mehtâbdır.

9433Senin uykunu da, uyanıklığını da, uyuyan bir kimsenin rüya içinde rüya görmesi gibi bil.

9434O rüya gören uyumuşum zanneder, halbuki ikinci bir uykuda bulunduğunun farkında değildir.

9435Çanak, çömlek yapan, bir kâseyi kıracak olursa, istediği zaman onu tekrar yapar.

9436Körün her adımında kuyuya ve çamura düşmek korkusu vardır. O binlerce korku ile yolda yürür.

9437Fakat, gören bir kimse yolun genişliğini görür, çukur ile kuyuyu bilir.

9438Yürürken her adımda ayağı ve dizi titremez. O, her gam ve endişe ile yüzünü ekşitmez.

9439Ey Firavun kalk, ne yapacaksan yap. Biz, her sesten, her gulyabaniden ürküp duracak takımdan değiliz.

9440Bizim ceset hırkamızı yırt. Bir dikici vardır ki Allah’tır. Yoksa bizim için o cesetten soyunmak evlâdır.

9441Ey küstah düşman! Biz cesetten soyunmakla bu güzeli yâni Mahbub-u Hakîki’yi çıplak olarak daha güzel kucaklarız.

9442Ey ilhamsız ahmak Firavun; ten kesafetinden ve mizâc tabiatından ayrılarak mahz-ı Ruh olmak kadar güzel hiçbir şey yoktur.

Katırın: “Ben çok defa yüzükoyun düşüyorum, sen ise nadiren düşüyorsun” diye deveye şikâyeti

9443Katır, deveye dedi ki: “Ey iyi arkadaş; yokuşlarda, inişlerde ve sarp yollarda,

9444Sen düşmüyorsun, güzelce gidiyorsun. Ben ise yolunu şaşırmış kimse gibi, tepetaklak oluyorum.

9445Ben ister kuru bir yol olsun, ister çamur bulunsun her an yüzükoyun düşüyorum.

9446Bunun sebebinin ne olduğunu bana anlat ki, ben de nasıl yaşamak lâzım geldiğini öğrenmiş olayım.”

9447Deve dedi ki: “Benim gözüm, seninkinden daha parlaktır; bundan başka, bir de yüksekten bakmaktadır.

9448Yüksek bir dağa çıkınca oradaki patikanın sonunu dikkatlice görürüm.

9449Cenâb-ı Hak, gözüme bütün yolların iniş ve çıkışını gösterir.

9450Ben her adımı görerek atarım, onun için sürçmekten ve düşmekten kurtulurum.

9451Sen ise üç adımdan ötesini görmezsin. Dâneyi görür, onun altındaki tuzağı fark etmezsin.

9452Oturmakta, inmekte ve yürümekte kör ile gözlü eşit olur mu?

9453Cenâb-ı Hak, ana karnındaki çocuğa can verince, mizacına vücudunu kuvvetlendirecek cüz’leri çekmek istidâdını verir.

9454Allah ihsanı kırk yaşına kadar neşv ü nema bulmak için gıda cüz’lerini cezbetmeye istekli kılmıştır.

9455Ana karnındaki çocuk, anasının kanıyla yaşar ve ondaki cüz’leri cezbederek vücudunu besler.

9456Cenin’in ruhuna cüz’lerin cezbini öğreten o tek Pâdişah, cesedin dağılmış cüzlerini toplayıp terkip etmesini nasıl bilmez?

9457Bu ruh zerrelerini bir araya toplayan, sana hayat kabiliyetini veren Güneş, gıdasız olarak da varlığının zerrelerini toplayıp bir araya getirmeyi bilir.

9458Sen uykudan uyanınca, uyku dolayısıyla gitmiş olan şuurunu ve hissini Cenâb-ı Hak derhal iade eder.

Üzeyr Aleyhisselâm’ın eşeğinin, parçaları çürüdükten sonra Allah’ın izniyle Üzeyr’in gözü önünde tekrar toplanması ve dirilmesi

9459Ey Üzeyr! Merkebe bak ve dikkat et ki çürümüş ve kemikleri yanı başına dökülmüştür.

9460Senin karşında onun cüzlerini ve âzâsını, başını kuyruğunu, iki kulağını ve ayaklarını birleştireceğiz.

9461Görünürde el yok; fakat ölmüş merkebin cüz’leri birbiriyle birleşiyor, dağılmış parçaları toplu bir hâle geliyor.

9462Parçaları toplamak kudret ve sanatına bak ki, o sanat, yâni İlâhî kudret iğnesiz olarak eskileri diker ve tamir eder.

9463Dikildiği esnada iğne ve iplik yoktur. Öyle diker ki yivi ve yaması belli değildir.

9464Ey Üzeyr! Gözünü aç da Haşir ve yeniden dirilişi aşikâre olarak gör ki kıyamet gününün vukua geleceğinde şüphen kalmasın.

9465Dikkat et ki benim ayrı ayrı cüz’leri nasıl birleştirdiğimi göresin de, ölürken hayata ehemmiyet verip titremeyesin.

9466Nitekim, uyuduğun vakit, bedenî olan hislerin yok oluşuna karşı titremezsin. Çünkü uyanınca onların avdet edeceğinden eminsin.

Oğullarının ölümü üzerine bir şeyhin ağlayıp sızlanmayışı

9467Bundan evvel hakikat kılavuzu olan bir şeyh vardı ki arz üzerinde semâvî bir kandil idi.

9468Ümmetler içindeki peygamberler gibi, halka irşâdıyla cennet kapısını açıyordu.

9469Resûl-i Ekrem buyurmuştur ki: “Takvâ sahibi bir şeyh, kavmi arasında peygamber gibidir.”

9470Bir sabah evindekiler ona dediler ki: “Ey iyi huylu; sen neden böyle taş yüreklisin?

9471Biz senin oğullarının ölümü ve bizim onlardan ayrılmamız sebebiyle, belimiz bükülmüş olarak ağlayıp feryâd ediyoruz.

9472Sen niçin ağlayıp sızlamıyorsun? Ey büyük zât! Yoksa kalbinde merhamet yok mudur?

9473Kalbinde merhamet yoksa, senden bizim için ne umulabilir?

9474Ey rehberimiz olan şeyhimiz; biz bu fânî dünyada bizi bırakmayacağını umuyoruz.

9475Mahşer gününde, Allah’ın hükm-ü tahtı kurulup tezyin edilince o meşakkatli günde bizim şefaatçimiz sensin.

9476Kabir gecesinin gündüzü olan amansız kıyamet gününde biz senin ikramını ummaktayız.

9477Hiçbir mücrimin aman bulamayacağı o günde bizim elimiz, senin eteğindedir.”

9478Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: ‘Kıyamet gününde mücrimleri nasıl ağlar bir halde bırakayım?

9479Asîleri ağır işkence ve azaptan kurtarmak için ben candan ve gönülden onların şefaatçisi olacağım.

9480Suçluları, büyük günah işleyenleri ne yapıp yapıp azab-ı İlâhî’den kurtaracağım.

9481Ümmetimin sâlihleri zaten kurtulurlar o azap günü benim şefaatime ihtiyaçları olmaz.

9482Hatta, onlar bile suçlulara şefaat ederler, onların bile sözleri geçer, hükümleri yürür.

9483Hiç kimse başkasının suçunu almaz, yükünü yüklenmez. Yüklenen ben değilim ki, onların yüklerini alan, hafifleten Allah’tır.’

9484Ey genç; günah yükü taşımayan kimse şeyhtir. O kimse Allah’ın yed-i kabulünde bir yay gibidir.

9485Şeyh kimdir? Lügatte: ihtiyar, yâni saçı, sakalı ağarmış mânâsınadır. Ey ümitsiz kimse; bu beyaz kılın mânâsını bil.

9486Siyah kıl, onun enâniyeti, yâni varlığı ve benliği demektir. Varlığından tek bir kıl bile kalmamalı.

9487Nitekim, varlığı ve benliği kalmayınca, ister kara, ister kır sakallı olsun o pirdir.

9488O siyah kıl, beşeriyet vasfıdır. Sakal ve saç kılı değildir.

9489Hazreti İsâ, daha beşikte iken, genç yaşına gelmeden: “biz şeyhiz ve pîriz” diye nida etti.

9490Oğul; eğer bir kimse bâzı vasıflarından kurtulur da bazıları kalırsa o kâmil bir şeyh olmaz, sadece yaşı büyüyen bir insan olur.

9491Ve eğer bir kimsede siyah bir kıl, yâni beşerî sıfatlardan biri dahi kalmamışsa, işte o kimse, Allah’ın makbulü bir şeyhtir.

9492Fakat, bir kimse sadece yaşlansa da saçı sakalı ağarsa o ne şeyhtir, ne de Allah’ın hâs, makbul kuludur.

9493Eğer bir kıl ucu kadar o kimsede beşeriyet vasfı kalmış ise Arş’a mensup değil, afakîdir, havâstan değil, avamdandır.

Ölen çocuklarına ağlamayışından dolayı şeyhin özür dilemesi

9494Şeyh, o sorana dedi ki: “Arkadaş; zannetme ki merhametim, muhabbetim ve şefkatli bir kalbim yoktur.

9495Bütün kâfirler küfran-ı nimette bulundukları halde, onların hepsine karşı bizde merhamet yardır.

9496Benim, köpeklere de merhametim vardır. Niçin insanların attıkları taşlardan inlerler diye onlara da acırım.

9497Isıran bir köpek için: ‘İlâhî; onu bu tabiattan kurtar’, diye duâ ederim.

9498‘Yâ Rabbî; şu köpeklere o düşünceyi ver ki, insanlara sokulup da taşlanmasınlar’, derim.

9499Cenâb-ı Hak enbiyâ ve evliyayı âlemlere rahmet olmak üzere dünyaya getirmiştir.

9500Allah’ın velileri, halkı Hakk’ın has dergâhına çağırırlar, Allah’a da: ‘Yâ Rabbî bunları sen kurtar’ diye duâ ederler.

9501Evliyâ hazerâtı bir taraftan halka nasîhatte bulunmaya gayret ederler. Nasihatin tesiri olmayınca da: ‘İlâhî! Rahmet kapını kapama!’ diye tazarrûda bulunurlar.

9502Halkın avamında cüz’î merhamet bulunur. Himmet sahibi olan havâsda ise Rahmet-i Külliye vardır.

9503Allah’ın cüz’i rahmetine mazhar olan, Küllî Rahmet’e ulaştı mı, rahmet denizi kesilir ve yol gösterici olur.

9504Ey sâlik; sen rahmet-i cüz’iyesin. Kül’le irtibat peyda et ve Rahmet-i Külliyeyi «insan-ı kâmili» bulup izinde yürü!

9505Rahmet-i cüz’iye mazharı olan, Rahmet-i Külliye deryasının yolunu bilmez. Ufak bir gölü deniz gibi farz eder.

9506Deniz yolunu bilmeyen, denizi nasıl bulur ve halkı oraya nasıl götürür?

9507Böyle bir kimse kılavuzluğa kalkışıp da halkı davet edecek olursa o davet taklittir, müşahede, ilham ve te’yîd tarikiyle değildir.

9508Hanımı şeyhe dedi ki: “Madem ki herkese merhametin var, bu sürünün etrafında çoban gibisin.

9509Ecel ve kan alıcısının neşter vurduğu oğulların için niye ağlayıp sızlamıyorsun?

9510Madem ki gözyaşları, merhamet şahididir; senin gözün neden ağlayıp yaş dökmüyor?”

9511Şeyh hanımına dönerek dedi ki: “Kadın! Kış mevsimi temmuz gibi değildir.

9512Çocukların hepsi ölseler de, yaşasalar da benim kalp gözümden gâib değillerdir.

9513Ben onları karşımda ve muayyen bir sûrette görüyorum. O halde neden yüzümü senin gibi yaralıyayım?

9514Çocuklarım, zamanın devranından çıkmakla beraber benim iledirler, etrafımda oynamaktadırlar.

9515Ağlama, ayrılıktan olur. Halbuki aziz evlâdımla vuslatta ve kucaklaşmaktayım.

9516Başkaları onları rüyada müşahede edebilirler. Ben ise uyanıkken ayan beyân görüyorum.

9517Bu âlemden bir ân kendimi gizlerim ve ceset ağacımdan his yapraklarını silker ve dökerim.”

9518Ey falân, malûmun olsun ki, his aklın, akıl da ruhun esiridir.

9519Ruh, esiri olan aklın bağlı elini çözünce, akıl da artık muğlak ve güç olan işleri kolayca yapabilir.

9520Hisler ve düşünceler berrak bir su üstündeki çörçöp gibi, suyun sathını kaplar.

9521Aklın eli, onları bir tarafa atar, su meydana çıkar.

9522Derenin sathındaki çörçöp, su kabarcıkları gibi suyun yüzünü örter. Fakat bunlar bertaraf edilince su meydana çıkar.

9523Allah, aklın elindeki bağı çözüp de o çörçöpü temizlemeyince, hevâ ve heves çöpleri bizim suyumuzda çoğalır.

9524Hevâ ve heves çöpleri ruh suyunu kaplar. Hevâ ve heves güler, senin aklın da ağlar.

9525Takvâ, hevânın iki elini bağlayınca Hak Teâla aklın iki elindeki bağı çözer.

9526Akıl, senin müdebbirin ve kumandanın olunca da evvelce sana hâkim bulunan hisler senin mahkûmun olur.

9527Aklı hâkim ve hisleri mahkûm olan kimse, uyanıkken de rüya görür ve bâzı müşahedelerde bulunur, kendisine Semâvât’ın gaib esrarı açılır.

Âmâ bir ihtiyarın Mushaf’ı yüzünden okuması ve tilâvet esnasında gözlerinin açılması

9528Fakir bir şeyh, günlerden bir gün, âmâ bir ihtiyarın evinde bir Mushaf gördü.

9529Temmuz ayında o ihtiyara misafir olmuş, iki zâhid bir kaç gün beraber bulunmuştu.

9530Misafir kendi kendine dedi ki: “Burada Mushaf’ın ne işi var? Bu derviş âmâ!”

9531Burada âmâdan başka kimse mevcut değilken, neden Mushaf bulunuyor? düşüncesi onun merakını artırdı.

9532“Âmâ yalnız bulunuyor, duvarda bir Mushaf asılı duruyor. Ben, bunun sebebini soracak kadar küstah ve aklı karışmış değilim.

9533Sorayım mı? Hayır... Susayım ve sabredeyim ki sabırla muradıma ereyim.”

9534Bu merak ve sıkıntı içinde bir kaç gün sabretti ve müşkili çözüldü. Çünkü sabır, ferah ve sürûr anahtarıdır.

Davud’u halkalar yaparken gören Lokman’ın “Sormaktan sabretmek ferah ve sürura sebeptir” niyetiyle sabredip, o halkaların niçin yapıldığını sormaması

9535Lokman Aleyhisselâm, safvet ve nûrâniyet sahibi olan Dâvûd Aleyhisselâm’ın yanına gitmişti. Onun demirden halkalar yaptığını gördü.

9536Maddî ve mânevî yüksek bir pâdişah olan Hazreti Dâvûd, o çelik halkaları birbirine takıyordu.

9537Lokman zırh yapma sanatını görmemişti. Davud’un imalâtına şaşırdı ve merakı arttı.

9538«Bu neye yarar, neden halkaları kat kat yapıyor, kendisinden sorayım mı?» diye hatırından geçirdi.

9539Sonra kendi kendine: «Sabretmek evlâdır; sabır, maksûd’a çabucak götürür bir kılavuzdur» dedi.

9540Bir şeyi sormayınca sana daha çabuk açılır. Sabır kuşu, her şeyden daha süratli uçar.

9541Eğer sorarsan matlûbun daha geç husule gelir. Kolay bir şey, senin hırsızlık göstermenle müşkil olur.

9542Lokman sükût etti. O esnada Davud’un sanatıyla yapılan zırh da tamam oldu.

9543Dâvûd o zırhı bitirdi ve kerîm ve sabırlı olan Lokman’ın karşısında üstüne giydi.

9544“Yiğidim! Bu, savaşta paralanmamak için giyilen iyi bir elbisedir” dedi.

9545Lokman da dedi ki: “Sabır da iyi nefeslidir, nerede bir gam ve keder varsa onun gidericisidir.”

9546Cenâb-ı Hak, sabrı Hakk’a yaklaştırmış ve birbiri arkasında zikretmiştir. Ey falân; Asr Sûresi’nin sonunu dikkatle oku!

9547Cenâb-ı Hak, yüz binlerce kimya, yâni tesirli ve faydalı devâ yarattı. Fakat insanoğlu, sabır gibi faydalı bir devâ görmedi.

Âmânın Mushaf okuyuşu hikâyesinin sonu

9548Âmâya misâfir olup da duvarda bir Mushaf asılı bulunmasını merak eden kimse sabretti. Birdenbire o müşkil hâl ona aşikâr oldu.

9549Gece yarısı Kur’ân sesi işitti ve uykudan sıçrayıp şu acayip hâli gördü:

9550Âmâ Mushaf’tan dosdoğru okuyordu. Bunu görünce sabrı tükendi ve âmâdan o hâli sordu.

9551Dedi ki: “Görmeyen gözünle satırları nasıl görüyor ve nasıl okuyabiliyorsun?

9552Okuduğun bir kelimeye bakıyor ve parmağını onun harfleri üstüne koyuyorsun.

9553Parmağının hareketleri gösteriyor ki harfleri mutlaka görüyorsun.”

9554Âmâ dedi ki: “Ey ten cehaletinden cüda olan misafir; bunu Allah’ın sanat ve kudreti için çok mu görüyor da şaşıyorsun?

9555Ben Allah’a duâ ettim ve: ‘Ey kendisinden yardım istenilen Cenâb-ı Hak! Bir kimse canına ne kadar düşkünse, ben de Kur’ân okumaya öylesine düşkünüm.

9556Hafız değilim. Okuyacağım vakit gözlerime bir nûr ver ki yanlışsız okuyabileyim.

9557Bana iki gözümün görüşünü iade et ki Mushaf’ı alıp ayan beyân tilâvet edeyim’, dedim.

9558Allah’tan bana bir nida geldi: ‘Ey amel-i sâlih ehli, ey her musibette bizden ümitvâr olan!

9559Sende bir hüsn-ü zan ve hoş bir ümit var ki onlar sana dâima yüksel demektedirler.

9560Ne vakit sende okumaya istek, yahut Mushaflardan kıraate arzu olursa,

9561Ben o sırada senin gözündeki görme hissini iade ederim de Kur’ân’ın yazılmış harflerini okursun.

9562Dediği gibi de yaptı. Ben ne vakit okumak için Kur’ân’ı açsam,

9563O her şeyden haberdâr olan Ulu Pâdişah,

9564Ve O Rabbü’l-Ahad Hazretleri görüşümü iade eder. O vakit gece karanlığını izâle eden bir kandil gibi olurum.”

9565Bundan dolayı Veliyyü’l-Hamîd olan Allah’a itiraz edilemez. Ne alırsa karşılığını verir.

9566Ey sâlik; Bağını mı yaktı? Sana bir bağ dolusu üzüm ihsan eder; hattâ matem içerisinde iken sana düğün gibi yüzlerce sevinç ihsan eder.

9567O elsiz çolağa yâni hikâyesi geçen Şeyh-i Akta’ya zembil örerken el verir; gam mâdeni olmuş, gam ve keder içinde boğulmuş bir kimseye neşeli ve mest olmuş bir gönül ihsan eder.

9568Büyük bir kaybın karşılığı geldiği için bizden itiraz etmek gitmiştir.

9569Çünkü bana ateşsiz de hararet geliyor; şu halde ateşimi söndürse de razıyım.

9570Madem O, kandilsiz de aydınlık veriyor, şu halde senin kandilin gider, yahut sönerse neye feryâd ediyorsun?

Allah’ın hükümlerine; yâni kaza ve kaderine razı olup da “İlâhî bu hükmü değiştir” diye duâ ve tazarru etmeyen bazı evliyanın sıfatı

9571Şimdi de, dünyada hiçbir şeye itiraz etmeyen mâliklerin hikâyesini dinle.

9572Evliyadan ehl-i duâ olanlar başkadır ki, onlar bazen dikerler, bazen da yırtarlar.

9573Evliyâullahtan başka bir cemâati tanırım ki ağızları duâdan kapalıdır.

9574O büyük zevat Allah’ın hükümlerine razı olmuşlardır. Kazâ’nın def’ini aramak onlara haram olmuştur.

9575Allah’ın has kulları kazada bir zevk görürler, Hükm-ü Kazâ’dan kurtulmayı talep ve duâ etmek onlara âdeta küfür gelir.

9576Cenâb-ı Hak, onların kalbine bir hüsnü zan vermiştir ki bir musîbet dolayısıyla matem elbisesi giymezler.

Behlül’ün bir dervişe suâl sorması

9577Behlül bir dervişe: “Ey derviş, nasılsın? Hâlinden beni haberdâr eyle” dedi.

9578Derviş şöyle cevap verdi: “Dünyanın işi dâima murâdınca giden bir kimse nasıl olur?

9579Seller ve dereler onun muradına göre akar, yıldızlar o nasıl ister ise öyle olur.

9580Hayat ve ölüm, onun çavuşlarıdır ki onun murâdınca köy köy dolaşırlar.

9581Nereye isterse başsağlığı haberi yollar, nereye isterse tebrikler gönderir.

9582Allah yolu sâlikleri onun murâdınca sülûk ederler, o yoldan geri kalanlar da onun tuzağına düşerler.

9583O hükmü geçen kimsenin rızâsı ve emri olmayınca dünyada hiçbir ağız gülmez.”

9584Behlül dedi ki: “Şahım! Doğru söyledin, bu dediklerin de senin yüzünde zâhirdir.

9585Ey sâdık velî! Sen böylesin, hattâ yüz misli fazlasın, lâkin sözlerini şerh ile iyice ve açıkça beyân et.

9586Öyle şerh ve beyân et ki sözlerin, faziletli olanların da, olmayanların da kulağına gidince kabul olunsun.

9587Sözünü öyle izah et ki o izahından havas da, avam da istifade etsin.”

9588Söz söyleyen kemal sahibi olursa, maârif ve hakâyık sofrasını serdi mi, o sofrada her türlü aş bulunur da,

9589Hiçbir misafir aç kalmaz, herkes orada gıdasını bulur.

9590Kur’ân-ı Kerîm gibi yedi kat mânâsı vardır. O’nda havas için de, avam için de nasip mevcuttur.

9591O derviş şöyle cevap verdi: “Avamın indinde şu kanaat yerleşmiştir, ki: Cihan, Allah’ın emrine râmdır ve itaat eder.

9592Hakk’ın kazası ve hükmü olmayınca ağaçtan bir yaprak düşmez.52

9593Cenâb-ı Hak, ‘Gir’ demeyince, ağızdan boğaza doğru bir lokma inemez.

9594İnsanın dizgini mesabesinde bulunan istek ve arzular da o Gani Allah’ın emir ve irâdesine bağlıdır.

9595Yerlerde ve göklerde bir zerre bile O’nun hükmü olmadıkça kanat kımıldatıp uçamaz.

9596Allah’ın kadîm, ezelî ve nafiz olan fermanı olmayınca, O’nun tasarruf kudreti şerh ve izah edilemez. Buna dâir celâdet ve cesaret göstermek de hoş değildir.

9597Ağaçların yapraklarını tamam olarak kim sayabilir? Nihayeti olmayan, nasıl tarife girer? Sonlu olan, sonsuz olanı târif edebilir mi?

9598Şu kaderi işit ve anla ki, hiçbir iş, Allah’ın emir ve irâdesi olmayınca ve o irâdenin hilâfına olarak vukua gelemez.

9599Bir kul, İlâhî Kaza’ya mutî ve onun hükmüne teslim bulununca,

9600Tekellüfsüz, garazsız, ivazsız, hattâ ücret ve sevap talibi olmaksızın sırf emre itaat etmekten o kulun tabiatı hoşlanır.

9601Yaşamasını nefsi için de, lezzetli hayâtın zevki için de istemez.

9602Her nerede, yâni her kimde ezelî emre itaat mesleği varsa ölüm ve hayat o kimse için müsavidir.

9603Öyle bir kimse; hazine sahibi olmak için değil, Allah’a ibâdet için yaşar. Hastalık korkusundan değil, Allah rızâsı için ölür.

9604O muhterem zâtın imânı, Allah’ın rızâsı içindir. Cennet ve oradaki ağaçlar ile nehirler için değildir.

9605O insan-ı kâmilin ahlâkı ezelden böyle gelmiştir. Riyazetle ve araştırma ile hâsıl olmuş değildir.

9606O insan-ı kâmil, mabudunun rızâsını görünce güler. Kazanın hükmü ona şeker helvası gibi gelir.

9607Cihan, ahlâkı ve yaradılışı böyle olan bir kulun emir ve fermanına göre hareket etmez mi?

9608O halde: “İlâhî bu kazâyı değiştir” diye niçin duâ ve niyaz etsin.

9609Kendi ölümü de, oğullarının ölümü de onun indinde helvanın boğaza verdiği lezzeti verir. Çünkü Allah rızâsı içindir.

9610Çocuklarının vefatı, o vefâlı zât için, fakir bir ihtiyara kadayıf gibi tatlı gelir.

9611Öyle ise, Allah’ın rızasını duâda görmedikçe neden duâ etsin?

9612O irşâd sahibi İnsan-ı Kâmil, duâyı da, şefaati da kendi merhametinden etmez, Allah’ın ilhâmıyla eder.

9613O mübarek zât; İlâhî Aşk’ın kandilini kalbinde yaktığı andan itibaren kendi merhametini de yakmıştır.

9614Onun aşkı vasıflarına cehennem gibidir. O vasıfların hepsini O cehennemde yakmıştır.

9615Fakat, geceleyin yol alanlar bunları nereden anlayacaklar? Bunları, Dekûkî gibi yalnız bu devlete ulaşan kişi bilir.

Şeyh Dekûkî53 ve kerametleri

9616Dekûkî’nin hoş bir bidayeti vardır. Âşık ve keramet sahibi bir zât idi.

9617Yeryüzünde, gökteki Ay gibi idi. Gece yürüyenlerin yâni zulmette kalmış olan sâliklerin ruhu ondan nûr alırdı.

9618Bir yerde az otururdu. Bir köyde iki günden fazla oturmazdı.

9619Derdi ki: “Eğer bir evde iki günden fazla oturursam, kalbimde oranın sevgisi alevlenir.

9620Ben meskene aldanmaktan, ona bağlanıp kalmaktan çekinirim. Ey nefis, intikâl et ve zenginleşmek için sefere çık, derim.

9621İmtihanda hâlis ve muhlis olması için ben kalbimi hiçbir yere alıştırmam” derdi.

9622Şeyh Dekûkî gündüzleri seyahatte, geceleri namaz ve niyazda idi. Gözü, doğan kuşu gibi, Şâh’a karşı açıktı.

9623Halktan ayrılmıştı, fakat bu ayrılış kötü huyluluktan değildi. Erkek ve kadından uzaklaşmıştı. Fakat bu ayrılık, ikilikten, yâni halkı ve Hakk’ı ayrı ayrı görmekten değildi.

9624Halka şefkatli ve su gibi menfaatli, hoş bir şefaatçi idi ki, halka duâ eder, duâsı da kabul olurdu.

9625İyiye de, kötüye de merhametli bir melce’ idi. İnsanlara, anadan, babadan daha şefkatli idi.

9626Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: “Ey ashabım ve ümmetim; ben size bir babadan daha şefkatli ve merhametliyim.

9627Hepiniz benim cüz’lerim olduğunuz halde, cüz’ü niçin Kül’den ayırıyorsunuz?”

9628Bir cüz’, kül’den irtibatı kesilince iş göremez hâle gelir. Bir uzuv, bedenden kesilince murdar olur.

9629Tekrar kül’le birleşmedikçe ölü kalır, candan haberi olmaz.

9630O cüz’, hareket etse bile bu onun diriliğine delil olmaz. Çünkü yeni kesilmiş bir uzuv da kımıldar.

9631Cüz’, külden kesilince bir tarafa gider, kaybolur. Fakat kül, onun kesilmesiyle nakıs olmaz.

9632Onun kesilmesi ve bitişmesi söz ile anlatılamaz. Bu anlatış bir haber-i nâkıstır ki misâl için irad edilmiştir.

Dekûkî kıssasına avdet

9633Hazreti Peygamber[s.a.v.], Ali Radiyallâhü Anh’e «Esedullâh»54 demiştir. Resûl-i Ekrem bu teşbihi yapmakla beraber hakikatte arslan, Ali[r.a.] gibi olamaz.

9634Ey genç! Misâl ile benzeri arasındaki farkı bırak da Dekûkî kıssasına avdet et.

9635Dekûkî, fetvâ hususunda halkın imamı idi, takva yolunda da melekler gibi nam salmıştı.

9636O, seyr ü sülûkunda Kameri mat etmişti. Onun dindarlığına din bile gıpta ediyordu.

9637Bu kadar takvâsıyla, evrâdıyla, namaza kıyâmıyla gene de Allah’ın has kullarını görmeye tâlip idi.

9638Seferlerinden en büyük muradı bir an bir has kul ile buluşmak ve konuşmak idi.

9639Yolda giderken: “İlâhî, beni has kullarına yakın ve mülâki eyle” diye duâ ederdi.

9640Yâ Rabbî, kalbimin bildiği has kullarının ben kulu, kölesi ve hizmetkârıyım!

9641Ey ruhumun Hâlıkı olan Allah! Bilmediğim has kullarını da, hicap içinde olan bana, şefkatli kıl.”

9642Hazreti Hak da ona derdi ki: “Ey veliy-yi âzam; bu ne aşktır, bu ne hararettir ki geçmiyor?

9643Benim muhabbetime mazhar olmuşsun, daha ne istiyorsun? Allah seninle beraberken neden beşeri talep ediyorsun?”

9644Dekûkî derdi ki: “Ey sırları bilen Rabbim! Kalbime niyaz yolunu sen açtın.

9645Ben deniz ortasında oturmakta isem de, testi suyuna da tamâ etmekteyim.

9646Ben Dâvud gibiyim ki doksan koyunum var. Öyle iken arkadaşımın bir koyununa tamâ ediyorum.55

9647İlâhî, senin aşkındaki hırs, iftiharı gerektirir ve mânevî bir mertebedir, senden gayrısına olan hırs ise ayıptır ve nakıstır.

9648Erkeklerin şehveti ve hırsı ön taraftan olur ki onu meşru bir sûrette ve izdivaç ile teskin ederler. Ahlâksız takımının şehveti ve hırsı ise kötü meslekliliktir.

9649Erkeklerin hırsı ön taraftandır. Muhannes56lerin hırsı da arka cihettendir.

9650Birinci hırs erkekliğin kemâlindendir. Öbür hırs ise rezalettir ve soğukluktur.

9651Ah burada avamdan çok gizli bir sır vardır ki onu anlamak İçin Hazreti Mûsâ, Hızır Aleyhisselâm’ın nezdine gider.

9652Bahsedilen zevât-ı kiramın bu hırsı, memdûhu, suya doymayan bir susuzun harareti gibidir. Sen de ey sâlik; maneviyattan her ne bulursan ona kanaat edip durma, dâima fazlasını iste!

9653Allah’ın dergâhı, nihayeti olmayan bir bârigâhtir. Sen de bulunduğun makamı baş sedir ittihaz ederek ona bağlanıp kalma. Senin sadrın sülûk ve terakki yoludur. Dâima ilerlemeye bak.

Mûsâ Aleyhisselâm’ın peygamberlikte ve Allah’a yakınlıktaki kemâliyle beraber Hızır’ı aramasının sırrı

9654Ey kerîm olan kimse! Bu memduh hırsı Kelîmullah’tan öğren. Öğrenmeye iştiyakından dolayı bak Kelim Hazretleri ne diyor:

9655“Bunca makama sahip olduğum, yüce bir peygamber bulunduğum halde kendimi görmüyor, kendime varlık vermiyorum, Hızır’ı aramaktayım.”

9656“Ey Mûsâ, sen kendi kavmini bırakmışsın, mübarek zâtın izine düşmüşsün.

9657Sen korkudan da, ümitten de kurtulmuş büyük bir peygambersin. Daha ne kadar dolaşacak, ne kadar ve nereye kadar arayacaksın?

9658Aradığın sende... Bunu sen de bilirsin. Ey semâ kadar yüksek peygamber, zeminde ne kadar dolaşacaksın?”

9659Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: Bu melâmeti etmeyiniz. Güneşle ayın yolunu kesmeyiniz.

9660Ben zamanın sultânı bir velî olan Hızır ile sohbet için Mecmau’l-Bahreyn’e kadar gidiyorum.

9661Hızır’ı, hakikâte ulaşmak için, sebep kılacağım; bunun için de uzun müddet sefer edeceğim.

9662Himmet ve azimet kanatlarıyla yıllarca uçacağım; yıllar ne demek? Binlerce yıl geçse bile yine onu arayacağım.

9663Onu aramak için gideceğim. Bu gidiş onu bulmaya değmez mi? Cânânın aşkı ekmek aşkından aşağı mıdır?

9664Amca! Mûsâ ve Hızır bahsinin sonu gelmez. Onu bırak da Dekûkî kıssasını söyle.

Dekûkî kıssasına avdet

9665Allah rahmet eylesin Dekûkî demiştir ki: “Uzun müddet Allah’ın meşrık ve mağribi arasında seferler yaptım.

9666Yıllarca ve aylarca Hakikat Ay’ının, yâni Allah’ın aşkıyla, yoldan bîhaber ve Hakk’ın kudret ve sanatına hayran olarak seferlerde bulundum.”

9667Biri ona dedi ki: “Toprak ve taş üstünde yalınayak gidiyorsun” Dekûkî cevap verdi ki: “Ben hayranım, kendimde değilim, şaşkınım.

9668Sen bu ayakları zemin üzerinde yürüyor görme. Çünkü âşık yakinen şüphesiz Gönül yurdunda sefer eder.

9669Yolu, menzili, yolun kısalığını ve uzunluğunu gönül ne bilir? Çünkü o, kalbi okşayıp taltif eden Allah’ın mestidir.

9670Uzunluk ve kısalık cesedin vasıflarıdır. Ruhların seyri ise başka bir gidiştir.”

9671Ey sâlik; sen babanın nutfesinden akıl ve şuur sahibi oluncaya kadar bir çok tahavvülât geçirdin ve durumdan duruma sefer ettin. Lâkin o seferler ne adımla, ne menzil ile, ne de nakil ile idi.

9672Devr ve deyrde ruhun seyrüseferi bilâ keyfiyettir. Bizim cismimiz seyrüseferi ruhtan öğrenmiştir.

9673Şimdi Dekûkî de cismânî seferi bırakmış, mânevî bir keyfiyete bürünüp gizlice bilâkeyfiyet gitmektedir.

9674Dekûkî dedi ki: “Bir gün «Yâr»in nurlarını insanda göreyim diye müştak oldum.

9675Denizi damlada, güneşi zerrede görmek istedim.

9676Akıl ve ruh kademiyle bir deniz kıyısına vâsıl oldum ki gündüz gecikmiş, vakit akşam olmuştu.”

Deniz kenarında yedi mum misalinin görünmesi

9677“Ansızın uzaktan yedi mum gördüm57. Ona doğru sâhile koştum.

9678O mumlardan her birinin nuru hoş bir sûrette gökyüzüne kadar yükselmişti.

9679O kadar şaşırdım ki şaşkınlık bile şaşırdı. Hayret dalgası aklın başını aştı.

9680Diyorum ki: bunlar nasıl mumlardır ki, bu kadar parlak oldukları halde halkın gözü onları görmüyor?

9681Ay’dan daha parlak olan bu mum önünde halk kandil aramaktadır.

9682Acaba halkın gözlerinde bir bağ mı var ve o bağı, dilediğini hidâyete çıkaran Cenâb-ı Hak mı bağlatmıştı ki bu kadar parlak nurları görmüyorlar?”

O yedi mumun bir mum gibi olması

9683“Tekrar gördüm ki o yedi mum bir oldu ve onun nuru feleğin cebini yırttı.

9684Tekrar o bir, yedi oldu. Benim mestliğim ve hayranlığım arttı.

9685O mumlar arasında öyle birleşme vardı ki, dil ile ifâde etmeye imkân yok.

9686Bir kimse, bir görüşte idrâk eylediğini yıllarca lisâniyle anlatamaz.

9687İdrak ve şuurun bir ân içinde gördüğünü kulak yıllarca dinlese anlayamaz.

9688Çünkü bu bahsin sonu yoktur. Ey sâlik; sen kendine doğru git ve her şeyi kendinde bulmaya cehdet! Sen öyle bir câmi-i kevnsin ki ben sana lâyık olan senâyı etmekten âcizim.

9689O mumlar, Nişân-i Kibriyâdan nedir? diye koşarak ilerledim.

9690Kendimden geçiyor ve harab oluyordum; acele koşmaktan nihayet yere düştüm.

9691Bir müddet kendimde ve aklım başımda olmaksızın toprak üstünde yattım.

9692Tekrar şuurum başıma geldi, kalktım. Yürürken sanki ne baştım, ne ayaktım.”

Mumların yedi insan olarak görünmesi

9693Yedi mum, nazarımda yedi insan oldu ki onların nuru gökkubbeye kadar yükseliyordu.

9694Onların nuru karşısında gündüz aydınlığı tortu gibi kalıyordu. O nur, sâir nurları silip süpürüyordu.”

Tekrar o mumların yedi ağaç olması

9695“Tekrar o kimselerin her biri bir ağaç şeklini aldı. O ağaçlardaki yeşilliğin güzelliğinden göz mesut oluyordu.

9696Yapraklarının çokluğundan dalları gözükmüyordu. Meyvelerinin fazlalığından yapraklar da kaybolmuştu.

9697Her ağacın dalı Sidretü’l-Müntehâ58ya erişmişti. Hayır, Sidre ne olur? O dallar Âlem-i İmkânın da hâricine çıkmıştı.

9698Ağaçlardan her birinin kökü yerin dibine kadar girmiş ve Arzı taşıdığı vehmedilen öküzle balığı da geçmişti.

9699O ağaçların kökü, dallarından ziyâde güleryüzlü idi ki, akıl, onların bu şenliklerinden alt üst oluyordu.

9700Olgunluktan yarılan meyvelerinden su gibi nur şimşekleri fışkırmakta idi.”

O ağaçların halk gözünden gizli olması

9701“Bu daha şaşılacak bir şeydi ki, onların yanından, yüz binlerce halk sahradan ve kırdan gelip geçerdi.

9702Gölge bulmak arzusu ile can verirlerdi. Kilimden, keçeden gölgelik yaparlardı.

9703O ağaçların gölgesini görmezlerdi. Böyle ma’lûl olan gözlere yüzlerce yazıklar olsun.

9704Allah’ın kahrı böyle gözleri mühürlemişti ki, Kamere bakıyorlar da Süha görüyorlardı.

9705Öyle gözler zerreyi görür de güneşi müşahede etmez. Böyle olmakla beraber Allah’ın lûtuf ve kereminden ümit kesilmez.

9706Yanlarından geçen kervanlar, nevâlesiz kalmış iken, bu ağaçların dökülen olgun meyvelerini göremiyorlar. İlâhî bu nasıl bir sihirdir?

9707Halk, çürümüş elmayı kapabilmek için birbirine girer ve onu çiğner de boğazı kuru kalır.

9708O ağaçlardaki çiçeklerin her yaprağı, dallar üstünden, ‘ne olurdu bizi bilselerdi’ derler.

9709‘Ey bedbaht halk, bizim tarafımıza gelin’, diye her ağaçtan ses gelir.

9710Fakat Allah’tan ağaçlara: ‘biz onların gözlerini bağladık. Hayır, onlar için sığınacak yer yoktur’ diye nida gelir.

9711Eğer onlara birisi: ‘Bu tarafa gelin de şu ağaçlardan yâni evliyâullahtan saâdet devşiriniz.’ dese,

9712Hepsi de derler ki: ‘Bu miskin sarhoş, İlâhî takdirle çıldırmış.

9713Bu miskinin beyni sonu gelmez hülyâ ve riyazetle soğan gibi çürümüş’ derler.

9714Halkı evliyâullah nezdine davet eden kimse şaşırarak der ki: ‘Yâ Rabbî, halkın gözündeki bu perde ve düşmüş oldukları bu dalâlet nedir?

9715Türlü türlü halk, yüzlerce akıl ve rey ile beraber, evliyâullah tarafına gidemiyorlar.

9716Halkın akıllı ve zekileri hep birden inkâra düşmüşler. Onların bu azgınlığına, bu isyanına bakıyorum da şüpheleniyorum:

9717Ben mi deli ve şaşkın oldum, yoksa şeytan başıma bir şey mi vurdu?

9718Rüya mı, hayâl mi görüyorum diye her lahza gözlerimi oğuşturuyorum.

9719Fakat bu nasıl rüya olur. Ben, işte, ağaçların yanına gidiyorum ve yemişlerden yiyorum. O halde nasıl olur da onları tasdik etmem.

9720Sonra münkirlere bakıyorum; görüyorum ki, bu velâyet bahçesinden haberleri bile yok...

9721Onlar son derece fakr ve ihtiyâç içinde ve yarım koruk için can feda edecek derecede oldukları halde,

9722Bir ağaç yaprağının iştiyakı ve hırsı ile soğuk bir âh çekerlerken;

9723Bu halkın milyonlarcası o ağaçlardan ve o meyvelerden kaçmaktadır.

9724Tekrar diyorum ki: Acaba, ben kendimde değil miyim? Acaba bir hayâl dalına mı tutunmuşum?

9725Dikkat et ki «Hattâ izestey’ese’r-rusülü» Nazm-ı Kerîmini «Vezannû ennehûm kad kuzibü»59’ya varıncaya kadar oku!

9726Dalâlet eşkıyasının inkârda birleşmelerinden peygamberlerin ruhu şüpheye düşmüştü.

9727Şek ve şüpheden sonra onlara bizim yardımımız geldi. Ey sâlik! Sen o münkirleri terk et, can ağacına çık.

9728Onların meyvelerinden ye ve nasibi olanlara ve her lahza sihir öğrenenlere verip, yedir.

9729Halk derler ki: ‘Bizi davet edenlerin sesi nedir ve ne içindir? Sahra’da ne ağaç var, ne meyve?

9730Sizin yakınınızda bağ ve sofra var diyorlar. O çılgınların bu sözlerinden şaşırdık.

9731Gözümüzü oğuşturuyoruz ve bakıyoruz ki burada bağ yoktur, gördüğümüz ya boş bir kır, yahut sarp bir yoldur.

9732Beyhude yere bu kadar uzun dedikodu acaba nasıl olur? Eğer bahsettikleri ağaçlar mevcut ise nerededir?’

9733Ben de o münkir gibi şaşıyorum da halkın gözünde olan bu mührü Cenâb-ı Hak acaba niçin bastı diyorum?

9734Bu münazaalardan, yâni; münkirlerin inkârda ısrar etmelerinden Hazreti Muhammed «Sallallâhü Aleyhi Vesellem» şaşkınlıkta kaldığı gibi, bir insanın peygamberlik dâvasına karşı Ebû Leheb de şaşmıştır.

9735O şaşırmayla bu şaşırma arasında derin bir fark vardır ki birinci şaşırma: Sultân-ı Âzam olan Cenâb-ı Hak bu kâfirler hakkında ne yapacaktır? demektir.

9736Ey Dekûkî; süratli git ve sus! Duyup, anlayan kulak kıtlığı varken, daha ne kadar söyleyeceksin?

O yedi ağacın bir ağaç olması

9737Dekûkî dedi ki: “Bahtım yaver oldu, ileri gittim. O yedi ağacın hepsi de bir ağaç oldu.

9738Ağaçlar her an yedi oluyor, bir oluyor. Bense o esnada hayretten ne hale geldiğimi bilir misin?

9739Sonra o ağaçları namazda gördüm ki cemâat gibi muntazam saf teşkil etmişlerdi.

9740Ağacın biri imam gibi önde, diğerleri arkada ve kıyam halinde idiler.

9741Ağaçların o kıyamı, rükûu, ve sücûdu bana çok acâib göründü.

9742O esnada Allah kelâmını hatırladım: Cenâb-ı Hak “Yıldız ve ağaç Allah’a secde eder60” buyurmuştu.

9743Bu ağaçların ne dizleri, ne de belleri var. Bu nasıl bir namazdır?

9744«Ey Nurlu Dükûkî! Sen hâlâ bizim fiillerimize hayret mü ediyorsun?» diye kalbime bir ilham vâki oldu.”

O yedi ağacın yedi kişi olması

9745“Bir müddet sonra o ağaçlar yedi kişi oldular ki, hepsi de, Allah rızâsı için diz çökmüşlerdi.

9746Gözümü oğuşturdum ve: o yedi arslan kimlerdir ve dünyada ne iş tutarlar? diye baktım.

9747Ben yoldan gelip de onlara yaklaşınca uyanık bir gönülle selâm verdim.

9748O kavim; ‘Ey büyüklerin medâr-ı iftiharı ve baş tacı olan Dekûkî!’ hitâbıyla selâmımı aldılar.

9749Kendi kendime dedim ki: ‘Beni nasıl tanıdılar? Halbuki evvelce beni görmemişlerdi.’

9750Kalbimden geçeni çabucak keşfettiler ve aşağıdan yukarıya doğru birbirine baktılar.

9751Gülerek bana cevap verdiler ve dediler ki: ‘Ey azîz; bu sır şimdi sana gizli midir?

9752Allah’ın aşkıyla hayrete düşmüş olan bir gönüle sağın, solun, yâni bütün dünyanın esrarı nasıl gizli kalır?’

9753Kendi kendime dedim ki: ‘Bunlar Hakikât âlemine ulaşmışlar, alâ… Fakat bu sûrete ait ismi, bu sûrete ait harfi nasıl biliyorlar?’

9754İçlerinden biri dedi ki: ‘Velî bir adı bilmezse, bilmiş ol ki o cahilliğinden değil, istiğrak hâlinde bulunuşundandır.’

9755Ondan sonra: ‘Ey pâk dost! Namazda sana uymak istiyoruz.’ dediler.

9756Ben de; ‘Peki, lâkin biraz mühlet verin ki benim zamanın devrine ait bazı müşkillerim var.

9757Sizin pâk olan sohbetinizle o müşkiller halledilsin. Üzüm bile topraktan sohbet vâsıtasıyla yetişir.

9758İçi sağlam bir tohum, bir müddet kara toprakta halvet ve onunla sohbet eder.

9759Kırmızı veya sarı rengi ile kokusu kalmayıncaya kadar kendini toprakta mahveyler.

9760O tohumun mahiv’den sonra «kabz)’ı kalmaz «bast» haline girer ve kanat açarak ileri gider.

9761O tohum, kendi aslı olan toprakta kendinden geçince, onun tohumluk sûreti gider; onda mânâ cilvesi zuhur eder.’

9762‘Ferman senindir’, diye başlarıyla kabul işareti ettiler. Onların o baş işaretinden benim kalbimde bir hararet hâsıl oldu.

9763Bir müddet o seçilmiş kimselerle murakabe ettim ve kendimden geçtim.

9764O müddet içinde ruhum, zaman kaydından kurtuldu. Çünkü zaman genci ihtiyarlatır.

9765Bütün değişmeler zaman’dan peydâ olmuş, zaman’dan kurtulan, değişmelerden de kurtulmuştur.

9766Zaman kaydından bir an dışarı çıkarsan, sende keyfiyet kalmaz. O vakit bilâkeyfiyet olan Hakk’ın mahremi olursun.

9767Zaman’a tâbi olanlar, zaman ötesine âgâh değildir. Zaman ehli olanlar için o hâle karşı, hayretten başka yol yoktur.

9768Zaman ve zaman ötesi erbâbından her birini, ona mahsus olan makama bağlamışlardır.

9769Her makama, bir muhafız tayin olunmuştur ki onun izni olmayınca orada bulunan kimse makamını terk edemez.

9770Eğer o kimse kendi makamından ayrılıp başkalarının makâmına heves etse,

9771O anda, çevik olan müvekkilleri, onun dizgini ucundan tutup çekerler ve kendi makamına getirirler.

9772Ey kurnaz kimse! Eğer o muhafızları görmüyorsan kendine bak! İhtiyar ve irâden elinde mi senin?

9773Sen bir şey yapmak istiyorsun, elin ayağın da tutuyor? Öyle olduğu halde niçin bir mahpus gibi o şeyi yapamıyorsun?

9774Sen insan için muhafızlar bulunduğunu inkâr ediyorsun da dilediğin şeyden seni alıkoyana, nefsin tehditleri diyorsun.”

Dekûkî’nin imam olmak için ileri geçmesi

9775Bu sözün sonu gelmez. Çabuk koş, ey Dekûkî, namaz vakti oldu. İleri geç, imam ol!

9776Ey cihanın yegânesi, iki rekat namaz kıldır ki zaman senden zînet bulsun.

9777Ey basiret gözü nurlu olan zât! Namazda imâmın gözünün nurlu olması gerektir.

9778Ey büyük kimse, gözü görmeyen bir adamı imamete geçirmek şerîatta mekruhtur.

9779Kör, hafız ve fakîh de olsa, gözü gören sefihin imameti ondan evlâdır.

9780Körün necâsetten sakınması mümkün değildir. Perhizin ve sakınmanın asıl vâsıtası gözdür.

9781Âmâ olan geçerken pisliği görmez, sürünmek ve bulaşmak ihtimâli vardır. Dilerim, hiçbir mü’minin gözü kör olmasın.

9782Zâhir gözü görmeyendeki necâset de zâhirdir. Bâtın gözü görmeyendeki necâset ise gizlidir.

9783Bu zâhirî olan necâset su ile temizlenir, bâtınî necâset, yâni ahlâk pisliği ise dâima artar.

9784Bâtınî necâsetler meydana çıkınca, onları gözyaşından başka bir şeyle yıkamak ve temizlemek mümkün değildir.

9785Cenâb-ı Hak, müşrik için “necis” demiştir61. O necâset onun dışında değildir.

9786Müşrik ve kâfirin dışı mülevves değildir. O necâset onun ahlâkında ve dinindedir.

9787Bu zâhirî necasetin pis kokusu yirmi adımlık yerden duyulur. Bâtınî necâsetin pis kokusu ise Acemistan’daki Rey şehrinden, Şam şehrine kadar gelir.

9788Ve hattâ, göklere çıkar da cennetteki hurilerin ve oranın hâzini bulunan Rıdvânın genzine kadar gider.

9789Şu söylediğim senin anlayacağın derecededir. Doğru anlayan kimselerin hasretiyle ölüyorum.

9790Anlayış, su gibidir, cesed de testi misâlidir. Testi kırılınca içindeki su dökülür.

9791Bu beden testisinin beş tane büyük deliği vardır. Fehim suyu onlardan akıp gittiği için içinde ne su kalır, ne de kar bulunur.

9792“Gözlerinizi sımsıkı yumun”62 emrini işittiğin halde, ayağını doğru atmadın.

9793Ağzından çıkan söz anlayışını götürür, kulak ise kum gibidir ki senin su misâli olan anlayışını içer.

9794Diğer delikler, yâni havâs-ı sâire de, senin gizli anlayış suyunu çeker ve akıtır.

9795Denizden bile, yerine koymamak şartıyla, su alsan nihayet o denizi çöl yapmış olursun.

9796Vakitsiz olmasaydı, denizden giden suları, onların yerine karşılık olan suların ne çeşit ve neden geldiğini söylerdim.

9797Ki denizin o kadar harcetmesinden sonra karşılık olarak yerine gelen suları anlatırdım.

9798Yüz binlerce canlı mahlûk denizden yer ve içerler, bulutlar da onu hâriçten cezbederler.

9799Deniz sarf ettiğinin karşılığını alır. O karşılıkların nereden geldiğini ise akıl ve fikir erbabı bilir.

9800Bazı kıssaların nakline başlamıştık, aceleden o kıssalar bu kitapta tamamlanamadı.

9801Ey Hakk’ın ziyası olan cömert Hüsâmüddîn, dokuz felek ile dört rükün, yâni; anâsır-ı erbaa, senin gibi bir Şâh-ı Mânevi doğurmadı.

9802Ey gelişinden ruhun ve kalbin mahçup olduğu Hüsâmeddin; ruh da, kalp de senin gelişinden mahçup olmuştur.

9803Ben geçmiş kavimleri ne kadar methettim, fakat benim o medihlerden maksadım sensin.

9804Duâ, çıktığı evi bilir. Sen kimin nâmına istersen senâda bulun.

9805Medihleri namahrem ve nâehil olanlardan gizlemek için Cenâb-ı Hak bile Kur’ân’daki kıssaları ve misalleri irad eylemiştir.

9806Her ne kadar o ettiğim medih, senden mahçup olduysa da, Allah, fakirin cehd ve gayretini kabul eder.

9807Cenâb-ı Hak, aczini itirafını kabul eder ve âcizi muaf tutar. Körün gözünden iki damla yaş kâfidir.

9808Kuşlara, balıklara varıncaya kadar her mahlûk bilir ki, ben kapalı sûrette, o nâmı hoş olan Hüsâmeddin’i methettim.

9809Bu kapalı medhi onun için yaptım ki, hasetkâr olanların âhı ona dokunmasın, onun haline karşı hasûdlar diş bilemesin.

9810Zâten hasûd olan, onun hayâlini nasıl bulur. Bir tûtî, fare deliğinde nasıl uyur?

9811O hasudun gördüğü hayâl, Çelebi’nin hayali değil, hasudun hilekârlığıdır. O gördüğü hilâl değil, ağarmış kaşının bir kılıdır.

9812Ey Hüsâmüddîn! Senin medhini haset ehlinin anlamaması için, beş histen ve yedi kat gökten hariç olarak söylerim. Lâkin şimdi yaz ki Dekûkî imamlık etmek için ileri geçti.

O kavme imamlık etmek için Dekûkî’nin ileri geçmesi

9813Tahiyyata ve ibadillahissalihine selam vermek hususunda bütün peygamberlerin medhi yoğrulmuştur.

9814Bütün medih ve senâlar ve selâm ve duâlar birleşmiş, bir leğene boşaltılan kâseler gibi olmuşlardır.

9815Binâenaleyh hakikatte methedilen birden fazla değildir ki, tek övülmeye lâyık olan, Allah’tır. Bütün mezhepler bu hususta birdir.

9816Çünkü her övgü, Hakk’ın nuruna ve kemâl lutfuna âittir. Sûretlere ve şahıslara yapılan övgü iğretidir.

9817Müstahak olmayanı kim metheder? Lâkin mahlûkâtı methedenler, zanlarında yollarını şaşırmışlardır.

9818Meselâ bir duvara Ay’ın nuru akseder. Duvar da o nuru bürünür.

9819Akseden nur, aslına ricat edince duvar karanlıkta kalır. Duvarı parlak diye metheden asıl nurun sahibi olan Ay’ı kaybetmiş ve senâsında geri kalmış olur.

9820Kuyu içine aksetmiş Ay nurunu görüp de, başını kuyuya eğmek ve aksi medh ve sena eylemek gibi olur.

9821Onun cehaleti, yüzünü tersine çevirmiş, yâni Ay’ı bırakıp kuyudaki aksini methetmeye sevk eylemişse de, hakikatte yine Ay’ı methetmiş olur.

9822O kimsenin methi Ay’adır, duvardaki akse değildir; bu mâcerâ galat olursa, yâni Hâlık değil de mahlûku methedilirse o övgü, küfür ve isyan olur.

9823O sapık kimse bedbahtlığından cüretkâr olur da Ay semâda iken o zeminde zanneder.

9824Bu âlemdeki güzellerden bazı insanlar perişan olurlar, şehveti izâle eyledikten sonra da pişmanlığa düşerler.

9825Çünkü bir hayâle, yâni fâni bir vücuda yaklaşmış ve fakat, hakîkatten pek uzaklara düşmüştür.

9826Ey mecazî âşık; hayâle karşı olan meylin sana kanat olursa o meyil, o kanatla hakikate yükselir.

9827Şehvetini izâle edince iffet ve ismet kanadın dökülür. Sen topal ve uçamaz olursun, o hayâl de senden kaçar.

9828Kanadını muhafaza et ve böyle şehvetperest olma ki meyil kanadın seni cennete götürsün.

9829Şehvetperest olanlar, kendilerini işret edip, zevk ve safa ile yaşıyorlar sanırlar. Haberleri yok ki bir hayâl üzerine kendi kanatlarını yolarlar ve hakikate pervâz etmekten âciz kalırlar.

9830Bu nükteyi başka bir yerde anlatmak borcum olsun. Şimdi bana mühlet ver, hâlim yok, susayım.

O yedi kişinin Dekûkî’ye iktida etmesi

9831Dekûkî namazda ileri geçti, yâni imam oldu. O yedi kişi atlas kumaş gibi idi ki, Dekûkî onların saçağı idi.

9832O şahlar katarı, saf olup o ünlü imama uydular.

9833Tekbir getirip namaza girince kurban gibi bu âlemden çıktılar.

9834Ey imâm! İftitah tekbirinde «Allâhü Ekber» demenin mânâsı, “İlâhî, senin huzurunda kurban olduk”, demektir.

9835Kurban kestiğin vakit «Allahü Ekber» diyorsun. Namaza durmak ve iftitah tekbirini almak da, öldürülmeye müstahak olan nefsi kesmek gibidir.

9836O esnâda ten İsmail, can da İbrâhim Halil Aleyhisselâm gibidir ki can, cismin hevâ ve hevesini kesmek için tekbir getirmiştir.

9837Ten, şehvetlerden ve hırslardan ölüp kurtulmuş, namazda «Bismillahirrahmanirrahîm» demekle boğazlanmıştır.

9838Namaz kılanlar, kıyamette olduğu gibi Huzuru İlâhî’de saflar teşkil ederek muhasebe ve münâcata gelirler.

9839Namazdakiler, Huzur-u Hak’ta gözyaşı dökerek ve kıyamet gününde kabirden kalkıp mahşer yerinde dikilir gibi dururlar.

9840Cenâb-ı Hak diyecektir ki: “Sana verdiğim bu kadar mühlet içinde ne kazandın ve bana ne getirdin?

9841Ömrünü nasıl bir amelde bitirdin, rızkını ve kuvvetini hangi işte ifna ettin?

9842Gözünün cevherini nerede eskittin, beş duyunu nerelerde kullandın?

9843Gözünü, kulağını, aklını; hayat, irâde, ilim, kudret gibi Arş’a ait cevherleri harcadın, onlara mukabil Arz’dan ne satın aldın?

9844Sana bel ve kazma gibi el, ayak verdim. Ben onları kendi lûtfumla bağışlamıştım. Ne oldular?”

9845Huzur-u İlâhî’den böyle yüz binlerce dertli haberler ve sualler gelir.

9846Kıyamda iken bu sözler Cenâb-ı Hak tarafından vârid olur. Muhatap olan da utancından iki kat olup rükûya varır.

9847O kimse, utandığından ve ayakta duracak kuvveti kalmadığı için rükua gider ve «Sübhane rabbiyel-azim» diye Hakk’ı tesbih eder.

9848Sonra; rükûdan başını kaldır da Hakk’ın suallerine cevap ver, diye fermân-ı İlâhî gelir.

9849Rükûdan başını mahçup olarak kaldırır, fakat tekrar yüzü üstüne düşer.

9850Tekrar ona: “Secdeden başını kaldır, yapmış olduklarından haber ver”, diye ferman gelir.

9851O mahçup bir halde başını kaldırırsa da tekrar yılan gibi yüzü üstüne kapanır.

9852Cenâb-ı Hak tekrar: “Başını kaldır ve izâhat ver! Yaptıklarını senden birer birer soracağım” buyurur.

9853Allah’ın heybetli hitabı onun ruhuna tesir ettiği için ayakta duracak kuvveti kalmaz,

9854O ağır yükün tesirinden, dizleri üstüne çöker. Cenâb-ı Hak ise: “Söz söyle, halini beyan eyle!” der.

9855“Sana nimet vermiştim, nasıl şükrettiğini söyle! Sana sermaye vermiştim, onunla ettiğin istifadeyi göster!”

9856O kimse selam verirken yüzünü sağ tarafına, ervah-ı enbiyâ ve melâike tarafına çevirir ve:

9857“Mânevî pâdişahlar, şefaat ediniz ki, bu kötünün ayağı ve kilimi çamura batmış” der.

Namazda sağ tarafa selam vermenin, kıyamette hakkın hesaba çekmesinden korkarak peygamberlerden yardım ve şefaat talep etmeye işaret olduğunun beyânı

9858Peygamberler derler ki; “Çâre ve yardım günü geçti. Çâre dünyada olabilirdi. Orada sâlih amellerde bulunmadınız, o günler gitti.

9859Sen vakitsiz öten bir kuş gibisin, ey talihsiz, git, bizim kanımıza girme!”

9860Yüzünü sol tarafa, akraba ve taallukâtının bulunduğu cihete çevirir. Onlar da ona; “Sus, yardım isteme...

9861Kendi cevabını Allah’a kendin ver. Efendi, biz kim oluyoruz ki yardım edelim? Bizden el çek!” derler.

9862Ne bu taraftan, ne o taraftan fayda görür, o zavallının ruhu çaresiz kalır, kalbi parça parça olur.

9863O miskin adam herkesten me’yûs olunca duâ için iki elini kaldırır.

9864“Yâ Rabbî cümleden ümidimi kestim. Evvel ve âhir kuluna melce ve penâh sensin ve senin rahmet ve mağfiretine nihayet yoktur” der.

9865Namaz yumurtasından civcivi çıkara gör. Dâne toplayan kuş gibi tâzimsiz ve tâdilsiz başını yere koyup kaldırma!

Dekûkî’nin, namaz esnasında, batacak bir gemi halkının feryadını işitmesi

9866O Dekûkî imâmete niyet etti, deniz kenarında namaza durdu.

9867O cemâat, O’nun arkasında durdular. İşte mükemmel bir cemâat ve seçilmiş bir imam...

9868Dekûkî, denizden, “imdad imdad” diye bir feryâd işitti ve ansızın gözüne bir gemi ilişti.

9869Dalgalar arasında, kaza, belâ ve musibete uğramış bir gemi idi bu...

9870Hem gece, hem bulutlu bir hava, hem de dalga... Bu üç beraber bir de batma korkusu vardı.

9871Azrail gibi sert bir fırtına peydâ olmuş, sağdan soldan dalgalar kabarmıştı.

9872Gemidekiler korkudan erimişler: “Aman imdad!” diye haykırmaya başlamışlardı.

9873Ağlaya ağlaya ellerini başlarına vuruyorlardı. Kâfiri de, dinsizi de mü’min ve muhlis olmuşlardı.

9874O esnâda Allah’a yüz türlü münacaat ve tazarruda bulunuyorlar, candan, gönülden ahidler ve nezirler ediyorlardı.

9875Her tarafa dönüp dolaşan yüzleri hiç kıbleye çevrilmemiş olanlar bile, başları açık secdeye kapanmışlardı.

9876Halbuki evvelce onlar, “Bu ibadetin faydası yok” diyorlardı. Fakat o anda Allah’a kulluk ve ibadette yüzlerce hayat görüyorlardı.

9877Dostlarından, dayısından, amcasından, babasından, anasından hülasa, herkesten ümit kesmiş bir halde idiler.

9878Zâhidi de fâsıkı da şaki bir herifin can çekişirken olduğu gibi, mü’min, mütteki olmuştu.

9879Gemidekilere ne soldan fayda vardı, ne sağdan. Hileler öldü, bitti mi duâ zamanı gelir...

9880Onların duâsından, inleyip âh etmesinden gökyüzüne kara dumanlar çıkıyordu.

9881Şeytan ise, insanlara düşman olduğu için o sırada: “Ey köpeğe tapanlar! İşte size iki illet!

9882Ey münkirler ve münafıklar! Hem korkun, hem geberin... Nihayet bunların ikisi de gelecektir” diyordu.

9883“Buradan halâs olduktan sonra gözünüz aydın olur da yine her biriniz şehvet için yaratılmış birer şeytan olursunuz.

9884Hiç hatırınıza gelmiyor mu ki, muhataralı günlerde, Allah sizin elinizden tutmuş ve o muhataradan kurtarmıştır.”

9885Şeytan’ın bu nidası devam edip duruyordu. Fakat bu sözü iyi bir kulaktan başkası işitmiyordu.

İhtiyatkâr kimsenin tasavvurları

9886Öyle ki ansızın bir arslan gelip bir adamı kapar ve orman içine çeker.

9887O adam, o götürülüş esnasında ne düşünürse ey din üstadı sen de öyle düşün.

9888Kazâ ve kader arslanı bizi yokluk ormanına çekip götürüyor. Bizim canımız ise işlerle, sanatlarla meşgul oluyor.

9889Bu da şuna benzer: Halk, fakr ve zaruretten korkar da boğazına kadar tuzlu suya batarlar.

9890Eğer fakirlikten korkacakları yerde Allah’tan korksalardı kendilerine arz üzerinde defineler ve hazîneler keşfolunurdu.

9891Halkın hemen hepsi de gam korkusundan gamın tâ kendisi olmuş, varlık kaygısı ile yokluğa düşmüşlerdir.

Geminin kurtulması için Dekûkî’nin duâ ve şefaat etmesi

9892Dekûkî, gemide kopan kıyameti görünce merhameti coştu ve gözyaşları aktı.

9893Dedi ki: “Yâ Rabbî; onların yapmış olduklarına bakma! Ey iyi işler yapan Pâdişah-ı mutlak; ellerinden tut, kendilerini halâs eyle!

9894Ey kudret eli denize de, karaya da erişen Kadir ve Kayyûm! Onları selâmetle ve hoşça olarak karaya çıkar.

9895Ey ebedî olan Kerîm ve Rahîm; sana sûizan etmiş olanların o kötülüğünü affeyle!

9896Ey bedâvâ olarak yüzlerce göz ve kulak veren, hâşâ, rüşvet almaksızın akıl ve şuur bahşeyleyen!

9897Ey bizim istihkakımızdan çok fazla ihsanda bulunup da bizden tamâmıyla küfrân-ı nimet ve hatâ gören Rabbim!

9898Ey Ulu Allah; sen bizim büyük günahlarımızı lûtfunla affetmeye kadirsin.

9899İlâhî! Biz hırs ve tamâ yüzünden kendimizi yaktık. Öyle olmakla beraber duâ etmesini ve mağfiret talep etmesini yine senden öğrendik.

9900Bize duâ öğretişin, acz karanlığında bulunduğumuz vakit etrafımızı duâ kandiliyle aydınlatışın hürmetine...”

9901Dekûkî şefkatli analar gibi bu yolda duâlar ediyordu.

9902İki gözünden yaşlar akıyor, kendisinde olmaksızın ettiği duâlar gökyüzüne yükseliyordu..

9903Kendinde olmayanların duâsı başka türlü olur. O duâ ondan değildir, Hakim-i Âdil olan Allah’ın kelâmıdır.

9904O duâ eden «Fenâfillah»63 mertebesinde bulunduğu için, duâyı da, icabeti de eden Hak’tır.

9905Arada vasıta olarak mahluk yoktur. O yalvarıştan cisim de ruh da haberdar değildir.

9906Allah’ın has kulları merhametli ve halimdirler. İşleri düzeltmekte İlâhî ahlâka sahiptirler.

9907Onlar şiddet zamanı, sıkıntı vakti, rüşvet almaksızın mahlûkata acırlar, yardımda bulunurlar.

9908Ey belâlara uğramış kimse! Bu kavmi ara ve onları, belâya uğramadan evvel ganimet bil.

9909O mânevi pehlivan olan Dekûkî’nin duâsı berekâtıyla gemi batmaktan kurtuldu. Gemidekiler ise kurtuluşu kendi cehd ve gayretlerinden sandılar.

9910Sanki onların bâzûsu, gemiyi kurtarmak için tedbir eylemekte, hedefe isabet eyleyen bir ok atmış oldu.

9911Av esnasından tilkileri ayakları kaçırır ve kurtarır. Tilkiler ise o kurtuluşu kuyruklarından bilip ona mağrur olurlar.

9912“Bizim canımızı bu kurtarır”, diye kuyruklarını severler.

9913Ey tilki; ayağını taştan ve kesikten sakın ki, ayak olmayınca kuyruğun ne faydası var?

9914Biz de tilki gibiyiz; evliyâullah ise bizi yüz türlü mihnetten kurtaran ayaklar durumundadırlar.

9915Derin hilelerimiz de, kuyruğumuz gibidir ki, onunla biz sağa sola oynar dururuz.

9916İstidlâl ve hileye yapışır, Zeyd ve Bekir bize şaşsın kalsın diye kuyruğumuzu sallarız.

9917Halkın hayran olmasını isteriz, hattâ tamâ elimizi ulûhiyete bile uzatırız.

9918Okuyacağımız efsunlar, yâni vereceğimiz mâlumât ile göklere mâlik ve halka hâkim olmak arzusundayız. Halbuki kendimizin çukur içinde bulunduğumuzu göremiyoruz.

9919Ey ahlâksız herif! Sen çukur ve kuyu içindesin. Halini bil de başkalarının bıyığından el çek.

9920Çukurdan ve kuyudan kurtulup da güzel ve hoş bir bahçeye varabilirsen, o vakit halkın eteğinden tut, onları da oraya çek.

9921Ey dört unsurun, beş hissin ve altı cihetin, yâni; tabiat âleminin mahpusu! Kendin lâtif bir yerdesin, başkalarını da oraya çek!

9922Ey eşek gölgesi gibi eşek kuyruğuna merbut olan, öpülecek bir yer buldunsa bizi de götür.

9923Madem ki dostunun bendeliği sana nasip olmadı, şahlığa meyletmen nereden peyda oldu?

9924Halkın sana “mâşâallah, aferin!” demesini istiyorsun. Bu talebinle ruhunun boynuna, bir kiriş takmışsın.

9925Ey tilki gibi hilekâr! Bu hile kuyruğunu bırak da kalbini kalp sahibi olanlara bağla.

9926Arslanın yanında kebap eksik olmaz. Ey tilki, sen leş yemeye koşma.

9927Ey gönül, sen bir cüzsün. Ne vakit Kül’ünün tarafına gider, yâni bir veliyy-i kâmile ilticâ edersen, o zaman Allah’ın makbûlü olursun.

9928Cenâb-ı Hak: “Bizim nazarımız kalbedir, su ve çamurdan ibaret olan sûrete değildir”64 buyuruyor.

9929Sen, “Benim de kalbim var” diyorsun. Fakat kalp, Arş’ın üzerinde olur, alçakta bulunmaz.

9930Kara çamurda su da bulunduğu malûmdur, lâkin o sudan sen abdest alamazsın.

9931Çünkü içinde su olmakla beraber çamura mağlup olmuştur. Ondan dolayı sen yüreğin için, “Bu da kalptir” deme.

9932Semâlardan yüksek olan bir gönül, ya abdâlların, yahut peygamberlerin kalbidir.

9933Onların kalbi çamurdan temizlenip saf bir hal iktisab etmiş, sâfiyeti artarak vâfi ve kâfi olmuştur.

9934Onlar çamuru bırakmış, Deniz’e gelmiş; çamur zindanından kurtulmuş, bahrî olmuştur.

9935Haberin olsun ki bizim suyumuz çamura mahpus kalmıştır. Ey Rahmet Denizi, bizi çamurdan çek ve kurtar!

9936O rahmet denizi lisân-ı hal ile sana der ki: “Ben seni kendime çekiyorum. Fakat sen: ‘ben hoş ve sâfî bir suyum’ demektesin!

9937Senin bu lâfın, seni mahrum ediyor. O vehmi bırak da bana gel.”

9938Çamurdaki su denize gitmek ister; fakat çamur onun ayağından yakalar, gitme diye çeker.

9939Eğer su, yâni ruh, ayağım çamurun, yâni cesedinin ve nefsinin elinden kurtarabilirse, o müstakil olur, çamur da kurur kalır.

9940Çamurun suyu çekmesi yâni cesedin ruhu hakikat deryasına gitmekten men etmesi nedendir? dersen, senin halis şarapla mezeye düşkünlüğün...

9941Böylece gerek mal, gerek mevki, gerek ekmek iştihâsı ve ihtirası,

9942Bunlardan her biri seni sarhoş eder. Eğer bunları bulamazsan bulamayış sana keder ve mahmurluk verir.

9943O gam mahmurluğu şuna işarettir ki, o bulamadığın şeyin ihtirasıyla sarhoş oluşun kötü bir haldir.

9944Mal, yemek ve içmek gibi şeylerin zaruret miktârından fazlasını toplama ki nefsin sana gâlip ve hâkim olmasın.

9945“Ben gönül sahibi bir ârifim, başka birine muhtaç değilim; Hakk’a vâsıl olmuşum” diye kafa tutuyorsun.

9946Nasıl ki çamur içinde bulunan su da; “Ben suyum, niçin başkasından medet arayım?” diye serkeşlik eder.

9947Sen bu bulaşık kalbini hakîkaten gönül sandın da erbâb-ı kulûb olan evliyâullah’tan kalbini çektin.

9948Süt ve bal sevdasına düşen; senin o bulaşık kalbinin hakîkaten gönül olmasını reva görür müsün?

9949Sütün ve balın letâfeti gönül aksindendir. Her güzele güzellik gönülden gelir.

9950O halde bir kimsenin kalbine sâhib-dil bir ârifin gölgesi maksûd olunca gönül cevher, âlem ârâz olur.

9951Bir gönül ki mal ve mevki âşıkı, yahut çamurlu su gibi olan nefsanî arzularının zebûnu olmuştur.

9952Yahut karanlıklar içinde bir takım hayâlât ile konuşmak için onlara taparcasına meyletmiştir... O gönül, gönül değildir.

9953Nur deryası olandan başkası hakîkî gönül olmaz. Gönül Allah’ın nazargâhıdır; öyle iken nasıl kör olur da hakikati görmez.

9954Allah’ın nazargâhı olan gönül, havas ve avamdan yüz binlerce kimsede bulunmaz. Ancak bir zât-ı ekmelde olur. O hangisidir?

9955Sendeki gönül kırıntısını bırak da, tam ve sağlam bir gönül ara ki onun himmetiyle sendeki kırıntı da dağ gibi olsun.

9956Gönül sahibi, bu varlık âlemini kaplamıştır. İhsan ve cömertliğiyle dâima altın saçar.

9957O gönül sahibi, Hakk’ın selâmından Âlem halkına selâmetler saçar.

9958Her kimin eteği dürüst ve hazır ise o gönül saçısına nail olur.

9959Senin eteğin niyazdır ve huzur-u kalptir. Sakın o eteğe fısk u fucûr taşlarını doldurma ki,

9960O fısk u fücûr taşları eteğini yırtmasın da asıl parayı, sahte paradan ayırt edesin.

9961Sen dünyada eteğini taşla, hem çocuklar gibi altın ve gümüş zannettiğin taşlarla doldurmuşsun.

9962O gümüş ve altın hayâli, hakiki altın olmadığı için, senin doğruluk eteğini yırttı ve gamını artırdı.

9963Akıl el atıp çocukların eteğinden tutmadıkça, taşlarla para diye oynayan çocuklara taşlar nasıl taş görünür?

9964İnsan akılla pîr olur. Saçı sakalı ağarmakla değil... O talih ve ümide kıl sığışmaz.

Dekukî’nin duâ ve şefaat etmesini o cemaatin inkar etmeleri, uçup gayb perdeleri arkasında gizlenmeleri, Dekukî’nin de bunlar havaya mı çıktılar, yere mi girdiler diye hayrete düşmesi

9965“Babalık, bu fuzuliliği eden bizden kimdir?” diye aralarında fısıltı oldu.

9966Her biri Dekûkî’nin arkasında olduğu halde yekdiğerine gizlice sır söylediler.

9967Her biri; “Zâhiren de bâtınen de bu duâyı ben etmedim” dedi.

9968Biri: “Gâlibaa imamımız derde düştü ve böyle fuzûli bir münâcât bulundu” dedi.

9969Diğer biri de: “Arkadaşlar, bana da yakinen öyle görünüyor.

9970O, uğradığı derdin tesiriyle Allah’a ve onun kazasına itiraz etti” dedi.

9971“O kerem sâhipleri ne diyorlar? diye arkama bakınca,

9972Onlardan birini de orada görmedim. Hepsi de bulundukları makamdan gitmişlerdi.

9973Benim keskin gözüm; sağda, solda, yüksekte, alçakta hiçbir tarafta kendilerini göremedi.

9974Sanki birer inci idiler de eridiler. Çölde ne ayak izleri, ne de bir toz görünüyordu.

9975Hepsi de Allah’ın kubbelerine gizlenmişlerdi. O cemâatin hangi ravza’ya gittiklerini bilemedim.

9976Cenâb-ı Hak, bu kavmi benim gözümden nasıl gizledi? diye hayrette kaldım.”

9977O Zevât-ı Kiram, balıkların dere suyuna dalıp görünmedikleri gibi, Dekûkî’nin gözü önünden kayboldular.

9978Dekûkî, yıllarca onlara hasret kaldı, ömür boyu onların şevkiyle gözyaşı döktü.

9979Ey gafil! Sen dersin ki: Bir velî, Allah ile beraberken beşeri nasıl zikreder?

9980Ey falân kimse! Sen onları ruh değil, beşer görüyorsun, işte merkep burada düşüp kalıyor.

9981Ey ham kimse! Sen onları da sâir halk gibi beşer görüyorsun.

9982Mel’un İblîs, Âdem’in yaratılışını görmüş ve ona karşı secde emrine cevaben: “Ben ateşten halkedildim, Âdem çamurdan yaratıldı” demişti. Sen de evliyâullâhı şeytanın Âdem’i gördüğü gibi görüyorsun.

9983Şeytanca olan gözü bir an kapa da şeytanca görüşten kurtul. Ne vakte kadar yalnız sûreti görüp duracaksın?

9984Ey Dekûkî! Onları görmekten ümidini kesme. Dere gibi yaş döken gözlerinle onları aramaktan hâlî kalma.

9985Aklını başına al da ara ki, bulmak devlet ve saâdeti aramakla elde edilir. Gönüldeki fütuhat, bağlılıktan zuhûra gelir.

9986Bütün dünya işlerinden kalben feragat ederek, üveyik kuşu gibi «kû kû» “nerede, nerede” diye ara...

9987Ey gaflet perdesiyle gözü kapanmış olan iyi bak ve duâ et ki; Cenâb-ı Hak: “Bana duâ edin, size icabet edeyim” buyurmuştur.

9988Her kimin kalbi illetten sâlim olursa, duâsı, Zü’l-Celal ve’l-İkram olan Allah’ın kurb-u kabûlüne kadar gider.

Dâvud Peygamber Aleyhisselâm zamanında çalışmadan ve zahmetsiz helâl rızık isteyen bir talibin hikâyesi ve duâsının kabul oluşu

9989Gece gündüz feryad ve figan eden bir fakirin hikâyesi hatırıma geldi.

9990Avlanmaksızın, zahmet çekmeksizin, mal devri sûretiyle kazanmaksızın Allah’tan helâl rızık isterdi.

9991Bundan evvel onun bâzı hallerinden bahsetmiştik. Lâkin araya bâzı bahisler girdiği için hikâyenin nakli gecikti ve öylece kaldı gitti...

9992Allah’ın fazl-u ihsan bulutu hikmet yağdırınca, o talibin hâlinin nereye kadar gittiğini söyleyeceğiz.

9993Sığır sahibi onu gördü ve dedi ki: “Ey zulüm ederek benim sığırımı kesen!

9994Ey ahmak hırsız! İnsaf et ve aklını başına al da benim sığırımı niçin öldürdün? Onu söyle...”

9995Rızık talibi dedi ki: “Ben Allah’tan rızık istiyor ve kıbleyi münâcaat ve niyazlarımla süslüyordum.

9996Eskiden beri ettiğim o duâ kabul oldu. Sığır geldi; ben de rızkım olduğu için kestim. İşte sana cevap...”

9997Sığır sahibi bu cevap üzerine hiddetlendi. Rızık talibinin yakasından tuttu ve sabredemeyerek yüzüne birkaç yumruk vurdu.

İki hasmın da Davud Peygamber Aleyhisselâm’ın huzuruna gitmesi

9998Ve onu Dâvud Peygamberin huzuruna kadar çekerek götürdü ve dedi ki: “Ey şaşkın ve ahmak zâlim; gel!

9999Ey hilekâr! Böyle soğuk hüccetleri bırak da aklını başına al ve kendine gel!

10000Ey çapkın, ne söylüyorsun? Duâ ne oluyor? Benim yüzüme ve sakalıma gülüp eğlenme!..”

10001Rızık talibi dedi ki: “Ben Allah’a duâlar ettim. O tazarrûlarda çok zahmet çektim.

10002Ben duâmın kabul olunduğunu yakînen biliyorum. Ey kötü hitaplı! Sen başını taşa vur...”

10003Sığır sahibi dedi ki: Ey Müslümanlar toplanın da şu değersiz herifin saçmalarını dinleyin.

10004Ey Müslümanlar! Allah rızası için söyleyin, duâ benim malımı nasıl olur da onun eder?

10005Eğer buna imkân olsaydı bütün âlem duâ ederler, kin ve garazla birbirlerinin emlâkini gasp ederlerdi.

10006Duâ ile ele bir şey geçse idi, kör dilenciler, muhteşem ve muazzam birer bey olurlardı.

10007Ki onlar, gece gündüz niyaz ve tazarrû ederek derler ki: İlâhî; bize rızkımızı sen ihsan et!

10008Sen vermezsen kimseler bir şey, vermez. Ey rızık kapılarını açan Allah! Şu ihtiyaç bağını da sen aç...”

10009Halk dediler ki: “Bu Müslüman doğru söylüyor: bu duâ satıcısı, ettiği duâlardan bahseden ise, zâlimdir.

10010Bu duâ nasıl mal ve mülk sebebi olabilir? Şeriat, bunu nasıl ahkâmı arasında kabul eder?

10011Ya satın almak veya biri tarafından hîbe olunmak, yahut da biri tarafından vasiyet edilmek gibi hallerde sen bir mülk sahibi olursun.

10012Bu yeni şeriat hangi kitapta yazılıdır? Binâenaleyh, ya sığırı geri ver, yahut hapishaneye git.”

10013Rızık talibi yüzünü gökyüzüne çevirerek dedi ki: “Yarabbî; aramızdaki vakıayı yâni benim duâ edişimi, senin de onu kabul buyuruşunu, senden başka kimse bilmez.

10014O duâyı kalbime sen ilham ettin ve bende yüzlerce ümit uyandırdın.

10015İlâhî, ben o duâyı beyhude yere etmedim. Yusuf Aleyhisselâm gibi, rüyalar görmüş ve onun üzerine etmiştim.”

10016Yusuf Aleyhisselâm Güneş’in, Ay’ın ve on bir yıldızın kendisine secde ettiklerini rüyasında görmüştü.

10017Hazreti Yûsuf, rüyâ-yı sâdıkaya itimâdı olduğu için, kuyuda ve zindanda kaldığı müddetlerde bile onun zuhurunu bekliyordu.

10018Rüyasına itimadından dolayı kölelikten ve Züleyhâ meselesinde az çok melâmete uğramasından kederlenmenıiştir.

10019Kardeşleri Yusuf’u kuyuya atınca, kulağına taraf-ı İlâhîden ses geldi ki:

10020“Ey pehlivan! Sen bir gün mânevî pâdişah olacak ve ettikleri bu cefâyı kardeşlerinin yüzüne vuracaksın.”

10021Hazreti Yusuf’a kuyuda iken seslenen görünmüyordu. Lâkin kalp, söyleyeni eseriyle tanıyordu.

10022O nidadan Hazreti Yusuf’un ruhuna bir kuvvet, bir rahat ve huzur geliyordu.

10023O âlî nida tesiriyle kuyu Hazreti Yûsuf’a, ateşin Cenâb-ı Halîlullâh’a olduğu gibi, güllük ve mânevî bir meclis oldu.

10024Hazreti Yûsuf, ondan sonra ne türlü cefâlara uğradıysa o nidanın vermiş olduğu kuvvetle, sevinerek o ezâ ve cefâlara tahammül etmişti.

10025Onun gibi, «Elestü birabbiküm» “Rabbiniz değil miyim?” hitabının zevki, kıyamete kadar her mü’minin kalbinde vardır.

10026Ruhlara böyle hitab edilmesi ve mü’minlerin kalbinde o hitabın zevkinin devam etmesi, onların belâlara, Hakk’ın emir ve nehiylerine itiraz etmemeleri içindi.

10027Bir hekim ilâcı, mü’minin ağzına acılık verirse, gül mâcûnu onu hazmettirir ve acılığını giderir.

10028Gülbeşeker’i kullanmayan ise o lokmayı, o ilâcı inkâr ederek kusar.

10029Her kim «Elestü birabbiküm» gününde bir rüya gördü ise, tâât ve ibâdât yolunda mest olur gider.

10030Devecinin okuduğu maval tesiriyle mest olmuş deve gibi, yorulmaksızın, şüpheye düşmeksizin, acı ve ıstırap duymaksızın bu ibâdât çuvalını taşır durur.

10031Ağzının etrafındaki köpük, onun yürek yakan mestliğinin şahidi olur.

10032Bu şevkin tesiriyle deve erkek arslan gibi olduğu ve ağır yük taşıdığı halde az yiyici olmuştur.

10033Dişi deve arzusuyla yüzlerce zahmet ve açlık çeker. Yine o arzu ile bir dağ, ona kıl teli gibi görünür.

10034«Elestü» âleminde böyle bir rüya görmeyen, bu dünyâda ehlullah bendesi ve müridi olmadı.

10035Olsa bile gönlünde yüzlerce tereddüt vardır. Bir an şükrederse bile bir sene şikâyette bulunur.

10036Din yolunda yüzlerce tereddütle öne doğru bir adım atarsa, öbür adımı arda doğru gider.

10037Bu bahsi açıklamak benim borcum olsun. Eğer sen acele öğrenmek istersen İnşirah sûresini oku!

10038Bu mânânın şerhine nihayet yoktur. Onun için merkebi, öküzünü dâva edene doğru sür.

10039Helâl rızık talibi duâsında diyordu ki: “Yarabbi, bu hilekar adam, bana cürüm isnad ederek, kör dilenci diyor ve şeytancasına bir kıyas yapıyor.

10040Ben ne zaman kör dilenci duâsı ettim, Yaradan’dan başkasından ne zaman bir şey istedim?

10041Kör dilenci, cehli dolayısıyla halkın bir şey vermesini umar. Ben ise yalnız senden istedim. Çünkü her müşkil senin lûtfunla kolaylaşır.

10042O kalbi kör olan davacı, beni kör dilencilerden saydı; ruhumun niyazını ve kalbimin ihlâsını göremedi.

10043Bu benim körlüğüm, aşkın verdiği körlüktür. Ey güzel kimse! Sevdiği şey, insanı kör ve sağır yapar derler ya… Bu körlük o körlüktür.

10044Allah’tan başkasına körüm, fakat müşâhede-i İlâhiyede gözüm açıktır. Aşkımın muktezâsı da budur.

10045İlâhî sen ki görücü ve bilicisin, beni körlerden addetme! Ey âşıkların medâr-ı muhabbeti olan Allah! Ben lûtuf ve inayetin çevresini dolaşmaktayım.

10046Yûsuf-u Sıddîk Aleyhisselâm’a bir rüya göstermiştin de, ona güvenmişti...

10047Senin lûtfun bana da bir rüya gösterdi; o hadsiz, hesapsız duâlarım oyun değildi.

10048Halk benim esrarımı bilmiyor da sözlerimi hezeyan sanıyor.

10049Hakları da var. Gayb sırrını, sırları bütünüyle bilen ve ayıpları tamamıyla örten Allah’tan başka kim bilebilir ki?”

10050Hasmı dedi ki: “Amca, neden yüzünü semâya çevirmişsin? Bana dön de doğruyu söyle.

10051Hilekârlık ediyor ve halkı aldatmak istiyorsun; aşktan ve Allah’a yakınlıktan dem vuruyorsun.

10052Sen kalbi ölmüş birisin... Hangi yüzle yüzünü semâlara çeviriyorsun?”

10053Bu hâdise sebebiyle şehre ve halk arasına bir gulgule düştü. O Müslüman da yüzünü yere koydu, yâni secdeye kapandı.

10054“Yâ Rabbî; bu kulunu rüsvây eyleme. Eğer kötü bir kul isem de sırrımı meydâna çıkarma.

10055İlâhî sen bilirsin, uzun geceler de bilir ki, ben yüzlerce duâ ve niyaz ile yalvardım.

10056Bu duâların halk indinde kadr ve itibârı yoksa da, senin huzurunda parlak bir kandil gibidir.

Davud Aleyhisselâm’ın iki hasmı dinlemesi ve keyfiyeti davacıdan sorması

10057Davud Peygamber evinden dışarıya çıkınca: “Bu ne, ne var, ne oldu? Anlatın” dedi.

10058Dâvâcı dedi ki: “Yâ Nebiyyallah, adalet isterim. Benim sığırım bunun evine gitmiş.

10059Bu da tutmuş onu kesmiş. Suâl buyur ki, niçin sığırımı kesmiş, mâcerâyı anlatsın.”

10060Dâvud Aleyhisselâm rızık talibine: “Ey kerem sahibi! Sen bu muhteremin malını, niçin telef ettin?

10061Dikkât et, saçmalama, hüccet ve delil getir ki, bu dâva ve bu iş halledilsin.”

10062O dedi ki: “Ey Dâvud! Yedi senedir gece gündüz duâ ediyor ve Allah’tan:

10063«Yârabbi helâl ve zahmetsiz bir rızık istiyorum» diye niyazda bulunmaktayım.

10064Benim bu türlü niyazıma erkek ve kadın vâkıftır. Çocuklar bile bu macerâyı anlatırlar.

10065Bu hususu kime istersen sor, derhal söyleyiversin.

10066Bu eski abalı fakir neler söylüyor ve nasıl duâ ediyordu diye hem alenî, hem de gizli olarak halktan sor.

10067Bu duâ ve niyazlardan sonra ansızın eve bir sığır geldiğini gördüm.

10068Rızık için değil, duâmın kabul olması sevinciyle gözlerim karardı.

10069Gaybı bilen Allah, duâmı işitti ve kabul etti diye şükrâne olarak o sığırı kestim.”

10070Dâvud Aleyhisselâm dedi ki: “Bu sözleri bırak da bu dâvada şer’î hüccet olacak bir delil göster.

10071Benim şer’i bir hüccet olmadan, bâtıl bir hüküm vermemi sen caiz görür müsün?

10072Sığırı sana biri mi bağışladı, satın mı aldın, yoksa vâris misin? Mahsûlü nasıl alıyorsun, çiftçi misin?

10073Amca, kazancı da ziraat gibi bil! Ekmeyince mahsûl senin olmaz.

10074Her ne ekersen onu biçersin. Ekip biçtiğin senin olur. Yoksa ettiğin bu zulüm, senin aleyhine çıkar.

10075Git, şu Müslümanın malını ver ve eğri büğrü söyleme! Git, borç bul, sığırın bedelini ver ve bâtıl söyleme!”

10076Helâl rızık talibi dedi ki: “Ey şâh-ı Nübüvvet, sen de zulüm sâhiplerinin dediğini mi söylüyorsun?”

Hazreti Davud’un hükmünden sonra o kimsenin Allah’a tazarruu

10077O kimse secde ederek dedi ki: “Ey benim kalbimdeki ateşi bilen Allah, o harareti Davud’un kalbine de duyur.

10078Ey fazl u kerem sahibi olan Rabbim, benim kalbime saldığın bu harareti Davud’un kalbine de sal...”

10079Bunu söyledi ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. O kadar ki, Dâvûd’un kalbi yerinden oynadı.

10080Dâvûd Aleyhisselâm dedi ki: “Ey sığır talibi, bugün bana mühlet ve bu davanın görülmesinde ısrar etme...

10081Ben halvethâneme gidip namaz kılayım ve bu hâli sırları bilen Cenâb-ı Hak’tan sorayım.

10082Namazda Allah’ın iltifatına alışmışımdır. “Namaz gözümün nurudur.” sözünün mânâsı da budur.

10083Safâ-yı derûnumdan ruhumun penceresi açılmıştır. Oradan vasıtasız olarak Allah’ın vahyi gelmektedir.

10084Allah’ın vahiy ve feyiz yağmuru, rahmeti ve nuru mâdenimden ve hakikatimden gelir; penceremden evime girer.

10085Penceresi olmayan bir ev cehennem gibidir. Ey kul, dinin aslı, mânevî bir pencere açmak ve oradan tevhid ve hidâyet ziyası alarak kalbi aydınlatmaktır.

10086Her ormana balta vurma da gel, himmet kazmasını, o mânevî pencereyi açmak için kalbe vur.

10087Bilmiyor musun ki bu güneşin ziyası, hicaptan hâriç olan bir hakikat güneşinin aksidir.

10088Bu zâhirî güneşin ziyasını hayvanlar bile görmektedir. O halde «Velekad kerramnâ benî Âdem»65 iltifatının mânâsı nedir?

10089Ben Güneş gibi nura müstağrakım. Kendimi nurdan ayırd edemiyorum.

10090Halvete ve namaza gidişim, halka yol göstermek içindir.

10091Bu cihan doğru gitsin diye bir eğri söylüyorum. Ey pehlivan “Harp hiledir” bu demektir.

10092Esrâr-ı hakikati söylemeye Dâvud için izin yoktur. Yoksa o esrarı ortaya döker ve esrar deryasından tozlar koparırdı.

10093Dâvud Aleyhisselâm bu üslûpta söylüyordu. Halkın aklı da yanmak derecesine gelmişti.

10094O esnada arkasından biri: “Ben Allah’ın birliğinde şüphe etmem” diyerek Davud’un yakasından çekti.

10095Hazreti Dâvud, daldığı istiğraktan kendine geldi, dilini tuttu ve halvethânesine çekildi.

Hakkın meydana çıkması için, Dâvud Aleyhisselâm’ın halvethânesine gitmesi

10096Halvethâne kapısını kapadı. Kabul olacak bir duâ etmek üzere mihrab tarafına koştu.

10097Cenâb-ı Hak, ona gösterdiğini tamâmıyla gösterdi. İntikama lâyık olan şahsın kim olduğuna vâkıf oldu.

10098Ertesi gün bütün davacılar geldiler. Dâvud peygamberin huzurunda saf oldular.

10099Evvelki gibi iddialar ve müdâfaalar tekrarlandı. Müddeî, yine o fakir hakkında ağır ağır ta’n ve ithamda bulundu.

Dâvud Peygamber Aleyhisselâm’ın sığır sahibine davasından vazgeçmesini söylemesi, sığır sahibinin Dâvud Aleyhisselâm’ı kınaması

10100Hazreti Dâvud, öküz sahibine dedi ki: “Ta’n ve hakaretten vazgeçip, git sığırını bu Müslümana helâl et.

10101Ey genç! Madem ki Allah senin halini gizledi, sen de Settâr66lık hakkını bil de sükût ederek git.”

10102Sığır sahibi dedi ki: “Eyvahlar olsun! Bu nasıl hüküm, bu nasıl adalet? Benim için yeni bir şeriat mi kurmak istiyorsun?

10103Adaletinin şöhreti o kadar yayılmıştır ki, onun râyihasından yer ve gök güzel kokulara bürünmüştür.

10104Bu zulüm, kör köpeklere bile yapılmamıştır. Bu tecâvüz ve cefâdan, taşlar ve dağlar yarılmıştır.

10105Ey Müslümanlar; gelin bana yapılan zulmü görün!” diye kalabalığa karşı Hazreti Davud’a ta’n ve iftiraya devam etti.

Dâvud Aleyhisselâm’ın, sığır sahibine: “cümle malını ona ver!” diye hükmetmesi

10106Ondan sonra Dâvud dedi ki: “Ey inatçı adam; çabuk, cümle malını ona bağışla!

10107Yoksa sana söylüyorum ki işin sarpa saracaktır. Çabuk, mâlını ona ver ki zulmün meydâna çıkmasın.”

10108Sığır sahibi: “Her an zulmü artırıyorsun” diyerek başına toprak saçtı ve elbisesini yırttı.

10109Bir müddet böylece ta’n ve kötülemeye devam etti. Dâvud Aleyhisselâm onu tekrar huzuruna çağırdı.

10110Dedi ki: “Ey kör talihli, bahtın olmadığı için zulmün yavaş yavaş meydana çıktı.

10111Pislemiş olduğun halde baş sedire ve yüksek mevkîye geçmek istiyorsun yâni haksız iken hak iddia ediyorsun. Senin gibi bir eşeğe ot ve saman bile yazıktır.

10112Haydi git ki çocukların ve karın da onun kölesi ve cariyesi oldu. Fazla söyleme.”

10113Bu hüküm üzerine sığır sahibi iki eliyle göğsüne taş vuruyor, ne yapacağını bilemediği için yukarı aşağı koşuyordu.

10114Halk da Hazreti Davud’u hükümlerinden dolayı kınamaya başladılar. Çünkü O’nun hükmündeki sırdan, yahut sığır sahibinin işlemiş olduğu bir cinayetin hakikatinden gafil idiler.

10115Hevâ-yı nefsin bir ot gibi zebunu olan kimse, zâlimi mazlumdan nasıl fark edebilir?

10116Kendi zâlim nefsinin başını kesmiş yâni nefsini mağlup etmiş kimse, zâlim ile mazlumu ayırd edebilir.

10117Yoksa, derunundaki nefse zebûn olan insan, çılgınlığından her mazlumun hasmı olur.

10118Köpek dâima fakire saldırır ve fırsat bulunca ısırıp onu yaralar.

10119Utanma arslanlara mahsustur, köpeklere değil. Şunu bil ki arslan, komşuları bulunan hayvanları avlamaz.

10120Mazlum öldüren ve zâlime tapan avam halk, köpekler gibi Dâvud Aleyhisselâm’a doğru atıldı ve kınamaya başladı.

10121O fırka Hazreti Davud’a teveccüh ederek dedi ki: “Ey bize şefkatli zat, ey seçilmiş peygamber!

10122Bu, sana yakışmaz, bu aşikâr bir zulümdür. Bir günahsızı sebepsiz kahrettin.”

10123Dâvud Aleyhisselâm dedi ki: “Arkadaşlar, o gizli sırrın aşikâr olması zamanı geldi.

10124Hepiniz, kalkınız, şehir hâricine gidelim de o gizli sırra vâkıf olalım.

10125Filân ovada büyük bir ağaç vardır. Dalları çoktur ve ziyâde eğilmiştir.

10126O ağacın gölgesi geniş ve kökü sağlamdır. Onun dibinden bana kan kokusu geliyor.

10127O hoş ağacın dibinde kan dökülmüştür. Bu kötü talihli orada efendisini öldürmüştür.

10128Allah’ın hilmi şimdiye kadar o cinayeti örtmüştü. Fakat bu habis küfrân-ı nimette bulundu.

10129Ne nevruzda, ne de bayramlarda efendisinin, ailesini bir gün bile görüp yardımda bulunmadı.

10130Fakirleri bir lokma ile arayıp sormadı, eski hakları hatır ve hayâle getirmedi.

10131Bu mel’un şimdi de bir sığırı için onun oğlunu yerlere vuruyor.

10132Allah, onun cinayetini setrediyordu. Günâhın üstündeki setr perdesini o kendisi kaldırdı.

10133Kâfir olsun, fâsık olsun bu kötü zamanda kabahatlerini setreden perdeyi kendileri yırtarlar.

10134Zulüm, can sırları arasında gizli kalır. Lâkin zâlim, onu halkın gözü önüne kor.

10135Der ki: Bana bakın boynuzlarım vardır. Cehennem sığırını aşikâre görün.”

Dünyada dahi zâlimin zulmüne elinin, ayağının şahâdet etmesi

10136Ey zâlim, hiddet ve isyan halinde senin elin, ayağın senin zamirine şahâdet eder.

10137İtikat ettiğin şeyleri söyle, gizleme diye gönlündeki şey, başına dikilir.

10138Husûsiyle gazap ve dedikodu zamanında o âzâ, senin sırrını açığa çıkartır.

10139Zulüm ve cefâ: “Ey el ve ayak beni açıkla!” diye sana galebe çalınca...

10140Sır şahidi, hâsseten coşkunluk, gazap ve intikam zamanında ihtiyarını ele alınca, bilâ ihtiyar zulüm derûnunu meydana korsun.

10141O Allah ki sır sancağını sahraya dikmek, yâni meydana çıkarmak için o zamiri müvekkil ve galip kılar.

10142O, mahşer gününde, diğer müvekkilleri de sırları açıklamak yaratmaya kadirdir.

10144Senin için zulüm ve zararla şöhret almaya da hacet yoktur. Basiret sahibi olanlar, senin ateş gibi yakıcı olan içine vâkıftırlar.

10145Senin nefsin: “Beni görün, ben cehennem ehlindenim” diye her an yüzlerce kıvılcım saçmaktadır.

10146“Ben, Cehennem ateşinin cüz’üyüm, aslım tarafına giderim. Nûr değilim ki Nûr-u Mutlak tarafına gideyim?”

10147Öylece, bu Hak tanımayan zâlim, bir öküz için bu kadar iltibas ve hilekârlık etti.

10148O efendisinden yüzlerce sığır ve yüzlerce deve çalmıştı. Ey babalık; nefs işte böyledir, ondan ayrıl.

10149Bu herif, bir gün bile Allah’a niyazda bulunmadı. Derunundan bir defa olsun «Yâ Rabbî» demedi.

10150Bir kere olsun: ‘İlâhî; hasmımı razı kıl, ben ona ve ailesine zarar verdimse, sen onlara menfaat ver.’ demedi.

10151‘Eğer ben hata ettimse diyet, âkileye teveccüh eder. Elestü hitabı duyulduğu demde benim âkilem sen idin.’ demedi.

10152Ey hür can! Sen ona tövbe etmesi, bağışlanma dilemesi için inci verirsin de o sana taş bile vermez. İşte nefsin insafı.

Halkın o ağacın dibine gitmesi

10153Şehirden çıkıp o ağaca doğru giderken Hazreti Dâvud dedi ki: “Şu herifin elini arkasına sıkıca bağlayın.

10154Ki onun cürmünü ve günâhını meydana çıkarayım da adalet sancağını sahraya dikeyim.”

10155Yine Hazreti Dâvud, o katile dedi ki: “Köpek herif; sen bu adamın ceddini öldürmüşsün. Sen köle iken efendini katl ve malını gasbederek efendi olmuşsun.

10156Senin karın da efendinin halayıkı idi ki o da efendisine cefâ etmişti.

10157O kadın; kız ve erkek ne doğurmuşsa, hepsi de maktulün vârisi bulunan bu adamın mülküdür.

10158Sen kölesin, bütün kazancın onun mülkü ve malıdır. Şeriat ve adalet istiyordun. İşte şeriat al da git, bak nasıl iyi mi?

10159Efendini zulüm ile inleterek öldürmüştün. Hem burada efendin sana ‘aman yapma’, diye yalvarmıştı.

10160Öldürdükten sonra gördüğün korkunç bir hayâl dolayısıyla bıçağını da toprağa gömmüştün.

10161İşte efendinin başı, senin bıçağınla beraber toprak altında. Ahâlî, burayı kazın!

10162Bu köpeğin adı da bıçağın üstünde yazılı. Efendisine işte böyle bir hile ve böyle bir zulümde bulunmuştu.”

10163Dâvud Aleyhisselâm’ın dediği gibi yaptılar. Toprağı kazıp yarınca o bıçakla o başı buldular.

10164Hakikat meydana çıkınca halk arasına velvele düştü. Evvelki itirazcıların hepsi belinden zünnârı kesti.

10165Ondan sonra Dâvud Aleyhisselâm dedi ki: “Ey adalet isteyen; gel de o kara yüzünle adaleti al!”

Dâvud Aleyhisselâm’ın katil için hamiyet ve delil gösterdikten sonra kısas emir buyurması

10166Efendisini öldürdüğü bıçakla katile kısas icrasını emretti. Katilin mekr ve hilesi, onu Allah’ın ilminden nasıl kurtarırdı?

10167Allah’ın hilmi, zâlim ve katillerin cezasını bir müddet gizler ve geciktirirse de, zulüm haddini tecavüz ederse, onu meydana çıkarır.

10168Kan uyumaz, yâni; cinayet gizli kalmaz. Katili aramak ve müşkili keşfedip bulmak meyli her insanın kalbine düşer.

10169Kıyamet gününün sahibi olan Allah’ın adaleti, şunun, bunun zamirinden zuhur eder durur.

10170Filân nasıl öldü, ne haldedir ve ne oldu? İşte bu suâller topraktan ekin biter gibi, herkesin kalbinden ve lisânından fırlar.

10171Bu suâller, bu arayışlar, kalplerin ıstırâbı, lisanların maceradan bahisleri, hep o kanın kaynamasıdır.

10172O katilin gizli sırrı zâhir olunca Dâvud Aleyhisselâm’ın mucizesi iki kat olarak meydana çıktı.

10173Bütün halk başlarını açtılar, yüzlerini secde için yere koydular.

10174“Bizim hepimiz de basiret cihetinden kör olmuşuz. Halbuki biz senden yüzlerce acibe ve mucize görmüştük.

10175Tâlût67 ile gaza etmek için, beni al diye taş sana açıkça söz söylemişti.

10176Sen üç tane sapan taşıyla geldin, yüz binlerce adamı birbirine kattın, kırdın geçirdin.

10177Senin taşların yüz binlerce parça oldu. Her biri bir düşmanın kanını içti.

10178Zırh yapması sana bildirilince, demir senin elinde mum gibi yumuşadı.

10179Dağlar, seninle birlikte, hafızlar gibi Zebur’u okuyorlar ve Hakk’a şükür ve sena ediyorlardı.

10180Senin nefesin ve müessir irşadınla yüz binlerce göz açıldı, gaybı müşahede etmeye âmâde oldu.

10181Bütün mucizelerinin en kavisi ise, daimî olan bir zindelik bahşetmekliğindir.

10182Cümle mûcizâtın ruhu; ölüye ebedî bir hayat bahşetmek, yâni dalâlete düşmüş bir kimseyi hidâyete sevk eylemektir.”

10183O zâlim katil öldürüldü, onun ölümüyle bir cihan dirildi. Halkın her biri, bu mucize üzerine yeniden Allah’a bende oldu.

İnsan nefsinin, sığırı kesen kimseyi dava eden katil makâmında, sığırı kesenin de akıl misâlinde olduğu; Davud’un Hakk’ı, yahut Hakk’ın vekîli ve halifesi bulunan şeyhi temsil ettiği ve onun yardımıyla zalimin öldürülüp, helâl rızık ile zengin olmanın mümkün bulunduğu

10184Ey sâlik; hevâ ve hevesine muhalefet sûretiyle nefsini öldür de cihanı dirilt. O nefs, efendisini öldürmüştür. Sen onu kendine kul, köle yap.

10185Hikâyede bahsedilen sığır davacısı senin nefsindir. Haberin olsun ki kendisini efendi ve büyük adam yerine koymuştur,

10186O sığırı, kesen de senin aklındır. Git de ten sığırını kesmiş olana münkir olma.

10187Akıl esir olup kalmıştır ve dâima Allah’tan zahmetsiz rızık ve tabak dolusu nîmet istemektedir.

10188Onun zahmetsizce rızıklanması neye bağlıdır? Sığırı öldürmeye ki, bütün kötülüklerin menbaı odur.

10189Nefis: “Benim sığırımı nasıl öldürürsün?” der. Çünkü cismin nakşı, yâni sûreti, nefs sığırıdır.

10190Velinimetzâde olan akıl rızıksız kalmış; katil nefis ise, efendi olmuş ve ileri gelmiş.

10191Zahmetsiz rızık nedir, biliyor musun? Ruhların gıdası ve Kur’ân’ın erzakı, yâni ahkâmıdır.

10192Lâkin bu zahmetsiz rızka nail oluş, sığırın kurban edilmesine bağlıdır. Ey köşe bucak kazıp da define arayan! Define sığırın, yâni; cismin içindedir.

10193Dün gece bir parça bir şey yemiştim. Yoksa bu bahsi tafsilatıyla anlatır ve senin eline anlamak yularını verirdim.

10194“Dün bir parça bir şey yemiştim, bahsin tafsilatına o mâni oldu” deyişim de masaldır. Çünkü zuhura gelen her şey Allah’ın halvetgâhından gelir.

10195Eğer güzel gözlülerden cilve etmesini öğrenmiş isek, yâni Enbiyâ Hazerâtından bakmak ve görmek dersi aldıysak neden sebeplere göz dikip kalıyoruz?

10196Sebepler üstünde başka sebepler vardır. Sen zâhirî sebeplere bakma, bâtınî ve hakîki sebeplere nazar et!

10197Peygamberler, sebepleri gidermek üzere geldiler. Mucizelerini Zühal yıldızına kadar çıkardılar.

10198Sebepsiz olarak denizi yardılar ve ekin ekmeden buğday yığını buldular.

10199Onların çalışmaları ile kumlar un oldu. Keçinin yünü çekilince ibrişim hâline geldi.

10200Kur’ân-ı Kerîm, sebeplerden ziyade müsebbibü’l-esbab olan Allah’a tevekkül etmeyi tavsiye eyler. Zâhiren fakir olan Peygamber’in yüceliğinden, zâhiren yüce olan Ebû Leheb ve emsali kâfirlerin helakinden bahseder.

10201Ebabil kuşu iki üç taş atar da kalabalık bir Habeş ordusunu kırar.

10202Havada uçan kuşların attıkları taşlar orduda bulunan filleri delik deşik etmişlerdi.

10203Kesilmiş bir öküzün kuyruğunu öldürülmüş kimseye vur ki o anda dirilsin ve kefenden çıksın.

10204Boğazı kesilmiş olan maktul, yattığı yerden sıçrayıp, katilinden kanını talep etsin.68

10205Böylece, Kur’ân’in başından sonuna kadar bütün âyetleri esbâb ve illete adem-i îtimad ile, Allah’a tevekkül ve istinattan ibarettir.

10206Bu sebeb ve müsebbib meselesi, işi uzatıp duran akıl ile keşf ve halledilemez. Allah’a kulluk et ki bunun hakikati sana keşfedilmiş olsun.

10207Feylesof olan, akıl ile idrak edilebilen şeylere bağlıdır. Sâfî ve sûfî olanlar ise aklın aklının «Akl-ı Kül» tek binicisidir.

10208Aklının aklı olan akl-ı kül, lübdür, meyvenin içi gibidir; senin aklın ise ona nisbetle kabuk misâlidir. Hayvan midesi daima kabuk arar.

10209İç arayan, yâni hakikat talibi olan kabuktan, yâni aklî ve sûrî ilimlerden usanmıştır. Lâtif olan iç, yâni maârif-i ilâhiye ona helâldir.

10210Kabuk gibi olan akl-ı cüz’î yüzlerce bürhân gösterirse Akl-ı Kül, nasıl olur da îkansız adım atar.

10211Akl-ı cüz’î baştan başa defterler karartır, yâni kitaplar telif eder. Akl-ı kül ise ufukları ay nurlarıyla doldurur.

10212Akl-ı kül, aktan, karadan, yâni kâğıt ve mürekkeple eser yazmaktan müstağnidir. Çünkü onun ayının nuru ruha ve kalbe akseder.

10213Bu kara ve aktan, yâni; yazılmış kitaplardan kadr u şeref bulanlar varsa, onlar da o Kadir gecesi gibi olan ve yıldız misâli parlayan Akl-ı Küllün ilhamı eseridir.

10214Dağarcık ve kesenin kıymeti içindeki altın dolayısıyladır. Altını olmayan dağarcık ve kese faydasızdır.

10215Nasıl ki cesedin kıymeti candandır. Canın kıymeti ise canandandır.

10216Eğer can, îmân ve îkân nuru olmaksızın diri olsaydı Cenâb-ı Hak, kâfirler hakkında «İnnehüm meyyitûn»69 der miydi?

10217Ey kendisinde söylemek ve sözünde menfaat vermek hassası bulunan kimse, söyle ve yaz ki, bu hal, ırmak kazar da bizden asırlarca sonra geleceklere su, yâni; âb-ı hayat gibi olan maârif ve hakâyık eriştirir.

10218Vakıa her asırda bir söz söyleyici ve halkı irşâd edici vardır, fakat evvelkilerin sözü o zâta yardım eder.

10219Ey şükreden kimse! Kur’ân’ın doğruluğu, Tevrat, İncil ve Zebur’da da zikredilmedi mi?

10220Ey sâlik, sen de Allah’tan zahmetsiz bir rızık iste ki, Cebrail sana elma getirsin.

10221Belki de cennetin Hâlıkı ve Mâliki olan Allah, bahçıvan minneti, ekme zahmeti olmaksızın sana verir. Çünkü ekmekteki fayda ve lezzet de onun ihsanıdır.

10222Ekmek nakşında, görünüşünde gizli bir zevk vardır ki o sofra gibidir. Fakat sofrasız ekmek velî gıdasıdır.

10223Senin Dâvûd gibi şeyhinin himmeti olmadıkça, yalnız başına aramakla ruhunun gıdasını sen nasıl bulursun?

10224Nefs, senin şeyh ile adım attığını görünce, zarurî olarak sana muti olur.

10225Nitekim, öküz sahibi, yâni katil, sığırı kesmiş olana, Hazreti Davud’un nefesine, yâni; onun keşf ve mucizesine vâkıf olduktan sonra, muti oldu.

10226Senin köpek gibi olan nefsine karşı sana kim yâr olur? Ancak şeyh-i kâmil... Onun yardımıyla akıl da mânâ miktarını avlamakta gâlip gelir ve muvaffak olur.

10227Nefs, yüz türlü mekr ve hile ile zorlu bir ejderhadır. Şeyhin yüzü ise ona karşı göz çıkaran zümrüt gibidir.

10228Eğer sen, öküz sahibini, yâni nefsi zebûn kılmak dilersen onu şeyh tarafına merkep gibi sür.

10229Nefs, veliyyullah huzurunda bulunursa, onun yüz arşın uzunluğundaki lisan tahakkümü kısalır.

10230Nefsin yüz dili ve her dilde yüzlerce lügati vardır. Onun mekr ve hilesi o kadar çoktur ki tarif ve tavsif edilemez.

10231Öküz sahibi «Nefs» fasih sözlerle yüz binlerce hüccet getirir, lâkin o hüccetler doğru değildir.

10232Şâh’tan başka bütün bir şehir halkını kandırır. Lâkin her şeyin hakikatine vâkıf olan Şâh’ın yolunu vuramaz, cilveleriyle onu kandıramaz.

10233Nefsin sağ elinde tesbih ile Kur’ân vardır ama, yeninde ise hançer ve kılıç saklıdır.

10234Nefsin Mushaf’ına ve onun riyakârlığına îtimat etme. Kendini onunla sırdaş ve arkadaş eyleme!

10235Nefs, seni abdest aldırmak için havuz tarafına götürür de havuzun dibine batırır.

10236Akıl, nûranî ve iyilik talibi iken, neden zulmanî nefs ona galip geliyor?

10237Çünkü senin aklın beden’de garîbdir, nefs ise kendi evindedir. Köpekler de kendi kapılarında korkunç birer arslan kesilirler.

10238Sabret ki arslanlar, yâni Allah’ın âkil ve kâmil kulları, sazlığa yâni Cennet’e gitsinler. Onların ne kadar muhterem ve nimet sahibi olduklarını, bu kör köpekler, yâni; nefse uymuş olanlar o vakit tasdik edeceklerdir.

10239Şehrin avam takımı, nefsin ve bedenin mekr ve hilesini bilmez. Nefs ise ilhâm-ı kalbîden başka bir şeyle kahredilmez.

10240Nefs’e kendi cinsinden olan yâr olur. Dâvud Aleyhisselâm nefs dostluğundan müstesnadır ki o da senin şeyhindir.

10241O şeyh-i kâmil, süfliyetten ulviyete, nefsâniyetten ruhâniyete tebeddül etmiştir. Allah, her kimi kalp makamına eriştirirse o kimsede ten cinsiyeti kalmaz.

10242Halkın hepsi gizliden gizliye malûldür. İllet de illete yâr olur.

10243Her âdî şahıs, Dâvud gibi mürşitlik dâvasına kalkışabilir. Hakk’ı bâtıldan ayırd edemeyenler de öyle yalancı ve mürâî herife aldanıp, ona bîat eder.

10244Abdal bir kuş, avcıdan kuş sesi taklidini işitir de onun tarafına doğru gider.

10245O şeyhlik dâva eden kendi malı olan şeyle, başkasından naklettiği şeyi fark edemez bir sapıktır. Aklını başına al da, ondan mânevî bir kimse zannedilse bile kaç...

10246Kurtulmuş kişiyle, bağlı kişi onun indinde birdir. Yakîn’e eriştim diye iddia etse de şek ve şüphe içindedir.

10247Böyle bir kimse fevkalâde zekî olsa da, kendisinde temyiz hâssası bulunmadığı için ahmaktır.

10248Ey sâlik dikkat et! Böyle bir kimseden ceylânın arslandan kaçtığı gibi kaç, ey bilgili yiğit! Öylesinin yanına kat’iyyen gitme...

İsa Aleyhisselâm’ın ahmaklardan dağ tepesine kaçması

10249Meryem oğlu İsâ, sanki bir aslan kanını dökmek istiyormuş da ondan kaçıyormuş gibi bir dağa kaçıyordu.

10250Biri onun ardından koşarak yetişti ve: “Hayrola, kuş gibi niçin kaçıyorsun, arkanda kimse yok?” diye sordu.

10251Hazreti İsâ o kadar süratle kaçıyordu ki, acelesinden adamın suâline cevap vermedi.

10252Bir müddet onun arkasından koştu ve peşini bırakmaksızın Ruhullah’a seslendi.

10253“Allah rızâsı için bir parça dur ki senin böyle kaçışın bana bir mesele oldu.

10254Ey kerîm zât, bu tarafa doğru kimden kaçıyorsun? Arkanda ne arslan, ne düşman, ne de bir korku var?”

10255Hazreti İsâ dedi ki: “Ahmaktan kaçıyorum. Git, bana mâni olma ki kendimi kurtarayım.”

10256Soran dedi ki: “Nefesiyle körlerin ve sağırların iyileştiği Mesih sen değil misin?”

10257İsâ: “evet benim”, dedi. O kimse tekrar: “Mânevî sırlara makam olan şâh-ı mânevî sen değil misin?” suâlinde bulundu.

10258“Sen ki, bir ölüye o duâyı okuyunca, ölü, av bulan arslan gibi kabrinden sıçrayıp kalkar.”

10259Hazreti İsâ: “Evet, o benim”, dedi. Soran: “Ey güzel yüzlü İsâ! Çamurdan kuş yapan sen değil misin?” dedi.

10260Hazreti İsâ: “Evet”, dedi. Soran tekrar: “Ey ruhu pak, her ne ister isen yaptığın halde kimden korkuyorsun?” diye sordu.

10261İsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Cesedi ibda eden ve ruhu halkeyleyen Cenâb-ı Hakk’ın zât-ı pâkına yemin ederim.

10262Allah’ın pâk ve münezzeh olan Zât ve sıfatına yemin ederim. Felek bile yenini, yakasını yırtmış, ona âşık olmuştur.

10263O duâyı ve o ism-i âzam70ı ben sağıra ve köre okudum iyileştiler.

10264Kayalık bir dağa okudum, hırkasını göbeğine kadar yırttı ve yarıldı.

10265Ölü bir cesede okudum, dirildi. Hiçbir şey olmayana okudum, meydana geldi, bir şey oldu.

10266O duâyı şefkat ve merhametle, ahmak kalbine yüz binlerce kere okudum, faydası olmadı.

10267O ahmak, katı taş oldu, ahmaklık tabiatından dönmedi. Çorak bir kum oldu da ondan bir ot bitmedi.”

10268O kimse Hazreti İsa’ya sordu ki: “İsmi İlâhînin bunda müessir ve şâfî olup da onda olmamasının hikmeti nedir?

10269Diğerleri de bir hastalıktır, bu da. Onlara deva olup da, buna olmamasının sebebi nedir?”

10270İsâ Aleyhisselâm cevap verdi ki: “Ahmaklık kahr-ı İlâhî olan bir hastalıktır. Körlük kahr değildir, ibtilâdır.

10271İbtilâ bir hastalıktır ki mübtelâsına acınır. Ahmaklık da bir hastalıktır ki başkalarını yaralar.

10272Ahmağa vurulan dağ, Allah mührüdür. O mühür üzerine hiçbir el bir çâre bulamaz.”

10273Ahmaklardan kaç ki İsa da onlardan kaçtı. Ahmakla sohbet nice kanlar dökmüştür.

10274Hava, suyu yavaş yavaş çeker, buharlaştırır. Ahmak da onun gibi, sizden böyle çalar işte.

10275Senin hararetini çalar, soğukluk verir. Seni mermer taş üstüne oturmuş kimseye döndürür.

10276İsa’nın o ahmaktan kaçışı korkudan değil, halka göstermek içindi. Çünkü o, Allah’ın hıfzıyla emindi.

10277Kış soğuğu ufukları doldurursa ondan güneşe ne gam gelebilir?

Sebe’lilerin ahmaklığı ve peygamber nasihatlerinin kendilerine tesir etmemesi

10278Ehl-i Sebe’nin hikâyesi hatırıma geldi. Ahmak sözleriyle, seher yeli onlara veba halini almıştı.

10279Sebe, çocuklardan duyduğun masallardaki gibi pek büyük bir şehirdi.

10280Hani çocuklar masal söyler. O masallar içinde çok sır ve nasihat vardır.

10281Masallar, arasında lâtifeler söylerler. Sen viranelerde define ara.

10282Sebe’ çok büyük ve geniş bir şehirdi. Lâkin genişliği bir tepsiden fazla değildi.

10283O şehir çok büyük, çok geniş ve çok uzundu. Çok büyüktü amma bir soğan kadar büyüktü.

10284O şehirde bir çok halk toplanmıştı. Fakat hepsi yüzü yıkanmamış, süfli üç kişiden ibaretti.

10285O şehrin halkı ve sakinleri sayısızdı. Lâkin hepsi de ham ve hazır yiyici üç kişiden ibaretti.

10286Cânân’a koşmayan, sevgiliye kavuşmaya çalışmayan canlar binlerce de olsa, hakikatte, yarım tenden ibarettir.

10287O üç kişiden biri, gözü kör olduğu halde çok uzağı görürdü. Süleyman’ı görmez, lâkin karıncanın ayağını görebilirdi.

10288İkincisi: Çok sağır iken fazla işitici idi. Kendisi bir hazine olduğu halde bir arpa miktarı altını yoktu.

10289Üçüncüsü: Çıplak ve her tarafı açıktı, lâkin elbisesinin etekleri çok uzundu.

10290Kör dedi ki: “İşte bir ordu geliyor. Onların hangi kavimden olduklarını ve kaç nefer bulunduklarını görüyorum.”

10291Sağır dedi ki: “Evet seslerini işittim, gizli ve aşikâre söylediklerini duyuyorum.”

10292Çıplak olan da dedi ki: “Eteğimin uzunluğundan kesecekler diye korkuyorum.”

10293Kör dedi ki: “İşte yaklaştılar. Kalkın yaralanmadan ve bağlanmadan kaçalım.”

10294Sağır diyordu ki: “Evet, gürültü gittikçe yaklaşıyor. Arkadaşlar gafil olmayın.”

10295O çıplak da diyordu ki: “Ah eteğim! Onu tamahlarından kesecekler. Ben onlardan emin değilim.”

10296Şehri terk ettiler ve dışarıya çıktılar. Bozgun halinde bir köye girdiler.

10297O köyde semiz bir kuş buldular, lâkin zerre kadar eti yoktu, o kadar zayıftı.

10298O kuş ölmüş, kurumuş ve kargaların gagalamasından kemikleri incelmiş, iplik gibi olmuştu.

10299O kuştan, arslanın avını yediği gibi, yediler. O cifeyi yemekten doydular ve fil gibi oldular.

10300Her üçü de ondan yedi ve şişmanladı. Üçü de fil kadar cesamet peyda etti.

10301Öyle şişmanladılar ki her biri iriliğinden cihâna sığmıyordu.

10302O kadar şişmanlıkları ve iri endamlarıyla beraber, kapı yarığından süzülüp geçtiler.

10303Ölüm de halka görünmez, gizli bir yoldur. Göze görünmez. Çünkü mahalsiz ve mekansız bir tarîktir.

10304Gizli olan o kapı yarığından birbiri ardı sıra kervanlar gidiyor.

10305Eğer o yarığı kapıda arayacak olursan bulamazsın. O yarık gayet gizli olduğu halde, o vâsıta ile, bunca kişileri zifafa gelin götürür gibi götürdüler.

Uzağı gören körün, uzaktan işiten sağırın ve uzun etekli çıplağın şerhi

10306Bahsedilen, uzaktan işiten sağırı insandaki tûl-i emel bil ki, bizim ölümümüzü işitir de kendi öleceğini duymaz.

10307Uzaktan gören de hırstır ki, halkın ayıbını kılı kırk yararcasına görür ve mahalle mahalle dolaşır söyler.

10308Herkesin ayıbını aramakla beraber kendinin zerre kadar aybını onun kör gözü görmez.

10309Çıplak, eteğinin kesileceğinden korkar. Çıplak bir adamın eteğini nasıl yırtarlar?

10310O çıplak dünyaperest kimsedir ki müflis olduğu halde soyulacağından korkar. Halbuki çıplak olduğu için hırsızların soymasından korkmaması lâzım gelir.

10311O çıplak gelmiş çıplak gidecektir. Öyle iken, hırsız endişesiyle yüreğinden kan gider.

10312Ölümü vaktinde yanında yüzlerce feryad edilip, ağlaşılırken, dünyadaki hırsız korkusundan onun canına gülme gelir.

10313Ölüm sırasında, zengin, altının bulunmadığını, yâni servetin kendisinin olmadığını anlar. Zekî bir kimse de, hünersiz, mârifetsiz bulunduğunu idrâk eder.

10314Hayattaki bu korku, eteğine saksı kırıkları doldurup da kendini mal sahibi sanan, onları kaybedeceğinden korkan, onların üstüne titreyen çocuğun korkusuna benzer.

10315Eğer o çanak kırıklarından bir parçasını alsan ağlar, aldığın parçayı geri verirsen güler.

10316Çocukta ilim libası olmadığı için ağlaması ve gülmesi muteber değildir.

10317Ahmak da iğreti serveti, kendinin mülkü gördüğü için o yalancı servetin üstüne titrer.

10318Kendinin malı ve mülkü olduğuna dair rüya görür. Bir hırsızın çuvalını kaçırıp götüreceğinden korkar.

10319Ölüm meleği, zengin kimsenin kulağını çekmek sûretiyle hayat rüyasından onu uyandırınca, hakîki mâlik olmadığı bir mal için evvelce çektiği hırsız korkusuna güleceği gelir.

10320Bu dünyanın aklına ve ilmine sahip olan âlimlerin ilimleri üzerine titremeleri de bu kabildendir.

10321Bu mütefennin âlimler için Kur’ân’da: «lâ ya’lemûn» yâni; “bilmezler” buyrulmuştur.71

10322Onlardan her biri, bir kimse benim ilmimi çalacak diye korkar ve titrer. Çünkü kendinde ilim ve irfan var sanır.

10323O: “Halk gelip beni meşgul ve zamanımı kaybediyor” der. Halbuki onun faydalı bir zamanı yoktur.

10324Yine o, “Halk zamanımı zayi etti”, der. Halbuki kendisi boğazına kadar işsizliğe ve tenbelliğe batmıştır.

10325Böyle bir âlim işte o uzun etekli çıplağa benzer ki, halkın pençesinden eteğimi nasıl kurtarayım? diye endişe içindedir.

10326O zâlim âlim, âhirette faydası olmayacak yüz bin şey bilir de kendi ruhunun hakikatini bilmez.

10327O her cevherin özünü bilir de kendi cevherini bilip bildirmek hususunda merkep gibi kalır.

10328Ey âlim-i gayri âmil; “Ben caiz olup olmayan şeyleri bilirim” diyorsun, lâkin kendinin «yecûzü» mü, yoksa «acûzi» mi olduğunu bilmiyorsun.72

10329Bu caizdir, o caizdir diye fetva vermesini biliyorsun. Sen caiz misin, gayr-i caiz misin? Kendine iyice bak.

10330Her kumaşın kıymetinin ne olduğunu biliyorsun, fakat kendi kıymetini bilmiyorsun! İşte bu ahmaklıktır.

10331Ey ilm-i nücûm ile meşgul olan, uğurlu ve uğursuz vakitleri biliyorsun. Bir kere de kendine bak ki sen uğurlu musun yoksa yüzü yıkanmamış uğursuz musun?

10332Cümle ilimlerin ruhu, kendinin yevm-i dînde, yâni; kıyamet gününde kim ve nasıl olacağını bilmektir.

10333Ey usûl âlimi! Sen de dinin ahvâlini iyice biliyorsun. Onları bilmekle beraber bir de kendi aslına bak, eğer iyi ise âlâ.

10334Senin usûl âlimi olmandan, kendi aslınla meşgul olup onu öğrenmemen daha faydalıdır; ey ulu kişi!

Sebe’ şehrinin güzelliği ve ahâlisinin refah ve saadetiyle beraber küfrân-ı nimette bulunmaları

10335Sebe’ şehri ahâlisinin asılları yâni ilm-i İlâhîdeki âyân-ı sabiteleri kötü olduğu için, Dünya’da Allah’a vuslat sebepleri olan tâat, ibadet, şükür ve senadan ürküyorlardı.

10336Hak Teâlâ onlara bu kadar çiftlik, bağ ve bahçe vermişti. Sağdan, soldan lûtfedilen bunca nimet onların zevk ve huzurla yaşamaları içindi.73

10337Meyveler çokluğundan o kadar dökülürdü ki geçerken âdeta yol daralırdı.

10338Meyvelerin dökülüp, saçılması yolu kapatırdı. Yemişlerin çokluğundan yolcu hayrette kalırdı.

10339Başında sepet olduğu halde ağaçların arasından geçen bir kimsenin sepeti, kendiliğinden dökülen meyvelerle dolardı.

10340O meyveleri bir kimse değil, rüzgâr silkerdi. O meyvelerin dökülmesinden, nicelerinin etekleri dolardı.

10341Büyük salkımlar ağaçlardan aşağı sarkar, gelenin geçenin başına ve yüzüne çarpardı.

10342Külhancı olanlar bile, altının çokluğundan, bellerine altın kemer bağlamışlardı.

10343Köpekler, tokluğundan ekmeği yemezler de çiğnerlerdi; kırdaki kurtlar avlarının çokluğundan mide fesadına uğramışlardı.

10344Şehir ve köy, hırsızdan ve kurttan emin idi. Keçi, kocaman kurttan korkmazdı.

10345Eğer o kavmin günden güne artan nimetlerini şerh edecek olursam bitip tükenmez.

10346Fakat o şerh ve tafsil, söylenilmesi lâzım gelen mühim sözlerin beyânına mâni olur. Peygamberler «Festekım kemâ ümirte»74 emrini tebliğ ettiler.

Ehl-i Sebe’ye nasihat için peygamberin gelmesi

10347O memlekete on üç peygamber gelip yol kaybetmiş olanlara kılavuz oldular.

10348Ve dediler ki: “Nimetiniz arttı, hani şükrünüz? Yâni; niçin Allah’a şükretmiyorsunuz? Eğer sizdeki şükretmek kudreti uyuduysa onu tahrik ederek uyandırınız.

10349Nimeti verene şükretmek akla göre de vâciptir. Edilmeyecek olursa, ebedî gazap kapısı açılır.

10350Aklınızı başınıza alınız da Allah’ın lûtuf ve keremini görünüz. Bir şükre bedel bu kadar nimeti Allah’tan başka kim verir?

10351Allah, baş verir, ona mukabil secde-i şükran ister; ayak bağışlar, şükür olarak kâde ister.

10352Sebe’ kavmi dediler ki: “Bizim şükrümüzü gulyabâni götürdü. Biz, nimetin bolluğundan da, ona karşı şükretmekten de usandık.

10353Biz, bol nimet verilişinden o kadar bıktık ki bize ne ibadet hoş geliyor, ne de hata.

10354Biz nimetler ve bağlar, bahçeler istemiyoruz. Biz rahat yaşamak ve uğraşmaktan kaçınmak talibi değiliz.”

10355Peygamberler dediler ki: “Kalbin bir gaflet hastalığı vardır ki o illet, Hak ve Hakikatin düşmanıdır.

10356Nimet, o gaflet sebebiyle tamamen illet olur. Hastalıkta yenen yemek insana nasıl kuvvet verir?

10357Ey küfrân-ı nimette ısrar eden, senin karşına ne kadar nimetler geldi de onlar sana nahoş göründü ve o saf şeyler, gözünün önünde bulandı.

10358Sen, o hoş şeylerin düşmanı oldun, her neye el attınsa sana nahoş geldi.

10359Her kim senin ahbâbın ve yârın olduysa gözüne hor, hakir göründü de,

10360Her kim sana yabancı idiyse, senin nazarında o çok büyük ve muhterem oldu.

10361Bunların hepsi, o kalbindeki gaflet hastalığının tesiridir ki onun zehri bütün uzuvlarına sirayet etti.

10362O illeti çabucak defetmeli. Çünkü, onun tesiriyle şeker bile zehir kesilir.

10363Sana gelen her hoşluk, o illet sebebiyle nahoş olur; âb-ı hayat bile gelse ateş görünür.

10364Kibir ve azamet gibi o kötü huy, ölümün ve cengin kimyası, yâni; sebebidir. O kötü huydan senin hayatın nihayet ölüme sürüklenip biter.

10365O huy sende iken, kalbi dirilten bir gıdayı bile yesen, senin cismine gelince kokar, leş kesilir.

10366Çok aziz ve muhterem kimseler, nâz ve naîm ile avlanır. Böyleleri sana av olsalar, sence bayağı görünürler.

10367Bir akıl, diğer bir akıl ile, yâni akıllı bir kimse diğer akıllılarla tanışınca aralarındaki safvet ve muhabbet dâima artar.

10368Bir nefsin, diğer alçak bir nefis ile tanışması ve sevişmesi, yakînen malûmun olsun ki, her an azalır. Ve düşmanlığa tahavvül eder.

10369Çünkü nefsânî dostların nefsi, tanışmada bir maksat ve fâide gözetir. Onu bulamayınca dostluğunu çabucak bozar.

10370Eğer dostunun yarın âhirette senden nefret etmesini istemezsen âkil bir kimseyi akıllıca dost ittihâz et.

10371Nefsin, sam yeli gibi olan hevâ ve hevesiyle malûl olduğun için her neye teşebbüs etsen, hep maraza âlet olursun.

10372Eline mücevher alsan taş kesilir, birine kalben muhabbet etsen düşmanlık ve kavga vukua gelir.

10373İşittiğin, lâtif ve söylenilmemiş bir nükte, onu idrak edince, nezdinde zevksiz ve bulanık bir söz olur.

10374Dersin ki: “Ben bunu çok işittim, artık eskidi. Arkadaş, bundan başka bir şey söyle.”

10375Taze ve yeni olarak bir şey duyduğunu farz et; ertesi gün ondan da bıkar nefret edersin.

10376Sen, sendeki illeti gider... İllet geçti mi, sence her eskimiş, söylenmiş söz, yeni olur.

10377O eski söz, yepyeni dallar, budaklar verir, yüzlerce meyve hevenkleri bitirir, yetiştirir.

10378Peygamberler, Sebe’ ehline demişlerdi ki: “Biz Cenâb-ı Hakk’ın hekimleri ve şâkirdleriyiz. Şab Denizi bizi görünce yarıldı ve yol oldu.

10379O zâhir hekimleri başkadır. Onlar kalbe nabız yolundan bakarlar.

10380Biz ise vasıtasız olarak, nabız tutmaksızın kalbe bakarız. Allah’ın vermiş olduğu feraset dolayısıyla bizim görüşümüz yüksektir.

10381O hekimler, gıda ve meyve tabibidir ki Ruh-u hayvani onların tedavisiyle kuvvet bulur, yaşar.

10382Biz ise iş ve söz hekimleriyiz. Bize ilham eden, Allah’ın celâl ve azamet nurunun aksidir.

10383Hastaya deriz ki: ‘Şöyle bir iş sana faydalıdır. Böyle bir iş de zararlıdır ki senin Allah’a giden yolunu keser.’

10384Bizim sözlerimiz gibi bir söz, seni ileri götürür, onların sözü gibi bir söz de seni yaralar.

10385O hekimlerin delili çiş ördeğidir75. Bizim delilimiz ise vahy-i İlâhidir.

10386Biz peygamberler cemâati kimseden tedavi ücreti istemeyiz. Bizim ücretimiz, noksanlardan âri olan Allah’tan gelir.

10387Haydi, iyileşmez hastalıklar için salâ. Bizim ilâcımız, hastalar için birebirdir.”

Sebe’ halkının, kendilerine gönderilen peygamberlerden mucize istemeleri

10388Sebe’ halkı dediler ki: “Ey mânevî hekimlik dâvasında bulunanlar, faydalı bir tıp ilminin sizde şahidi hani?

10389Siz de, bizler gibi, yemek ve uyumakla mukayyed bulunmaktasınız. Bizim gibi, köylerde ve şehirlerde otlayıp duruyorsunuz.

10390Siz de bu toprak ve su tuzağındayken gönül Zümrüdüankâ’sını nasıl avlayabilirsiniz?

10391Mevki ve reislik sevdası sizi peygamberlik davasına salmış, bu sebeple kendinizi peygamber sayıyorsunuz.

10392Biz böyle laflara ve yalanlara kulak verip de ayran kâsesine düşmeyiz.”

10393Peygamberler dediler ki: “Bu inkârınız, mübtelâsı bulunduğunuz manevî hastalık icâbıdır. Sizin körlüğünüze ve hakikati göremeyişinize sebep, önünüze çekilmiş olan gaflet perdesidir.

10394Bizim davetimizi işittiniz, fakat elimizdeki cevheri görmüyorsunuz.

10395Bu cevher, yâni dâvet-i Risâlet, halk için bir imtihandır. Biz onu gözlere karşı dolaştırıyoruz.

10396Her kim, hani delil derse; onun soruşu şâhittir ki, elimizdeki cevheri görmüyor, körlüğe mahpus olmuştur.

10397Meselâ Güneş dile gelse de sana: ‘Kalk, gündüz oldu, sıçra ve inad etme dese.’

10398Sen de ona: ‘Ey güneş! Gündüz olduğuna hani şâhit?’ desen, Güneş sana: ‘Ey kör! Allah’tan göz iste!’ cevabını verir.

10399Aydınlık bir günde her kim kandil ararsa o arayış, onun körlüğünü tebliğ eder.

10400Eğer sen sabah ve gündüz olduğunu görmüyorsan, gündüz olduğunda şüphen varsa, daha sabah olmadı zannediyorsan,

10401Bâri körlüğünü fâş etme; sus ve Allah’tan fazl ve ihsan bekle.

10402Ey gündüz arayan! Gündüzün ortasında hani gündüz demek, elâleme rezil olmaktır.

10403Sabır ve sükût, İlâhî rahmete sebep olur. Nişan ve şâhit aramak ise hastalık alâmetidir.

10404«Ensitû»76 emrini canla kabul eyle ve sus ki, cânân tarafından «ensitû»nun mükâfatı gelsin.

10405Ey âkil kimse! Hastalığının nüksetmesini, yâni iyileşmeye başlamışken, yeniden şiddetlenmesini istemezsen, bu mânevî tabibin huzurunda malını ve başını yere koy.

10406Allah’ın fazl u rahmeti senin senânını söylesin ve Felek, o yüksekliğiyle beraber, senin âlî derecene gıpta etsin.

10407Mânevî hastalıklar hekimi olan evliyâullah’ın gönlünü alırsanız, kendinizi görür, halinizi bilir ve kendinizden utanırsınız.

10408Bu kalp körlüğünün giderilmesi halkın elinde değildir. Bu hekimlere ikram ve ihtiram, hidâyet esbabındandır.

10409Bu mânevî hastalık hekimlerine, candan ve gönülden bende olunuz ki misk ve anberle yâni; Allah’ın feyzi ile dolasınız.”

Sebe’ halkının peygamberleri itham etmeleri

10410Sebe’ kavmi dediler ki: “Sizin bu sözleriniz bütün riya ve mekrdir. Nasıl olur da Allah; Zeyd’den, Bekir’den, yâni insandan vekil tâyin eder.

10411Her şahın elçisi kendi cinsinden olmak gerektir. Su ile çamurdan yaratılmış insan nerede, felekleri yaratan Allah nerede?

10412Biz eşek beyni mi yedik ki, sizin gibi sivrisinekleri, devlet kuşu denilen Hümâ’nın sırdaşı bilelim?

10413Hümâ kuşu nerede, sivrisinek nerede? Çamur nerede, Allah nerede? Gökteki güneşle zerrenin ne münâsebeti vardır?

10414Bu münâsebet ve bu alâka akıl ve dimağın kabul edeceği şey mi?”

Kelile ve Dimne kitabında tafsilen yazıldığı veçhile: “sen bu çeşmeden sakın!” diye gökteki Ay’dan sana elçi geliyorum demesi için tavşanların, bir tavşanı elçi olarak file göndermeleri

10415Ey peygamberlik davası edenler! Sizin haliniz şuna benzer: Tavşanın biri, “Ben Ay’ın elçisiyim ve onunla çiftim ve hemdemim” demişti.

10416Zîrâ, o çeşme başına gelen fil sürüsünden bütün hayvanât sıkıntı ve korku içinde idiler.

10417Hayvanlar, korkudan o çeşmenin suyundan mahrum kalmışlardı. Kuvvetleri, fillere karşı kâfi gelmediğinden hileye teşebbüs etmişlerdi.

10418Ay’ın ilk gecesi, ihtiyar bir tavşan, dağ tepesinden fillere seslendi.

10419Şöyle diyerek ki: “Ey fil pâdişahı! Ayın on dördünde gel de çeşme suyunun içinde sözümün doğruluğuna delil göresin.

10420Ey büyük fil; ileri gel ve sözümü dinle! Ben elçiyim; elçilere ne kızılır, ne sövülür ve ne de hapsedilir.

10421Ay diyor ki: ‘Ey filler, çeşme bizimdir, buradan başka bir yere gidin!

10422Yoksa sizi kör ederim. İşte söyledim ve zulmü üzerimden attım.

10423Bu çeşmeyi terk edip gidin ki benim kılıcımın yaralayışından emin olasınız.’

10424Bu haberin doğruluğuna alâmet şudur ki: Filler su içmek için kaynağa geldiler mi Ay harekete gelir.

10425Ey fillerin şahı; falân gece gel de çeşme içinde bu alâmeti gör.”

10426Ayın on beşi gelince fil pâdişahı geldi ve çeşmeden su içti.

10427Fil hortumunu suya sokunca su dalgalandı ve Ay’ın sudaki aksi titredi.

10428Çeşme içindeki Ay titreyince fil, tavşanın verdiği habere inandı.

10429Ey güruh! Biz, o ahmak fillerden değiliz ki Ay aksinin titreyişi bizi korkutsun da dinimizi terk edelim.

10430Peygamberler dediler ki: “Ey sefihler! Eyvâhlar olsun ki, bizim verdiğimiz cân nasihatler, sizin bağlarınızı kuvvetlendirdi.”

Peygamberlerin onlara cevabı ve bir misal îrâdı

10431“Vâh yazık ki, size deva olacak ilâç, can alıcı kahır zehri oldu.

10432Cenâb-ı Hak, gazap perdesini havale edince, bu kandil, yâni bizim nasihatlerimiz, gözlerinizdeki karanlığı artırdı.

10433Sizin gibilerden biz nasıl reislik isteriz ki, bizim riyasetimiz, semâdan yüksektir.

10434İnci, denizdeki gemiden ne şeref bulur? Husûsiyle gübre doldurulmuş bir gemiden!

10435Güneşi, zerre gibi gören kör göze ne kadar yazık!

10436Âdem ki örnek ve benzeri olmayan mükemmel bir mahlûk idi. Halbuki Şeytan’ın gözü onu çamurdan başka bir şey görmedi.

10437Delinin gözü, baharı ona kış gösterir. Çünkü, kendi makamının şevkiyle hareket eder.

10438Devletsizin karşısına bazen devlet ve saâdet gelir de, onda kabiliyet olmadığı için yoldan geri döner.

10439Ne kadar çok vâki olur ki, bilinmeyen bir bahtsızın yanına sevgilisi gelir de, o onunla âşıkdaşlık etmesini bilmez.

10440Gözümüze bu yanlış görmeyi veren bizim ezelî nasipsizliğimizdir. Kalbimizi böyle çeviren de kötü kaderdir.

10441Taştan yapılmış putlar, size kıble olduğu için, lânet ve körlük de size gölgelik olmuştur.

10442Zannınıza göre taştan putlarınız Allah’a ortak oluyor da, akıl ve ruh sahibi bir insan-ı kâmil neden Hakk’ın sırdaşı ve peygamberi olamıyor?

10443Ölmüş sivrisinekler gibi olanlar yâni; putlar Devlet kuşuna ortak oluyorlar da, diri bir insan, Melik-i muktedire neden sırdaş olamıyor?

10444Siz kendinize ve kendi sanatınıza âşıksınız. Yâni, sanatkârâne yonttuğunuz putlara tapıyorsunuz. Evet, yılan kuyruğuna yılan başı yakışır.

10445Ne o kuyrukta devlet ve nimet vardır, ne de o başta, rahat ve lezzet vardır.

10446O yılan kuyruğu, bir halka gibi başın etrafına dolanır. Başla kuyruktan ibaret iki dost birbirine lâyık ve münâsiptir.

10447Eğer güzel dinleyecek ve anlayacak olursan, Hakîm-i Gaznevî İlâhî Nâme’sinde şöyle der:

10448“Kaderin hükmüne itiraz edip de boşboğazlık etme! Eşeğe eşek kulağı pek münâsiptir.

10449Uzuvlar, bedenler ve canlara kendi sıfatları tam denktir.

10450Her canın sıfatı, Hakk’ın yarattığı cana şüphesiz münâsiptir.

10451O güzel ve çirkindeki sıfatlar onlara münâsip düşmüştür. Hakk’ın yazmış olduğu harfler birbirine tam münasiptir.

10452Ey Hüseyin! Ey güzelce kimse! Kâtibin elindeki kalem gibi insanın gözü ve gönlü de Allah’ın iki parmağı arasındadır.

10453Gönül kalemi, lûtuf ve kahır parmakları arasında gâh sıkıntıya düşer, gâh feraha çıkar.

10454Ey gönül kalemi; eğer Hakk’ın azamet ve celâline mensup isen, bak ki kimin parmakları arasındasın?

10455Senin bütün kasdın ve hareketin bu parmaktandır. Başının üzeri dört yol ağzıdır.

10456Senin harf gibi olan hallerin o kâtib-i ezelînin yazmasındandır. Bir şeye teşebbüs veya vazgeçişin de O’nun irade ve takdiri iledir.

10457Niyaz ye duâdan başka kurtuluş yolu yoktur. Bu takallübden yâni; kalbin kalem gibi Hakk’ın iki parmağı arasında bulunup da onu istediği gibi çevirmesinden her kalem, yân; her kalp âgâh değildir.

10458Bu taklîb ve takallübü her kalem, kendi miktarı ve kabiliyeti kadar bilir. İyilik ve kötülük işlemesinde de kendi kadrini gösterir.

10459Sebe’ Kavmi, tavşan ve fil misâlini getirmekle ezele kadar hile karıştırdılar. Lâkin Sırr-ı Ezelîyi bitmediler. Zira, onların peygamberlere karşı bu kadar inkâr ve ısrar göstermeleri Sırr-ı Ezelî îcâbı idi.

Herkesin, hususiyle ilâhî işler için misâl getiremeyeceğinin beyânı

10460Peygamberler dediler ki: “Ey Sebe’liler! Misâl irad etmek, Allah’ı Kamere, çeşmeyi havas ve avama benzetmek ve bunlarla İlâhi Dergâha tariz eylemek sizin haddiniz mi?

10461Misal getirmek, Cenâb-ı Hakk’a lâyıktır. Gizli ve aşikâr şeyleri bilmekte O, bir âyet-i uzmâdır.

10462Sen bir şeyin sırrını ne bilirsin? Kafan kel ve dilin tutuk iken saç ve yüz’e ait nasıl misâl irad edebilirsin?

10463Hazreti Mûsâ bile elindeki değneğini asâ görmüştü. Fakat o asâ değil ejderhâ idi. Yere atılınca ağzını açtı ve hakikatinin ne olduğunu söyledi.

10464Mûsâ gibi mânevî bir pâdişah, bir değneğin sırrını bilememişken, sen nasıl olur da bu tuzaktaki yem tanelerinin sırrını bilebilirsin?

10465Mâdem ki misâl hususunda Mûsâ’nın gözü yanlış gördü. Senin gibi bir fare, misâl iradiyle hakikate nasıl delik açabilir?

10466Senin o misâlini Allah bir ejderha şekline kor da, cevabıyla seni paramparça eder.

10467İblis de böyle bir misâl getirdi, “Beni ateşten, Âdem’i topraktan yarattın. Ateş, topraktan yüksektir, ben de Âdem’den âlîyim” dedi de kıyamete kadar mel’un oldu.

10468Kârun da inat edip Allah’a misâl irad etti de, tahtı ve tacı yere geçti.

10469Senin bu misâlini karga ve baykuş gibi bil. Onların uğursuzluğundan binlerce ev, bark yıkıldı, yerle bir oldu.

10470Nûh Aleyhisselâm çölde ve sudan uzak yerde gemi yapıyordu. Kavminden yüzlercesi misâl getirerek eğlenmek için yanına koşuyordu.

10471“Kuyu suyu bile bulunmayan bir çölde gemi yapıyor, ne budala, ne câhil!” diyorlardı.

10472Biri: “Ey gemi koş!” Diğer biri de: “Gemiye kanat da yap!” diyordu.’

10473Hazreti Nûh ise şöyle diyordu: “Bu Allah’ın emriyledir. İstihza ile, maskaralıkla eksilmez.”

“Gece yarısı bu duvar dibinde ne yapıyorsun?” diye sorulan bir hırsızın: “davul çalıyorum!” demesi hikâyesi

10474Şu misâli dinle: gece yansı inatçı bir hırsız, duvar dibinde bir çukur kazıyordu.

10475Yarı uyanık bir hasta, onun yavaş yavaş gelen taktaklarını işitiyordu.

10476O hasta dama çıktı ve yavaşça başını aşağıya eğdi ve ona: “Babalık ne yapıyorsun?

10477Hayrola, gece yarısı kuyu mu kazıyorsun? Sen kimsin?” diye sordu. Hırsız: “Ey ölü kimse! Davulcuyum.” cevâbını verdi.

10478Hasta: “Ne yapıyorsun?” suâlini tekrar etti. Hırsız: “Davul çalıyorum!” dedi. Hasta: “Hani davulun sesi?” deyince...

10479Hırsız dedi ki: “Davulun sesini, eyvahlar olsun, diye yarın duyarsın.”

10480O tavşan ve fil masalı da yalandır, doğru değildir, uydurmadır. Sen o uydurma masalın sırrını da anlayamadın.

Semâdaki aydan fillere tavşanın haber getirmesine dair münkirlerin söyledikleri masalın cevâbı

10481O tavşanın hakikati, bilmiş ol ki, senin nefsine elçilikle gelmiş şeytandır.

10482Hızır Aleyhisselâm’ın içmiş olduğu âb-ı hayattan ahmak nefsi mahrum etmek için gelmiştir.

10483O masala ters mânâ verdin ve küfür söyledin... O halde, Allah’ın azabına hazır ol!

10484Çeşme suyu içinde ayın titrediğini ve bir çakalın, yâni tavşanın, filleri korkuttuğunu söyledin.

10485Tavşanın, filin ve suyun, bir de, Ay’ın aksi suda titreyince fillerin korktuğunu misâl olarak söylüyorsun.

10486Ey ham körler; bu misâl, havas ve avamın mağlûbu olduğu bir Ay’a nasıl benzer?

10487Ay nedir, Güneş nedir, Felek nedir, Akıl nedir, Nefs nedir, Melek nedir? Bunların hepsi, o Melîk-i Muktedir’in zebûnu ve fermanberîdir.

10488Güneşin güneşinin güneşi, yâni; güneşin medarı ve fezası da O’nun emrinin mahkûmudur... Ne söylüyorum, uykuda mıyım, rüyâ mı görüyor, yoksa sayıklıyor muyum?

10489Ey kötü sapıklar! Pâdişahların gazabı, yüz binlerce şehri alt üst etmiştir.

10490O gazap dolayısıyla dağlarda yüzlerce yarık peydâ olur, Güneş de değirmen eşeği gibi döner durur.

10491Ricâlullahın gazabı, bulutu kurutur; gönül sahiplerinin hiddeti, âlemi harâb eder.

10492Ey kefensiz ve yıkanmamış ölüler! Lût kavminin şehir ve kasabalarını görün ki nasıl yere geçmiş ve yerlerinde Lût Gölü zuhur etmiştir.

10493Kuşların en zaifi ebabil iken, Habeşlerin filini, yama kabul etmeyecek şekilde yırttı.

10494Nuh tufanını duymayan, yahut Firavun ordusuyla Hazreti Mûsâ kıssasını işitmeyen kim vardır?

10495Ruh gibi olan Hazreti Mûsâ, Firavun ve kuvvetlerini mağlup etti ve suda boğdu. Su da onları zerre zerre parçaladı.

10496Salih Âleyhisselâm’ın kavmi olan Semûdîlerin ahvâlini ve Hûd Âleyhisselâm’ın vazifeli olduğu Âd kavmini, şiddetli rüzgârın nasıl mahvettiğini duymayan var mı?

10497Gözünü bari böyle fillere, yâni; Âd ve Semûd kavimleri gibi güçlü, kuvvetli insanlara aç ki, onlar muharebelerde fil öldürecek kadar cesur ve kavi idiler.

10498Onlar gibi filler ve bu kadar zâlim pâdişahlar bile gönül gözü altında dâima taşlanıyorlar.

10499Ebede kadar, bir zulmetten, bir azaptan diğer bir azaba giderler. Onlar için merhamet ve yardım yoktur.

10500İyi ve kötü nâmınızı işitmediniz mi? Bütün âlem gördüğü halde hakikati siz görmediniz mi?

10501Siz, gördüğünüz halde görmemiş gibi davranıyorsunuz. Lâkin ölüm gözlerinizi iyice açacaktır.

10502Farz et ki âlem, güneş ve nûr ile doludur; sen körler gibi karanlıkta gidince,

10503O azîm nurdan nasipsiz kalırsın; kerîm olan kamere karşı pencereni kapamış olursun.

10504Sen, köşkten inip de kuyu içine girince, geniş geniş âlemlerin ne kabahati vardır?

10505Bir ruh, kurtluk sıfatında kalacak olursa Yusuf’un yüzünü nasıl görebilir, söyle?..

10506Dâvud Aleyhisselâm’ın Zebur okuyuşu taşlara ve dağlara aksetti de, zamanındaki müşrikler onu duymadı.

10507Her zaman akıl ve insafa âferînler olsun ki hidâyete vâsıta olan onlardır. Hidâyet yoluna âlem olan da Allah’tır.

10508Ey Sebe’liler; peygamberleri tasdik edin, ruhu esir etmiş olan Cenâb-ı Hakk’a da iman edin.

10509Peygamberleri tasdik edin ki onlar doğmuş güneşlerdir. Sizi kıyamet gününde rezil olmaktan onlar emin ve mahfuz kılarlar.

10510Peygamberleri tasdik edin ki onlar, parlak ay gibidirler. Onlara tâbi olun ki, melekler sizi mahşere götürmeden evvel, sizi temin etsinler.

10511Peygamberleri tasdik eyleyin ki onlar, karanlığın kandilleri gibidirler. Kendilerine ikram ve ihtiramda bulunun. Zira onlar ümit kapılarının anahtarıdır.

10512Sizden bir hayır ve ücret istemeyen peygamberleri tasdik edin de dalâlete düşmeyin ve başkalarını da azdırmayın.

10513Arapçayı bırak da, Fârisî söyleyelim. Ey su ve çamurdan ibaret olan insan! O Türk’ün Hindû’su yâni Cemîl-i ale’l-ıtlâk olan Allah’ın hizmetkârı ol!

10514Âgâh olun da nübüvvet sultanları olan Enbiyâ Aleyhisselâm’ın sözlerini dinleyin. Onları göklerde melekler tasdik ettiler, siz de yerde tasdik ediniz.

İhtiyatın mânâsı ve ihtiyatlı olan kimsenin misâli

10515Ya evvelkilerin, gelip geçmiş kavimlerin hâline bakınız; yahut hazm ve ihtiyat ile uçunuz.

10516İhtiyat nedir? İki tedbirden hangisi sükûttan ve tehlikeden âzâde ise onu tatbik etmektir.

10517Biri sana; “Gideceğin yolda yedi günlük mesafede su yoktur, ancak ayakları yakan kum vardır” dese.

10518Diğeri de: “Bu söz yalandır. Her gece akan bir çeşmeye tesadüf edersin.” haberini verse…

10519İhtiyat odur ki, yanına su alır, susuzluk korkusundan kurtulur ve doğru hareket etmiş olursun.

10520Eğer yolda su varsa taşıdığın suyu döker, tazesini içer ve doldurursun. Eğer geçilen çölde su yoksa vay o inatçı kimsenin haline!

10521Ey halîfe-i İlâhiye olan Âdem’in oğulları! Adalet edin de, kıyamet günü için ihtiyatlı bulunun.

10522O düşman yok mu, o düşman... Atanıza da kin güttü de O’nu, memnû ağacın meyvesinden yemeye teşvik ederek, bulunduğu yüksek makamından zindana çekti.

10523O gönül satrancının şahı olan Hazreti Âdem’i mat etti, cennetten çıkarıp bir çok âfete mâruz bıraktı.

10524Birkaç yerde, Âdem ile savaşa girip, oyunlar yaptı, nihayet onu yüzü sararmış bir halde güreşte yendi.

10525Şeytan, Âdem gibi bir pehlivana böyle yaptı. Ey başkaları, yâni; Âdem evlâdı! Şeytanı gevşek ve kuvvetsiz bir şey sanmayın.

10526O hasetçi şeytan; babamızın ve anamızın başlarındaki tacı ve üstlerindeki elbiseyi el çabukluğuyla, yâni; hile ile kaptı.

10527Onları çıplak ve hor, hakîr bir hâle getirdi de, Âdem Aleyhisselâm yıllarca hıçkıra hıçkıra ağladı.

10528Hazreti Âdem, âsiler defterine kaydedildim diye o kadar ağladı ki, akan gözyaşlarının tesiriyle bir takım otlar bitti.

10529Sen şeytanın yankesiciliğini ve el çabukluğunu şundan kıyas et ki, Hazreti Âdem gibi bir ulu bile, onun hilesi yüzünden saçını, sakalını yoldu.

10530Ey çamura tapanlar yâni; ey cesede bağlı olanlar! Şeytanın şerrinden sakınınız ve onun kafasına «Lâ havle»77 kılıcını vurunuz.

10531O sizi, kurduğu pusudan görür. Siz ise onu göremezsiniz.

10532Avcı dâima dâne döker. Dâneler meydanda, hile ve tuzak ise gizlidir.

10533Her nerede böyle bir dâne görecek olursan sakın ki o dâne, senin kolunu, kanadını bağlamasın.

10534Tuzak yemi olan dâneden sakınan ve onu terk eden bir kuş; tezviri, tuzağı olmayan bir kırdan yer, karnını doyurur.

10535Böyle tehlikesiz bir kırda bulunduğuna kanaat eden ancak tuzaktan kurtulur; hiçbir tuzak onun kolunu ve kanadını bağlamaz.

10536Bir kuş, bir duvarın üstüne konar. Bir tuzağın üstündeki dâneye nazar eder.

10537Dâneye olan bu bakışı, ovaya olan bakışı ile mücâdelede bulunur ve gâlip gelirse, akıldan, ihtiyattan uzak bırakır ve onu tuzak tarafına sevk eder.

10538Yine bir kuş, ona mı gideyim, buna mı gideyim diye tereddüdü bırakır, tuzaktaki dâneden sarf-ı nazar eder ve gözünü kır tarafına çevirir.

10539İşte, onun kolu, kanadı şâd ve azadeler zümresine imam olur. Ne mutlu ona!

10540Ona iktida eden ve onun gibi yapan da kurtulur, emniyet ve hürriyet makamına oturur.

10541Çünkü onun kalbi, ihtiyatkâr olanların şahı olduğu için menzili gülistan ve çemen olmuş, yâni; emin ve Emân-ı ilâhiyyeyi bulmuştur.

10542İhtiyatı ondan razı, o da ihtiyatından razıdır. Sen de bir tedbir ve azimde bulunursan böyle yap.

10543Ey hırslı kimse! Çok kere hırs tuzağına düşmüş, boğazını kesilmeye vermişsin.

10544Sonra tevbe etmişsin, tevbeleri kabul edici olan Allah, tevbeni kabul eylemiş, seni ve senin gibileri cezadan âzâd eylemiştir.

10545Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Şerre avdet ederseniz, biz de cezaya avdet ederiz. Biz fiillere cezayı çift eyledik.78

10546Çünkü bir çiftin tekini kendi nezdime getirirsem onun çifti de şüphesiz koşarak gelir.

10547İnsanların amellerini cezaya çift ettik. Çiftin biri gelince diğeri de gelir.”

10548Birisi gelip; bir çiftin kocasını yakalayıp götürecek olursa, karısı da onun arkasından gelir.

10549Bir defa daha bu tuzağa geldiniz, günah işlediniz ve tevbe gözüne toprak saçtınız.

10550Tevvâb79 ve Rahman olan Allah, tekrar o düğümü çözdü de: “Kendine gel, bu tarafa gitme!” dedi.

10551Tekrar pervâne gibi size bir unutma geldi de canınızı ateşe doğru sürükledi.

10552Ey pervâne gibi cehennem ateşine koşan insan! Unutma ve şüphe etme... Bir kere yanmış kanadına bak!

10553Günah tuzağından bir defa kurtulunca, onun şükrü, bir daha o tuzak etrafında dolaşmamaktır.

10554Tuzaktan halâs olma nimetine karşı şükredersen, Allah, sana tuzaksız ve düşman korkusu olmayan bir nimet verir.

10555Sizi o tuzaktan âzâd etmesi en büyük bir nimettir. Hakk’ın o nimetini yâd ile şükretmek lâzımdır.

10556Hastalıklarda ve belâlarda: “Yâ Rabbî, şu tuzaktan beni kurtar!” diye ne kadar duâ etmiş;

10557“Hizmet ve ibâdette bulunayım, şeytanın gözüne toprak saçayım” demiştin.

Köpeklerin her kış: “Bu sene yaz gelince kendimize sağlam bir ev yapalım” diye ahdetmelerinin hikâyesi

10558Kış geldi mi köpek ezilir, büzülür. Kışın soğuğu onu perişan bir hale kor.

10559Der ki: “Madem ki bu kadar bir tenim var, onu iskân için taştan bir yuva yapayım.

10560Yaz gelince kış için ellerimle taştan bir ev yapayım.”

10561Yaz gelince hararetin tesiriyle kemikleri ısınıp, derisi hoşlanır.

10562O kendisini koskocaman görür de: “İyi ama, bu vücutla ben hangi yuvaya sığarım?” der.

10563Semirir; tembel tembel, karnı tok, sırtı pek, kendisine güvenmiş bir halde, bir gölgeye çekilir.

10564Kalbi ona: “Gel, bir ev yap”, derse de O: “Bu kalıpla hangi eve sığarım, söyle!” der.

10565Sen de bir belâ, bir musibete düştün mü, hırs kemiğin büzülür, toplanır, hurdahaş olur.

10566“Tevbeden bir ev yapayım ki, kışın bana sığınak olsun” dersin.

10567Fakat dertten kurtuldun da hırsın büyüdü mü, köpek gibi senden ev yapmak sevdası gider.

10568Nimete şükretmek, nimetten daha hoştur. Şükrü seven kimse şükrü bırakır da nasıl nimet tarafına gider?

10569Şükretmek, nimetin canı mesabesindedir. Nimet ise ceset gibidir. Çünkü nimet seni dostun nezdine kadar götürür.

10570Nimet, gaflet; şükür, uyanıklık getirir. Allah’ın şükür tuzağıyla nimeti avla.

10571Nimete şükretmek, seni doyurur ve tok gözlü eder de, fakirlere yüzlerce nimet verirsin.

10572Allah’ın yemeklerinden ve meyvelerinden doyuncaya kadar yersin; sende oburluk, şunun bunun kapısını çalıp ihtiyacını arz etmek zilleti kalmaz.

Münkirlerin nebileri nasîhatten men etmeleri ve Cebrîler gibi delil göstermeleri

10573Sebe’ halkı dediler ki: “Ey nasihat verenler! Bu yolda bir kimse varsa söyledikleriniz yetişir.

10574Allah bizim kalplerimizi kilitlemiştir, onun için sizin sözleriniz, oraya girmiyor. Hiçbir kimse Hâlıkın fiilini değiştiremez.

10575O Musavvir80 olan Allah, bizi böyle nakşetmiş, böyle yaratmıştır. Bu sûret, öyle dedikodu ve nasihatle başka türlü olamaz.”

10576Taşa yüz yıl, boyunca, lâ’l ol, eskiye de yüz sene yeni ol desen...

10577Toprağa su sıfatını al, suya da bal, yahut süt ol desen.

10578Hiç onların vasıfları değişir mi? Ey mesut kimse; su nasıl bal olur?

10579Feleklerin ve feleklerdekilerin Hâlıkı, suyun, toprağın ve yeryüzündekilerin Yaradanı;

10580Göklere dönmeyi takdir etmiş ve ona safvet vermiş. Suya ve çamura da bulanıklık ve neşv ü nema ihsan etti.

10581Gökyüzünün bulanıklığı seçmesi, suyun ve çamurun da, safvet yâni duruluğu alması nasıl mümkün olur?

10582Allah her birine ayrı bir yol çizmiştir. Koca bir dağ, cehd ve gayret etse de nasıl bir saman çöpü olur?

Enbiyâ Aleyhisselâmın bu cebrîlere cevabı

10583Peygamberler dediler ki: “Evet, Allah birtakım vasıflar yarattı ki onlardan kimse baş çekemez.

10584Allah, bir takım arızî sıfatlar da yarattı ki, onların giderilmesiyle, nefret edilen bir kimseden, herkes râzı olur.

10585Taşa altın ol dersen o teklifin beyhudedir; taşta altın olmak kâbiliyeti yoktur. Fakat, bakıra: altın ol! dersen yolu vardır.

10586Kuma: çamur ol! dersen âcizdir, olamaz. Lâkin toprağa: çamur ol! dersen onun ıslanıp çamur olması mümkündür.

10587Allah birtakım hastalıklar vermiştir ki onların çâresi yoktur. Topallık, basık burunluluk, körlük gibi.

10588Yine Allah, birtakım hastalıklar vermiştir ki onların çâresi vardır. Yüzün çarpılması ve baş ağrısı gibi.

10589Allah bu devaları insanlara iyilik vermek için yarattı. Bu dertler de, devâlar da boş yere yaratılmış değildir.

10590Hattâ dertlerin çoğuna devâ vardır ki ciddi olarak ararsan o devâyı bulursun.”

10591Kavim dedi ki: “Ey peygamberiz diyen cemâat! Bizim hastalığımız, devâ kabul eden dertlerden değildir.

10592Siz yıllarca nasihatler verdiniz, efsunlar okudunuz. O nasihatlerden bizim de her an derdimiz arttı, bağımız kuvvetlendi.

10593Eğer bu maraz ilâç kabul etseydi şimdiye kadar bir zerresi olsun iyileşirdi.

10594Bir beden susuzluk hastalığına uğrar da ciğere su gelmezse; hasta, denizleri içmiş olsa, harareti geçmez. Çünkü içtiği su başka yere gider.

10595Şüphesiz el ve ayak şişer. İçilen sular harareti teskin etmez.”

Enbiyâ Aleyhisselâmın tekrar cevap vermeleri

10596“Muhsin ve Mükrim olan Allah’tan ümit kesmek yakışmaz. Elinizi onun rahmeti halkasına vurunuz.

10597Ne kadar iş vardır ki evvel zor görünür, sonra açılır ve kolaylaşır, sertliği ve zorluğu geçer.

10598Ümitsizlikten sonra bir çok ümitler görünür? Karanlığın arkasından güneşler doğar.

10599Farz edelim ki siz taş kesildiniz, kulağınıza ve kalbinize kilit taktınız.

10600Bizim, halkın kabulü ve reddi ile işimiz yoktur. Bizim işimiz Hakk’a teslim ve onun fermanına tâbi olmaktır.

10601Bize bu kulluğu, yâni tebliğ vazifesini O emreylemiştir. Söylediklerimiz onun emridir, kendiliğimizden değildir.

10602Bizim hayatımız O’nun emrini yerine getirmek içindir. Eğer ‘kumluğa ekin ek!’ dese tereddütsüz ekeriz.

10603Peygamberlerin ruhuna Allah’tan başka yâr yoktur. Onların tebliğini ve davetini halkın kabul edip etmemesiyle mükellef değillerdir.

10604Peygamberlerin yaptıkları tebliğin ücreti Allah’a aittir.81 Biz peygamberler, Dost için, halkın gözünde çirkin ve düşman yüzlü oluruz.

10605Biz Cenâb-ı Hakk’ın dergâhından usanmışlardan değiliz ki yolun uzaklığından her yerde durup oturalım.

10606Yardan ayrılan ve ayrılık hapsine düşen adamın gönlü soğur, o çeşit adam usanır, bıkar.

10607Halbuki bizim Yar’imiz, dilediğimiz canan her an bizimle beraber. Rahmetini saçıp durmakta; canımız da ona şükretmekte...

10608Bizim kalbimizde bir lâlezâr ve gülşen vardır. İhtiyarlık ve solgunluğun oraya yolu yoktur.

10609Biz dâima genç ve lâtif servi ağacı gibiyiz. Tazeyiz, handanız, şiriniz ve zarifiz.

10610Bizim indimizde yüz sene ile bir saat birdir. Uzunluk ve kısalık bizden ayrılmıştır.

10611O uzunluk ve kısalık cisimlerdedir; o uzunluk ve kısalık canda nasıl bulunur?

10612Ashâb-ı Kehf’in üç yüz dokuz senelik uykusu, onlara göre gamsız ve esefsiz bir gün olmuştu.

10613Ruhları cesetlerine avdet edince, o kadar uzun müddetin uykusu onlara bir gün, yahut günün bir kaç saati gibi göründü.

10614Âlem-i ervâh82ta gece, gündüz, ay ve yıl olmayınca orada tokluk, ihtiyarlık ve usanmak nasıl olur?

10615Yokluk gülistanında öyle bir sarhoşluk vardır ki, o sarhoşluk, lûtf-u İlâhî şarabının verdiği bir mestliktir.

10616Bir şeyi tatmayan, onun lezzetini bilmez. Necaset böceği gül kokusunu nasıl tahayyül ve tevehhüm edebilir?

10617Lûtf-u İlâhî şarabı ve onun neşvesi hayâlî değildir. Eğer hayâlî olaydı, o da diğer hayâlî şeyler gibi yok olurdu.

10618Cehennem, cenneti nasıl tasavvur ve tahayyül edebilir? Çirkin bir yüzden hiç güzellik zuhur eyler mi?

10619Ey büyük kimseler, haberdâr olun ki böyle bir mânevî lokma, ağzınıza kadar gelmişken boğazınızı kesmeyin, yâni; o lokmadan çekinmeyin.

10620Biz müşkil yolları sonuna getirdik, kendi ehlimize, mürid ve müntesiplerimize yolu kolaylaştırdık.”

Peygamberlerin: “imana gelin” diye ricalarına karşı Sebe’lilerin tekrar itirazı

10621Sebe’ kavmi, peygamberlerine dediler ki: “Siz, fikrinizce kendiniz için uğurlu iseniz de bizim için uğursuz, zıt ve kovulmuşsunuz.

10622Bizim ruhumuz, bu gibi endîşelerden âsûde idi. Siz geldiniz, sözlerinizle bizi gam ve kedere, meşakkate soktunuz.

10623Evvelce aramızda birlik ve ittifak vardı. Sizin kötü haberlerinizle yüzlerce ayrılık husûle geldi.

10624Biz evvelce, şeker yiyen tûtîler gibi neşeli idik. Sizin âhiret azabından bahsetmeniz dolayısıyla ölümü düşünen baykuşlara döndük.

10625Her nerede gamlı bir masal varsa her nerede boşa gitmez bir ses mevcut ise.

10626Dünyanın neresinde bir kötüye yorma, neresinde bir kötü sûrete dönme ve azap varsa...

10627Hepsi, sizin temsillerinizde, hikâyelerinizde, fallarınızdadır. Gam ve keder vermek hususunda siz çok heveslisiniz.”

Enbiyâ Aleyhisselâmın tekrar cevap vermeleri

10628Peygamberler dediler ki: “İyi ve kötü fal, sizin canınızın içindedir, sizinle beraberdir.

10629Eğer sen tehlikeli bir yerde uyusan, bir ejderha da baş ucundan sana doğru gelmeye başlasa.

10630Merhametli ve hayırhah bir kimse; ‘çabuk kalk, yoksa ejderhâ yutacak’, diye seni uyandırsa;

10631Sen ona: ‘Niçin şom ağızlılık ediyorsun.’ der misin? Kalk da ne olduğunu aydınlıkta gör, yâni ejderhâyı müşahede et.

10632O merhametli kimse sana der ki: ‘Kötü bir âkıbetten ben seni kurtarıyorum ve selâmet sarayına götürüyorum.’

10633Madem ki peygamber, gizliden halkı haberdâr eder; çünkü o dünya ehlinin görmediğini görmüştür.

10634Eğer bir hekim sana: ‘Koruk83 yeme, onun yenmesi sana hastalık ve şer getirir.’ dese...

10635Sen ona: ‘Neden kötü faldan bahsediyorsun?’ diyerek, sana nasihat vereni günahkâr sayar mısın?

10636Eğer müneccim sana: ‘Bugün sefer ve seyahat gibi bir iş yapma!’ dese...

10637O müneccimin yüzlerce yalan söylediğini, bir iki defâ doğruya tesadüf ettiğini bilirken, yine onun sözünü kabul ediyorsun...

10638Bizim nücûm84 ilmimizin, yâni vahy-i İlâhî ile haber verdiklerimizin asla tersi zuhur etmez. Böyle iken, söylediğimiz sözlerin doğru olduğuna nasıl oluyor da inanmıyorsun?

10639Hekim ve müneccim sana zan üzerine söylerler. Biz ise gördüklerimizden haber veririz.

10640Cehennem dumanının ve ateşinin kâfirler tarafına hamle etmekte olduğunu kenardan görüyoruz.

10641Sen ise dersin ki: ‘Sus yahu, bırak şu sözü; kötüye yormak, bize ziyan veriyor.’

10642Ey nasihat verenlerin sözünü dinlemeyen! Nereye gitsen uğursuzluk, seninle beraberdir.

10643Bir yılan senin sırtında dolaşıyor; nasihat veren, onu damdan görüyor ve sana haber veriyor.

10644Sen ise diyorsun ki: ‘Sus beni gamlandırma.’ O da sana: ‘Öyle ise benden günah gitti.’ cevâbını veriyor.

10645Yılan ağzını senin boynuna vurunca, seni sokup zehirleyince senin zevk ve sürûr arayışın, yâni nasihat verene: ‘böyle söyleyip de beni kederlendirme’ deyişin acılaşır.

10646O nasîhatçiye dersin ki: ‘Vereceğin haber bu kadar mı olacaktı, niçin feryâd-ü figan ederek yakanı yırtmadın?’

10647Yahut ‘bana yüksekten bir taş atsaydın da o tehlikeyi bana ciddi olarak anlatsaydın.’

10648O nasihatçi der ki: ‘Söyledim ama sözümden inciniyordun.’ Sen de dersin ki: ‘Beni iyi irşad etmişsin!’ Yâni; şâd etmek böyle mi olurdu?

10649Nasihatçi der ki: ‘Seni bu tehlikeden kurtarmak için ben gereken nasihati yaptım.

10650Fakat sen kötülüğünden onun kadrini bilemedin; o ihtarımı ezâ ve tuğyan mâyesi yaptın.

10651Kötüce, aşağılık olanların tabiatı böyledir. Onlara iyilik edince kötülük yapmaya kalkışırlar.

10652Nefsi, arzusuna sabrederek iki kat eyle, yâni âciz bırak. Çünkü kötüdür, iyilik etmeye gelmez.

10653Kerîm olan kimseye iyilik edersen değer. O, her bir iyiliğe karşı yedi yüz mislini verir.

10654Denî bir şahsa da kahır ve cefâ edersen sana çok vefakâr bir bende olur.

10655Kâfirler, nimete erdiler mi, cefakar olurlar. Lâkin, Cehennemde «Rabbena» “Ey Rabbimiz!” diye Cenâb-ı Hakk’a kulluk arz ederler ve tazarrûda bulunurlar.

Âhiret âleminde cehennem, dünya hayâtında zindan, yâni; zahmet ve meşakkat yaratılmasının hikmeti

10656Denî olanlar; cefâya müptelâ olunca safvet peydâ ederler, vefa görünce cefakâr olurlar.

10657Onun için cehennem onların mecburî kulluk ve ibâdette bulunup “Aman Yâ Rabbî” diyecekleri mescit hükmündedir. Nitekim yabancı kuşun ayak bağı fâktır, tuzaktır.

10658Zindan, alçak hırsızın ibâdethânesidir ki, orada iken dâima Hakk’ı zikreder.

10659Beşerin yaratılışından maksat ibâdet olduğu için, cehennem, dünyada kafa tutan kibirlilerin ibâdetgâhı olmuştur.

10660Âdem evlâdının her işte kuvveti vardır. Lâkin onun yaratılışından maksat, Allah’a ubûdiyet ve ibâdettir.

10661“Ben insanları ve cinleri ancak bana ibadet etsinler diye yarattım”85 âyetini oku ve anla ki, dünyadan maksat, ibâdetten başka bir şey değildir.

10662Kitaptan maksat, bahsettiği fen olmakla beraber, sen onu yastık yapsan da olur.

10663Lâkin maksat, onun yastık yapılması değil; ilim, irfan ve irşâd idi.

10664Eğer sen kılıcı çivi yapacak olursan, olmam demez. Lakin böyle yapmakla hezimeti, zafer ve nusrete tercih etmiş olursun.

10665İnsanların yaratılmasından maksat: Onların Hakk’ı bilmesi ve ona ibâdet etmesidir. Lâkin her insanın, kabiliyetine göre, bir ibadet yeri vardır.

10666Kerîm olan kimsenin ibadet yeri ikramdır. Alçak olanın ibadet yeri de onu hasta etmektir.

10667O halde alçaklara vur ki itaat etsinler; kerîmlere de ver ki, ihsana mazhar oldukça şükretsinler.

10668Şüphesiz Cenâcı Hak, cehennemi leîm olanlar, cenneti de kerîm olanlar için iki mescit olmak üzere yarattı.

10669Hazreti Mûsâ, iç ağrısı gibi usandıran Benî İsrail’in, başları eğilsin diye Kudüs’te ufak bir kapı yapmıştı.

10670Çünkü onlar cebbar ve kafa tutan kimselerdi. İşte onlar için Cehennem de o küçük niyaz kapısı gibi olacaktır.

Cenâb-ı Hak, hükümdarları, Allah’a itaatkâr olmayan cebbarları itaate sebep kılmıştır. Nasıl ki, Mûsâ Aleyhisselâm, Benî İsrail’in eğilerek girmeleri için Kudüs duvarına küçük bir kapı açtırmıştı.

10671Allah, pâdişahları, etten ve kemikten küçük bir kapı olarak halketti; haberin olsun.

10672Huzûr-u Kibriya’da secde etmeye düşman olan ehl-i dünyâ, o pâdişahlara karşı secde etsinler ve tezellül göstersinler diye...

10673Allah bir gübreliği onlara mihrab yaptı ki onun adı: bey ve pâdişahtır.

10674Ey dünyada, mevkî sahipleri karşısında yerlere kapananlar! Siz, Sübbûh ve Kuddüs olan Cenâb-ı Hakk’ın secde-i pâkine lâyık değilsiniz; Pâk olanlar, şeker kamışı gibidirler. Siz ise boş birer kamışsınız.

10675O çeşit köpeklere elbette bu çeşit bayağı kimseler, tazim ve hürmette bulunurlar. Fakat arslan gibi olan evliyâullah hazerâtı onlara meyletmezler.

10676Fare tabiatlı olan insanların zabit ve âmiri kedi gibi olur. Fare kim oluyor ki arslanlardan korksun?

10677Onların korkusu Allah’ın köpeklerindendir. Onlar Âfitâb86-ı İlâhiyeden nasıl korkarlar?

10678Hakikat güneşi olan bu ekâbirin tesbihi: “Rabbimiz yücelerin yücesidir.” sözüdür. Dünyaperest ahmaklara lâyık olansa bayağılık rab’dir.

10679Fare arslanlardan nasıl korkar? Belki onlardan korkan misk kokulu ceylânlardır.

10680Ey tencere yalayıcı dalkavuk! Kendin gibi bir çanak yalayıcının karşısına git de onu kendine velinimet ve efendi ittihaz et!

10681Yâ Mevlânâ! Bu kadar söz yetişir. Eğer devr-i dirâz-ı şerh edecek olursan, söylediğin sıfatlar kendisinde mevcut olduğu halde, beyler kızar.

10682Sözün hulâsası şudur ki: Ey kerîm! Aşağılık olanlara sert muamelede bulun ki onlar itaat ve inkiyad etsinler.

10683Kerim olan kimse, aşağılık olan nefsine hüsn-ü muamelede bulunursa, o aşağılık nefs, diğer aşağılıklar gibi küfrân-ı nimet gösterir.

10684Bundan dolayı, mihnet ehli olanlar şükredici, nimet ehli olanlar da azgın ve hilebaz olurlar.

10685Sırma elbiseli beyler azgın, aba giymiş olan fakirler şükredicidir.

10686Mal, mülk ve nimetlerden şükür nasıl zuhur eder? Asıl şükür, belâlardan ve hastalıklardan husûle gelir.

Boş bir sofraya bir sofinin aşkı

10687Bir sofi, bir gün çivide asılı bir sofra gördü. Onu görünce vecde geldi. Semâ etmeye ve elbisesini yırtmaya başladı.

10688“Ey yiyeceği olmayan; işte kıtlıklara rızk ve işte zaruret dertlerine deva” diye bağırdı.

10689Onun derdi ve coşkunluğu fazlalaşınca bütün sofiler, onunla yâr oldular, yâni; coştular, köpürdüler.

10690Hây hûy ederek bir kaç tanesi kendilerinden geçtiler.

10691Fodulun biri sofiye dedi ki: “Asılı ve ekmekten hâlî bir sofraya karşı bu kadar iştiyak gösteriş nedir?”

10692Sofi ona cevaben dedi ki: “Haydi işine git, sen mânâsız bir nakıştan ibaretsin. Sofrada ekmek yok diyorsun, âşık olmadığın için varlığı sen ara.

10693Ekmek aşkı, âşık için ekmeksiz gıdadır. Muhabbette sadık olan, varlığa bağlanmış değildir.

10694Âşıkların varlıkla alış verişi yoktur. Âşıkların ticaret ve menfaati sermayesizdir.

10695Kanatları olmadığı halde âlemin etrafında uçarlar. Elleri yokken topu meydandan kaparlar.

10696Mânâdan râyiha almış olan fakir, eli kesilmişken zenbil vurmuştur.

10697Âşıklar yokluk âlemine çadır kurmuşlar, yokluk gibi tek renk olmuşlardır ve bir tek ruhları vardır onların.

10698Süt emen çocuk lokma zevkini ne bilir? Perilerin gıdası da kokudan ibarettir.

10699İnsan, o kokudan gıdayı nasıl anlar? Çünkü tabiatı, peri tabiatının zıddıdır.

10700Senin yüz batman güzel yemekten alamadığın gıdayı, peri cinsi, sadece kokudan alır.

10701Mısırlı putperestin önünde Nil suyu kan olur, fakat İsrailoğullarına güzel ve tatlı sudur.

10702Deniz, Benî İsrail için cadde halini alır, fakat zâlim Firavun için boğulma ve helak olma yeri olur.

İlâhî neşe ve Hak kokusunu, Yusuf Aleyhisselâm’ın yüzünde ve kokusunda bulmak Yâkub Aleyhisselâm’a mahsustur. Yusuf’un kardeşleri bundan mahrumdur.

10703Yusuf’un yüzünde Yâkub’un gördüğü ona mahsus idi. O nur’u görmek, Yusuf’un biraderlerine nasip olmamıştı.

10704Yâkup, Yusuf’un sevgisinden kendisini kuyuya düşmüş gibi eder; kardeşleri Yusuf’a düşmanlıklarından onun için kuyu kazarlar, yâni onu götürüp kuyuya atarlar.

10705Kardeşlerin sofrası bu ekmekten, yâni Yusuf Aleyhisselâm’ı sevmekten uzak idi. Lâkin Yâkub’a karşı ekmekle dolu idi ki onun o sevgiye iştihâsı ve istidadı vardı.

10706Yıkanmamış yüz, hûrî yüzünü görmez. Nitekim Resûl-i Ekrem “Abdestsiz namaz olmaz” buyurmuştur.

10707Canların gıdası Aşk’tır. Bu münâsebetle ruhların gıdası açlıktır.

10708Yâkub’da Yusuf’un açlığı vardı. Onun için ona ekmek kokusu, yâni; Yusuf’un gömleğinin kokusu Mısır gibi uzak bir yerden ulaştı.

10709Gömleği bizzat Hazreti Yusuf’tan alıp babasına götürmek için acele eden Yehûda, gömlek yanında olduğu halde o kokuyu duymadı.

10710Gömleğin bulunduğu yerden, yâni Mısır’dan yüzlerce fersah uzakta olan Hazreti Yâkub onun kokusunu duydu.

10711Çok âlim vardır ki hakiki irfandan nasibi yoktur. O kimse ilim hafızıdır, Allah’ın habibi değildir.

10712Dinleyen, avamdan da olsa, işittiğinden bir koku alır ve bir feyz bulur.

10713Çünkü gömlek onun elinde iğretidir; Yehûda, gömleği götürüp Hazreti Yâkub’a teslim ile mükelleftir. Yine o gömlek onun elinde, esirci elinde bulunan câriye gibidir ki, esircinin nefsi için değildir, satılıktır.

10714Esircinin eline düşen cariye müşteri içindir, onun esirciye faydası yoktur.

10715Rızık Allah’ın verdiği bir kısmettir ki herkesin kısmeti için başka tarafa yol yoktur.

10716İyi bir hayâl, o’na bağ ve bahçe olmuş, çirkin bir hayâl de bunun yolunu vurmuştur.

10717Öyle bir Allah ki bir hayâlden, «Cennet» bağ ve bahçesini; keza bir hayâlden de «Cehennemi), o yakacak ve eritecek yeri yarattı.

10718O halde Allah’ın gülşenleri ve külhanlarının, yâni cennetiyle cehennemin yolunu kim bilir?

10719Gönül gözcüsü, çuval içinde, gafletle gözü kapalı olduğu için o cennete ve cehenneme götürecek hayallerin canın ne yanından geldiğini göremez.

10720Eğer gönül gözcüsü nereden doğduğunu ve geldiğini görmüş ve bilmiş olsaydı, her nahoş hayâlin tedbir ile yolunu kapardı.

10721Yokluk geçidine, Hakk’ın gözetleme yeri olan oraya casus nasıl ayak atabilir?

10722Cenâb-ı Hakk’ın fazl u keremi eteğini körcesine yakala... Şahım, kör tutumu böyle olur işte...

10723Allah’ın emir ve fermanı, onun eteği demektir. O’ndan korkmayı ve çekinmeyi kendisine can ittihaz eden kimse ne bahtlı bir kimsedir.

10724İnsanlardan biri çayır, çemenlik ve nehir kenarındadır. Yanı başındaki biri de azap içindedir.

10725Azapta olan: “bunun zevki nedendir?” diye şaşırır; sefâda olan da: “bu kimin hapsindedir? diye hayret eder.

10726İçi sefâda olan, azapta olan için der ki: “Yâhu niçin kurumuş kalmışsın? Halbuki burada çeşmeler var. Neden sararmış solmuşsun? Halbuki burada yüzlerce deva mevcut.

10727Arkadaş! Şu çemenliğe gel” der. Öbürü ise: “Azizim, ben gelemem” cevabını verir.

Bir emir ile namaza düşkün olan, namaz ve niyaz ile ünsiyet eylemiş bulunan kölesinin hikâyesi

10728Bir emir seher vakti hamama gitmek lüzumunu duydu ve kölesine: “Sungur uyan, başını kaldır.

10729Altun ismindeki cariyeden tas, havlu ve kil al da hamama gidelim” diye seslendi.

10730Sungur o anda tası ile iyi bir hamam takımı aldı ve beyle beraber yola çıktı.

10731Yolda bir mescit vardı. Orada okunan ezanın sesi Sungur’un kulağına geldi.

10732Sungur, namaza çok düşkündü. Dedi ki: “Ey benim kölesine mültefit olan beyim!

10733Sen şu dükkânda birazcık otur, sabret de, ben de mescide gireyim, eda edip «Lem yekûn» sûresini okuyayım.”

10734Vaktaki, imam ve cemaat, namaz ve duâlarını bitirip dışarıya çıktılar.

10735Sungur, mescitte kuşluk vaktine kadar kaldı. Beyi onu bir zaman bekledi.

10736“Ey Sungur, niçin dışarıya çıkmıyorsun?” diye sordu. O da: “Benim marifetli efendim; beni bırakmıyor.” cevabını verdi.

10737“Ey münevver beyim; sabret, şimdi geliyorum. Beni beklemekte olduğunu biliyorum, unutmadım.”

10738Bey, yedi defa seslendi ve bekledi; nihayet Sungur’un bahanesinden âciz kaldı.

10739Sungur’un cevabı şundan ibaretti: “Beni salıvermiyor ki dışarıya çıkayım.”

10740Bey dedi ki: “Mescitte kimse kalmadı, seni orada alıkoyan ve oturtan kimdir?”

10741Sungur cevap verdi ki: “Seni dışarıdan içeriye koyuvermeyen, beni de içeriden dışarıya salıvermiyor.

10742Senin bu tarafa adım atmana müsaade etmeyen, benim de dışarıya adım atmama mâni oluyor.”

10743Deniz balıkları dışarıya salıvermez, karada yaşayanları da içeriye koymaz.

10744Balığın aslı su, kara hayvanlarının aslı topraktır. Bu hususta hile de, tedbir de bâtıldır.

10745Kaza namıyla büyük bir kilit vardır ki onu açan Allah’tır. Binâenaleyh teslim ve rızaya sarıl.

10746Kâinatın her zerresi anahtar olsa kaza kilidini Allah’tan başka açan olmaz.

10747Sen, tedbirini, yâni kazaya karşı gelmeyi unutursan, pirinden o taze bahtı bulur, saadete erersin.

10748Kendini unutursan seni yâd ederler, kul olursan seni âzâd ederler.

Enbiyâ Aleyhisselâmın «hattâ izestey’ese’r-rusülü»87 âyetinde hikâye buyrulduğu üzere, münkirlerin iman kabul etmelerinden ümit kestiklerine dair

10749Enbiyâ-yı izam, kâfirlerin îmanından me’yus olunca, kendi kendilerine dediler ki: “Ne vakte kadar şuna buna vaaz ve nasihat edeceğiz?

10750Beyhude yere ne vakte kadar soğuk demir döğeceğiz ve boş kafese üfleyeceğiz?”

10751Dişlerin keskinliği midenin hararet ve kuvvetinden olduğu gibi, halkın harekâtı da Kaza ve Kader icâbıdır.

10752Nefs-i Kül, insanın cüz’i nefsine tesir etti de olacaklar oldu. Balık, kuyruğundan değil başından kokar.

10753Lâkin bunu bilmekle beraber hazım ve ihtiyat atını ok gibi sür, yâni davette kusur etme. Çünkü Allah “tebliğ et” buyurdu; emrinden dışarı çıkmaya imkân yoktur.

10754Sen, bu ikiden hangisi, yâni; ezelen saîd mi, şaki mi olduğunu bilmiyorsun. O kadar çalış ki, kim ve hangisi olduğunu göresin.

10755Meselâ ticâret malını bir gemiye yükletir, fakat bu işi tevekkül üzerine yaparsın.

10756Sen, bu ikiden hangisi olacağını; bu seferinde batacak mısın, yoksa gideceğin yere varacak mısın, bilemezsin.

10757“Eğer, ne olacağım, başıma ne gelecek? Bunu bilmedikçe,

10758Bu yolda ben necat bulacak mıyım, yoksa batıp boğulacak mıyım, hangi fırkadan olduğumu bana bildir;

10759Ben başkaları gibi kuru bir ümitle ve sade bir zan ile yola düşmem” diyecek olursan,

10760Hiçbir ticarette bulunamazsın. Çünkü bu iki hususun sırrı da gaybtadır.

10761Şişe gibi korkak tabiatlı tacir, ticâretinden ne fayda görür, ne ziyan eder.

10762Hattâ fayda şöyle dursun ziyan eder, mahrum kalır. Aşk alevini yiyen, kalbinde aşk ateşi bulunan kimse nur bulur.

10763Zira bütün işler belki ve ihtimal ki diye ümit üzerinedir. Sen de Din işini üstün ve ön tut da kurtul!

10764Bu makamda kapı çalmaya ve âkıbeti anlamaya avam için izin yoktur. Ancak ümit vardır ki hakikati en iyi bilen Allah’tır.

İnsanlar, muhakkik «araştıran» ve mukallit «taklit eden» olmak üzere iki kısımdır

10765Sanatkârların çalışmaktan boyunları ipek gibi incelse de, yine insanı her sanata sevk eden ümittir, ihtimaldir.

10766Her dükkâncı belki bir rızık gelir ümidiyle sabahleyin dükkânına gider.

10767Ey mukallit! Belki senin rızkın yoktur, belki mahrûmiyet mukadderdir; öyle olduğu halde neden dükkâna gidiyorsun ve neden kuvvetini kaybetmiyorsun?

10768Ezeldeki mahrûmiyet korkusu, nasıl oluyor da, rızkı talep hususunda seni tembel etmiyor?

10769Böyle bir suâle uğrasan dersin ki: “Evet, çalıştığım halde bir şey elde edememek korkusu da var. Fakat tembellikte bu korku daha ziyâdedir.

10770Çalışmada ziyâde ümit vardır. Tembellikte ise fazla zarar görüyorum.”

10771O halde ey sûizan sahibi! Neden sadece, din işlerinde ve ibâdetlerin ifâsında bu ziyan korkusu eteğinden tutuyor?

10772Yahut bizim pazarı görmedin mi ki, o pazarın esnafı bulunan nebiler ve velîler ne kadar kazanmışlardır.

10773Onlara, bu pazardaki dükkâna gitmekten, yâni dünya malını verip, âhiret nimetini almaktan ne defineler yüz gösterdi ve bu pazarda nasıl ticâret edip kazandılar.

10774Ateş Hazreti İbrahim Aleyhisselâm’a halhal, yâni;ayak bileziği gibi mutî oldu. Deniz Hazreti Mûsâ Aleyhisselâm’a hamal gibi boyun eğdi.

10775Demir Dâvud Aleyhisselâm’a itaat ederek elinde mum gibi yumuşadı. Rüzgâr Süleyman Aleyhisselâm’ın emrine kul köle oldu.

Resûlullah Sallâllahü Aleyhi Vesellem: “Allah’ın hakîkaten bir takım gizli velîleri vardır. Onların saçları bakımsızlıktan keçelenmiş, yüzleri tozlanmıştır. Bir emîrin yanına girmek isteseler kendilerine müsâade edilmez. Görünmeseler aranmazlar, bulunsalar çağırılmazlar, hastalansalar ziyaret edilmezler, ölseler cenazelerine gelinmez. Onlar yeryüzünde bilinmezler, gökyüzünde meşhurdurlar” buyurmuştur.

10776Nebiler ve velîlerin meşhurlarından başka bir velîler topluluğu vardır ki çok gizli hareket ederler. Onlar zâhir halk indinde nasıl meşhur olurlar?

10777O kadar yüksek mertebeye sâhip oldukları halde makamlarının azametini hiç kimsenin gözü bir ân bile görmez.

10778Onların kerametleri de, kendileri de Harem-i İlâhîde gizlidirler.

10779Ey umûr-u diniyede tembellik eden mukallit! Yoksa Allah’ın keremlerini bilmiyor musun ki, seni, gel, diye o tarafa davet ediyor.

10780Âlemin altı yönü de onun ikram ve ihsanı eseridir. Her ne tarafa baksan her şey onu sana bildirir.

10781Bir kerim, sana “ateşe gir!” dese, çabucak gir de: “beni yakar” deme.

Enes bin Mâlik Radiyallahü Anh’in havluyu yanar ocağa atması ve havlunun yanmaması

10782Enes Bin Mâlik’ten şöyle rivayet edilmiştir: Bir kimse ona misafirliğe gitmişti.

10783O misafir hikâye etmiştir ki, Enes, yemekten sonra sofra havlusunu sararmış gördü.

10784Enes, havluyu kirli ve bulaşık görünce cariyesine dedi ki: “Ey hizmetçi; şunu bir parça ocağa at!”

10785O kavrayışlı câriye, havluyu götürdü, yanan ocağa attı.

10786Misafirlerin hepsi hayrette kaldı ve havlunun dumanının çıkmasını bekledi.

10787Bir müddet sonra câriye, havluyu ocaktan çıkardı ki temizlenmiş, beyazlamış ve kirden uzak kalmıştı.

10788Misafirler dediler ki: “Ey aziz sahabe! Bu havlu neden yanmadı ve nasıl temizlendi?”

10789Enes dedi ki: “Bunun sebebi, Hazreti Mustafa[s.a.v.]’nın bu havluya çok defa elini ve ağzını silmesidir.”

10790Ey ateşten ve azaptan korkan gönül! Böyle bir el ile böyle bir dudağa yakınlık peydâ et!

10791Cenâb-ı Hak, havlu gibi bir eşyâya böyle bir şeref verirse, bir âşıkın ruhuna ne gibi fütuhat ve füyûzâtta bulunacaktır.

10792Allah Kâbe’nin taşlarını namaz için kıble yaptı. Ey can, sen de seyr ü sülûkunda mânâ erlerinin ayağının toprağı ol!

10793Misafirler ondan sonra o hizmetçi kadına dediler ki: “Peki, biz bu ahvali gördük. Sen de bize halini söylemez misin?

10794O havluyu efendinin emriyle alelacele götürüp de nasıl ateşe attın? Haydi diyelim ki efendin esrara vâkıftır, ya sen?

10795Böyle kıymetli bir havluyu ey hanım, ateşe nasıl attın?”

10796Hizmetçi: “Kemâl-i itimâdımdan kendim bile ateşe atılırım. Çünkü Allah’ın hâs kullarından çok şey ümid ederim.

10797Kerem sahibi, sır bilir her ere itimâdım var. Bir havluyu değil, başımı bile ateşe atarım.”

10798Birader, kendini sen de böyle bir itimat iksirine sür! Erkeğin sadâkati kadınınkinden aşağı değil ya!

10799Bir erkeğin kalbi, kadın kalbinden de aşağı ise, o işkembeden de bayağıdır artık.

Yolda kalıp, hararetten ve susuzluktan ölüme hazırlanmış, kendilerinin ve develerinin dilleri dışarıda kalmış olan bir Arap kabilesinin imdadına Hazreti Peygamber Sallâllahü Aleyhi Vesellem Efendimiz’in yetişmesi

10800Arap kavminden bir kervan halkının bir vâdîde yağmursuzluktan kırbaları kurumuştu.

10801O çölün ortasında kalmışlar ve susuzluktan öleceklerini anlamışlardı.

10802Dünya ve âhiretin şefîi olan Hazreti Mustafa[s.a.v.] Efendimiz onlara imdad için zuhur etti.

10803Resûl-i Ekrem gördü ki büyük bir kervan, kızgın kum, müşkil ve sonsuz bir yol üzerinde duruyor.

10804Develerinin susuzluktan dilleri sarkmış, halk ise kumlar üstünde öteye beriye dağılmıştı.

10805Resûlullah onlara acıdı ve buyurdu ki: “Haydi, çabuk bir kaçınız şu kum tepesinin arkasına gidiniz!

10806Ki orada siyah bir köle deve üstünde bir tulum ile su götürüyor ve efendisinin nezdine süratle gidiyor.

10807O siyah köleyi devesiyle beraber ister istemez benim yanıma getirin.”

10808Arayıcılar kum tepesinin yanına geldiler, biraz sonra Resûl-i Ekrem’in haber verdiği köleyi gördüler.

10809Siyah bir köle bir deve ile gidiyordu. Tulumu hediye götürüyormuş gibi doluydu.

10810Ona: “İnsanların medâr-ı iftiharı ve halkın en hayırlısı olan Hazreti Peygamber, şurada seni istiyor” dediler.

10811Köle: “Ben onu tanımıyorum, o kimdir?” diye sordu. Arayıcılardan biri: “O ay yüzlü ve şeker sözlü, peygamberdir” dediler.

10812Evsâf-ı Muhammedî’yi mümkün olduğu kadar köleye tarif ettiler. Köle: “Galiba şu sihirbaz şâir olacak ki,

10813Sihir ile bir güruhu kendine tabî kılmıştır. Ben onun yanına bir karış kadar bile gitmem” dedi.

10814Köleyi ve deveyi çeke çeke kafilenin bulunduğu yere getirdiler. Köle ise, haykırıyor ve hararetle söğüyordu.

10815Onu, o aziz peygamberin huzuruna getirdiklerinde Resûlullah: “İçin ve kırbalarınızı doldurun” dedi.

10816Hepsi o tulumdan su aldılar. Develere varıncaya kadar herkes o sudan içti.

10817Herkes o tulumdan kırbasını ve tulumunu doldurdu. Fezadaki bulut, bu mucizeye gıpta etti.

10818Bir tulumdan, bu kadar cehennemî bir hararetin serinlediğini bir kimse görmemişti.

10819Zâten tulum, bir perde idi. O su, peygamberin emriyle Allah’ın Fazl ve Kerem denizinden gelen bir dalga idi.

10820Su hararetle buhar olur, buhar ise soğuyunca su kesilir.

10821Cenâb-ı Hakk’ın yaratma kudreti sebepsiz ve hikmet haricinde olarak ademden su halkeyledi.

10822Sen çocukluğundan, sebepleri görüyor ve cehaletin dolayısıyla sebeplere yapışıyorsun.

10823Sebepleri görüyor da müsebbipten gaflet ediyorsun. Bu hakikati örten, Müsebbibin yüzünü gizleyen sebeplere ondan meyletmektesin sen.

10824Sebepler gitti mi, başına vurur: “Aman Yarabbî” demeye koyulursun.

10825Cenâb-ı Hak buyurur ki: “Sebep tarafına git! Ne acayip şey, sen beni, yarattığım sebepler için andın ha!” der.

10826O vakit kul: “Bundan sonra ben hep sana bakacağım, sebepler tarafına ve onun tesirine nazar etmeyeceğim” der.

10827Cenâb-ı Hak o kula buyurur ki: “Ey tevbe ve ahd hususunda gevşek olan! Seni tekrar sebep âlemine göndersem yine sebebe yapışırsın.

10828Lâkin ben senin ahdini bozmana bakmam da rahmet ederim. Çünkü rahmetim geniştir, merhametle muamele ederim.

10829Şu anda beni yad ettiğin için, ben senin kötü ahdine nazar etmem de fazl u keremimle lûtf u atâda bulunurum” der.

10830Kafile halkı Resûl-i Ekrem’in mucizesinden hayran kaldı da dedi ki: Ey deniz huylu yâni; lûtuf ve ihsanı deniz kadar geniş olan Hazreti Muhammed! Bu hal nedir?

10831Ufak bir tulumu mucizene perde ederek, hem Arabı, hem Kürdü suya gark ettin.

O kölenin tulumunu Hazreti Peygamber’in mucize olarak doldurması ve o siyah köleyi Allah’ın izniyle beyazlatması

10832Resûl-i Ekrem buyurdu ki: “Ey köle; şimdi tulumun dolu olduğunu gör ki, şikâyet edip, iyi, kötü söz söylemeyesin.”

10833O siyah köle, Resûlullah’ın mucizesine hayran kaldı. Lâmekan âleminden onun kalbine îman vârid oldu.

10834Köle bir çeşmenin havadan aktığını görmüş, onun tulumu, o feyzin hakikatine örtü olmuştu.

10835Nazarından bütün gaflet perdeleri yırtıldı ve sıyrıldı da gayb âlemine ait bir çeşmeyi müşahede eyledi.

10836O esnada kölenin gözlerinden yaş geldi; efendisini ve yurdunu unuttu.

10837Elsiz ve ayaksız kaldı. Allah, ruhuna bir titremedir saldı...

10838Hazreti Peygamber onu maslahat için kendine getirdi ve: “Ey müstefîd olan köle, kendine gel” dedi.

10839Ve buyurdu ki: “Şimdi hayret zamanı değil, asıl hayret ileride ve senin önündedir.”

10840Hazreti Mustafâ’nın mübarek ellerini yüzüne sürdü ve onları aşıkçasına bir çok defa öptü.

10841Resûlullah mübarek elini onun yüzüne sürdü ve ebedî saadete eriştirdi.

10842O zenci ve siyahi köle beyazlandı, gece gibi olan yüzü ayın ondördü gibi aydınlandı, gündüz gibi nurlandı.

10843O siyah köle cemal ve kemalde Yusuf misâli oldu. Sonra Resûl-i Ekrem ona: “Haydi köyüne git de hâli haber ver” buyurdu.

10844Köle elini ayağını fark edemeyecek derecede mest oldu; giderken elini ayağından ayırd edemiyordu.

10845Dolu iki tulumla, kervan halkından ayrıldı ve efendisinin yanına geldi.

Efendinin, köleyi beyaz yüzlü görünce, tanımayıp: “Kimsin?” diye sorması. Sonra köleye: “Benim kölemi öldürmüşsün; seni kan tutmuş da Allah benim elime ve intikamıma atmış”, demesi

10846Efendisi, kölesini uzaktan görünce şaşırdı ve hayretinden köy ahâlisini çağırdı.

10847Dedi ki: “Şu deve ve tulumlar bizim, fakat zenci yüzlü köle nereye gitti?

10848Bu, uzaktan gelen bir Ay ki yüzünün nuru, gündüzün ziyâsına aksediyor.

10849Bizim köle nerede? Yolu şaşırdı, kaldı mı? Yoksa onu bir kurt mu paraladı?”

10850Köle karşısına gelince ona sordu ki: “Kimsin, Yemenli misin, yoksa Türk müsün?

10851Kölem nerede, onu ne yaptın? Doğrusunu söyle de hilekârlığa kalkışma!..”

10852Köle dedi ki: “Eğer öldürmüş olsaydım o kan üzerine kendi ayağımla sana nasıl gelebilirdim?”

10853Efendi: “Peki benim kölem nerede?” diye sordu. Köle: “İşte benim; Allah’ın fazl u kerem eli beni böyle parlattı.” cevâbını verdi.

10854Efendi: “Ne söylüyorsun, benim kölem nerede? Aklını başına al! Doğru söylemekten başka bir şeyle elimden kurtulamazsın!”

10855Köle dedi ki: “Senin o köle ile olan esrarını sana bir bir ve tamamıyla söyleyeyim.

10856Beni satın aldığın andan, şimdiye kadar olan macerayı açıkça anlatayım.

10857Benim gece gibi olan rengimden bir sabah açılmışsa da, ben vücutta bildiğin köleyim.”

10858Renk değişti ama, tertemiz ruhun rengi yok. Ruhun ne rengi vardır, ne unsurlara bağlıdır, ne toprağa mensuptur.

10859Yalnız teni tanıyanlar bizi çabucak kaybederler. Su içenler, yâni; hayat suyunun hakikatini nûş etmiş olanlar ise tulumu da, küpü de, bırakırlar.

10860Ruhu tanıyanların, sayılarla işleri yoktur. Onlar, keyfiyet ve kemiyeti olmayan hakikat deryasına gark olmuşlardır.

10861Sen can ol da, can yolundan ruhu tanı! Yahut basiret ehli ol, kıyas oğlanı olma!

10862Melekler gibi ki, onlar, akıl ile bir cevherdendir. İlâhî hikmet icabı sûrette iki olmuşlardır.

10863Melek, kuş gibi kanat sahibi oldu. Akıl ise kanadı terk etti, irfan nuruna büründü.

10864Şüphesiz ki melek ile akıl, birbirinin yardımcısıdır. Her ikisinin de hakikati bir olduğu için yekdiğerine zâhir olmuşlardır.

10865Melek de, akıl da Hakk’ı bulucudur. Her ikisi de Âdem’e yardımda bulunmuş; her ikisi de Âdem’e secde etmiştir.

10866Nefis ile Şeytan ezelden bir oldukları için Şeytan, Âdem Aleyhisselâm’ın hasetkâr bir düşmanı idi.

10867Âdem’i ceset olarak gören Şeytan ondan ürktü. Onu emin bir Nur müşâhade eden melekler ise karşısında eğildi.

10868Melek ile aklın gözleri Âdem’i görüp nurlandı. Şeytan ile nefsin gözleri ise Âdem’i çamurdan başka bir şey görmedi.

10869Yahudi’ye İncil okunamayacağı gibi, bu bahsi anlayacak bulunmadığından, beyânı, buzda kalmış merkep gibi oldu. yâni; tamamıyla ifâde edilemedi.

10870Şia’ya Ömer’den bahsetmek veya sağırın yanında saz çalmak mümkün olur mu?

10871Lâkin köyün bir bucağında anlayacak tek bir kimse varsa, bu hayhuyum kâfidir.

10872Anlamaya istidadı olan kimseye, taşlar, kerpiçler bile dile gelir de anlatılması icâb edeni anlatır.

Allah, gökte ve yerde âyan ve arazdan her ne yaratmış ve vermiş ise hepsini de ihtiyaca karşılık olarak vermiş ve yaratmıştır. Onların bir şeye muhtaç olduklarını söylemeleri, Cenâb-ı Hakk’ın vermesine sebeptir ki “Allah, bunalan kişinin duâsını kabul eder”88 buyrulmuştur...

10873Hazreti Meryem’in dert ile niyazı, oğlu İsa Aleyhisselâm’ın, daha beşikte iken konuşmaya başlamasına sebep olmuştu.

10874Meryem’in cüzü olan İsâ, O’nsuz ve Onun için söyledi. Ey insan! Senin cüz’ünün cüz’ü de gizlice söz söyler.

10875Ey kul; Kıyamette el ve ayak, senin yaptıklarına şahit olacaklardır.. O halde münkirâta, yâni şer’an yasak olan fiillere niçin el ve ayak uzatıyorsun?

10876Sen söze ve izaha müstahak olmaz, lakırdı anlamaz ve nasihat tutmazsan, söyleyen kimsenin sözü, seni görür ve susar.

10877Arayan, aradığını bulsun diye, her ne halkedilmiş ise ihtiyaç sahibini için halkedilmiştir.

10878Hak Teâla gökleri, hacetleri gidersin diye yaratmıştır.

10879Her nerede bir dert varsa, devâ oraya gider; nerede bir fakr ve zaruret varsa rızk oraya gider.

10880Her nerede müşkül varsa, cevap oraya gider; nerede ekin varsa su oraya gider.

10881Ey sâlik; su arama, susuzluğu elde et ki yukarıdan aşağıdan sular coşsun!

10882Küçük ve boğazı nâzik bir çocuk doğmayınca onun sütü anasının memesinden nasıl gelir?

10883Git bu yükseklerde ve alçaklarda koş, yâni mücâhede et ki susamış ve susuzluğa esir olmuş olasın.

10884Ondan sonra hava arısı olan buluttan ırmak suyunu işitesin, ey ulu er!..

10885Senin ihtiyacın otlardan, sebzelerden az mı ki, suyun önünü keser, sebzelere akıtırsın.

10886Suyun kulağından tutar, kurumuş nebatlar yeşersin, gelişsin diye o tarafa yürütürsün.

10887Hakikat ve marifet cevherlerini hâvî can ekinleri için, Kevser89 suyuyla dolu rahmet bulutları var.

10888Susuz kal, susa da, sana “Onları Rableri sular” hitabı gelsin! Allah doğrusunu daha iyi bilir.

Kâfir bir kadının süt emer çocuğuyla Mustafa Aleyhisselâm’ın huzuruna gelmesi ve Resûl-i Ekrem[s.a.v.]’in mûcizatından olarak çocuğun İsâ Aleyhisselâm gibi konuşması

10889Yüzü beyazlanan kölenin köyünden ve kâfirlerden bir kadın, imtihan için Peygamber’in bulunduğu yere koştu.

10890Kucağında iki aylık bir çocuk ile başı örtülü olarak Peygamber[s.a.v.]’in huzuruna geldi.

10891Çocuk dedi ki; “Ya Resûlallah, Allah sana selâm söyledi, senin huzuruna geldik.”

10892Anası ona hiddetle dedi ki: “Sus! Bu şahâdeti senin kulağına kim söyledi?

10893A çocuk! Bunu sana kim öğretti ki bu yaşta iken dilin böyle cür’etkâr oldu?”

10894Çocuk dedi ki: “Evvelâ Allah, sonra da Cebrail... Beyân hususunda ben Cebrail tarafından elçiyim.”

10895Anası: “Cebrail nerede?” diye sordu. Çocuk: “Başının üstünde, görmüyor musun? Yukarıya bak.” cevabını verdi.

10896“Cebrail, senin başının üstünde durmuş, bana yüz türlü delil oluyor.”

10897Kadın: “Görüyor musun?” dedi. Çocuk; “Evet, başının üstünde ayın on dördü gibi parlıyor.

10898Bana Peygamber[s.a.v.]’i vasfediyor. Böylece beni bu süfliyetten kurtarıyor.”

10899Resûl-i Ekrem ona: “Ey süt emen yavru; adın nedir söyle ve mutî ol!” buyurdu.

10900Çocuk dedi ki: “Adım Allah indinde Abdü’l-azîz’dir fakat, bu aşağılık kavim bana Abdü’l Uzzâ90 derler.

10901Sana bu peygamberliği veren Allah hakkı için ben Uzzâ’yı reddettim, ondan uzağım” dedi.

10902İki aylık çocuk, ayın on dördü gibi parlamış, kemal sahibi büyük insanlar gibi, söz söylüyordu.

10903O esnada cennetten lâtif bir râyiha erişti. Çocukla anası o kokuyu aldılar.

10904Her ikisi de “Yaşarsak bu mertebeden düşer belki yine kâfir oluruz” dediler ve bu kokuyu duya duya can verdiler.

10905Hakk’ın övdüğü bir zatı canlı da, cansız da yüzlerce defa doğrular, der, tasdik eder.

10906Allah’ın koruyup sevdiğine kuş da, balık da hizmetkâr olur.

Resûlü Ekrem[s.a.v.]’in mübarek mestini bir tavşancıl91 kuşunun kapması. Havalandıktan sonra mesti baş aşağı etmesi ve içinden siyah bir yılanın düşmesi

10907Tam bu sırada Hazreti Mustafa[s.a.v.] yücelerden bir ezan sesi işitti.

10908Su istedi ve abdest tazeledi. Elini, yüzünü o soğuk su ile yıkadı.

10909Her iki ayağını da yıkadıktan sonra mestini giymek istedi. Fakat,

10910O güzel sözlü Peygamber elini meste uzatmış idi ki tavşancıl kuşu onu elinden kaptı.

10911Kuş yel gibi havalandı, mesti baş aşağı etti, içinden bir yılan düştü.

10912Sonra o tavşancıl kuşu mesti geri getirdi ve: “Buyur giy de namaza git” diye Peygamber[s.a.v.]’in önüne koydu.

10913Kuş: “Bu küstahlığı mecburen yaptım. Yoksa edep haddini aşmazdım” dedi.

10914Küstahça adım atanın ve nefsin hevâsına uyup lüzumsuz fetva verenin vay haline!

10915Peygamber[s.a.v.] ona teşekkür etti ve buyurdu ki: “Biz bunu cefâ sanıyorduk, halbuki vefanın ta kendisi imiş.

10916Mestimi kaptığın vakit canım sıkılmıştı. Sen, benden gamı izâle ediyormuşsun, ben ise gama düşmüştüm.

10917Gerçi Allah, gaybı bize gösterdi ama, o sırada gönül, kendi haliyle meşgul idi.”

10918Kuş dedi ki: “Gaflet senden uzaktır, benim o gaybı görüşüm de senin nurunun aksindendir.

10919Mest içindeki yılanı havada iken görüşüm benden değildir, senden aksetti bu bana.”

10920Nurlu kimsenin, aksi de nurludur. Zulmette kalanın aksi ise baştanbaşa külhan kesilir.

10921Allah kulunun aksi, O’nun nurundan ibarettir. Yabancının aksi de tamamıyla körlüktür.

10922Ey cân! Herkesin aksini bil ve gör de, hangisini istersen onun yanında otur.

Bu hikâyenin ibret alınacak ciheti ve “Şüphesiz olarak her güçlüğün kolaylığı vardır”92 âyetinin yakînen bilinmesi

10923Ey cân! Bu kıssa senin için hakîkaten bir ibrettir. Tâ ki onu okuyup Allah’ın hükmüne razı olasın.

10924Ansızın kötü bir vakıaya maruz kalınca bu kıssadan ibret al, ye’se düşme ve hüsnü zanda bulun!

10925Başkaları o musibetin korkusundan sapsarı kesilirler. Sen fayda zamanında da, ziyan vaktinde de gül gibi açılıp gülmelisin.

10926Çünkü gülü yaprak yaprak koparsan da o yine gülmeyi terk etmez.

10927Gül der kî: “Ben dikenden niçin gama düşeyim? Hem, ben gülmeyi diken yükünden buldum.”

10928Takdîr-i İlâhî gereğince kaybettiğin şeyler, yakînen bil ki senden bir belâyı giderir.

10929Tasavvuf nedir? diye bir Ulu’ya sordular da: “Gam ve keder zamanında kalbinde ferah bulmaktır.” cevabını verdi.

10930Cenâb-ı Hakk’ın verdiği mihnet ve cefâyı, o güzel huylu peygamberin mestini kapan tavşancıl gibi bil!

10931O, Resûl-i Ekrem’in mübarek ayağını yılan sokmasın diye mestini kaptı. Bir belâya uğrayınca, sürçmeyen ve sarsılmayan bir akla ne mutlu.

10932Cenâb-ı Hak; “Kurt gelse de koyununuzu helak etse bile, kaybettiğiniz şeyler dolayısıyla mahzun olmayın”93 buyurdu.

10933O belâ, daha büyük belâları defetmek, o ziyan daha dehşetli ziyanları menetmek içindir.

Bir kimsenin Mûsâ Aleyhisselâm’dan hayvanların ve kuşların dillerini öğrenmek istemesi

10934Mûsâ peygambere genç bir adam dedi ki: “Bana hayvanâtın lisânını öğret!

10935Bu sûretle kurdun, kuşun sözlerini duyayım da, dinime ait işlerde ibret sahibi olayım.

10936Çünkü Âdemoğulların bütün lisanı, su, ekmek, şan ve şeref içindir.

10937Belki hayvanlarda başka bir dert, bu dünyadan göçme zamanında başka bir tedbir vardır.”

10938Hazreti Mûsâ ona dedi ki: “Git, bu hevesten vazgeç! Bunun önünde sonunda pek çok tehlikesi vardır.

10939İbret almayı ve uyanmayı kitaptan, sözden, harften ve dudaktan değil, Allah’tan iste!”

10940Hazreti Mûsâ’nın men etmesiyle o adamın hırsı iyice arttı. Zaten kişi men olunduğu şeye karşı haris olur.

10941O adam dedi ki: “Yâ Mûsâ! Senin nurun dünyaya aksedince her şey, kadrini, kıymetini sayende buldu.

10942Ey cömert Kelîmullah; beni bu muradımdan mahrum etmek, senin lûtfuna lâyık olmaz.

10943Bu zamanda Hakk’ın halîfesi sensin; eğer mâni olursan beni me’yus edersin.”

10944Mûsâ dedi ki: “Yâ Rabbî! Bu saf adamı galiba mel’un şeytan zebûn etmiş.

10945Eğer istediğini öğretirsem ona ziyanı dokunacak; öğretmezsem kalbi sûizanda bulunacaktır.”

10946Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Yâ Mûsâ, öğret! Çünkü biz, lûtuf ve keremimizden, hiçbir duâyı asla reddetmeyiz.”

10947Mûsâ dedi ki: “Yâ Rabbî, sonra pişman olur, nedâmetinden elini ısırır, elbisesini yırtar.”

10948İktidar, herkesin harcı değildir. Acz, müttekî olan kimseye en iyi sermâyedir.

10949Eli bir şeye erişmeyen kimse zühd ve takvada kalır. Fakr, işte bu yüzden «ebedî fakr’a» sebep oldu.

10950Gam ve kederler, olmayacak arzulardan doğar. Onların sahibi olan kimse şeytanın avıdır.

10951Kil yemeye alışmış kimse kil arzu eder. O bîçâre gülbeşekerden hoşlanmaz. Gülbeşeri hazmedemez.

Hak Teâlâ’dan, Mûsâ Aleyhisselâm’a: “Dileğinden bir kısmını olsun öğret” diye vahiy gelmesi

10952Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Yâ Mûsâ; sen, onun matlûbunu ver, irâde ve ihtiyar elini aç.

10953İhtiyar; yâni insanın, velev ki cüz’î olsun, irâdesi bulunması, ibâdetin tuzu, lezzetidir. Yoksa felekler, iradesiz olarak dönerler.

10954Feleklerin dönüşüne ne sevap, ne de günah vardır. Çünkü irâdeleri yoktur. Hesap vaktinde muteber olan ihtiyar ve irâdedir.

10955Bütün âlem, hakîkaten secde eder ve kendi diliyle Hakk’ı tesbih ve takdis eder. Fakat irâde ve ihtiyarı olmadığından, ücreti, ettiği tesbihten ibarettir.

10956Yâ Mûsâ; o adamın eline bir kılıç ver, onu âcizlikten kurtar, kudret sahibi yap da ya gâzî, yahut eşkıyâ olsun.

10957Çünkü Âdemoğlu irâdesinden dolayı «Kerramnâ» “Biz ona ikramda bulunduk” sırrına erdi. Fakat insanların yarısı bal arısı, yarısı yılan oldu.

10958Âdem evlâdının mü’minleri, bal arısı gibi bal mâdeni oldular; kâfirleri ise yılan gibi zehir menbaı...

10959Zîrâ mü’min, nebatın, yâni rızkın seçilmiş ve helâlini yer de, mahsûlü hayat veren arı gibi olur.

10960Kâfir ise irin şerbetinden içtiği için, rızkından kendisinde zehir peydâ olur.

10961Allah’ın ilhamına mazhar olanlar hayatın ta kendisi kesilirler. Hevâ ve hevesin güzel gösterdiği şeylere uyanlar ise ölüm zehridir.

10962Dünyâda bu medh ve sena, «aferin», «ne güzel» gibi takdir ve tahsin, ihtiyardan ileri gelir. İyilik edenler, ihtiyarları ile iyilik ederler; uyanık hareketleriyle kendilerini korurlar da o yüzden övülür, takdir edilirler.

10963Külhanîler ve cinayet ehli olanlar, zindana konulunca, orada mütteki, zâhid ve Hakk’ı zikredici olurlar.

10964Fakat kudret zail olunca, amel fâsid olur. Aklını başına al ki ömür sermâyesini ecel almasın!

10965Senin kudretin, senin kazancına sermâyedir. Binâenaleyh, kudretli bulunduğun zamana dikkat ve sermâye ile ticâret et.

10966Âdem evlâdı «Kerramnâ» atına binicidir. İdrâki elinde de ihtiyar dizgini vardır.

10967Mûsâ Aleyhisselâm ona tekrar öğüt verdi ki: “İstediğin şey, senin yüzünü sarartacaktır.

10968Bu sevdayı terk et ve Allah’tan kork. Şeytan, seni aldatmış o, sana ders vermiş” dedi.

Hayvanat dilini öğrenmek isteyen o adamın köpek ve tavuk dillerini öğrenmeye kanaat etmesi. Mûsâ Aleyhisselâm’ın da bu talebi kabul etmesi

10969Adam dedi ki: “Bari kapıda oturan köpeğin ve kanatlı bulunan tavuğun dillerini olsun öğret.”

10970Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Haydi git, Allah’ın lûtfu erişti. İkisinin dili sana beyan olunacaktır.”

10971Adam, sabahleyin tecrübe için, kapı eşiğinde durup bekledi.

10972Hizmetçi kadın sofrayı silkince, bir parça bayat ekmek de düştü.

10973O bir parça ekmeği horoz, rehin koymuş gibi hemencecik kaptı. Köpek ona dedi ki: “Sen bize zulmettin.

10974Buğday dânesi de yiyebilirsin. Halbuki ben yiyemem ki... Yurdumda dâne yemekten âcizim.

10975Ey neşeli neşeli öten horoz; sen buğday, arpa vesaire hububatı yiyebilirsin, ben yiyemem.

10976Şu bir dilim ekmek bizim kısmetimiz iken, onu da sen kapıyorsun.”

10977Horoz da ona dedi ki: “Merak etme, Allah sana, buna karşılık başka şeyler verir.

10978Bu ev sahibinin atı sakatlanacaktır. Yarın doyuncaya kadar ye ve mahzun olma.

10979Atın ölümü, köpeklere bayram olacak... Çalışıp çabalamadan bir hayli rızık dökülüp kalacak.”

10980Ev sahibi, bunu işitince atı sattı. Köpeğe karşı horoz yalancı çıktığı için yüzü sarardı, mahçup oldu.

10981Ertesi gün horoz yine ekmeği kaptı. Köpek de ona ağzını açıp dedi ki:

10982“Ey aldatıcı horoz; bu ne kadar yalan! Hem zâlim, hem de soğuk bir yalancısın.

10983At sakat olacak demiştin, hani? Sen doğru söylemekten mahrum bir kör müneccimsin.”

10984İşten haberdâr olan horoz ona dedi ki; “At sakatlandı ama başka yerde.

10985Atı sattı ve zarardan kurtuldu. O zararı başkaların, atı satın almış olanlara çektirdi.

10986Yarın katırı sakatlanacak, fakat o köpeklere nîmet olacaktır.”

10987Bunu duyan efendi, çabucak katırı da sattı. Dertten de, ziyandan da kurtuldu.

10988Üçüncü gün köpek horoza dedi ki: “Ey beyliği davulla dümbelekle ilân edilen yalancılar beyi, hani nerde vaadin?”

10989Horoz dedi ki: “Katırı alelacele, sattı. Lâkin yarın kölesi ölecek.

10990Kölesi ölünce de akrabası, yoksullara, köpeklere ekmek dağıtacaklar.”

10991Adam, bunu işitince köleyi de sattı. Ve ziyandan kurtulup, neşesinden yüzü parladı.

10992Bu esnada üç vakıadan kurtuldum diye şükürler etti ve sevindi.

10993“Tavuk ve köpeğin lisanlarını öğrendiğimden beri, kötü takdirlerden kendimi kurtardım”, demekteydi.

10994Ertesi gün o mahrum köpek dedi ki: “Ey herze yiyen horoz; hani söylediklerin? Ne tek, ne çift çıktı.”

Üç vaadinde yalancı çıktığından dolayı köpeğe karşı horozun mahçup olması

10995“Senin yalanın ve hilen ne vakte kadar sürecek? Senin kümesinden yalandan başka bir şey uçmaz.”

10996Horoz dedi ki: “Hâşâ... Ne ben yalan söylerim, ne benim cinsimden olan öbür horozlar. Biz yalandan yunmuş ve arınmışız!

10997Biz horozlar, müezzinler gibi doğru söyleriz. Güneşi takip eder, vakti bekleriz.

10998Üstümüze taş kapatsan bile, gene de onun altında güneşin bekçisiyiz, yâni orada bile vakti biliriz.

10999Evliyâullah da güneşin bekçisidir. İnsanlar arasında Allah’ın esrarına onlar vâkıftır.

11000Allah, bizi namaz vaktini bildirmek üzere Âdemoğluna hediye etmiştir.

11001Eğer ezan vaktini bildirmekte bizden bir hata vâki olsa o hata, bizim kesilmemize sebep olur.

11002Vakitsiz, «Hayya’l el felâh» “haydin felâha” dememiz, bizim kanımızı mubah kılar.

11003Masum olan yanılmayansa ancak vahye mazhar olan can horozudur.”

11004O köle müşterinin yanında öldü ve tamamıyla müşterinin ziyanına sebep oldu.

11005O efendi malını kaçırdı, lâkin kendi kanına girdi, bunu iyi bil...

11006Bir ziyana uğramak, bir çok ziyanı defedecekti. Bizim bedenlerimiz ve mallarımız, canlarımıza fedadır.

11007Gazaba uğradın mı, pâdişahlara malını verip başını kurtarırsın.

11008Bunu bildiğin halde, Kazaya karşı, niçin acemilik ediyorsun da, malını Allah’tan kaçırmaya çalışıyorsun?

Efendinin öleceğini horozun haber vermesi

11009“Lâkin şimdi de yarınki gün ev sahibi ölecek; vârisi, feryad ve figan ederek, öküzü kesecektir.

11010Böylece, ev sahibi ölüp gidecek ve sana bol bir rızık gelecek.

11011Mahallede halk da, ileri gelenler de kurban etleri ve yemeklerden yiyecekler.

11012Sığır kurbanını ve yufka ekmeğini, vârisi, köpeklere ve dilencilere dökecektir.”

11013Atın, katırın ve kölenin ölümleri, bu aldanmış ve ham adamın siper-i kazası idi.

11014Malın ziyanından ve zarara uğramak derdinden kaçtı. Malı çoğalttı, fakat kendi kanını döktü.

11015Dervişlerin riyazetleri niçindir? Zira tenin eziyet görmesi, ruhların bekâsına sebeptir.

11016Bir sâlik, riyazette bekâ-yı Ruh bulmasa, fazla oruç tutmak, ziyâde ve yorucu ibâdetlerde bulunmak sûretiyle cesedini nasıl hasta ve helak eder?

11017Ruhu, verdiğine karşılık görmese, yahut görmüş gibi verileceğini bilmese, bir kimse elini açar da cömertlik eder ve ibâdette bulunur mu?

11018Bir şey ümit etmeyerek ve faide gözetmeyerek veren ancak Allah’tır, Allah’tır, Allah’tır.

11019Yahut, ivazsız, garazsız veren, Hakk’ın velîsidir ki, İlâhî ahlâkla ahlâklanmış ve serâpâ nur kesilmiştir.

11020O Hakk’ın velîsi ganîdir, ondan başkası fakirdir. Bir fakir, bir şey için karşılıksız al diyebilir ve mal verebilir mi?

11021Bir çocuk, elmayı görmedikçe elindeki kokmuş soğanı vermez.

11022Bütün bu alışverişlerde maksat var. Dükkânlarda oturanlar, bir şey elde etmek ümidiyle oturmaktadırlar.

11023Yüzlerce güzel metâı müşteriye gösterirler, kalplerinin içinden ise, onlara mukabil alacakları parayı ve edecekleri kârı geçirirler.

11024Ey dindar kimse; dindaşından bir selâm işitmezsin ki o selâm gelip senin yakandan tutmasın.

11025Birader; ben, havâsdan olsun, avamdan olsun tamâhsız bir selâm işitmedim vesselam.

11026Yalnız, Allah selâmında bir tamâ yoktur. Onu mahalle mahalle, ev ev, ara; gaflet etme!

11027Ben, mânevî koku almış olan kimsenin ağzından hem Hakk’ın haberini duydum, hem Hakk’ın selâmını.

11028Bu Allah dostlarının selâmını da canla, gönülle kabul eder; Allah’ın selâmını onların selâmından duyarım.

11029O veli, kendi varlığını Tevhid ateşi ile yakıp yok eylediği için selâmı artık Hakk’ın selâmı olmuştur.

11030Kendi varlığından ölmüş ve Rabbi ile dirilmiştir. Onun için Hakkın esrârı onun iki dudağı arasındadır.

11031Cesedin riyazetle ölmesi, mânevî diriliktir. Bu cesedin zahmet çekmesi, ruha ebedilik verir.

11032O habis herif kulak kabartmıştı. Horozundan öleceğine dâir sözü işitti.

O şahsın kendi ölüm haberini horozundan işitince Hazreti Mûsâ Aleyhisselâm’a koşması

11033Herif bunu işitince süratle ve koşarak Mûsâ Kelimullâh’ın kapısına gitti.

11034“Ey Kelîmullah; feryadıma yetiş!” diye korkusundan yüzünü yerlere sürdü.

11035Hazreti Musa buyurdu ki: “Atı, katırı ve köleyi sattığın gibi, git kendini de sat ve kurtul. Madem ki bu işte usta oldun, bu sefer de gene öyle yap ve musibetten kurtul.

11036Haydi, sen gene Müslümanları zarara sok da keseni ve dağarcığını iki kat doldur.

11037Sana aynada zâhir olan bu kazayı ben evvelce kerpiçte görmüştüm.”

11038Âkil olan, bir şeyin sonunu evvelden görür. İlmi eksik olan ise, ancak, sonunda ve zuhurunda müşahede eder.

11039Adam tekrar feryâd edip dedi ki: “Ey iyi ahlâklı, lûtfet; yaptıklarımı başıma kakma ve yüzüme vurma.

11040Ben iyiliğe lâyık bir adam değilim, ancak öyle hareket edebilirdim. Sen benim liyakatsizliğime iyi bir mukabelede bulun, lûtfet.”

11041Hazreti Mûsâ dedi kî: “Oğul; ok yaydan fırladı. Okun yaya dönmesi âdet değildir.

11042Lâkin, Cenâb-ı Hakk’ın lûtuf ve adaletinden temenni ederim ki, ruhunun kabzı esnasında imanlı gidesin.

11043İmânını yoldaş edindin mi manen diri demeksin. İmân ile gidince de bâkîsin.”

11044O esnada adamın hâli değişti, midesi bulanmaya başladı. İstifrâ edecek diye tas getirdiler.

11045Ey bedbaht ve ham kimse; bu, ölüm bulanışıdır, yemek hazımsızlığından değildir. Kusmanın sana ne faydası olacaktır.

11046Dört kişi onu meskenine götürdüler. O ise baldırının arkasını oğuyordu.

11047Zamanın Mûsâ’sının nasihatini dinlemez, küstahlık edersin, böyle yapmakla da kendini çelikten keskin bir kılıca vurmuş olursun.

11048Kılıç, senin canını alıverir, kesmekten haya etmez. Birader, bu hâlin senin lâyıkındır.

O adamın dünyadan imanla gitmesi için Mûsâ Aleyhisselâm’ın duâ etmesi

11049O sabah Hazreti Mûsâ münâcaat ederek dedi ki: “İlâhî, onun îmânını alma!

11050Yâ Rabbî, ona karşı büyüklüğünü göster ve günâhını affeyle. O yanıldı, budalalık etti ve tecâvüzde bulundu.

11051Ona, ‘bu ilim senin haddin değildir’ dedim. Sözümü anlamadı, başımdan savıyorum sandı.

11052Asâyı, ejderhâ yapabilen kimse elini ejderhâya sürebilir.

11053Gayb sırrını öğrenmek, söylemekten dudağını dikmeye «yâni; sükût etmeye» muktedir olabilene yaraşır.

11054Deryaya lâyık olan su kuşudur. Bu nükteyi anla. Allah doğruyu daha iyi bilendir.

11055O adam, su kuşu olmadığı halde denize girdi ve gark oldu. Ey kullarını seven Rabbim, onun destgîr94i ol.”

Hak Teâlâ’nın Mûsâ Aleyhisselâm’ın duâsını kabul etmesi

11056Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Ona imânını bağışladım; evet yâ Mûsâ, istersen şimdi onu diriltirim.”

11057Mûsâ dedi ki: “Yarabbi, bu, ölüm dünyasıdır. Sen onu aydınlık ve bâkî olan, âhiret âleminde dirilt!

11058Fâni olan bu âlem, hakîki varlık dünyâsı değildir. Binâenaleyh, onun muvakkaten hayata gelmesinde fayda yoktur.

11059İlâhî, sen şimdi onlara, gözlerden gizli olan, «Ledeynâ muhdarûn»95 yurdunda rahmet saç” dedi.

11060Bilmiş olasın ki cismin ve malın ziyanı, ruh için fayda olur, onu vebalden kurtarır.

11061O halde riyâzâta canla, başla müşteri ol. Çünkü bedenini hizmete vakfedersen, canını kurtarmış olursun.

11062Eğer riyâzat sana, ihtiyarın dışında gelirse ey murada eren kimse, secdeye kapan ve şükrâne olarak sadaka ver.

11063O hastalık riyazetini sana Cenâb-ı Hak verdi. Onu sen ihtiyar etmedin. Allah seni «Kün» “Ol” emriyle ona çekti. Binâenaleyh şükret.

Çocuğu yaşamayan bir kadının Cenâb-ı Hakk’a tazarrû etmesi ve: “Bu, senin riyâzâtına karşılıktır, senin için, mücâhitlerin cihâdına mukabildir” diye cevap gelmesi

11064Bir kadın vardı, her yıl bir çocuk doğururdu. Lâkin çocuk altı aydan fazla yaşamazdı.

11065Yâ üç ay veya dört aylık iken ölür giderdi. Nihayet o kadın feryâd ü figân edip dedi ki: “Yarabbî,

11066Dokuz ay yük taşıyorum, üç ay seviniyorum. Bana verdiğin nimet, eleğimsağma96’dan da tez geçip gidiveriyor!”

11067Tanrı erlerinin huzurunda ağlayıp yalvarmakta, çocuklarının ölümünden şikâyet eylemekteydi.

11068Böylece yirmi çocuk mezara gitti. O kadının ciğerine bir yaman ateştir düştü.

11069Nihayet, bir gece rüyasında ona yemyeşil, güzel kusursuz, ebediyet yurdunu, cenneti gösterdiler.

11070Keyfiyete sığmayan nimete cennet dedim, bağ bahçe dedim. Çünkü orası nimetlerin de aslıdır; bağ ve bahçelerin de toplandığı yerdir.

11071Yoksa göz görmedik nimetler için bağ demek doğru değildir. Cenâb-ı Hak da, gayb nuruna çerâğ97 tâbir etmiştir.

11072Cennete bağ, gayb nuruna çerâğ denilmesi misi değil, ancak, misâldir. Ve bu misâl, anlamaktan aciz olan ondan bir koku alsın diye getirilir.

11073Hulâsa: o kadın, cenneti görünce mest oldu ve bu, tecellî dolayısıyla kendinden geçti.

11074Bir köşkün üstünde adının yazılmış olduğunu gördü. O din ve mezhebi güzel kadın, orasının kendisine ait olduğunu anladı.

11075Sonra ona dediler ki: “Bu nîmet, fedâkârlıkta sâdık olan kimsenindir.

11076Sen Cenâb-ı Hakk’a iltica hususunda tembeldin. Allah o musibetleri sana karşılık olarak verdi.”

11077Kadın dedi ki: “Yârabbî, yüz yıl ve hattâ daha fazla bir müddet bana böyle musibetler ver ve kanımı dök.”

11078Kadın dedi ki: “İlâhi: çocuklarım benden kayboldu, fakat senden kaybolmadı. Gaybı gören iki gözü bulunmayan kimse hakîki insan değildir.”

11079Meselâ; sen kan aldırmadığın halde, burnun kanar da fazla kan giderse hayatın sıtma hararetinden kurtulur.

11080Her meyvenin içi kabuğundan iyidir. Onun gibi, bedeni kabuk, o Dost’u, sevgiliyi iç gibi bil.

11081İnsanda lâtîf bir iç, bir cevher vardır ki o da Hakk’ın nefhetmiş olduğu ruhtur. Eğer hakîkaten insan isen veya insan olmak istiyorsan o cevheri ara ve bulmaya çalış.

Hamza Radiyallahü Anh’in zırhsız harbe girmesi

11082Hazreti Hamza, ömrünün sonlarında, düşman saflarına hücum etmek için zırhsız ve kendinden geçmiş bir halde gazaya gelirdi.

11083Göğsü açık, vücûdu çıplak olduğu halde ileri gider, kendini kılıçlara atardı.

11084Halk: “Ey Resûlullâh’ın amcası, ey saflar yaran arslan, ey erler pâdişahı,

11085Sen Allah’ın buyruğunda: ‘Kendinizi tehlikeye atmayınız’98 emrini okumadın mı?

11086O halde neden harp meydânında kendini böyle tehlikeye atıyorsun?” diye sordular.

11087“Sen genç, kuvvetli ve metânetli iken düşman safına zırhsız gitmezdin.

11088İhtiyarlayıp zayıflayınca ve belin bükülünce tedbirsiz olarak dolaşıyorsun.

11089Kılıca, ve mızrağa karşı kayıtsızca harb ediyorsun.

11090Kılıç, ihtiyara hürmet etmez. Kılıç ve okta insanı ayırt etmek hassası yoktur.”

11091Bîhaber dostlar bu sûretle, gayret ve muhabbetlerinden, ona nasihat veriyorlardı.

Hamza Radiyallahü Anh’in, niçin zırhsız harb ettiğine dâir halka cevâbı

11092Hamza cevaben dedi ki: “Ben genç iken, ölümü, cihana veda etme olarak görürdüm.

11093Ölüme doğru kim isteyerek gider? Ejderhâ karşısında kim çıplak durur?

11094Lâkin, Muhammed’in nuru sayesinde ben, şimdi, bu fâni memlekete, «dünyâya» zebûn ve bağlı değilim.

11095Zâhirî hislerin ötesinde, Hakikat Şahı’nın ordugâhını, Hak Nûr’u askerleriyle dolu görüyorum.

11096O ordugâhta çadırlar, çadırlara geçmiş; çadır ipleri, iplere sarılmış... Beni gaflet uykusundan uyandıran Allah’a şükür ve hamd olsun.”

11097Ölüm, kimin nazarında tehlike ise “tehlikeye atılmayın” emri de onadır.

11098Nazarında ölüm, Hakikat kapısının açılmasına sebep olan kimseye ise hitâb olarak “acele edin”99 emri vârid olmuştur.

11099Ey Allah’ın lûtfunu görmüş olanlar, ferahlanın; ey İlâhî kahr’a mazhar olanlar siz de esef edin...

11100Her kim ölümü Yûsuf gördü ise, ona canını feda etti; her kim ölümü kurt gördü ise hidâyetten ayrıldı.

11101Oğul; herkesin ölümü, kendi rengindedir. Düşman olanlara düşman, dost olanlara dosttur.

11102Ayna, beyaz yüzlü Türk’ün karşısında hoş renklidir. Siyah bir zencinin önünde ise siyahtır.

11103Ey can; ölümden korkup kaçarsın ya... Doğrusunu istersen, sen kendinden korkmaktasın.

11104Ölüm aynasında görüp de hoşlanmadığın, ölümün çehresi değil, senin çirkin yüzündür. Senin ruhun bir ağaç, ölüm de onun yaprağı mesabesindedir ki yaprak, ağacın cinsine göre olur.

11105O yaprak iyi ise de, kötü ise de senden hâsıl olmuştur. Nasıl ki, hoş ve nahoş, gönlüne gelen her şey, senden, senin varlığından gelir.

11106Eğer sana bir diken batmışsa o dikeni sen dikmişsindir. Eğer ipekli elbise içinde isen kumaşını kendin dokumuşsundur.

11107Lâkin fiil cezanın aynı olmaz. Hiçbir ihsan da hizmete benzemez.

11108Amelenin ücreti gördüğü işe benzemez. Çünkü iş arazdır, ücret ise cevherdir ve payidardır.

11109İş tamâmıyla güçlüktür, kuvvet sarfıdır ve terdir. Ücret ise gümüştür, altındır, tabaklar içinde verilen ihsandır.

11110Sana bir yerden bir töhmet gelse, bilmiş ol ki, zulmetmiş olduğun bir kimse uğradığı mihnet içinde sana beddua etmiştir.

11111“Sen dersin ki, ben bir şey yapmadım, kimse hakkında bir töhmette bulunmadım.”

11112Sen başka bir şekilde günaha girmiş ve tohum ekmiştin. Tohum, meyveye benzer mi?

11113Zinâ eden kimsenin cezası yüz değnek vurulmaktır. O bu cezaya mahkûm olunca: “Ben ne vakit bir kimseye değnekle vurdum?” der.

11114Bu yüz değneğin belâsı, o zinanın cezası değil midir? Fakat gizli yapılan zinaya değnek nasıl benzer?

11115Ey Kelîm; yılan asâya nasıl benzer? Ey hekim; dert devaya benzer mi?

11116Sen de o asâ yerine menini nasıl döktün de o meni, güzelim bir şahıs oldu?

11117Senin o suyundan doğacak çocuk büyür, sana ya yâr yahut yılan olur. Buna inanıyorsun da asâ-yı Mûsâ’nın ejderhâ olmasına neden taaccüb ediyorsun?

11118O su, doğan çocuğa; şeker kamışı, ondan çıkarılan şekere hiç benzer mi?

11119Bir Müslüman secde yahut rükû edince onun secdesi ve rükûu, âhiret âleminde cennet olur.

11120Senin ağzından Allah’ın hamdi zuhur edince, Cenâb-ı Hak, o hamdi cennette bir kuş yapar.

11121Kuşun nutfesi hevâdan ibaret olmakla beraber, senin hamdin ve tesbihin kuşa benzemez.

11122Senin elinden sadaka ve zekât verilince o sadaka, o zekât, cennette bağ ve bahçe olacaktır.

11123Senin sabır suyun; cennetteki nehirler... Cennetteki süt ırmağı da yine senin Allah’a olan aşk ve muhabbetindir.

11124İbâdetten aldığın zevk bal ırmağı, senin mest ve şevkin de şarap ırmağıdır.

11125Bu sebepler dünyada iken nasıl senin fermanın ve irâden altında ise, cennetteki dört nehir de senin irâdene tâbi olacaktır.

11126Menin, akması ve durması bakımından nasıl sana tâbi ise, ondan vücûda gelecek nesiller de derhal senin emrine tâbi olurlar.

11127Senin oğlun: “Ben senin emânet bıraktığın bir cüz’ünüm”, diyerek senin emrinle hareket eder.

11128Dünyadaki güzel sıfatlar senin emrinde olduğu gibi, cennetteki nehirler de senin emrindedir.

11129Cennetteki ağaçlar da sana muti ve bağlıdır. Çünkü o ağaçlar senin sıfatlarından ve ahlâkından yeşerdi ve meyve verdi.

11130Bu güzel sıfatlar dünyada senin elinde olduğu için, onların Ukbâdaki mükâfatı da senin elinde demektir.

11131Elinden bir mazluma zulüm erişince, o zulüm, cehennemde bir ağaç olur ve ondan zakkum meyvesi husûle gelir.

11132Sen hiddetlenip de başkalarının kalbini kıracak ve yakacak olursan, cehennem âteşinin mayası olmuş olursun.

11133Hiddet ve gazap ateşin burada insanı yaktığı için, ondan doğan cehennem ateşi de, orada gene insanı, yâni seni yakacaktır.

11134Senin o gazap ateşin insanlara kasdeylediğinden, ondan parlayan cehennem ateşi de gene insana, yâni sana saldıracaktır.

11135Dünyada yılan ve akrep gibi insan sokan sözlerin, orada yılan ve akrep olup senin kuyruğundan yakalayacak, yahut nefesini kesecektir.

11136Evliyâullâhın dâvetine icabeti geciktirdiğin ve onları beklettiğin için, kıyamette de beklemek sana yâr olacaktır.

11137Seni Hak yoluna çağıran velîlere “yarın yahut öbür gün” diye vaad edişlerin senin için mahşerdeki bekleyiş olacak. O vakit vay senin hâline!

11138Mahşerin o uzun gününde ve can eriten güneşi altında hesaba müntazır olarak bekleyeceksin.

11139Çünkü sen semâyı bekletiyor, yarın tevbe eder, yola gelirim tohumunu ekiyorsun.

11140Senin gazabın, cehennem âteşinin tohumudur, mayasıdır. Aklını başına al da, o gazap ateşini söndür. Çünkü o senin için bir fâk ve tuzaktır.

11141Bu gazap ateşinin söndürülmesi, din nurundan başka bir şeyle mümkün değildir. Cehennem: “Ey mü’min! Senin nurun, bizim ateşimizi söndürdü. Mamâfîh biz sana karşı müteşekkiriz” diyecektir.

11142Eğer sen din nurundan hâlî olduğun halde hilm elde edebilmişsen, bilmiş ol ki gazap ateşin sönmemiş, lâkin külle örtülmüştür.

11143Din nuru olmayınca gösterilen hilm, tekellüftür ve perdedir. Ateşi din nurundan başka bir şey söndürmez.

11144Din nurunu kendinde görmeyince emin olma. Çünkü gizlenmiş olan gazap ateşi bir gün parlar ve meydâna çıkar.

11145Nûru, su gibi bil de suya yapış. Suya sâhib olunca da ateşten korkma.

11146Su ateşi söndürür, ateş de tabiatı icabı suyun neslini ve evlâdını, yâni su ile yetişen bitkileri ve ağaçları yakar.

11147Manevî âb-ı hayat deryasının kuşu olan evliyâullah’ın yanına bir kaç gün olsun git ki, seni de bulundukları âb-ı hayat deryasına çeksinler.

11148Su kuşlarıyla, karada yaşayan kuşlar, dış görünüşleriyle birbirine benzerler. Lâkin ruhları itibariyle su ve yağ gibi birbirlerine zıttırlar.

11149Her biri kendi aslına, yâni; su kuşu suya, kara kuşu toprağa kuldur ve bağlıdır. Ey sâlik; onlara karşı ihtiyatlı bulun. Zîra, sûret itibariyle yekdiğerlerine benzerler.

11150Nitekim vesvese ile Elest deminin vahyi... Her ikisi de duyguyla değil, akılla anlaşılır; fakat aralarında fark var...

11151Şeytanın vesvesesiyle melek ilhamının ikisi de gönül pazarının dallarıdır, her ikisi de kendi metâlarını methederler.

11152Eğer sen gönül sarrafı isen fikrine geleni anla. İki fikrin hangisi şeytanî, hangisi melekî olduğunu bir esirci gibi ayırt et.

11153Eğer şüpheye düşer de bu iki fikri ayırt edemezsen: “Aldatmaca yok” de; icrasında acele edip ileri gitme.

11154Ashâbdan birisi Resûlullah Hazretlerine dedi ki: “Ben alışverişlerde dâima aldanıyorum.

11155Satan yahut alan herkesin mekri, sihir gibi beni yoldan çıkarıyor, aldatıyor.”

11156Resûlullah buyurdu ki: “Bir alış veya satışta aldanmaktan korkuyorsan, kendine üç gün muhayyerliği şart kıl.

11157Yakinen bil ki bir işte teennî100 ile davranıp, acele etmemek Rahman’dandır. Senin acele edişin ise mel’un şeytandandır.”

11158Ey dikkat ve itinâ eden kimse; köpeğin önüne bir lokma ekmek atacak olursan, evvelâ koklar, ondan sonra yer.

11159Köpek burnu ile koklar, biz de her şeyi inceleyen aklımızla koklarız.

11160Bu arz ve semâlar, Cenâb-ı Hak’tan, teennî ile altı günde vücûda geldi.

11161Yoksa O, yüzlerce arz ve semâyı bir anda vücûda getirmeye kadirdi. Bir şey için «Kün» yâni; “ol” demekle o şey derhâl mevcut olurdu.

11162O Yüce Allah, insanı, yavaş yavaş tam kırk senede kemâl sahibi eder.

11163Yoksa Allah, bir nefeste, elli kişiyi yoktan var etmeye kadirdir.

11164Hazreti İsâ bir duâ ile ölüyü gecikmeksizin diriltmeye muktedirdi.

11165İsâ’yı yaratan Allah, insanları bir anda yaratmaya kadir mi değil? İsa’ya nazaran kudreti kat kat üstün mü değil?

11166Hakk’ın bu teennîsi, dilediğin bir şeyi yavaş, fakat devamlı ve sağlam bir şekilde yapmayı sana öğretmek içindir.

11167Dâima akan bir derecik, ne pislik kabul eder, ne de suyu kokar.

11168Bu teennî ile insan saadet ve devlete erişir. Bu teennî yumurtadır, devlet de kuşlar gibidir.

11169Fiillerin cezalara benzemediği gibi; kuş da, yumurtadan çıkmakla beraber yumurtaya benzemez.

11170Sen de sabret ki, eczâ-yı vücûdun, yumurtalar gibi sonunda kuş çıkarsınlar.

11171Yılanın yumurtası, serçe yumurtasına benzerse de aralarında uzak mesafe vardır.

11172Ayva dânesi de elma dânesine benzer, benzer ama, azizim aralarındaki farkı bil.

11173Ağaç yaprakları da bakılınca bir renktedir. Fakat yemişleri ayrı ayrıdır.

11174Beden yapraklan da birbirine benzer. Lâkin onların yemişi demek olan ruhlar ayrı yaşarlar.

11175Halk, çarşıya, pazara hep bir gibi gider. Fakat kimi zevkli, kimi dertlidir.

11176Onun gibi, ölüme de aynı görünüşte gideriz. Fakat yarımız hüsrân ve zarar içinde, yarımız da Hüsrev ve Şâh olarak gideriz.

Bilâl Radiyallâhü Anh’in sevinerek ölmesi

11177Hazreti Bilâl, zayıflıktan hilâl gibi olmuş, yüzüne ölüm rengi aksetmişti.

11178Zevcesi, onu böyle görünce: “Eyvâhlar olsun!” dedi. Bilâl ise: “Hayır.. Hayır... Ne hoş! Ne güzel!” cevabını verdi.

11179“Ben şimdiye kadar yaşamaktan esef ve keder içinde idim. Sen ölümün nasıl bir yaşayış ve ne olduğunu ne bilirsin?”

11180Hazreti Bilâl böyle diyor ve söylüyorken de yüzünde nergis, gül yaprağı ve lâle açılıyor, vech-i mübâreki gittikçe nurlanıyordu.

11181Yüzünün parlaklığı ve nurlu gözleri, söylediklerinin doğru olduğuna şahâdet ediyordu.

11182Kalbi kara olanlar, onu siyah, yâni habeşî görüyorlardı. Fakat gözbebeği neden siyah oldu?

11183Yüzü kara olanlar, hakikati görmeyenlerdir. İnsanların gözbebeği olan insan ise Ay’ın aynasıdır.

11184Senin gözünün bebeğini, görüşü kuvvetli olan bir gözbebeğinden başka kim görebilir?

11185Hazreti Bilâl’i, kâinatın gözbebeği mesabesinde olan Fahr-i Âlem «Sallallâhü Aleyhi ve Sellem)’den ve onun verese-i kâmili bulunan ashab-ı kiramdan başkasıı görmedi. Onlardan başkaları sadece onun rengine baktı.

11186Resûlullah ile kibâr-ı ashâbdan başkasıı, o yüksek gözbebeğinin, yâni Bilâl Radiyallâhü Anh’in sıfatlarını tanımak hususunda sadece Peygamber’i taklit ettiler.

11187Zevcesi dedi ki: “Ey güzel tabiatlı; ayrılık zamanı” bilâl de dedi ki: “Hayır... Hayır... Vuslat zamanı...”

11188Zevcesi dedi ki: “Bu gece gurbete gidiyorsun, hısım ve akrabanın gözlerinden gâib olacaksın.”

11189Bilâl dedi ki: “Hayır... Hayır... Belki bu gece ruhum, gurbetten asıl vatana kavuşuyor.”

11190Zevcesi dedi ki: “Senin yüzünü biz nerede göreceğiz?” Bilâl cevap” verdi ki: Allah dostlarının halkasında...”

11191Eğer âlem-i esfele değil, âlem-i bâlâya bakarsan halka-i hâs sana muttasıldır.

11192Bu halkada, yüzükteki elmas taşın parladığı gibi, Rabbü’l-Âlemîn’den gelen nûr parlar.

11193Zevcesi: “Vâh yazık, bu ev harâb oldu!” dedi. Hazreti Bilâl: “Sen Ay’a bak; sise, buluta bakma.” cevabını verdi.

11194Cenâb-ı Hak, benim cesedim hanesini daha güzel îmâr etmek için yıktı. Zira ailem kalabalıktı, ev de küçük...”

Bedenin, ölümden harâb olmasının hikmeti

11195Ben evvelce, Âdem Aleyhisselâm’ın Arz’a inişinden sonraki gam ve gussa hapsine düştüğü halde idim. Şimdi ruhumun nesli doğuyu da kapladı batıyı da...

11196Bir kuyuya benzeyen evde bir yoksuldum. Şimdi pâdişah oldum. Pâdişah için de köşk ve saray lâzımdır.

11197Hakikaten pâdişahlar, köşkler ve saraylarla ünsiyet etmişlerdir. Ölülere ise mekân olarak bir kabir yetişir.

11198Bu dünyâ peygamberlere dar geldiği için pâdişahlar gibi lâmekân sarayına gittiler.

11199Bu dünya, kalbi ölmüş kimselere geniş ve parlak göründü. Halbuki dışı geniş, içi gayet dardır.

11200Eğer dünya dar ve ıstırap verici değilse, halkın gam ve teessürden feryadı nedendir? Niçin orada fazla yaşayanın beli bükülmekte ve iki kat olmaktadır?

11201Uyku esnasında ruh’un âzad olup dünya hapsinden kurtulduğu için nasıl sevindiğine dikkat et.

11202Uykuda iken zâlim, zulüm tabiatından kurtulur. Zindanda mahpus olan da hapis düşüncesinden halâs olur..

11203Bu geniş Arz ile semâvât, bedenin çökmesi yâni; sahibinin göçmesi zamanında fevkalâde daralır.

11204Dünyânın genişliği göz bağından ibarettir. Halbuki âhirete nisbetle o, çok dardır. Gülmesi ağlamaktan ibaret, övünmesi ar ve ayıptan başka bir şey değil.

Zâhiren geniş, mânen dar olan dünyanın ve bu darlıktan kurtulma olan uykunun teşbihi

11205Kızmış bir hamam gibi ki orada ruhun daralır, sen de sıkılırsın.

11206Hamam enli boylu olmakla beraber, hararetinden ruhun sıkılır ve usanırsın.

11207Dışarı çıkmayınca kalbin ferahlamaz. O halde hamamın genişliğinden sana ne fayda olur?

11208Yahut ey sapık kimse; dar bir ayakkabı giyersin de geniş bir çölde koşarsın.

11209O genişlik senin için daralır ve o koca sahra sana zindan olur.

11210Uzaktan seni görmüş olan: “O bu sahrada lâle gibi açılmış neşeli bir halde bulunuyor” der.

11211O kimse bilmez ki; sen zâlimler gibi, hâricen gülşende görünürsün, fakat ruhun feryâd edip duruyor.

11212Senin uykun o dar pabucu ayağından çıkarmaktır ki bu müddet içerisinde ruhun beden hapsinden âzâde bulunur.

11213Azizim, uyku, Allah’ın velîlerinin malı, mülküdür. Dünyadaki Ashab-ı Kehf gibi.

11214Onlar rüya görürler, lâkin o, uyku değildir; yokluğu giderler, fakat görünürde kapısı yoktur.

11215Beden dar ve kasvetli bir ev gibidir. Ruh da orda hasta ve sakat bir haldedir. Ruh, o dar evi, pâdişahlar sarayı yapmak için yıkmıştır.

11216Ben ana rahmindeki cenin gibi iki büklüm oldum. Dokuz ay doldu, artık buradan göçmem gerek.

11217Eğer anamın doğum ağrısı tutmasaydı, ben bu zindanda ateş içinde kalacaktım.

11218Bir anaya benzeyen tabiatım da, kuzunun koyundan doğması, yâni; ruhun bedenden çıkıp ayrılması için ağrı çekmektedir.

11219Ruh kuzusunun yeşil bir ovada otlaması için onun doğum yolunu aç ki, bu kuzu büyüdü, yâni; ruh kemâlini buldu.

11220Doğum ağrısı gebe kadın için bir dert ise de, çocuk için zindanı yıkıp kurtulmaktır.

11221Gebe kadın, “Ağrısından nasıl kurtulacağım?” diye ağlar. Fakat çocuk “kurtuluş zamanı geldi” diye güler.

11222Felek kubbesi altındaki cemâdât, nebatat ve hayvanâttan her biri, diğerinin derdinden gafildir, o derdi ancak kâmil olanlar bilir.

11223Başkalarının evinde olanı kösenin bildiği kadar, kabasakal kendi evinde olanı bilemez.

11224Amca; senin ahvâline dâir bir ârifin bildiğini sen kendin bilemezsin.

Gaflet, gam, tembellik ve gönül karanlığı gibi ne varsa hepsinin, yere mensup ve aşağılık bir şey olan bedenden ileri geldiğinin beyanı

11225Gaflet, bedendendir. Beden ruh olunca bütün esrarı mutlaka görür.

11226Fezadan yeryüzü kalkacak olursa, benim için de, senin için de ne gece kalır, ne de gölge.

11227Nerede gece, gölge ve gölgelik bulunursa onlar, feleklerden ve aydan değil, zemindendir.

11228Duman, dâima odundan çıkar, yoksa parlak ateşten değil.

11229İnsandaki vehim hatâya ve galata düşebilir. Hak ve hakikate isabet eden ancak akıldır.

11230İnsandaki ağırlık ve tembellik bedendendir. Bir ruh ise hafifliği dolayısıyla uçma halindedir.

11231Yüzün kırmızılığı, kanın galebesindendir; çehrenin sarılığı safranın hareketindendir.

11232Balgamın kuvvetinden yüz beyaz olur, kararması da sevdâ’dan ileri gelir.

11233Hakikatte bütün eserlerin Halikı Allah’tır. Lâkin zâhir ehli olanlar, illet ve sebepten başka bir şey görmezler.

11234Kabuğundan ayrılmamış bir içe hekimden ve ilâçtan fayda yoktur.

11235İnsanoğlu ikinci defa doğunca illet ve sebepleri ayağının altına alır.

11236Sebepleri ayağı altına alan kimsenin «İllet-i Ûlâ» dini ve mezhebi olmaz, illet-i cüz’iye de ona bir zarar vermez.

11237Böyle bir kimse, sıdk ve ihlâs gelini ile birlikte ve sûreti de kendisine perde olduğu halde güneş gibi ufuklarda uçar durur.

11238Hattâ ufuklardan ve feleklerden de dışarıda, ruhlar ve akıllar gibi mekânsız bir âlemdedir.

11239Hattâ bizim akıllarımız, bile onun gölgesidir ki, gölge gibi o’nun ayağına düşerler.

11240Müctehid, bir mesele hakkında nas’sı bilirse, hükümde artık kıyası düşünmez.101

Nassın ve kıyâsın teşbihi

11241Nassı, Ruhu’l-Kudüs olan Cebrail Aleyhisselâm’ın getirdiği vahy-i İlâhî bil. Akl-ı cüz’înin yaptığı kıyas ise bunun aşağısındadır.

11242Akıl, ruhtan zekâ ve idrâk bulmuştur. Yâni; ruh olmayınca akıl da olmaz. O halde ruh, nasıl olur da aklın tasarrufuna girer?

11243Fakat, ruh akla tesir eder de, o tesir ile akıl tedbirde bulunur.

11244Ey dâvâlı kimse; eğer Ruh, Nûh gibi seni de tasdik ettiyse derim ki: Hani senin gemin ve Nûh tufanın?

11245Akıl, kendisinde şuur ve zekâ eserini ruhun kendisi sanır. Fakat güneşin ziyası onun cisminden iyiden iyiye uzaktır.

11246Ondan dolayıdır ki sâlik-i hâlis, bir lokma ekmeğe kanâat ederek riyâzât yapar ve böylece güneşin ziyası gibi olan ruhun nurundan aslına, yâni; sıfatlarından zâtına atılır.

11247Çünkü âlem-i süflide bulunan nûr, gece gündüz dâimi değildir. Meselâ Güneş’in ziyası akşam olunca söner.

11248Fakat nur’un aslına ulaşan, zat tecellisine mazhar olan kimse dâima o nura gark olmuş olarak bulunur.

11249Ne bulut onun yolunu vurur, ne de nûr’u gurûb eder. O kimse, göğsü yumruklatan ayrılıktan kurtulmuştur.

11250Böyle bir kimse aslen semâvîdir; yahut hâkidir de bir cezbe ile beşeriyetten Ruhâniyete yükselmiştir.

11251Çünkü Hakikat Güneşinin dâimi tecellîsine toprağa mensup olanlar tahammül edemez.

11252Eğer Güneş’in ziyası her vakit toprağa vurursa, onu öyle yakar ki, toprak meyve ve mahsûl vermez olur.

11253Dâima su içinde bulunmak, balığın işidir. Yılanın, balıkla yoldaşlığı olabilir mi?

11254Lâkin bu âlem dağında öyle kurnaz yılanlar vardır ki tarikat denizi içinde balıklık ederler.

11255Onların mekri ve hilesi halkı çıldırtırsa da, denizden nefretleri kendilerini halk arasında rezil eder.

11256Vahdet ve Hakikat Denizinin de öyle usta balıkları vardır ki, onlar yılanı sihir ile balık yaparlar.

11257Onlar, Ululuk Denizinin balıklarıdır ki o Celâl ve Azamet Denizi onlara bir sihr-i helâl öğretmiştir.

11258Muhal denilecek pek çok şey, onların kuvvetiyle hallolmuştur. Uğursuzluk, onların yanına gelince fâl-i hayır ve saâdet kesilmiştir.

11259Bu bahsi kıyamete kadar söylesem gene bitmez. Yüzlerce kıyamet kopar, geçer de yine bu bahis tamam olmaz.

Şeyhin lisanından hikmetler coşunca, dinleyenlerde bulunması icap eden edep

11260Bu sözlerim, insanlara bir tekrarlamadır, ama bence tekrarlanan tazelenip yeniden yaşanan ve böylece uzayan bir ömürdür.

11261Mum, birbiri üstüne çakan kıvılcımlarla yanar, alevlenir. Toprak, birbiri üstüne vuran ziyalarla altın haline gelir, parlar.

11262Eğer binlerce tâlip ve dinleyici bulunur da, bir de usanç getiren kişi bulunursa, elçi elçilik yapmak istemez, gönlü soğur.

11263Sır söyleyen bu gönül elçileri, İsrafil tabiatlı dinleyici isterler.

11264Pâdişahlar gibi kibir ve azametleri vardır, Dünyâ halkından kulluk beklerler.

11265Onlara lâyık olan edep ve tazimi yerine getirmeyince, elçiliklerinden nasıl istifâde edersin?

11266Karşılarında iki kat eğilmedikçe Allah’ın emânetini sana nasıl tebliğ ederler?

11267Onlar yüksek bir mevkiden gelmiş oldukları için her edep de hoşlarına gitmez.

11268Onlar dilenci değillerdir ki ettikleri hizmete karşılık senden ücret eklesinler ve alacakları meblağ dolayısıyla sana minnettar olsunlar.

11269Fakat ey gönül, bunca rağbetsizliğe rağmen; sen Hakikat sultanı olan Allah’ın sadakasını kısma, o rağbetsizlere de saç.

11270Ey Resûl-i Semâvî; sen, dinlemekten usanmış olanlara bakma da hakikatleri beyan meydanında at oynat.

11271O Türke ne mutlu ki, inât eder de atını içi ateş dolu bir hendekten atlatır.

11272O Türk atını öyle sürer, öyle şahlandırır ki, gökyüzüne çıkmaya kasdeyler.

11273Ne kimseyi görür, ne kimsenin hasedine bakar. Her şeyden gözünü yummuştur; ateş gibi kuruyu da yakmıştır, yaşı da...

11274Eğer niçin söyledim diye bir pişmanlık duyar ve bu pişmanlık ona ayıp olursa o evvelâ pişmanlığı yakıp, izâle eder.

11275Kâdem ve sebât sahibinin, yâni hakikat ve meâni dinleyip öğrenmek hususunda bir tâlibin sebâtını ve şiddet-i arzusunu görünce ademden ârife pişmanlık gelmez.

Her hayvanın, düşmanını kokusundan tanıması ve çekinip kaçması mümkün olmayan bir zâta düşman olan kimsenin ziyankârlığı

11276At, arslanın kokusunu ve sesini tanır. O, hayvan olmakla beraber düşmanını tanımayışı nâdir vâki olur.

11277Belki her hayvan, kendi düşmanım izinden ve nişanından tanır.

11278Yarasa gündüz uçamaz. Geceleri hırsız gibi çıkar ve gıdâlanır.

11279Bütün hayvanların en mahrumu yarasadır ki zâhir ve münevver olan güneşin düşmanıdır.

11280Yarasa, ne güneşle muharebe edip yaralanabilir, ne de nefret ve düşmanlıkla onu uzaklaştırmaya muktedir olur.

11281Yarasaya gam ve keder vermekten ve onu kahreylemekten güneş yüz çevirirse, bu:

11282Güneşin son derece lûtfuna ve kemâline delâlet eder. Yoksa yarasa ona nasıl mâni olabilir?

11283Bir düşman tutarsan kendi derecene göre tut ki icabında onu esîr edebilesin.

11284Damla denizle nasıl mücâdele eder? Böyle bir mücâdeleye kalkan ahmaktır, sonunda pişman olur da sakalını yolar.

11285Ehlullâh ile mücâdeleye kalkışanın hilesi, bıyığından öteye geçmez. Kürre-i kamerin çemberini nasıl yırtabilir?

11286Bu ahmak, Hakikat Güneşine düşmanlığa kalkışır. Ey güneşler güneşi olan Cenâb-ı Hakk’a adâvet eyleyen ahmak!

11287Ey ahmak; sen öyle bir güneşe düşmansın ki, onun ziyasından güneş de, yıldızlar da titrer.

11288Sen onun değil, kendinin düşmanısın. Sen odun olduktan sonra Allah’ın gazap ateşi seni yakmaktan geri durmaz.

11289Hakk’ın rahmeti, insan merhameti gibi değildir. Çünkü insan merhametinin mizacında gam ve keder vardır.

11290Mahlûkun merhameti elemle karışıktır. Hakk’ın rahmeti ise, gam ve gussadan münezzehtir.

11291Babam, Allah’ın rahmetini şöyle bil: O rahmet, vehme bile sığmaz, yalnız eseri görünür.

Bir şeyi misal ve taklit ile bilmekle, o şeyin hakikatini bilmenin farkı

11292Allah’ın rahmeti eserleri ve meyveleri meydanda olduğu için onları herkes görür, fakat O’ndan başkası, onun hakikat ve mahiyetini nasıl bilir?

11293Mahzâ, kemâl vasıflarının mâhiyetini, onların eser ve misâllerinden başka bir yol ile kimse bilemez.

11294Çocuk, cinsî münâsebetin mâhiyetini bilemez. Meğer ki ona, “o şey; senin için helva gibidir” diyesin.

11295Fakat, ey taklide yapışmış adam; çiftleşmedeki lezzet, helvadaki lezzete benzer mi? O nerde, bu nerde?

11296Lâkin hoşluk ve tatlılık cihetinden o âkil, çocuk gibi olan sana öyle bir nisbet ve temsil yapmıştır.

11297Çocuk, çiftleşmenin mahiyetini ayn-ı hâl ile bilemezse de, helva misalinden anlasın diye o teşbih yapılmıştır.

11298O halde ey çocuk tabiatlı insan; ben onu biliyorum dersen yanlış değildir, bilmiyorum dersen de yalan olmaz.

11299Biri sana: “Allah’ın peygamberi ve ruhun nuru olan Nûh Aleyhisselâm’ı bilir misin?” dese.

11300Sen de: “Nasıl bilmem o ay yüzlüyü? Güneşten de meşhurdur, aydan da.

11301Küçük çocuklar kitaplarda, yâni; mekteplerde okuyor; imamlar da, mihrablarda söylüyorlar.

11302Kur’ân’da adını açıkça okurlar, geçmiş kıssasını fesahatle söyler ve anlatırlar.”

11303“Doğru söyle, Nuh’un hakikat ve mahiyetine vâsıl olmamakla beraber onu vasfedildiği gibi bilir misin?”

11304Eğer dersen ki: “Ey yiğit; ben Nuh’u ne bilirim, O’nu, O’nun gibi bir Hak eri bilir.

11305Ben topal bir karıncayım, fili ne bilirim; bir sivrisinek İsrafil’i nasıl bilir?”

11306Ey falan kimse; bu sözün de doğrudur. Onu mahiyet ve hakikatiyle bilemezsin.

11307Ama, mahiyetlerin idrâkinden âciz bulunmak umûmun hâlidir diye, mutlak olarak söyleme.

11308Zira mahiyetler ve onun sırrının sırrı, kâmillerin nazarında apaçıktır.

11309Varlık âleminde Hakk’ın sırrını ve zâtını görmekten daha ziyâde uzak bir şey var mı?

11310Mahrem olanlardan o gizli kalmayınca bir şeyin zât ve sıfatı nedir ki gizli kalsın.

11311Akıl; enbiyâ ve evliyanın zât ve sıfatlara mahremiyetini inkâr eder ve: “Bu gayet derin bir bahistir, onu tevil etmeksizin kabul etme” der.

11312Zamanın kutbu da der ki: “Ey zayıf halli kimse; sana halinin üzerinde olan şeyler muhal gelir.

11313Ey mâhiyetlere vâkıf olmayı inkâr eden kimse; şimdi nâil olduğun ilim ve kemâl, evvelce sana muhal görünmüyor mu idi?

11314Hakk’ın keremi seni o zindandan nasıl kurtardı. Akıl gölünü kendine zulüm hapishanesi yapma.

Nisbet ve zâhirî ihtilâf yüzünden bir şeyde hem nefiy, hem de isbatın birleşmesi

11315Bir şeyin nefyi ile isbâtı mümkündür. Çünkü bir şeyin muhtelif ciheti ve iki nisbeti vardır.

11316«Mârameyte iz rameyte»102 hitabı nisbet cihetindendir. Ve hem nefiy vardır, hem isbat ve ikisi de yerindedir.

11317Habîb-i Necibim; “O taşlan sen attın, çünkü o taşlar senin elinde idi. Sen atmadın, çünkü kuvveti Allah verdi.”

11318İnsanoğlunun kuvvetinin nihayet bir derecesi vardır. Bir avuç toprak ve taş, bir ordunun kırılıp bozulmasına nasıl sebep olur?

11319Avuç senin avucundur ama, atış bizdendir. Bu iki nisbetin nefyi de yerindedir, isbatı da...

11320Münkirler ve müşrikler, enbiyâyı, kendi çocuklarını, tanıdıkları, bildikleri gibi tanırlar bilirlerdi.

11321Münkirler, yüzlerce delil ve nişan ile peygamberleri biliyorlar ve kendi oğullarını tanıdıkları gibi onları da tanıyorlardı.

11322Lâkin müşrikler, hasedlerinden, tanıdıklarını gizlerler, “bilmiyoruz ki” diye bilmezlikten gelirler.

11323Cenâb-ı Hak, müşrikler, için: “enbiyâyı tanırlar”, dedi. Bir Hadîs-i Kudsîde de: “Velîlerimi, benden başkası tanımaz.

11324Onlar, benim kubbelerim altında gizlidir” dedi. Onları Allah’tan başka kimse imtihan ile, zan ve kıyâs ile bilip tanıyamaz.

11325Nuh’u hem bilirsin, hem bilmezsin, değil mi? İşte bunu da bu âyetle hadiste izhar edilen mânâya kıyas et!

Dervişin yokluğu ve varlığı meselesi

11326Birisi dedi ki: “Dünyâda derviş yoktur. Şâyet varsa o derviş, derviş değildir.

11327O, hakiki derviş, zâtının bekâsı cihetinden vardır. Fakat onun vasfı, vasf-ı İlâhi’de yok olmuştur.”

11328O, güneşe karşı yanmakta olan muma benzer. Mumun alevi de var sayılır ama güneşin önünde yok gibidir.

11329Öyle olmakla beraber sen ona pamuk tutacak olursan kıvılcımından pamuk yanar.

11330O, alev yoktur, sana aydınlık vermez. Zira güneş onu yok etmiştir.

11331Eğer iki yüz batman balın içine bir okka sirke koysan ve balda erise...

11332Tattığın vakit sirke tadı yoktur, lâkin, tartarsan ağırlığı iki yüz batman bir okka artmış olur.

11333Bir ceylân arslan karşısında kendinden geçer. Onun varlığı, arslanın mevcûdiyetine hicap olur.

11334Şan-ı İlâhî ile ilgili bu eksik kıyaslar, aşkın galeyânındandır, terk-i edep değildir.

11335Âşık’ın nabzı edebe riâyet etmez. Ceset hareket eder de kendisini Şâh’ın terazisine koyar.

11336Dünyada âşıktan daha ziyâde edebe riâyet etmeyen yoktur; fakat bâtında, ondan daha edepli kimse de yoktur.

11337Ey seçilmiş kimse; Bu edibâne ve gayri edîbâne iki zıt görünüşü, nisbet itibariyle yekdiğerine muvafık bil.

11338Zâhirine bakacak olursa âşıkın hareketi edep dışı gibi görünür. Çünkü başında aşk dâvası vardır.

11339Bâtınen görecek olursan dâvâ nerededir? O Pâdişahın önünde dâva da fânidir, âşık da...

11340Zeyd öldü desek bu cümlede Zeyd faildir ama, hakikatte değildir, elinden bir şey gelmez ki!..

11341O cümledeki Zeyd, nahiv kaidesi bakımından faildir... Yoksa hakikatte mef’uldür ve katili, ölümdür.

11342Fâillik ne demek? O, öyle mahvolmuştur ki bütün fâillikler ve hareketler ondan uzaklaşmıştır.

Sadr-ı Cihan103’ın vekîlinin bir töhmet altına alınarak can korkusu ile Buhâra’dan kaçması, Sadr-ı Cihan’a âşık olduğundan tekrar ters yüzü geri dönmesi... Âşıklar için can vermek kolaydır.

11343Buhârâ’da Sadr-ı Cihân’ın kulu bir töhmete uğradı, mevkii düştü, gizlenmeye mecbur oldu.

11344On yıl müddetle Horasan’da, Kuhistân’da ve Deşt’te başıboş bir halde gezip dolaştı.

11345On yıl dolaştıktan sonra kendi kendine dedi ki: “Efendimin hasretine artık tahammülüm kalmadı. Sabır, aşk rüsvâlığını nasıl men edebilir?

11346Bu topraklar, ayrılıktan çorak olur. Nehir ve deresinden ayrılan su, sararır, kokar ve bulanır.

11347Hayat veren rüzgâr kapalı bir yerde kalırsa kokar, veba olur. Ateş, yakacak şeyden ayrılırsa kül olur, heba olur.

11348Cennet gibi olan bağlar, bahçeler sararır solar, yaprakları kurur, dökülür... Bir hastalık yurdu olur!...

11349İdrak ve şuur sahibi akıl bile, dostların ayrılığı ile yayı kırılmış okçu gibi şaşırır kalır.

11350Cehennem bile, ayrılık yüzünden, gençlik çağına hasret çeken ihtiyarın titrediği gibi titrer, yandığı gibi yanar kavrulur.

11351Kıvılcım gibi yakıcı olan ayrılıktan kıyamete kadar bahsetsem, onun dehşet ve şiddetinin ancak yüz binde birini söylemiş olurum.

11352O halde onun yakıcılığım anlatmaya kalkışma... Yarabbi beni sen kurtar, beni sen kurtar diye duâ et. Bu kadar yetişir.

11353Dünyada her neden şâd oldunsa, bir de onun ayrılığını düşün.

11354Sen neden şâd oldunsa senden evvel bir çok kimse de ondan şâd olmuş, fakat sonunda vefâ etmemiş, rüzgâr gibi geçip gitmiştir.

11355Başkalarının elinden giden şey senin elinden de fırlayıp çıkacaktır, akıllı davran da o senden fırlamadan evvel, sen onun muhabbet ve bağlılığından fırlayıp çık.

Hz. Meryem gusül için çıplak bulunduğu sırada, Ruhü’l-Kudüs’ün insan şeklinde zuhur etmesi ve Hz. Meryem’in O’ndan Hak Teâlâ’ya sığınması

11356Fırsat elden çıkmadan Meryem gibi sen de, sûrete: “Senden Rahman’a sığınırım”, de!

11357Hz. Meryem, halvetgâhında, canlara can katan ve gönül cezbede bir sûret gördü.

11358Onun önünde, Ruhûlemin, Ay ve Güneş gibi yerden doğuverdi.

11359Güneşin şarktan doğduğu gibi, yerden nikapsız bir güzel peydâ oldu.

11360Meryem çıplak bulunduğu ve bir taarruza uğramaktan korktuğu için bütün vücûdu titremeye başladı.

11361Öyle bir güzeldi ki, eğer Yusuf Aleyhisselâm görmüş olsaydı, kendisini görüp de şaşkınlıkla ellerini kesen kadınlar gibi o da hayretinden elini keserdi.

11362Gönülde zuhur eden bir hayâl gibi, karşısında, Cebrail yerden gül gibi çıkıverdi.

11363Meryem kendinden geçti ve o halinde “Allah’ın hıfzına sığınırım” dedi.

11364Zira o afife Meryem, âciz kalınca, Hakk’ın hıfz ve himayesine iltica etmeyi âdet eylemişti.

11365Dünyayı kararsız bir âlem olarak görmüş ve ihtiyata riayet ederek Allah’a sığınmayı âdet edinmişti.

11366Ona ölünceye kadar bir kale lâzımdı ki düşman, oraya yol bulamasın.

11367Allah’a sığınmaktan daha iyi bir kale görmedi ve o kale civârında kendine yurt edindi.

11368Meryem, o akılları yakan, ciğerleri oklayan bakışları gördü.

11369Şah da, ordusu da o bakışlara köle olmuştu. O bakışlar, âkil pâdişahlarının akıllarını almış, onları divaneye döndürmüştü.

11370Yüz binlerce şâh onun kölesi idi ve O, yüz binlerce bedri, hilâl hâline getirmişti.

11371Zühre yıldızının güzellik hususunda ona karşı söz söylemeye cesareti yok. Akl-ı Kül, onu görünce tedbir ve tasarrufundan geri kalır.

11372Ben, o ateşin dumanıyım ki ona delilim. O pâdişahtan uzaktayken, onu görmeden hakkında ne söylenmişse hepsi de asılsız, hepsi de saçma!

11373Hakikat güneşine, âlemi kaplayan nuru delildir.

11374Gölge nedir ki O’nun delili olabilsin? O’nun karşısında hor ve hakir bulunuşu gölge için kâfi bir şereftir.

11375Bu ululuk, ona tam doğru bir delil: bütün anlayışlar geridedir, O ilerde!..

11376Bütün idrakler, topal eşeklere binmiş.. O ise, ok misâli giden bir ata binmiş gibidir.

11377Eğer o kaçsa kimse onun kendisini değil, kaldırdığı tozu bulamaz; eğer bütün âlem kaçsa, o hepsinin yolunu tutar, kaçmalarına mâni olur.

11378Âlem’de bütün anlayışlar, durup dinlenmezler... Ömür koşup, çabalama zamanıdır; oturup işret etme devresi değildir.

11379Birinin idrâki, doğan kuşu gibi hızlı uçar, diğeri de ok gibi havayı yırtar geçer.

11380Bir üçüncüsü yelkenli gemi gibi gider, bir dördüncüsü ise her vakit geri kalır.

11381Bu idraklere uzaktan bir av görününce o avın üstüne saldırırlar.

11382O av görünmez olunca şaşırırlar, baykuşlar gibi viranelere dağılırlar.

11383O av tekrar görünsün diye bir gözü kapalı, bir gözü açık olarak beklerler.

11384O avın zuhuru gecikince usançlarından: “Gördüğümüz acaba o mu idi, yoksa hayâl mi idi?” derler.

11385Böylece kalplerin kabz’a mübtelâ olması, maslahat bakımındandır. Kendilerinin biraz rahat etmesi ve kuvvet bulmaları içindir.

11386Eğer geceler olmasaydı, bütün halk, hırs ve tamahla çalışıp yorulmaktan kendilerini yakarlardı.

11387O vakit herkes kazanç heves ve hırsı ile bedenlerini çok yormuş, âdeta yakmış olurlardı.

11388İnsanlar hırs ve tamahtan bir müddet kurtulsun diye, gece, rahmet hazînesi gibi zuhur eder.

11389Ey sâlik; Sana kabz gelince me’yus olma ki o senin salâhın içindir.

11390Çünkü bast104 halinde sen harç ve masrafta bulunursun. Masraf için de bir irat lâzımdır.

11391Eğer dâima yaz faslı olsa idi ve güneşin harareti bağ ve bahçelere vursa idi.

11392Bağ, ve bahçedeki nebâtâtı kökünden öyle yakardı ki o kavrulan nebâtât bir daha tazelenemezdi.

11393Kış’ın yüzü ekşidir ama şefkatlidir. Yaz güler yüzlüdür ama yakıcıdır.

11394Sana kabz arız olunca onda bast gör. Taze ol ve alnını buruşturma.

11395Çocuklar gülerler; âlimler ise, vakarlı ve ağırbaşlı olurlar. Gam, akciğerden, sürûr karaciğerden gelir.

11396Çocuğun gözü eşek gibi ahırdadır. Âkil’in gözü ise başka hesaptadır.

11397O çocuk ve gafil, ahırdaki otu lezzetli bulur; âkil ise ahırdaki otun sonunun kasap elinde telef olduğunu görür.

11398Kasabın verdiği ot yok mu?. acıdır, acı... Maksadı bizi semirtmek ve tartıda ağır gelmemizi temin etmektir.

11399Ey yemek içmek mübtelâsı; Git de hikmet otundan ye ki, onu, Cenâb-ı Hak garazsız ve mahzâ lûtfu eseri olarak vermiştir.

11400Cenâb-ı Hakk’ın Kur’ân’da: “Hakk’ın verdiği rızıktan yiyin!” buyurmasını sen ekmek yemek anladın.

11401Rızk-ı ilâhî, derece itibariyle hikmet ve marifettir ki, o, yiyenin sonunda boğazına durmaz.

11402Bu ağzı kaparsan, sende mânevî bir ağız açılır ve o ağız, ilâhî esrar ve mârifet lokmalarını yer.

11403Eğer şeytan sütü emmekten cesedini men edersen, o sütten kesilmeye karşılık, birçok nimetler yersin,

11404Bu sözü Türk kaynatması105 gibi yarı pişmiş, yarı çiğ bıraktım. Bahsin tamamını Hakîm-i Gaznevî106’den dinle!

11405Gayb hakîm’i ve âriflerin medarı iftiharı olan Hz. Senâî İlâhînâme’sinde der ki:

11406Ey sâlik; Gam ye de, gam artıran ehl-i dünya kimselerin ekmeğini yeme. Çünkü akıllı adam gam yer, çocuksa şeker!..

11407Neşe şekeri, gam bağının yemişidir. Bu ferah yaradır, o gam ise merhemdir.

11408Kendinde gam görünce onu aşk ile kucakla. Şam şehrine Rabve tepesinden bak.

11409Akıllı bir kimse üzümde şarabı görür, âşık da vârı yokta bulur.

11410Geçen gün hamallar, bir yük için: “Sen çekme, arslanlar gibi ben çekip götüreyim” diye, kavga ediyorlardı.

11411Neden? Çünkü o zahmette rahmet, o eziyette kâr görüyorlardı, onun için yükü birbirlerinden kapıyorlardı.

11412Allah’ın vereceği ecir nerede, züğürt bir adamın vereceği ücret nerede? Sana ücret olarak bir hazine ihsan eder, yükünü taşıyacağın kimse ise ancak bir mangır verir.

11413Hakk’ın vereceği öyle bir altın hazinesidir ki sen toprak altına yatınca seninle beraber olur, sâir malların gibi vârislere kalmaz.

11414O ecir hazinesi, cenazenin önünde gider. Kabrinde ve o garip halinde arkadaşın olur.

11415Ölüm günü için şimdiden ölü ol ki Ebedi Aşk ile kapı yoldaşı olasın.

11416Mücâhedeye sabır eden kimse o gayret perdesi arkasında sevgilinin nar çiçeği gibi yüzünü ve iki zülfünü görür.

11417Çalışıp, çabalayan kimsenin karşısında gam ve keder ayna gibidir, aynada o gam ve kederin zıttı bulunan ferah ve sürûr görünür.

11418Meselâ hastalık sıhhatin zıddıdır; fakat bir kimseye arız olunca, sonunda sıhhat ve selâmet yüz gösterir.

11419Bu iki hâli elinin parmaklarında gör: Avucunu yumduktan sonra mutlaka açarsın.

11420Pençe eğer dâima kapalı, yahut dâima açık bulunsa idi, o bir illete müptelâ olmuş olurdu.

11421Kabz ve bast halleri ile, insanın iş görüp kazanması intizam kesbeder. Bu iki hal, ona kuşun iki kanadı gibidir.

11422Karada balıkların çırpındıkları gibi, Meryem de, Cebrail Aleyhisselâm’ı görünce, bir müddet çırpındı.

Ruhu’l-Kudüs’ün Hz. Meryem’e: “Ben Allah tarafından sana gönderilmiş bir elçiyim. Benden korkma ve gizlenmeye çalışma... Hakk’ın emir ve fermanı böyledir” demesi

11423Allah’ın lûtuf ve keremi numunesi olan Cebrail Aleyhisselâm, Meryem’e seslendi ki: “Ben Hakk’ın eminiyim, benden korkma...

11424İzzeti İlâhî’nin serfirazı ve hoş mahremi bulunan benden kendini gizlemeye çalışma.”

11425Cebrail bunu söylüyor ve pâk bir nûr’un şûlesi dudağından çıkıp âsumâna yükseliyordu.

11426“Hakikatte benim aslım, yokluk âlemindedir. Şu gördüğün sûret, benim zâtım değil, sana karşı bir misâlimdir.

11427Ey Meryem; Bak ki ben anlaşılması müşkil ve acîp bir sûretim. Hem hilâl hem de gönüllerdeki hayâl gibiyim.

11428Bir hayâl gibiyim, öyle bir hayâl ki, kalbine gelir ve yerleşir; nereye kaçsan artık o seninle beraberdir.

11429Ancak, gelip geçici ve aslı olmayan bir hayâl değilim.

11430Ben, Allah’ın nuruyla doğmuş hakikî sabahım. Gündüzümün etrafında hiçbir gece dolaşamaz.

11431Ey İmrân’ın kızı, bana karşı «lâ havle» diyerek Allah’a sığınma. Zira ben, havi ve kuvvet sahibi olan Allah’ın emri ile bu tarafa gelmişim.

11432Hakikaten benim için asıl gıda «lâ havle»dir. Hem de onun lâfzından evvel nuru benim asıl gıdamı teşkil eder.

11433Sen, benden Hak Teâlâ’ya sığınıyorsun; ben ise o sığındığın Hakk’ın ezelde nakş ve sonra halk ettiği bir mahlûkum.

11434Ben o melce ve penâhım ki seni bir çok defa kurtardım. Sen «Eûzü birrahmân» diyorsun, fakat hakikatta o «Eûzü» benim.

11435Tanımazlıktan beter bir âfet yoktur. Sen Dost’un yanında olduğun halde ona muhabbet etmesini bilmiyorsun.

11436Sen yâri ağyar sanıyorsun, sürûrun adını gam koyuyorsun.

11437Yârimizin lûtf u eseri olan bir hurma ağacı, biz hırsız olunca, bize darağacı olur.

11438Sevgilimizin zülfü böyle misk kokulu iken, biz akılsız bulunduğumuz için, bize zincir görünmektedir.

11439Allah’ın lûtfu Nil nehri gibi akıp gidiyor. Lâkin biz Firavun meşrep ve Kıptî107 tabiatta olduğumuz için bize karşı kan oluyor.

11440Bize kan görünen o su: “Ben suyum, dikkat et, dökme. Ben Yusuf’um; Ey inatçı adam; senin gafletinden kurt gibi görünüyorum” diyor.

11441Görmez misin ki halim ve selim bir dosta karşı sen zıt gidince o yılan gibi olur.

11442Onun eti ve yağı değişmemiştir. Öyle görünmesi, senin görüşünden başka bir şey değildir.

Sadr-ı Cihan’ın vekîli olan ve Buhâra’dan kaçan kimsenin, aşkı yüzünden kayıtsızca Buhâra’ya dönmeye azmetmesi

11443Meryem’in mumunu bırak, yanadursun... Evet... o yanıp yakılan âşık, Buhâra’ya dönüyordu.

11444Senin artık sabrın kalmadı, keskin bir ateş içinde yanıyorsun. Git, Sadr-ı Cihan tarafına firar et.

11445Buhâra’dan murat: İlim ve irfan menbâı bulunan insan-ı kâmildir! Ona vâsıl olan kimse Buharâlı demektir.

11446Kâmil bir şeyhin huzurunda bulundukça Buhâra’dasın. Aklını başına al da Buhâra’ya hakaretle bakmayasın.

11447Onun denize benzeyen gönlü taşar, çekilir, taşar çekilir. Bu med ve cezir, o Buhâra’ya tezellül ve tevazu içerisinde gitmeyene yol vermez.

11448Nefsini zelil edip de o kâmile tevazu gösteren kimseye ne mutlu! Ve nefsinin tekmesinden helak olan kimsenin de vay haline.

11449Sadr-ı Cihan’ın ayrılığı, o âşıkın canına tesir etmiş ve varlığını parça parça etmişti.

11450Kendi kendine dedi ki: “Kalkıp, oraya, onun bulunduğu Buhâra’ya avdet edeyim. Kâfir oldumsa bile tekrar Müslüman olayım.

11451Tekrar oraya gideyim ve hayır düşünceli olan o hazretin huzurunda yerlere kapanayım.

11452Ona diyeyim ki: Canımı huzûruna getirdim, istersen iltifatınla beni ihya et, dilersen koyun gibi başımı kestir.

11453Ey güzellik semâsının kameri; senin huzurunda kesilip ölmek, başka yerde diriler pâdişahı olmaktan evlâdır.

11454Ben binlerce kere, hattâ daha fazla tecrübe ettim ki sensiz yaşamak pek acı, tahammül edilir şey değil...

11455Ey benim muradım; Benim için, sur üfürür gibi nağmelerle terennüm et de, yeniden hayat bulayım. Ey benim deve gibi olan bedenim, çök artık; benim için surûr-u tâm hâsıl oldu.

11456Ey arz; döktüğüm gözyaşlarını yut, yeter gayri. Ey nefs; iç o tatlı suyu; bulanıklığı geçti, duruldu artık.

11457Ey benim bayramım; bize avdet eyledin ve safa getirdin. Ey sabâ rüzgârı ne lâtif estin ve bize dostun kokusunu getirdin.

11458Arkadaşlar, dedi, ben gidiyorum... elveda... Ben o emîre, o emrine itaat edilen Sadr-ı Cihâna gidiyorum.

11459Her an O’nun aşkıyla, onun ayrılığı ile yanıyorum. Ne olacaksa olsun, o tarafa gidiyorum.

11460O, bana karşı kalbini taş gibi merhametsiz kılsa da, benim canım Buhâra’ya azmediyor.

11461Buhâra, yârimin meskeni ve şâh’ımın şehridir. Benim vatanım orası. Âşık indinde «Hubbü’l-vatan»108’ın mânâsı da budur.”

Bir sevgilinin garip âşıkına: “Şehirlerden hangisini daha hoş ve daha büyük, daha müzeyyen, daha nimetli ve gönül açıcı buldun?” diye sorması, âşıkın da cevap vermesi

11462Bir sevgili âşıkına dedi ki: “Yiğidim; sen gurbet ve seyâhat halinde birçok şehirleri gördün.

11463Onların içinde hangi şehir daha hoştu?” Âşık cevap verdi: “İçinde sevgilimin bulunduğu şehir hepsinden hoştur.”

11464Şâhımızın döşemesi nerede yayılmışsa orası, iğne gözü kadar dar olsa bile, bizim için sahra kadar geniştir.

11465Ay gibi Yusuf nerede ise, orası, kuyu dibi olsa bile bizim için cennettir.

Sadr-ı Cihan’ın âşıkını Buhâra’ya avdet etmekten dostlarının men etmeleri, onun da uluorta sözlerle cevap vermesi

11466Bir nasihatçi ona dedi ki: “Ey bihaber; eğer görür gözün varsa sonunu düşün.

11467Aklını başına al da bu işin önüne ve sonuna bak. Pervâne gibi kendini ateşe yakma.

11468Buhâra’ya nasıl gidersin? Deli misin? Zincire ve zindana mı heveslisin?

11469Sadr-ı Cihan senin için kin ve husûmetten demir yalayıp duruyor ve seni yirmi gözle arıyor.

11470O, senin için bıçak bilemektedir. O, âdeta kıtlığa uğramış bir köpek, sen ise unla dolu bir torbasın.

11471Allah bir fırsat verdi, kurtuldun. Tekrar zindana nasıl gidiyorsun, sana ne oldu?

11472Eğer başına on çeşit memur dikseler bile, onlardan kaçıp gizlenmen lâzım; akıl, bunu emreder.

11473Halbuki, senin başında tek bir memur bile yok. Neden böyle önden ve arkadan yolun bağlandı?”

11474Aşk, onu esir etmiş ve üstüne musallat olmuştu. Fakat nasihatçi, aşk memurunu görmüyordu!

11475Her memurun başında gizli bir memur vardır. Öyle olmasaydı o musallat olanda köpek gibi saldırıcı tabiat nereden olurdu?

11476Aşk şâhının hışım ve gazabı o musallat olan kimsenin ruhunda oturmuş, onu zulme ve kara yüzlülüğe bağlamıştır.

11477O gizli müvekkil bulunduğu şahsa vurur ve: “İşkencesine memur olduğun mazluma vur” diye tazyik eder. İşte benim feryadım o gizli musallatlardandır.

11478Zarar ve ziyan tarafına giden birini görürsen, yalnız da olsa onu bir memur ile birlikte gider bil.

11479Eğer o kimse, o gizli memurdan haberdar olsa idi pâdişahlar pâdişahı olan Cenâb-ı Hakk’a sığınır ve Huzur-u İlâhîde feryad ederdi.

11480Hakikat Şah’ının huzurunda başına toprak saçarak Lûtf u Rabbanî ile o korkunç şeytandan kurtulurdu.

11481Ey karıncadan daha aşağı olan kör; sen kendini bey ve büyük gördüğün için o memur şeytanı göremiyorsun.

11482Bu yalancı kanatlarla mağrur oldun; halbuki, onlar öyle bir kanattır ki sahibini vebal tarafına çeker.

11483Kanat, sahibini hafifletir ve yücelere çeker... Fakat çamura da bulandı mı, ağırlaşır ve sahibini yerde bırakır.

Sadr-ı Cihan’ın âşıkının, nasihat edene, aşk şevki ile uluorta cevap vermesi

11484Âşık dedi ki: “Ey nasihatçi, daha ne kadar söyleyeceksin? Sus, yetişir! Bana nasihat verme ki bağlandığım kayıt çok ağır ve serttir.

11485Benim bend ve kaydım, senin pend109 ve nasihatından daha ziyade ağırlaştı. Senin hocan aşkı tanımamıştır.

11486Aşkın dert artırdığı bahsinde İmam-ı Ebû Hanife ile İmam-ı Şafii ders yapmamıştır.

11487Beni ölümle tehdit etme.. Kendi kanıma susamış birisiyim ben zaten...

11488Âşıklar için her an bir ölüm var... Âşıkların ölümü bir türlü değildir.

11489Bir âşık, hidâyete götüren yüzlerce cana sahip olduğu halde onların hepsini bir anda feda eder.

11490O feda ettiği canların her biri için on misli bedel alır. Bunu öğrenmek için Kur’ân’dan «Aşrate emsâlihâ»110 âyetini oku!

11491Eğer o güzel yüzlü sevgili, kanımı dökecek olursa, neşeyle dönerek, zevkimden ayaklarımı yerlere vurarak, canımı onun yoluna saçarım.

11492Ben tecrübe ettim ki yaşamak benim için ölümdür. Fâni hayattan kurtuluşum ise ebedî hayata kavuşmam olacaktır.

11493Ey benim güvenilir dostlarım, beni öldürün ki katlimde benim için hayat içinde hayat vardır.

11494Ey parlak çehreli olan, ey bekâ ruhu bulunan güzel; ruhumu tarafına çek ve bana rü’yeti didârını ikram et.

11495Benim bir sevgilim var ki muhabbeti kalbimi yakıp kavurmaktadır. Eğer yüzümün ve gözümün üzerinde yürümek dilerse yürüyebilir.

11496Arapça daha hoş olmakla beraber Fârisî söyle. Zaten aşkın yüzlerce başka lisanı da vardır, ama,

11497O güzelin kokusu gelip,yayılınca, o lisanların hepsi şaşırır kalır.

11498Bu kadar sözü kâfi görürüm. Çünkü dilber hitâb ediyor. Sen kulak kesil de dinle. Allah doğruyu herkesten daha iyi biliyor.

11499Âşık tevbe etti mi, işte o zaman kork... Çünkü âşık, dolandırıcılar gibi darağacında ders verir.

11500Bu âşık Buhâra’ya gidiyor, fakat orada bir üstat bulmak ve ders okumak için değil...

11501Âşıkların müderrisi, yârin güzelliğidir. Onların defteri ve dersi de sevgilinin yüzüdür.

11502Onlar zâhiren sessizdirler, lâkin hakikatte naraları arşa ve mâşûk-ı ezelînin tahtına kadar vâsıl olur.

11503Onların dersi kendinden geçmişçesine hareket, semâ ve ıstıraptır. Onlar ne Ziyâdât kitabını, ne de Silsile kitabını ders edinmişlerdir.111

11504Bu âşıklar kavminin silsilesi, yârin misk kokulu ve kıvırcık zülfüdür. Onlar da devir meselesinden bahsederler, ama sevgilinin devrinden.

11505Biri sana kese meselesini sorarsa ona “Hakk’ın hazinesi keselere sığmaz” cevabını ver.

11506Eğer «Hul’» ve «Mübârâ»112 kelimeleri zikredilirse onları kötü görme. Hakikatte Buhâra’yı anıyorlar demektir.

11507Her şeyi anış, insana başka bir hassa verir. Çünkü her sıfatın başka bir mahiyeti vardır.

11508Buhâra’da bütün hünerlere, ilimlere, sanatlara vasıl olursun. Lâkin horluğa, hakirliğe ve seyri sülûke başlarsan bu hünerlerin hepsinden ferâgat edersin.

11509O Buhârâlı âşık da, ilim kaydında ve tahsil hevesinde değildi. Gözünü basîret güneşine dikmiş, yâni; mâşukunu görmek arzusunda bulunmuştu.

11510Her kim halvette basiret ve görüşe nâil olursa, o artık ilimlerle yücelmeyi dilemez.

11511Ruhun cemâli ile hembezm ve mülâki olana, ağızdan duyulma haberlerden ve ilimlerden artık tasa gelir.

11512Görüş bilgiden üstündür, bilgiye galebe eder. Bu yüzden halk nazarında dünya galiptir, sevimlidir.

11513Çünkü halkın avamı dünyayı peşin ve mevcut, âhireti ise veresiye ve namevcut gibi kabul ederler.

O âşık bende’nin Buhâra tarafına teveccühü

11514O kanlı yaşlar döken âşık, kalbi çarparak hararet ve süratle Buhâra’ya yüz tuttu.

11515İştiyakından, çöldeki kumlar, ayağının altında ipekli halı gibi oluyor. Ceyhun nehrinin suları ise onun gözüne birikinti gibi görünüyordu.

11516Gerçi, şeker Semerkant’tadır, ama, o âşıkın dudağı şekeri Buhâra’da bulmuş, bu sebeple oraya azimet kılmıştır.

11517Ey Buhâra, sen ilim ve irfan merkezisin ve akılları artırırsın. Lâkin benim aklımı da, dinimi de aldın.

11518Buhâra’nın şehir kenarındaki evlerinin ve ağaçlarının karaltısını görünce kalbindeki gam karaltısında bir aydınlık belirdi.

11519Bir müddet şuursuz olarak düştü ve uzanıp kaldı. Onun aklı sır bahçesine uçup gitti.

11520Orada bulunanlar, onun başına ve yüzüne gül suyu serptiler. Halbuki onun aşkının gül suyundan gafil idiler.

11521O gizli bir gülistan görmüş, aşkın yağması onu kendinden geçirmişti.

11522Ey donuk ve zevksiz kimse; sen bu söze ve bu nefese lâyık değilsin. Gerçi, sen de kamışsın, amma şekeri hâvi değilsin.

11523Akıl yükün seninle beraberdir, “Görmediğiniz askerleri yolladı”113 âyetinden gafilsin.

11524Ya Mevlânâ; bu sözün sonu gelmez. Hikâyeyi çabuk böyle ki o genç âşık Buhâra’ya gelsin.

O laubâli âşıkın Buhâra’ya girmesi, yârân ve dostlarının onu meydana çıkarmamaya çalışmaları

11525O âşık sevinerek, mâşûkunun huzuru olan ve kendisi için emniyet yurdu bulunan Buhâra’ya geldi.

11526Gökyüzünde uçan ve ay tarafından kucaklanıp kendisine, sen de beni kucaklasana dendiğini sanan bir sarhoş gibi neşeli idi.

11527Her kim onu Buhârâ’da görürse diyordu ki: “Durma, meydana çıkmadan evvel, hemen bir tarafa sıvış!..

11528Sadr-ı Cihan, on yıllık kin ve intikamını almak üzere gazaplı bir halde seni aramaktadır.

11529Allah rızası için kendi kanına kendin girme. Sözüne ve efsununa o kadar güvenme...

11530Sen vaktiyle Sadr-ı Cihân’ın vekili, cömert, şayanı itimat ve üstad bir mühendistin.

11531Bir özür yaptın, cezadan kaçıp kurtuldun. Tekrar nasıl oldu da geri geldin?

11532O vakit yüz türlü hile ile belâdan kaçmıştın. Şimdi seni buraya ahmaklık mı getirdi, yoksa ecel mi?

11533Ey aklıyla Utarit’in idrakine ta’n eden; bil ki, Allah’ın kazası, âkil’in aklını da ahmak haline getirir.

11534Arslan arayan tavşan ne kadar uğursuzdur. Sen zekî bir adamsın. Aklın ve idrakin nerede?

11535Kazâ ve Kaderin böyle yüzlerce ahkâmı vardır.” Âşık dedi ki: “Kaza gelince feza daralır.

11536Sağlı sollu yüzlerce kurtuluş yolu olduğu halde, Kazâ tesiri ile hepsi kapanır. Çünkü o Kazâ bir ejderhâ gibidir.”

Âşıkın nasihat verenlere ve kendisini tehdit edenlere cevap vermesi

11537Dedi ki: “Ben, susuzluk hastalığına uğramış bir hastayım. Suyun nihayet beni öldüreceğini bildiğim halde o su beni çekiyor.

11538Yüzlerce defa kendisini harap etse ve öldürse, gene de bu hastalığa tutulan sudan kaçabilir mi?

11539Elim ve karnım sudan şişse de, suya olan aşkım eksilmeyecektir.

11540Karnımı görüp ‘bu ne’ diye sordukları vakit, onlara ‘keşke içime bir deniz aksa idi’ diyorum.

11541Tulum gibi olanı karnım, su dalgası ile patlarsa varsın patlasın. Ölürsem de bu sûretle ölüş, benim için iyidir.

11542Ben nerede bir dere görsem, ‘onun yerinde ben olaydım’ diye gıpta ediyorum.

11543Elim def, karnım davul gibi şiş olduğu halde suyun aşkı davulunu çalıyorum.

11544O Ruhu’l-emîn yâni; Sadr-ı Cihan kanımı dökmüş olsa da, ana karnındaki cenin gibi damla damla kan yemiş olurum.

11545Yer gibi ve cenin gibi kan içmekteyim. Âşık olalıdan beri bu halde bulunuyorum.

11546Geceleri ateşteki tencere gibi kaynıyorum, gündüz geceye kadar kum gibi kan içiyorum.

11547Ben, hile ederek O’nun hışım ve gazabından kaçtığım için pişmanım.

11548Onun, mest olan ruhum üzerine hışım ve gazap göstermesi, bir Kurban Bayramıdır. Âşık da kurbanlık...

11549Sığır,yatsa da, bir şey yese de Kurban Bayramı için beslenilir.

11550Beni, Hz. Mûsâ’nın, kurban edilerek ölüyü dirilten sığırı bil. Cüz’lerimin cüz’ü bile, bir hür kişinin haşredilmesine sebeptir.

11551Mûsâ’nın sığırı kurban edilmiş ve onun ufak bir uzvu, bir maktulün sebeb-i hayatı olmuştu.

11552‘O kurbanın bir uzvuyla maktule vurun’ emrinin tatbikinde ölü yerinden sıçradı ve katilini haber verdi.114

11553Ey kerim dostlarım; ruhların haşrini görmek isterseniz bu sığırı yâni âşık’ın nefsini kurban eyleyiniz.

11554Cemâdlıktan öldüm ve nebati oldum; Nebatken de öldüm, hayvan sûretinde zuhûr ettim.

11555Hayvanlıktan da öldüm ve insan oldum. O halde ölmekten eksileceğim diye niye korkayım?

11556Beşeriyetten de bir hamle ederim ve melekiyet âlemine dahil olurum.

11557Melekiyet âleminden de benim için geçmek lâzımdır. Zira Vechi İlâhîden başka her şey helâk olacaktır.

11558Son defa olarak melekiyetten de kurban olurum, vehim ve hayâle gelmeyecek bir şey olurum.

11559Tamamı ile yokluk haline girip, erganun115 gibi: «Ve innâ ileyhi râciûn» yâni: “Biz Allah’a ricat ederiz”116 derim.

11560Ümmetin: ‘Ab-ı hayat, zulmet içindedir’ demekte ittifak ettiği şey ölümdür.

11561Nilüfer çiçeği gibi git bu hayat nehrinden yetiş, susuzluk illetine uğramış kimse gibi hırs ve iştiha ile su «ölümü» ara.

11562Su, susuzluk hastasının ölümü olduğu halde o, su arar ve sabredemez içer. Hakikati bilen ancak Allah’tır.

11563Ey can korkusuyla canandan ürküp kaçan donuk âşık, sen can korkusu ile candan kaçıyorsun.

11564Ey korkaklığından kadınların bile utandığı kimse, bir bak; cânânın kılıcına doğru yüz binlerce ruh, el çırparak koşmaktadır.

11565Nehri görünce kâsedeki suyu oraya dök. Su, nehirden kaçar, çekinir mi?

11566Kâsedeki su, nehir suyuna dökülünce orada mahvolur ve nehir suyu olur.

11567Böyle olunca da vasfı yok olur da zatı kalır. Artık bundan sonra ne eksilir, ne de kötü bir sûret alır.

11568Ben de O’ndan kaçtığım için pişmanım, özrümü bildirmek üzere kendimi O’nun fidanına astım.

Canından vazgeçen âşıkın mâşukuna vâsıl olması

11569Bir top gibi, yüzü ve başı üstüne secdeler ederek, yaşlı gözleriyle Sadr-ı Cihan’ın huzuruna gitti.

11570Bütün ahalî, Şadr-ı Cihan, bunu yakacak mı, yoksa asacak mı? diye başları yukarda bekliyor ve;

11571Sadr-ı Cihan, bu hakir ahmağa, zamanın bir talihsize gösterdiğini gösterecektir;

11572Bu budala, pervâne gibi narı nûr gördü de ahmakçasına ona atılıp canından oldu, diye söyleniyordu.

11573Lâkin aşk mumu, diğer mumlar gibi değildir. Aydınlık içinde aydınlık, aydınlık içinde aydınlıktır.

11574O, ateşli mumların aksine bir şeydir. Ateş gibi göründüğü halde baştanbaşa nurdan ve hoşluktan ibarettir.

Âşık öldüren mescit ile, ölümünü arayıp hiçbir şeye aldırış etmeyerek orada konaklayan âşık

11575Ey uğurlu kimse bir hikâye söyleyeyim dinle: Rey şehrinin kenarında bir mescit vardı.

11576Hiçbir kimse yoktu ki, orada gecelesin, yatsın da, korkudan ödü patlayıp ölmesin, oğlu o gece yetim kalmasın.

11577Orada ne kadar garip ve çıplak kimse yatmıştı ki sabahleyin, yıldızların gurûb edişi gibi, mezara götürülmüştü.

11578Ey salik; sen de bunu iyice anla, kendine gel... Sabah geldi çattı, uykunu kısa kes.

11579Herkes diyordu ki: “O mescitte kuvvetli periler vardır, içinde yatanı kör kılınçlarla öldürüyorlar.”

11580Bir diğeri: “Burada sihir ve tılsım vardır, hayatın düşmanıdır” diyordu.

11581Bir başkası “Kapısının üstüne: «ey misafir; burada kalma!

11582Eğer canın sana lazımsa gece burada yatma! Yoksa ölüm burada senin için pusu kurmuştur” diye levha koymalı” diyordu.

11583Bir diğeri de diyordu ki: “Geceleri kapısına kilit takın, bir gafil gelip yatmak isterse müsaade etmeyin.”

O mescide bir misafirin gelmesi

11584Bir gece oraya bir misafir geldi ki, mescidin o acayip şöhretini işitmişti.

11585Söylenilen sözlerin doğru olup olmadığını tecrübe etmek istiyordu. Çünkü çok yiğitti ve canına da doymuş bir kimse idi.

11586Kendi kendine dedi ki: “Bu başa, bu gövdeye pek aldırış etmem. Can hazinesinden bir habbeyi eksilmiş farz edeyim.

11587Ten sûreti giderse gitsin; ben cesetten ibaret değilim. Bir de ruhum vardır ki bâkîdir. O bâkî olunca ona sûret eksik olmaz.

11588Cenâb-ı Hak beni yarattı ve bana ruhundan nefhetti. Ten boğazından ayrılırsam nefh-i ilâhiden ibaret kalırım.

11589Elverir ki Hakk’ın nefesi bu tene gelmesin de inci de, bu dar sedeften kurtulsun artık.

11590Allah: ‘Ey sadık kişiler, ölümü dileyin’117 dedi. Ben de sadıkım, onun için bu emir üzerine canımı feda ederim.”

Mescit halkının, âşık misafiri, gece orada yatmak istediği için kınamaları ve tehdit etmeleri

11591Halk, ona dediler ki: “Aklını başına al da burada yatma! Yoksa can alıcı seni posa gibi eziverir.

11592Belki, garip olduğun için hâli bilmiyorsun. Bu mescitte her kim gece yatar uyursa zevâli gelmiş demektir.

11593Şu hal yâni; burada yatan kimsenin ölmesi tesadüfi değildir. Bunu biz ve akıllı, bilgili kişiler mükerreren gördük.

11594O mescit, her kimin bir gece meskeni olduysa, gece yarısı ona öldürücü bir zehir gelmiştir.

11595Biz bunu işiterek rivayet etmiyoruz. Birden yüze varıncaya kadar gözümüzle görmüşüzdür.

11596Hz. Resûl[s.a.v.] “Din nasihattir” buyurmuştur.

11597O nasihat, dostlukta doğruluktur. Doğru söylemez, aldatırsan, hainsin; insan kisvesine girmiş köpeksin.

11598Ey misafir, sana muhabbetimizden bu nasihati veriyoruz ve bu mescitte yatma diyoruz. Sen de sözümüzü dinle ve akıl ve insaftan ayrılma.”

O âşıkın nasihat verenlere cevâbı

11599Âşık dedi ki: “Ey nasihatçiler; ben yaptığımdan nâdim değilim, hayata doydum.

11600Ben; yara arayan ve yara isteyen bir tembelim. Tembelden yola gitmeyi umma...

11601Ben, rızık dileyen bir tembel değilim, belki ölümü lâubalî arayan bir tembelim.

11602Dilenerek para elde eden tembel bir dilenci değilim. Belki bu dünya köprüsünden geçen çevik bir tembelim.

11603Her dükkâna başvuran ve sadaka isteyen tembel bir dilenci değilim; varlıktan sıçrayıp kurtulan ve bir mâdene ulaşan tembelim.

11604Bir kuşun kafesi bırakıp uçması kabilinden, bana da ölmek ve bu yurttan göçmek hoş ve tatlı geliyor.

11605Öyle bir kafes ki bağ içindedir. İçerisindeki kuş dışarıdaki gülistanı ve ağaçları görür.

11606Kafesin dışarısında bir çok kuş hürriyetten ve serbestlikten hikâyeler terennüm ederler.

11607Kafesteki kuş, onları duyar, o yeşilliği görür de, ne iştahı kalır, ne sabrı, ne kararı!

11608Belki ayağındaki bağı koparır diye kafesin her deliğinden başını dışarıya çıkarır.

11609O kuşun kalbi ve ruhu böylece dışarıya çıkmak arzusunda iken, kafesin kapısını açacak olursan ne hale gelir?

11610O kuş kafese kapanmış, kafesin etrafında da kediler bekliyor olsa.

11611Öyle bir kuş korkuya, vehme düşer... Kafesten çıkmayı hiç ister mi o?

11612Hattâ o, bu dar kafesin etrafında bir yüz kafes daha bulunmasını ister.”

Câlinus bu dünya hayatına âşık idi, çünkü hüneri, ancak burada geçerdi, o pazarda bir işe yaramazdı. O yüzden kendini o âlemde halkla bir görürdü

11613Akl-ı meaş’ta üstün olan Câlinus, bu dünyaya muhabbeti ve onda yaşamak arzusu ile demiştir ki,

11614“Yarı canlı bir halde, dünyayı bir katırın kuyruğu altından görmeye razıyım.”

11615Çünkü etrafında katar katar kedi görüyordu ve ruh kuşu uçmaktan ümit kesmişti.

11616Yahut bu cihanın gayrisini yok görmüştü de yoklukta bir haşir gizli bulunduğunu görmemişti.

11617Bu gibi kimselerin hâli, Kerem-i İlâhî dışarıya çekerken, geriye ve anasının karnına doğru kaçan ceninin haline benzer.

11618Rabbani Lûtuf, onun yüzünü çıkılacak tarafa çevirir, o ise anasının arkasına doğru kaçar.

11619Eğer bu şehirden ve bu yurttan ayrılırsam acaba bu makamı bir daha görebilir miyim?

11620Çıkacağım o havası ağır şehirde bir kapı olsaydı da oradan şimdi bulunduğum rahme bakabilseydim.

11621Yahut iğne gözü kadar bir delik bulunsaydı da onun dışarısından rahim görünseydi.

11622Câlinus gibi, hakîkate namahrem olduğu için o cenin de, rahmin dışında geniş bir âlem bulunduğundan gafildir.

11623Cenin bilmez ki rahimdeki yaşlıklar da dışarıdaki âlemin feyzi iledir.

11624Dünyadaki dört unsur da kendilerine lâmekân âleminden yüzlerce yardım geldiğini bilmezler.

11625Eğer kuş, suyu ve dâneyi kafesin içinde buluyorsa, o su ve dâne hariçteki bir bağ ve bahçedendir.

11626Peygamberler hazerâtının ruhları bu dünya kafesinden göçüp kurtulurken, su ve dânenin geldiği bağı görürler.

11627Onun için Câlinus’un hikmetinden de, bu âlemden de feragat ederler ve ay gibi doğar, göklere ışık saçarlar.

11628Eğer bu söz; Câlinus’a iftira ise, benim cevabım onun için değildir.

11629Bu cevap, o sözü söyleyen ve kendisinde münevver bir kalp bulunmayan kimse içindir.

11630O kimsenin can kuşu, kedilerden «hele durun bakalım» sesini duyunca delik arayan fareye dönmüştür.

11631Ondan dolayı, onun ruhu, bu dünyâ deliğinde mimarlık etmeye başlamış ve deliğe münasip bilgilere sahip olmuştur

11632Bu dünya deliğinde onun kadir ve şerefini artıracak birtakım sanatları ihtiyar ve tahsil eder.

11633Çünkü o dünyadan dışarı çıkmaktan ümidini kesmiş ve beden hapsinden kurtuluş yolu kendisi için kapanmıştır.

11634Eğer örümcekte Ankâ tabiatı olsaydı tükürüğüyle nasıl çadır ve kendine mesken yapardı.

11635O kimsenin bulunduğu dünya kafesine ecel kedisi, pençesini uzatmıştır ki o pençenin adı derttir, elemdir ve karın ağrısıdır.

11636Kedi ölüm, hastalık da onun pençesidir ki kuşa ve onun kanatlarına uzanmıştır.

11637O kimse devâ ve şifâ bulmak için taraf taraf koşar. Ölüm kadı gibidir, hastalık da şâhit misâlidir.

11638Bu şahit, yâni hastalık, seni kadı mahkemeye çağırıyor, diye muhtar gibi gelir.

11639Kadı huzuruna çıkmaktan kaçmak için muhtar’dan mühlet istersin. Talebini kabul ederse gider, etmezse “kalın bakalım” der.

11640Muhtardan mühlet istemek, hastalığı tedavi ettirmek ve ilâç almaktır ki, o ilâçlar, beden hırkasına yama dikmek kabîlindendir.

11641Nihayet muhtar, bir sabah hiddet ve şiddetle gelir ve: “Bu mühlet daha ne kadar sürecek? utan artık” der.

11642Ey hasetlerle dopdolu olan kimse; öyle bir gün gelmeden evvel, şahtan, özür dile...

11643Atını karanlıklara süren, yâni hayatını gaflet ve masiyyetle geçiren kimse, kalbini İlâhî Nur’dan tahliye eder.

11644O kimse, şahtan da kaçar, şahitten de, götürmek istediği yerden de.... Çünkü muhtar onu kaza’ya, hükme davet etmektedir.

11645Ya Mevlânâ; bu bahsi bırak da, gece yatmak için mescide gelmiş olan şahsı anlat.

Mescit cemaatinin, misafiri gece mescitte yatmak istediği için bir defa daha kınamaları

11646Cemaat ona dedi ki: “Haydi yiğitlik taslama, yürü... Bu sevdadan vazgeç de, elbisen de, canın da burada rehin kalmasın.

11647Gitmek istediğin yol, uzaktan kolay görünür amma, sonulda güçleşir; sen buna iyi dikkat et!

11648Çok kimse kendini astı; yâni, burada yattı da üzüldü, ıstırap çekti ve tutunacak bir şey aradı.

11649İyi ve kötünün hayâli, vukuundan evvel insanın kalbinde kolay görünür.

11650Harp meydanına girince o kimse için iş müşkilleşir.

11651Arslan değilsen adımını ileri atma. Çünkü ecel bir kurt, senin canın işe dişi bir koyun gibidir.

11652Eğer sen abdâl’dan isen ve senin koyunun arslan olduysa, emin ol ki, ölümün başını eğmiş ve sana mağlûp olmuştur.

11653Abdal kimdir? Varlığı değişmiş ve Allah’ın tebdili ile şarabı sirke olmuş kimsedir.

11654Lâkin sen kendini, sarhoşluk sebebiyle arslan avlayacak bir kahraman sanıyorsun. Aklını başına al da ileri gitme!”

11655Cenâb-ı Hak, doğru yolu bulmamış münafıklar hakkında: “Onların savaşmaları kendi aralarında şiddetlenir”118 dedi.

11656Kendi aralarında kahramandırlar, fakat gazada evde oturan kadınlar gibidirler.

11657Gaybler âleminin kumandanı bulunan Hz. Peygamber: “Ey yiğit, harpten evvel şecaat yoktur” buyurmuştur.

11658Muharebe lâkırdısı ederken, atıp tutarak, ağızları köpürür. Fakat harp kızışınca da, köpük gibi işe yaramazlar.

11659Gaza lâfı edilirken kılıçlan uzundur, fakat müsademe esnasında o kılıçlar, soğan gibi kat kat kınlar içindedir.

11660Düşünce esnasında onların kalbi yaraları arar, saflara dalar, erlikler gösterir. Lâkin onun tulumu bir iğne batırmakla boşalır.

11661Ben, cefâya uğrayıp cilâlanacağı zaman kaçan, sonra da safa dileyen kişiye şaşarım doğrusu.

11662Aşk bir dâvâ, cefâ çekmek de onun şahididir. Şahidi olmayan dâvâ kaybedilir.

11663Kadı, yâni; sevgili, senden şahit isteyince incinme. Yılanı öp ki defineyi elde edesin.119

11664Oğul; yârin o cefâsı sana değildir. Belki sendeki kötülük sıfatının izâlesi içindir.

11665Bir kimse keçeye değnek vurursa onu keçeye değil toza vurmuş olur..

11666Eğer bir süvari atına vursa o vuruş ata değil, onun rahatsız yürüyüşünedir.

11667Süvari, atının münasebetsiz yürümesi geçsin diye ona vurur. Sen şırayı şarap olsun diye küpte hapsedersin.

11668Bir kimse, bir öküzü döven şahsa: “O yetimciği ne kadar dövüyorsun, Allah’ın kahrından korkmuyor musun?” dedi.

11669Döven şahıs, cevap verdi: “Ey dostumun canı; ben o yetimi dövmüyorum onda bulunan şeytanı dövüyorum.”

11670Anan sana kızınca: “Allah canını alsın”, der; fakat onun istediği, senin değil, sendeki kötü huyun ölümüdür.

11671Edep ve terbiyeden kaçan kimseler, mertliğin de, mertlerin de yüz suyunu dökmüşlerdir.

11672Nasihat verenler, onları harpten alıkoydular da, böyle korkak ve hayasız kaldılar.

11673Herzevekillerin herzelerini, mânâsız söylerini dinleme. Öyleleri ile muharebe safına girme.

11674Çünkü Cenâb-ı Hak: «Zâdûkûm illâ habâlâ»120 buyurmuştur. Sen de tembel arkadaşlardan vazgeç.

11675Eğer onlar muharebede size yoldaş olurlarsa, gaziler de saman gibi içsiz kalır.

11676Kendilerini sizinle bir safta bulundururlar, sonra da kaçarlar; safın kalbini, yâni cesaretini kırarlar.

11677Bunların içinde bulunmadığı az bir asker, münafıkların çoklukla bulunduğu bir ordudan iyidir.

11678Güzelce dövülmüş ve elenmiş olan az miktardaki bir badem, acı karışmış çok miktardaki bademden hoştur.

11679Bademin acısı ve tatlısı sûretâ birdir. Acı bademin nâkıs oluşu, tatlı bademle aynı lezzette olmadığındandır.

11680Mecûsî şüphe ettiğinden dolayı âhiret ahvalinden kalbi korkarak ve şüphe içinde olarak yaşar.

11681Yolda koştuğu halde menzili bilmez, kör kalpli olduğu için adımlarını korka korka atar.

11682Yolcu gideceği yolu bilmezse nasıl gider? Tereddütlerle ve kalbi elemle dolu olarak gider.

11683Her kim: “Dikkat et, bu taraf yol değildir!” derse korkusundan hemen orada durur.

11684Fakat gönlüyle hakikati duyan, ve yolu bilen kimsenin kulağına hiç öyle hay huylar girer mi?

11685O halde ey salik; sen böyle deve yürekli, yâni korkak kimselerle yoldaşlık etme! Çünkü darlık ve korku vaktinde onlar işe yaramazlar.

11686Lâf hususunda Bâbil sihirbazları gibi olmakla beraber, tehlike zamanında kaçarlar ve seni yalnız bırakırlar.

11687Kendine gel de züppelerden muharebe ve tavus kuşlarından da av yakalamak hünerini bekleme.

11688Tabiat tavus kuşu gibidir, sana vesvese verir ve seni makamından ayırır.

Şeytanın Kureyşlilere: “Ahmet’le harbe girişin ben size yardım ederim, kabilemi de imdadınıza çağırırım” demesi, fakat iki saf karşılaşınca kaçması

11689Şeytan gibi... O da Bedir gazasında asker içine girmiş, yüzün birincisi olarak Kureyşlilere: “Ben sizin yardımcınızım!” efsununu okumuştu.

11690Kureyşliler, onun sözüyle harbe hazır oldular ve iki taraf askeri karşılaştılar.

11691Şeytan, mü’minlerin safları arasında meleklerden müteşekkil bir kuvvet gördü.

11692Şeytan, Kureyşlilerin görmedikleri saf saf melâike askerini görünce korkusundan ateşgede, yâni Mecusî mabedi gibi yandı.

11693Şeytan, “Ben acayip bir asker görüyorum” diyerek, ayağını geri aldı.

11694“Ey kavim; ben Allah’tan korkarım. Ondan bana yardım yoktur. Çekilin, gidin... Çünkü ben sizin görmediğinizi görüyorum” dedi.

11695Haris bin Hişam ona dedi ki: Ey Sürâka şekilli; dün niçin böyle demiyordun?”

11696Şeytan: “Ben şimdi muharipler görüyorum” dedi. Haris de: “Arap kavminin hor ve hakir bazı efradını görüyorsun”, dedi.

11697“Ey korkaklıkla orduyu utandıran kimse, sen başka bir şey görmüyorsun. Lâkin dün lâf zamanı idi, şimdi ise harp vaktidir.

11698Dün, size yardım ederim, mensur ve muzaffer olursunuz diyordun.

11699Ey mel’un; dün ordunun kefili olmuştun, bugün ise namert ve hakir görünüyorsun.

11700Senin o yalancı vaadine inandık da buraya geldik: Sen külhan’a gittin, biz senin nârına yanmak için odun olduk.”

11701Haris ibni Hişam, Sürâka şeklinde görünen Şeytan’a bunları söyleyince mel’un, onun tekdirinden hiddetlendi.

11702Hâris’in sözleri kalbine tesir edince, gazapla elini onun elinden çekti.

11703Şeytan Hâris’in göğsüne vurdu ve kaçtı. Böylece, hilesiyle çaresiz müşriklerin kanını döktü.

11704Şeytan, bunca âlemleri yıktı ve harap etti de, sonra “Ben sizden değilim” dedi.

11705Melâike askerinin heybetinden korkunca, Hâris’in göğsüne vurdu ve onu yere yıkıp kaçtı.

11706Nefs ile şeytan aslen bir idiler. Kendilerini iki sûrette gösterdiler.

11707Melekle akıl gibi. Onlar da bir idiler. Hakk’ın hikmeti dolayısıyla iki sûret oldular.

11708Ey insan; içinde öyle bir düşman var ki, aklın tedbirine mâni ve can ile dinin hasmıdır.

11709O düşman, bir an kertenkele gibi saldırır... Sonra kaçar, bir deliğe gizlenir.

11710Şeytanın insanın kalbine girmek için birtakım mânevî delikleri vardır; O deliklerin her birinden başını çıkarır.

11711İnsanlardan şeytanın gizli kalmasının ve kalpteki mânevî deliklerden girip çıkmasının adı «hunûs» olmuştur.

11712Şeytanın sinmesi, kirpinin sinip başını saklaması gibidir ki o başın gidip gelmesi vardır.

11713Cenâb-ı Hak şeytan hakkında «hannâs»121 buyurdu. Çünkü şeytanın kalbe saldırması ve çekilmesi kirpinin başını kah çıkarıp kah saklamasına benziyordu.

11714Kötü avcı korkusundan kirpinin başı her an dikenleri arasında gizlenir.

11715Kirpi fırsat bulunca başını dışarı çıkarır. Bu hîlesiyle yılan onun zebûnu olur.

11716Eğer içeriden nefs, senin yolunu vurmasaydı, yol kesici olan şeytanlar sana nasıl galebe edebilirlerdi.

11717Seni kötü şeylere sevk eden şehvetten, o gizli memur yüzünden gönül, tamâha, hırsa ve âfete esirdir.

11718Gizli bir memur olan nefsin şerriyle hırsızlık edersin ve helâk olursun. Yine onun yüzünden hariçteki memurlar, polisler seni kahretmek yolunu bulurlar.

11719Şu iyi ve güzel olan nasihati hadisten dinle: Resûlü Ekrem[s.a.v.] “Senin en şiddetli ve adâvetli düşmanın içinde bulunan nefsindir” buyurmuştur.

11720Bu nefis düşmanının gürültülü sözlerini dinleme, kaç ondan... Çünkü o da inat ve ısrar eylemekte şeytan gibidir.

11721Nefs sana, dünya sevgisi ve dünya geçimine savaşma yüzünden, âhiretteki ebedî azabı kolay göstermektedir.

11722O nefs sana ölümü de kolay gösterirse şaşılmaz. Çünkü o, sihir ve efsunuyla bunun yüz kat fazlasını da yapar.

11723Sihir, bazen bir saman çöpünü sanatla dağ yapar, bazen da bir dağı saman çöpü haline; getirir.

11724O nefs ve şeytan çirkin olan şeyleri bazen fen ve hile ile lâtif yapar, bazen da lâtif olan hareketleri çirkin zannettirir.

11725Sihir, sâhir ve insandaki nefs, her an efsun okuyup hakîkatleri değiştirir.

11726İnsanı bir müddet eşek, eşeği de sanatına alâmet olarak insan gibi gösterir.

11727Böyle bir sihirbaz, senin dahilinde gizlidir. O da, şeytan gibi vesvese veren nefistir. Onun vesveselerinde gizli bir sihir vardır.

11728Bu sihir ve sâhirlerin bulunduğu dünya âleminde ayrıca öyle sihirbazlar da vardır ki bu sihirleri iptal ederler.

11729Oğul, bu sihir zehrinin, yetişmiş olduğu sahrada, tiryak, yâni sihre karşı panzehir de yetişmiştir.

11730Tiryak, yâni velî, sana der ki: “İyi ahlâkı benden ara ve iste. Ben sana zehirden ziyade yakın ve hayırlıyım.

11731Nefs ile şeytanın sözü sihirdir ve seni harâb eder. Benim sözüm ise öyle bir sihirdir ki onların sihrini def eyler.

O misafir öldüren mescitte yatmak isteyen mihmâna nasihatçilerin tekrar öğüt vermeleri

11732Hz. Peygamber[s.a.v.] “beyanda sihir vardır” dedi ve o hoş pehlivan muhakkak ki doğru söyledi.

11733Nasihatçiler o misafire diyorlardı ki: “Ey kerem sahibi misafir; yiğitlik etme de işine git. Ölümünle bizi ve mescidimizi itham altında bırakma.

11734Alçak bir düşman, adâvetinden bir söz söyler... Bir alçak, yarın bize bir ateştir salar...

11735Bir zâlim, ‘O misafiri boğdu da mescit bahanesiyle cezadan selâmette kaldı.

11736Mescidin adı çıkmış zâten. Konuk mescitte konukladı da öldü derler, ben de kurtulurum dedi”, diyebilir.

11737Ey canı pek adam, bizi töhmet altında bırakma... Zaten düşmanların mekrinden emin değiliz.

11738Haydi git, yiğitlik taslama ve bu ham sevdayı pişirmeye kalkışma... Zuhal yıldızı arşınla ölçülemez.

11739Senin gibi çokları bahtından, talihinden söz etmiş, nihayet sakalını tel tel ve tutam tutam yolmuştur.

11740Haydi git, bu dedikoduyu kısa kes. Kendini de, bizi de vebale sokma!”

Misafirin nasihatçilere cevap vermesi ve Sultan Mahmud Gaznevî’nin, sırtında kös122 çalınan deveyi, girdiği bir tarladan, ekin bekçisinin def çalmakla ürkütüp kovmaya kalkışmasını misal getirmesi

11741Misafir dedi ki: “Dostlar, ben, bir «Lâ havle)yle ürküp kaçacak şeytanlardan değilim.

11742Bir çocuk bir tarlada bekçilik ediyor ve kuşları kaçırmak için def çalıyordu.

11743Kuşlar, o defin sesinden ürker ve kaçar, ekin de kuşların dâne toplamasından emin bulunurdu.

11744Bir şah-ı kerîm olan Sultan Mahmud Gaznevî geçiyorken, o tarla civarında çadır kurdurdu.

11745Gökteki yıldızlar kadar çok, talihleri aydın, saflar yarıp, ülkeler fetheden ordusu ile oraya kondu.

11746Bir de horoz gibi önde giden erkek bir deve vardı ki nöbet davulunu sırtına yüklemişlerdi.

11747O devenin sırtında, gece gündüz düşman kovalarken veya harpten dönüşte kös ve davul çalarlardı.

11748O deve, çocuğun beklediği tarlaya girdi. Çocuk da buğdayı deveden muhafaza için, def çalmaya başladı.

11749Akıllı bir kimse ona dedi ki: ‘Beyhude def çalma... Deve davul taşımaktadır ve onun gümbürtüsüne alışmıştır.

11750Senin gibi bir çocuğun çaldığı iki tahta parçası ona ne tesir yapar? Zira o, pâdişahın bundan yirmi derece büyük kösünü taşımaktadır.’

11751Ben de «lâ» kılıcı ile kurban olmuş bir âşıkım. Ruhum da belâ davulunun çalındığı yerdir.

11752Bu gözlerin gördüğü belâlar karşısında sizin tehditleriniz, kös taşıyan deveyi, iki tahtayı birbirine vurmakla korkutmaya kalkışmak gibidir.

11753Ey arkadaşlar; ben hayallere kapılıp onların korkusuyla bu yolda duracaklardan değilim.

11754Ben İsmail peygambere mensup olanlar gibi ölümden çekinmezlerdenim. Belki de bizzat İsmail Aleyhisselâm gibi baştan ve tenden âzâdım.

11755Ben riya ve gösterişten feragat etmişimdir. «Kul teâlev»123 âyeti kerîmesi ile Cenâb-ı Hak benim ruhuma ‘gel’ demiştir.

11756Hz. Peygamber: ‘Verilen bir şeyin karşılığı geleceğinden emin olan, onun infak ve tasadduk olunmasından çekinmez’ buyurmuştur.

11757Verilen bir şeye gelecek yüzlerce karşılığı gören derhal cömertliğe, ihsana başlar.

11758Bütün esnaf ve tüccar malımızı verip kâr elde edeceğiz diye çarşı ve pazardaki dükkânlarına bağlanmışlardır.

11759Dağarcıktaki altın, sahibi bir kâr elde etsin diye, ısrarla oturmuş beklemektedir.

11760Bir tacir, yüksek fiyatlı bir kumaş görürse, kendi kumaşına olan muhabbeti zâil olur ve kendisininkini satıp diğer kumaşı almak ister.

11761O tacir, kendi kumaşında ticâret ve kâr görmediği için, gördüğü kumaşa heves etmiştir.

11762Bir âlim de başka bir ilmi, hüneri ve sanatı, şeref ve meziyet hususunda, kendininkilerden üstün görmedikçe onları tahsile heves etmez.

11763İnsan için, candan iyi bir şey yoksa can aziz olur. Fakat ondan iyi bir şey bulununca, o aziz olan canın adı hor ve hakir olur gider.”

11764Çocuk büyüyüp de doğurmayınca ve hakiki evlât sahibi olmayınca, cansız bir bebek onun ruhu olur.

11765Senin tasavvur ve tahayyüllerin birer bebektir, sen çocuk kaldıkça o bebeklere ihtiyacın vardır.

11766Bir ruh, çocukluk halinden kurtulup da ilâhî visale nail olursa histen de, tasavvurdan da, hayalden de fariğ olur.

11767Mahrem-i esrar olacak kimse bulamadığım için bahsi nifaksız; yâni, duyduğum gibi söyleyemiyorum, onun için sükût ettim. Allah «Celleşânühü» hakikate uygun olanı daha iyi bilir.

11768Mal ve cisim kar gibi erir gider. Fakat onlar hak yoluna sarfedilirse Hak müşteri çıkar ki Kur’ân’da: «İnnallâheşterâ»124 buyrulmuştur.

11769Kar gibi eriyip giden mal ve tenin, ibâdet ücreti olan cennetten evvel görünmesi; şüphede bulunup yakîn sahibi olmadığındandır.

11770Ey hor ve hakir kimse! Sendeki bu zan acaib bir haldir ki yakîn bahçesine hiç uçamıyor.

11771Oğul; her zan ve şüphe yakîne susamıştır. Şüphe arttıkça yakîne ulaşmak için daha ziyâde çırpınır, kol kanat açar, uçmaya çalışır.

11772Zan, ilim derecesine varınca kanadı ayak kesilir de o kimsenin ilmi yakîne doğru koşar.

11773Çünkü fitneli olan seyir ve sülûkte ilim, yakînden aşağıdır ve zannın üzerindedir.

11774Şunu bil ki ilim, yakîn tâlibi; o yakîn de rü’yet ve meşahade tâlibidir.

11775Şimdi Tekâsür sûresinde «Kellâ lev ta’lemune»125den sonrasını oku!

11776Ey âlim kimse; ilim, sahibini müşâhede mertebesine götürür. Dünyadakiler yakîn sahibi olsalardı cehennemi daha burada görürlerdi.

11777Zandan hayâl doğduğu gibi, yakînden de müşâhede doğar.

11778İlmi yakînin aynel yakîn olacağı beyânını Tekâsür sûresinde gör.

11779Ben zandan da yakînden de kurtulmuş ve yükselmişim. Kınanışım dolayısıyla başım dönmez.

11780Ağzım, sevgilinin helvasından yiyince gözüm aydınlandı ve onu görür oldum.

11781Aslî makamıma giderken lâubâliyâne adım atarım. Bu yolda ayağım titremez, körcesine gitmem ki...

11782Allah, güle bir şey söylemiş, onu güldürmüştür. Benim kalbime söylediği şeyle de gönlümü gülden yüzlerce fazla gülücü kılmıştır.

11783Selviye tecellî edip, boyunu dümdüz etti... Nergisle, beyaz gül de ondan feyz aldı...

11784Feyz-i İlâhî ile şeker kamışının ruhu ve kalbi tatlanmış, topraktan yaratılan insan Çin’deki Çigil şehri dilberlerinin güzelliğini bulmuştur.

11785Bir güzelin kaşını gönül çalmakta yankesici yapan, bir dilberin çehresini gül renkli ve nar çiçeği gibi yaratan Feyz-i İlâhî,

11786İnsanın lisanına yüzlerce sihir kuvveti, madene de halis altın hassası vermiştir.

11787İlâhi cephane kapısı açılınca gözün gamzeleri ok atmaya başlamıştır.

11788İşte bunları yapan Feyzi İlâhî, benim kalbime ok sapladı, beni sevdalı ve âşık kıldı. Süt içmeye ve şeker çiğnemeye mübtelâ etti.

11789Öyle bir sevgiliye âşıkım ki, akıl da, can da onun bir kuluna kuldur.

11790Ben atıp tutmak sûretiyle söz söylemiyorum. Onu yapacak olursam da su gibiyim ki ölüm ve fenâ ateşini söndürmede hiçbir ıstırap duymam.

11791Ben nasıl bir şey çalabilirim? Hazinedar O... Nasıl kuvvetli olmam? Arkam O...

11792Kimin sırtı güneşle ısınırsa o sert yüzlü olur. Ne korkusu bulunur ne de utancı.

11793Kimseden çekinmeyen güneş gibi onun yüzü de düşmanı yakar ve perdeleri yırtar.

11794Dünyada her peygamber; sert yüzlü, yâni mehâbetli idi. Yalnız başına olduğu halde Şahların Ordusunu mağlûp etmişti.

11795Korkudan ve kederden dolayı vazifesini îfâ etmekten yüz çevirmedi. Yalnız başına olduğu halde bir şirk âlemine karşı durdu.

11796Taş, sert yüzlü ve çekinmezdir. Onun için kerpiç dolu bir cihandan korkmaz.

11797Zîrâ kerpiç, kerpiççinin yaptığı kurumuş bir çamur parçasıdır. Taş ise Allah’ın sanatı ve kudretiyle sertleşmiştir.

11798Koyunlar, hesap edilemez derecede çok olsa da, onların çokluğundan kasap korkar mı?

11799Ey insanlar, ey ümmet! Sizin hepiniz, yekdiğerinizin sürüsü ve çobanısınız, Peygamber ise umumunuzun çobanıdır. Halk sürü gibidir, Peygamber ise onun muhafaza edicisidir.

11800Çoban, sürüsü ile uğraşmaktan korkmaz, bilâkis onları sıcaktan ve soğuktan muhafaza eyler.

11801Çoban, eğer kahr yoluyla sürüye haykıracak olursa, o haykırış bil ki sürüye olan muhabbetindendir.

11802Her an yeni bir talih, yeni bir tecelli kulağıma diyor ki: “Eğer seni gamlandıracak olursam da sen gamlı olma!

11803Ben seni kötülerin nazarından gizlemek için kederlendirir ve ağlatırım.

11804Kötülerin gözünü senin yüzünden çevirmek için gam ve kederle senin tabiatını acı ve sert bir hale getiririm.

11805Ey makbul kulum, sen benim rızamın ve muhabbetimin avcısı ve talibi değil misin? Benim düşkün bir kulum olmadın mı?

11806Sen bana vâsıl olmak için çare aramıyor musun? Benim firâkımda ve talebimde kimsesiz değil misin?

11807Senin derdin benim izimi bulmak, bana vâsıl olmak için çâre arıyor. Dün çekmiş olduğun derûnî âh’ı işittim.

11808Ben seni bekletmeksizin geçeceğin yolu göstermeye ve sana yol vermeye kadirim ki,

11809Bu dünya girdabından halâs bulasın ve visalim hazinesine kavuşasın.”

11810Lâkin varılan yerin tatlılığı, lezzetleri seferde çekilen zahmetlerle ölçülür.

11811Ne kadar gurbet çeker, mihnetlere, zahmetlere uğrarsan, şehrinden, akrabandan o derece lezzet alır, zevk bulursun.

Mü’minin belâdaki sabırsızlığının, nohut vesair yiyecek şeylerin tencerede kaynarken sıçrayıp dışarıya çıkmaya çalışmalarına benzemesi

11812Tenceredeki nohuda bak ki ateşten zebûn olunca nasıl yukarıya doğru sıçrar.

11813Her zaman, tencere kaynayınca nohut yukarılara doğru çıkar ve coşkunluk gösterir.

11814Der ki: “Niçin beni ateşle muazzeb ediyorsun? Madem ki satın aldın niçin baş aşağı indiriyorsun?”

11815Evin hanımı kepçe ile vurur ve: “Hayır... iyice kayna ve piş de sıçrama” der.

11816“Seni sevmediğim için değil, zevk ve çeşni bulasın diye kaynatıyorum.

11817Bu kaynatış seni tahkir için değil, gıda olup cana karışasın diyedir.”

11818Ey nohut, sen bostanda su içtin, yeşil ve taze durdun. İşte o su bu ateş içindi.

11819Allah’ın rahmeti gazabını ve kahrını geçmiştir. Ondan dolayı bir kimseyi belâlara uğratması rahmetindendir.

11820Varlık sermâyesi elde edilsin diye rahmeti, kahrından ileridir, üstündür.

11821Lezzet olmadan et ve deri yetişmez. Onlar yetişmeyince dostun aşkı neyi eritir?

11822İlâhî takdir icabı olarak sana belâlar gelince eseflenme! Bu kahırlar yüzünden elindeki sermayeyi sevgiliye bağışlarsın.

11823Kahırdan sonra onun özrü olarak sana Lûtf-u İlâhî gelir, sen de gusül etmiş ve dereden çıkmış olursun.

11824Ev sahibesi der ki: “Ey nohut; baharda otladın, yetiştin. Şimdi de meşakkat sana misafir geldi. Ona ikram et.

11825Tâ ki misafir teşekkür ederek avdet etsin. Hakikat Şahı’nın huzurunda senin ikram ve ihsanından bahseylesin.

11826Tâ ki nimet yerine, sana o nimetleri veren gelsin... Bütün nimetler, senin mazhariyetine gıpta etsin.”

11827Ev sahibesi nohuda diyordu ki: “Ey nohut! Ben Halil İbrahim gibiyim, sen de oğlu İsmail mesâbesindesin. Bıçağın önüne başını koy. Zira; rüyamda seni kurban ettiğimi görüyorum.

11828Başını kahr önüne koy, kalbinde bir karar olsun ki, İsmail Aleyhisselâm gibi boğazını keseyim.

11829Başını keseceğim. Lâkin o baş, öyle bir baştır ki kesilmekten ve ölmekten berîdir.”

11830Ey Müslüman! Allah’ın ezelî maksûdu; senin başının kesilmesi değil, Hakk’ın emrine teslimiyet göstermendir. Onun için sen de Kazâ-yı İlâhiyi aramalı ve teslimiyet göstermelisin.

11831Ey nohut, ibtilâ tenceresinde kayna ki ne varlığın kalsın, ne de sen kal!

11832Eğer ekili bulunduğun bostanda bir müddet terütâze durdun ve güldünse şimdi can ve basiret bostanının gülü olmuşsundur.

11833Eğer su ve çamur bostanından ayrıldı isen, lokma olup, diri insanlara ve beşeriyet âlemine dahil oldun.

11834Vallahi sen, önce O’nun sıfatlarından ayrıldın da geldin. Tekrar atik ve tetik olarak yine O’nun sıfatlarına rücû eyle!..

11835Sen, buluttan, güneşten ve felekten gelmiştin, Şimdi ise mücâhedenle İlâhî sıfatlardan feyiz aldın ve semâyı tekarrube çıktın.

11836Sen yağmur ve hararet tesiriyle yetişmiştin. Şimdi Allah’ın tertemiz sıfatları sûretine bürünüp gidiyorsun.

11837Sen, güneşin, bulutun ve yıldızların bir cüz’ü idin; yâni onların terbiyesi ile yetişmiştin, şimdi insan lokması olarak nefs, fiil, söz ve tefekkür oldun.

11838Nebatatın ölümünden yâni hayvanatın onları yemesinden hayvanât varlığı zuhura geldi. Bundan dolayı: “Ey inandığım dostlarım; beni öldürün”126 sözü doğru geldi.

11839Madem ki bizim için, mağlûp olduktan sonra bir galibiyet olacaktır. “Benim katlimde hayat vardır”127 sözü doğrudur.

11840İbâdet, zikir ve tesbih ve sadâkat, meleklerin gıdası olmuş; onlar, bu vasıtalarla semâda mirâc etmeye yol bulmuşlardır.

11841Nasıl ki yemek, insanların gıdası olmuş ve beşer, bu sayede cemâdlık derekesinden hayat derecesine yükselmiştir.

11842Bu sözün geniş bir tercemesi ve izahı olmak üzere başka bir yerde bir bahis gelecektir.

11843Dünyâda ticâret ederek avdet eylemek için ruhlar, kervan halinde bu cihâna gelirler.

11844O halde ey sâlik, öbür âleme kendi isteğinle, tatlı ve hoş bir sûrette git. Hırsızın darağacına gittiği gibi acılıkla ve zorlukla değil.

11845Seni acılıklardan temizlemek ve kurtarmak için sana acı sözler söylüyorum.

11846Donmuş üzüm, soğuk suya konursa donukluğu gider ve o halden kurtulup tazelenir.

11847Sen acılıklardan yâni meşakkatlerden ve riyazetlerden kalben müteessir olursan bütün acılıklardan ve kötü ahlâktan halâs bulursun.

Uğradığı belânın sırrına ve menfaatine vâkıf olan mü’minin misâli

11848Avcı olmayan köpeğin tasması yoktur. Ham ve kaynayıp pişmemiş olan şey de mutlaka lezzetsizdir.

11849Nohut dedi ki: “Hanım; madem ki iş böyledir. Hoşça kaynayalım. Bu hususta sen de bana yardım et!”

11850Sen, bu kaynayışta benim mimarım gibisin. Bana kepçeyi vur ki çok güzel vuruyorsun.

11851Ben fil gibiyim, başımı yarala ve dağla ki Hindistan rüyası görmeyeyim.128

11852Tâ ki kendimi kaynamaya bırakayım ve mücâhede kucağında hakikate bir yol bulayım.”

11853Çünkü insan, zenginleşirse azar, rüya görmüş fil gibi isyan eder.

11854Fil rüyâsında Hindistan’ı görünce azar, filciyi dinlemez, azgınlık eder.

Ev sahibesinin nohuttan özür dilemesi ve onu kaynatmasının hikmeti

11855O hanım nohuda dedi ki: “Bundan evvel ben de senin gibi yeryüzünün cüz’ülerinden idim.

11856Ateş gibi mücâhedeyi tadınca makbul ve lâyık bir hale geldim.

11857Bir müddet yeryüzünde, bir müddet ceset tenceresinin içinde kaynadım.

11858Bu iki kaynayışla duygulara kuvvet oldum, Ruh kesildim de seni terbiye ediyorum.

11859Cemâdlık halinde iken sana lisân-ı hâl ile dedim ki: “o mertebeden koş ve yüksel ki insanlık mertebesine gelesin, ilim ve sıfât-ı mânevî olasın.

11860Ruh-u hayvani derecesini bulunca bir kaynayış daha yap da hayvanlık derekesinden yüksel!

11861Bu nükteleri yanlış anlayıp dalâlete düşmemeyi ve müntehâya erişmeyi Allah’tan iste...

11862Kur’ân’dan bile çok kimse yolunu şaşırdı, ip dolayısıyla bir kavim kuyuya düşmüştür.

11863Ey inatçı şahıs; Sende yukarı yükselmek arzusu olmayınca Allah’ın kurtarıcı, sapasağlam ipi bulunan Kur’ân’ın cürmü yoktur.

Misafir öldüren mescitte konaklayan adam hikâyesinin sonu ve onun azmindeki sebatı ve sıdkı

11864O himmeti yüce garib dedi ki: “Gece bu mescitte yatacağım.

11865Ey mescit: benim için Kerbelâ olursan, sahasında hâcetlerin husûle geldiği bir Kâbe yerine geçersin.

11866Ey makbul mescit; beni bırak da Mansûr gibi ipimle oynayayım,

11867Siz nasihat hususunda bana karşı Cebrail bile olsanız, İbrahim Halil[a.s.] ateşe atılırken ondan yardım istemez ki...

11868Ey Cebrail; işine git ki benim od ağacı ve anber gibi yanışım ve parlayışım daha iyidir.

11869Ey Cebrail, sen gerçi yardım ediyor ve kardeşçesine beni muhafaza ediyorsun.

11870Birader; ben ateş üstünde tahammül ederim. Çünkü ruh-u hayvanî gibi artıp eksilecek bir can değilim.

11871Ruh-u hayvanî gıda ile kuvvetlenir. Odunun telef olarak ateşi kuvvetlendirdiği gibi.

11872Eğer o, odun olmasaydı mahsul verirdi, ebede kadar hem mâmur kalır, hem de her şeyi mamurlaştırırdı.

11873Bilmiş ol ki bu ateş, yakıcı bir rüzgâr gibidir. O, asıl ateşin ışığıdır, kendisi değil!

11874Ateşin kendi ve aslı esirdedir. Yerde olan onun gölgesi ve ışığıdır.

11875Şüphesiz ki ıstırap ve ızdırârından ışık ve gölge sebat edemez; çabucak madenine gider ve aslına kavuşur.

11876Boyun daima olduğu gibidir de gölgesi bir an kısalır, bir an uzar.

11877Çünkü gölgede hiç kimse sebat ve bekâ bulamaz. Akisler asıllarına ve analarına giderler.

11878Ya Mevlânâ dilini tut ki fitne ağzını açtı. Kuru sözlere giriş, doğrusunu Allah daha iyi bilir.

Anlayışta kısır olan nâkısların kötü hayâllere düşmeleri

11879Bu hikâye sona ermeden evvel hased ehlinden bir kötü kokulu duman geldi.

11880Ben, bu itirazdan incinmedim, lâkin bu itiraz tekmesinin bir gönlü saf sâlikin fikrini bozmasından çekinirim.

11881Hakim-i Gaznevî, perde ardında kalanlara ne güzel mânevî bir misal beyan etti:

11882Dalâlete düşmüş olanlar, Kur’ân’da laf ve sözden başka bir şey görmezlerse şaşılmaz.

11883Çünkü: nur ile dolu güneşin ışığından körün gözü hararetten başka bir şey görmez.

11884İri bir kaz, bir eşek ahırından dedikodu yapan karılar gibi başını çıkardı.

11885Bu söz, yâni Mesnevî Kitabı âdî bir eserdir. Peygamberin hikâyesinden ve ona tâbi olmanın beyânından ibarettir.

11886Evliyâullahın seyr ve sülûk eyledikleri makâmâtın bahsi ve yüksek esrarın zikri orada yoktur.

11887Tebeddül makamlarından, yokluk mertebesine ve derece derece «Likayı İlâhî» ye kadar, sülûk mertebelerinden bahis olunmamıştır.

11888Bir ârife kanat olup da onu uçuracak makam ve menzillerin şerhi de Mesnevî’de mevcut değildir.

11889Kitab-ı İlâhî olan Kur’ân nazil olunca, kâfirler ona da, böylece ta’n ve teşnî’de bulundular.

11890“Kur’ân esâtîrî129 rivayetlerden ve eski masallardan ibarettir, yüksek bir tahkik ve derinlik yoktur.

11891Küçük çocuklar bile onu anlıyor, içindekiler kabul edilecek veya edilmeyecek emir ve nehiylerden ibaret...

11892Yusuf ve onun büklüm büklüm zülüfleri... Yakub ve Züleyha ile onların gam ve kederleri.

11893Bunları, herkes kolayca anlar. Onda aklın derinliklerinde kaybolacağı derin beyan nerede?”

11894Cenâb-ı Hak da dedi ki: “Eğer bu sana kolay görünüyorsa bu çeşit kolay basit bir sûre söyleyiver.

11895Ey müşrikler; Sizin cinniniz de, insanınız da ve iş ehli olanlarınız da haydi bakalım o kolay Kur’ân’dan bir âyet miktarı söz söylesinler.130

Hz. Peygamber’in: “Kur’ân’ın zâhirî var, bâtını var; bâtınının da yedinci batna kadar bâtını var” hadîsinin tefsiri

11896Malûmun olsun ki Kur’ân’ın bir zâhirî131 mânâsı olduğu gibi, o zâhirin altında kat kat bâtınî132 mânâsı da vardır.

11897O bâtınî mânânın altında bir mânâ daha vardır ki o mânânın idrakinde akıllar kaybolur.

11898Kur’ân’ın dördüncü batinî mânâsını ise, nazirsiz ve misalsiz olan Allah’tan gayri kimse görüp anlamadı.

11899Oğul, sen Kur’ân’ın yalnız zâhirî mânâsını görüp onunla kalma. Şeytan da Âdem’i ancak samurdan ibaret görmüştü.

11900Kur’ân’ın zâhiri, sûreti meydanda, fakat ruhu gizli olan insana benzer.

11901Bir kimsenin amcası ve dayısı gibi yakın akrabası bile yüz yıl bakacak olsa onun ancak zâhirini görür, hâlinden kıl ucu kadar bir şey müşâhede edemez.

Enbiyâ ve evliyanın dağlara gidip mağaralarda oturmalarının, kendilerini gizlemek ve halkın korkusundan kurtulmak için değil, mümkün mertebe halkı dünyaya bağlanmamaya teşvik ve irşâd için olduğunun beyanı

11902Evliya, halkın nazarından gizlenmek için dağda oturur derler.

11903Onlar halkın nazarında yüzlerce dağın üstündedir ve onlar yedinci kat semâ üstünde adım atarlar.

11904Onlar, halka nazaran yüzlerce denizden, yüzlerce dağdan ötedeyken, neden dağlara giderler de gizlenirler?

11905Bir velînin gizlenmek için dağa kaçmasına ihtiyacı yoktur. Çünkü izinde bir tay gibi koşan felek, yüz binlerce nal düşürmüş de yine yetişememiştir.

11906Felek çok döndüyse de o canın tozunu bile göremedi. Âsuman da bundan dolayı mavi renkli matem libâsı giydi.

11907Hani, zâhiren peri gözden gizlidir ya... Lâkin insan, mâneviyeti itibariyle perilerden daha gizlidir.

11908Âkil indinde periler gözden nihandır, fakat insan perilerden yüz defa ziyâde gizlidir.

11909İnsanın batını, âkil indinde gizli olunca, derûnû mâsivâdan uzak olan bir velînin mâneviyetinin ne kadar gizli olacağını kıyas et.

11910İnsan, Mûsâ’nın asâsı ve İsa’nın duâsı gibidir.

11911İhsan ve zîynet için mü’minin kalbi, Hakk’ın avucunda ve iki parmağı arasındadır.

11912Asâ-yı Mûsâ’nın zâhiri, bir değnekten ibaretti. Fakat ağzını ve boğazını açınca bütün bir kâinat ona bir lokma olurdu.

11913İsâ’nın duâsını harf ve sesten ibaret görme... O duâ ile ölümün kaçtığına bak.

11914Sen İsâ’nın duâsında âdi gibi görünen sözlere bakma. Onların tesîri ile ölümün sıçrayıp oturduğuna bak.

11915Sen Mûsâ’nın o asâyı kolayca bulduğunu görme de o asânın Şap Denizi’ni yardığını gör.

11916Sen uzaktan siyah bir çadır görüyorsun. Bir adım ileri at da o çadırlardaki askere bak.

11917Sen uzakta bulunduğun için toz bulutundan başka bir şey görmüyorsun. Azıcık ileri gel de o toz arasındaki insanlara bak.

11918O İnsan-ı Kâmil’in kaldırdığı toz, gözleri aydınlatır, onun şecaat ve kuvveti dağları yerinden koparır.

11919Hz. Mûsâ uzak bir çölden gelince Tur Dağı, onun kademinin bereketiyle rakkas oldu ve titredi.

“Ey dağlar ve kuşlar; Dâvud Peygamber ile birlikte terennüm edin” ve “biz Dâvud’a demiri yumuşattık”133 mealindeki âyetin tefsiri

11920Dâvud Aleyhisselâm’ın yüzü, Allah’ın nuru ile münevver olmuş, dağlar O’nun Zebur okuyuşu ile inlemiş ve akisler yapmıştır.

11921Dağ, Davud’a yoldaş oldu... Her iki mutrib; yâni Dâvud ile dağ da Allah’ın aşkıyla mest olmuşlardı.

11922“Ey dağlar; Dâvud ile terennüm ve onun okuduklarını tekrar edin!” diye Emr-i İlâhi vârid olduğu için ikisi de aynı sesle ve aynı perdeden okurlardı.

11923Cenâb-ı Hak buyurmuştu ki: “Ey Dâvud; sen yerinden, yurdundan ayrıldın... Benim için hemdemlerinden, beraber bulunduğun kimselerden ayrı düştün.

11924Ey garib olmuş, tek ve muinsiz kalmış olan Dâvud... Ey iştiyak ateşi kalbinde alevlenmiş âşık’ı müştak!

11925Sâzende, hânende ve nedim134 istersen kadîm ve ezelî olan Allah, dağları senin önüne getirmiştir.

11926Onları sana sâzende, hânende ve zurnacı kılmıştır ki huzurunda terennüm edeceklerdir.

11927Şunu bilesin diye ki: dağın inlemesi mümkün olunca evliyanın da dudaksız ve dişsiz gönülden gelen iniltileri vardır.

11928Cesetleri de sâfiyet kazanmış olan o velîlerin ecza ve azasından zuhur eden nağme ve nâleler, her zaman onların his kulağına akseder.

11929O velinin yanında oturanlar, duymaz ve işitmezler de, velînin kendisi işitir. O nağme ve nâlelere gâibâne iman edenlere ne mutludur.

11930O veli nefsine bakar ve onunla yüzlerce söz konuşur, lâkin yanında oturan kimse o gasli mükâlemeden koku bile alamaz.

11931Lâmekân âleminden gönlüne yüzlerce sual ve yüzlerce cevap gelir.

11932Sen onları işitirsin, başkaları kulağını yaklaştırsa da o sözleri duyamaz.

11933Ey sağır; farz edelim ki sen o suâl ve cevâbı duymuyorsun, kendi nefsinde vuku bulan misâl üzerine olsun niçin tasdik etmiyorsun?

Anlayışındaki kusur dolayısıyla Mesnevî’ye ta’n etmiş olana cevap

11934Ey ta’n ve itiraz eden köpek! Ne havlayıp duruyorsun? Kur’ân’a ta’n etmeyi kendin için necat vesilesi mi vehmediyorsun?

11935Bu, kendisinden canını ve kahır pençesinden imanını kurtaracağın bir arslan değildir.

11936Kıyamete kadar Kur’ân, münkirlere nida eder ki: Ey cehalete kurban olmuş güruh!

11937Siz beni masal sanarak itiraz: ve küfür tohumunu dikmiştiniz.

11938Ta’n ettiğinizi gördünüz ki o bâkîdir, siz ise masal oldunuz.

11939Ben Allah kelâmıyım ve Zât-ı Bârı ile kâimim. Ruhlar ruhu olan enbiyâ ve evliyanın gıdasıyım ve kusursuz, ayıpsız bir yakutum.

11940Ben Hakikat Güneşinin size aksetmiş ziyâsıyım. Lâkin o güneşten de ayrı değilim.

11941Âşıkları cehalet ve gaflet ölümünden kurtarmak için ben, bir âb-ı hayat menbaıyım.

11942Eğer sizin hırsınız böyle kokmuş bir itiraz rayihası meydana getirmeseydi Cenâb-ı Hak, sizin kabrinize de o âb-ı hayattan bir yudum dökerdi.

11943Hayır... Her kötü ve yanlış kınama yüzünden gönlümü bozmam, işimden ve sözümden kalmam. O Hakîm’in sözünü ve nasihatini dinlerim.

Seyislerin ıslık çalmaları yüzünden tayın ürküp su içmemesi

11944Hakim-i Gaznevî, buyurmuştur ki:Bir kısrak ile bir tay su içiyordu.

11945“Gelin su için!” diye, atları çağırmak için seyisler ıslık çalıyorlardı.

11946O ıslığı işiten tay, başını kaldırıyor ve ürktüğü için su içemiyordu.

11947Anası: “Yavrum! Niçin su içmeden sık sık ürküyorsun?” diye sordu.

11948Tay dedi ki: “Bu adamlar ıslık çalıyorlar. Onların hep birden çıkan ıslığından korkuyorum.

11949Kalbim titriyor ve yerinden oynuyor. Onların birleşen ıslıklarından ürküyorum.”

11950Anası dedi ki: “Dünya oldu olalı arz üzerinde böyle beyhude iş yapmak isteyenler vardır.

11951Mesut evlâdım; sen işine bak ve suyunu iç. Onların kendi sakallarını yolmaları yakındır.

11952Vakit dar, ömür kısadır ve derenin suyu gibi akıp gitmektedir. Ondan ayrılmadan evvel suyunu iç.”

11953Âb-ı hayat ile dolu bir deredir, ondan su iç ki sen de mânevî nebâtât yetişsin.

11954Ey susamış gafil, gel de evliyâullah nutkundan âb-ı hayat içelim.

11955Eğer fen ve sanatla Kevser suyunu görmüyorsan, bari körler gibi gel de testini dereye daldır.

11956Bu derede su olduğunu duydun ya... Körlere taklitle iş görmek gerek.

11957Kırbanı ağırlaşmış görünce deredeki suya inanırsın, o vakit kalbin kuruluk taklidinden kurtulmuş olur.

11958Derenin suyunu kör açıkça göremez de, daldırdığı testinin, ağırlaştığını anlayınca derede su bulunduğunu bilir.

11959Ve: “Dereden testiye su dolmuş; zîrâ testi hafifti, içerisine su girdiği için ağırlaştı” der.

11960Evvelce her yel beni kapıp götürürdü. Fakat şimdi ağırlaştım, her hevânın yerinden oynatamayacağı bir hale geldim.

11961Akılsız kişileri her hevâ kapar götürür. Çünkü onlarda ilmî ve ruhanî kuvvet ağırlığı yoktur.

11962Şer sahibi olan kimse, çapasız gemi gibidir ki muhalif rüzgârdan çekinir.

11963Aklı başında bir kimse için akıl, gemi çapası gibidir. Onu akıp gitmekten emin kılar. Ey sâlik; sen akıllı olanlardan çapa talep et.

11964Böyle bir kimse, o cömertlik denizinin inci hazinesinden akıl ve idrâk kazanırsa...

11965Bunların yardımıyla gönlü münevver olur, sonra gönülden basar-ı basirete yükselir, göz de nurlanır.

11966Çünkü nur kalpten göze yükselir. Gönül olmasa göz işsiz kalır.

11967Gönül, akıl nurları ile nurlanırsa, o nurlardan göze de nasip verir.

11968O halde malûmun olsun ki gökten gelen mübarek su, kalplere olan ilham ve dillere gelen doğru sözlülüktür.

11969Bizde bahsi geçen tay gibi dere suyundan içelim, bizi kınayan vesveseciye bakmayalım ve sözlerine aldırış etmeyelim.

11970Peygamberlerin izinde yürümek istiyorsan yolunda ilerle. Halkın bütün kınamalarını rüzgâr farz eyle.

11971Yol katetmiş olan enbiyâ ve evliya hazerâtı, köpeklerin ulumasına kulak vermemişlerdir.

O mihman öldüren mescidin kıssasından bakiyesi

11972Yâ Mevlânâ; o tertemiz arslan gibi mihmanın mescitte ne gördüğünü ve ne yaptığını anlat...

11973Mescit dahilinde yattı. Fakat onda uyumak nerede? Bir nehirde suya gark olmuş kimse nasıl uyuyabilir?

11974Gam ve kedere gark olmuş âşıkların uyuması, kuşların ve balıkların uykusu gibi olur.

11975Gece yarısı korkunç bir ses işitildi ki: “Ey fayda arayan! Sana geleyim mi?” diyordu.

11976Bu korkunç ses bin defa tekerrür etti. Mihmanın kalbi de parça parça oldu.

“Onları atlı, yaya askerlerinle çağır”135 âyeti kerîmesinin tefsiri

11977Ey sâlik; sen din yolunda mücâhedeye azmedince şeytan içinden seslenir:

11978“Ey sapık adam; düşün de mücâhede yoluna gitme. Zira, hastalık ve fakirliğe esir olursun.

11979Dostlarından ayrı düşer, hor ve hakîr bir hale gelir, pişman olursun.”

11980Sen de o melun şeytanın sesinden korkar; yakînden kaçar, sapıklığa düşersin.

11981Dersin ki: “Yarın var, yarın benim içindir. Önümüzde mühlet var. O mühlet içinde din yoluna sülûk ederim.”

11982Sağdan, soldan ölümün gelip çattığını görürsün... Komşuların ölür, evlerinden feryatlar yükselir.

11983Tekrar can korkusundan din yoluna azimet eder, bir zaman kendini Allah adamı yaparsın.

11984İlimden ve hikmetlerden silah kuşanırsın; “Ben, korkudan din yolunda ayağımı eksik atmam” dersin.

11985Şeytan, sana tekrar: “Fakr ve zaruret kılıncından kork ve geri dön” diye kandırıcı hitaplarda bulunur.

11986Yine aydınlık yoldan kaçar, ilim ve fen silâhını atar, şeytana tâbi olursun.

11987Yıllarca şeytana bir sayhasıyla bende olur, böylece, dalâlet karanlıkları içinde seyr ü sülûk keçe ve abasını atarsın.

11988Şeytan seslerinin heybeti halkı boğazından yakalamış ve bağlamıştır.

11989Halkın canı, nurdan o kadar ümidini kesmiştir ki ölmüş ve gömülmüş kâfirlerin ruhu da o kadar ümitsizdir.

11990O melunun sesinde bu kadar heybet bulunursa Nidâ-yı İlâhî’nin heybeti nasıl olur?

11991Doğandan aslı nesli belli olan keklik korkar. Sineğe o korkudan pay yoktur.

11992Çünkü doğan sinek avcısı olmaz. Sineği ancak örümcekler yakalar.

11993Şeytanların sayhası eşkıyaya çobanlık eder. Pâdişahın sadâsı ise evliyanın bekçisidir.

11994Tâ ki birbirinden uzak olan bu iki ses sebebiyle, tatlı denizden tuzlu denize bir damla karışmasın.

Gece yarısı misâfirin kulağına tılsımlı bir sesin gelmesi

11995Şimdi o sert ve korkunç sesin hikâyesini dinle. O mesut, talihli misafir sesi duyunca yerinden bile kıpırdamadı.

11996Kendi kendine dedi ki: “Neden korkayım? Bu ses bayram davulu sesi... Tokmağı yiyen davul; o korksun!”

11997Ey boş davul gibi olan kalpsizler; can bayramınızdan kısmetiniz tokmaktan ibaret..

11998Kıyamet bir bayramdır. Dinsizler, o bayramın davuludur. Biz de gül gibi açılıp gülen bayram halkı gibiyiz.

11999Şimdi dinle, bu davul nasıl ses verdi... Tencere ne yolda devlet ve saâdet çorbası pişirdi?

12000Nazar ve tecrübe sahibi olan misafir o sesi işitince dedi ki: “Kalbim, bayram davulundan nasıl olur da korkar?”

12001Kendi kendine: “Dikkat et yüreğin oynamasın. Yakîn sahibi olmayan korkak kimseler işte bu sesten ölmüşlerdir.

12002Hz. Ali gibi ya ülkeyi fethederim, ya canım bedenimden gider...”

12003Böyle diyerek yattığı yerden sıçrayıp kalktı ve: “Ey büyük kimse! İşte ben hazırım, sen de mert isen gel!” dedi.

12004Onun bu seslenişinden tılsım bozuldu, her tarafa yığın yığın altın döküldü.

12005O kadar altın döküldü ki çokluğundan, kapıyı kapatacak diye o misafir korktu.

12006Ondan sonra o cesur arslan kalktı, sabaha kadar altınları dışarı taşıdı.

12007Altınları gömüyor, sonra yine gelip torba ile tekrar dışarıya taşıyordu.

12008Korkup da geri kaçanların tersine olarak o fedâî misafir, altınlardan hazineler ve defineler yaptı.

12009Bu fıkrayı işiten kör, Hak’tan uzak ve altına tapan her gafilin hatırına zâhirî ve maddî olan altın gelmiştir.

12010Çocuklar, çanak, çömlek gibi şeyleri kırarlar. O parçaları altın diyerek eteklerine doldururlar.

12011O oyun esnasında sen, altının adını söyleyecek olursan, çocuğun hatırına o çömlek kırıkları gelir.

12012Halbuki benim bahsettiğim altın, üstüne Hakk’ın adı basılmış hakikî altındır ki kıymeti kesâda uğramaz, ebedîdir.

12013Öyle bir altın ki dünya altınları o altından parlaklık ve letâfet bulmuştur.

12014Öyle bir altın ki gönül, onun bereketiyle ganî olur. O mânevî altın parlaklıkta aya galip gelir.

12015O mescit bir şem’a136, misafir de ona pervâne137 olmuş; o pervâne tabiatlı misâfir orada kalmak sûretiyle nefsini fedaya azmetmişti.

12016Ateş, pervânenin kanadını yaktı ama, daha güzel bir kanat ihsan etti. Ateşe atılması ona çok mübarek geldi.

12017O mesut ve talihli misafir, bir ağaçta ateşin parladığını gören Hz. Mûsâ gibi idi.

12018Allah’ın lûtuf ve inâyeti Hz. Mûsâ hakkında fazla idi. Onun ateş sandığı şûle, hakîkatte nûr idi.

12019Oğlum, sen Allah adamını görünce onda beşeriyet ateşi var sanırsın.

12020Sen kendin gibi biliyor ve onu nefsine kıyâs ediyorsun. Halbuki o beşeriyet sıfatı sende. Bâtıl bir zannın ateşi ve dikeni bundan dolayıdır.

12021O merd-i ilâhi, Mûsâ’nın şûle gördüğü ağaç gibi parlamaktadır. O parıltıya nur de, ateş deme.

12022Dünyayı terk etmek iptidaları ateş gibi yakıcı görünmedi mi? Sâlikler, o ateşe ehemmiyet vermediler ve yollarına devam ettiler. Sonra anladılar ki terk-i dünya; nâr138 değil, nur imiş.

12023Malûmun olsun ki dînin mumu olan İnsan-ı Kâmil, dâima terakki eder, O din ışığı, diğer mumlara benzemez. Onlar yandıkça eksilir, nihayet biterler.

12024Bu zâhirî mum, nur görünür, fakat sevgiliyi yakar... Din mumu ise, sûretâ ateş görünür, fakat ziyaretçilere ve dostlara gül ve gülzârdır.

12025Bu zâhirî mum, aydınlık vermek sûretiyle bir çok iş görür, fakat yakıcıdır. Dinin mumu olan İnsan-ı Kâmil ise vuslat zamanında gönlü aydınlatır.

12026O pâk ve ilâhî nur ise şûle şeklinde olmakla beraber ona ulaşanlar için nur, uzakta kalanlar için nârdır.

O âşıkın Sadr-ı Cihan ile görüşmesi

12027O Buhârâlı âşık da kendini visal şem’ine atmıştı. Çektiği meşakkatler, aşkı dolayısıyla ona kolay gelmekteydi.

12028Onun yakıcı âhı göklere yükselmiş, Sadr-ı Cihan’ın kalbine de merhamet gelmişti.

12029Sadr-ı Cihan, seher vakti: “Ey Ehad ve Samed olan Allah! Bizim o âvâre meftûnumuzun hali nedir?” diye kendi kendine düşünmüştü.

12030“O bir günah etmişti, biz onu gördük. Lâkin o bizim merhametimizin derecesini iyice anlayamadı.

12031Suçlu olan bizden korkar. Lâkin o korku içinde yüzlerce ümit de besler.

12032Ben, utanmaz bir edepsizi korkuturum; fakat zâten benden korkanı niçin korkutayım?

12033Soğuk çömlek için ateş gerektir. Kaynayan ve taşan çömleğe ateş lâzım değildir.

12034Emin ve korkusuz olanları ilim ile yâni; onların bildiği kabahatleri dolayısıyla korkuturum. Korkanları ise, hilmim ve merhametim şevkiyle korkudan halâs ve temin eylerim.

12035Ben yama dikerim, hem de o yamayı gereken yere koyarım. Herkese de mizacına göre şerbet veririm.

12036İnsanın sırrı; yâni İlm-i İlâhîdeki ayân-ı sabitesi, ağacın kökü gibidir. Ağaç yaprakları o sert ve sağlam kökten sürer.

12037Yapraklar, köke lâyık bir sûrette yetişir. Yâni kök, ne ağacı ise yaprakları da o ağacın olur. Nefisler ve akıllar da böyledir, onlar da ü ayân-ı sabitelerine tabidirler.

12038Vefâ ağaçlarının felekte öyle meyveleri vardır ki onların kökü sabit, dalları semâdadır.”139

12039Gökte aşkın tesiriyle meyve yetişince Sadr-ı Cihan’ın kalbinde nasıl yetişmez?

12040Sadr-ı Cihan’ın kalbinde âşıkının kabahatini affetmek arzusu dalgalanıyordu. Zaten gönülden gönüle pencere vardır.

12041Gönülden gönüle muhakkak pencere vardır. Gönüller cesetler gibi ayrı ve uzak değildir.

12042İki kandilin çanakları ayrıdır, fakat nurları bulundukları yerde birleşir.

12043Hiçbir âşık yoktur ki sevgilisinin vuslatını arasın, dilesin de sevgilisi onu aramasın ve dilemesin!..

12044Lâkin aşk, âşıkları zayıflatır, iğne iplik haline getirir. Maşukları ise güzelleştirir ve semirtir.

12045Bir gönülde dost muhabbeti şimşek gibi çakınca, bilmiş ol ki dostun kalbinde de muhabbet vardır.

12046Senin kalbinde Muhabbet-i İlâhiyye iki kat olursa, şüphesiz Hakk’ın da sana muhabbeti vardır.

12047Senin diğer elin olmadan, tek elinle el çırpma sesi çıkar mı?

12048Susamış bir kimse: “Ey tatlı su” diye inler. Su da: “O susamış olan ve su içmek isteyen nerede?” diye ağlar, inler...

12049Bizdeki bu susuzluk, suyun bizi çekmesinden ileri gelir. Biz onun içiniz, o da bizim içindir.

12050Allah’ın hikmeti, kaza ve kaderi ile bizi birbirimize âşık kılmıştır.

12051Cihanın bütün zerreleri, o ezelî hüküm dolayısıyla çift çifttir ve her çift, birbirine âşıktır.

12052Âlemin her cüz’ü, çiftini aramaktadır. Çiftler kehribar ile saman çöpü gibidir.

12053Gökyüzü, zemine der ki: “Merhaba; seninle ben demir ve mıknatıs gibiyiz.

12054Akla göre semâ erkek, arz kadın gibidir. Semânın attığını zemin besler, yetiştirir.

12055Zeminin harareti kalmayınca semâ, güneş vasıtasıyla ona harâret gönderir, rutubeti kalmayınca da yağmur yağdırıp onu ıslatır.

12056Toprağa ait burç, arzın toprağına imdad eder, suya ait burç da ona rutubet ve tarâvet verir.

12057Rüzgâra ait olan burç, rüzgârı arza doğru sevkeder ki zemindeki kötü buharı sürüp götürsün.

12058Ateşe ait burç ki güneşin harareti ondandır; yüzü ve sırtı kızarmış bir tava gibidir.

12059Kadın için rızık kazanan, dönüp dolasan erkek gibi Felek de zamanede dönüp dolaşmaktadır.

12060Bu arz ise, ev kadınlığı eder, doğurdukları bulunan cemâdât, nebâtât ve Hayvanâtı emzirmek ve beslemek için uğraşır.

12061O halde arzı da, semâyı da şuurlu bil. Zira ikisi de akıllı insanlar gibi iş görürler.

12062Eğer bu iki dilber, yâni zemîn ve semâ, birbirinden süt emmeseler, istifade etmeselerdi zevç ve zevce gibi yekdiğeriyle nasıl münâsebetleri olurdu?

12063Zeminsiz gül ve erguvan nasıl yetişir? Zemin olmasa yalnız semânın âb ve tabından ne hâsıl olur?

12064Dişinin erkeğe meyli, ikisinin de işi tamamlansın diyedir.

12065Dünyada, erkek ile kadın birleşmesinden nesil devam etsin diye, Cenâb-ı Hak onlar arasında meyil ve muhabbet yaratmıştır.

12066Her iki cüz’ün birleşmesinden bir doğum vûkûa gelsin diye Allah, cüzler arasında bir meyil koymuştur.

12067Gece ile gündüz böylece birbirini kucaklar. Onlar sûrette muhtelif, mânâda müttefiktirler.

12068Gündüz ile gece görünüşte yekdiğerinin zıddı ve düşmanıdır ki biri aydınlık, diğeri karanlıktır. Lâkin ikisi de hakikatte bir iş görürler ve zamanın devam etmesine hizmet ederler.

12069Her biri, kendi vazifesini ve işini tamamlamak için öbürünü hısım ve akraba gibi ister.

12070Çünkü gece olmasa tabiatın gücü yerine gelmez. O zaman gündüzler neyi sarfeder?

İnsanın terkibinde gayri ile birlikte hapsedilmiş olan her unsurun birbirini cezbetmesi

12071Toprak, cesetteki toprağa der ki: “Geri dön, ruh’u terk et de toz gibi bizim tarafa gel.

12072Sen bizim cinsimizsin, bizimle beraber bulunman evlâdır. Ceset kaydından kurtulup bu tarafa gelmen iyidir.”

12073Bedendeki toprak da toprağa cevap verir ki: “Evet, biz hemcinsiz, ben de senin gibi ayrılıktan müteessirim. Lâkin burada ayağım bağlıdır, kurtulup gelmek ihtimâlim yoktur.”

12074Bedendeki rutubeti sular arar ve: “Ey rutubet, gurbetten bizim nezdimize avdet et” derler.

12075Cesetteki harareti de esîr140 davet eder ve: Senin aslın ateştendir, aslının yolunu tut da gel” der.

12076Unsurların ipsiz, halatsız çekişleri yüzünden bedende yetmiş iki türlü illet vardır.

12077İllet, unsurlar birbirlerini bıraksınlar diye bedeni koparıp dağıtmak üzere gelir.

12078Bu dört unsur, ayakları bağlı dört kuş gibidir ki bedene arız olan hastalık, illet yahut ölüm, onların ayak bağını çözer.

12079Bağları çözülüp ayakları birbirinden ayrılınca her unsur kuşu uçar ve aslına rücû eder.

12080Asıllar ve ferî’lerin birbirlerini çekişi yüzünden her an bedenimizde bir illet zuhur eder.

12081Bu çekiş ve çekiliş, bedendeki terkipleri yırtmak ve her unsur kuşunu aslına uçurmak içindir.

12082Beden cüzlerinin bu acelesini Hakk’ın hikmeti meneder. Ecel gelinceye kadar onları sıhhatte ve birlikte bulundurur.

12083Hikmet-i İlâhiye onlara: “Ey ecza-yı beden, daha ecel görünmemiştir. Ecel gelmeden acele etmeniz, kanat çırpmanız ve uçmaya kalkışmanız size fayda vermez” der.

12084Mâdem ki bedendeki her bir cüz, asılları tarafına gitmek ve onlarla arkadaşlık etmek talibidir; ayrılıkta olan garip ruh ne halde bulunur?

Ruhun da Ruhlar âlemine çekilmesi ve kendi vatanına meyil ve talepte bulunması; ruh doğanının, ayağına tomruk olan cisim cüz’lerinden ayrılması

12085Ruh, cesedinin cüz’lerine der ki: “Ey benim toprağa mensup cüz’lerim; benim çektiğim gurbet acısı daha büyüktür. Çünkü ben arşa mensubum. Âlem-i ervahtan gelmişim.

12086Bedenin meyli yeşilliğe ve akar suyadır. Zîrâ onun aslı onlardır.

12087Ruhun meyli de mânevî hayâta ve hay ve kayyûm olan Hâlik-ı Kâinat’adır. Çünkü lâmekân olan Ruh-u Âzam onun aslıdır.

12088Ruh’un meyli hikmete ve mânevî olan ilimlere ve maârifedir. Bedenin meyli ise bağlara, dağ eteklerindeki bahçe ve tarlalara, bir de üzüm kütüklerinedir.

12089Ruhun meyli terakkiye ve şerefedir. Bedenin meyli refah sebebiyle yiyinti toplamayadır.

12090O terakki ve şerefin meyli ve aşkı da Ruh tarafınadır. Bu hususta «Yuhibbühüm ve yuhibbûnehû»141 âyetini okuyup anla.

12091Hülâsası: Her kim Allah’a talip olduysa matlûbu olan Cenâb-ı Hak da ona rağbet eder.

12092Eğer bunu şerh ve îzâh edecek olsam, Mesnevî seksen cild de olsa sonu gelmez.

12093İnsan, hayvan, nebat ve cemâd... Her birinin bir muradı vardır ki o muradlar, o bîmuratların âşıkıdır.

12094Sevgiliden başka muradı olmayanlar, bir murâd üzerine dolanırlar; o muradlar, yâni mâşuklar da onları cezbederler.

12095Lâkin âşıkların meyli kendilerini zayıflatır, mâşukların meyli ise onları ter ü taze kılar.

12096Mâşukların aşkı, onların yanaklarını parlatır, âşıkın aşkı ise, âşıkların canlarını yakar.

12097Kehribar; niyazdan müstağni gibi davranan bir âşıktır. Saman çöpü ise uzaktan ona vâsıl olmaya çalışır.

12098Bu bahsi bırak, Sadr-ı Cihan’ın âşıkı olan zâtın aşkı, Sadr-ı Cihan’ın kalbinde parladı.

12099O aşkın dumanı ve âteşgede olan sinesinin gam ve kederi, efendisine tesir etmiş onu âşıka karşı müşfik bir hâle getirmişti.

12100Lâkin vakar ve azameti ve şeref ve haysiyeti onu sorup soruşturmaya mânî oluyordu. 12101Sadr-ı Cihan’ın merhameti o zavallının müştakı olmuştu. Lâkin yüksek mevkii o lûtfun izhârına mâni teşkil ediyordu.

12102Âşık ve mâşûk arasındaki çekiş ve çekilişte, bu mu onu çekti, yoksa cezbe o taraftan bu yana mı geldi? Akıl hayrettedir.

12103Ey akıl, bu hususta cüret ve celâdeti bırak. Hakîkate vâkıf değilsin. Dilini tut. Gizli sırrı Allah daha iyi bilir.

12104Bundan sonra bu bahsi gizleyeyim. O cezbeden Allah, başka bahse çekiyor, ben ne yapayım?

12105Ey sözüne dikkat ve itina eden; o sözü söylemeye seni bırakmayan kimdir? İşte o kim ise beni de başka bahse çeken odur.

12106Bir yere gideyim diye yüzlerce defa karar verir, davranırsın... Fakat seni bir saik, başka yere çeker durur.

12107Bir süvârî, bindiği ata, üstünde süvarisi bulunduğunu ve idarenin onun elinde olduğunu anlatmak için dizginini her tarafa çevirir.

12108Terbiyeli bir at, üstünde bir binici bulunduğunu ve dizginin onun elinde olduğunu bilir. Bundan dolayı da iyi yürür.

12109Mukallibü’l-kulûp142 olan Allah, senin kalbini yüzlerce sevdaya bağlamış ve sonra da, o yüz sevda ve murattan birini vermeyerek kalbini kırmıştır.

12110Cenâb-ı Hak, senin kalbindeki ilk rey ve muradın kanadını kırınca ve seni o maksada muvaffak etmeyince, kanat kırıcı bir mutasarrıf bulunduğu sence niçin doğru olmadı?

12111Allah’ın kazası, senin tedbîrini kırınca o kadere niçin inanmazsın?

Allah kuvvet ve kudretin yalnız kendisinde olduğunu anlatmak için insanların karar verdikleri şeyleri bozar; zıddını meydana getirir. Bazen da kararında azmetsin, yapacağı şeye tamâ eylesin diye o kararı bozmaz da sonunda bozar, bu da tembih üstüne tembih olur

12112Yapacağın işlere iyice niyetlenir, yapmayı kurar, kararlaştırırsın. Bazen bu kararın denk gelir.

12113Bu muvaffakiyet, ona tamâ ederek tekrar niyet etmen, Hakk’ın da o niyet ve azimetini feshetmesi içindir.

12114Eğer seni tamamıyla muradına erdirmeseydi ve teşebbüslerinde muvaffak etmeseydi kalbin, ümidini keser ve emel tohumunu nasıl ekerdin?

12115Eğer emel tohumunu ekmeseydin, yâni sende emel ve arzu bulunmasaydı onun yokluğu dolayısıyla ondan müstağni bulunurdun. O vakit Allah’a karşı âciz ve perişan olduğun nasıl belli olurdu?

12116Akıllı kimseler, bîmuradlıklarından; yâni yapmak istedikleri işlerde muvaffak olamayışlarından Mevlâyı Müteâl’in kudretine vâkıf olurlar.

12117Muradına ermemek cennetin kılavuzu olmuştur. Ey mâyesi güzel yoğrulmuş kimse! “Cennet, hoşa gitmeyen ve istenilmeyen şeylerle; cehennem de şehvetler ve arzu edilen şeylerle çevrelenmiştir.” hadîsini işit…

12118Bazen senin muratların ayağı kırılmış gibidir. Yâni hâsıl olmaz. Fakat çok kişi vardır ki onların bütün muradı husûle gelir.

12119Sâdık olanlar; Allah’ın şikestesi, yâni muradlarının mahrumu olurlar. Lâkin Allah’a âşık olanların mahrûmiyeti başka türlüdür.

12120Âkiller, mecburî olarak Hakk’ın zebûnudur. Âşıklar ise ihtiyarî olarak O’na zebûn olmayı kabul etmişlerdir.

12121Akıllılar Allah’ın bağlı kullarıdır, âşıkları ise şekerle tatlanmışlardır.

12122Âkillerin yuları “Zorla gelin” emridir. Gönlünü kaptıranların, âşıkların baharı “Dileyerek gelin” emridir.

Hz. Peygamber’in esirlere bakıp tebessüm etmesi ve: “Zincirler ve boyunduruklarla cennete çekilen bir kavme hayret ettim” buyurması

12123Resûlü Ekrem Hazretleri bir çok esir gördü ki inledikleri halde onları çekip götürüyorlardı.

12124O sırları bilen aslan, zincirlere vurulmuş olduklarını gördü. Zat-ı Akdesine gizlice bakıyorlardı.

12125Esirlerin her biri hiddetle O sâdık peygambere karşı diş biliyor ve dudak ısırıyordu.

12126O hiddetleriyle beraber bir şey söylemeye cesaretleri yoktu. Çünkü on batmanlık kahır zinciriyle bağlı idiler.

12127Üzerlerine memur edilen sahabe onları şehre doğru çekiyor, küfür ülkesinden alıp kahırla sürüklüyordu.

12128Esirler kendi kendilerine diyorlardı ki: “Peygamber; ne fidye kabul ediyor, ne altın alıyor, ne de büyük bir zâtın şefaati vâki oluyor.

12129Ona «Âlemlere rahmet» diyorlar, halbuki O, âlemin boğazını kesiyor.”

12130Sultânü’r Rusül Efendimiz’in fiiline gizlice ta’n ve itiraz ettikleri halde yürüyorlar ve diyorlardı ki:

12131“Bir çok müşkile çâre bulmuştuk, fakat buna çâre yoktur. Bu adamın kalbi sertlikte kayadan aşağı değildir.

12132Biz binlerce Alparslanken iki üç çıplak, âciz ve yarı canlı kimselere karşı,

12133Böyle âciz kalışımız, bizim yanlış hareketimizden midir, yoksa talih icâbı mıdır, yahut sihirbazlık tesiri midir?

12134Onun işi sihirbazlıktan ilerlediyse, biz de o sihri yaptık, ondaki gibi gitmedi.

12135Onun talihi, bizim talihimize galebe eyledi, onun tahtı bizim tahtımızı altüst etti.”

“Fetih istiyorsanız işte size fetih”143 âyetinin tefsiri... Ey kınayanlar, diyordunuz ki: “Bizimle Muhammed Aleyhisselâm’dan hangimiz doğrucu isek Yarabbi sen onu kazandır, ona yardım et!” Bu sözü, dinleyenler sizi doğruluk istiyorsunuz, bir gareziniz yok sansınlar diye söylemekteydiniz. Hak kimdedir, görün diye işte biz de şimdi Muhammed’e yardım ettik.

12136“Eğer biz itikat ve amelde doğru değilsek kökümüzü kazı diye putlardan ve Allah’tan talepte bulunduk.

12137Bizimle ondan hangimiz hak ve istikâmet üzere isek ona nusret ver ve onun yardımında bulun, dedik.

12138Bu duâyı çok ettik ve Lât, Uzzâ ve Menât putlarının önünde secdeye kapandık.

12139Eğer Muhammed hak ise O’nu meydana çıkar, hak değilse, O’nu bize mağlûp et, diye münâcatta bulunduk.

12140O’nun mansûr ve muzaffer olduğunu görünce, bizim zulmet ve O’nun nûr olduğunu anladık.

12141Dilediğimiz meydana çıktı ve bizim duâmızın cevâbı: ‘Siz, hak ve istikâmet üzere değilsiniz’, demek oldu.”

12142Sonra yine bu düşünceyi fikir ve zikirlerinden kovarak, dediler ki:

12143“Bizdeki bu tefekkür; yâni peygamberin hak üzere olmasının kalbimizde doğru görünmesi de bizim bedbahtlığımızdandır.

12144O, birkaç kere galip gelmişse ne olur? Zaman herkesi galip getirebilir.

12145Biz de bir vakit mesut olduk, kaç kere O’na galebe çaldık.”

12146Tekrar diyorlardı ki: O da mağlûp oldu ama, O’nun mağlup oluşu, bizimki gibi, çirkince ve alçakça olmamıştı.

12147Çünkü O’nun iyi talihi bozgunluğunda bile O’na el altından yüzlerce gizli sürûr vermişti.

12148Zîrâ O’nun bozgunluğu hiç de bozgunluğa benzemedi ki, o bozgunlukta O’na ne gam hâsıl oldu, ne de ıstırap duydu.”

12149Mü’minlerin alâmeti mağlûpluktur. Lâkin mü’minlerin mağlûbiyetinde de bir güzellik vardır.

12150Eğer misk’i ve anberi kıracak olursan âlemi onların râyihası ile doldurmuş olursun.

12151Eğer merkep gübresini kırarsan evleri baştan başa kokutmuş olursun.

Resûl Aleyhissalâtü Vesselam’ın Hudeybiye’den nâmurâd olarak dönmesinin sırrı. Hak Teâlâ, onun için fetih buyurdu ve «innâ fetahnâ leke fethan mübînâ)144 dedi. O dönüş, mağlûbiyet sûretinde bir fetih idi. Nasıl ki misk’in kırılması sûretâ kırılmadır, mânen ise onun miskliğini ve faydalarını tamamlamaktır.

12152Sûretâ mağlûbiyetle Hudeybiye’den dönülürken «İnnâ fetahnâ» devleti davul çaldı.

12153Taraf-ı İlâhi’den Resûlü Ekrem’e vahiy geldi ki: “Git, bu zafere erişemediğine gam yeme.

12154Senin bu mağlûbiyetinde fetihler vardır. İşte filân kale, filân mahal senindir.”

12155Hakikaten de oradan çabucak dönünce, Benî Nadr ve Benî Kurayza denilen Yahudi kabilelerinin başına neler geldi.

12156O iki kaleyle çevrelerindeki yerler teslim oldu, ganimetlerden faydalar elde ettiler.

12157Öyle olmasa bile şu taifeye bak.. Onlar gam ve keder içinde dahi Allah’a meftun ve âşıktırlar.

12158Horluk, hakirlik zehrini şeker gibi yerler, gam dikenini deve gibi hazmederler.

12159Hem de bunu, gamdan, kederden kurtulmak için de yapmıyorlar; gama uğradıklarından yapıyorlar. Bu horluk, onlarca rütbelere, mevkilere erişmek!..

12160Bunlar kuyu dibinde oturmaktan şâd olurlar ve saltanat tâcıyla, tahtına nâil olmaktan korkarlar.

12161Sevgili, nerede âşık’ın yanında bulunursa orası yer altı olsa da göklerin üstü olur.

12162Senin zikrin enîsi olan kimsenin, Yûnus Aleyhisselâm gibi, balık karnında bulunsa vakti hoş geçer.

Hz. Mustafa Aleyhisselâm’ın: “Beni Yunus ibni Metta’dan üstün tutmayın” hadîsinin tefsiri

12163Resûlullah buyurmuştur ki: “Benim miracımın, Yunus’un mirâcına efdaliyeti ve üstünlüğü yoktur.

12164Benim mirâcım semâda, O’nunkî ise denizde ve balığın karnında vuku’ buldu. Çünkü Allah’ın yakınlığı hesaptan hâriçtir.”

12165Allah’a yakınlık; yukarı çıkmak ve aşağı inmekle değildir. Kurb-u İlâhî, varlık hapsinden kurtulmaktadır.

12166Yok için yukarısı, aşağısı müsavidir. Yok için çabukluk, geçlik, uzaklık ve yakınlık birdir.

12167Cenâb-ı Hakk’ın hazînesi tezgâhı yokluktadır, yâni Allah, mevcudatı ademden halkeder. Sen ise bu mevhum varlığa aldanmış olduğun için yokluk nedir, ne bilirsin?

12168O bağlı esirler diyorlardı ki: “Peygamber ve ashabının harpte bozulması, bizim bozgunluğumuza hiç benzemez.

12169Onlar bozulup telefat verdikleri vakit, bizim ikbâl ve şeref zamânımızdaki sevincimiz gibi seviniyorlar.

12170Onun malı, geliri yokluk varlığından ibarettir. Fakr ve zaruret ise ona iftihardır, yüceliktir.”

12171Esirlerden biri dedi ki: “O düşman öyle ise bizi bağlı görünce neden güldü?

12172Madem ki O’nun ahlâkı tebdil etmiştir. Sevinci ne bu dünyâ zindanından ve ne de oradan kurtuluşundan değildir.

12173Öyle ise düşmanlarının kahrına neden sevindi ve güldü, neden bu fetih ve zaferiyle mağrur oldu?

12174Bizim gibi erkek arslanlara kolayca galip geldiği için ruhu neden şâd oldu?

12175O halde O’nun dünya kaydından âzâde bulunmadığı ve dünyadan gayri bir şeyle şâd ve hurrem olmadığını anladık.

12176Yoksa mânâ âleminin ehli olanlar; iyiye de kötüye de şefkat ve merhamet gösterirler.”

12177O esirler, Peygamber aleyhinde böylece ve gizlice söylenip duruyorlardı.

Onların ta’nından Peygamber Aleyhisselâm’ın haberdâr olması

12178Esirleri sevk eden sahâbe bu sözleri işitmemişken, İnd-i İlâhîden olan bir kulağa gitti; yâni Resûl Aleyhisselâm âgâh oldu.

12179Yusuf’un gömleğini götüren, onun kokusunu duymadı da, Hz. Yakûb o kadar uzak mesafeden hissetti.

12180O şeytanlar, semâya yaklaştıkları halde, gayb’ı bilen Levh-i Mahfuz145’un sırrını işitemezlerdi.

12181Hz. Muhammed Aleyhisselâm yatmış uyumuş iken Âlem-i Gayb’ın esrarı gelir ve O’nun etrafında devrederdi.

12182Helvayı, rızkı açık olan yer, parmakları uzun olan yemez.

12183Delici Şahab146 yıldızı, şeytanları, “hırsızlığı bırakın da, Ahmed’den sır öğrenin” diye kovar, sürer.

12184Ey iki gözü de dükkân tarafına dikilmiş kimse; erkenden mescide git de rızkını Allah’tan iste.

Hazreti Peygamberin esirlere verdiği hikmetli cevap

12185Hazreti Peygamber, onların sözlerini anladı da buyurdu ki: “O gülüşüm harp dolayısıyla değildi.

12186Onlar ölmüşlerdir, yokluk âleminde çürüyüp gitmişlerdir. Bizce ölüyü öldürmeye kalkmak erlik değildir.

12187Onlar kim oluyorlar ki, kendilerine galebe etmiş olmakla sevinip güleyim. Ben harp meydanında direnecek olursam Ay yarılır, iki parça olur.

12188Siz, hür, mevki ve şeref sahibi bulunduğunuz zamanlarda da sizi böyle zincirlere bağlı bir halde görüyordum.

12189Ey mal ve mülküne, soy ve sopuna mağrur olup nazlanan gafil; sen akıllı bir kimse nezdinde oluk üstündeki deve gibisin.

12190Ten nakşının leğeni damdan düşünce147, benim gözümün önünde, istikbâlde olacak şeyler gelmiş oldu. Ben olacakları olmuş gibi şimdiden gördüm.

12191Ben koruğa bakar aşikâre şarap görürüm; ‘yok’a nazar eder, onda mevcut bir şeyi apaçık müşâhede eylerim.

12192Ben sırra bakmakta ve onda gizli bir âlem görmekteyim. O vakit daha Âdem ve Havva dünyâda zuhur etmemiştir.

12193«Elestü» hitabı esnasındaki zerreler arasında sizi elleri bağlı, başları eğilmiş, hor ve hakir bir halde görmüştüm.

12194Şu direksiz, semâ yaratılmadan evvel bildiklerim, sonradan artmadı.

12195Su ve çamurdan vücut bulmamış ve bu sûrete bürünmemişken bile sizi baş aşağı olmuş, mağlup bir halde görmüştüm.

12196Sizi şimdi böyle görmedim ki hâlinize sevineyim. Ben sizi ikbâl ve saâdet zamanınızda da böyle görüyordum.

12197Allah’ın gizli kahrına bağlanmıştınız. Hem de nasıl bir kahır? Şeker yiyordunuz, fakat içine zehir karıştırılmıştı.

12198Öyle bir şeker ki zehirle dolu. Düşman böyle zehirli bir şekeri yerse senin için ne haset hâsıl olur?

12199Siz de o zehri güle oynaya içiyordunuz: Ölümünüz gizlice kulaklarınızdan yakaladı.

12200Ben muzaffer olup dünyayı zapteylemek için gaza etmedim.

12201Bu dünya, leştir, murdardır, kıymetsizdir; böyle bir murdar için ben nasıl haris olabilirim?

12202Köpek değilim ki ölü perçemini koparayım. Ölü diriltmek, insanlara mânevî hayat vermek için gelmiş bir İsâ’yım.

12203Sizi helak olmaktan kurtarmak için cenk saflarını yarıp, yırttım.

12204Bana kuvvet ve devlet olsun diye insanların boğazını kesmiyorum.

12205Âlem, ellerinden halâs olsun diye birkaç boğazı kestim.

12206Siz cehlinizden, pervâneler gibi, küfür ateşine atılmayı âdet ve din ittihaz etmişsiniz.

12207Ben sizi ateşe düşmekten iki elimle men edip duruyorum.

12208Fetihler, muzafferiyetler sandığınız şeyler, kendi bahtsızlık tohumunu ekmenizdir.

12209Birbirinizi muharebe esnasında ‘ha gayret’ diye teşvik ediyordunuz ama belki de, ejderha üzerine at sürüyordunuz.

12210Bizi kahreylemeye çalıştınız ve aynı kahır içinde siz, zaman arslanının kahrına uğradınız.”

Azgın, âlemi kahrederken kahrolmuş, galip gelmişken esir düşmüş demektir

12211Meselâ, hırsız, ev sahibini kahreder, altın çalar. O, bu işle meşgul iken valinin adamları yetişir ve onu yakalar.

12212Eğer hırsız, efendiden o zaman kaçsa idi, şehir valisi ona memurlarını gönderir ve onu tevkif ettirir mi idi?

12213Hırsızın efendinin parasını çalıp, onu kahretmesi kendi kahredilmesini mucip oldu. Çünkü onun kahredişi, kafasının koparılmasını netice verdi.

12214Hırsızın para sahibine gâlipliği ona tuzak olur da vali yetişir ve ondan efendinin zararını alır.

12215Ey halka galip ve kahir olan cidal ve galebede üstün gelen zâlim!

12216Cenâb-ı Hak, seni çekerek zincire vurmak için o mazlumları kasten mağlup eylemiştir.

12217Aklını başına al da, o münhezim ve mazlum olanların arkasından at sürme, yâni zulmünde devam etme ki perişan olmayasın.

12218Allah, seni bu tedbir ile tuzağa düşürünce senden zulüm görmüş olanlar kalabalık bir halde hücum ederler.

12219Akıl, senin galebende fesat gördüğü için, öyle galebeye sevinmez.

12220Akıl, ilerisini görür. Çünkü Cenâb-ı Hak, hidâyet ve basiret sürmesini onun gözüne çekmiştir.

12221Hazreti Peygamber, buyurmuştur ki: “Cennetlik olanlar, husûmet ve mücâdelede zebûn olurlar.”

12222Ehl-i cennetin husûmette zayıf ve mağlûp olmaları, noksanlarından, korkaklıklarından ve dinlerinin zaafından değildir. Belki ihtiyatkâr ve kendi fiillerine suizan sahibi olmalarındandır.

12223Onlar tâviz vermekte “İman etmiş erler olmasaydı”148 âyetindeki gizli hikmeti işitmişlerdi.

12224Mü’minlerin kurtuluşu için melun kâfirlerden el çekmek ve onları âzâd etmek farz olmuştur.

12225Hudeybiye Anlaşması kıssasını oku. «Keffe eydîyehüm»149 âyetinin tamamıyla mânâsını ondan öğren!

12226Resûlullah Hazretleri de galip iken bile kendini Hakk’ın tuzağında mağlûp olmuş gördü de:

12227“Ben sizi ansızın bastırdım, zincirlere vurdum diye gülmedim.

12228Sizi zincir ve lâle ile servilik ve gülistan’a çektiğim için güldüm.

12229Şaşılacak şey ki sizi, aman vermeyecek cehennem âteşinden yeşilliğe, yâni Cennet’e bağlı olarak getiriyorum.

12230Sizi ağır zincirle cehennemden ebedî cennete kadar çekiyorum.

12231Bu yolda iyi veya kötü her mukallid, böyle bağlı olarak Hakk’ın huzuruna çekilir.

12232Muhakkikîn-i Evliyadan gayri olan mukallitler, bu yolda korku ve ibtilâ zinciriyle giderler.

12233Maneviyâtın esrarına vâkıf olan Hak erlerinden başkasını, bu din yolunda âdeta zorla çekip götürürler.

12234Ey mukallit! Çalış ki senin de nurun parlasın ve hizmete sülûkün kolaylaşsın.

12235Çocukları ilk mektebe zorla götürürsün. Çünkü tahsilin faydalarına karşı gözleri kapalıdır.

12236İlmin faydasına vâkıf olunca mektebe koşar, ruhu oraya gitmekten gül gibi açılır.

12237Çocuk gördüğü işin, yâni okuma yazmasının evvelâ hiçbir fâidesini görmediği için mektebe istemeye istemeye gider.

12238Fakat kesesine birkaç para gündelik kondu mu, çocuk, tahsil şevkiyle geceleri de hırsız gibi uyumaz.

12239Ey ibâdet yoluna kerhen giden mukallit! Çalış ki tâatının mükâfatı erişsin, ondan sonra itaat ve inkıyat sahiplerine karşı sende gıpta hâsıl olsun.

12240“İstemeyerek gelin” emri mukallit olan içindir. “İsteyerek gelin” emri ise kalbi her türlü gıllügîşten uzak bulunanlar içindir.

12241Bu, Hakk’ı bir maksat uğrunda sevmektedir. Öbüründe ise garazsız, ivazsız bir muhabbet vardır.

12242Bu, süt nineyi sever, lâkin sütü için. Diğeri ise o mestûre150ye gönül vermiştir, ondan başka emeli yoktur.

12243Süt emen çocuk, süt ninenin güzelliğine vâkıf değildir. Onda gönlünün arzu ettiği şey yalnız süttür.

12244Öbürü ise zaten süt nineye âşıktır. Aşkında muradı, maksadı ancak ona ulaşmaktır.

12245O halde havf ve recâ, yâni; korku ve ümit ile Allah’ı seven taklit defterinden ders okuyor demektir.

12246Allah’ı, Allah için seven ise garazlardan, illetlerden kopmuştur.

12247Böyle de olsa, öyle de olsa, madem ki bir kimse Hakk’a taliptir, Hakk’ın cazibesi de onu Hak tarafına çeker.

12248Eğer muhibbin muhabbeti, Allah’ın hayır ve keremine nail olmak gibi zâtın gayrı bir sebeple ise...

12249Yahut muhibbin muhabbeti, başka bir şey için değil, Allah’ın firakından korkarak doğrudan doğruya Zât-ı Bârî’ye ise...

12250Bu muhabbetlerin ikisi de Cezbeyi İlâhiye iledir. Bu gönül tutkunluğu, o Mâşûk-u Ezelî tarafındandır.

Mâşuk’un, âşık’ı, onun bilmediği, ümit etmediği ve hatırına gelmediği sûrette kendisine çekişi...Bu çekişin âşıkta zuhur eden eseri, talep ve iştiyakın devamıyla beraber korku ile karışık bir ümitsizliktir.

12251Şimdi şuraya geldik: Sadr-ı Cihan’da o âşık için gizli bir cazibe vardı. Eğer olmasaydı...

12252Eğer olmasaydı âşık, Sadr-ı Cihan’ın ayrılığına sabır edemeyerek koşa koşa nasıl avdet ederdi?

12253Mâşukların âşıklara olan meyli gizli ve örtülüdür. Âşıkların meyli ise iki yüz davul ve zurna ile ilân edilmiş gibi meşhurdur.

12254Burada makama münâsip ve ibret alınacak bir hikâye vardı. Lâkin Buhârâlı âşık, beklemekten âciz kaldığı için,

12255O hikâyeyi terk ettik. Zîrâ o âşık, ölmeden evvel dostun yüzünü görmek için çâre arayıp durmaktadır.

12256O âşık ölümden kurtulup necat bulmayı aramaktadır. Çünkü dostu görmek âb-ı hayat içmektir.

12257Görülmesi, ölümü gidermeyen sevgili, sevgili değildir. Onun ne meyvesi, ne de yaprağı vardır.

12258Ey müştak ve mest olan sâlik; iş, o iştir ki sen o işteyken ölüm bile gelip çatsa sana hoş gelsin.

12259Ey genç; iman doğruluğunun nişanesi, o sırada ölsen bile, sana ölümün hoş gelmesidir.

12260Ey can, senin îmânın böyle olmazsa o imân-ı kâmil değildir. Git dinini ikmâle çalış.

12261Her ne ki onu işlerken ölüm sana kerâhetsiz ve nefretsiz dost görünürse işte o amel, sana dosttur.

12262Senden ölümün kerâheti zâil olunca artık o, ölüm değildir, ölüm sûretinde bir intikaldir:

12263Ölümdeki kötülük gitti mi ölümde fayda var demektir. Gayri dosdoğru anlaşıldı ki ölüm geçti gitti!..

12264Sevgili dediğin sâdece Hak’tır; bir de Hakk’ın “sen benimsin, ben senin” dediği...

12265Şimdi kulak ver de dinle: aşkın sağlam iple bağlayıp çektiği âşık geldi.

O Buharalı âşıkın Sadr-ı Cihan hizmetine gelmesi

12266Sadr-ı Cihan’ın yüzünü görünce sanki can kuşu bedenden uçtu da,

12267Kalbi, kurumuş bir dal gibi düştü. Tepeden tırnağa kadar vücudu soğudu.

12268Buhur ve gül suyundan ne yaptılarsa tesîr etmedi, ne kımıldadı, ne de lâkırdı anlayacak bir hâle geldi.

12269Sadr-ı Cihan, sararmış yüzünü görünce atından inip onun yanına gitti.

12270Dedi ki: “Âşık hararetle mâşûku arar. Mâşûk gelince de o âşık kendinden geçer...

12271Ey sâlik; sen Hak âşıkısın. Hak odur ki, O gelince sende bir kıl teli kadar varlık kalmaz.

12272Senin gibi yüzlercesi o tecellî ve nazarın karşısında fânidir. Efendi meğerse sen kendini yok etmeye âşıkmışsın.

12273Sen gölge gibisin ve güneşe âşıksın. Güneş gelince gölge yok olur.”

Hz. Süleyman’ın huzurunda sivrisineğin rüzgârdan şikâyet etmesi ve adalet istemesi

12274Bahçe ve çayırdan bir sivrisinek geldi, Süleyman Peygamber Aleyhisselâm’dan adalet istedi.

12275Dedi ki: “Ey Süleyman; şeytanlara, insanlara ve cinlere adalet neşrediyorsun.

12276Kuş ve balığa varıncaya kadar senin adaletine sığınmıştır. Fazl ve kereminin arayıp sormadığı ziyana uğramış kimdir?

12277Bize karşı adalet göster ki biz çok zayıfız, bağdan ve gülzârdan bînasîbiz.

12278Her zayıfın müşkili senden halledilir. Sivrisinek ise zaaf ve aczda misal halindedir.

12279Biz zayıflıkta ve kırık kanatlı olmakta meşhuruz, sen ise lûtufta ve acizlere yardımcı olmakla meşhursun.

12280Sen kudret derecelerinin en yükseğindesin. Biz ise acizliğin ve zavallılığın en sonundayız.

12281Ey eli, Allah’ın kudret eli mesabesinde olan Peygamber, adaletinle elimizden tut ve bizi bu gamdan halâs et.

12282Hz. Süleyman sordu: “Ey insaf arayan; adalet ve insafı kime karşı istiyorsun? söyle!

12283Kibir ve azametinden sana zulmeden ve senin yüzünü tırmalayan kimdir?

12284Acaba bizim devr-i adlimizde hapse atılmamış ve zincire vurulmamış zâlim var mıdır?

12285Bizim doğduğumuz gün zulüm ölmüştü. Zamanımızda zulmü ileri götüren kimdir?

12286Nûr gelince zulmet yok olur. Zulmün aslı ve arkası zulmettir.

12287İşte şeytanlar hizmet etmekte, diğerleri ise bukağılar ve zincirlere bağlı bulunmaktadır.

12288Zâlimlerin asıl zulmü şeytandandır ki onları iğvâ ederek zulüm icrâına kışkırtır. Şeytan, zulüm teşvikçiliği edince bağlanır ve hapse konulur.

12289Allah, bize devlet ve hükûmeti, halk göklere el açıp ağlamasın diye verdi.

12290Keza bize mülk ve hükûmet verilmesi, halkın âh’ı dumanı semâya yükselip de felek ve Sühâ yıldızının muzdarip olmaması içindir.

12291Keza, öksüz iniltisinden Arş’ın titrememesi ve bir kimsenin zulüm hastası olmaması içindir.

12292Onun için gökyüzüne tazallüm sesleri yükselmesin diye bir usûl ve âdet vaz eyledik.

12293Ey zulüm gören kimse, mütezallimâne semâya bakma. Bu zamanda semâvî bir hükümdarın var” dedi.

12294Sivrisinek dedi ki: “Benim şikâyet edişim ve adalet isteyişim rüzgârdandır ki o, iki elini de zulüm ile bize karşı açmıştır.

12295Biz onun zulmünden meşakkat içindeyiz, ağzımız kapalı olarak; yâni şikâyet etmeksizin onun elinden kan içiyoruz, yüreğimizden kan gidiyor.”

Zulme uğradığını söyleyen sivrisineğe hasmının da dîvana getirilmesi hakkında Süleyman Aleyhisselâm’ın emretmesi

12296Süleyman dedi ki: “Ey güzel sesli mahlûk! Allah’ın emrini candan, gönülden dinlemek gerektir.

12297Allah bana; ‘Ey hâkim-i âdil; diğer hasım mevcut olmayınca sen bir hasmı dinleme’, diye emretmiştir.

12298İki hasım, yâni davacı ve davalı hâkimin huzuruna gelmeyince hak ve hakikat zuhur etmez.

12299Dâvâcı yalnız başına yüzlerce feryat etse de, hasmı olmadan, sakın onun sözünü dinleme.

12300Ben Allah’ın emrinden yüz çeviremem. Sen git hasmını benim karşıma getir.”

12301Sivrisinek de dedi ki: “Senin sözün doğru bir burhandır. Benim hasmım rüzgârdır ki senin hükmündedir.”

12302Süleyman Aleyhisselâm seslendi ki: “Ey sabâ rüzgârı! Sivrisinek senin zulmünden şikâyet ediyor, gel!

12303Hasmınla karşılaş ve ona cevap ver de düşmanının davasını reddet.”

12304Rüzgâr Süleyman[a.s.]’in emrini işitince süratle geldi. Sivrisinek de hemen kaçmaya davrandı.

12305Süleyman dedi ki: “Hey sivrisinek! Nereye gidiyorsun? Dur da ikiniz hakkında hüküm vereyim.”

12306Sivrisinek cevap verdi ki: “Pâdişahım; onun varlığı benim ölümümdür. Bu günümün karanlık olması onun dumanındandır.

12307O gelince ben nasıl durabilirim. O, benim tabiatımdan intikam alır, yâni beni öldürür.”

12308Allah’ın dergâhını ve yakınlığını talep eden de böyledir. Allah tecellî eyleyince talep yok olur.

12309O vuslat; bekâ içinde bekâ ise de, önce yokluk sûretinde tecelli eder.

12310Nûr arayan gölgeler, nûr zuhur edince yok olur.

12311Âşık başını verince akıl kalır mı gayri? Her şey helak bulur, yalnız O’nun hakikati kalır.

12312Hakk’ın zâtı huzurunda var da yok olur, yok da... Yoklukta varlık... Bu pek acayip bir şey!

12313Bu bahiste akıllar elden gider, kalem de buraya gelince kırılır.

Akıl ve şuura avdet etsin diye mâşukun âşık-ı bîhûş’u okşaması

12314Sadr-ı Cihan; bîhuş âşıkını lûtuf ve keremiyle yavaş yavaş bîhûşluktan nutuk ve beyan hâline getirdi.

12315Sadr-ı Cihan onun kulağına seslendi ki: “Ey fakîr; sana altın getirdim, eteğini aç!

12316Senin ruhun benden ayrı iken ıstırap içinde idi. Onu teskin için geldiğim halde nasıl oldu da ürktü?

12317Ey firakımda kerem ve serd görmüş, yâni; mihnet ve meşakkat çekmiş olan; bîhûşluktan ayıl ve kendine gel!

12318Akılsız bir tavuk, bir deveyi misâfir etmek için kümese götürdü.

12319Deve tavuğun kümesine ayak basınca kümes harâb oldu, çatısı yıkıldı.

12320Tavuk kümesi, bizim akıl ve şuurumuzdur. Sâlih olan akıl ise Allah’ın aşkı ve kurbiyyeti devesine taliptir.

12321Deve o tavuk kümesinin suyuna ve çamuruna başını sokunca orada ne çamur, ne de tavuğun ruhu ve kalbi kalır.

12322Aşkın fazileti, insanı faziletleştirir. Fakat insan, bu haddinden fazla talepkarlığı dolayısıyla zalim ve cahildir.151

12323İnsan cahildir, hususiyle bu müşkil avda, o zayıf insanın Emânet-i Kibriyâ’yı yüklenmesi bir tavşanın bir arslanı kucaklaması gibidir.

12324O tavşan eğer arslanı görmüş ve bilmiş olsaydı nasıl kucaklardı?

12325İnsan, kendine ve kendi canına karşı zâlimdir. Fakat ettiği öyle bir zulümdür ki adaletleri geçmiştir.

12326İnsanın bu cehaleti, ilimlere üstad ve bu zulmü, adaletlere mürşit olmuştur.

12327Sadr-ı Cihan baygın âşıkın elini tuttu da dedi ki: “Bu nefesi kesilmişe ben nefhedecek olursam kendine gelir.

12328Bu ölmüş kalp, benimle hayât bulunca bana teveccüh ettiği için benim ruhum olur.

12329Ben onu bu can ile muhteşem ve mükerrem kılarım. Benim bağışladığım can, ihsanımı ve bahşişimi görür.

12330Nâmahrem bir Ruh, dostun yüzünü göremez. Dostun yüzünü ancak aslı onun civarında olan can görür.

12331Lâtif olan içi, derisinden ayrılsın diye bir dosta kasap gibi üflerim.”

12332Dedi ki: “Ey belâlar yüzünden bedenini terk edip giden can, vuslat kapımızı açtık, gel gel...

12333Ey varlığımız, yokluğuna, sarhoşluğuna sebep olan... Ey varlığı, varlığımızdan ibaret bulunan âşık!

12334Ben şimdi sana, dilsiz, dudaksız yeniden yeniye eski sırları söylüyorum, dinle!

12335Çünkü cismânî dudaklar bu mânevi nefesten ürker. Onun sırrı gizli ve mânevî bir ırmak kenarında; yâni Ruh-i insanîde zâhir olur.

12336Şimdi can kulağını aç da “Allah dilediğini yapar” sırrını duymaya hazırlan” dedi.

12337Vuslat salâsını duyunca, ölü gibi olan âşık, yavaş yavaş kımıldamaya başladı.

12338Bir âşık topraktan aşağı değildir. Toprak bile sabâ rüzgârının cilvesi, yâni tohum saçmasıyla yokluktan başını kaldırır ve yeşil çimenle örtünür.

12339Keza âşık nutfe suyundan bayağı değildir. O su bile «kün» “ol!” hitabının feyziyle güneş yanaklı Yusuf’lar doğurur.

12340Keza âşık, havadan daha kabiliyetsiz değildir ki «kün» emrini alınca tavus olur, güzel güzel söz söyleyen kuş olur.

12341Keza âşık, taştan müteşekkil dağdan daha istidatsız değildir. Zira o, Allah’ın emrini alınca bir deve doğurdu, o deveden de bir yavru doğdu.

12342Bu misallerin hepsinden geç; o, yokluk mayası, Emr-i İlâhî ile bir âlem doğurmadı mı, hâlâ da doğurmuyor mu?

12343Baygın âşık hareket etti ve sevinç ile yerinden fırladı. Bir iki defa dönerek secdeye kapandı.

Baygın âşıkın kendine gelmesi ve mâşûku senâ etmesi, mâşûkun şükretmesi

12344Âşık, Sadr-ı Cihân’a hitaben dedi ki: “Ey Hakk’ın Ankâ’sı ve ruhun tavafgâhı; şükür ve hamdolsun ki Kafdağı’ndan geldik.

12345Ey aşk kıyametinin İsrafil’i, ey aşkın mâşûku ve aşkın gönül arzusu!

12346Bana vereceğin ilk hil’at olmak üzere, pencereme, yâni ağzıma kulağını dayamanı isterim.

12347Kalbim tertemizdir, bu yüzden halimi bilirsin... Ey kulları yetiştiren, ey kullarına lûtuflarda bulunan sevgili, sözlerimi duy!..

12348Ey misli olmayan Sadr-ı Cihan; yüz binlerce kerre, halimi senin dinlemen arzusuyla aklım uçuyordu.

12349Nice zamandır sözlerimi dinlemeni, derdimi duymanı, o cana canlar katan gülüşlerini.

12350Benim eksik, artık sözlerimi işitmeni, benim kötülükler düşünen canımın işvesini düşünüp durdum, özleyip yattım.

12351Benim sence mâlûm olan kalp akçelerimi sağlam para gibi kabul ettin.

12352Münasebetsiz ve mağrur bir terbiyesizin ettiği küstahlık için gösterdiğin hilm karşısında bütün hilmler bir zerre gibi kalır.

12353Evvelâ dinle: hizmetinden ayrıldığım andan itibaren benim için ne evvel kaldı, ne âhir... Ön de gözümden kalktı, son da!...

12354Ey muhabbetli ve şefkatli Sadr-ı Cihan! Saniyen, şunu da işit ki: çok aradımsa da sana bir ikinci bulamadım, çünkü nazîrin yoktu.

12355Üçüncü olarak mâlûmun olsun ki senden ayrılıp uzaklaşınca “Allah üç kişinin üçüncüsüdür” demiş gibi oldum.

12356Dördüncüsü bizim varlık tarlası, hicran ateşiyle yanalıdan beri, beşi dörtten fark edemez oldum.

12357Her nerede, topraklar üstünde kan görürsen, hiç şüphe etme ki, bizim gözümüzden akmıştır.

12358Sözlerim ve feryad ü figanım âdeta gök gürültüsüdür; bu ses ve inilti yeryüzüne bulutlardan yağmur yağdırmasını; yâni gözyaşımın dökülmesini istiyor.

12359Ben söylemekle ağlamak arasında dolanıyorum. Ya ağlıyorum, ya söylüyorum; ne yapayım?

12360Eğer söyleyecek olsam ağlayamam. Fakat, ağlayacak olsam, sana nasıl şükreder ve seni nasıl senâ edebilirim?

12361Şahım; gözümden kalbimin kanı akıyor, bak ki gözümden neler dökülüyor?”

12362O zayıf âşık, bunları söyledi ve ağlamaya başladı. Öyle ki onun ağlayışına aşağılık kişiler de, yüce kişiler de gözyaşı döktüler.

12363Kalbinden öyle bir feryâd yükseldi ki, Buhara halkı onun etrafında toplandı ve halka teşkil etti.

12364Hayran hayran söylüyor, hayran hayran ağlıyor, hayran hayran gülüyordu. Erkek, kadın, küçük, büyük onun haline hayran kalmıştı.

12365Şehir halkı da onun gibi ağlamaya başlamış, kıyamet günü gibi erkek kadın birbirine karışmıştı.

12366Gökyüzü, yeryüzüne: “Eğer kıyameti görmedinse, işte gör!” diyordu.

12367Akıl, “Bu nasıl aşk ve ne haldir. Acaba onun firâkı mı daha ziyâde hayrete lâyıktır, yoksa visâli mi?” diye hayran olmuştu.

12368Gök, o anda kıyâmetnâmeyi okumuş, saman oğrusu dedikleri kehkeşâna varıncaya kadar elbisesini yırtmıştı.

12369İki âlem de aşka yabancıdır. Aşkta yetmiş iki türlü divanelik vardır.

12370Aşk çok gizlidir ama hayreti aşikârdır. Ruh sultanlarının, canları bile ona hasrettir.

12371Aşkın mezhebi, yetmiş iki milletten başkadır. Pâdişahların tahtı, onun indinde bir tahta parçasından ibarettir.

12372Aşk sâzendesi, terennüm esnasında şunu çalar: “Bendelik bir kayıttır, efendilik de baş ağrısından ibarettir.”

12373O halde aşk nedir? Yokluk deryasıdır ki orada aklın ayağı kırıktır.

12374Bendelik ve sultanlık malûm oldu, âşıklık ise bu iki perde ardında gizli kaldı.

12375Keşke varlığın dili olsaydı da var olanların perdelerini kaldırsaydı.

12376Ey varlık nefesi! O’nun hakkında ne söylesen her sözünle bil ki, O’nun üzerine bir perde daha örtmüş olursun!..

12377Vücud sırrını idrak etmenin âfeti hâl ve kal’dir. Nitekim kanı kanla yıkamak muhaldir.

12378Ben, Hakk’ın âşıklarının esrarına mahrem olduğum için gece gündüz bu varlık kafesi içinde O’ndan bahsederim.

12379Ya Mevlânâ; çok mest, kendinden geçmiş ve müstağrak bir halde bulunuyorsun. Dün gece hangi tarafın üstüne yattın?

12380Aklını başına al! Derin hakikatlerden bahsetmek sûretiyle ateşe üflüyorsun. Evvelâ sıçra ve kalk da bir mahrem ara!

12381Dil, aşk’ın sırrından ve nâzından bahsedecek olsa gökler: “Ey setr-i lâtif olan Allah, o müstağrak âşıkın sırrını nâmahremden setret «gizle»” diye duâ ederler.

12382Aşkı gizlemek nedir? Yün ve pamuk içinde ateş saklamak gibidir ki saklandıkça ve pamuğu artırıldıkça alev daha ziyâde meydana çıkar.

12383Aşkın sırrını gizlemek istedikçe o: işte ben buradayım, diyerek sancak gibi başını kaldırır ve kendini gösterir.

12384Bana inat olarak o, iki kulağımdan tutar da: “Hey sersem, beni nasıl örter ve gizlersin, ört bakalım” der!

12385Ben de ona derim ki: “Her ne kadar coşmuş isen de, haydi git; sen can gibisin, hem aşikâr, hem de gizlisin.”

12386Aşk der ki: “Benim vücudum ten küpünde mahpustur. Ben de âşıklar meclisinde şarap gibi terennüm ederim.”

12387Ben de ona derim ki: “Bir yere rehin olmadan ve sana mestlik âfeti gelmeden evvel git.”

12388Aşk der ki: “Ben lâtif içilen kadehle akşam namazına kadar gündüzün dostuyum.

12389Akşam gelip de benim kadehimi çalınca ona ‘kadehimi geri ver, henüz benim akşamım, yâni ölümüm gelmedi’ derim.”

12390Araplar şaraba «Müdâm» adını koymuşlardır. Çünkü şarap müptelâsı için doymak yoktur.

12391Hakikat şarâbını aşk coşturur ve doğru sözlü, doğru özlü âşıka gizlice sâkilik eden aşktır.

12392Allah’ın inâyetiyle aşka ulaşmayı dilersem şarap can suyudur, sürahi de beden...

12393Allah’ın Tevfiki, şarabını arttırınca, şarabın kuvveti sürahiyi kırar.

12394O mertebede sâkî de su kesilir, sarhoş da... Bu nasıl olur deme, doğruyu en iyi bilen Allah’tır.

12395Şaraba vuran ışık, sâkinin ışığıdır. Şarap, bu ışıkla coşar, köpürür, oynar, kuvvetlenir.

12396Gayri, sen o şaşkına sor: Sen şarabın bu halini ne vakit gördün?

12397Her âlimin düşünmeksizin malûmudur ki, her kaynayanın bir kaynatanı vardır. Binaenaleyh sûrî şarabı küpün içinde, aşk şarabını da gönülde kaynatan Allah’tır.

Uzun bir ayrılığa ve pek çok imtihanlara maruz kalan bir âşığın hikâyesi

12398Bir genç, bir kadına, çılgınca âşıktı, fakat bir türlü vuslat zamanını elde edemiyordu.

12399Kadının aşkı o gence çok eziyet ediyordu. Aşk ibtidâ âşıka neden kin bağlar?

12400Aşk evvelden niçin kanlı ve merhametsiz olur? Haricî olan aşkın bırakıp savuşması için.

12401O genç, kadına bir adam gönderecek olsa, giden adam, hasedinden âdeta eşkıyâ olur, vuslat yolunu vururdu.

12402Sevgilisine bir mektup yazıp yollasa okuyan, kelimeleri yanlış okurdu.

12403Eğer sabâ rüzgârını vefasını arz etmek üzere gönderse, rüzgâr toza dumana gark olur, kararırdı.

12404Eğer mektubunu bir kuşun kanadına bağlayıp göndermek istese, mektubun âteşnâk ibaresinden kuşun kanadı yanardı.

12405Çâre yollarını Allah’ın gayreti kapamış ve düşünce ordusunun sancağını kırmıştı.

12406İlk başlarda beklemek onun derdine münâsipti. Sonra intizardan da kırıklık, usanç duydu.

12407O genç âşık, bazen: “bu, ilâcı bulunmayan bir belâdır”; bazen de: “hayır, ruhumuzun hayâtıdır” derdi.

12408Kâh onda bir varlık görünür, visâle çâre aramaya kalkışırdı. Kâh yokluktan meyve yerdi, yâni aczine ve kudretsizliğine hükmederek yokluk mertebesine ererdi.

12409Bu tedbir ve tasarrufa çalışma, ona soğuk görününce, birlik çeşmesi onun hakkında cûş ve hurûş’a geldi.

12410Gurbet kudretsizliğiyle hemhal olunca, kudretsizlik kudreti ona koştu.

12411Onun fikir başakları samandan, kabuktan kurtuldu da, gece karanlığında gidenlere Ay gibi yol gösterici oldu.

12412Ey sâlîk; sükût ederken lisân-ı hâl ile söyleyen ne kadar dudu vardır. Ruhen tatlı, fakat ekşi suratlı ne kadar kimseler mevcuttur.

12413Mezarlığa git de orada bir müddet sessizce otur. Oradaki susmuş söyleyenleri gör.

12414Lâkin onların toprağını bir görsen de, onların halleri müsavi değildir.

12415Dirilerin de etleri ve yağları birdir. Fakat onlardan bazıları gamlı, bazıları şâd olurlar.

12416Sen onların sözünü işitmeyince mâhiyetlerini ne bilirsin? Çünkü halleri sana gizlidir.

12417Onların sözünden bir takım hây ve huy duyarsın; fakat yüz kat gizli olan sırlarını nasıl görür ve anlarsın?

12418Bir olan sûretimizde bile birbirine zıt vasıflar var. Toprak da bir ama ruhlar ayrı ayrı.

12419Bunlar gibi, sesler de, boğazdan çıkmak ve havayı dalgalandırmak itibariyle birdir. Öyle olmakla beraber, bazıları dumanlı, müessir, bazıları da nazlıdır.

12420Muharebe meydanında atların kişnemelerini, koşuşup, uçarken kuşların cıvıltılarını duyarsın.

12421Birisi kızgınlığından kişner, öbürü arkadaşları ile birleşme yüzünden cıvıldar. Biri derdinden bağırır, öbürü neşesinden.

12422Fakat onların hallerini anlamaktan uzak olana o sesler hep birdir.

12423Ağacın biri balta yarasıyla kımıldar, diğer ağaç ise seher vakti esen rüzgârla sallanır.

12424Bu arda kalası tencere yüzünden çok yanıldım. Çünkü kapağı kapalı kaynıyor.

12425Herkesin kaynayışı sana gel der. Fakat o kaynayışın sâdık olanı ve mürâî olanı vardır.

12426Eğer insanları yüzünden tanıyan gözlerin yoksa, git de, kokudan anlayan bir dimağ elde et.

12427Öyle bir dimağ ki hakikat gülşeninde dolaşır. Yâkubların gözünü bile o dimağ parlatır.

12428Oğul; Buhârâ’dan uzak kaldık, yâni Buhârâlı âşıkın kıssasını geciktirdik. Artık o yüreği yaralı âşıkın ahvâlini söyle.

Âşıkın mâşûkunu bulması, bir şeyi arayanın onu mutlaka bulacağının beyânı

12429O genç, yedi sene sevgilisini bulmak için çâre aramış, vuslat hayâliyle kendisi hayâl gibi olmuştu.

12430Allah’ın inâyet ve hidâyeti gölgesi, kulun başı üstündedir. Bir şeyi arayan o sayede bulur.

12431Hazreti Peygamber buyurmuştur ki: “Bir kapıyı çalınca o kapıdan bir baş zuhur eder.”

12432Bir kimsenin mahallesi kenarında oturursan nihayet o kimsenin yüzünü görürsün.

12433Her gün kuyudan bir parça toprak kazarsan akıbet temiz suya erişirsin.

12434Sen tasdik etmesen de cümle âlem bunu bilir ki: her ne ekersen günün birinde o ektiğini biçersin.

12435Çakmak taşını demire vurunca kıvılcım sıçramaması olur mu? Olsa bile nadiren vâki olur.

12436Bir adamın bahtı yaver olmaz, bir adamın nasibinde kurtuluş bulunmazsa o adam, ancak nadir olan şeylere bakar.

12437Filân kimse ekin ekti de mahsûl almadı, filân kimse de sedef buldu, fakat içinde inci yoktu.

12438Keza Bel’am bin Bâûr ile şeytâna ettikleri dînî ibâdetlerden fayda gelmedi der de,

12439Yüz binlerce peygamber ve evliyanın ibâdetle yararlandıkları o suizan sahibinin hatırına gelmez.

12440O suizan sahibi Bel’am ile şeytanın kötü akıbetini hüccet tutar ki onların kalbine zulmet getirir. Bedbahtlık, onun kalbinde zulmetten başka ne hâsıl eder?

12441Çok kimse var ki sevinçle ekmek yerken o ekmek boğazında kalır da ölümüne sebep olur.

12442O halde ey bedbaht kimse! Sen de o boğazında ekmek kalıp da boğulan kimse gibi tıkanıp ölmemek için ekmek yeme...

12443Yüz binlerce halk ekmek yer, onunla can besleyip kuvvet bulur.

12444Eğer o idrakten mahrum budala oğlu değilsen böyle nâdir vukûâta neden düşüp bağlandın?

12445Bu Dünya Güneş’in ziyası ve Ay’ın nur’u ile münevver iken, nâdiren zuhur eden vakalara bağlanan kimse, o Dünya’yı bırakmış da başını kuyuya sokmuş.

12446“Eğer Dünya’da Güneş ve Ay varsa aydınlık nerededir?” deyip duran ey denî kimse, başını kuyudan çıkar da etrafına bak!

12447Bütün Dünya... doğu, batı o nurla nurlanmıştır. Fakat, sen kuyuda bulunduğun için o nur, seni aydınlatmıyor.

12448Kuyuyu terk et de bağlar bahçeler tarafına git, bu hususta inat edip durma ki inat ve cidal uğursuzdur.

12449Aklını başına al da: “Filân kimse filân sene ekin ekmişti. Lâkin ekinini çekirge yedi.

12450O halde ben niçin ekeyim, çekirge tehlikesi vardır. Niçin elimdeki bu gıdayı böyle tehlikeli bir işe serpeyim?” deme.

12451Ekin ekmeyi, yâni tâât ve ibâdâtta bulunmayı terk etmeyen kimse, senin vehmin ve tembelliğine rağmen anbârını, yâni amel defterinin sevap hanesini doldurur.

12452O genç âşık da, ümitle bir kapıyı çalıp duruyordu; nihayet bir gün sevdiğiyle halvet oldu ve vuslata erdi.

12453O âşık, bekçinin korkusundan gece vakti bir bağa girmiş, sevgilisini orada mum ve kandil gibi ziya verir bir halde bulmuştu.

12454O âşık, müsebbibü’l-esbâb olan Cenâb-ı Hakk’a hamd ederek dedi ki: “Yârabbi, sen bekçiye rahmet et.”

12455Yine o genç âşık diyordu ki: “İlâhî; sen anlaşılmaz sebepler yaratmışsın, beni cehennem kapısından cennete götürmüşsün.

12456Benim bir dikeni bile hor, hakîr tutmamaklığım için bu bekçi işini sebep kılmışsın.”

12457Allah, ayağı kırılmış olana kanat verir, kuyunun dibinden de bir kurtuluş kapısı açar.

12458Ey kulum, sen kendinin ağaç üstünde, yahut kuyu dibinde kaldığına bakma. Benim lûtuf ve keremime bak ki hidâyet ve necat yolunu açan benim.

12459Ey birader; hikâyenin alt tarafını anlamak istersen Mesnevî’nin dördüncü cildinde ara.

ÜÇÜNCÜ CİLDİN SONU

1İhtimal ki Cenâb-ı Pir’in, üçüncü cilde başlayalım teklifine Çelebi Hazretleri rahatsız olduğundan bahs ile özür dilemişti ki, bundan sonraki beyit o ihtimali kuvvetlendirmektedir.

2Abdâl denilen zevât, Allah’ın velilerinden bir guruptur. Kötü ahlakları iyi ahlaka “tebdil” edilmiş, (değiştirilmiş) olduğu için kendilerine “abdâl” denilmiştir.

3 Kehf Sûresi’nin 46. âyetinden: “Mal ve oğullar, dünya hayatının süsüdür. Bâkî kalacak olan iyi ameller ise, Rabbinin katında, sevabca da hayırlıdır, ümit yönünden de daha hayırlıdır.”

4Kerbelâ: Hazreti Peygamber’in torunu ve Dördüncü Halife Hazreti Ali’nin oğlu Hazreti Hüseyin’in 680 yılında Emevi ordusu tarafından şehid edildiği, Irak’ın güneyinde yer alan şehir.

5 Tevbe Sûresi’nin 61. âyetinden: “Yine onların içinde öyleleri vardır ki, Peygamber’i incitiyorlar ve ‘O her söyleneni dinleyen bir kulaktır.’ diyorlar. De ki; ‘Sizin için bir hayır kulağıdır. Allah’a inanır, mü’minlere inanır, ayrıca sizden iman edenlere de bir rahmettir.’ Allah’ın Resûlünü incitenlere acıklı bir azap vardır.”

6Münker ve Nekir: Ölüye kabirde rabbinden, peygamberinden, dininden, imanından sual soracak meleklerdir.

7Alâk Sûresi’nin 19. âyetinden.

8Nebiyy-i Ekrem[s.a.v.] efendimiz “Ben hakikaten Yemen cihetinden Nefes-i Rahman duyuyorum.” buyururdu. Bu Nefes-i Rahman’dan maksadın Yemen’de bulunan Veysel Karani Hazretleri olduğu hadis şarihleri tarafından bildirilmiştir.

9Vise ve Râmin: İran Selçukluları şairlerinden Fahreddin Esad tarafından yazılmış, Râmin adlı bir delikanlının Vise adındaki bir kıza âşık olmasını anlatan bir eserdir.

10Meccanen: Bedavaya, ücretsiz olarak.

11Sebe’: Yemen’de Himyerliler Devleti’nin başşehridir. Civarındaki iki dağın arasına yapılan baraj dolayısıyla bağlık bahçelik ve mamur bir beldeyken ahalisinin ihsan-ı İlâhi’ye küfranda bulunmasından dolayı bir sel ile yıkılmıştır. Sebe’ halkının hikâyesi, Kur’ân’da Sebe’ Sûresi’nde de anlatılmaktadır.

12Tevbe Sûresi’nin 111. âyetinden.

13Lokman Sûresi’nin 15. âyetine işarettir: “Bununla beraber eğer her ikisi de [anan-baban] bilmediğin bir şeyi, bana ortak koşman hususunda seni zorlarsa, onlara itaat etme. Fakat dünyada onlarla iyi geçin ve bana yönelenlerin yolunu tut. Sonra dönüşünüz ancak banadır. O zaman ben de size yaptıklarınızı haber vereceğim.”

14Bakara Sûresi’nin 54. âyetinden.

15Nebe Sûresi’nin 40. âyetinden “Biz sizi yakın bir azap ile uyardık. O gün kişi ellerinin ne takdim ettiğine bakacak ve kâfir diyecek ki: Ah ne olaydı, ben bir toprak olaydım.”

16Cuma Sûresi’nin 11. âyetinden: “Bir ticaret ve eğlence gördükleri zaman hemen dağılıp ona gittiler ve seni ayakta bıraktılar. De ki: Allah’ın yanında bulunan, eğlenceden ve ticaretten de hayırlıdır. Allah, rızık verenlerin en hayırlısıdır.”

17Taha Sûresi’nin 55. âyetine işarettir: “Sizi yerden (topraktan) yarattık, yine (ölümünüzden sonra) ona döndüreceğiz. Hem de ondan sizi bir kere daha çıkaracağız.”

18Âkil: Akıllı, Akıl sahibi, akleden.

19Bu hadise 6419. beytin dipnotunda tafsilâtıyla anlatılmıştır.

20Darvan, Yemen’de, San’a şehrine iki fersah mesafede bir kasabadır. Orada yaşayan salih bir kimse mahsulünü toplayacağı zaman fukarayı çağırır, onlara zekatını verirdi. Bundan dolayı Cenâb-ı Hak da o bağın mahsulüne bereket ihsan ederdi. O Salih kimse ne kadar cömert ise oğulları da o nisbette hasis idiler. O kimsenin ölümünden sonra oğullarının cimriliği sebebiyle bağları da harab oldu. Bu oğulların akıbeti, Kur’ân’da Kalem Sûresi’nin 17-32. âyetlerinde anlatılmaktadır.

21Mülk Sûresi’nin 13-14. âyetlerinden: “Ey Müşrikler! Sözünüzü gizli söyleseniz de, âşikare ve cehren konuşsanız da müsâvidir. Çünkü Allah kalplerde olan şeyleri bilir. O zatı ecelli ala lâtiftir ve habîrdir, her şeyden haberdardır.”

22Burada gönülden maksat ehli dil olan kâmillerdir. Köyden murat da ahmaklar meclisidir.

23Keyhüsrev: İran hükümdarlarından biridir. Şevket ve azameti dolayısıyla burada “bedr-i tam” yâni dolunaya benzetilmiştir.

24Alak Sûresi’nin 15-16. âyetlerinden: “Hayır, hayır! Eğer o, bu davranışından vazgeçmezse, and olsun ki biz, onu perçeminden, o günahkâr ve yalancı perçeminden tutup cehenneme sürükleriz.”

25Abese Sûresi’nin 34-36. âyetlerine işarettir: “34:O gün kişi kaçar, kardeşinden... 35:Anasından, babasından.. 36: Eşinden ve oğullarından.”

26İstiğrak: Mutasavvıfların vecd, dalgınlık ve kendinden geçme hali.

27Mekr: Hile, düzen, aldatma.

28Behlül: Abbasi Harun Reşid devrinde yaşamış bir Basralı âriftir ki, halktan saklanmak için deliliğe vurmuş ve kendini mecnun gibi göstermiştir. Sözleri güldürücü, fakat derin mânâlı imiş.

29İlliyyin: Göklerin üzerinde bir makam imiş ki, Salih kimselerin amel defteri orada muhafaza olunurmuş.

30Tevbe Sûresi’nin 126. âyetine işarettir: “Onlar (münafıklar) her yıl bir veya iki kere kendilerinin çeşitli belalara uğratıldıklarını görmüyorlar mı? Böyle iken yine de tevbe etmiyor ve ibret almıyorlar.”

31Bâûr oğlu Bel’am: Belka şehrinde oturan duâsı makbul bir zâhid olduğu rivayet edilir. Hazreti Mûsâ’nın vefatından sonra halifesi Hazreti Yûşa, Allah tarafından vaat edilmiş şehirleri ele geçirmek için İsrailoğullarının başında sefere çıkmış ve Belka’yı da kuşatmıştı. Belka hâkimi, muhasara ordusunun bozulması için Bel’am’ı sıkıştırdı. O da duâ etti ve bir muvahhit ordusunun hezimetine duâ ettiği için ilahî gazaba muhatap oldu. Bazı tefsircilere göre A’raf Sûresi’nin 175. âyeti bu durumu anlatır.

32Levm: Çekiştirme, kınama, paylama.

33İstidraç: Derece derece kahır ve helâke düşmek, fakat onu saâdet ve kerâmet gibi telâkki eyleyerek gurur ve sürur hissetmek demektir.

34Hil’at: Pâdişah veya vezirler tarafından hediye olarak verilen üst elbisesi, kaftan.

35Hazreti Mûsâ’nın kıssasının bu kısmı Kasas Sûresi’nde anlatılmaktadır.

36Haccac: Emevi Devleti’nin valilerindendir ki yaptığı zulümlerle tanınmıştır. Hicaz ahalisinden ve Ashab-ı Kiram’dan bazılarını zulümlerle öldürmüş, muhaliflerinin Kâbe’ye sığınması üzerine mancınık taşlarıyla Kâbe’ye saldırmıştır. Hasan Basri “Diğer milletler bütün zalimleri ile gelecek olsa, biz yalnız Haccac ile karşı çıksak onlara galebe ederdik” demiştir.

37 Bakara Sûresi’nin 156. âyetinden: “Onlar başlarına bir musibet geldiği zaman: ‘Biz Allah’a aidiz ve sonunda O’na döneceğiz’ derler.”

38Bakara Sûresi’nin 32. âyetinden: “Dediler ki: ‘Yücesin sen (ya Rab!). Bizim, senin bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur. Şüphesiz sen bilensin, hakîmsin.”

39Buhara’ya gitmek, ticarete gitmek için sefere çıkmak mânâsındadır.

40Nazır bin Hâris, Kureyş’in ileri gelenlerinden ve İslam’a şiddetle karşı çıkanlardandı. Ticaret için gittiği İran’da Rüstem ve Esfendiyar masallarını öğrenmişti. Hazreti Peygamber Kur’ân’dan, iman etmeyen eski kavimlerin nasıl helâk edildiğini okurken “Muhammed size eski masalları söylüyor, gelin ben size daha iyilerini anlatayım.” diye halkı başına toplar ve İran masallarını anlatırdı. Sonra Bedir’de yakalandı ve idam edildi. Âyetlerle bu şekilde alay eden müşriklerin hali, Kur’ân-ı Kerim’de En’âm Sûresi’nde anlatılır: “25: İçlerinden seni dinleyenler de vardır, fakat biz, onu anlamalarına engel olmak için kalblerinin üstüne örtüler, kulaklarının içine de ağırlık koyduk. Onlar, bütün delilleri görseler bile yine ona inanmazlar. Hatta sana geldiklerinde seninle tartışırlar. Ve o kâfirler: ‘Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir’ derler. 26: Onlar, insanları Kur’ân’a iman etmekten menederler, hem de kendileri ondan uzak dururlar. Böylece yalnız kendilerini mahvediyorlar ama farkında değiller. 27: Onların, ateşin üzerinde durduruldukları zaman: ‘Ne olurdu dünyaya döndürülseydik, Rabb’imizin âyetlerini yalanlamasaydık da mü’minlerden olsaydık’ dediklerini bir görsen!”

41Bu hadise Hûd Sûresi’nin 42-43. âyetinde anlatılmaktadır.

42Kazâ: Allah’ın ezelî hükmünün, takdirinin olması, yerine gelmesi; kaderin fiilen ortaya çıkması.

43Kaza, hüküm; makzî mahkûm mânâsındadır.

44Hulm, rüya; Hilm ise yavaşlık mânasındadır.

45Bilğar ve Katu birbirlerine gayet uzak iki memleketmiş.

46Tasavvufta “sofi” ve “sâfi” denilen kimseler vardır. Sofi, “İbnü’l-vakt’tir (zamanın çocuğu). Yâni vakit neyi icap ediyorsa onu derhal yapar. Bugün yapılacak işi yarına, şimdi yapılacak işi biraz sonraya bırakmaz. Sofiden yüksek olan sâfi ise halden, vakitten feragat etmiştir. O vakte değil, vakit ona tâbidir.

47Bu hikâye, 9989. beyitte devam etmektedir.

48Cebrîler, Cahham ibni Safvan namında birinin itikadında olanlardır. Bunlar cüz’i iradeyi reddederler ve “Kulda hiçbir irade yoktur. Allah neyi dilerse kul onu yapar” derler.

49Kehf Sûresi’nin 23-24. âyetlerine işarettir: “23: Hiçbir şey için, Allah’ın dilemesi dışında: ‘Ben yarın onu yapacağım deme’ 24: Ancak Allah dilerse (yapacağım de). Ve unuttuğun vakit Allah’ı an ve ‘Umarım Rabbim beni, doğruya daha yakın olana eriştirir’ de.”

50Ümmü Cemil, Ebû Süfyan’ın kızkardeşi ve Ebû Leheb’in karısıdır. Tebbet Sûresi’nde beyan edildiği üzre, cehennemde boynunda hurma lifinden bir iple odun taşıyacaktır.

51Şahne: Subaşı, zabit.

52En’am Sûresi’nin 59. âyetine işarettir: “Gaybın anahtarları O’nun katındadır, onları O’ndan başkası bilmez, karada ve denizde olanları O bilir ve bir yaprak düşmez ki, onu O bilmesin; ne toprağın karanlıklarında bir tane, ne de kuru ve yaş hiçbir şey yoktur ki, o her şeyi açıklayan Kitap’ta bulunmasın.”

53Dekûkî: Dekûka’lı demektir. Irak’ta Dekûka isminde eski bir kasaba bulunmakla birlikte Şeyh Dekûkî hakkında fazla bir malumat yoktur.

54Allah’ın arslanı.

55Bu hadise Sad Sûresi’nin 21-25. âyetlerinde anlatılmaktadır.

56Muhannes: 1. Korkak, namussuz, ahlâksız. 2. Kadın gibi olan erkek.

57Mesnevî Şârihi Şeyh İsmail Ankaravî’ye göre bu yedi mumdan maksat, “yediler” denilen evliyâullah hazerâtıdır.

58Sidretü’l-Müntehâ: İnsan ilminin nihâyet bulduğu bir makam ki, Cebrail Aleyhisselâm’ın menzili imiş.

59Yusuf Sûresi’nin 110. âyeti: “Nihayet peygamberleri (onların iman etmelerinden) ümit kesecek hale gelince ve kendilerinin yalancı durumuna düştüklerini sanınca, onlara yardımımız geldi, yetişti; dilediklerimiz kurtarıldı. Suçlular topluluğundan bizim azabımız geri çevrilemez.”

60Rahman Sûresi’nin 5-6. âyetine işarettir: “Güneş de ay da bir hesap iledir. Bitkiler ve ağaçlar secde etmektedirler.”

61Tevbe Sûresi’nin 28. âyetine işarettir: “Ey iman edenler! Müşrikler bir pisliktirler. Artık bu yıldan sonra Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar…”

62Tevbe Sûresi’nin 30. âyetinden: “(Resûlüm!) Mü’min erkeklere, gözlerini (harama) dikmemelerini, ırzlarını da korumalarını söyle…”

63Fenâfillah: Allah’ta yok olma; kulun zat ve sıfatının Hakk’ın zat ve sıfatında fâni olması.

64Bir hadis-i Şerif’te: “Allah sizin sûretinize ve amellerinize bakmaz, belki kalplerinize ve niyetlerinize bakar” buyrulmuştur.

65İsra Sûresi’nin 70. âyetinden: “Andolsun ki biz, insanoğlunu şan ve şeref sahibi kıldık…”

66Settar: Kullarının kusurlarını, ayıplarını örten, bağışlayan Allah.

67Tâlût: İsrailoğullarının hükümdarlarındandır. Câlût namında biriyle harbetmeye memur olmuştur. Onun ordusunda yer alan Hazreti Dâvud yolda giderken üç tane taş ona “Bizi al, Câlût’u bizimle öldüreceksin” demiş, savaş esnasında Hazreti Dâvud’un sapanıyla attığı bu taşlar Câlût’u öldürmüş ve Câlût’un ordusu dağılmıştır. Hazreti Dâvud, Tâlût’un ölümünden sonra İsrailoğullarına hükümdar olmuştur.

68Benî İsrail’den bir adam öldürülmüş, fakat kâtili meçhul kalmıştı. Hazreti Mûsâ vahy-i İlâhi ile bir sığır kurban ettirdi. Onun kuyruğu ile maktûle vurulunca ölü dirildi, katilini haber verdikten sonra tekrar öldü.

69Zümer Sûresi’nin 30. âyetinden: “Sen elbette öleceksin, onlar da elbette öleceklerdir.”

70İsm-i âzam: Allah’ın en büyük ismi demektir. Bu ismin ne olduğu ihtilaflıdır. Şöyle ârifâne bir kıt’a da vardır:

Şeyhine eylemiş mürîdi suâl,

İsm-i a’zamdan ala, ta ki haber;

Şeyh-i kâmil demiş ki: Allah’ın

Bilemem hangi ismi asğar (daha küçük).

71Rum Sûresi’nin 6. âyetinden: “Allah’ın vaadi budur. Allah, vaadinden caymaz. Fakat insanların çoğu bilmezler.”

72Buradaki yecüz, caiz ve layık olur demektir. Acûz da kocakarı mânâsındadır. Hadis-i Şerif’te “Kocakarılar itikadında bulunun.” buyrulmuştur. Çünkü onların itikadı basit olmakla beraber sağlamdır.

73Sebe’ Sûresi’nin 15. âyetine işarettir: “Andolsun ki Sebe’ kavmi için oturdukları yerde bir ibret vardı: Sağ ve soldan iki bahçe! (onlara): ‘Rabbinizin rızkından yiyin de O’na şükredin, ne güzel bir belde ve çok bağışlayıcı bir Rab!’ (denildi).”

74Hud Sûresi’nin 112. âyetinden: “İşte bundan dolayı emrolunduğun gibi doğru ol!...”

75Eskiden idrar tahlili yapılmadığı için hekimler, hastanın abdest bozduğu “ördek” adı verilen lazımlığa bakarak muayene ederler; idrarın renginden, kokusundan, azlığından çokluğundan hastalığı teşhise çalışırlardı.

76A’raf Sûresi’nin 204. âyetinden: “Kur’ân okunduğu zaman, hemen susup onu dinleyin, umulur ki, rahmete nâil olursunuz.”

77“Güç yoktur” mânasına gelen «Lâ havle» ibâresi, «Lâ havle ve lâ kuvvete illa billah» “Allah’tan başka kimsenin gücü ve kuvveti yoktur” mânâsındaki Hadis-i Şerife işarettir.

78Zilzal Sûresi’nin 7-8. âyetlerine işarettir. “7: Her kim zerre kadar hayır işlemişse onu görecektir. 8: Her kim, zerre kadar şer işlemişse onu görecektir.”

79Tevvâb: Tevbeleri kabul eden (Allah).

80Musavvir: Tasvir yapan, resim yapan ressam.

81Şuara Sûresi’nin 109. âyetine işarettir: “Buna karşılık ben sizden hiçbir ücret istemiyorum. Benim mükafatımı verecek olan ancak, âlemlerin Rabbidir.”

82Âlem-i Ervah: Ruhlar Âlemi, ruhların yaratıldığı âlem.

83Koruk: Olmamış ham üzüm veya başka meyve.

84Nücûm: Yıldızlar.

85Zâriyat Sûresi’nin 56. âyeti.

86Âfitâb: Güneş, güneş gibi parlak yüz.

87Yusuf Sûresi’nin 110. âyetinden: “Nihayet peygamberleri (onların iman etmelerinden) ümit kesecek hale gelince ve kendilerinin yalancı durumuna düştüklerini sanınca, onlara yardımımız geldi, yetişti; dilediklerimiz kurtarıldı. Suçlular topluluğundan bizim azabımız geri çevrilemez.”

88Neml Sûresi’nin 62. âyetine işarettir: “Onlar mı hayırlı) yoksa, kendine yalvardığı zaman bunalmışa karşılık veren ve başındaki sıkıntıyı gideren, sizi yeryüzünün hakimleri yapan mı? Allah’ın yanında başka bir ilâh mı var? Ne kıt düşünüyorsunuz!”

89Kevser: Cennette bulunan bir akarsu.

90Uzzâ, müşriklerin taptıkları bir putun adıdır.

91Tavşancıl: Tavşan avında kullanılan yırtıcı bir kuş.

92Talâk Sûresi’nin 7. âyetinden: “Eli geniş olan genişliğine göre nafaka versin. Rızkı kısılmış bulunan da Allah’ın kendisine verdiğinden versin. Allah bir kişiye ne vermişse ancak onu teklif eder. Allah bir güçlükten sonra bir kolaylık yaratacaktır.”

93Hadid Sûresi’nin 22-23. âyetlerine işarettir: “22. Yeryüzünde vuku bulan ve sizin başınıza gelen herhangi bir musibet yoktur ki biz onu yaratmadan önce, bir kitapta yazılmış olmasın. Şüphesiz bu Allah’a göre kolaydır. 23. Böylece elinizden çıkana üzülmeyesiniz ve Allah’ın size verdiği nimetlerle şımarmayasınız. Çünkü Allah, kendini beğenip böbürlenen kimseleri sevmez.”

94Destgîr: El tutan, yardım eden.

95Yâsin Sûresi’nin 32. âyetinden: “Onların hepsi toplanıp, sadece bizim huzurumuza getirilmişlerdir.”

96Eleğimsağma: Gökkuşağı.

97Çerağ: Yağ kandili, lamba.

98Bakara Sûresi’nin 195. âyetinden: “Allah yolunda mal harcayın da kendinizi ellerinizle tehlikeye bırakmayın ve güzel hareket edin. Çünkü Allah güzellik ve iyilik edenleri sever.”

99Hadid Sûresi’nin 21. âyetine işarettir: “Rabbinizden bir mağfirete; Allah’a ve peygamberine inananlar için hazırlanmış olup, genişliği gökle yerin genişliği kadar olan cennete koşuşun. İşte bu Allah’ın lûtfudur. Onu dilediğine verir. Allah büyük lûtuf sahibidir.”

100Teennî: Acele etmeden, ihtiyatlı, düşünceli ve yavaş hareket etmek, temkinli davranmak.

101Nas: Kitab ve Sünnet, yâni Kur’ân ve Hadis’tir. Bir müctehid, bir mesele hakkında hüküm vereceği zaman o mesele hakkında bir âyet yahut hadis varsa onunla hükmeder. Nassı bilemez veya bulamazsa kıyas yapar, yâni hakkında nas bulunan bir meseleye tatbik eder.

102Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden: “Sonra onları siz öldürmediniz, lâkin Allah öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı. Bu da mü’minlere güzel bir imtihan geçirtmek içindi. Allah işitendir, bilendir.” Bedir Savaşı sırasında Hazreti Peygamber avucuna ufak taşlar almış ve “yüzleri kararsın” diyerek müşriklere doğru atmıştı. Bu savaşta Mekkeli müşrikler ağır bir yenilgiye uğramışlardı.

103Sadr-ı Cihan, Buhara emîri demektir.

104Kabz, elle tutulma, sıkılma; bast ise açılma ve genişleme demektir. Kabz, gönlün sıkılması, daralması, bast ise genişleyip feraha kavuşması mânâlarında kullanılır. Ayrıca her ikisi de tasavvufta birer makamı temsil eder.

105Eski Türkler eti biraz kaynamaya başlayınca ateşten indirip yediklerinden, o türlü az pişmiş yemeklere Farsça’da “Türk kaynatması” denirmiş. Bu deyim, tamamı izah edilmemiş bahisleri anlatmak için kullanılırmış.

106Hakîm-i Gaznevî: Hakîm Senaî de denilen büyük bir âriftir ki hicri 576 tarihinde Gazne’de vefat etmiştir. Mevlevî dervişleri Mesnevî kaleme alınmadan evvel Şeyh Attar’ın Mantıku’t-Tayr ve Gaznevi Hazretleri’nin Hadîka isimli eserlerini okurlardı.

107Kıptî: Eski Mısırlıların Araplaşmış torunları olan Mısır köylüsü.

108“Hubbü’l-Vatan minel iman”; yâni “Vatan sevgisi imandandır.” Hadis-i Şerifi’ne işarettir.

109Pend: Öğüt.

110En’am Sûresi’nin 160. âyetinden: “Kim iyilik getirirse, ona o (getirdiği)nin on katı vardır. Kim kötülük getirirse, sadece onun dengiyle cezalandırılır; onlar haksızlığa uğratılmazlar.”

111Ziyâdat ve Silsile iki fıkıh kitabıdır.

112Hul’, bir zevcin karısını meselâ mihr müsemmâsından geçmek şartıyla boşaması; Mübârâ ise zevc ve zevcenin rıza ile birbirinden ayrılmasıdır.

113Tevbe Sûresi’nin 25-26. âyetlerine işarettir. “25: İnkâr kabul etmez bir durumdur ki, Allah size birçok yerde yardım etti. Özellikle Huneyn Günü ki, o gün kendi çokluğunuz size güven vermişti de o gün size onun bir faydası olmamıştı. Yeryüzü bütün genişliğine rağmen başınıza dar gelmişti. Sonra da bozguna uğrayarak gerisin geri dönüp kaçmaya başlamıştınız. 26: Sonra Allah, Resûlünün üzerine ve mü’minlerin üzerine sekinetini (kalplere huzur veren rahmetini) indirdi ve gözle görmediğiniz ordular indirdi de kendisini tanımayan kâfirleri azaba uğrattı. Ve o kâfirlerin cezası işte budur.”

114İsrailoğulları arasında bir maktûl bulunmuş, fakat katili anlaşılamamıştı. Sonra İlâhî emirle bir sığırı kurban ettiler, onun bir uzvu ile maktüle vurdular. Ölü dirildi, katilini haber verip tekrar öldü. Bu hâdise, tafsilatıyla Bakara Sûresi’nde anlatılmaktadır.

115Erganun: Orgun eski hâli, org.

116Bakara Sûresi’nin 156. âyetinden: “Onlar başlarına bir musibet geldiği zaman: ‘Biz Allah’a aidiz ve sonunda O’na döneceğiz’ derler.”

117Cuma Sûresi’nin 6. âyetine işarettir: “De ki: Ey Yahudi olanlar! Eğer insanlar arasında yalnız sizin, Allah’ın dostları olduğunuzu sanıyorsanız, o halde ölümü temenni edin, doğru iseniz?”

118Haşr Sûresi’nin 14. âyetinden: “Onlar toplu olarak sizinle savaşamazlar, ancak, müstahkem şehirlerde yahut duvarların ardından (sizinle savaşmak isterler). Kendi aralarındaki çekişmeleri şiddetlidir. Sen onları toplu sanırsın, oysa onların kalpleri dağınıktır. Böyledir, çünkü onlar aklını kullanmayan bir topluluktur.”

119Eskiden definelerin tılsımlı bir yılan tarafından muhafaza edildiği şeklinde bir inanış varmış.

120Tevbe Sûresi’nin 47. âyetinden: “Eğer içinizde sizinle beraber cihada çıkmış olsalardı, bozgunculuk etmekten başka şeye yaramayacaklardı ve aranıza fitne sokmak için uğraşacaklardı. İçinizde onların laflarına kanacaklar da vardı. Allah, o zalimleri iyi bilir.”

121Nas Sûresi’nin 4. âyetine işarettir: “O sinsi (hannas) vesvesecinin şerrinden.”

122Kös: Büyük, tek taraflı, deve veya araba üzerinde taşınan, nöbet vurmakta ve işaret vermekte kullanılan büyük davul.

123En’am Sûresi’nin 151. âyetinden: “De ki geliniz, üzerinize Rabbinizin neleri haram ettiğini ben okuyayım…”

124Tevbe Sûresi’nin 11. âyetinden: “Allah, mü’minlerden, canlarını ve mallarını, kendilerine cennet vermek üzere satın almıştır.

125Tekâsür Sûresi’nin 5. âyetinden: “5,6: Hayır! Eğer kesin bilgi ile bilseniz, elbette cehennemi görürsünüz. 7: Sonra, yemin olsun ki, cehennemi yakin gözüyle göreceksiniz. 8: Sonra, yemin olsun ki, o gün (size verilen) her nimetten sorulacaksınız.”

126Bu söz, Hallac-ı Mansur’a aittir.

127Bu söz de Hallac’ındır.

128Güya filler, vatanları olan Hindistan’ı rüyalarında görürler ve sahiplerine isyan ederlermiş.

129Esâtîr: Efsanevî tarih, mitoloji.

130İsrâ Sûresi’nin 88. âyetine işarettir: “Ey Muhammed! De ki: ‘Yemin olsun, eğer insanlar ve cinler bu Kur’ân’ın benzerini getirmek üzere toplansalar ve birbirlerine yardımcı olsalar bile, yine onun bir benzerini meydana getiremeyeceklerdir.”

131Zâhirî: Görünen, görünüşteki.

132Bâtınî: İç mânâ, açık ve görünürdeki mânânın içindeki asıl mânâ.

133Sebe’ Sûresi’nin 10. âyetinden: “Andolsun ki, biz Davud’a tarafımızdan bir fazilet verdik. ‘Ey dağlar! Onunla beraber tesbih edin.’ dedik ve bunu kuşlara da (emrettik) ve ona demiri yumuşattık.”

134Sâzende: çalgıcı; hânende: şarkıcı; nedim ise alkışçı, dalkavuk demektir.

135İsra Sûresi’nin 64. âyetine işarettir: “Onlardan gücünün yettiğini yerinden oynat. Atlıların ve yayalarınla onların üzerine yaygarayı bas! Mallarda ve çocuklarda onlara ortak ol! Ve onlara vaadlerde bulun.” Fakat şeytan onlara aldatmadan başka bir şey va’detmez.”

136Şem’a: Mum.

137Pervâne: Işık etrafında dönen küçük gece kelebeği.

138Nâr: Ateş.

139İbrahim Sûresi’nin 24-25. âyetlerine işarettir: 24: Görmedin mi? Allah nasıl bir misal verdi. Güzel bir söz, kökü (yerde) sabit, dalları gökte olan güzel bir ağaç gibidir. 25: (O ağaç) Rabbinin izniyle her zaman meyve verir. Öğüt alsınlar diye Allah insanlara böyle misaller verir.”

140Esîr: Kainattaki boşlukları dolduran, havadan hafif olup ısı ve ışığı nakleden cevher.

141Maide Sûresi’nin 54. âyetinden. “Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, bilsin ki Allah yakında öyle bir toplum getirir ki, Allah onları sever, onlar da Allah’ı severler; mü’minlere karşı yumuşak, kâfirlere karşı da onurlu ve şiddetlidirler; Allah yolunda mücahede eder, hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar. Bu, Allah’ın bir lûtfudur, onu dilediğine verir. Allah, geniş ihsan sahibidir, her şeyi çok iyi bilendir.”

142Mukallibü’l-kulûp: Kalpleri evirip çeviren (Allah).

143Enfâl Sûresi’nin 8. âyetinden: “Fetih istiyorsanız, işte size fetih gelmiştir, eğer aşırı gitmez de son verirseniz, hakkınızda daha hayırlıdır. Yok eğer dönerseniz, biz de döneriz. O vakit askeriniz çok da olsa size hiç bir şekilde fayda vermez. İyi biliniz ki, Allah müminlerle beraberdir.”

144Fetih Sûresi’nin 1. âyetidir. Hicretin 6. senesinde Hazreti Peygamber ashabıyla birlikte umre yapmak için Mekke’ye doğru yola çıkmış, ancak müşrikler tarafından umre yapmalarına izin verilmemiştir. Hudeybiye mevkiinde müşriklerle yapılan anlaşmanın bazı maddeleri ashaba çok ağır gelmişse de bu anlaşmanın sonuçlarının hayırlı olacağı “Doğrusu biz sana apaçık bir fetih ihsân ettik.” şeklinde başlayan Fetih Sûresi’yle müjdelenmiştir.

145Levh-i Mahfuz: Allah’ın ezelî ilminin, kainatta olmuş ve olacak şeylerin yazılı olduğu levha.

146Şahab: Kayan yıldız, akan yıldız.

147Leğeni damdan düşmek, esrarı meydana çıkmak demektir.

148Fetih Sûresi’nin 25. âyetinden: “Onlar inkâr eden ve sizin Mescid-i Haram’ı ziyaretinizi ve bekletilen kurbanların yerlerine ulaşmasını men edenlerdir. Eğer kendilerini henüz tanımadığınız mü’min erkeklerle, mü’min kadınları bilmeyerek ezmek sûretiyle bir vebalin altında kalmanız ihtimali olmasaydı, Allah savaşı önlemezdi. Dilediklerine rahmet etmek için Allah böyle yapmıştır. Eğer onlar birbirinden ayrılmış olsalardı elbette onlardan inkâr edenleri elemli bir azaba çarptırırdık.”

149Fetih Sûresi’nin 24. âyetinden: “O sizi onlara karşı muzaffer kıldıktan sonra Mekke’nin göbeğinde onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çekendir. Allah, yaptıklarınızı görendir.”

150Mestûre: Örtünmüş (kadın.).

151Ahzab Sûresi’nin 72. âyetine işarettir: “Biz o emaneti göklere, yere ve dağlara arz ettik, onlar, onu yüklenmeye yanaşmadılar, ondan korktular da onu insan yüklendi. O gerçekten çok zalim ve çok cahildir.”

CİLT - IV

12460Beni mahzun eden şey dolayısıyla, hafif hafif esen rüzgârın serinliğinden oyalanmak için uyumuştum.

12461Meşelikte bir dal üzerinde bir güvercinin güzel terennümle ağlaması ile beni çağırıncaya kadar dalakalmıştım.

12462O ağlamaya başlamadan ben, aşkımdan, Suada’ya sevgimden feryad edip ağlamaya başlasaydım pişman olmaz, teselli bulurdum.

12463Lâkin, o benden evvel ağladı da, beni de ağlattı. Ve dedim ki: Fazilet, bu işte önayak olanındır.

12464Ey Hakk’ın ziyası olan Hüsâmeddin; sen öyle bir zatsın ki senin nurun ile Mesnevî yükseklikte, kameri geçmiştir.

12465Ey kendisinden birçok şey umulan Hüsâmeddin; senin âlî himmetinin onu nerelere kadar götüreceğini Allah bilir.

12466Bu Mesnevî’nin boynundan bağlamışsın, onu bildiğin bir tarafa çekip götürüyorsun.

12467Mesnevî koşup gitmekte, çeken ise gizli... Fakat gizliliği, basar-ı basireti olmayan bir gafile karşıdır.

12468Mesnevî’nin başlangıcı sen olduğun için, eğer uzayıp giderse, onu uzatan yine sensin.

12469Sen böyle isteyince, Allah da öyle ister. Çünkü Hak Teâlâ takva sahiplerinin arzusunu verir.

12470Önce sen, varlığını Allah’a verdin... Mükâfat olarak da Allah varlığını sana verdi...

12471Mesnevî, sana binlerce kere müteşekkirdir, sana duâlar etmek için avuçlarını açmıştır.

12472Çünkü şükredene nimetin ziyâdeliği vadedilmiştir. Nitekim secdenin mükâfatı, Kurbiyet-i İlâhiyedir.

12473Halikımız: “Secde et ve yakınlaş!”1 buyurmuş, bedenlerimizin secde etmesi ruhlarımızın Allah’a yaklaşmasına sebep olmuştur.

12474Eğer Mesnevî devam edip ziyadeleşiyorsa, bu yüzden ziyadeleşiyor ve uzuyor. Yoksa hây u huyla değil.

12475Biz seninle üzüm asmasının yazdan hoşlandığı gibi hoşuz. Hükmün cârîdir. Sen Mesnevî’yi çek, götür; biz de çekip uzatalım.

12476Ey “sabır, varlığın anahtarıdır” sırrının mümessili ve emîri olan Hüsâmeddin; bu beyitler kervanını Hacca kadar çek götür.

12477Hac bir evi, «yâni Beytullah’ı» ziyaret etmektir. Evin sahibini ziyaret ise erliktir.

12478Ey Hüsâmeddin; sen bir güneşsin, onun için sana ziya dedim. Bu iki söz, Husam ve Ziya, senin vasıflarındır.

12479Bu Hüsâm ile ziyanın ikisi da birdir. Çünkü güneşin şuâları ziyadan olur.

12480Babalık; Kur’ân, güneş için «ziya», ay için de «nur» dedi. Buna dikkat et.

12481Nur kamer’e, ziya da Güneş’e âittir. Bunu Kur’ân’dan oku.

12482Güneş, aydan daha büyük ve yükselidir. O hâlde mertebe ve derece itibariyle ziyayı nurdan efdal ve parlak bil.

12483Çok kimse ayın nurunda hakikat yolunu göremedi. Fakat güneş doğunca o yol aydınlandı ve lâyıkıyla göründü.

12484Güneş alınacak ve satılacak şeyleri, daha iyi gösterir. Onun için çarşılar, pazarlar gündüz açılır ve kurulur.

12485Tâ ki paranın sahtesi ve sağlamı iyice görülsün; tâ ki alışveriş, aldatmak ve aldanmaktan uzaklaşsın.

12486Tâ ki güneşin nuru zemine kâmil olarak aksetsin de ticâret erbabına “rahmeten lilâlemîn” olsun.

12487Lâkin güneş, kalp akçenin ve kalpazanın şiddetli düşmanıdır. Çünkü onun aydınlığıyla kalp akçe geçmez olur.

12488O hâlde kalp para, sarrafın can düşmanıdır. Nitekim köpek de derviş düşmanıdır.

12489Peygamberler, düşmanlar ve kâfirlerle uğraşır, melekler de “Ya Rabbî selâmet ver” diye duâ ederler.

12490İlâhi nurlu bir kandil gibi olan bu peygamberleri, hırsızların üflemelerinden uzak ve mahfuz bulundur!

12491Hırsız da kalp akçe ve kalpazan da aydınlık düşmanıdır. Ey feryad edenin feryadına yetişen Allah, bize imdad et.

12492Ey Hüsâmeddin; güneş dördüncü kat gökten doğarak âlemi aydınlatır. Mânevî bir güneş olan sen de Mesnevî’nin dördüncü defterini tenvir et.

12493Güneş gibi bu dördüncü cilde nur saç ki, beldeler ve memleketlerde parlak görünsün.

12494Her kim Mesnevî’yi masal diye okursa onun için masaldır. Her kim de kendisinin halini bu kitapta görürse o kimse merttir.

12495Mesnevî, Nil suyu gibidir: Kıptîlere kan görünmüştür. Mûsâ’nın kavmine O, kan değil, sudur.2

12496Bu sözün, «yâni Mesnevî’nin» düşmanı olanın, baş aşağı olarak cehenneme yuvarlandığı senin nazarında temsil edildi.

12497Ey Hüsâmeddin o münkirin hâlini gördün... Hak, sana, onun inkârının cevap ve cezasını gösterdi.

12498Ey Hüsâmeddin; senin gaybı gören gözün gayb gibi üstâddır. Bu görüş ve diriliş dünyadan eksik olmasın.

12499Tamamıyla bizim hâlimizi bildiren şu hikâyeyi burada tamamlarsan münâsiptir.

12500İnsan olanlar için, olmayanları bırak; «yâni Mesnevî’yi okuyup dinleyip feyz alanlar için münkirlerini bırak da» hikâyeyi sonuna getir ve bitir.

12501Bu hikâye üçüncü ciltte tamam olmadıysa bu dördüncü ciltte onu ikmâl eyle!

Bekçiden kaçıp bilmediği bir bağa giren ve sevgilisini orada bulan âşık hikâyesinin tamamı

12502O adamın, bekçiden korkup bağa at sürdüğünü anlatıyorduk.

12503Bu gencin âşık olup, sekiz seneden beri gam ve kederini çektiği güzel, meğer bu bağın içinde imiş.

12504Halbuki onun gölgesini bile görmeye imkân bulamıyordu. Sâde Ankâ gibi adını işitiyordu.

12505O âşık, o sevgiliyi, hükm-ü kaza ile ona gönlünü kaptırdığı mülakattan evvel görmemişti.

12506Ondan sonra ne kadar çalıştı çabaladı ise, o huysuz sevgili bir türlü fırsat vermemiş ve kendisini göstermemişti.

12507Ne yalvarmanın bir çâresi olmuştu, ne mal, mülk vermenin... O fidan sevgilinin gözü toktu, tamahı yoktu!

12508Allah her sanata ve talep edilen her şeye âşık olan kişinin dudağını, ilk önce o şeye dokundurur, ona o lezzeti tattırır.

12509Âşıklar o belâ ile, «yâni ağızlarına tattırılan o lezzetle» matlûbu aramaya başlayınca kaza-yı İlâhî her gün ayaklarına bir bağ vurur ve önlerine bir tuzak çıkarır.

12510Allah, o âşıkı talep ve aramaya düşürünce, matlûbun mehrini getir diye ona vuslat kapısını kapar.

12511Talip ve âşık olanlar, duydukları koku dolayısıyla dönerler, dolaşırlar, her an ümitvar ve nevmid3 olurlar.

12512Herkesin, bir gün kendisine açılmış olan kapıdan bir menfaat ve istifade ümidi vardır.

12513Sonra ümit kapısını kaparlar da kapıya müteveccih olan o talip, maksûdu aramak için koşar durur.

12514O genç de o bağa girince ansızın ayağı define çukuruna batmış gibi oldu.

12515Cenâb-ı Hak, o gencin gece vakti bağa girmesine bekçi korkusunu sebep kılmıştı.

12516Yine o bekçiyi bağın içinden geçen dere kenarında, elinde kandil ile yüzüğünü arayan sevgiliyi görmesine vesile etmişti.

12517O anda zevk ve şevkinden Allah’a şükürler ederek, bekçiye hayır duâlarda bulunmaya başladı.

12518“İlâhî; ben kaçışımla bekçiyi ziyana soktum, sen ona ivaz olan birkaç altın ve gümüş ihsan et!

12519Onu, kötü kişilerin şerrinden kurtar... Ben nasıl mesrur isem onu da şâd eyle!

12520Onu dünya ve ahirette mesud eyle, kötülükten ve köpeklikten kurtar.

12521Yarabbi; vakıa o kötü kişinin huyu, halka belâ gelmesini istemektir.”

12522O, «pâdişah, Müslümanları suçlayıp mahkûm etti» diye haber gelse sevinir, âdeta kabına sığmayacak hale gelir.

12523Yok, eğer, «pâdişah, merhamet ederek o cezayı cömertliğiyle Müslümanlardan bağışladı» diye haber gelse.

12524Bu haberden, onun canına yüzlerce matem vâkî olur. Zâlimlerin daha böyle yüzlerce bedbahtlığı vardır.

12525O genç yine de, bekçiye duâ etti, çünkü o zâlimden kendisine böyle bir rahmet isabet etmişti.

12526Bekçi herkese zehir iken, ona panzehir olmuştu; Zira onun sevgilisine kavuşmasına sebep teşkil eylemişti.

12527Dünyada mutlak olarak kötülük yoktur. Bilmiş ol ki kötülük nisbet itibariyledir.

12528Zamanede hiçbir zehir ve şeker yoktur ki birine ayak, diğerine ayak bağı olmasın.

12529Bir şey, birine ayak, diğerine ayak bağı; yine bir şey birine zehir, diğerine şeker gibi olur.

12530Yılanların zehri yılana hayattır, insana ise ölüm olur.

12531Deniz, su mahlukatına bağ gibi olur, fakat karada yaşayanlara ölümdür.

12532Ey hüner sahibi; bu nisbeti birden bine kadar böylece say.

12533Zeyd, birine göre şeytan, diğer bir şahsa göre ise sultan olur.

12534O; “Zeyd sıddik ve sünnidir” der; bu ise: “Zeyd, gâvurdur, katli vâciptir” der.

12535Zeyd bir kimsedir ama, biri için cennet gibidir, başkaları için de mazarrat ve ziyan gibidir.

12536Zeyd’in sana karşı şeker gibi olmasını istersen, ona, onu sevenlerin gözüyle bak.

12537Bir güzele kendi gözünle bakma. Matlûba talipleri gözüyle bak.

12538Sen, o güzel gözüyle bakmaktan kendi gözünü kapa da, onun âşıklarından ariyet bir göz al.

12539Ve hattâ gözü ve bakışı o güzelin kendisinden al da, onun yüzüne onun gözüyle bak.

12540Ki ona bakmak için doymaktan ve usanmaktan emin olasın. Bundan dolayı Resûl-i Ekrem: “Bir kimse Allah için olursa, Allah da onun için olur” buyurmuştur.

12541Cenâb-ı Hak buyuruyor ki: “Bana nafile ibâdetlerle yaklaşan kulumun gözü, eli ve kalbi ben olurum da onun ikbâl ve saâdeti, talihsizlik ve felâketten kurtulur.”4

12542Ne olursa olsun, mekruh olan bir şey bile olsa sevgilinin tarafına delil olursa, o şey sevimlidir ve dosttur.

Her vaaza başlayışında zalimlere, merhametsiz ve itikatsızlara duâ eden vaizin hikâyesi

12543Bir vaiz, kürsüye çıkınca yol kesici eşkıyaya duâ ederdi.

12544Elini kaldırır: “Ya Rabbî, kötülere, müfsidlere, isyancılara merhamet eyle” derdi.

12545“Hayır sahipleri ile istihza edenleri, kalben inkâr eyleyenleri ve manastırda oturanları mağfiret buyur” derdi.

12546O, temiz kişilere ve habislerden başkasına duâ etmezdi.

12547Ona dediler ki: “Senin bu hareketin âdet değildir. Sapıklara duâ etmek mürüvvet değildir.”

12548Vâiz cevap verdi ki: “Ben onlardan iyilik gördüğüm için haklarında duâ etmeyi adet edinmişimdir.

12549Bana karşı o kadar kötülük ve zulümde bulundular ki, beni şerden hayra attılar.

12550Ben ne vakit dünyaya meyl etsem, onlardan bir dayak yedim ve bir yara aldım.

12551Onların açtıkları yaradan Cânib-i İlâhî’ye sığınırdım. O kurt gibi olan zalimler beni yola getirirlerdi.

12552Ey âkil kimse; onlar benim salâhıma sebep oldukları için haklarında duâ etmek bana vâciptir.”

12553Bir kul, derdinden, yarasından Cenâb-ı Hakk’a tazarru’da bulunur, hastalığından yüzlerce şikâyet eder.

12554Cenâb-ı Hak buyurur ki: “Hastalık, dert, seni yalvarttı ve doğrulttu.

12555Sen, seni bizim kapımızdan tard ettiren ve uzaklaştıran nimetten şikâyet et.”

12556Hakikatte her düşman, senin ilâcın ve iksirindir; senin rızanı arayan bir dostundur.

12557Onun şerrinden ve zulmünden tenhâlara kaçar, Allah’ın lûtfundan yardım dilersin.

12558Ve yine hakikatte, dostların, düşmanlarındır ki seni meşgul ederek Huzûr-u İlâhîden uzaklaştırırlar.

12559Meselâ adına porsuk denilen bir hayvan vardır ki, dayak yedikçe şişmanlar, semirir.

12560Ona değnekle vurulunca iyi olur ve değnek darbesiyle şişmanlar.

12561Mü’minin canı da porsuk gibidir. Hastalık ve yaralı olmak gibi meşakkatlerle kuvvetlenir, semirir.

12562Bu sebepten peygamberlerin mihnet ve meşakkati, cihan halkının hepsinden ziyâdedir.

12563Hayvan derisi, terbiye gördüğü esnada belâ çeker, Taif sahtiyanı5 gibi hoş ve lâtif olur.

12564Eğer debbağ, «deri terbiye eden» acı ve keskin ilâçları sürmeseydi o deri kokmuş, nahoş ve nâpâk bir halde kalırdı.

12565İnsanı, tabaklanmamış deri gibi rutubetten kokmuş, çirkinleşmiş ve ağırlaşmış bil de.

12566Ey sâlik; ona acı ve keskin maddeleri sür ve bir çok ovala ki temizlensin ve letâfet peyda etsin.

12567Buna kudretin yoksa, dileğin olmaksızın, Cenâb-ı Hakk’ın sana mihnet ve meşakkat vermesine razı ol.

12568Çünkü Dost’tan gelen belâ, sizi temizler... Onun ilmi, sizin tedbirinizin fevkindedir.

12569Belâya uğrayan kimse onda safâ görecek olursa o belâ ona hoş gelir. Nitekim bir hasta, faydasını görecek olursa acı bir ilâcı tatlı bulur.

12570Mağlûbiyet içinde kendisini galip görür ve; “Ey benim itimad ettiklerim, beni öldürün”, der.

12571Bu kötü kişi de başkasına fayda verdi ama, kendi hakkında merdut bir adam kesildi.

12572İmandan gelen merhamet ondan zail olmuş, şeytanî bir kin, ona sarılmıştır.

12573O zâlim kimse hışm, gazap ve kindarlık tezgâhı olmuştur. Ey salik; dalâlet ve küfrün aslı kindarlık olduğunu bil!

Birisinin Hazreti İsa[a.s.]’dan: “Ya Ruhullah; varlık âleminde en güç şey nedir?” diye sorması

12574Aklı başında biri, Hz. İsa’ya; “Varlık âleminde her şeyden güç nedir?” diye sordu.

12575Hz. İsa dedi ki: “Ey can, en güç şey Allah’ın gazabıdır. Çünkü ondan bizim gibi cehennem de titrer.”

12576Sual sahibi: “Allah’ın gazabından nasıl aman bulmalı?” deyince İsa şöyle cevap verdi: “Gazaba geldiğin zaman, kızgınlığını yenmekle” diye cevap verdi.

12577Zalimler bu gazabın madeni olmuşlardır, hattâ onların çirkin hiddeti canavarları geçmiştir.

12578O zalimin Rahmeti İlâhiye’den nasıl ümidi olur? Meğer ki o hünersiz, marifetsiz zalim, o sıfatı terk eylesin.

12579Her ne kadar onların vücudu âleme lazımsa da bunu söylemek onları dalâlete düşürmek olur.

12580Vücuttaki fazla suyun atılması için dünyada idrar da zarurîdir. Fakat o idrar, akar ve temiz su değildir.

Âşıkın hiddeti ve mâşukunun ona haykırması

12581O ahmak âşık, sevgiliyi yalınız görünce çabucak onu kucaklamaya ve öpmeye kalkıştı.

12582Sevgilisi ona heybetle: “Küstahlık etme, edebini takın, aklını başına al” diye haykırdı.

12583Âşık dedi ki: “Burası tenha bir yer, etrafta kimse yok. Su hazır, benim gibi bir susamış da mevcut.

12584Burada rüzgârdan başka kımıldayan yok. Mevcut olan kim? O hâlde beni men etmeden maksat nedir?”

12585Sevgili dedi ki: “Hey budala; meğer sen deliymişsin. Akıllı olanlardan işitmedin mi ki.

12586Rüzgârı esiyor gördün mü bil ki onu kımıldatan ve hareket ettiren bir kuvvet vardır.

12587Allah’ın tasarrufu ve yelpazesi, o rüzgâra dokunur ve onu kımıldatır.

12588Meselâ bizim hükmümüzde olan ehemmiyetsiz ve cüz’i bir rüzgâr bile yelpazeyi sallamayınca hareket etmez.

12589Hey budala adam, bu rüzgâr bile sen ve yelpaze olmaksızın meydana gelmez.

12590Dudakta bulunan nefes rüzgârının hareketi de ruhun ve bedenin emrine tâbidir.

12591O nefesle bazen birisini över, birisine haber yollarsın; bazen da birini kınar, aleyhinde bulunur, söversin.

12592O halde diğer rüzgârların halini de buna kıyas et. Zira akıllı olanlar cüz’den küll’ü görürler.

12593Allah, rüzgârı gâh bahar rüzgârı yapar; gah kışın onu, bu güzellikten soyar, ayırır.

12594Âd kavmine o rüzgârı kasırga, Hud[a.s.]’a da lâtif kokulu bir nesim yapar.

12595Allah, bir rüzgârı sam yeli yapar; sabâ rüzgârının da esmesini mübarek kılar.

12596Her rüzgârı ona kıyas edesin diye Cenâb-ı Hak, sana da bir nefes yeli verdi.

12597Nefes lûtufsuz ve kahırsız söz haline gelmez. Bu söz ise bir bölük halka baldır, bir bölüğüne zehir!

12598Yelpaze, bir kimsenin rahatı için sallanır. Fakat o sallanış, sinekle sivrisinek için kahır olur.

12599O halde Allah’ın takdiri yelpazesi nasıl olur da imtihan ve ibtilâ ile dolu olmaz.

12600Mademki nefes veya yelpaze rüzgârı bile ya bir şeyi bozmak, ya bir şeyi düzene koymak için esmekte.

12601Bu şimal, sabâ ve cenup rüzgârları, lûtuf ve ihsandan nasıl uzak bulunur?

12602Bir ambardan alınmış bir avuç buğdayı gör ve o ambardaki buğdayların hepsinin o avuçtaki gibi olduğunu anla.

12603Bütün rüzgârlar, gökteki rüzgâr burcundan, Allah’ın irâdesi yelpazesi olmayınca nasıl eser?

12604Harman başında dane savurmak için, çiftçiler Hak’tan rüzgâr isterler.

12605Evet buğday samandan ayrılsın da ya ambara, yahut çukura konulsun diye rüzgâr isterler.

12606Rüzgârın esmesi gecikirse bütün çiftçilerin Hakk’a yalvardıklarını ve duâ ettiklerini görürsün.

12607Doğum zamanı da böyledir. O doğum yeli, o doğum sancısı gelmezse, eyvahlar olsun, aman yarabbî diye sesler gelir.

12608Eğer rüzgârı Allah’ın sevk ettiğini insanlar bilmeseler, ona niçin yalvarsınlar.

12609Gemide olanlar da muvafık rüzgâr isterler, cümlesi o rüzgârı, Allah’tan dilerler.

12610Bunun gibi, yelden olan diş ağrılarının def’ini de, yana yakıla, tam bir itikatla Allah’tan istersin.

12611Askerler de: “Ya Rabbi bize zafer rüzgârı estir” diye Allah’a yalvarırlar.

12612Kadınlar, doğum gecikince, her Aziz’den muska isterler.

12613O halde rüzgârı gönderenin Rabbülâlemin olduğunu herkes yakinen bilir.

12614Şu halde her aklı erenin yakînen malûmudur ki, her hareket edenin bir hareket ettiricisi vardır.

12615Eğer sen o hareket ettiriciyi gözünle görmüyorsan, eserinin zâhir olmasıyla onu anla.

12616Ceset can ile kımıldadığı halde sen canı görmüyorsun, lâkin cesedin kımıldamasından canın mevcudiyetini bil.”

12617O âşık dedi ki: “Ben edep hususunda budala isem de vefada ve istekte anlayışlıyım.”

12618Sevgili dedi ki: “Eğer şu görünen hareket, edebe riayetse artık ötesini sen daha iyi bilirsin!

12619Edep bu ise, o henüz görünmeyen huyların, mutlaka bundan beter olacağını yakinen ve görmüş gibi anladık.

12620Bu testiden ne sızmış ise bundan sonra da şüphe yok, aynı şey ayni tarzda sızıp duracak.”

Karısını yabancı biriyle bulan sofi

12621Bir sofi gündüzün evine geldi. Ev bir kapılı idi, yâni savuşacak bir yeri yoktu. Karısı bir ayakkabı dikicisi ile beraberdi.

12622Kadın, nefsinin hilelerine uymuş, âşıkı olan bir ayakkabıcı ile buluşmuştu.

12623Kuşluk vakti sofi gelip de hızlı hızlı kapıyı çalınca ikisi de şaşırdılar. Çünkü ne çare, ne de savuşacak yer vardı.

12624Sofinin o zaman dükkândan eve gelmek hiç âdeti değildi.

12625Karısının hıyanetinden şüphelenmiş ve korkmuş olan sofi, o gün kasden vakitsiz olarak eve dönmüştü.

12626Onun hiçbir vakit işini bırakıp da eve gelmeyişine kadın itimad etmişti.

12627Onun bu itimad ve kıyâsı kaza tesiriyle doğru çıkmadı. Allah suçları örter, ama lâyık olan cezayı da verir.

12628Bir kötülük edince kork ve emin olma. Zira o kötülük bir tohumdur ki Allah onu yetiştirir, meydana çıkarır.

Ömer[r.a.] devrindeki hırsızın hikâyesi

12629Hz. Ömer’in hilâfeti devrinde o Emirü’l-Mü’minîn, bir hırsızı cellat ve memurlarına verdi.

12630Hırsız: “Ey bu ülkenin emiri, cürmüm ilk defadır beni affet” diye haykırdı.

12631Ömer dedi ki: “Haşa Cenâb-ı Hak birinci defada bir cürmün cezası için kahır yağdırmaz.

12632Allah, fazlını göstermek için defalarca bir cürmü örter de, sonunda adlini göstermek için suçluyu cezalandırır.

12633Böylece, bu iki sıfatının da meydana çıkmasını, lutfunun müjdeleyici, kahrının da korkutucu olmasını diler.”

12634Kadında bu kötülüğü birkaç defa yapmıştı Hadise kolayca geçtiği için, ona kolay görünmüştü.

12635Ayağı gevşek olan aklı bilmiyordu ki testi, her vakit dereden sağlam dönmez.

12636Fakat bu defa kazâ-yı İlâhî onu öyle müşkil bar hâle getirdi ki, münâfığı ansızın ölüm nasıl yakalarsa, o hale gelmişti.

12637Münafığa âni ölüm gelince, onun için, ne kurtuluş yolu, ne kurtaracak bir arkadaş, ne de aman vardır. Can alıcı melek ise onun ruhuna el uzatmıştır.

12638İşte kadın da o cefâ odasında, dostu ile belâlara uğramış, öylece âdeta kuruyup kalmış idi.

12639Sofî, kalbinden onlara dedi ki: “Ey kâfirler, sizden intikam alacağım, lâkin sabreyleyim.

12640Şimdilik, bilmiyormuş gibi davranayım da, bu çıngırağı her kulak işitmesin.

12641Hak yolundaki er de, sizden gizlice ve verem hastalığı gibi intikam alır.

12642Verem hastası, buz gibi, her an erir; fakat o her vakit kendini iyi zanneder.

12643Hâni, «sırtlan nerede?» diye aranırlar da sırtlan bu söze inanır, bu sûretle tutulur, avlanır ya!6

12644O kadının evinde gizli bir yer, mağara, dehliz ve yukarı çıkacak bir yol yoktu.

12645O evde ne oynaşını saklayacak bir tandır, ne de onu örtebilecek bir çuval vardı.

12646Orası kıyametin geniş ve düz sahası gibi idi ki ne çukuru, ne tepesi, ne de kaçacak bir yeri bulunuyordu.

12647Cenâb-ı Hak, o darlık ve sıkıntı yeri olan mahşer meydanı için “Orada ne bir çukur, ne de bir tümsek göreceksin”7 buyurmuştur.

Kadının, hileye sapıp sevgilisine çarşaf giydirmesi ve Allah’ın: “Sizin hileniz pek büyüktür” hükmünce kocasını kandırmak için bahanelere başvurması

12648Kadın, çarşafını oynaşının üstüne attı, herifi kadın kılığına soktuktan sonra kapıyı açtı.

12649Çarşafın altında herif, apaçık rüsvay olmuş, görünüp durmakta idi. Oluk üstündeki deve gibi aşikâr bir halde bulunuyordu.

12650Sofi taaccübünden dedi ki: “Bu nedir, ben asla görmemiştim, bu kimdir?”

12651Karı dedi ki: “Şehrin ileri gelenlerinden bir hanımdır. Mal ve ikbâlden nasibi vardır.

12652Yabancı biri gelip de ansızın ve câhilcesine içeri girmesin diye kapıyı kapamıştım.”

12653Sofi dedi ki: “Hanımın istediği hizmet nedir? Söyle de şükür ve minnet beklemeksizin ifâsına çalışayım.”

12654Kadın dedi ki: “Bizimle akraba olmak istiyor. Zâhiren iyi bir hanımdır, içinin nasıl olduğunu Allah bilir.

12655Kızımızı habersizce görmek istemişti. Kız ise tesadüfen mektebtedir.

12656Fakat, ‘ister un olsun, ister kepek... Ben onu candan, gönülden gelinliğe kabul edeceğim’ dedi.

12657Bir oğlu var ki şehirde bir misli yok. Güzel, zeki, çevik ve kâtiptir.”

12658Sofi dedi ki: “Biz fakiriz, zaifiz, mal itibariyle noksanız. Hanımın ailesi ise mal ve mülk sahibidir.

12659İzdivaçta eşitlik şarttır. Kapı kanadının biri ağaçtan, biri fil dişinden olur mu?

12660Nikâhta, iki çiftin birbirine denk olması şarttır. Yoksa iş bozulur, geçim olmaz.”

Kadının: “Hanım çeyiz derdinde değildir. Onun muradı kızın kapalı ve namuslu olmasıdır” demesi, sofinin de üstü kapalı cevap vermesi

12661Kadın dedi ki: “Ben bu gibi özürlerimizi söyledim. Ama o, ‘Ben çeyiz arayanlardan değilim.

12662Bizim emelimiz, kapalılık, iffet ve salâh-ı hâldir ki iki âlemdeki kurtuluş bunlarla olur’ dedi.”

12663Sofi, tekrar, fakr u zaruret özrünü söyledi ve bu hâl gizli kalmasın diye tekrarladı.

12664Kadın dedi ki: “Ben de tekrar söyledim, çeyizimiz olmadığını iyice anlattım.

12665Hanım dedi ki: ‘Benim muradım iffet, sizden aradığım da doğruluk ve himmettir.”

12666Sofî dedi ki: “Hakikaten bizim malımızı ve çeyizimizi, aşikâr olanı, gizli bulunanı o gördü ve görüyor.

12667Bir kişinin barınabileceği kadar dar bir evimiz var ki orada bir iğne bile gizli kalamaz.

12668Sonra mestûriyetimizi, iffetimizi, zühdü salâhımızı o bizden daha iyi bilmektedir.

12669O, kapalılığımızı, önünde de sonunda da, başında da, nihayetinde de bizden iyi bilir, bizden daha iyi görür.

12670Kızımız zâhiren çeyizsiz ve câriyesizdir. Fakat salâh ve iffeti hakikaten bilir.

12671Kızımızın mestûriyetini babasının açıklaması şart değildir. Ondaki mestûriyet, aydınlık bir gün gibi açıktır.”

12672Hata ve kabahat meydana çıkınca, fazla lâf etmeyesin diye bu hikâyeyi söyledim.

12673Ey fazla dâvâlı, iffet ve istikamet iddialı! Senin de içtihat ve itikadın böyledir.

12674Sofinin karısı gibi sen hain olmuşsun, hilekârlıkla mekr tuzağı kurmuşsun.

12675Yüzü yıkanmamış, pis kişiler için çene çalıyor, salâh ve takva izharına çalışıyorsun. Bunu yaparken de kendi Hâlik’ından utanmıyorsun.

Allah’ın kendisi için Semi’, Basîr ve Alîm demekteki muradı

12676Rü’yet ve müşahedesi, her an sana korkutucu olsun diye Allah kendinin «Basîr»8 olduğunu söyledi.

12677Çirkin sözlerden dudağını bağlayasın, diye Allah, kendisine «Semi’»9 dedi

12678Allah’ın bildiği korkusuyla bir fesat çıkarmayasın diye, Cenâb-ı Hak kendisinin «Alîm» olduğunu haber verdi.

12679Fakat bu isimler, meselâ bir zenciye kâfur adının verildiği gibi Cenâb-ı Hakk’a konmuş isimler değildir.

12680Allah’ın isimleri, sıfattan türeme, sıfattan meydana gelmedir. Allah’ın sıfatları ise kadimdir, evveli yoktur. İllet-i ûlâ misâli gibi sakim değildir.

12681Öyle olmasaydı sağıra «duyan», köre «ziya» isimlerinin verilmesi gibi alay ve maskaralık olurdu.

12682Yahut «Mahçup» kelimesinin, bir hayasızın, yahut «Sabîh»10 lafzının çirkin bir zencinin ismi alemi olması gibi olur.

12683Yeni doğmuş bir çocuğa «Hacı» yahut «Gâzî» lakabını korsun.

12684Bu ve emsali övgü için konulan lakaplar, konulan kimselerde o sıfatlar bulunmadıkça sahih olmaz.

12685Belki alaya almaktır, yahut da öven delidir. Cenâb-ı Hakk’ın Zâtı, salimlerin söylediklerinden ve ona isnad ettiklerinden pâk ve münezzehtir.

12686Ben seninle görüşmeden evvel senin güzel yüzlü, lâkin çirkin tabiatlı olduğunu biliyordum.

12687Ben seninle mülakat etmeden de inatçı bir adam olduğunu, kötülüğe alışmış bulunduğunu ve hâlâ da onda ayak diremekte olduğunu biliyordum.

12688Ameş hastalığından11 göz kızarmış olunca az görsem bile, o kırmızılığın o hastalıktan olduğunu bilirim.

12689Sen beni çobansız kuzu gibi gördün de muhafızım olmadığını zannettin.

12690Hakiki âşıklar, bakılmaması lâzım gelen yere bakarlar da, edepte kusur etme derdinden ağlar ve inlerler.

12691Keza o âşıklar, o ceylânı çobansız ve o esiri bedava sandıkları için nedametlerinden ağlayıp inlemişlerdir.

12692Bunun cezası olmak üzere O’nun bekçisi ve muhafızı benim, boş yere bakma! diye Allah’ın Celâli gamzesinden fırlayan bir ok, o âşıkların ciğerine saplanmıştır.

12693Ben bir kuzu ve oğlaktan da aşağı mıyım ki arkamda bekçilik ve muhafızlık edecek bir çoban bulunmasın?

12694Benim bir bekçim ve muhafızım vardır ki saltanat ona yaraşır. Bana nasıl bir yel esmekte? O bilir.

12695Şehvetli olan nefs Hakk’a karşı sağır ve kördür. Ben de senin manevî körlüğünü tâ uzaktan görmüştüm.

12696Ondan dolayı sekiz seneden beri seni hiç sormadım. Çünkü seni kat kat cehaletle dolu görmüştüm.

12697Hamam külhan12ında bulunan kimseye nasılsın? diye neden sorayım? O nasıl olur? Baş aşağı!

Dünyanın külhana, takvânın da hamama benzeyişi

12698Dünya şehveti külhan gibidir. Takvâ hamamı onunla ısınır ve parlar.

12699Lâkin müttekîler, bu külhanda safa ve zevk içindedirler. Çünkü onlar hamama girmiş, yunup arınmışlardır.

12700Şehvete müptelâ zenginler ise, hamamcıların ateş yakması ve hamamı ısıtması için süprüntü taşıyanlar gibidir.

12701Cenâb-ı Hak, takva hamamı ısınsın ve letâfet peydâ etsin diye o mânevî çöpçülere hırs vermiştir.

12702Bu külhandan vazgeç de hamamın içine git. Külhanı terk etmek bil ki, hamama girmenin ta kendisidir.

12703Külhanda kalan, oradaki hizmetçi, uşak gibidir. Şehvet külhanına girmekten sakınan da ihtiyatlı bir kimsedir.

12704Hamama giden kimsenin sîması, onun temiz yüzünden belli olur.13

12705Külhandakiler de yüzlerindeki ve elbiselerindeki duman, is ve tozdan belli olurlar.

12706Eğer bir fâsıkın yüzünü göremezsen kokusuna dikkat et... Koku, gözü görmeyen kimse için asâ gibi rehberlik eder.

12707Kokusunu da alamazsan onu konuştur; yeni sözden eski sırrı anla!

12708Altın babası olan külhancı: “Bugün geceye kadar yirmi sepet süprüntü taşıdım” der.

12709Bunun gibi senin hırsın da dünyada ateş gibidir ki her alevi yüzlerce ağız açmıştır.

12710Akla göre, bu altın, ateşi parlatacak süprüntü ve gübre gibi nâhoştur.

12711Güneş ki ateşten dem vurur, yaş süprüntüyü kurutur, ateşe lâyık bir hâle getirir.

12712Hırs külhânına yüzlerce kıvılcım düşsün diye yine güneş, taşı altın eder.

12713Mal topladım, diyen kimsenin bu sözü, şu kadar süprüntü taşıdım demektir.

12714Vakıa bu söz, sahibini rüsvây eder, ama külhânîler arasında bundan iftihar duyulur.

12715Eğer sen geceye kadar altı sepet süprüntü taşıdınsa ben zahmetsizce yirmi sepet taşıdım.

12716Külhanda doğup da temizlik görmemiş olana misk koklatsan incinir, hasta olur.

Güzel koku satanlar çarşısında ıtır ve misk kokusundan bayılan ve hastalanan debbağ14

12717Bir kimse, güzel koku satanlar çarşısına varınca bîhuş olarak düştü ve iki kat oldu.

12718Kerîm ve cömert misk yağcılarının ıtır kokusu ona dokundu da başı döndü ve yere düştü.

12719O, kendinden bihaber olarak, gün ortasında, geçilecek yolun ortasına bir leş gibi yıkıldı.

12720O anda halk onun başına toplandı ve Lâ havle diyerek derdine derman aramaya başladı.

12721Biri avucunu onun kalbine götürüp, atıp atmadığını anlamak istiyor, diğeri üstüne başına gül suyu serpiyordu.

12722Gül suyu serpen bilmiyordu ki, dünya çayırında bu vakıa, onun başına gül suyu ve emsali ıtriyattan gelmişti.

12723Biri eliyle onun başını ovuyor, diğeri rutubet ve serinliğinden baygının ateşi düşsün diye samanlı yaş balçık getirip göğsüne sürüyordu.

12724Biri ödağacı ile şekeri karıştırıp tütsü veriyor, diğeri elbisesinden bir parça kesip tutuşturduktan sonra koklatıyordu.

12725Biri, nasıl atıyor? diye nabzını tutuyor, diğeri de eğilmiş ağzını kokluyordu.

12726Şarap mı içmiş, esrar mı yemiş, yahut afyon mu yutmuş diye; Hülasa, onun baygınlığını geçirip ayıltmakta âciz kaldılar.

12727Filân misk yağcılar çarşısında düştü, baygın ve harab bir hâlde yatıyor diye, akrabasına haber gönderdiler.

12728Neden bayıldı, ne oldu da leğeni damdan düştü, kimse bilmiyordu.

12729O iri yarı debbağ’ın gürbüz ve malûmatlı bir kardeşi vardı, çabucak ve koşarak geldi.

12730Yeni içinde bir parça köpek pisliği vardı; biriken halkı aralayıp kardeşinin yanına sokuldu.

12731Dedi ki: “Ben onun neden bayıldığını biliyorum. Sebebi bilinince tedavi bellidir.”

12732Sebep malûm olmayınca hastalığın devası ve tedavisi müşkildir. Zira onda yüz ihtimâl vardır.

12733Sebep bilinince tedavi kolaylaşır. Sebebin malûm olması, bilgisizliği giderir.

12734Kendi kendine dedi ki: “Köpek pisliği kokusu kat kat olarak onun beynine ve damarlarına işlemiştir.

12735Rızkını elde etmek için her gün akşamlara kadar pisliğe gömülmüş, debbağlığa gark olmuştur.

12736Tıpça üstad sayılan Calinus: ‘Hastaya, neye alışkın ise o şeyi ver’ demiştir.

12737Eğer onun hastalığı âdetin hilafından zuhura gelmişse, onun devasını mûtadı olan şeyden ara.

12738Bu adam, köpek tersi taşımaktan pislik böceği gibi olmuştur. Pislik böceğine gül suyundan baygınlık gelir.

12739Onun ilâcı, yine köpek pisliğidir. Çünkü onun mutadı ve tabiatı onunladır.

12740“Pisler, pislerindir”15 âyetini oku, bu sözün zâhir ve bâtınını anla!

12741Nasihat verenler, pis kişiyi, ona bir kapı açılması, iyileşmesi için amberle, gül suyu ile tedavi etmek isterler!

12742Ey itimad edilir kimseler, hakikaten, temiz şeyler, pisler için lâyık ve münasip değildir.

12743Kâfirler, peygamberlere gelen vahyin güzel kokusuyla çarpıldılar ve kendilerini kaybettiler de «Tetayyernâ biküm»16 diye feryad ettiler.

12744Bu sözleriniz, bize zahmet veriyor, hastalanıyoruz. Ettiğiniz vâz u nasihat, bize iyi değil, meş’um gelmektedir.

12745Biz oyunla, abes ve saçma şeylerle semirmiş kimseleriz, kendimizi nasihat dinlemeye alıştırmamışızdır.

12746Bizim gıdamız, yalan, dolan ve latifedir. Sizin tebliğ ettiklerinizden midemiz bulanıyor.

12747Siz, bizim hastalığımızı yüz kat, hatta daha ziyâde artırıyor, aklı afyonla tedavi ediyorsunuz.

Debbağın biraderinin, kardeşini köpek pisliği kokusuyla gizlice tedavi etmesi

12748O gene, ilâcını görmesinler diye, debbağın başına toplanmış olanları dağıttı.

12749Sır söylüyormuş gibi başını debbağın kulağına yaklaştırdı ve elindeki şeyden bir parçasını onun burnuna koydu.

12750Debbağın murdar beyninin ilâcını köpek pisliğinde gördüğü için, onu elinde ezmişti.

12751Adam kımıldamaya, halk da; “bu şaşılacak bir efsun” demeye başladı.

12752Diyorlardı ki: “Bu zat, bir efsun okudu, baygının kulağına üfledi. Efsun o ölü gibi olanın imdadına yetişti.”

12753Ehl-i fesadın hareketi de zina, göz süzme ve kaş oynatma tarafına olur.

12754Nasihat miski faide etmeyen kimse, şüphesiz kötü kokulara alışmıştır.

12755Cenâb-ı Hak, müşriklere ondan dolayı «Necis» tâbir etmiştir ki onlar, mânevi necaset yâni şirk ve dalâlet içinde doğmuşlardır.

12756Kötü bir necaset içinde peyda olan kurt, anberle kendi huyunu değiştirmez.

12757Ona nur serpintisi isabet etmemiş olduğu için o, kabuk gibi kalpsiz bir cisimden ibarettir.

12758Eğer Hak Sübhâne serptiği nurdan ona bir parça olsun verseydi Mısır’daki âdet mucibince gübre içinde yumurtadan çıkan civciv gibi olurdu.17

12759Lâkin gübrede peydâ olmakla beraber o kuş, hasis ve kıymetsiz tavuk gibi olmazdı, belki ilim ve irfan, akıl ve iz’an kuşu olurdu.

12760Sen, o nurdan uzak kalmışa benziyorsun. Çünkü burnunu pisliğe sokuyorsun.

12761Benim ayrılığımdan senin yüzün ve yanağın sararmış ama, sararmış ve kurumuş bir yaprak ve olmamış bir yemiş gibisin.

12762Tencere ateşin dumanından kapkara olduğu halde içindeki et, kartlığı dolayısıyla çiğ kalmış, öylece duruyor.

12763Seni sekiz sene ayrılık ateşinde kaynattığım hâlde hamlığın ve münafıklığın zerre kadar ekşitmedi.

12764Sen, hastalık dolayısıyla, kurumuş ve taş kesilmiş bir koruk gibisin. Sair koruklar şimdi üzüm olduğu hâlde sen hâlâ hamsın.

Âşıkın yaptığı suçtan hile ile özür dilemesi, mâşukun da bu hileyi anlaması

12765Aşık dedi ki: “Ben seni uysal mısın, yoksa afîfe ve salîha mısın? diye imtihan etmek istedim. Bundan dolayı beni muâhaze eyleme.

12766Ben seni imtihansız da biliyordum. Lâkin işitmek nasıl görmek gibi olur?

12767Sen meşhur ve malûm bir güzellik güneşisin. Ben o güneşi imtihana kalkıştıysam ona ne ziyan.

12768Sen bensin, benden ibaretsin. Ben her gün faide ve zarar hususunda kendimi imtihan ederim.

12769Hakikat düşmanları, peygamberleri imtihana kalktılar da onlardan mucizeler zâhir oldu.

12770Ey güzel gözlerinden, kem gözler uzak olasıca sevgili! Ben senin cemâlindeki nur ile kendi gözümü imtihan etmek istedim.

12771Bu dünya bir virane gibidir ve sen onun içindeki define gibisin. Eğer sendeki o defineyi aradımsa hareketimden incinme.

12772Düşmanlarla, senin iffet ve ismetin hakkında çene çalmak için, böyle bir küstahlıkta bulundum.

12773Dilim senden bahsedince, gözüm de gördüklerinden şahit olsun.

12774Eğer hürmet yolunda yolsuzluk ettimse ey ay yüzlü sevgili! Kılıç ve kefenle huzuruna geldim.

12775Benim başımı ve ayağımı kendi ellerinle kes de beni başkasına öldürtme. Ben bu eldenim, başka elden değilim.

12776Ayrılıktan ve beni tekrar uzaklaştırmaktan bahsediyorsun. Her ne istersen yap, fakat beni kendinden ayırma!”

12777Bu anda söz iklimine yol açıldı, ama vakit geciktiği için söylemeye imkân yoktur.

12778İşin dış yüzünü söyledik, içyüzü örtülü kaldı. Eğer sağ olursak bu kıssa böyle kalmaz, onu da söyleriz...

Âşıkın özür dileyişini mâşukun reddetmesi ve onun şeytanetini yüzüne vurması

12779Âşıka cevap olmak üzere sevgili ağzını açtı ve dedi ki: “Ey hilekâr müzevvir18; bizce senin halin gün gibi aydınlık ama sence gece!

12780Bu bulaşık hileleri, adalet gününde gören gözler önüne, niye getirirsin?

12781Hile ve düzen olarak kalbinde her ne varsa, onların hepsi de nazarımızda gündüz gibi açık ve rüsvâdır.

12782Eğer cürmünü biz kulumuza acıyıp örtüyorsak, sen niçin yüzsüzlüğü, hadden ileri götürüyorsun?

12783Hey soysuz; özür dilemeyi ceddinden öğren. Kendisinden zelle sâdır olunca Âdem, hemen itizar makamına indi.

12784Allah bütün sırları bildiği için, iki ayağı üzerine durup, mağfiret talebinde bulundu.

12785Gam ve keder külünün üstüne oturdu; zellesine bahane bulmak için daldan dala sıçramadı.

12786Önünde ve arkasında azap meleklerini görünce ancak «Rabbena Zalemnâ Enfüsenâ» ‘Ey Rabbimiz, biz, nefsimize zulmettik19’ dedi.

12787Can gibi gizli bir takım azap melekleri gördü. Her birinin ellerindeki sopa ta semâya kadar uzanıyordu.

12788O melekler diyorlardı ki: ‘Aklını başına al da Süleyman’ın karşısında karınca gibi ol! Bu sopa, seni incitmesin.

12789Doğruluk durağından başka bir yerde durma. Zira insana göz gibi mürebbî ve muhafız olmaz.’

12790Gözü görmeyen bir adam, öğütle temizlense bile tekrar tekrar bulaşır ve kirlenir.

12791Ey Âdem; sen gözü görmez bir kimse değilsin; lâkin kaza gelince göz görmez olur.

12792Gözü gören bir adamın bir tesadüf neticesi kuyuya düşmesi için ömürler lâzım...

12793Fakat, bu kaza, zaten körün yoldaşıdır. Çünkü, düşmek onun tabiatıdır, huyudur.

12794Pisliğe düşer de o kokunun ne olduğunu bilmez. Bu koku benden mi, yoksa bulaşmak eseri midir der.

12795Eğer bir kimse ona misk serpse onu da, yârin ihsanında değil, kendinden bilir.

12796O hâlde ey gözü gören kimse, parlak iki göz, senin için yüz ana ve yüz babadan daha faidelidir.

12797Hele gönül gözü yok mu? O bu göze nisbetle yetmiş kat azizdir, yetmiş derece kuvvetlidir. Hissi göz, onun harmanından döküntü toplayan fukaraya benzer.

12798Yazıklar olsun ki yol kesiciler oturmuşlar, dilime yüzlerce düğüm vurmuşlardır.

12799Ayağı bağlı olan nasıl, rahvan gidebilir? Bu bir ağır bağdır, beni mazur gör.

12800Ey gönül; sözlerim kırık, dökük bir hâlde zuhur ediyor. Bu sözler inci gibidir. Onları yabancılardan kıskanmak ise değirmen misalidir.

12801İnci kırılıp ezilse de hasta gözlerin sürmesi olur.

12802Ey inci; kırılıp ezildiğin için acınma... Sen kırılmakla göz nuru olacak ve hasta gözlere aydınlık vereceksin.

12803Böylece kırık, dökük ve kapalı söylemeyi de gani olan Allah, sonunda doğrultur, anlaşılıp istifâde edilecek bir hâle getirir.

12804Nasıl ki: Buğday kırılıp öğütüldü ve eczası birbirinden ayrılıp un olduysa zâyi olmadı. Ekmek olarak ekmekçi dükkânına geldi.

12805Ey âşık senin de cürmün belli oldu... Artık suyu yağı bırak da hatanı itiraf ve cürmüne itizar eyle.

12806Hacetini arz et, yüzsüz ve melun şeytan gibi dâva ve delil ibrazına kalkışma.

12807Yüzsüzlük şeytanın ayıbını örttüyse, sen de git, mücâdeleye ve yüzsüzlüğe çalış.

12808O Ebucehil, Hz. Peygamberden, kinli bir Oğuz Türk’ü gibi, mûcize istedi.

12809Lâkin Allah’ın Sıddîk’ı olan Ebûbekir[r.a.] mûcize istemedi: ‘Bu yüz, doğrudan başka söz söylemez’ dedi.

12810Senin gibi bir şahsın, benliği dolayısıyla, benim gibi bir dostu imtihana kalkışması nasıl yakışır?”

Bir Yahudi’nin Hazreti Ali[k.v.]’ye: “Eğer Hakk’ın koruyacağından emin isen, kendini bu köşkün tepesinden aşağıya at!” demesi, Emîrü’l-Mü’minîn Hazreti Ali’nin de ona cevabı

12811Allah’a nasıl tazim edileceğini bilmeyen inatçı bir çıfıt, bir gün Hazreti Ali’ye dedi ki:

12812“Bir damın ve yüksek bir köşkün üstünde bulunurken ey şuur sahibi Ali; Allah’ın hıfz-u himayesine vâkıf mısın?”

12813Hz. Murtazâ buyurdu ki: “Evet o, çocukluğumuzdan beri bizim varlığımızın ve benliğimizin hafızı bir İlâh-ı Ganidir.”

12814Yahudi dedi ki: “Öyle ise Hakk’ın tamamıyla hıfzına itimad ederek kendini damdan aşağı at!

12815Ki senin bu hususta hüccetli, güzel bir iman sahibi olduğuna bende de yakîn hâsıl olsun.”

12816Hz. Emîrü’l-Mü’minîn ona dedi ki: “Sus ve defol git. Bu cüretin dolayısıyla canın belâya mübtelâ olmasın.

12817İbtilâ yüzünden Allah’a imtihana kalkışmak, kuluna nasıl lâyık olur?

12818Ey câhil ve ahmak Yahudi; bir kul edepsizliği dolayısıyla Allah’ı imtihana nasıl cesaret edebilir?

12819Her an, kullarını imtihana çekmek, O kadiri Mutlak’a yaraşır.

12820Gizlice ne gibi akidelerimiz olduğunu aşikâr olarak bize göstermek içindir.

12821Hiç Âdem[a.s.], Ya Rabbi işlediğim cürüm ve hatada seni imtihan ettim dedi mi?

12822O imtihanım, senin hükmün derecesini görmek ve anlamak içindi, demeye cüret etti mi? Ah, böyle bir cüret kimde vardır?

12823Ey ahmak, senin aklın çok sersem olduğu için özrün de günahından beterdir.

12824Gökkubbeyi yüceltmiş olan Allah u Teâlâ’yı sen nasıl imtihan edebilirsin?

12825Ey hayır ve şerri bilmeyen; evvelâ kendini imtihan et de sonra başkasına sıra gelsin.

12826Ey filân; kendini imtihan edecek olursan başkalarını imtihan etmekten el çekersin.

12827Kendinin şeker danesi olduğunu anlayınca şekerhânenin yâni manevî halâvetlerin mahalli bulunan hakikat âleminin ehli olduğunu da anlarsın.

12828O hâlde bilmiş ol ki Cenâb-ı Hak, yeri olmayan, yâni kabiliyeti bulunmayan sana imtihansız şeker göndermez.

12829Şunu da imtihansız bilmiş ol ki, sen baş olunca Allah, seni ayakkabı konan yere göndermez.

12830Hiç akıllı bir kimse kıymetli bir inciyi sidik dolu bir abdesthaneye atar mı?

12831Âgâh bir hakim, buğdayı saman ambarına yollar mı?

12832Muktedâ ve rehber olan bir şeyhi, bir mürid imtihan etmeye kalkışırsa o eşektir.

12833Ey yakîn sahibi olmayan; öyle bir şeyhi din yolunda imtihan etmeye kalkışırsan sonunda sen imtihana uğrarsın.

12834Senin cahilâne cüretin çırılçıplak meydana çıkar. Bu araştırmadan şeyh üryan olmaz.

12835Eğer bir zerre bir dağı tartmaya kalkışsa, dağın ağırlığından kendi terazisi kopar.

12836Çünkü o mürid, kendine kıyasen bir terazi yapar da o merd-i İlâhîyi o terazi ile tartmaya kalkışır.

12837Şeyh-i Kâmil, akıl terazisine sığmayacağı için, o akıl terazisini parçalar.

12838Aman, bir veliyi imtihan etmeye kalkışmayı onda tasarruf etmeye çalışmak gibi bil de böyle bir mânevî pâdişah üzerinde tasarruf hevesine düşme.

12839Nakışlar, böyle bir Nakkaş üzerinde imtihan yoluyla nasıl tasarruf etmek isterler?

12840Eğer nakış mesabesinde olan bir kimse imtihan ve ihtiyarı bilip gördü ve o imtihan ile bir şey öğrenmek istediyse, o nakşı da ona çeken, o Nakkaş değil midir?

12841Bu nakış kimdir? Ve Nakkaşının ilminde olan nakışlara nisbetle onun ne değeri olabilir?

12842Bu imtihan vesvesesi sana gelince onu bedbahtlık alâmeti bil. Gelip çatmış ve senin boynunu vurmuştur.

12843Kendinde böyle bir vesvese görünce çarçabuk Hakk’a dön ve secdeye kapan!

12844Secde yerini akan gözyaşlarınla ıslat ve; “İlâhî, beni bu vesveseden halâs eyle” diye duâ et.

12845Allah’ı imtihan etmek diledin mi, işte o zaman, din mescidinde harrub20 ağacı bitmiş demektir.

Mescidi Aksa ile harrub hikâyesi ve Süleyman’dan evvel Dâvud[a.s.]’in o mescidi bina etmeye azmeylemesi

12846Dâvud[a.s.]’in azmi, Mescidi Aksâ’yı taşla bina edeyim diye onu sıkıştırınca,

12847Cenâb-ı Hak ona vahyetti ki, “Bu niyetten vazgeç! Çünkü o, senin elinle bina edilmeyecektir.

12848Ey seçilmiş nebi; senin Mescidi Aksâ’yı bina ettirmen bizim takdirimizde yoktur.”

12849Dâvud dedi ki: “Ey sırları bilen Allah, cürmüm nedir ki, bana mescit yapma diyorsun? “

12850Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Cürmün yoktur, lâkin sen birçok kan dökmüş, mazlumların kanını boynuna almışsın.

12851Zira birçok halk, senin sesine kurban olup can vermiştir.”

12852Dâvud dedi ki: “Ben senin mağlûbun ve senin mestin idim. Elim, senin kuvvet ve kudretinle bağlı idi.

12853Şahın mağlûbu olan merhum, merhum olan da yok demek değil midir?”

12854Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Bu mağlûbiyet, nisbî bir yokluktur, yoksa mutlak bir yokluk değildir. Bunu yakînen biliniz.

12855Bu şekilde yok olan, kendinden geçmiş, var olanların en iyisi, en ulusu olmuştur.

12856O, Hakk’ın sıfatlarına nisbetle yoktur. Hakikatte ise fenâ içinde bekâdadır.

12857Bütün ruhlar O’nun tedbirinde, bütün cesetler de O’nun emri altındadır.

12858Bizim lûtfumuzun mağlûbu olan, iradesiz, ihtiyârsız21 ve âciz kalmış değildir, belki muhabbetimizin muhtarıdır.

12859İrâde ve ihtiyarın müntehası, ihtiyârın İrâde-i İlâhîye’de kaybolmasıdır.

12860Eğer o kimsenin benliği, sonunda mahvolmasaydı, ihtiyâr ve iradenin bir lezzeti olmazdı.

12861Dünyada bir lokma ve bir şerbetin lezzeti, lezzetten kesilmenin fer’idir.

12862Fâni lezzetten kurtulan kimse gerçi bütün lezzetlere aldırış etmez bir hâle gelir ama, hakikatte kendisi bizzat lezzet kesilir.”

“Muhakkak ki mü’minler birbirlerinin kardeşidirler ve âlimler tek bir nefis gibidir” hadîsi şeriflerinin şerhi; bilhassa Dâvud ve Süleyman nebilerle diğer peygamberlerin birliği, bunlardan birinin inkârıyla hiçbir nebîye imanın sahih olmayacağı; birlik alâmeti olarak bin evden bir ev yıkılınca hepsinin harab olup sağlam bir duvarın bile kalmayacağı, Cenâb-ı Hakk’ın, “Biz peygamberleri birbirinden ayırmayız” buyurması; akıllı kimseye bir işaret kâfi gelir; mamâfih bu, işareti de aşmıştır!...

12863“Mescid-i Aksa, senin gayret ve kuvvetinle vücûda gelemeyecekse de onu oğlun Süleyman yapacaktır.”

12864Davud’a Allah tarafından bir nida geldi ve denildi ki: “Ey güzel yüzlü ve güzide peygamber! Mescidi oğlun yapacaktır.

12865Ey hikmet sahibi nebî, oğlunun yaptığı, senin yaptığın demektir, ezelden beri inananlar, birbirlerinin aynıdır, birdir onlar.”

12866Müminler çoktur, lâkin iman birdir. Müminlerin cisimleri çoktur, fakat ruhları birdir.

12867İnsanda öküz ve eşeğin anlayış ve canından başka bir akıl, başka bir can vardır.

12868İnsandaki ruhu sultanî ve akl-ı maaddan başka ilâhî nefhaya mazhar olan kâmil bir velide ayrıca bir ruh vardır.

12869Hayvanî ruhlarda birlik yoktur. Sen bu birliği, hevâ-yı nefsânî ruhundan arama.

12870Bu hayvanî can ekmek yese insanî ruhun karnı doymaz. Keza bu yük taşısa öbürü ağırlık duymaz.

12871Hatta onun ölümüyle bu hayvanî ruh sevinir. Ve onun nimetini görünce de hasedinden ölme derecesine gelir.

12872Kurtların ve köpeklerin canları ayrıdır. Bir olan Allah arslanlarının ruhudur.

12873“Onların ruhları” diye ruhu cemî22 olarak söyledim. Bu söyleyişim, isim ve sûret itibariyledir. Yoksa o ruh birdir, cisimlere nisbetle yüz yâni çok olur.

12874Semâdaki güneşin ziyası gibi ki, nuru bir olduğu halde evlerin sahnına nisbetle yüz olur.

12875Lâkin evlerin arasındaki duvarları kaldıracak olursan hepsinin nuru bir olur.

12876Bu sözden farklar ve müşkiller doğar. Çünkü bu bir misl değil, sadece bir misaldir.

12877Arslanın şahsı ile cesur bir insanın şahsı arasında nihayetsiz farklar vardır.

12878Lâkin ey iyi gören kimse, misâl hususunda arslanla, yiğit bir adamın canını tehlikeye koymaktaki birlik ve benzerliğe bak.

12879O yiğit kimse şecaatte arslanın misâli olur, lâkin her cihetten arslanın tıpkısı ve misli olmaz.

12880Bu dünya sarayında birbirinin ayni iki nakış yoktur ki ben tam bir misl göstereyim.

12881Nâkıs bir misal getireyim de aklı, uğradığı hayretten bir miktar kurtarmış olayım.

12882Geceleri, karanlıktan kurtulmak için her evde kandil yakarlar.

12883O kandil, bu tene benzer, ziyası da can gibidir. Kandil fitile, şuna buna muhtaçtır.

12884İnsandaki hislerin o altı fitilli kandili, uyku ve yemek ile devam edebilir.

12885Ruh-u hayvanî, yiyip uyumadan, yarım nefes alacak kadar bile yaşamadığı gibi; yalnız yiyip uyumakla da yaşayamaz.

12886Yağsız ve fitilsiz onun bekâsı olmadığı gibi yağla ve fitille de vefası yoktur.

12887Çünkü onun yağa ve fitile muhtaç olan nuru ölüm aramaktadır. Nitekim, sabah olup da ortalığın aydınlanması onun ölümüdür.

12888İnsanın bütün duygularının da bekâsı yoktur. Çünkü o hisler, mahşer gününün nuru karşısında yok olur gider.

12889Ecdadımızın his nurları ve canları, bir ot gibi, tamamıyla da fâni değildir.

12890Lâkin o ruhlar, güneşin nuruna karşı görünmez hale gelen yıldızlar ve ay gibi olurlar.

12891O sûretle ki, seni yılan sokunca önce pirenin ısırmış olduğu yerin yanması ve acıması yok olur.

12892Çıplak bir adam, arıların sokmasından kurtulmak için suya atlar ya.

12893Arılar, havada dönüp dolaşırlar. Çıplak kimse başını sudan çıkarınca onu affetmezler, hemen sokarlar.

12894Allah’ı anış sudur. Zamanede şu kadının, bu erkeğin hatırlanması, anılışı da arıdır.

12895Allah’ı anış suyuna dal, nefesini tut, sabret de eski vesvese ve fikirlerden kurtul!

12896Ondan sonra da sen, tepeden tırnağa kadar o saf suyun tabiatına bürünürsün.

12897Öyle bir hale gelirsin ki, o şer arısı senden çekinir ve kaçar.

12898Ondan sonra istersen sudan uzaklaş... İçten suyun tabiatına sahip olursun, hakikatte ondan ayrılmamış sayılırsın.

12899Binaenaleyh dünyadan göçmüş olanlar da yok olmamışlar, fakat, Allah’ın sıfatlarında fanî olmuşlardır.

12900Onların bütün sıfatları, Sıfatı İlâhîye karşısında, güneşin karşısındaki yıldızlara dönmüşlerdir.

12901Ey inatçı mûteriz; buna dair Kur’ân’dan delil istersen «Feizahüm cemiun ledeynâ muhzarûn» “Onların hepsi huzurumuzdadır”23 âyetini oku!

12902Haklarında “Huzurumuzdadır” denenler yok olamazlar. İyi dikkat et ki ruhların bekâsını yakinen bilmiş olasın.

12903Hakk’ın Likasından mahçup ve memnû kalmış olan ruhlar azapta, Bekâ-yı İlâhî’ye vâsıl olan ruhlar ise hicaptan kurtulmuş bir haldedir.

12904Bu, hayvanî his kandilinden muradın ne olduğunu sana söyledim; agâh ol da tefrika ve tezat menbaı bulunan hiss-i hayvanî ve ruhu cismanî ile birlik talebinde bulunma!

12905Ey filân; ruhunu sâliklerin mukaddes ruhuyla çabucak birleştirmeye çalış!

12906Senin yüz dane kandilin olsa, onlar, yanmış da olsalar, sönmüş de olsalar ayrıdırlar. Bir olamazlar.

12907Bizim ashabımız, bu ayrılık dolayısıyla, daima savaştadır. Nebiler arasında ise mücâdele vukuunu kimse işitmemiştir.

12908Çünkü enbiyâ ruhları birer güneşti. Bizim hislerimizin nuru ise kandil, mum ve dumandan ibarettir.

12909O kandil ve mumlardan biri ölür yâni söner diğeri sabaha kadar yanar. Biri, yağı tükenmiş olduğu için fersiz kalır, diğeri ise parlak yanar.

12910Ruh-u hayvanî, gıda ile yaşar; yaşayışı rahat da olsa, meşakkatli de bulunsa nihayet ölür.

12911Bu kandil yâni ruh-u hayvanî çerağı sönüp kaldırılsa da komşunun evi karanlıkta kalmaz.

12912O evin aydınlığı, bu evin kandili olmadan da daimidir. O hâlde her evin his kandili ayrı ayrıdır.

12913Bunlar, hayvanî ruhun misâlidir, Rabbani ruhun misâli değildir.

12914Gece Hindu’sundan ay doğunca her pencereye nuru akseder.

12915O, yüzlerce evin ışığını sen bir say... Çünkü Ay battı mı hepsinin ışığı birden söner.

12916Güneş ufuk üzerinde parladıkça onun ziyası her evde misafirdir.

12917Fakat can güneşi gurûb edince bütün evlerin nuru kaybolur, gidiverir.

12918Bu teşbih, nurun misalidir, misli değildir. Senin için hidayet sebebidir, düşman için de yol kesicidir.

12919O çirkin huylu münkir düşman, örümcek gibi kendi üstüne perdeler örer.

12920Eğer o münkir, atın boynundan tutarsa bu mânâyı anlar ve istifâde eder. Fakat ayağından yakalamaya kalkışırsa ondan çifteyi yer.

12921Gemsiz ve serkeş ata pek yaklaşma... Akıl ve dini kendine kılavuz et ki selâmet bulasın.

12922Bizim beyanına çalıştığımız şu bahsi sen pek basit görme ki bu yolda sabır lâzımdır ve nefs için meşakkat vardır.

Mescid-i Aksâ’nın binası hikâyesinin bakiyesi

12923Hazreti Süleyman, Kâbe gibi temiz ve Mina vadisi gibi mübarek olan Mescid-i Aksâ binasına başladı.

12924Onun yapılışında güzellik ve zînet görülüyordu. Sair binalar gibi donuk ve yakışıksız değildi.

12925Bina için dağdan çıkarılan her taş, evvelâ beni götürün derdi.

12926Âdem’in[a.s.] yoğrulduğu yerdeki su ve toprak gibi, o yapının da her kerpicinden nur parlardı.

12927Taşlar, hamalsız geliyor ve binanın duvarlarıyla kapıları yapılıyordu.

12928Cenâb-ı Hak buyuruyor ki: “Cennetin duvarları, dünya binalarının duvarları gibi cansız ve çirkin değildir.”

12929Bedenin duvar ve kapısı canlı ve haberdar olunca ev de diri olur; Çünkü o hâne mâlikü’l-mülûk olan Allah’a mensuptur.

12930Ahiret ve cennetteki her meyve ağacı ve her su, cennet ehli olanla konuşur.

12931Çünkü cenneti sebepler ve âletlerle yapmamışlardır. Orası amellerden ve niyetlerden yapılmadır.

12932Bu yapı, ölü olan su ve çamurla yapılmıştır. Âhiret binası ise diri ibâdetlerle bina edilmiştir.

12933Bu, aslına benzer, dağınıklıklarla doludur... O, âhiret binası da aslı olan ilme ve amele benzer.

12934Oradaki sedirler, köşkler, taçlar ve libaslar; cennet ehli ile konuşur; sual ve cevapta bulunur.

12935Cennetin döşemesi, döşemeci olmaksızın döşenmiştir. Cennet evi, süpürücü olmaksızın süpürülür.

12936Gönül hanesi gibidir ki o gam ve kederden perişan olunca, başka süpürücü olmaksızın tevbe ile süpürülmüş ve temizlenmiş olur.

12937Cennetteki tahtlar, taşıyanı olmadan hareket ederler. Oradaki kapılar ve kapı halkaları hânende ve sâzendelerdir.

12938Gönüldeki zindelik, orasını Ebediyet Mahalli olan Cennet hâline getirmiştir. Lâkin ne yapayım ki onun keyfiyeti ve zevki lisana gelmiyor.

12939Süleyman[a.s.], kulları irşad için her sabah mescide girince,

12940Bazen söz ve saz ile, bazen de fiil ve namazdaki rükû ile halka nasihat verirdi.

12941Fiilî olan nasihat halkı daha ziyade cezbeder. Çünkü sağır ve ruhsuz olanların da kulağına girer.

12942O fiilî nasihatte emirlik yoktur. Bu yüzden halka adamakıllı tesir eder.

Hz. Osman[r.a.]’ın, hilâfetindeki ilk hutbesinde: “İşle öğüt veren, sözle öğüt verenden evlâ’dır” demesi

12943Hz. Osman halife olur olmaz hemen koşup minbere çıktı.

12944Fahr-ı Kainat Efendimizin minberi üç basamaktı. Hz. Ebûbekir halife olunca minberde ikinci basamağa oturdu.

12945Hz. Ömer, hilâfeti devrinde İslam’a ve dine hürmetinden ve kemâli tevâzuundan birinci basamakta durdu.

12946Hz. Osman devri gelince, o mübarek talihli halife, minberin son kademesine kadar çıktı ve orada oturdu.

12947Herzevekilin biri: “Senden evvelki iki halife, Resûlullah’ın yerine oturmadı.

12948Sen mertebece onlardan noksan olduğun hâlde neden onlara tefevvuk etmek istedin?” sualinde bulundu.

12949Hz. Osman dedi ki: “Eğer birinci basamakta dursa idim Ömer’e benziyorum diye bir vehim hâsıl olurdu.

12950Eğer ikinci basamakta yer arasam ve orada dursaydım, bu, Ebûbekir’in misli, O’na benziyor, diyebilirlerdi.

12951Bu en yüksek basamak Hz. Mustafa[s.a.v.]’ın makamıdır. O Sultanü’l-Enbiyâ ile benim aramda kimse benzerlik kurmak vehmine kapılmaz.”

12952Sonra, muhibbi İlâhî olan Hazreti Osman ikindi vakti yaklaşıncaya kadar sükût etti.

12953Halifenin o uzun sükûtu esnasında kimsenin: Haydi söyle! demeye, yahut mescitten dışarı çıkmaya cesareti yoktu.

12954Cemaatin havassına da, avamına da bir mehabet çökmüş, mescidin içi ve damı ilâhî nur ile dolmuştu.

12955Basiret sahibi olanlar mescitteki Nuru İlâhîyi görüyorlardı. Bundan kör olanlar dahi, o güneşten hararet duyuyorlardı.

12956Körün gözü, güneşin doğduğunu, hararetinden anlar.

12957Lâkin bu hakikat güneşinin harareti gözü açar ve aydınlattığı şeyleri aynen gösterir.

12958Bu güneşin verdiği hararet ve gönül darlığının bir hâli vardır. Onun hararetinden kalpte mânevî bir genişlik hâsıl olur.

12959Kör, evveline evvel olmayan Hak nurunun hararetini duyunca, ferahından, “Gözüm açıldı, görüyorum” der.

12960Ey iyi kimse; bu hararetle iyi mest olmuşsun. Fakat senin duyduğun basit zevk ile envâr-ı İlâhiye müşahedesi arasında epeyce yol ve mertebe vardır.

12961Güneşten körün nasibi bu kadardır; bunun yüz kat fazlası da olur. Allah doğruyu en iyi bilendir.

12962Nur-u İlâhîyi hakkıyla görmüş kimsenin halini anlatmak Ebû Ali Sina’nın nasıl işi olabilir?

12963Yüz kat kuvvetli bile olsa bu dil, kim oluyor ki de eliyle müşâhede perdesini kımıldatmaya kalkışıyor?

12964Perdeye elini sürerse vay haline... Hak kılıcı elini kesiverir.

12965Hatta el de nedir ki? Cehaletiyle serkeşlik eden başı bile keser, koparır.

12966Bunu sana söz gelişi ve farazi olarak söyledim. Yoksa böyle bir dil sahibinin eli nerede, kendi nerede ki esrar perdesine yaklaşabilsin de onu açmaya çalışsın.

12967Hani derler ya... Teyze erkek olsaydı dayı olurdu. İşte bu söz de onun gibi söylenilmiştir.

12968Görüşünde şek ve şüpheden beri olan göz ile, lisan arasında yüz binlerce senelik yol vardır dersem az söylemiş olurum.

12969Agâh ol ve ümidini kesme ki Cenâb-ı Hak irade ederse Nur-u İlâhî bir an içinde semâdan zemine vâsıl olur.

12970Kudreti İlâhiye, her zaman yıldızlardan madenlere yüzlerce tesir eriştirir.

12971Feleğin yıldızları karanlıkları izale eder, Hakk’ın yıldızları ise Sıfatı İlâhîye’de râsih ve sabittir.

12972Ey Hak’tan yardım dileyen kimse; felekle arzın arası beş yüz yıllık yol olduğu hâlde o tesiri itibariyle zemine yakındır.

12973Zühal seyyaresi Arza üç bin beş yüz senelik bir mesafede bulunduğu hâlde tesiri her an görünüp durmada!

12974Cenâb-ı Hak dilerse onun kötü tesirini, gölgenin çekilişinde olduğu gibi tesirsiz bırakır. Güneşe karşı gölgenin ne değeri olabilir?

12975Pâk olan nefislerden, yıldızların Arza olan tesir ve tenviri gibi, felekteki yıldızlara tesir erişir.

12976Görünüşte felekteki yıldızlar bizim varlık ve sağlığımıza sebeptir, ama, hakikatte, bizim bâtınımız; yalınız yıldızların değil, semâların da varlık sebebidir.

Hükemânın: “insan âlem-i suğrâ24dır”, hükema-yı İlâhîyenin de: “insan âlem-i kübrâ25’dır” dediklerinin beyanı

12977Ey insan sûretâ sen küçük bir âlemsin, fakat, mânen en büyük alem sensin.

12978Zâhiren bir ağacın dalı, meyvenin aslıdır. Çünkü yemiş dalda olur. Fakat hakikatte o dal o meyve için var olmuştur.

12979Sûrette meyve ağaçtan zuhura gelmiş ise de, hakikatte o ağaç meyvenin çekirdeğinden doğmuştur.

12980Bundan dolayı Hz. Mustafa[s.a.v.]: “Âdem ve bütün nebiler benim sancağım altında ve arkamda olacaklardır” buyurmuştur.

12981O, fen ve hüner sahibi, bundan dolayı: “Biz sonra gelici ve evvelkileri geçiciyiz” remzini beyan etmiştir.

12982Ben sûretâ Âdem’in neslinden doğmuş isem de mânen onun ceddinin ceddiyim.

12983Âdem’e meleklerin secde etmesi benden dolayı idi, yine Âdem, benim sebebimle yedinci kat semâya çıkmıştı.

12984O hâlde pederim ve ceddim manen benden doğmuştur. Ağacın meyveden doğduğu gibi.

12985Fikrin evveli, amelde âhir olur, hususiyle vasfı ezelî olan bir fikirde.

12986Hülâsa: Bir zaman içinde semâdan zemine kervanlar gelip gider.

12987Bu kervana, kat ettiği yol uzak değildir. Fevz ü necat bulan kimseye çöl uzak olur mu?

12988Gönül her an Kâbe’ye gider gelir. Allah’ın lûtuf ve ihsanıyla beden de gönlün tabiatına bürünmede...

12989Bu uzunluk ve kısalık cisimler içindir. Ulûhiyet âleminin uzunluk ve kısalıkla ne alâkası vardır?.

12990Allah bir cismi tebdil etti mi, artık o fersaha ve mile bakmadan yürür gider.

12991Ey yiğit! Bu zamanda yüzlerce ümit vardır. Kîl ü kâli bırak da âşıklar gibi mücahede adımını at!

12992Her ne kadar gözkapaklarını birbirine vurur ve gemi içinde uyursun, lâkin uyuduğun hâlde geminin hareketiyle sen de durmaz gidersin.

“Benim ümmetim Nuh’un gemisine benzer. O gemiye tutunan kurtulur. Ondan ayrılan batar ve boğulur” hadis-i şerifinin tefsiri

12993Bundan dolayı Hz. Peygamber buyurmuştur ki: “Ben zamane tufanına karşı gemi gibiyim.

12994Biz ve ashabımız, Nuh’un gemisi gibiyiz ki her kim bizim gemimize sarılırsa kurtulur.”

12995Sen şeyh ile beraber olunca kötülüklerden uzak kalırsın; gemiye binmiş gibi olur ve mahal-i maksûda doğru ilerlersin.

12996Onun can bağışlayan ruhanî himayesi altında terakki eder, gemide yatıp da ilerleyen kimseye dönersin.

12997Zamanının peygamberi demek olan şeyhten ayrılma... Kendi bilgine ve muradına itimad etme.

12998Kılavuzsuz yola çıkınca arslan da olsan, kibir ve gurura kapılmış, dalâlet ve zillete uğramış olursun.

12999Ancak şeyhinin kanatlarıyla uç ki şeyh ordularının yardımını göresin.

13000Bir zaman şeyhin lûtfu dalgası senin kanadın olup seni uçurur; bir an da onun kahır ateşi seni yüklenir ve ileri götürür.

13001Onun kahrını, lûtfunun zıddı bilme. Dikkatle bak da kahrıyla lûtfunun bir olduğunu anla!

13002Şeyh bir zaman seni toprak gibi yeşertir, bir zaman da hava ile şişirir ve büyütür.

13003Kendisinden ter ü taze gül ve nesrin yetişsin diye, ârife cemad26 vasfını verir ve onu toprak gibi mütevazı kılar.

13004Lâkin o yetişen gül ve nesrin’i şeyh görür, başkası göremez; nasıl ki pâk bir içe sahip olmayan cennet râyihasını duyamaz.

13005Yari inkâr etmekten içini kurtar ki yarin gülzarından rayihalar duyasın.

13006İçini inkârdan temizle ki, Hz. Muhammed[s.a.v.]’in Yemen tarafından Rahman kokusunu aldığı gibi, sen de benim yarimin ebedilik kokusunu duy.

13007Mirâca mensub olan Hak erlerinin safında durursan, yokluk, Burak gibi seni de çeker ve yükseltir.

13008Bu, öyle zeminden Kamere kadar yükseltecek bir miraç değildir. Belki kamışın şekere kadar olan miracıdır.

13009Bir duman’ın semâya çekilmesi gibi bir miraç değil, ana karnındaki bir ceninin doğup büyümesi ve akıl ve idrak mertebesini bulması gibi bir miraçtır.

13010Yokluk atı hoş bir Burak olur; eğer sen de yok olmuş ve ölmeden evvel ölmüşsen seni hakiki varlık tarafına götürür.

13011Dağlar ve denizler, o «yokluk» Burâkının ancak tırnağına dokunabilirler. O, his âlemini derhal ardında bırakır.

13012Ey salik; gemiye bin ve orada ayağını toplayıp otur ki, can sevgilisine giden can gibi oturduğun yerde yürüye dur.

13013Ruhların, yokluktan varlık alemine koştukları gibi; sen de, elsiz, ayaksız, evveline evvel olmayan Allah’a kadar sefer et!

13014Eğer dinleyen gaflet uykusunda olmasaydı, can kulağı açık bulunsa idi, Ey Mevlânâ, sözde kıyas perdesini yırtardın ya!

13015Ey felek; o söyleyenin sözleri üzerine inci saç! Ey Cihan, sen de, onun bulunduğu âlemden haya et!

13016Ey felek; o sözler üzerine inciler saçacak olursan gevherin yüz misli artar ve câmid olan şeylerin görücü ve söyleyici olur.

13017O saçtığın incileri; kendin için saçmış olursun. Çünkü sermayen, maddî, manevî servetin yüz misli artar.

Belkıs’ın Sebe şehrinden Süleyman[a.s.]’a hediye göndermesi

13018Belkıs’ın hediyesini kırk deve taşıyordu. Yükleri tamamıyla kerpiç şeklinde dökülmüş altın idi.

13019Belkıs’ın sefaret heyeti Süleyman’ın mülkü sahrasına, gelince arazinin halis altınla döşeli olduğunu gördü.

13020O heyet, kırk menzil, altın üzerinde yürüdüğü için nazarında altının kıymeti kalmadı.

13021Defalarca birbirlerine, “Getirdiğimiz bu altınları getirdiğimiz yere götürelim... Biz ne olmayacak iş yapıyoruz?

13022Bir saha ki, onun toprağı halis altındır, oraya altını hediye götürmek budalalıktır” dediler.

13023Ey aklını hediye olarak Huzur-u İlâhîye götüren kimse; akıl orada yol toprağından daha kıymetsizdir.

13024Hediyelerinin değersiz bulunduğu, sefaret heyetince anlaşılınca; mahcubiyet onları geri çekti.

13025Tekrar dediler ki: “Hediye değerli olsun veya değersiz bulunsun, bizim için ne var? Biz emir kuluyuz.

13026Altın olsun, toprak olsun, bize lâzım olan, gönderilen hediyeyi götürmek ve ferman sahibinin emrini yerine getirmektir.

13027Eğer Süleyman’ın fermanıyla: ‘Bu hediyeyi götürün, Belkıs’a iade edin’ derlerse, fermana uyarız.”

13028Süleyman o hediyeyi görünce güldü ve dedi ki: “Ben sizden ne vakit hediye istedim?27

13029Ben, bana hediye verin demiyorum; belki, hediye almaya lâyık olun diyorum.

13030Ki benim gayb âleminden öyle hediyelerim vardır ki, insanlar onları talep eylemeye dahi muktedir olamazlar.

13031Siz, toprağı altın eden bir yıldıza, güneşe tapıyorsunuz. Onu bırakın da onu yaratan Allah’a teveccüh edin.

13032Siz, değeri yüksek bulunan insanlık ruhunu hor ve hakir ederek feleğin güneşine tapıyorsunuz.

13033Güneş Emri İlâhî ile bizim aşçımızdır. Ona Hûda’dır dersek budalalık etmiş oluruz.

13034Güneş tutulacak olursa ne yaparsın, onun sathındaki karalığı nasıl izale edersin?

13035Güneş’ten o siyahlığı gider, yine onun nurunu ver diye Allah’ın dergâhını tasdî etmez misin?

13036Eğer seni gece yarısı öldürecek olsalar, o vakit Güneş nerede ki ona tazarrû edesin, yahut ondan aman dileyesin.

13037Hâdiseler ekseriye gece vaki olur. Senin mabudun ise o vakit meydanda yoktur.

13038Eğer Huzur-u İlâhîde sâdıkane ve hâlisane eğitirsen, yıldızlara tapmaktan kurtulur ve Hakk’ın mahremi olursun.

13039Hakk’ın mahremi olunca da ben sana ağzımı açar, hakikat ve marifet saçarım da gece yarısı bir güneş görürsün.

13040O güneşe pak olan ruhtan gayri şark bulunmaz, ancak onda doğar. Onun doğuşu için gece ile gündüzün farkı yoktur.

13041Hakikî gündüz, onun doğarak tecelli ettiği zamandır. O tecelli ile artık gece kalmaz.

13042Zerre güneşe karşı nasıl görünür? Evet, nasıl görünürse, bu güneş de Ülü’l-elbâb olan enbiyâ ve evliyaya karşı öyledir.

13043Bu güneş parlar ve arzı parlatır. Göz onun karşısında kamaşır ve hayran olur.

13044Arş’ın hadsiz, hudutsuz derecede çok olan nuru karşısında zerre gibi görürsün.

13045Cenâb-ı Hak gözüne kuvvet ihsan edince zâhiri güneşi hor, hakir ve kararsız bir hâlde görürsün.

13046Cenâb-ı Hak öyle bir kimyagerdir ki, O’nun bir tesiriyle duman yıldız, yâni güneş haline gelmiştir.

13047Hakk’ın bu tecellisi, nâdir bir iksir gibi yarı aydınlık bir zulmet üzerine vurulunca güneş oldu.

13048Kadir ve Kayyum Hazretleri öyle bir sanatkârdır ki, bir tecellisiyle Zuhal seyyaresine bu kadar hasse vermiştir.

13049Ey tâlib; diğer yıldızları ve can cevherlerini de bu mikyas ile ölçerek bil.

13050His gözü, zâhirî güneşin zebûnudur, kamaşır kalır. Sen Rabbani bir göz ara ve bul ki:

13051Onun bakışı karşısında, kıvılcımlar saçan güneşin şuâları zebûn olsun.

13052Çünkü bu bakış, nura mensuptur, güneş ise ateştir. Ateş nurun karşısında karanlıktan ibaret kalır.

13053Mağribli Şeyh Abdullah demiştir ki: “Ben altmış yıldır gece nedir görmedim.

13054Ben altmış senedir ne gece ne de gündüz... Hiçbir sebeple bir karanlığa düşmedim.”

13055Sofiler de onun sözünün doğruluğunu tasdik ile; “Gece onun arkasında ve nuru sayesinde giderdik” demişlerdi.

13056“O, dikenli ve çukur çöllerde ayın on dördü gibi, bize bir kılavuz olurdu.

13057O, yüzünü çevirmeksizin; ‘dikkat et, çukur geldi, sol tarafa meyleyle’, derdi.

13058Biraz sonra da; ‘sağ tarafa meylet ki önümüzde diken var’, diye ihtar ederdi.

13059Gündüz olunca biz onun ayağını öperdik. Ayağı, gelin ayakları gibi lâtif ve yumuşak idi.

13060Onun ayaklarında ne toprak, ne çamurdan eser bulunur. Ne yırtması, ne de taş kanatması görülürdü.”

13061Allah, Şeyh Mağribî’yi «Meşrık» hâline getirmiş; Mağribi, ona meşrık gibi nurlar saçan bir hâle getirmişti.

13062Bu muazzam velâyet güneşinin nuru, Aşk meydanının öyle bir atıdır ki, halkın ileri gidenlerinin gününü de o korur geri kalanların günü nü de...

13063O azim nur, nasıl korumaz ki binlerce güneşi meydana getir O’dur.

13064Ey sâlik; sen ejderhâ ve akrepler arasında o Şeyhi Kâmil’in nuruyla emin olarak git.

13065O pâk olan nur, senin önünde gider ve her yol kesiciyi parça parça eder.

13066 “Allah kıyamet gününde Peygamberini utandırmaz”28 haberini doğru bil ki nur, onların önlerinde yürür durur

13067Vakıa o nur, kıyâmette artacaktır. Fakat Onun dünyada müşâhede ve tecrübesini Allah’tan burada isteyin.

13068Zira Cenâb-ı Hak, hem bulutlu havada, hem de karanlıkta can nuru bağışlar ve o nur ile hidayete erişilir. Allah istenen şeye delâlet etmeyi daha iyi bilir.

13069“Ey mahçup elçiler avdet ediniz. Altın sizin olsun, bana gönül getirin.”

Süleyman[a.s.]’in Belkıs’ın elçilerini, getirmiş oldukları hediyelerle birlikte geri göndermesi

13070Bu, yollarda döşeli altınlarımı da sizin altınlara ilâve edin... Körlüğünüzü anlayın da o altınları katırın fercine kilit olarak takınız.29

13071Katırın ferci altın halkaya lâyıktır. Âşıkın altını ise onun sararmış yüzüdür.

13072Ki o sararmış yüz, hakkın nazargâhıdır. Halbuki altın madenine güneş nazar eder.

13073Güneş şuâının aksettiği yer nerede, Mâlik ve Mukallibü’l-kulûb olan Allah’ın nazar eylediği yer nerede?

13074Şimdi de benim esirim olmakla beraber sizi tevkif etmemden candan gönülden sakınınız.

13075Daneye haris olan kuş, dam üzerinde serbest ve kanatları açık bulunduğu halde tuzağa tutulmuştur.

13076Serbest bir kimse daneye yâni bir menfaate gönül verdi ve ona bağlandı mı, öyle bir kimseyi serbest iken yakalanmış ve tutulmuş bil!

13077Kuşun daneye bakışları, kendi ayağını bağlamak için birer düğüm gibidir.

13078Dane ona; der ki: “Ey kuş, sen şimdi bana hırsızlama bakıyorsun, ama hele sabret; Asıl ben seni çalıyorum.

13079Madem ki o harîsâne bakışın seni benim ardıma ve izime düşürüyor bilmiş olasın ki ben senden gafil değilim.

Terazisinin dirhemi baş yıkanan kil olan bir Attar ile, kil yiyen müşterinin hikâyesi

13080Bir kil yiyen, hâlis ve Mûsâffa şeker almak için, attar dükkânına gitti.

13081Yankesici ve hilekâr olan attarın terazisi ve dirhemi kilden idi.

13082Attar dedi ki: “Eğer şeker almak istiyorsan sabret de dirhem bulayım. Zira terazimin dirhemi kildir.”

13083Müşteri: “Ben şeker almak istiyorum. Terazinin dirhemi neden olursa olsun” dedi.

13084Kendi kendine de dedi ki: “Kil yemek meraklısına göre dirhem ne demek? Kil ona altından daha kıymetlidir.”

13085Bir çöpçatan kadın, genç bir talibe demişti ki: “Oğlum; sana ay gibi bir gelin buldum.

13086Çok güzel olmakla beraber bir şey daha var ki o iffetli kız helvacı kızıdır.”

13087Genç dedi ki: “Öyle ise daha iyi. Helvacının kızı muhakkak ki daha tatlı olur.”

13088“Eğer dirhemin yok da onun yerine kil kullanıyorsan o daha âlâdır. Çünkü kil, benim gönlümün istediği meyvedir.”

13089Attar, terazinin gözüne hazır olan kilden koydu.

13090Terazinin diğer gözüne koymak için, kil miktarı şekeri eliyle kırıyordu.

13091Attarın keseri ve çekici olmadığı ve şekeri eliyle kırdığı için geç kalmış, müşteriyi orada bırakmıştı.

13092Attarın yüzü öbür tarafa olduğu için, kil meraklısı, sabredemeyerek gizlice kili çalarak yemeye başladı.

13093Attarın gözü tesadüf etmesin diye, korka korka kili çalıyor ve yiyordu.

13094Attar, kil meraklısının kil çalıp yediğini gördüğü hâlde kendini meşgul gösterip o tarafa bakmıyor, kendi kendine: “Ey yüzü sararmış; daha fazla çal” diyordu.

13095“Eğer benim kilimi çalıp götürüyorsan, al götür ki kendi yanından yiyorsun.

13096Sen benden çekmiyorsun ama eşekliğinden... Bense az yiyeceksin diye korkuyorum.

13097Ben şeker kırmakla meşgulüm, lâkin öyle olmakla beraber, fazla şeker verecek kadar ahmak değilim.

13098Sen şeker alıp da tecrübe edince azalmış olduğunu görecek, ahmak ve gafilin kim olduğunu o vakit anlayacaksın.”

13099Kuş, o daneye bakmakla hoşlanır, dane de uzaktan onun yolunu vurur.

13100Ey salik; eğer göz zinasından haz alıyorsan kendi yanından et koparıp yemiş olmaz mısın?

13101Uzaktan bu bakış zehirli ok gibidir... Gittikçe aşkın artar ve sabrın tükenir.

13102Dünya malı zaif kuşların, âhiret mülkü de şerif kuşların tuzağıdır.

13103Hattâ bu âhiret mülkü öyle büyük bir tuzaktır ki onunla azîm kuşları avlar.

13104Ben Süleyman’ım; sizin mülk ve hükûmetinizi istemediğim gibi, belki sizi her türlü tehlikeden kurtarırım.

13105Siz şimdi mülkün sahibi geçindiğiniz hâlde, o mülkün, kulu, kölesisiniz. Asıl mala sahip olan kimse, helâk olmaktan kurtulan, mala mülke esir olmayan kişidir.

13106Ey bu cihanın esiri olan harîs ve tamahkâr; sen tersine olarak kendine bu dünyanın emîri dedirtiyorsun.

13107Ey ruhu bu cihan hapsine düşen, dünya esîri... Ne vakte kadar kendine dünyanın efendisi diyeceksin?

Süleyman[a.s.]’ın elçilerin gönlünü alması, onlara iltifatta bulunması, gönüllerindeki ürkekliği gidermesi ve getirilen hediyeleri kabul etmeyişi sebebinin elçilere şerh ve izahı

13108“Ey elçiler; ben de sizi tarafımdan elçi olarak Belkıs’a gönderiyorum. Hediyelerinizi reddedişim, sizin için, onları kabulümden daha iyidir.

13109Belkıs’ın huzurunda çölde gördüğünüz ve hayret ettiğiniz altınları söyleyiniz!

13110Ki bizim altın tamahkârı olmadığımızı ve altını, onu yaratan Allah tarafından getirdiğimizi bilsin.

13111O Allah ki eğer murad ederse şu zemindeki toprakların hepsi de altın ve kıymetli inci olur.

13112Ey altın isteyen ve seçen; Cenâb-ı Hak kudretini izhar etmek için bu dünyayı mahşer gününde gümüşten bir âlem yapacaktır.

13113Biz, altına aldırış bile etmeyiz, fen sahibiyiz. Bütün yeryüzündekileri o fen sayesinde altın hâline getiririz.

13114Sizden altın mı isteriz biz? Biz sizi kimyager yaparız.

13115Manen kimyager olmak için, Sebe’ mülkü bile olsa vazgeçin o dünya mülkünden. Suyun, toprağın dışında nice mülkler var!”

13116Senin taht dediğin şey, teneşir tahtası demektir. Konduğun yeri başköşe sanışın da yanlıştır. Çünkü orada oturuş kapıda kalış gibidir.

13117Senin kendi sakalına hükmün geçmezken, iyiye, kötüye ve şuna buna nasıl pâdişahlık edersin?

13118Ey çarpık ümitli tûl-u emel sahibi; sakalın, senin muradın hilâfına ağarıyor. Artık ak sakalından utan!

13119Cenâb-ı Hak Mâlikü’l-Mülk’tür, her kim ona secde eder ve emrine itaat gösterirse bu toprak ve fâni âlemden başka ona yüzlerce mülk verir.

13120Lâkin Allah’ın huzurunda bir secde etmenin zevki, sana iki yüz devletten daha hoş gelir.

13121“Ya Rabbî, ben mülk istemiyorum; o secde mülkünü bana teslim eyle” diye tazarru edersin.

13122Dünya pâdişahları, soysuzluklarından kulluk şarabının kokusunu almamışlardır.

13123Yoksa, İbrahim Bin Edhem gibi hayran ve sergerdan bir hâle gelirler, mülkü de hükûmeti de terk ederlerdi.

13124Lâkin Cenâb-ı Hak, dünyanın devam ve intizamı için hükümdarların gözünü ve ağzını mühürlemiştir.

13125Bu sûretle de onlara taht ve taç tatlı gelir ve: “Âlemdeki halktan haraç alalım” derler.

13126Ey gafil hükümdar, aldığın haraçtan kum gibi altın toplasan da nihayetinde senden arda kalır.

13127Devlet ve hükûmetle, altın ve servet, âhiret seferinde ruhuna yoldaş olmaz. Altını ver de sana hakikati gösterecek sürme satın al!

13128Tâ ki bu cihanın dar ve derin bir kuyu olduğunu göresin, Hz. Yusuf misali, o kuyuya sarkıtılan ipi elde edip kurtulasın.

13129Tâ ki kuyudan çıkıp Hakikat Sarayına yükselince ruhun: “Müjde bana ki bu gulâm benimdir”30 desin.

13130Kuyuda göz, akisler sebebiyle, ters görür. Bu ters görüşün en bayağısı taşın altın gibi görünmesidir.

13131Oyun esnasında çocukların aklı karışık olduğundan çanak, çömlek kırıkları onlara altın ve mal görünür.

13132Allah’ın ârifleri, Tevfik-i İlâhî ile kimyager olmuşlardır. Onların nazarında altın ve gümüşün değil, onların çıktığı madenlerin bile kıymet ve itibarı kalmamıştır.

Bir derviş’in, birkaç şeyhi rüyasında görüp onlardan, kazanmaya uğraşmadan ve ibâdetten geri kalmaksızın helâl rızk istemesi; şeyhlerin de o dervişi irşâd etmesi; dağdaki acı ve ekşi meyvelerin şeyhlerin himmeti ve atâsı sayesinde dervişe tatlı olması

13133Dervişin biri sohbet esnasında hikâye etti ki: “Ben Hızır’a mensup olanları yâni bazı evliyaullahı rüyada gördüm.

13134Onlara dedim ki: ‘Helâl rızkı nereden bulup yiyeyim ki haram ve vebal olmasın?’

13135Beni dağlık tarafına götürdüler. Ormandaki yabani meyvelerden silkelediler.

13136Ve dediler ki: ‘Allah, bu meyveleri bizim himmetlerimizle senin için tatlılaştırdı.

13137İşte bunları zahmet çekmeden ve yukarı aşağı gidip gelmeden pâk ve helâl olarak ve hesabı olmaksızın ye!’

13138O rızıkları yiyince sözlerimde öyle bir feyiz, öyle bir tesir hâsıl oldu ki kalbimden hikmet menbaları kaynadı. Sözlerimin verdiği zevk, akılları hayran bırakmaya başladı.

13139‘Rabbim’, dedim, ‘bu bir imtihan... Sen bana bütün halktan gizli bir ihsanda bulun!’

13140O güzel ve ârifâne söyleyiş benden zâil oldu. Onun yerine kalbimde bir hoşluk buldum ki zevkimden nar gibi yarılacaktım.

13141Dedim ki, içimdeki bu zevk yok mu ya... Cennette bundan başka bir zevk olmasa bile.

13142Bana başka bir nimet arzusu gelmezdi; ben de o zevki bırakıp ceviz ve şeker kamışı istemezdim.”

O dervişin: “Ben şeyhlerin kerameti sayesinde helâl rızık buldum, bu altını şu oduncuya vereyim” demesi. Oduncunun da onun kalbindeki niyetten incinmesi

13143“O esnada, fakir bir kimse, odun yüklenmiş olarak yorgun argın ormandan geliyordu.

13144Kendi kendime dedim ki: ‘Ben rızık düşüncesinden âsûdeyim. Bundan sonra rızık için bana gam ve keder yoktur.

13145Hoşa gitmeyen yabanî meyveler bana hoş gelmekte… Hususî bir rızka nail oldum ben...

13146Ben madem ki, boğaz düşüncesinden kurtulmuşum. Şu halde, şu birkaç habbe altını ona vereyim.

13147Bu altınları, şu külfet çeken fakire vereyim ki, iki üç günceğiz olsun, gıda ile bedeni kuvvet bulsun.’

13148O, benim kalbimden geçen niyeti bildi. Çünkü kulağı Hak nuru ile nurlanmış...

13149Şişe içindeki bir çerağ gibi, her düşüncenin sırrı, onun gözü önünde idi.

13150İçten geçen ondan saklanamıyor... O, gönüllerdeki esrara emir kesilmiş!

13151Taaccübe şayan olan o zât, benim düşüncemin cevabı olarak, kendi kendine ve yavaşça söylendi:

13152‘Mânevî pâdişahlar için böyle mi düşünürsün? Sana rızık vermeselerdi sen rızkı nasıl bulurdun?’

13153Ben onun sözünü iyice anlayamadım. Lâkin azarlaması kalbime iyiden iyiye tesir etti.

13154Arslan gibi bir heybetle yanıma geldi, sırtındaki odun yükünü yere bıraktı.

13155Onun odunu yere komasındaki hâlin heybetiyle benim yedi uzvum titremeye başladı.

13156Dedi ki: ‘Ya Rabbî. Eğer senin duâsı makbul ve izleri mübarek has kulların varsa.

13157Dilerim ki lûtfu keremin kuyumcu gibi olsun da, bu odun yükü şu anda altına tahavvül etsin.’

13158Bunu der demez, gördüm ki, odunu altın oldu; yerde ateş gibi hoş bir sûrette parladı.

13159Ben bu vakıa dolayısıyla uzun müddet kendimden geçtim. Hayretten şuura avdet edince,

13160O zât dedi ki: ‘İlâhî; o has kulların gayet kıskançtırlar ve şöhretten kaçarlar.

13161Ya Rabbî; Sen bu yükü tekrar ve hemen eskiden olduğu gibi odun yap.’

13162O anda, altın dallar odun hâline girdi. O zâtın bu işine karşı akıl da, nazar da hayrette kaldı.

13163Ondan sonra odun yükünü yüklenip, acele acele şehre doğru gitti.

13164Kendisinden müşkillerimi sorup cevap almak için o mânevî şahın arkasından gitmek istedim.

13165Onun heybeti beni âdeta bağladı. Çünkü Allah’ın has kulları huzuruna avam-ı nâs yol bulamaz.

13166Eğer biri can ve baş vererek yol bulursa, bu da onların rahmeti ve cezbesiyle olur.

13167Bir sıddîkin sohbetine nail olunca Allah’ın o tevfikini ganimet bil.

13168Pâdişahın yakınlığına erdiği halde, hiçten bir sebeple yakınlık mertebesiyle birlikte yolunu kaybeden budala gibi olma!

13169Birine, fazla kurban eti verilince: ‘Bu, galiba sığır budu’, der.

13170Ey iftiracı adam; bu, sığır budu değildir, fakat eşekliğinden sana öyle görünüyor.

13171Bu, pâdişahların rüşvetsiz ve ücretsiz bir atiyyesidir, Allah’ın rahmetinden edilmiş bir ihsandır.”

Süleyman[a.s.]’in, Belkıs’ın imana gelmesi için elçilerin tez gitmelerini emretmesi ve onları teşviki

13172Süleyman Peygamber de savaşacağı yerde Belkıs’ın adamlarını ve askerlerini kendisine çekti.

13173“Ey azizler; çabuk çabuk geliniz ki cömertlik denizi dalgalandı.

13174Onun kabaran dalgaları, her an sahile inci saçmaktadır.

13175Ey irşada müstaid kimseler; Essalâ diyor ve sizi dâvet ediyoruz. Zira şu anda Rıdvan cennet kapısını açmıştır.”

13176Hz. Süleyman dedi ki: “Ey elçiler; Belkıs tarafına gidin ve onu bu dine inandırın.

13177Ona çabucak buraya gelmesini tamamen söyleyin. Zira, Cenâb-ı Hak selâmet yurdu olan Cennete davet etmektedir.

13178Ey devlet ve saâdet tâlibi olan sâlik; âgâh ol ve koş ki bu an, feyiz zamanı, kapıların açıldığı çağ!”

İbrahim Edhem’in «Hak sırrını takdis etsin» Horasan saltanatını terk etmesi ve hicreti

13179Dünya mülk ve hükûmetini, İbrahim Edhem gibi çabucak terk eyle ki onun gibi ebedî bir devlet bulasın.

13180O sultan gece vakti sedirinde yatmıştı. Bekçiler de dam üstünde seslenip durmakta idiler.

13181Şah İbrahim’in o bekçilerden kasdı, hırsızları ve çapkınları defetmek değildi.

13182Muradların bekçisi adalettir, yoksa gece damlarda sopa vuranlar değildir.

13183Lâkin İbni Edhem’in rebab sesinden maksudu, sair müştak olanlar gibi «Elestü bi rabbiküm» “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” tahayyül ve hatırlamak idi.31

13184Zurnanın figânı ile davul sesleri bir parçacık kıyamet gününde çalınacak olan Sûr32’un sesine benzer.

13185Hâkimler, feylesoflar; “biz mûsiki nağmelerini feleklerin devrinden aldık” demişlerdir.

13186Halkın tambur ve ağızla terennüm ettikleri, feleğin devirlerinden çıkan seslerdir.

13187Mü’minler derler ki: “Cennetin tesiri bütün çirkin sesleri güzelleştirdi.

13188Bizim hepimiz, Âdem’in cüz’üyüz; cennette iken o nağmeleri işitmişiz...”

13189Su, idrar ve necasetle karışınca mizacı acı ve keskin olur.

13190Cesette bir parça su vardır, onu idrar farz et. Öyle iken yine ateşi söndürür.

13191Su necis olduysa bile, gam ateşini söndürmek yine onun tabiatında kaldı.

13192O hâlde güzel ses dinlenilmesi âşıkların ruhî gıdasıdır. Zira onda kalp huzuru ve Hitab-ı ilâhîyi hatırlama vardır.

13193Bu dinleyişten kalpteki hayâller kuvvet bulur. Belki o hayalet ses vasıtasıyla sûret şekline girer.

13194Suya ceviz atanın ateşi nasıl kuvvetlendiyse aşk ateşi de güzel seslerle kuvvet bulur.

Susamış bir kimsenin, çukurda bulunan dereye yetişemediği için, suyun sesini duymak maksadıyla ceviz ağacı üstünden suya ceviz silkelemesi ve suyun sesinin güzel nağmeler gibi onu neşelendirmesi

13195Dere derin bir çukurda idi. Susamış bir adam ceviz ağacına çıktı ve ceviz silkeledi.

13196Ceviz ağacından suya cevizler düşüyor, düştükçe sudan ses geliyor ve su kabarcıkları görünüyordu.

13197Bir akıllı dedi ki; “Ey yiğit; bu yaptığından vazgeç! Cevizler, senini hararetini artırır.

13198Ceviz meyvelerinden çoğu suya düşer, su ise senden uzakta ve alçaktadır.

13199Sen, zorla ağaçtan ininceye kadar derenin suyu cevizleri uzağa götürür.”

13200Ceviz silkeleyen dedi ki; “Benim bu işten maksadım, ceviz değildir. Görünüşe bakma da maksadıma iyi dikkat et...

13201Benim maksadım: Cevizlerin düşmesiyle su sesini işitmek, hem de su üstünde kabarcıklar görmektir.”

13202Susamış kimsenin dünyada meşguliyeti ne olur? Daima havuzun etrafını dönüp dolaşmaktır.

13203Derenin, suyun ve su sesinin etrafındaki Hakikat Kâbesinin çevresini tavaf eden hacı gibidir.

13204Bunun gibi ey Hakk’ın ziyası olan Hüsâmeddin; benim Mesnevî’den maksadım da sensin.

13205Mesnevî fürû’da olsun, usûlde olsun yâni şeriat ve hakikat bahislerinde hepsi senin ahvalini beyandır. Sen de o beyanatı kabul eylemişsindir.

13206Pâdişahlar iyi, kötü her takdimeyi kabul ederler. Bir şeyi onlar kabul edince de artık reddedilmez.

13207Madem ki bir fidan diktin, ona su ver. Madem ki o fidana çiçek açtırdın, düğümünü de çöz.

13208Mesnevînin lafızlarından maksadım, senin sırrın; onu şiir halinde söylemekteki muradım da senin sesindir.

13209Benim indimde senin sesin Hak sesidir. olur mu? Hâşâ, olmaz.

13210Nâsın Rabbi ile nâsın ruhu arasında keyfiyetsiz ve kıyasa gelmez bir birleşme vardır

13211Lâkin ben nâs dedim, nesnâs33 demedim. Hatta nâs demekten maksadım: Ruhun hakikatini bilenlerden başkası değildir.

13212Nâs: İnsan demektir. İnsan ise gözbebeğidir. Öyle gözbebeği gibi aziz bir mahlûk nerede? Ey sâlik; sen, insanın başını bile bir an olsun görmemişsindir.

13213“O toprağı sen atmadın, ancak Allah attı”34 âyetini okumuşsun ama, cisim ve cüzlerde kalmışsın.

13214Ey budala herif; Süleyman Peygamber için mülkünü feda eden Belkıs gibi, sen de cisim ülkeni terk et.

13215Ben «Lâ havle velâ kuvvete illâ billah»35 diyorum, lâkin bunu söyleyişim kendi sözüm için değil o düşünceli şahsın vesvesesindendir.

13216Çünkü o benim sözümden, kalbinde vesvese, inkâr ve zan gibi şeyler duymaktadır.

13217Ben «Lâ havle» diyorum Çünkü, senin kalbinde bana zıt olarak sözler bulunduğundan sana çare yoktur.

13218Madem ki benim sözüm senin boğazında tıkıldı kaldı, onu hazmedemedin; işte ben sustum, sen kendi sözünü söyle ve düşünceni anlat.

13219Bir neyzen güzel üflüyordu. Ansızın alt tarafından bir yel zuhur etti.

13220Ney’i alt tarafına tuttu ve: “Sen benden iyi üflersen al da üfle” dedi.

13221Ey Müslüman; edep nedir dersen, bil ki edep, edepsizlerin tecavüzüne tahammülden ibarettir.

13222Her kimi: filân kimse kötü huylu ve kötü tabiatlıdır, diye şikâyet eder görürsen.

13223Malûmun olsun ki o şikâyetçi kötü huyludur. Zîra o, bir kötü huyluya kötü söylemektedir.

13224Çünkü iyi huylu kimse, kendini gizleyerek, kötü tabiatlıların tecavüzlerine tahammül eder.

13225Lâkin şeyhteki şikâyet Emr-i İlâhî iledir; gazap, inat ve hevâ vü heveslerinden doğma değildir.

13226Şeyhin şikâyeti şikâyet değildir. Peygamberlerin şikâyeti gibi ruhun ıslahı içindir.

13227Peygamberlerin sabırsızlık ve tahammülsüzlük göstermelerini Emr-i İlâhî icâbı bil. Yoksa onların hilmi, kötülüğe mütehammil idi.

13228Peygamberler, kötülüğe tahammül hususunda, tabiatlarını öldürmüşlerdi; kendilerinde bir tahammülsüzlük zuhur ettiyse o, Allah tarafından ve O’nun emriyle idi.

13229Ey zamanın Süleyman’ı, karga ve doğan arasında yâni kötülere ve iyilere karşı, Allah’ın hilmine bürün de bütün kuşlarla uzlaş!...

13230Ey hilmine yüzlerce Belkıs’ın zebûn olduğu Süleyman-ı zaman, “Yarabbi kavmimi hidayete erdir”36 demek sana lâyıktır.

Şirkte ısrar etme ve imanda gecikme diye, Süleyman[a.s.]’ın, Belkıs’a tehdit göndermesi

13231“Ey Belkıs, kendine gel, aklını başına topla... Yoksa fena olur. Askerin sana düşman olur ve itaatinden çıkar.

13232Senin perdecin, perdeni yırtar. Senin canın senin canına düşmanlık eder.”

13233İmtihan ve ibtilâ vaktinde, yerde ve gökteki bütün zerreler, Allah’ın ordularını teşkil ederler.

13234Rüzgârın Âd kavmine ne yaptığını görmedin mi? Suyun tufanda neler yaptığım işitmedin mi?

13235O, kin denizinin yâni Bahr-i Ahmer’in Firavun’a ne yaptığını, bu zeminin Karun’a ne işler gösterdiğini.

13236Ebabil kuşlarının file ve ashab-ı fil’e yaptığını, Nemrûd’un başını sivrisineğin nasıl yediğini.

13237Dâvud[a.s.]’in sapan taşını nasıl attığını, onun altı yüz parça olup düşman ordusunu nasıl bozduğunu.

13238Lût[a.s.]’ın düşmanları üstüne taşın yağdığını ve onların kara bir suya, yâni Bahr-i Lût’a daldığını bilmiyor musun?

13239Dünyadaki cemâdâtın, insanlar gibi, akıllıca, peygamberlere yardım ettiklerini uzun uzadıya söylersem.

13240Mesnevî o kadar büyür ve o derece hacim peydah eder ki, kırk deve onu taşımaktan âciz kalır.

13241Bir el kâfirin aleyhine şahâdet için Allah’ın askeri olur ve emrine itaat eder.

13242Ey fiil ve harekette Hakk’ın emrine zıt olmayı kendine ders yapmış olan; sen de Hakk’ın ordusu içindesin, kork!

13243Senin cüz’ünün cüz’ü yâni vücudunun zerrelerinden her biri Allah’ın ordusundandır ve şimdi sana münâfıkâne muvafakat göstermektedir. Eğer Allah, onların sana muhalefetini irâde ederse her biri sana muhalif olur.

13244Eğer gözüne seni sıkıştırmak için emir verirse, göz ağrısı senden yüz türlü intikam alır.

13245Eğer dişine seni muztarip etmesini emreylerse sen, dişinden ceza görürsün.

13246Tıp kitabını aç da, hastalıklar bahsini oku... Ten askerinin neler yaptığını gör.

13247Madem ki her şeyin canının canı, Allah’tır; Canın canı ile düşmanlığa girişmek kolay mıdır?

13248“Belkıs, şeytan ve cin askerini de bırak. Çünkü onlar benim için candan, gönülden harb ederler.

13249Ey Belkıs; ibtida saltanatı bırakıp bana gel. Beni bulunca, bütün mülk ve devlet, senin olur.

13250Benim nezdime gelince, bensiz, kendinin hamamdaki resimler gibi cansız bir nakış olduğunu hakikaten anlayacaksın.”

13251Nakış, ister bir sultanın, ister bir zenginin resmi olsun, madem ki sûrettir, ruhsuzdur, candan nasibi yoktur.

13252Onun zineti, başkaları için faidesiz yere göz ve ağız açmaktan ibarettir.

13253Ey ceng ü cidalde kendini feda eden; sen başkalarını kendinden ayırd etmemişsin.

13254Sen, rast geldiğin her sûret için; bu benim, diye duruyorsun. Halbuki Vallahi sen o değilsin.

13255Sen bir zaman halktan ayrı kalacak olsan, boğazına kadar gam ve kedere, endişeye batarsın.

13256Halbuki bu nasıl sen olabilir? Sen, o tek kişisin; sen kendinin güzeli ve kendinin sarhoşusun.

13257Sen kendinin kuşu, kendinin avı, kendinin tuzağı, kendinin sadrı, kendinin döşemesi, kendinin damısın.

13258Cevher, kendi kendine kâim olan şeydir. Onunla var olan ve onun fer’i bulunan ise arazdır.

13259Eğer sen Âdem evlâdı isen onun gibi otur da cümle zürriyetleri kendinde gör.

13260Su küpünde ne vardır ki nehirde yoktur, evde ne bulunur ki şehirde mevcut değildir.

13261Bu dünya, küp gibidir; kalp ise nehir misâlidir. Bu âlem odadır, kalp ise acaib bir şehir misalidir.

Süleyman[a.s.]’ın Belkıs’a: “Benim, senin imâna gelmeni istemem; ancak Allah rızası içindir; ne nefsinde, ne güzelliğinde, ne de saltanatında bir zerre garazım yok... Hak nuruyla gözün açılınca, böyle olduğunu sen de görür ve anlarsın” demesi

13262“Ey Belkıs agâh ol ve bu tarafa gel ki ben davete memur bir peygamberim. Ecel gibi, şehveti öldürdüm, şehvetperest bir şahıs değilim.

13263Faraza bende şehvet bulunsa bile şehvetin emîriyim; yoksa şehvet esiri ve güzel bir yüzün kölesi değilim.

13264İbrahim Halilullah ve cümle nebiler gibi, bizim aslımız, put kırıcıdır.

13265Ey gaflet ve cehalet esiri olan kimse; biz puthaneye girecek olsak, puta secde etmeyiz, belki put bizim karşımızda yere kapanır.”

13266Hz. Muhammed[s.a.v.]’de, Ebû Cehil de puthaneye gitmişti. Fakat bu gidişle o gidiş arasında büyük bir fark vardı.

13267Bu dünya bir şehvet alemi, bir puthanedir ki, peygamberlerin de kâfirlerin de mekânıdır.

13268Lâkin şehvet, pâk ve safî olan nebi ve velîlerin bendesi ve emrine tâbidir. Onun ateşi, hâlis altın gibi, o zevât-ı kiramı yakmaz.

13269Kâfirler kalp, pâk olanlar ise altın gibidir. Bu iki fırka da şehvet alemi olan dünya potasının içindedir.

13270Kalp olan şey o potaya girince derhal simsiyah kesilir. Lâkin altın girince onun altınlığı meydana çıkar.

13271Altın, pota içinde hoş kulaç atar ve güzellikle ateşin yüzüne güler.

13272Biz, saman gibi olan bu tabiat alemiyle örtülmüş mânâ deryâsıyız. Cismimiz, bizim ruhumuza, perde ve nikâb olmuştur.

13273Ey câhil kimse; din sultanı olan velilerin zâhirine bakıp da çamurdan ibaret görme. Mel’un şeytan da Âdem’e böyle bakmış ve öyle görmüştü.

13274Nebî ve velîlerin ruhları ve mâneviyatı güneş gibidir. O parlak ve sönmez güneşi bir avuç çamurdan ibaret olan cesetle sıvamak ve söndürmek nasıl mümkün olur? Bana haber ver.

13275Eğer nurun üstüne yüz küfe toprak ve kül döksen nur kaybolmaz, yine o kül ve toprağın üstünde parlar.

13276Saman kim oluyor ki suyun yüzünü örtsün, çamur kim oluyor ki güneşin yüzünü setretsin?

13277Ey Belkıs; Şah Edhem gibi, kalk da, şu üç günlük saltanat dumanını dağıt.

İbrahim Edhem’in arta kalan hikâyesi

13278O iyi adlı, iyi sanlı pâdişah, bir gece tahtı üstünde iken, damdan tak tak ve hay huy sesleri işitti.

13279Sarayın damında sert adımlar atıldığını duydu. Kendi kendine: “Buna cesaret eden kim?” diye sordu.

13280Sarayın penceresinden: “Kimdir o? Bu insan değil, periye benzer!” diye seslendi.

13281Acaib kimseler damdan aşağıya başlarını eğdiler ve: “Biz bütün gece dolaşıp, aramaktayız” dediler.

13282İbrahim: “Ne arıyorsunuz?” diye sordu. “Deve arıyoruz”, dediler. Hazret: “Dam üstünde deve aranır mı?” sualinde bulundu.

13283Cevaben dediler ki: “Sen saltanat tahtı üstünde oturup Allah’ı bulmayı nasıl arıyor ve umuyorsun?”

13284İşte bu oldu, o andan itibaren onu kimse görmedi, peri gibi insanların gözünden kayboldu.

13285İbrahim bin Edhem’in mâneviyatı halktan gizli idi. Zaten halk, sakal ile abadan yâni sûretten başka ne görebilir?

13286Halkın ve akrabasının gözünden kaybolunca, Ankâ kuşu gibi dünyada meşhur oldu.

13287Kafdağı’na gelen her kuşun ruhundan bütün âlem bahseder.

13288Şarkın nuru olan Süleyman[a.s.]’ın haberi Sebe’ şehrine vâsıl olunca, Belkıs ile halk arasında bir kaynaşma oldu.

13289Ölmüş ruhlar, kanat çırpmaya; ölüler, beden kabrinden baş kaldırmaya başladılar.

13290İşte semâdan bir nida geliyor diye, birbirlerine müjde verdiler.

13291Bu öyle bir nida idi ki, onun tesiriyle, dinler yükseliyor; gönüllerin dalları ve yaprakları yeşeriyordu.

13292Süleyman’ın o davet nefesi, İsrafil’in sûru gibi, ölüleri kabirlerinden kurtardı.

13293Ey mânâ yolcusu! Allah daha iyi bilir ya, o devir geçti, bundan böyle, saâdet senin olsun.

Sebe’ ahâlisi kıssasının bakiyesi, Belkıs’ın kavminden her birinin din ve kalp müşkilleri hakkında Süleyman[a.s.]’ın nasihati ve irşadı, her cins gönül kuşunu o kuşun ötüşü ve yemi ile avlaması

13294Âşık ve müştak gibi, Sebe’ şehrine ait hikâyeyi söylüyorum. Süleyman[a.s.]’ın emri ve daveti Sebe’ ahâlisine sabâ rüzgârının lâle bahçesine gelmesi gibi oldu.

13295Cesetler, vuslat günlerine mülâki oldular; çocuklar ise, asılları olan, ana ve babalarına kavuştular.

13296Ümmetler arasında gizli olan aşk ümmeti; etrafını, kınayanların ve kınamaların kapladığı bir cömertliğe benzer.

13297Ruhların zelil ve hakir olması cisimleri yüzünden, cisimlerin aziz ve şerif olması da ruhlardandır.

13298Ey âşıklar; İlâhî aşk şarâbının içilmesi size mahsustur. Siz Hak ile bâkisiniz, Bekâ da sizin içindir.

13299Ey kalplerinde aşk derdi olmayanlar, kalkın ve âşık olun. İşte Hakikat Yusuf’unun kokusu gelmekte... Hemen koklayıp, o kokuyu alın!.

13300Ey mürşidi kâmil; sen de gel ve Süleyman’a mensup olan kuş dilini söyle ve her kuşun ötüşü gibi öt!

13301Allah seni kuşlara gönderdiği için, her kuşun ötüşünü sana ders olarak vermiştir.

13302Cebrî olan kuşa cebir dilini söyle, kanadı kırılmış kuşa da sabırdan bahset.

13303Sabreden kuşu hoşgör, affet... Ankâ kuşuna da Kafdağı’nın vasıflarını haber ver.

13304Güvercine Doğan’dan sakınmasını emret, Doğan’a da hilmi anlat ve zulümden kaçınma tavsiyesinde bulun.

13305Nur ve ziyadan nasipsiz kalmış olan baykuşu nur ile tanıştır ve ziya ile çift et.

13306Döğüşgen kekliğe sulh öğret, horozlara da sabahın alâmetlerini göster.

13307Böylece Hüdhüd’den karakuşa kadar bütün kuşlara yol göster... Allah doğruyu en iyi bilir!

Belkıs’ın saltanat kaydından kurtulması ve iman şevkiyle Süleyman’ın iltifatından mest olması, memleketinden hareket esnasında tahtından başka her şeyden vazgeçişi

13308Süleyman[a.s.] Sebe’ kuşlarına bir ıslık çalınca onların hepsini itaati altına aldı.

13309Cansız ve kanatsız, yahut, balık gibi dilsiz ve sağır olan kuştan başkası ona bağlandı.

13310Hayır... Yanlış söyledim. Eğer bir sağır, Hak vahyine karşı baş koyup secde etse lûtfu İlâhî ona işitmek hassası verir.

13311Belkıs, Süleyman’ın nezdinde, Kudüs’e gitmek için azmetti ve geçmiş zamanı için teessüf etti.

13312Âşıkların şöhret ve haysiyeti terk ettikleri gibi, o da malı ve mülkü bıraktı.

13313O nazlı köle ve cariyeleri, gözüne pörsümüş, kokmuş çürümüş soğan gibi görünmeye başladı.

13314Bağlar, köşkler ve nehirler, Süleyman’a olan aşkı dolayısıyla, külhan gibi görünüyordu.

13315Aşk kalbi istilâ ederek orayı işgal eylediği zaman, lâtif olan şeyleri dahi âşıkın gözüne çirkin gösterir.

13316Aşkın kıskançlığı, zümrüdü bile, insanın gözüne pırasa gibi değ gösterir «Lâilâhe İllallah» kelimesinin mânâsı da budur.

13317Ey sığınacak yer arayan talib; «Lâilâhe İllâ Hû» budur,.. Ay bile sana kara dipli çömlek gibi görünür!

13318Belkıs’a hiçbir mal, hiçbir hazine, hiçbir değerli şeyden ayrılması tesir etmemiş ve fakat, tahtından geçememişti.

13319Süleyman[a.s.], Belkıs’ın kalbindekini anladı. Zira onun kalbinden onun kalbine yol vardı.

13320Karıncaların sesini bile duyan kimse, uzaktakilerin kalbindeki feryadı da elbet işitir.

13321«Kâlet nemletün»37 sırrını bilip söyleyen, bu eski kemerin yâni dünyanın sırrını da bilir.

13322Hz. Süleyman; teslimiyetkâr olan Belkıs’a, tahtından ayrılmasının tesir ettiğini uzaktan gördü.

13323Belkıs’ın tahtını neden sevdiğini söyleyecek olursam bahis uzar.

13324Vakıa bu kamış kalem hissizdir, kâtibin cinsi değildir, fakat kâtip ona munistir, eştir, arkadaştır.

13325Bunun gibi, her sanat erbabının âletleri de, cansız olduğu hâlde, o canlı sanatkârın munisidir.

13326Eğer senin anlayış gözünde, yaşlık bulunup da hakkıyla görmene mâni olmasaydı, bu sebebi daha açık söylerdim.

13327O tahtın büyüklüğü ve ağırlığı haddinden ziyade idi. Onu Sebe’den Kudüs’e nakletmeye imkân yoktu.

13328O taht, beden gibi, ince ve ufak parçalardan yapılmıştı. Onları ayırmak doğru değildi, kırılabilirdi.

13329Süleyman[a.s.] dedi ki: “Gerçi sonunda taç ve tahtından mutlak soğuyacak.

13330Can, vahdete ulaşıp, oradan baş gösterince, onun nuru karşısında cismin fer ve ziyası kalmaz.

13331İnci denizin dibinden çıkınca, onun yanında dalga köpüğü ile, çörçöp ve süprüntüye hakaretle bakarsın.

13332Nurlar saçan güneş doğup fezada yükselmeye başlayınca, akrep kuyruğunda kim yurt tutmak ister.

13333Lâkin, bütün bunlarla beraber, yine de onun tahtını nakletmek gerektir.

13334Bizimle mülakatı sırasında, çocuklar gibi, dileği yerini bulsun da, kalben müteessir olmasın.

13335O taht, bizim için ehemmiyetsiz, fakat Belkıs’a göre çok azizdir. Varsın huriler sofrasında bir de şeytan bulunsun.

13336Hem o nazlı taht, Eyaz’ın karşısında aba ile çarık gibi, ona can ibreti olsun.38

13337Belkıs’ın tahtını getirmeli ki o, neye mübtelâ olduğunu ve nerelerden nereye erişildiğini görüp anlasın.”

13338Cenâb-ı Hak toprağı, meniyi ve kan pıhtısını daima bizim gözümüzün önünde bulundurur.

13339Ey kötü niyetli; bak ki seni ne halden ne hale getirdim? Onları gördükçe şimdi sana nefret gelmektedir, der.

13340Sen o devirlerde toprak, nutfe ve et parçasına âşıktın... O zamanlar, bugünkü insanlığının münkiri idin; bu kerem ve ihsanı inkâr ediyordun!

13341Benim bu keremim, yâni seni insanlık mertebesine getirişim, o vakitki inkârını gidermek içindir. O vakit, henüz toprakta devrediyordun.

13342Senin yeniden hayata getirilişin, evvelki inkârına karşı reddedilmez bir hüccet oldu. Senin hastalığın ilâçtan kötüleşti.

13343Toprağın bu işi yapmasına imkân mı var? Nutfe, düşmanlıkta bulunur, inkâra düşer mi hiç?

13344Ey haşre inanmayan; sen toprak ve nutfe alemlerinde iken kalpsiz ve ruhsuz olduğun için fikre de, inkâra da münkir idin.

13345Cemadken insan olacağını inkâr ederdin. Vakta ki insan oldun, ondan sonra da ba’s ü haşri inkâra kalkıştın.

13346Senin hâlin, kapıyı çalıp, içerdeki ev sahibinden: “Ev sahibi evde yok” cevabını alan kimseye benzer.

13347Kapı çalan bu “Yoktur” sözünden ev sahibinin içeride bulunduğunu anlar ve elini halkasından çekmez.

13348Senin inkârın, Cenâb-ı Hakk’ın cemâdâttan da yüz türlü haşr yaptığını beyan eder.

13349Ey inkâr sahibi; Allah’ın ne kadar sanatı zuhur etmiş, nihayet Dehr «İnsan» sûresinde beyan olunduğu üzere, su ve çamurdan, inkâr peyda olmuştur.39

13350İşte, su ve çamurdan yaratılmış insan da inkâr da bulunuyor ama, hakikatte inkâr etmemekte... Yalnız o ev sahibi gibi “O haber veren içerde yok” diye bağırmakta!...

13351Ben bunun şerhini yüz türlü söyler ve izah ederim. Lâkin korkarım ki derin sözlerden akıllar sürçer.

Belkıs’ın tahtını Sebe’den Kudüs’e getirmek için Süleyman[a.s.]’ın çare buluşu

13352Cinnilerden bir ifrit dedi ki: “Belkıs’ın tahtını sen daha makamından kalkmadan evvel ben fen ile getirir ve hazır ederim.”

13353Süleyman[a.s.]’in veziri olan Âsaf da dedi ki: “Allah’ın İsm-i Âzamı kuvvetiyle ben, bir anda o tahtı buraya getiririm.”

13354İfrit, sihirde üstad idi ama, o taht Âsaf’ın nefesi yâni İsm-i Âzam ile vukua geldi.

13355Belkıs’ın tahtı o anda hazır oldu. Lâkin ifritlerin sihriyle değil, Âsaf’ın kerâmetiyle oldu.

13356Hz. Süleyman dedi ki: “Allah’ın lûtfu kereminden gördüğüm bu ve emsali yüz türlü nimete şükür ve hamd olsun.”

13357Sonra Süleyman Peygamber tahta baktı da dedi ki: “Evet, ey ağaçtan mamul taht, sen ancak ahmakları avlayabilirsin.”

13358Nakşedilmiş ağaç ve taşın önünde birtakım ahmaklar yerlere kapanırlar.

13359Secde eden de, kendisine secde edilen de candan habersizdir. Ancak candan bir hareket ve azıcık bir eser görmüştür.

13360O hareket ve eseri, taşın söz söyleyip işaret ettiği vakit görmüş, hayret ve taaccübe düşmüştür.

13361Şakî olan putperest, hizmet ve ibadet tavlasını yerinde oynamadığı için taştan yapılmış arslan heykelini hakiki arslan sanmıştır.

13362Cenâb-ı Hak, kerem ve sahavet gösterdi de hakiki ve cömert bir arslan gibi, o aç köpeğe yâni putpereste çabucak bir kemik fırlattı.

13363Cenâb-ı Hak dedi ki: “O putperest köpeği doğru özlü değil ama, bizim kemik verişimiz, umuma şamil olan lûtfumuz icabıdır.”

Resûlullah’ın süt ninesi Halime’nin, Zat-ı Risâlet’i sütten kestikten sonra kaybetmesi ve putlardan sorması, putların secde ederek Nebiyy-i Ekrem’in yüceliğine şahâdette bulunmaları

13364Sana Halime’nin esrarengiz kıssasını söyleyeyim de kalbinden gam ve keder pasını izale etsin.

13365Halime, Hz. Mustafa[s.a.v.]’yı sütten kesince onu gül gibi ve reyhan gibi el üstünde tutuyordu.

13366O risâlet sultanını büyük babasına teslim etmek için iyi, kötü her şeyden kaçırıyor ve muhafazaya çalışıyordu.

13367Emaneti Mekke’ye getirince, kaybolmasın diye, korkusundan Kâbe’nin yanına gitti ve «Hatim»40 dahiline girdi.

13368Halime havadan bir ses işitti: “Ey Hatim senin üzerine azim bir güneş parladı” diyordu ve şöyle devam ediyordu:

13369“Ey Hatim, bugün sana cömertlik güneşinden yüz binlerce nur gelmektedir.

13370Ey Hatim, bugün muazzam ve muhterem bir sultan sana yükünü indiriyor; baht ve saâdet o Sultan’ın peykidir.

13371Ey Hatim, bugün şüphesiz yeniden, yücelikler alemine mensup ruhların konağı olacaksın.

13372Birtakım pâk ruhlar, şevklerinden sarhoş olarak, her taraftan çok çok sana geleceklerdir.”

13373Halime bu sesten hayran kaldı. Çünkü ne önünde kimse vardı, ne ardında.

13374Altı cihette de kimse olmadığı hâlde nida devam ediyordu. O nidaya canlar feda olsun.

13375O güzel sesin sahibini aramak için Hz. Mustafa[a.s.]’yı kucağından yere bıraktı.

13376«Bu esrar söyleyen pâdişah nerede?» diye, her tarafa göz gezdirdi.

13377Sağdan, soldan böyle yüce bir ses geliyor, acaba o sesi çıkaran nerededir? diyordu...

13378Kimseyi göremeyince şaştı ve görmekten ümidi kesti. Cismi de söğüt dalı gibi titremeye başladı.

13379O, aklı başında olan çocuğu bıraktığı yere geldi. Fakat Mustafa[a.s.]’yı koyduğu yerde bulamadı.

13380Kalbine hayret üstüne hayret geldi; gam ve kederle, bulunduğu yer simsiyah kesildi.

13381Evlere doğru koştu, koştu ve: “İnci dânemi kim alıp götürdü?” diye feryad etti.

13382Mekkeliler; “Bilmiyoruz, orada bir çocuk bulunduğundan haberimiz yoktu” dediler

13383Halime o kadar gözyaşı döktü, o kadar çok feryad etti ki, onun ağlayıp inlemesine karşı, diğerleri de ağlaştılar.

13384Göğsünü döverek öyle ağladı ki onun ağlamasından yıldızlar da ağladılar.

Halime’yi, yardım dilemek üzere putlara götüren ihtiyar Arap

13385Eli asâlı bir ihtiyar, Halîme’nin yanına geldi ve: “Sana ne oldu?” diye sordu.

13386“Neden böyle ağlıyor, yasla ciğerler dağlıyorsun?”

13387Halime dedi ki: “Ahmed’in îtimad edilmiş süt ninesiyim. Onu ceddine teslim etmek için getirmiştim.

13388Hatîm’in yanına gelince birtakım sesler duydum ve sırlar işittim.

13389Ben havadan o nağmeleri işitince, o sadâ dolayısıyla çocuğu kucağımdan indirdim.

13390Bu sözleri kim söylüyor, göreyim dedim. Çünkü çok lâtif ve çok müessir bir sesti.

13391Ne etrafımda kimsenin bir nişanını gördüm, ne de bir an o ses kesildi.

13392Çocuğu bıraktığım yere dönünce hayretler içinde kaldım. Çünkü çocuk orada yoktu. Vay benim başıma gelenler!”

13393İhtiyar, Halîme’ye dedi ki: “Kızım, müteessir olma; sana bir pâdişah göstereceğim.

13394Eğer isterse çocuğun hâlini söyler. Çünkü o, onun gittiği ve bulunduğu yeri bilir.”

13395Halime dedi ki: “Ey kendi güzel ve edası hoş olan şeyh, canım sana feda olsun.

13396Haydi bana çocuğumun hâlinden haberdar bulunan o yüce bakışlı pâdişahı göster.”

13397İhtiyar Halîme’yi «Uzzâ»’nın yanına götürdü ve dedi ki: “Bu put, kayıpları haber vermede tecrübe edilmiştir.

13398Biz, onun nezdine gidip sormakla binlerce defa kaybımızı bulduk.”

13399İhtiyar derhâl puta secde etti ve dedi ki: “Ey Arab’ın serveri ve ey cömertlik denizi!

13400Ey Uzzâ; sen pek çok lûtuflarda bulundun da biz, birtakım tuzaklardan kurtulduk.

13401Senin Arap kavmine olan ikramın dolayısıyla onların sana ram olmaları farz olmuştur.

13402Sa’d kabilesinden olan bu Halime, ümitvar olarak senin gölgene gelip sığındı...

13403Onun «Muhammed» isminde küçük bir çocuğu kaybolmuştur.”

13404İhtiyar, «Muhammed» ismini söyleyince o putların hepsi o anda baş aşağı secdeye kapandılar.

13405“Hey ihtiyar, haydi işine git. Muhammed’i bizden ne arıyorsun? Azlimiz, hürmetten düşmemiz onun yüzündendir.

13406Biz onun yüzünden tepetaklak olacağız ve taşlanacağız, bizim onun yüzünden ayarımız anlaşılıp kesâda uğrayacağız.

13407Hevâ ve heves erbabının, cahiliyet devrinde bazen bizden gördükleri hayâller yâni işittikleri sesler,

13408Onun devri gelince yok olacak... Çünkü su görününce teyemmüm bozulur.

13409Hey ihtiyar, uzaklaş bizden... Fitne ateşini parlatma, bizi de Ahmed’in ateşiyle yakma!

13410Hey ihtiyar, Allah rızası için çekil, uzaklaş ki Kaza ve Kader ateşine bizimle birlikte yanmayasın.”

13411Bu, âdeta ejderhanın kuyruğunu sıkmaktır. Bu ne çeşit haber getiriştir?

13412Bu haberden deniz ve madenin yüreği oynar; bu haberden yedi kat gök titrer.

13413Taşlardan bu sözleri işitince, o gün görmüş ve çok yaşamış ihtiyar, elindeki asâyı attı.

13414O sesin korkusundan ve titremekten ihtiyarın dişleri birbirine vuruyordu.

13415Çıplak bir adamın kışın titremesi gibi titriyor ve; «Ey sübûr»41 diyordu.

13416Halime, ihtiyarı o hâlde görünce, büsbütün şaşırdı, ne yapacağını unuttu.

13417Kadıncağız dedi ki: “Ey ihtiyar, ben de mihnet ve meşakkat içindeyim ama, şimdi temelli şaşırdım kaldım.

13418An olur, rüzgâr bana hatiplik eder, zaman gelir taşlar ediplik eder ve söz söyler.

13419Rüzgâr, bana söz söyler, taş ve dağ eşyanın hakikatini anlatır.

13420Gâh olur gayb erleri, gökyüzünün yeşil giyinmiş melekleri, çocuğumu kaparlar.

13421Bu şikâyeti kime inleyim ve kime söyleyim? Ben şimdi yüzlerce gönülle, sevdalara kapılanlara döndüm şimdi!

13422O çocuğun gayreti, gördüğüm sırları söylemekten dilimi bağladı; ancak, çocuğum kayboldu diyebiliyorum.

13423Şimdi başka bir şey söyleyecek olsam halk, beni delidir diye zincir ile bağlar.”

13424İhtiyar dedi ki: “Ey Halime; sevin. Secde-i şükrân’a kapan da yüzünü tırmalama!

13425Her zaman onun önünde ve ardında muhafaza için yüz binlerce, bekçi ve muhafız vardır.

13426Oğlunun adını işitince, o hünerli putların nasıl tepetaklak olduklarını görmedin mi?

13427Bu an, yeryüzünde acaib bir zamandır; ben ihtiyarladığım hâlde böylesini görmedim.

13428Benim verdiğim haberden taşlar nasıl inlediler? Onun emrini dinlemeyen günahkârlara acaba neler olacaktır?

13429Taş, mabûd tanındığı için kabahatsizdir. Sen ise ona tapınıp kul, köle olmakta mecbur değilsin!

13430Taş, mecbur iken bu kadar korkarsa, ona tapan suçluya neler olacak, bir düşün!”

Muhammed[a.s.v.]’i Halime’nin kaybedişinden ceddi Abdülmuttalib’in haberi olması ve şehirde aramaya çıkması, Kâbe’nin kapısı önünde duâ ederek bulmasını Cenâb-ı Hak’tan istemesi ve bulması

13431Halime’nin kalabalıkta feryad ve figan etmesinden, Mustafa[s.a.v.]’nın ceddi Abdülmüttalib haber aldı.

13432Halime öyle yüksek naralar atıyor ve feryâd ediyordu ki sesi bir millik mesafeye kadar gidiyordu.

13433Abdülmüttalib hâdisenin ne olduğunu çabucak anladı ve elini göğsüne vurup ağladı.

13434Mükedder olarak ve yüreği yanarak Kâbe kapısına geldi ve dedi ki: “Ey gece ve gündüzün esrarına vâkıf olan Allah!

13435Benim gibi âciz bir kulun, senin gibi bir varlığın sırdaşı olabilmesi için gerekli liyâkat ve meziyeti ben kendimde göremiyorum.

13436Senin mübarek ve mes’ut kapında makbul olabilecek bir hüneri ben kendimde bulamıyorum.

13437Yahut başımın ve secdemin bir değeri olacağım, yahut gözyaşımla bir devlet gülümseyeceğini ummuyorum.

13438Lâkin ey Kerîm olan Allah; O eşi bulunmaz tek incinin, Muhammed[a.s.]’in yüzünde senin lûtfunun eserlerini görmüştüm.

13439Ahmed bizden olmakla beraber bize benzemiyor, biz hepimiz bakırız, o iksirdir.

13440Ben onda gördüğüm fevkalâde halleri dostta ve düşmanda görmedim.

13441Senin fazl u kereminin ona çocuk yaşında verdiği kemâlâta, yüz senelik mücâhede ile kimse nâil olamaz.

13442Senin O’na olan inayetlerini yakînen görüp anladım ki O, senin derya-yı muhitinin biricik incisidir.

13443Ey hâl âşinâ ve gaybı bilen Allah; O’nu sana şefaatçi getiriyorum, O’nun hürmetine O’nun hâlini bana haber ver!”

Mustafa[s.a.v.]’nın dedesi Abdulmuttalib’e Kâbe’den cevap gelmesi

13444Derhâl Kâbe dahilinden bir ses geldi ki: “O, şimdi sana yüz gösterecektir.

13445O, yüzlerce ikbâl ve saâdetle bizden nasip almıştır. Yüzlerce bölük melek, O’nu korumadadır. Bizim hıfzımızdadır.

13446Onun zâhirini, âleme meşhur edeceğiz, lâkin bâtınını cümleden gizli tutacağız.

13447Su ve toprak, altın madenidir, biz de kuyumcu gibiyiz; ondan bazen halhal, bazen yüzük yaparız.

13448O altın mâdeni olan su ve çamurdan bazen kılıç bağı, bazen da arslan, bahâdır kimselere gerdanlık imâl ederiz.

13449Yine o altından bazen, tahtların süsü olmak üzere turunç şekilleri, bazen da saltanat talibi hükümdarlara taç yaparız.

13450Biz, bu toprağı yâni Arz’ı severiz. Zira o rızâ kaadesine oturmuştur.

13451Bazen o topraktan böyle bir şâh-ı risâlet peyda ederiz... Bazen onu da vahdet şahı ve Hakîkat mülkünün mâliki huzurunda âşık-ı şeydâ kılarız.

13452O topraktan yaratılmış yüz binlerce âşık ve maşuk, feryâd ü figan etmekte, matlub ve mahbubu aramaktadır.

13453Bizim fiilimize candan rızâ göstermeyenin körlüğüne işimiz budur.

13454Biz, nimeti âciz ve mütevâzı olanlara verdiğimiz için, toprağa bu fazileti ihsan ettik.

13455Çünkü toprak zâhiren karanlık renklidir; fakat, derûnunda parlak sıfatlar vardır.

13456Onun dışı içine muhaliftir. Zâhiri taş, bâtını inci gibidir.

13457Zâhiri; ‘biz ancak buyuz’, der. Bâtını ise; ‘sûret ve sîretime iyice bak!’ ihtarında bulunur

13458Zâhiri; ‘İçimizde hiçbir şey yoktur’, diye inkâr ederken, bâtını; ‘Hele dur da sana hakikatimizi gösterelim’ der.

13459Toprağın zâhiri ile bâtını arasında uğraşma vardır. Şüphesiz bu sabırlarından dolayı Allah’ın nusretini kazanırlar.

13460Biz bu somurtmuş topraktan güzel yüzler yaratırız da, toprağın gizli gülümseyişini onlarda peydâ ederiz.

13461Çünkü toprağın zâhiri; gam, kasavet ve ağlamadır ama, dâhilinde yüz binlerce gülmeler vardır.

13462Biz sırları keşfediciyiz. Bizim işimiz birtakım gizli şeyleri topraktan meydana çıkarmaktır.

13463Hırsız çaldığını malı inkâr ederse de zâbıta memuru onu sıkıştırır ve çaldığını meydana çıkarır.

13464Bu topraklar da birtakım fazl u kerem çalmış ve gizlemişlerdir. Biz onları ibtilâ ve imtihan ile ikraz ettiririz.

13465Toprağın enbiyâ ve evliyâ gibi nice şaşılacak çocukları vardır. Lâkin Hz. Ahmed[s.a.v.] hepsinin fevkindedir.

13466Bizim gibi iki çiftten böyle bir «Şah-ı mânevi» doğdu diye, yer de, gök de sevinmiştir.

13467Vücud-u Muhammedî şevkiyle gökler gonca gibi açılmış, toprak da susam çiçeği misali ter ü taze olmuştur.

13468Ey lâtif toprak; mademki senin zâhirinle bâtının cenk etmededir.

13469Kim Allah için nefsiyle savaşa girişirse, nihayet onun da hakikati, rengin ve kokunun «şekil ve görünüşün» düşmanı olur.

13470Onun zulmeti, nuru ile harbeder, lâkin ruh güneşine zeval olmaz.

13471Her kim Bizim yâni Allah için riyazet çeker ve ibtilâya tahammül ederse âsumân sırtını onun ayakları altına getirir.

13472Senin zâhirin karanlıklardan feryad ettiği hâlde, bâtının gülistan içinde gülistan olur.

13473Zâhirin, nur söndüren yabancı kimselerle ihtilât etmemek için, sofiler gibi ekşi suratlı olmuştur.

13474Yüzü gülmeyen ârifler, kirpi gibi, sert dikenler içinde zevk u safa eder ve gizlice yaşarlar.

13475Bağın etrafında dikenden duvar meydanda olduğu hâlde, bağ onun arkasında gizlidir. O diken duvar, hâl diliyle, ‘ey düşman hırsız, bu bağdan uzak ol!’ der.

13476Ey kirpi; dikeni kendine bekçi yapmışsın ani: ey hakikat yolunun sâliki; surat etmeyi kendine siper ittihaz etmişsin başını murakabe yapan bir sofi gibi yakana çekmişsin.

13477İstiyorsun ki şu gül yüzlü, fakat diken huylu kişilerden hiç kimse, senin azıcık bir zevkine bile ilişmesin.

13478Ey Abdülmuttalib; senin çocuğun henüz çocuk tabiatlı ise de, iki âlem, yâni dünya ve âhiret onun sayesinde yaratılmıştır.”

13479Abdülmuttalib dedi ki: “Ey gizli sırları bilen Rabbim; şimdi o nerededir? Doğru yolu tarif et!”

Onu nerede bulayım?” diye Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın bulunduğu yerden, Abdulmuttalib’in nişan istemesi ve Kâbe dahilinden cevap gelip nişan bulması

13480Kâbe dahilinden bir ses geldi ki: “Ey o aklı başında, çocuğu arayan!”

13481O, Filân vadide ve bir ağacın altındadır” bunun üzerine o iyi bahtlı muhterem ihtiyar o vadiye teveccüh etti.

13482Abdülmuttalib’in ardında Kureyş’in emirleri de gidiyorlardı. Çünkü Hz. Peygamberin ceddi, Kureyş kabilesinin ulularından idi.

13483Âdem’in sulbüne varıncaya kadar Resûlullah’ın bütün ecdadı, hem meclislerin hem de harp meydanlarının ileri gelenlerinden idi.

13484Bu asil neseb, Nebiyy-i âzamın postu, yâni cism-i şerifinin aslı olmuştur ki büyük reislerden süzülegelmiştir.

13485Resûl-i Ekrem’in içi ve özü ise soy ve soptan uzak ve pâktır. Balıktan yıldıza kadar onunla cins ve eşit olacak kimse yoktur.

13486Hak nurunun kimden ve nasıl doğduğunu kimse aramaz. Allah’ın halkının nescini arayıp sormaya ne lüzum var.

13487Allah’ın sevap karşılığı olarak bir kuluna verdiği en basit bir hil’at parlaklık itibariyle güneşin şuâlarından daha üstündür.

Belkıs’ı rahmete davet kıssasının gerisi

13488Ey Belkıs; kalk, gel de mülk ve hükûmet gör, Derya-yı İlâhî kıyısında inci topla.

13489Kız kardeşlerin, yüce göklerde oturuyor... Sen ise murdar bir dünyada nasıl sultanlık ediyorsun?

13490Ey Belkıs: Mâlikü’l-mülûk olan Rabbü’l-Âlemin’in, yüce ve bol bahşişlerden kız kardeşlerine neler vermiştir, biliyor musun?

13491Ben külhan reisi ve şahıyım diye sevinerek, davulcu ve zurnacıları nasıl oldu da başına topladın?

İnsanın, dünyaya kanaat edip, dünya için hırs ve tamâ göstermesi, kendi cinsinden olan ruhaniler: “Ne olurdu, kavmimiz halimizi bilse” diye bağırıp dururken, onların devletinden gafil olması

13492Bir köpek köyde kör bir dilenci gördü. Onun üstüne saldırdı ve abasını yırttı.

13493Bunu evvelce de söylemiştik. Lâkin haberin tekidi için tekrar zikrediyoruz.

13494Kör dedi ki: “Senin cinsin olan arkadaşların şimdi dağda av peşinde koşmaktadır.

13495Senin cinsinden olanlar, dağda yaban eşeği avlıyorlar, sen ise köyün ortasında kör yakalıyorsun.”

13496Ey Allah’ın rızasından nefret eden sahte şeyh; sen, başına birkaç körü toplamış acı suya benziyorsun.

13497Kendi suyunu, Bahr-i İlâhî’den tatlılaştır. Kötü ve acı bir suyu birtakım körlere tuzak yapma!

13498Kalk, Allah arslanlarını yâni evliyaullahı gör de sen de onlar gibi yabanî merkep avla. Sen nasıl oluyor da köpek gibi kör yakalıyorsun?

13499Yaban eşeği de nedir ki? Onlar dost’un gayrisini avlamaktan uzak olan arslanlardır. Hepsi de arslandır, arslan avcısıdır, nur sarhoşudur.

13500Avı ve pâdişahın avcılığını seyrederken hepsi de avlamayı bırakmışlar, temâşa hayretiyle âdeta ölmüşlerdir.

13501Yâr-ı Hakiki, onlar vasıtasıyla, onlar gibileri avlamak için kendilerini ölü bir kuş gibi tutmuştur.

13502Ölmüş kuşun, vuslat ve firkat arasında, ihtiyar ve irâdesi yoktur. Allah’ın kudret eliyle şekillerini alırlar. “Kalp Allah’ın iki parmağı arasındadır” hadisini okumadın mı?

13503Onun ölü kuşuna her kim av olur ve tuzağına tutulur da dikkat ederse pâdişahın avı olduğunu görür.

13504Her kim bu ölü kuştan yâni mürşid-i kâmilden baş çekerse hakikî avcı olan Cenâb-ı Hakk’ın kudret elini asla bulamaz.

13505Ölü kuş der ki: “Benim münkirler nazarında murdar olduğuma bakma. Beni muhafaza hususunda şahın muhabbetine bak!

13506Ben murdar değilim, Çünkü beni şah öldürmüştür. Sûretim ölüye benzemiş.

13507Önce hareketim kanat kuvvetiyle idi. Şimdi ise âdil olan Allah’ın eliyle hareket ediyorum.

13508Benim fâni hareketim kalıbımdan çıktı gitti... Şimdiki hareketim bâkîdir, Çünkü O’ndandır.

13509Benim hareketim karşısında her kim eğri büğrü kımıldarsa onu kahır ile öldürürüm.

13510Eğer hakikatte diri isen beni ölü görme. Hakiki bir kul isen benini şah avucunda bulunduğuma bak.

13511Hz. İsâ, Allah’ın kulu iken Hakk’ın lûtuf ve keremiyle ölüyü diriltti. Bense İsâ’yı yaratmış olan Allah’ın avucundayım.

13512Kabza-i İlâhiye içinde nasıl olur da ölü kalırım. İsa’nın elinde bile olsam buna imkân yok.

13513Ben de bir İsa’yım, lâkin benim nefesimden can bulan ebedî kalır.

13514Ölü, İsa’nın duâsıyla dirildi, lâkin yine öldü. Benim gibi bir İsa’ya can veren ise şad olur ve ebedî kalır.

13515Ben kendi Mûsâ’mın elinde asâ gibiyim. Lâkin benim Mûsâ’m gizlidir, meydanda olan ben’im.

13516Ben Müslümanlara deniz köprüsü, Firavun’a da ejderhâ olurum.”

13517Oğul; bu asâyı yalınız görme. Zira Hakk’ın kudret eli olmayınca hiçbir asâ böyle olmaz.

13518Tufan dalgası da asâ kesildi ve sihirbazlara taparcasına hürmet eden Firavnîlerin şevket ve kudretini yuttu.

13519Eğer Allah’ın asâlarını yâni kahır vasıtalarını sayacak olursam, bu Firavnîlerin hilelerini meydana çıkarırım.

13520Lâkin bırak da o Firavnîler, bu zehirli ve tatlı ottan yâni dünya nimetlerinden birkaç gün otlansınlar.

13521Eğer Firavun ve emsalinin mansıbı ve riyaseti olmasaydı cehennem nasıl gıda bulur ve beslenirdi?

13522Ey kasap onları besle, semizlet de öyle kes. Çünkü cehennem köpekleri azıksızdırlar.

13523Eğer dünyada düşman ve düşmanlık olmasaydı, insanlarda gazap ve hiddet ölmüş bulunurdu.

13524Cehennem, o hiddet ve gazap gibidir. Ona bir düşmanlık lâzımdır ki yaşayabilsin. Yoksa Allah’ın merhameti onu söndürür.

13525O vakit, gazapsız ve kahırsız lûtuf kalırdı. Bu takdirde, nasıl kemâl-i saltanat olurdu?

13526O münkirler, öğütçülerin sözlerine, getirdikleri misallere aldırış etmediler.

13527Ey murdar münkir; istersen sen de eğlen. Bakalım ne kadar yaşayacaksın?

13528Ey âşıklar; size karşı bugün açılan şu vâ’z u irşad kapısı dolayısıyla şad olun ve niyazda bulunun.

13529Bir bahçede sarımsak, soğan vesaire gibi sebzelerin ayrı yerleri vardır.

13530Bu sebzelerden her biri, kendi cinsi etrafında yetişip kemâle gelmek için rutubet cezbeder.

13531Ey Allah’ın velilerini seven kimse; Sen safran çiçeğinin yanıbaşındasın. Safran ol da başka cinslerle karışma!

13532Ey safran tabiatlı sâlik; ağzını şalgam tabiatlıların ihtilâtıyla bulaştırma ki onunla bir tabiatta ve bir mâhiyette olmayasın

13533Ey safran gibi olan; sen bir tarafa, o şalgam tabiatlılar de bir tarafa konulmuştur. Çünkü Allah’ın arzı geniştir.

13534Hususiyle, öyle bir arz ki orada sefere çıkan şeytan ve cin bile kaybolur.

13535O denizde, o ovada, o dağlarda vehimler ve hayâller bile yol alamaz.

13536Oradaki akışı gizli olan durgun su, akan nehirlerden daha taze ve daha hoştur.

13537Ey hatib, su üstüne nakış yapma, yâni herkesin anlayamayacağı sözleri söyleme de kısa kes; Çünkü dinleyen uyumuştur.

13538Ey Belkıs; kalk! Bu revaçlı pazara kesat vermek isteyen hasislerden kaç.

13539Ey Belkıs; ölüm hengâmesi gelmeden evvel ihtiyârınla kalk!

13540Ölüm geldikten sonra senin kulağını öyle çeker ki, hırsızın can çekişerek zabıta memurunun karşısına geldiği gibi gelirsin.

13541Ne vakte kadar bu eşeklerden nal çalacaksın? Çalacaksan gel de lâl çal.

13542Hemşirelerin yâni iman ve salâh sahibi olan kadınlar ebedî bin saltanata nail olmuşlardır. Sen ise burada fâni ve değersiz bir hükûmet sahibisin.

13543Bu mülk ve hükûmetten sıçrayıp kurtulana ne mutlu. Çünkü, ecel bir gün tahrip edecektir.

13544Ey Belkıs kalk, gel de din sultanlarının mülkünü gör.

13545O sultanlar, görünüşte dostlar arasında nağmelerle deve sürüyorlar ama iç aleminde gül bahçesinde oturmuşlar zevk u safa ediyorlar.

13546Nereye giderlerse bâtında oturdukları gül bahçesi de onlarla beraber gider, lâkin o bahçe, halkın gözünden gizli kalır.

13547O bahçelerin meyveleri: “bizi topla”, diye yalvarır; ab-ı hayat, yanlarına gelip “benden iç” diye niyaz eder.

13548Gel de, kanatsız olarak hilâl gibi, dolunay gibi, güneş gibi felekte seyahat et.

13549Ayaksız olarak ruh gibi yürürsün, lokma çiğneyen olmadığı hâlde yüzlerce mânevî lokma yersin.

13550Ne gemine gam timsahı çarpar, ne de ölümden kötüleşir, çirkinleşirsin.

13551Ey Belkıs yâni ey sâlik! Sen seyr ü sülûkde cem mertebesine vusûl bulunca bir cihetten şah, bir cihetten ordu, bir cihetten taht, bir cihetten bahtı yaver ve bir cihetten de baht ve talih kesilirsin.

13552Eğer sen talih-i yaver ve büyük bir hükümdar isen de, talih senin gayrın olduğu için bir gün senden ayrılır, devlet ve ikbâl başkasına gider.

13553Ey seçilmiş hükümdar; o vakit dilenciler gibi muhtaç bir hâlde kalırsın. Binâenaleyh sen devletin kendisi ol ki senden ayrılıp gitmesin.

13554Ey mânevî er; senin talihin, senin zatın olursa o vakit bahtın senden nasıl ayrılır?

13555Ey güzel ahlâklı, senin zatın, senin mülk ve malın olunca, kendinden nasıl ayrılırsın?

Süleyman[a.s.]’ın Mescid-i Aksâ’yı yaptırması

13556“Ey Süleyman; Mescid-i Aksâ’yı bina et, Belkıs’ın ordusu namaz için geldi” diye kendisine vahiy nâzil oldu.

13557Süleyman[a.s.] o mescidin temelini atınca cin ve ins gelip orada çalışmaya başladı.

13558Kulların, tâat ve ibâdet hususunda oldukları gibi, mescit binasında çalışanların birtakımı aşk ve şevk ile, birtakımı da isteksiz ve mecburî uğraşıyordu.

13559Halk da cinlere benzer... Şehvet, onları dükkâna, alışverişe, mahsûle ve yiyeceğe çeken zincirdir.

13560Bu zincir, korkudan ve şaşkınlıktan yapılmadır... Sen bu halkı zincirsiz görme.

13561O zincir, onları kazanca, ava, mâdene ve denize çeker.

13562Yine o korku, onları iyilik ve kötülük tarafına çeker. Cenâb-ı Hak Kur’ân’da: «Fi cîdihâ hablün min mesed» “Boynunda liften örülmüş bir ip var”42 buyurmuştur.

13563Biz, insanların boyunlarına, onların ahlâkından ip bağladık.

13564Murdar ve temiz hiçbir kimse yoktur ki onun amel defteri boynunda bulunmasın.

13565Ey haris olan kimse; senin kötülüklerdeki hırsın ateş gibidir. Hattâ kor hâline gelmiştir ki korun rengi ateşin renginden hoştur.

13566Kömürün karalığı ateşte gizlidir. Ateş sönünce o karalık meydana çıkar.

13567Kömür, senin hırsından ateş haline geldi, ateş halinde göründü. Hırs geçince o kömürün karalığı kalır.

13568Hırs ve tamâ zamanında kömür, kor gibi görünür. Fakat o görünüş, işin güzelliğinden değil hırs ateşindendir.

13569Hırs ve tama ve şehvet, senin işini süslemiş ve sana kömürü, kor gibi göstermişti. Hırsın geçince işin çirkin olduğu ve kor gibi parlak görünenin, kömür gibi kapkara bulunduğu meydana çıkar.

13570Şeytanın bezediği ekşi otu, ahmak bir şahıs pişmiş ve tatlı sanır.

13571O ahmağın ruhu o ekşi otu çiğneyerek tecrübe ederse dişleri kamaşır.

13572Gulyabani gibi olan hırsın aksi tuzaktan ibaretti; hırs ve hevesi, o tuzağı yem gibi gösterdi.

13573Hayır olan işler, başka bir şeyin aksiyle güzel görünmüş değil, kendiliklerinden lâtiftir. Hırsın harareti geçmiş olsa bile onların parlaklığı ve letâfeti kalır.

13574Halbuki, dünya işinden hırsın parlaklığı gidince, korun soğuyup kömür kaldığı gibi, kapkara kalır.

13575Çocukları oyuna olan hırsları aldatır da eteklerini bükerek ata binmiş vehmine düşerler.

13576Çocuğun o kötü hırsı geçince diğer çocuklara güleceği gelir.

13577Ve der ki: “Ben ne yapmışım, ne işlere girmişim... Sirke bana hırsımdan bal görünmüş.”

13578Peygamberlerin binası hırstan ârî olduğu için daima revnak43 ve letâfeti artmaktadır.

13579Zengin ve kerîm olan kimseler, birçok mescit yaptırmışlardır. Fakat o mescitlerden hiçbiri Süleyman[a.s.]’nın yaptırdığı gibi Mescid-i Aksâ namını almamıştır.

13580Kâbe’nin her an izzet ve hürmetinin artması onu yapan İbrahim[a.s.]’in ihlâsından ileri gelmiştir.

13581Mescid-i Aksâ ve Kâbe-i Mükerreme’nin fazileti, toprağından ve taşından değildir. Onu bina eden Süleyman ve İbrahim[a.s.] ’da hırs ve savaş olmadığındandır.

13582Ne onların kitapları, başkalarının kitaplan gibidir, ne de onların mescitleri ve hânümanları, başkalarının mescitlerine ve hânümanlarına benzer.

13583Onların ne edepleri, ne gazapları, ne azapları, ne uykuları, ne kıyasları, ne sözleri halkınkilere benzer.

13584Onlardan her birinin ayrı bir parlaklığı vardır. Ruh kuşları başka bir kanatla uçmaktadır.

13585Gönül, onların hâlini andıkça titrer durur. Onların işleri, bizim işlerimiz için kıbledir.

13586Onların tavukları altın yumurta yumurtlar, onların ruhu gece yarısı sabah vaktini görür.

13587O kavmin yâni enbiyâ ve evliyanın iyiliğine dair can ve gönülden ben ne söylesem noksan söylemiş olurum.

13588Ey kerîm olan kimseler Mescid-i Aksa yapınız zira, Süleyman[a.s.] tekrar gelmiştir vesselam.

13589Eğer bu mescidin inşasında cinler ve şeytanlar serkeşlik edecek olurlarsa; melekler, onların hepsini de zincire vururlar.

13590Şeytan mekr ve hile ile aksine hareket edecek olursa başına şimşek gibi bir kamçı vurulur.

13591Sen Süleyman gibi ol ki şeytanların sana köşk ve saray yapılması için yardımcı olup, taş kessinler.

13592Süleyman gibi hilesiz, vesvesesiz ol ki, cinler ve şeytanlar senin fermanını dinlesinler.

13593Şu gönül, sihirli yüzüğündür; aklını başına topla ve ihtiyatlı bulun ki, bu yüzük, ifritin avı olmasın.

13594Cin, sana karşı o yüzükle Süleymanlık eder, ondan sakın!

13595Ey gönül, o Süleymanlık, o mahlûkatı sihirleme kuvveti yok edilmiş değildir; hâlâ mevcuttur ve senin başınla kalbinde Süleymanlık etmektedir.

13596Şeytan da bir aralık Süleymanlık eder, fakat her çulha44 nasıl atlas dokur?

Bir şâirin bir hükümdara kasîde getirmesi ile şâhın ona câize45 vermesi, Ebu’l-Hasan namındaki vezirin de o caizeyi kat kat artırması

13597Hil’at, ikram ve mansıp ümidiyle bir şâir, hükümdarın huzuruna bir kaside getirdi.

13598Pâdişah kerem sahibi idi. Şâire bin tane kırmızı altın ve bundan başka daha da ihsanlarda bulunmalarını emretti.

13599Sonra veziri dedi ki: “Bin altın azdır, on bin altın ihsan et ki memnuniyetle gitsin.

13600Onun gibi bir şâire senin gibi eli deniz kadar cömert bir hükümdar için, on bin altın verilmesini tavsiye edişim bile azdır.”

13601Vezir, pâdişaha, harmanın onda biri şaire verilsin diye, geçmiş pâdişahların ihsanlarına dair hikâyeler söyledi, hikmetlerden bahsetti.

13602Hükümdar da şâire on bin altın ve hâline münasip elbiseler verdi. Şâirin içini şükür ve senâ yurdu haline getirdi.

13603Şair: “Bu fazla ihsan, kimin gayretiyle oldu, şaha benim ehliyetimi kim anlattı? diye araştırdı.

13604Ona dediler ki: “Adı da, ahlâkı da, kalbi de Hasan olan vezir Fülânü’d-din’in tavsiyesi ile böyle bir ihsana nail oldun.

13605Onun methine dair uzun bir kasîde yazdı, vezirin konağına götürdü.

13606Gene de, dilsiz, dudaksız pâdişahın nimet ve hil’atlerini zikretti.

Şâirin aynı câizeyi tekrar almak ümidiyle birkaç sene sonra tekrar gelmesi

13607Şâir birkaç sene sonra rızık ve ekine muhtaç oldu ve fakr ve zarurete uğradı.

13608Dedi ki: “Fakirlik ve el darlığı zamanında, tecrübe edilmiş bir zâtı aramak evlâdır.

13609Yine ihtiyacımı, evvelce tecrübe etmiş olduğum bir kapıya götürmeli, yânı oraya gidip hâlimi arz etmeliyim.

13610Sibeveyh; «Allah» lafzının mânâsını söylemiş: “Bütün mahlûkat, ihtiyaç hususunda ona iltica eder” demiştir.

13611Sibeveyh dedi ki: “Biz ihtiyaçlarımızı sana arz eder, sana sığınırız. Hâcetlerimizi senden diler, senden buluruz.”

13612Yüz binlerce akıllı kimse bir derde uğradıkları vakit o yegâne Deyyân46’ın huzurunda yalvarır ve yakarır.

13613Şuursuz ve idraksiz bir deli, hasis bir herife gidip dilenir mi?

13614Eğer akıllı olanlar binlerce kere Allah’ın lûtuf ve keremini görmeselerdi canlarını onun yolunda feda ederler miydi?

13615Dalgalar arasındaki bütün balıklar, yücelerde uçan bütün kuşlar;

13616Fil, kurt, avlanan arslan, iri ejderha, karınca ve yılan.

13617Hatta toprak, rüzgâr, su ve ateş, hem kışın, hem baharda ondan kuvvet bulurlar.

13618Bu semâ: “Yâ Rabbî; beni bir an bile sükût ettirme” diye Cenâb-ı Hakk’a yalvarır.

13619“Benim direğim ve mesnedim, senin hıfz ve himâyendir. Bütün gökler senin elinle durulmuş, yayılmıştır” der.

13620Bu Arz da der ki: “Ey beni su üstüne bindiren; beni her vakit sakin kıl.”

13621Mahlûkâtın cümlesi de keselerini Allah’ın ihsanından doldurup diktiler. Hepsi hâcet vermeyi O’ndan öğrendiler.

13622Her Peygamber, “Sabır ve salât ile Hak’tan isteyiniz” mealinde âyet getirmiştir.47

13623Aklınızı başınıza alın da muradlarınızın hâsıl olmasını, başkasından değil, Allah’tan isteyin. Suyu kurumuşu bir dereden değil, Allah’tan temenni eyleyin.

13624Eğer başkasından bir şey istersen verecek olan Allah’tır; Çünkü onun eline cömertlik meyli veren yine odur.

13625Zât-ı Sübhânisine itaat etmekten yüz çevireni bile verdiği altınlarla Karun yapan Allah, ona tâat ve ibâdetle teveccüh edersen sana neler vermez.

13626Şâir, ihsan ve câize ümidiyle o ihsankâr şahın nezdine bir kere daha teveccüh etti.

13627Şâirin hediyesi ne olur? Yeni bir şiir. Onu câize veren zâtın huzuruna getirir, âdeta rehin bırakır.

13628İhsan sahipleri, yüzlerce kerem ve cömertlikle altınlar yığarlar, şâirleri beklerler.

13629Onların indinde bir şiir, yüz denk yün kumaştan evlâdır; Hele, deniz dibinden inci çıkaran yâni o vakte kadar söylenilmemiş söz bulup söyleyen bir şâirin şiiri olursa!

13630Âdem evlâdı evvelâ ekmeğe haristir. Çünkü ekmek ve katık, canın direğidir.

13631Ticâret, gasp ve yüz türlü hile etmek için, hırs ve emel şevkiyle canını avucuna, yâni kellesini koltuğuna almıştır.

13632Fakat, az bir şey elde eder de ekmek için çalışmaya ihtiyacı kalmazsa artık şöhrete, ada, sana ve şairlerin methine âşık olur.

13633İster ki onun azameti ve cömertliği halkın konuşması arasında zikredilsin ve amber gibi râyiha versin.

13634Cenâb-ı Hak, bizim sûretimizi kendi sûreti üzere halk eyledi. Bizim vasfımız, O’nun vasfından ders alır.

13635O yaradan, kullarından şükür ve hamd istediği için insanda da methedilmek arzusu fıtrîdir.

13636Husûsiyle, fazilette çevik ve üstün olan ricâlullah, o medh ü sena rüzgârından sağlam bir tulum gibi dolarlar.

13637Eğer methedilen medhe ehil ve lâyık değilse o yırtık tulum gibidir; o yalan rüzgârından nasıl dolar?

13638Arkadaş; bu tulum meselini kendimden söylemedim. Eğer lâkırdı anlamaya ehliyetli ve aklın başında ise yanlış dinleme!

13639Müşriklerin, “Muhammed niçin medihden şişiyor?” diye zemmettiklerini işitince bu meseli Hz. Peygamber söyledi.

13640Şâir, o şahın nezdine gitti. Şükre ve ihsanın daha ölmediğine dair bir de kaside götürdü.

13641İhsan verenler ölür, lâkin ihsanları kalır. Bu ihsan merkebini sürenlere yâni lûtuf ve kerem meydânında at oynatanlara ne mutlu.

13642Zâlimler öldüler, o zulümleri kaldı. Mekr ve hile eden bir şahsın vay hâline!

13643Hz. Peygamber buyurmuştur ki: “Dünyadan çekilip gittiği hâlde kendisinden iyi bir fiil kalmış kimseye ne mutlu.”

13644İhsan eden kimse ölür, fakat ihsanı ölmez. Daima yâd edilir. Allah indinde din ve ihsan küçük bir şey değildir.

13645Kendi ölüp de isyanı ve zulmü yaşayan kimsenin vay hâline! Öyle bir kimseyi ölmekle kurtulur sanma!

13646Şimdi bu bahisleri bırak. Şâir yoldadır, borçludur ve paraya çok ihtiyacı vardır.

13647Geçen sene aldığı bahşiş ve ihsan ümidiyle şâir, pâdişahın nezdine kasîdeyi götürdü.

13648O kasîde, inci gibi kıymetli mısralarla dolu nazenin bir şiir idi ki evvelki aldığı caizenin tekrarını ümit ederek yazmıştı.

13649Hükümdarın âdeti şairlere bin altın vermekti; bu şaire de âdeti ve tabiatı mucibince, “Bin altın verilsin” dedi.

13650Lâkin bu sefer o cömert vezir, izzet ve saâdet burakına binmiş, dünyadan göçüp gitmişti.

13651Eski vezirin yerine yeni birisi vezir olmuştu. Lâkin çok merhametsiz ve hasis bir şahıstı.

13652Dedi ki: “Şahım; bizim birçok masrafımız var. Bin altın bahşiş bir şairin mükâfatı olamaz.

13653Ey ganimet sahibi olan pâdişah; ben, bin altının onda birinin dörtte biri olan yirmi beş altın ile şâirin gönlünü hoş, kendisini razı ederim.”

13654Oradakiler dedi ki: “Şâir, eski vezir zamanında bu dilâver pâdişahtan on bin altın alıp götürmüştür.

13655Şeker yedikten sonra nasıl olur da şeker kamışı çiğner; sultanlıktan sonra nasıl dilencilik eder?”

13656Vezir dedi ki: Onu tazyik içinde tazyike uğratırım da beklemekten zaafa düşer ve hasta olup inler.

13657O vakit, ona yol toprağını da versem çemendeki gül yaprağı gibi kapar.

13658Bu işi bana bırakın, şâirin talebi demir gibi sert olsa da ben onu yumuşatırım. Çünkü bu işin ustasıyım.

13659Süreyya yıldızından, arza kadar uçsa bile, beni görünce yumuşar!”

13660Sultan ona dedi ki: “Haydi git, ferman senindir, lâkin onu sevindir ki bizim methedicimizdir.”

13661Vezir dedi ki: “Onu ve onun gibi iki yüz tane ümit yalayıcıyı sen bana bırak.”

13662Ondan sonra vezir şâiri bekletmeye başladı. O kadar ki kış geçti, bahar geldi.

13663Şâir, câizeyi beklemekten ihtiyarladı, vezirin yaptığı tedbirin zebûnu oldu.

13664“Eğer altın yoksa, bari bana, söv de canım senin elinden kurtulsun, ben de kalkıp gideyim” dedi

13665Nihayet vezir şâire câizenin onda birinin dörtte birini, yâni 25 altını verdi. Şâir bundan dolayı ağır ve derin bir tefekküre daldı.

13666Evvelki caize, hem peşindi, hem de o kadar çoktu. Şimdiki ise geç açılmakla beraber bir deste dikenden ibaret.

13667Şâire dediler ki: “O kerim olan vezir, Dünya’dan çekilip gitti. Allah sana mükâfatını versin.

13668Evvelce sana verilen caizenin kat kat olması onun tesiriyle idi. Onun zamanında bahşişlerde böyle hata vâki olmazdı.

13669Şimdi ise o kerim vezir gitmiş, ihsanı da beraber götürmüştür. Evet, o ölmüş, fakat lûtuf ve ihsanı ölmemiştir.

13670O kerîm ve akıllı vezir gitti, yerine, fukarayı soyan bu vezir geldi.

13671Verdiği parayı al da gece buradan savuş ki bu vezir seninle uğraşmasın.

13672Ey bizim çalışmamızdan haberi olmayan; bu yirmi beş altını da biz ondan yüz türlü hile ile kurtarabildik.”

13673Şâir onlara teveccüh ederek dedi ki: “Ey şefkatli arkadaşlar; bu herif nereden geldi söyleyin?

13674Bu elbise soyan vezirin adı nedir?” Maiyet halkı cevap verdiler! “Adı Ebu’l-Hasan’dır.”

13675Şair dedi ki: “Ey Rabbü’l-âlemin ve Mâlik-i Yevmüddin olan Allah; diğer vezir ile bu vezirin adı nasıl oldu da bir oldu?

13676Hasan isimli diğer vezir ki kaleminin bir işaretiyle cömert tabiatlı yüz vezir meydana gelirdi.

13677Bu Hasan isimli vezirin ise çirkin sakalından yüz tane halat örmek mümkündür.

13678Pâdişah böyle bir vezirin sözünü dinleyecek olursa mülkünü ve hükûmetini onunla rüsvâ eder.

Pâdişahın mürüvvetini ifsâd etmek hususunda, bu alçak vezir, kötü davranışı ile, Firavun’un vezîri Hâmân’a benzerdi

13679Firavun Hz. Mûsâ’nın kelâmını işitince kaç defa yumuşamış ve Kelimullah’ın teklifini kabule meyletmişti.

13680Mûsâ’nın sözleri o kadar lâtif ve o derece müessirdi ki taşa söylese taş süt verirdi.

13681Firavun, kindar bir şahıs olan veziri Hâmân ile meşveret edince.

13682Hâmân ona derdi ki: “Şimdiye kadar pâdişah idin, şimdiden sonra eski püskü giyinmiş bir adama bende mi olacaksın?”

13683Bu söz, Firavun’un sırçadan yapılma kalbine mancınıkla atılan taş gibi gelirdi.

13684Güzel sözlü olan Kelimullah’ın yaptığını, Hâmân’ın tezvîrâtı bir an içinde harâb ederdi.

13685Senin aklın da hevâ ve hevesine mağlup olan bu vezir gibidir. O Allah yolunun, senin vücudundaki kesicisi demektir.

13686Rabbani bir nasihatçi sana öğüt verse, şaki aklın o öğüdü fen ve hile ile çürütmeye kalkar. Sana der ki:

13687“Bu söz yerinde değildir. Aklını başına al da yerinden ayrılma. Keza bu söz o kadar makbul de değildir. Kendine gel, deli olma!”

13688Veziri böyle olan pâdişahın vay hâline! Her ikisinin de yeri cehennem olur.

13689Ne mutlu O pâdişaha ki müşkül işe düştü mü Âsaf gibi bir vezir onun yardımcısı olur.

13690Adaletli bir Pâdişah, Âsaf gibi müdebbir ve hayır gözeten bir vezire nail olursa nur üstüne nur olur.

13691Süleyman Peygamber gibi bir Pâdişah ile Âsaf misâli bir vezirin birlikte bulunması, nur üstüne nur, anber üstüne anber olur.

13692Şah, Firavun; vezir de Hâmân gibi olursa her ikisi için de bedbahtlıktan kurtuluş yoktur.

13693Böyle bir devlet, birbiri üstüne yığılmış karanlıklar gibi olur. Ne akıl, onlara yâr olur, ne de kıyamet günü devlete erişirler.

13694Müşrik ve kâfirlerin amelleri üst üste zulmetlerdir. Kıyamet gününde onlar için ne akıl yardımcıdır, ne de devlet ve saâdet vardır.

13695Ben kötülerde, kötülükten başka bir şey görmedim. Eğer sen görürsen, var selâm söyle!

13696Cesetteki ruh, hayat pâdişahı, akıl da veziri gibidir. Fesatçı akıl ruh’u kötülüklere götürür.

13697Akıl meleği Hârut gibi olunca yüzlerce kötü kişiye sihir öğretir.

13698Ey Ruh Sultanı, cüz’i aklı değil, kendine külli aklı vezir yap.

13699Heva ve hevesi kendine vezir tâyin etme ki mübarek ruhun namazdan kalmasın.

13700Zira bu heva ve heves harisdir ve yalnız içinde bulunduğu hâli görür. Akl-ı maad48 ise din gününü, kıyamet gününü düşünür.

13701Aklın iki gözü de işin sonuna bakar. Âhiret gülünü elde etmek için dünya dikenlerine tahammül eder.

13702Aklın, dikenine tahammül ederek beklediği gül, öyle bir güldür ki ne solar, ne dökülür. Koku almayan her burun o gülden uzak olsun.

Cinni’nin Süleyman[a.s.]’ın makâmına oturması ve onun harekâtına kendini benzetmeye çalışması, iki Süleyman arasında görünen fark ve cinnînin kendini Süleyman olarak tanıtması

13703Aklın varsa diğer bir akıl sahibi ile dost ol görüş, istişarede bulun.

13704Cinnî kendine Süleyman adını koydu, hükûmeti elde edip, memleketi hükmü altına aldı ise de;

13705O cinnî, görünüşte Süleyman’ın idare tarzını taklit ediyor; lâkin onun içyüzü ve ifritliği dışına vurmaktaydı.

13706Süleyman Peygamber uyanıklık gibidir, uydurma Süleyman ise uyuklamak kabilindendir. Ebu’l-hasan künyeli iki vezir arasındaki fark gibi.

13707O şeytan diyordu ki: “Allah benim şeklimde bir şeytan yaratmıştır.

13708Allah, o şeytana benim sûretimi vermiştir. Dikkat ediniz ki o şeytan sizi ağa, tuzağa düşürmesin.

13709Eğer O; ‘Süleyman ben’im’, diye dava ederek ortaya çıkarsa onun sûretine, yâni bana benzer olmasına itibar etmeyiniz.”

13710O ifrit, bu sözleri halkı aldatmak için söylüyor, lâkin anlayanların kalbine aks-i tesir yapıyordu.

13711Hak ile bâtılı fark edebilen bir kimseye oyun edilemez; husûsiyle o kimsenin aklı ilhama mazhar olarak gaybden haber verirse...

13712Hiçbir sihir, hiçbir hile ve mekr, devlet ve saâdet erbabı olan ehlullâhı şaşırtıp aldatamaz.

13713Cinnî’nin hitab ettiği kimselerden aklı erenler, kendi kendilerine “Ey tersine söyleyen; tersine gidiyorsun.

13714Böylece, sözlerin gibi, tersine olarak Cehenneme ve esfel-i sâfiline kadar gideceksin.

13715Eğer hakikî Süleyman, saltanattan kalıp, fakir düştüyse, gene de onun alnında parlak bir saâdet kameri parlamaktadır.

13716Sen onun yüzüğünü ele geçirmiş isen, o cennet gibi lâtiftir, sen ise cehennemin soğuk tarafı misilli buz tutmuşsun.

13717Biz, saltanat ve saray gibi zâhirî şeylerle bu uydurma Süleyman’a baş eğip itaat etmek değil, onun önüne bir hayvan tırnağı bile koymayız.

13718Gafletle, onun karşısında yere kapanacak olsak, yerden bir pençe zuhur eder de bizim yer öpmemize manî olur.

13719‘Bu baş aşağı olası habise karşı başını eğme ve aklını başına al da bu bayağı adama secde etme!’ der.”

13720Eğer Hakk’ın gayreti, yâni kıskanması olmasaydı, ben bu kıssayı cana canlar katan bir sûrette şerh ederdim.

13721Şimdilik bu kadara kanaat et. Bunun geniş şerhini başka bir vakit söylerim.

13722O Sahre-i cinnî, adını Süleyman peygamber koymakla, çocuk gibi aklı ermez olanları aldatıyordu.

13723Ey sâlik; sen sûretten geç ve şöhretten kaç. İsim ve lakaptan mânâya sığın.

13724İktida edilecek, uyulacak kimseyi halinden ve amelinden sor; Onun mahiyetini halinde ve amelinde ara!

Süleyman’ın[a.s.], Mescid-i Aksâ yapıldıktan sonra, ibadet etme ve orada itikâfa girmiş olanlarla âbidleri irşad için her gün mescide gelmesi ve mescitte bâzı otlar bitmesi

13725Süleyman[a.s.] her sabah huzû’49 ve huşû’ ile Mescid-i Aksâ’ya girince,

13726Orada yeni bir ot bittiğini görür; “adın nedir, neye faîden vardır?” diye sorardı.

13727“Sen ne ilâcısın, nesin, adın nedir, kime zararın, kime fâiden dokunur?”

13728Her ot, hassasını ve adını söyler; “ben filâna hayatım, filâna ölümüm.

13729Ben, buna zehirim, ona şekerim. Benim adım, Kader Levhası’nda şöyle yazılıdır” derdi.

13730Hekimler, o otlar hakkında Hz. Süleyman’dan malûmat alırlar ve mesleklerinde âlim ve kendisine uyulan kimseler olurlardı.

13731Bu sûretle tıp kitapları yazdılar ve cisimleri hastalıklardan tedavi ettiler.

13732Bu nücum ve tıp ilimleri, peygamberlere olan vahiy cümlesindendir. Yoksa aklın ve hissin o tarafa nerden yolu olacak?

13733Cüz’î olan akıl, bir şeyden hüküm çıkaracak akıl değildir. O akıl, ancak, fenni kabul eder ve öğrenmeye muhtaçtır.

13734Bu akl-ı cüz’î, öğrenmeye ve anlamaya kabiliyetlidir. Ama vahiy sahibi ona öğretir.

13735Bütün sanatlar, evvelâ vahiy ve ilham ile bilindi, sonra akıl onları ilerletti.

13736Dikkat et de bak! Aklımız; hiçbir sanatı ustasız öğrenebilir mi?

13737Akıl, mekr ve hîle yoluyla kılı kırk yarar, ama hiçbir sanat ustasız elde edilemez.

13738Eğer sanat bilmek bu akılla mümkün olsaydı, ustasız sanat elde edilirdi.

Âlemde mezar kazmak sanatı yokken, onu, Kâbil’in kargadan öğrenmesi50

13739Mezar kazmak âdi bir sanattır; bu sanat, nasıl düşünce ve hile ile bulunmuştur.

13740Eğer Kâbil’de bu anlayış olsaydı, Hâbil’in cesedini bir müddet başında taşımaz,

13741Ölmüş ve kan ile toprağa bulaşmış cesedi nereye saklayayım diye hayrette kalmazdı.

13742Kabil, gördü ki, bir karga, gagasında ölü bir karga bulunduğu hâlde, süratle geldi.

13743Havadan indi ve Kâbil’e ölü gömmeyi öğretmek için mezar kazıcı oldu.

13744Gagası ve ayaklarıyla yerden toprak kaldırdı ve açtığı çukura ölü kargayı çabucak gömdü.

13745Onu gömdü ve toprakla örttü. Çünkü karga, Hakk’ın ilhâmıyla bilgi sahibi idi.

13746Kâbil dedi ki: “Vay benim aklıma ki bir karga, ilim ve fen itibariyle benden yüksek bulunuyor.

13747Cenâb-ı Hak Akl-ı Kül için: «Mâzaga’l-Basar»51 dedi. Akl-ı cüz’î ise her tarafa bakar durur.

13748Has kişilerin nuru, «Mazaga’l-basar» aklıdır... Karga aklı ise ölülere mezar kazma üstadı!

13749Karga, arkasında uçan ruhu, nihayet kabristana götürür!

13750Aklını başına al da, karga gibi nefsin peşine düşme. Zira o, seni bağ tarafına değil, mezarlığa götürür.

13751Eğer gideceksen gönül Ankâsının izinde yürü. O, seni kalp demek olan Kafdağı ile gönül Mescid-i Aksâ’sına götürür.

13752Senin gönül Mescid-i Aksa’nda, türlü türlü düşüncelerinden, yeni yeni otlar biter.

13753Sen de, Süleyman gibi, onun hakkını ver. Ondan ilham al, üstüne red ayağıyla basıp geçme!

13754Çünkü bu sabit zeminin hâlini onda biten türlü nebatat sana söyler.

13755Zeminde şeker kamışı, yahut sarı kamış bulunabilir. Her zeminin nebâtâtı oranın tercümanıdır.

13756Gönül tarlasının nebatı da fikirdir ve bu fikirler, gönül esrârını gösterir.

13757Eğer mecliste söz çekici yâni bana söz söyletici bir kimse bulursam, hakikat bağından yüz binlerce gül bitiririm.

13758Eğer mecliste söz öldüren bir gidi bulursam, gönüldeki nükteler hırsız gibi kaçarlar.

13759Herkesin hareketi kendisini çeken ne yanda ise o taraftadır. Sadık olan çekiş yalancı çekiş gibi değildir.

13760Sen bâzen yolunu sapıtır, bâzen doğru yolda gidersin. Ne seni sürükleyen ip meydandadır, ne çeken kudret!

13761Sen kör bir deve gibisin, boynundaki yular seni çeker durur; Fakat sen o yulara bakma, onu çeken Yed-i Kudrete bak!

13762Eğer yularla birlikte çeken de görünseydi senin için bu âlem aldanma yurdu olmazdı.

13763Bir Mecusî bir köpeğin ardınca gittiğini ve büyük şeytanın maskarası olduğunu görseydi.

13764O nefis köpeğinin arkasından ahlâksız bir şahıs gibi nasıl giderdi? Gitmezdi ve o Mecusî, nefse tâbi oluşundan çabucak ayağını çekerdi.

13765Sığır eğer kasapların kendisini keseceğini bilseydi onların arkasına düşüp de kasap dükkânına gider miydi?

13766Keza, onların elinden nasıl kepek yer ve onların yaltaklanmaları ve kendisini okşar gibi görünmeleri ile onlara süt verir miydi?

13767Sığır kendisine ot verilmekten maksadın, kendisini semirtmek olduğunu bilseydi verilen otu yer miydi?

13768Bu dünyanın direği hakikaten gaflettir. Devlet nedir? “Dev” (koşmak) ile “Let”(dayak)den ibarettir.

13769Dünya devletinin evveli koşup didinme, sonu dayak yemedir. Bu harabede devlet sahibi için merkep gibi ölmekten başka bir şey yoktur.

13770Sen, ciddiyetle bir iş tutacak olursan onun ayıbı sana gizli kalır.

13771Allah onun ayıbını senden gizlediği için sen o işle meşgul olabilirsin.

13772Bunun gibi, hararetle müdâfaa ettiğin bir fikirdeki ayıp ve mahzur senden gizli kalmıştır.

13773Eğer ondaki ayıp sana aşikâr olsaydı, ruhun ondan ürker ve şark ile garbın arası kadar ondan uzaklaşırdı.

13774Bir hâl ki, sonunda pişman olacaksın. O pişmanlık başlangıçta olsaydı onun peşinde nasıl koşardın?

13775O işi Kazâ’ya uygun sûrette işlemekliğimiz için Hak, onun ayıbını bizim ruhumuzdan gizledi.

13776Kazâ-yı İlâhî hükmünü meydana getirince göz açılır ve o işten pişmanlık duyulur.

13777Bu pişmanlık da Kazânın başka bir hükmüdür. Onu bırak da sen Hakk’a perestiş et.

13778Eğer pişmanlığı kendine âdet edecek olursan boyuna pişman olur durur, nihayet bu pişmanlığa daha ziyâde pişman olursun.

13779Ömrünün yarısı perişanlıkla, yarısı da pişmanlıkla geçer gider.

13780Bu fikri, bu pişmanlığı bırak da, daha iyi bir hâl ve daha iyi bir dost ve iş ara!

13781Eğer elinde daha iyi bir iş yoksa pişmanlığın neden dolayıdır?

13782Eğer biliyorsan doğru yol, Allah’a ibadet etmektir. Bilmiyorsan, gittiğin yolun kötü olduğunu nasıl biliyorsun?

13783İyiyi bilmeyince kötüyü bilemezsin ey yiğit; zıt, zıddıyla bilinir.

13784Bu kötü fikrin terkinden âciz olursan, günahtan da o vakit âciz kalırsın.

13785Madem ki âciz kaldın, pişmanlık nedendir? O acizlik, kimin takdiriyle, onu ara!

13786Alemde bir Kâdir olmadıkça, hiç kimse ne bir âcizi görmüştür, ne de böyle bir şey olur. Bunu böyle bil!

13787Böylece arzu ettiğin her fiilin ayıbından bîhabersin, o sana örtülüdür.

13788Eğer o arzunun ayıp ve noksanı sana görünmüş olsaydı; ruhun o arzudan ürker ve kaçardı.

13789Eğer Allah sana o işin ayıbını ve zararını göstermiş olaydı, hiçbir kimse seni sürükleye sürükleye o tarafa götüremezdi.

13790Başka bir işten nefret edişinin sebebi: O işin ayıbının zâhir olmasıdır.

13791Ey her sırra vâkıf ve kelâmı lâtif olan Allah; kötü bir işin ayıbını bizden gizleme.

13792İyi bir ameli de bize ayıp olarak gösterme ki onu işlemekten soğumayalım.

13793Âlî olan Hz. Süleyman, âdeti üzere sabah aydınlığında mescide gitti.

13794Hem peygamber, hem şah olan Süleyman, her günkü âdeti veçhile yeni bir ot görmek için Mescid-i Aksâ’ya girdi.

13795Gönül, halktan gizli kalan o otları, gizlice can gözü ile görür, tanır.

13796Bir sofi neşelenip, açılmak için gittiği bir bahçede, yüzünü dizine koymuş, sofîcesine murakabeye varmıştı.

13797O sofi murakabe esnasında derinlere dalmıştı; fodulun biri de onun uyur gibi hâlinden canı sıkıldı.

13798“Ne uyuyorsun? Gözünü aç da üzüm çubuklarına, çiçek açmış ağaçlara ve yeşermiş çimenlere bak!

13799Cenâb-ı Hakk’ın emrini dinle ki “Şimdi bak Allah’ın rahmet eserlerine!”52 buyurmuştur.”

13800Sofî dedi ki: “Ey heveskâr adam, Rahmet-i İlâhiye’nin eserleri gönüldür. Hariçtekiler ise ancak eserlerin eserleridir.

13801Ruhda öyle bağlar ve yeşillikler vardır ki hariçteki akisleri, akarsuda görülen akisler gibidir.

13802Su içinde görülen o ağaçlar, suya akseden hayâlî bir bağdır; Suyun letâfet ve cereyanından hareket eder gibi görülür.

13803Asıl bahçeler ve meyveler gönüldedir de, onların lâtif akisleri, bu su ve çamur âlemindedir.

13804Eğer bu âlemdekiler, gönül alemindeki o neşe selvisinin aksi olmasaydı, Cenâb-ı Hak bu hayâl âlemine “aldanış yeri”53 demezdi.

13805Bu aldanış, hak erlerinin kalp ve ruhundan akseden bu hayâli hakikat zannetmekten ileri gelir.

13806Bütün aldanmış olanlar, cennet budur sanarak, bu aks’e gelmişlerdir.

13807Asıl bağ ve bahçelerden, yâni evliyaullahtan kaçarlar da, o hayâle meyil ve arzu gösterirler.

13808Bir gün gaflet uykusu nihayet bulur, gözleri açılıp hakikati görürler, fakat son nefeste o görüşün ne faydası olur?

13809Bu yanlış görüş dolayısıyla, öyle görenlerden, kabristanda Kıyamete kadar «Vâ hasretâ»54 feryadı duyulur.

13810Ne mutlu o kimseye ki ölümden evvel ölmüş; onun ruhu, bu bağın hakikatinden koku almıştır.

Mescidi Aksâ’nın bir köşesinde keçiboynuzu ağacının çıkması ve Süleyman[a.s.]’ın mahzun olması

13811Derken, Süleyman[a.s.], bir köşede, başak şeklinde yeni bir nebâtın çıkmış olduğunu gördü.

13812Çok nadir ve ziyâde yeşil bir nebat idi bu... yeşilliği göz kamaştırıyordu.

13813O nebat, Süleyman[a.s.]’a derhâl selâm verdi. O da mukabelede bulunmakla beraber, otun güzelliğine şaştı kaldı.

13814“Adın nedir, ağızsız söyle yâni manen bildir“ dedi. O da: “Ey şah-ı Cihan adım harrub55’tur cevâbını verdi.

13815Süleyman; “Sende ne hususiyet vardır?” diye sordu. O da: “Ben bir yerde çıktığım zaman orası harâb olur” dedi.

13816“Ben harrub’um, bittiğim yer perişan olur. Bu su ve çamur âleminin yıkıcısıyım.”

13817Bunun üzerine Hz. Süleyman, ecelinin geldiğini ve âhirete sefer edeceğini çabucak anladı.

13818Dedi ki: “Ben sağ oldukça bu mescide dünya âfetlerinden biri uğramaz.

13819Ben sağ oldukça, vücudum yaşadıkça Mescid-i Aksâ nasıl olur da yıkılır, perişan olur?

13820O hâlde, şüphe yok ki, mescidimiz, ancak bizim vefatımızdan sonra harab olacaktır.”

13821Bedenin secdegâhı olan mescit, gönüldür. Nerede mescit yâni böyle bir gönül varsa, kötü bir arkadaş onun harrubu, yâni harab oluş sebebidir.

13822Sen de o kötü arkadaşın muhabbeti hasıl oldu mu, bil ki bu, kalbinin harâbîsine sebeptir. Onun için ondan kaç ve onunla ülfet ve sohbet etme.

13823Öyle kötü bir dostun muhabbetini kalbinden çıkar ve kökünden sök. Zira, yetişip büyüyecek olursa seni de, mescidini de yıkar.

13824Ey âşık; eğrilik, senin harrubundur. Çocuklar gibi emekleyerek eğrilik tarafına neden gidiyorsun?

13825Kendini mücrim bil, korkma ve kabahatli olduğunu söyle ki üstadın senden dersini kesmesin.

13826Ben cahilim, beni okut ve öğret demek ve insaf göstermek, cahilâne bir hamiyete kapılıp cehlini itiraf etmemekten iyidir.

13827Ey yüzü nurlu çocuk! Büyük babandan, yâni Hz. Âdem’den öğren ki O, “Rabbimiz, biz nefsimize zulmettik”56 demişti.

13828Zellesi için, ne bir bahâne, ne bir tezvir yaptı, ne de mekr ve hile bayrağını kaldırdı.

13829Lâkin İblis, Allah ile mübâhaseye kalkıştı ve dedi ki: “Benzim kırmızı idi, sen sararttın.

13830Renk senin boyadığın renktir, Çünkü boyacın sensin. Cürmümün; âfeti sendendir.

13831Ey sâlik; İblis’in “Rabbi bima eğveytenî”57 dediğini oku da cebrî ve küstah olma!

13832Ne vakte kadar cebir ağacına tırmanacak ve kendi ihtiyarını bir tarafa bırakacaksın?

13833O Şeytan ve onun zürriyeti gibi ne zamana kadar Allah ile mübâhase ve mücâdelede bulunacaksın?

13834Bu kadar hoşluk ve lezzetle yaptığın yasak şeylerde nasıl cebir olur? Sen eteklerini toplaya toplaya koşar ve onları şevkle işlersin.

13835Bir kimse kötü amellere, cebirle ve hem de bu kadar hoşlukla, oynaya oynaya gider mi?

13836Sana başkaları öğüt verdikçe o işin iyiliğini söyler, belki, bu hususta yirmi muharibe karşı ayak direrdin.

13837Doğru yol ancak budur. Bu hususta nâkeslerden «alçaklardan» başkası bana ta’n etmez.

13838Cebir altında ve mecbur olan kimse nasıl böyle söyler? Yolsuz bir şahıs nasıl böyle uğraşır?

13839Nefsinin istediği şeylerde ihtiyârın ve iraden var, aklının dilediği şeylerde ise muztar ve mecbur görünürsün.

13840İyi talihli ve insan olan kimse bilir ki zekâ şeytandan, aşk ve ubûdiyet Âdem‘dendir.

13841Şeytanî bir zekâ, denizlerde yüzmek gibidir. Koca bir ummanda yüzen kimsenin kurtulması nâdirdir. Nihayet batar ve boğulur.

13842Yüzgeçliği bırak, kibri ve kini terk et. Yüzmeye kalkıştığın nehir ve dere değil, denizdir.

13843Ondan sonra o deniz, öylesine derin ve sığınılacak yeri olmayan, uçsuz bucaksız bir deniz ki, yedi denizi saman çöpü gibi kapar ve mahveder.

13844Aşk-ı İlâhî, ümmetin seçkinleri için bir gemi gibidir ki, içinde bulunanların afetzede olması nâdir ve kurtulması gâlib ihtimaldir.

13845Aklı, zekâyı sat da hayranlığı satın al... Çünkü: Zekâ, zandan ibarettir, hayret ise bizzat nazar ve müşahededen hâsıl olur.

13846Aklını, Hz. Mustafâ[s.a.v.]’nın huzurunda kurban et ve: «Hasbiyallah», Yâni “Allah bana kifayet eder” de.

13847Nuh[a.s.]’un iman etmeyen oğlu Kenan gibi gemiye girmekten kaçınma. Zekî olan nefsi: “Dağa çıkar, kurtulursun, su oraya çıkamaz” diye onu aldatmıştı.

13848Ey Kenan gibi olan sapık; Nuh gibi olan İnsan-ı kâmil’in minnettarlığından nasıl çekiniyorsun? Allah bile onun minnetini çekmekte...

13849Allah, şükür ve minnetini söyleyince, bizim gibiler ona nasıl minnettar olmaz?

13850Ey hasetle dolu kimse! Sen İnsan-ı kâmil’e minnettar olmasını ne bilirsin? Allah bile onun minnetini çekmektedir.

13851Keşke o Kenan yüzme öğrenmemiş olsaydı da, Nuh’a ve gemisine minnet etse ve gözünü dikseydi.

13852Keşke o küçük çocuklar gibi cahil olsaydı da, onların analarının eteklerini yakaladıkları gibi, Kenan da babasının lûtuf ve keremine sığınsa idi.

13853Yahut da nakli ilimlerle az dolmuş yâni öğrenmemiş ve ona mağrur olmamış bulunsaydı da bir velîden «Vahy-i Hak» ilmini kapsaydı.

13854Böyle bir nura karşı önüne kitap alıp onunla meşgul olursan, ilhama mazhar olmuş ruhun seni azarlar.

13855Zamanın kutbu olan İnsân-ı Kâmil’in kelâmına karşı naklî ilmi, su varken teyemmüm etmek gibi bil.

13856Ey sâlik; kendini ebleh kıl ve bir İnsân-ı kâmil’e tâbi olup, onun izinde yürü. Kurtulmayı ancak bu eblehliğin sayesinde bulursun.

13857Akıl ve zekâ sende kibir ve gurur peydâ eden bir hevâdır. Ebleh ol ki kalbin dürüst ve müstekim olarak kalsın.

13858Yalnız abdallığından dolayı maskaralığın katmerlisine düşen adamın eblehliği değil dediğim... Bu eblehlik Allah’ın hayranı olmak ve O’na karşı hayrete düşmektir.

13859Ellerini kesmiş olan Mısır kadınları ebleh idiler. Yusuf’un[a.s.] cemâline karşı hayret dolayısıyla şaşkınlıklarından avuçlarını kestiler.

13860Dostun aşkında aklı kurban et. Çünkü akıllar, taraf-ı İlâhîden, bir yük altındadır.

13861Akıllı olanlar, akıllarını taraf-ı İlâhîye göndermişler, yâni onu Aşk-ı İlâhî ile kurban eylemişlerdir. Ahmak olanlar ise, sevgili olmadıklarından bu tarafta kalmışlardır.

13862Eğer hayrete düşer de, aklın başından giderse; başındaki her saç bir baş ve bir akıl olur.

13863O tarafta dimağ için bir düşünce zahmeti yoktur... Çünkü, orada, her ova, her bahçe akıl ve dimağ yetiştirir.

13864Taraf-ı İlâhî ovalarından nükteler işitirsin; o tarafın bağına gelirsen vücudun fidanı sulanır ve tarâvet bulur.

13865Bu yolda nam ve nişanı bırak, kılavuzun kımıldamayınca sen de kımıldama!

13866Bir kimse başsız kımıldanırsa o kuyruk olur. Onun kımıldanması akrebin hareketine benzer.

13867O akrep çarpık gider; gece görmez, çirkindir ve zehirlidir. Sanatı ise pâk olan cisimleri sokmaktır.

13868O akrebin başını ez. Onun sırrı ve daimî huy ve tabiatı böyle insan sokmaktır.

13869Onun başının ezilmesi, salâhına hizmet eder. Onun can kırıntısı, yâni tam bir can demeye lâyık olmayan ruhu, o uğursuz cesedinden kurtulmuş olur.

13870Delinin elinde bulunan silahı al da adâlet ve sulh ehli senden razı olsun.

13871Silâhı olan ve fakat aklı bulunmayanın elini bağla. Yoksa o silâhlı deli, yüzlerce zarar verir.

Soysuz ve alçak bir kimsede ilim, mal ve mansıp hâsıl olması, eşkıya eline kılıç geçmesi gibi onu rüsvay eder

13872Alçak bir herife ilim ve fen öğretmek, yol kesen bir şakinin eline kılıç vermek gibidir.

13873Sarhoş bir sipâhinin eline kılıç vermek, insan olmayan bir şahsa ilim öğretmekten ehven kalır.

13874Alçakların elinde ilim, mal, mevki ve hüküm, halk için fitne olur.

13875Gaza, delilerin elindeki kılıçları almak için mü’minlere farz olmuştur.

13876Bunların canı delidir, cesedi de elindeki kılıçtır. Binâenaleyh o çirkin huylu delilerin elinden kılıçlarını al!

13877Mevkî ve memûriyetin cahiller elinde iken yaptığı rezâlet ve vahşeti yüz arslan yapamaz.

13878Câhil, acı ve zalimane hüküm verecek bir şah olursa bütün kırlar, yılan ve akreple dolar.

13879Bir alçak mal ve mevkî elde ederse kendi rezaletine tâlip olmuş olur.

13880O şahıs ya hasislik eder, kimseye bir şey vermez; yahut cömertliğe kalkışır, yersiz ihsanlarda bulunur.

13881Satranç oyunundaki şahı, piyade hanesine kor; ahmağın vergisi işte böyle olur.

13882Hüküm ve hükûmet sapık bir herifin eline geçince onu mevkî sanır; lâkin hakikatte o mevkie geçmiş değil, kuyuya düşmüş olur.

13883Kendisi yol bilmediği hâlde kılavuzluğa kalkışır da, onun çirkin ruhu dünyayı yakar.

13884Yokluk yolunun çocuğu pîrlik edecek olursa, kendisine uyanları, idbar ve felâket gulyabanîsi yakalar.

13885“Gel de sana hakikat kamerini göstereyim” der. Hâlbuki o safvet-i kalbiyesi olmayan herifin kendisi kameri asla görmemiştir.

13886Ey ham gafil; sen Ay’ın aksini suda görmemişken, kendisini başkasına nasıl gösterirsin?

13887Ahmaklar, mevki sahibi olmuşlar, akıllılar ise korkularından başlarına çekme çekmişler yâni saklanmışlardır.

«Yâ eyyühe’l-müzzemmil»58 âyetinin tefsiri

13888Bu sebepten Cenâb-ı Hak, Nebiy-yi Zîşân’â dedi ki: “Ey ahmak ve sefihlerden kaçan! örtündüğün kilimden dışarıya çık.

13889Başını kilime çekme ve yüzünü örtme! Çünkü, cihan dalâlette kalmış bir beden, sen ise şuur ve idraksin.

13890Agâh ol da, dâvaya kalkışanların münasebetsiz sözlerinden sıkılıp, gizlenme. Zîrâ sen, Allah’ın nur membaı vahyine mazharsın.

13891Ey büyük zât; kendine gel de, gece kalk. Zira, sen bir mum gibisin. Mum, geceleri kâim olur.

13892Senin ziyan olmayınca parlak gündüz de gece olur; sana iltica etmeyince arslan tavşana esir olur.”

13893Bu safa ve mânâ denizinin kaptanı ol ey Mustafa![s.a.v.] Çünkü sen o denizin ikinci bir Nuh’usun.

13894Akıllı kimseler için, her yolda, husûsiyle deniz yolunda bir kılavuz lâzımdır.

13895Kalk da yolu vurulmuş kervanın haline bak. Her taraf kaptanlık iddiasında bulunan gulyabanîlerle dolu.

13896Sen vaktin Hızır’ı ve her geminin imdadına koşan kaptanısın. Artık İsa gibi yalnız yürümeyi bırak!

13897Sen, bu topluluğun önünde, âlem-i ervah’ta, gökteki güneş gibi idin ve oralara nur saçıyordun. Şimdi halk arasından çekilmeyi; halvet ve inziva eylemeyi terk et!

13898Hidâyet Kafdağı’na benzetilirse sen onun Hümâ’sısın. Halvet zamanı değildir. Topluluk arasına gel ve ihtilât et; onların başına saâdet gölgen düşsün.

13899Dolunay, gökyüzünde geceleri yürür ve köpeklerin havlayıp ulumasından seyrini terk eylemez.

13900Bu köpekler: «ensitû»59 “susun” emrine sağırdır. Onun için sen gibi bir dolunaya karşı hav hav ederler.

13901Ey hastalara şifâ olan Resûl-i Ekrem; agâh ol da «ensitû» emrine karşı sağır olanlara hiddetlenip körün değneğini bırakma.

13902Sen: “Her kim yolda bir âmâ’nın elini tutarsa Allah’tan yüz sevap ve ecir bulur.

13903Her kim bir körü kırk adım çeker, götürürse Allah’ın affına nâail olur, rüşd ve hidayet bulur” dememiş mi idin?

13904O hâlde sen bu sebatsız dünyadakilerin elinden tut da onları katar katar hakikat ve sebat âlemine götür.

13905Doğru yolu gösterenin işi budur; sen de doğru yolu gösterensin... Âhîr zamanın yasına neşesin sen! Ey takva sahiplerinin imâmı bu hayale kapılanları yakîn makamına kadar götür.

13906Her kim, sana mekr ve hile etmeye kalkışacak olursa, onun boynunu ben vururum, sen şâd olarak vazifene devam et.

13907Müstehzilerden her birinin basiret körlüğü üzerine körlükler ilâve ederim. O şeker sanır, hâlbuki ben zehir veririm.

13908Onlar akıllarını benim yüzümden parlatmışlardı, mekrlerini de benim mekrimden öğrenmişlerdi.

13909Cihandaki erkek fillerin ayağına göre, bir Türkmen’in kara çadırı ne olabilir?

13910Ey büyük Peygamberim, o hilecinin kandili, benim fırtınam önünde ne yapabilir?

13911Ey Resûl-i Ekrem’im; kalk da o korkunç Sûr’u sen üfle ki binlerce ölü, topraktan bitsin.

13912Madem ki sen vaktin İsrafil’isin, doğruca kalk da kıyametin vukuundan evvel bir kıyamet yap.

13913Ey Habîb-i İlâhî, her kim, “kıyamet nerede?” diye sorarsa: “İşte benim” diyerek kendini göster.

13914“Hâni kıyamet nerede?” diye soran mihnetzede; işte Resûlullah’ın bi’seti60 bir kıyamettir ki ondan yüzlerce kıyamet zuhura gelmiştir.

13915Kıyamet ne vakit? diye soran kimse bu zikrin ehli olmazsa ey Sultan-ı Risâlet; ahmaklara verilecek cevap, sükûttan ibarettir.

13916Ey can; duâmız kabul olunmazsa, Allah’ın semâsından sükût ile cevap verilir.

13917Harman zamanı geldi. Lâkin yazık ki bizim talihimize, gün vakitsiz oldu, geç kaldık.

13918Vakit dardır. Bu bahsin genişliğine bir ömrün devamı dahi dar gelir.

13919Bu çukurlarda mızrak oynamak, mızrak oynayanları utandırır.

13920Vakit dar... fakat oğul, halkın hatırı ve anlayışı da vakitten yüz kere dardır.

13921Ahmaklara verilecek cevap, sükûttan ibâret olunca, sözü neden çekip uzatacaksın?

13922Allah, rahmetinin yüceliği ve kerem denizinin dalgalanması yüzünden, yağmur verir.

“Cevap vermemek de cevaptır” sözü, “ahmağa verilecek cevap susmaktır”, sözünü pekiştirir...Her ikisi de bu hikâyeyle anlatılmaktadır

13923Bir pâdişahın şehveti diri ve aklı ölü bir bendesi vardı.

13924O bende, pâdişah hizmetlerinin inceliklerini bırakır, onlar hakkındaki kötü düşüncelerini iyi sanırdı.

13925Pâdişah; “Onun aylığını azaltın, kanaat etmezse defterdeki adını çizin!” dedi.

13926Onun aklı eksik, hırsı fazla idi. Aylığın azaldığını görünce, hiddetlendi ve sertleşti.

13927Eğer aklı olsaydı kendi etrafında dolaşır; yâni ahlâkına dikkat eder, kendi kabahatini görür ve affolunurdu.

13928Meselâ ayağı bağlı bir eşek, sertlik ve serkeşlik edecek olursa iki ayağı da bağlanır.

13929Eşek “Bana bir bağ yetişir” der. Sen onun sözüne aldırış etme! Çünkü bu iki bağ, o bayağı hayvanın hareketi yüzünden bağlanmıştır.

Hz. Mustafa Aleyhissalatü Vesselam Efendimiz’in: “Cenâb-ı Hak melekleri yarattı, onlara akıl verdi... Hayvanları yarattı onlara şehvet verdi... İnsanoğullarını yarattı, onlara hem akıl verdi hem şehvet. Kimin aklı, şehvetinden üstün olursa meleklerden daha yücedir... Kimin şehveti, aklından üstünse hayvanlardan aşağıdır” hadisinin tefsiri

13930Allah’ın âlemdeki mahlûkatı üç türlü olmak üzere yarattığı hadiste vârid olmuştur.

13931Mahlûkattan bir takımı; akıl, ilim ve cömertlikten ibarettir. Bunlar melektir. Allah’a secde etmekten başka bir şey bilmez.

13932Onun unsurunda hırs, hevâ ve heves yoktur. O nur-u mutlaktır ve Allah’ın aşkıyla yaşar.

13933Diğer birtakım, ilimsizdir... Hayvan gibi ot yer ve semirirler.

13934Onlar, ahırdan ve ottan başka bir şey görmezler. Kötülükten de gafildirler, yücelikten ve iyilikten de...

13935Mahlûkatın üçüncü kısmı ise Ademoğullarıdır, insanlardır. Bunlar, yarı yaratılışları bakımından melektirler, yarı yaratılışları bakımından da eşektirler!

13936İnsan, yarısı ile süfliyete, yarısı ile de akıl ve ulviyete mâildir.

13937İlk iki kısım yâni meleklerle hayvanlar zıtlarla uğraşmaktan, savaştan uzak; rahat ve huzur içindedirler. Fakat üçüncü kısım yâni insan ise, iki muhalif haslet, yâni akıl ve şehvet ile çarpışmaktan azap içindedir.

13938Bu insan güruhu da imtihan için üç kısma ayrılmıştır. İnsan şeklinde olmakla beraber ayrı ayrı üç kısımdır.

13939İçlerinden bir güruh dâimi istiğrak halindedir ve İsa gibi, meleklere dahil olmuştur.

13940Onların sûreti Âdem, mânâsı Cebrail, yâni melektir. Onlar; gazaptan, hevâ ve hevesten, ilim namına birtakım dedikodudan kurtulmuşlardır.

13941Riyazetten, zühdden, mânevî mücâhededen de halâs olmuşlar; sanki Benî Âdem’den vücuda gelmemişlerdir.

13942Diğer bir kısım eşeklere dâhildir ki onlar, gazap ile şehvetten ibarettir.

13943Onlarda da Cebrâillik, yâni melekiyet vasfı vardı. Lâkin o haslet büyük, onların ise havsalası dar olduğu için o haslet, o havsalaya sığmadı ve gitti.

13944Cansız olan bir şahıs ölüdür; canı ansız olan da ancak eşek olur.

13945Bir canda o «Ân» dediğim cevher bulunmazsa o can, bayağı ve aşağıdır. Bu sözü sofi söylemiştir ve haktır.

13946O yoldaki insan, son deminde, hayvanlardan ziyâde can çekişir. Çünkü dünyada ince işler yapmıştır.

13947Onun örüp dokuduğu hile ve şeytanlık, diğer hayvanlardan zuhûra gelmez.

13948Altın elbiseler dokur, denizin dibinden inciler çıkarır.

13949Hendese61 ilminin inceliklerini, yıldız ilmini, tıp ve felsefe ilimlerini en ince tarafları ile bilir.

13950Çünkü onun, ancak bu dünya ile alâkası vardır; yedinci kat göğe çıkmaya yolu yoktur.

13951Bütün bu bilgileri ve maharetinin cümlesi ahır bina etmek, yâni dünyayı imar eylemek vasıtasıdır ki, ahır da, sığır ve deve gibi hayvanların muhafazası içindir.

13952Hayvanların birkaç günlük yaşayışını temine yarayan bu ilim ve hünerlere o budalalar «Rümûz»62 derler.

13953Hak yolu ve o yolun menzillerinin ilmini gönül sahibi olan ârif ve onun münevver kalbi bilir.

13954Cenâb-ı Hak, akıl ile şehvetten terkib edilmiş lâtif bir canlı yarattı, onu «ilm-i nâfi» ile ülfet ettirdi.

13955Sûreti insan ve fakat sîreti hayvan olanlar için “Hayvan gibi”63 adını verdi. Çünkü uyanıklığın uyku ile ne münasebeti vardır?

13956Hayvanî ruh sahiplerinde ancak uyku bulunur. Bu nevî insanlarda aksine duygular vardır.

13957Uyanıklık geldi de hayvanî uyku kalmadı mı, hislerinin evvelce aksi ve aykırı olduğunu levhten okur.

13958Uykuya dalan kişinin, uyandığı zaman, uykuda iken rüyada gördüklerinin aksini görmesi gibi...

13959Öyle hayvan sîretli insan, hayvandan daha aşağıdır. Onu terk et, ihtilât eyleme ve Hz. İbrahim gibi «Lâ uhibbu’l-âfilîn» “Ben batan şeyleri sevmem” de.

«Ve emmellezîne fî kulûbihim meradun fezadethüm ricsen ilâ ricsihim»64 âyet-i kerimesinin tefsiri

13960Çünkü, hayvanî ruha sahip olan kişinin, huylarını değiştirmeye ve nefsiyle cihad etmeye, adîlikten kurtulmaya istidadı vardı ama, o istidadı kaybetti.

13961Halbuki, hayvanda mücâhedeye ve huylarını değiştirmeye istidat ve kâbiliyet olmadığı için, hayvanlıkta kalmasındaki mazereti aşikârdır.

13962Hayvanlıkta kalmış insanın, hakikat rehberi olan istidadı gittikten sonra, hangi gıdayı yese o gıda eşek beyni olur ve onu sersemletir.

13963Zihin açıklığı ve uyanıklık verdiği söylenilen Belâdür65 yiyecek olsa afyon yerine geçer, onun kalp illeti ve akılsızlığı artar.

13964Üçüncü bir kısım kaldı ki o kısma dahil olanlar, yarı hayvan, yarı insandır.

13965Bu kısımdaki insanların evveli, yâni insaniyeti; âhiri, yâni hayvaniyetiyle gece gündüz çarpışmakta ve çekişmektedir.

Aklın nefs ile uğraşması; Mecnûn’un deve ile münazaası gibidir. Zira, Mecnûn ileriye, yâni Leylâ tarafına gitmek arzu ediyordu. Bindiği deve ise, geriye, yavrusu tarafına dönmek istiyordu. Nitekim Mecnûn: “Devemin hevâ ve hevesi yavrusu tarafına, benim muhabbetim ise ileriye, Leylâ tarafınadır. Onunla, aramızda hakiki bir muhalefet vardır” demiştir.

13966Akıl ile nefs, Mecnûn ile devesi gibidir ki biri ileri, diğeri geri gitmek ister.

13967Mecnûn’un meyli, ileriye, Leylâ cihetine gitmek ister. Devenin meyli ise, geriye, yavrusunun yanına koşmak diler.

13968Eğer Mecnûn bir an gafil bulunsaydı, deve döner ve geriye giderdi.

13969Mecnûn’un bedeni Leylâ’nın aşk ve sevdâsıyla dolu olduğu için ona kendinden geçmekten başka çâre yoktu.

13970Ona murakıp olacak aklı iken, Leylâ’nın sevdası onun aklını kapmıştı.

13971Lâkin deve dikkatli ve atik idi. Yularının gevşediğini hissedince.

13972Mecnûn’un gafil ve hayran olup kendinden geçtiğini anlar, geri döner, yavrusunun yanına gitmeye başlardı.

13973Mecnun kendine gelince devenin fersahlarca geri gitmiş olduğunu araziden anlardı.

13974Üç günlük yolda, Mecnun bu hâl ile yıllarca tereddütte kaldı.

13975Nihayet dedi ki: “Ey deve; ikimiz de birbirimize zıt âşıkız. O hâlde yol arkadaşlığına lâyık değiliz.

13976Senin muhabbetin ve yuların bana muvafık değildir, o hâlde senin sohbetini terk etmek gerektir.”

13977Bu iki yol arkadaşı birbirinin yolunu vurmaktadır. Onun için, tenden inmeyen ve onu terk etmeyen ruh, yolunu azıtır gider.

13978Senin ruhun da Arş’ın ayrılığı ile yoksulluğa düşmüş. Tenin ise diken arzusuyla deveye dönmüş.

13979Ey doğduğu yeri ölürcesine seven; sen benimle bulundukça ruhum Leylâ’dan uzak kalıyor.

13980Mûsâ kavminin yıllarca Tih çölünde dolaşması gibi, ben de seninle bu hallere düştüm... Ömrüm geldi, geçti...

13981Ey deve; visâle kadar giden yol iki adımdan ibaretti. Fakat senin mekrinden, yâni ben ileri gitmek isterken senin geri dönmenden, altmış yıldır vuslattan mahrum kaldım.

13982Yol yakındı. Ben ise çok geç kaldım. Bu süvârilikten yâni senin sırtında gitmekten usandım.”

13983Mecnun: “Ayrılık âteşinden yandım, bu gam, daha ne vakte kadar sürecek?” diye kendini deveden fırlattı attı.

13984O geniş çöl, Mecnun’a dar geldiği için taşlık bir yerde kendini deveden attı.

13985O yiğit Mecnun, kendisini öyle bir sertlikle aşağıya attı ki âdeta kemikleri dağıldı.

13986Kendini aşağıya öyle bir atışla attı ki Kazâ-yı İlâhî ile ayağı kırıldı.

13987Ayağını bağladı ve: “Top olurum da onun çevgânı66 önünde yuvarlanarak giderim” dedi.

13988Beden merkebinden inmeyen bir süvariden güzel sözlü olan hakîm nefret eder.

13989Ey sâlik; sen top ol da aşk çevgânının darbesiyle yuvarlan.

13990Deve üstünde gidiş bizim seyrimizdir, ondan indikten sonraki gidiş artık İlâhî çekişle olur.

13991Bu hareket, gidişin müstesna bir cinsidir ki, cinlerin çalışması ile de olmaz, insanların çalışması ile de!...

13992Bu, yâni iradesiz olan çekiliş ve gidiş, alelâde çekilip gitme değildir. O, Hz. Ahmed’in fazl u ihsanıyladır.

Pâdişaha lâyıkıyla hizmet etmediği için maaşı azaltılan kölenin hükümdara şikâyeti

13993Sözü kısa kes de pâdişaha mektup yazıp gönderen köleyi anlat!

13994O köle, cenk ile, varlıkla ve kinle dolu bir mektup yazmış ve nazlı olan o pâdişaha göndermişti.

13995Ey sâlik; o nâme senin kalıbındır. Ona dikkatle bak, pâdişaha lâyık olup olmadığını anla da ondan sonra takdim et!

13996Bir köşeye çekil, mektubu aç ve oku da gör! Harfi ve lâfzı pâdişahlara münasip midir?

13997Eğer o mektuptaki yazı yâni senin cismindeki ahlâk ve tabiat enbiyâ ve evliyaya lâyık bir hâlde değilse o mektubu parçala, başka bir mektup yazmanın çâresine bak!

13998Lâkin ten mektubunun açılmasını ve okunmasını kolay sanma. Öyle olsaydı herkes gönül esrarını ayan beyan görürdü.

13999Kapalı bir mektup gibi olan cesedi açmak, içindeki yazıları yâni ahlâk ve ahvali okuyup anlamak ne kadar güçtür. Bu hareket, çocuk oyunu değil, erkeklerin işidir.

14000Hepimiz de fihriste kanaat etmişiz, Çünkü hırs ve hevâ ile meşgul olmuşuz.

14001Mektubun içindekiler de fihristtekiler gibi zannedilsin diye fihrist, avamın tuzağı olmuştur.

14002Fihristi kapa da kitabın baş tarafını aç ve bu sözden baş çevirme! Doğruyu en iyi bilen Allah’tır.

14003O ünvan, yâni kitabın ilk sahifesi dil ile ikrar gibidir. Yalnız onunla kalma, gönül metnini imtihan et.

14004İşin münafıkçasına olmamak için, kalbinin tasdiki lisanının ikrarına uygun olmalıdır.

14005Ağır bir çuval yüklenip götürürken, içinde ne olduğunu anlamak için ona bakman, muhteviyatından bir şey eksiltmez.

14006O çuval içindeki ekşi ve tatlı şeyler taşımaya değerse taşı.

14007Yoksa çuvalındaki taşları boşalt... Kendini ayıptan ve bu ar olan yükten kurtar.

14008Sultanlara, pâdişahlara takdim edilmeye lâyık şeyleri çuvalına doldur.

Hırsızın, kocaman sarıklı bir fakih67in sarığını kapması ve fakihin: “Sarığı çöz, ne kaptığını anla da ondan sonra götür!” diye seslenmesi

14009Bir fakih, paçavra parçalarını toplayıp, sarığının içine doldurmuştu.

14010Sarık irileşsin ve meclise gelince büyük görünsün diye...

14011Sarığın altı, eski elbise parçalarıyla doldurulmuş, dışarısı da yine o parçaların yenice olanlarıyla süslenmişti.

14012Sarığın dışarısı cennet elbisesi gibi süslü, içerisi ise münafık kalbi gibi çirkin ve rezil idi.

14013O sarığın içinde abâ ve pösteki parçalarıyla pamuklar gömülmüştü.

14014Bu kıyafetle fütuhata, yâni birinin vereceği parayı bulmak için medreseye doğru gidiyordu.

14015Bir hırsız, karanlık ve ıssız bir yolda durmuş, bekliyordu.

14016Satarak, bedeliyle bir işini görmek için, fakihin başından sarığını kaptı ve koşmaya başladı.

14017Fakih ona: “Oğul; sarığı çöz de öyle götür!” diye seslendi.

14018“Böyle dört kanatla uçarcasına götürdüğün o hediyeyi bir kere aç da bak.

14019Onu aç ve elinle yokla. Ondan sonra istersen götür, sana helâl ettim” dedi.

14020Hırsız, sarığı çözünce yolun üstüne yüz binlerce paçavra döküldüğü için bıraktı, kaçtı.

14021O iri ve olmaz olasıca sarıktan elinde bir arşın kadar eski kir bez kaldı.

14022Hırsız, bez parçasını da yere vurup: “Ey ayarsız ve değersiz! Bu hîle ile beni işimden alıkoydun” dedi.

14023Hırsızın bu hitâbını işiten fakih dedi ki: “Evet hile ettim, fakat nasihat yoluyla da, sarığı çöz, öyle götür dedim.”

Dünyanın, ehli dünyaya hâl diliyle nasihat vermesi ve ondan vefâ umanlara bîvefalığını göstermesi

14024Ey üstad; bu kevn ü fesad âleminde o «Kevn» yâni olmak hiledir, fesad yâni bozulmak da nasihattir.

14025Kevn yâni mevcudat der ki: “Gel bana bağlan ki ben lâtif gidişliyim.” Fesadı da der ki: “Git, bana bağlanma ki ben bir şey değilim.”

14026Ey ilk bahar güzelliğine karşı dudak ısıran. yâni hayran olan. Bir de sonbaharın sararmış hâline ve soğukluğuna bak!

14027Gündüzün güzel güneşin doğuşunu görünce, gurub zamanı onun ölümü demek olan batışını hatırla!

14028Bu hoş çardakta, yâni fezâda bedir hâlindeki kamerin letâfetini görürsün; onun bir de ay sonlarında uğradığı zaafı ve bedir hâline olan hasretini düşün!

14029Güzel bir çocuk, bakarsın, güzelliğiyle halkın dildarı olur. Bir müddet sonra ihtiyar bir bunak hâline girer ve halka rezil olur.

14030Eğer gümüş tenli güzeller seni avladıysa ihtiyarlıktan sonra bir de pamuk tarlasına dönen bedene bak!

14031Ey yağlı, ballı yemekler ve nefis gıdalar görüp imrenen, kalk helaya git de, onların fazlasını orada gör!

14032Pisliğe de ki: “Senin, o güzelliğin, tabak içindeki zevk ve letâfetin ve güzel kokun nerede?”

14033Cevaben der ki: “O saydığın şeyler dâne idi, ben de kurulmuş bir tuzaktım. Sen gelip tuzağa düşünce dâne gizlendi.”

14034Sanatta ustaların gıptasını çeken öyle parmaklar vardır ki sonunda titrek olmuştur.

14035Kezâ can gibi ve nergis bakışlı mahmur bir gözü, sonunda, çipil olmuş ve sular akmaya başlamış bir hâlde görürsün.

14036Kezâ arslanların safında giden arslan gibi yiğit bir er, gün gelir, fare gibi âciz birine mağlup olur.

14037Kezâ: Üstün kabiliyetli bir sanatkârı, sonunda yaşlı bir merkep gibi, işe yaramaz bir hâlde görürsün.

14038Kezâ, akıllar alan misk kokulu ve kıvırcık bir zülüf, ihtiyarlıkta kır eşeğin kuyruğu gibi çirkinleşir.

14039Bütün bu şeylerin ilk ve letâfetli hallerine bak, sonra da onların nasıl bozulduklarını ve ne hâllere girmiş olduklarını gör!

14040Çünkü Kevn âlemi, sana tuzağını kurmuş ve o vâsıta ile nice ham ervahın bıyığını, sakalını yolmuştur.

14041“Benim aklım, dünya tuzağından kaçabilirdi, fakat beni hile ve hud’a ile yakaladı” deme!

14042Ey boynundaki altın halka ve sırmalı kayışla iftihar eden, bir gün gelir ki o halka, boyuna takılan bir lâle, o kayış da bir zincir oluverir.

14043Böylece âlemin her cüz’ünü say ve evvelki haliyle sonraki hâlini göz önüne getir.

14044Her kim sonu daha iyi görürse o daha mesuttur. Her kim de dünya ahırını daha iyi görür ve ona bağlanırsa, o da Allah’tan çok fazla uzaktır.

14045Hüsnüyle iftihar eden ay gibi parlak olan her güzelin yüzüne bak. Fakat evvelini gördükten sonra sonuna da nazar et ki,

14046Şeytan gibi tek gözlü yâni bir şeyin yarısını görüp yarısını görmez bir ebter olmayasın.

14047Şeytan Âdem’in çamurunu gördü, dînini görmedi. Bu cihana ait olan o çamuru seyretti, fakat öbür âlemi gören mâneviyâtını müşahede edemedi.

14048Ey yiğit kimse; erkeklerin kadınlara üstünlüğü; kuvvetlerinden, kazançlarından ve çiftlik sahibi olmalarından değildir.

14049Arslanın ve filin, kuvveti sebebiyle insanlara üstün olması lâzım gelirdi hey amca;

14050Ey yalnız bu anı gören kimse; erkeğin kadına olan üstünlüğü işin sonunu daha iyi görmesindendir.

14051Bir erkek ki işin sonunu görmekten âciz olursa, işin sonunu görenlere nazaran kadın gibi nâkıstır.

14052Dünyadan birbirine zıt iki ses gelir. Acaba senin hangisini kabule istîdâdın vardır?

14053O seslerden biri inananların hayatı, diğeri ise şakilerin aldanması ve aldatmasıdır.

14054Ey kimse; ben dikenin çiçeği ve gülüyüm. Beni hoş ve sevgi ile tut ki gül dökülür, ben dikenli bir dal olarak kalırım.

14055Çiçeğin sesi: “İşte gül satan geldi” der... Dikenin sesi de, “Bizim tarafa gelmeye çalışma”, der!

14056Bu seslerden birini kabul ettin mi öbürünü duymazsın bile... Çünkü seven bir kimse sevdiğinin zıddı olan şeylere karşı âdeta kör ve sağır olur.

14057Sesin biri: “İşte hazırım” der, öbür ses de: “Sen benim sonuma bak!” der.

14058“Benim hazırdaki güzelliğim ve mâmûriyetim hile ve tuzak gibidir.” ihtarında bulunur. Ey sâlik; aynadaki son nakşa bak, yâni bir güzelin ihtiyarlığındaki çirkinliğini, bir binanın harabe haline gireceğini düşün.

14059Bu iki çuvaldan birine girer yâni kevn ü fesad nidalarının birine kulak verirsen öbürünün zıddı ve yabancısı olursun.

14060Ne mutlu o kimseye ki, Hak erlerinin duydukları bu sesi önceden işitti!

14061Kalp evini boş bulunca girer ve yerleşir. Artık sahibine ondan başkası çarpık ve şaşılacak bir şey görünür.

14062Toprak ve yeni bir çanak, pis bir koku almış olursa su, ondan kokuyu gideremez.

14063Dünyada her şey, bir şeyi çekmektedir. Nitekim küfür, kâfiri; irşad, mürşidi çeker.

14064Dünya’da kehrübâ da vardır, mıknatıs da... Sen saman çöpü veya demir olursan mıknatısın tesirine, cezbesine tutulursun.

14065Demir isen seni mıknatıs çeker, saman isen kehrübâ etrafında dolaşırsın.

14066Hayırlı kimselerle dost olmayan, şüphesiz kötülerin yanında yer alır, onların komşusu olur.

14067Mûsâ[a.s.], Kıbt kavmi indinde çok kötü idi. Firavun’un veziri Hâmân da Benî İsrail’in indinde çok mel’un idi.

14068Hâmân’ın canı Kıptîleri cezbediyordu. Mûsâ’nın ruhu ise İsrailoğullarının talibi bulunuyordu.

14069Eşeğin midesi samanı, insan midesi de buğday çorbasını cezbeder.

14070Eğer sen, gaflet ve cehalet karanlığı yüzünden bir kimseyi tanıyamazsan, dikkat et o kimse, kendisine kimi imam edinmiş, kime uymuş... bak, ne olduğunu anlarsın...

Ârif’in Allah’ın nurundan gıdası bulunduğunun ve “Ben rabbimin indinde gecelerim, beni yedirir ve içirir” hadisinin beyânı

14071Çünkü her yavru, anasının ardınca gider, bu gidişle de cinsiyeti anlaşılır.

14072İnsanın sütü, insanın göğsünden gelir, fakat eşeğin sütü yarı belinden aşağısından gelir.

14073Şu hâl, Ezelî Taksim Edici’nin, adâletle taksimidir. Fakat şaşılacak şey şu ki: Bu taksimde ne cebir vardır, ne de zulüm...

14074Hakk’ın taksiminde cebir olsaydı insanlarda nasıl pişmanlık olurdu? Taksim-i İlâhîde zulüm bulunsaydı, Hakk’ın, kulları üzerindeki Hıfz-ı İlâhîsi nasıl olabilirdi?

14075Gün sona erdi. Ders yarına kaldı. Zâten bizim sırrımızın beyânı bir güne nasıl sığar?

14076Ey bir fâsıkın sözüne ve yaltaklanmasına inanan, sözlerini doğru sayan!

14077O itimadınla, su kabarcığından bir kubbe yapmışsın ve o kubbe, ipleri çürük bir çadır gibidir.

14078Riyâ ve mekr şişmek gibidir ki onun çakmasıyla yolcuların gidecekleri yolu iyi görmelerine imkân yoktur.

14079Bu dünyada da, onun ehli olanlarda da iş yok... Her ikisi de vefasızlıkta gönül birliği etmiştir.

14080Öbür âlemin ehli ise, o âlem gibi yüksektir ve ilelebet ahdinde ve vaadinde sabittir.

14081İki peygamberin birbirine zıt olduğu ve birbirinin mucizesini kapıp aldıkları görülmüş müdür?

14082Öbür âlemin meyvesi nasıl porsur ve çürür? Akıldan husûle gelen neşe, gam ve kasavet olur mu?

14083Nefs ahde vefakâr değildir, o şebekten katle müstahaktır. O da, kıblegâhı da alçaktır.

14084Nefs, zeki ve ince işlere aklı erer bir hâlde ise de, kıblesi dünya olduğu için, onu ölü bil.

14085Allah’ın vahiy suyu bu ölüye erişince o ölü topraktan bir diri zuhura gelir.

14086Hak tarafından sana ilham gelmeyince o yüzüne sürdüğün «Tâle bekâhu»68 düzgününe aldanma!

14087Ey sâlik; sen unutulmayacak bir şöhret ve gurûb etmeyecek bir güneş ara.

14088O ince hünerler ve dedikodular, Firavun ve kavmine, ölüm ise Nil suyuna «yâni Şab Denizi’ne» benzer.

14089Mısırlıların satveti saltanatı ve sihri, halkı boyunlarından tutup, çekerse de,

14090Onların hepsini, sihirbazların sihri farz et. Ölüm ise Mûsâ’nın bir değnek parçası iken ejderha olan asâsıdır.

14091O sihirbazlıkları bir lokma yaptı ve yuttu. Cihanı istilâ etmiş olan gece karanlığını, sabah nurunun bir anda izâle ve âlemi tenvir etmesi gibi.

14092Sabahın nuru, gecenin karanlığını yutmakla fazlalaşmadı. Evvelce nasılsa yine öyle kaldı.

14093Fazlalık, Zatta değil, eserdedir. Zât için artmak ve eksilmek yoktur.

14094Cenâb-ı Hak, cihanı icad etmekle fazlalaşmamıştır, evvelden olmayan şimdi de yoktur.

14095Fakat, Hakk’ın icâdıyla mahlûkat arttı; Ancak, bu iki artış arasında fark vardır.

14096Eserin artması, müessir-i hakikî olan Hakk’ın zuhurudur... Bu sûretle sıfatları ve işi zâhir olur, görünür.

14097Bir zatın fazlalaşmasına gelince, bu onun sebeplere bağlı ve sonradan meydana gelmiş olduğuna delildir.

“Mûsâ, nefsinde korku hissetti; biz de: korkma, sen yüce ve gâlip olacaksın dedik”,69 mealindeki âyet-i kerîmenin tefsiri

14098Hz. Mûsâ kendi kendine dedi ki: “Sihir de halkı hayran eder. Halkın sihir ile mucizeyi ayırd edecek temyizi yok, ne yapayım?”

14099Cenâb-ı Hak buyurdu ki: Ben halkta bir temyiz peydâ ederim ve böylece temyizi olmayan akla hakikati görür göz veririm.

14100O asırda sihir, iftihar edilir bir sanattı. Fakat, asâ ejderha olunca o iftihar edilen sanat, âr oldu.

14101Herkes güzellik ve cazibe dâvâsındadır. Ölüm ise, cazibelerin mihenk taşıdır.

14102Sihir de, mûcize-i Mûsâ da geçti, her ikisinin çömleği de varlık damından düştü.

14103Sihir çömleğinin sesi lânetten başka bir akis yapmadı; Din çömleğinin sesi de yücelikten başka bir akis bırakmadı.

14104Madem ki erkek ve kadın nazarında mihenk gizlidir. Ey kalp olan, artık sen de gel, safa karış da; halis altınım, diye lâf et!..

14105Evet, mihenk meydanda olmadığı için senin için tam lâf zamanıdır. At, tut ki seni el üstünde gezdirsinler.

14106Kalp para her an kibir ve azametinden der ki: “Ey hâlis altın! Ben senden nasıl eksiğim.”

14107Altın ona cevap verir ki: “Evet, kapı yoldaşı; lâkin mihenk taşı geliyor, imtihana hazırlan!”

14108Cesedin ölümü, sır ehli için, Allah tarafından bir hediyedir. Hâlis altına makasın ne zararı olur?

14109Kalp olan, mahiyetini ve sonunu önceden görse idi, sonradan kararacağına, önceden kararırdı.

14110O kalp olanın yaldızı evvelce silinip kararmış olsaydı münafıklıktan ve şakilikten uzaklaşırdı.

14111Yine o kalp, Allah’ın fazilet ve keremi kimyasına, «yâni bir mürşid-i kâmil’in feyz-i nazarına» talip olurdu da aklı, riyakârlığına galebe ederdi.

14112O kalp ve müraî şahsın kalbi kırık olsaydı, kırıkları sarıp sarmalayan mânevî bir çıkıkçıyı karşısında görürdü.

14113O kalp müzevvir70 ve mürâî71, âkıbeti görüp de kırılırsa o mânevî çıkıkçının sermayesiyle derhâl iyi olur.

14114Allah’ın fazl u keremi, bakırları iksire doğru sevk eder. Fakat, bakırken üstündeki yaldız dolayısıyla altınlık davasında bulunanlar Rabbani keremden mahrum kalırlar.

14115Ey yaldızlı bakır, «yâni ey sahte mürşid», ettiğin irşad dâvasından vazgeç. Zira, müşterilerin yâni müridlerin böyle hep gözü kapalı kalmazlar.

14116Dünyada olmasa bile, mahşer gününde onların gözlerini açarlar ve senin yapmış olduğun göz bağcılığı rezil ve rüsvay ederler.

14117Âhireti, dünyada görmüş olanlara bak ki, onlar, ruhların hasret kaldığı ve gözlerin gıpta ettiği zevât-ı kiramdır.

14118O zevat-ı kiram, hâli görmüş, istikbali keşfetmiş, fesadın başı olan dâvayı esâsından kesmişlerdir.

14119Hâli, cehil ve şek içinde gören, yâni istikbali göremeyen kimsenin karşısında gerçek sabah ile sahte sabah birdir.

14120Ey genç; yalancı sabah yüz binlerce kervanın helakine sebep olmuştur.

14121Bir nakdin mahiyetini takdir edemeyenleri aldatmayacak para yoktur. Mihenk taşı ve makası olmayan ruhların vay hâline!72

Dâvaya kalkışan kişiye, dâvadan geçmesi için ısrar ve peygamberlere uymasını emrediş

14122Müseylemetü’l-Kezzab demiştir ki: “Ben hakikaten Ahmed’im, onun dinini fen ve sanatla vurup kıracağım.”

14123Müseyleme’ye ve onun gibi yalancılara de ki: “Kibir ve azamet taslama! İşin önünü bırak da sonundaki lânete bak!

14124Başına adam toplamak hırsıyla bu kılavuzluğu yapma. Bir kılavuzun gerisinden gel ki önünde fener götürülsün.”

14125Mumun aydınlığı, gidiş istikametinde, dâne mi, tuzak mı olduğunu ay nuru gibi gösterir.

14126Sen istesen de istemesen de kandilin aydınlığı ile, doğan izi ile karga izini görür ve ayırd edersin.

14127Elinde ışığın yoksa olmaz. Zira, bu kargalar, hîle ve tezvir ile akdoğanların sesini öğrenmişlerdir.

14128Böyle bir kimse Hüdhüd’ün ötüşünü öğrenmiş olsa da onda Hüdhüd’ün uçarken toprak altındaki suyu görüşü gibi bir sır ve Sebe’ ülkesinin haberi ne gezer?

14129Arızî ve taklidi olan sesi zâti ve tabiî olan sesten, pâdişahların tacını da Hüdhüd’ün tacından ayrı bil.

14130Bu utanmaz mukallitler, dervişlerin sözünü ve âriflerin nüktesini dillerine dolamışlardır.

14131Eski ümmetlerden hepsinin helak olması, kayayı ağaç zannettiklerinden yâni bâtılı hak vehm eylediklerinden idi.

14132O helak olan ümmetlerin de temyiz kudreti vardı. Lâkin hırs ve tamâ insanı kör ve sağır eder.

14133Gözü, bir illet sebebiyle görmeyenler, Rahmet-i İlâhiye’den uzak değildir. Fakat hırs ve tamâ körlüğü mâzûr olamaz.

14134Pâdişahın çarmıhı, Rahmet-i İlâhiye’den uzak değildir. Lâkin haset çarmıhı affedilemez.

14135Ey balık, oltaya iyice dikkat et. Pisboğazlık, senin sonu görecek olan gözünü kapar.

14136İki gözünden biriyle işin başlangıcına, biriyle de sonuna bak. Mel’un şeytan gibi tek gözlü olma!

14137Tek gözlü o kimsedir ki yalınız hâli görür, hayvanat gibi mâzî ve âtiden gafil bulunur.

14138Öküzün iki gözünü telef etmek cürmünde o iki göz, bir göz gibidir. Çünkü o gözün şerefi yoktur.

14139O öküzün iki gözü yarım kıymet değer. Çünkü onun iki gözü senin gözüne istinad eder.

14140Eğer bir insanın tek gözünü kör edecek olursan, şer’an yarım diyet lâzım gelir.

14141Çünkü insan bir gözü ile bir dostunun yardım ve müzaheretine muhtaç olmaksızın da iş görebilir.

14142Eşeğin gözü, başı görüp sonu görmediği için iki gözü olsa bile tek gözlü hükmündedir.

14143Bu sözün sonu gelmez. Hikâyesine başladığımız ahmak köle, yiyecek tamâhıyla Pâdişaha dilekçe yazıyor.

Ecir ve nafaka talebine dâir o kölenin pâdişaha dilekçe yazması hikâyesinin bakiyesi

14144O köle dilekçeyi yazmadan evvel aşçıbaşının yanına gitti ve dedi ki: “Ey cömert pâdişahın hasis aşçısı!

14145Benim nafakamın pâdişahın nazar-ı dikkatini celb etmesi, ondan ve onun himmet ve cömertliğinden uzaktır.”

14146Aşçı dedi ki: “Böyle irâde çıkması, senin salâh-i hâl kazanman içindir. Yoksa pâdişahın hasisliğinden ve züğürtlüğünden değildir.”

14147Köle dedi ki: “Bu söz vallahi mânâsızdır. Pâdişahın indinde eski ve halis altın, toprak gibi kıymetsizdir.”

14148Aşçı yüz türlü delil ve hüccet gösterdiyse de köle, hırs ve tamâ şevkiyle hepsini reddetti.

14149Ve aşçıya dedi ki: “Siz bunu kasden yapıyorsunuz.” Aşçı da cevap verdi ki: “Hayır. Biz ferman kölesiyiz.

14150Bunu fer’den değil, asıldan bil. Yay’a pek kabahat bulma, oku atan koldur.

14151“Attığın vakit sen atmadın”73 âyeti bir iptilâdır. Fakat, Peygamber’in günâhına da girme ki o atış Allah’tandır!

14152Ey beyhude hiddetlenen, su baştan bulanıktır. Gözünü aç da ilerisine bak.”

14153Köle; gamından ve hiddetinden, bir yere gitti ve pâdişaha sert bir dilekçe yazdı.

14154O dilekçede pâdişahı övüp, onun cömertliğinden bahsetti.

14155Diyordu ki: “Ey istek sahiplerinin ihtiyacını temin etmekte avucu denizden ve buluttan daha cömert olan Pâdişahım!

14156Zira bulut verdiğini ağlaya ağlaya verir. Senin elin ise gülerek nimet sofraları kurar.”

14157Dilekçenin zâhiri medih olmakla beraber o medihlerden hışım ve gazap eserleri görünüyordu.

14158Ey ahmak adam; bunun gibi, senin de işin nursuz ve çirkindir. Çünkü hilkat nurundan çok uzaktasın.

14159Dünyanın parlaklığı ve letâfeti de çabucak kesâda uğrar. Çünkü o, olma ve bozulma âlemidir.

14160Medheden kimsenin kalbinde kin bulundu mu, ettiği medihden gönüller hoşlanmaz.

14161Ey gönül, evvelâ kinden ve kerâhattan temizlen, ondan sonra hamd eyle ve çevik ol!

14162Kalbinde kerâhat bulunanı kimsenin «Elhamdülillâh» demesi, şeytanlıktır, hiledir, efsundur ve münafıklıktır.

14163Cenâb-ı Hak buyurmuştur ki: “Ben zâhire bakmam, bâtına nazar ederim.”74

Şerefini korumak için övgüde bulunan, fakat içinden dert ve elem kokusu duyulan, hırkasının eskiliğinden, o şükürlerinin lâftan ve yalandan ibaret olduğu anlaşılan methedicinin hikâyesi

14164Bir kimse eski bir aba ile Irak’tan geldi. Dostları, ayrılık zamanındaki mihnet ve meşakkatlerden sordular.

14165Dedi ki: “Evet, ayrılık vardı ama bu sefer, benim için çok mübarek ve müjdeli oldu.

14166Bağdat’taki halife bana on kat elbise verdi. Yüzlerce medh ü senâ ona yakın olsun.”

14167Teşekkür ve medihleri saydı döktü. O teşekkürler haddini, ölçüsünü geçince,

14168Ona dediler ki; “Elbisenin eski püskü olması, yalan söylediğine şahitlik ediyor.

14169Vücûdun çıplak, başın açık, zaruret ve ihtiyaç ateşine yanmış bir hâldesin. Teşekkürü birisinden çalmış, yahut öğrenmiş gibi ediyorsun.

14170Senin beyine ettiğin şükür ve hamd’in, başında ve ayağında bulunması lâzım gelen nişaneleri nerede?

14171Dilin o pâdişahı methediyorsa da bütün bedenin lisan-i hâl ile ondan şikâyette bulunuyor.

14172O cömert sultanın sehâvetinden sende bir pabuç ve bir şalvar bile yok.”

14173Metheden dedi ki: “Onun verdiklerini ben fukaraya dağıttım. Yoksa o, beni görüp gözetmek hususunda kusur etmedi.

14174Emîrü’l-Mü’minîn’den aldığım atiyyelerin hepsini yetimlere ve fakirlere verdim.

14175Mal verdim, mükâfat olarak uzun ömür aldım. Çünkü ben tarikat mücerretlerindenim.”

14176Ona dediler ki: “O mal, mübarek imiş ki hayra sarf edilmiş. Lâkin senin bâtınındaki bu mahrumiyet ateşinin dumanı nedir?

14177Senin içinde diken gibi yüzlerce kerahet, yâni gam ve keder var. Gam ve keder nasıl sevine nişân olur?

14178Eğer söylediklerin doğru ise, aşkın ve başkalarını nefsine tercih edişin, bir de «Kaza ve Kader»e rızâ gösterişinin alâmeti nerede?

14179Farz edelim ki dağıttığın mal gitti, onu verene kalben meylin nerede? Sel akıp gittiyse geçtiği yer hani?

14180Gözün, evvelce cana canlar katan siyah bir göz idiyse, haydi diyelim o güzellik geçti... Fakat şimdi gözün neden gök?

14181Ey ekşi suratlı adam, gönül temizliğinin alâmeti nerede? Sözlerinden yalan râyihası geliyor, sus!

14182Cömertlik ve ihsanın kalpte yüz nişanı olur. Hayır işleyen kimsenin yüz türlü alâmeti bulunur.

14183Eğer bir mal bağışlamakla ve ihtiyaç ehline verilmekle sûretâ telef olur yâni elden giderse verenin kalbine yüzlerce mânevî hayat gelir.

14184Tanrı tarlasına temiz ve sağlam tohumlar ekilsin de mahsul alınmasın... İmkan mı var?

14185Eğer Allah’ın bahçelerinde başak bitmez ve yetişmezse, Allah’ın arzı nasıl geniş olur?

14186Fâni olan bu Arz bile, mahsulsüz olmadığına göre, ondan çok geniş olan mânâ ve âhiret âlemi nasıl mahsulsüz olur.

14187Bu dünya toprağının mahsulü bile hadsiz, hesapsızdır. Bir danenin en az mahsulü yedi yüzdür.

14188Ey, ‘Halîfe bana hil’at verdi’ diye, ona hamd eden! hani sende hamd edenlerin nişanı. Ne dışında ne de içinde bunun hiçbir eseri görünmüyor.

14189Bir ârifin Allah’a karşı ettiği hamd, doğrudur. Zira, onun eli ve ayağı ettiği hamde şâhittir.

14190Allah’a ettiği hamd ü senâ ârifi karanlık cisim kuyusundan çekip çıkarır... Dünya zindanından kurtarır.

14191Sırtındaki takva atlasıyla ülfet nuru, onun omzunda hamd alâmetidir.

14192O, şu eğreti ve fânî dünyadan kurtulmuş, akar su kenarlarında ve gül bahçelerinde yurt tutmuştur.

14193Onun meclisi, makamı ve rütbesi, yüce himmetinin sır sedirinin üzerindedir.

14194Orası öyle bir sıddîkiyet makamıdır ki doğruların «sıddîklerin» hepsi de orada, ter ü taze, mesrûr ve handan olarak yurt tutmuşlardır.

14195Ârif ve kâmil zevatın hamdi, bahar mevsiminde gül bahçesinin hamd etmesi gibidir.... Yüzlerce nişânesi, yüzlerce alâmeti ve eseri vardır.

14196Türlü nakışlarla müzeyyen olan o gül bahçesinde baharın feyzi bulunduğuna çeşmeler, fidanlar ve otlar şahittir.

14197Sedef içindeki inci gibi, bir güzelin hüsnüne, her tarafında binlerce alâmet mevcuttur.

14198Ey yalancı adam; senin nefesinden kötü bir sır kokusu geliyor, başından ve yüzünden gam ve kederin apaçık görünüyor.

14199Mücâdele ve uğraşıp çalışma yeri olan dünyada râyihadan anlayan maharet sahibi kimseler vardır. Öyle ataklık edip hayhuy etmeye kalkışma ve saçma sapan söyleme.

14200Ey yalancı kimse; sen de miskten bahsetme... Zira, nefesinden duyulan soğan kokusu, sırrını izhar ediyor.

14201Sen gül reçeli yedim diyorsun, fakat ağzının kokusu sarımsak yediğini anlatıyor. Artık hezeyan etme.

14202Gönül, büyük bir konak gibidir. İçinde gizli komşular vardır.

14203O komşular, pencere aralıklarından ve duvar arkalarından o gönüldeki sırra muttali olurlar.

14204Öyle bir pencere aralığı ki ev sahibinin o aralıktan haberi ve nasibi yoktur.

14205Kur’ân’dan okusan a... Şeytan ve kavmi, insanın ahvâline vâkıftırlar.

14206Ey kalp akça gibi olan! Hakikat mihengi olanlar ve hakikati görenler arasında riyakârlığa ve atıp tutmaya kalkışma!”

14207Hakikat mihengi olan her Er’in, kalbe ve oradaki esrara vukuf yolu vardır ki Cenâb-ı Hak, onları cisim ve kalbin emîri kılmıştır.

14208Ey dini ve mezhebi güzel olan kimse! Madem ki şeytanlar bile, yaratılışlarındaki o kabalık ve kötülükleriyle bizim sırrımıza vâkıftırlar.

14209Kalbimize hırsızcasına girebilirler. Biz, onların hırsızlıklarından tepetaklak oluruz.

14210Bunlar, kalbimize uzanan, yarık ve pencerelere sahip oldukları için bize daima zarar ve ziyan verirler.

14211Dünyada münevver ruhlu insanlar, birtakım gizli hâllerden niçin haberdar olmasınlar.

14212Felekler üstüne çadır kurmuş olan ruhlar, insan kalbine vâkıf olmak hususunda şeytanlardan aşağı mı olurlar?

14213Şeytan, hırsızca göğe çıkar da, yakıcı bir şihab ile kovulur, sürülür.

14214Bir şakînin muharebede mızrak yarasından yere düştüğü gibi, göğe çıkan şeytan da, o şihabın isâbetiyle gökyüzünden tepetaklak yuvarlanır.

14215Makbûl-u İlâhî olan ruhların kıskançlığından ötürü şeytanları felekten baş aşağı atarlar.

14216Sen, çolak, topal, kör ve sağır isen; yüksek ve büyük ruhları da kendine kıyas ederek senin gibi sanma!

14217Utan, gevezelik etme ve can çekişme... Cismi gözeten ve ondaki esrarı anlayan nice casus vardır!

İlâhî bir tabip olan zevât-ı kiramın mürîd ve yabancının sîmalarından ve sözlerinin üslûbundan ve gözlerinin renginden ve bunların hiçbiri olmaksızın gönül yolundan onların kalbî ve dînî hastalıklarını teşhis etmeleri ve marazlara görüp tedavî eylemeleri

14218Bu beden hekimleri pek bilgilidirler. Senin hastalığının ne olduğuna senden ziyâde vâkıftırlar.

14219Senin hâlini idrar kabından anlarlar. Sen illetini onlar kadar bilmezsin.

14220İdrar kabından anladıkları gibi nabzından, renginden ve nefes alışından da sendeki her nevi hastalığı teşhis ederler.

14221O halde Allah’ın doktorları olan evliyâullah, sendeki hastalığı artık sen söylemeden, nasıl olur da anlamazlar?

14222Hem nabzından, hem cisminden, hem renginden derhâl yüz türlü hastalık keşfederler.

14223Bu ceset hekimleri, tabâbeti yeni öğrenmiş oldukları için idrar kabı gibi, nabız gibi, yüzün rengi gibi alâmetlere ihtiyaçları vardır.

14224Ruh hekimi ve Tabib-i İlâhî olan kâmiller ise, uzaktan, senin adını işitmekle varlığının ta derinliklerine kadar giderler.

14225Belki de senin doğuşundan yıllarca evvel, seni görürler ve ahvâlini haber verirler.

Şeyh Ebu’l-Hasan Harkânî’nin doğmasından yıllarca evvel, dünyaya geleceğini, sûret ve sîretinin nişanlarını Bâyezîd’in birer birer haber vermesi; tarih yazanların da şeyh Harkânî’yi beklemek üzere o haberi kaydetmeleri

14226Bâyezid-i Bistâmî’nin Ebu’l-Hasan Harkânî doğmadan önce onun ahvâline dair neler gördüğü menkıbesini işittin mi?

14227O müttekîler sultanı bir gün müridleriyle kabirden geçiyordu.

14228Rey şehri civarındaki Harkan köyü tarafından ona lâtif bir râyiha geldi.

14229Orada iştiyakla inledi, o rayihayı rüzgârdan burnuna çekti.

14230O lâtif rayihayı âşıkane kokladı, ruhu rüzgârdan şarap içmiş gibi mest oldu.

14231Buzlu su ile dolu olan bir kabın dışarısına temas eden hava ter gibi görünür.

14232O kaptaki ter havanın soğukluğundandır. Kabın içindeki rutubet dışarıya fırlamıştır.

14233Koku getiren rüzgâr ona su kesildi, su da onun için hâlis şarap oldu.

14234Bâyezîd hazretlerinde mânevî mestlik zâhir olunca, müridlerinden biri ona yaklaştı.

14235Şeyhine sordu: “Beş duygu ile altı cihetten dışarı olan bu hoş hâller nedir? Yüzün gâh kızarıyor, gâh sararıyor, gâh bembeyaz oluyor, bu ne hâldir ve ne gibi bir müjdedir?

14236Sen bir şey kokluyorsun, fakat görünürde gül yok. Şüphesiz o koku gaybdan ve hakîki güllerin açtığı gül bahçesindendir.

14237Ey her kendini tanıyan, bilen kişinin muradı ve maksadı olan er, her an sana gayb âleminden bir haber, bir mektup gelmekte...

14238Her ân, Yâkub gibi, senin burnuna da mânevî bir Yusuf’tan şifâ kokusu erişmekte...

14239Mest olduğun o testiden bir damla su olsun bize de içir, kokusunu duyduğun o gülistandan bize de bir şemme75 koklat.

14240Ey yüce ve güzel er, bizim dudaklarımız kuru iken senin yalnız bir şey içmene alışmamışız.

14241Ey felekleri süratle gezip gelen; çabuk kalk da yediğin ve içtiğinden bize de bir yudum ihsan et!

14242Bu zamanda mânevî meclislerin senden başka reisi yoktur, ey ârifler sultanı bizleri de gözet!”

14243Bu manevî şarâbı gizlice içmek nasıl mümkün olabilir, zira şarap, içeni mest ve rüsvây eder. Bu şarabı içen farz edelim ki:

14244Bâzı ilâçla ağzının kokusunu gizleyebilsin, gözünün sarhoşluğuna ve mahmur mahmur süzülmesine ne yapabilir?

14245Hususiyle bu, öyle bir mânevî koku ki, dünyada yüz binlerce perde onu gizleyemez.

14246Bu râyihanın keskinliğinden bütün ova doldu; ova ne demek? O râyiha dokuz feleği de geçti.

14247Bu sır küpünün ağzını çamurla sıvama! Çünkü bu üryan, örtünme kabul etmez.

14248Ey sır bilen ve sır söyleyen! Lûtfet, ruhunun avladığını bize izah et.”

14249Bâyezîd dedi ki: “Peygamber[a.s.]’a Yemen tarafından gelen koku gibi, bana da acaib bir koku geldi.”

14250Hazreti Nebî buyurmuştu ki: ‘Sabâ rüzgârı vasıtasıyla bana Yemen cihetinden İlâhî bir râyiha geliyor.’

14251Vise’nin ruhuna Ramin’in kokusu geldiği gibi Üveys76’ten de Hakk’ın kokusu geliyor.

14252Hz. Üveys’ten ve onun bulunduğu Karen köyünden öyle müstesna bir râyiha geliyordu ki Hz. Nebî aleyhisselâmı mest etmiş ve neşelendirmişti.

14253Hz. Üveys, kendinden geçmiş, yere mensup iken semâvî olmuştu.

14254O, bir helile77 idi. Şekerle terbiye edilmiş, artık onda acılık çeşnisi kalmamıştı.

14255Benliğinden kurtulmuş bir helîlede sâde helile nakşı ve şekli vardır, acılık tadı yoktur.

14256Bu sözün nihayeti yoktur. Geri dön de, o arslan er’in, yâni Bâyezîd-i Bistâmî’nin gayb âleminden neler söylediğini anlat!

14257Dedi ki: “Bu taraftan bir dost kokusu geliyor. Bu köyden mânevî bir pâdişah yetişecektir.”

Hz. Resûlullah[a.s.]’in: “Ben, Yemen’den nefes-i rahmânî’yi duyuyorum” hadîsi

14258“Onun yüzü, Hakk’ın gül bahçesinin tesiriyle gül renkli olacak ve mânevi makamı benden yüksek bulunacaktır.

14259Mürid; “Adı nedir?” diye sordu. Bâyezîd: “Adı Ebu’l-Hasan’dır:” dedi. Kaşının, çenesinin ne şekilde olduğunu izah etti.

14260Keza, O’nun boyunu, rengini, şeklini, saçlarını ve yüzünü birer birer anlattı.

14261Onun iç huylarını, mânevî sıfatlarını ve yolunu, yerini ve makamını hep tarif etti.

14262Bedenin ziyneti beden gibi iğretidir. Müddeti bir saat olan o süslere gönül verme!

14263Ruh-u tabiînin süs ve şekli de fânidir. Binâenaleyh, semâda bulunan ruhun ziynetini ara!

14264O İlâhî ruh, yeryüzünde yanan bir kandil gibidir. Nuru ve aydınlığı ile yedinci kat semânın üstüne kadar çıkar.

14265Güneşin şuâsı zemindeki pencerededir ama, kendisi dördüncü kat semâdadır.

14266Gülün nakşı burunun altındadır, lâkin kokusu dimağın bâlâsındadır.

14267Meselâ bir kimse rüyasında Aden memleketinde korkulu hâller geçirmiştir. O rüyanın aksi, cisminde ter sûretiyle zuhur eder.

14268Yusuf[a.s.]’un gömleği Mısır’da haris bir kimsenin yâni Yusuf’un biraderi Yehûdâ’nın elinde rehin iken Kenan diyarı o gömleğin râyihâsıyla dolmuş ve Yâkub[a.s.] onu duymuştu.

14269Hz. Bâyezid’in haber verdiği tarihi yazdılar ve onun beyanıyla tarih sahifesi süslediler.

14270Tam o vakit, o tarih gelince o mânevî pâdişah, Ebu’l-Hasan Harkânî doğdu ve mânevî saltanat bahsini kazandı.

Bâyezîd-i Bistâmî’nin vefatından yıllarca sonra Ebu’l-Hasan Harkanî’nin doğması

14271Bâyezîd’in vefatından yıllarca sonra Şeyh Ebu’l-Hasan zuhura geldi.

14272Şeyh Ebu’l-Hasan’ın ihsanına, kıskanmasına ait ne gibi huylar söylediyse aynen zuhur etti.

14273Bâyezîd’in delili Levh-i Mahfuz idi. Levh-i Mahfuz neden mahfuzdur? Hatadan...

14274Bâyezîd’in bu ihbarı, ne yıldız bilgisidir, ne remil, ne de rüya tabiri... Hakk’ın ilhamıdır ki, doğruyu en iyi bilen de Hak’tır.

14275Sofiler halktan bunu gizlemek ve onların itirazına meydan vermemek için bu ilhâm-ı İlâhî’ye «Vahy-i kalbî» tâbir ederler.

14276Ey sâlik sen de istersen onu gönül vahyi farz et... Ehlullah’ın kalbi, zâten Cenâb-ı Hakk’ın nazargâhıdır. Kalp, agâh olduktan sonra oraya nazil olan ilham, nasıl yanlış olabilir?

14277Ey mü’min-i kâmil ve ey ârif-i mükemmil, sen Allah nuruyla baktığın için hatadan ve yanılmadan eminsin!

Sofi’nin kalp ve ruhundan Hak yemeğinin eksilmesi

14278Bir sofi, fakr u zaruretten nasıl olur da gam ve kedere uğrar? Çünkü fakr u zaruret, onun hakkında mürebbî ve bir nevî taam olur.

14279Çünkü cennet, nefse kerih gelen şeylerden meydana gelmiştir. Merhamet ise kalbi kırık âcizin nasibidir.

14280Mevkiinin yüksekliği ve servetinin çokluğundan âcizlerin başını yaralayan kimse Hakk’ın da halkın da merhametine nail olamaz.

14281Bu bahsin sonu gelmez. Evvelce başlanılan hikâyede tahsisatının azaltılmasını pâdişahın emir ettiği genç perişan bir hale gelmiştir.

14282Rızkı az olan sofi sevinir. Onun boncuğu inci, kendisi de deniz olur.

14283Cenâb-ı Hakk’ın bâzı kullarına hususî olarak verdiği nafakadan her kim agâh bulunursa, kurb-u İlâhî’ye lâyık olur.

14284Ruhun o mânevî gıdası eksilirse ruh, o noksan dolayısıyla titrer.

14285Sofî o mânevî gıdanın eksilmesinden, kendisinin bir hatâsı sebebiyle İlâhî Rıza gülistanının, şahsına karşı bozulmuş olduğunu anlar.

14286İşte o adam da, ekin noksan oldu diye, harman sahibine bir mektup yazmıştı.

14287Onun mektubunu o âdil zâtın huzuruna götürdüler. Okudu ve cevap vermedi.

14288Dedi ki: “Ahmağın yiyecekten başka bir derdi yok. Ahmak için en muvafık cevap de sükûttur.

14289Onun visal ve firaka dair hiçbir endişesi yok. Füruat78a bağlanmış, aslı hiç aramıyor.

14290O ahmaktır, biz ve ben derdiyle ölmüştür. Füruat gamından kurtulup aslı düşünecek vakti yoktur.”

14291Gökleri ve yeri, Kudret-i İlâhiye ile zuhura gelmiş bir elma farz et!

14292Sen ise o elmanın içindeki bir kurt gibisin. O elmanın ağacından ve onu yetiştiren bahçıvandan haberin yoktur.

14293Elma içinde diğer bir kurt daha var ki, onun ruhu, elmanın hâricine vâkıftır.

14294Onun hareketi elmayı yarar, çünkü elma onun hareketine tahammül edemez.

14295Onun hareketi perdeleri yırtar. Çünkü o sûretâ kurt, fakat mânen ejderhadır.

14296Çakmak demirinden sıçrayan bir kıvılcım önce gayet zaif zuhur eder.

14297O kıvılcımın mürebbisi evvelâ pamuktur. O kıvılcımı pamukla, kavla beslerler, fakat kuvvetlendi mi çıkardığı yangının şulelerini feleğe kadar yükseltir.

14298İnsan da evvelâ yemeye ve uykuya bağlıdır, lâkin sonunda meleklerden yüksek olur.

14299Önce pamuk ve kükürdün, yâni yiyip içmenin ve yatıp uyumanın muhafazasında bulunur, sonra terakki eder, şulesi ve nuru Süha yıldızının fevkine çıkar.

14300Karanlık olan tabiat âlemini aydınlatır, ruha nisbetle demir tomruk gibi olan ceset kaydını iğne ile koparır.

14301Ateş de cismânidir; ne ruhtandır, ne de ruhanî âlemdendir.

14302Ruhdaki izzet ve şereften cismin nasibi yoktur. Cisim, can deryasına nisbetle bir damla gibidir.

14303Cisim, ruhun feyziyle günden güne artar. Can gidince cismin nasıl bir hâle girdiğini görürsün.

14304Senin cismin bir iki arşından fazla değildir. Lâkin ruhun göklerde cevelân eder.

14305Ey büyük adam, Bağdat ve Semerkand ruhun tasavvurunda yarım adımdan ibarettir.

14306Gözlerinin yağı iki dirhem ağırlığında olduğu hâlde onun ruhunun nuru yâni görme kuvveti göklere kadardır.

14307Gözdeki o nur, göz vasıtası olmaksızın da rüya görür. O nur olmayınca göz, harabeden başka nedir?

14308Ruh, cesetteki sakal ve bıyıktan müstağnidir. Lâkin cansız bir ceset, bayağı bir ölü olur.

14309O sakal, bıyık vesâir âzâ hayvanî ruh’a verilmiş muvakkat bir icazetnamedir. Sen ileri git de insanî ruh’u gör!

14310İnsanlık sûretinden ve birtakım dedikodudan geç, Cebrail’in ruhu deryasının kenarına kadar git.

14311Ondan sonra Ruh-u Ahmedî sana: “Sükût eyle esrarı sakın fâş etme” diye dudak ısırmak sûretiyle işaret eder. Cebrail de senin bu mertebede Hakk’a yakınlığından dolayı geri geri gider.

Dilekçesine Pâdişah tarafından cevap gelmeyişine o kölenin hiddetlenmesi

14312Bu bahis bir sahra gibidir ki başı ve sonu yoktur. Onu bırak da dilekçesine cevap alamadığı için müteessir olan kölenin hikâyesini söyle.

14313O köle diyordu ki: “Nasıl oldu da şah cevap vermedi? Yoksa dilekçemi götüren bana haset ettiği için, hıyânet eyleyerek götürmedi mi?

14314Galiba dilekçemi gizledi ve şaha göstermedi. O, bir münafık ve saman altından su yürüten biri imiş.

14315Tecrübe için ikinci bir dilekçe, akıllı ve malûmatlı bir elçi arayım.”

14316Gâh şahı, gâh aşçıbaşıyı, gâh da dilekçesini takdim edeni, cehli dolayısıyla, ayıplıyordu.

14317Hiç kendi etrafında dolaşmıyor ve: «Ben, dinde putperestlik gibi dalâlete gittim» demiyordu.

Süleyman[a.s.]’ın bir zelle79si dolayısıyla rüzgârın muhalif esmesi

14318Rüzgâr, Süleyman[a.s.]’ın tahtına doğru ters bir sûrette esmişti. Hz. Süleyman: “Ey rüzgâr, münasebetsiz esme!” dedi.

14319Rüzgâr cevap verdi ki: “Ey Süleyman; sen de çarpık yürüme. Yürürsen benim münasebetsizliğime kızma!

14320Allah, teraziyi aramızda insaf ve adalet cereyanı için halkeylemiştir.”

14321Cenâb-ı Hak buyurmuştur ki: ‘Sen terazide tartılacak şeyi eksiltirsen ben de sana verdiğimi eksiltirim. Sen bana karşı müstakim ve münevver olursan ben de sana öyle olurum.’

14322Böylece Süleyman’ın tacı başında iken bir tarafa meyletti de, ona aydınlık gündüzü gece gibi kararttı.

14323Dedi ki: “Ey saltanat güneşi olan taç, başımda doğru dur, bir tarafa meyletme!”

14324Sekiz defa tacı düzeltti, taç da eğrildi. Süleyman dedi ki: “Ey taç, bu meylin neden? Artık eğrilme!”

14325Taç cevap verdi ki: “Ey emin olan Süleyman, sen çarpık hareket edersen yüz defa düzeltsen de ben yine eğritirim.”

14326Süleyman[a.s.], rüzgârdan ve tacından bunu işitince niyetini düzeltti. Hatırına gelen arzuya karşı kalbini soğuttu.

14327Ondan sonra tacı doğruldu ve istediği gibi başında durdu.

14328Bunu müteâkip tacını kasden eğriltti. Fakat taç doğrulup tam tepesinde karar kıldı.

14329O büyük Süleyman, sekiz kere tacı eğrilttiği hâlde başında doğruldu.

14330Taç dile geldi de dedi ki: “Şahım, naz ve iftihar et! Madem ki kanadını çamurdan silkeledin, mânâ âlemine yüksel!”

14331Bundan ileri geçmeme ve bu sırrın gayb perdelerini yırtıp ifşa etmeme izin yok.

14332Sen elini ağzıma tut da, münasebetsiz söz söylemekten beni koru...

14333Şu hâlde sana derd ü gamdan her ne gelirse kimseyi itham etme, kendi etrafında dolaş.

14334Ey dostların muradınca, yâni istedikleri gibi olan kimse, hikâyesinden bir parça bahsedilen köle gibi suizanna düşme!

14335Tıpkı, Firavun gibi... Hani, düşman zannıyla halkın çocuklarının başını kestirdiği hâlde Mûsâ’yı bırakmıştı.

14336Korktuğu düşman, o kalbi kör olan Firavun’un sarayında bulunduğu hâlde, o, diğer çocukların boyunlarını vurdurmuştu.

14337Sen de ey gafil; dışındakilerle kötü olmuş, lâkin dahilindeki o kötü nefs ile dost olmuşsun, hoş geçiniyorsun.

14338Hakikatte düşmanın nefs olduğu halde, onu şekerle besliyor ve fakat, hariçte herkesi itham ediyorsun.

14339Sen de Firavun gibi körsün, kör gönüllüsün. Onun için düşmanla hoş geçiniyorsun, suçu olmayanları zelil ediyorsun.

14340Ne vakte kadar, Firavun gibi, suçsuzları öldürüp, düşmanın olan cesedini ve nefsini besleyeceksin?

14341Firavunun aklı, sair şahların aklından üstün idi. Lâkin Allah’ın hükmü, onu akılsız ve kalbi kör bir hâle getirmişti.

14342Allah, bir kimsenin gözünü ve kulağını mühürlerse o kimse Eflâtun80 da olsa hayvanlaşır.81

14343Bayezid-i Bistâmî’nin kendisinden yıllarca sonra doğacak Ebu’l-Hasan Harkânî’nin doğumu ile ilgili gayb hükmü nasıl zuhur ettiyse, Allah’ın hükmü de Levh-i Mahfuz’daki kayıtlara göre öylece zuhur eder.

Bâyezid Rahmetullahi Aleyh’in, yıllarca evvel, kendisinin doğacağını ve ahvâlini haber verdiğini, Şeyh Ebu’l-Hasan Harkânî’nin işitmesi

14344Bayezid’in buyurduğu gibi Şeyh Ebu’l-Hasan Dünyaya geldi ve bilâhare Bayezid’in keşif ve ihbarını insanlardan işitti.

14345Bâyezid demişti ki: “Ebu’l-Hasan benim müridim ve ümmetim olacaktır, her sabah kabrime gelip ders alacaktır.”

14346Ebu’l-Hasan da dedi ki: “Ben de şeyhi rüyamda gördüm ve ruhundan bu sözü işittim.”

14347Her sabah Bâyezid’in kabrini ziyaret eder ve kuşluk vaktine kadar huzurunda bulunurdu.

14348Ya Şeyh’in sûreti karşısında görünür, lâzım gelen tâlîmâtı verirdi, yahut arada ses ve söz olmaksızın Ebu’l-Hasan’ın müşkili hallolurdu.

14349Kış mevsiminde bir gün geldi ki kabirlerin üstünü yeni yağan kar örtmüştü.

14350Kat kat kar yağmış ve kabrin üzeri sancak gibi kubbe kubbe yükselmiş olduğu için kederlendi.

14351Mânen diri olan şeyh Bâyezid’in mezarından: “Koşup bana gelmen için seni çağırıyorum” diye bir ses geldi.

14352“Agâh ol da bu tarafa gel ve sesime koş. Âlem karla örtülmüşse bile benden yüz çevirme!”

14353Ebû’l-Hasan’ın hâli o gün lâtifleşti ve Bayezîd’in haber verdiğini işittiği acaib hâlleri bizzat kendisinde müşahede etti.

O kölenin, birinci dilekçesine cevap alamayışı üzerine Pâdişaha ikinci bir dilekçe yazması

14354O kötü zanlı, pâdişaha feryad ü figânla dolu bir dilekçe daha yazdı ve dedi ki: “Pâdişahın huzuruna bir dilekçe takdim etmiştim. Acaba oraya yol bulup vâsıl olabildi mi?”

14355Pâdişah ona da cevap vermedi. Köle ise müracaatını beş defa tekrarladı.

14356Nihayet, mabeyinci dedi ki: “O, sizin kölenizdir. Bir cevap verecek olursanız lâyıktır.

14357Bir köleye lûtf u inayetle bakacak olursanız saltanatınızdan ne eksilir?”

14358Pâdişah dedi ki: O kolay ama, köle ahmaktır. Ahmak bir şahıs ise çirkindir ve Allah’ın merdududur.

14359Onun suçunu affetmek isterim, lâkin ahmaklık illeti bana da sirayet eder diye korkuyorum.”

14360Yüz kişi bir uyuzdan uyuz olur. Husûsiyle bu habis ve sevimsiz uyuzun illeti ahmaklıktır.

14361Akılsızlık uyuzluğuna kâfir bile tutulmasın... Yoksa, onun uğursuzluğu bulutu bile susuz bırakır.

14362Onun meymenetsizliğinden bulut yağmur yağdırmaz. Onun baykuş gibi uğursuzluğundan bir şehir harab olur.

14363Ahmak uyuzlar sebebiyle Nuh tufanı koca bir âlemi kötülüklerle harâb etti.

14364Hz. Peygamber buyurmuştur ki: “Ahmak olan bizim düşmanımızdır, yoldan çıkaran bir gulyabânidir.

14365Her kim âkil ise o bizim cânımızdır. Onun ruhu ve rayihası bizim reyhânımızdır.”

14366Akıl, bana söverse de ben razıyım. Çünkü akıl, feyyazım olan Allah’ın feyzini hâizdir.

14367Aklın sahibine olan o tevbihi fâidesiz olmaz. Ona misafir olan sofrasız, yâni aç kalmaz.

14368Ahmak olan, ağzıma helva verecek olsa bile ben onun helvasından sıtmaya tutulurum.

14369Eğer lâtif ve münevver bir kimse isen şunu yakinen bil ki merkebin kuyruk altını öpmekte bir lezzet yoktur.

14370O buse, fâidesiz yere bıyıklarını kokutur. Onun yemeksiz tenceresinden elbisen kirlenir.

14371Asıl sofra ve yemek akıldır, ekmek ve kızartma değildir. Ruhun gıdası da akıl nurudur.

14372İnsan için nurdan başka gıda yoktur. Ruh, onun gayrısıyla beslenmez.

14373Bu yiyecekleri azar azar kes, zira bunlar pinti eşek yemidir, hür bir insanın gıdası değildir.

14374Bunları azalt ki asıl gıdaya kâbiliyet peydâ edesin ve nur lokmalarını yiyesin.

14375Akıl nurunun aksiyle bu ekmek, ekmek olmuştur. Nefh-i İlâhî olan ruhun feyziyle de bu can, can olmuştur.

14376O nur lokmasından bir defa yiyecek olursan, tandırda ve fırında pişen ekmeğin üstüne artık toprak saçarsın.

14377Akıl iki kısımdır. Birincisi, sonradan kazanılır. Onu çocuğun mektebinde öğrendiği gibi öğrenirsin.

14378Kitaptan, üstaddan, düşünceden, hatırlamaktan, ilimlerden, güzel ve yeni bulunan mânâlardan.

14379Başkalarına nisbetle aklın artar, fakat sen onları ezberlemekten yorulursun.

14380Sen devrinde o ilimler için âdeta bir ezberleme levhası kesilirsin. Lâkin bunlardan vazgeçen kimse Levh-i mahfuz olur.

14381Öbür akıl, Allah’ın ihsanıdır ki onun menbaı ruhun derûnundadır.

14382Kalpten ilim suyu coşunca ne eskir, ne sararır, ne de kokar.

14383Eğer o menbaın yolu bağlı ise gam ve kedere değmez. Çünkü suyu daima kalpten coşkunca fışkırır.

14384Tahsil ile elde edilen akıl, mahallelerdeki evlere hariçten gelen su tesisatına benzer.

14385O dışarıdan gelen suyun yolu tıkanınca akışı kesilir. O hâlde sen hakiki çeşmeyi derûnunda ara!

Bir adamın, birisiyle danışıp, görüşmesi; onun da “Başkasıyla müşaverede bulun, ben senin düşmanınım” demesi...

14386Bir şahıs, tereddütten ve «yapayım mı, yapmayım mı?» hapsinden kurtulmak için bir kimse ile meşveret ediyordu.

14387O kimse dedi ki: “Hoş, fakat benden başka birini bul da bu macerayı ona danış.

14388Ben senin düşmanınım, bana dolaşma ki düşmanın reyiyle kimse muzaffer olamaz.

14389Git, sana dost olan birini ara... Dost, şüphe yok ki dostun hayrını diler.

14390Ben düşmanım, çaresiz eğri giderim, ve sana düşmanlık ederim.

14391Kurttan koyun bekçiliği beklemek akıllılık değildir. Bir şeyi, mahallinden başka bir yerden istemek, hakikatte o şeyin husûle gelmesini istememektir.

14392Hiç şüphe etme ki ben senin için düşmanım. Nasıl yol göstereyim? Zira, sana karşı âdeta eşkıyayım.

14393Her kim dostlarla oturur sohbet ederse, külhanda bulunsa bile, bağ bahçe içinde bulunuyormuş gibi olur.

14394Her kim de, zamanede, düşmanla oturacak olursa; bağda bile olsa külhanda imiş gibi sıkılır.

14395Dostu benlik ve azametle incitme ki o dost sana düşman olmasın.

14396Rabbinin mahlûkâtına, Allah rızâsı için, yahut kendi canının rahat etmesi kasdıyla iyilikte bulun.

14397Dâima gözün dost görsün, gönlüne kin yüzünden çirkin sûretler gelmesin.

14398Fakat; birisine düşmanlık edince, ondan sakın. Sana muhabbet besleyen bir dost ile meşverette bulun.”

14399Meşveret etmek isteyen dedi ki: “Ey iyi kişi; benim eski düşmanım olduğunu bilirim.

14400Lâkin akıllısın ve mânevî bir kimsesin; aklın eğri gitmeme razı olmaz!

14401Tabiat, düşmandan hıncını almak ister. Lâkin akıl, nefse demirden bir bağ olur.

14402Akıl, nefsin üstüne gelir, onu intikamdan men eder ve geri çeker. Akıl, nefsin iyiliğine ve kötülüğüne karşı zabıta memuru gibidir.

14403Mü’min olan akıl, âdil bir zabıta memurudur. Gönül şehrinin muhafızı ve hâkimidir.

14404Kedi gibi aklı uyanıktır onun ve onun korkusundan hırsız, fare gibi delikte kalır.

14405Her nerede fare öteye beriye tasalluta başlarsa, orada ya kedi yoktur, yahut varsa bile sûreti vardır.

14406Tendeki imana mensup akıl, kedi ne demek, arslanları yıkan bir arslandır.

14407Onun görünüşü yırtıcı hayvanlara hâkim, haykırışı ise otlayan hayvanlara mânidir.

14408Fakat bir şehir hırsızlar ve soyguncular ile dolu olursa, zabıta ister bulunsun, ister bulunmasın birdir.

Hazreti Resûl Aleyhisselatü Vesselam’ın, efradı arasında yaşlılar ve savaş tecrübesi çok kimseler bulunan bir orduya Hüzeyl kabilesinden bir genci emîr tâyin etmesi

14409Müşrikler ile cenk etmek ve kâfirlerin zararını Müslümanlardan defetmek üzere Resûlullah Aleyhisselâm bir ordu gönderiyordu.

14410Hüzeyl kabilesinden bir genci ordu emîri ve asker kumandanı olarak seçti.

14411Ordunun esası şüphesiz ki kumandandır. Çünkü emirsiz bir kavim, başsız ceset gibidir.

14412Ey gafil; senin böyle pejmürde ve âdeta ölü oluşun, hiçbir harekette bulunmayışın emîrini terk etmiş ve başsız kalmış oluşundandır.

14413Tembellikten, hasislikten, kibir ve azametinden, emîrine isyan edip, reislik mevkiine geçmek istersin.

14414Tıpkı, yükten kaçan katır gibi... O da başını alır, dağlan boylar...

14415Sahibi, onun izinde koşar ve der ki: “Ey ahmak! her taraf, merkebe kastedecek kurtlarla dolu.

14416Şimdi bir an gözümün önünden kaybolursan, her taraftan karşına kuvvetli ve azılı kurtlar çıkar.

14417O kurtlar, senin kemiklerini şeker yer gibi çiğner de artık hayatı göremezsin.

14418Seni kurt kapacağını da bir tarafa bırak... Benim verdiğim ot ve arpadan mahrum kalacağını düşün. Yanan ateşe odun konmazsa ya söner, yahut kül olur gider.

14419Kendine gel, sahipliğimden ve yük yükletişimden kaçma ki canın yâni sebeb-i hayatın benim.”

14420Sen bir hayvansın, hem de nefsin, aklına gâliptir. Ey kendine tapan; yâni nefsinin arzusuna uyup hayvanca yaşamak isteyen gafil, sen de insanlıktan ziyâde hayvanlık sıfatı vardır. hüküm, üstünündür.

14421Allah, senin için «eşek» demedi, «at» buyurdu. Araplar, Arap atına «taâl» derler.82

14422Resûlullah «Sallallâhü Aleyhi Vesellem» cefakâr nefs katırlarını bakmak, yola getirmek için Hakk’ın imrahor83udur.

14423Cenâb-ı Hak kerem ve inayeti cezbiyle: «Kul Teâlev»84 dedi. Resûl-i Ekrem de: “Ben at terbiyecisiyim, sizi terbiye edeyim, insanlığa alıştırayım” buyurmuştur.

14424Hayvan gibi nefisleri terbiye edinceye kadar o hayvanların çok defa çiftesine mâruz kaldım.

14425Her nerede hayvan terbiyecisi bulunursa, onun çifte yemesi zaruridir.

14426Belânın en şiddetlisine peygamberler mâruzdur. Çünkü vahşî hayvanları terbiye edip de insan hâline getirmek çok büyük bir belâdır.

14427Siz seke seke yürürsünüz, benim nefesim yâni terbiyemle rahvan yürüyün ki halîm ve selîm, Pâdişahın binebileceği bir binek olasınız.

14428Cenâb-ı Hak dedi ki: “Ey peygamber-i Ekber! Onlara gelin de, ey edep ve terbiyeden ürken hayvanlar, gelin de!...

14429Eğer dâvetine icabet etmezlerse kederlenme. Bir iki temkinsizin hareketine karşı kin tutma.”

14430İnsanlardan bazılarının kulağı bu «teâlev», yâni “imâna gelin” emrine karşı sağırdır. Her hayvanın başkaca ve kendine mahsus ahırı vardır.

14431Bazıları bu «teâlev» nidasından ürker ve kaçarlar... Her atın tavlası, ayrıdır.

14432Bazıları da Kur’ân’daki kıssalardan, canları sıkılır. Çünkü her kuşun kafesi ayrıdır.

14433Melekler de mânen aynı seviyede değildirler. Bundan dolayı gökte saf saf olmuşlardır.

14434Çocuklar bir mektep dâhilinde olmakla beraber, onların sınıfları ayrıdır; ayrı ayrı ders okurlar.

14435Şark ve Garb ahâlisinin muhtelif hisleri vardır. Lâkin görüş ve müşahede hissi gözdedir.

14436Eğer yüz binlerce kulak, saf teşkil edip dizilseler, yine de gören bir göze muhtaçtırlar.

14437Sonra, kulaklarında can sesini, ilâhî kelâmı ve peygamber buyruklarını duymada bir mesnedi vardır.

14438Yüz binlerce göz için ona yol yoktur. Hiçbir göz, işitmeye agâh değildir.

14439Böyle her hissi birer birer say. O hislerden hiçbiri öbürünün işini göremez.

14440Beş tane dış, beş tane de içe ait his, meleklerin saf saf oluşu gibi safta ve kendi mertebesindedir.

14441Din safından baş çeken kimse, bulunduğu saftan daha geri olana gider.

14442Sen “geliniz” sözünü az söyleme! Yâni, dâima halkı davet et. Bu söz, istidatlı olan kimselerde gayet menfaatli bir kimyadır.

14443Eğer bakır tabiatlı bir şahıs senin sözünden ürkerse, kimya gibi olan nazarını ondan uzaklaştırma.

14444Eğer birinci davetinde onun büyücü nefsi, sağırlık eder de sözüne kulak vermezse, ikinci bir kelâmın ve davetin ona fayda eder.

14445Ey Allah’ın kulları; gelin, gelin! diye halkı hidâyete çağır. Zira Allah, kullarını dârü’s-selâm olan cennete davet etmektedir.

14446Efendi; benlikten ve reislik mevkiine geçmekten vazgeç! Bir server ara ve ona tâbi ol da lâyık olmadığın serverlik iddiasına kalkışma!

Hazreti Peygamber Aleyhissalâtü Vesselam’ın Hüzeyl kabilesinden olan genci orduya emîr tayin etmesine, birinin itirazı

14447Aleyhissalâtü Vesselam Efendimiz, mansûr ve muzaffer olacak o orduya Hüzeyl kabilesinden birini emir tayin buyurunca;

14448Münasebetsiz biri, hasedinden buna tahammül edemedi. İtiraza ve kabul etmeyiz demeye başladı.

14449İnsanlara bak ki gözlerini nasıl zulmet bürümüş, fânî bir metâı elde etmek için nasıl kendilerini kaybetmişlerdir.

14450Hepsi de kibir, azamet, hırs ve tamâ yüzünden tefrikaya düşmüş, rûhâniyetten ölmüş ve efsânelerle dirilmişlerdir.

14451Şaşılacak şeydir ki onların ruhu zindanda mahpus, zindanın anahtarı ise kendi ellerindedir.

14452Bu hal şuna benzer ki, bir kimse ayağından başına kadar pisliğe batmış bulunuyor. Eteğinin yanından ise bir akarsu geçiyor, öyle iken o akarsuda yıkanıp temizlenmek aklına gelmiyor.

14453Allah’ın nuru gizlidir. Kalplerin araması da onun varlığına şâhitti: Çünkü gönül, yalan yere, olmayan bir şeyi aramaz.

14454Eğer dünya hapsinden kurtuluş olmasaydı, gönüller o mahbesten ürkmez ve kurtulmak istemezdi.

14455Senin dünyadan ürkmen, bir zabıta memuru gibi: “ey sapık insan; bir irşad yolu ara!” diye seni sürükler.

14456Doğru bir yol vardır, lâkin bir bucakta gizlidir. Onu bulmak, her yeri dolaşıp aramaya bağlıdır.

14457Dağınıklık, pusuda topluluğu arar... Sen, tâlip ve mürid olanın yüzünde matlûb ve murâd olanı gör.

14458Bağ ve bahçedeki ağaçlar ve çiçekler, dal budak salıp müteferrik oldukları halde bir kökten yetişmişlerdir. Onlara diriliği veren o tek varlığı anla!

14459Tabiat zindanında hapis olan insanlara oradan çıkıp kurtulacaklarını müjdeleyen bir varlık olmasaydı, oradakilerin gözü nasıl kapıya dikilip kalırdı?

14460Nehir suyu olmasaydı, yüz binlerce pis kimse, temizlenmek için onu nasıl arardı?

14461Evinde yatak ve yorgan olduğu için, kuru yere yatınca bedenin rahat etmez.

14462Kararsız olan ve serseriyâne dolaşan kimsesizin barınacak bir yeri bulunur. Her mahmurluğu izâle edecek bir şarap vardır.

14463“Hayır, hayır... Yâ Resûlallah; gün görmüş ihtiyardan başkasını ordu emîr tayin etme!

14464Ey Allah’ın peygamberi! Bir genç, arslan yavrusu olsa bile, bir ihtiyardan başkası kumandan olmamalıdır.

14465Hem de sen; ‘Tâbi olunacak kimse, ihtiyar ve tecrübeli olmak gerektir’ buyurmuştun ki senin o sözün bu tâyinin doğru olmadığına şâhittir.

14466Ey Allah’ın Peygamberi! Şu asker topluluğuna bak! içlerinde, kumandan tayin ettiğin gençten ileri ihtiyarlar vardır.

14467O ağaçların sararmış yapraklarına bakma da onların olmuş elmalarını topla!

14468Bir ihtiyarın hazan yaprağı gibi sararmış yüzü ve ak sakalı, onun pişkin ve tecrübeli aklından haber verir.

14469Yeni çıkmış yeşil renkli yapraklar da meyvelerinin ham olduğuna alâmettir.

14470Her şeyden vazgeçiş, âriflik emâresidir. Nitekim altının sarılığı, sarrafın yüzünü güldürür ve benzini kırmızılaştırır.

14471Gül yanaklı ve yeni tüylenmiş olanlar, mârifet mektebinde henüz yeni yazı öğrenmeye başlayanlardır.

14472İhtiyarın ayağı hızlı yürümekten kalmışsa da, aklı kendisi için iki kanat olur da o vasıta ile âdetâ semâlara uçar.

14473Buna dâir misâl istersen Cafer Bin Ebû Tâlib’e bak! Allah, ona el ve ayak yerine iki kanat ihsan etmiştir.”

14474Altından yâni ihtiyar âriflerin renginden bahsetmeyi bırak! Bu söz, herkes tarafından anlaşılamaz. Onu anlatmak hususunda kalbim, cıva gibi titremektedir.

14475İçerimde, yüz tane hoş sözlü suskun var ki hepsi de “yetişir” diye elini dudağına götürüyor ve bu bahsi bırak diye işaret ediyor.

14476Sükût, deniz; kelâm, dere gibidir. Seni deniz talep ediyor, sen dereyi arama!

14477Sükût ve mânâ denizlerinin işaretlerinden yüz çevirme de bu bahsi kes. Cenâb-ı Hak, doğruyu herkesten iyi bilir.

14478O münasebetsiz mûteriz, o soğuk dudağı yâni ifadesiyle Peygamber huzurunda böylece söylendi.

14479Ona söz söylemek düştü. Lâkin göz önünde olan şeyi haber vermeye kalkışmanın herze olduğundan haberi yoktu.

14480Haberler, görüşlerin yerine geçer; Fakat hâzır olup da gören için değil. Bir hâdisede bulunmayıp onu görmeyen içindir.

14481Sen sevgili ile oturduğun halde, vâsıta bulmaya kalkışma; ondan sonra vâsıtaları defet.

14482Çocukluktan kurtulup erkek olmuş kimseye mektup da soğuk gelir, kılavuzluk eden kadın da!...

14483Şayet böyle bir kimse mektup okursa, ancak başkalarına tâlim içindir. Harf ve hikâye söyleyecek olursa açıklamak maksadıyladır.

14484Görmüş olanlara haber vermeye kalkışmak hatâdır ve bizim gafletimizle noksan irfanımıza delildir.

14485Görenlerin huzurunda susmak, sana fayda verir. “Kur’ân okunurken susun, dinleyin” emri bu yüzden gelmiştir.

14486Eğer mürşid-i kâmil, sana, söyle derse söyle. Lâkin az söyle, uzatma.

14487Eğer, uzat diyecek olursa, o sûretle ve kemâl-i edeple söyle, emre itaat et.

14488Nasıl ki şimdi ben, bu güzel Mesnevî’nin nazmında, Hakk’ın ziyası olan Hüsâmeddin ile öyle yapıyorum.

14489Ben irşada müteallik bir bahsi kısa kesersem, Hüsâmeddin, yüz türlü teşvik ile beni söyletmeye çalışıyor.

14490Ey Allah-u Zülcelâl’in ziyası olan Hüsâmeddin! Hakikati gördüğün halde neden söz istiyorsun?

14491Senin bu talebin, gâlibâ, kemâl-i iştihâ ile talibi olduğun Mahbûb-i Ezelî’ye muhabbetinden ileri geliyor. Nitekim bir Arap şâiri, sâkîye hitaben: “Bana şarap ver ve bu şaraptır de!” demiştir.

14492O sevgilinin aşkı ve müşahedesi şimdi senin ağzındadır. Lâkin kulağın: “kulağın nasibi hani?” diyor.

14493Ey kulak; senin nasibin Mâşûk’a dâir sözlerden coşmak ve mest olmaktır. İşte sana coşkunluk ve mestlik verecek sözler! Fakat kulak; “Ben bundan daha fazlasını istiyorum, harisim ben” demekte...

14494Şeker tabiatlı olan Hazreti Mustafa’nın huzurunda o Arap, dedikodu etmekte haddini geçince,

14495O «Vennecmi» pâdişahı ve «Abese»nin sultanı, dudağını ısırarak: “yetişir, artık sus!” diye işaret buyurdu.

14496Cenâb-ı Risâletmeâb, o mûterizi susturmak için, mübarek elini ağzına götürdü ve: “Gizli şeylere vâkıf olan bir zâta karşı daha ne kadar söyleneceksin?” demek istedi.

14497Sen, her şeyi görüp bilen bir zât’a: bunu misk yerine al! diye, kurumuş tezek götürmüşsün.

14498Deve pisliğini burnunun altına koyuyor, bir de: oh oh diyorsun, a beyni kokmuş kimse!

14499Ey ahmak ve kuyruğu kesik eşek; sen kötü malın revaç bulsun diye, oh oh deyip duruyorsun.

14500Bu sûretle, o göklerin gül bahçelerinde yayılan eri kandırmak istiyorsun.

14501O zâtın yumuşaklığı, kendini saf ve anlamaz göstermede ama senin de bir parçacık kendini bilmen lâzım.

14502Meselâ; tencerenin kapağı açık kalsa da kedinin ona dalmaktan sıkılması lâzım gelir.

14503O irfan ziyası güzel olan ârif, uyumuş görünse de çok uyanıktır. Sarığını kapıp götürmeye kalkışma.

14504Ey kalbinde safvet bulunmayan inatçı; Hazreti Mustafa’nın huzurunda bu şeytan masalını nice bir söyleyeceksin?

14505Bu enbiyâ ve evliyanın yüz binlerce hilmi vardır ki onların her hilmi yüzlerce dağ gibidir.

14506Onların hilmleri ve tevazuu, güzel ve lâtif bir şarap gibidir ki neşesi yavaş yavaş dimağa kadar çıkar.

14507O sert şaraptan sarhoş olana bak! Ferzin85’in hareketi gibi yan yan gider.

14508Kuvvetli bir kimse, çabuk sarhoş eden o şarabın tesiriyle yolda bir ihtiyar gibi düşer.

14509Bekâ küpünden olan şarap ise, sarhoşluğu bir gece süren âdi ve dünyevî şarap gibi değildir.

14510Şarâb-ı mânevî öyle bir tesiri hâizdir ki, Ashâb-ı Kehf ondan içtikleri için, yemeden içmeden üç yüz doksan sene akıllarını kaybetmişlerdi.

14511Keza, Mısır kadınları o Bekâ şarabından bir kadeh içtiler de, Yusuf Aleyhisselâm’ın cemâlini görünce mest oldular ve meyve soyarken ellerini yaraladılar.

14512Keza, Mısır sihirbazları, Hazreti Mûsâ Aleyhisselâm’ın mucizesinden mest oldukları için darağacını sevgili zannetmişlerdi.

14513Câfer-i Tayyar da o «Elestü» şarabının mesti olduğu için kendinden geçti ve elini, ayağını feda etti.

Bâyezîd-i Bistami Kaddesallahü Sirrâ’nın: “Kendimi tenzih ederim... Şanım ne de uludur” demesi. Müridlerinin bu söze itiraz etmeleri, Bâyezîd’ın da onlara söz ile değil, hal ile cevap vermesi

14514Mânevî yokluk sahibi olan o büyük zât; yâni Şeyh Ebû Yezîd Bistâmî müridlerine: “İşte Yezdan benim” dedi.

14515O mânevi fenlere sahip olan şeyh Bâyezîd: “Benden başka ilâh yoktur, bana ibâdet edin.” hitabında bulundu.

14516O hal geçip de sabah olunca müridler, Bayezîd’a: “Sen böyle söyledin, bu doğru değildir” dediler.

14517Şeyh Bâyezîd dedi ki: “Eğer bir daha bunu söylersem o anda beni derhal bıçaklayın.

14518Allah tenden münezzehtir, benim ise tenim vardır, öyle bir söz söyleyecek olursam öldürülmekliğim icab eder.

14519O, varlık ve benlik kaydından kurtulmuş olan Bâyezîd, böyle vasiyet edince her mürid bir bıçak hazırladı.

14520Hazreti Bâyezîd, tekrar tecellî şarabından mest oldu. Yapmış olduğu vasiyet hatırından çıktı.

14521Nakil geldi, onun aklı âvâre oldu. Sabah oldu, onun mumu bîçâre kaldı.

14522Akıl zabıta memuru gibidir. Asayişin temini için hükmeder. Fakat sultan gelince o zabıta memuru bir köşeye çekilir.

14523Akıl, Allah’ın gölgesi, Hak ise güneştir. Güneşe karşı gölgenin ne ehemmiyeti ve ne takati olabilir?

14524Cin taifesi insana musallat ve mutasarrıf olursa o insandan insanlık sıfatı kaybolur.

14525O kimse ne derse ve ne bahse dâir söylerse söylesin, o sözler, cinlere aittir.

14526Bir cinin bu kadar kudret ve kuvveti bulununca, onun Halikı bulunan Hakk’ın kudret ve kuvveti nasıl olur?

14527Bu haldeki bir kimsenin o esnada benliği zail olur, cin onun hüviyeti yerine geçer; Bakarsın, Arapça bilmeyen bir Türk fasih Arapça söyler.

14528Tekrar kendine gelince, Arapça tek bir lügat dahi bilmez. Bir cinde bu kudret ve bu tasarruf olunca,

14529Cinin de, insanın da Halikı olan Allah’ın kuluna yakınlığı ve onda tasarrufu yâni kul lisânından: «Sûbhâne ma âzame şanî» ve «Enel Hak» gibi sözler söylemesi olmayacak şey midir?

14530Arslanı bile tutacak derecede sarhoş olup yiğitleşen kimse, kalkıp onu öldürecek olursa, sen: Bunu yapan o adam değildir, içtiği şarabın verdiği cesarettir, dersin.

14531Eğer bir sarhoş altından bahsetse, yine sen o altın bahsini ettiren şaraptır, dersin.

14532Böyle şer ve soru söyletmek kudreti şarapta bulunur da Allah’ın nurunda o kudret ve kuvvet bulunmaz mı?

14533Tanrı Nuru, tamamıyla seni senden alır... Sen alçalır ve yok olursun da, O senden, yüksek sözler söyler.

14534Kelâm-ı İlâhî olan Kur’ân, Peygamber’in dudağından zuhur etmekle beraber, her kim: “O’nu Hak söylemedi” derse kâfir olur.

14535Kendinden geçiş Hümâ’sı uçmaya başlayınca Bâyezîd, yine o sözleri söylemeye başladı.

14536Hayret seli, aklını kaptı götürdü ve evvelce söylemiş olduğundan daha fazlasını söyledi:

14537“Cübbemin içinde Hüdâ’dan başkası yoktur, O’nu yerde ve gökte niçin arıyorsun?” dedi.

14538O müridlerin hepsi de deli divâne oldular. Şeyhten almış oldukları emir üzerine O’nun cesed-i pâkine bıçaklar vurdular.

14539Her biri Girdekûh86 mülhidleri gibi çekinmeksizin kendi pirine bıçak vurdu.

14540Fakat, şeyhine kılıç vuranın kılıcı, tersine dönüyor, kendisini yaralıyordu.

14541O hünerli şeyhin vücudunda bıçak darbelerinden eser yoktu. Müridler ise yaralanmış, kana batmıştı.

14542Her kim şeyhi boğazından yaralamak istediyse kendi boğazını kesilmiş gördü ve inleyerek öldü.

14543Her kim şeyhin göğsüne bıçak sapladıysa kendi göğsü yarıldı ve ebedî olarak öldü.

14544Müridler içinde, şeyhin mertebesinden haberdâr olan mürid ise, onu yaralamaya hiç yeltenmedi, böyle bir şeye gönül vermedi.

14545Onun azıcık irfanı elini bağladı da, canını kurtardı; yoksa kendini yaralayacaktı.

14546Sabah olunca, eksilen, yâni bâzısı ölen ve bazısı da ağır yaralı bulunan müridlerin evlerinde feryatlar, figanlar peydâ oldu.

14547Şeyh’in huzuruna binlerce erkek ve kadın gelip dedi ki: “Ey dünya ve âhireti bir gömleğe sığdıran er!

14548Eğer senin bu cesedin, insan teni olsaydı, insan teni gibi hançerden harab olurdu.

14549Kendisinde olan bir kimse, kendisinden geçmiş olan bir zât ile karşılaşınca ve ona kastedince kendi kendinin gözüne diken vurmuş olur.”

14550Ey kendinden geçmiş ve «mahv-i vücûd» etmiş olana Zülfikâr vuran, aklını başına al, o Zülfikâr’ı kendi cesedine vurursun.

14551Çünkü mahv-i vücûd etmiş olan fâni ve emindir, ebedî olarak emniyet kucağında oturur.

14552Onun sûreti fânidir; o bir ayna olmuştur. O aynada başkasının yüzü ve nakşından başka bir şey görülmez.

14553Eğer ona tükürecek olursan kendine tükürürsün, aynaya vuracak olursan da kendine vurmuş olursun.

14554Onun yüzünü çirkin görürsen gördüğün sensin. Meryem oğlu İsa gibi görürsen de yine gördüğün sensin.

14555Mahv-i vücud eylemiş bir zât, ne budur, ne odur. Belki senin mahiyetini sana gösteren bir aynadır.

14556Bahis buraya dayanınca söz dudakta düğümlendi ve kalem kırıldı.

14557Fesâhat elvermekle beraber, daha ziyâde söyleme... Allah doğruyu daha iyi bilir.

14558Ey vahdet sarhoşu olan âşık! Sen dam kenârındasın; yâ sükûn eyle otur, yahut aşağı in.

14559Ey âşık; sen ne vakit Mâşûk-u Hakîki’nin iltifâtıyla mesut olursan, o hoş zamanı dam kenarı bil.

14560Hoş zamanında, yâni mazhar-ı tecellî olduğun zamanda, kork ve edebi muhafaza eyle. O iltifatı ifşa etme. Hazine saklar gibi sakla.

14561Ki dostluk ve muhabbetten sonra belâ gelmesin. Agâh ol da o mertebede korkarak yürü.

14562Hoşluk zamanında o neşenin geçip gitmesinden korkarsın... İşte bu, o gayb damının kenarından öteye gitmektir.

14563Eğer sen esrar damının kenarını ve oradaki tehlikeyi görmüyorsan, ruhun onu gördüğü için titremelidedir.

14564Ansızın gelen her azap, neşe damının kenarından gelip çatmıştır.

14565Dam kenarının gayrısından düşmek olmaz. Ey sâlik; Nûh ve Lût Aleyhisselâm’ın kavimlerinden ibret al.

O münasebetsizin, huzur-u Peygamberî’de çok ve fasih söz söylemesinin sebebi

14566Resûlullah’ın hadd ü pâyânı olmayan mestliğinden o aptala da bir ışık aksedince onu bir hoş ve mest hale getirmişti...

14567Şüphesiz neşvesinden çok söyledi. Mânevî bir mestliğin içinde olduğu için edebi terk etti ve hürmetsizliğe yuvarlandı.

14568Şarap, her yerde ve herkeste şer zuhura getirmez. Aslında, terbiyesiz olanın mahiyetini meydana çıkarır.

14569Akıl sahibi kimse şarap içerse, daha ziyade halim ve selim olur. Kötü huylu ise bütün bütün huysuz olur.

14570Lâkin insanların çoğu, ahlâk itibariyle beğenilmeyecek bir halde bulunduklarından, o kötü ahlâkı artıracak olan şarabın içilmesi bütün Müslümanlara haram kılınmıştır.

Resûlallah Aleyhisselâm’ın, o genç Hüzeylli’yi, ihtiyar ve tecrübeli olanlara tercih ile müfreze kumandanlığına tayin etmesinin sebebini beyan buyurması

14571Hazreti Peygamber buyurdu ki: “Ey zâhiri görüp hakikatten haberdar olmayan; sen onu hünersiz, marifetsiz görme!

14572Ne kadar kara sakallı vardır ki, ihtiyâr sahibi ve tecrübeli bir kimsedir. Ne kadar ak sakallı vardır ki kalbi katran gibi simsiyahtır.

14573Onun aklını defalarca tecrübe ettim. O genç, gördüğü işlerde ihtiyar gibi tecrübelice hareket etti.

14574Hakikatte ihtiyâr ve tecrübeli olan akıldır. Yoksa saçı sakalı ak olan değildir.”

14575Şeytandan daha ihtiyar kim var? Fakat değil mi ki aklı yok, hiçbir şeye yaramaz.

14576Farz et ki bir çocuk da İsâ nefesli, gurur ve hevesten arınmıştır. Ona, nasıl çocuk diyebilirsin?

14577Gözü kapalı olan kısa görüşlü kimseye göre saç ve sakalın ağarmış olması pişkinlik alâmetidir.

14578O mukallit, delilden başkasını bilmediği için dâima alâmette yol arar.

14579Onun için bir işe girişmek istersen, bir pîrle müşaverede bulun dedik.

14580Taklit perdesinden kurtulmuş ve mevcudatı Hakk’ın nuruyla görmektedir.

14581Ancak zâhiri ve sûreti görebilen kimsenin indinde kalp ile geçer altın müsavidir. Sepetin içinde ne bulunduğunu o ne bilir?

14582Hasetçi hırsızın elinden kurtulsun diye isle karartılmış ne kadar altın vardır.

14583Ve aklı ermeyenlere satabilmek için altınla yaldızlanmış ne kadar bakır mevcuttur.

14584Biz ki bütün memleketler halkının bâtınını müşahede ederiz. Onların zâhirine değil, kalplerine bakarız.

14585Zâhire göre amel eyleyen kadılar, zâhirî görünüşe göre hükmederler!

14586Kelime-i Şahâdeti söyleyen bir kavmi, onların hükmü çabucak mü’min eder.

14587Münafıkların çoğu bu sûret-i zâhiriye kaçmış ve sığınmış, yâni kendini Müslüman göstermişken, tenhâda yüzlerce Müslümanın kanını dökmüştür.

14588Ey sâlik, cehdet ki akıl ve din piri olasın da akl-ı küll gibi her şeyin bâtınını görebilesin.

14589O güzelim akıl yokluktan yüz gösterince, Cenâb-ı Hak ona nurdan bir hil’at giydirdi ve binlerce de isim verdi.

14590Bu güzel isimlerin en aşağısı işte şu: “O hiç kimseye muhtaç değildir.”

14591Eğer o akıl, bir kere yüz gösterse, sûretini şu âleme izhar etse, gündüz bile, onun nuruna karşı kapkaranlık kalırdı.

14592Eğer ahmaklığın misâli peydâ olsaydı, gecenin karanlığı onun yanında aydınlık kalırdı.

14593Yavaş yavaş gündüzün aydınlığına, yâni Hakikat Nuruna alışmaya bak, yoksa yarasa gibi zulmetler arasında mahpus kalırsın.

14594Ahmaklık, geceden daha ziyâde karanlık ve bulanıktır. Lâkin yarasa gibi olan daima zulmet talibidir.

14595Ahmak bir şahıs, nerede bir şüphe ve müşkül varsa oranın âşıkı, nerede bir aydınlık, ikbâl ve saâdet nuru varsa oranın düşmanıdır.

14596Bilgisi, görgüsü daha fazla görünsün diye, ahmağın kalbi daima karanlık ve müşküller arar...

14597Ve seni o müşkil ile meşgul ederek kendi kötü tabiatından seni gaflete düşürür.

Tam akıllı ve yarım akıllı ile, tam adam ve yarım adamın ve hiçbir şey olmayan mağrur kötü kişinin alâmetleri

14598Akıllı olan kimse, hidâyet meş’alesini hâizdir, onun için ehl-i sülûk kafilesinin kılavuzudur.

14599O önde giden kendi nurunun ardınca gider. O kendinden geçmiş bir halde, kendine tâbi olur.

14600O kendinin mü’minidir; ey ehl-i sülûk, siz de onun ruhunun feyz almış olduğu nura îman edin.

14601İkincisi yâni yarım akıllı olan kimse akıllı bir zâtı kendi gözü gibi bilir.

14602Bir körün birisinin elini tuttuğu gibi, o da o akıllı kimseyi tutar ve onunla, görür gibi hafif ve serbest yürür.

14603Bir arpa ağırlığı kadar aklı bulunmayan eşek gibi bir kimse ise; hem aklı yoktur, hem de bir akıllıya uymaz.

14604Az, çok... bir yol da bilmez. Fakat bir delilin arkasına düşmekten sıkılır ve utanır.

14605Uçsuz, bucaksız çöllerde ümitsiz olarak kâh topallar, kâh koşar.

14606Bir kandili yoktur ki önünde tutsun, önünü görsün... Hattâ bir ışık bile bulamaz ki ondan bir nur dilensin.

14607Tam akıllı değil ki dirilikten dem vursun, yarım akıllı da değil ki tam ve kâmil bir akıllının huzurunda ölü gibi olup ona tamâmıyla teslim olsun.

14608O akıllıya karşı tam bir ölü haline gelmeli –yâni mürid-i muhlisi olmalı ki düşmeden kendisini yükseltebilsin.

14609Ey nâkıs akıllı; tam aklın yoksa, diri sözlü bir âkile sığın da, ona ölü gibi teslim ol!

14610Böyle olmayan bir şahıs, diri değildir ki İsâ’ya hemdem olsun... Ölü değildir ki İsa’nın ölüleri dirilten nefesine mazhar olup dirilebilsin!

14611Onun kör ruhu her tarafa adım atar, evet sıçrar ve çabalar durur ama bir türlü kurtulamaz.

Göl ile balıkçıların, biri tam akıllı, biri yarım akıllı, üçüncüsü de mağrur, ahmak ve değersiz olan üç balığın halleri ve akıbetleri

14612Bu bahis, içinde üç tane büyük balık bulunan gölün hikâyesine benzer.

14613Bu hikâyeyi belki Kelile ve Dimne kitabında okumuşsundur. Lâkin okuduğun, hikâyenin kabuğu, şu beyanât ise özüdür.

14614Bir kaç balık avcısı, o gölün yanından geçtiler ve orada balıkları gördüler.

14615Balıkçılar ağ getirmek için koştular, balıklar da balıkçıların kasdını anladılar.

14616İçlerinden akıllı olanı sefere çıktı, istemeyerek müşkil bir yola azmetti.

14617Kendi kendine dedi ki: “Bunlarla meşverette bulunmayayım, zira benim kudret ve azmimi zayıf düşürürler.

14618Bulundukları göle olan muhabbetleri ruhlarına tesir eder de, tembellik ve cahillikleri bana da tesir eder.

14619Meşveret edilmek için diri ve aklı erer bir kimse lâzımdır ki verdiği rey ile seni ihya edebilsin. Fakat öyle bir diri nerede?

14620Ey yolcu, sefer hususunda, bir yolcu ile müşaverede bulun. Çünkü kadın reyi ayağını topallatır.

14621Vatan sevgisinden dem vurma. Çünkü aslî ve ebedî vatan oradadır, burada değil...

14622Eğer vatan istiyorsan nehrin o tarafına geç. Bu sahih hadîsi yanlış okuma!

Abdest alan birinin abdest duâlarını yerinde okuması

14623Abdest alırken her uzuv için ayrı bir duâ okunacağı hadis-i şerifte buyrulmuştur.

14624Burnuna su verirken, Ganî olan Allah’tan cennet râyihası talebinde bulun.

14625Tâ ki istediğin koku, seni cennete çekip götürsün. Çünkü gül kokusu, gül bahçesinin kılavuzudur.

14626Ey Müslüman; taharetlenirken sözün şu olsun: “Yâ Rabbi; şu pislikten beni pâk eyle.”

14627Benim elim buraya kadar yetişti, burasını yıkadı. Elim, ruhumu temizlemekten ve tezkiye etmekten âcizdir.

14628Adam olmayanların canları, ihsanınla adam olmuştur... Canlara erişen, senin lûtuf ve kerem elindir.

14629Benim gibi bir aşağılık kişinin haddi bu kadardı, ben onu yaptım; ondan ötesine ait olanı ey Kerîm olan Allah, sen lûtfeyle!”

Bir şahsın taharetlenirken, o vakit okunacak: Allah’ım, beni tövbe edenlerden ve iyice temizlenenlerden et” duâsı yerine; “Allah’ım, sen bana cennet kokusunu koklat” duâsını okuması ve duyan bir azizin dayanamaması

14630Biri taharetlenirken: “Rabbim; beni cennet kokusuyla eş et! Yâni, cennet râyihasını bana duyur” diyordu.

14631İşiten biri dedi ki: “Güzel bir duâ okudun; lâkin duâ deliğini şaşırmışsın...

14632Bu duâ, burun yıkanırken okunacak duâdır. Sen burun duâsını, nasıl oldu ki alt tarafına getirdin?”

14633Günah pisliğinden kurtulmuş olanlar, cennet râyihasını burunlarından duyarlar. Makattan cennet râyihası nasıl gelir?

14634Ey aptal kişilere karşı mütevâzı davranıp da, mânevî pâdişah durumundaki kimselere karşı azametli davranan!

14635O sattığın azamet ve gösterdiğin kibir, bir takım alçaklara karşı ise, güzel ve lâyıktır. Fakat, kendine gel, tersine hareket etme; bu senin yolunu bağlar.

14636Gülün bitip yetişmesi, burun içindir. Çünkü ey kaba ve inatçı kimse, koku almak burunun vazifesidir.

14637Ey yiğit; gül kokusu burun içindir. Alt taraftaki delik, o kokunun yeri değildir.

14638O delikten sana nasıl cennet kokusu gelir? Eğer koku istiyorsan yerinden ara!

14639Bunun gibi “Vatanı sevmek imandandır.” hadisi de doğrudur ama efendi, önce iyice vatanı tanı!...

14640O zekî balık kendi kendine dedi ki: “Arkadaşlara danışmadan, şunların reyine uymadan denize bir yol bulayım.”

14641Danışma vakti değildir. Kalk yola çık, Ali gibi kuyu içine âh et.

14642Kuyu o sırrı işitince şüphesiz takat getiremedi de kan kesildi ve suyu kalmadı.

14643Ali’nin çekmiş olduğu âhın mahremi çok azdır. Öyle bir mahrem bulmak istersen geceleri git, hem de bekçi gibi, gizlice yürü ve kimseye sırrını açma!

14644Bu gölden yâni Dünyadan deniz tarafına yâni hakikat deryasına azmet. Denizi ara ve bu girdabı bırak!

14645Balıklardan çok sakınan zeki balık, göğsünü ayak gibi kullandı, sürünerek ve atılarak o muhataralı gölden nur denizine kadar gitti.

14646Köpek kovalayan ve cesedinde kopmamış bir damar kalıncaya kadar koşan bir ceylan gibi süratle hareket etti.

14647Ardında köpek kovalarken tavşan uykusu pek büyük bir hatâdır. Zâten korkan bir göze uyku girmez.

14648O balık gölden gitti, uzak ve geniş bir yolu, deniz yolunu tuttu.

14649Vâkıa bir çok sıkıntı çekti, fakat sonunda emniyet ve âfiyet yurdunu buldu.

14650Kendini öyle geniş bir deryaya attı ki onun kenar ve kıyısını, bu gözle görmeye imkân yok...

14651Derken, balıkçılar ağı getirdiler... Yarı akıllı olan balığın ağzının tadı kaçtı.

14652Bir âh çekerek dedi ki: “Ben fırsatı kaçırdım. Nasıl oldu da akıllı arkadaşa yoldaşlık etmedim?

14653Arkadaşım gitti, lâkin o giderken bana da ardınca ve süratle gitmek gerekti.

14654Geçmişe hasret çekmek hatâdır. Gitmiş olan geri gelmez, Çünkü o bir rüzgardır.

Tutulmuş bir kuşun: “Geçmişe pişman olma. Vaktin kıymetini bil, bundan istifadeye çalış, pişmanlıkla zaman geçirme” diye nasihati

14655Kuşun biri hile ve tuzakla yakalanmıştı. Kuş, tutana dedi ki: “Hey büyük efendi!

14656Sen bir çok sığır ve koyun yemişsin, bir çok deve kurban etmişsindir.

14657Sen onların etlerinden bile doymadın... Benimle de doymazsın sen!...

14658Beni salıver de sana üç öğüt vereyim. Bak bakalım, aptal mıyım, akıllı mıyım?

14659Birinci öğüdümü senin elinde, ikincisini şu samanla karışık balçıktan yapılma damının üstünde vereyim.

14660Üçüncü öğüdümü de ağacın üstünde takrir ederim. Bu üç öğüdümle mes’ud olursun.

14661Elindeyken vereceğim öğüt şudur: Olmayacak söze, kim söylerse söylesin inanma!”

14662Kendini yakalamış olanın eli üstünde bu büyük öğüdü verince kurtuldu ve duvarın üstüne uçup dedi ki:

14663“Geçmiş gitmiş şeye gam yeme, bir şey senden geçtikten sonra onun hasretini çekme!”

14664Ondan sonra da dedi ki: “Benim cismimde on dirhem ağırlığınca gayet değerli bir inci vardı.

14665O inci, seni de, çocuklarını da devlet ve saâdete eriştirirdi... O inci senin hakkındı.

14666Öyle bir inciyi kaçırdın ki varlık âleminde bir eşi yoktu.”

14667Gebe bir kadının doğuracağı vakit yaptığı gibi, adam da bir feryâd kopardı.

14668Kuş dedi ki: “Sana nasihat etmedim miydi, geçen bir şeye teessüf etme demedim miydi?

14669Madem ki inci elinden gitti, neye gam yiyorsun? Sözümü anlamadın mı, yoksa sağır mısın?

14670Sonra bir de sana, olmayacak söze sakın inanma demedim mi? Bu ikinci öğüdüm değil miydi? muhalin vukuuna inanma demiştim.

14671Ey arslan; benim kendim üç dirhem gelmezken, içimde on dirhemlik inci nasıl bulunabilir?”

14672Adam, kendine geldi de dedi ki: “Haydi bakalım o üçüncü güzel öğüdü de söyle!”

14673Kuş dedi ki: “Evet, Allah için o ikisini iyi tuttun da üçüncüsünü sana bedava söyleyeceğim ha!...”

14674Gaflet uykusunda olan bir câhile öğüt vermek, çorak bir yere tohum ekmek olur.

14675Ahmaklık ve cahillik yırtığı yama kabul etmez. Ey öğüt verecek olan; öyle ahmak bir câhile hikmet söyleme!

O yarı akıllı balığın kurtulmak fikriyle kendisini ölü gibi göstermesi

14676İkinci balık, akıllı arkadaşının gölgesinden mahrum kalıp da belâya mâruz olunca dedi ki:

14677“O, denize gitti ve gamdan kurtuldu. Ben öyle iyi bir dostu kaybettim.

14678Lâkin şimdi onu düşünmeyi bırakayım da kendime bir çâre bulayım. Şimdi kendimi ölü göstereyim ben.

14679Karnımı yukarıya, sırtımı aşağıya çevireyim de suda öyle durayım.

14680Suyun üstünde çörçöp gibi şeylerin durduğu gibi durayım, her balığın yüzdüğü gibi yüzmeyeyim.

14681Kendimi ölü hâlinde suya bırakayım. Ölümden evvel ölüş, azaptan emin oluştur.”

14682Yiğidim; ölümden evvel ölüş, ölümden kurtuluştur. Hazreti Mustafâ[s.a.v.] bize böyle buyurmuştur.

14683Demiştir ki: “Size ölüm, sınamalarla gelmeden, hepiniz ölünüz!...”87

14684Balık, dediği gibi güya öldü, karnını yukarıya çevirdi. Su, onu aşağı yukarı götürdü.

14685Balıkçılar: “Eyvah, böyle iyi bir balık ölmüş” diye çok eseflendiler.

14686Balıkçıların teessüfünü işiten balık sevindi. “Oynadığım şu oyunla kılıçtan kurtuldum galiba” dedi.

14687Sonra, balıkçılardan biri onu tuttu. “Tüh, yazıklar olsun; ölmüş”, diyerek yere attı.

14688Balık, sürüne sürüne suya gidip gizlendi. Öbür ahmak balık ise, orada kalıp debelendi.

14689Kendini kurtarabilmek için sağa sola sıçrıyordu.

14690Balıkçılar ağ attılar. Balık ağ içinde kaldı. Ahmaklık işte onu böyle ateşe attı.

14691Ateş üstündeki kızgın tavanın içinde ahmaklığı dolayısıyla yanmaya ve kızarmaya mecbur oldu.

14692Balık tavanın içinde ateşin hararetiyle kızarırken aklı: “Sana bir haberci ve halden korkutucu gelmedi mi?” diyordu.

14693Ahmak balık, o işkencenin, o belânın içinde, âhirette kâfirlerin diyecekleri gibi: “Evet, geldi” diyordu.88

14694Tekrar o balık diyordu ki: “Eğer bu boyun kıran mihnetten, yâni tavada kızarmak azabından kurtulursam,

14695Denizden başka bir yeri yurt ittihaz etmeyeyim, bir gölcüğü kendime mesken yapmayayım.

Bir ahmağın belâya tutulduğu ve nâdim olduğu sırada ettiği ahdin faydası yoktur. Nitekim subh-i kâzib89in de vefası yoktur. Böyle olduğu «onlar yalancıdırlar» âyetinde beyan buyurulmuştur.

14696“Bu azaptan kurtulursam denize gideyim” diyen balığa akıl diyor ki “Sende ahmaklık vardır. Edilen ahid, ahmaklık yüzünden bozulur.

14697Akıl, yaptığı ahdi hatırlar ve nisyan «unutma» perdesini yırtar.

14698Aklın olmayınca gaflet ve unutkanlık sana hâkim olur... Sana düşmanlık eder, tedbirini bozar.

14699Âdi bir pervâne, aklının noksanlığından, ateşin yakıcı olduğunu hatırlamaz.

14700Kanadı yanınca tevbe eder. Fakat hırsı ve noksanı tekrar mumun alevine saldırtır.

14701Zabt, idrâk, hıfz ve hatırlama akıl ile olur. Akıl bunların derecesini yükseltir.

14702Bir yerde elmas bulunmazsa parıltısı nasıl olur? Hatırlatan olmayınca tevbe ve rücû nasıl vukua gelir?

14703Bu vakitsiz istek de meselâ balığın kızarırken tavadan kurtulmak istemesi, ehl-i cehennemin dünyaya avdetle ibâdet talebinde bulunması da akılsızlıktandır. Çünkü ahmaklığın nasıl bir huyu vardır! Göremez ki?

14704Onların o nedametleri, azap neticesidir; yoksa hazine gibi parlak bir aklın ihtarı değildir.

14705Mihnet meselâ hastalık ve meşakkat zâil olunca o nedâmet de mahvolur. Öyle bir tevbe ve nedâmet toprağa bile değmez.

14706O nedâmet, gam ve keder karanlığı dolayısıyla yükünü bağladı. Gam ve keder zâil olunca tevbe ve nedâmet de unutulur. Gündüz geldi mi gecenin sözünü mahveder.

14707O gam karanlığı gitti de boşluk vakti geldi mi, ahmağın gönlünden de o derdin doğurduğu nedâmet geçip gider!

14708Ahmak tevbe eder, bir şeyi bir daha yapmamaya azmeyler; fakat ihtiyar ve tecrübeli akıl «Biz onu reddetsek de yine bize dönerlerdi» diye haykırır.

Vehim, aklın zıddıdır, onunla savaşır durur... Ona benzer ama o değildir... Akla sahip olan Mûsâ Aleyhisselâm’ın vehim sahibi olan Firavun’a soru ve cevabı

14709Ey seyr ü sülûk pehlivanı; akıl, şehvetin zıddıdır; bir kimse ki şehvet esiridir, ona akıllı deme.

14710Şehvet dilencisi olan kimsede bulunana akıl değil, vehim de. Vehim, nakit altın gibi olan akılların sahtesidir.

14711Vehim ile aklın mâhiyeti mihenksiz meydana çıkmaz. Her ikisini de çabucak mihenk bulunan yere götürüp tecrübe et.

14712Akıl ile vehmin mîyâr ve mihenk’i Kur’ân ile Peygamber’in hâlidir. Bunlara tatbik edilince akıl mı, vehim mi olduğu meydana çıkar. Mihenk taşı zâten kalp olanlara «gelin» diye meydan okur:

14713“Gel” der, sahteye, “Gel de benim yüzümden ne hale girdiğini gör... Çünkü sen benim ne inişimin ehlisin, ne çıkışımın...”

14714Aklı, meselâ, bir testere iki parça etse, o, ateşte gülen altın gibi yine hususiyetini muhafaza eder.

14715Vehim, dünyaları yakan Firavun’a ve benzerlerine; akıl da, ruhları parlatan Mûsâ’ya ve emsaline mahsustur.

14716Hazreti Mûsâ, Firavun’u davet ederken yokluk tarîkine gitmiş, yâni tevâzû ve mahviyet göstermişti. Firavun O’na: “Kimsin? Söyle”, dedi.

14717Hazreti Mûsâ cevap verdi: “Ben Allah Zü’l-Celâl’in resûlü olan Akl’ım, sapıklıktan emin olmak için Hakk’ın bir hüccetiyim.”

14718Firavun dedi ki: “Sus, bu sözleri bırak da sen eski adını ve nisbetini söyle.”

14719Mûsâ dedi ki: “Benim nisbetim Allah’ın arzınadır; yâni, şu toprağa mensubum!

14720Ben Hakk’ın kulu ve kul oğluyum. Onun kulları sulbünden ve cariyeleri rahminden doğmuşum.

14721Asıl mensup olduğum topraktır; su ve balçıktır. Fakat, Allah çamura canla gönül ihsan etmiştir.

14722Bizim de, bütün serkeş ve âsî olanların aslı topraktır. Buna da yüzlerce şâhit ve nişan vardır.

14723Bedenin, topraktan imdâd görür. Topraktan yetişen gıdadan yüz çevirip yemediğin olur mu?

14724Ruh gidince, beden de, o korkunç kabir içinde, yine toprak olur gider.”

14725Firavun dedi ki: “Bundan başka senin bir adın daha var. O ad, sana daha âlâ yaraşır.

14726Sen, Firavun’un kulu ve bendesinin bendesin. Onun bedeni ve ruhu Firavun’un nimetiyle beslenmişti.

14727Sen asi, azgın ve zalim bir kimsesin. Meş’um bir fiilin dolayısıyla bu vatandan kaçmıştın.

14728Sen kanlı, gaddar, hakkı tanımaz bir şahıssın. Diğer sıfatlarını bunlara kıyas eyle.”

14729Hazreti Mûsâ dedi ki: “Melîk-i Vahîd olan Cenâb-ı Hakk’ın, ulûhiyetinde, hâşâ şeriki yoktur.

14730O Allah birdir, mülkünde eşi ve şeriki yoktur. Kulları için O’ndan başka bir Rab mevcut değildir.

14731Cenâb-ı Hakk’ın mahlûkâtına başka biri mâlik ve sahip değildir. O’na şerîklik iddiasında bulunan helak olur.

14732Halkı o yaratmış, beni nakşeden, bana bu sûreti veren de O’dur. Bir başkası bu dâvaya kalkışırsa, zâlimdir.

14733Sen benim bir kaşımı yapamazken, nasıl olur da beni yarattığını söyleyebilirsin?

14734Asıl o gaddar, o azgın sensin ki Allah’a karşı ikilik, yâni şeriklik dâvasında bulunuyorsun.

14735Eğer bir memuru yanlışlıkla öldürdümse, onu nefsim için, bir oyun ve bir iş olsun diye öldürmedim.

14736Ben ona bir yumruk vurdum, o ansızın düştü ve öldü. Kendisinde İlâhî bir ruh bulunmayan o herif can verdi, geberdi gitti...

14737Ben bir köpek öldürdüm... Fakat sen, peygamberzâde olan Benî İsrâil’den kabahati ve zararı olmayan yüz binlerce mâsûm öldürttün.

14738Onları öldürttün ve kanları senin boynundadır. Bu hunharlıktan dolayı başına bakalım neler gelecektir?

14739Beni öldürmek için, Yâkûb Aleyhisselâm’ın zürriyetini, yâni O’nun neslinden gelen bütün çocukları öldürttün.

14740Senin körlüğünle, yâni sana rağmen Allah beni ihtiyâr etti; senin hayâlen pişirdiğin tedbiri tepetaklak etti.”

14741Firavun dedi ki: “Bunları bırak; benim senin üzerindeki tuz, ekmek hakkım bu mudur?

14742Beni halka karşı tahkir ediyorsun, aydınlık bir günü kalbime karartıyorsun.”

14743Hazreti Mûsâ dedi ki: Hayır ve şerde, yâni hayrı işleyip şerri terk etmekte beni dinlemezsen, kıyametteki halin bundan çok beter olacaktır.

14744Sen bir pirenin ısırmasına dayanamıyorsun, âhirette yılan sokmasına nasıl tahammül edebileceksin?

14745Görünüşte senin ulûhiyet dâvanı baltalıyorum, hakikatte ise, senin gibi bir dikeni gül bahçesi haline getirmeye çalışıyorum.”

Yapılma, yıkılmadadır; topluluk dağınıklıkta; sağlamlık kırılmada... Murat muratsızlıktadır; varlık yoklukta. Her şey buna benzer... Öbür zıtlar ve eşler de hep bunlar gibidir.

14746Biri gelip bir araziyi yarıyor, yâni sürüyordu. Ahmaklardan biri dayanamadı feryada başladı.

14747Dedi ki: “Bu araziyi neden harab ediyorsun? Üstünü kazıyorsun, topraklarını dağıtıyorsun?”

14748Tarla süren dedi ki: “Hey budala! Bana isnat ve iftirada bulunma. Sen, yapılmayı yıkılmada bil!...

14749Bu arazi kazılıp, vîrân ve çirkin olmadıkça nasıl gül bahçesi ve buğday tarlası haline gelebilir?

14750Düzeni altüst edilmedikçe, nasıl olur da mahsul, ekin ve meyve bahçesi olabilir?

14751İçi iltihaplı bir yara, neşterle deşilmedikçe nasıl iyileşir ve nasıl kapanır?

14752İçindeki, ahlât-ı fâside meselâ balgam ilâçla yanıp sökmeyince rahatsızlık nasıl gider, şifâ nasıl gelir?”

14753Terzi, elbiselik kumaşı parça parça kesti diye, bir kimse o sanatını bilen terziye:

14754“Bu kıymetli atlası niçin parçaladın, ben parçalanmış kumaşı ne yapayım?” der mi?

14755Tamir edilecek eski binayı evvelâ yıkmazlar mı?

14756Böylece dülgerin de, demircinin de, kasabın da işi yapmaktan evvel yıkmaktır.

14757Halile ve belile’nin havadan dökülüp ezilmesi, bedenin mâmur olması, kabız illetinden kurtulması içindir.

14758Buğday, değirmende öğütülüp ezilmese idi nasıl ekmek olur da soframızı süslerdi?

Mûsâ Aleyhisselâm’ın Firavun’a cevabı

14759“Ey balık gibi cehalet denizinde yüzen Firavun, sarayında yediğim tuz ve ekmek, gelip de seni oltaya tutulmaktan kurtarmamı iktizâ etti.

14760Eğer Mûsâ’nın nasihatini kabul edersen, çirkin ve sonu gelmez bir oltadan, yâni azâb-ı İlâhîden kurtulursun.

14761Sen kendini, hevâ ve hevese o kadar bağlamışsın ki küçük bir kurdu ejderhâ yapmışsın.

14762Seni ıslâh etmek için, ejderhâ gibi olan nefsine karşı ben de mucize ejderhâsını getirdim.

14763Tâ ki onun nefesi bunun nefesiyle tutulsun ve benim yılan olan asâm o ejderhayı tutup koparsın.

14764Benim davetimi kabul eder ve Allah’ın kulu olmaya râzı olursan nefis ejderhâsından kurtulursun, yoksa o nefis ejderhâsı seni helak eder.”

14765Firavun dedi ki: “Hakikaten usta bir sihirbazmışsın. Bu memleket halkını ikiye ayırdın.

14766Gönlü bir olan halkı sen iki bölüğe ayırdın. Öyledir; büyücülük, dağa taşa bile tesir eder... Onları bile yarar ve yıkar!...”

Mûsâ Aleyhisselâm’ın büyücülüğü kendisinden nefyetmesi

14767Hazreti Mûsâ dedi ki: “Ben İlâhi vahye garkolmuşum. Allah’ın adıyla büyücülük hiç görülmüş şey midir?

14768Büyücülüğün temeli gaflet ve küfürdür. Mûsâ’nın ruhu ise din meş’alesidir.

14769A terbiyesiz; ben nasıl büyücülere benzerim? Nefesime Mesih bile gıpta eder.

14770A cenâbet! ben büyücülere nasıl benzerim? Kitaplar benim ruhumdan nur alır.

14771Sen hevâ ve heves kanadıyla uçtuğun için şüphesiz bana sûizanda bulunuyorsun.

14772Her kimin işi şeytanca ve canavarca olursa, elbette kerem sahipleri hakkında şüphelenir.

14773Sen âlemin bir cüz’ü olduğun için, küllün olan âlemi de kendin gibi sapık görürsün.

14774Döndün de başın döndü mü, gözüne ev de dönüyor görünür!

14775Bir felâketten senin canın sıkılır ve kalbin daralırsa, bütün dünyayı müteessir ve gam içinde görürsün.

14776Dostların arzu ettiği gibi hoş olursan da bu dünya sana bir gül bahçesi gibi görünür.”

14777Ne kadar kimse vardır ki Şam’a, Irak’a gitmiş, oralarda küfürden ve nifaktan başka hiçbir şey görmemiştir.

14778Çok kimse vardır ki Hindistan’a, Herat’a kadar gitmiş, oralarda alışverişten başka bir şey görmemiştir.

14779Keza, niceleri de vardır ki Çin’e ve Türkistan’a gitmiş, oralarda hileden ve tuzaktan başka bir şey görmemiştir.

14780Sefere giden, renk ve kokudan yâni sûrî şeylerden başkasını görmezse, isterse bütün dünyayı dolaşsın, hep bunu görür.

14781Meselâ bir öküz, Bağdat’a gelir ve şehrin bir başından öbür başına kadar gider.

14782Oradaki hoş ve lezzetli nimetlerden yalnız kavun ve karpuz kabuklarını görür.

14783Keza, yollarda dökülen samanları, yahut ötede, berideki otlan görür, öküzün ve merkebin seyrine lâyık olan budur.

14784Tabiat çivisine, kurumuş et gibi asılı kalan kişinin canı sebeplere bağlanmıştır... Bundan ötesini göremez.

14785Baş köşede oturan ulu kişi, sebeplerin kalktığı ova, Allah’ın geniş yeryüzüdür.

14786O Allah’ın geniş yeryüzünde ruh «can» her an sûret değiştirir. Her an yeni yeni âlemler görür.

14787Eğer cennetlerin en âlâsı olan Cennetü’l-Firdevs ile cennetlerdeki nehirler donmuş bir halde kalsalar, cennet ehlinin nazarında çirkin görünürlerdi.

İnsanın her hissi başka şeyler idrâk eder ve öbür hissin idrak ettiklerinden bîhaberdir... Nitekim her usta sanatkâr da, başka bir sanatta usta olan sanatkârın sanatına acemidir, o sanattan bîhaberdir. Fakat bir hissin, öbür hislerin idraklerinden bîhaber olması, öbür hislerin olmadığına delil değildir... Vakıa her his, diğer hislerin idrak ettiklerini; her sanatkâr, öbür sanatkârların sanatını hal bakımından inkâr eder... Eder ama, burada inkâr eder demekteki maksadımız, sadece o idraki, o sanatı bilmez demektir.

14788Senin dünyayı görüşün, idrâkinin genişliğine göredir. Pâk ve musaffa olan Evliyâullâhı görüp tanımana perde olan da senin nâpâk olan idrâkindir.

14789Bir müddet duygunu görüş suyuyla yıka... Zira sûfiyyenin çamaşır yıkaması böyledir.

14790Pâk olunca gözündeki gaflet perdesini kaldırırlar. Pâk ve saf olan zevâtın ruhları sana kendilerini gösterirler.

14791Bütün âlem nur ve nakış olsa o güzellikten ancak gözün haberi olur.

14792Meselâ gözünü kapayıp da, zülfünü ve yanağını iyice gör diye kulağını, bir güzele karşı tutsan;

14793Kulak sana lisân-ı hâl ile der ki: “Ben sûreti göremem, ancak sûret ses çıkarırsa onu işitirim.

14794Ben kendi fennimde âlimim. Fennim ise, harfi ve sesi işitip anlamaktan fazla değildir.”

14795“Ey burun; gel de şu güzeli gör” desen, burun bu talebe lâyık ve kâbiliyetli değildir.

14796Burun da sana der ki: “Eğer misk ve gül suyu olursa kokularını duyarım. Benim fennim, ilmim ve haberim budur.

14797Ben o baldırı gümüşe benzeyen güzelin yanağını nasıl görebilirim? Bunu anla da bana yapamayacağım şeyi teklif etme!”

14798Doğru olmayan his ise eğriden başka bir şey göremez. Onun önüne ister eğri getir, ister doğru müsavidir.

14799Hocam; şaşı bir göz, biri iki gördüğü için, hakikati görmekten azledilmiştir.

14800Sen de Firavun’sun, hileden ve riyâdan ibaretsin. Bundan dolayı kendini benden farklı görmüyorsun.

14801Bir an kendini terk et ve bana benim gözümden bak da, kâinatın fevkinde bir âlem gör!

14802Darlıktan da kurtul, nam ve şöhretten de... Aşk içindeki af ki gör selam...

14803Bil ki, beden hapsinden kurtuldun mu kulağın da göz olur, burnun da...

14804Âriflerin her kılı göz kesilir diyen o tatlı dilli pâdişah doğru söylemiştir.

14805Göz, evvelce göz değildi... O, ana rahminde etten ibaret bir cenin idi.

14806Oğul; bir yağ parçasını görme sebebi sanma. Görme kâbiliyeti Allah’ın o yağ parçasına bir ihsanıdır. Öyle olmasaydı hiç kimse rüyada görülen şeyleri göremezdi.

14807Cin ve şeytan da insan gibi görür. Fakat ikisinin gözünde de yağ parçasına benzer bir şey yoktur.

14808Nurun hakikatte yağ parçası ile münâsebeti yoktur. Fakat, yaratıcı ve sevgi ihsan edici Allah bu münâsebeti bağışlamıştır.

14809Âdem topraktan yaratılmışken toprağa hiç benzer mi? Cinler âteşten yaratılmış iken, onlarla ateş arasında hiçbir münasebet yoktur.

14810Cin’in aslı ateştir; fakat dikkat edersen ateşe hiç benzemez.

14811Kuş havadan yaratılmış olmakla beraber havaya nerden benzer? Cenâb-ı Hak, aralarında nisbet bulunmayan şeylere bir münâsebet vermiştir.

14812Bu fürûât’ın asıllarıyla; yâni insanların toprak, cinlerin ateş, kuşların hava ile münasebeti vardır... Allah onlara bu münâsebeti vermiştir; Fakat bu münasebete akıl ermez, keyfiyeti bilinmez.

14813İnsan, mademki hiçbir kıymeti olmayan topraktan meydana gelmiştir... O halde; bu çocuğun babası olan toprağa, nisbet edilmesi nedendir?

14814Bir münâsebet varsa bile akıldan gizlidir, keyfiyetine akıl ermez. Akıl bu münasebetin izini nerden bulacak?

14815Eğer Allah, rüzgâra göz vermemiş olsaydı Âd kavminin mü’min ve müşrik olanlarını nasıl ayırd edebilirdi?

14816Nemrut’un yaktırdığı ateşin kendine göre gözü olmasaydı Halilullah olan İbrahim Aleyhisselâm’ı yakmamak için nasıl tekellüf gösterirdi?

14817Dağ ve taşların görür gözü ve işitir kulağı olmasaydı Dâvud Aleyhisselâm Zebur okurken O’nun avazına sadâ verir, akisler yapar mıydı?

14818Eğer şu zeminin can gözü yok idiyse Karun’u o sûretle neden yutmuştu?

14819Eğer Hannâne direğinin gönül gözü olmasaydı, âkil ve hikmet-âşinâ olan Resûl-i Ekrem’in ayrılığını nasıl görürdü?

14820Eğer taş parçalan görür olmasaydı, Zât-ı Risâlet’in nübüvvetine Ebû Cehil’in avucu içinde nasıl şahâdet ederdi?

14821Ey akıl, sen idrâk ve fehim kanatlarını aç da «İzâ zülziletil arzu zil-zâleha»90 sûresini oku!

14822Bu arz, iyiliğe ve kötülüğe dâir Kıyamette şahâdet edecektir. Görmeseydi, görmediği şeylere nasıl şahâdet edebilirdi?

14823Arz kıyamet gününde hâlini, haberlerini ve sırlarını bize izhâr edecektir. Onda kendisine mahsus bir görüş bulunmasaydı bunu nasıl yapabilirdi?

14824Senin gibi cebbar ve kahhâr bir hükümdara Allah’ın beni böyle silâhsız ve askersiz göndermesi delâlet eder ki gönderen Hak, senin de, benim de hallerimizden haberdârdır.

14825Böyle bir ilâç, böyle onulmaz bir yarayı iyileştirmek için münâsiptir.

14826Sen bundan evvel bir takım rüyalar görmüştün. Onlar Allah’ın beni seçip göndereceğine delâlet ediyordu.

14827Ben, elimdeki asâ ve yed-i beyzâ91 ile senin küstah burnunu kıracaktım.

14828Bunun için Cenâb-ı Hak, sana türlü türlü korkunç rüyalar göstermişti.

14829O rüyalar senin kötü kalbine ve taşkın tuğyanına lâyıktı. Bunlar sana, o korkunç neticeye lâyık olduğunu bildirmek için gösterilmişti.

14830O rüyalar Allah’ın Hakîm92, Habîr93 ve tedavi kabul etmeyen hastalıkları iyileştiren bir kudret sahibi olduğunu sana anlatmak içindi.

14831Sen, bu rüyaları, ağırlık basmasından görünmüştür diye bâtıl teviller ile kör ve sağır oldun. O mânevî işaretleri anlamadın.

14832Rüyanı naklettiğin hakîm ve müneccimler de zekâ nuru ile onun tâbirini gördüler, lâkin tamahlarından hakikati sana söylemediler.

14833“Senin âgâhlığına bir gussa ve keder gelmesi devletinden ve hükümdarlığından uzak olsun.

14834Muhtelif gıdalardan, yahut hazmı zor yemeklerden mizaç bozulunca insan karışık rüyalar görür” dediler...

14835Çünkü rüyandan anlamışlardı ki: Sen, nasihat dinlemez, şirret ve bîçâre kanı döken bir zâlimsin

14836Pâdişahlar, memleketin salâhı için kan dökerler, ama, onların merhameti, şiddetlerinden fazladır.

14837Şahın, İlâhi ahlâk ile ahlâklanması ve merhameti, gazap ve hiddetini geçmiş bulunması gerektir.

14838Hükümdara şeytan gibi gazap galip olup da O, nefsinin hilesi için zaruret olmaksızın kan dökmemelidir.

14839Kezâ namussuzlar gibi halim olması da doğru değildir... Çünkü, yerinde olmayan o hilm sebebiyle karısı da orospu olur, cariyesi de...

14840Halbuki sen göğsünü şeytan yuvası, kin ve husumeti de kendine kıble yaptın.

14841Senin keskin boynuzun bir çok ciğer delmişti. İşte benim asâm da senin o küstah boynuzunu kırdı.

Dünya ehlinin Allah ehline saldırmaları, gayb âleminin sınırı olan nesillerine kadar hücum etmeleri, onların pusuda olmalarından gaflete düşmeleri... Zaten gazi de savaşa gitmezse kâfirler, Müslüman ülkesine hücum eder, çapulda bulunurlar...

14842Cismânî olanlar, yâni rûhâniyetten nasibi bulunmayanlar rûhanîlerin din ve şeriat kalelerine saldırdılar.

14843Bu saldırmaları, onlardan pâk bir kimse gelmesin diye, gayb derbentlerini94 zabt içindir.

14844Gâzîler, gaza ve cihad hamlesinde bulunmazlarsa, aksine olarak kâfirler hamle ederler.

14845Gayb gazileri, yâni ahkâm-ı kader, hilm ve merhametlerinden, senin gibi kötü gidişli bir herife hamle etmediler.

14846Bu tarafa, gayba mensup bir kimse gelmesin diye, gayb derbentleri olan ata bellerine ve ana rahimlerine pençe attın.

14847Sana zarar getirecek bir çocuk doğmasın diye, tenasül yolunu tutmak ve sulbler ile rahimlere el uzatmak istedin.

14848Allah Zü’l-Celal’in soy ve sop yetişmesi için açmış olduğu yolu nasıl kapatabilirsin?

14849A inatçı, sen; gayb âleminin derbentlerini tuttun ama, sana körlük vermek için, bir er çıktı işte...

14850İşte o çıkan er benim. Senin kasdını, adını, sanını Allah’ın ismiyle kırıp yok edeceğim.

14851Sen, hele derbentleri tutadur da, bir müddet kendi bıyıklarına gül.

14852Kadere karşı tedbir edip çekinmenin fayda vermediğini sana bildirmek için hükm-ü kader, senin bıyıklarını tel tel koparacaktır.

14853Senin bıyığın yâni şevket-i hükûmetin mi daha kuvvetlidir, yoksa Âd kavmi mi? Onların nefesinden bütün memleketler korkardı.

14854Sen mi daha pek yüzlüsün, yoksa Semûd Kavmi mi? Küfürde inat ve ısrar etmekte onların bir misli vücuda gelmemişti.

14855Bunlar gibi binlerce misal getirsem de, sen sağırsın, işitirsin ama duymamış gibi davranırsın.

14856Artık söylediğim sözlerden tevbe ettim. Sözsüz olarak sana bir ilâç hazırladım.

14857Bu ilâcı senin ham yarana koyacağım, ya onu iyi edecek, yahut ebediyete kadar hem yaranı, hem de sakalını yakacaktır.

14858Ey Allah düşmanı; bilesin ki Cenâb-ı Hak, Habîr ve Hakîm’dir. Her şeye, lâyık olanı verir.

14859Ne vakit doğru olmayan bir iş ve bir kötülük işledin de hemen ardından onun lâyıkını görmedin?

14860Ne vakit semâya doğru bir nefes, bir duâ gönderdin de arkasından onun gibi bir iyilik görmedin?

14861Eğer sen dikkatli ve uyanık bulunursan, yaptığın işlerin karşılığını her an görürsün.

14862Eğer murakabe ve bekleyiş halinde olup dikkat etsen ve şeriat ipini tutsan kıyameti beklemene lüzum kalmaz.

14863Remz ve işareti iyice bilen kişiye açık söz söylemeye ihtiyâç kalmaz.

14864Uğradığın bir belâ, nükteleri ve işaretleri ahmaklığından anlamadığın için gelir.

14865Kötülükten kalbin kararır ve bulanırsa, onun bir azap başlangıcı olduğunu burada anla! Şaşkınlığın lüzumu yoktur.

14866İşlediğin günahtan tevbe ve istiğfar et! Yoksa kalbindeki o bulanıklık ve karalık ok gibi olur da cüretkârlığın cezası olarak sana saplanır.

14867Eğer günah cezasının oku sana isabet etmedi ise, Hak Teâlâ’nın lûtuf ve keremiyle müsamaha buyurmasındandır.

14868Eğer sana kalp lazımsa yâni kalbinin münevver olmasını istersen dikkat et ve bekle! Zira, yaptığın her işin ardından senin için bir şey meydana gelir.

14869Eğer dikkat ve murakabe hususunda himmetin yüksek bulunursa o murakabe feyziyle işin yükselir ve ileri gider.

İnsanın topraktan yaratılmış bedeni, cevheri iyi bir demire benzer, ayna olmaya kabiliyeti vardır. Onda, daha dünyada iken cennet, cehennem, kıyamet vesair hallerin hayâlen değil, hakikaten görülmesi kabildir.

14870Ey insan, topraktan yaratılmış olduğun için, sen de demir gibi kesif ve paslı bir vücutsun. Onun için kendini zikrullah nuruyla cilâlandır, cilâlandır, cilâlandır.

14871Kalbin ayna gibi münevver olsun da sana bir çok sûretler ve gümüş göğüslü güzeller göstersin.

14872Demir kesif ve nursuz olmakla beraber «Zikr-i İlâhî» cilâsı, o kesâfeti ve o nursuzluğu ondan giderir.

14873Bir ayna, demirden de olsa, cilalanınca sathı parlar ve güzelleşir ve orada bütün sûretler görülebilir.

14874Toprağa mensup olan beden, kaba ve kesif ise de, sen onu cilalamaya çalış. Zira cila kabul eder.

14875Tâ ki onda mânevî sûretler görünsün; hurilerin, meleklerin akisleri onda müşahede edilsin.

14876Gönül yaprağı parlasın diye Allah sana, bil ki, akıl cilâsı vermiştir.

14877Ey bînamaz kimse; sen ise aklı bağlamış, hevâ ve hevesin iki elini de serbest bırakmışsın.

14878Eğer hevâ ve hevesin elleri bağlanmış, cilâcı olan kalbin elleri ise serbest bulunsaydı.

14879Demir gibi olan kalb, gayb aynası olur ve bütün sûretler orada görünürdü.

14880Ey fâsık; sen kalb aynasını bulandırdın, saf tabiatını paslandırdın. İşte, «Yes’avne fi’l-arzı fesad»95 âyetinin hakiki mânâsı budur.

14881Gönül nehrinin suyunu bulandırma ki durulsun da orada, kameri de, yıldızları da tavaf eder bir halde müşahede edesin.

14882Çünkü insan, dere suyu gibidir. Bulanık olursa dibini göremezsin.

14883Derenin dibi inci ve altınla doludur. Sakın saf ve duru olan o dereyi bulandırma!

14884İnsan ruhu hava gibidir; tozla karışırsa gökyüzüne perde olur, gökyüzünü göstermez...

14885O perde güneşi görmeye mâni olur. Fakat tozu gitti mi saf ve parlak bir hale gelir.

14886Ruhun son derece bulanık olmakla beraber, kurtuluş yoluna gitmen için, Allah sana bir çok rüya gösterdi.

Firavun’un sırlarını ve rüyalarını, Allah’ın Habîr ve Alîm olduğuna iman etmesi, hiç olmazsa şek ve şüphesini izale eylemesi için, Musa Aleyhisselâm’ın apaçık olarak anlatması

14887“Kâdir-i Mutlak olan Allah-ı Zü’l-Celâl, senin paslı demir gibi olan kalbine sonunda olacak olan şeyleri göstermişti.

14888O vakıaları görmen, yaptığın zulmü ve kötülüğü yapmaman için İlâhî bir tembih idi. Sen ise, o rüyaları gördüğün halde, daha ziyâde kötüleşiyordun.

14889Allah sana rüyada bir takım çirkin nakışlar, sûretler gösterdi. Sen onlardan ürküyordun. Halbuki o nakışlar, sendeki kötülüklerin sûreti idi.

14890Hani, aynada çirkin ve siyah yüzünü görünce kızıp, aynayı pisleyen zenci gibi...

14891Tükürmüş ve demiş ki: “Ne kadar çirkinsin, sana lâyık olan budur.” Ayna da cevap verir ki: “Ey kör ahmak; bendeki çirkinlik sendendir.

14892Şu yaptığın terbiyesizliği bana değil, kendi çirkin suratına yapmış oldun. Çünkü ben parlak bir aynayım.”

14893Ey Firavun; bazen elbiseni yanmış, bazen da ağzını ve gözünü dikilmiş görmüştün.

14894Bazen bir hayvanın kanım içmeye kasd ettiğini, bazen başının bir canavarın dişleri arasında bulunduğunu müşâhede etmiştin.

14895Bazen baş aşağı asılmış, bazen coşkun akan kan selinde boğulmuştun.

14896Bazen bu temiz semâdan sana: “Şakisin, şakisin, şakisin!” diye ses gelmişti

14897Bazen dağlardan: “Git, dalâlet ve sapıklık ashâbındansın!” diye sana açıktan açığa nida edilmişti.

14898Bazen taş, toprak gibi cemâdattan: Firavun ebedî olarak cehenneme düştü, diye sesler işitmiştin.

14899Bunlardan daha beterleri var ki söylemeye utanıyorum ve senin aksi tabiatın büsbütün tersleşmesin diye söylemiyorum.

14900Ey nasihat kabul etmeyen Firavun; sana gördüğün rüyaların birazını söyledim. Bu biraz söylediklerimden anlarsın ki ben o vakıaların hepsini biliyorum.

14901Sen ise o rüyaları düşünmemek için kendini görmez ve anlamaz bir hale getirdin.

14902Senin mekr ve hile düşünen idrâkinin körlüğü işte karşına geldi. Daha ne vakte kadar kaçacaksın?”

Tevbe kapısı daima açıktır

14903“Ey Firavun; aklını başına al da bundan sonra küfürden ve zulümden sakın! Allah’ın lûtuf ve keremiyle tevbe kapısı apaçıktır.

14904Mağrib tarafında bir tevbe kapısı vardır ki kıyamete kadar açıktır.

14905Güneş mağribden doğuncaya kadar o kapı açık bulunacaktır. Ey günahkâr kimse; ondan yüz çevirme.

14906Oğul; sekiz cennetin Merhamet-i İlâhiye eseri olarak sekiz kapısı vardır ki Bâb-ı Tevbe de o kapılardan biridir.

14907Cennetin yedi kapısı bazen açık bazen kapalı bulunur. Tevbe kapısı ise dâima açık bulunur.

14908Agâh ol ve uyanık bulun da, hasedkâr olan şeytana rağmen, eşyânı hemen Tevbe Kapısı’na götür.”

Mûsâ Aleyhisselâm’ın Firavun’a: “Benden bir nasihat kabul et, karşılık olarak dört fazilet al demesi; Firavun’un da: “O dört fazilet nedir?” diye sorması

14909Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Dikkat et, benden bir öğüt kabul ve tatbik et ve karşılık olarak dört fazilet kazan!”

14910Firavun sordu: “Ey Mûsâ! O bir öğüt nedir? Onu bana biraz şerh et.

14911Hazreti Mûsâ cevap verdi: “O bir şey; Allah’tan başka mâbûd yoktur diye açık olarak Hakk’ın birliğini ikrar ve benim nübüvvetimi tasdik etmektir.

14912O Mâbûd-i Yegâne, semâda feleklerin ve yıldızların, yerde de insanların, şeytanların, cinlerin ve kuşların Hâlik’ıdır.

14913Denizi, kırı, dağı ve ovayı yaratan O Zât ü Eceli ü Âlâ’dır. Mülkünün sınırı, Zât’ının benzeri yoktur.”

14914Firavun dedi ki: “Ey Mûsâ; bana bire karşı vereceğin dört şey nedir? Onları da söyle bakalım.

14915Ki o güzel vaadin letâfetiyle benim sağlam, mıhlanmış olan küfrüm gevşesin.

14916Belki, ganimet sayılacak o güzel vaadlerin tesiriyle, yüz batman ağırlığındaki küfür kilidim açılır.

14917Belki bal nehri gibi olan o vaadlerin tesiriyle, tenimdeki kin zehri bala tebeddül eder.

14918Yahut esir olan aklım, o saf süt ırmağının tesirinin aksedişi ile gıdalanır.

14919Yahut o şarap nehirlerinin aksedişinden mest olurum da emre itaat zevkinden bir koku duyarım.

14920Yahut o su ırmaklarının letâfetinden şu çorak ve harab bedenim tazelenir.

14921Çoraklığım üzerinde bir yeşillik meydana gelir ve dikenliğim «Cennetü’l-me’vâ» olur.

14922Belki cennetin ve oradaki dört nehrin aksi ve Allah’ın tevfikiyle ruhum, Hakiki Dost’un talibi olur.

14923Ben cehennemin aksiyle öyle ateş kesilmiş ve Allah’ın kahrına o derece gark olmuşum ki;

14924Bazen cehennem yılanının aksiyle, cennet ehli olan mü’minlere, yılan gibi zehir yağdırıyorum.

14925Bazen da cehennemdeki kaynar suyun aks-i tesiriyle zulüm suyum, halkı pişiriyor ve çürütüyor.

14926Ben soğuk cehennemin aksinden bir zemheriyim, yahut sıcak Cehennemin tesiriyle de yakıcı Cehennem olmuşum.

14927Ben mazlum fakirlerin cehennemi olmuşum. Zebûn ve kimsesiz bulduğum bîçârelerin vay hâline!”

Firavun iman edecek olursa mükâfat olarak kazanacağı dört faziletin, Mûsâ Aleyhisselâm tarafından şerh edilmesi

14928Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “O dört faziletin birincisi: Bedende dâimi bir sıhhat ve afiyet bulunur.

14929Tıpta bahsedilen hastalıklar, bedeninden uzak kalır.

14930İkincisi: Ömrün uzak olur, âdeta ecel, hayatından çekilir.

14931Sıhhatle geçen bir ömürden sonra muradına ermeksizin dünyadan gitmezsin.

14932Ölümün de, seni bizar edecek bir hastalıktan değil; süt emen bir çocuğun sütü istediği gibi, kendi isteğinle olur.

14933Ölümü ararsın ama hastalıktan ve acizlikten değil, belki beden evinin harabesinde defineyi gördüğünden!...

14934O defineyi bulmak için beden hanesine tereddüt etmeksizin kendi elinle kazma vurup yıkarsın.

14935Çünkü bu vücut hanesini o defineye ve bu bir tek dâneyi yüzlerce harman buğdaya mâni ve hâil görürsün.

14936O yüzlerce harmanı elde etmek yâni ebedî nimete ulaşmak için o beden dânesini yakar ve o hususta «Merdân-ı İlâhî»’nin sünnetine iktidâ edersin.

14937Ey bir yaprağın tamâhıyla bir bağdan mahrum kalan; bir kurt gibi, bir yaprak yüzünden bağdan kovulan.

14938Allah’ın lûtuf ve keremi o kurtçuğu uyandırınca, o kurtcağız, gaflet ejderhâsını yer ve izâle eder.

14939O kurtcağız, meyve ile dolu bir üzüm çubuğu haline girer. Talihli ve ilâhî tembihe nâil olan kimseler de böyle olur.”

“Ben bir gizli hazine idim. Bilinmeyi arzu ettim” hadîs-i kudsîsinin tefsiri

14940Evin yâni varlığın temelini sök ki, bulacağın Yemen’in hakik taşıyla yüz binlerce ev yapmak kabildir.

14941Define evin altındadır, onu bulmak için evi yıkmaktan başka çare yoktur. Binâenaleyh evin harab olacağını düşünme ve durma!

14942O define nakdi, külfetsiz ve meşakkatsiz olarak sana binlerce ev yapar.

14943Zaten sonunda bu ceset evi mutlaka harab olacak ve altındaki define meydana çıkacaktır.

14944Fakat o definenin o zaman meydana çıkması sana ait olmaz. Çünkü ruh için olacak o fütuhat, varlık evini harab etmenin ücretidir.

14945Bir kimse çalışmazsa, onun ücreti yoktur. Çünkü, insan için ancak işlediği hayırlı işin ücreti, yâni sevabı vardır.

14946Teessüfünden, elini ısırır ve: “Vâh yazık ki böyle bir ay, bulut altında gizlendi” dersin.

14947Meselâ sen bir evi ücretle kiralar, yahut alım satımla elde edersin, fakat o ev, senin değildir.

14948Bu evin kira müddeti, dâhilinde çalışmak şartıyla, ecel gelinceye kadardır.

14949Sen bu beden dükkânında eskicilik yapıyorsun. Halbuki dükkânın altında iki mâden gömülüdür.

14950Bu dükkân, kiralık bir yer gibi, âriyettir. Çabuk davran, kazmayı eline al ve onun dibini ve temelini kaz.

14951Ansızın kazmayı mâdene tesadüf ettirir, dükkânda eskicilik edip pabuç yapmaktan kurtulursun.

14952Yamacılık etmek nedir? Ekmek yemek ve su içmektir. Bu yamalarla köhne hırkanı yamar durursun.

14953Bu beden hırkası, her an yırtılmaktadır. Sen yiyip içmekle ona yama dikmektesin.

14954Ey talihi yaver Pâdişah neslinden gelmiş olan, kendine gel de bu yamacılıktan utan!

14955Bu dükkânın dibini biraz kazda, o iki mâden senin karşında baş göstersin.

14956Bu kirâhânenin müddeti tamam olup da sen ondan istifâde etmemiş isen.

14957Sen tehassürle gâh başına vurur, gâh sakalını yolar;

14958“Vâh yazık! Bu dükkânımken ondan istifâde edemedim!” dersin.

İnsanın kendi tabiatındaki zekâ ve düşüncelerine mağrur olması ve nebiler ilmi olan gayb ilmini aramaması

14959Ev yahut dükkân sahibinin çıkardığı kiracı der ki: “Ben evin içinde güzel nakışlar gördüm de onun aşkıyla kararsız oldum.

14960Evdeki gizli hazîneden haberim yoktu. Yoksa kazma, benim elimde çiçek demeti olurdu.

14961Âh, eğer kazmanın hakkını verip evi kazaydım, şimdi gamdan, kederden uzak olurdum.

14962Gözümü evin nakışlarına bağladım, çocuklar gibi, aşk oyunlarına dalıp kalmıştım.”

14963Hakim Senâyi «Kuddise sirruhû» çok güzel söylemiş ve demiştir ki: “Sen bir çocuksun, bulunduğun ev de nakış ve resimlerle doludur.”

14964Hazret-i Senâyî, İlâhinâme’sinde: “Kendi varlığından toz kopar yâni geç-” diye çok tavsiyede bulunmuştur.

14965Firavun: “Ey Mûsâ, bu kadar yetişir. Üçüncü vaad’i söyle. Kalbim onu beklemekten muztarib oldu” dedi.

14966Hazreti Mûsâ buyurdu ki: “Üçüncüsü, dünyada ve âhirette, düşmandan arınmış devlet ve saltanatına nail olursun.

14967Öyle bir devlet ve hükûmet ki bugünkü mülkünden çok daha büyüktür. Şimdiki devletin cenk içindedir. O devlet ise ebedî sulh içerisindedir.

14968Cenk hâlinde bulunduğun Allah, sana böyle bir mülk verirse, sulh olunca sana nasıl bir nimet sofrası kuracağını düşün.

14969Kerem-i İlâhî, senin cefâna karşı bunları verenin, vefakârlığına mukabil seni nasıl görüp gözeteceğini kıyas et.”

14970Firavun dedi ki: “Ey Mûsâ! Dördüncüsü nedir? Çabuk söyle, sabrım kalmadı, hırsım arttı.”

14971Mûsâ dedi ki: “Dördüncüsü, saçın katran gibi siyah, yüzün erguvan çiçeği gibi kırmızı olarak genç kalırsın.

14972Renk ve koku gibi arazların indimizde değeri yoktur. Lâkin sen aşağı bir mahlûk olduğun için ben de aşağı âlemden konuşuyorum.

14973Renkle, kokuyla ve mevki ile öğünmek çocukları aldatır ve sevindirir.”

“İnsanlara kendi aklınıza göre değil, onların akılları erecek şekilde söyleyiniz ki Allah’ı ve peygamberi tekzip etmesinler” hadîsi

14974Çocuklarla konuşmaya mecbur olunca onların lisânıyla söylemelidir.

14975“Mektebe git de sana bir kuş alayım, yahut, kuş üzümü, ceviz ve fıstık getireyim” demelidir.

14976“Ey Firavun; sen bedeninin genç kalmasından başka bir şey bilmezsin! Ey eşek tabiatlı, gençliği arpa farz et.

14977Nasihatimi kabul ederek imâna geldiğin takdirde yüzün buruşmayacak ve mes’ud gençliğin taze ve daimî kalacaktır.

14978Ne yüzüne ihtiyarlık alâmeti gelecek, ne de servi gibi olan boyun iki kat olacaktır.

14979Ne senden gençlik kuvveti eksilecek, ne de dişlerin ağrıyıp dökülecektir.

14980Ne kadınların erkekten nefretine sebep olan cinsi gevşekliği, ne de kadına yaklaşmamak derdini görürsün.

14981Resûlullâh’ın müjdesinden Ukkâşe’ye gelen zindelik ve hayatiyet gibi, sende de gençlik neşesi devam edecektir.

14982Âhir zaman peygamberi Hazreti Ahmed Aleyhisselâtü Vesselâm’ın bekâ âlemine intikâli, ihtilafsız olarak Rebiyülevvel ayının içinde olacaktı.

14983Resûlullah Hazretlerinin kalbi, bu göç zamanını haber alınca can ve gönülden o vakte âşık oldu.

14984Bu aydan sonra âhirete sefer edeceğim, diye Safer’in girmesinden sevindi.

14985Her gece bu kavuşmanın iştiyâkıyla sabahlara kadar: “Ey yücelerden yüce refikim” der dururdu.

14986Ve buyururdu ki: “Safer ayının çıkıp gittiğini bana kim müjdelerse;

14987Safer geçti, Rebiyülevvel oldu derse, ben de ona cennet müjdesini veririm ve şefâatçisi olurum.”

14988Ukkâşe: “Yâ Resûlallah; Safer çıktı, gitti dedi. Resûl-i Ekrem de: “Ey ulu aslan, cennet senindir”, buyurdu.

14989Ashâbdan diğer biri gelip; “Yâ Resûlallah Safer çıktı” deyince Hazreti Peygamber: “Müjdeyi Ukkâşe aldı” cevabını verdi.

14990Hak erleri, bu âlemden intikâl etmekle sevinirler. Bu çocuklar; yâni çocuk gibi gafil bulunanlar ise burada kalmaktan şâd olurlar.

14991İyi suyun tadını tatmayan kör kuşa, acı ve tuzlu su Kevser gibi gelir.

14992Mûsâ Aleyhisselâm böylece kerametleri, yâni Firavun’un îman ettiği takdirde nail olacağı Kerem-i İlâhî’yi saydı döktü ve: “Allah’ın birliğini ve benim nübüvvetimi tasdik et de ikbâl ve saâdetin bulanmasın” dedi.

14993Firavun dedi ki: “Yâ Mûsâ! İyi vaadlerde bulundun ve güzel söyledin. Fakat müsaade et de ben iyi bir dost ile müşaverede bulunayım.”

Mûsâ Aleyhisselâm’ı tasdik hususunda Firavun’un zevcesi Asiye ile müşaveresi

14994Firavun, Hazreti Mûsâ’nın sözlerini Asiye’ye nakletti ve fikrini sordu. O da: “Ey kalbi kararmış olan; bu vaadleri canla başla kabul et” dedi.

14995“Bu sözlerde ne büyük inayetler vardır. Ey iyi huylu hükümdar; çabuk onları tasdik eyle!

14996Ekim zamanı geldi... hem de ne faydalı ekim ya!..” bu sözleri söyledi ve iştiyakından ağlamaya başladı.

14997Yerinden sıçradı ve: “Ne mutlu sana ey kelceğiz, Güneş senin başına tâc oluyor” dedi.

14998“Kelin ayıbını külah örter. Hususiyle o külah, güneş ve ay kadar parlak olursa...

14999Mûsâ’nın bu sözlerini işittiğin mecliste nasıl oldu da O’nu tasdik etmedin ve yüzlerce teşekkürde bulunmadın?

15000Bu sözler, bu vaadler, eğer güneşin kulağına söylenmiş olsaydı onlara nâil olmak ümidiyle baş aşağı yere inerdi.

15001Bu vaad ve bu lûtuf nedir, biliyor musun? Allah’ın, şeytanı, affetmesi için yoklaması kabilindendir.

15002O kerîm olan Allah peygamberi vâsıtasıyla seni bu lûtfa davet ettiği vakit nasıl oldu da sürûrundan ödün kopmadı? Şaşılacak şey!...

15003Yüreğini nasıl eritmedi bu? Eritseydi her iki cihanda da nasib alırdın...

15004Bir kimsenin yüreği Allah için erirse; O, şehitler gibi iki Alemde de lûtfa mazhar olur.

15005Gaflet dolayısıyla bu kör oluşun da bir hikmeti var... Var ama neden bu dereceye kadar olsun?

15006Hayat sermâyesinin birdenbire elden uçup gitmemesi için, gaflet; hem hikmet, hem de nimettir.

15007Lâkin, ruhun ve aklın zehri olup da, onulmaz bir yara haline gelinceye kadar değil.

15008Bir gül mukabilinde bir gülzârın satın alınabileceği böyle bir kerem pazarlığını kim bulmuştur?

15009Bir dâneye karşılık yüzlerce bahçe ve habbe kadar bir altına karşılık, sana yüzlerce altın mâdeni veriliyor.

15010“Kim Allah’ın olursa, Allah da onun olur” hadîsindeki «Kim Allah’ın olursa», o habbeyi vermek; «Allah da onun olur» ise karşılığını almaktır.

15011Çünkü bu zayıf ve fâni olan varlık, ezelî ve ebedî olan Allah’ın varlığından meydana gelmiştir.

15012Fânî varlık, kendisini bâkî varlığa teslim edince o da bâkî ve lâyemut olur.

15013Meselâ, rüzgâr ve topraktan korkan ve bu ikisi yüzünden helak olan katre gibi...

15014Fakat o katre, aslı olan denize sıçrayabilirse, güneşin hararetinden de kurtulur, yelden ve topraktan da!...

15015O katrenin zâhiri denizde mahvolur. Lâkin zâtı ve hakikati mahfuz ve dâimi olarak kalır.

15016Ey katre kendine gel de, pişman olmaksızın varlığını Hakk’a ver. Ver de bir katreye karşılık uçsuz bucaksız denizi bul!...

15017Denizin damlaya tâlip olması gibi bir devlet; kimin eline geçmiştir?

15018Allah hakkı için, Allah hakkı için çabuk bu alışverişi yap. Bir damla ver, karşılık olarak inci dolu bir deniz al.

15019Bu alışveriş, süflî bir mahlûkun yedinci kat göğe çıkması gibidir. Lûtuf bile bu lûtfun içinde kaybolur.

15020Aklını başına al, sana acâib bir teklif olmuş. Hiçbir tâlip bunu arayıp bulamaz!

15021Asiye’nin bu teşvikleri üzerine Firavun dedi ki: “Bunu Hâmân ile de bir konuşayım. Çünkü Pâdişaha vezirin re’yi lâzımdır.”

15022Asiye dedi ki: “Bu sırrı Hâmân’a söyleme! Kör bir kocakarı, doğan kuşunun kıymetini ne bilir?

Pâdişahın doğanı ile kocakarının hikâyesi

15023Beyaz ve avcı bir doğanı kocakarıya verirsen karı, iyilik olsun diye hayvanın pençesindeki tırnaklarını keser.

15024O tırnaklar kuşun avlanma ve vuruşma âleti iken, kör kocakarı bunu bilmediği için, onları körcesine keser.

15025“Annen nerede idi ki bakmamış da tırnakların bu kadar uzamış” der.

15026O alçak kocakarı, kuşun tırnağını, gagasını, kanadını keser; şefkat gösteriyorum diye, böyle ziyankârlık eder.

15027Kuşa tutmaç96 verir; hayvan yemeyince, karı hiddetlenir, şefkat ve muhabbetini değiştirir.

15028Der ki: “Ben senin için böyle bir tutmaç pişirdim, sen ise kibarlık satıyor ve azamet taslıyorsun.

15029Sen uğradığın belâ ve meşakkate lâyıkmışsın. Nimet ve saâdet sana nasıl yaraşır?”

15030Kuşa tutmaç suyu verir de: “Eğer hamurdan yemek istemezsen al bundan iç!” der.

15031Doğanın tabiatı tutmaç suyunu kabul etmez. Bu defa, kocakarı hiddetlenir ve gazabı artar.

15032Hiddetinden kaynar çorbayı kuşun başına döker. Haşlanan kuşun tüyleri dökülüp kafası kel olur.

15033Canı yandığı için gözünden yaş döker ve pâdişahın göstermiş olduğu lûtuf ve ihsanı hatırlar.

15034Pâdişahın yüzünden yüzlerce kemal görmüş o nazlı ve cilveli gözlerinden yaşlar akıtır.

15035«Mâ zâga’l-basar»97 sırrına mazhar olan o doğanın, yâni enbiyâ ve evliyâ’nın gözleri o kargaların açtığı yaralarla dolar. Güzel bir göz, zaten kötü göz yüzünden dertlere, elemlere uğrar...

15036Enbiyâ ve evliyanın gözleri deniz kadar geniştir. O genişlik dolayısıyla iki âlem, dünya ve âhiret onlara bir kıl teli gibi görünür.

15037Binlerce gökyüzü o gözlere girecek olsa, denize karşı bir çeşme gibi kalır.

15038O göz, bu hisler alemine ait şeylerden geçti mi, gayb âlemini görür de bu kabiliyet yüzünden öpülür durur.

15039Hakikate istidatlı bir kulak bulamıyorum ki, o güzel göze dâir nükteler söyleyeyim.

15040Eğer o yüce ve mukaddes gözden yaş damlasaydı, katresini Cebrail Aleyhisselâm kapardı.

15041O hoş mezheb ve meşrebli nebî yahut velînin müsaadesiyle kaptığı bu katreyi kanadına sürerdi.

15042Doğan kuşu diyor ki: “Kocakarının hiddeti alevlendiyse de benim sabır ve ilmimin nur ve ziyasını yakmadı.

15043Ruhum tekrar yüz sûret peyda eder. Açılan yara deveye olur, Salih peygambere değil.

15044Hazreti Salih eğer bir an o yüksek mertebesiyle duâ edecek olursa dağın karnı öyle yüzlerce deve doğurur.”

15045Gönül diyor ki: Sus, aklını başına al. Yoksa Gayret-i İlâhiye varlık nescini çeker, yırtar.

15046Gayret-i İlâhiye’de yüzlerce müsamaha ve hilm gizlidir, yoksa bir an içinde yüzlerce âlemi yakardı.

15047Pâdişahlık kibir ve azameti, Firavun’un kalbinde, nasihatin yerini tuttu da kalbini nasihat kaydından kopardı.

15048Dedi ki: “Bir de Hâmân’la müşavere edeyim. Çünkü O, memleketin zâhiri, kudret ve siyâsetinin kutbudur.”

15049Hazreti Mustafâ Aleyhisselâm’ın müşaviri, Allah’ın sıddîkı bulunan Hazreti Ebû Bekir Radiyallâhü Anh idi. Ebû Cehil habisine de onun gibi olan Ebû Leheb müşavirlik ediyordu.

15050Firavun’u cinsiyet-i habise o kadar cezbetti ki, Asiye’nin vermiş olduğu o kadar nasihat, nazarında soğuk göründü.

Küçük çocuğu dama çıkıp su oluğunun üzerinde emekleyen ve düşmek tehlikesinde bulunan bir kadının Hazreti Ali «kerremallahü veche»’den çâre araması

15051Hazret-i Mürtezâ’ya bir kadın gelip dedi ki: “Küçük çocuğum dama çıkarak su oluğunun üstüne kaymış.

15052Çağırsam gelmeyecek, bıraksam yere düşeceğinden korkuyorum.

15053Aklı ermez ki tehlikeden kaç, yanıma gel diyeyim de anlasın.”

15054Hazreti Ali buyurdu ki: “Diğer bir çocuğu dama çıkar da çocuğun onu görsün.

15055O vakit oluğun üstünden dam tarafına gelir. Çünkü cins cinsine ebediyen âşıktır.”

15056Kadın Hazreti Ali’nin dediğini yaptı, yâni dama bir çocuk çıkardı. Çocuğu, o çocuğu görünce, güzel güzel ona döndü.

15057Oluğun üstünden dama doğru geldi. Her cins, kendi cinsinden olanları çeker, bunu böyle bil!

15058Çocuk emekleyerek öbür çocuğun yanına geldi ve aşağıya düşmek tehlikesinden kurtuldu.

15059Peygamberler de, kulları oluktan kurtarmak için insan olarak gönderilmişlerdir.

15060Nitekim, Peygamberimiz[s.a.v.]: “Ben de sizin gibi beşerim...”98 buyurdu ki maksad: Davet edilen insanların hemcinsleri tarafına gelmeleri ve bu vesile ile zayi olmamaları idi.

15061Çünkü cinsiyetin acâib bir cazibesi vardır. Her nerede bir tâlip varsa talep edilen onun cinsidir.

15062İsâ ve İdris «Aleyhimesselâm» fevkalâde bir riyazetle melekler gibi yemez içmez bir hâle geldiklerinden ve âdeta onlarla hemcins olduklarından semâya çıktılar.

15063Yine Hârût ve Mârût ismindeki melekler, ten cinsinden oldukları için, semâdan zemine indiler.

15064Kâfirler, şeytanın hemcinsi bulundukları için, ruhları şeytanların çırağı olmuştur.

15065Yine o kâfirler; şeytanlardan yüz binlerce kötü huy öğrenmişler, hakikati görmemek için akıl ve kalb gözlerini âdeta dikmişlerdir.

15066O kâfirlerin kötü huylarından en hafifi hasettir. O haset ki şeytanın boynunu vurmuştur.

15067O köpekten hasedi, çekememezliği öğrenmişlerdir de insanların ebedî bir mülke ve devlete nail olmalarını istemezler.

15068Kimde sağdan, soldan bir yücelik görürlerse hasetlerinden âdeta kulunç illetine tutulurlar ve hastalanırlar.

15069Zira harmanı yanmış her bedbaht, kimsenin mumunun yandığını istemez.

15070Ey hasetçi herif; sen bir kemâl yücelik elde et ki, başkalarının kemâlinden, gam ve kedere düşmeyesin.

15071Allah’tan bu hasedin defini iste de Rabbin seni bu cesetten yâni bu hasûd varlığından kurtarsın.

15072Temenni et, sana derûnî bir meşgûliyet versin de, hâriçle iştigâl etmekten ve herkesin ayıbını görmekten seni çekip kurtarsın.

15073Cenâb-ı Hak, bir yudumcuk şaraba öyle bir hâssa, vermiştir ki, onu içip sarhoş olan iki âlemin de endişesinden kurtulur.

15074Allah, bir avuç ota yâni esrara öyle bir hâssa vermiştir ki onu yiyen kendinden geçer ve hayran olur.

15075Allah uykuya da öyle bir tesir vermiştir ki, uyuyan kimsenin zihninden dünyayı da, âhireti de çıkarır.

15076Allah, bir deri aşkından yâni Leylâ yüzünden Mecnûn’u dost ve düşmanı fark edemeyecek bir hâle getirmiştir.

15077Nefsi sarhoş edecek şekâvet şarabı vardır ki, içen menhusu yoldan çıkarır.

15078Aklı mest edecek saâdet şarabı da vardır ki, insan, onun neşesiyle menzil-i maksûdu bulur.

15079Mest-i İlâhî olan akıl, önüne felek kubbesi hâil olacak olsa, o sermestlik neşesiyle onu devirir ve yoluna devam eder.

15080Kendine gel ey gönül de mağrur olma. İsâ, Hakk’ın sarhoşudur, eşekse, arpa sarhoşudur.

15081Bu görünen küplerden öyle bir şarap ara ve bul ki onun sarhoşluğunun sonu gelmesin.

15082Çünkü her sevilen şahıs ve şey, şarapla dolu küp gibidir. Lâkin o şaraplardan bazıları tortudan ibarettir, bazısı ise inci gibi saf ve berraktır.

15083Ey şarap nev’ini tanıyan kimse, dikkat et! İçeceğin şarabı ihtiyat ile tat ki, karışıklıktan münezzeh olan Şarab-ı Tahûr’u bulasın.

15084Saf veya karışık, her iki küpteki şarap da mest eder. Lâkin Şarab-ı Tahûr’un mestliği seni Hakk’a kadar çeker, götürür.

15085Vesvese ve hile fikrinden kurtulasın. Akıl bağı olmaksızın, deve gibi vecde gelip oynayasın.

15086Peygamberler, ruh ve melek gibi saf ve masum oldukları için, felekten melekleri cezbetmişlerdir.

15087Rüzgâr, ateşin cinsi ve onun dostudur. Çünkü her ikisinin kastı da yükseğedir.

15088Boş bir kabın ağzını kapayıp da bir havuzun ortasına, yahut da bir derenin içine bıraksan,

15089Kıyamete kadar dibe batmaz. Çünkü içinde havadan başka bir şey yoktur.

15090Havanın meyli yükseğe olduğu için, kabını da yükseğe çeker ve batmaktan muhafaza eder.

15091Nebilere hemcins olan ruhlar da, onların gölgesi gibi arkalarından koşarlar.

15092Çünkü o kâmil mü’minlerin akılları nefislerine galiptir. Aklın yaratılışta melek cinsinden olduğunda da şüphe yoktur.

15093Nefsin hevâ ve hevesi de düşmanlarına galiptir. Ancak, nefs, aşağılık cinstendir, aşağılık âlemine gider.

15094Kıptîler, kötü Firavun’un, sıbtîler de Kelîmullah olan Mûsâ’nın cinsinden idiler.

15095Hâmân, en yakın cinsi olduğu için, Firavun onu çekti ve sarayının vezirlik makamına kadar yükseltti.

15096Şüphesiz Hâmân da Firavun’u, makam-ı saltanattan, cehennemin dibine kadar çekti. O kütüklerin ikisi de cehennem cinsi idiler.

15097Her ikisi de, cehennem gibi, halkı yakıcı ve nurun zıddı idiler. Her ikisi de cehennem gibi kalb nurundan nefret ediyorlardı.

15098Çünkü, cehennem, kıyamette üstünden geçen ehl-i îmâna diyecektir ki: “Ey mü’min, çabuk geç ki senin nurun benim ateşimi söndürüyor!

15099Geç ey mü’min, zira, nurun eteğini sürüdü mü ateşimi mahvedecek, hemen geç!...”

15100Cehennemlik olan da nurdan ürker ve kaçar; Çünkü onda cehennem tabiatı vardır.

15101Bir mü’minin cehennemden sakındığı kadar cehennem de ondan çekinir.

15102Çünkü mü’minin nuru, cehennem ateşi cinsinden değildir. Hakikat nurunu arayan ve bulan bir mü’min, ateşin zıddıdır.

15103Hadîs-i Nebevide vârid olmuştur ki: Bir mü’min Cehennemden halâs olmak için Allah’a duâ edince;

15104Cehennem de: “Yâ Rabbî; falanı benden uzaklaştır” diye candan, gönülden istekte bulunur.

15105Cinsiyette bir cazibe vardır. Yâni cins cinsi çeker. Şimdi sen kendine bak, küfür ve dinden hangisinin cinsi olduğunu gör.

15106Eğer Hâmân’a meylin varsa Hâmân’a, Mûsâ’ya meylin varsa Sübhân’a mensupsun.

15107Eğer ikisine de meylin varsa, nefsinle aklın birbirine karışmış demektir.

15108Bu sûretle nefis ile akıl çarpışmaktadır. Dikkat ve yardım eyle ki, akıl ve şuurun nefsine galebe çalsın.

15109Düşmanının, her an mağlup olduğunu görmek, sevinmek için yeter.

Firavun’un, Mûsâ Aleyhisselâm’a iman edip etmemesi hakkında, Hâmân ile müşaverede bulunması

15110O inatçı Firavun nihayet istişare için Mûsâ Aleyhisselâm’ın teklifini Hâmân’a söyledi.

15111Kelîmullahın vaadlerini anlatıp o sapık herifi mahrem ittihaz etti.

15112Hâmân’ı yalnız bulunca Hazreti Mûsâ ile olan konuşmasını anlattı. Hâmân bunları duyunca yerinden fırladı ve yakasını yırttı.

15113O mel’un haykırdı, ağladı, sarığını, külahını başından çıkarıp yere attı.

15114Ve dedi ki: “Böyle bir küstah, öyle bâtıl sözleri Pâdişahımızın yüzüne karşı söylemeye nasıl cesaret etti?

15115Sen bütün âlemi sihirlemiş, talihinin yardımıyla işini altın gibi revaçlı bir hâle getirmiş büyük bir hükümdarsın.

15116Şark ve garp pâdişahları, bahane göstermeden ve inat etmeden, senin hazinene haraç verirler.

15117Ey büyük şehinşâh; dünya hükümdarları, senin kapının eşiğini sevinerek öperler.

15118Düşmanın atı, atımızı görünce döner, değneksiz ve kamçısız kaçar.

15119Şimdiye kadar âlemin mâbûdu idin, herkes sana secde ediyordu. Bundan sonra kulların en hakîri mi olacaksın?

15120Bin defa ateşe atılmak, bir hükümdarın, kuluna bende olmasından daha hoştur.

15121Ey kuşların dâne toplayıp yedikleri gibi hükümdarları mahvetmiş olan Firavun; hayır... bu işi yapma! Yapacaksan, evvelâ beni öldürt ki; böyle bir hali gözüm görmesin.

15122Pâdişahım; evvelâ benim kafamı kestir ki bu zilleti gözüm görmesin.

15123Semânın zemin, zeminin semâ olduğu şimdiye kadar görülmemiştir. Şimdiden sonra olmasın ve görülmesin.

15124Kölelerimizin kapı yoldaşımız olması, tâbilerimizin gönlümüzü yaralayacak bir hâle gelmesi çekilir mi?

15125Düşmanlarımızın gözü aydın, dostlarımızın ise kör oldu. Gül bahçesi bizim mezarın dibi hâlini aldı.”

Hâmân’ın sözlerinin bayağılığı

15126Hâmân dostu düşmanı tanımıyor, körükörüne yanlış tavla oynuyordu.

15127Hey mel’un; senin düşmanın senden başkası değildir. Günâhı olmayanlara kin tutarak düşman deme!

15128Sence bu kötü hal devlettir... Yâni evveli “Dev” «koş», sonu da “Let” «dayak ye»’dir.

15129Bu devlet sandığın yaşayıştan velevki sürünmek sûretiyle olsun âhiret tarafına dönmeyecek olursan bu baharın elbette güz’e dönecektir.

15130Senin gibi, başları kesilmiş ve bedenlerinden ayrılmış vezirleri şark da, garp da çok görmüştür.

15131Şark ve Garb’ın kendileri bâkî olmayınca bir kimseyi nasıl ebedî kılabilirler?

15132Birkaç kişinin, korkudan ve zindana girmekten ürkme yüzünden, yaltaklanmasından iftihar ediyorsun.

15133İnsanlar, her kime tâzimen secde ederler ve karşısında yer öperlerse, onun canını zehirliyorlar demektir.

15134Bir kere devlet, yüz çevirdi ve bahtı döndü mü, kendisine secde edenin kendisini zehirlediğini o da anlar.

15135Nefsini zelil ve muti kılan kimseye ne mutlu! Dağ gibi kafa tutup azamet satan kimsenin de vay hâline!

15136Kibir ve azametin öldürücü zehir olduğunu bil. O zehirli şarapla aptal ve ahmak kişi sarhoş olur.

15137Bir bedbaht zehirli şarabı içince neşe bir müddet başını sallar, omuzlarını oynatır.

15138Biraz sonra zehir, canına tesir eder; can alıp vermeye başlar!...

15139Eğer kibir ve azametin zehir olduğuna inanmazsan Âd kavmine bak da gör. Onlara zehir neler etti.

15140Bir Pâdişah diğer bir Pâdişaha galip gelince ya onu öldürür, yahut da bir zindana hapseder.

15141Fakat, bir düşkün dertliyi görse, derdine merhem olur ve ona ihsanlarda bulunur!

15142Eğer bu kibir zehir değilse, o galip pâdişah, mağlup ve esir olmuş şahı kabahati yokken niçin öldürür?

15143O düşkün dertliye, kendisine bir kullukta da bulunmadığı halde neden iltifat ediyor? İşte bu iki hareketten kibrin nasıl bir zehir olduğunu anlamalıdır.

15144Yol kesen, asla bir yoksulu soymaz. Bir kurt ölü bir kurdu katiyen ısırmaz.

15145Bir takım kötü kişilerin elinden kurtarabilmek için Hızır, gemiyi sakatlamıştı.99

15146Mademki kırık olan kurtuluyor, sen de kırıl da aczini bil. Emniyet yokluktadır; sen de kibir ve gurura değil, yokluğa meylet!

15147İçindeki mâdende bir parça altın, yahut gümüş bulunan bir dağ, kazma ve külünk darbesiyle parça parça olur.

15148Kılıç, boynu olan insanı keser. Gölge ise yerlere döşenmiştir; boynu ve bedeni olmadığı için onun yaralanması ve kesilmesi de yoktur.

15149Ey sapık kimse; büyüklük ve gurur neft ile ateş gibidir. Böyle bir ateş üzerine nasıl gidiyorsun?

15150Zemîn ile müsavi olan bir şey, oklara hedef olur mu? Dikkat et!

15151Yerden başını kaldırıp, varlık gösteren ve büyüklenen kimse ise, tedâvî olunmaz bir sûrette yaralanır.

15152Bu “biz” ve “ben”lik, yâni kibir ve azamet vehmi, halkın merdivenidir ki sonunda o merdivenden yuvarlanmak mukadderdir.

15153Kim, merdivenin daha üstüne çıkarsa o daha ahmaktır. Çünkü, düştüğü vakit kemikleri daha beter kırılır.

15154Bu, merdivenden yuvarlanmak ve kemikleri kırılmak, kibir ve azamet cezasının feridir, asılları ise şudur: Yücelik, Allah’a şirk koşmadır.

15155Sen, ölmeden evvel ölüp, ilâhî lûtufla tekrar dirilmedikçe hükümdara karşı memleket istilâsına ve ortaklık dâvasına kalkışmış bir düşman olursun.

15156Onun lûtfuyla dirilince ancak O kalır ve tam birlik zuhura gelir ve şirk ortadan kalkar.

15157Hak ile dirilişi âmel aynasında gör. Zira, bunu sözle ve dedikodu ile anlayamazsın.

15158İçerimde bulunan ve bu bahse müteallik olan esrarı söylersem, pek çok ciğer kan olur.

15159Bahsi kesiyorum; zekî olanlara bu kadar kâfidir. Ben iki defa seslendim. Eğer köyde adam varsa yâni dinleyenler arasında anlayan mevcut ise bu kadar söz yetişir.

15160Hulâsa, Hâmân, o kötü ve sapık sözleriyle Firavun’un yolunu vurdu.

15161Devlet ve saâdet lokması Firavun’un ağzına kadar gelmişken, Hâmân, âdeta onun boğazını keserek yutmasına meydan vermedi.

15162Hâmân, Firavun’un harmanını yele verdi, yâni onu dine girmekten ve imâna gelmekten mahrum bıraktı. Hiçbir Pâdişahın böyle bir veziri olmasın!

Mûsâ Aleyhisselâm’ın, Hâmân’ın sözlerinin tesiriyle Firavun’un imana gelmesinden ümit kesmesi

15163Hazreti Mûsâ dedi ki: “Biz lûtfettik ve cömertlik gösterdik. Lâkin lûtuf ve cömertlik sana ve hükûmetine nasip değilmiş.

15164Hakiki olmayan bir hükümdarlığın ne eli vardır, ne de yen’i!

15165Hırsızlama olan bir saltanat gönülsüz, ruhsuz ve gözsüz, yâni tamamıyla eksikli olur.

15166Halk, sana verdiği saltanatı, alacak tahsil eder gibi, yine senden geri alır.

15167İğreti hükümdarlığı Allah’a ver ki; sana, herkesin kabul edip, râzı olacağı bir devlet ihsan etsin.”

Arap beylerinin, Mustafa Aleyhisselâm’a: Mülkü tayin ve bize taksim et ki aramızda ihtilâf çıkmasın demeleri; Hazreti Peygamber’in de: “Ben bu beylik işinde Hak tarafından memurum” buyurması ve iki tarafın iddialaşması

15168Arap beyleri toplandılar ve huzur-u peygamberîde münakaşa ettiler.

15169Dediler ki: “Sen bir emîrsin ve bizim her birimiz de birer emirdir. O halde memleketi taksim et ve hissene düşeni al!

15170Her emir kendi hissesine düşene râzı olsun. Sen de bizim hisselerimizden el çek!”

15171Resûl-i Ekrem Sallallâhü Aleyhi Vesellem buyurdu ki: “Emirliği bana Hak verdi, sizinkisi ise iğretidir.

15172Bu zaman, devr-i Ahmedî ve zamân-ı Muhammedi’dir. Dikkat edin, onun emrini dinleyin, hilâfına hareket etmeden sakının.”

15173Gelen emîrler dediler ki: “Biz de Kazâ-yı İlâhî ile hâkimiz, bizim emirliğimizi de Hak vermiştir.”

15174Resûl-i Ekrem buyurdu ki: Cenâb-ı Hak, bâkî mülkü bana ihsan etti. Size ise, emîr oğlu olarak doğmanız itibariyle âriyet olarak verdi.

15175Benim emirliğim kıyamete kadar bâkîdir. Âriyet mülk ise, gelip geçecek ve elden çıkacaktır.”

15176Emirler dediler ki: “Ey emîr; fazla söyleme! Üstün olduğunu iddia ediyorsun. Delilin nedir?”

15177O anda, Kahr-ı İlâhî ile, bir bulut gelip yağmur yağdırdı, seller akıp etrafı doldurdu.

15178Korkunç bir sel, şehre yüz tuttu. Şehirliler korkudan feryada başladı.

15179Hazreti Peygamber buyurdu ki: “Zan ve şüphenin ortadan kalkarak, hakikatin meydana çıkması için imtihan vakti geldi. Siz de hakîkî ve bâkî mülk sahibi iseniz şu seli durdurun.”

15180Her emîr, imtihanla seli durdurmak için, mızrağını suya attı!

15181Cenâb-ı Mustafa da, mucize gösteren ve fermanını kabul ettiren asâsını suya bıraktı.

15182Coşkun ve inatçı selin süratle akan suları, mızrakları çörçöp gibi kaptı.

15183Mızrakların hepsi kayboldu. Asâ-yı Peygamberî ise, etrafı gözeten bir gözcü gibi, suyun üstünde duruyordu. 15184O mübarek asânın himmetiyle, o büyük ve coşkun sel, başka tarafa dönüp gitti.

15185O emirler; bu büyük mucizeyi görünce, Resûlullah’ın doğruluğunu tasdik ettiler.

15186Yalnız, hasetleri galip üç münkir, Zât-ı Risâlet’e: “sihirbaz ve kâhin” dediler.

15187İğreti emirlik, böyle zayıf olur. Hakk’ın vergisi olan emirlik ise böyle yücedir işte...

15188Ey asil kişi, eğer o zamana yetişip de o mızraklarla asâyı görmedinse o emirlerle, Sultânü’l-Enbiyâ Efendimiz’in isimlerini gör!

15189Onların adını ölümün coşkun seli çoktan götürdü, fakat Nâm-ı Nebevî ve Şeriat-ı Muhammedi ölmedi.

15190Bütün Müslüman memleketlerinde, O’nun adına her gün beş defa nevbet vurulmaktadır ve kıyamete kadar da vurulacaktır.

15191Eğer aklın varsa sana lûtuflarda bulundum. Yok.. Eşek isen eşeğe sopa getirdim.

15192Öyle ki seni ahırından çıkaracağım, kulağını ve kafanı kana bulayacağım.

15193Çünkü bu dünya ahırındaki eşekler de, insanlar da senin cefâ ve çevrinden emân bulamıyorlar.

15194Emre itaat ve icâbet etmeyen her eşeği terbiye için işte asâ getirdim.

15195O asâ, seni kahretmek için ejderhâ olur. Çünkü sen de, işte ve huyda bir ejderhâ kesilmişsin.

15196Sen, aman vermez bir dağ ejderhâsısın. Lâkin benim asâma bak ki o, bir gökyüzü ejderhâsıdır.

15197Bu asâ, sana: «Küfür karanlığından imân aydınlığına kaç» demek için cehennemden bir çeşni olarak geldi.

15198Yoksa, benim dişlerim arasında kalırsın; kimse seni benim kahrımdan kurtaramaz.

Allah’ın kudretini tanıyan kimse “Cennet ve cehennem nerededir?” diye sormaz

15199Allah nereyi isterse cehennem haline getirir, hattâ fezâyı uçan bir kuşa tuzak haline getirir.

15200Sana öyle bir diş ağrısı verir ki, onun için, cehennem azâbı ve ejderhâ ısırması dersin.

15201Yahut ağzının suyunu, yâni tükürüğünü, bal gibi öyle bir tatlılaştırır ki, onun için cennet nimeti ve hil’ati tâbir edersin.

15202Allah, Kaderi hükmündeki kudreti bildirmek için, dişlerinin dibinden sana şeker tattırır.

15203Gelecek ve kaçınmak imkânı bulunmayacak mânevî bir silleyi düşün de bîgünah olanları dişleme.

15204Cenâb-ı Hak, Nil nehrini Kıptîler için kan hâline getirir, fakat Benî İsrâîl’i o belâdan mahfuz kılar.

15205Bu, Cenâb-ı Hakk’ın yoldaki ayık ile sarhoşu ayırd edecek bir temyiz kudreti bulunduğunu anlaman içindir.

15206Nil nehri ve Şab denizi, temyiz ve tefriki Allah’tan öğrendiği için, Mûsâ’ya ve Benî İsrail’e açılıp yol vermiş; Firavun ile askerine de o yolu kapayıp kendilerini boğmuştur.

15207Hakk’ın lûtfu Nil nehrine idrak ve şuur verir. Kahrı ise Kabil’i ahmak hâline getirir.

15208Allah, kerem ve lûtfu ile cemâdâta «cansız şeylere» şuur ihsan eder, kahr ile de akıllının aklını izâle eyler.

15209O’nun lûtfuyla cemâdâtta akıl zâhir olur; kahır ve azâbıyla da akıllıların aklı kaçar.

15210Akıl, Hakk’ın emri ile mahlûkâta yağmur gibi yağdı. Fakat, hakkında Allah’ın gazabını gördüğü o fâsık ve mağdûb olanın başından kaçtı.

15211Bulut, güneş, ay ve yüksek yıldızın hepsi de bir nizam üzere gelirler, giderler.

15212Bunların her biri vaktinde doğar; doğuş zamanları ne geri kalır, ne de evvel olur.

15213Bu hali peygamberlerin mucizesinden nasıl oldu da anlamadın? Onlar taşa ve asâya ilim verdiler.

15214Diğer cemâdâtı da şeksiz, şüphesiz bir halde asâ ile taş parçalarına kıyas et!

15215Taş parçalarının Hazreti Peygambere ve asânın Hz. Musa’ya itaatleri, diğer cemâdâtın da Emr-i İlâhî’ye mutî olduklarını bildirir.

15216Ve onlar lisan-ı hal ile der ki “Biz Allah’ı biliriz ve O’na itaat ederiz. Tesadüfi ve abes yere yaratılmamışız.

15217Biz hepimiz Nil nehrine benzeriz. Zira o, batırıp boğacağı Firavun’la Benî İsrâil’i ayırdetti.

15218Keza bizi, Karûn’un yere geçeceği zaman O’nu kapıp helak eden yer gibi, vâkıf bil!...

15219Ve yine bizi Kamer gibi farz et ki O, Resûlullah’ın işaretini ve emrini işitince hemen yarıldı ve semâda iki parça göründü.”

15220Nerde bir ağaç ve taş varsa, Hz. Mustafa’yı görünce apaçık selâm vermişti ya... İşte cansızların hepsini de böyle bil, böyle tanı!...

Bir mü’mîn ile bir feylesofun konuşması, Allah’ı inkâr eden ve âleme: “evveli yok” diyen bir dehrî100nin cevâbı

15221Dün biri dedi ki: “Âlem hadistir, «sonradan yaratılmıştır», bu gökyüzü de fâni olup, Allah onun vârisidir.”

15222Bir feylesof ona sordu ki: “Sen dünyanın sonradan zuhura geldiğini ne biliyorsun? Yağmur, bulutun sonradan yaratıldığını nasıl bilir?

15223Bu değişip duran âlemden sen bir zerre bile değilsin. O halde güneşin sonradan yaratıldığını ne bilirsin ki?

15224Pislik içinde bir kurt, yeryüzünün evvelini ve sonunu ne bilir?

15225Bunu yâni âlemin sonradan yaratıldığını babandan işitmiş ve ahmaklığından onu taklit ile bu fikre saplanmış, kalmışsın.

15226Âlemin sonradan yaratıldığına delilin nedir? Onu söyle. Yoksa sus, fazla söylenmeye kalkışma!”

15227Bu hâdiseyi nakleden dedi ki: “Bu derin meselede iki kişinin mübâhese ettiğini gördüm.

15228O iki kişinin mücâdele, ve münakaşası dolayısıyla halk, başlarına toplanmıştı.

15229Ben o kalabalık tarafına gittim, mübâhese edenlerin haline muttali oldum.

15230Biri diyordu ki: ‘Şu âlem fânidir. Şüphesiz ki bu binanın bir bânîsi vardır.’

15231Karşısındaki de diyordu ki: ‘Bu âlem kadîmdir, evveli yoktur ve zaman ile mukayyed olmamıştır. Başka bir bânîsi yoktur, varsa o, kendisidir.’

15232Mü’min dedi ki: “Yaratanı, geceyle, gündüzü getirip götüren ve bütün mahlûkâtın rızkını veren Allah’ı inkâr ediyorsun.”

15233Feylesof dedi ki; “Delilsiz sözü dinlemem; taklid’e ancak ahmak olan kapılır.

15234Haydi bakalım, dâvana aklî bir delil göster. Zira ben hüccetsiz, bürhansız bir söze hiçbir zaman kulak vermem.”

15235Mümin dedi ki: Delil, canımdadır... Canımın içinde gizli delilim var...

15236Senin gözün zayıf olduğu için hilâli görmüyorsun. Ben gördüğüm için bana hiddetlenme!”

15237Dedikodu çoğaldı, dinleyenler şu muntazam ve müzeyyen âlemin başına, sonuna hayran kaldılar.

15238Mümin dedi ki: “Arkadaş; gönlümde bir hüccet ve âlemin hadis olduğuna bir alâmet var.

15239Âşıkların, aşkı, hâlî ve sırrı gibi o hücceti söyleyemiyorum.

15240Ateşe girecek kimse için, o kalpteki bürhan, delil ve hüccet olacaktır.

15241Bendeki sır, yüzümün sarılığı ve cismimin zayıflığından başka lâkırdı ile izhar edilemez.

15242Yanaklara akan kanlı gözyaşları da Allah’ın hüsn ve cemâline hüccet olur.”

15243Feylesof dedi ki: “Bunlar, umuma karşı hüccet olabilecek alâmet değildir.”

15244Mümin dedi ki: “Kalp akçeyle, halis akçe bahse girişseler... Halis akçe: ‘Sen kalpsın, ben halisim’ dese...

15245Son imtihan ateştir... Bu ikisi ateşe düştüler mi, onların halis mi, kalp mı olduklarını,

15246Halkın ileri gidenleri de, alelâde olanları da anlar... Herkes şüpheden kurtulur.”

15247Ey cân, gizli olan hâlis akçe ile kalp akçenin imtihanı ateş ve su iledir.

15248Sen ve ben... İkimiz de ateşe girelim:.. Bu işe şaşıp kalanlara hüccet ve delil olalım.

15249Yahut sen ve ben... İkimiz de denize atlayalım Ve bu mütereddit cemaate hak ve hakikat alâmeti olalım.

15250Böyle mukavele yaptılar ve ateşe girip kendilerini alevlere arz eylediler.

15251Hak vardır ve Fail-i Hakiki O’dur diyen mü’min kurtuldu, öbür haramzade ise tutuşup yandı.

15252Ham bir ruhun kat kat körlüğüne yâni münkirin inkârına rağmen, bu haberi, «Ezan-ı Muhammedi» ile müezzinden işit!...

15253Ki o mübarek nâmı ecel ve ölüm ateşi yakmamıştır. Hayatında nasıl yüksek ve muhterem ise hâlâ da öyledir.

15254Bu mübahaselerin yüz binlercesi, asırlar boyunca, münkirlerin perdelerini yırtmıştır.

15255Mü’minle feylesof iddiaya ve tecrübeye kalkınca, mucizelerin devam ettiği zuhur etti, doğru olan galip oldu...

15256Anladım ki: “Âlemin evveli vardır, bu gökkubbe sonradan yaratılmıştır” diyen haklıdır.

15257Münkirlerin getirdiği delilin yüzü dâima sarı, yâni malul ve zayıftır. O inkarın doğruluğuna nerede bir alâmet vardır?

15258Münkirlerin övüldüğü bir minare bu âlemin neresindedir ki, o münkirlerin doğruluğuna nişan olabilsin.

15259Hani, nerde bir minber ki oraya çıkan bir hatip, bir münkirin zamanını yâd ve senâ eylesin.

15260Altın ve gümüş paraların üstüne basılan peygamber adları, kıyamete kadar onların doğruluğuna alâmettir.

15261Pâdişahların sikkeleri daima değişir. Hazreti Ahmed Aleyhisselâm’ın sikkesi ise kıyamete kadar bâkîdir.

15262Gümüş yahut altın akçe safhasındaki sikkede bir münkirin adının devam edip gittiğini göster bakalım.

15263Haydi, bunu mucize sayma! Peki bir de güneş gibi apaydın olan ve adına Ümmü’l-kitab101 denilen yüz dilli Kur’ân’a bak!...

15264Onun bir harfini eksiltmeye, yahut fazlalaştırmaya kimsenin cesareti yoktur.

15265Kendine gel behey sapık, mağlup ve mülzem olan bâtıl fikirlere dost olma ki sen de mağlup olmayasın. Sâdık ve gâlip bulunan Hak ehline uy ki sen de gâlip olasın.

15266Münkir’in delili ancak: «Ben şu görünen âlemden başka bir vatan görmüyorum» demekten ibarettir.

15267O münkir hiç düşünmez ki, nerde görünen bir şey varsa, o gizli hikmetlerin habercisidir.

15268Her görünen şeyin faydası, faydanın ilaçlarda gizli oluşu gibi, o şeyin içinde gizlidir.

“Biz gökleri, yeri ve ikisi arasında bulunan her şey’i ancak hakkın ikâmesine sebep olarak ve muayyen bir vade için yarattık”102 âyetinin tefsiri

15269Hiçbir nakkaş, yaptığı nakşı, menfaat ümidi olmaksızın, yalnız nakış yapmış olmak için yapar mı?

15270Belki, misafirlerin ve büyüklerin seyretmeleri ve bu vesileyle sıkıntıdan kurtulmaları için yapar.

15271Çocukları sevindirmek ve gitmiş dostları kalan dostlara hatırlatmak için o nakşı yapar.

15272Hiçbir testici yoktur ki, içine su konmasını düşünmeden, testisini, sırf testi yapmak için yapsın.

15273Hiçbir kâseci, kâseyi ancak kâse olsun diye yapar mı? Hayır, içinde yemek yenilmek için yapar.

15274Hiçbir hattat, hattın kendisi için sanatla yazı yazar mı? Hayır... Okunmak için yazar.

15275Görünen sûret, gayb âlemindeki sûrete delâlet eder, o da başka bir gayb sûretinden vücut bulmuştur.

15276Böylece bunları görüşünün miktarınca tâ üçe, dörde ve ona, hatta daha ziyâdeye kadar say!

15277Oğul; bunlar, satrançtaki oyunlara benzer... Her oyunun faydasını ondan sonrakinde gör!...

15278Böylece altı cihete dikkatlice bak ki oyunda galebe edebilesin.

15279Merdivenden çıkmakta birinci basamak ikinciye çıkmak içindir.

15280İkinci basamağı da üçüncüye yükselmek için bil ki derece derece dama kadar çıkasın.

15281Yemek meni içindir... meni de soy sop üretmek; gönlü, gözü aydınlatmak içindir.

15282Fakat kısa görüşlü adam, ilk işten başka bir şey görmez... Çünkü onun aklı zemindeki nebat gibi yere mahkûmdur, seyr ve harekete muktedir değildir.

15283Bir nebatı çağırıp çağırmamak müsavidir. Çünkü onun ayağı, yâni kökü toprakta bulunduğu için yerine bağlıdır.

15284Rüzgârın tesiriyle başını sallasa da, baş sallamasına aldanma!...

15285Nebâtâtın başı: “Ey seher yeli, seni işittik ve sözünü kabul ettik” der ama ayağı, “Sana isyan ediyoruz, bizi bırak!” cevabını verir.

15286Öyle bir kimse seyr ve sülûk bilmediği için avamcasına ve körcesine mütevekkilâne adım atar.

15287Bunların körcesine tevekkülü, tavla oynayanların zara tevekkülü ve itimâdı gibidir.

15288Lâkin donuk ve sönük olmayan görüş sahipleri, gaflet perdelerini yırtarak ileriyi görür ve giderler.

15289Öyle bir nazar, on sene sonra gelecek bir şeyi, şimdiden hem de gözüyle görür.

15290Böylece herkes görüşüne göre, gaybı, geleceği, hayrı ve şerri görür.

15291Önde ve arkada sed olabilecek bir mâni kalmayınca öyle bir kimsenin gözü gayb levhasını okur.

15292O kimse geriye bakacak olursa, varlığın başlangıcına kadar geçen macera ona yüz gösterir.

15293Yer meleklerinin, Cenâb-ı Hak ile, ceddimizin halife olup olmaması hususunda bahse giriştiklerini duyar ve görür.

15294Yine o kimse, geleceğe bakınca da, mahşerde zâhir olacak şeyleri rü’yet eder.

15295Şu halde, arkaya bakınca aslın aslına kadar... Önüne bakınca da kıyamete kadar olacak her şey gözüne apaçık görünür.

15296Herkes, kalbinin münevverliği ve cilâsı nisbetinde gayba vâkıf olur.

15297Her kim kalbini fazla cilalarsa ziyâde müşahede eder; gaybî sûretler ona fazla görünürler.

15298Eğer sen, kalpteki safvet, Allah’ın lûtuf ve keremidir dersen, kalbini nurlandırmaya muvaffak oluş da yine onun lûtuf ve atâsı eseridir.

15299Kalbin cilâlanmasına sebep olan çalışma ve duâ da himmet miktarıncadır. «İnsan, ancak çalıştığını elde eder.»

15300Himmeti veren ancak Allah Zülcelâl’dir. Hiçbir âdî kimsede şahlık himmeti bulunmaz.

15301Allah’ın, bir kimseyi bir işe ayırması, bir işe koşması, dileği, isteği, ihtiyar ve irâdeyi men etmek değildir ki!

15302Lâkin bir bedbahta, bir şakiye bir zahmet ve meşakkat verince, o bedbaht ona sabır ve şükür etmeyip yükünü küfür ve isyan cihetine götürür.

15303Talihli ve saîd olan kimseye de Hak bir musibet verince o kimse ona sabır, hattâ şükrederek yükünü daha ziyâde yaklaştırır.

15304Korkaklar, muharebede can korkusundan, kaçma sebeplerini ele alırlar, onlara yapışırlar.

15305Cesur olanlar da harb içinde yine can korkusundan düşman saflarına hamle ederler.

15306Rüstem gibi yiğitleri, korku ve gam ileri götürür; korkak olan da yine korkudan kendi kendine ölür.

15307Belâ ve can korkusu mihenk taşı gibi olmuştur. Ki o vasıta ile cesur ve korkak belli olur.

Hak Teâlâ’nın Mûsâ Aleyhisselâm’a: “Ya Mûsâ, ben ki yaradanım, seni severim” diye vahyetmesi

15308Cenâb-ı Hak, Mûsâ’nın kalbine ilham ederek buyurdu ki: “Ey halk arasından seçilmiş olan Mûsâ; seni severim!”

15309Hazreti Mûsâ: “Ey Kerem sahibi Allah; beni sevmene sebep ne ise bildir de, ben onu artırayım” diye sordu.

15310Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Ya Mûsâ; sen anasının kucağındaki bir çocuk gibisin O, anası kahredecek olsa yine ona sarılır.

15311O çocuk anasından başka bir kimsenin varlığını bile bilmez. Ondan mahmur ve mest olur.

15312Anası ona bir tokat vursa, yine ona gelir ve ona sokulur.

15313Anasından başka kimseden yardım beklemez. Şerri de, hayrı da ondan ibarettir.

15314Yâ Mûsâ; senin hatırında da, hayır ve şer hususunda, bizden başka kimse yok... Başka yerlere dönüp bakmıyorsun bile!...

15315Senin nazarında, çocuk olsun, genç olsun, ihtiyar olsun benden başkası taş ve kerpiç gibidir.

15316Öyle ki sen «İyyâke na’büdü ve iyyâke nestaîn»103 ayetinin mealini söylersin. Yâni “Yalnız sana ibadet ederiz, yalnız senden yardım isteriz” dersin.

15317Bu «İyyâke na’büdü», yâni: “Ancak sana ibâdet ederiz” cümlesinde hasr104 vardır ki bu, ibâdeti yalnız Allah’a tahsis etmek ve riyakarlığı nefyetmek içindir.

15318«İyyâke nesta’în» de hasr içindir; yardım dilemek ve muvaffakiyet beklemeyi ancak Hakk’a hasreder.

15319İlâhî; ancak ve yalnız sana ibâdet ederiz; yardımı da ancak ve yalnız senden bekleriz.

Bir pâdişahın nedîm105ine gazap etmesi, bir şefaatçinin şefaat ederek nedimin affını istemesi, pâdişahın da şefaati kabul ve nedimi affeylemesi; lâkin nedimin “Niçin şefaatte bulundun?” diye şefaatçiye incinmesi

15320Bir pâdişah, nedimine gazap ederek tozunu, dumanını havaya savurmak, yâni vücudunu ortadan kaldırmak istedi.

15321Nedîmin muhalefeti cezasını vermek üzere Pâdişah kılıncını kınından çıkardı.

15322Hiç kimsede söz söylemeye ve şefaat etmeye cesaret yoktu.

15323Yalnız Pâdişah yakînlerinden «İmâdû’l-mülk» nâmında biri Hz. Mustafa[s.a.v.] misâli şefaat için,

15324Sıçradı ve yere kapanıp nedimin affını diledi. Pâdişah da kılıncını derhal elinden bıraktı.

15325Pâdişah dedi ki: “Şu nedîm şeytan da olsa onu affettim, şeytanlık etmiş olsa da kabahatini örttüm.

15326Mademki sen araya girdin, mücrim yüzlerce zarar yapmış olsa da razıyım.

15327İndimde senin o kadar kadrin ve faziletin vardır ki şefaatin üzerine yüz binlerce gazabı teskin edebilirim.

15328Senin şefaatini hiçbir sûretle reddedemem. Çünkü hakikatte senin şefaatin, benim şefaatim demektir.

15329Eğer yer ile göğü birbirine karıştırsa da onlar şefaat etselerdi, bu adam intikamımdan kurtulamazdı.

15330Eğer kâinatın her zerresi şefaatçi olsaydı yine kafasını kılıçtan kurtaramazdı.

15331Bu sözlerle, seni minnettar etmek değil, izzet ve şerefini şerh etmek istiyorum, ey nedimim.

15332Ey evsâfı, bizim sıfatlarımızda gömülmüş, ey varlığını bize vermiş olan İmâdü’l-mülk; bu şefaati hakikatte sen etmedin, ben ettim.

15333Sen bu işte âmil değil, kullanılan bir vâsıtasın. Çünkü emirlerimin hamili değil, mahmulüsün, yâni yüklenmiş değil, yüklenilmişsin.

15334Sen «Mârameyte iz rameyte»106 sırrının mazharısın, kendini köpük gibi dalgaların arasına bırakmışsın.

15335Sen «Lâ» yâni bende fâni oldun, artık «illâ» makamında karar et yâni benimle bâkî ol. Şaşılacak şey şu: Sen hem esîr, hem de emirsin.”

15336Yaralanmaktan ve belâya uğramaktan kurtulan nedîm, bu şefaatçiye incinmiş ve muhabbetinden yüz çevirmişti.

15337O muhlis şefaatçiden dostluğu kesti; yolda rastlasa, yüzünü duvara çevirir ve selâm vermezdi.

15338Kendi şefaatçisine karşı yabancı olmuştu. Halk arasında bu hareket taaccüb edilir bir efsâne halini aldı.

15339Deniliyordu ki: “Eğer bu adam, çılgın değilse, canım kurtaran bir kimseden niçin dostluğu kesti?

15340O, onu, boynu vurulacağı sırada kurtardı. Böyle bir kimsenin ayağının tozu olmak gerekti.

15341Halbuki O, böyle bir dosta karşı kindarlık ve bîzarlık göstermekle ters bir harekette bulundu.”

15342Nihayet bir arabulucu: “Sana hayır işleyene karşı neden böyle cefâ ediyorsun?” diye nedimi ayıpladı.

15343“O hâs ve hâlis dost, boynun vurulacakken seni kurtardı, âdeta canını satın almış oldu.

15344O sana kötülük etmiş olsa bile ondan ürkmek ve kaçmak caiz değildi. Halbuki o temiz ve iyi dost, sana iyilik etmişti.”

15345Nedîm cevap verdi ki: “Hayâtım Şâh’a fedadır. O, neden şefaatçi olarak araya girdi?

15346O vakit ben Hak ile öyle bir haldeydim ki, o anda aramıza seçilmiş bir peygamber bile giremezdi.

15347Ben Şâh’ın kahrından başka bir rahmet ve Şâh’ın kendisinden gayrı bir melce’ istemedim.

15348Ben pâdişahı sevdiğim ve ona teveccüh ettiğim için ondan başkasını yok saymışım.

15349Şah eğer kahr ile başımı keserse, yine o Şah, bana yüzlerce hayat bahşeder.

15350Benim işim baş feda etmek ve kendimden geçmektir. Pâdişahımın işi de baş bağışlamaktır.

15351Şahın eliyle kesilen bir baş iftihara lâyıktır. Başkasına eğilen bir baş ise utanılacak bir kafadır.

15352Şahın kahr ile kararttığı bir gece, binlerce bayram gününe bedel olmaktan utanır.

15353Şâhı görmüş olan bir kimsenin dönüp dolaşması kahrın da, lûtfun da, küfrün de, dinin de fevkindedir.

15354Buna ait âlemde bir söz yoktur... Gizlidir, gizlidir, gizli...

15355Çünkü bu güzel isimler ve lafızlar, Âdem’in kirmanından zuhur etti.

15356«Alleme’l-esmâ» “Âdem’e isimleri öğretti” iltifatı Âdem Aleyhisselâm’a imam olmuş, yâni öğretilmişti.. Fakat o İlâhî talîm «ayn» ve «lâm» libâsında, yâni bir hocanın talebesine öğrettiği şekilde değildi. îlhâm tarikiyle idi.

15357Âdem, su ve çamurdan başına taç giyince yâni beşer şekline girince o rûhânî ve Rabbânî isimler, lisân-ı beşerle ifâde edilemez hâle geldi.

15358Su ile topraktan mânâ zuhur etsin diye, o rûhânî ve Rabbânî isimler, harf ve nefes nikâbına büründü.

15359Söz, bir cihetten mânâyı açar ise de, on cihetten de örter, gizler...

Kendisine: “Bir dileğin var mı?” diye soran Cebrail’e Hazreti İbrahim’in: “Senden bir şey istemiyorum” cevabını vermesi

15360Ben zamanın Haliliyim, şefaatçi Cebrail gibidir. Ben kaza ve belâya karşı onu delil istemem.

15361O, Halilullah’tan muradını soran Cebrail’den, edep öğrenmedi mi ki?

15362Cebrail demişti ki: “Bir muradın varsa sana yardım edeyim, yoksa gideyim.”

15363İbrahim cevap vermişti ki: “Hayır, bir muradım yok! Sen aradan çekil. Âyan mertebesinde vâsıta kalabalık eder.”

15364Nebiler ve Resûller, bu dünya için, Hakk’a bir bağdır ve onlar mü’minlerle Allah arasında birer vasıtadırlar.

15365Eğer her gönül, gizli vahyi işitmiş olsaydı, dünyada harf ve ses bulunur muydu?

15366Vakıa o şefaatçi, Hak’ta fânî olmuş ve elden, ayaktan geçmiştir. Lâkin benim neşvem daha nâziktir.

15367Onun yaptığı şahın yaptığı demekse de, benim zayıf indimde iyiden kötü görünür.

15368Avama lûtfun ta kendisi olan hareket, büyük ve nazlı zevata kahırdır.

15369Ey samimi dost; mânâyı anlamaya vâsıta olan bu harfler, mânâya erişmiş zevat indinde diken gibi olur.

15370Saf bir ruhun, harf ve kelime kaydından kurtulması için, o ruhun bir çok belâ ve musibet çekmekle hakikate vukuf peydâ etmesi gerektir.

15371Bu sadâdan yâni harf ve lafızlardan insanların bazıları çok sağır kalmış, yâni işitip anlamamış; bazıları ise saf ve yüce hale gelmişlerdir.

15372Bu harf ve kelime kaydı belâsı, Nil suyu gibidir ki, saîd olanlar için sudur, şaki olanlar için de kandır.

15373Her kim âkıbeti daha iyi görürse o, daha mesuttur. Her kim daha ciddi davranır da fazla ekin ekerse daha çok mahsul alır.

15374Çünkü bu cihanın mahşer günü için bir tarla olduğunu bilir ve burada eker, orada mahsul kaldırır.

15375Hiçbir mukavele kendi aynı yâni mukavele yapılmış olmak için yapılmaz. O bağlantı, bir ticâret elde etmek, bir kâr kazanmak için yapılır.

15376Eğer dikkat edecek olursan, hiçbir münkirliğin sırf münkirlik etmek için olmadığını görürsün.

15377Belki o münkirlik, hased edilen bir hasmı kahreylemek, yahut kendini gösterip bulunduğu mevkide üstün olmayı dilemek içindir.

15378O mevki yüksekliği talebi de diğer bir tamahtan, yâni maaşının artması hırsından ileri gelir. Hâsılı, sûretler mânâ olmayınca çeşni ve lezzet vermez.

15379Sûretten maksat mânâ olduğu için, birine: “Bunu niçin yapıyorsun?” diye sorarsın. Demek ki sûret, zeytinyağı, mânâ da ondan hâsıl olan aydınlık imiş.

15380Eğer sûret, mutlaka sûretin aynı olsaydı birine: Niçin demek, neden lâzım gelirdi?

15381Bu «neden» diye sormak sadece niçin demek için değildir. Ondan maksat, bilinmeyen bir şeyin öğrenilmesidir.

15382Ey emîn olan kimse; eğer suâlden maksat, ancak suâl olsaydı ve ayrıca bir faydası bulunmasaydı, sen «niçin» demekle ondan ne fayda beklerdin?

15383Gökyüzünün nakışları ve yeryüzünün mahlûkâtı, ancak böyle olmaları için yaratılmış değillerdir. Ve öyle olması hikmete mugayirdir.

15384Eğer bunları yaratan bir «Hâkim» yoksa, bu tertip ve intizam nasıl olmuştur? Öyle bir Hâlik-ı hakim varsa fiilleri hikmetten nasıl uzak olabilir?

15385Hiç kimse, hamam nakşı ile saç ve sakal boyasını doğru, eğri bir maksat olmaksızın yapmaz.

Mûsâ Aleyhisselâm’ın Cenâb-ı Hakk’a: “İlâhî; halkı yaratır, sonra helak edersin, bunun sebebi nedir?” diye sorması ve kendisine cevap gelmesi

15386Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Ey muhasebe günü olan kıyametin Hâkim ve Mâliki! Bir şeyi nakış ve tasvir eyliyorsun, sonra da onu tahrip ediyorsun.

15387Erkek ve dişi, müşahedesi cana can katan nakışlar yapıyorsun yâni güzeller yaratıyorsun. Sonra da onları harab ediyorsun. Neden?”

15388Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Yâ Mûsâ; bunu inkâr, gaflet, hevâ ve heves şevkiyle sormadığını biliyorum.

15389Yoksa hoş görmez, gazab eyler, bu suâlin dolayısıyla, hem de incitirdim.

15390Lâkin bizim işlerimizdeki varlık sırrı ve hikmetini anlamak istiyorsun.

15391Sen o hikmete vâkıfsın. Ancak, halka keşf ve tâlim etmek için kasden suâl eyledin.

15392Çünkü suâl, ilmin yarısıdır; bir şey, sormakla öğrenilir. İlim harîminden hâriç bulunanlarda suâl mecali yoktur.

15393Gül ve dikenin topraktan ve sudan yetiştiği gibi, suâl ve cevap da ilimden zuhur eder.

15394Dalâlet de, hidâyet de ilimden husûle gelir. Nitekim tatlı bir meyve de, acı bir Ebû Cehil karpuzu da rutubetten yetişir.

15395Husûmet de, muhabbet de aşinalıktan yâni bilişmekten hastalık da, sıhhat ve kuvvet de bir gıdadan hâsıl olur.

15396Acemilere yâni ilim ve irfan sahibi olmayanlara hilkatteki bu sırrı öğretmek için Kelîmullah hazretleri de acemi olarak müstefid oldu.

15397Biz de kendimizi ondan daha acemi yapalım da bilmez gibi cevabını dinleyelim!

15398Merkep satanlar, sûretâ birbirine hasım olurlar; fakat böyle yapmakla alışverişin anahtarını elde ederler.

15399Sonra Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Ey akıl sahibi olan Mûsâ; mademki suâl ettin, gel de cevâbını dinle!

15400Ey Mûsâ; toprağa bir tohum ek de sorduğun suâlin hikmetini anla, insafa gel...”

15401Mûsâ ekin ekti ve ekin kemâle erdi. Başakları güzelleşti ve düzgünce yetişti.

15402Orağı aldı ve ekini biçti. O sırada gaybdan kulağına bir ses geldi.

15403“Yâ Mûsâ, niçin ekin ekiyorsun da kemâle erînce onu biçiyorsun?”

15404Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Yâ Rabbî; bunda hem dâne, hem saman mevcut olduğu için biçtim.

15405Dâne, saman ambarına lâyık değildir. Saman da buğday ambarı için zarardır.

15406Bu ikisini karıştırmak hikmet değildir. Hikmet, onları eleyip ayırmayı lüzumlu kılar.”

15407Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Yâ Mûsâ; sen bu ilmi kimden öğrendin de onunla harman meydana getiriyorsun.”

15408Hazreti Mûsâ dedi ki: “Yâ Rabbî, bu temyizi bana sen verdin” cenâb-ı Hak da buyurdu ki “O halde bende nasıl olur da fark ve temyiz bulunmaz?”

15409Mahlûkât arasında temiz ruhlar da, karanlık ve çamur ruhlar da vardır.

15410Sedef durumunda olan cesetlerin hepsi bir değildir. Birinde inci, öbüründe boncuk bulunmaktadır.

15411Buğdayın samandan ayrıldığı gibi, bu iyi ve kötü ruhları da, ayırd etmek vâciptir.

15412Bu âlem ve halk, hikmet hazineleri gizli kalmasın, meydana çıksın diye yaratılmıştır.

15413Cenâb-ı Hak: «Küntü kenzen mahfiyyen»107 buyurdu. Onu işit de kendi cevherini kaybetme, fark ve temyiz eyle, meydana çıkar.

15414Ayran içinde yağ nasıl gizli ise, doğruluk cevherinde yalan da gizlidir.

Hayvânî ruh, cüz’i akıl, vehim ve hayâl insanda ayrana benzer... Bâkî olan ruhsa bu ayranda gizli olan yağa...

15415Senin o yalanın bu fânî ceset, doğrun ise o İlâhî ruhtur.

15416Bu ceset ayranı yıllardır meydandadır. Can yağı ise onun içinde fâni ve gizli bir haldedir.

15417Tâ ki, Cenâb-ı Hak, ayranı yayıkta çalkayacak makbul bir kulunu resûl olarak gönderir.

15418Ve o zât, yayığı usûlüne ve fennine göre çalkalar da, bende bir benin gizli kalmış olduğunu o zaman anlarım.

15419Yahut da zâtından âdeta bir cüz olan bir kulunun sözünü izhar eder de o söz, vahiy arayan kişinin kulağına girer.

15420Mü’minin kulağı İlâhî vahiy olan Kur’ân’ı anlar, öyle bir kulak, halkı Hakk’a davet eyleyen Resûlullâh’ın yakîni ve vârisidir.

15421Nasıl ki çocuğun kulağı anasının sözleriyle dolar da söz söylemeye başlar.

15422Eğer çocuğun işitir kulağı olmazsa, anasının sözlerini işitemediği için, dilsiz olur.

15423Aslında sağır olan yâni sağır olarak doğmuş olan dilsiz olur. Söyleyen kişi, sözü önce anasından işitmiştir.

15424Bilmiş ol ki sağır kulak ile dilsizlik, söz işitmez ve tâlim kabul etmez bir âfettir.

15425Tâlim görmeden konuşan ancak Hüdâ’dır. Çünkü onun sıfatlan her türlü sebepten münezzehtir.

15426Yahut Âdem Aleyhisselâm gibi, ana ve dadı hicabı olmaksızın Hak telkini ile söyler...

15427Yahut İsâ Aleyhisselâm gibi, Allah’ın tâlimiyle, dünyaya konuşur olarak geldi ve doğar doğmaz söz söyledi.

15428Zinadan ve fesattan doğmadığını anlatmak ve anasını fuhuş töhmetinden kurtarmak için beşikte yatan bir çocukken söz söylerdi.

15429Mücâhede etmek için çalışmak ve hareket etmek lâzımdır ki ayran, içindeki yağı versin.

15430Ayranın içindeki yağ görünüşte yok gibidir. Varlık sancağını kaldıran, yâni göze görünen, ayrandır.

15431Sana var görünen «kabuk»dan ibarettir, yok olarak görünen de «asıl»dır.

15432Ayran yağ tutmamış ve eskimiştir. Onu, yağını almayınca sakın harcama.

15433Aklını başına topla da, o ayranı usulüyle ve el değiştirmekle çalkala ki gizlemiş olduğu yağı meydana çıkarsın.

15434Sarhoşların yalvarıp, istemeleri nasıl, sâkî’nin vücuduna delil ise, fâni olan bu kalıp da bâkî olan ruhun varlığına alâmettir.

15435Sancaklardaki arslan resminin oynaması ve saldırması, gizli bir rüzgar’ın varlığından haber vermektedir.

15436Eğer o rüzgârın hareket ettirmesi olmasaydı sancaklardaki cansız arslan nasıl sıçrardı?

15437Arslan’ın hareketinden, onu tahrik eden rüzgârın sabah yeli mi, yoksa lodos mu olduğunu anlarsın. Bu hareket, o gizli rüzgârı anlatır.

15438Bu beden de o sancak arslanı gibidir ki onu dâima fikir hareket ettirir.

15439Şark tarafından gelen fikir, sabâ rüzgârı gibi latiftir. Mağripten gelen fikir de lodos rüzgârı gibi veba neşreder.

15440Bu fikir rüzgârının estiği şark, başka şarktır. Yine o fikir rüzgârının estiği garp da o taraftan, yâni nefis ve şeytan cihetindendir.

15441Ay cansız olduğu gibi, onun şarkı da cansızdır... Fakat gönlün şarkı ise canlar canının canıdır.

15442Kalbi tenvir eyleyen güneşin ki gündüzün doğan güneş, Onun ancak kabuğu ve aksidir meşrıkı, evliyâullah hazarâtının kalbi ve ruhudur.

15443Çünkü ten, can yalımı olmadı mı ölür gider... Artık onca ne gündüz vardır, ne gece!...

15444Beden olmaz, fakat ruh olursa, gece ve gündüz olmasa da bâkîdir, düzenlidir!...

15445Nitekim göz, rüyada ay ve güneş olmadığı halde ayı da görür, güneşi de!...

15446Bizim uykumuz, ölümün kardeşidir.108 Binâenaleyh bu kardeşten öbür kardeşini anla.

15447Eğer sana uyku ölümün fer’idir derlerse ey yakîn sahibi olmayan mukallid sakın ha, hakikatine erişmedikçe bu sözü dinleme!...

15448Rûhun, uykuda öyle şeyler görür ki, onları uyanıkken yirmi yılda göremezsin.

15449Gördüğün o rüyanın tâbiri için dehâ sahibi büyüklerin yanına koşarsın.

15450Ve: “Bu rüyânın tâbiri nedir?” diye sorarsın. Böyle bir sırra fer’i demek şüphedir.

15451Bu söylediğimiz rüya, alelâde halkın gördüğü rüyadır. Hak erlerinin rüyası ise Hakk’ın seçme ve yakınlığının ta kendisidir.

15452Fil olmalıdır ki gece uyuyunca Hindistan’ı görebilsin!

15453Eşek rüyasında Hindistan’ı görmez, Çünkü orası vatanı değildir ve oradan ayrılıp gurbete düşmemiştir ki...

15454Ruh, fil gibi adamakıllı büyük olmalı ki rüyasında iştiyakla Hindistan’a gitmeyi yâni ruhlar âlemine avdet etmeyi bilsin.

15455«Üzkürullah»109 emrine uymak her çapkının yapacağı iş değildir. «İrciî»110, yâni: “geri dön” emri de, her kalleşin ayağının harcı değildir.

15456Lâkin sen ümit kesme de, Hindistan’ı rüyasında gören fil gibi ol! Fil değilsen bile, fil olmaya çalış!

15457Felek kimyagerleri olan evliyâullah’ı gör; her an sırça üzerine resim yapanların seslerini duy!

15458Onlar Gök boşluğunda yâni göğün kubbe altında birtakım nakış yaparlar ve senin, benim için işler yaparlar.

15459Ey gece görmeyen yâni hakikati müşahede etmeyen-! cepleri füyûzât-ı İlâhiyye râyihasıyla dolu zevât-ı kiramı görmüyorsan bari uğradığın zarar ve ziyana dikkat et!

15460Sen, idrakine her an yeni bir şey dokunur; toprağından, her an yeniden yeniye yeşillikler biter, onlara bak!

15461İbrahim bin Edhem’in, gönül Hindistanını yâni Hakikat Âlemini perdesiz olarak kalbinde müşahedesi, bu kabilden idi.

15462Kendini bağlayan servet ve saltanat zincirlerini kırdı ve memleketi terk ederek görünmez oldu.

15463Hakikat Hindistân’ını görmenin işareti idi... Uykudan sıçramış kalkmış ve cezbeye tutulmuştu.

15464Böyle yapan bir kimse, tedbirlerin üstüne toprak saçar ve kendini bağlayan kayıdları kırar.

15465Nitekim Hazreti Peygamber, kalpteki nurun işaretinden bahsederken:

15466“Dâr-ı gurur olan dünyadan uzaklaşmak, dâr-ı sürûr olan Hakikat Âlemine yaklaşmaktadır” buyurdu.

15467Ey temiz dost, Hazreti Mustafa Sallallâhü Aleyhi Vesellem’in bu hadisini anlatmak için söyleyeceğimiz hikâyeyi dinle!

Kendisine hakiki saltanat teveccüh eden bir şehzadenin hikâyesi

15468Bir Pâdişahın yiğit bir oğlu vardı. Zâhiri de, bâtını da hüner ve marifetle süslenmiş idi.

15469Pâdişah, rüyasında oğlunu ölmüş gördü ve âlemin sâfiyeti onun nazarında bulanık oldu.

15470Keder ateşinden kabı kupkuru kesildi ve hattâ, o ateşin harâretinden gözünde yaş kalmadı.

15471Pâdişah, dert ve gamla o kadar dolmuştu ki, ah etmeye bile mecali kalmadı.

15472Ölmek istedi, kalbi iş görmez bir hâle geldi. Fakat daha yaşayacak müddeti olduğu için uykudan uyandı.

15473Bu sefer de uyanınca sevindi ki ömründe o derece mesrur olmamıştı.

15474Sürûrundan az kalsın ölecekti. Çünkü bu can ve bu beden muhtelif ve birbirine zıt hallerle, bağlanmıştır.

15475İnsanın hayat kandili, gam üflemesiyle de, sevinç nefesiyle de söner. İşte sana şaşılacak bir hal...

15476İnsan bu iki ölüm arasında yaşamaktadır... Boynunda böyle ölüm boyunduruğu bulunması gülünç bir şeydir.

15477Rüya gören ve uyanınca sevinen pâdişah kendi kendine dedi ki: “Allah’ın takdiriyle bu sevince, rüyada oğlumu ölmüş görmek gamı sebep olmuştur.

15478Kur’ân’daki «zorluk» kelimesinin arkasında «kolaylık» vardır.111 Ben bu kelâm-ı İlâhî’nin verdiği haberden mesrûrum.

15479Şaşılmaz mı ki bir şey bir cihetten ölüm, diğer cihetten hayat ve rızıktır.

15480Bir şey, bir hâle nisbetle helâktir; aynı şey diğer bir yönüyle hayatın gıdası ve devâsıdır.

15481Yine bir şey, bir hâle nisbetle azap, diğer bir tarafa nisbetle saf ve tatlı su olur.

15482Bedenin sevinci, dünya tarafına nisbetle kemâl; akıbet ve kıyâmet gününe nisbetle ise eksiklik ve zevaldir.

15483Düş yorucu, rüyada gülmeyi kederlenme, hüzün ve ağlama diye yorar...

15484Ağlamayı da, sürûr ve ferahlık diye tabir eder, ey rahat sahibi...

15485Pâdişah düşünceye dalarak, dedi ki: “Bu gam geçti gitti ama ruhum bu çeşit şeylerden kötü zanna düştü:

15486Olmaya ki birinin nazarı değip oğlum vefat ede. Eğer o gidecek olursa bana bir yadigârı kalmalıdır.

15487Ölümün sayısız ve nihayetsiz sebepleri vardır. Biz onun hangi yolunu kapayabiliriz?

15488Isırıcı ölümün yüz tane kapısı ve penceresi açılmakta ve gıcırdamaktadır.

15489Bendeki dertler ve düşman tarafından gelen cefâlar, ölüm kapısının gıcırtısıdır.

15490Ey canım ve başım mesâbesinde olan kimse; bir an tıp kitabının fihristini oku da oradaki hastalıkların alevli ateşini gör!

15491Haydi git ve tıp kitabını oku! Kum sayısınca hastalık bulunduğunu görürsün.

15492Bütün o hastalıklardan bu beden evine yol vardır. Her iki adımda bir içi akreplerle dolu bir kuyuya tesadüf olunur.

15493Rüzgâr şiddetli, ışığım sönmek üzere... Çabuk davranarak onun ışığından bir ışık daha uyandırmalıyım...

15494Belki baba da, oğul da muammer112 olur. Ama, eğer ölüm fırtınasıyla kandillerden biri sönerse diğeri devam eder.

15495Ârifler gibi hani... ârif de, beden gibi kör bir kandilden, gönül kandilini uyandırdı ve feragat buldu.

15496Pâdişah, rüyadaki remiz ve işareti anlamadığı için, fânî bir mumdan gene fâni bir mum yakmak istedi.

Neslinin kesilmesinden korktuğu için, pâdişahın oğlunu evlendirmesi

15497Pâdişah, neslim devam etsin diye şehzadeyi, yâni oğlunu evlendirmeye teşebbüs etti.

15498Ve dedi ki: “Eğer bu doğan yâni oğlum âhirete giderse, onun yavrusu yâni torunum babasından sonra bir doğan olur.

15499Bu doğanın sûreti bu âlemden çekilip giderse mânâsı oğlunda bâkî olur.

15500Bundan dolayıdır ki, uyanık bir şâh-ı Risâlet olan Hazreti Mustafa[s.a.v.], “Oğul, babasının sırrıdır” buyurmuştur.

15501Bu mânâ dolayısıyla halk, çocuklarına kemâl-i arzu ile sanatlarını öğretirler de:

15502Onların kalıpları toprağa girip, gözden kaybolunca, o mânâlar âlemde bâkî kalsın derler.

15503Cenâb-ı Hak, kabiliyetli çocukların reşit olarak yetişmeleri hikmetine bağlı olarak, babalarına ciddî bir hırs ve emel vermiştir.

15504Ben de neslimin devam etmesi için oğluma çok güzel bir kız almalıyım.

15505Fâsık bir pâdişah neslinden değil, sâlih bir zâtın sülâlesinden bir kız...

15506Hakikatte şah ve hür olan sâlih kimsedir ki, ancak, ne hırsın, ne de şehvetin esiri olur.

15507Fakat halk, esirlere pâdişah adını taktılar... Zenciye Kâfur adı takıldığı gibi hani...

15508Susuzluktan helak eden çöle «mefâze», yâni “kurtuluş yeri”; her kutsuz bir kişiye de kutlu adını verirler ya!...

15509Şehvet, gazap ve emel esîri olana «emîr» yâhud «sadr-ı âzam» unvanı verilir.

15510O ecel yâni ölüm esirlerine, halk, şehirlerde: «Emîrân-ı ecel» yâni «Ulu beyler» adını vermiştir.

15511Canı, pabuççuların safında alçalmış, yâni mevkie, mala kapılıp kalmış olana «Sadr-ı Ulu ve baş köşeye geçen vezir» derler.

15512Pâdişah, bir zâhidle akrabalık tesisini ihtiyâr edince bu haber kadınlarının kulağına gitti.

Fakir bir zâhidin kızını oğlu için pâdişahın seçmesi, haremdeki kadınların buna itirazda bulunması ve bir fakire akraba olmaktan utanmaları

15513Şehzadenin anası aklının eksikliğinden dedi ki: “İzdivaç hususunda aklen de, naklen de denklik şarttır.

15514Sen fazla hasisliğinden ve kurnazlığından oğlumuzu bir dilenciye bağlamak istiyorsun.”

15515Pâdişah dedi ki: “Salih bir kimseye dilenci demek hatâdır. Çünkü o, Allah’ın ihsânıyla kalben zengindir.

15516O takva sahibi olmasından dolayı kanaate kaçmaktadır. Yoksa dilenciler gibi alçak ve tembel olduğundan değil!

15517Kanaat ve takva dolayısıyla olan darlık, bir takım aşağılık kimselerin zaruret ve darlığından ayrıdır.

15518Tamahkâr fakir, bir habbe bulacak olsa, onun için başını verir. Kanaatkar fakir ise altın hazinesinden sıçrayıp çıkar ve müstağni davranır.

15519Bir Pâdişah, hırs ve tamâ ile her çeşit haramı kastedecek olursa, büyük adamlar ona «dilenci» derler.”

15520Anayı yine itiraz etti: “Gelinin şehir ve kale olarak çeyizi, yahut inci ve altın mücevherleri hani?”

15521Pâdişah dedi ki: “Haydi işine git, böyle söyleme! Her kim din gamını seçer, Allah rızası için kederlenirse, Allah, sair gamları ondan alır.”

15522Nihayet, Pâdişahın reyi galip geldi. Aslı temiz ve sâlih bir kimsenin soyundan bir kızı oğluna aldı.

15523Güzellikte hakîkaten benzeri yoktu. Yüzü kuşluk güneşinden daha parlaktı.

15524Kızın güzelliği emsalsizdi. Ahlâkı da beyan edilmez derecede güzel bulunuyordu.

15525Sen dini avla ki, onunla beraber güzellik, mal, mevki ve sana fayda veren baht da senin olsun...

15526Âhiret, deve katarına mâlik olmak gibidir. Dünya ise devenin yün ve tüyü gibidir.

15527Eğer devenin yününü istersen deve senin olmaz. Halbuki, deve senin olunca yünün ne kıymeti kalır?

15528Nihayet temiz ve riyasız bir soydan gelen o kızla şehzadenin nikâhı kıyıldı.

15529O esnada sihirbaz bir kocakarı vardı ki o güzel ve cömert şehzadenin aşıkı olmuştu.

15530O, Kâbil’li kocakarı bir büyü yaptı ki ona Bâbil sihirbazlarının sihri haset ederdi.

15531Şehzade o çirkin kocakarının âşıkı oldu. Gelinden de geçti, güveylikten de...

15532Kara bir şeytan, tavuk folluğu gibi bir kocakarı idi ki ansızın şehzadenin yolunu vurmuştu.

15533O doksan yaşındaki kokmuş acuze, şehzadede ne idrak edecek akıl, ne söz söyleyebilecek ağız bıraktı.

15534Bir sene müddetle şehzade karının esiri oldu. O halde ki, o kokmuş kocakarının pabucundaki nalça113yı öpüyordu.

15535Kocakarının sohbeti onu ekin gibi biçmiş; zaafiyetten, âdeta yarı canlı hâle gelmişti...

15536Başkaları şehzadenin zayıflaması dolayısıyla ıstırap içinde idiler. O ise, sihrin verdiği sarhoşluktan, kendisini bilemiyordu.

15537Bu dünya pâdişaha zindan gibi olmuştu. Şehzade ise, hısım ve akrabasının ağlamasına gülüyordu.

15538Pâdişah bu hususta çok çaresiz kaldı. Gece gündüz kurban kestirip fakirlere dağıttırıyor ve muhtaç olanlara zekât ve sadaka veriyordu.

15539Babası her çareye başvuruyordu. Fakat, şehzadenin kocakarıya aşkı gittikçe artıyordu.

15540Bu hâlin Esrâr-ı İlâhiye’den bulunduğu, çârenin ise ancak Cenâb-ı Hakk’a yalvarmak olduğu pâdişahça yakinen anlaşıldı.

15541Pâdişah secde ederek dedi ki: “Yâ Rabbî; ferman senindir. Hakk’ın mülkünde Hak’tan başka kim ferman sahibi olabilir?

15542Lakin bu zavallı çocuk od ağacı gibi yanıyor. Ey rahim ve vedûd olan Allah, onun destgîri ve yardımcısı ol!”

15543Pâdişahın böylece «Yâ Rabbî, yâ Rabbî» diye figân ve niyaz etmesi üzerine yoldan üstâd bir sihirbaz çıkageldi...

Pâdişahın, Kâbilli sihirbaz karının aşkından, oğlunun kurtulması için ettiği duâların kabul edilmesi

15544Üstâd sihirbaz, pâdişahın oğlu bir kocakarının âşıkı ve esiri olmuş diye, uzaktan işitmişti.

15545O acuzenin sihirbazlıkta eşsiz, örneksiz olduğunu ve bir ikincisinin bulunmadığını işitmişti.

15546Yiğidim, el elin üstündedir... Hünerde de, kuvvette de el elin üstündedir Arşa varınca!...

15547El yâni kuvvet ve kudretlerin müntehâsı, Allah’ın yed-i kudretidir. Nitekim sellerin müntehâsı denizdir.

15548Hem bulutlar suyu denizden alır, hem de sel nihayet denize gider.

15549Pâdişah, o usta sihirbaza; “Bu çocuk elden gitti, yâni mahvoldu” dedi. O da cevap verdi ki: “Ben onun için kavi bir çâre olarak geldim.

15550O sihirbazlardan hiçbiri o kocakarı ile başa çıkamaz. Ancak, Allah tarafından gelen ve mahareti çok olan ben onunla başa çıkarım.

15551Allah’ın emriyle ben Mûsâ’nın avucu gibi, onun sihrini iptal ve helak ederim.

15552Çünkü bu ilim bana, korkulan sihirbazlara çıraklık etmeden, taraf-ı İlâhîden gelmiştir.

15553Kocakarının sihrini bozmak ve şehzadenin benzinin sarılığını gidermek için geldim.

15554Sahur vakti mezarlığa git, orada duvarın yanında beyaz bir kabir var.

15555Kıbleye karşı orasını kaz ki Allah’ın kuvvet ve kudretini göresin.”

15556Bu hikâye çok uzundur, sen ise dinlemekten usanmışsın. Onun için fazlasını terk ediyorum, hülâsasını söyleyeceğim.

Şehzadenin o kocakarının yaptığı sihirden kurtulması, pâdişahın da sevinip düğün yapması

15557Üstâd, kabirden çıkardığı o sıkı düğümleri çözdü de şehzadeyi mihnet ve meşakkatten kurtardı.

15558Şehzade kendine geldi ve bir çok mihnet çektikten sonra babasının tahtına, yâni saraya koşup gitti.

15559Şehzade, koltuğunda kılınç ve kefen olduğu halde, babasının karşısında yüzünü yerlere sürdü...

15560Pâdişah, şenlikler yapılmasını emretti. Şehir halkı ile birlikte muradına ermemiş ve ümidi kesilmiş olan gelin de sevindi.

15561Âlem yeniden hayat ve revnak buldu. O gün de gündü, bugün de gündür, amma ikisi birbirine benzemez.

15562Pâdişah, ona öyle bir düğün yaptı ki köpeklerin önüne bile şeker şerbeti konulmuştu.

15563Büyücü kocakarı, kederinden öldü; çirkin yüzünü de, kötü huyunu da Mâlik-i Cehenneme teslim etti.

15564Şehzade, o kocakarı benim aklımı nasıl oldu da çeldi, diye hayretlere düşmüştü.

15565Şehzade gerdeğe girince, güzellerin mülâhat yolunu vuracak yâni onları gölgede bırakacak ay parçası gibi bir gelin gördü.

15566Üç gün üç gece kendinden geçmiş bir halde kaldı. Onun baygın yatmasından halk da mükedder oldu.

15567Gül suyu serpilmek ve ilâçlar verilmek sûretiyle kendine geldi. İyiyi kötüyü yavaş yavaş tefrike başladı.

15568Bir sene sonra pâdişah ona lâtife tarzında dedi ki: “Oğlum, o eski sevgiliyi bir hatırla.

15569Bir de, beraber yattığın o yâri ve o yatağı düşün de bu kadar vefâsızlık etme!...”

15570Şehzade: “bırak baba” dedi... “Ben gurur yurdunun, aldanma diyarının kuyusundan kurtuldum, sürûr yurdunu buldum...”

15571İşte bir mü’min de, Nur-u İlâhî tarafına yol bulup da zulmetten yüz çevirince, aynen şehzade gibi olur.

Şehzade, insanoğludur, Hakk’ın halifesidir, babası da meleklerin secde etikleri Hakk’ın halifesi Âdem safiyullahtır. Kocakarıdan murad da dünyadır ki insanoğlunu babasından sihirle ayırmıştır. Şehzadeyi kocakarının elinden kurtaran hakîm ise enbiyâ ve evliyâyı temsil etmektedir.

15572Ey kardeş bil ki, o şehzade sensin. Bu eski dünyada yeniden doğmuşsun!

15573Kâbilli cadı, bu dünyadır ki nice erkeği, renk ve boya, yâni nakış ve sûrete esir etmiştir.

15574Dünya seni bu bulaşık şehvet nehrine düşürünce dâima «Kul eûzü»114 sûrelerini oku ve üfle.

15575Bu dünya sihrinden ve onun verdiği ıstıraptan kurtulmak için sabahın Halikı bulunan Cenâb-ı Hakk’a sığın.

15576Dünya, insanı sihir ve efsunu ile kuyuya düşürdüğü için Nebiyy-i Aleyhisselâm ona «Büyücü» tâbir etmiştir.115

15577Dikkat et, dünya denilen kokmuş kocakarının kuvvetli efsunu vardır ki onunla şahları esir etmiştir.

15578Gönülde, onun tükürüklü üfürükler salan büyücü karılan vardır… büyü düğümlerini düğümleyen odur.

15579Dünya sihirbazı, sağlam bilekli bir karıdır ki onun sihir düğümlerini çözmek avâm-ı nâsın elinden gelmez.

15580Eğer akıllar onun düğümünü çözebilse yâni insanlar akıl ile dünyanın mekrinden kurtulabilselerdi Cenâb-ı Hak, peygamberleri gönderir miydi?

15581Ey sâlik; aklını başına topla da, «yef’alüllâhü mâyeşâ’»116 Nazm-ı Celîlinin sırrını bilen ve sihir düğümlerini çözecek olan, rey ve sözü hoş bir ârif-i kâmil ara!

15582Dünyanın sihri ve iğfali seni oltaya tutulmuş balık gibi yakalamıştır. Hikâye edilen şehzade, o oltada bir sene bulunduğu halde, sen altmış yıldır tutulup kalmışsın.

15583Altmış yıldır o oltanın zahmetini çekiyorsun. Ne hoş bir halin, ne de sünnete uygun bir yaşayışın var.

15584Ey ehl-i dünya; sen bedbaht bir fâsıksın. Zira, ne dünyada hoş yaşayabiliyorsun, ne de günahlardan kurtulabilmişsin.

15585Dünyanın üfürmesi, sihir düğümlerini sertleştirdi. Artık o tek olan kainat Halikının nefhasını yâni «venefahtü fîhi min ruhi»117 iltifatının mazharı bulunan insan-ı kâmili ara!

15586Tâ ki «venefahtü» mazhar-ı bulunan o insan-ı kâmilin himaye nazarı seni dünyanın sihrinden kurtarsın ve sana yüksel desin.

15587Büyü üfürüğü, Hakk’ın nefhasından başka bir şeyle sönmez. Çünkü biri kahır üfürüğüdür, diğeri lûtuf üfürüğü...

15588Allah’ın rahmeti kahrından fazladır. Sihirde sâbıklık istersen yürü ve sabıkı yâni Rahmet-i İlâhiye’nin mazharı bulunan insan-ı kâmili ara!

15589Tâ ki, hurilerle evlendirilmiş kişilerin mertebesine eriş!... Ey kendisine sihir yapılmış şâh; senin için kurtuluş işte budur.

15590Pencerede ve senin kucağında o nazlı dünya kocakarısı bulundukça onun sana karşı yapmış olduğu büyü düğümleri çözülmez.

15591Ümmetlerin hidâyet kandili bulunan Cenâb-ı Peygamber dünya ve âhiret için: «iki ortak» buyurmamış mıdır?

15592O halde dünyanın vuslatı, âhiretin firakı; bedenin sıhhati, ruhun hastalığı demektir.

15593Bir geçit olan dünyadan ayrılmak zor gelir. Karargâh olan âhiretten ayrılmayı bundan daha güç bil.

15594Bir nakış ve sûretten ayrılmak bile sana güç gelince, düşün ki, onun Ressamı ve Nakkaşından ayrılmak ne kadar zor olacaktır?

15595Ey, sefil dünyanın ayrılığına sabredemeyen dost; Allah ayrılığına karşı nasıl sabredebilirsin?

15596Mâdemki bu çamur sulu çeşmeyi yâni Dünyayı terk etmeye sabredemiyorsun. Âb-ı hayat olan Feyz-i İlâhî çeşmesine nasıl sabredebilirsin?

15597Mademki bu kara çamurlu sudan vazgeçemiyorsun, «innel ebrâra yeşrabûne min ke’sin»118 nazm-ı celilinin muktezâsından ayrılmaya nasıl tahammül edeceksin?

15598Eğer Vedûd119 olan Allah’ın hüsnünü bir ân görebilsen, ruhunu da, vücûdunu da aşk ateşine atarsın.

15599Hakk’ın yakınlığının ihtişam azametini görseydin, bu dünyadaki yiyip içmeyi, leş yemeye kıyas edersin.

15600Şehzade gibi sen de yârine vâsıl olur ve ayağından ayrılık dikenini çıkarırsın.

15601Çalış, çabala da çarçabuk kendinden geçmek sûretiyle kendini bul. Allah, doğruyu daha iyi bilicidir.

15602Aklını başına al da her zaman kendinle çift olma, yâni nefsine uyma ve benlik dâvasına kalkışma. Merkep gibi her zaman çamura yuvarlanma. Zira, benlik dâvasında bulunmak merkep gibi çamura batmaktır.

15603Bu sürçme ve düşme, inişi ve yokuşu apaçık görmeyen gözün kusurundandır.

15604Yusuf Aleyhisselâm’a ait gömleğin râyihasını senet ittihaz et ki o râyiha gözü aydınlatır ve eşyanın hakikatini gösterir.

15605O gizli sûretle o alındaki nur, enbiyânın gözlerini uzaktan görücü kılmıştır.

15606O yüzün nuru, seni cehennem ateşinden kurtarır. Agâh ol da iğreti nura ve fâni cemâle kanaat gösterme!

15607O iğreti nur, göze yalnız içinde bulunduğu hâli sûreti gösterir. Cismi, aklı ve ruhu da uyuz olmuş gibi huzursuz gösterir.

15608O iğreti nurun sûreti nur, hakikati ise nâr’dır. Eğer sen hakiki ziya istiyorsan o sûrî ve müsteâr olan nurdan iki elini de çek.

15609Yalnız hali görüp âkıbeti müşahede etmeyen göz ve ruhun sahibi nereye gitse yüzü üstüne düşer.

15610Sûret plânında uzağı gören, fakat hakikatte hünersiz bulunan kimsenin öyle uzakları görmesi, rüyada görülen uzaklar gibi hayâlden ibarettir.

15611Ey böyle uzaklık rüyası gören hayâlperest; sen dere kenarında susamış ve uyumuşken su aramak için seraba doğru koşup gidersin...

15612Kendi görüşüne âşık oluyor da, uzakta gördüğün seraba doğru koşuyorsun.

15613Rüyada, “benim kalp gözüm görür, kendimde şek ve şüphe perdelerini yırtarım” diye arkadaşlarına atar tutarsın.

15614“İşte şu tarafta su gördüm, haydi koşup gel de oraya gidelim” dersin. Halbuki, o gitmek ve başkasını görmek istediğin su değil, seraptır.

15615Her adım attıkça mânevî âb-ı hâyattan daha ziyâde uzaklaşır ve aldatıcı serap tarafına koşa koşa yaklaşırsın.

15616Azmin, bu sana gelmiş, akmış ulaşmış olan hakiki suya tam bir perdedir.

15617Uyumuş bir adamın görüşü, sayıklayışı hayâlden başka bir şey değildir. Ondan elini çek; yâni söylediklerine kulak verme!

15618Senin uykun var, lâkin uyuyacaksan, yolda ve Allah rızâsı için Allah yolunda uyu!

15619Belki uyurken, kâmil bir sâlik sana rastlar da, seni uykudaki hayâletinden kurtarır.

15620Uyumuş bir kimsenin düşüncesi kıl gibi ince de olsa fayda yok... Zira, o incelikle yine mahallenin yolunu bulamaz.

15621Uyumuş kimsenin düşüncesi iki katlı, üç katlı da olsa, yine hatâ içinde hatâ, hatâ içinde hatâ eder.

15622Meselâ dere kenarında yatmış uyumuş bir kimseye çekinmeden dalgalar gelir çarpar da, o yine rüyasında uzun çöllerde dolaşır, durur.

15623Uyumuş kimse, rüyasında susuzluktan yanar yakılır. Halbuki dere kenarında yatmış olduğu için su ona şah damarından daha yakındır.

Bir kıtlık yılında sevinen ve gülen bir zâhidin hikayesi. Halbuki o zâhid fakir ve ailesi efradı çok idi ona, “Sevinecek vakit değil, başsağlığı dilenecek zamandır” dediler. “Ben yük altında değilim” cevâbını verdi.

15624Bir kıtlık yılında bütün halk ağlaştığı halde zâhidin biri gülüyordu.

15625O zâhide dediler ki: “Gülmenin sırası mı?’ Kıtlık, mü’minleri kökünden sökmekte, açlık halkın çoğunu helak etmektedir.

15626Rahmet, bizden gözünü yumdu. Ova güneşin şidddet-i hararetinden yandı kavruldu.

15627Ekin, bağ ve asma simsiyah olmuştur. Ne yerde bir nem var; ne yukarda ve ne de aşağıda...

15628Bu kıtlık azabından halk, sudan uzak düşmüş balıklar gibi, onar onar, yüzer yüzer ölüyor.

15629Sen Müslümanlara acımıyor musun? Mü’minlerin yağlan da birdir etleri de... Hepsi bir vücuttur.

15630Bedende bir cüz’ün rahatsızlığı, bütün bedenin rahatsızlığını mûcib olur. O cüz’lerin sulh yahut harp hâlinde olması yâni rahat, yahut rahatsız bulunması bütün bedenin de rahatını, yahut rahatsızlığını icab ettirir.”

15631Zâhid cevaben dedi ki: “Sizin nazarınızda şu hal kıtlıktır. Fakat benim görüşüme göre bu zemin cennet gibidir.

15632Ben; kırda, bayırda bele kadar yükselmiş bir çok buğday başağı görüyorum.

15633Sabâ rüzgârıyla başaklar dalgalanmakta, çöl ise pırasadan daha yeşil görünmektedir.

15634Gördüklerimin hayâl mi, yoksa hakikat mi olduğunu tecrübe için onlara elimle temas ediyorum. Gördüğüm ve dokunduğum şeylerden elimi ve nazarımı nasıl çekeyim?

15635Ey alçak kavim; siz Firavun gibi olan bedenin yâri bulunduğunuz için size Nil nehri kan görünür.

15636Babana karşı bir kabahat yaparsan, o da seni tekdir ve te’dîb eder. O vakit baban senin gözüne köpek gibi saldırıcı ve ısırıcı görünür.

15637O peder köpek değildir. Öyle bir merhameti sana köpek gibi gösteren ettiği cefânın tesiridir.

15638Yusuf’un kardeşlerinde haset ve gazap bulunduğu için Yusuf Aleyhisselâm’ı kurt gibi görüyorlardı.

15639Fakat, barıştın da hiddetin gitti mi köpek ortadan kalkar, baban sana karşı samimi bir dost olur.”

Bütün âlem, akl-ı küll’ün sûretidir. Akl-ı külle yanlış bir hareketinle cefâ edecek olursan âlemin sûreti senin gam ve kederini artırır. Nitekim, babanla da çok defalar bozuştun mu onun sûreti sana gam verir ve yüzünü görmek istemezsin. Halbuki evvelce gözünün bebeği ve ruhunun rahatı idi.

15640Bütün bu âlem Akl-ı Küll’ün sûretidir. Bütün insanların, Akl-ı Küll babasıdır.

15641Bir kimse Akl-ı Küll’e muhalefet edip sözünü dinlemedi mi, bütün âlem ona köpek gibi saldırıcı görünür.

15642Bu baba ile sulh yap ve isyanı bırak ki, çamur bile sana sırmalı döşeme görünsün.

15643O vakit, kıyamet senin tıpkı halin olur da, nazarında semâ ve zemin tebeddül eder.120

15644Bu Akl-ı Küll pederiyle dâima uzlaşmış bulunduğum için dünya gözümün önünde cennet gibidir.

15645Bana her zaman yeni bir sûret, yeni bir güzellik görünmektedir. Bu yenileşme ile usanç kalmaz.

15646Ben cihanı nimetlerle dolu, suları menbâlarda coşkun bir halde görüyorum.

15647Dallar tevbe etmiş olanlar gibi raks etmekte, yapraklar da hânendeler gibi el çırpmaktadır.

15648Keçe kılıftan görünen aynanın ziyâsıdır. Acaba aynanın kendisi görünse nasıl olacaktır?.

15649Ben gördüklerimin binde birini söylemiyorum. Çünkü her kulak şek ve şüphe ile doludur.

15650Benim söylediklerim vehme nisbetle müjdedir... Fakat akıl der ki: Müjde ne demek? Bu, benim halimdir zaten!

Üzeyr Aleyhisselâm’ın oğullarının, kendisinden, babalarının ahvalini sormaları, onunda: “Evet. Gördüm, geliyor” demesi... Bazılarının onu tanıyıp kendinden geçmesi, tanımayanların ise: “Bu bize müjde verdi, şu kendinden geçme de ne oluyor?” demeleri

15651Üzeyr’in oğulları yolda babalarının ahvalini soruyorlardı...

15652Onlar ihtiyarlamış, babaları ise gençti. Ansızın babaları önlerine çıkıverdi.

15653“Hey yolcu; acaba bizim Üzeyr’imizden haberin var mı?” diye sordular ve:

15654Biri dedi ki: “Bugün, muradınıza erer, ümitsizken onu görürsünüz.”

15655Üzeyr: “Evet, benden sonra gelecektir” dedi. Çocuklardan biri bu müjdeyi işitince sevindi.

15656“Ey müjdeci şâd ol!” diye haykırdı. Diğeri Üzeyr’i tanıdığı için kendinden geçerek:

15657“A sersem, müjdenin yeri değil, haberimiz olmadan biz madene vâsıl olmuşuz” dedi ve düştü.

15658Şu ve emsali hâller, vehim için müjde ama akıl için vuslattır. Çünkü vehmin gözü perdelidir ve hakikati görmez.

15659Böyle haberler kâfirler için dert, mü’minler için müjde olur. Lâkin basîret sahibi göz için vuslatın ta kendisidir.

15660Çünkü basîret sahibi âşık dâima Hakîkat’in mestidir, şüphesiz ki küfürden de îmândan da yücelerdedir o!...

15661Küfür ve imânın ikisi de onun kapıcısı gibidir. Çünkü o içtir, küfürle, iman ikisi de kabuktur.

15662Küfür, kurumuş ve içinden ayrılmış kabuk gibidir. imân ise kabuğun lezzetlisidir.

15663Bir meyvenin içi lezzetli olan kabuktan daha hoştur. Hattâ hoşluk mertebesinden de yüksektir ve lezzetlidir.

15664Bu sözün sonu gelmez, geri dön de, Mûsâ gibi olan beyanâtım hakikat denizinden tozlar peydâ etsin.

15665A töhmetli kişi, senin aklın altın döküntüsü gibidir. Döküntü ve kesinti üstüne ben nasıl damga basayım?

15666Aklın, yüzlerce mühim işe ve binlerce arzuya, mal ve mülk hevesine bölünmüş!

15667Bu cüz’leri, aşk ve şevk ile toplamalı ve eritip sikke haline getirmeli ki Semerkand ve Dımışk121 şehirleri gibi hoş bir hale gelesin.

15668Onları en küçük parçasına kadar toplar, şüpheden arınırsan pâdişah sikkesi olmaya lâyık olursun.

15669A ham kişi! Ağırlıkta bir miskal’i geçersen pâdişah senden bir altın kadeh yapar.

15670Ey vuslat talibi; o vakit o altın kadehin üstüne pâdişahın hem adı, hem evsâfı, hem de resmi hakkedilir.

15671O zaman maşukun senin için hem ekmek, hem su, hem ışık, hem şarap, hem de meze yerine geçer.

15672Kendini derle ve topla ki cemaat rahmettir. Evet kendini derle topla ki ben de var olanı sana söyleyebileyim.

15673Felek kubbesi altında altmış türlü sevda ve hevese iştirak eden bir ruh taksime uğramıştır.

15674Öyle bir ruh sahibine karşı susmak daha iyidir. Çünkü ahmaklara verilecek cevap, sükûttur.

15675Ahmağın cevabının sükût olduğunu bilirim. Lâkin Takdir-i İlâhî beni o derece mest etmiştir ki, ben istemediğim halde, o mestlik ağzımı açıyor.

15676Nitekim aksırmak ve esneyiş anında senin ağzın da sen istemeden açılır.

“Ben günde yetmiş defa istiğfar ederim” mealindeki Hadis-i Şerif’in tefsiri

15677Ben maârif ve hakâyık incileri saçmaktan peygamber Aleyhisselâm gibi günde yetmiş kere tevbe ediyorum.

15678Lâkin bulunduğum mânevî mestlik tevbemi bozdurur. Çünkü bu mestlik tevbeyi unutturur ve çekinme ve sakınma libâsını tenden çıkarır.

15679Uzun ve uzak zamanlar târihini izhâr etmek için, Hakk’ın hikmeti, esrar târihi bilen âlime mestlik verir.

15680Gizli sır, böyle davul ve sancak ile zâhir olmuş, «yazılan yazıldı, kalem de kurudu» menbaından coşkun bir su gibi fırlamıştır.

15681Ey insanlar; Allah’ın hudutsuz olan rahmeti akıp gidiyor. Siz uykuda bulunduğunuz için farkında değilsiniz.

15682Dere kenarında yatmış, uyumuş kimsenin elbisesi derenin suyunu içtiği, yâni ıslandığı halde uyuyan rüyasında serap arar.

15683İleride belki su vardır ümidiyle koşar durur… Ve bu düşünce ile yoldan çıkarak sudan uzaklaşır.

15684Orada su var der, fakat buradaki sudan uzaklaşır ve hayâle kapılıp hakikatten ayrılır.

15685Bunlar yâni Dünya ehli güya uzağı görürler, fakat ruhları uykudadır, yâni hakikatten gafildirler. Ey seyr-i sülûk erbabı, ey hakikat yolcuları, bunların gafletine merhamet ve hidayetleri için himmet ediniz.

15686Ben susuzluğun uyku getirdiğini görmedim. Uyku getiren susuzluk, akılsızların hararetidir.

15687Hakikatte akıl, Allah tarafından ilham edilendir, yoksa Utarit’in getirdiği akıl değildir.

Aklı cüz’i mezara kadar olan şeyleri görür... Öbür kısımda velilerle peygamberleri taklit eder.

15688Bu akl-ı cüz’înin ileriyi görebilmesi kabre kadardır. Hak âriflerinin görüşü ise Sûr’a üflenmesine ve daha ilerisine kadardır.

15689Bu cüz’i akıl kabri ve toprağı geçemez, bu ayak acib ve garib şeylerin bulunduğu sahaya yâni Arasat122’a ulaşamaz.

15690Bu ayak ve bu akıldan teberrî ve tecerrüd et de gaybı görecek bir göz ara ve o sayede berhudâr ol!

15691Ustaya zebûn ve kitaba şâkird olan bir kimse, Mûsâ Aleyhisselâm gibi, koynundan nasıl nur bulur?

15692Bu bakış ve bu akıl adama ancak baş dönmesi verir. Bırak görüşü artık da bekle bakalım.

15693Söz söylemekten mânevî yükselme beklemeyin. Allah’ın feyzini bekleyen kimse için dinlemek, söylemekten iyidir.

15694Belletme mevkii de bir nevi şehvettir. Allah yolunda ise her hayâl ve her şehvet puttur.

15695Eğer her fuzûli kişi Allah’ın fazl ve keremine nail olup hidâyet yolunu bulsaydı Cenâb-ı Hak bu kadar peygamber gönderir miydi?

15696Akl-ı cüz’i, şimşek ziyası gibidir. Çakıp sonra hemen sönen öyle bir ziya ile Vahş123 tarafına gidilemez.

15697Şimşek ziyası, yol göstermek için değildir; belki ağla yâni yağmur yağdır diye buluta verilen bir emirdir.

15698Bizim aklımızın ziyası da, ağlamamız, ağlayıp da mahviyet şevkini bulmamız içindir.

15699Çocuğun aklı, kitapla meşgul ol der, lâkin kendi kendine kitaptan öğrenmek mümkün değildir.

15700Hastanın aklı da hastayı hekime sevk eder; Çünkü ilâç hususunda kendisi isabet edemez.

15701Şeytanlar, gökyüzüne çıkıp esrâr-ı semâviyeye kulak verirlerdi.

15702O sırlardan az bir miktarını çalarken hemen gökten şihaplar gelir onları semâdan sürer.

15703Ve derdi ki: “Bir peygamber ba’s olunmuştur. Onun bulunduğu yere gidin ve ne isterseniz ondan elde edin.”

15704Eğer değer biçilmez inci arıyorsanız «Evlere kapılarından giriniz».

15705O kapının halkasını vur ve kapı önünde dur. Zira, sana ve senin gibilere feleğe doğru yol yoktur.

15706Hem sizin için öyle uzak yollara gitmeye yâni semâya çıkıp oranın ahvâlini görmeye ve öğrenmeye lüzum yoktur. Biz sırların sırrını topraktan yaratılan kulumuza verdik.

15707Eğer hâin değilseniz, Halife-i İlâhiye olan o zâtın huzuruna geliniz. Boş kamış gibi olsanız, onun himmet ve sohbetiyle şeker kamışı gibi olursunuz.

15708Delîl-i İlâhî olan o Zât-ı Âli, senin toprak vücudundan sebze yetiştirir. O zât, Cebrail’in bindiği atın tırnağından değersiz değildir.

15709Cebrâil’in atının bastığı yerde can verecek bir yeşillik peydâ oluyordu. Ona dikkat eden Sâmirî, o yeşillikten bir avuç alıp, yaptığı buzağı heykelinin hamuruna kattı da, heykel buzağı gibi ses vermeye başladı.

15710Eğer esrar ehli olanların nezdinde emin ve muhlis olarak gelirseniz, doğan kuşu gibi başınıza geçirilen külahtan kurtulursunuz.

15711Başlıktan, göz ve kulak bağından halâs olursunuz. O serkülâh124 ve göz bağı ki, doğan kuşu onlardan, miskin ve biçâre kalır.

15712O serkülâh, doğanların gözüne sed olur, etrafı göstermez. Çünkü doğanın olanca meyli cinsinedir.

15713Kendisinden o meyil gidip cinsinden ayrılınca ve Pâdişaha alışınca, doğancı onun başlığını çıkarır ve gözünü açar.

15714Cenâb-ı Hak, tarassut mahalli olan göklerden şeytanları defettiği gibi akl-ı cüz’inin istibdadını da izâle eyledi.

15715Sen başlık dâvasına kalkışma. Zira reyinde müstakil değilsin, belki ehl-i dil bir ârifin şakirdi olmaya istidadın var.

15716Çabuk gönül tarafına git. Çünkü sen gönlün cüz’üsün. Kendine gel, sen âdil bir Pâdişahın kulusun!

15717O âdil Pâdişahın kulu olmak sultanlıktan hayırlıdır. Çünkü: “Ben Âdemden hayırlıyım” sözü şeytanın sözüdür.

15718Ey tabiat zindanında mahpus olan insan! Şeytanın kibir ve azameti ve neticesi ile Âdem’in kulluğu ve tevazuu arasındaki farka dikkat et.

15719Allah yolunun güneşi olan Aleyhisselâtü Vesselam Efendimiz: “Nefsi zelil ve mutî olan kimseye ne mutlu” buyurmuştur.

15720Tûbânın gölgesini gör de o gölgede rahatça uyu. O gölgeye serkeşliği terk ederek yat!

15721Zillet-i nefs tûbâsının gölgesi, safâya istidadı olanlar için güzel bir uyku yeridir.

15722Eğer bu sayeden ayrılıp da ben’lik cihetine gidersen çarçabuk azgın sapık olur, hidâyet yolunu kaybedersin.

«Yâ eyyühellezîne amenû lâ tükaddimû beyne yedeyillâhi ve resûlihî»125 âyet-i kerimesinin beyanı

15723Mâdem ki peygamber değilsin, ümmet ol! Madem ki Pâdişah değilsin, teb’a cümlesinden bulun.

15724Âriflerin izinde yürü ve sükût et. Kendinden bir rey ihdas edip de zahmet çekme!

15725Bir mürşid ve muallimin emrine inkıyâd ederek izinde yürü ve sükût et!

15726Yoksa istidat ve kabiliyet sahibi bile olsa, kâmillik davasına kalkıştığından değişir, çarpılır ve istidadını kaybedersin.

15727Sırra vâkıf bir üstada karşı serkeşliğe kalkışır ve kafa tutarsan olanca istidadından mahrum kalırsın.

15728Şimdilik ayakkabı dikiciliğine razı ol ve sabret... Yoksa, sabretmezsen yamacı ve eskiciliğe düşersin.

15729Eskicilerin sabır ve hilmi bulunsaydı hepsi de ilim sahibi ve yeni ayakkabı diken usta olurlardı.

15730Çok çalışır, çok didinirsen nihayet usanır da sen kendin: “Akıl bir ayak bağı imiş meğer” dersin.

15731O feylesof taslağı gibi hani... Ölüm günü aklı, çok aciz ve faidesiz gördü de,

15732Garazsız olarak itiraf edip dedi ki: “Zekâ ile akıl atımızı saçma ve asılsız yerlere sürdük.

15733Gururumuz dolayısıyla, Hak Erlerine serfürû etmedik; ancak hayâl ve kil ü kâl deryasında yüzdük.”

15734Ruh denizinde yüzmeye çalışmak hiçtir. O denizde Nuh’un gemisine binmekten başka çâre yoktur.

15735O Sultânü’l-Enbiyâ[s.a.v.] şöyle buyurmuştur: “Küllde yâni ummân-ı tevhîdde gemi benim.

15736Yahut o selâmet gemisi, benim can gözüme vâris ve makamıma halîfe olan zâttır.”

15737Biz Muhammedîler, o denizde Nuh’un gemisi gibiyiz. Ey yiğit, sakın o gemiden yüz çevirip ayrılma!

15738Hazreti Nuh’un müşrik olarak boğulan oğlu Kenan gibi, dağa çıkar da kurtulurum deme. Kur’ân’dan «lâ âsımel yevme»126 âyetini işit.

15739Gözündeki gaflet bağından dolayı, bu gemi sana alçak, fikir dağı ise çok yüksek görünüyor.

15740Sakın ha, bu alçak gördüğün gemiye hor bakma da ona bitişik olan Fazl-ı İlâhîye nazar et!

15741Fikir dağının yüksekliğine bakma ki bir dalga onu alt üst eder.

15742Ey gafil, eğer Kenan gibi isen, sana bunun gibi yüzlerce nasihat versem yine de sözüme inanmazsın.

15743Kenan’ın kulağı bu sözleri nasıl duyacak? Onları Allah mühürlemiştir.

15744Va’z ve nasihat Hakk’ın mührüne nasıl nüfuz eder? Hadis olan yâni sonradan olan şey, ezelî hükmü nasıl değiştirebilir?

15745Lâkin, belki sen Kenan değilsin ümidiyle, sana bir söz söyleyeyim:

15746Nihayet bunu ikrar ve idrak edeceksin. Bari kendine gel de Yevm-i Âhireti bugünden gör!

15747İşin sonunu bugünden görebilirsin. Sonu görecek gözünü gafletle kör haline getirme!

15748Mes’ûdâne sonu görebilen kimsenin yolda giderken sürçmesi olmaz.

15749Her an bu düşüp kalkmayı istemiyorsan bir insan-ı kâmil’in ayak bastığı toprağı gözüne çek.

15750O İnsan-ı kâmil’in ayağı tozunu gözüne sürme yap da bu külhanîliği başından at!...

15751Çünkü bu çıraklık ve tâbilikle sen iğne bile olsan Zülfikâr kesilirsin.

15752Sen makbûl-i İlâhî olan kimselerin hâk-i pâyini sürme gibi gözüne çek ki o sürme gözü hem yakar, hem de aydınlatır.

15753Deven, gözünün nurlanması için diken yer de onun için gözü iyi görür.

Bir katırın: “Ben yolda giderken çok defa yüzüstü düşüyorum, sen ise düşmüyorsun, bunun hikmeti nedir?” diye bir deveye sorması, devenin de ona cevap vermesi

15754Katırın biri bir gün bir deve ile buluştu... İkisi de bir ahıra düştüler.

15755Deveye dedi ki: “Ben tepede, düzde, pazarda, mahallede, çok defa yüzükoyun düşüyorum.

15756Hele dağ tepesinden eteğine doğru inerken, yolun korkulu olmasından, her zaman tepetaklak oluyorum.

15757Sen düşüp kapaklanmıyorsun, sebebi nedir? Yoksa senin cân-ı pâkinde bir devlet ve saadet mi vardır?

15758Ben her vakit tepetaklak oluyorum ve dizimi vuruyor, ağzımı ve dizimi kana buluyorum.

15759Düşünce, palanım ve yüküm baş aşağı olur. Ben de katırcıdan hep dayak yerim.

15760Hani akılsız bir insan gibi... o da, akılsızlığından dâima tevbesini bozar ve yeniden günâha girer.

15761O tevbe bozan gafil, reyindeki ve azmindeki gevşeklik yüzünden şeytanın maskarası olur.

15762Ağır yük altında, hususiyle taşlı bir yolda yuvarlanan topal beygir gibi tepesi üstüne düşer.

15763O ters huylu, tevbesini bozduğu için kafasına gaybdan tokatlar yer durur.

15764Sonra tekrar gevşek azmiyle tevbe eder... Fakat Şeytan: «tuh sana» der demez tevbesini bozar.

15765O tevbe bozan gafilin aklı fevkalâde zayıf iken, kibir ve azameti o kadar yüksektir ki, Allah’a vâsıl olmuşlara bile hakaretle bakar.

15766Ey deve; sen ise mü’min-i kâmil gibisin. Yüzüstü düşmüyor ve burnunu yere vurmuyorsun.

15767Sende ne var ki âfete uğramıyorsun, sürçmüyorsun ve yüzükoyun düşmüyorsun?”

15768Deve dedi ki: “Vâkıâ her saâdet Allah vergisidir ama, benimle senin aranda çok fark vardır!

15769Ben yüksek yaratılmışım, gözlerim yüceleri görüyor... Yüce görüş sahibi için zarardan emân vardır.

15770Ben dağın başında iken, onun eteğini tâmamıyla görürüm. Her çukuru ve her düzü açıklıkla görürüm.

15771Nitekim, o ulu Hak Eri de, kendi işlerini ihtidasından evvel gününe kadar müşahede eder.

15772O iyi haslet ve tabiatlı mü’min-i kâmil, yirmi yıl sonra ne olacağını görür ve bilir.

15773O müttekî zât, yalnız kendi hâlini görmez, belki garp ve şark ahâlisinin gelecek hallerini de görür.

15774Onun gözünde ve kalbinde Allah’ın nur’u yurt tutar. Neden mi dedin? Vatan muhabbetinden!

15775Hani Yusuf Aleyhisselâm gibi... O da, ayın ve güneşin kendisine secde ettiğini rüyasında görmüş ve babasına haber vermişti.127

15776O «Yenzuru binurillah»128 hadisi, lâf-ı güzâf değildir. Allah’ın nuru felekleri yarar geçer.

15777Ey katır; senin gözünde o ilâhî nur yoktur. Sen hayvanlık hissine bağlısın.

15778Sen, gözünün zayıflığından, ayağının dibini görebiliyorsun. Sen zayıf olduğun gibi kılavuzun da zayıftır.

15779Göz elin ve ayağın kılavuzudur. Basılacak, tutulacak yeri de o görür, basılmayacak, tutulmayacak yeri de...

15780Bundan başka; bir de, benim gözüm daha parlaktır. Bir de şu var: Benim yaratılışım temizdir.

15781Çünkü ben, helâlzâdeyim... Zinadan olma ve sapıklardan değilim ben...

15782Sen ise şüphesiz veled-i zinasın. Çünkü eşekle kısrağın yavrususun. Yay kötü olursa ok çarpık gider.”

Devenin cevaplarını katırın tasdik etmesi ve onun kendinden efdal olduğunu ikrar eyleyip ondan yardım istemesi ve sıdk ile ona sığınması. Devenin de ona iltifat ederek yol göstermesi, pederâne ve şahâne dostluk göstermesi

15783Katır: “Ey deve doğru söyledin” dedi. Bunu söylerken de gözleri yaşla doldu.

15784Bir müddet ağladıktan sonra devenin ayaklarına kapandı ve dedi ki: “Ey kulların Rabbi olan Allah’ın seçilmiş mahlûku!

15785Eğer lûtuf ve kereminden beni bendeliğe kabul etsen ne ziyana girersin?”

15786Deve dedi ki: “Mademki karşımda kusurunu ikrar ve itiraf ettin, yürü, zamanın âfet ve musibetlerinden kurtuldun.

15787Sen insafa geldiğin ve hakkı kabul eylediğin için belâdan kurtuldun. Şimdiye kadar düşmandın, şimdi dost ehline katıldın.

15788Kötü tabiat, senin zâtında aslî değil, iğreti idi. Zîrâ aslî kötülükten inat ve inkârdan başka bir şey gelmez.

15789Hazreti Âdem gibi... Onun zellesi iğreti idi... Onun için derhal tevbe etti.

15790Şeytanın cürmü yâni Âdeme secde etmemekle İlâhi emre isyanı kendisindeki aslî kötülüğün eseri idi. Onun için güzelce bir tevbeye yol bulamadı.

15791Yürü... Kendinden, kötü huyundan, cehennemin alevinden ve yırtıcı hayvan dişinden kurtuldun.

15792Yürü ki, işte şimdi devleti elde ettin, kendini ebedi saaâete attın.

15793Sen «Fedhulî fi ibâdî»129 ve «Vedhulî cennetî»130 hakikatine erdin.

15794Sen «İhdina’s-sırâta’l-müstekîm»131 yâni: “Yâ Rabbî; bizi doğru yola hidâyet eyle” diye duâ ettin. Allah da senin elinden tutup cennete kadar götürdü.

15795Ey aziz; evvelce nâr idin, şimdi nur oldun. Ekşi koruk misâli idin, şimdi yaş ve kuru üzüm gibi tatlılaştın.

15796Bir yıldız gibi sönük idin, şimdi bir güneş gibi parlak oldun. Bundan dolayı sevin. Cenâb-ı Hak, doğruyu en iyi bilir.”

15797Ey Hakk’ın ziyası olan Hüsâmeddin; kalk, kendi balını süt havuzuna kat da;

15798O süt havuzu «Elestü» denizine ulaşsın. Deniz haline geldi mi her türlü bozulmadan kurtuldu demektir.

15799O havuz, bal denizine bir menfez bulursa, artık hiçbir âfete uğramaz ve safiyetini kaybetmez.

15800Ey Allah arslanı; arslan gibi bir kükre de o kükreyiş, yedinci kat göğe kadar ulaşsın.

15801Senin bu makam ve kemâlinden, kâbiliyetsiz ve münkabız canların ne haberi vardır? Fare, aralanın kükreyişini anlar mı?

15802Seni görmeyen ve zamanına yetişmeyen, gönlü deniz gibi engin ve yaratılışı iyi olanların istifadesi için, yüksek ahvâlini altın suyuyla yaz!

15803Cana can katacak olan o sözler, Nil suyu gibi latiftir. İlâhî o lâtîf sözleri Kıptî meşreb olanların gözlerine kan olarak göster!

Bir Kıptî132’nin bir Sıbtî133’ye: “Dostluk ve kardeşlik hakkı için kendi niyetine Nil’den bir testi su doldur da ağzıma tut ki içeyim. Çünkü siz Sıbtîlerin kendileri için doldurdukları saf su oluyor, biz Kıptîlerin doldurduğu ise tamamıyla kan kesiliyor” diyerek yalvarması

15804İşittim ki bir Kıptî, hararet şevkiyle bir Sıbtînin evine geldi.

15805Dedi ki: “Ben senin dostunum ve akrabanım. Bugün sana muhtaç bir haldeyim.

15806Çünkü Mûsâ sihirbazlık etti ve efsun okudu da Nil suyunu bizim için kan haline getirdi.

15807Sıbtîler Nil’den saf su içiyorlar. Fakat o su, göz bağıcılıktan, bizlere karşı kan olmuştur.

15808Kendin için Nil’den bir tas su doldur da bu eski dostun ondan içsin.

15809Kendin için o tası doldurunca içindeki kan olmaz, saf ve sihirden âzâde su olur.

15810Ben de sana tâbî olarak su içmiş olayım... Tâbî olan kişi, tâbî olduğu kişinin lûtfu ile gamdan kurtulur.”

15811Sıbtî dedi ki: “Ey canım ve cihanım; baş üstüne iki gözüm; hizmetinde bulunayım.

15812İstediğin gibi hareket edeyim, hem de sevinerek gideyim. Hizmetkârın olarak seni gamdan halâs eyleyeyim.”

15813Tası Nil’den doldurdu, ağzına götürüp yarısını içti.

15814Tası o isteyene doğru eğdi ve, “sen de iç” dedi. Lâkin su, simsiyah kan oldu.

15815Sonra tekrar kendi tarafına eğince kan su oldu. Kıptî kızdı, gazaba geldi.

15816Hiddeti geçinceye kadar oturdu. Ondan sonra Sıbtîye dedi ki: “Ey büyük kılıç!

15817Ey kardeş, bu düğümün çözülmesine, yâni bu sırrın halline çâre nedir?” Sıbtî dedi ki: “Bu suyu müttekî olan içebilir.

15818Mütteki de Firavun’un yolundan ayrılıp Mûsâ gibi olandır.

15819Musa’nın kavminden ol, bu suyu iç. Ayla sulh et, mehtabı gör!

15820Allah’ın hâs kullarına karşı hışım ve gazabın, senin gözlerine yüz binlerce perde getirmiştir.

15821Gazabını teskin et, gözünü aç da mesrur ol. Dostlardan ibret al da üstâd derecesine çık.

15822Senin Kafdağı kadar küfrün varken bir avuç su içmek hususunda bana nasıl tâbi olabilirsin?

15823Dağ iğne deliğinden geçer mi hiç? Meğer ki o dağ iplik gibi incelsin.

15824Dağ gibi olan küfrünü güzel güzel istiğfar ile erit. Mağfiret bulanların kadehini bulup, içindekini lezzetle iç!

15825Allah Nil suyunu kâfirlere haram edince, sen bu hile ile beni vâsıta kılmakla onu nasıl içersin?

15826Bütün düzen ve hileleri yaratan Allah, senin hileni nasıl kabul eder, ey iftiralar müfterisi!..

15827Mûsâ’ya tabî ol!.. Hilenin sana faydası yoktur. Yaptığın hile yel ölçmekten ibarettir.

15828Nil’in haddi mi var, İlâhî emri terk etsin de kâfirlere su olsun?

15829Sen kendini ekmek yiyor zannediyorsun. Halbuki hayatını eksiltecek yılan zehri yiyorsun.

15830Allah’ın emrine isyan eden bir canlıya ekmek nasıl yarayabilir?”

15831Sen Mesnevî’yi sâde okumak, yahut yalnız dinlemekle istifâde edeceğini mi sanıyorsun?

15832Yahut hikmet kelâmı ve gizli sırlar kolayca ağza ve kulağa gelir mi zannediyorsun?

15833Evet, gelir ama masal gibi gelir. İç değil, kabuk görünür.

15834Başına örtü, yüzüne nikab örtüp yüzünü senin gözünden gizlemiş olan bir dilber gibidir.

15835Senin ahmakça inadından dolayı indinde Kur’ân; Şehnâme134 yahut Kelile ve Dimne adındaki masal kitapları gibidir.

15836Allah’ın inâyet sürme’si gözü açacak olursa, mecaz ile hakikatin farkı o vakit anlaşılır.

15837Yoksa burnu koku duymaz bir kimseye, koku almadığı için, misk ile gübre müsavidir.

15838Kelâm-ı İlâhîyi yâni Kur’ân’ı okumaktan maksat, kendini usançtan, elemden kurtarmaktır.

15839«Vesvâsi’l-hannâs» olan şeytanın verdiği vesvese, gam ve keder ateşini Kelâm-ı İlâhî tesiriyle söndürmek ve kalbi tedavi etmek içindir.

15840Bir miktar âteşi söndürmek için temiz su ile sidik fennen birdir.

15841Vesvese ateşini su da sidik de, her ikisi de, uykunun dert ve keder ateşini söndürmesi gibi söndürür.

15842Lâkin o temiz suyun, Kelâm-ı İlâhî ve Ruhanî olduğuna vâkıf olursan,

15843Rûhundaki vesvese, tamamen zâil olur, kalbin de hakikat gülistanına yol bulur.

15844Zira Kitab-ı İlâhî’nin sırrından koku almış olan kimse bağlarda, dere kıyılarında uçar durur.

15845Sen zanneder misin ki velîlerin mânevî yüzleri de bizim gördüğümüzün aynı olsun.

15846Peygamber bile, “Mü’minler nasıl oluyor da benim hakiki yüzümü göremiyorlar?” diye hayrette kalmış.

15847“Nasıl oluyor da halk, yüzümdeki nuru göremiyor, halbuki o nur, şarkın güneşinden daha parlaktır.

15848Eğer nurumu görüyorlarsa bu şaşırma nedir?” demişti. Vahiy geldi ki: “O «Hakikat yüzü» gizlidir.

15849Müşriklerin o yüzü bedâvâ görmemeleri için, sana ay olarak görünse bile o, halka göre bulut gibidir.

15850Avâm-ı nâs, bu mânevî şaraptan içmesin diye, o vecih sana doğru dâne, halka karşı ise tuzak gibidir.”

15851Allah buyurdu ki: “Sana baktıklarını görürsün, halbuki onlar hamam duvarlarındaki resimlere benzerler... Bakarlar da görmezler...”135

15852Ey sûrete tapan, o taptığın sûretin ölü gözleri de sana, bakar görünür.

15853Onun huzurunda terbiyeni takınırsın... Fakat, onun aldırış etmediğini görünce: neden bana iltifat etmiyor, diye hayretlere düşersin.

15854“Bu güzel resim neden cevap vermiyor, neden verdiğim selâmı almıyor?

15855Karşısında yüz kere secde ettiğim halde neden o, cömertlik gösterip de başını, sakalını oynatmıyor?” dersin.

15856Hak Teâlâ da vâkıâ başını sallamak sûretiyle zâhiren iltifatta bulunmaz, fakat yapılan ibadet karşılığında insanın kalbine tarifsiz bir zevk verir.

15857Çalışıp çabalayıp akla hizmet edersen aklın sana mukabelesi şudur: seni doğru yola ulaştırır; ulaşma vesilelerini artırır.

15858Cenâb-ı Hak, zâhiren sana baş sallamaz ama, seni baş olanlara server yapar.

15859Allah sana gizlice öyle bir şey verir ki bütün dünya senin karşında eğilir.

15860Nitekim bir taşa da öyle bir değer vermiştir ki, altın diye, halk arasında aziz ve muhterem olmuştur.

15861Bir damla su, Allah’ın lûtfu ile inci olur ve altından ziyâde kıymet kazanır.

15862Beden topraktan yaratılmış olduğu halde, Cenâb-ı Hakk’ın verdiği bir kuvvetle cihangirlikte ay gibi üstâd olur.

15863Kendine gel... bu hükümdarlar bir tılsımdır ve ölü bir nakıştır, Çünkü fânidir. Fakat onların gözleri ahmakları aldatmıştır.

15864Zîra, bakar ve göz kırpar gibi görünürler de ahmaklar onlara bir varlık verir, onları delil edinirler.

Kıptî’nin Sıbtîden hayır ve hidayet duâsı talep etmesi, Sıbtînin de Kıptîye hayır duâda bulunması ve o duânın merhametlilerin en merhametlisi olan Allah nezdinde müstecab olması

15865Kıptî dedi ki: “Duâyı benim hakkımda sen et. Zira, kalbimin karalığından bende duâ edecek ağız yoktur.

15866Sen duâ et, belki onun tesiriyle gönül kilidi açılır ve benim gibi bir çirkin, mânevî güzeller arasında yer bulur.

15867Çarpılmış meshe uğramış kişi, duân berekâtıyla yeniden güzelleşir, yahut da bir şeytan yeniden melek olur.

15868Yahut Meryem Aleyhisselâm’ın eli bereketiyle kurumuş hurma dalı yeşerir, meyve verir ve misk kokusu bulur.”

15869Bunun üzerine hemen Sıbtî secdeye kapandı ve dedi ki: “Ey aşikâr ve gizli işleri bilen Allah!

15870Kulun, senden başka kimin huzurunda ellerini açıp talepte bulunur. Duâ da senden, icabet de sendendir!

15871İlâhî; evvelâ duâya meyli sen verirsin ve kula duâ ettirirsin, sonra da duâları kabul eyleyip duâ edenlerin isteğini sen ihsan edersin.

15872Evvel de sensin; âhir de sensin. Biz arada tarif edilemeyecek derecede hiçiz.”

15873Sıbtî böyle duâ ederken nihayet leğeni damdan düştü... Kendi de kendinden geçti.

15874Sonra tekrar kendine geldi ve duâsının müstecâb olduğunu gördü. Çünkü insan için sa’y ettiği şeyden başkası mümkün değildir.

15875Sıbtî henüz duâda idi ki Kıptînin yüreği coştu ve ansızın bir nâra attı ve kükredi.

15876Diyordu ki: “Yetiş, bana imân telkin et de bir ân evvel şu eski küfür zünnânnı kesip kurtulayım.

15877Benim ruhuma bir ateştir saldılar... Benim gibi bir şeytanı candan, gönülden taltif ettiler.

15878Senin dostluğun ve sana karşı hüsnü zannım, elhamdülillah, nihayet elimden tuttu.

15879Sen cennet ağacından bir dal idin. O dalı tutunca beni çekti, cennete götürdü.

15880Sanki beni coşkun bir sel kaptı da cömertlik denizinin kıyısına kadar götürdü.

15881Ben su içmek ümidiyle o sele doğru gitmiştim. Orada bir hakikat denizi gördüm ve ondan kileler dolusu aldım.”

15882Sıbtî bir tas su doldurup: “Al, şimdi iç”, diye Kıptîye uzattı. Kıptî ona dedi ki: “Bırak, suların benim indimde kıymeti kalmadı.

15883Ben «İnnallahe’ş-terâ»136 “Allah mü’minleri satın aldı.” sırrından bir şerbet içtim ki onun feyziyle mahşere kadar susamayacağım.

15884Derelere ve çeşmelere su vermiş olan Allah, benim içerimde de bir kaynağı coşturdu.

15885Hararetli ve susamış olan ciğerim öyle bir himmete nâil oldu ki, artık suyu hakîr görmede...

15886Allah, kulları için kâfi oldu ve «Kaf hâ ya ayn sâd»137 de onun vaadinin sâdık olduğuna delâlet etti.

15887“Ey insan; ben «Kâfî»yim, başkasının yardımını vâsıta etmeksizin ve sebepsiz olarak sana bütün hayırları verebilirim.

15888Ben «Kâfi»yim, istersen seni ekmeksiz doyururum ve askersiz bey yaparım.

15889Sana bahar gelmeden nergis ve nesrin çiçekleri veririm. Kitapsız, ustasız sana ilim ve sanat öğretirim.

15890Mûsâ’ya bir asâ ile cesaret ve kuvvet veririm de Firavun ile ordusundan ibaret bir âleme galebe eder.

15891Mûsâ’nın eline bir nur veririm ki güneşe bile tokat vurur.

15892Bir değneği yâni Mûsâ’nın asâsını yedi başlı bir ejderhâ yaparım ki öyle bir ejderhâyı, dişi bir yılan, erkek bir yılanla birleşerek doğurmamıştır.

15893Ben Nil suyuna hariçten kan karıştırmam, onun suyunu kudret ve kuvvetimle kan haline getiririm.

15894Senin sürûrunu Nil suyu gibi gama tahvil ederim de ondan kurtulup bir daha neşe tarafına yol bulamazsın.

15895Sonra tekrar îmânını yeniledin de Firavundan teberrî ettin mi,

15896Allah’ın rahmet Mûsâ’sını karşına gelmiş, kan olarak akan Nil nehrini O’nun feyziyle su olmuş görürsün.

15897Allah’a olan imân rabıtasını muhafaza ettikçe, sendeki zevk Nil’i asla kan hâlini almaz.

15898Ben, imân edeyim de bu kan tufanından bir su içeyim, diye zan ve niyet ediyordum.

15899Allah’ın tabiatımda bir tebdil yaparak beni bizzat bir Nil hâline getireceğini nereden bilebilirdim?

15900Kendi nazarımda, akan bir Nil halindeyim; başkalarının görüşüne göre ise sâbitim.

15901Nasıl ki bu dünya, peygamberin nazarında, tesbih-i İlâhiye gark olmuş, fakat bizim görüşümüze göre cemâttan ibarettir.

15902Peygamber nazarında bu cihan, aşk ve ihsanla doludur. Başkalarının görüşüne göre ise ölü ve cansızdır.

15903Yer ve gök, O’nun nazarında, tesbih-i İlâhi ile hareket halinde... O, kerpiçten, taştan nükteler duymada...

15904Avam halka eşyânın hepsi de cansız ve ölü görünmede... Ben, bundan daha ziyâde şaşılacak bir perde görmedim.

15905Kabirler, bizim gözümüze müsavi görünür. Fakat evliya gözünde o kabirlerin her biri ya cennetten bir bahçe, yahut cehennemden bir çukurdur.

15906Nâs’ın avam takımı: “Peygamber, neden zevk ve neşe izhâr etmiyor da güler yüz göstermiyor?” derlerdi.

15907Ümmetin seçkinleri de onlara şöyle cevap verirlerdi: “Sizin gözünüze öyle görünüyor O...

15908Bir an bizim gözümüzle bakın da «Hel etâ»138 sûresinde ne kadar handeler bulunduğunu görün!”

15909Armut ağacı üzerinden öyle ters görünür, hakikati görmek istersen ey genç aşağıya in!

15910O armut ağacı, mevhum varlığımızdır. Onun üstünde bulundukça yeni bir şey eski görünür.

15911Orada bulundukça, âlemi hışm akrepleri ve gazap yılanlarıyla dolu bir dikenlik görürsün.

15912O ağaçtan inecek olursan, gül yanaklı güzeller ve mürebbiyelerle dolu bir âlemi müşahede edersin.

Kötü kadının kocasına: “Bu hayalet armut ağacının üstünde iken görünüyor. O armut ağacının üstünden in ki, o hayâlet zâil olsun” demesi... Eğer biri çıkıp da o adamın gördüğü hayâl değildi diyecek olursa şöyle cevap verilir: Bu misaldir, mesel değildir, yâni her cihetten değil, bir cihetten benzer misalde şu kadarı kâfidir ki eğer armut ağacına çıkmasaydı, onlar ister hayâl olsun, ister hakikat olsun gördüklerini göremeyecekti.

15913Bir kadın, budala kocasının gözü önünde, oynaşıyla birleşmek istedi.

15914Kocasına dedi ki: “Hey talihli adam; ağaca çıkıp armut toplamak istiyorum.”

15915Ağaca çıkıp da yükseldikten sonra kocasına bakarak ağlamaya başladı...

15916Kocasına dedi ki: “Ey merdut ahlaksız! Sana şeni fiil’i icra eden o Lûtî kimdir?

15917Sen onun altına kadın gibi yatmışsın, meğerse sen bir muhannes139 imişsin.”

15918Kocası dedi ki: “Hayır, zannettiğin gibi bir şey yok. Galiba senin başın dönmüş de öyle görüyorsun, yoksa burada benden başka kimse yok.”

15919Kadın: “O üstünde yatan kalpaklı herif kimdir söyle?” diye tekrar tekrar bağırdı.

15920Kocası dedi: “Kadın; ağaçtan in; başın dönmüş; galiba bunamışsın sen!..”

15921Kadın ağaçtan inip kocası çıkınca, fahişe, oralarda gizlenmiş olan oynaşını üstüne çekti.

15922Kocası: “Behey kaltak; maymun gibi o üstüne çıkan kimdir?” diye bağırdı.

15923Kadın cevap verdi ki: “İsnadın doğru değil, burada benden başka kimse yok. Şimdi de galiba senin başın döndü. Halt etme ve saçmalama!..”

15924Kocası kadına, bu sözü birkaç kere söylediyse de kadın; “Bu hayalet armut ağacından olacak” dedi.

15925“Behey deyyus; ben armut ağacının üstünde iken seni öyle yanlış görmüştüm.

15926Aşağıya in de bak... burada benden başka kimse yoktur; görülen bu hayâller hep armut ağacındandır.”

15927Şaka ve lâtife bir şey öğretmeye yarar. Onu ciddî olarak dinle, lâtifenin zâhirinde kalma!

15928Akıl ve idrâki kâmil olmayanlar böyle armut ağacı ararlar. Lâkin bu armut ağacından o armut ağacına iyi bir yol vardır.

15929Armut ağacından in ki orada bulunduğun için gözün kararmış ve sersem olmuşsun.

15930Bu armut ağacı, insanın evvel hâlindeki varlık ve benlik vehmidir ki, onun üstünde iken göz kararır ve şaşılaşır.

15931Bu armut ağacından inince, yâni benlik vehmini terk edince fikir, göz ve söz eğrilikten kurtulur.

15932O vakit, bu armut ağacını, dalları yedinci kat göğe yükselmiş bir saâdet ağacı halinde görürsün.

15933Armut ağacından inince yâni benlik vehminden geçip ayılınca Allah’ın rahmeti o ağacı değiştirir.

15934Gösterdiğin bu tevâzûdan dolayı Cenâb-ı Hak, senin gözüne doğru görmek hâssasını ihsan eder.

15935Eğer doğru görebilmek kolay bir hal olsaydı Hazreti Mustafa[s.a.v.] Efendimiz onu Allah’tan diler miydi?

15936Yâ Rabbî; bize hakkı hak olarak göster ve ona tâbî olmamızı müyesser eyle. Bâtılı bâtıl yâni eğriyi eğri olarak göster ve ondan çekinmemizi nasîb eyle, dedim.

15937Hz. Peygamber: “Yâ Rabbî; gökte ve yerde bulunan her zerreyi bize ind-i İlâhiyende olduğu gibi göster” buyurdu.

15938Ey sâlik; indikten sonra armut ağacına yine çık. Çünkü, Allah’ın iradesiyle artık o ağacın mahiyeti değişmiş ve feyz-i İlâhî ile yeşermiştir.

15939Sen Mûsâ tarafına yönelince, yâni bir mürşid-i kâmilin terbiyesi altına girince, o benlik ağacın, Mûsâ Aleyhisselâm’a tecelli nuru görünen ağaç gibi olur.

15940Ateş gibi görünen tecelli nuru o ağacı yakmaz yeşertir; dalı, budağı da: “Şüphesiz ben Tanrıyım” diye seslenir.

15941O ağacın gölgesi altında, senin bütün hâcetlerin husûle gelir. İşte İlâhî kimya böyledir.

15942Varlığın ve benliğin artık helâl olur, Çünkü onda Celâl sahibi Hakk’ın sıfatlarını görürsün.

15943Eğri ağaç düzelir ve Hakk’ı gösterir. Kökü sabit, dalları göklerdedir.140

15944O ağaca «Hz. Musa’ya»: “Eğriliği bırak, doğru ol!” diye mühim bir vahiy gelmiştir.

Mûsâ Aleyhisselâm kıssasının son kısmı

15945Bu beden ağacı, Mûsâ’nın asâsı gibidir. Mûsâ’ya, “onu elinden at!” diye emir gelmiştir.

15946Hazreti Mûsâ onu yere atmadan evvel o asâ, değnekten başka bir şey değildi. Fakat Hz. Mûsâ onu Emr-i İlâhî ile tekrar eline alınca, iyileşti.

15947O asâ evvelce, koyunlara ağaçlardan yaprak düşürmek için kullanılırdı. Mûsâ’nın elinde Firavun’u ve tebaasını acze düşüren bir mucize oldu.

15948Firavun’a uyanların başına hâkim kesildi, sularını kana tebdil etti. Kendilerini ellerini başlarına vurmaya mecbur etti.

15949Ekinlerini çekirgeler yedikleri için, tarlalarının mahsulü kıtlık ile ölüm oldu.

15950Nihayet onların âkıbetine nazar eden ve imâna gelmeyeceklerini anlayan Hazreti Mûsâ’dan bilâihtiyar bir duâ sâdır oldu.

15951Ve dedi ki: “Bu cemâat doğrulmayacak olduktan sonra bu kadar çalışmak ve mucizeler göstermek ne içindir?”

15952Allah’tan emir geldi ki: “Nuh peygambere tâbi ol da işin sonunu görmeyi bırak!

15953İşin sonunu, görmezlikten ve bilmezlikten gel! «Allah’ın emirlerini tebliğ eyle!» emri vardır; o emir boşuna değildir.”

15954Israrının bir hikmeti, onların inatlarının âşikar olmasıdır.

15955Böylece, Hidâyet ve Dalâletin Hak’tan olduğu açıkça fark edilip, herkesçe bilinir.

15956Çünkü, varlıktan maksat, Allah’ın isimlerinin ve sıfatlarının zuhura gelmesidir. İnsanları nasihatle ve azdırmakla imtihan gerek!

15957Şeytan azdırmaya uğraşır, şeyh ise doğru yola getirmeye çalışır.

15958Musibetler üst üste gelip hüzün ve keder verdi. Nil nehri de Kıptîler için tamamıyla kandan ibaret oldu.

15959Nihayet bizzat Firavun, Mûsâ Aleyhisselâm’ın huzurunda eğilip yalvardı.

15960“Ey Sultân! söz söyleyecek yüzümüz yoksa da, bizim yaptıklarımızı sen bize yapma!

15961Parça parça olmuşum, niyazımı kabul et; ben izzet ve azamete alışmışım, bana sert muamele etme!

15962Ey emîn olan Mûsâ; haydi dudağını merhametle kımıldat da, belânın bu ateşli ağzı kapansın.”

15963Mûsâ Aleyhisselâm dedi ki: “Yâ Rabbî; Firavun beni aldatıyor, ama seni aldatamaz!

15964Onun hilesini kabul edeyim mi, yoksa, o hilenin aslını bilmesi için, hud’asına mukabelede bulunayım mı?

15965Her mekr ve hilenin aslı bizdedir. Arz üzerinde olan her şeyin aslı göktedir.”

15966Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Yâ Mûsâ, o köpek, hud’aya değmez. Sen o köpeğin önüne uzaktan bir kemik atıver.

15967Haydi asânı kımıldat da topraklar, çekirgelerin yok ettiklerini yeniden versinler.

15968O çekirgeler de derhal yanıp simsiyah olsunlar da halk, Allah’ın tebdil ve tahvilini görsün!

15969Benim sebeplere ihtiyacım yoktur; o sebepler, hakikâti örtmek için birer perdedir.

15970O sebepler, tabiatçı ilâca dayansın; müneccim yıldızları gözlesin diyedir.

15971Münafık, hırs ve tamâ şevkiyle ve bir şey bulamamak korkusuyla, erkenden pazara gelsin!

15972Allah’a ibâdet etmemiş, hattâ yüzünü yıkamamış iken o cehennem lokması, yiyecek aramaktadır.

15973Yayılıp otlayan kuzu gibi, avam halkının canı da hem yer, hem de yenir.

15974Kuzu otlayıp yayıldıkça, kasap, “o bizim için otlayıp semiriyor” diye sevinir.

15975Sen yiyip, içme hususunda cehennem gibi oburluk eder, cehennem için semirir durursun.

15976Bir gün de hikmet otlağında yayıl da kalbin, gelişip güzelleşsin!

15977Ama ten gıdası bu hikmet rızkına mâni olur. Çünkü ruh tacirdir, ten ise yol kesici!..

15978Yol kesici odun gibi yanar kül olursa, tacirin mumu parlak yanar.

15979Ey insan; sen şuurdan ibaretsin, gerisi o şuuru örter, binâenaleyh kendini kaybetme de boş yere uğraşma!..

15980Bilmiş ol ki her şehvet, şarap ve afyon gibi şuur perdesidir. Akıllı bir kimse onun tesiriyle şaşkınlaşır.

15981Sanma ki insan ancak şaraptan sarhoş olur, aklı gider; bütün şehvetler gözü ve kulağı bağlar!

15982Şeytan şarap içmekten uzaktı, ama onu kibir ve inkârı sarhoş etmişti.

15983Sarhoş, olmayanı var, bakırı ve demiri altın gören kimsedir.

15984Ey Mûsâ, bu sözün sonu yoktur. Dudağını hemen oynat ki yeniden yeşillikler bitsin.”

15985Mûsâ emre uyunca derhal yeryüzü yeşerdi, sümbüller ve iri daneli başaklarla doldu..

15986Kıtlık görmüş ve sığır açlığına uğrayıp ölüm haline gelmiş olan Kıptîler, hemen o nimete saldırdılar.

15987İnsanlar ve hayvanlar birkaç gün Hakk’ın bu ihsanı ile karınlarını iyice doyurdular.

15988Karınları doyup bol bol nimet bulunca isyankâr oldular; zaruret gidince azgınlaştılar.

15989Bilmiş ol ki beden, aç kalmayınca itaatkâr olmaz. Onu tokken ibâdete sevk etmek, soğuk demiri döğmek gibidir.

15990O beden ve ondaki nefs ağlasa ve inim inim inlese de aklını başına al, Müslüman olmaz.

15991Nefs, kıtlık zamanı Mûsâ’nın huzurunda yerlere kapanıp yalvaran Firavun’a benzer.

15992İnsan, ihtiyaçtan kurtulunca azar. Hani eşeğin, yükünü atınca, çifte fırlatması gibi...

15993İşi ileri gitti ve muradı oldu mu o ağlayıp inlemeleri hep unutur gider!

15994Bir kimse yıllarca bir şehirde otursa hattâ orada doğsa, büyüse sonra rüyasında,

15995İyi ve kötü şeylerle dolu bir şehir görse, kendi memleketini unutur.

15996“Ben bulunduğum şehirde yıllardan beri oturuyorum. Bu yeni şehir, benim memleketim değildir, ben burada iğreti bulunuyorum” demez.

15997Belki, dâimi sûrette, o gördüğü yeni şehirde bulunmuş olduğunu zanneder.

15998Ruh da doğup yer tuttuğu gayb âlemini, o eski vatanını unutup bu dünyaya meyil gösterirse şaşılmaz.

15999Çünkü bulutun yıldızları örttüğü gibi, uyku da, o eski vatanını hatırdan çıkartır.

16000Hususiyle ruh, bu âleme gelinceye kadar bir çok makama ayak basmıştır ki o makamların tozu hâlâ onun idrâkinden silinmemiştir.

16001İnsan, başından geçenleri bilmek için sıkı bir azimle işe girişip gönlünü arıtmamıştır ki!

16002Mücâhede ile bir ruhun kalbi, esrar penceresinden başını çıkarır da açılan gözü evveli ve âhiri görür.

İnsanın yaratılışının başından itibaren halleri ve menzilleri

16003Rûh-u insanî, evvelâ Cemad141 mertebesine geldi, oradan Nebatat mertebesine intikal etti.

16004Yıllarca Nebatat âleminde yaşadı da Cemâd âleminde bulunduğunu hatırlamadı. Hattâ Cemâd ile harb etti.

16005Nebat âleminden, Hayvâniyet âlemine intikal edince bu defa da Nebat âleminde bulunmuş olduğunu hatırına getirmedi.

16006Ancak, nebatata karşı, hususiyle baharda çiçeklerin açıldığı devrede bir meyli vardır.

16007Çocukların analarına olan meyli gibi. Ama o, bu meylin ve ana sütüne olan bu iştiyakının sırrını bilmez.

16008Her yeni dervişin yüce bahtlı şeyhine mübalâğalı muhabbeti de bu meyil kabilindendir.

16009Bu dervişin akl-ı cüz’isi, akl-ı küll mesabesinde bulunan o şeyh-i kâmil ve mükemmildendir. Bu gölgenin oynaması da o gül dalının hareketindendir.

16010Nihayet gölgesi, O’nda yok olur da, derviş, şeyhine olan muhabbetin sırrını anlar.

16011Ey iyi talihli kimse; ağaç sallanmasa dalının gölgesi nasıl kımıldar?

16012Cenâb-ı Hak emredince hayvanî âlemden insanlığa geçildi.

16013Böylece insan, iklimden iklime yâni mertebeden mertebeye geçerek âkil, âlim ve kâmil olur.

16014Evvelki akılları yâni bulunduğu mertebelerdeki şuuru hatırında değildir. Nitekim en son aklı da değişecektir.

16015Vâkıâ uyumuş yâni bu dünyaya gelmiş evvelki hallerini unutmuştur. Fakat onu o unutma halinde bırakmazlar.

16016Tekrar o uykudan onu uyandırırlar; Uyanınca kendi haline gülmeye başlayıp:

16017“Rüyada gördüğüm o gam ve keder neydi? Nasıl oldu da doğru düzen halleri unuttum?

16018O gamların ve illetlerin uyku hali, aldanma ve hayal bulunduğunu nasıl fark edemedim” der...

16019Dünya da böyledir, uyuyanın gördüğü rüya gibidir; Rüya görenin gördüğü şeyleri devam edip gidecek sandığı gibi, dünyada gaflet uykusunda bulunanlar da dünyayı sürüp gidecek sanırlar.

16020Ama, ansızın ecel sabahı zuhur edince zan ve hile karanlığından kurtulur.

16021Bu dünya uykusunda gördüğün düşlerin hepsi mahşer gününde birer birer peyda olacaktır.

16022Dünya uykusunda ne yapmış isen o uyanıklık âleminde sana aşikâr olacaktır.

16023Sakın bu rüyada kötülük etmenin tâbiri yoktur sanma!

16024Ey esir ve fakire zulmeden, belki senin rüyada yâni dünyada gülüşün, uyandığın mahşer gününde ağlama ve içini çekme halinde tâbir edilecektir.

16025Rüyadaki ağlayışını, dert ve gam ile inleyişini ise, uyanıklıkta meserret bil!

16026Ey Yusuflann derisini yırtan yâni ey âcizlere zulmetmiş olan kimse o ağır uykudan kurt olarak uyanırsın!

16027Kısastan sonra ölürsün ama ölümünden sonra da o kan uyumaz. “Artık ben öldüm, kurtuldum”, deme.

16028Bu dünya’nın kısas’ı, âlemin nizamı için bir çâredir. Âhiretteki kısasa nisbetle oyuncak gibidir.

16029Dünyadaki ceza, âhiretteki cezaya nisbetle oyuncak gibi kaldığı için Cenâb-ı Hak dünyaya «Oyun» demiştir.142

Cehennemde bulunup ehl-i cehennemi tâzib edecek olan mahlûkâtın aç olup: “Yâ Rabbî; bizim rızıklarımızı bol olarak bize ulaştır, zira sabrımız kalmadı” diye Cenâb-ı Hakk’a yalvarmaları

16030Yâ Mûsâ; bu sözün sonu gelmez. Bırak, o eşekler çayırda otlasınlar...

16031Hepsi de o güzelim otlardan semirsinler. Haberin olsun ki, cehennemde, bunca azgın ve kızgın kurtlarımız lokma beklerler.

16032Bütün o kurtlar feryad edip duruyor. Bu eşekler ise onlar için makbul birer yiyecektir.

16033Hoş nefesinin kimyası, bu eşekleri insan etmek istedi.

16034Sen onları lûtuf ve cömertliğinle bir çok defa davet ettin. Fakat, o eşeklerin adam olmak için talih ve nasibi yoktu.

16035Artık onlara nimet yorganını ört ki çabucak gaflet uykusuna dalsınlar.

16036Uykudan sıçrayıp kalkınca onlar, mumu sönmüş ve sâkiyi gitmiş bulsunlar.

16037Onların azgınlığı sana hayret verdi ama onlar ceza günü, sana tâbi olmadıklarına hasret çekeceklerdir.

16038Bizim adâletimiz zuhûra gelince her çirkin ve kötüye lâyık olan cezayı verir.

16039Apaçık göremedikleri bir Pâdişah gizlice onlarla yaşıyordu.143

16040Sendeki ruh ve akıl gibi; onlar da seninledir ama asla onları göremezsin...

16041O ise senin hareketini, duruşunu görür.

16042Ne şaşılacak şeydir ki bu böyleyken sen, akıl ve ruhu yaratanın seninle oluşunu caiz görmezsin!..

16043Bir kimse akıldan gaflet ederek bir kötülükte bulunur. Sonra aklı onu kınar ve ayıplar.

16044Sen aklından gaflet ettiğin halde aklın senden gafil değildir. Onun seni ayıplaması seninle beraber olduğundandır.

16045Eğer akıl, seninle beraber olmayıp gafil bulunsaydı, yaptığın kötülüğü nasıl görür ve sana ayıplayış sillesini nasıl vururdu?

16046Senin nefsin de akıldan gafil bulunmasaydı, öyle bir delilikte bulunur ve pis işlere girişir mi idin?

16047O halde aklın usturlâb144 âleti gibidir ki onunla varlık güneşinin yakınlığını bilirsin.

16048Aklın bile sana yakınlığı ve sendeki varlığı keyfiyetsiz, yâni anlatılamaz haldeyken ve o yolda akıldan bile bahsedilemezken Hakk’ın sana yakınlığındaki keyfiyetsizlik daha yücedir.

16049Parmağındaki hareket, parmağının önünden, ardından, sağından, solundan değildir.

16050Uyku ve ölüm halinde o hareket, parmaktan gider... Uyanınca yine avdet eder.

16051O hareket, parmağına hangi yoldan geliyor? Nitekim, o olmasa parmağının faydası kalmaz.

16052Gözünde ve gözbebeğinde olan görüş nuru altı cihetten de gelmiyor. Fakat hangi yolla geliyor?

16053Halk âlemi cihetlidir, emir ve sıfatlar âlemi ise bilâ cihettir.

16054Güzelim, «Emir âlemi»ni cihetsiz bil! Emir âlemi cihetsiz olunca onun sahibi bulunan Cenâb-ı Hak elbette büsbütün cihetten münezzehtir.

16055Akıl, «Âlem-i emir»den bulunduğu cihetle cihetsiz olunca, Allâ-mü’l-beyân olan Allah; akıldan üstün akıl, candan üstün candır.

16056Hiçbir mahlûk ona alâkasız değildir. Lâkin bu alâka keyfiyetsizdir.

16057Zira ruhta ne kavuşma vardır, ne ayrılma... Fakat zan ayrılmak ve kavuşmaktan başka bir şey bilmez!

16058Ayrılma ve kavuşmadan başka bir delil ara. Lâkin kavuşma ile ayrılmadan başka delil aramak hastayı teskin eylemez.

16059Asıl’dan uzaksan yakınlığa doğru dâima iz ara ki sendeki erlik damarı seni vuslata götürsün.

16060Bu mânevî alâkayı akıl nasıl anlayabilir? Çünkü O, ayrılığa ve bitişik olmaya bağlıdır.

16061Bundan dolayı Hazreti Mustafa[s.a.v.]: “Allah’ın zâtına dâir mübâhase etmeyin” diye bize vasiyet etmiştir.

16062Zâtı ve mâhiyeti ile tefekkür edilebilen şeylere karşı olan bakış ve görüş, Hakk’ın zâtına olamaz ve göremez.

16063Çünkü düşünenin zannı ve düşüncesi, ancak yol’a taalluk eder. O zan ve düşünce ile Zat-ı İlâhi arasında ise yüz binlerce perde vardır.

16064Herkes bir perde ile örtülmüştür. «Hakk’ın hakikatine vasıl oldum» zannı kendi vehmidir.

16065Bu yüzden anlayışın idraki yanılmasın diye Hz. Peygamber[s.a.v.] ondan vehmi gidermiştir.

16066Vehminde edepsizlik bulunan kimseyi Rabb’in hışmı başaşağı eder.

16067Başaşağı oluş aşağılara doğru gitmektir. Halbuki böyle olan kimse kendisini yükseliyorum zanneder.

16068Allah’ın şaşılacak kudretini ve garib mahlukatını düşünün de yüceliği karşısında kendinizi kaybedin!

16069Cenâb-ı Hakk’ın kemâl sıfatını düşünen kimse sakalını, bıyığını kaybeder.

16070O kimse candan, gönülden: “Ben seni övemem” demekten başka bir şey yapamaz. Çünkü Zât-ı İlâhî’nin beyanı sayıdan, hesaptan ötedir.

Zülkarneyn’in, Kafdağı’na varıp: “Ey Kafdağı; Hakk’ın sanatının azametinden bize bahset” deyince, Kafdağı’nın: “Allah’ın azametinin sıfatı beyan edilemez. Onun karşısında idrakler, yok olur” cevâbını vermesi, bunun üzerine Zülkarneyn’in: Hakk’ın sıfatlarından hatırında olup söylemesi sana kolay geleni söyle” talebinde bulunması

16071Zülkarneyn Kafdağı tarafına gitti, onun zümrütten daha saf olduğunu gördü.

16072O dağ, halka gibi âlem’i ihata etmişti. Zülkarneyn, o muazzam mahlûkun azamet ve cesametine hayrette kaldı.

16073Zülkarneyn dedi ki: “Sen dağ isen, diğer dağlar nedir? Onlar senin büyüklüğüne karşı oyun ve oyuncak gibidir.”

16074Kafdağı dedi ki: “O dağlar, benim damarlarımdır. Güzellikte benim gibi değillerdir.

16075Her şehirde benim gizli bir damarım vardır. Cihanın her tarafı benim damarlarıma bağlıdır.

16076Cenâb-ı Hak bir şehirde zelzele olmasını murad edince bana emreyler, ben de oradaki damarımı oynatırım.

16077O şehre muttasıl olan damarımı kahırla oynatırım.

16078Allah yetişir deyince damarım sakinleşir. Bu sakin halim diğer bir emre kadar devam eder.

16079Ben merhem gibi sakin, fakat müessirim. Sakin olduğum halde kelâmı tahrik eden akıl gibiyim.

16080Buna aklı ermeyenlerin sözüyse, zelzelenin, arzın buharından olduğudur.”

Bir karınca kâğıt üstünde giderken kalemin yazışını görüp, onu methetmeye başladı. Gözü daha keskin olan başka bir karınca: “Asıl parmakları methet, zira hüner onlarındır” deyince ondan da aydın gözlü başka bir karınca: “Ben kolu överim; çünkü parmaklar onun fer’idir” dedi.

16081Ufak bir karınca, kalemin kağıt üstüne yazdıklarını gördü, bu sırrı başka bir karıncaya söyledi.

16082“O kalem, kağıda, fesleğen gibi, susam çiçeği, gibi ve gül gibi acâib nakışlar yaptı” dedi.

16083Öbür karınca dedi ki: “O sanatkâr parmaktır. İş görmede kalem, parmağın fer’i ve eseridir.”

16084Üçüncü karınca da dedi ki: “Parmaklar onları yazdırsa bile bu iş kolun sayesindedir.”

16085Bahis böylece uzadı gitti. Karıncaların beyi daha zeki idi.

16086Karıncaların beyi dedi ki: “Bu hüneri sûretten yâni maddeden görmeyin, zîrâ o sûret, uyku veya ölümle bihaber ve bîkudret oluverir.

16087Sûret, elbise ve asâ gibidir. Akıl ve ruhtan başka bir şeyle bu güzel nakışlar yapılamaz.”

16088Allah’ın kudret ve tevfiki olmayınca, bu akıl ve kalbin de cemâd gibi cansız kalacağından karınca beyi de haberdâr değildi.

16089Allah, bir an akıldan inayetini kaldıracak olursa, o zeki akıl, budalalıklar yapar.

16090Zülkarneyn, Kafdağı’nı söz söyler ve söz incilerini deler bulunca ona dedi ki:

16091“Ey haberdar olup sırları bilen ve söz söyleyen; bana Allah’ın sıfatlarını beyân et!”

16092Kafdağı dedi ki: “Haydi işine git! Sıfât-ı İlâhiye’yi tavsif ve beyâna kimin gücü yeter, onları tavsife kim muvaffak olabilir?

16093Yahut kalemin cüreti ve cesareti var mıdır ki, sayfalar üstüne ondan bir haber ve malûmat yazabilsin?”

16094Zülkarneyn dedi ki: “Ey iyi âlim; Allah’ın sıfatlarından küçük de olsa bir bahiste bulun.”

16095Kafdağı dedi ki: “İşte üç yüz yıllık yol genişliğinde bir sahayı Allah karlı dağlarla doldurmuştur.

16096Sayısız ve hesapsız, birbiri üstüne dağlar vardır ki onları örten karlar üzerine dâima karlar yağar.

16097Bir kar dağının üstüne başka bir kar dağı yığılmada... Kar’ın soğukluğu, ta yerin dibine kadar işlemede!

16098Hakk’ın kudretiyle her kar dağı üzerine daha büyük kardan bir dağ hâsıl olmada...

16099Şahım; eğer böyle karlı bir vadi olmasaydı cehennemin harareti bütün dünyayı mahvederdi.

16100Gafiller de bil ki, akıllı kimselerin hicapları tecelli ateşinden yanmasın diye böyle kar dağlarıdırlar.

16101Eğer karlar yağdıran cehaletin aksi olmasaydı, şevk ve iştiyak ateşinden o Kafdağı gibi âriflerin vücudu yanardı.

16102Ateş, Kahr-ı İlâhî’nin bir zerresi ve alçakların tedibi için kamçısıdır.

16103Allah’ın kahrı ateşi bu derece azîm ve şedit olduğu halde lûtfunun serinliğini gör ki o ateşten ileridir.

16104Bu, keyfiyet ve kemiyetsiz mânevî bir ileri oluştur; ileri geçeni de geri kalanı da bir olarak ihtiva eder.

16105Eğer sen bu hakikati göremedinse, görmeyişin senin nâkıslığındandır. Zîrâ bütün mahlûkâtın aklı, İlm-i İlâhî mâdeninden bir arpa miktarıdır.

16106Ayıp ve noksanı din âyetlerine isnad etme de kusuru kendine bul. Çamurdan olan bir kuş, din semâsına nasıl erişebilir?

16107Kuşun dönüp dolaşacağı en yüce yer havadır. Çünkü onun gelişmesi şehvetten ve hevâdandır.

16108O halde sen evet ve hayır demeyip hayrette kal ki Rahmet-i İlâhiye’den sana bir binek gelsin.

16109Eğer, «hayır» diyerek inkâra kalkışırsan o inkâr senin yolunu vurur. Allah’ın kahrı da, o inkar sebebiyle, kalbinin hidâyete bakacak penceresini kapatır, hakikati göstermez.

16110O halde hayran olup kal ki her tarafında Allah’ın yardımı zuhur etsin.

16111Hayrette kalıp, varlığından geçersen, hal diliyle: «Yâ Rabbî bizi doğru yola götür» demiş olursun.

16112Hakikat bahisleri çok büyüktür. Fakat sen titrer ve Hakk’a sığınırsan o büyüklük ve zorluk, sana kolay görünür.

16113Zira o büyüklük münkirler içindir. Sen aczini itiraf edince senin için o lûtuf ve ihsan olur.

Cebrail Aleyhisselâm’ın Hazreti Mustafa[s.a.v.] efendimize kendisini melek sûretiyle göstermesi ve yedi yüz kanadından biri zâhir olunca ufku ihata etmesi ve o kadar şuâı varken, güneşi görünmez hale getirmesi

16114Hazreti Mustafa[s.a.v.] Cebrail’e buyurdu ki: “Azizim, yaratıldığın sûretle,

16115Kendini bana göster de seni öylece seyredeyim.”

16116Cebrail dedi ki: Yâ Resûlallah, beni o sûrette görmeye tahammül edemezsin. Çünkü hiss-i insani zayıf ve yufkadır, müşahede sana güç gelir.”

16117Fakat Resûlullah talebini tekrar ile buyurmuştu ki: “Melekût alemindeki şeklini göster ki bu ceset, hissin ne derece nâzik ve tahammülsüz olduğunu görsün.”

16118İnsanın bedenine ait duygusu noksan ve zayıftır. Lâkin bâtınında pek büyük bir mizaç vardır.

16119Bu ceset, taşla demire benzer; bu sıfatla o çakmak gibidir.

16120Taşla demir, ateşin vücuda gelmesi için sebeptir. Ateş, bu ana ve babadan kahır yağdırıcı olarak doğar.

16121Yine ateş, bedene ait bir sıfattır... Fakat bedeni kahreder, alevler çıkarır.

16122Keza bedende, İbrahim Aleyhisselâm’da olduğu gibi, öyle bir ziya vardır ki onun tesiriyle ateş burcu kahrolur, söner...

16123Bundan dolayı, hünerler sahibi Resûlullah [s.a.v.] Hazretleri “Biz, ileri gidenlerin artta gelenleriyiz” remzini beyan etmiştir.

16124Bu ikisi yâni çakmak taşı ile demir örs ile çekicin zebûnudur. Fakat sıfat itibariyle demir mâdenlerinden daha kuvvetlidir.

16125İnsan da sûreti ve hilkati itibariyle Cihan’ın fer’idir. Lâkin sıfatı itibariyle onu cihanın aslı bil.

16126Aleyhisselât Efendimiz talebinde ısrar edince, Cebrail birazcık göründü, ama, heybeti dağı bile parça parça ederdi.

16127Sade bir kanadı, şarkı ve garbı kaplamış; Sallallâhü Aleyhi Vesellem Efendimiz o azameti görünce ve onun Hâlik-i Zîşânındaki kudreti düşününce kendinden geçti.

16128Cebrail Aleyhisselâm Resûlullah’ın kendinden geçtiğini görünce insan şekline girip geldi. Zât-ı Risâleti kucaklayıp ayılttı.

16129Cebrâil’in o mehabeti yabancılar içindir. Bu iltifatı ise dostlara mahsustur.

16130Pâdişahların tahtta oturdukları zaman olur ki orada eli kılıçlı ve korkunç çavuşlar bulunur.

16131O çavuşların ve muhafızların ellerinde ucu eğri değnekler, mızraklar ve kılıçlar vardır. Arslanlar bile onları görse, heybetlerinden titrerler.

16132Çavuşların sesinden ve ellerindeki sopadan canlar ürker... Heybetlerinden herkes korkar...

16133Ama bu heybet, yoldan geçenlere, orada Pâdişah bulunduğundan haberdâr etmek içindir.

16134Bu azamet ve heybet, halkın kibir ve kin’i terk etmeleri içindir, onlara mahsustur.

16135Bu mehabet ve şevket, halkın: «Biz ve ben» diye benlik davasına kalkışmamaları, kendini görüp beğenen nefsin fitne çıkarmaması ve şerre kalkışmaması içindir.

16136Böylece Pâdişah’ın kahrı korkusuyla şehirde emniyet ve asayiş devam eder.

16137Halk, böyle nefislerin kötülük heveslerinden kurtulur, pâdişahın heybeti fenalıklara mâni olur.

16138Fakat Pâdişah, meclis-i hâssına gelince, orada mehabet ve kısas gibi şeyler kalır mı?

16139O hâs mecliste hilmler içinde hilmler vardır. Merhametler cûş ve hurûş halindedir. Orada çeng ve ney sesinden başka bir sadâ işitmezsin.

16140Davul ve kösün korkunç sesleri harb esnâsındadır. Hâs nedimlerle işret zamanı duyulan ise çeng nâmeleridir.

16141Muhasebe divanı, yâni icap edenlerin hesabına bakılması, avam içindir. Peri yüzlü güzeller ise işret meclislerinde bulunurlar ve sâkîlik ederler.

16142Zırh ve tolga gibi harb âletleri muharebe için, ipekli libaslar ile sazlar ise işret meclislerinin kurulduğu yerler içindir.

16143Ey cömert kişi, bu bahsin sonu gelmez. Binâenaleyh sözü kes ki her şeyi en iyi bilen Allah’tır.

16144Hz. Ahmed’in Rü’yet-i Cibril’e tahammül edemeyen hiss-i bedenîsi şimdi Medine’de medfundur.

16145Ama, bütün kâinata galebe eyleyen, azim yaratılıştaki mânevî varlığı ise asla değişmeksizin Kurb-u İlâhîde ve doğruluk makamında bulunmaktadır.

16146Tagayyür145 ve tebeddülün146 yeri cesettir, bâkî olan ruh ise parlak bir güneştir.

16147O, güneş gibi olan parlak ruh, tagayyür ve tebeddülden masundur. Çünkü o ne şarka ne de garba mensuptur.

16148Güneş, hiç zerreden, kendinden geçer; mum pervâneden aklını kaybeder mi?

16149Hz. Ahmed’in [s.a.v.] teninin ruhla alâkası gizlidir; bu değişme ten ve cisme ait arızalardandır, bunu bil!

16150Hastalık gibi, uyku ve ağrı gibi... Can, bu sıfatlardan ârîdir.

16151Ruhun vasfını söyleyemem. Söylemiş olsam «Kün» ve «Mekân» âleminde zelzele vâki olur.

16152Ceset tilkisi bir an için perişan olduysa da, herhalde uykuda bulunmuşa benzer.

16153Uykudan tamâmıyla münezzeh olan o arslan o esnada tecelliye mazhar olmuştu. İşte sana hem yumuşak, hem de korkunç ve heybetli bir arslan...

16154Arslan kendisini öyle uyumuş gösterir ki köpekler onu tamâmıyla ölmüş sanırlar.

16155Bir âcizin elinden, bir şeyler yağmalamaya kim cesaret edebilirdi?

16156Hazreti Ahmed Aleyhisselâm da o bakışla kendinden geçti ama, aslında varlık denizi, köpük sevgisi ile coştu, köpürdü...

16157Ay, tamâmıyla bir avuç gibidir, vericidir ve nur saçıcıdır. Ayın eli, avucu yoksa varsın olmasın.

16158Hazreti Ahmet Aleyhisselât Efendimiz, eğer Hakikat-i Muhammediye’nin o azîm kanadını açacak olursa, Cebrail, ebediyen kendinden geçer.

16159Peygamber[s.a.v.] Efendimiz Cebrâil’in karargâhı ve nazargâhı olan Sidretü’l-müntehâ’yı geçince,

16160Cebrail’e: “Haydi ardımca uç”, buyurdu. Cebrail de: “Yâ Resûlallah sen yürü, git. Buradan ilerisi için ben sana refakat edemem” cevâbını verdi.

16161Resûlullah[s.a.v.] Efendimiz buyurdu ki. “Ey felek perdelerini yakıp geçen, gel! Ben daha seyrimin nihai noktasına vâsıl olmadım.”

16162Cebrail dedi ki: “Ey benim güzel nurlu arkadaşım, buradan ötesine geçmek için bir defa kanat çırpacak olursam o kanat yanar.”

16163Bu hikâyeler hayret içinde hayrettir; daha hâsların hallerini görünce hâs kullar, kendilerinden geçerler.

16164Buradaki her kendinden geçiş, bir oyundan ibarettir... Senin kaç canın var? Burası can pazarıdır...

16165Ey Cebrail, sen şerif ve aziz bir melek-i mukarrebsin; lâkin ne pervânesin, ne de mum.

16166Bu tersine sözü göm yâni örtülü bırak Aksine olarak, arslanı yaban eşeğine av yap!..

16167Saçma söz akıtan tulumu bağla, saçma sapan sözler dağarcığını açma!

16168Cüzleri yere bağlı kalana, bu sırlar, saçma sapan gelir.

16169Ey öylelerinin evi olan dünyaya garib gelen sevgili dostum; onlara muhalefet etme ve idareye bak!

16170Ey onların yurtlarına konmuş dost! Diledikleri, istedikleri şeyi ver, onları razı et...

16171Pâdişahın nezdine yâni Huzur-i İlâhiye varıncaya kadar ey Rey’li, Merv’li ile hoş geçin!

16172Ey vaktin Mûsâ’sı olan Hüsâmeddin Çelebi, zamanın firavunlarına karşı rıfk ile, nezâketle söz söylemek gerektir.

16173Eğer kaynayan yağın içine su dökersen tencereyi de, ocağı da harab etmiş olursun.

16174Nazikâne söyle, lâkin doğrudan başka bir şey söyleme. Nezaketle hitab edeceğim diye vesvese ile dolu kelâmda bulunma!

16175İkindi vakti oldu, sözü kısa kes. Ey asrın sahibi, yâni vaktin kutbu olan, asrındakileri ikaz et!

16176Toprak yiyene şekeri medhet; zararlı bir yumuşaklık gösterip de ona toprağı verme!

16177Harfle, sesle alışverişin yok ama yine de can sözlerine can bahçesisin sen.

16178Sözle olan tebligat, şeker kamışı tarlasına korkuluk olarak konulan eşek başı gibidir ki çok kimseyi diken ve çalı halinde bırakmıştır.

16179O sûretle bakanlar, Mesnevî’yi, o fıkralardan ve lâtifelerden ibaret sanırlar; bu zanları dolayısıyla de dövüşte mağlup olmuş bir koç gibi geri geri giderler.

16180Söz sûreti, bil ki mânâ bağındaki, yüce bahçelerdeki eşek başı gibidir.

16181Ey Hakk’ın ziyası olan Hüsâmeddin; bu eşek başını o karpuz tarlasına dik ki,

16182Eşek başı, derisi yüzüldüğü yerden karpuz tarlasına götürülünce, o tarla ona başka bir neş’et147 verir.

16183Ey Hüsâmeddin, sûretini vücûda getirmek bizden, ruh vermek de senden. Hayır... Yanlış söyledim. Bu da senden, o da senden.

16184Şüphesiz sen göklerin övdüğü bir güneşsin, yeryüzünde de ebediyen övül!

16185Arzda bulunanlar da semâdakiler gibi sana hürmet ve tazim etmekte müttehit olsunlar.

16186Ehli arz ile ehl-i semâ müttefik ve müttehit olunca tefrika ve ikilik şirki zâil olur. Mânevî varlık da vahdetten ibarettir.

16187Benim ruhum, senin ruhunu tanıyınca görüp geçirdikleri şeylerin aynı şeyler olduğunu hatırlarlar.

16188İkimizin ruhları Mûsâ ve Harun gibi birleşirler ve süt ile bal gibi kaynaşırlar.

16189Fakat azıcık tanır, bilir de inkâr ederse bu inkâr edişi de birliği örten bir perdeden ibarettir.

16190Böyle azıcık tanımış olanlardan çoğu, sonra yüz çevirip inkâra kalkışınca o Hakikat Kameri yâni insan-ı kâmil onun küfrân-ı nimette bulunmasından gazaba geldi ve evvelki tanımasını da kendisinden söküp çıkarttı.

16191Bu sebeple Hazreti Peygamberin ruhunu bir takım kötü canlar tanımadılar ve inkâra kalkıştılar.

16192Ey muhâtab, şu sözleri okudun, bir de «lemyekün»148 sûresini oku da o eski kâfirin inadını, ısrarını bil!

16193Hazreti Muhammed[s.a.v.] efendimizin zâhirî varlığı dünyaya gelmeden evvel onun vasıflan her kâfirin muskası olmuştu.

16194“Böyle bir zât vardır, acaba ne vakit zuhura gelecektir?” derlerdi, Vech-i Muhammedi’nin hayâliyle yürekleri oynardı.

16195Secde ederek: “Ey insanların Rabbi, onu bir an evvel meydana getir” diye duâda bulunurlardı.

16196İsm-i Muhammedî hürmetine fetih ve zafer talep ettikleri için düşmanları tepetaklak olurdu.

16197Her nerede onlara karşı korkunç bir harb açılsa, Zât-ı Ahmedî’nin yardımı onlara erişirdi.

16198Her nerede kötürüm bir hasta bulunsa, Resûl-i Ekrem’in hatırlanması, ona şifâ veren bir ilâç tesiri yapıyordu.

16199Yahudiler yolda giderken, Resûl-i Ekrem’in şekil ve şemaili kalplerinde, kulaklarında ve ağızlarında bulunurdu.

16200Fakat Resûlullah’ın hakiki nakşını yâni şekil ve şemailini her çakal bulabilir mi hiç? Belki onların bildikleri ve buldukları, Nakş-ı Nebevi’nin fer’i, yâni hayâlden ibaret idi.

16201Risâletpenâh Efendimizin sûreti duvara aksedecek olsa duvarın kalbinden kan damlar.

16202Sallallâhü Aleyhi Vesellem’in sûreti duvara öyle saâdet verir ki derhal duvar iki yüzlü olmaktan kurtulur.

16203Temiz ve pak kişilerin temizliğine karşı, duvarın iki yüzlülüğü onun için ayıptır doğrusu...

16204Hülâsa, Yahudiler; Resûl-i Ekrem’i görünce, bütün bu yüceltmeyi ve muhabbetlerini âdeta yel aldı götürdü.

16205Kalp bir altın ateşi görünce derhâl kararır. Kalp, kalbe yol bulabilir mi hiç?

16206Kalp, mihenk taşına olan iştiyakını söyleyip durur. Böylece taliplerini şüpheye düşürür.

16207Nâkesler onun hile tuzağına kapılıp gider, aşağılıkların zannı bu hayâl üzere olur.

16208“Eğer bu hâlis akçe olmasaydı, hiç mihenk taşını ister miydi?” diye düşünürler.

16209O, mihenk taşını ister ama şüphesiz ki kendisinin kalp olduğunu ortaya çıkartacak mihenk taşını değil!

16210Kalp akçenin kalp olduğunu gizleyen mihenk taşı ne mihenktir, ne de biliş, anlayış nurudur.

16211Çirkin kişinin hatırı için yüzdeki kusurları gizleyen ayna;

16212Gerçek ayna değildir, münafıktır. Böyle bir ayna arama, ondan sakın!

16213Ey Hakk’ı ve hakikati arayan kişi! Sen ikiyüzlü olmayan, dosdoğru bir ayna ara da, onda kendini dosdoğru gör. Artık sözü de bitir. Her şeyin en doğrusunu Allah daha iyi bilir.

DÖRDÜNCÜ CİLDİN SONU

1Alâk Sûresi’nin 19. âyetinden. “Sakın onu dinleme de (Rabbine) secde et ve yakınlaş.”

2Hazreti Mûsâ’nın davetini kabul etmeyen Firavun ile Mısırlıların uğradıkları felaketlerden biri de Nil suyunun onlara kan görünmesi, Beni İsrail’in ise berrak su olarak içmesiydi.

3Nevmid: Ümitsiz, me’yus.

4Bu beyitte bir Hadis-i Kudsî’ye işaret vardır: “Kulum farzlardan başka nâfile ibadetlerle bana öyle yaklaşır ki, ben onun gözü olurum benimle görür, kulağı olurum benimle işitir, eli olurum benimle iş görür.”

5Sahtiyan: İşlenmiş, tabaklanmış, sepilenmiş ve cilalanmış deri.

6Derler ki, sırtlan avcıları sırtlanı görünce görmüyorlarmış gibi davranırlar ve “Sırtlan nerede, göremiyoruz?” derlermiş. Sırtlan da beni görmüyorlar diye aldanır, kaçmaz ve yakalanırmış.

7Tâhâ Sûresi’nin 107. âyeti.

8Basîr: Çok iyi gören.

9Semi’: Çok iyi duyan.

10Sabîh: Güzel, lâtif, şirin.

11Ameş hastalığı: Gözü zayıf olma, zayıf gözlülük.

12Külhan: Hamamları ve hamamda kullanılan suyu ısıtmaya yarayan büyük ocak veya hamamın ısıtma düzeninin bulunduğu kısım.

13Fetih Sûresi’nin 29. âyetine işarettir: “Muhammed Allah’ın elçisidir. Onun yanında bulunanlar da kâfirlere karşı çetin, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rükûa varırken, secde ederken görürsün. Allah’tan lûtuf ve rıza isterler. Yüzlerinde secdelerin izinden nişanları vardır.”

14Debbağ: Derileri terbiye edip kösele, meşin sahtiyan haline getiren kimse.

15Nur Sûresi’nin 26. âyetine işarettir. “Kötü kadınlar, kötü erkeklere, kötü erkekler ise kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara yaraşır. İşte bu temiz olan, (iftiracıların) söylediklerinden çok uzaktırlar. Kendileri için bağışlanma ve güzel bir rızık vardır.”

16Yasin Sûresi’nin 18. âyetine işarettir: “Onlar dediler ki: ‘Herhalde biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık. Eğer bu işten vazgeçmezseniz, andolsun ki, sizi hiç tınmadan taşlarız ve mutlaka bizden size pek acıklı bir azab dokunur.”

17Mısır’da tavuk yumurtasını sıcak gübre içine korlar, günde birkaç defa çevirirler, üç hafta sonra civciv çıkarmış.

18Müzevvir: Tezvirat yapan, yalancı, söz taşıyan.

19A’raf Sûresi’nin 23. âyetinden.

20Harrub: Keçiboynuzu denilen ağaçtır ki bittiği yerlerdeki binalar harab olurmuş.

21İhtiyâr: İstediği gibi hareket edebilme, hür irade.

22Cemî: Çoğul.

23Yasin Sûresi’nin 53. âyetinden: “Başka değil, sadece bir tek çığlık olmuş, derhal hepsi toplanmış huzurumuza getirilmişlerdir.”

24Âlem-i Suğrâ: Küçük âlem.

25Âlem-i Kübrâ: Büyük âlem.

26Cemad: Cansız, hayat eseri ve gelişmesi olmayan.

27Neml Sûresi’nin 36. âyetine işarettir: (Elçiler, hediyelerle) gelince Süleyman şöyle dedi: “Siz bana mal ile yardım mı etmek istiyorsunuz? Allah’ın bana verdiği, size verdiğinden daha iyidir. Ama siz, hediyenizle böbürlenirsiniz.”

28Tahrim Sûresi’nin 8. âyetinden. “Ey iman edenler! Samimi bir tevbe ile Allah’a dönün. Umulur ki Rabbiniz sizin kötülüklerinizi örter, Peygamber’i ve onunla birlikte iman edenleri utandırmayacağı günde Allah sizi, içlerinden ırmaklar akan cennetlere sokar. Çünkü onların nurları, önlerinde ve yanlarında koşar da, ‘Ey Rabbimiz! Nurumuzu tamamla, bizi bağışla, çünkü sen her şeye kâdirsin’ derler.”

29Eskiden bazı zenginler bindikleri dişi katırların gebe kalmaması için ferclerine altın kilit taktırırlarmış.

30Yusuf Sûresi’nin 19. âyetine işarettir: “Daha sonra bir kafile gelmiş, sucularını da göndermişlerdi. Vardı, kovasını kuyuya saldı, “Müjde hey, müjde! İşte bir çocuk!” dedi. Ve onu satılık bir mal olarak gizleyip korudular. Allah ise onların ne yapacaklarını biliyordu.”

31Sûfi büyükleri derler ki; Cenâb-ı Hak ruhlara “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” diye hitab etti. Onlar da “Evet” diye cevap verdiler. Fakat o hitabın zevki ve lezzeti ruhlarda sabit kaldı. Dünyaya geldiklerinde ne vakit güzel bir ses işitseler o hitabın lezzetini hatırlarlar. Mûsikiden zevk alınmasının sebebi de budur.

32Sûr: 1. Boynuzdan yapılmış uzunca boru. 2. Kıyamet kopunca İsrafil’in herkesi mahşer meydanına toplamak için çalacağı boru.

33Nesnâs: Güya Yemen taraflarında bulunan bir nevi mahlûk imiş ki tek elli ve tek ayaklı olup yüzü insana benzermiş. Yerden ot ve tane toplarmış. Bunu insan sûretinde olduğu halde insanlıktan haberi olmayan kimseler diye tevil etmek de mümkündür.

34Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden.

35“Allah’tan başka kimsenin gücü ve kuvveti yoktur.” mânâsındaki Hadis-i Şerif.

36Resûlullah’ın Uhud gazasında yüzü yaralanmış ve bir dişi kırılmış. Bu hal Ashab-ı Kirâm’ı müteessir etti de “Ya Resûlallah müşrikler aleyhine duâ buyursan” dediler. Aleyhisselât Efendimiz ise “Ben lânet ve inkisar etmek için değil, davet etmek ve rahmet olmak üzere gönderildim.” buyurduktan sonra: “Yâ Rabbî, kavmimi hidayet eyle. Onlar hakikati bilmiyorlar” diye duâ etti.

37Neml Sûresi’nin 18. âyetinden: “17: Cinlerden, insanlardan ve kuşlardan müteşekkil orduları Süleyman’ın hizmetinde toplandı, hepsi bir arada (onun tarafından) düzenli olarak sevkediliyordu. 18: Nihayet karınca vâdisine geldikleri zaman, bir karınca dedi ki: “Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin; Süleyman ve ordusu farkına varmadan sizi ezmesin!” 19: (Süleyman) onun sözüne gülümseyerek dedi ki: “Ey Rabbim! Bana ve ana babama verdiğin nimete şükretmemi ve hoşnut olacağın iyi iş yapmamı gönlüme getir. Rahmetinle, beni iyi kulların arasına kat.”

38Eyaz, Sultan Mahmud Gaznevî’nin çok sadık ve sevgili kölesidir. Saraya satıldığı vakit giymekte olduğu aba ile çarıkları hususî bir odada saklar, eski halini unutmamak için ara sıra o odaya gidip onlara bakarmış.

39İnsan Sûresi’nin 1. ve 2. âyetlerine işarettir: “1: Gerçekten insan üzerine dehirden (zamandan) öyle bir müddet geldi ki o zaman o, anılmaya değer bir şey değildi. 2: Doğrusu biz insanı, imtihan etmek için karışık bir nutfeden (erkek ve kadın sularından) yarattık da onu işitici, görücü yaptık.”

40Hatîm: Kâbe’ye bitişik kısa bir duvardır ki, içerisi Kâbe arsasındandır. Kureyşliler Kâbe’yi tamir ettikleri vakit paraları yetişmediği için o kadar arsayı hariçte bırakmışlar ve yeri belli olsun diye kısa bir duvar çekmişlerdi.

41Sübûr kelimesi ölüm talebine dair nidâdır. (Ya sübûrah) derler ki: “Ey ölüm, neredesin, gel yetiş de beni bu dertten kurtar” demektir.

42Tebbet Sûresi’nin 5. âyeti.

43Revnak: Güzellik, göz alıcı parlaklık.

44Çulha: Dokumacı.

45Câize: Büyüklere sunulan bir hediyeye, daha çok şiir ve veya sanat eserine karşılık alınan para, bahşiş.

46Deyyân: Mükâfatı ve cezayı hakkıyla veren (Allah).

47Bakara Sûresi’nin 153. âyetine işarettir: “Ey iman edenler! Sabır ve namazla yardım isteyin. Şüphe yok ki Allah, sabredenlerle beraberdir.”

48Akıl, ikâl kelimesinden müştakdır. İkâl; deve çökertildiğinde kalkıp gitmesin diye dizine bağlanan ipin adıdır. İnsanı tehlikeli bir yere gitmekten men eylediği için insandaki idrak ve şuura da akıl denilmiştir. Aklın bir dünya işlerine, bir de ahiret umûruna ereni vardır. Birincisine ‘akl-ı meaş’, ikincisine ise ‘akl-ı mead’ derler. Her biri erdiği işleri tavsiye eder.

49Huzu’: Alçakgönüllülük.

50Bu hâdise, Mâide Sûresi’nin 27-31. âyetlerinde anlatılmaktadır.

51Necm Sûresi’nin 17. âyetinden: “(Peygamberin) gözü şaşmadı ve sınırı aşmadı.”

52Rum Sûresi’nin 50. âyetinden: “Şimdi bak Allah’ın rahmetinin eserlerine! Yeryüzünü ölümünden sonra nasıl diriltiyor? Şüphe yok ki O, mutlaka ölüleri diriltir. O her şeye kâdirdir.”

53Âl-i İmran Sûresi’nin 185. âyetinden: “Her canlı ölümü tadacaktır. Kıyamet günü ecirleriniz size eksiksiz olarak verilecektir. Kim cehennemden uzaklaştırılıp cennete konursa o, gerçekten kurtuluşa ermiştir. Dünya hayatı, aldatıcı zevkten başka bir şey değildir.”

54“Ah özledim!”

55Harrub: Keçiboynuzu dediğimiz ağaçtır.

56A’raf Sûresi’nin 23. âyetinden: “Dediler ki: (Ey Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik, eğer bizi bağışlamaz ve bize rahmetinle muamele etmezsen muhakkak ziyana uğrayacaklardan oluruz!)”

57Hicr Sûresi’nin 39. âyetinden: “(Şeytan) Dedi: ‘Rabbim! Beni azdırmana mukabil yemin ederim ki, yeryüzünde onlara günahları süsleyeceğim ve onların tümünü kesinlikle azdıracağım.”

58Müzzemmil Sûresi’nin 1. âyeti: “Ey örtüsüne bürünen (Peygamber).”

59A’raf Sûresi’nin 204. âyetinden: “Kur’ân okunduğu zaman, hemen susup onu dinleyin, umulur ki, rahmete nâil olursunuz.”

60Bi’set: Allah’ın insanları Hak dine çağırmak için peygamber göndermesi.

61Hendese: Geometri.

62Rümûz: Remizler, mânâsı kapalı sözler, semboller.

63A’raf Sûresi’nin 179. âyetinden: “Andolsun ki, cinlerden ve insanlardan birçoğunu cehennem için yarattık. Onların kalbleri vardır, fakat onunla gerçeği anlamazlar. Gözleri vardır, fakat onlarla görmezler. Kulakları vardır, fakat onlarla işitmezler. İşte bunlar hayvanlar gibidirler. Hatta daha da aşağıdırlar. Bunlar da gafillerin ta kendileridir.”

64Tevbe Sûresi’nin 125. âyetinden: “124: Bir sûre indirildiği zaman, içlerinden biri çıkar, “Bu sûre hanginizin imanını arttırdı?” der. Fakat mü’minlere gelince, aslında her inen sûre onların imanını arttırmıştır ve onlar sürekli olarak müjdelenip duruyorlar. 125: Kalplerinde bir hastalık olanlara gelince, onların da murdarlıklarına (küfürlerine) murdarlık (küfür) katmıştır ve kâfir olarak ölüp gitmişlerdir.”

65Belâdür: Hindistan’da bir yemiş, yahut onun ağacı.

66Çevgân: Gûy ü çevgân adında bir oyunda kullanılan, ucu çengelli bir sopa. Gûy adındaki ortası delikli top ortalığa atılır, atlı yarışmacılar çevgânlarıyla o topu almaya çalışırlarmış.

67Fakih: Fıkıh âlimi, İslâm hukukçusu.

68Tâle Bekâhu, “Uzun müddet pâyidar olsun” mealinde bir duâdır. Hayırlı kimseler uzun ömür sürsün ki halk onların ilminden, irfanından, lûtfundan, ihsanından uzun müddet istifade edebilsin.

69Neml Sûresi’nin 10. âyetine işarettir: “Asânı at!” (Asâyı atıp) onu yılan gibi hareket eder görünce dönüp arkasına bakmadan kaçtı. (Dedik ki): “Ey Mûsâ korkma! Çünkü benim huzurumda peygamberler korkmaz.”

70Müzevvir: Tezvirat yapan, yalancı, söz taşıyan.

71Mürâî: Riyakâr, ikiyüzlü.

72Altın parayı kalp akçeden ayırd etmek için para mihenk taşına sürülür, ya da makasla kesilirmiş.

73Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden.

74Hadis-i Şerif’te buyrulmuştur ki: “Allahü Teâlâ sizin sûretlerinize ve amellerinize bakmaz, belki kalplerinize ve niyetlerinize nazar eder.”

75Şemme: 1. Çok az miktar. 2. Bir defa koklamak.

76Üveys: Veysel Kâranî.

77Helîle: Karahalîle de denilen bir bitkidir ki dövülerek müshil mâkamında kullanılır. Lezzeti acıca olduğu için şekerle karıştırılarak yenilir. Hazreti Mevlâna, İlâhi yardım ile benlik acılığından kurtulmuş olan Hazreti Üveys’i şekerle terbiye olunmuş helîleye benzetiyor.

78Füruat: Dallar, kollar budaklar, ayrıntılar.

79Zelle: Sürçüp kayma. Peygamberlerin günah sayılmayacak küçük hatalarını tanımlamak için kullanılır.

80Eflâtun: Ünlü Yunan filozofu, Platon. Eski edebiyatta akıllılık ve isabetli görüş timsalidir.

81Bakara Sûresi’nin 6-7. âyetlerine işarettir: “6- Şu muhakkak ki inkâr edenleri uyarsan da, uyarmasan da onlar için birdir. Onlar inanmazlar. 7- Allah onların kalplerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Gözlerinin üzerinde bir de perde vardır. Ve büyük azap onlaradır.”

82Arap atı kaçınca, sahibi onu (taâl) yâni “Gel” diye çağırır. Bu hitap aralarında âdeta atı çağırmaya mahsus gibi olmuştur. Kur’ân-ı Kerîm de Arap lisanıyla nâzil olduğu için Kur’ân’ın çeşitli yerlerinde (Teâlev) hitabı geçmektedir.

83İmrahor: Ahır beyi, seyislerin başı.

84Âl-i İmran Sûresi’nin 64. âyetinden: “De ki: Ey kitap ehli! Sizinle bizim aramızda ortak olan bir söze geliniz. Allah’tan başkasına kulluk etmeyelim, O’na hiçbir şeyi eş tutmayalım ve Allah’ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilâhlaştırmasın. Eğer onlar yine yüz çevirirlerse, deyin ki: Şahit olun biz müslümanlarız.”

85Ferzin: Satranç oyunundaki vezir taşı.

86Girdekûh: İnkârcı ve sapkınların çokluğuyla şöhret almış bir yermiş.

87Şöyle bir Hadis-i Şerif rivâyet olunur: “Muhasebenize bakılmadan evvel siz kendi muhasebenizi görünüz, amelleriniz mizana konulmadan evvel onları kendiniz tartınız ve mev’ûd ecel gelmeden önce kendinizi ölü yerine koyunuz.”

88Mülk Sûresi’nin 6-9 âyetlerine işarettir: “6: Rablerini inkâr edenler için cehennem azabı vardır. Ne kötü gidilecek yerdir o! 7: Oraya atıldıklarında, onun kaynarken çıkardığı uğultuyu işitirler. 8: Az daha öfkeden çatlayacak. Her ne zaman oraya bir topluluk atılsa, onun bekçileri onlara: ‘Size korkutucu bir peygamber gelmemiş miydi?’ diye sorarlar. 9: Derler: ‘Evet, bize uyarıcı geldi ama biz yalanladık ve Allah hiçbir şey indirmedi, siz ancak büyük bir sapıklık içindesiniz.’ dedik.”

89Subh-i kâzib: Asıl sabah olmadan evvel doğu tarafında hafifçe ve üçgen şeklinde görülen aydınlıktır ki biraz sonra kaybolur.

90Zilzâl Sûresi’nin 1. âyeti: “1: Yer o yaman sarsıntı ile sarsıldığı, 2: Yer, içindeki ağırlıkları çıkarıp dışarı attığı, 3: Ve insan: ‘Ona ne oluyor’ dediği zaman.”

91Yed-i Beyzâ: “Beyaz el” demektir ki Hazreti Mûsâ’nın bir mûcizesine işarettir. Hazreti Mûsâ elini koynuna sokup çıkarttığında elinden gözleri kamaştıracak bir nur yayılmıştır. (Bu hadise, Taha Sûresi’nin 22, Neml Sûresi’nin 12, Kasas Sûresi’nin 32. âyetlerinde aktarılmaktadır.)

92Hakîm: Her şeyden üstün ve tedbirli olan (Allah).

93Habîr:Her şeyden haberi olan (Allah).

94Derbent: 1. İki dağ arasındaki geçit, dar geçit boğaz. 2. Küçük kale.

95Maide Sûresi’nin 33. âyetinden: “Allah ve Resûlüne karşı savaşan ve yeryüzünde fesat çıkarmaya çalışanların cezası, ancak öldürülmeleri veya asılmaları yahut ayak ve ellerinin çaprazlama kesilmesi, ya da yeryüzünde başka bir yere sürgün edilmeleridir. Bu, dünyada onlar için bir zillettir. Ahirette ise onlar için büyük bir azab vardır.”

96Tutmaç: Küçük ve dört köşe kesilmiş hamur parçalarının haşlandıktan sonra sarımsaklı yoğurtla karıştırılması ile yapılan yemek.

97Necm Sûresi’nin 17. âyetinden: “(Peygamberin) gözü şaşmadı ve sınırı aşmadı.”

98Kehf Sûresi’nin 110. âyetine işarettir: “De ki: Ben de sizin gibi ancak bir beşerim. Ne var ki, bana ilâhınızın ancak bir ilâh olduğu vahyolunuyor. Onun için her kim Rabbine kavuşmayı arzu ederse iyi amel işlesin ve Rabbine yaptığı ibadete hiç kimseyi ortak etmesin.”

99Mûsa ve Hızır Aleyhisselâm yol arkadaşı olmuşlar ve bir gemiye binmişlerdi. Gemiciler onlardan para almadığı halde Hızır gemiden bir parça koparmıştı. Bunun sebebi ise gemiyi tahrip etmek değil, ileride bekleyip sağlam gemilere el koyan zâlim bir hükümdarın gazabından kurtarmaktı. Bu hâdisenin tamamı, Kehf Sûresi’nin 60-82. âyetleri arasında anlatılmaktadır.

100Dehriye: Her şeyin dehr (zaman) tarafından tayin edildiğini iddia ederek Allah’ın varlığını ve yaratıcılığını inkâr edenler ve bunların mezhebi. Bir nevi materyalizm.

101Ümmü’l-kitab: Kitapların anası.

102Ahkaf Sûresi’nin 3. âyeti.

103Fatiha Sûresi’nin 5. âyeti.

104Hasr: Bir şeye, kişiye, konuya, meseleye has hâle getirme, o yolda sarf etme. Umumilikten çıkartıp sınırlama.

105Nedîm: Esâsen işret meclislerinde birlikte bulunan demektir ki bu kişilere “çanak yoldaşı” da derlerdi. Sonradan zarif, nüktedan ve musahib mânâsında kullanıldı.

106Enfâl Sûresi’nin 17. âyetinden: “…(Taşları) Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı…”

107“Ben gizli bir hazine idim, bilinmek istedim, bilineyim diye halkı yarattım” şeklindeki bir Hâdis-i Kudsi’den.

108Hadis-i Şerif’te “Uyku, ölümün kardeşidir” buyrulmuştur.

109Ahzab Sûresi’nin 41. âyetinden: “Ey iman edenler! Allah’ı çokça zikredin.”

110Fecr Sûresi’nin 28. âyetinden: “Hem hoşnut edici, hem de hoşnut edilmiş olarak Rabbine dön.”

111İnşirah Sûresi’nin 6. âyetine işarettir: “Evet, zorlukla beraber bir kolaylık vardır.”

112Muammer: Çok yaşamış, uzun ömürlü.

113Nalça: Aşınmasını önlemek için ayakkabıların ökçelerine takılan demir.

114«Kul eûzü» “sığınırım” şeklinde başlayan Felak ve Nas Sûreleri.

115Bu beyit, “Dünyadan sakının. Çünkü o Hârut ve Mârut’tan daha sihirbazdır” şeklindeki bir hadîse işarettir.

116İbrahim Sûresi’nin 27. âyetinden: “Allah, iman edenleri, dünya hayatında da, ahirette de sağlam bir söz üzerinde tutar; zalimleri de saptırır ve Allah, dilediğini yapar.”

117Sâd Sûresi’nin 72. âyetinden: “Onu tesviye edip, düzeltip de ruhumdan ona üfledim mi derhal ona secdeye kapanın.”

118İnsan Sûresi’nin 5. âyetinden: “Kuşkusuz iyiler de karışımı kâfûr olan dolgun bir kadehten içerler.”

119Vedûd: Çok fazla muhabbetli, pek şefkatli (Allah).

120İbrahim Sûresi’nin 48. âyetine işarettir: “O gün yeryüzü bir başka yere, gökler, başka göklere çevrilecek ve bütün varlıklar, kabirlerinden çıkıp bir ve gücüne karşı durulmaz olan Allah’ın huzuruna toplanacaklardır.”

121Dımışk: Şam.

122Arasat: Kıyamet günü bütün ölülerin diriltilerek toplanacağı yer, mahşer meydanı.

123Vahş: Afganistan’ın Bedahşan bölgesinde bir şehir.

124Serkülâh: Vaktiyle doğan kuşlarını yavru iken tutarlar, başına “serkülâh” dedikleri bir başlık takarlarmış. Hayvan o başlık altında ve dünyayı göremez bir halde bulunduğu için el üstünde oturmaya alışırmış. Ava gidildiği vakit de öylece götürülür, bir kuş görülünce doğanın serkülahı çıkartılıp salıverilir, o da gidip kuşu yakalar ve getirirmiş.

125Hucurat Sûresi’nin 1. âyetinden: “Ey iman edenler! Allah’ın ve Resûlünün huzurunda öne geçmeyin. Allah’tan korkun. Şüphesiz Allah işitendir, bilendir.”

126Hûd Sûresi’nin 43. âyetinden: “42: Gemi içindekilerle birlikte, dağlar gibi dalgalar arasında akıp gidiyordu. Nuh ayrı bir yere çekilmiş olan oğluna bağırdı: “Yavrucuğum, gel, bizimle beraber bin! Kâfirlerle beraber olma!” 43: O, dedi ki; “Ben, baeni sudan koruyacak bir dağa çıkacağım.” Nuh da “Bu gün Allah’ın merhamet ettiğinden başkasını, Allah’ın bu emrinden koruyacak kimse yoktur” dedi. Derken dalga aralarına giriverdi. O da boğulanlardan oldu.”

127Bu hâdise, Yusuf Sûresi’nin 4-6. âyetlerinde anlatılmaktadır.

128“Mü’minin kavrayışından çekinin. Zira mü’min Allah’ın nuruyla bakar.” şeklindeki Hadis-i Şerif’e işarettir.

129Fecr Sûresi’nin 29. âyeti: “Kullarımın arasına gir.”

130Fecr Sûresi’nin 30. âyeti: “Cennetime gir.”

131Fatiha Sûresi’nin 6. âyetinden.

132Kıptî: Eski Mısırlıların Araplaşmış torunları olan Mısır köylüsü.

133Sıbtî: İsrailoğlu, Yahudi.

134Şehnâme: İran’lı yazar Firdevsî’nin İran hükümdarlarının hayat ve zaferlerini anlatan yarı masalsı, ama edebî kıymeti yüksek kitabı.

135“A’raf Sûresi’nin 198. âyetine işarettir: Siz onları doğru yola çağıracak olsanız da duymazlar. Onların sana baktıklarını görürsün, bakarlar, ama görmezler.”

136Tevbe Sûresi’nin 111. âyetinden: “Allah, mü’minlerden, canlarını ve mallarını, kendilerine cennet vermek üzere satın almıştır…”

137Meryem Sûresi’nin başında yer alan “Kâf, Hâ, Yâ, Ayn, Sâd” harfleri müteşâbihattan, yâni mânâları herkesçe anlaşılamayan esrâr-ı ilâhiye’dendir.

138“Hel etâ…” âyetiyle başlayan İnsan Sûresi.

139Muhannes: 1. Korkak, namussuz, ahlâksız. 2. Kadın gibi olan erkek.

140İbrahim Sûresi’nin 24-25. âyetlerine işarettir: “24- Görmedin mi? Allah nasıl bir misal verdi. Güzel bir söz, kökü (yerde) sabit, dalları gökte olan güzel bir ağaç gibidir. 25- (O ağaç) Rabbinin izniyle her zaman meyve verir. Öğüt alsınlar diye Allah insanlara böyle misaller verir.”

141Cemad: Cansız, hayat eseri ve gelişmesi olmayan.

142Hadid Sûresi’nin 20. âyetinden: “Biliniz ki dünya hayatı bir oyun, bir eğlence, bir süs ve kendi aranızda övünme, mal ve evlat çoğaltma yarışından ibarettir….”

143Hadid Sûresi’nin 4. âyetine işarettir: “…Nerede olsanız O sizinle beraberdir. Allah yaptıklarınızı görmektedir.”

144Usturlab: Üstüne gökkubbesinin haritası çizilmiş, yarım daire şeklinde bir âlettir. Yıldızların hareketleri ve uzaklıkları ile güneşin doğuş ve batış saatlerini hesaplamakta kullanılır.

145Tagayyür: Başkalaşma, değişme, bozulma.

146Tebeddül: Değişme, başka şekil alma.

147Neş’et: Hâsıl olma, oluşma, yetişme, çıkma.

148Beyyine Sûresi’nin 1. âyetinden: “Kitap ehlinden ve müşriklerden (Hakk’ı) tanımayanlar, kendilerine açık delil gelinceye kadar inkârlarından ayrılacak değillerdi.”

CİLT - V

16214Yıldızların şahı olan şah Hüsâmeddin, Mesnevî’nin beşinci cildine başlanılmasını istemektedir.

16215Ey Hakk’ın ziyası ve cömert olan, safa üstadlarının da üstadı bulunan Hüsâmeddin!

16216Eğer halkın gözleri hakikati görmekten perdeli olmasaydı ve havsalalar dar ve zaif bulunmasaydı.

16217Seni hakkıyla ve kemâlâtına lâyık bir sûrette methederdim, bu sözlerden başka sözler söyleyecek bir dudak açardım.

16218Lâkin, doğan kuşunun lokmasını, kuyruk sallayan yont kuşu1 yutamaz. Çâresi ise yağa su karıştırmak, yâni idare etmek ve herkesin anlayabileceği kadar söylemektir.

16219Zindan ehline, yâni tabiat ve gaflet mahpusu olanlara senin methinde bulunmak yazıktır. O methi ruhanîlerin ictimâgâhında yâni enbiyâ ve evliya ruhlarının bulunduğu yerde söylerim.

16220Dünya ehline seni şerhetmek, aldanmak ve zarara girmektir. Onun için, aşk sırrı gibi, seni gizliyorum.

16221Medh, bir kimseyi, bilmeyenlere anlatmak ve hakkındaki gaflet perdesini yırtmaktır. Halbuki, güneşin şerh ve tarif olunmaya ihtiyacı yoktur.

16222Güneşi metheden kendisini methetmiş olur; “İki gözüm de aydındır, çapaklı değil, ağrımıyor” demek ister.

16223Dünya güneşini zemmeylemek de: «İki gözüm kördür, karanlıktır ve çipildir» diye kendisini zemmetmek olur.

16224Âlemde muradına ermiş güneşe haset eden kimseye sen merhamet ve şefkat göster.

16225Gözlerden güneşin ziyasını gizleyebilirler mi? Onun hergünkü tazeliğini pörsütüp, soldurmaya muvaffak olurlar mı?

16226Yahut, onun sonsuz ziyasını eksiltmeye ve bulunduğu yüksek mevkiden düşürmeye muktedir midirler?

16227Mânevî büyüklere haset ederek onları küçültmek isteyenlerin o hasedi, kendileri için ebedî bir ölüm olmaz mı?

16228Ey Hüsâmeddin; senin mânevî yüksekliğin akılların erebileceği dereceyi çoktan geçti. Akıl senin mahiyetini açıklamakta âciz kaldı.

16229Gerçi akıl, seni beyanda acze düştü ama, gene de acizcesine anlatması gerek.

16230Çünkü, bütünüyle anlaşılamayan bir şey bilin ki atılıvermez.

16231Bulutun tufanını, içemezsen de, su içmeyi nasıl terk edebilirsin?

16232Eğer esrarın özünü ortaya koymazsan o özün kabuklarından olsun anlat da idrakleri tazele!

16233Sana ve mertebene nisbetle sözler kabuk gibi kalır. Lâkin o kabuklar, basit anlayışlı olanlar için tamâmıyla içtir.

16234Gökyüzü, Arş’a nisbetle aşağıdadır. Fakat şu toprak yığıntısı olan Arz’a nisbetle çok yüksektedir.

16235Senden sonra, «vah, zamanına yetişemedik!» diye hasret çekmemeleri için, ben şimdiden senin vasfını söyleyeyim de, o müsteid talipler yol bulsunlar.

16236Sen Hak nurusun ve canı, Hakk’a çekmektesin, halksa vehim ve şüphe karanlıklarının esiridir.

16237Sendeki o hoş nurun şu gözsüzlere sürme çekmesi ve onları görür bir hâle getirmesi için şart, o nuru yücelemektir.

16238Kulağı keskin yâni müsteid olup da fare gibi karanlıktan hoşlanmayan kimse nuru bulur.

16239Yarasa ve baykuş gibi, gözleri zayıf olduğu için ancak karanlıkta dolaşabilenler, nasıl olur da, iman meş’alesini tavaf edebilirler.

16240Dînin nurundan nasip alamamış ve karanlıkta kalmış olanlara, müşkil ve ince nükteler, tabiat bağı olmuştur.

16241Böylesi, kendi hünerini dokumak için güneşe göz açamaz.

16242Hurma ağacı gibi dallar salıverip semâya doğru yükseltemez de köstebek gibi, yeri delik deşik eder.

16243İnsanda dört vasıf vardır ki o vasıflar, aklın çarmıhı olmuştur.

“Dört kuş al, onları yanında topla” âyetinin tefsiri

16244Ey idrâki güneş’e benzeyen, sen vaktin Halil’isin, yol vuran bu dört kuşu öldür!

16245Çünkü bunların her biri de, karga gibi, akıllıların akıl gözlerini oyar çıkarır.

16246Bedene ait dört sıfat Halil Aleyhisselâm’ın kestiği kuşlar gibidir. Onların boğazlanması ruhun yolunu açar.

16247Ey Halil, iyi ve kötünün kurtulması için onların başlarını kes ki akıl ve ruhun ayakları kayıttan kurtulsun.

16248Sen bir külsün, bütün sıfatlar senin cüzlerindir. Onların ayaklarını çöz ki o ayaklar senin ayağın demektir.

16249Âlem, senin yüzünden bir rûh-i muhallâ olur, yâni rûhâniyet kesbeder. Bir atlı, yüzlerce orduya destek olur.

16250Çünkü bu beden dört huyun durağı olmuştur ki o huyların adı, fitne çıkaran dört kuştur.

16251Eğer halkın ebedî olarak diriliğini istersen bu uğursuz dört kuşun başlarını kes.

16252Sonra da onları başka bir sûretle dirilt ki artık onlardan bir zarar gelmesin.

16253Mânen yol kesen dört kuş, halkın gönlünü yurt edinmiştir.

16254Ey Allah’ın halifesi olan Hüsâmeddin; bu devirde kalplerin emîri olduğun için,

16255Bu diri dört kuşun kafalarını kes de, ebedî olmayan halkı ebedî ve sermedi kıl!2

16256Kaz, tavus, karga ve horoz idi ki, insanlardaki dört huyu temsil ediyorlardı.

16257Kaz hırstır, horoz şehvet.. Makam tâvus’a benzer, karga ise tûl-u emel3’e.

16258Karganın emeli ebedî olmak, yahut uzun bir ömre kavuşmaktır. Bunu umar durur.

16259Kaz hırsı temsil eder ki kuru yaş ne bulursa yere gömer.

16260Onun boğazı bir an için durup dinlenmez «Kûlû veşrabû»4 “Yiyiniz içiniz” emrinden başka Emr-i ilâhiye’ye kulak vermez.

16261Bir yağmacı gibidir. Bulunduğu evi kazar, çabuk çabuk dağarcığını yâni kursağını doldurur.

16262İnci veya nohut dânesi, ne bulursa iyi, kötü demeksizin dağarcığına tıkar.

16263Başka bir yağmacı gelip de ortak olmasın diye yaş ve kuru her ne bulursa çuvalına doldurur.

16264Karşısına başka bir yağmacının çıkmayacağı hususunda Sultanına itimadı yoktur.

16265Lâkin mü’min olan; hayat bahşeyleyen Allah’a itimad eder de, dünyadaki rızkını yavaş yavaş ve teenni ile toplar.

16266O rızkının kesilmeyeceğinden ve kendisine ayrılmış bir şeyin bir yağmacı tarafından yağma edilmeyeceğinden emindir. Öyle bir yağmacıdan korkmaz, pâdişahın düşmanı kahreyleyeceğine inanmıştır.

16267Diğer kapı yoldaşlarının üşüşüp de onun rızkını kapışmayacaklarından emindir.

16268Pâdişahın adaletini bilir, kulları nasıl zaptettiğini, kimsenin kimseye nasıl sitemde bulunmadığını görmüştür.

16269Şüphesiz acele etmez, sakin durur, zîrâ kendi nasibinin kaybolmayacağından emindir.

16270Onun için sabreder ve teennî5 gösterir. Onun gözü toktur, eline geçeni başkalarına ihsan eder.

16271Zîrâ teennî Allah’ın nurundan, acele de şeytanın kışkırtmasındandır.

16272Çünkü yakîn sahibi olmayan birini, şeytan: “Verme, fakir düşersin”, diye korkutur. Onun sabır beygirini sinirleyip öldürür.6

16273Şeytanın seni korkutması, acele ile, haram-helâl demeyip toplaman ve mürüvvetten, sabır ve sevap düşüncesinden uzak olarak yemen içindir.

16274Şüphesiz kâfir, yeme ve içmeye hırsı olduğu için, yedi karın doyacak kadar yer. Onun dîni ve kalbi zayıf, karnı ise şişmandır.

Ebu Hüreyre’nin rivayet ettiği: “Kâfir yedi barsakla, mümin ise bir barsakla yer” hadisinin buyruluşundaki sebep

16275Bir takım müşrikler, akşam vakti Mescid-i Nebevi’ye gelip Resûlullah’a misafir oldular.

16276Dediler ki: “Ey bütün dünyadakilerin mihmandarı olan Sultân-ı Kerîm; biz buraya sana konuk olmak için geldik.

16277Biz aciz ve uzaklardan gelmişiz. Bize fadl ve kereminden ihsan et de kalbimizi mesrur ve pürnûr eyle!”

16278Aleyhisselât Efendimiz ashaba hitaben: “Ey dostlar, şu misafirleri taksim ediniz yâni birer, ikişer alıp evlerinize götürünüz ve karınlarını doyurunuz. Çünkü siz benden feyz almış ve ahlâkımla ahlaklanmışsınızdır.”

16279Her ordunun efradı, şâh’ın huyu ve tabiatıyla doludur. Şah’ın mevki ve rütbesine düşman olanlara bu yüzden kılıç vururlar.

16280Sen, pâdişahın hiddet ve gazabı dolayısıyla harpte kılıç vurursun. Yoksa ihvanına karşı neden hiddet gösterir ve çarpışırsın?

16281Yine, sen, şahın hiddeti tesiriyle, suçsuz bir kardeşine on batmanlık gürzü vurursun.

16282Şah bir ruhtur, tebaa ve ordu onunla doludur. Ruh, su gibidir, bu cisimler ise derenin yatağına benzer; o yataklar su ile dolarsa dere olur.

16283Eğer şahın can suyu tatlı, yâni ahlâkı temiz ise bütün dereler tatlı su ile dolar, yâni bütün tebaa iyi ahlâk sahibi olur.

16284Ahâlî, hükümdarın mezhep ve meşrebinde bulunur. Böyle olduğunu Abese Sûresi’nin sultanı olan Hazreti Peygamber bir hadis-i şerifle beyan etmiştir.7

16285Ashabdan her biri bir misafir seçti ve götürdü. Aralarında emsalsiz derecede iri yarı biri vardı.

16286Gayet iri vücutlu biri idi... Kimse onu götürmemiş, kadehte kalan tortu gibi mescitte kalmıştı.

16287O iri adam, hepsinden geri kalınca, Hazreti Mustafa Aleyhisselâm onu Hücre-i Saâdet’e götürdü. Sürüde yedi sütlü keçi vardı.

16288Yemek zamanı o keçiler sağılmak üzere evde bulunuyordu.

16289Kıtlık babası ve Oğuz oğlu Uc gibi olan o iri misafir, ekmeği de, yemeği de, o yedi keçinin sütünü de tamâmıyla yedi ve içti.

16290Bütün hâne halkı hiddetlendiler, Çünkü hepsi de keçi sütünü umuyorlardı.

16291O obur adam midesini davul gibi şişirdi. Çünkü on sekiz kişinin yiyeceğini yemişti.

16292Yatma zamanı gelince bir odaya girdi. Halayık da hiddetinden oda kapısını dışarıdan kapattı.

16293Dışarıdan kapının zincirini taktı. Zîra ona pek kızmış ve pek dertlenmişti.

16294O müşriğin gece yarısı dışarıya çıkması lâzım geldi ve sabaha kadar karnı ağrıdı.

16295Yatağından fırladı ve kapıya doğru koştu. Fakat elini kapıya götürünce onu kapalı ve zincirli buldu.

16296Kapıyı açmak için o hilekâr adam türlü türlü hareketlerde bulunduysa da kapının bağı bir türlü çözülmedi.

16297Sıkışa sıkışa âdeta oda dar gelmeye başladı. Çaresiz, dermansız ve hayrette kaldı.

16298Çare olmak üzere uyumak için kıvrıldı. Rüyasında kendisini bir vîrânede gördü.

16299Düşüncesi virane olduğu için rüyasında da öyle bir yer gördü.

16300Kendini tenhâ bir viranede görünce ihtiyacını defetti.

16301Uyanıp da yattığı yeri pislik içinde görünce, utancından âdeta deli oldu.

16302Bu çeşit rezillik toprakla bile örtülmez diye, içinden yüzlerce defa coştu, köpürdü.

16303Dedi ki: “Uykum, uyanıklığımdan beterdir. Birinde yiyor, öbüründe pisliyorum!”

16304Bir kâfirin kabir içindeki hali gibi, «Vay başıma gelenler!» diye içinden feryad etmeye başladı.

16305Bu gece bir geçse de kapının açılmasını duysam, diye beklemeye başladı.

16306Bu bekleyişi, böyle mülevves bir halde görünmemek emeliyle, ok yaydan fırlar gibi kaçmak içindi.

16307Hikâye uzundur, ben kısa kesiyorum. Nihayet oda kapısı açıldı, o adam da dert ve gamdan kurtuldu.

Karaltısını görüp de utanmasın ve rahatça çıkıp gitsin diye Hazreti Mustafa Aleyhisselâm’ın oda kapısını açması ve kendisini gizlemesi

16308Sabah olunca Aleyhissalât Efendimiz kapıyı açtı. O yolsuz adama erkenden yol verdi.

16309Resûlullah Sallallahü Aleyhi Vesellem kapıyı açtı ve o, belâya uğramış kimse görüp de utanmasın diye gizlendi.

16310Zât-ı Risâlet’in gizlenmesi, onun dışarıya çıkıp serbestçe gitmesi, kapıyı açanın yüzünü ve sırtını görmemesi içindi.

16311Resûl-i Ekrem; ya bir şeyin arkasında gizlendi, yahut Allah’ın settâriyeti O’nu misafire göstermedi.

16312Allah’ın boyası yâni settâriyeti bazen bir şeyi örter ve keyfiyetsiz olan o perde, o şeye bakanın gözüne mâni olur.

16313Settâriyyet-i İlâhiye’nin, bakan bir göze karşı bir şeyi örtmesi, bir kimsenin hasmını görmemesi içindir. Allah’ın kudreti, bundan da üstün!

16314Hazreti Mustafa[s.a.v.] onun geceki halini anlamıştı. Lâkin kapıyı açmaya Rabbinin fermanı mâni olmuştu.

16315O adamın böyle bir hale uğramasından ve rezalet kuyusuna düşmesinden evvel Peygamber ona yol verebilirdi.

16316Lâkin misafirin kendisini mülevves bir halde görmesi için hikmet ve semâvî emir vardı.

16317Çok düşmanlık vardır ki dostlukla neticelenir, çok viranlık vardır ki mâmûriyete döner.

16318Misafirin yattığı ve kirlettiği örtüyü ev halkından bir herzevekil ihtimal ki ona kızgın olan halayık adamı terzil için Peygamber’in huzuruna getirdi.

16319“Misafirin, bak böyle yapmış!” dedi. Âlemlere rahmet olan Peygamber[s.a.v.] Efendimiz gülümsedi.

16320“Getir o ibriği, hepsini kendi elimle yıkayayım” dedi.

16321Hücrede bulunanların hepsi de yerlerinden fırladılar ve dediler ki: “Bizim cismimiz de, canımız da sana kurban olsun.

16322Sen bırak da bu pisliği biz yıkayalım. Bu iş el işidir, gönül kârı değildir.

16323Ey hakkında «leamrüke» “Ömrün için” diye Cenâb-ı Hakk’ın and içtiği zât, Hak seni Hilâfet-i İlâhiye kürsüsüne oturttu.

16324Biz sana hizmet için yaşıyoruz, hizmeti sen yaparsan biz neyiz, yâni ne işe yararız?

16325Hazreti Peygamber buyurdu ki: Onu bilirim. Fakat şimdi bunu bizzat yıkayışımda bir hikmet vardır.

16326Hücredekiler Resûlullah’ın bu sözünü işitince, ondaki esrar meydana çıksın da anlayalım diye, beklemeye başladılar.

16327Aleyhisselât Efendimiz, o pislikleri ciddiyet ve gayretle yıkıyordu. Bunu, taklit ve riya için değil, Allah’ın emrini ifâ için yapıyordu.

16328Çünkü gönlü: “Bunları sen yıka, bu işte kat kat hikmet vardır” diyordu.

O misafirin dönüp Hücre-i Saâdet’e gelmesi, kirlettiklerini Resûlullah’ın, mübarek elleriyle yıkamakta olduğunu görmesi, sonra utancından üstünü başını parçalayıp kendi haline ağlaması ve feryâd etmesi

16329O kâfirciğin yadigâr bir putu vardı ki üstünde taşıyordu. Onun kaybolduğunu anlayınca kararı kalmadı.

16330Dedi ki: “Yattığım odada haberim olmaksızın bırakmış olmalıyım.”

16331Vâkıâ yaptığı kabahat dolayısıyla utanıyordu. Fakat puta olan hırsı utancını geçiştirdi.

16332Putu almak için Hücre-i Nebevi’ye koştu ve Resûlullâh’ı gördü ki

16333Allah’ın kudret eli olan Zât-ı Risâlet, o mülevvesâtı bizzat yıkıyordu. Allah kötü nazardan saklasın.

16334Putu hatırından çıktı. Kendisinde bir cezbe peydâ oldu, yakasını yırttı.

16335İki elini yüzüne ve başına vuruyor, kafasını kapı ve duvara çarpıyordu.

16336Öyle vuruyor ve çarpıyordu ki, burnundan ve yarılmış kafasından kan akıyordu. Server-i Âlem ve Nebiyy-i Erham Efendimiz onun bu haline acıdı.

16337Naralar atıyor ve toplanan ahâliye: “Ey ahali, çekilin” diyordu.

16338“Ey akılsız baş!” diye başına, “Ey nursuz sine!” diye göğsüne vuruyordu.

16339Secdeye kapanıyor ve: “Ey dünya kendisinden ibaret olan Zât; bu hakir sana karşı mahçuptur” diyordu.

16340“Sen bir küll olduğun halde Allah’ın emrine mutîsin de, ben bir cüz iken; zulmediyor, kötülükte bulunuyor ve azıyorum.

16341Sen küll iken Allah’a karşı mütevazı bulunuyor ve ondan korkup titriyorsun. Ben bir cüz iken O’na ve emirlerine karşı geliyorum.”

16342Her ân yüzünü göğe kaldırıp: “Ey cihanın kıblesi, sana bakacak yüzüm yok” diye feryad ediyordu.

16343Onun titreyip de çırpınması haddi geçince Hazreti Mustafa Aleyhisselâm onu kucakladı.

16344Onu okşayarak teskin etti. Gözünü açtı ve ona Hakk’ı ve kendini tanıttı.

16345Bulut ağlamayınca yâni yağmur yağmayınca yerdeki çimenler nasıl güler? Çocuk ağlamayınca anasının sütü nasıl coşar?

16346Bir günlük çocuk bile yolunu bilir ve: “Ağlayayım da şefkatli dadım gelsin, meme versin” der.

16347Sen bilmiyor musun ki dadıların da dadısı olan Rabb-i Kerîm, ağlamayana süt vermez.

16348Cenâb-ı Hak: «Velyebkû»8 yâni “Ağlasınlar” buyurmuştur. Buna kulak ver ki Allah’ın ihsan ve kerem sütü aksın.

16349Dünyanın hayat temeli, bulutun ağlamasıyla güneşin hararetidir. Sen de bu iki ipe iyi sarıl.

16350Eğer bu hararet ve rutubet, kâinatın hayatının temeli olmasaydı şu dört mevsim nasıl mâmur olurdu?

16351Güneşin harareti ve bulutların ağlaması nasıl cihanın ağzının tadını getiriyor, nasıl âlemi hoş bir hale sokuyorsa,

16352Akıl güneşini yak ve, gözlerini de, bulutlar gibi, gözyaşları saçan bir duruma getir.

16353Küçük çocuk gibi sana da ağlar bir göz lâzımdır. Şerefini ve mânevî zevkini yok eden ekmeği de az ye.

16354Gece gündüz ekmek yemekten filvaki beden yapraklanır yâni gelişir Fakat can dalı hazâna uğrar ve yapraklarını döker.

16355Bedenin rızkı, ruhun rızıksızlığıdır. Bedenin zayıflaması, ruhun zevkini artırır.

16356Allah: «Ve ekridullahe»9 buyurmuştur. Sen de bu beden rızkından borç ver, yâni yiyeceğini mümkün olduğu kadar azalt ki karşılığı ve mükâfatı olarak kalbinde hakikat çimenleri yetişsin.

16357Borç ver de, bu ten lokmasını azalt, bu sûretle de gözlerin görmediği yüz, görünsün.

16358Beden, fazlalıklardan kendisini boşaltınca, mânevî misk ve kıymetli incilerle doldurmuş olur.

16359Beden bu pislikten kurtulup da pâk olunca: «Yütahhıraküm»10 “Hak sizi kirlerden temizlemeyi diler” iltifatından nasîb alır.

16360“Sakın riyâzat etme, bundan pişman olur, hüzne düşersin” diye şeytan seni korkutur.

16361Ve der ki: “Bedeninden bu hevesleri giderir, bunları eritirsen çok pişman olur, düşersin!

16362Şunu ye ki hararet verir ve mizaca devadır, şunu da ilâç ve menfaat için iç!

16363Hem şu niyetle ye ve iç: Bu beden ruhun bineğidir, zayıf düşerse onu taşıyamaz. Beden neye alışmış ise onu vermek doğru bir harekettir.

16364Sakın açlığa alışma; sıhhatin bozulur; beyninde, kalbinde yüzlerce illet meydana gelir.”

16365Şeytan, senin hasta nefsini aldatmak için, tedavi hususunda kendisini Calinus gibi gösterir.

16366“Bu yiyip içmen, dert ve gamdan kurtulmak için sana ilaçtır” der. Sana dediği gibi, Âdem’i buğday yemeye de böyle teşvik etmişti.

16367Hey heylerle ve heyhâtlarla gelir, seni riyâzattan vazgeçirmek ister. Mekr ve hile yâvâşe11’siyle de dudaklarını büker.

16368Atın kulağından tutar gibi kulaklarını tutup, seni hırs ile kazanç tarafına doğru çeker.

16369Şüphe etme ki ayağına nalı vurur, sen de onun acısıyla yürüyemezsin ve yoldan kalırsın.

16370Onun nalı seni iki iş arasında tereddüde düşürmektir. Bunu mu yapayım dersin onu mu? Aklını başına al da, kendine gel.

16371Böyle bir tereddüde düşünce, peygamberin ihtiyâr etmiş olduğunu yap, delinin ve çocuğun yaptığını yapma!

16372“Cennet çevrilmiştir.” Ne ile çevrilmiştir? “İnsanın istemediği, hoşlanmadığı şeylerle.” Çünkü ekin, bunlarla çoğalır, gelişir.

16373Şeytan, hile ve zekâdan yüz türlü efsûn okur da, iğvâ etmek istediği ejderha bile olsa, onu sepete yâni bizim tâbirimizle kafese koyar.

16374Aklını, bir dostun aklıyla arkadaş et «veemruhüm şûrâ beynehum»12 âyetini okuyup mûcibince amel et.

Hazreti Mustafa «s.a.v» Efendimiz’in o bedevî misafire iltifat buyurması, ümitsizlik ateşine yanmış, hacâlet ve nedâmete düşmüş olduğundan dolayı yanıp kavrulan misafir Arab’ı teselli ve teskin etmesi

16375Bu sözün sonu yoktur, bahse gelelim: O misafir Arap, Şâh-ı Risâlet’in lûtuf ve tevâzuundan hayrette kaldı.

16376Hazreti Peygamber ona: “Bu tarafa gel”, buyurdu. O da ağır bir uykudan uyanıp kalkmış bir kimsenin sersemliğiyle geldi.

16377Aleyhisselât Efendimiz ona: “Bu tarafa yâni kendine gel, aklını başına topla! bu tarafta senin için işler vardır” dedi.

16378Yüzüne su serpti. O kimse söz söyleyebilecek bir hale gelince: “Ey Allah’ın birliğinin şahidi; bana kelime-i şahâdeti telkin et” dedi.

16379“Allah’ın birliğine îmân ve senin peygamberliğini tasdik ettikten sonra çıkıp gideyim. Bu varlıktan usandım, gidip o geniş çölde bulunayım.”

16380Biz, Kazây-ı İlâhî kadısının dehlizinde «Elestübirabbiküm» ve «Belâ» dâvası için bulunuyoruz.

16381Elestü Âleminde «Belâ» demiştin. Buradaki sözümüz ve işimiz imtihan için şühûd ve beyândır.

16382Neden kadı’nın koridorunda oturup kalmış, biz buraya şahâdet için gelmedik mi?

16383Kadı mahkemesinin koridorunda ey şâhit; ne vakte kadar hapsolup kalacaksın?

16384Seni buraya, bu hususta inkâr etmesin, ve şahâdette bulunsun diye çağırmışlardır.

16385Halbuki sen inadından şu daracık yerde oturmuş, elini bağlamış, dudağını yummuşsun.

16386Ey şâhit; senden beklenen şahâdeti îfâ etmeyince bu koridordan nasıl kurtulursun?

16387Bir an evvel şahâdette bulunmak senin için kârdır. İnadı bırak da kurtul ve koşarak git. Kısa bir işi kendi hakkında uzatma.

16388İster yüz yılda, ister bir ânda, bu emâneti edâ ederek kendini halâs et.

Dışta olan namaz, oruç vesair ibâdetler, içteki nur’a şahittir

16389Bu namaz, oruç, hac ve cihad; insanın îtikat şâhitleridir.

16390Bu zekât ve hediye ile hasedin terki, kendi sırrına şâhit göstermektir.

16391Misâfir davet etmek, doyurmak ve ihsanda bulunmak: “Ey büyükler; biz de sizin gibi doğru dürüst Müslümanız”, demeyi izhar içindir.

16392Hediyeler, armağanlar ve sunulan şeyler, ben seninleyim, seni seviyorum diye şâhitlikten ibarettir.

16393Bir kimse; mal ile, yahut başka türlü bir vâsıta ile hayra çalışırsa; o çalışma, “İçerimde cömertlik ve hayırseverlik cevheri vardır” demektir.

16394“Takva ile cömertlikten ibaret bir cevherim vardır ki bu zekât ve bu orucun ikisi de ona şâhittir.”

16395Oruç: “Bu kimse; helâlden bile perhiz etti, harama meyli olamayacağını bundan istidlal et” der.

16396Verdiği zekât da: “Bu kimse kendi malını verdi, nasıl olur da kendisiyle aynı dinde ve yolda olanların malını çalar?” der.

16397Fakat bu işleri riya ve tezvirle yaparsa o iki şahit, Hakk’ın ilâhî adalet mahkemesine kabul edilmez.

16398Eğer avcı, kuşlara dâne saçarsa, merhametinden değil, onları avlamak içindir.

16399Kedi de ramazanda oruç tutar, ama tecrübesiz bir kuşu avlamak için kendini uyumuş gösterir.

16400Böyle herifler, yüzlerce kimseyi, hakiki ehl-i takva hakkında sûizanna düşürüp, cömert kişilerle, oruç tutanların adını da kötüye çıkarmıştır.

16401Allah’ın fazl ve keremi, o eğri dokuyanı yâni gösteriş için ibâdet edeni bütün o riya kirinden temizler.

16402Cenâb-ı Hakk’ın rahmeti o kötülüğü aşmış ve ayın ondördüne bile vermediği nuru vermiştir.

16403Cenâb-ı Hak, onun amelini bu kötülükle karışmadan yıkar; rahmeti, onu bu hatâdan arıtır.

16404Bu sûretle de Hakk’ın yarlıgayıcılığı meydana çıkar; bir miğfer, kulun kelliğini örter.

Suyun bütün pislikleri temizlemesi, Allah Teâlâ’nın da suyu pislikten arıtması; şüphesiz Hak Teâlâ Kuddûs, yâni temizleyicidir

16405Pisleri temizlemek için semâdan yağmur yağdırdı.

16406Su, durgun bir halde kalırsa teaffün eder ve pislenir. Pislenince de duygu ondan iğrenir, onu istemez.

16407Allah o suyu buharlandırır ve denize götürür de, lûtuf ve keremiyle suyu su ile yıkar.

16408Ertesi yıl o eteğini sürüyerek gelir. Şayet biri ona: “Hey, nerede idin?” diye soracak olursa der ki: “Hoşlar ve temizler denizindeydim.

16409Ey kirliler, haberiniz olsun da yanıma gelin ki benim ahlâkım, Ahlâk-ı İlâhiye ile tahalluk etti.

16410Ey kirli kimse; senin bütün çirkinliğini ve kirliliğini temizlerim, şeytânı bile melek gibi tertemiz ederim.

16411Burada bulaşınca tekrar oraya, bütün temizliklerin asıl menbaı olan tarafa giderim.

16412O asılların aslının yâni Hâlık-ı kül olan Cenâb-ı Hakk’ın işi de, benim işim de budur. Yâni ben kirlenince taraf-ı İlâhiye giderim, O da beni temizler. Çünkü Rabbü’l-âlemîn, âlemleri tezyin eyler” der.

16413Eğer bizim kirliliklerimiz olmasaydı suya bu temizlemek icazetnamesi nasıl verilirdi?

16414Suyun hâli ve temizleyecek kimse araması, altın torbalarını yakalayıp: “Züğürt var mı, varsa nerede?” diye her tarafa koşan kimsenin haline benzer.

16415Su, yerden çıkmış bir otun üzerine dökülür, yahut yıkanmamış bir yüzü yıkar, temizler.

16416Yahut, denizdeki elsiz ayaksız bir gemiyi, hamal gibi başında taşır.

16417Suda yüz binlerce ilâç mevcuttur. Çünkü bütün ilâçlar, onun feyziyle yetişir.

16418Her incinin ruhu, her dânenin kalbi, bir eczane gibi olan suda akıp gider.

Kullanılmış ve bulanıp kirlenmiş suyun Hak Teâlâ’dan medet istemesi

16419Suyun sermayesi kalmayınca bulanır. Yeryüzünde biz insanlar gibi şaşırır kalır.

16420Kalbinden inleyerek der ki: “Yâ Rabbî, bana ne verdinse hepsini dağıttım, fakir kaldım.

16421Temize de, kirliye de sermayemi döktüm, ey sermâye veren pâdişah; bana daha fazlasını ihsan et.”

16422Cenâb-ı Hak buluta der ki: “Onu hoş bir yere götür. Sen de ey güneş, onu yükseklere çek!”

16423Burada bahsedilen sudan maksat, evliya ruhudur ki o ruh, sizin bulanıklığınızı yıkar.

16424Yine o ruh dünya ehlini yıkamakla bulanınca, Arş-ı Âlâya pâklık vermiş olan Allah’a avdet eder.

16425Yine o taraftan eteğini çeke çeke gelir, o okyanusun temizliklerinden yeryüzündekilere ders vermeye koşar.

16426Onlardan her biri Cenâb-ı İlâhiye’den rahmet suyu gibi gelip halkı teyemmümden ve kıble-i hakiki talihlerini aramaktan kurtarır.

16427Halk ile ihtilâtından beşeriyet kedureti13 galebe eder, o münâsebetle hakikat seferine çıkmak ister ki talebi bundandır.

16428“Ey sesi ve nâmesi güzel olan Bilâl; ezan yerine çık da sefer davulunu çal, yâni ezan oku.”

16429Ruh sefere çıkar, beden kıyamda bulunur. Ruh, o seferden avdetinde selâm verir.

16430Sözde verdiğim şu misâl, maksadı anlatmak için bir vâsıtadır. Avamın anlaması için de vâsıta şarttır.

16431Râbıta ve kayıtlardan kurtulmuş, semender gibi ateşe girebilecek bir hâle gelmiş olandan mâadası ateşe vasıtasız nasıl girebilir?

16432Ateşin hararetinden tabiatını hoşlandırmak için vasıta olmak üzere sana hamam lâzımdır.

16433İbrahim Halil Aleyhisselâm gibi doğrudan doğruya ateşe giremediğin için hamam sana elçi, su da delil olur.

16434Tokluk Allah’ındır yâni mahlûkâtı doyuran Allah’tır. Lâkin tabiata mahkûm ve doymak için bir şey yemeye mecbur olanlar, ekmek vasıtası olmaksızın nasıl doyarlar?

16435Bir kimsede beden vasıtası kalmayınca yâni cismi, rûh ve nûr kesilince Mûsâ Aleyhisselâm gibi koynundan ay misâli nur çıktığını görür.

16436Yukarıda bahsedilen suyun pislikleri temizlemesi, nebatata feyz vermesi, gönlünün Hak lûtfu ile dopdolu olduğuna şâhittir.

Haricî iş ve sözün içe ve içteki nura şehâdeti

16437İş ve söz, kalbin şâhitleridir. Sen bu zâhirî alâmetlerden bir kimsenin içi nasıldır, anla.

16438Ey hekim; mademki senin sırrın, yâni görüşün ve hastalığı teşhis edişin dâhile kadar gidemiyor, hastanın hariçteki bevline bak da marazın ne olduğunu anla.

16439Amel ve söz, hastanın idrarı gibidir. Beden doktoruna bu bir delildir.

16440Ruh hekimi olan insan-ı kâmil ve mürşid-i mükemmil ise bir kimsenin ruhuna kadar girer, ruh yoluyla da imânına kadar varır.

16441Baktığı kimsenin fiil ve sözünün güzel, yahut çirkin olduğunu görmeye ihtiyacı yoktur. Onlardan sakının ki onlar kalp casuslarıdır.

Ârifin kalbindeki nur-u ilâhî, ârifin söz ve fiiline hâcet kalmadan ve onun söz ve fiilinden ziyâde kendini halka gösterir. Nasıl ki güneş doğup yükselince, horoz sesiyle, müezzinin vakti ilânına ve diğer alâmetlere hacet kalmaz. Bir iş ve bir söz olmasa da güneşin nuru, güneşe şâhitlik eder.

16442Lâkin bir ârifin haddi aşan nuruyla kırlar ve çöller dolmuştur.

16443O İlâhî incinin nuru dışa vurdu mu artık o, bu zâhidliklerden kurtulmuştur.

16444Artık öyle bir âriften fiil ve söz şahidi arama. İki cihan da gül gibi onun yüzünden açılmıştır.

16445Bu şâhitlik nedir? Gizli bir hakikati meydana çıkarmaktır. O şahâdet ister söz olsun, ister iş, isterse başka türlü olsun müsavidir.

16446Zîrâ maksat: cevherin sırrını meydâna çıkarmaktır. O vasıf bâkîdir, bu ârazsa geçicidir.

16447Mihenk taşına sürülen altının taşta bıraktığı iz kalmaz, fakat, şüphe yok ki altın, adı iyi olarak kalır.

16448Bu namaz, bu mücâhede, bu oruç da kalmaz. Lâkin onları halisane îfâ eyleyenin ruhu «müsallî», «mücâhid» ve «sâim» gibi iyi vasıflarla bâkî kalır.

16449Ruh, böyle söz ve işlerde bulunmakla cevherini emr-i İlâhi mahalline sürmüş olur.

16450Benim itikadım doğrudur. Onun doğruluğuna da işte kavlim «yâni tevhîd-i İlâhîyi ve nübüvvet-i Risâletpenâhî’yi tasdikim» ile fiilim «yâni İlâhî emirleri edâ ile îfâ edişim» şâhittir, der. Lâkin şâhitlerin doğru mu, yalan mı söylediklerinden şüphe edilir.

16451Bilmiş ol ki şâhitler için tezkiye gerektir. Senin dâvanı kabul etmek, şahidi tezkiyeye bağlıdır.

16452Kavlî şahâdette lafzı, fiilî şahâdette ahdi muhafaza lâzımdır.

16453Eğer kavlî şâhit eğri söylerse, red olunur; fiilî şâhit de eğri hareket ederse merdud olur.

16454Sana birbirini nakzetmeyen, yâni zâhiri bâtınına muvafık olan söz ve iş lâzımdır ki kabûl-u İlâhî derhal karşına gelsin.

16455“Ey insanlar, sizin sa’yiniz mütenâkızdır.”14 Gündüz dikiyorsunuz, gece yırtıyorsunuz.

16456Sözleri birbirine uymayan şahidi kim kabul eder ki Ahkemü’l-Hâkimîn olan Allah kabul etsin. Meğer ki Cenâb-ı Hak, lûtf-u umumi ile kabulüne hükmeyleye.

16457Söz ve iş, kalpteki sırrın izharıdır. Her ikisi de gizli olan sırrı meydana çıkarır.

16458Ey inatçı olan riyakar ve münafık; sen riya ve nifakında devam ettikçe onlar da sana muhalif olmaya devam ederler. Ey riyakâr, sen onların zevalini bekleyedur, onlar da senin helakini bekliyorlar.

Hazreti Mustafa[s.a.v.] Efendimiz’in misafirine şahâdeti tâlim etmesi

16459Bu sözün sonu gelmez, Mustafa Aleyhisselâm, kelime-i şahâdet teklif etti, o yiğit de onu kabul eyledi.

16460O mübârek şahâdet yâni kelime-i tevhîd bağlanmış düğümleri çözer.

16461O kimse Müslüman oldu. Resûlullah[s.a.v.] ona: “Bu akşam da bizim misafirimiz ol”, buyurdu.

16462Yeni Müslüman dedi ki: “Vallâhil-azîm, nerede bulunsam ve nereye gitsem ebede kadar senin misafirinim.

16463Ben senden hayat buldum, senin âzâtlınım ve kapında hizmetçinim. Zâten dünya ve âhiret de senin şefaat sofrana misafirdir.

16464Her kim senin sofrandan başka bir tarafa giderse şüphesiz şeytan onunla çanak yoldaşı olur.

16465Kim senin sofrandan başka bir sofraya giderse bil ki şeytan onunla bir kâseden yemek yer.

16466O kimse asil bir ata da binmiş olsa ay’a haset eder. Çünkü şeytan onun terekesindedir.

16467Eğer karısı ondan bir çocuk doğursa şeytan onun soyundan ona ortak kesilir.

16468Kur’ân’da Hak Teâlâ’nın şeytana: ‘Ortak ol!15’ dediği hikâye buyrulmuştur. Ey şefkatli mü’min; bu ortaklık hem malda, hem evlâttadır.

16469Hazreti Peygamber Aleyhisselâm, bu beyitlerin meallerini bir takım nâdir hadislerinde alenen Ali «Kerremallahü veche»ye beyan buyurmuştur.

16470Yâ Resûlallah, sen risâlet vazifesini tamâmıyla ve bulutsuz güneş gibi şek ve şüphe bırakmayacak bir vuzuh ile ifâ ettin.

16471Senin bu yaptığını yâni gösterdiğin şefkat ve merhameti iki yüz ana yapamaz. Hattâ İsâ Aleyhisselâm bile bunu Âzer’e yapmamıştır.16

16472Senin sayende ruhum ölümden kurtuldu ve imân ile yaşıyor. Âzer, İsâ Aleyhisselâm’ın duâsıyla dirildiyse de derhal öldü.

16473O gece o bedevi, Resûlullah’ın misafiri oldu. Bir keçinin sütünden yarısını ancak içti ve ağzını sildi ve çekildi.

16474Resûlullah Hazretleri ona: “Süt iç, yufka ekmeğinden ye” diye tekrar tekrar teklif eyledi. Fakat o: “Vallâhi’l-azîm, riyasız ve nifaksız olarak söylüyorum ki doydum” dedi.

16475Tekellüf için, utandığımdan, yahut gösteriş yapmak istediğimden söylemiyorum. Dün gecekinden daha fazla doydum.

16476Bu kandil, bir damla zeytin yağı ile nasıl doldu? diye bütün evdekiler şaşırıp kaldılar.

16477“Ebabil kuşunun gıdasıyla böyle bir filin midesi nasıl doydu?” dediler.

16478“Fil vücutlu adam sivrisinek kadar yiyor” diye, fısıldaşmaya başladılar.

16479Kâfirlik hırsıyla vehmi tepe taklak oldu. Ejderhâ, bir karıncanın gıdasıyla doydu.

16480Küfrün o açgözlülüğü ondan zâil oldu. İmân gıdası onu besledi ve kuvvetlendirdi.

16481Öküz açlığından kıvranan o adam, Meryem Aleyhisselâm gibi cennet meyvesini gördü.

16482Karşısına manen cennet meyveleri gelince, cehennem gibi olan midesi sükûn buldu.

“Şeytanım, benim elimde Müslüman oldu” hadisine göre ruhun gıdası olan nur, ruha eş ve dost olmak için, velîlerin cisimlerine gıda olur.

16483Ey imandan, yalnız kavl ile: «Lâ ilahe illallah Muhammedür resûlullah» demekle kanaat etmiş olan kişi, zâten iman büyük bir nimettir ki ondan bir parça zevk alan açgözlülükten kurtulur.

16484Vakıa imân lokması, ruhun ve basiret gözünün gıdasıdır. Fakat ey oğul; cismin de o gıdadan nasibi vardır.

16485Cisim şeytanı ondan yemeseydi Resûlullah[s.a.v.] “Bendeki şeytan Müslüman oldu” buyurmazdı.

16486Tadına bakmakla ölünün dirildiği imân lokmasından cisim şeytanı yememiş olsa nasıl Müslüman olabilir?

16487Şeytan yâni cisim kör ve sağır bir halde dünya âşıkıdır. Bir aşkı diğer bir aşk keser ve unutturur.

16488Cisim, yâkînin gizli evinde muhabbet şarabını tadacak olursa Aşk-ı İlâhî yavaş yavaş onun kalbine yerleşir.

16489Ey karnını doyurmaya harîs olan; şöyle süfliyetten ulviyet tarafına bir gel. Bunun yolu da gıdanın değiştirilmesidir.

16490Ey kalbi zayıf olan; ilâç için davran. Bütün tedbir ve tedavinin özü, mizacını değiştirmenden ibarettir.

16491Ey yemeğe rehin düşüp hapiste kalan, eğer çocuk gibi sütten kesilmeye tahammül edersen kurtulursun.

16492Hakîkaten açlıkta bir çok yemekler vardır. Ey açlıktan nefret eden; o yemekleri araştır ve bulmayı dile.

16493Ey insanın hayırlısı; nur ile gıdaları da göz gibi ol ve meleklere uy!

16494Melekler gibi Allah’ı tesbih ve takdisi kendine gıda ittihaz et ki onlar gibi ezadan kurtulmuş olasın.

16495Cebrail, akbaba gibi leş etrafında dolaşmaz, fakat kuvvet ve kudretçe ondan aşağı kalır mı?

16496Cenâb-ı Hak tarafından dünyada kurulmuş, fakat aşağılık kişilerin gözlerinden gizli tutulmuş ne güzel bir sofra vardır.

16497Eğer dünya nimetle dolu bir bağ olsa, fare ve yılanın kısmeti, yine toprak yemektir.

Ten ehli olanların ruh gıdasını inkâr ederek âdi bir yemeğe titremeleri

16498İster kış, ister bahar olsun, fare ve yılan gibi hayvanların gıdası, topraktır. Sen, kâinatın emîri yâni insan iken, niçin yılan gibi toprak yiyorsun.

16499Ağaç kurdu, içinde bulunduğu ağacı yer ve: “Kimin böyle güzel bir helvası var?” der.

16500Pislik böceği, o pislikler içinde iken, dünyada ondan başka bir gıda aramaz.

16501Ey eşi ve benzeri olmayan Allah; Mademki âyet ve hadis gibi güzel ve hikmet dolu olan sözlerden kulağımıza küpe taktın. Bu sözleri bol bol saç!

16502Kulağımızdan tut da aşk ve muhabbetinin mesti bulunan zevatın: «Vesekahûm Rabbühüm şerâben tahûrâ»17 badesini içtikleri meclise çek.

16503Mademki bize dînin hakikatinden bir koku duyurdun, tamamıyla neşelendirmeden evvel şarap tulumunun ağzını kapama!

16504Ey kendisinden fazl ve kerem istenilen Allah, erkek de, kadın da maddî ve mânevî gıdalarını senin lûtfunla bulurlar.

16505Ey duâları daha edilmeden evvel duyan, muratları istenmeden veren Allah, gönüle her an yüzlerce kapı açarsın.

16506İlâhî, vech-i insana yazıdan bir kaç harf nakşettin. Taş gibi katı olan gönüller o harflerin tesiriyle mum gibi yumuşadı.

16507Akıl ve şuur fitnesi olmak üzere, insan yüzüne tersine «nun» gibi bir kaş, «sad» gibi bir göz, «cim» gibi bir kulak verdin.

16508İlâhî, akıl o harfler yüzünden ince eleyip sık dokumaya koyuldu. Ey yazısı güzel edip, bunları boz...

16509Yokluğa, her düşünceye göre anbean güzel bir Hayâl nakşetmiştir.

16510Hayâl levhasına göz, yanak, yüz ve ben gibi güzel harfler ve şekiller resmetmiştir.

16511Halbuki ben yokluğa âşıkım, vara bakıp sarhoş olmam. Çünkü yokluk mâşûku çok vefakârdır.

Levh-i Mahfuz ve herkesin, günlük nasibi ne kadarsa o levh’den o kadarına akıl erdirmesi, Cebrail Aleyhisselâm’ın her gün o levh’den bir şey anlamasına benzer

16512Cebrâil’in Levh-i Mahfuz’dan her sabah feyz aldığı gibi, her akıl da her sabah o günün dersini alır.

16513Yokluk üstüne, parmak vasıtası olmaksızın, yazılar yazılmıştır ki o yazılar insanların hayretini mucîbdir.

16514Herkes bir hayâle kapılmış, o hayâlin maskarası olmuş, yine o hayâl şevkiyle ve define bulmak ümidiyle köşeyi, bucağı kazmaya kalkışmıştır.

16515Bir şahıs, hayâl şevkiyle olan teşebbüsünü büyük tutar, dağlardaki madenlere teveccüh ederek onları işletmeye kalkar.

16516Diğer biri inci avlama hayâliyle denize dalar, kumlara yapışık istiridyeleri bıçakla kesip boynunda asılı torbaya doldurmak için bir çok meşakkat çeker.

16517Üçüncü bir şahıs, papaz yahut târik-i dünya olmak için kiliseye, manastıra kapanır, dördüncü bir kimse de hırs ile çiftçilik tarafına gider.

16518Levh-i Mahfuz’da mukadder olan hükümlerden birinin hayâliyle, bir yol kesen şekavetten kurtulur, yine o hayâlin şevkiyle biri, bir hastanın yarasına merhem olur.

16519Yine, biri peri çağırmaya koyulmuş, gönlünü aklını kaybetmiş, öbürü ise, yıldızlardan ahkâm çıkaracağım diye, ilm-i nücûm ile iştigalde sebat gösterir.

16520İçteki renk renk hayâller yüzünden, dışarıda da birbirine aykırı görünür.

16521Bu, ona bakıp ne yapıyor, ne iş işliyor diye hayrette. Bu şaraptan her tadan kişi öbürünün yaptığını boş bulmada...

16522O hayâller birbirine aykırı olmasaydı, görünen gidişler nasıl olur da birbirine zıt olur ve zıt görünürdü.

Birbirine aykırı gidişler ve çeşitli didinişler, karanlıkta kıblenin ne tarafta olduğunu arayanların haline ve denizin dibinde inci arayan dalgıçların durumuna benzer

16523Halkın hâli, karanlıkta namaz kılmak için kıble cihetini arayan ve kestirdikleri bir cihete doğru namaza duran kimselere benzer.

16524Sabah olup da Kâbe yüz gösterdi mi, kimin kıblesini şaşırmış olduğu meydana çıkar.

16525Yahut da dalgıçlar gibi hani... Hepsi denize dalar, her dalgıç alelacele eline ne geçerse toplar.

16526Cevher ve kıymetli inci ümidiyle şunu bunu torbasına doldurur.

16527O derin denizin dibinden çıktılar mı, iri ve değerli inci kimde ise meydana çıkar.

16528Keza o küçük inci bulmuş, yahut taş parçası ve boncuk çıkarmış olan da belli olur.

16529İşte onları uyaracak olan, kahredici ve kötülükleri açığa vurucu bulunan mahşer de buna benzer.

16530Böylece her bölük, pervâneler gibi, dünyada bir mumun etrafında dönüp dolaşır.

16531Kendilerini mumun şulesine vururlar ve onu tavaf ederken kanatlarını yakarlar.

16532Alevinden ağacın daha ziyâde yeşerdiği bahtı yaver Mûsâ’nın ateşini umarlar.

16533Ebedîyet sabahının nuru doğup da her tarafı aydınlatınca herbiri etrafında döndüğü nurun ne biçim bir mum olduğunu görecektir.

16534Nice pervâneler gözlerini yumarak kötü bir muma atılmışlardır da, kanatlarını yakıp onun dibine düşmüşlerdir.

16535Kanatlarının yanmasından pişman olarak debelenir ve gözlerini bağlamış olan hevâ ve hevesten âh ederler.

16536Mum da: “Ben yandım; seni yanmadan, cefâ ve elemden nasıl kurtarabilirdim?

16537Benim başım yanmışken başkalarını nasıl aydınlatabilirim?

16538O senin ahvâline baktım da gururlandım, halini geç gördüm” der.

16539Sabah olunca mum sönmüş, şarap tükenmiş, meclis dağılmış, sâki ise bizim yanlış görüşümüzden ar ve hicap dalgaları arasında.

16540Fayda ümit edilen şeyler zarar ve borç haline girer. Ey muhatab, sen de o vakit dünyadaki gaflet körlüğünden Allah’a şikâyet edersin.

16541Halbuki kendilerine inanılır Müslüman, iman sahibi ve ibâdete devam eden kardeşlerin ruhları ne güzeldir.

16542Herkes bir tarafa dönüp gittikleri halde, o azizler, taraf ve cihetten münezzeh olan Allah’a teveccüh etmişlerdir.

16543Her güvercin bir tarafa doğru uçar. Bu aziz ruhlar ise, cihetsizlik cihetine yâni lâmekân ve bîcihet olan Allah’a doğru uçarlar.

16544Biz, ne hava, ne ev güverciniyiz. Bizim yemimiz, maddî dâne ve gıda değildir.

16545Bizim dikili elbisemiz yâni ruhumuzu elbise gibi kaplamış olan vehmî varlığımız yırtılmış ve ruhumuz serbest kalmış olduğu için rızkımız böyle bol bol gelmektedir.

Bizim ferace dediğimiz bol cübbeye önce ferecî denilmesinin sebebi

16546Sofiyyeden bir zat bir iç sıkıntısına uğradı, cübbesinin önünü yırttı ve ondan sonra ferahladı..

16547O yırtık cübbenin adını ferecî «ferahlık» koydu, bu lakap, o necat bulmuş kimseden sonra yayıldı.

16548Bu ferecî yâni ferace lakabı yayıldı. Fakat onun sâf neşesini, cübbesini yırtan şeyh duydu. Halka tortu gibi olan harf ve lâfız kaldı..

16549Böylece her ismin sâfiyeti yâni bir hakikati vardır. Ehl-i Hak olanlar o sâfiyeti alırlar, ismi ve sûreti tortu gibi bırakırlar.

16550Her kim toprak yemeyi âdet edinmişse o tortuya yapışmıştır. Sofi ise durmaksızın ve oyalanmaksızın sâfî tarafına gider.

16551Her tortunun bir sâf’ı vardır, der ve gönül de bu delâletle saflığa varır, ulaşır.

16552Tortu, bir husustaki zorluk gibidir. Sâf ise onun kolaylığı. Sâf olan olgunlaşmış hurma, tortu ise hurmanın olmamışıdır.

16553Güçlük, kolaylıkla beraberdir. Kendine gel, ümidini kesme. Bu ölümden sonra hayata yol var.

16554Oğlum; ruhen ferahlamak istersen o sofinin cübbesini yırttığı gibi sen de vehmî varlığını yırt ki tortudan kurtulasın ve kalbinde safiyet zuhur etsin.

16555Sofi; bulanıklıktan kurtulmayı ve safvet kesbetmeyi isteyen kimsedir. Yoksa sofilik, sof, abâ, yamalı cübbe giymek ve ağır ağır yürümek değildir.

16556Bu alçaklara göre sofilik terzi ile ilişkiden ibarettir.

16557O güzel safvet ve iyi nâm hayâliyle renge bürünmek iyidir. Lâkin,

16558O hayâl ile onun aslına kadar gitmelisin. Yoksa hayâle tapanlar gibi renkte ve şekilde kalırsın.

16559Ey aşk talibi; koku bir kılavuzdur ki talibi, zuhur ettiği yere götürür. Yâkub Aleyhisselâm’ın gözleri, Yusuf’un gömleğinin kokusuyla açılmadı mı?

16560Hayâl, seni cemal «güzellik» otağının çevresine sokulmaktan men eden gayret çavuşudur.

16561O, her arayanın yolunu, yol yok, diye keser. Karşına çıkan her hayâl sana “dur!” der.

16562Ancak o kulağı delik, akıl ve iz’ânı erik kimseyi durdurmaz. Çünkü O Allah ordularının yardımına, yâni evliyâullâhın nazarına ve himmetine sığınmış, o sayede coşup köpürmüştür.

16563Kendisine hâkim olan hayâlât şevkiyle hareket etmez, pâdişahın nişane olarak verdiği oku gösterir ve yoluna gider.

16564İlâhî; bu şaşırmış kalbe tedbir ihsan et. Bu yay gibi iki büklüm olmuş ihtiyar kullarına birer ok ver.

16565İlâhî, o gizli kadehten ve kerîm olanların kâsesinden bu toprak üstüne bir yudumcuk saçtın.

16566Güzellerin saçlarında, yüzlerinde o bir yudumun nişanesi var. Şahlar bile bu yüzden o topraktan meydana gelen güzelleri ve güzellikleri öper ve koklarlar.

16567Seni, toprakla karışmış o bir yudumdan vücuda gelenler yâni ilâhî güzelliğe sadece ayna olan güzellerin cazibesi mecnûn haline getirirse, acaba onun karışmamış olan Saf’ı nasıl bir tesir yapar?

16568Herkes, kerpiç gibi, topraktan olan bir güzellik karşısında göğsünü, bağrını yırtmaktadır. Halbuki o kerpiç yâni o güzel Hüsn-ü İlâhî’nin sadece bir damlasına sahip...

16569İlâhî, ayda, güneşte, hamel burcunda, hüsn’ünün bir damlası; Keza, Arşta, Kürsîde ve Zühal seyyaresinde o güzelliğin yalnız bir zerresi var...

16570Acaba, o cevhere; bir damla mı dersin, yoksa kimya mı dersin? O’na bir temasla bu kadar güzellikler meydana geliyor.

16571O yudumdan altına, lâ’l taşına ve inciye, şaraba, mezeye ve meyveye damlamıştır.

16572Lâtif güzellerin yüzlerinde de yine bir yudumcuk... Acaba onun sâf olan aslı nasıldır bir düşün.

16573O bir yudum güzelliği, çamurla karışmış bulunduğu halde, tehalükle öpüyorsun. O yudumu toprağa karışmamış bir halde görsen ne hale geleceksin?

16574Ölüm vaktinde o safa yudumu, bu toprak bedenden ölüm sebebiyle ayrılınca,

16575Kalanı çarçabuk gömersin. O ceset, nasıl olmuş da böyle çirkinleşmiştir?

16576Ruh, bu ceset cifesi olmaksızın yüz gösterecek olursa, onun müşâhedesindeki letâfeti ben tarif edemem.

16577Ruh kameri, beden bulutu olmaksızın ziyasını saçarsa ondaki letâfet ve melâhât şerh edilemez.

16578O tatlı ve şekerli mutfak yâni âlem-i ervah ne güzeldir ki, pişen yemeklerin nefâsetiyle o sultanlar, oranın çanak yalayıcısıdırlar.

16579O din sahrasının harmanı ne güzeldir. Zira dünya harmanları oranın başak toplayıcısıdır.

16580O gamsız ömür deryası ne güzeldir. Yedi deniz, yâni bahr-i muhitler, onun bir katresi demektir.

16581Elest sâkisi, yâni Allah, bu süfli ve çorak toprağın üstüne bir yudumcuk saçmıştır da.

16582O çorak toprak o sebeple coşmuştur. Biz de o coşkunluktan meydana geldik. Ey sâki-i ervah olan Allah, çok talepsiz ve tembel bir halde bulunuyoruz. Bir yudumcuk daha ihsan et.

16583Eğer ademden «yokluk» şikâyet caiz ise inliyorum. Söylenilmesi caiz değilse, işte sükût ediyorum.

16584Bu kat kat hırs kazının beyanıdır. Halil Peygamber Aleyhisselâm’dan öğren, o hırs kazı öldürülmeye lâyıktır.

16585Bir hırs kazında hayır ve şerre dair daha çok şeyler var ama mühim bazı sözleri söyleyemeyeceğimden korktuğum için onları geçiyorum.

Tavus kuşunun tabiatı ve İbrahim Aleyhisselâm’ın onu kesmesindeki sebep

16586Şimdi nam ve şöhret için cilveler eden iki renkli tâvus’un beyanına geldik.

16587Onun gayreti, neticesinden ve faydasından habersiz bir halde halkı, hayırla şerle avlamaktır.

16588Tuzak gibi, farkında olmaksızın av tutar. Tuzak, av tutmaktan maksadın ne olduğunu bilir mi?

16589Tuzağın av yakalamaktan ne faydası ve ne de zararı vardır. Onun bu beyhude yakalayışına şaşarım.

16590Birader; sen de dostları artırdın, iki yüz güzelle dost oldun, sonra yine onları terk ettin.

16591Doğduğun günden beri muhabbet tuzağıyla halkı avlamak işin gücün olmuştu.

16592Bu avlamaktan, bu kalabalıktan, bu başlık sevdasından el çek. Hiç bunlarla bir şey ördün, bu yüzden bir şey elde ettin mi?

16593Ömrünün çoğu geçmiş ve gün akşama yaklaşmış olduğu halde sen hâlâ halkı avlamakla uğraşıyorsun.

16594Birini tuzağa düşür, diğerini tuzaktan salıver. Başka birini de alçaklar gibi avla.

16595Derken tekrar birini salıver de başka birini ara. İşte sana, hiçbir şeyden habersiz çocukların oyunu!

16596Gece gelip çatar, senin tuzağında bir av bile yok. Tuzak senin için bir bağ ve baş ağrısından başka bir şey değil.

16597Şu halde sen, kendini tuzağa düşürdün demektir. Çünkü hapse düştün, maksada erişemedin, mahrum kaldın.

16598Hiç âlemde, kendi kendini avlayan bizim gibi ahmak bir tuzak sahibi olur mu?

16599Avamı kandırmak domuz avlamaya benzer ki zahmeti ve tehlikesi çoktur. Ve etinden bir lokma bile yemek haramdır.

16600Avlamaya değen şey, ancak aşktır. Fakat o, herkesin tuzağına nasıl düşer?

16601Meğer ki sen gidip onun avı olasın, kendi tuzağını bırakıp onun tuzağına düşesin.

16602Aşk, hafifçe kulağıma diyor ki: Av olmak, avcılıktan iyidir.

16603Benim kapımda otur, evsiz, barksız ol yâni şunun bunun kapısına baş vurmaktan kurtul mumluk dâvasına kalkışma, pervâne ol...

16604Bu sûretle dirilik sultanlığını bulur, kulluk içinde gizli bir saltanat görürsün.

16605Dünyada tersine çakılmış nallar, yâni aksine verilmiş unvanlar vardır. Meselâ tahtına, tâcına esirlere pâdişah adı verildiğini duyarsın.

16606Boğazına ipler takılmış, kendi darağacının tacı olmuşlar da, böyle iken: işte tâcdârımız ve pâdişahımız, diye başına bir güruh toplanmıştır.

16607Dışı gâvur mezarı gibi ziynetlidir. İçerisinde ise Aziz ve Celil olan Allah’ın kahrı ve azabı vardır.

16608Ey şeyh-i mürâî ve mürşid-i müzevvir; senin de yoksul tabiatın hünerden kireçle sıvanmış. Lâkin mumdan yapılmış ağaç gibi yaprağın ve yemişin yok.

Allah’ın lûtfu ve kahrını herkes bilir, yine herkes kahr-ı İlâhîden kaçar, lûtf-u İlâhîye sarılır. Lâkin Hak Teâla kahırları lûtufta, lûtufları da kahırda gizlemiştir. Hal ve hakikati müşahede edenlerle yalnız zâhiri görenlerin ayrılması için bu hal, yâni kahrın lûtufta, lûtfun kahırda gizlenmiş olması Allah’ın bir mekridir ve imtihanıdır

16609Bir derviş, bir dervişe “Hazret-i Hakk’ı nasıl gördün? Söyle” dedi.

16610Dedi ki: “Bilâ keyfiyet gördüm. Lâkin söze getirebilmek için onu kısa bir misalle anlatayım.

16611Onu, sol tarafında bir ateş, sağ tarafında Kevser gibi hoş bir ırmak olduğu halde gördüm.

16612Evet, sol tarafında dünyayı yakacak bir ateş, sağ cihetinde hoş bir nehir vardı.

16613Birtakım kimseler o ateşe el uzatmış, bir güruh da o nehirden mesrur ve mest bir halde.

16614Lâkin böyle olması, her saîd ve her şakiyi şaşırtacak, pek aykırı ve acâib bir oyundu.

16615Her kim ateş ve kıvılcım tarafına gittiyse, suyun ortasından başını çıkarıyordu.

16616Kim su tarafına gittiyse kendisini derhal ateş içinde buluyordu.

16617Her kim sağ tarafa ve tatlı suya gitmiş ise sol taraftaki ateş içinden baş gösteriyordu.

16618Ateşli olan sol tarafa gidense, sağ taraftan baş gösteriyordu.

16619Çok az kimse bu sırra vâkıf olduğu için, o ateşe pek az kişi atılıyordu.

16620O gidenler de başlarına ikbal ve saâdet dökülenden yâni saadet-i ezeliyeye mazhar olandan başkası değildi. Ancak o kimse suyu bırakmış, ateşe kaçmıştır.

16621Halk, eldeki hazır zevki kendine mâbud ittihaz eylemiş ve bu oyunda yâni Allah’ın mekrinde aldanmıştır.

16622Hırslarına uyup aldanmış olanlardan pek çoğu saf saf olarak ve acele ile ateşten kaçıp su tarafına giderler.

16623Ey haberi olmayan gafil; şu sözlere dikkat et ve onlardan ibret al.

16624O ateş hal diliyle: ‘Ey bön ve ahmak olanlar, dikkat edin, ben ateş değilim; makbul bir kaynağım.

16625A gözsüzler, sizin gözünüzü bağlamışlar. Bana gelin ve kıvılcımlardan kaçmayın.

16626Ey Halil, burada ne kıvılcım vardır, ne duman. Bu görünen şey, Nemrut’un sihir ve hilesinden başka bir şey değildir.’ diye sesleniyordu.

16627Sen de Halil gibi âkil isen anla ki ateş sana sudur, sen de o ateşin pervânesisin.

16628Pervânenin ruhu nida ederek der ki: ‘Keşke yüz binlerce kanadım bulunsaydı da.

16629Mahrem olmayanların körlüklerine rağmen amansız bir sûrette ateşlere yansaydı.

16630Bir cahil, eşekliğinden benim kanatlarımın yanmasına acır. Ben ise hakikati gördüğüm için onun cahilliğine acırım.’

16631Hususiyle şu bahsettiğim ateş, suların ruhudur. Pervânenin işi, bizim işimizin aksinedir.

16632Hakk’ın, Halil meslek ve meşrebinde bulunanları bilmen için böyle oyunları vardır.

16633Bir ateşe su şekli vermişler ve o ateşin içinde de bir kaynaktır coşturmuşlardır.

16634Meselâ bir sihirbaz, büyüsü ile bir topluluk içinde, pirinçle dolu bir sahanı, akreplerle dolu gösterir.

16635Sihirbaz, sihri ve efsunuyla, bir evi akreplerle dolmuş gösterir. Halbuki orada akrep yoktur.

16636Sihirbaz böyle yüzlerce hüner gösterdikten sonra, artık düşün, büyücüyü yaradan, neler yapmaz?

16637Büyücüler O’na kuldur, köledir. Hepsi de yont kuşu gibi tuzağa düşmüşlerdir.

16638Kendine gel de dağlar gibi olan mekrlerin nasıl tepetaklak olduğunu Kur’ân’ı okuyup anla ve sihr-i halâli «belâgati» gör.

16639Ben, Firavun değilim ki Nil suyu yâni dünya hazları tarafına gideyim. Ben İbrahim meşreb bir âşık olduğum için Halilullah gibi ateş cihetine giderim.

16640O, ateş değildir, duru bir sudur. Halbuki öbürü yâni dünya hazlan ise Mekr-i İlâhîden, su şeklinde gösterilmiş ateştir.

16641İyi şeyleri caiz gören Resûl-i Ekrem[s.a.v.]: “Zerre kadar aklın senin için namaz ve oruçtan hayırlıdır” buyurmuştur.

16642Çünkü ey sâlik; senin aklın bir cevher, namaz ve oruç ise arazdır. Bu ikisi yâni namaz ve oruç aklın kemâliyle farz olur.

16643Evet, senin aynana cila olsun ve onunla edeceğin tâat dolayısıyla kalbine safa gelsin diye sana akıl verilmiştir.

16644Lâkin, eğer ayna dibinden bozulmuş ise yâni paslanmış ise, üzerine vurulacak cila onu geç ıslâh eder.

16645O seçilmiş ayna ki aslından temizdir, az bir cila vurmak onu parlatmak için kâfidir.

Mutezile: “Cüz’i akıllar asılda müsâvidir. Aralarındaki çokluk ve azlık; öğrenmek, riyazet ve tecrübe etmekle hâsıl olur” derler. Onların hilâfına olarak akılların, yaratılışta birbirinden farklı oluşu

16646Akıllar arasındaki farklılık, bil ki mertebe bakımından yerden göğe kadardır.

16647Akıl vardır ki güneş kadar parlaktır. Akıl vardır, zühre yıldızından da aşağıdır, yıldız akmasından da.

16648Akıl vardır ki bir sarhoş kandili gibidir. Yine akıl vardır ki ateşten sıçrayan kıvılcıma benzer.

16649Zira gaflet bulutu, önünden sıyrılınca Allah’ı gören yâni onun vahdet ve kudretini idrak eyleyen akıllar meyve verirler.

16650Akl-ı cüz’î Akıl’ın adını kötüye çıkarmıştır. Dünya muradı da böyle: insanı âhiret muradından mahrum bırakır.

16651Tam akıllı olanlar, av oldukları için avcının cemâlini görmüşler; cüz’î akıllı olanlar ise, avcılığa kalkıştıklarından av yakalamak gamını çekmişlerdir.

16652Akl-ı kül sahibi, hizmetle hizmet edilme nazına erişmiştir; öbürü ise, kendisine hizmet edilmeyi dilemiş, yüce yolundan geri dönmüştür.

16653Cüz’ı akıl sahibi firavunluğundan suyun esiri olmuş, yâni suda boğulmuş Benî İsrail ise, esirlikten yüz Sührâb18 kadar kuvvet ve kudret bulmuştur.

16654Dünya işleri tersine ve ustaca bir oyundur, yaman bir ferzin-bent19tir. Hileye kalkışma ki, devlet ve baht işidir bu...

16655Hayâl ve hile ile harekete kalkışma! Zira, ganî olan Allah, hileciyi muvaffak etmez.

16656Eğer mekr edecek olursan iyi bir hizmet yolunda mekrde bulun ki, bir ümmet içinde nebi gibi olasın.

16657Mekr et ki kendi mekrinden kurtulasın, mekr et ki bedenden ayrılarak tek kal.

16658Mekr et de en aşağı bir kul ol yâni nefsini tezlil edesin. Onu tezlil edince efendilik mertebesini bulursun.

16659Ey koca kurt; tilkiliğe kalkışma; hile ve hizmetle efendilik elde etmeyi umma!

16660Lâkin pervâne gibi ateşe saldır. O ateşi kesene doldurup ağzını büzme, her şeyden kurtul!

16661Gücü, kuvveti bırak ağlamaya giriş. A yoksul, merhamet iniltiye olur.

16662Susuz ve âciz kişinin iniltisi mânevîdir. Soğuk ve yalan olan inilti sapıklara mahsustur.

Köpeği açlıktan ölen ve dağarcığı ekmekle dolu olduğu halde köpeğine bir lokma bile vermeyip de ölümüne ağlayan, şiirler söyleyen, başına, yüzüne vuran Arabın hikâyesi

16663Bir bedevinin köpeği ölüyordu. Sahibi ise ağlıyor, gözünden yaşlar dökülüyor, vah ne musibet diyordu.

16664Bir dilenci geçiyordu, ona: “Neden ağlıyorsun? Kimin için feryad ve figan ediyorsun?” diye sordu.

16665Bedevi cevap verdi ki: “İyi huylu bir köpeğim vardı. İşte yolun ortasında ölüyor.

16666Gündüz bana avcılık, gece bekçilik ederdi. Keskin görüşlü, av yakalayıcı ve hırsız kaçırıcı idi.”

16667Adam: “Hastalığı ne idi, yaralanmış mı idi?” diye sordu. Bedevi: “Onu açlık zayıflatmış ve öldürecek hâle getirmiştir” dedi.

16668Adam: “Bu hastalığa ve ölüme sabret ki Allah sabredenlere mukabilini, mükâfatını verir” dedi.

16669Sonra da: “Ey hür kişi; elindeki bu dolu torba nedir?” diye sordu.

16670Bedevi dedi ki: “Dün geceden artan ekmeğim, katığım ve nafakamdır. Bedenimi kuvvetlendirmek için o torbayı taşıyorum.”

16671Adam: “Köpeğe niçin ekmek ve yiyecek vermiyorsun?” dedi. Bedevi: “O kadar merhametim yok.

16672Yolda parasız ekmek ele geçmez. Lâkin gözyaşı bedavadır” dedi.

16673Yolcu dedi ki: “Ey hava ile dolu kırba; toprak başına! Demek ki sence bir dilim ekmek göz yaşından daha iyi ha?

16674Gözyaşı esasen kandan ibarettir, gam ve keder sebebiyle su haline gelir. Öyle olmakla beraber topraktan meydana gelen ekmek, beyhude kan dökmeye değmez.”

16675O bedevi, şeytan gibi bütün vücudunu hor hakir bir hale getirmişti. Bu bütünün parçası, ancak aşağılık ve bayağı bir şeydir.

16676Kendisini, kerem ve sehâvet sahibi olan Allah’tan başkasına satmayan kimseye ben kul ve köle olayım.

16677Ağlayacak olursa semâlar da ağlar. İnleyecek olursa, felekler, «Aman Yârabbî» diye feryad eder.

16678Ben, kimyadan başka hiçbir şeye karşı eğilmeyen o himmet sahibi bakıra da kul, köle olayım.

16679Birader; bu dar kuyudan kurtulmak istiyorsan, durup dinlenmeksizin aşk ateşine doğru git.

16680Allah’ın mekrini gör, kendi bileni bırak... Ey hilesine karşı hilebazların bile utanıp şaşırdıkları Rabbim!

16681Senin mekrin, mekr-i İlâhide fâni olunca o feyz ile acayip bir pusu açarsın.

16682O pusunun en aşağı vasfı ebedîliktir. Oradan ebedî bir sûretle boyuna yücelir, ağarsın.

İnsana, kendini görüp beğenen kendi gözünden daha tehlikeli hiçbir kötü göz olamaz. Ancak gözü, Hak nuruyla değişmiş ve: «benimle duyar, benimle görür» sırrına ermiş, varlığı, varlıksız bir hale gelmişse o başka

16683Ey muhatab olan mağrur kimse, kendindeki tavus kanadına bakma da ayaklarına dikkat et ki kötü göz sana pusu kurmasın.

16684Kötü gözlerin tesiriyle koca bir dağ yerinden oynar. Kur’ân-ı Kerim’deki «yüzlikûneke»20 âyetini oku da bunu anla.

16685Dağ gibi kavi olan Hazreti Ahmed Aleyhisselâm yağmursuz ve çamursuz bir yolda o nazarın tesiriyle kaydı.

16686Resûlullah: “Bu kayma nedendir, ben bu hâli sebepsiz sanmıyorum” buyurdu.

16687Nihayet, âyet geldi de: “O hal sana müşriklerin kötü gözünden erişti” diye Aleyhissalât Efendimiz’e hikmetini bildirdi.

16688Eğer o nazar değen kimse senden başka birisi olsaydı o anda ölür, o nazara avlanır, erir giderdi.

“Az kaldı ki kâfirler, gözleriyle seni yere düşüreceklerdi” âyet-i kerimesinin tefsiri

16689Yâ Resûlallah; müşriklerin meclisinde bazı kimseler var ki akbaba kuşuna bakıp yere düşürürler. Onların bakışından kükremiş arslanın kellesi yarılır da o arslan inler.

16690Deveye ölüm gibi bir nazar eder, arkasından da kölesini gönderir.

16691“Git, o devenin iç yağından satın al” der. Köle deveyi yolda düşmüş görür.

16692Koşmakta atla yarış eden o deve de hastalanmış ve başı kesilmiş olarak yatmaktadır.

16693Haset ve nazar değmesi feleğe vâkî olsaydı şüphesiz seyr ve devrini değiştirirdi.

16694Bir nehir kenarına kurulmuş dolap meydandadır. Onu çeviren suyun tesiri ise gizlidir. Fakat dolabın dönmesinde asıl müessir sudur.

16695Kötü gözün ilâcı iyi gözdür ki nazarı değen gözün tesirini ezer ve mahveder.

16696İleri gidiş rahmet içindir. Hüsn-ü nazar da rahmettendir. Kötü göz ise kahır ve lânet mahsûlüdür.

16697Allah’ın rahmeti, gazabından üstündür. Onun için her peygamber, zıddı bulunan kâfirlere galebe etmiştir.

16698Zira peygamberler; rahmet neticesidir, onların zıddı ise kötü yüzlüdür, kahır neticesidir.

16699Kazın hırsı birdir, fakat kibir ve gurur elli kat fazladır. Meselâ, şehvet hırsı bir yılan ise mevki hırs ve gururu ejderhâdır.

16700Kaz hırsı, boğaz ve tenasül şehvetidir. Fakat mevki ve baş olma hırsında bu şehvetlerin tam yirmi tanesi toplanmıştır.

16701Böyle haris bir mevki sahibi, o mevkide bulundukça, âdeta firavun davasına kalkar. Mevkiine iştirak etmeye kalkışanı nasıl muaf görür.

16702Âdemin zellesi karnından ve tenasül şehvetinden idi. Şeytanın mel’un ve matrût olması ise mevki hırsı dolayısıyla kibir ve gururundan ileri gelmişti.

16703Şüphesiz Âdem Aleyhisselâm derhal istiğfar etti, mel’un şeytan ise tevbe etmeyi kibrine yediremedi.

16704Boğaz ve tenasül hırsı da kötüdür. Fakat mevki hırsı olmadıkça, ona nisbetle acizlik kalır.

16705Eğer bu mevki hırsının kökünü ve dalını söyleyecek olursam, bir başka cilt lâzımdır.

16706Araplar; mer’âda otlayan hayvana değil, azgın ata şeytan derler.

16707Şeytanlık, lügatte baş çekme, baş olma hırsı mânâsınadır ki bu sıfat lânete müstahak olmuştur.

16708Sofra etrafında yemek yiyecek yüzlerce kişi oturabilir. Fakat reislik sevdasında olan iki kişi dünyaya sığamaz.

16709Onlardan biri, diğerinin dünyada bulunmasını istemez, hattâ mülke iştirak etmesin diye, babasını bile öldürür.

16710 Saltanat kısırdır denildiğini işitmişsindir. Hükümdarlık talibi, hısım ve akrabalığı katletmiştir.

16711Evet, mülk ve saltanat kısırdır, çocuğu, hısım ve akrabası olmaz. Hattâ ateşe benzer ki neye dokunsa yakar.

16712Ateş, her neyi bulursa yakar, yok eder; hiçbir şey bulamazsa kendi kendini yer, kül eder.

16713Ey muhatab, sen de hiç ol da o sûretle onun dişlerinden kurtul. O katı yürekliden merhameti az um.

16714Hiç olunca örs gibi katı ve merhametsiz kalplerden korkma. Her sabah «mutlak yokluk»dan ders al.

16715Ulûhiyet, Hak Sübhânehû ve Teâlâ’nın ridâsıdır. Her kim onu giymeye kalkışırsa kendisine vebal olur.

16716Taç Allah’ındır, bize ait olan kemerdir, haddini tecavüz eyleyenin vay haline!

16717Sendeki o tavus kanadı yâni mal, mülk, mansıp ve nüfuz gibi şeyler senin için bir imtihandır. Buna kapıldın mı Allah’a şerik olmaya, onun gibi, noksan sıfatlardan münezzeh olduğunu davaya kalkışırsın.

Bir hakîmin, güzel kanatlarını gagasıyla koparıp atan ve kendisini kel ve çirkin bir hale koyan tavus kuşunu görüp hayretle: “kendine acımıyor musun?” diye sorması, tavusun da: “Acıyorum ama, benim için can, kanattan azizdir, kanat ise canımın düşmanıdır” diye cevap vermesi

16718Bir tavus, kırda kanatlarını yoluyordu. Bir hakîm de oralarda dolaşmaya gitmişti.

16719Hakîm dedi ki: “Ey tavus; böyle güzelim kanatlarını acımaksızın kökünden nasıl yoluyorsun?

16720Bu süsü koparıp çamura atmaya gönlün nasıl razı oluyor?

16721Senin kanat tüylerin aziz ve makbul olduğu için hafızlar o tüyleri Mushaf aralarına koyarlar.

16722Halk, havalanmak, serinlemek için senin kanadından yelpaze yaparlar.

16723Bu ne kadar şükürsüzlük ve saygısızlıktır. O tüylerin nakkaşının kim olduğunu bilmiyor musun?

16724Yoksa biliyorsun da nazlanmak için mi o süsleri yoluyorsun?”

16725Ne kadar nazlı ve nazenin vardır ki ettikleri naz, günah olur. Çok naz, bir köleyi pâdişahın gözünden düşürür.

16726Vakıa nazlanmak, onu yapana şekerden daha tatlı gelir. Lâkin o şekeri az çiğne, yâni nazlanmayı ara sıra yap ki yüz türlü tehlikesi vardır.

16727Niyaz yolu, emin bir yoldur. Sen nazı bırak da niyaz yoluna sülûk et.

16728Nice nazlananlar vardır ki kol kanat çırpar ama nihayet o naz, onun için vebal olur.

16729Nazın güzelliği seni bir lahza yükseltse de onun gizli korkusu seni eritir, mahveder.

16730Bu niyaz ise, seni zayıflatır ve hakir gibi gösterirse de kalbini ayın on dördü gibi parlak bir hâle getirir.

16731Mademki ölüden diri çıkıyor. O halde, ölen hakikati bulur.

16732Mademki Allah, diriden ölü çıkarıyor, dilediği takdirde senin diri olan ruhundan ölü nefsini çıkarır ve onu öldürür.

16733Ey sâlik, sen tabii mevt ile ölmeden evvel kendi ihtiyârınla öl ki Hayyu’s-samed olan Allâhü Ehad, bu ölüden bir diri çıkarsın.

16734Kış olursan baharın gelişini, gece olursan gündüzün oluşunu kendinde müşahede edersin.

16735O kanatları yolma ki bir daha yerine yapışmaz. Ey güzel yüzlü, matem ederek çehreni tırmalama.

16736Kuşluk güneşine benzeyen o güzelim yüzü yırtmak yanlış bir iştir.

16737Böyle bir yanağı tırmalamak, küfrân-ı nimettir. Ay bile onun ayrılığından ağlamaktadır.

Nefs-i mutmainne21’nin saflığı ve temizliği birtakım düşüncelerle bulanır, nitekim, aynanın üzerine bir yazı yazsan, yahut nakış yapsan da sonra temizlesen o yazının ve nakşın aynanın sathında eseri kalır

16738Bedende nefs-i mutmainnenin yüzü, düşünce tırnaklarıyla yaralanır.

16739Kötü fikri, zehirli tırnak gibi bil. Bu tırnak derinleştikçe can yüzünü tırmalar.

16740Âlim geçinen bir kimse, müşkil düğümünü çözmek ister; Fakat bu, âdeta altın bir kaba aptes bozmaya benzer.

16741Ey işin sonuna varan; düğümü çözülmüş yâni uğraştığın meseleyi halledilmiş farz et. Bu düğüm boş keseye vurulmuş kuvvetli ve çözülmez bir düğümdür.

16742Düğümler çözmekte ve mesele halletmekte sen üstad ve pir olmuşsun. Birkaç düğüm daha hallediver de halkın takdirini kazan.

16743Asıl halledilecek bir düğüm vardır ki boğazımızda tıkanıp kalmıştır.

16744Eğer Âdem isen bu müşkülü hallet; eğer Âdem nefesli isen nefesini bu müşkülü halletmek için sarf et.

16745Kendini âyân ve ârâzı bilmiş farz et ne çıkar? Asıl kendi haddini bil ki o zarurîdir.

16746Ey toprak eleyen yâni dünyadaki şeyleri ilim kalburundan geçiren kendi haddini bilirsen bîhadliğe, hududu, nihayeti olmayan bir âleme vâsıl olursun.

16747Ey mantıkçı; ömrün mahmûl ve mevzû22 derdiyle geçti. Gözün açılmadı, hayatın, duyduğun şeylerle geçip gitti.

16748Yapanı, ancak yapılan şeylerle görebildin; iktiranî kıyas23la kanaat ettin.

16749Filozof, dâvasında delilleri artırır. Halbuki Hakk’ın kalbi temiz kulu, onun aksine delillere bakmaz bile.

16750Bu, yâni sofi; delilden ve hicaptan kaçar, delâlet edilenin peşine düşer, başını yakasına çeker.

16751Filozofa göre duman ateşe delildir ama, bizce dumansız olarak o ateşin yanında olmak hoştur.

16752Hususiyle bu sevgi ve yakınlık ateşi yok mu? O bize dumandan pek çok yakındır.

16753Hasılı cana arız olan hayâllere kapılıp dumana koşmak ve bu yüzden candan olmak, pek kötü bir iştir, pek bahtsızlıktır.

Resûl-i Ekrem Sallallahü aleyhi Vesellem’in: “İslâm’da ruhbaniyet yoktur” Hadîs-i Şerifi

16754Ey tâvûs; kanadını yolma, gönlünü ondan kopar. Çünkü mücâdele için düşmanın bulunması şarttır.

16755Düşman olmadıkça cihad etmek muhaldir. Şehvet olmayınca da, ondan kaçınma emrine uyman mümkün değildir.

16756Bir şeye meylin ve isteğin yokken onu yapmamak sabır olmaz. Düşman olmayınca senin orduna ne hacet vardır?

16757Aklını başına topla da kendini hadım etmeye kalkışma. Zira iffet ve ismet şehvete merhûndur.

16758Hevâ ve heves olmasaydı, ondan nehiy de mümkün olmazdı. Nasıl ki ölülere karşı gaza edilmez.

16759Cenâb-ı Hak: “Fukaraya nafaka veriniz” buyurmuştur. Şu halde kazanmaya bak. Zira elinde eskiden kazandığın bir şey olmadıkça, harcayamazsın ki...

16760Hak Subhânehu her ne kadar mutlak yâni hiçbir kayıt ile mukayyet olmaksızın “yoksulları doyurun” emrini verdiyse de sen onu: “Kazanın da sonra yoksulları doyurun” diye anla.

16761Nasıl ki Mâlikü’l-mülk Cenâb-ı Hak «İsbirû»24 yâni “sabrediniz” buyurdu. Bir istek olmalı ki ondan yüz çeviresin.

16762«Kûlû» “yiyin” emri, şehvet için bir tuzaktır; ondan sonra ki «Velâtüsrifû»25 “israf etmeyin” nehyi de iffettir.

16763Bir kimsede şehvet bulunmazsa, ondan kaçınmaya da imkân yoktur.

16764Ey sâlik; sende sabır meşakkati olmazsa, karşılığında bir hayır ve mükâfat elde edemezsin.

16765Ne hoştur o şart ve ne güzel şeydir o gönüller açan, canlara can katan mükâfat...

Bir âşıkın Hak’tan kazandığı sevap da Hak’tır

16766Âşıkların sevinci de, kederi de O’dur, hizmetlerine karşılık aldıkları ücret de yine O’dur.

16767Bir âşık, mâşukundan başka bir şeye bakacak olursa onun aşkı aşk değil, herzekârlıktır.

16768Aşk öyle bir ateştir ki parlayınca bâki olan mâşuktan başka ne varsa yakar, mahveder.

16769Lâ kılıcı «aşk» Hak’tan gayrisini keser, silip süpürür. Bir bak hele Lâ «yok»dan başka ne kalır?

16770Ancak «İllallah» kalır, üst tarafı mahvolur. Ey ikiliği yakıp kavuran büyük aşk, şâd ol yaşa!

16771Hakikatte evvelkiler de, sonrakiler de eseri olmak itibariyle hep O’dur. Şirk, şaşı bir gözün Bir’i iki görüşünden başka bir şey değildir.

16772Şaşılacak şey! Acaba onun aksinden başka güzellik olur mu? Bedeni hareket ettiren candan gayrı bir şey midir?

16773Canı olmayan bedeni, istersen yağla, balla beslemeye kalk, yine beyhûdedir.

16774Bunu, o canlar canının elinden bir kadeh içip o neşe ile bir gün yaşamış olan bilir.

16775Fakat gözü o vech-i dilârâyı görmeyene, şu duman, can görünür.

16776Bir adam, Ömer bin Abdülazîz Radiyallâhü Anh’i görmeyince Haccâc-ı Zâlim’i âdil vehmeder.

16777Mûsâ Aleyhisselâm’ın ejderhâ olan asâsındaki sebat ve dehşeti gören, sihirbazların iplerini canlı yılan sanır.

16778Tatlı su içmemiş olan bir kuş, acı ve tuzlu su içinde kanat çırpıp durur.

16779Hâsılı «Elest iklimi»nin kadrini bilesin diye dünya hayatı önce gelmiştir.

16780Fakat, buradan kurtulup oraya vardın mı ebedîyet şükürhânesinde yâni sermediyetin tatlı âleminde şükür eder durursun.

16781Orada dersin ki: “Dünyada iken toprak elemiş, faydasız şeylerle meşgul olmuş ve bu pâk ve mukaddes âlemden kaçıp durmuşum.

16782Keşke ecelim yâni ölümüm bundan evvel olsaydı da orada iken çektiğim ölüm korkusu daha az olsaydı.”

Resûl-i Ekrem sallallahü aleyhi vesellem’in: “Ölümünü, ölmeden önce isteyen, ölmemiş sayılır. İyiyse iyiliğe ulaşmaya acele eder, kötü bir şahıs ise kötülüğünün daha az olmasını diler” mealindeki hadis-i şerifinin tefsirine dâir

16783Bu sebeptendir ki, o her şeye vâkıf olan peygamber, şöyle buyurmuştur: “Her kim ölür ve ruhu cesedinden çıkarsa.

16784O kimse ölüm ve âhirete göçüşünden dolayı hasrete düşmez. Ancak ettiği kusurların ve boşuna geçirdiği vakitlerin hasretini çeker.

16785Ölen, “Keşke maksadıma bundan önce erişseydim” diye diler.

16786Bu arzu, eğer o kimse kötü ise, kötülüğünün olmasını, muttakî ise, makamına bir an evvel vâsıl olmasını istemesindendir.

16787Ölen o kötü kimse der ki: “Ben gafil imişim ki her vakit günaha girmekle perdeyi ve hicabı artırmışım.

16788Eğer bundan daha evvel dünyadan geçip âhirete gitseydim günahlarım az olacağı cihetle perdem ve hicabım da daha az olacaktı.”

16789Hırs ve tamâ ile kanaat yüzünü tırmalama. Kibir ve azametle huşû ve huzû, yâni tevâzû ve tezellül çehresini yırtma.

16790Böylece hasislikle cömertlik yüzünü, şeytan kibriyle de secdenin güzel çehresini yırtma.

16791Ey tâvûs; o Ebedîyet Cennetini süsleyen kanadını yolma. O yolları kaplayan kanatlan koparma!

16792Tâvûs, bu nasihati işitince nasihati verenin yüzüne baktı. Ondan sonra hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.

16793Uzun uzadıya ve dertli dertli ağladı da orada kim varsa onları da ağlattı.

16794“Kanadını niçin yoluyorsun?” diyen de cevap alamadığı için sorduğuna pişman oldu ve teessüründen o da ağladı. Ve dedi ki:

16795“Niçin boşboğazlık edip de sordum. O, gam ve kederle dolu imiş. Ben, suâlimle onun derdini artırdım.”

16796Tavusun ıslak gözlerinden toprağa yaşlar akıyordu. O yaşların her damlasında yüzlerce cevap vardı.

16797Sıdk ile ağlayış, ruhlara tesir eder, hattâ feleği ve arşı bile ağlatır.

16798Akıl ve kalpler, şüphesiz arşa mensupturlar. Beden hicabında arşın nuru ile yaşarlar.

Hârut ile Mârut’un Bâbil kuyusunda mahpus oldukları gibi akıl ve ruh da su ve çamurdan müteşekkil olan beden kafesine hapsedilmişlerdir

16799İki pâk olan akıl ve ruh, Hârût ile Mârût gibi, bu âlemde korkunç bir kuyu içinde bağlıdırlar.

16800Süflî ve şehevânî bir âlemde ve tabiat kuyusunda, suçlan sebebiyle hapsediliverdiler.

16801Büyüyü de, büyüyü bozan şeyi de, iyiler ve kötüler, bu iki melekten öğrenirler.

16802Lâkin taliplere: “Aklını başına topla da büyüyü bizden öğrenme ve tahsil etme” diye nasihat verirler.

16803“Ey falân, biz bu büyüyü seni belâya uğratmak ve imtihan etmek için öğretiriz” diye nasihat ederler.

16804İmtihan için ihtiyâr sahibi olmak şarttır. İktidarsızda ihtiyâr olmaz.

16805İnsanın meyil ve arzuları, uyumuş köpekler gibidir ki onlarda hayır da, şer de gizlidir.

16806Bu meyil ve arzu takımında kudret bulunmayınca uyurlar. Susmuş ve ayağını salıvermiş odun gibi yatarlar.

16807Fakat ortaya bir leş atıldı mı, o uyumuş köpeklere âdeta hırs-ı sûrî üflenmiş olur.

16808O mahallede bir eşek düşüp öldü mü uyumuş yüzlerce köpek uyanır.

16809Gaybda gizlenmiş olan hırslar, insanlara hücum ederek onların yeninden, yakasından baş çıkarırlar.

16810Leş başında köpeklerin her tüyü ayrı bir diş kesilir. Köpeğin kendisi de hile için kuyruk sallamaya başlar.

16811Köpeğin yarı belinden aşağısı hile, yukarısı gazap ve hiddettir. Şu haliyle odun bulmuş zayıf bir ateşe benzer.

16812Mekânsızlık elinden ona şuleler erişince, ateşten çıkan alev tâ gökyüzüne kadar çıkar.

16813Bu bedende böylece ve yüzlerce köpek uyumaktadır. Dışarıda avlayacak bir şey görmedikleri için gizlenmişlerdir.

16814Yahut insandaki kötü hisler, başlarına başlık geçirilmiş ve gözleri örtülmüş doğan kuşları gibidir ki o başlığın altında kuş avlamak hasretiyle yanıp tutuşurlar.

16815Onun örtüsünü kaldırır da av görecek olursa o vakit dağ etrafında uçar durur.

16816Hastanın şehveti yatışmış olur; Çünkü onun aklı fikri sıhhat ve afiyettedir.

16817Fakat hasta, ekmeği, elmayı ve karpuzu görünce yeme arzusu ile dokunma korkusu savaşa girişir.

16818Eğer hasta sabretmeye muktedir ise istediği şeyleri görmesi onun için fayda eder. Zîra duyacağı heyecan, iştihası kesilmiş olan tabiatını şevke getirir.

16819Eğer sabredemeyen bir kimse ise görmemesi gerektir. Nitekim okun, zırhsız adamdan uzak olması evlâdır.

Tavusun sorana cevap vermesi

16820Tavus, ağlaması bitince dedi ki: “Haydi işine git. Çünkü sen renge kokuya kapılmışın.

16821Bu kanatlar için bana her taraftan yüzlerce belâ geldiğini görmüyor musun?

16822Ne kadar çok merhametsiz avcı, bu kanatlar için bana her tarafta tuzak kurmaktadır.

16823Ne kadar okçu, yine bu kanatlar için, havada benim tarafıma ok atmaktadır.

16824Madem ki bu kazadan, bu belâdan ve bu fitnelerden kendimi korumaya muktedir değilim,

16825Şu dağda ve kırda emin bulunmam için çirkin ve iğrenç olmam daha iyidir.

16826Ey yiğit; bu kanatlar benim kendimi beğenme silâhı ve sebebi olmuştur. Kendini beğenmek ise sahibine yüzlerce belâ getirir.”

Hünerler, zekâvetler ve dünya malı, tavusun kanadı gibi insanın canına düşmandır

16827Nice hüner ve sanat vardır ki ham yâni terbiye görmemiş bir şahsı helak eder. Çünkü o şahıs; hırs ve tamahla tuzaktaki yemi görür de tuzağı görmez.

16828İhtiyârına sahip olmak, “Sakının” emrine uyan ve kendisine sahib olan kimse için iyidir.

16829Sen de takva ve nefsini haramdan muhafaza kudreti olmayınca, isyan âleti olan mal ve mansıbı bırak ve ihtiyar ve iradeyi terk et.

16830Benim de cilvelendiğim şey ve ihtiyarım o kanattır, onun için hayatıma kasdı olan o kanadı, yoluyorum.

16831Sabrı bulunan kimse, kendi kanadını yâni malı ve mansıbı yok farz eder de o sûretle kanadı, onu şerre ve fitneye düşürmez.

16832O sabrı bulunan kimseye kanadın, yâni mal ve mansıbın ziyanı yoktur. Ona kanadını koparma deme. Zira ona bir ok atılsa yâni şeytan bir vesvese ilkâ eylese bile sabır ve takva kalkanını derhal ona karşı tutar.

16833Lâkin bu yakışıklı kanat benim düşmanımdır. Çünkü sabredemiyor ve onunla cilveleniyorum.

16834Eğer sabır ve hıfz-ı İlâhî delilim olsaydı, benim ihtiyâr ve irademden, debdebem ve devletim artardı.

16835Ben fitnelere karşı çocuk yahut sarhoş gibiyim ki elimde kılıç yerine geçecek mal ve mansıp bulunması caiz değildir.

16836Eğer benim aklım ve haramdan çekinmem bulunsaydı elimdeki kılıç yâni mal ve mansıp zafer vasıtası olur ve hayırlı işler görürdü.

16837İnsana güneş gibi nur verecek bir akıl lâzımdır ki, doğru ve sevap olan yere kılıç vurabilsin.

16838Madem ki yolumu aydınlatacak bir akıl ve huyum yok, silâhımı niçin kuyuya atmayayım?

16839Kılıcı ve kalkanı kuyuya atmalıyım ki benim elimde kalırsa düşmanımın silâhı olacaktır.

16840Ne kolumda kuvvet var, ne dayanacağım bir yer. Kılıcımı atmazsam, düşmanım elimden alır da onu bana vurur.

16841Yüzünü örtmeyen ve haramdan çekinmeyen bu kötü tabiatlı nefsin inadına ben de yüzümü tırmalıyorum.

16842Tâki o tırmalayışla şu güzellik ve yücelik eksilsin. Yüzümde güzellik kalmayınca ben de vebale girmem.

16843Bu niyetle tırmaladığım için tırmalayışım günah değildir. Ki tırmık yaralarını göstermemek için yüzümü örtmek lâzımdır.

16844Eğer kalbimde gizlenme tabiatı bulunsaydı, yüzüm, günden güne parlar ve güzelleşirdi.

16845Kendimde kuvvet, akıl ve salâh görmediğim, bir de düşmanı kuvvetli gördüğüm için silâhımı kırdım.

16846Bu sûretle de, kılıcımın ona üstünlük vesilesi, hançerimin de kendime vebâl olmamasına gayret ettim.

16847Damarlarım hareket ettikçe kaçacağım. Kendinden kaçmak kolay bir iş midir?

16848Başkasından kaçan bir kimse, ondan uzaklaşınca durur.

16849Ben ki hem kendimin hasmıyım, hem de ondan kaçmaktayım. Onun için benim işim kıyamete kadar kaçmaktır.

16850Gölgesi kendisine düşman olan kimse ne Hindistan’da emin olabilir, ne de Huten’de.

Gündüzün güneşte yok olan yıldızlar gibi Hak varlığında yok olup kendisinden geçenler, hüner ve sanatlarıyla şerlerinden emin olmuşlardır. Yok olana tehlike olamaz.

16851Kendinden geçen bir kimsenin «yokluk» ziyneti olursa, Hazreti Muhammed Aleyhisselâtü Vesselam gibi gölgesiz olur.

16852Mum, baştan ayağa kadar şûledir. Gölge onun çevresine uğrayamaz.

16853Mum, mumu dökenin isteğine uyup, kendisinden ve gölgeden şûleye ve nura kaçmıştır.

16854Mumcu, muma: “Seni yok olman için döktüm” der. Mum da mumcuya: “Ben de yokluğa kaçtım.” cevâbını verir.

16855Mum, yanıp külliyen yok olunca artık onun ne eseri, ne ziyası kalır.

16856Karanlığı defetmek ve aydınlatmak hususunda ateş, mum sûretinde aşikâr olur.

16857Beden mumu, şu görünen mumun aksinedir; yok oldukça can nuru artar.

16858Bu ebedî ışıktır, mumsa geçici. Can mumunun alevi Hakk’a aittir.

16859Bu bâki ve Rabbanî olan şûle yâni can nuru insan için lâzımdır, arızî ve fâni olan mumun şûlesi öyle değildir.

16860Can nurunun alevi, tamamıyla nurdur; onun beşeriyet mumu fâni olmuş ve mevhum varlık gölgesi ondan uzaklaşmıştır.

16861Bulutun gölgesi zemine düşer. Fakat kamerle gölge bir yerde beraber bulunmaz.

16862Ey iyilik isteyen, bîhûdelik yâni kendinden geçip Hak’ta fâni olmak, bulutsuz kalmak ve kamerin kurbu gibi olmaktır.

16863Fakat rüzgâr bir bulutu sürüp getirdi mi o vakit kamerin nuru gider ve ancak bir hayâl kalır.

16864Bulut ardında kalmasından o kamerin nuru zayıflar, bedr-i tam halinde iken yeni hilâlden daha zayıf olur.

16865Kamer, bulut ve toz hicabından hayâl gibi görünür, işte beden bulutu da bizi hayâl düşüncesine sürer.

16866Kamerin lûtuf ve keremine bak ki bulutlar bizim düşmanımızdır demesi de ayrı bir lûtuftur.

16867Kamer, buluttan ve tozdan müstağnidir. Onun yeri semânın fevkindedir.

16868O perde, cennet hurilerini bile koca karı haline getirir. Bedir halinde bulunan kameri hilâl gibi gösterir.

16869Kamer yâni Hak ve Sübhânehû Teâlâ bizi şeref ve izzet kucağında oturttu ve düşmanımızı kendi düşmanı saydı.

16870Bulutun parlaklığı ve letâfeti hakikatte kamerdendir.. Her kim buluta kamerdir derse çok sapıktır.

16871Kamerin nuru buluta aksedince onun karanlık yüzü kamerin aksiyle nurlanır.

16872Kıyamette güneş de kalmaz, kamer de... Göz, ziyanın aslı ve menbaı ile meşgul olacaktır.

16873İnsanın hakiki mülk ile iğreti mülkü bilmesi, fâni bir menzil olan dünya ile ebedî karargâh olan âhireti fark ve temyiz etmesi içindir.

16874Sütnine bir çocuk için üç dört günlüktür ve iğretidir. Ey valide; bizi sen kucağına al.

16875Benim kanadım da, bulut ve kalın bir perde gibidir ki Allah’ın lûtfu ile letâfet peydâ etmiştir.

16876Ben sütnine istemem, ana daha hoştur. Ben Mûsâ’yım ki süt ninem yine kendi anamdır.

16877Ben kamerin lûtfunu vâsıtadan istemem. Çünkü vâsıtaya bağlanmak, halkın helakine sebeptir.

16878Yahut kamerin ahlâkiyle ahlâklanmış bir bulut olmalı ki kamerin yüzüne perde olmamalıdır.

16879O münevver bulutun sûreti, enbiyâ ve evliyânın cismi gibi, yok görünmelidir.

16880Öyle bir bulut perde olmaz. Belki mânâda perdeyi kaldırır ve faydalı olur.

16881Öyle bir bulut ki, bir sabah aydınlığında yağmur yağar, halbuki semâda bulut yoktur.

16882O bulut peygamberin bir mucizesi idi ki yokluk dolayısıyla semâ rengini almıştı.

16883O bir bulut idi, fakat kendisinden bulutluk tabiatı zâil olmuştu. Âşıkın cesedi de sabır ile böyle olur.

16884Âşıkın bedeni de tendir, amma ondan tenlik sıfatı kaybolmuş, nura tebeddül ederek rengi ve râyihası gitmiştir.

16885Kanat başkaları içindir, onunla süslenirler; lâkin baş benimdir, onunla yaşarım. O baş, işitmek ve görmek hislerinin makamı, vücûdun da temel direğidir.

16886Başkasının avı için can feda etmeyi küfr-ü mutlak ve hayırdan ümitsizlik bil.

16887Ey muhatab, kendine gel, dudu kuşlarının önündeki şekere benzeme. Zehire benze de ziyandan kurtul.

16888Yahut Allah ve evliyaullah tarafından takdire mazhar olmak için, kendini dünya köpeklerine murdar gibi göster.

16889Hızır Aleyhisselâm, gemiyi, gâsıbın elinden kurtarmak için sakatlamıştı.

16890“Fakr, benim medâr-ı iftihârımdır” hadîsi, onun için yüce bir söz oldu, tamahkârlardan ganî olan Cenâb-ı Hakk’a kaçmama yol açtı.

16891Hazine ve defineleri, mamurelerde oturanların hırsından kurtarmak için, harabelere saklarlar.

16892Mal ve mülkten ibaret olan kanadını yolamazsan git bir köşede halvete gir ki, şunun bunun sohbetiyle zamanın harcanmış ve boşuna geçmiş olmasın.

16893Çünkü sen hem lokmasın, hem lokmayı yiyen. Ey can, aklını başına al, hem yiyorsun, hem yeniyorsun.

Allah’tan gayrı her şey hem yer ve hem yenilir. Çekirge avlamakta olan ve ardında onu avlamaya kalkışan aç bir doğandan gafil bulunan kuş gibi... Şimdi, ey Âdemoğlu, sen yiyor ve avlanıyorsun ama sen de seni yiyecek olandan gafil olma. Eğer seni yiyecek olanı sûret gözüyle göremiyorsan ibret gözüyle bak ki bu bakışla inşaallah sûret gözün de açılır.

16894Bir kuşcağız, bir kurdu avlamakta iken kedi fırsat buldu ve kuşu kaptı.

16895Kurdu avlarken kendisini avlayacak olan kediden habersiz bulunduğu için kurdu yedi ve fakat kediye yenildi.

16896Hırsız, kumaş avlamak, yâni çalmaktadır, lâkin onun hasımları, yâni çaldığı şeyin sahipleri, zabıta memuruyla onun peşindedir.

16897Hırsızın aklı evdeki eşya ve kapının kilidiyle meşgul olmakta, zabıta memuruyla, seher vaktinde ah edeceğinden gafil bulunmaktadır.

16898O kendi, sevdasına o kadar dalmıştır ki kendisini takip edeni unutmuştur.

16899Eğer ot, tatlı su içer, yâni sulanırsa bir hayvanın midesi de onu otlar, yer.

16900O, ot hem yiyen, hem yenilendir. Allah’tan başka bütün varlık da böyledir.

16901Allah, “sizi doyurur fakat kendi yemez26”. O ne yenir ve ne de yer. O, et ve deri değildir.

16902Yiyen ve yenilen bir mahlûk, pusuda oturan bir yiyiciden nasıl emin olabilir?

16903Yenen şeylerin emin olması, matemi cezbeder. Ey sâlik; sen git de yemeyen ve yenilmeyen Allah’ın kapısına sığın.

16904Her hayâli başka bir hayâl, her fikri başka bir fikir otlar ve yer.

16905Sen hayâl ve fikirden kurtulamazsın, meğer uyumuş olasın da düşünce haricine çıkabilesin.

16906Düşünce arı, senin uyuman ise su gibidir. Uyanınca sinekler tekrar başına üşer.

16907Ne kadar hayâl arısı, kafasında uçuşur da onu kâh bu tarafa, kâh o tarafa çeker.

16908Bu hayâl, yiyicilerin en hafifidir. Diğerlerini ise Zülcelâl ve’l-ikrâm olan Allah bilir.

16909Aklını başına al da bu haşin yiyiciler cemaatinden, “Biz seni hıfz ederiz” demiş olan Allah tarafına kaç!

16910Eğer Hâfız-ı Hakîkî olan Allah tarafına bizzat firar ve O’nun hıfzına iltica edemezsen Hakk’ın hıfzını bulmuş ve onun mahfuzu olmuş insan-ı kâmil’e kaç.

16911Elini pîr-i kâmil ve mükemmilden başkasına verme. Zira, Allah o elin destgîr ve hafızı olmuştur.

16912Kâmil bir aklı, aklına arkadaş et de o aklın irşâdıyla kötü huyundan vazgeçsin.

16913Elini, o kâmil akıl sahibi mürşidin eline koyunca yâni ona biat eyleyince bütün yiyicilerin elinden kurtulursun.

16914Allah: “Hakk’ın eli onların ellerinin üstündedir27” dedi ya, işte senin elin de o biat ehlinin eli olur.

16915Hakim, Alîm ve Habîr olan bir pirin eline elini verirsen kurtuldun demektir.

16916Çünkü o pir, vaktinin peygamber vârisidir. Ey mürîd; ondan Zât-ı Risâlet’in nuru aşikâr olur.

16917O pîr-i kâmile bîat etmekle sen de Hudeybiye’de bulunmuş ve sahabe gibi bîat etmiş olursun.

16918Aşere-i mübeşşere sırasına girersin, hâlis ve saf altın olursun.

16919Ey sâlik, sen o pîr-i kâmile bîat ve tamâmıyla itaat edersen onun dostu ve muîni olursun. Çünkü insan kimi sever ve dost olursa ona eştir.

16920Bu Dünyada da, öbür dünyada da kişi sevdiği ile beraber olur. Bu söz, güzel huyların sahibi olan Hazreti Ahmed’in[s.a.v.] hadisidir.

16921Hazreti Peygamber: “Kişi sevdiği ile beraberdir. Kalb matlûbundan ayrılmaz” buyurmuştur.

16922Her nerede tuzak ve yem varsa, orada az otur. Ey âcizleri yakalayan ve zulmeden; git de âciz yakalayanları gör.

16923Ey âcizleri yakalayan genç; şunu bil ki el, elden üstündür.

16924Avcılık yâni başkalarını avlamak hırsı insanı kendi avlanacağından gafil kılar. Erlik gösterir ama yüreksizdir.

16925Önlerinde ve arkalarında bulunanlardan olma ki aşikâr düşmanı görmez olmayasın.

16926Ey sâlik; sen talep hususunda bir kuştan aşağı olma ki serçe bile dâne toplarken önüne ve ardına dikkat eder.

16927Serçe, dânenin yanına gelince, önüne, ardına kaç kere dolanır.

16928Acaba önümde ve arkamda avcı var mı, varsa onun korkusundan bu lokmadan vazgeçmem gerek.

16929Sen Kur’ân’daki fâcir ve kâfirlerin kıssasını oku, hallerine bak. Eşinin, dostunun ölümlerinden ibret al!

16930Cenâb-ı Hak, Kur’ân’da zikredilen kavimleri ok, mızrak, kılıç gibi âlet olmaksızın helak etti. O Zât-ı Eceli ü Âlâ, bütün mahlûkâta olduğu gibi sana da senden yakındır.

16931Allah, elsiz ve gürz denilen ezici harb âleti olmaksızın da azap eder. Bilmiş ol ki Cenâb-ı Hak, elsiz ve aletsiz icrâ-yı adalet eder.

16932“Allah varsa nerede?” diyenler bile bir azaba, meselâ tedavi edilmeyen bir hastalığa uğrayınca “Aman yâ Rabbî” diye feryâd eder.

16933“Bir Allah bulunması ve bize hâkim olması, akıldan uzak ve şaşılacak bir şeydir!” diyenler de böyle bir azaba uğrayınca gözyaşı döker ve: “Ey bana benden yakın olan Allah, varsın!” der.

16934Tuzaktan kaçmak, tehlikeden uzaklaşmak vâciptir. Senin tuzağın, kanadına yapışmıştır.

16935İşte onun için ben bu uğursuz tuzağın çivisini söküyorum. Murada erişmek için, dilimi damağımı acıtmamak istiyorum.

16936Bu cevâbı senin aklının erebileceği sûrette söyledim. Anla da hak ve hakikat arayışından yüz çevirme!

16937Hırs ve hasetten ibaret olan şu bağı kopar «Ficidihâ hablûn min mesed»28 âyetini hatırla.

İbrahim Halil Aleyhisselâm’ın kargayı öldürmesi ve bunun bir müridde bulunan kötü ve helak edici sıfatlardan hangisinin giderilmesine işaret olduğu

16938Bu sözün sonu gelmez, ey Allah’ın Halil’i; kargayı niçin öldürdün?

16939Halilullâh’ın kargayı öldürmesi, ferman-ı İlâhî icabı idi. Fakat o fermandaki hikmet ne idi? Onun esrarından bir parçasını olsun göstermek lâzımdır.

16940Kara karganın gak gak diye ötmesi, dünyada uzun bir ömür istemesindendir.

16941Karganın bu uzun ömür temennisi, Kuddûs ve Bir olan Allah’tan, şeytanın kıyamete kadar yaşamak istemesi gibidir.

16942Şeytan: “Yâ Rabbî; bana kıyamet gününe kadar ömür ve mühlet ver” dedi. Keşke: “Yâ Rabbena, ettiğimiz isyana tevbe eyledik” deseydi.

16943Tevbesiz geçen ömür can çekişmekten ibarettir. Allah’tan gâib ve gafil bulunmak da hazır ölümdür.

16944Allah ile olunca, ömür ve ölümün ikisi de hoştur. Fakat, Hak’sız âb-ı hayat bile ateş olur.

16945Şeytanın Huzur-u İlâhîde uzun bir ömür isteyip de af talebinde bulunmaması da mazhar olduğu lânetin tesiri idi.

16946Allah’tan, Allah’ın gayrisini istemek görünüşte istenilen şeyin artmasını istemektir, ama hakikatte onun tamamıyla eksilmesini dilemektir.

16947Hele ayrılık ve yabancılıkla geçen ömür yok mu? Bu, âdeta arslanın huzurunda tilkilik taslamaya benzer.

16948“Bana daha fazla ömür ver ki daha çok geri gideyim, mühletimi artır ki daha ziyâde alçalayım” demektir.

16949Şeytanın ve ona bağlı olanların uzun ömür istemesi, Allah’ın lânetine hedef olmalarıdır. Çünkü yaşadıkça günâha girerler ve lânet-i Hakk’a liyâkat peydâ ederler. Kendi hakkında lânet arayan da kötü bir mahluktur.

16950Hoş ömür, Kurb-u İlâhî’de can beslemektir. Yüz sene yaşayan karganın ömrü ise leş ve gübre demektir.

16951“Bana fazla ömür ver de fazla pislik yiyeyim, dâima onu bana ver ki benim yaratılışım kötüdür” demektir.

16952Eğer o kokmuş ağızlı karga pislik yiyici olmasaydı: “Yâ Rabbî; beni kargalık tabiatından kurtar!” diye yalvarırdı.

Münâcât

16953Ey toprağı altına tahvil eden, diğer bir toprağı insanların babası eyleyen Kaadir-i Müteâl!

16954İlâhî, senin işin eşyayı tebdil eylemek, ihsan ve lûtuflarda bulunmaktır; benim işim ise yanılmaktır, unutmaktır, hatâ etmektir.

16955Benim yanılmamı ve unutmamı ilme tebdil eyle. Ben baştan aşağıya kadar sümükten ibaretim; Sen beni sabır ve hilm’e tahvil eyle!

16956İlâhî, sen çorak toprağı yâni onda yetişen buğdayı ekmek yaparsın. Cansız ekmeği de insanlara can haline getirirsin.

16957İlâhi, sen muhayyer bir ruhu, insanlara kılavuz ve yolunu kaybetmiş bir tıfl’ı peygamber yaparsın.

16958Her kim bu cihandan bir âb-ı hayat elde ederse ölüm, ona diğerlerinden daha çabuk gelir.

16959İlâhî yeryüzünün bir cüz’ünü gök yaparsın, yeryüzünün neşesini yıldızlarla artırırsın.

16960Kâinata bakan gönül gözü, görür ki burada her ân yeniden yeniye bozulup düzelen şeyler var.

16961Şu ten hırkasının iğnesiz, ipliksiz dikilmesi a’yanın değişmesinden ve bakırı altın yapan iksirden başka bir şey değildir.

16962Ey insan; sen doğduğun günden evvel ya ateş, ya toprak, yahut hava idin.

16963Eğer o halde bâkî kalaydın bu yücelik sana nasıl erişirdi?

16964Âyânı tebdil eyleyen Allah’ın kudretiyle sen de o evvelki hal kalmadı. Onun yerine Cenâb-ı Hak, daha iyi bir varlık getirdi.

16965Bunun gibi yüz binlerce varlığa büründün ki daima ikinci varlık, ilkinden iyidir.

16966O halde vasıtaları bırak da, bu tahavvül ve terakkiyi doğrudan doğruya Allah’tan bil. Zira vasıtalara bağlanırsan asıl hakikatten uzak kalırsın.

16967Her nerede vâsıta fazla olursa vuslat kaybolur gider. Vasıta azaldıkça vuslat zevki artar.

16968Şaşkınlığın, her şeyi sebepten bilmedendir. Halbuki ancak hayret hâli Huzur-u İlâhî için sana yol verir.

16969Bu varlıkları yokluktan bulduğun yâni yoktan vücûda geldiğin halde niçin yokluktan yüz çeviriyor ve çekiniyorsun?

16970Şimdiye kadar geçirdiğin yokluklardan ne ziyan gördün ki, bu mevhum varlığa yapışıp kaldın ey yer faresi?

16971Mademki o geçirdiğin hallerin ikincisi birincisinden daha iyidir, yokluğu ara ve insanı halden hale değiştiren Allah’a yönel!

16972Ey inatçı kimse; varlığa düştüğün demden beri şimdiye kadar her lahza yüz binlerce haşir gördün.

16973Farkında olmaksızın cemâdiyet mertebesinden nebâtiyet mertebesine, nebâtiyet mertebesinden de hayat ve ibtilâ âlemine geldin.

16974Hayat mertebesinden akıl ve temyiz âlemine gider, bu beş duyguyla altı cihet yâni tabiat âleminden kurtulursun.

16975Bu ayak izleri, deniz kenarına kadar gider. Sonra deniz içinde ayak izleri yok olur biter.

16976Çünkü kara yollarında ve menzillerde ihtiyat için köyler, vatanlar ve hanlar vardır.

16977Denizin konakları da durup dinlenmeyen, sahası ve tavanı olmayan dalgalanmalardır.

16978Deniz merhalelerinin bir alâmeti ve menzillerinin nişanı ve adı yoktur.

16979Nebat âleminden sırf ruh âlemine kadar her iki konak arasında bunlar gibi yüzlerce konak vardır.

16980Birçok yokluktan sonra bu varlıkları gördüğün halde beden varlığına neden yapıştın kaldın?

16981Kendine gel ey karga; bu canı ver de doğan ol, Allah’ın tebdili karşısında can feda et.

16982Eğer hurma ağacı gibi meyve saçıcı olmazsan var eskiyi eski üstüne koyup ambara doldur.

16983O köhne, kokmuş ve çürümüş metâı, körlere hediye götür.

16984Yeniyi görmüş olan, senin çürümüş ve kokmuş olan metâına müşteri olmaz. O Allah’a av olur, senin tuzağına tutulmaz.

16985Ey kara ve tuzlu su, nerede kör kuş varsa bölük bölük senin başına toplanır.

16986O toplanışları, körlükleri artmak içindir. Çünkü kara ve tuzlu su körlüğü artırır.

16987Ehl-i dünya olanlar, su ve çamur yâni cismâniyetin acı suyunu içtikleri ve ondan hazzettikleri için gönül gözleri kördür.

16988Ey basiret gözü kapalı bulunan, bu halle bir de varlık istiyor, onu arıyorsun ha? Halbuki sen zenci gibi kara yüzlü olmakla neşelisin.

16989Zencinin kara renkten hoşlanması ve rahat etmesi, öyle doğduğu ve asıl rengi siyahlık olduğu içindir.

16990Bir gün güzelleşse, güzel yüzlü bir hale gelse de sonra kararsa çaresini aramaya koyulur.

16991Uçan bir kuş, yerde kalacak olursa, gam ve kedere düşer, feryada başlar.

16992Tavuk ise yerde hoşça gezer, dâne toplar, mesrur ve neşeli bir halde koşar.

16993Çünkü tavuk aslında kanatlı olmakla beraber uçucu değildir. Kuş ise uçucu olmak üzere yaratılmıştı.

16994Hazreti Peygamber buyurdu ki: “Zengin iken fakir düşen kimseye acıyın!

16995Keza, aziz ve muteber iken hakir ve zelil bir hale gelene ve seçilmiş bir âlim iken câhillerin istihzasına uğrayan âlime de merhamet edin!”

16996Resûlullah buyurdu ki: “Eğer taş ve dağ gibi duygusuz değilseniz bu üç kişiye acıyın.

16997O üç kişiden biri reis iken hor ve hakir olandır. Diğeri parasız kalan zengindir.

16998Üçüncüsü: dünyada ahmaklar arasında istihza olunmak belâsına duçar olan âlimdir.”

16999Çünkü: Şeref ve izzet mevkiinden zillete düşmek, bedenden bir uzvun kesilmesi gibidir.

17000Bedenden kesilen bir uzuv, biraz kımıldar ve titrer ama, uzun uzadıya hareket edemez.

17001Her kim, geçen yıl yâni âlem-i ervâhda «Elest» kadehinden içmişse bu yıl yâni bu dünyada onun için mahmurluk derdi vardır.

17002Köpek gibi aslen necis olan bir şahısta sultanlık hırsı ne gezer?

17003Günaha girmiş olan tevbeye çalışır, yolunu kaybeden de âh eder.

Bir ceylân yavrusunun eşek ahırında mahpus olması, eşeklerin o gariple kâh itip kakmak ve ısırmakla, kâh eğlenmekle alay etmeleri, gıdası olmayan kuru saman yemeye mecbur kalması... Bu hallerin hepsi, dünya, şehvet ve hevâ erbabı arasında kalmış bir has kulun sıfatıdır. Resûlullah Sallallâhü Aleyhi Vesellem: “İslâm garib olarak başladı? Yine garib olarak biter. Garib olanlara ne mutlu” buyurmuştur. Evet, Hak Peygamberi doğru söylemiştir.

17004Bir avcı bir ceylânı avladı ve merhametsizce eşek ahırında hapsetti.

17005Öküzler ve eşeklerle dolu olan bir ahırda o ceylânı zâlimcesine hapsetti.

17006Ceylân, ürktüğü için her tarafa kaçıyordu. Avcı, gece vakti o eşeklerin önüne saman döktü.

17007Her öküz ve eşek açlığından ve iştihasından samanı şekerden daha lezzetli olarak yiyordu.

17008Ceylân, kâh ürküp o tarafa bu tarafa kaçıyor, kâh samanın tozundan ve dumanından yüzünü çeviriyordu.

17009Bir kimseyi zıddı olan şahısla beraber bırakırlarsa, onu ölüm azabına uğratmış olurlar.

17010Süleyman Aleyhisselâm demişti ki: “Hüdhüd; gitmeye mecbur olduğuna dair kabul edilebilecek bir özür getirmezse,

17011Ya onu öldürürüm, yahut sayıya gelmez bir azap ile cezalandırırım.29”

17012Ey güvenilir kişi; o nasıl bir azaptı düşün; Cinsinin gayrısıyla bir kafeste hapsedilmekti.

17013Oğul, bu beden kafesinde azap içindesin. Çünkü kuş gibi olan ruhun cinsi olmayan bedene hapsedilmiştir.

17014Ruh, doğan kuşu gibidir. Tabiatlar ise karga misâlidir. O doğan gibi ruh, karga ve baykuşlardan yaralanır.

17015Ruh, Sebzvâr şehrinde Ebû Bekir isminde birinin inler bir halde kaldığı gibi, beden ve tabiat arasında azab içinde kalmıştır.

Sultan Muhammed Harzemşah’ın, ahâlîsi tamâmıyla Râfızî30 olan Sebzvâr şehrini savaşla alması, ahalisinin aman istemesi, Harzemşah’ın da “Bu şehirden Ebubekir isimli birini bana hediye olarak getirirseniz size aman veririm” demesi

17016Muhammed Hârzemşâh, ahâlisi fâsık ve fâcir bulunan Sebzvâr’a harb için gitti.

17017Orduları Sebzvârlıları sıkıştırdı. Askerleri düşman öldürmeye koyuldu.

17018Ahâli, Hârzemşâh’ın huzurunda yerlere kapandılar, “kulağımıza küpe tak yâni bizi köle olarak kabul et canımızı bağışla” diye, aman istediler.

17019“Sana istediğin kadar haraç ve vergi verelim, her mevsimde vergimizi artıralım.

17020Ey arslan tabiatlı hükümdar; bizim canımız senindir. Birkaç gün bizde emânet kalmasına müsâade et.”

17021Hârzemşâh dedi ki: “Huzuruma Ebû Bekir isimli bir kimse getirmedikçe canınızı kurtaramazsınız.

17022Şehrinizden bana Ebû Bekir nâmında birini hediye getirmedikçe ey Hak’tan ürkmüş ve bâtıla sapmış olan ümmet;

17023Ey alçak kavim; sizi ekin gibi biçerim, ne haracınızı alırım, ne de söyleyeceğiniz masalı dinlerim.”

17024Böyle bir şehirden Ebû Bekir arama, diye Hârzemşâh’ın yoluna bir çuval altın getirdiler.

17025Sebzvâr şehrinde Ebû Bekir nasıl bulunur? Nitekim dere içinde kuru kerpiç bulunmaz.

17026Hârzemşâh altından yüz çevirdi ve dedi ki: “Ey kâfirler, bana hediye olarak bir Ebû Bekir getirmedikçe.

17027Hiçbir faydası yoktur. Çocuk değilim ki, altın ve gümüş karşısında hayran kalayım!”

17028Ey mağlûb kimse, Huzur-u İlâhide sıdk ve ihlâs ile secde etmeyince mescidi sürünerek silip, süpürsen de faydası yoktur.

17029Bu viranede Ebû Bekir isimli bir kimse var mı? diye dellâl çağırttılar.

17030Üç gün üç gece aradıktan sonra zayıf ve hasta bir Ebû Bekir buldular.

17031Yolcu imiş, Sebzvâr onun yolu üstünde olduğu için uğramış ve hastalanıp bir virane köşesinde âdeta çürüyecek bir hâle gelmişti.

17032O, harab bir köşede yatıyordu. Onu bulunca dediler ki: “Kalk ve acele et!

17033Kalk ki seni sultan istiyor. Şehrimiz, senin yüzünden katliâmdan kurtulacak.”

17034Ebû Bekir dedi ki: “Yürüyecek ve gidebilecek kadar ayağımda kuvvet olsaydı kendi yoluma ve maksadıma giderdim.

17035Bu düşman memleketinde nasıl kalırdım? Dostların bulunduğu bir şehre giderdim.”

17036Bir tabut getirip o Ebû Bekir’i üstüne yatırdılar.

17037Hamallar, onu yüklenip Sebzvâr’da Ebû Bekir isimli biri bulunduğunu görsün diye Hârzemşâh’ın huzuruna getirdiler.

17038Bu Dünya Sebzvâr şehri gibidir ki Merd-i İlâhî olanlar burada zâyi olup gitmişlerdir.

17039Hârzemşâh da Rabb-i Celîli temsil etmektedir ki o Rabb-i Celil, bu rezil kavimden saf ve hâlis bir kalb istemektedir.

17040Cenâb-ı Peygamber: “Allah sizin sûretlerinize bakmaz31” buyurmuştur. O halde Ey Ehl-i dünya; bir gönül sahibini yâni bir Merd-i İlâhîyi arayın.

17041Ben bir ârif vâsıtasıyla sana nazar ederim. Ettiğin sûrî secde ve dağıttığın altın sebebiyle değil!

17042Sen, kendi kalbini hakiki bir kalp sandın da, gönül sahibi ârifleri aramayı bıraktın.

17043Gönül öyle bir şeydir ki, bu yedi semânın yedi yüz misli bir genişlik ona dâhil olsa, gönlün genişliği içinde kaybolur.

17044Böyle gönül döküntülerine gönül deme. Sebzvâr şehrinde Ebû Bekir arama.

17045Gönül sahibi, altı taraflı ayna gibidir. Allah altı cihete onun vasıtasıyla bakar.

17046Altı cihette karar etmiş olanlara onun vasıtası olmaksızın Allah nazar eylemez.

17047Eğer Cenâb-ı Hak, birinin matlûbunu reddederse o gönül sahibi için reddeder, kabul eyleyecek olursa yine o gönül sahibi için kabul eder.

17048O vasıta olmadan Allah kimseye bir nimet vermez. Ben Hakk’a vasıl olan zâtın ahvâlinden pek az bir şey söylüyorum.

17049Atâ ve ihsanı onun avucuna kor. O avuç vasıtasıyla atiyye ve mevhibesini merhametine mazhar olanlara verir.

17050O gönül sahibinin avucuyla Deryâ-yı Küll’ün yâni Allah’ın rahmet denizinin ittisali vardır. Fakat o ittisal birleşme nasıllıktan münezzeh ve tarif edilemez bir hâl-i kemâldir.

17051O öyle bir ittisaldir ki tarif ve beyânı kelâma sığmaz. Onu söylemeye ve anlatmaya çalışmak, beyhûde zahmetten ibaret kalır.

17052Ey zengin kimse; sen Huzur-u İlâhiyye’ye yüz çuval altın götürsen yâni o miktar hayır ve hasenatta bulunsan Cenâb-ı Hak buyurur ki: “Ey huzurumda eğilmiş olan; bana gönül getir.

17053Eğer senden O Gönül râzı ise ben de razıyım. Yok yüz çevirmişse ben de yüz çeviririm.

17054Ey ruhu kapımda bulunan kimse; sana bakmam, bana getireceğin Gönül’e bakarım. Hediye olarak bana öyle bir gönül getir.

17055Gönül seninle nasılsa ben de öyleyim. Cennet anaların ayakları altındadır.”

17056Sen dersin ki: “İşte sana gönül getirdim ya…” Cenâb-ı Hak da sana buyurur ki “Böyle gönüllerle şehir dopdoludur.

17057Sen bana Âlemin kutbu olan gönlü getir. İnsanın canının canının canının canı o gönüldür.”

17058O münevver ve hayırkâr gönül için, gönüller sultanı olan Allah muntazırdır.

17059Ey sâlik; sen Sebzvâr şehrinde günlerce dolaşsan öyle bir kalbe itibar edildiğini bulamaz ve göremezsin.

17060Sen solmuş ve ruhu çürümüş bir gönlü teneşir tahtasına yatırıp taraf-ı İlâhî’ye götürüyorsun.

17061Cenâb-ı Hak sana buyurur ki: “Ey küstah ve cüretkâr; burası kabir midir ki huzuruma ölmüş bir kalp getiriyorsun?

17062Git de huzuruma şahane tabiatlı bir gönül getir ki Dünya Sebzvâr’ının amanı onun sayesindedir.”

17063Sanki o gönül, bu cihandan gizlenmiştir. Çünkü zulmet ile ziya birbirine zıddır, bir arada bulunmaz.

17064«Elestü birabbiküm» gününden beri, o gönüle olan düşmanlık tabiat sebzvarına miras kalmıştır.

17065Çünkü o gönül sahibi doğan kuşu gibidir. Dünya ise, kargalar şehri mesabesindedir. Kendi cinsinden olmayanı görmek, insanı yaralar.

17066İnsan kendi cinsinden olmayanla uyuşmuş gibi görünürse o hal, samimi değildir, münafıklıktır.

17067O münafık, evet der ama tasdik ettiğinden değil, nasihat verenin sözü kısa kesmesi içindir.

17068Çünkü bu leş kargası, yüz binlerce ve kat kat mekr ve hile bilir.

17069Eğer o münâfıkın nifakını o gönül sahibi kabul ederse münafık kurtulur; ve münafıklığı, kendisine fayda verecek bir doğruluk olur.

17070Çünkü o muhterem gönül sahibi, bizim pazarımızda ayıplı olanları satın alırlar.

17071Ey sâlik; eğer cansız yâni taş ve ağaç gibi ruhsuz değilsen gönül sahibini ara. Eğer Hakikat sultanına zıd değilsen, gönülle aynı cinsten olmaya bak.

17072Halbuki riyası, sana hoş gelen, tabiatına uygun olan kişi dostundur. Dostundur ama Hakk’ın dostu değil ki!

17073Her kim senin arzu ve tabiatına göre yaşarsa senin indinde o velî, hatta nebî görünür.

17074Yürü, hevâ ve hevesi bırak da bir koku al, o güzelim amber kokusunu duy.

17075Hevâ ve hevesine uyarsan dimağın bozulur. Misk ve amber sence hiçbir şeye yaramaz bir hale gelir.

17076Bu sözün sonu gelmez, halbuki ceylânımız, ahırda bir yerden bir yere kaçıp durmada!..

Eşekler ahırındaki ceylân hikâyesinin arta kalanı

17077O göbeği miskli ceylân, günlerce eşek ahırında işkence çekmekteydi.

17078Karaya vurmuş balık gibi can çekişmede, çırpınıp durmadaydı. Pislikle misk, âdeta bir hokkaya girmişti.

17079Bir eşek diyordu ki: “Bu hayvanlar babası, pâdişahlarla beylerin huyunda, susun!”

17080Başka bir eşek, onun gidip gelmesine bakıp alay ederek: “Bir inci bulmuş, nasıl olurda ucuza satar?” diyordu.

17081Bir başka eşek: “Söyleyin” diyordu, “bu naziklikle pâdişahın tahtına çıkıp yaslansın.”

17082Bir başka eşek de çok yemiş, imtilâya uğramış, yemeden kalmıştı. Ceylânı çağırdı.

17083Ceylân başını kaldırıp: “Hayır, iştahım yok, kuvvetsizim”, dedi.

17084Eşek dedi ki: “Biliyorum ki nazlanıyorsun. Yahut da utanıyorsun da onun için çekinmektesin.”

17085Ceylân kendi kendisine: “O yemek senin yemeğin. Senin bedenin cüz’üleri ondan dirilmekte, tazelenmekte..

17086Ben çayırlığın arkadaşıydım. Duru sularla, bağlar, bahçelerle avunur, eğlenirdim.

17087Kaza ve Kader, bizi azaba düşürürse o huy, o güzel tabiat nasıl olur da değişiverir?

17088Yoksul olduysam bile nasıl olur da yoksulca hareket ederim? Elbisem eskidiyse ben yeniyim.

17089Ben, sümbülü, lâleyi, reyhanı bile binlerce nazla ve istemeyerek yerdim” dedi.

17090Eşek: “Evet”, dedi, “söylen, dırıldan. Gariplikle çok saçma şeyler söylenebilir.”

17091Ceylân dedi ki: “Göbeğim, sözlerime şahâdet etmede. Öd ağacı ile ambere bile ehemmiyet vermemede.

17092Fakat koku almayan bunları nerden duyacak? Pisliğe tapan eşeğe o koku haramdır.

17093Eşek yolda giderken diğer bir eşeğin sidiğini koklar ve ondan hoşlanır. Bu çeşit mahluklara nasıl misk arz edebilirim?”

17094O şefaat sahibi peygamber, bu yüzden: “İslâm, dünyada garibdir” remzini söylemiştir.

17095Çünkü zâtı, meleklerle hemdem olmakla beraber, akrabaları bile kendisinden kaçarlar.

17096Avam takımı, O’nun sûretine bakar, O’nu kendilerine cins sanır ama ondaki kokuyu duymaz.

17097Öyle bir zât, sığır derisi içinde arslan gibidir. Onu uzaktan gör, fakat o deriyi kazımaya kalkışma!

17098Eğer kazımaya kalkışırsan ten öküzünü terk et. Çünkü o arslan tabiatlı velî, o öküzü parçalar.

17099O arslan tabiatlı velî, senin öküzlük tabiatını başından, yahut sırrından, yâni kalbinden çıkarır hayvanlık huyunu hayvandan izâle eyler.

17100Sen öküz bile olsan O’nun himmet ve terbiyesiyle arslan olursun. Fakat öküzlükten hoşlanıyorsan nafile arslanlığı arama.

“Ben yedi arık öküz gördüm, yedi semiz öküzü yedi32” âyet-i kerîmesinin tefsiri

17101Mısır azizi gayb gözüne kapı açıldığından rüyada:

17102Yedi semiz ve çok besili öküzü, yedi tane zayıf öküzün yediğini gördü.

17103O zayıf öküzler mânen arslan idiler. Yoksa besili öküzleri yiyemezlerdi.

17104Ef’âl-i İlâhiye’nin zuhuruna vasıta olan bir kâmil de sûrette insan görünür, fakat, onun derûnunda insan yiyici bir arslan gizlidir.

17105O arslan, müsteid bir kimseyi hoşça yer ve aşağılık ahlâkından pâk bir hâle getirir. Derdi varsa tortusunu süzer, sâf bir hâle sokar.

17106O sâlik, muhabbet derdiyle bütün dertlerden şifâ bulur ve ayağını sühâ yıldızının üzerine kor.

17107Ey sâil; İbrahim Aleyhisselâm’a: “Ey Halil, horozu niçin öldürdün?” diye soran menhus karga gibi ne çok suâl ediyorsun?

17108Hazreti İbrahim: “Fermân-ı İlâhî ile kestim”, cevabını vermiş; karga da: “O fermanın hikmetini söyle ki Allah’ı dâimi sûrette ve her bir kılımla teşbih edeyim” demişti.

İbrahim Aleyhisselâm’ın horozu kesmesi, müridin bâtınındaki kötü ve helak edici sıfatlardan hangisinin giderilmesine işaret olduğunun beyanı

17109Horoz, şehvete mensuptur, şehvetine tapar. O kötü hasletin zehirli şarabıyla sarhoştur.

17110Eğer şehvet, idâme-i nesil için olmasaydı Hazreti Âdem, ondan utandığı için kendisini hadım ederdi.

17111Şeytan, Dergâh-ı İlâhiye’den kovulunca ve kendisine kıyamete kadar mühlet verilince Âdil-i Mutlak Hazretlerine dedi ki: İnsan avı için azîm bir tuzak isterim.

17112Allah ona altın, gümüş ve at sürüsü gösterdi ve: “Halkı bunlarla avlayabilirsin” dedi.

17113Şeytan zâhiren teşekkür etti, fakat suratını ekşitti, sıkılmış turunç gibi dudaklarını sarkıttı.

17114Sonra Cenâb-ı Hak, o geberesiceye, hoş madenlerden altın ve mücevheratı armağan etti.

17115Ve buyurdu ki: “Ey mel’un; şu tuzakları da al.” Şeytan da dedi ki: “Ey güzel yardımcı, bundan fazlasını ver.”

17116Yağlı ve tatlı yemeklerle kıymetli meşrubatı ve türlü türlü ipekli elbiseleri de verdi.

17117Şeytan dedi ki: “Yâ Rabbî, Âdem evlâdını liften örülmüş iple bağlamam yâni iyice sapıtmam için bundan daha fazlasını isterim.

17118Senin muhabbetinle mest olmuş erkek ve cesur kimseler benim o bağlarımı erkekçesine kırar ve koparırlar.

17119Bana öyle vasıtalar ver ki, o tuzak ve iplerle Merdân-ı-İlâhî nâmertlerden ayrılsın.

17120Ey ululuk tahtının hakiki sultanı, bunlardan başka kuvvetli hileler yapacak ve insanları aldatıp düşürecek başka bir tuzak isterim.”

17121Cenâb-ı Hak, şarabı ve çeng çalgısını onun önüne koydu. Şeytan gülümsedi ve yarı memnun oldu.

17122Allah’ın idlâl-ı ezelisini tarafına iltica etti ve: “Fitne denizinin dibinden toz kaldır” diye yalvardı.

17123“İlâhî; Mûsâ kullarından biri değil miydi? O’na verdiğin bir kudretle denize tozdan perdeler çekmedi mi? Çekmeyecek mi?

17124O’nun mucizesi ile denizin suları çekildi, denizin dibinden tozlar yükseldi.”

17125Allah, erkeklerin aklını ve sabrını alan kadın güzelliğini şeytana gösterince memnun oldu.

17126Ellerini çırptı ve oynamaya başladı da: “Yâ Rabbî; bu fitneyi çabuk bana ver, muradıma eriştim” dedi.

17127Şeytan, aklı, fikri bîkarar eden kadınların mahmur gözlerini görünce,

17128Keza o dilber kadınların, kalbi çörek otu gibi yakan yanaklarındaki safvet ve letâfeti müşahede edince,

17129Onların yüzünü, benini, kaşını, hakik gibi kırmızı dudağını seyredince ince bir perde arkasından Hakk’ın cemâli parladı sandı.

17130Şeytan, kadınlardaki o cilve ve edayı görünce ince bir perdeden Hak tecelli ediyormuş zannetti ve yerinden sıçradı.

“İnsanı en güzel bir sıfatta yarattık. Sonra onu aşağılıkların en aşağısına reddettik.33” âyeti ile “Kimi yaşatır, ömrünü uzun edersek, onu kocaltır, güzelliğini ve kuvvetini azaltırız.34” âyetinin tefsiri

17131Âdem güzellik timsaliydi, melek ona secde etmişti. Fakat Âdem, bu güzellikten düşünce.

17132Dedi ki: “Eyvah varlıktan sonra yokluk!” Cenâb-ı Hak da ona mânevî bir lisan ile buyurdu ki: “Cürmün şu: Fazla yaşadın.”

17133Cebrail onu tutup: “Cennetten ve bu hoş kimseler arasından çekil” dedi.

17134O güzel Âdem: “İzzetten sonra bu zillet nedir?” diye sordu. Cebrail de: “İzzetin Allah’ın ihsanı idi. Zilletin de O’nun adlidir.” cevâbını verdi.

17135Âdem bu defa: “Ey Cebrail; Sen candan, gönülden bana secde ediyordun. Nasıl oluyor da şimdi cennetten kovuyorsun?

17136Sonbaharda yapraklar ağaçtan ayrılıp nasıl dökülürse, benden de bir imtihan yüzünden şu güzelim elbiseler uçuyor” dedi.

17137Onun yanağı bir vakit ay gibi parlaktı. Şimdi ihtiyarlıktan kertenkele sırtı gibi buruşur.

17138Parıl parıl parlayan saçlarla şaşaalı olan o baş ve o güzel tepe, yine ihtiyarlıktan nahoş ve saçsız bir hale gelir.

17139O naz ve edalarla salınan ve mızrak gibi dümdüz olan boy, ihtiyarlık dolayısıyla yay gibi iki kat olur.

17140Lâle gibi kırmızı olan rengi, safran rengine döner. Arslan gibi kuvvetli iken gücü kuvveti kesilir, karılar gibi takatsiz bir hâle gelir.

17141O bir pehlivanı güreşte hile ve oyunla koltuğunun altına alırken, şimdi, yürütmek için onun koltuğuna girerler.

17142Bunlar hakikaten gam ve pörsüme alâmetleridir ki her biri ölümün elçisi demektir.

Onu aşağılıkların en aşağısına reddettik ancak inanan ve iyilikte bulunanlar müstesna. Onlara sonu olmayan ve kesilmeyen ecir vardır.35” âyet-i kerimesinin tefsiri

17143Lâkin nûr-i İlâhi insanın tabibi olursa ona ihtiyarlıktan ve hararetten bir noksan gelmez.

17144Nûr-u İlâhî’ye nâil olan kimsenin gevşekliği ve zaafı, bir sarhoşun mestliği gibidir. O gevşeklikte bile güçlü kuvvetlidir, Rüstem bile ona haset eder.

17145Ölürse kemikleri zevke gark olur, zerre zerre bütün varlığı şevk ışığına dalar.

17146Kendisinde o nûr-u İlâhî bulunmayan da sonbaharın altüst ettiği meyvesiz bağ gibidir.

17147Öyle bir bağda gül kalmaz, kara dikenler kalır da o bağ, saman yığını gibi sarı ve mahsulsüz bir hale gelir.

17148Yâ Rabbî, o bağ ne kabahatte bulundu ki ondan bu letâfet elbiseleri ayrılıyor?

17149Kendini görmesidir, kendini görmek ise öldürücü zehirdir. Ey imtihan geçiren kimse aklını başına al!

17150Bir güzel ki âlem onun aşkından ağlıyordu, şimdi herkes yanından kovuyor, acaba cürmü nedir?

17151Cürmü şudur: İğreti süs takındığı halde, bu elbiseler ve süsler benimdir, diye dâvaya kalkıştı.

17152Güzellik harmanı bizimdir, güzellerin o harmandan ancak dâne topladıkları yakinen bilinsin diye, onu geri alıyoruz.

17153O güzellik ve süslerin iğreti olduğunu, sadece Varlık Güneşi’nin bir pertevi bulunduğunu anlasın diye o letafeti istirdâd ediyoruz.

17154Bütün güzellikler, kudretler, faziletler ve marifetler; Güzellik Güneşi’ndendir ve bu tarafa gelmiş vurmuştur.

17155O güneşin ışığı, yıldızlar gibi, geri döner ve vurduğu şu beden duvarlarından çekilir giderler.

17156Güneşin ışığı gitti mi, aksetmiş olduğu her beden duvarı karanlık ve simsiyah kalır.

17157Güzellerin yüzünde parlayan ve insanı hayran eden nur, Güzellik Güneşi’nin üç renkli camdan akseden parlaklığıdır.

17158O tek nuru, renk renk camlar, bize böyle çeşit çeşit göstermektedir.

17159Renk renk camlar kalmayınca o zaman bîrenk olan nûr seni hayran eder.

17160Nuru camsız görmeyi itiyad et ki cam kırılınca kör olmayasın.

17161Öğrenilmiş bilgiye kanaat etmiş, başkalarının kandiliyle gözünü aydınlatmışsın.

17162Senin hakiki bir ilim sahibi değil, onu iğreti olarak üzerinde bulunduran biri olduğunu anlatmak için sahibi senden kandilini kaldırıverir.

17163Eğer sen hakikaten ve Allah rızası için çalışıp şükredersen gam yeme. Zira, Cenâb-ı Hak sana onun yüz mislini ihsan eder.

17164Küfre ümmet olanların işleri boştur. İmâna ümmet olanların kalpleri temizdir, özleri halistir.36

17165Şükretmeyenden güzellik, hüner ve mârifet zâil olur. O kadar ki, artık ondan bir eser bile göremez.

17166Zira ey kâfirler yaptıkları, işledikleri boştur Nazm-ı Celîlinin mânâsı: Muradına ermiş olanlardan o muradın çıkıp gitmesi demektir.

17167Yalnız, şükür ehli ile vefa sahiplerinin elde ettikleri kaybolmaz. Çünkü devlet, onların ardlarındadır.

17168Zâil olmuş devlet nasıl kuvvet verir? İnsana kuvvet ve kudret gelecek devletten gelir.

17169Borç verin emrine uy da bu dünya devletinden borç ver. Bu sûretle önünde yüzlerce devlet ve saâdet görürsün.

17170Bu dünyadaki yiyinti ve içintiden bir miktarını nefsinden azalt ki ona mükâfat olarak önünde Kevser havuzunu bulasın.

17171Vefa toprağına bir damla bile döken kimseden devlet avı nasıl kaçabilir?

17172Cenâb-ı Hak böyle ahdine vefakâr kullarının gönlünü hoş eder ve “Özleri doğrulmuştur, halistir” buyrulmuştur. Hak, onlara ihsan ettikleri şeyleri, o şeyler, mahvolup bittikten sonra yine ihsan eder.

17173Ey köyü yağmalayan Türk gibi olan ecel, bu çok şükreden kullarımdan ne aldınsa geri ver.

17174Ecel, aldıklarını geri verir, verir ama, kabul etmezler. Zira onlar ruhanî nimetlerden nimetlenmişlerdir.

17175Biz sofileriz ve hırkalarımızı atmışız, attığımız şeyi tekrar almayız.

17176Tuzlu ve helak edici bir sudan yâni dünyadan çıktık; arı duru suya, Kevser havuzuna vâsıl olduk.

17177Ey dünya; başkalarına yapmış olduğun vefasızlığı, hilekârlığı, aşırı nazlanmayı.

17178Yaptıklarına karşılık olarak senin başına atıyoruz. Çünkü biz, dünyaya gazâ için gelmiş ve şehid olmuş erleriz, derler.

17179Sen de bu sûretle bilmiş ol ki pâk ve Kuddûs olan Cenâb-ı Hakk’ın yürekli ve yiğit öyle kulları vardır ki,

17180Dünya yalanının bıyıklarını yolarlar, otağlarını zafer burcunun tâ üstüne kurarlar.

17181Bu şehitler; yeniden gâzî, bu esirler; tekrar muzaffer olmuşlardır.

17182Yokluktan yine baş kaldırıp derler ki: “Eğer anadan doğma kör değilsen, işte bizi gör ki,

17183Yoklukta güneşler bulunduğunu ve burada güneş gibi parlak olanların orada süha yıldızı gibi sönük kaldığını bilesin!

17184Ey birader; yokluk âleminde varlık nasıl bulunur. Zıd, zıddın içine nasıl gizlenebilir?

17185“Ölüden diri çıkarır37” âyetini oku. Zira, bütün âbidlerin ümidi yokluktadır.

17186Tohumu tarlaya atmakla ambarı boşalmış olan çiftçi, yokluk ümidiyle şâd ve hoş değil midir?

17187Ektiği tohum yokluktan yetişip bitecektir. Eğer mânâya vâkıf isen bu misalden anla!

17188Sen de anbean yokluktan anlayış, zevk, huzur ve ihsan bulmayı beklemektesin.

17189Bu sırrı açmaya izin yoktur. Yoksa ben «değersiz bir şehir olan» Ebhaz’ı Bağdat haline getirirdim.

17190O halde yokluk, Hak sanatının hazinesidir. Anbean oradan ihsan ve keremler gelip durmadadır.

Yok gibi görünen ve hakikatte var olan âlemle, yok olduğu halde var görünen âlem

17191Cenâb-ı Hak, yoku var ve debdebeli olarak gösterdi, varı da yokluk şeklinde izhar etmiştir.

17192Keza o Kaadir-i Mutlak; denizi gizledi, köpüğü meydana çıkardı. Rüzgarı gizledi de sana onun kaldırdığı tozu gösterdi.

17193Toz, hava içinde kıvrıla kıvrıla yükselir. Toprak nasıl olur da kendiliğinden yükseklere çıkabilir?

17194Ey görüşü illetli olan kimse; tozu, toprağı yükselmiş görürsün, rüzgârı ise görmüyorsun, onu delil ile anlıyorsun.

17195Dalga köpüklerinin her tarafa akıp gittiğini görürsün. Fakat köpük kendi kendine var olamaz ki...

17196Köpüğü görme hissinle görür, denizi ise delil ile anlarsın. Bunun gibi düşünce gizlidir de dedikodu meydanda...

17197Biz, yoku var sanıyoruz. Çünkü gözlerimiz ancak mevhum mevcudu görebiliyor.

17198Uykulu göz hayâlden ve yoktan başka ne görebilir?

17199Hâsılı, azgınlıkla başımız dönmüş, şaşırıp kalmışız. Nazarımızda hakikat gizli kalıyor, ancak hayâli görüyoruz.

17200Aferin ey büyüler yapan üstad! Hakikat âleminden yüz çevirenlere, şarap tortusu gibi, bu dünyayı saf ve parlak gösterdin.

17201Büyücüler, ay ışığını kumaş yerine tüccara ölçüp biçerler de onlardan para çekerler.

17202Büyücüler böyle hilekârâne hareketle para kazanırlar. Halbuki tüccarın parası elden gider, kumaş ise hiç olur.

17203Bu dünya bir sihirbazdır, biz de onun müşterisiyiz ki ondan arşınla ay ışığı satın alır ve aldanırız.

17204O sihirbaz, ay ışığından alelacele beş yüz arşın kumaş ölçer.

17205O senin gümüş akçe gibi olan ömrünü alınca, ömür gümüşü gitmiş, hayalî kumaş ortadan kaybolmuş, kesen ise boşalmış olur.

17206Ey dünya sihrine kapılan kimse; sana «Kul eûzû» yü okumak ve: Yâ Rabbî, lûtfet, beni bu üfürüklerden koru, feryad bu düğümlerden!..

17207O büyücü kadınlar, düğümler üstüne üflerler. Onların şerrinden sana sığınırım ey imdada yetişen Allah, medet... demek gerek.38

17208Lâkin azizim, Muavvezeteyn’i39 yalnız kavl ile değil; işinin, gücünün diliyle de okumalısın. Söz dili gevşektir.

17209Zamanede sana üç arkadaş vardır ki biri vefakâr, ikisi gaddardır.

17210Vefasız ve gaddar olan iki şeyin biri: Dost görünenler, diğeri mal ve eşyadır. Vefâlı olan üçüncüsü ise âmâl-i hasenedir, yâni iyi işlerdir.

17211Mal; evden, dışarı çıkıp seninle beraber gelmez. Yâr gelir amma kabrin kenarına kadar gelir.

17212Ecel günü gelip sana çatınca yârin, ahbabın hâl diliyle der ki:

17213“Sana buraya kadar yoldaşım, bundan ötesine gidemem. Kabrinin üstünde bir müddet dururum.”

17214Amelin ise vefakârdır, onlara sarıl ki onlar; kabir çukuruna kadar seninle gelirler.

Hazreti Muhammed sallallâhü aleyhi vesellem’in bir hadisinin tefsiri

17215Hazreti Peygamber Sallallâhü Aleyhi Vesellem buyurdu ki: “Âhiret yolu için amelden daha vefakâr bir arkadaş bulunmaz.

17216Eğer o amel iyi ise sana ebedîyen dost olur, kötü ise, kabirde yılanın olur, seni sokar.”

17217Babam, doğruluk yolunda bu amel ve bu kazanç nasıl olur da üstadsız elde edilebilir?

17218Dünyadaki en âdî sanat dahi bir üstadın tâlimi ve irşadı olmaksızın elde edilebilir mi?

17219Her sanatın ibtidâsı ilim, sonrası ameldir ki bir müddet sonra, yahut eceli müteakip semere verir.

17220Ey akıl sahibi, sanata çalış, fakat o sanatın aslını, inceliklerini kerim ve sâlih bir üstaddan talep et!

17221Birader: inciyi sedefin ortasında ara, sanatı da o sanatın ehlinden iste.

17222Hayırhâh kimseleri görürseniz, insaf edin de, onlardan öğrenmeye çalışın, çekinmeyin.

17223Bir debbağ, iş görürken eski püskü bir hırka giyse, bu hırka, onun efendiliğini ve zenginliğini azaltmaz.

17224Bir demirci demir döverken, yırtık pırtık bir iş elbisesine bürünse bu, halk nazarında onun itibarını azaltmaz.

17225Öyle ise vücûdundan kibir ve azamet elbisesini çıkar. Öğrenmekte zül ve tevazu libâsını giyin.

17226İlim öğrenmenin yolu sözledir, sanat öğrenmenin yolu ise iş ve hareketledir.

17227Yokluk öğrenmek istersen bu, bir mürşid sohbetiyle kaim ve mümkündür. Bu hususta ne dilin işe yarar, ne de elin.

17228Yokluk ilmini can, ancak bir candan alır. Bu, defterden okumak ve dilden söylemekle mümkün değildir.

17229Eğer sâlikin kalbinde fakr’ın remzi varsa bil ki daha onda fakrın rumuzu hâsıl olmamıştır.

17230Sâlikin gönlü açılır, nurlanırsa, o vakit Hak Teâlâ: “Biz senin sineni, yâni bâtınını şerh etmedik, ona genişlik vermedik mi?” buyurur.

17231Ey sâlik; senin de içini açtık, göğsünü ferahlattık.

17232Lâkin sen ise onu hâlâ dışarıda aramaktasın. Süt sağılan yer sensin de, sen başkalarının süt sağmasını bekliyorsun.

17233Sende had ve kenarı olmayan bir süt pınarı vardır. O halde niçin hariçteki bir tulumdan süt talep ediyorsun?

17234Ey su çeken, denize bir deliğin, bir yolun var senin. Bir kuyudan su çekmekten utan!

17235«Elem neşrah»40 nazm-ı celîli senin için bir şerh ve açık bir genişlik değil midir? Öyle iken neden sıkılır, neden yine şerh istersin?

17236İçindeki şerh-i kalbiye dikkat et ki «Lâ tûbsırûn»41 “Görmüyor musunuz?” ayıplaması vârid olmasın.

“O, sizinle beraberdir42” âyetinin tefsiri

17237Başında ekmek dolu bir sepet olduğu halde sen hâlâ kapı kapı dolaşıyor, bir dilim ekmek istiyorsun.

17238Kendi başına dolan, sersemliği bırak. Yürü, gönül kapısını çal. Niçin her kapıya baş vuruyorsun?

17239Dizine kadar dereye girmişsin de, kendinden gafilsin; şundan bundan su isteyip duruyorsun.

17240Önünde de, arkanda da dâimi akar bir su var. Lâkin önünde de arkanda da manialar mevcut ve gaflet perdesi ile gözlerin kapalı.

17241At süvarinin altında iken süvari at arıyor. Ona: “Bu, altındaki nedir?” diye sorarsan, “At, ama at nerede?” diyor.

17242Suyun sarhoşu, su da gözü önünde. Kendisi su içinde, fakat akarsudan bîhaber.

17243Bir kimse, bir şeyin mesti ve âşıkıdır. O şey ise gözünün önünde iken hem onu görmüyor, hem kendindeki şerh-i sadri bilmiyor.

17244İnci gibi hani. İnci de denizde iken “deniz nerede?” diye sorar. O gafleti ve hayâli, sedef gibi onun duvarı olmuştur.

17245Onun, “nerede?” diye sorması ona hicab olmakta, güneşin ziyasını kaplayan bir bulut kesilmede...

17246Onun kötü ve illetli olan gözü, kendi görüşüne perde olmuştur. Ben gaflet perdesini kaldırdım vehmine düşmesi de kendisi için bir sed teşkil eylemiştir.

17247Onun aklı da, kulağını tıkamıştır. Ey hakkın şaşkını olan kimse: aklını Allah’a ver!

“Bütün dertlerini bir dert yapanı, Cenâb-ı Hak başka dertlerden kurtarır. Fakat dertlerini dağıtan, birçok şeylere dertlenen kişiyi, hangi vadide helak olacaksa Hak kayırmaz” Hadis-i Şerifinin tefsiri

17248Sen aklını muhtelif yerlere dağıtıyorsun. Halbuki o saçma sapan uğraşman, o beyhude dırıldanman bir tere yaprağına bile değmez.

17249Senin akıl suyunu her dikenin kökü emip durdukça o su meyvelere nasıl ulaşabilir?

17250Aklını başına al da vücudun bahçesinde sürmüş olan o muzır dalları kes. Hoş ve faydalı sürgünlere de su ver, tazelendir.

17251O muzır ve faydalı sürgünlerden şimdi ikisi de yeşildir. Dikkat et ki biri kurusun, öbürü meyve versin.

17252Bağın suyu o faydalı sürgüne helal, diğerine haramdır. Aralarındaki farkı sonra görürsün vesselam.

17253Adâlet nedir? Meyve ağaçlarına su vermektir. Zulüm nedir? Dikeni sulamaktır.

17254Adâlet bir nimeti yerine koymaktır, yoksa her su çeken kökü sulamak değildir.

17255Hakk’ın nimetini can ile akla ver, iç ağrısına uğramış, düğümlerle, sıkıntılarla dopdolu olmuş tabiata değil.

17256Dünya gamının savaşını bedenine yükle. O can çekişmeyi gönlüne, canına az tattır.

17257Sen, İsâ’nın başına yük dengini koymuşsun yâni yükü İsâ gibi olan ruhuna taşıtıyorsun merkep gibi olan nefsin ise çayırda salma geziyor ve sıçrayıp yuvarlanıyor.

17258Sürmeyi kulağa çekmezler. Gönül işini bedenden istemek şart değildir.

17259Eğer sen kalpten ibaret isen git, hakaret çekme. Yok ancak cisim isen şeker yeme, zehir tat.

17260Zehir, cisme faydalı, şeker ise zararlıdır. Bedenin yardım görmemesi, yâni türlü nimetlerle beslenmemesi daha iyidir.

17261Beden, cehennem odunudur, onu azalt. Eğer yeni bir odun bilerse hemen kes.

17262Yoksa Ebû Leheb’in karısı gibi iki âlemde odun hamalı olursun.

17263Ey yiğit, ikisi de yeşil ve yaş olmakla beraber, sen odun ile sidre dalını tanı ve ayırd et.

17264Sidre dalının kökü yedinci kat göktedir. Beden odununun kökü ise ateşten ve dumandandır.

17265Bu can gözüne görünür; gönüle varmak için yorul, çabala..

17266Eğer ayağın yoksa kımıldanarak ve sürünerek git ki nihayet her azı, her çoğu gör.

“Eğer yolcu isen sana yol açarlar, eğer yok olursan sana varlıkla yönelirler” beytinin mânâsı

17267Züleyhâ her taraftan kapıları kapadı ama Yusuf Aleyhisselâm’da hiçbir hareket görünmedi.

17268Kilit ve kapı tekrar açıldı, yol göründü. Çünkü Yusuf, Allah’ına dayanmıştı, her yana dönüp dolaşmaktaydı.

17269Bu tabiat âleminden harice çıkmak için her ne kadar, bir yarık, bir kapı görünmüyor ise de, Yusuf gibi hayran bir halde her yana koşmak gerek.

17270Ey imtihan ve ibtilâya uğramış kimse; sen dünyaya geldin. Lâkin geliş yolunu biliyor muydun? Hayır...

17271Bilmiyorsan, sakın, “yol yoktur” deme. Bizim için bu görünmeyen yoldan gitmek muhakkaktır.

17272Rüyada mesrur olarak sağa sola gidersin, fakat o meydanın yolu nerededir, hiç biliyor musun?

17273Sen gözünü kapa ve bir mürşide teslim ol ki o eski şehirde kendini göresin.

17274Lâkin gözünü nasıl kapayabilirsin ki yüzlerce mahmur göz, bu tarafta senin gözlerine bağ olmuştur.

17275Büyüklük ve reislik ümidiyle, müşteri aşkından yâni seni satın alacak kimseler bulmak arzusuyla gözünü kapamak şöyle dursun, âdeta gözlük takıp dört gözle bakıyorsun.

17276Uyusan bile rüyada müşteri görürsün, kötü baykuş rüyada harabeden başka bir şey görebilir mi?

17277Her ân müşteri ister ve o arzu ile kıvranırsın, fakat neyin var ki satacaksın? Hiç, hiç...

17278Gönlünde, eğer ekmeğin, yahut bir öğle yemeğin olsaydı, müşteri talebinden vazgeçerdin.

Peygamberlik iddia eden bir şahsa: “Ne yedin de böyle saçma sapan söylüyorsun?” dediler. “Eğer bir şey bulup yeseydim ne sersemleşir, ne de saçma sapan söylerdim” dedi... Her doğru söz, ehli olmayana söylenilirse saçma denir, hattâ söyleyenler o sözü söylemeye görevli olsalar bile

17279Birisi: “Ben peygamberim, hattâ bütün peygamberlerden daha üstünüm” diyordu.

17280Boynundan bağladılar, “Ben Allah tarafından resûlüm” diyor diye şâhın huzuruna götürdüler.

17281Ahâli karınca ve çekirge gibi onun başına toplandı. “Bu ne hile, bu ne tezvir ve tuzak?” diyorlardı.

17282Münkirler diyorlardı ki: “Eğer bu, yokluk âleminden elçi olarak gelmişse biz hep peygamberiz, hep yüceyiz.

17283Biz de bu âleme garip olarak geldik. O halde ey edib olan zât, neden peygamberlik yalnız sana mahsus oluyor?”

17284O hoş ve muhterem resûl onlara cevap verdi ki: “Ey kör, câhil ve fodul kimseler!

17285Şunu bilmediniz ki siz Kazây-ı İlâhi’den kör ve habersiz olarak buraya geldiniz.

17286Siz o âlemden buraya uyumuş çocuk gibi geldiniz. Yollardan ve menzillerden bihaber bulunuyordunuz.

17287Biz ise hoş bir halde, havâss-ı hamse ve altı cihet âleminin ötesinden bu âleme kadar uyanık olarak geldik.

17288Menzillerin aslını, esasını gördük. Zira kılavuzlarımız haberdârdı ve yol biliyorlardı.”

17289Peygamberlik dâvasına kalkışan hakkında, Şâhâ: “Ona işkence yaptır da bir daha böyle sözler söylemesin!” dediler.

17290Şâh baktı ki o adam pek çok zayıf. Öyle ki cılızlığından bir tokatla ölecek bir halde...

17291Kendi kendine dedi ki: “Ona işkence etmenin, yahut dövmenin imkânı mı var? Bedeni âdeta cam gibi olmuş.

17292Lâkin ona hoşluk tarikiyle: «Sen niçin serkeşlik ediyorsun ve nübüvvet dâvasında bulunuyorsun?» diye sorayım.

17293Zîrâ burada sertlik hiçbir işe yaramaz. Lûtuf ile yılan bile delikten başını çıkarır” dedi.

17294Ahâliyi, onun başından uzaklaştırdı. O pâdişah lâtif bir zât idi; zikri, virdi de iyilikti.

17295Onu bir yere oturttu, yerinden, yurdundan, meskeninden, maişetinden suâl eyledi.

17296O cevap verdi ki: “Şâhım; ben Dârüsselâm’danım, oradan yola çıktım, bu melâmet yurduna düştüm.

17297Burada ne evim, ne de birlikte oturduğum kimse var. Balık karada nasıl ev tutabilir?”

17298Pâdişah, lâtife ederek ona dedi ki: “Ne yedin, öğle yemeği için neyin var?

17299İştihân var mı? Sabahleyin ne yedin ki sarhoş bir hale gelmiş, atıp tutuyor, esip savuruyorsun?”

17300Adam cevap verdi ki: “Eğer kuru, yahut taze ekmeğim olsaydı peygamberlik dâvasına kalkışır mıydım?

17301Bu gürûha karşı peygamberlik dâvasında bulunmak, bir dağda kâlp aramak gibidir.

17302Hiç kimse; dağdan, taştan akıl ve kâlp aramaz. Onlardan müşkil bir nüktenin anlaşılmasını ve hıfzedilmesini beklemez.

17303Dağa ne söylesen akis tarikiyle onu tekrarlar. Müstehziler gibi seninle eğlenir.

17304Bu kavim nerde, onlara haber vermek nerde? Cansız bir şeyde can bulunacağını kim umar?

17305Eğer onlara kadından ve altından bahsedersen, senin önüne gümüşle beraber baş koyarlar.

17306Keza onlardan birine: ‘Seni falan yerdeki bir güzel çağırıyor, seni biliyor ve sana âşık olmuş.’ haberini versen âdeta sana kul, köle olur.

17307Eğer Allah tarafından bal gibi bir haber getirsen de: ‘Ey sözüne sağlam kimse, Allah’a gel!’ desen.

17308‘Ölümlü dünyadan, Nimet ve Ebedîyet Âlemi’ne git. Mademki bekâ mümkündür, şu halde fâni olma!’ tavsiyesinde bulunursan.

17309Senin başını kesmek ve kanını dökmek kasdında bulunurlar. Fakat bu, din ve mârifet hamiyetiyle değildir.43

Avamın, cahil kişilerin, kendilerini, ebedîlik ab-ı hayatına ve hakka çağıran Allah velileri ile anlaşamamalarının ve onlara düşman olmalarının sebebi

17310Mala mülke sarılmaları yüzünden, belki bu sözleri işitmek onlara acı gelir.

17311Eşeğin yarasına bir bez bağlasan da o bez, yaraya yapışsa, oradan kurusa, onu çekip almak istediğin zaman eşek,

17312Canı yandığı için çifte atmaya başlar. Ne mutlu o kimseye ki, böyle bir hareketten çekindi, böyle bir işe girişmedi.

17313Hele eşeğin elli tane yarası olursa ve her yarasına da bir bez yapışmış kalmışsa, o eşeğin hali ne olacak? Başına kadar balçığa saplanmış gibidir.

17314Mal mülk, ev bark, bez gibidir. Bu hırs ise yaraya benzer. Kimin hırsı fazla ise, onun yarası da fazladır.

17315Baykuşun evi yıkık yerdir, harabedir. O, ne Bağdat ne de Tabes44 şehirlerinin güzelliklerini, vasıflarını dinler.

17316Pâdişahın doğanı, yoldan gelerek bu baykuşlara pâdişahtan yüzlerce haber getirse!

17317Oradaki bağları, bahçeleri, dereleri anlatsa, yüzlerce düşman ona vah vah derler.

17318Doğan kuşu, saçmalıyor. Eski masalları anlatıp duruyor. Olmayacak şeylerle ne lâflar düzüyor.

17319Hâlbuki eskimiş ve köhne şey, ebedî olarak çürümüş olanlar asıl onlardır. Yoksa o nefis, eskiyi yenileştirir, tazeleştirir.

17320Eski, ululara can bağışlar, onları diriltir, akıl tacını başına kor, iman nuru lütfeder.

17321Ruh bağışlayan güzelden gönlünü esirgeme, o seni kır atın üstüne bindirir.

17322Taç bağışlayan, o başı yüce erden başını çevirme, o, gönlünün ayağındaki yüzlerce bağı çözüp seni hürriyete kavuşturacaktır.

17323Fakat bu hakikati kime söyleyeyim? Bütün köyde herkes ölü gibi, nerede bir diri? Âb-ı hayata doğru koşan kim var?

17324Sen, bir horluk, ufak bir zorluk görür görmez aşktan kaçıyorsun. Sen sadece aşkın adını biliyorsun, aşkı yaşamıyorsun.

17325Aşkın yüzlerce nazı, yüzlerce ululuğu var. Aşk, yüzlerce naza katlanmakla elde edilebilir.

17326Aşk vefalı olduğu için, vefalı olan kimseyi satın alır. O, vefasız adama bakmaz.

17327İnsan bir ağaca benzer. Ahdi de ağacın kökü gibidir. Kökün gelişmesine çalışmak, onu sağlamlaştırmaya çalışmak gerekir.

17328Düzeni bozuk ahid, çürümüş köktür. Çürümüş kökün ağacı da meyve vermez.

17329Ağacın dalları, yaprakları yeşil bile olsa, kök çürümüş olunca faydası yoktur.

17330Aksine ağacın yeşil yaprakları bulunmasa da, kökü sağlam ise, sonunda o ağaçtan yüzlerce yaprak baş gösterir, el açar.

17331Bilginle gururlanma, ahdini hatırla onu tutmaya bak. Çünkü bilgi kabuğa benzer. Ahit ise onun içidir, özüdür.

Kötü iş işleyen kimse kötülükte ayak diretir de iyilik edenlerin elde ettikleri devleti gördü mü şeytan kesilir. Hasedinden hayırlı işlere engel olur. Harmanı yanan, şeytan tabiatlı insan başkalarının da harmanlarının yanmasını ister. “Namaz kılarken bir kulu namazdan men’ edeni gördün mü?45”

17332Ey nefsaniyetine uymuş kişi, sen, vefakârların faydalandıklarını görünce şeytan gibi haset edersin.

17333Mizaç ve tabiatı bozuk hasta ruhlu olan kişi, kimsenin iyi olmasını istemez.

17334İblis gibi hasetçi değil isen, dava kapısını bırak da vefa dergâhına gel.

17335Sende vefa yoksa, vefa etmiyorsan bari, söylenme, sus. Çünkü sözün çoğu senlik ve benlik davasıdır.

17336Gönüldeki bu söz, gönlü geliştiren, özleştiren bir sözdür. Susmakla, canların özü, yüzlerce gelişmeye, büyümeye nail olur.

17337Söz, dile geldi mi, harcanır gider. Çok harcama da, o güzelim iç kalsın.

17338Az söz söyleyen adamın, derin bir düşüncesi, özlü bir fikri vardır. Fakat kabuğa benzeyen söz çoğalınca öz kaybolur gider.

17339Kabuk kalınlaşınca, iç küçülür, zayıflar; aksine iç kuvvetlendi, güzelleşti, irileşti mi kabuk incelir.

17340Hamlıktan kurtulup gelişen şu üç meyveye, cevize, bademe, fıstığa bir bak.

17341Kim isyan ederse, şeytan kesilir de iyilerin ulaştıkları nimetlere, varlığa haset eder.

17342Allah’ın[c.c.] ahdine vefa edersen, Allah[c.c.] da kereminden senin ahdini muhafaza eder, korur.

17343Zavallı insan, sen ise Allah’a vefalı olmaktan gözünü yummuşsun, vazgeçmişsin. Sen, “Beni anın da ben de sizi anayım46” âyetini duymadın mı?

17344“Ahdime vefa edin” âyetine kulak ver de sevgiliden: “Ben de sizin ahdinize vefa edeyim47” müjdeli vaadi gelsin.

17345Ey hakikati anlayamamaktan üzülen, mahzun olan kişi, bizim ahdimizde durmamızın, borçlanmamızın anlamı nedir? Bu kuru tohumu yere ekmeye benzer.

17346O ektiğin tohumdan ne yeryüzü bir parlaklık elde eder, ne de yer sahibi zenginleşir.

17347Kuru tohumu yere ekmenin mânâsı şudur ki: Allah’ım! Bunun aslını yokluk âleminden sen dünyaya getirdin, yine bundan bana lâzım, bundan bana yine lütfet demeğe bir işarettir.

17348Allah’ım, verdiklerini yedim, tohumunu da bir nişane olarak getirdim, toprağa diktim. Bu nimetten yine bize ihsan et.

17349Şu halde, ey bahtlı kişi, kuru duayı bırak. Ağaç mı istiyorsun tohum ekmelisin, tohum.

17350Tohumun yoksa, Allah, yine o dua sebebiyle sana öyle bir fidan lütfeder ki, görenler “ne iyi çalışmış da böyle bir fidana sahip olmuş” derler.

17351Hazreti Meryem de özgünde derdi vardı, fakat tohumu yoktu. Kudret ve sanat sahibi Allah, o kuru fidanı yeşertti, meyve verdirdi.

17352Çünkü o ulu, o temiz kadın vefalı idi. Allah bu yüzden, o istemeden onun yüzlerce muradını verdi.

17353Vefalı olan topluluk, bu vefayı bütün âleme yaymışlar, vefa örnekleri göstermişlerdir.

17354Denizler de onların buyurduklarına uymuştur, dağlar da. Dört unsur da onlara kul, köle kesilmiştir.

17355Keramet, inkâr edenler apaçık görsünler de inansınlar diye onlara Cenâb-ı Hakk’ın bir ikramıdır.

17356Aslında, onlar öyle gizli ikram ve ihsanlara nail olmuşlardır ki, ne akla hayâle gelir, ne de söze sığar.

17357Zaten iş, ebedî olan, kesilmeyen, tükenmesine imkân bulunmayan ihsan ve ikramdır.

Münâcaat

17358Ey bize nimetler ihsan eden, temkin ve direnme gücü veren Allah... Halkı bu sebatsızlıktan kurtar.

17359Direnmesi gereken işte bu iki büklüm olmuş nefse yardım et, onu doğrult.

17360Sen onlara sabır lütfet, terazilerinin hayır kefesini ağırlaştır, sen onları halkı aldatanların düzenlerinden, hilelerinden kurtar.

17361Ey Kerem Sahibi, Sen onları hasetten geri çek de haset yüzünden taşlanmış şeytan olmasınlar.

17362İnsanlar, gelip geçici mal, çirkinleşecek, sonunda çürüyüp gidecek beden uğrunda hasetten yanıp duruyor.

17363Pâdişahlara bak ki, haset yüzünden ordular çekip akrabalarını bile öldürüyorlar.

17364Pislikle, kötülüklerle dolu düzenbaz âşıklar, birbirlerinin kanına, canına kastediyorlar.

17365Veys’in, Ramin’in, Hüsrev’in, Şirin’in hikâyelerini oku bak o ahmaklar, haset yüzünden neler yapmışlardır.48

17366Âşık da yok oldu, mâşuk da yok oldu. Zaten, kendileri de bir şey değillerdi, aşkları da! Hevesleri de bir şey değildi.

17367Noksan sıfatlardan beri «uzak» olan, Cenâb-ı Hakk, yoku yoka vurur, âşık eder. Yoklukları birbirine vurur işler çıkarır.

17368Perişan âşıkın gönlünde hasetler başkaldırır, o ne yapacağını şaşırır. Böylece gerçek varlık, yok mesabesinde49 olan inşanı çeşitli güçlüklere sokar, muzdarip kılar.

17369Herkesten, «erkeklerden» fazla merhametli ince duygulu olan kadınlar, ortak olunca «kuma olunca» hasetten birbirlerini yerler, çekişirler, kavga ederler.

17370Bir de taş yürekli erkekleri düşün. Haset yüzünden onlar nerelere varırlar, ne hale düşerler, bir kıyas et.

17371Şeriat, lâtif bir efsun okunmasaydı, herkes, değil düşmanının, arkadaşının bile cismini yırtar, paramparça ederdi.

17372Şeriat, şerri defetmek için bir karara varır ve devi, delil şişesi içine kapatır.

17373Günâh ve edepsiz devi, yeminle, tanıkla, yemininden dönmesiyle ilzam50 eder ve onu şişeye sokar.

17374Şeriat, iki zıddı hoşnut eden bir terazi gibidir. Doğru ile eğriyi bir araya getirir.

17375Bil ki, şeriat kileye, teraziye benzer. Onun sebebiyle iki düşman da savaştan ve kinden kurtulurlar.

17376Terazi olmasaydı, o düşman, hileye uğramak ve aldatmak vehminden nasıl kurtulur, çekişmekten nasıl vazgeçerdi?

17377Şu halde, şu vefasız pis dünyada hasetten, düşmanlıktan, cefa ve ızdıraptan başka bir şey yoktur.

17378Cinler de, insanlar da hasede düştükten sonra bu dünyada nasıl olur da ikbal olur, nasıl olur da devlet bulur.

17379Zaten o şeytanlar, eski hasetçilerdir. Onlar, bir an bile yol kesmekten vazgeçmezler.

17380İsyan tohumunu eken Âdemoğulları da, haset yüzünden şeytan kesilmişlerdi.

17381Kur’ân-ı Kerim’i oku da gör ki: “İnsan şeytanları da, Allah’ın çarpması ile şeytan cinsinden olmuşlardır”

17382Şeytan birisini doğru yoldan çıkarmakta aciz kalınca; bu çeşit insanlardan yardım talep eder.

17383“Siz, bizim dostumuzsunuz. Bize dostlukta bulunun. Bizdenseniz bizim tarafımızı tutun”, derler.51

17384Cihanda bir kimsenin yolunu kestiler, onu yoldan çıkardılar mı? Azdırdılar mı? İki cinsten olan şeytanlar da sevinir, bayram yaparlar.

17385Aksine birisi imanla can verdi de, din hususunda derecesi yüceldi mi iki çeşit şeytan da feryada, ağlayıp sızlanmaya koyulur.

17386Edep sahibi biri, bir kimseye akıl verdi mi, onu doğru yola getirdi mi, iki grup şeytan da haset dişlerini gıcırdatmaya başlar.

Pâdişahın “peygamberim” diye ortaya çıkan birisine: “Gerçekten peygamber olan ve peygamberliği herkes tarafından kabul edilen bir kimse, insana ne bağışlar? Yahut kendisiyle görüşen, sohbet eden ve ona hizmet eden kişiler dille verilen kuru nasihatten başka ondan ne bahşiş elde ederler, ne ihsan, ne iyilik görürler?” diye sorması

17387Pâdişah, o adama, “Bari vahyin ne olduğunu söyle, yahut peygamber olan ne elde eder? Ondan haber ver” diye sordu.

17388Peygamberlik iddiasına kalkan adam, pâdişaha şöyle cevap verdi: “Ne vardır ki peygamber onu elde etmesin, yahut hangi devlet vardır ki peygamber ona erişmesin?”

17389Tutalım, öyle diyelim ki Nebî’nin kalbine gelen bu vahiy, Allah’ın sırlarının hazinesi değildir, fakat, Allah tarafından, arının gönlüne vahyolunan vahiyden de aşağı değildir ya.

17390“Allah, bal arısına vahyetti52” âyeti gelince, onun vahiy evi tatlılarla doldu.

17391Arı, aziz ve yüce Allah’ın vahyi ile dünyayı mumla, balla doldurdu.

17392İnsan hakkında Cenâb-ı Hak Kur’ân-ı Kerim’de: “Biz insanı üstün bir varlık olarak yarattık, insanı yücelttik. Şerefli kıldık” diye buyurur.53

17393“Gerçekten biz sana Kevser’i verdik54” âyetini okumadın mı? Okuduysan neden böyle kupkuru ve susuz kaldın?

17394Ey hasta adam, yoksa sen Firavun musun ki Kevser sana Nil gibi kan kesilmiş ve pislenmiş göründü.

17395Tevbe et, bütün düşmanlardan vazgeç, çünkü onların kaplarında Kevser suyu bulunmaz.

17396Her kimin benzini Kevser’den kızarmış görürsen, onunla arkadaş ol. Onunla düş kalk. Onun huyuyla huylan. Çünkü o Muhammed huyuyla huylanmıştır.

17397Böyle yap da “Allah için sever”lerden ol. Sen de o çeşit kişilerden sayıl. Çünkü Ahmed’in ağacında yetişen elma bu çeşit kişilerdedir.

17398Kimi Kevser içemediği için dudağı kuru görürsen onu ölüm gibi, sıtma gibi düşman say.”

17399Hak yolundan ayrılmış böyle bir kişi baban da olsa, annen de olsa, hakikatte o senin kanını içen bir düşmandır.

17400Bu huy, bu davranış, Halil-i Hak Hazreti İbrahim’den öğren. Çünkü o, önce babasından bîzar55 oldu, yüz çevirdi.

17401Böyle ol da Hakk’ın nazarında “Allah için sevmeyen”ler, arasına katıl. Böyle yap da aşk gayreti seni kınamasın.

17402Sen La ilahe illallah «Allah’tan başka kulluk edilecek yoktur» demedikçe hakikate varan açık yolu bulamazsın.

Bir âşığın sevgilisine ettiği hizmetleri, gösterdiği vefayı, uzun gecelerde “yanının yatak görmediğini”, uzun günlerde ise aç kaldığını, susuz kaldığını, çok ızdırap çektiğini anlatması

17403Bir âşık, sevgilisinin huzurunda yaptığı hizmetleri sayıp döküyor ve ona diyordu ki:

17404“Senin için şunları yaptım, bunları yaptım, bu savaş meydanında kılıç yaraları aldım, oklara hedef oldum.

17405Mal gitti, güç gitti, namus gitti, aşkından nice muratsızlıklara uğradım.

17406Hiçbir sabah, beni uyurken bulmadı, gülerken görmedi. Hiçbir akşam beni varlıklı karşılamadı.”

17407Ne acılar tattı ise ne dertler çekti ise onları bir bir tafsilatıyla saymaktaydı.

17408Bunları sevgilisinin başına kakmak için değil, aşkına yüzlerce şahit olarak sayıp duruyordu.

17409Aklı olanlara bir işaret yeter de artar bile, ama âşıklardaki o susuzluk, nasıl giderilebilir?

17410Âşık, yorulmadan, usanmadan sözünü tekrarlar durur. Hiç balık, bir işaretle duru suya kanar mı?

17411Âşık, o eski derdi, bitmez tükenmez olan aşk derdini yüzlerce defa anlattığı halde; “Ne söyledim ki, ben bir söz bile söylemedim” diye şikâyette bulunuyordu.

17412Sanki bir ateş içine düşmüştü. Yanıyordu, fakat neden yandığım bilmiyordu. Ancak o ateşin hararetiyle mum gibi eriyor, ağlıyordu.

17413Sevgilisi; “Evet”, dedi. “Doğru söylersek, bütün bu söylediklerini yaptın ama, kulağını aç da şimdi beni dinle.

17414Aşkın ve sevginin aslının aslı olan bir şey var ki, sen onu yapmadın. Bu yaptıkların teferruattan, ayrıntılardan ibarettir”, dedi.

17415Âşık, “O bahsettiğin sevginin aslının aslı olan nedir?” diye sordu. Sevgilisi de, “ölmektir, yok olmaktır” diye cevap verdi.

17416“Sen, dediklerinin hepsini yaptın, fakat ölmedin, hâlâ dirisin, canınla oynayan, aşk uğrunda ölümü göze alan bir âşık isen, hemen kendini öldür.”

17417Âşık, sevgilisinin bu dokunaklı sözlerini duyunca, o anda uzanıp can verdi. Gül gibi başıyla oynadı. Gülerek, şikâyet etmeden neşeli bir halde ölüp gitti.

17418Ârif kişinin, zahmet nedir bilmeyen aklı ve canı gibi o gülüş onda ebedî olarak kaldı.

17419Ayın nuru, her iyiye, her kötüye vurur amma hiç kirlenir mi?

17420Ayın nuru; yine tertemiz halde, aya döner gider. Akıl ve can nurunun Allah’a dönüp ulaşması gibi.

17421Ayın ışığı, yoldaki pisliklerin üzerine düşse bile, silinmez temiz kalır. Çünkü temizlik onun vasfıdır.

17422Bu sebeple, yoldaki pisliklerden, kirliliklerden o nur, pislenmez, gizlenmez.

17423Güneşin nuru da “Geri dön” emrini alınca acele aslına döner.

17424Güneşin nuru, ne külhanlarda kirlenir, pislenir. Ne de gül bahçelerinin güzel kokularından, renklerinden onda eser kalır.

17425Gözün nuru da, nur gören kimsenin varlığı da kendi asıllarına geri döner, fakat onların sevdası, ovalarda, çöllerde kalır.

Birisi, ârif bir âlimden, “Biri, namazda sesle ağlarsa ah eder, feryad ederse onun namazı bozulur mu?” diye sordu. Âlim dedi ki: “O, yaşın adı, gözyaşıdır. Ancak, o ağlayan acaba ne görmüştür de ağlıyor? Onu bilmek gerek. O ağlayan, Allah nazarında o namaz daha da makbul olur, kıymetlenir. Çünkü ağlayan kişi, bedenindeki bir hastalıktan, bir acıdan yahut oğlunun ayrılığından ağlıyorsa namazı bozulur. Çünkü namazın asıl temeli, bedenden, evlattan vazgeçmektir. Hazreti İbrahim gibi Allah uğruna oğlunu kurban etmek ve Allah aşkına Nemrûd’un ateşine atılmaktır. Ancak bu sevgi ile namaz gerçek namaz olur. Bu yüzden Mustafa Aleyhisselam’a “İbrahim’in şeriatına uy” ve “İbrahim’de sizin için uyulacak, güzel huylar, sıfatlar vardır” diye emir gelmiştir.

17426Birisi, müftüden gizlice sordu: “Bir adam namazda feryad ederek ağlarsa,

17427Acaba o ağlayan adamın namazı bozulur mu? Bozulmaz mı? Yahud namazda gözyaşı döktüğü için namazı caiz olur mu? Daha mı makbul sayılır ve mükemmel bir namaz olur?”

17428Müftü, gözyaşı denen o yaş, ne için akıyor? O, ne gördü, ne sebepten gözyaşı döküyor, önce bunları bilmek lazım”, dedi.

17429“Acaba gizli âlemlerden ne gördü de, o gözyaşları kaynağından akmağa başladı?

17430O, yakaran, yalvaran, hulûs ile namaz kılan kişi, o âlemi görmüşse feryad edişi, ağlayışı yüzünden onun namazı daha kıymetli, daha makbul olur.

17431Fakat o ağlayış, bedene ait bir acıdan, yahut bir matem yüzündense ip de koptu iğ de kırıldı demektir. Yâni hiçbir işe yaramaz.”

“Bir mürid hizmet etmek maksadıyla bir şeyhin huzuruna çıktı. Bu “şeyh” kelimesi ile, yaşça büyük, ihtiyar olanı değil, akıllı ve marifet bakımından büyük kişiyi kastediyorum. İsa Aleyhisselam da çocuktu ama beşikte konuştu. Yahya Aleyhisselam da çocukların mektebine gidiyordu. Bunların ikisi de çocuk idi amma, ikisi de peygamber idi. Mürid, şeyhin huzuruna varınca onu ağlar gördü. Kendisi de ona uyarak ağlamaya başladı. Şeyhin ağlaması durunca, mürid dışarı çıktı. Şeyhin halini ondan dahi iyi bilen, bir başka mürid, gayrete gelip, hemen arkasından koştu. Ona yetişti ve dedi ki, “Kardeş, Allah için olsun, bunu sana söyleyeyim. ‘Şeyh, ağlıyordu, ben de ağladım.’ diye aklına bir şey getirme sakın. Otuz yıl riyazet çekmek, hem de gösterişsiz riyazet çekmek, tehlikeli dönemeçlerden geçmek tamahlarla dolu denizleri, arslanlarla, kaplanlarla dolu yüksek dağları aşmak gerek ki şeyhin ağladığı gibi ağlayasın... Bütün bu zahmetlere, zorluklara katlanmakla beraber, o ağlayışı elde edememek de var. O makama erişebilirsen ‘yeryüzü bana gösterildi’ diye çok şükür etmen gerek.”

17432Bir mürid, Pirin huzuruna vardı. Pir ağlayıp feryad ediyordu.

17433Mürid, şeyhi ağlar görünce, o da ağlamaya koyuldu. Gözünden yaşlar akmaya başladı.

17434Dost, kulağı duyan bir dosta alaylı gülünecek bir şey söylerse bir kere güler, sağırsa o söze iki defa güler.

17435Birinci gülüşü, herkesi güler görerek, onlara uymak, onları taklit etmek içindir.

17436Sağır da, o anda onlarla beraber güler, amma onun, gülenlerin, neden güldüklerinden haberi yoktur.

17437Sonra, neden güldünüz diye sorar, sebebini anlayınca iki defa gülmeye başlar.

17438Mukallid, yâni taklid eden kişi sağıra benzer. Kendisinde bulunan sevinç, neşe, sağırın sevinci gibidir. Kendi içinin sevinci değildir. Taklidî bir sevinçtir.

17439Şeyhin mânevî feyzi, bir ışık gibi müridlere vurunca, müridlere mânevî bir neşe gelir. Fakat bu feyz ve neşe müridin kendisinin değildir, şeyhten gelmektedir.

17440Bu hal, su içinde bulunan sepetin su ile dolmasına benzer. Cama vuran ışığın parlaması gibidir. Bu hali kendinden sananlar, noksanlığa, hataya düşerler.

17441Sepet sudan çıkarılınca, içindeki o ırmak suya akar gider ve sepet boş kalır. Kendisini su ile dolu sanan inatçı sepet de hatasını anlar.

17442Cam da, ay batınca, o parıltıların, o ışıkların saçan güzel aydan olduğunu anlar.

17443“Kalk” emri, onun gözünü açınca seher vakti gibi ikinci defa güler.

17444Bu defa aklı başına gelir de, önce halkı taklit ederek güldüğüne, daha doğrusu kendi güldüğüne güler.

17445Kendi kendine der ki: “Bunca uzun ve uzak yollardan geldim. Meğer, hakikat bu hakikat imiş. Sırlar hep o sırlarmış.

17446Ben, o vadide, kendimden uzak olarak, kendimi bilmeyerek, anlamayarak neşeleniyor, seviniyor, körlüğümden, hamlığımdan;

17447Ne hayâller kuruyordum. Neler umuyordum. Hâlbuki ne çıktı? Tersi anlayışım, meğer bana tersi ve yanlış şeyler gösteriyormuş.

17448Yoldaki çocuğun düşüncesi nerede, olgun kişilerin düşüncesi nerede? Nerede onun hayâl kurması? Nerede dosdoğru gerçek hakikat nerede?”

17449Çocukların düşünceleri ya dadı olur yahut süt. Ya kuru üzüm ister, ya ceviz. Yahut bağıra bağıra ağlarlar.

17450O mukallid ince, derin bahislere girişir, deliller getirirse de o illetli, hasta bir çocuğa benzer.

17451Delil bulmakta, zor mevzulara girmekteki derinleşmesi basiretten gönül gözünden de mahrum kılar.

17452Sırrının sürmesi olan hakikati bırakmıştır da zor konulardan söz etmeye koyulmuştur.

17453Ey mukallid, “Buhârâ”dan dön de horluğa doğru yürü. Ancak bu sûretle arslan bir er, gerçek bir insan olabilirsin.

17454Sonunda, kendi içinde bir başka “Buhârâ” görürsün, öyle bir ledünnî Buhârâ ki, saflar yaran erler bile, orada kurulan meclislerde kendilerinden geçmiş, bir şey anlamaz bir hale gelmişlerdir.56

17455Haber çavuşu, karada pek hızlı gider amma, denize vardı mı damarı kopar.

17456O ancak karada, “Onları yüklendik” sırrına mazhârdır. Gerçek adam, yükleri denizde yüklenendir.57

17457Ey vehme, sûrete, görünüşe kapılan adam, koş, pâdişahın daha birçok bağışları, lûtufları, ihsanları vardır.

17458O saf kalbli mürid de, taklit yönünden, o azize, o şeyhe uydu da çok ağladı.

17459O mukallid de, sağır adam gibi, ağlayanı gördü de, sebebinden haberi olmadan ağlamaya başladı.

17460Bir hayli ağladıktan sonra, müsaade niyaz ederek «Şeyhe tazimde bulunarak» dışarı çıkınca, orada bulunan has ve gerçek bir mürid, arkasından koştu ve ona yetişti.

17461Dedi ki: “Ey hiçbir şeyden haberi olmayan, bulut gibi ağlayan, bakışı ile insanları doğru yola getiren şeyhin ağlamasına uyarak ağlamaya koyulan kişi,

17462Ey vefalı mürid, Allah aşkına, Allah aşkına, Allah aşkına kendine gel. Gerçi taklitten de faydalanırsın amma,

17463Sakın, ‘O pâdişahı ağlıyor gördüm de ben de onun gibi ağladım’ demeyesin. Bu münkirlik olur.

17464Bilgisizlikle, taklitle, zanla dolu olan ağlayış, o inanılan, güvenilen üstün kişinin ağlayışına benzemez.

17465Sen bu ağlayışı, o ağlayışa kıyas etme. Bu ağlayışla, o ağlayış arasında pek uzun bir yol vardır.

17466O ağlayış nefis ile tam otuz yıllık bir savaştan sonra elde edilebilir. Aklın oraya ermesine imkân yoktur. Akıl, o makama varamaz.

17467O makamla, aklın arasında yüz konaklık yol vardır. Oraya giden kafileden aklın haberi var sanma. Akıl, bu ahvalin hakikatini idrak etmekten acizdir.

17468Ermiş kişinin ağlayışı, ne gamdandır, ne de neşeden. O ağlama, o gözyaşı dökme, bizim bildiğimiz ağlayış değildir. O bambaşka bir ağlayıştır. O ağlayışın güzelliğini, ta kendisi olan ağlayışı, ancak ruh bilir.

17469O’nun ağlayışı da, gülüşü de öteki âlemin tesiriyledir. O, aklın kuruntularından ve hinlerinden beridir, kurtulmuştur.

17470Onun, gözünün yaşı bile, onun gözü gibidir. Görmeyen göz, nasıl olur da gören bir göze benzer?

17471Onun gördüğüne elle temas etmeye, elle tutmaya imkân yoktur. O aklın kıyaslaması ile anlatılamayacağı gibi, duygu yolu ile de bilinemez, anlaşılamaz.

17472Görmez misin? Gece, ta uzaklardan gelen sabahın nurunu görünce kaçar, kaybolur. Öyleyse gece karanlığı, nurun halini, ne olduğunu nasıl bilir?

17473Sivrisinek, rüzgârdan, kasırgadan kaçar. O halde sivrisinek rüzgârın ferahlandırdığını, zevk verdiğini nerden bilecek?

17474Önü olmayan, tecelli edince, sonradan var olanın varlığı abes olur, lüzumsuz olur. Şu halde, sonradan var olan, önü olmayanı nereden bilecek?

17475Önü olmayanın ışığı, sonradan yaratılana vurdu mu, önü de kendine denk eder. Önü yok edince de kendi rengine boyar.

17476Dilersen yüzlerce benzerini bulabilirsin. Fakat ey yoksul, benim için lüzumu yok.

17477Bu elif, lam, mim ve ha, mim harfleri, anlayış, idrak bakımından Hazreti Mûsâ’nın asâsı gibidir.

17478Öbür harfler de, görünüşte bu harflere benzer, fakat vasıfları, hassaları, anlamları bakımından diğer harfler, bunların karşısında, aciz kalırlar, zayıf düşerler.

17479Denemek için eline bir sopa alan kişinin sopası, iş başarmada hiç Mûsâ’nın asâsına benzer mi?

17480Bu nefs İsa’nın nefsidir. Öyle her rüzgârdan, her üfürmeden meydana gelen nefs değildir ki ferahdan, neşeden yahut gamdan kederden meydana gelsin.

17481Babacığım, bu «elif, lâm, mim» ve «ha, mim»; insanların sahibi olan Allah’tan gelmektedir.

17482Her elif, lâm buna nasıl olur da benzer? Canın varsa bunlara ölü gözle bakma.

17483Ey ulu kişi, gerçi bu da harflerden meydana gelmiştir. Hatta halkın harflerden meydana gelen sözlerine de benzer.

17484Nitekim Hazreti Muhammed de etten, deriden meydana gelmiştir. Yaratılan fani her beden de onun gibidir. Onun çeşidindendir.

17485Onun da eti vardır, derisi vardır, kemiği vardır. Fakat o, hiç bu fani bedenlere, çürümeye mahkûm bedenlere benzer mi?

17486O bedenden öyle mucizeler belirdi ki, bütün beden sahipleri ona mat oldular.

17487Kur’ân-ı Kerim’de «Ha, mim» terkibi de böyledir. Pek yücedir, ona göre öbür terkibler pek aşağıda kalır.

17488Çünkü bu terkiblerden hayat meydana gelir. Âdeta sûra üfürülmüş gibi, dirilik hâsıl olur, ölüler dirilir.

17489“Ha, mim” Allah’ın inayetiyle, lûtfuyla, Hazreti Mûsâ’nın asâsı gibi ejderha olur da, denizi yarar.

17490Görünüşü, başka sözlerin, terkiblerin görünüşüne benzer amma, yuvarlak yapılmış, ekmek somun da ayın değirmisine benzemekten çok uzaktır.

17491Onun ağlayışı da, gülüşü de, sözü de kendinden değildir. Bütün bunların hepsi de sadece Hakk’ın ilhamından ve ihsanındandır.

17492Fakat ahmaklar, görünüşe kapılmışlardır da bu yüzden bu ince hakikatler onlara pek gizli kalmıştır.

17493Velhasıl hakikate erişememişler, yeryüzünden perde altında kalmışlar, itirazları yüzünden de o ince şey yok olmuştur, kaybolup gitmiştir.

Hanımının eşeğiyle nefsini körleten bir cariyenin hikâyesi

17494Bir cariye, şehvetinin çokluğundan, hırsının fazlalığından ötürü, bir eşeği kendisine alıştırmıştı.

17495O, erkek eşek kendisine yakınlaşmayı huy edinmişti. İnsanla birleşmeyi öğrenmişti.

17496O hilebaz cariyenin bir kabağı vardı. Eşek kendisine ölçülü yaklaşsın diye kabağı, eşeğin aletine geçirirdi.

17497Yakınlaşma zamanında aletin yarısı girsin diye bu işi yapmakta idi.

17498Çünkü, eşek aleti tamamıyla girseydi, rahmi de bağırsakları da paralanırdı.

17499Eşek boyuna zayıflıyordu. Eşeğin sahibi olan kadın da neden bu eşek böyle zayıflıyor, kıl gibi inceliyor diye düşünüyor, fakat sebebini bulamıyordu.

17500Eşeği nalbantlara gösterdi, illetinin ne olduğunu, neden zayıflamakta olduğunu öğrenmek istedi.

17501Fakat eşekte hiçbir hastalık görülmedi. Hiç kimse o zayıflamanın sırrından haber veremedi.

17502Kadın, bu zayıflamanın sebebini araştırmaya büsbütün koyuldu. Her an eşeğin haline dikkat etmekte, zayıflama sebebini öğrenmeye çalışmaktaydı.

17503İnsanın çalışıp çabalamaya kul olması gerektir. Çünkü bir şeyi adamakıllı arayan, bir işe tamamıyla kendini veren sonunda emeline kavuşur.

17504Eşeğin halini araştırırken, o Nergis’ciği orada, eşeğin altına yatmış, kendinden geçmiş gördü.

17505Kadın, kapının çatlağından o hali görünce, şaştı kaldı.

17506Eşek, erkeklerin kadınlara yaklaştıkları gibi cariyeye yaklaşmış, işini heceliyordu.

17507Kadın bu zevki kıskandı. Kendi kendine dedi ki “Demek ki böyle de oluyormuş. Eşek benim eşeğim değil mi? Benimle bu işi yapması daha uygun.”

17508Eşek, bu işe alışmıştı. Âdeta sofra döşenmiş, mum uyandırmıştı.

17509Görmezlikten geldi ve ahırın kapısını vurdu. “Kızım” dedi, “Ahır süpürme işi bitmedi mi? Bu ne zamana kadar sürecek?”

17510Bu sözü, işi örtbas etmek, gizlemek için söylüyor, arkasından “Ben geldim, kapıyı aç” diyordu.

17511Sustu, cariyeye bir şey söylemedi, kendi de bu işe tamah ettiği için bu sırrı gizledi.

17512Cariye, bu işte kullandığı bütün fesat aletlerini gizledi, geldi, kapıyı açtı.

17513Yüzünü ekşitti, iki gözü de yaşlarla dolmuştu. Dudaklarını oynatıyor, oruçluyum demek istiyordu.

17514Elinde sapı eski bir süpürge bulunuyordu. Develerin yatması için, ahırı süpürüyormuş gibi bir hali vardı.

17515Cariye, elinde süpürge kapıyı açınca, hanım, dudak altından içinden “Seni gidi usta seni” dedi.

17516“Yüzünü ekşittin. Süpürgeyi de eline aldın, iyi, fakat yemden ottan kesilmiş eşeğin hali ne?

17517İşi yarıda kalmış, kızgın, aleti oynayıp durmada, gözleri kapıda seni bekliyor.”

17518Hanım, bu sözleri içinden geçirdi. Gördüklerini cariyeden gizledi. O anda onu suçsuzmuş gibi aziz tuttu, ağırladı.

17519Ondan sonra dedi ki: “Hadi, çarşafını giy, filan eve var, benden haber götür.”

17520Bunu şöyle, böyle yap, şöyle et.” Neyse ben kadınların masallarını kısa geçiyorum.

17521Maksadın ne ise, onun özünü söyle: Kadın, cariyeyi yola düşürdü, onu evden uzaklaştırdı.

17522Zaten şehvetten sarhoş olmuştu. Neşe içinde idi. Hemen kapıyı kapadı. Kendi kendine söyleniyordu.

17523“Yalnız kaldım. Bağıra bağıra şükredeyim. Artık erkeklerin bazan tam, bazan yarım yamalak yakınlaşmasından kurtuldum.”

17524Kadın, sanki bin tane keçiye sahib olmuş gibi seviniyor, kabına sığamıyordu. Eşeğin şehvet ateşiyle yanıyor, ne yapacağını şaşırıyordu. Kararsız bir hale düşmüştü.

17525Keçi de nedir ki? O yakınlaşma isteği, o şehvet kadını keçi haline sokmuştu. Ahmağı, keçi haline getirmeye, hor ve hakir bir hale sokmaya şaşılmaz ki.

17526Şehvet isteği, gönlü sağırlaştırır, körleştirirse, eşeği bile ona, Yusuf gibi nurdan yaratılmış, yakıcı bir ateş parçası olarak gösterir.

17527Ne kadar şehvet ateşiyle sarhoş olmuş insanlar vardır ki, düşüşlerinin farkına varmazlar da yine ateş dolayısıyla şehvet peşinde koşarlar ve kendilerini de mutlak nûr sanırlar. Onlar, narla nuru birbirinden ayırt edemezler.

17528Ancak Allah’ın seçkin kulu ve onun sevgisinin cezbesine kapılmış bendesi böyle değildir. O kul, Allah’ın inayeti ile doğru yolu seçer ve talihinin günâh yaprağını sevaba çevirir, ateşten kurtulur.

17529Böyle olan kul, o ateşi hayâlî bilir. O hayâlin, hakikat yolunda iğreti olduğunu anlar.

17530Hırs, çirkinlikleri bile güzel gösterir. Hakikat yolcuları için, yol afetleri içinde şehvetten daha beteri yoktur.

17531Şehvet, yüz binlerce iyi adı kötüye çıkarmıştır. Yüz binlerce akıllı, fikirli adamı şaşkın bir hale getirmiştir. Yoldan saptırmıştır.

17532O, çıfıt bir eşeği Mısır Yusuf’u gibi güzel gösterirse, gerçek bir Yusuf’u nasıl gösterir?

17533Efsunuyla, pisliği sana bal gösterirse, kişi inada binerse balı sana ne gösterir?

17534Şehvet, yemeden içmeden meydana gelir. Az ye, az iç, yahut bir kadınla nikahlan da, kötülüklerden kaç.

17535Yedin içtin mi şehvet seni harama doğru çeker, götürür. Ele gireni elbette harcamak gerekir.

17536Şu halde nikâh; şeytanının, seni şehvet belasına düşürmemesi için “lâ havle ve lâ kuvvete illâ billah” «Allah’tan başka kimsede, kuvvet ve kudret yoktur»’ı okumaya benzer.

17537Mademki, yemeğe içmeye düşkünsün. Vakit geçirmeden bir kadınla evlen, yoksa kedi gelir, yağlı kuyruğu kapar gider.58

17538Sıçrayan, çifte atan eşeğin sırtına ağır bir yük yükle. O, sıçramadan, kaçmadan önce acele yükü sırtına vur.

17539Ateşin ne yaptığını bilemezsin. Bu çeşit bilginle ateşin etrafında dönüp dolaşma, oradan uzaklaş.

17540Çömleği, tencereyi ateşe koyup, çorba pişirmek usûlünden haberin yoksa, bil ki ateşin şiddetinden ne tencere kalır, ne çorba, hepsi yanar, gider.

17541Su hazır olmalı, ateşçiliği de bilmelisin ki, o çömlekteki çorba, kaynayıp taşmadan dibi tutmadan, bozulmadan, pişsin.

17542Demircilik sanatını bilmiyorsan, demirci ocağının yanından geçerken kıvılcım sıçrar da, sakalın da tutuşur saçın da yanar.

17543Kadın kapıyı kapadı. Sevinerek eşeği kendisine çekti, fakat bu çekişin yalnız zevkini değil cezasını da tattı.

17544Onu çeke çeke ahırın ortasına getirdi ve erkek eşeğin altına yattı.

17545Kadın, gereği gibi muradına ermek için, cariyenin yaptığını gördü ki, kısa ayaklı bir masanın üstüne yatmıştı.

17546Eşek, ayağını kaldırdı ve aletini yerine daldırdı, eşeğin aletinden, kadının içine bir zevk ateşi düştü.

17547Bu işe alıştırılmış olan eşek, kadının üstüne abandı. Aletini dibine kadar sokunca kadın dayanamadı öldü.

17548Eşeğin kocaman aletinin tesiriyle kadının ciğeri parçalandı. Bağırsaktan birbirinden ayrıldı, koptu.

17549O, nefes bile alamadan, hemen can verdi. Masa bir yana düştü, kadın bir yana yıkıldı, kaldı.

17550Ahırın içi kanla doldu. Kadın baş aşağı yere yıkıldı. Kötü bir nam bırakarak can verdi.

17551Yüzlerce rüsvaylıkla dolu kötü bir ölümle yapacağın, gerçekten âleme rezil olarak ölmek kötü bir ölümdür! Sen, hiç, eşek aletinden şehid olmuş birisini gördün mü?

17552‘Sen, Kur’ân’dan, perişan olmanın, âleme rüsvay olmanın azabını duy da böyle rezil olarak can verme.

17553Şunu bil ki bu hayvanî nefs, bir erkek eşektir. Onun aletine düşmekse, ondan daha kötü, daha ayıp bir şeydir.

17554Nefs yolunda, benlikle ölürsen, gerçekten de bil ki o kadına benzersin, o kadın gibisin.

17555Allah, nefsimize eşek sûretini eşek kılığını vermiştir. Bu yüzdendir ki, sûretler, görünümler, huylara uygun düşmektedir.

17556Kıyamet gününde, gizliliklerin açığa çıkışı budur. Allah rızası için, şu eşeğe benzeyen nefisten kaç.

17557Allah, kâfirleri ateşle korkutmuştur. Hâlbuki onlar, ateşi utanmaktan daha evlâdır, daha iyidir demişlerdir.

17558Allah, “Hayır” demiştir, “O ateş, kadını öldüren şehvet ateşi gibi, utançların aslıdır, temelidir.”

17559Hırsından, doyacak kadar yemek yemedi. Daha fazla yemek istedi. Bu yüzden kötü ölüm lokması boğazında kaldı.

17560Ey haris adam, yemeğin, helva ve palûze59 bile olsa, doyacak kadar ye.

17561Hak Teâla, teraziye dil verdi. Haydi, kalk da, Kur’ân’dan Rahman Sûresi’ni oku.60

17562Kendine gel de hırsından teraziyi bırakma, hırs ve tamah seni doğru yoldan azdıran bir düşmandır.

17563Hırs her şeyi ister, fakat her şeyden de mahrum kalır. Ey turp oğlu turp, hırsa tapma.

17564O cariye hem gidiyordu, “ah kadınım” diyordu, “Ustayı sen yola vurdun.

17565Ustasız bir iş yapmaya kalkışacak, bilgisizlik yüzünden canınla oynayacaksın…

17566Benden, tam olmayan bir bilgi çaldın. Fakat tuzağın ne olduğunu sormaya utandın.”

17567Kuş, hem onun harmanından dane toplamalı idi. Hem de boynuna ip geçmemeli idi…

17568Daneyi az ye de, bu kadar pisboğaz olma; “Yiyin” emrini okudunsa “İsraf etmeyin” emrini de oku...61

17569Bu sûretle dane ye, ama tuzağa düşme. Bilgi ve kanaat bunu icab ettirir vesselam.

17570Akıllı olan kimse, dünyada gam yemez, nimet yer. Cahiller ise pişmanlıklarla düşerler, mahrum kalırlar.

17571Boğazlarına tuzağın ipi geçince, hepsine dane yemek haram olur.

17572Tuzağa düşmüş kuş, yem yiyebilir mi? Yemeğe kalkışsa, tuzaktaki dane ona zehir kesilir.

17573Gaflete düşen kuş tuzaktaki daneyi yer. Bu, dünya tuzağına düşen halkın gaflet içinde dünya nimetlerini yemesine benzer.

17574Her şeyden haberi olan akıllı kuşlar, kendilerini yemden adamakıllı çekerler.

17575Çünkü tuzağın içindeki yem zehirlidir. Tuzaktan yem isteyen kuş da kördür.

17576Tuzağın sahibi, aptalların başlarını keser, güzel ve zarif olanları ise meclislere çeker, götürür.

17577Çünkü aptalların ancak etleri işe yarar. Hoş ve zariflerin ise güzel sesleri işe yarar.

17578Sonunda, cariye geldi. Ahır kapısının çatlağından, hanımının eşeğin altında can verdiğini gördü.

17579“Ey ahmak kadın”, dedi; “Bu ne hâl? Sana ustanın gösterdiği şeyin,

17580Yüzünü gördün, iç, yüzünden gizlendi. Sen usta olmadan dükkân açtın.”

17581Ey haris kadın; bal gibi paluze gibi olan o aleti gördün de, kabağı nasıl oldu da görmedin?

17582Yoksa, eşeğin aşkına o kadar daldın, kendini kaybettin de kabak gözünden gizli mi kaldı?”

17583Ustanın sanatının dış yüzünü gördün de, sevine sevine ustalığa kalkıştın.”

17584Nice, riyakâr, işten haberi olmayan, anlayışsız ahmak kişiler vardır ki, ermişlerin, erlerin yolunda, sûf62 aba giymekten başka bir şey görmemişlerdir.

17585Nice utanmaz şûh «oynak», boşboğazlar vardır ki, pâdişahlardan azıcık olsun bir hüner elde edememişler de ancak boş laflar öğrenmişlerdir.

17586Her biri eline bir sopa almış, ben Mûsâ’yım diye ortaya çıkmış. Kimisi de ben İsa’yım diyerek ahmaklara nefes etmeye, üfürmeye kalkışmıştır.

17587Hesap günü gelip çatınca, doğruların doğruluğu senden mihenk taşı isteyecektir. Eyvah o günden...

17588Artık geri kalanını daima bâkî olan ustaya sor. Bu harislerin hepsi de kördür, dilsizdir.

17589Hepsini aradın, ama herkesten geri kaldın. Bu ahmak sûret kurtların evidir.

17590Bir sûret, bir şekil gördün, onu anlatmaya koyuldun. Ama papağanlar gibi kendi sözünden bile haberin yok.

Hak’la ülfetleri olmayan ve Hakk’ın telkinine takatleri yetmeyen ümmetlere, peygamberin, müridlere de, şeyhin telkini; insanlarla ülfeti olmayan, onlara alışmamış bulunan, papağan «tûtinin» ayna karşısında söz söylemeyi öğrenmesine benzer. Hak Teâlâ, papağana «tûtiye» yapıldığı gibi, şeyhi de müridin önüne bir ayna koyar, ayna arkasından ona telkinde bulunur. Cenâb-ı Hakk, peygambere, “Dilini kıpırdatma, Cebrail’den önce okumaya kalkışmak” ve “Peygamberin söylediği, ancak Allah’ın vahyettiği sözlerdir” diye buyurmuştur. İşte bu, sonu olmayan meselenin başlangıcıdır. Nitekim papağanın, aynada gagasını oynattığını görürsen sen ona hayâl dersin. Bu gaga oynatışı, papağanın isteği ile ve onun tarafından değildir. O hareket, dışarıda söz söylemeyi öğrenen papağanın hayâlidir. Ayna arkasında bulunan söz öğretenin aksi değildir. Yalnız, aynanın önündeki papağanın söz söylemesi, ayna arkasında bulunan öğretenin dileğine bağlıdır. Bu da ancak bir misaldir, öğretendir. Onun benzeri değildir.

17591Önüne bir ayna konan papağan, aynada kendi aksini görür, kendi yüzü ile karşılaşır.

17592Aynanın arkasında bir adam gizlenmiştir. Güzel bir ifade ile edibâne söz söyler.

17593Papağancık, yavaşça söz söyleyeni, ayna içinde gördüğü papağan söylüyor sanır.

17594Kendine söz öğreten adamın, o eski kurdun hikâyesinden haberi bile olmaz. Böylece kendi cinsinden olan bir başka papağandan söz söylemeyi öğrenir sanır.

17595Söz öğreten, ona ayna arkasından söz söylemeyi öğretir. Yoksa, papağan, kendi cinsinden olmayan birisinden söz öğrenemez.

17596O Hintli kuş, söz söylemeyi öğrenir amma, sözünün mânâsından da, sırrından da haberi yoktur.

17597Söz söylemeyi, bir insandan öğrenir. Fakat zavallı papağan, insandan bir iki kelime öğrenmeden başka, ne elde edebilir ki.

17598Benlikle, noksanlarla dolu olan mürid, tıpkı bunun gibi velinin beden aynasında kendisini görür. Kendinden başka bir şey görmez.

17599Fakat, söz söylenir ve hadiseler cereyan ederken, aynanın ardındaki «Aklı küll»ü, nereden ve nasıl görecek?

17600O, inanır ki bu sözleri insan söylüyor. Hâlbuki bu, başka bir sırdır. Onun bundan haberi bile yoktur.

17601Söz söylemeyi öğretir, öğretir amma, o sözleri öğreten başka sonu olmayan sırdır. O bu sırra aşina değildir. O, bir papağandır. Mahrem-î râz «sır dostu» değildir.

17602Halk da kuşların ötüşünü taklit eder. Çünkü bu, ağzın boğazın yapacağı bir iştir.

17603Fakat kuşların dillerinden, kadri yüce, bakışı hoş Süleyman’dan başka kimse bir şey anlamaz.

17604Nice kişiler de dervişlerin sözlerini öğrenmişlerdir. Cami minberlerini, sohbet meclislerini o sözlerle aydınlatmışlardır.

17605Ya onların sözden başka nasipleri yoktur; yahut da, sonunda rahmete uğrarlar, Allah’ın rahmeti onlara yol gösterir.

Gönül sahibinin biri, gebe bir köpek gördü. Yavruları karnında havlamaktaydı. Köpeğin havlaması bekçilik içindir, dedi. Hâlbuki ana karnında bekçilik olmaz. Sonra köpek havlaması, imdat istemeye, süt istemeye vesaireye delâlet eder. Ana karnında ise bunların hiçbir faydası yoktur. Bu ne iş? Şaşırmış bir haldeyken kendisine gelince Allah’a münacaatta bulundu, “Bunu Allah’tan başka kimse bilmez” dedi. Allah’tan şu cevap geldi; “Bu hicaptan çıkamamış, can gözleri açılmamış olduğu halde görgü sahibi olduklarını davaya kalkışanların, bu hususta söz söyleyenlerin halidir. Bu davadan ve bu sözlerden ne bir kuvvete sahip olurlar, ne bir yardıma, ne de dinleyenleri doğru yola götürebilirler.

17606Birisi çilede iken uyudu. Rüyasında yolda gebe bir köpek gördü.

17607Enik köpek yavrularının havlamalarını duydu. Hâlbuki yavrular analarının karnında idiler, görünmüyorlardı.

17608O, sesler pek tuhafına gitti; köpek eniği ana karnında nasıl olur da havlar? diye şaştı, kaldı.

17609“Köpek eniği anasının karnında havlar mı? Dünyada bunu kim görmüştür?”

17610Uykudan uyanıp kendine gelince, şaşkınlığı an be an artıyordu.

17611Çilede kimse yoktu ki düğümü çözsün? Bu düğümün çözülmesini ancak Cenâb-ı Hakk’tan dilemek gerekiyordu.

17612“Ya Rabbî”, dedi “Bu anlaşılması zor meseleden, bu eniklerin havlamasından çilemde şaşırdım, seni zikretmekten kaldım.

17613Kanadımı aç da uçayım, zikir bahçesine ve elmalıklarına konayım.”

17614Bu yalvarış üzerine, hatiften63 derhal ses geldi; “Ana karnındaki bu eniklerin sesleri bil ki sizlerin laflarına benzer.”

17615Onlar, hicaptan, perdeden dışarı çıkmamışlar, gözleri bağlı olduğu halde boş yere söylenir dururlar.

17616Ana karnındaki köpek eniklerinin havlamaları faydasızdır. O, ne ava yarar, ne de gece bekçiliğine.

17617Kurdu görmemiş ki onu kovsun, hırsız gelmemiş ki onu kovalasın.

17618İhtiras peşinde koşusundan ve başa geçmek sevdasından gözleri görmez olmuş. Fakat söz söylemede, laf etmede çok ileri.

17619Müşteri havasına kapılmış, hararetli bir halde, fakat basiretsiz, sonunu düşünmeden ayak diremede, işe girişmede.

17620Ay’ı görmeden belirtilerini söylemekte, sözleri ile yolunu şaşırtmakta, onu eğri yola sevk etmekte.

17621Müşteriyi64 avlamak, mevki sahibi olmak için, Ay’ı görmediği halde övmekte yüzlerce nişane, belirti vermekte.

17622Zaten kâr veren müşteri tektir. Fakat onlar, bu müşteri hakkında şüphe ve zan içindedirler.

17623Bunlar, hiçbir değeri olmayan müşterinin hevâsına kapılmışlardır da asıl müşteriyi yele vermişler, elden kaçırmışlardır.

17624Bizim müşterimiz, “Allah satın alır” diye bildirilen müşteridir. Kendine gel de her müşterinin derdine düşme, kurtul bu işten.

17625Seni arayan müşteriyi ara, senin başlangıcını ve sonunu bilen O’dur.

17626Kendine gel. Her müşteriye el atma. İki mâşuk ile aşk oyununa girişmek kötüdür.

17627O, satın alsa bile ondan kâr elde edemezsin. Onda, akla fikre değer verme kabiliyeti yoktur.

17628Onda yarım nal alacak para yokken tutuyorsun ona satmak için yakut ve lâl gösteriyorsun.

17629Şeytan, nasıl kendisini taşlanmış bir hale getirmişse, hırs da tıpkı onun gibi seni kör etmiş, her şeyden mahrum bırakmıştır.

17630O, azgın şeytan, ashabı fil ile Kavm-i Lût’u nasıl taşlatmışsa, onları da tıpkı öyle taşlatmış, helak etmiştir.

17631Sabredenler müşteriyi bulurlar. Çünkü onlar, her müşteriye koşmazlar.

17632Kim o müşteriden yüz çevirirse, baht da, ikbâl de, ebedîlik de ondan yüz çevirir.

17633Darvânlılar, nasıl hâset yüzünden ebedî olarak hasrette kaldılarsa, haris olanlar da ebedî olarak hasrette kaldılar.

Darvânlıların hikâyesi, onlar; “Babamız çok saf bir insan olduğundan, bahçeden aldığı mahsûlün çoğunu yoksullara verirdi.Üzüm oldu mu, onda birini, kuru üzüm elde edildi mi onda birini, helva ve paluze pişirildi mi, onda birini, ekin yığılınca onda birini, harman döğülünce, onda birini buğday samandan ayrılınca onda birini, buğday öğütülüp un haline gelince, onda birini yoğurulup hamur olunca, onda birini, ekmek pişirilince yine birini yoksullara verirdi” diyerek yoksullara hased ederlerdi. Cenâb-ı Hakk, bu yüzden o bahçeye, o tarlaya öyle bir bereket vermişti ki, bütün bahçe sahipleri, o bahçe ve tarla sahibi, onların hiçbirine muhtaç olmazdı. Adamın oğulları, verilen onda birleri bir bir görüyorlardı. Allah’ın o bahçeye ve tarlaya verdiği bereketi görmüyorlardı. Hani, o talihsiz kadın gibi, eşek altını gördü de kabağı göremediydi...

17634Salih, temiz bir, Allah adamı vardı. Olgun bir akla sahipti, işlerin sonunu bilirdi.

17635Yemen yakınlarında bulunan Darvân köyünde otururdu. Sadaka verişi ile, güzel huyu ile tanınmıştı.

17636Onun köyü, yoksulların Kâbesi gibi idi. Bir şeyler umanlar, ihtiyacı olanlar hep ona gelirlerdi.

17637Gösteriş, riyasız olarak başak daha tarlada iken onda birini verir. Buğday, samandan ayrılınca da onda birini verirdi.

17638Buğdaylar, öğütülüp un olunca, onda birini verirdi. Undan ekmek yapılınca, onun da onda birini yoksullara dağıtırdı.

17639Her gelirin onda birini verir ve böylece ekinden elde ettiğinin onda birini dört kere fakirlere bağışlardı.

17640O yiğit, her zaman çocuklarının hepsine de vasiyetlerde bulunurdu:

17641“Allah aşkına, Allah aşkına, benden sonra hırsınıza uyup, cimriliğe kapılıp, yoksulların haklarını vermemezlik etmeyin.

17642Onlara bu onda birleri verin de, ekin ve meyvelerinizi Allah korusun. Hâsılatı elinizde kalsın.”

17643Tahmine ve şüpheye hacet yok ki gelirlerin de, meyvelerin de hepsini gayb âleminden gönderen, ihsan eden, Allah’tır.

17644Gelir gelince harcar, yoksullara haklarını verirsen, bu hareketle fayda dergâhına girer, kârlı çıkarsın.

17645Türk, tarlasından elde ettiği tohumun çoğunu yine tarlasına eker. Bu elde edilecek mahsulün, kârın aslıdır.

17646Köylü, tohumunun çoğunu eker, azını yer. Çünkü tekrar mahsul elde edeceğinden şüphe etmez.

17647Türk, «çiftçi» tohumu eliyle tarlasına serper. Çünkü elde ettiği mahsul yine o tarladan elde edilmiştir.

17648Kunduracı da, ekmeğinden ayırttığı para ile gön65 alır, deri alır, sahtiyan66 alır.

17649“Elime ne geçiyorsa bunlardan geçiyor, kapalı rızkım bunlarla açılıyor” der.

17650Geliri, ondan geldiği için, eline geçeni de, yine oraya harcar.

17651Çiftçinin tarlası, kunduracının meşini, ancak bir perdedir. Rızkımızın aslı ise her nefeste Allah’tan gelmektedir.

17652Mademki ekiyorsun, asıl ekilecek yere ek de birine karşı yüz bin elde et.

17653Tutalım ki, şimdi, tohumu, bitmesine sebep sandığın yere ektin.

17654İki üç yıl, o tohum bitmez, mahsul vermezse, ne yaparsın? Allah’a yalvarmaktan, el açıp dua etmekten başka elinden ne gelir?

17655Allah’ın huzurunda elini başına vurursun, bu el, bu baş, bu yakarış, bu yalvarış rızkı onun verdiğine şahittir.

17656Böylece bilir, anlarsın ki rızkın aslının aslı O’dur. Rızk arayan da O’nu arar.

17657Rızkı, Zeyd’den, Amr’dan «şundan, bundan» değil, «O» ondan ara. Sarhoşluğu da, «Allah sarhoşu olmayı» esrardan, şaraptan değil O’ndan iste.

17658Zenginliği, O’ndan iste, defineden, maldan isteme. Yardımı da O’ndan dile, amcadan, dayıdan dileme.

17659Sonunda bütün bunları bırakıp gideceksin. Kendine gel de bir düşün. O zaman kimi çağıracaksın, kimden yardım isteyeceksin.

17660Şu anda O’nu çağır, O’nu iste, geri kalanını bırak. Bırak da cihan mülküne varis ol.

17661Bir zaman gelecek ki “İnsan kardeşinden kaçacak, evlat babasından ürkecek.”67

17662O saatte, her dost düşman kesilecek. Onlar senin putun idiler. Yoluna mâni oluyorlardı.

17663Yüzünü yaratandan, resmeden de çevirmiştin de, bir resme dalmıştın, onunla gönül eğlendiriyordun.

17664Şu dünyevi hayatta, eğer dostların sana zıt düşerler, aykırı davranırlarsa senden yüz çevirirler, sana düşman olurlarsa.

17665Kendine gel de işte, de; şimdiden günüm aydın oldu. Yarın olacak şey bugünden oluverdi.

17666Bu dünyadaki dostlar, bana zıt düştüler, sırt çevirdiler. Kıyamette olacaklar, şimdiden oldu.

17667Günümü onlarla geçirmeden, ömrümü onlarla bitirmeden ne olacaksa oldu. Onların ne oldukları anlaşıldı.

17668Eğer bu hal olmasaydı, kusurlu kumaş satın almış olacaktım. Şükürler olsun ki, o kumaşın kusurlu olduğunu önceden anladım.

17669Sermayem elimden çıkmadan işi anladım. Zaten sonunda o kumaşın ayıbı, kusuru nasıl olsa meydana çıkacaktı.

17670Mal da gidecekti, ömür de gidecekti. Kusurlu bir kumaş uğrunda malımı da verecektim, canımı da.

17671Malımı, mülkümü verip, kalp68 bir altın alacaktım. Sonra da sevine sevine evimin yolunu tutacaktım.

17672Allah’a şükürler olsun ki, altının kalp olduğu, şimdiden, ömrüm geçip gitmeden belli oldu.

17673Yoksa kalp altın, ebedî olarak boynumda kalacaktı. Boş yere ömrümü harcamam da yanıma kalacaktı.

17674Mademki altının kalp olduğu şimdiden anlaşıldı. Ben de ondan hemen ayağımı çekeyim.

17675Dostun, sana düşmanlık eder, hasedini, kinini dışarıya vurursa.

17676Senden yüz çevirdiği için feryad etme, kendini ahmak ve cahil bir hale düşürme.

17677Onun çuvalına girip yıpranmadığın eskimediğin için Allah’a şükret, yoksullara ekmek ver.

17678Doğru, sadık, ebedî bir dost aramak için onun çuvalından çabuk kurtuldun, tez çıktın.

17679Ne nazlı, ne nazenin sevgilidir, o sevgili ki, senin ölümünden sonra bile sevgisi bir kat iken üç kat olur.

17680O dost, ya kadri yüce bir pâdişahtır yahut ta pâdişahın makbulü olan, yanında şefaati kabul edilen bir varlıktır.

17681Düzenbaz, hilekâr, gösterişçi, yalancı dosttan kurtuldun. Ecel gelmeden ölmeden evvel onun düzenini riyasını gördün.

17682Dünyada, halkın sana ettiği cefanın aslını bilsen, bütün kederlerin, üzüntülerin altında gizlenmiş bir altın hazinesi olduğunu görürdün.

17683Halkı, sana karşı cefakâr ve kötü huylu bir hale getirir de seni çaresiz bırakır, böylece yüzünü o tarafa çevirtir.

17684Şunu iyice bil ki bu dünyadaki fâni dostlar, sevgililer sonunda hepsi de sana düşman olacaktır, baş kesen düşman kesileceklerdir.

17685Hâlbuki sen, feryatlar içinde mezarında “Ya Rabbî beni yalnız bırakma” diye Allah’a yalvaracaksın.

17686Ey cefası vefaların ahidlerinden güzel olan Allah’ım; Vefalıların, tatlı vefaları sendendir.”

17687Ey anbar sahibi, şu sözü aklından duy, işit: Buğdayını Allah’ın yeryüzüne ısmarla.

17688Buğdayını yeryüzüne ısmarla da, hırsızdan da, emin olsun, buğday bitinden de. Şeytanı da, şeytancığı da, nefsi de hemen öldür.

17689Nefsâni olan zayıf aklın, seni her an yoksullukla korkutup durmadadır. Ey erkek çakır kuşu, onu bir keklik kuşu gibi avla.

17690Büyük, muradına ermiş, aziz sultanın doğanını, bir keklik avlarsa çok ayıp olur.

17691O cömert adamın oğullarına bu çeşit birçok vasiyetlerde bulundu. Nasihat tohumunu ekti amma, ektiği yer çoraktı, fayda etmedi.

17692Öğütçü yüzlerce defa çalışıp çabalasa, gayret sarf etse fayda yok, dinleyen kişide, duyan, öğüdü kabul eden kulak gerek.

17693Sen yüzlerce latifelerde bulunarak ona öğüt verirsin amma bu öğüdün, onun kulağına bile girmez.

17694Duymayan inatçı bir adam, yüzlerce söyleyeni aciz bırakır.

17695Peygamberlerden daha nasihatçi, daha güzel söyleyen kim vardır. Onların nefesleri taşa bile tesir eder.

17696Dağ, taş bile onların sözlerini duydu, sözleri dağa, taşa bile tesir etti de bahtı kara kişinin bağı çözülmedi.

17697Öyle gönüllerin teninde ruh olmayıp onlar “Taştan da katı” olarak vasıflandılar.

Allah’ın lûtfu, ihsanı ve kudreti, halkın lûtfu ve ihsanı gibi kabiliyete bağlı değildir. Çünkü Allah’ın lûtfu kadimdir, önsüzdür, kabiliyet ise sonradan meydana gelir. Allah’ın lûtfu ve ihsanı, Allah’ın «hâlıkın» sıfatıdır. Kabiliyet ise mahlûkun sıfatıdır. Kadim olan, evveli bulunmayan, sonradan meydana gelen şeye muhtaç değildir. Böyle olsaydı, sonradan meydana gelmenin imkânsız olması lâzım gelirdi.

17698O gönlün doğru yolu bulmasının çaresi, insanı, halden hale sokan Allah’ın lûtfudur, ihsanıdır. Onun lûtfunu, ihsanını elde etmek için kabiliyet şart değildir.

17699Belki, kabiliyet şartı da onun lûtfu, ihsanıdır. Lûtuf, ihsan, içtir, özdür. Kabiliyet ise kabuk deri gibidir.

17700İşte şuracıkta asâ, Hazreti Mûsâ’ya, yılan oluyor. Avucu da bir güneş gibi parlıyor.

17701Peygamberlerin yüz binlerce mucizeleri var ki bizim aklımıza, fikrimize sığmaz.

17702Bunlar, sebeplere bağlı değildir. Allah’ın tasarrufunda, Onun emriyle olmaktadır. Yok olanlara kâbiliyet nereden geliyor?

17703Kabiliyet, Hakk’ın yaratmasında şart olsaydı, hiçbir yok varlık âlemine gelmezdi.

17704Arayanlar için, şu gökkubbenin ardına kanunlar koydu, sebepler ve adetler yarattı. Yollar açtı.

17705Olan şeylerin pek çoğu, o âdete göre meydana gelir. Fakat bazan da kudret, o âdeti yırtar, kaldırır atar.

17706Hoşluk ve tatlılıkla dolu adet, yol koydu amma, sonra da o âdeti o yolu mucize ile bozdu.

17707Sebepsiz olarak bize, izzet, yücelik gelmez, gelmez amma kudret, sebebi kaldırmaktan aciz değildir.

17708Ey sebebe kapılan, sebepten dışarı uçma, fakat sebebi yaratanı da yok sanmaya kalkışma.

17709Sebebi yaratan Allah, ne dilerse yapar. Dilediğini meydana getirir. Mutlak olan kudret sebepleri de yırtar, ortadan kaldırır.

17710Fakat arayan muradına erişsin diye çok defa, yaptığı işleri sebeple yapar, sebeple yürütür.

17711Sebep olmazsa mürid, nasıl yol arayabilir? Şu halde yolda sebeplerin görünmesi lâzımdır.

17712Bu sebepler, gözlere, görüşlere birer perdedir. Çünkü her göz, onun sanatını görmeye layık değildir.

17713Sebep perdesini yırtacak bir göz gerek ki bu perdeleri kökünden söküp atsın, ortadan kaldırsın.

17714Sebebi yaratanı mekânsızlık âleminde görsün, çalışmayı, kazancı, dükkânı saçma ve beyhude saysın.

17715Babacığım, her haber, her şey sebebi yaratandan «müsebbibu’l-esbab»dan meydana gelir. Sebepler, vasıtalar diye bir şey yoktur.

17716Bunlar, gaflet devri, kısa bir müddet yürüyüp gitsin diye Hakk’a giden ana yolun üstüne düşürülmüş hayâllerden başka bir şey değildir.

Âdem Aleyhisselam’ın bedeni ilk yaratılırken Allah’ın Cebrail Aleyhisselam’a “Yürü şu yeryüzünden bir avuç toprak al” bir rivayete göre de “Her yerden bir avuç toprak al” diye emretmesi

17717Sanat sahibi, insanı, hayırla, şerle imtihan etmek için yaratmayı dileyince,

17718Özü doğru Cebrail’e, “Git, yeryüzünden, ödünç olarak bir avuç toprak al” diye buyurdu.

17719Cebrail, belini bağlayıp, âlemlerin Rabbinin emrini yerine getirmek için tâ yeryüzüne dek geldi.

17720O emir kulu, toprak almak için elini yere uzatınca, toprak kendisini çekti, toprak vermekten çekindi.

17721Toprak dile gelip yalvarmaya başladı. “Tek ve eşsiz olan yaratıcının hürmetine!

17722Beni bırak, yürü git, canımı bağışla, yüğrük, yağız atının yularını benden çek, başka tarafa çevir.

17723Benden yaratılacak insan, teklif çekişmelerine, tehlikeli didişmelere düşecektir. Allah aşkına beni bırak, benden toprak alma.

17724Allah seni seçti, levh-i mahfuzdaki69 bilgiyi sana gösterdi. O lütf-i Hak için vazgeç benden.

17725Allah’ın lûtfu ile meleklere hoca oldun. Daima Cenâb-ı Hakk’la konuşmaktasın.

17726Peygamberlerin de elçisi olacaksın. Sen, bedenin değil, vahiy canının canısın, hayatısın.

17727İsrafil, bedenlere can verir, sen, cana, can verirsin. O yüzden İsrafil’den üstünsün.

17728İsrafil suru üfürür, yalnız bedenlere can gelir, neşe gelir. Senin üfürmen ise canlara, can katar.

17729Bedendeki canın canı, gönlün diriliğidir. Şu halde senin ihsanın, lûtfun, İsrafil’in ihsanından üstündür.

17730Mikail de, bedenlere rızk verir. Senin çalışman ise aydın gönlü rızıklandırır.

17731O, eteğini kilelerle, bağışlarla doldurmuştur. Senin rızkınsa kileye sığmaz.

17732Sen, kahır ve şiddet sahibi Azrail’den de üstünsün. Çünkü rahmet gazaptan üstündür, fazladır. Sen de, buna benzersin.

17733Arşı bu dört melek taşır. Sen, onların pâdişahısın. Hakikatte, uyanıklık bakımından, dördünün de en yücesi ve üstünüsün.

17734Mahşer günü, görürsün ki Arş’ı sekiz melek taşır. O zaman da o sekiz meleğin en üstünü sensin.”

17735Yeryüzü böylece Hazreti Cebrail’in iyi huylarını sayıp döküyor, ağlayıp yalvarıyordu. Çünkü bundaki maksadın ne olduğunu anlamış, bundan bir koku almıştı.

17736Cebrail, hayâ, utanç madeni idi. O yeminler onun yönünü bağladı.

17737Yeryüzü, o kadar yalvardı, o kadar yeminler etti ki, Cebrail, geri döndü; “Ey kulların Rabbi” dedi.

17738“Ben senin emrine karşı gelemem, kendi dileğimi yapamam, fakat yerle benim aramda neler geçtiğini sen daha iyi biliyorsun.

17739Ey her şeyi gören, Senin adlarından öyle bir adı andı ki o adın korkusundan yedi gök bile seyrini, dönüşünü terk eder, durur.

17740Adından utandım, sıkıldım. Yoksa bir avuç toprak alıp getirmek kolay.

17741Sen, meleklere öyle bir kuvvet vermişsin ki şu gökleri bile yırtar, parçalarlar.”

Hakk’ın halifesi Hz. Âdem[a.s.]’in yaratılmasında, Cenâb-ı Hakk’ın Mikâil[a.s.]’ı yeryüzüne göndermesi

17742Allah, Mikâil’e, “Sen yere in de” dedi; “Yeryüzünden, arslan gibi bir avuç toprak kapıver.”

17743Mikâil yeryüzüne gelip, ondan bir avuç toprak kapmak için elini uzatınca,

17744Yeryüzü titredi, kaçmaya yeltendi. Yalvarmaya, ağlamaya başladı.

17745Gönlü yanarak yalvardı, yakardı, kanlı gözyaşları dökerek yeminler etti.

17746“Lûtuf sahibi, eşsiz Allah aşkına ki O, kadri yüce arşı, sana yükledi.

17747Dünya rızıklarının kilesine memursun, lûtuf ve ihsan süslerini avuç avuç verirsin.

17748Çünkü, Mikâil kelimesi kile kelimesinden iştikak etmiştir, türemiştir. O yüzden de Mikâil, rızk veren kilecidir.

17749Bana eman ver, beni azâd et. Bak, kanlı gözyaşlara bulanarak seninle konuşuyorum.”

17750Melek, Allah’ın rahmetinin madenidir. Mikâil; “Ben bu yaraya nasıl tuz ekebilirim?” dedi.

17751Nitekim Şeytan da kahır madenidir. Bu yüzden, Âdemoğullarından feryad eder.

17752Yiğidim, acımak, gazâbdan, hiddetten üstündür. Allah’ın sıfatlarından olan lûtuf kahrın üstündedir.

17753Kullarında da elbet onun huyu bulunacak, kullarının tulumları Allah’ın ırmağının suyu ile doludur.

17754O Hakk’ın Resulü, o gerçek yolun, sülûkun kılavuzu “İnsanlar, pâdişahlarının dinindedir” diye buyurdu.

17755Mikâil, Cenâb-ı Hakk’ın huzuruna, istenen şeyden eli de boş yeni de boş olarak çıktı.

17756“Ey sırları bilen tek pâdişah, toprak, ağlayışıyla, sızlanışıyla, elimi, kolumu bağladı.

17757Gözyaşının, senin yanında büyük bir değeri vardır. Gözyaşını görmemezlikten, feryadını işitmemezlikten gelemedim.

17758Ah edişin, inleyişin, ağlayışın sence çok değeri vardır. O hukuku terk etmek elimden gelmedi.

17759Sence yaşlı gözün pek çok değeri var, artık ben, nasıl inâd edebilirim? Nasıl dayanabilirim?”

17760Günde beş kere, “Kul, namaza gel de gözyaşı dök, sızlan” diye çağırılır, davet edilir.

17761Müezzinin, “Haydi felaha, Haydi kurtuluşa”, diye nida edişi var ya, o kurtuluş, bu ağlayış, bu sızlanıştır.

17762Sen kimi gamla hastalandırmak istersen, onun gönlüne ağlayış yolunu kapatırsın.

17763Bu sûretle belâyı defeden bulunmaz. O da gelir gönle yerleşir. Çünkü artık, sızlanma gözyaşı dökme şefaatçisi yoktur.

17764Allah’ım, birisini beladan kurtarmak istersen, gönlüne sızlanmayı, yalvarmayı ihsan edersin.

17765Kur’ân-ı Kerim’de şiddetli, çetin gazaba ümmetler hakkında dedin ki:

17766“Onlar, tövbe ve istiğfardan geri kaldılar, ağlayıp sızlanmadılar ki belâ onlardan yüz çevirsin, savuşup gitsin.

17767Gönülleri katılaşmıştı, işledikleri günâhlar kendilerine ibâdet gibi görünüyordu.”70

17768İnatçı kişi, kendisini suçlu bilmedikçe nasıl olur da gözleri yaşarır, ağlar?

Ağlayıp sızlanmanın, gökyüzünden gelen belâyı defettiği Yunus Aleyhisselâm’ın kavminin hikâyesi isbat etmektedir. Hak Tealâ fail-i muhtardır, dilediğini yapar, dilediğine hükmeder. Şu halde, gözyaşı dökmenin, yalvarıp sızlanmanın insana faydası vardır. Hâlbuki filozoflar “Allah, tabiata ve sebebe göre iş görür, dilediğine göre iş görmez. Bu yüzden, sızlanma ve ağlama tabiatı, hadiseleri değiştirmez” derler.

17769Yunus Aleyhisselâm’m kavmine belâ gelip çattı. Gökten ateş dolu bir bulut ayrıldı.

17770Şimşek çakıyor, yıldırımlar taşları bile kapıyordu. Gök gürlemekte, herkesin betini, benzini sarartmakta idi.

17771Onların hepsi de damda idiler, vakit geceydi. Gökyüzünden gelen bu bela, gece vakti gelip çatmıştı.

17772Hepsi de damlardan aşağı indiler, başları açık, ovaya doğru koşuşmaya başladılar.

17773Analar, evlatlarını kendilerinden ayırdılar. Böylece hepsi, çağrışıp ağlamaya, feryâd ve figana koyuldular.

17774Akşam namazı vaktinden, seher vaktine kadar, başlarına toprak serptiler.

17775Hepsi de, ses sese katmış ağlaşıyor, yalvarıyor, feryâd ediyorlardı. Sonunda o inatçı kavme Allah acıdı.

17776Ümitsizlikten, sabırsızca ah ve feryâddan sonra bulut, yavaş yavaş dağılmaya başladı.

17777Yunus peygamberin hikâyesi çok uzundur, geniş, teferruatlıdır. Hâlbuki toprağı anlatma ve feyz verme zamanı geldi.

17778Hâsılı, ağlayıp, sızlanmanın Allah’ın nazarında değeri, kadri, kıymeti vardır. Ağlayıp, sızlanmadaki değer, başka nerede vardır?

17779Ey ümid, sen şimdi belini sıkıca bağla. Ey ağlayan, sen de kalk. Durmadan gül.

17780Çünkü büyük Allah, üstünlük bakımından, gözyaşını şehitlerin kanları ile bir tutmaktadır.

Cenâb-ı Hakk’ın Âdem’in[a.s.] bedenine karıştırılmak üzere, bir avuç toprak alması için İsrafil[a.s.]’ı yeryüzüne göndermesi

17781Allah’ımız, İsrafil’e, “Git, yeryüzünden bir avuç toprak al da gel” diye buyurdu.

17782İsrafil de yeryüzüne indi, fakat yeryüzü yine ağlayıp, inlemeye başladı.

17783“Ey Sûr meleği, ey hayat denizi; ölüler, senin nefeslerinde dirilir, canlanır.

17784Bir üfürüşte, Sûr’dan öyle kutlu bir ses çıkarırsın ki, çürümüş kemiklerden insanlar dirilir ve mahşer yerini doldururlar.

17785Sur’u üflersin; ‘haydin ey ızdıraplarla, ey kederlerle, belâlarla ölenler, kalkın, dirilin.

17786Ey ölüm kılıcı ile helak olanlar, dallar ve yapraklar gibi topraktan baş kaldırın.’

17787Senin merhametin ve tesirli nefesin yüzünden şu âlem dirilttiğin insanlarla dolar.

17788Sen rahmet meleğisin, acırsın, merhamet edersin. Sen arşı taşımaktasın, ihsan ve lûtuflârın kıblesisin.

17789Arş, ihsan ve adalet mâdenidir, kaynağıdır. Onun altında mağfiretle, yarlığamalarla dolu dört ırmak akar.

17790Bu dört ırmak, süt ırmağı, ebedî olan.

17792Gerçi o dört ırmağın burada görünen kolları bulanıktır. Bunlar neden bulanık akar? Acı yokluk zehirinden ötürü.

17793O dört ırmaktan şu kara toprağa bir yudumcuk döktüler de bir fitnedir kopardılar.

17794İstediler ki şu zavallı insanlar onların asıllarını arasınlar. Fakat adam olmayanlar, dünyadaki bulanık akan bu ırmaklarla yetindiler, bunları kâfi gördüler.

17795Allah, çocukları beslemek için, onların gelişmelerini temin etmek için sütü verdi. Her kadının göğsünü süt çeşmesi yaptı.

17796Şarap ırmağını, gamı defetmek, düşünceyi gidermek ve insana kuvvet ve cesaret vermek için üzümden akıttı.

17797Hastanın bedenine ilaç olsun diye, bal arısının içini kaynak haline soktu.

17798Suyu da temizlenmek için, içip kanmak için herkese ihsân etti, sundu.

17799Böylece bunları görüp, asıllarını, aramanı, bulmanı diledi. Fakat ey boşboğaz insan, sen bunları kâfi buldun, yeter buldun.

17800Şimdi toprağın macerasını dinle, başından geçenleri duy. Bak, o, İsrafil’e ne efsunlar okuyor?

17801İsrafil’e karşı suratını astı, yüz çeşit şekle büründü. Yüz çeşit yalvarışlarda bulundu.

17802“Celal sahibi Allah’ın, zâtı pâkînin hakkı için, bu kahrı ve gazabı bana layık ve helâl sayma.

17803Ben, bu işten, bu evirip çevirmeden koku alıyorum. Kafama bir kötü şüphe girdi.

17804Sen rahmet meleğisin, acırsın, merhamet edersin. Çünkü Hümâ kuşu, devlet kuşu, hiçbir kişiyi incitmez.

17805Ey dertlere şifa veren, ey dertlilere rahmet olan, sen de o, iki iyi duygulu melek ne yaptıysa sen de onu yap.”

17806İsrafil, çabucak, Şâh’ın huzuruna geri geldi. Yerle olan macerayı, olup biteni anlattı ve özür diledi.

17807Dedi ki: “Allah’ım, görünüşte toprağı al diye emrettin amma, içime onun aksini ilham ettin.

17808Kulağıma toprağı al diye emir verdin, aklıma ise alma dedin.

17809Rahmet, gazabı geçti. Ondan üstündür. Ey yaptığı işler güzel olan, örneksiz olan iyi işleri işleyen Rabb.”

Cenâb-ı Hakk’ın, Âdem Aleyhisselâm’ın bedenini yoğurmak için bir avuç toprak almak üzere, Azrail Aleyhisselâm’ı göndermesi

17810Cenâb-ı Hakk, Azrâil’e; “Çabuk git, evham ve hayâllere kapılmış toprağın halini gör.

17811O zayıf, tâlim acuzeyi bul hemen bir avuç toprak al da gel.”

17812Kaza ve kader çavuşu Azrail, buyruğu yerine getirmek için toprak küresine geldi.

17813Toprak, adet edinildiği gibi yine feryada, figâna başladı. Ona birçok yeminler etti.

17814“Ey hass kul, ey arşı taşıyan, ey arşta da yeryüzünde de emrine itaat edilen.

17815Eşsiz olan, tek olan Rahman’ın rahmeti hakkı için, git. Sana lûtuflarda, ihsanlarda bulunan Allah hakkı için git.

17816Kendinden başka mabûd bulunmayan, huzurunda kimsenin ağlayıp sızlanması reddedilmeyen pâdişah hakkı için.”

17817Azrail, “Ben bu efsunlarla gitmem, bunlara kanarak gizli, aşikâr emir sahibinin emrinden yüz çevirmem” dedi.

17818Toprak; “O hilm71 sahibi olmayı, yumuşak davranmayı da emretti. İkisi de O’nun buyruğu. Sen bilgi yolundan yürü de, halîm ol, o emri tut” dedi.

17819Azrail: “O, ya te’vildir, ya kıyas. Apaçık emirde te’vîli, kıyâsı az ara.

17820Başka hiçbir emre benzemeyen emri te’vil etmektense, kendi düşünceni te’vil etsen daha iyi olur.

17821Yalvarmandan içim yanıyor, gözyaşlarından gönlüm kanla doldu.

17822Ben, merhametsiz değilim, belki o üç temiz melekten daha merhametliyim. Dertlinin derdine onlardan daha fazla acırım.

17823Ben, bir yetime tokat atsam, halîm bir adam da onun eline helva sıkıştırsa,

17824Bu tokat onun helvasından daha hoştur. Eyvahlar olsun, onun haline, helvasına aldanırsa.

17825Feryattan içim yanıyor. Fakat, Hakk, bana başka bir çeşit lûtuf öğretmedi.

17826Gizli lûtuf, kahırlar içindedir, değer biçilmez akîkin pislik içinde oluşu gibi.

17827Hakk’ın kahrı, benim yüzlerce hilmimden, yumuşaklığımdan iyidir. Hakk’tan can sakınmak, can çekişmekten başka bir şey değildir.

17828Onun en kötü kahrı, iki âlemin de hilminden iyidir. Ne güzeldir âlemlerin Rabbi ve O’nun yardımı, lûtfu ne iyidir.

17829Onun kahrında, lûtuflar gizlidir. Onun uğrunda can vermek, cana canlar katar.

17830Aklını başına al da, kötü zannı ve sapıklığı bırak. Mademki Cenâb-ı Hak seni istiyor, başını ayak yap da koş.

17831Onun gel demesi, insana yücelikler, mânevî sarhoşluk verir, eş bağışlar, yaygılar yayar, sofralar döşer.

17832Apaçık olan o yüce emri, hiç, amma hiçbir sûrette dolaştırıp te’vil etmek elimden gelmez.”

17833Hakir ve kederli toprak, bütün bu sözleri duydu. Fakat o kötü zan, kulağına küpe olmuştu, ondan vazgeçemedi.

17834Hakir toprak, tekrar başka bir çeşit yalvarmaya, kendinden geçmiş gibi secde etmeye başladı.

17835Azrail, “hayır”, dedi. “Kalk, sana bundan bir ziyan gelmez! Ben sana başımı, canımı rehin vereyim.

17836Yalvarmayı düşünme, artık O merhamet ve adalet sahibi pâdişahtan başkasına da yalvarma.

17837Ben, emir kuluyum. Emri terk edemem. Onun emri denizden tuz koparır.

17838O, kulağı, gözü, başı yaratanın emrinden başka, kendimden bir şey yapamam, ne bir hayır söz dinlerim, ne de şer söz.

17839Kulağım, O’nun sözünden başka sözlere sağırdır. O, bana tatlı canımdan da tatlı candır.

17840Can, O’ndan geldi. O candan gelmedi. O, bedava olarak yüzbinlerce can verir.

17841Can da ne oluyor ki, ben onu kerem sahibinden esirgeyeyim? Pire de nedir ki onun için yorganı yakayım?

17842Ben, onun hayrından başka hayır bilmem. Ondan başkasına karşı sağırım, dilsizim, körüm.

17843Kulağım, inleyenlere, feryad edenlere karşı sağırdır. Ben onun elinde bir mızrak gibiyim.”

Sana zulmeden mahlûk, hakikatte bir alete benzer. Ârif ona derler ki, her şeyde Hakk’ı görür, âleti görmez. Görünüşte alete baksa bile, bu bakış bilgisizlikten değildir. Öyle icab etmiştir, öyle gerekmiştir. Nitekim, «Allah sırrını takdis eylesin» “Eba Yezid” demiştir ki: “Ben bunca yıldır, halkla konuşmamışım, halkın sözünü duymamışım, işitmemişimdir. Hâlbuki halk, beni kendileri ile konuşuyorum, onların sözlerini dinliyorum sanır. Çünkü onlar, söz söylenecek büyük zâtı görmezler. Bence onlar, birinin sesine ses veren dağa benzerler. Duyan, akıllı kişi, sese bakmaz, meşhur atasözüdür; duvar çiviye “niye beni yaralıyorsun” der. Çivi de “bana değil, beni çakan bak” diye cevap verir.

17844“Ahmakçasına, mızraktan, merhamet umma. Sen merhameti mızrağı elinde tutan pâdişahtan um.

17845Mızrağa, kılıca nasıl yalvarabilirsin? Onlar, büyük zatın elinde esirdir, alettir.

17846O, sanat bakımından Azer’72dir. Ben ise putum. O, beni ne yaparsa ben, o olurum.

17847Beni kadeh yaparsa kadeh olurum. Hançer yaparsa hançer olurum.

17848Eğer beni çeşme yaparsa su veririm, su akıtırım. Ateş yaparsa, hararet veririm, ısıtırım.

17849Beni, yağmur yaparsa yağar, feyz, bereket veririm. Harmanlar mahsulle dolar, taşar. Beni, ok yaparsa gider bedene saplanırım.

17850Beni, yılan yaparsa zehirlerim. Beni dost ederse hizmette bulunurum.

17851Ben, iki parmağın arasında kalem gibiyim. İbâdet safında tereddütlü değilim.”

17852Azrail, toprağı söze tuttu. Onu sözle oyalarken, o eski yeryüzünden bir avuç toprak kaptı.

17853Yeryüzünden kurnazca, sihirbaz gibi, bir avuç toprak kaptı. Toprak o kadar sözle meşguldü ki, kendinden geçmiş gibi idi.

17854Yeryüzünün rızâsı olmadan aldığı bir avuç toprağı, kaçmak isteyen, ayakları gerisin geri giden çocuğu nasıl zorla mektebe götürürlerse, öylece Hak huzuruna götürdü.

17855Allah[c.c.], “Rûşen «belli» apaydın ilmim hakkı için, seni bu halkın celladı yapacağım” diye buyurdu.

17856Azrail dedi ki: “Ya Rabbî, halk bana düşman olur. Ölecekleri zaman halkın boğazını sıktım mı herkes bana düşman kesilir.

17857Ey büyük Allah’ım, halkın benden nefret etmesini, tiksinmesini reva görür müsün?”

17858Cenâb-ı Hakk; “Ben, sıtma, humma, kulunç, baş dönmesi, yaralanmak gibi sebepler halkederim”, diye buyurdu.

17859“Onların gözlerini senden çevirir de daha çok, hastalıklara, sebeplere baktırırım.”

17860Azrail, “Ya Rabbî” dedi, “Sen üstün, aziz bir varlıksın. Senin öyle kulların da vardır ki, sebepleri yırtarlar.

17861Gözleri sebepleri aşar, Allah’ın lûtfu ile perdeleri geçer.

17862Hal, göz hekiminden birlik sürmesini çekerler de illetten de kurtulurlar, sebepten de.

17863Onlar, ne hummaya bakarlar, ne kulunca, ne de basura. Gönüllerine bu sebeplerin girmesine yol vermezler.”

17864Çünkü bu hastalıkların her birinin ilacı vardır. İlacı olmayan hastalık kazadır, kaderdir.

17865Soğuk illetinin devası kürk giymek olduğu gibi, şunu iyi bil ki her hastalığın muhakkak bir devası vardır.

17866Fakat Allah, bir kimseyi dondurmak isterse, soğuk yüz kat körükten bile geçer.

17867Bedenine öyle bir titreyiş verir ki, ne elbise ile ısınır, iyileşir, ne de evle.

17868Kazâ ve kader geldi mi, hekim aptallaşır. O ilaç da fayda verme hususunda yolunu şaşırır.

17869Ahmak kişiyi avlayan şu sebepler, nasıl olur da can gözü açık kişiye perde olur.

17870Göz sağlam olursa, aslı görür. Fakat insan şaşı olunca, aslı değil fer’i görür.

Cenâb-ı Hakk’ın, Azrail’e; “Sebepleri görmeyen, senin yaptığın işi de görmez. Ama sen de sebepsin”, diye cevap vermesi

17871Cenâb-ı Hak buyurdu ki: “Aslı bilen kişi, nasıl olur da arada seni görür.”

17872Kendini halktan gizlemişsin amma, hakikati olduğu gibi gören aydın gözlülerin karşısında bir perdesin.

17873Onlara ecel, şeker gibi tatlı gelirken; artık gözleri maddî varlığa, dünya devlet ve ikbâline karşı sarhoş olur mu?

17874Bedenin ölmesi, onlara acı gelmez. Çünkü onlar, kuyudan, zindandan çıkıyorlar, çiçekli çayırlığa, çimenliğe gidiyorlar.

17875Bu kederlerle, ızdıraplarla dolu dünyadan kurtuluyorlar. Bir hiç olan, yok olan bir şeyin elden çıkışı için kimse ağlamaz.

17876Pâdişahın adamlarından biri, zindanın burcunu yıksa, zindanda bulunanın gönlü bu yıkılıştan incinir mi?

17877“Yazıklar olsun, bu mermer taşı kırdı da canımızı, ruhumuzu histen «duygudan» kurtardı.

17878O güzelim mermer, o muhteşem taş, zindanın burcuna ne de yakışıyordu, ne de güzel uymuştu.

17879Nasıl oldu da kırdı? Zindandakini de hapisten kurtardı. Bu suça karşılık, onun elini kırmalı mıdır?”

17880Hapisten çıkarılıp, darağacına götürülen kişiden başka, hiçbir mahpus böyle saçma bir söz söylemez.

17881Birisini yılanların zehirinden kurtarıp, şükrün bulunduğu yere götürseler, bu hal, o adama, hiç acı gelir mi?

17882Can, ten kavgasından kurtulur. Ten, ayağı olmaksızın, gönül kanadı ile uçmaya başlar.

17883Hani zindanın kuyusunda hapsedilen adamın, geceleyin uyuyup rüyasında gül bahçesini görmesi gibi.

17884O adam der ki: “Allah’ım, beni tekrar bedene gönderme, tene döndürme. Şu gül bahçesinde gezip durayım.”

17885Cenâb-ı Hak da, “Duan kabul edildi, artık tene dönme” der. Allah doğrusunu daha iyi bilir.

17886Bak, bu çeşit rüya ne kadar hoştur. İnsan, ölümü görmeden cennete gidiyor.

17887Böyle bir insan, artık uyanmaya hasret çeker mi? Kuyunun dibinde zincirlere vurulmuş olarak yaşamayı arzular mı?

17888Eğer mü’min isen, inanmış bir kimse isen, savaş safına gir. Çünkü senin meclisin, senin bulunacağın yer gökyüzündedir.

17889Ey kul, göklere giden yolu bulmak ümidi ile kalk, mihrabın önünde bir mum gibi ayakta dur, ibadete başla.”

17890Başı kesilmiş mum gibi bütün gece ağla. Arayış, istek uğrunda gözyaşı dök, yan, yakıl.

17891Yemekten, içmekten ağzını ve dudağını yum. Gökyüzü sofrasına koş.

17892Her an, ümidini gökyüzüne bağla, oraya yükselmeyi düşün. Söğüt ağacı gibi göklerin hevâsına kapıl da oyna dur.

17893Zaman zaman sana gökyüzünden su gelmede, ateş gelmede, rızkın arttıkça artmaktadır.”

17894Seni de oraya götürürse bu işe şaşılmaz. Aczine, acizliğine bakma, isteğine bak.

17895Çünkü bu istek sende, Allah’ın bir emânetidir. Çünkü her isteyen kişinin istenmesi yerindedir.

17896Çalış, gayret et de bu istek artsın, artsın da gönlün bu ten kuyusundan çıksın, kurtulsun.

17897Halk, “filan zavallı öldü” der; hâlbuki sen, “Ey gafiller, ben ölmedim, diriyim” dersin.

17898“Bedenim, yapayalnız yatmış, uykuya dalmış amma, gönlümde sekiz cennet açılıp, saçılmış.

17899Can, gül ve nesrin bahçesinde uyumuş kalmışken, bedenim bu pislik içinde kalmış, ne gam?”

17900Uyuyan canın bedenden ne haberi olacak? Beden, ister gül bahçesinde uyusun, ister külhanda.”

17901Can, şu su rengindeki âlemde “Ne olurdu kavmim bilselerdi” diye nara atarak gezmekte.

17902Can, şu bedensiz yaşamayı istemezse, peki gökyüzü kimin sayvanı olacak?

17903Canın, bedensiz yaşamayı dilemezse, “Rızkınız gökyüzündedir” diye övülen rızık kime kısmet olacak?

Dünyanın yağlı, ballı nimetlerini yemek tehlikelidir. Bu dünya yemekleri, Allah yemeğine engel olurlar. Nitekim Peygamber Efendimiz, “Açlık Allah yemeğidir, Allah, gerçek mü’minlerin bedenlerini onunla diriltir” diye buyurmuştur. Yâni, açlıkta Allah yemeği var, yiyene: “ben Rabbime misafir olurum, o beni doyurur, suya kandırır” buyurmuştur. Cenâb-ı Hak da “Ferahlanarak rızıklanırlar” diye buyurmuştur.73

17904Bu kaba rızık kırıntılarından kurtulursan, yüce, lâtif rızıklara kavuşursun.

17905O mânevî rızıklardan binlerce okka yesen yine de peri misali, tertemiz, tüy gibi hafif bir halde yürür, gidersin.

17906O yemek, sende ne yel yapar, ne kulunç, ne de mide sancısı, karın ağrısı verir.

17907Dünya yemeğinden az yersen karga gibi aç kalırsın, çok yersen miden ekşir, geğirmeye başlarsın.

17908Az yersen, huyun kötüleşir, kabalaşırsın, asabi olursun. Çok yersen, şişmanlar, hantallaşırsın.

17909Fakat Allah yemeğinden, o lezzetli yemekten, denizler kadar ye, yine de gemi gibi yüzer gidersin.

17910Oruca sarıl, orucu terk etme, sabret, her an Allah rızkını bekle.

17911Çünkü o, yaptıkları yerinde ve güzel olan Allah, bekleyenlere hediyeler verir, ihsanlarda bulunur.

17912Tok adam, ekmek beğenmez. Ekmeği geç mi gelecek, çabuk mu gelecek düşünmez.

17913Fakat yemeği, ekmeği olmayan, her an “yemek nerede kaldı”, der. Açlıkta yemeği gözler, bekler, araştırır.

17914Sen, beklemezsen, istemezsen o yetmiş kat devlet ve ikbâl nevalesi sana gelmez.

17915Babacığım göklerden gelecek mânâ yemeğini, ercesine bekle, bekle, sabırsızlanma.

17916Her aç, sonunda bir yiyecek bulur, nihayet devlet güneşi doğar, onu nurlara garkeder.

17917Himmet sahibi misafir, az yemek yerse, sofra sahibi ona daha çok ikramda bulunur, ona daha nefis yemek sunar.

17918Yalnız yoksul ve hasis olan sofra sahibi başka, ona söz yok. Kerem sahibi rızk vericiye karşı kötü zanda bulunma.

17919Ey güvenilen er, bir dağ gibi sen de başını kaldır da güneşin ilk ışığı sana vursun.

17920Baksana, o ihtişamlı yüce dağın tepesi de seher güneşini beklemektedir.

“Ne hoştu bu dünya ölüm olmasaydı. Ne hoştu bu dünya mülkü zevali gelmeseydi” diyen ve bu çeşit abes sözler söyleyen gafil kişiye cevap

17921Biri; “Ne hoştu dünya, ortada ölüm olmasaydı, ölüm çıkıp gelmeseydi” demekte idi.

17922Bir başka biri de diyordu ki: “Ölüm olmasaydı, ızdıraplarla dolu olan bu dünya çekilmezdi, hiçbir şeye yaramazdı.

17923Ovaya yığılmış, dökülmemiş, danesi sapından ayrılmamış, ihmal edilmiş bir harmana benzerdi.”

17924Hâlbuki sen, ölümü dirilik sandın, tohumu çorak yere ektin.

17925Ey ahmak kişi, yalancı akıl, her şeyi aksi görür, ters görür; ölümü dirilik, diriliği de ölüm sanır.

17926Allah’ım, sen bize her şeyi şu hile yurdu olan dünyada, nasılsa öyle göster.

17927Hiçbir ölü, öldüğüne yanmaz, hayıflanmaz, azığının azlığına yanar.

17928Yoksa, aslında, ölen bir kimse bir kuyudan kurtulmuştur. Bir ovaya düşmüş, bir devlete kavuşmuş, ferahlığa ermiştir.

17929Bu yas konağından, şu daracık deve yatağından geniş bir ovaya göçmüştür.

17930Orası doğruluk makamıdır. Yalan, sayvan değildir. Orada hususî şarap vardır. Kişi, onunla sarhoş olur ayranla değil.

17931Orası öyle bir doğruluk makamıdır ki orada Allah’a kavuşmuştur, Allah’la beraber olmuştur. Bu ateş mahalli olan mihnet ve ızdıraplar insanı yakan dünyanın balçığından kurtulmuştur.

17932Aydın, mutlu bir yaşayışa eremedi isen, bir iki nefeslik ömrün kaldı, sabret de bari ercesine öl.

Kul hak etmeden, layık olmadığı halde lûtuflarda ihsanlarda bulunan Allah’tan dilenen şeyler. “Allah, öyle bir Allah’tır ki insanlar ümitsizliğe düştükten sonra yağmur yağdırır.74” Nice uzaklık vardır, yakınlığa sebep olur. Nice kuvvetli suçlar vardır, tevbeye sebep olur. Nice kuvvetliler vardır, kötülük isteğinden meydana gelir. Bütün bunlar, “Gerçekten de Allah’ın kötülükleri iyiliklere döndürdüğünün75” bilinmesi içindir.

17933Hadiste beyan edilmiştir ki, kıyamet günü, her bedene kalk diye emir gelir.

17934Sûr’un üfürülmesi, “Ey zerreler topraktan başkaldırın” diye, tertemiz Allah’tan gelen bir emirdir.

17935Sabah vakti, nasıl uyanan her bedene, akıl, düşünce gelirse, tıpkı bunun gibi topraktan başkaldıran her bedene tekrar can gelecektir.

17936Can, kıyamet günü, kendi bedenini tanır, define gibi, kendine mahsus olan, o yıkık yere girer.

17937Her can, kendi bedenini tanıyacak, o bedene girecektir. Kuyumcunun canı, nasıl olur da terzinin bedenine girer?

17938Âlimin canı, âlime; zalimin canı zalime gidecek.

17939Sabah vakti, kuzu anasını, koyun kuzusunu nasıl tanırsa Allah ilmi de, bedenleri tanıma hususunda ruhlara böyle bir bilgi vermiştir.

17940Ayak, karanlık da olsa bile kendi ayakkabısını tanırken, ey güzelim, can, kendi bedenini nasıl tanımaz?

17941Ey Allah’a sığınan kişi, sabah, küçük haşirdir. Büyük haşri onunla kıyasla.

17942Can, nasıl, balçığa doğru uçarsa, amel defteri de sağa, sola öyle uçar.

17943İyiliğe, kötülüğe dair dün ne yaptıysa, neyi huy edindiyse, ne istediyse onların yazılı olduğu cömertlik yahut nekeslik «cimrilik» defterini insanın avucuna koyarlar.

17944Seher vakti, uykudan uyandı mı, kula yaptığı hayır ve şer gelir, çatar.

17945Riyazatı huy edinmişse, uyandığı zaman yanına o gelir.

17946Dün, hamlık etmiş, kötülükte, azgınlıkta bulunmuşsa, amel defteri yas mektubu gibi, sol tarafından verilir.

17947Dün, temiz, kötülüklerden çekingen ve dindar olarak yaşamışsa, uyanınca değer biçilmez inciyi elde eder.

17948Bizim uykumuz ve uyanmamız, ölümle mahşere iki şahittir.

17949Küçük haşir, büyük haşri gösterir. Küçük ölüm, büyük ölümü hatırlatır.

17950Buradaki amel defterlerimiz hayâldir, gizlidir. Büyük mahşerde ise o defterler, apaçık meydana çıkacak.

17951Bu hayâl burada gizlidir, eseri görünür, fakat bu hayâl, orada sûretlere bürünür.

17952Mühendise bak, yere tohum eker gibi gönlüne bir ev yapma fikrini, hayâlini kor.

17953O hayâl, içinden gelir, dışında belirir bir ev olur. Âdeta yerden tohumların başkaldırdıkları gibi dışarıya çıkar, görünür.

17954Gönülde yurt tutan her hayâl, mahşer günü bir sûrete bürünüp görünecektir.

17955O mühendisin gönlünde kurduğu hayâli, tohum bitirme kabiliyetindeki bir yere ekilmiş, orada yeşermiş, bitmiş bir nebat say.

17956Bu iki mahşeri hulâsa ederek anlatmaktan maksadım, mü’minlerin bu kıssadan hisse almalarıdır.

17957Kıyamet gününün güneşi doğunca, çirkin güzel herkes, derhal topraktan sıçrar kalkarlar.

17958Herkes kaza ve kader divânına koşar, geçer akçe de potaya girer, kalp akçe de.

17959Potaya atılan geçer akçe sevincidir. Nazlanmaktadır. Kalp akçe ise eriyerek, yanmaktadır.

17960Zaman zaman imtihanlar gelir. Gönüllerdeki gizli sırlar bunlarda açığa çıkar, görünür.

17961Kandil, nasıl suyu, yağı, ortaya korsa, toprak, nasıl kendisine ekileni bitirir, sırlarını meydana korsa,

17962Baharın eli, soğanı, pırasayı, haşhaşı nasıl çıkarır, kışın sırrını ortaya korsa tıpkı öyle.

17963Her bir ter-ü taze, yemyeşil, “Biz müttakileriz, biz Allah’tan çekinenleriz” diye demede, öbürü menekşe gibi başını eğmede.

17964Tehlike korkusundan gözler yuvalarından fırlamış, sonsuz âzâb yüzünden her göz on kaynak kesilmiş.

17965Amel defterleri, sol taraftan gelmesin diye, gözler dikilmiş herkes bekleyip durmakta.

17966Gözler, sağı solu kolluyor, gözlüyor. Amel defterinin sağdan verilmesi kolay değil ki.

17967Bir kulun eline kapkara, suçlarla, kötülüklerle dolu bir amel defteri verilir.

17968Verilen defterin içinde ne bir hayır var, ne de yapılmış iyi bir iş var. Ancak, iyi adamların, doğru özlülerin gönüllerinin incinmesi yazılı.

17969O defter, başından sonuna kadar, kötü işlerle, günâhlarla, Hak yolunda yürüyenlerle, alay edişlerle, ıslık çalışlarla dolu.

17970Hileleri, entrikaları, hırsızlıkları ve firavunlar gibi, ben, biz demeleri ile dolu.

17971O günâhkâr kişi, defterini okuyunca anlar ki, bilir ki, kendisi için zindandan başka göçecek yeri yok.

17972Hırsızlar gibi darağacına doğru yürümeye başlar. Suç apaçık meydanda, özür dileme yolu da artık bağlı.

17973O binlerce delil, hüccet, o binlerce kötü söz, pis bir çivi gibi ağzını mıhlamış, dudaklarını kımıldatamaz hale sokmuş.

17974Çaldığı şeyler, üstünde ve evinde bulunmuş, kendini temize çıkarmak için okuduğu masal dinlenmez olmuş.

17975Cehennem ateşine doğru yürümeye başlar, çünkü artık dikenin ateşten kaçmasına imkân yoktur.

17976Hayatta iken onu kollayan görünmez melekler, polisler gibi onun önüne arkasına düşerler, ite kaka götürürler.

17977Onu, “yürü ey köpek, kendi yurduna, cezanı göreceğin yere, cehennem kuyusuna” diye sürerler. Ellerindeki mızraklarla dürterler.

17978O, belki cehennem kuyusundan kurtulurum diye her yol başında ayağını geriye çeker.

17979Bekleyerek durur. Susup dinler. Bir ümide kapılıp yüzünü geriye çevirir ve bakar.

17980Sonbahar yağmuru gibi gözyaşı döker. Ümidi kurumuştur artık. Ondan başka elinden ne gelir?

17981Her zaman yüzünü geriye çevirir. Allah’ın mukaddes dergâhına Hak canibine yönelir.

17982Derken, nur ikliminden, Cenâb-ı Hakk’tan emir gelir; “Ey melekler, ona deyin ki, ey çıplak tembel, ey ibadetten, iyiliklerden yoksul kişi.

17983Ey kötülükler kaynağı, ey şer madeni ne bekliyorsun? Ey şaşkın, neden yüzünü hep geriye çeviriyorsun?

17984Ey Allah’ı inciten, ey şeytana tapan kişi, senin amel defterin, elinde bulunan defterdir. Başka ne istiyorsun?

17985Yaptığın işlerin, işlediğin günâhların yazılı olduğu defteri gördün. Artık ne diye arkana bakıyorsun, yaptıklarının cezasını gör.

17986Boş yere neden emekleyip duruyorsun? Böyle bir kuyuda aydınlık ümidi olur mu?

17987Senin ne görünüşünde bir ibadetin var, ne de içinde gizli iyi bir niyetin var.

17988Ne geceleri münacaatta bulundun, namaz kıldın. Ne de gündüzleri haramdan çekindin, oruç tuttun!

17989Ne kimseyi incitmemek için dilini tuttun, ne de ibretle önüne arkana baktın?

17990Önünde, öleceğini düşünmekten, can çekişmeyi hesaba katmaktan, ardında dostlarının senden önce ölmesinden başka ne vardı ki?

17991Ne yaptığın zulümlerden yana yakıla coşarak bir tevbe ettin, ne de ağlayıp sızladın, ey buğday gösterip, arpa satan adam.

17992Sen teraziyi doğru tutmazdın, azgınlıkla terazin eğriydi. Artık mükâfat terazisinin doğru olmasını niye beklersin?

17993Hainlikte, eksik tartmada âdeta sol ayak kesilmiştin. Nasıl olur da âmel defterin sağ elinden verilir.

17994Ey beli bükülmüş kişi, karşılık olarak verilen şey gölgeye benzer. Boyun eğri. Gölgen de elbet önüne eğri düşecek.”

17995Allah’tan bu çeşit sert hitaplar gelir, öyle hitaplar ki bu hitapları dağ duysa dayanamaz, beli bükülür kamburlaşır.

17996Kul der ki: “Ne buyurduysan, ondan yüz kat daha beterim, yüz kat daha beterim, yüz kat daha beterim.

17997Daha beter kötülüklerimi hilminle, lûtfunla örttün. Yoksa yaptığım kötülükleri, işlediğim günâhları sen bilirsin.

17998Fakat kendi cihadımı, kendi savaşımı, yaptığım işleri, hayırdan ve şerden de ötede bulunan küfrümü, inanışımı, gittiğim yolu, hepsini bilirsin.

17999Acizane niyazlarımı, yalvarışlarımı, benim, yahut benim gibi yüzlerce kulun hayâl ve vehmini bir yana bırakalım.

18000Kendi doğru oluşuma yahut isyanıma, inatçılığıma bakmadım. Ben ancak ve ancak senin lütfûna, affına ümit bağladım.

18001Sen, karşılık beklemeden, lûtuflarda, ihsanlarda bulunursun. Bağıştan, lûtuftan ibaretsin. Sen, sebepsiz kerem kılan, benim bütün ümidim senin lûtfuna ve ihsanına bağlanmıştı.

18002Geri dönüp, Senin şartsız, mutlak keremine, o sonsuz lûtfuna bakıyorum. Kendi yaptığım işlere bakmıyorum.

18003O ümitle, yüzümü geri çevirdim. Çünkü önceden de varlığı sen verdin.

18004Bana, bedava olarak varlık elbisesi bağışladın, lütfettin. Ben de daima o lütfa güveniyorum.”

18005Kul, kendi suçunu hatasını sayınca, günâhlarını itiraf edince, o bağıştan, lûtuftan ibaret olan Allah da ihsana başlar.

18006Cenâb-ı Hak buyurur ki: “Ey melekler, onu tekrar benim huzuruma getirin. Çünkü, o günâhkârın gönül gözü rica ve niyazdadır.

18007Suçlarına bakmadan, onu azad edelim. Onu bağışlayalım. Onun hatalarının üstüne bir kalem çekivereyim.

18008Birisine, birinin kötülüğü zarar veremez, iyiliği de bir fayda temin etmezse, onu bağışlamak mubahtır.”

18009Keremimizle hoş bir ateş yakalım da, ne kadar suçu, kusuru varsa yansın gitsin.

18010Öyle bir ateş yakalım ki, alevindeki en değersiz bir kıvılcım bile, suçu da yaksın, cebri de yaksın, ihtiyarı76 da...

18011İnsan kalabalığının bulunduğu yere bir şule bir alev düşürelim de, dikenliği ruhanî bir gül bahçesi haline getirelim.

18012Biz dokuzuncu kat gökte: ‘Sizin işlerinizi düzeltsin’77 kimyasını gönderdik.”

18013Artık o ebedî ve dâimi nur karşısında, insanların babasının debdebesi ve ihtiyârı nedir ki?

18014Onun söyleyen uzvu, “dili”, bir et parçasıdır. Gören gözü ise küçük bir yağ parçasıdır.

18015Duyan kulağı, iki parça kıkırdaktan; idrak eden, anlayan kalbi iki katre kandan ibarettir.

18016Sen, pisliklerle dolu bir kurtcağızsın. Fakat yine de dünyaya bir nâm salmışsın. Cihanda gürültüler koparmışsın.

18017Sen, meniden yaratılmış bir mahlûksun. Bunu düşün de benlikten vazgeç. Ey Eyaz, o çarığı hatırla!..”

Eyaz’ın çarığı ile postunu, sarayda bir odada saklaması, sarayda çalışan arkadaşlarının, o odanın kapısının sağlam ve kilitli olduğunu görerek, odada define olduğunu sanmaları

18018Eyaz, pek akıllı, fikirli olduğundan, postu ile çarığını bir odaya asmıştı.

18019Her gün o boş odaya gider, kendi kendine “Sakın kendini bir şey zannetme, gurura kapılma. Sen şu çarığı giyiyordun” derdi.

18020Pâdişaha, “Onun bir odası var” dediler. “Oraya biriktirdiği altınları, gümüşleri ve altınla dolu küpünü koymuş.

18021Hiç kimseyi oraya bırakmıyor. Daima kapısını kilitli tutuyor”, dediler.

18022Pâdişah, “tuhaf şey” dedi, “O kölenin bizden gizlediği acaba nedir?”

18023Bir bey’e “Gece yansı git, kapıyı aç, o odaya gir” diye emir verdi.

18024“Orada ne bulursan yağma et, sırrını da gizlediği şeyi de yakınlarına açıkla.

18025Bizden bu kadar ikramlar gördüğü, sayısız lûtuflara kavuştuğu halde gümüş ve altın biriktiriyor ve saklıyor. Gözü doymuyor.

18026O, bize karşı vefa göstermede, seviyorum demede, coşkun bir yakınlık göstermede. Hey gidi buğday gösterip arpa satan hey.”

18027Sevgiyle yaşayan, aşkda dirilik bulan bir kimsenin, sevgiliye yüz çevirmesi, aşka kulluktan başka bir işe girişmesi, küfürdür, haramdır.

18028O bey, gece yarısı otuz tane itimad edilir adamla Eyaz’ın odasını açmaya gitti.

18029Otuz kişi meşaleler yaktılar, sevinerek odaya doğru yürüdüler.

18030“Pâdişahın emri bu. Odayı açacağız. Her birimiz bir altın torbayı yüklenip çıkacağız” diyorlardı.

18031Onlardan birisi: “ey gidi hey” diyordu. “Altın da nedir? Akikden lâl «yakuta benzer bir çeşit kırmızı taş» ve gevherden haber ver.

18032Pâdişahın hazinesinin en has kulu, o. Hatta, şimdi o, pâdişahın canı mesabesinde.

18033Böyle bir sevgiye karşı, lâl, yakutun, zümrüdün, akîkin sözü mü olur?”

18034Pâdişahın onun hakkında kötü bir zannı yoktu. Ondan şüphelenmiyordu. Bu şakayı, onu imtihan etmek, sınamak için yapıyordu.

18035Onu her türlü kötülüklerden temiz biliyordu. Ama, yine de vehme kapılıyor, yüreği çarpıyordu.

18036“Allah esirgesin” diyordu. “Ya böyle bir çıkar da bundan incinirse, onun mahcup olmasını hiç istemem.

18037Bunu yapmamıştır ya, yapmışsa pek âlâ yapmıştır. Onun yaptığı yerindedir. O bizim sevgilimizdir. O ne dilersen yapar da.

18038Sevgilim ne yapmışsa, ben yapmışımdır O benim. Ben de oyum. Aslında ona ben bir perdeyim.”

18039Sonra yine, “Hayır” diyordu. “Böyle huylar ondan uzaktır. Böyle bir zan boş şeydir, hayâldir.

18040Böyle bir şey Eyaz’dan uzaktır. Olmayacak şeydir. Çünkü o çok derin bir deniz gibidir. Onun derinliği görülemez.

18041Yedi deniz, o denizin bir katresidir. Bütün varlıklar onun dalgasından bir damladır.

18042Bütün temiz varlıklar, temizlikleri, o denizden elde ederler. O denizin katreleri, damlaları, bir bir, noksanı olgunlaştıran birer kimyager gibidir.

18043O pâdişahlar pâdişahı, hatta pâdişahları meydana getiren o, yalnız kötü göz değmesin, adı Eyaz olmuş.

18044Kötü gözler şöyle dursun, iyi gözlerden bile ona nazar değer, çünkü güzelliğinin hududu yoktur.

18045Gök kadar geniş bir ağız isterim ki, o meleklerin bile kıskandıkları, haset ettikleri güzeli öveyim.

18046Eğer bu çeşit bir ağza sahib olsam yahut bunun yüz misli geniş bir ağız elde etsem, yine bu feryâd ve figân o ağza sığmaz.

18047Fakat ey dayandığım, güvendiğim dost, bu kadar da söylemesem gönül şişesi, ince, zayıf olduğu için kırılacak.

18048Gönül şişesini pek nazik görürüm de, biraz teskin edebilmek, onu rahatlandırmak için çok elbiseler yırttım.

18049Güzelim, ben her aybaşı, mutlaka üç gün deli olurum.

18050Kendine gel ki bu gün, üç günün ilk günü. Bugün zafer günü, Firuze günü değil.

18051Pâdişahın gamına dalan her gönül, anbean ay başındadır. Ona her an, aybaşıdır.”

18052Deli oldum da Gazneli Mahmûd’un hikâyesi ile Eyaz’ın vasıflarını söyleyemedim. Bunlar kaldı, unutuldu.

Söylenenler, hikâyenin sûretinden, dış yüzünden ibarettir. Bu da, hikâyeyi dinleyenlerin anlayışlarına, düşünce aynalarındaki görüşe göre söylenir. Bu hikâyenin hakikatindeki, iç yüzündeki kutsallıktan bahsetsem, söz bu işten utanır. Bu utançtan baş da kaybolur, sakal da, kalem de. Akıllı olana bir işaret kâfidir.

18053Çünkü Fil’im, rüyasında Hindistan’ı gördü. Köy harap oldu. Haraçtan umudunu kes.

18054Aklım, fikrim zayi olduktan sonra nasıl şiir söyleyebilir, nasıl kafiyeye riâyet edebilirim?

18055Dertler içinde, deliliğim bir değil ki, belki bende delilik içinde delilik var, delilik içinde delilik var.

18056Yokluktan varlığı göreli bedenim gizli mânâlar yüzünden eridi, bitti.

18057Ey Eyaz, aşkınla kıla döndüm, hikâyeyi söylemekten kaldım. Artık benim hikâyemi sen söyle.

18058Ben aşkla senin hikâyeni çok söyledim. Artık ben kendim bir hikâye oldum. Sen benim hikâyemi oku.

18059Ey iktida ettiğim, uyduğum zat, zaten sen okuyorsun. Ben okuyamam. Ben Tur Dağı’na benzerim, sen de Mûsâ’sın, bu da ses.

18060Zavallı dağ, ses kimin sesidir? Ne bilsin. Dağın boş olduğunu, kimsenin bulunmadığını, ancak Mûsâ bilir.

18061Dağ, bilse bile kendi kadarınca bilir. Ten, ruh güzelliğinden, pek az bir şeye mâliktir.

18062Hesaplarsan, ten, usturlâba benzer. Güneşe benzeyen ruhun bir delîlidir.

18063Gözü iyi görmeyen müneccim, çaresiz usturlâba başvurur.

18064Güneşi, usturlâbla hesaplaması gerekir ki güneşin nerede olduğunu, ne halde bulunduğunu anlasın. Ondan bir koku alsın.

18065Hakikati, gerçeği usturlâbla arayan can, gökyüzünü ve güneşi ne kadar bilebilir?

18066Sen, göz! Usturlâbla bakıp gördükçe, âlemi pek dar görürsün.

18067Sen, dünyayı, gözünün alabileceği kadar görürsün. Hâlbuki dünya nerede, sen neredesin? Ne diye bıyık buruyorsun?

18068Âriflerin bir sürmesi vardır. Onu ara da, ırmağa benzeyen şu gözün, deniz kesilsin.

18069Zerre kadar aklım fikrim varsa, bir düşünmeliyim: “Bu ne sevdadır, bu ne dağınık söz söyleyiştir?”

18070Aklım fikrim başımda yoksa, bunda ne günâhım var?

18071Benim günâhım yok amma, aklımı alan sevgilinin de günâhı yok. Çünkü, bütün akıllıların aklı, onun huzurunda ölüp gitmede.

18072Ey akıllara fitne salan, şaşırtan, fikirleri imtihanlara düşüren. Akılların senden başka sığınacak yerleri yok.

18073Beni çıldırttığın demden beri, aklı hiç arzulamadım. Beni süsleyip bezediğin zamandan beri güzelliğe hiç haset etmedim.

18074Senin sevdana düşüp çıldırmam hoş ve iyi değil mi? Allah sana hayırlar versin. “Evet, iyi,” de.

18075İstersen Arapça söylesin, ister Farsça. Nerde bir kulak, nerde bir akıl ki o sözleri anlasın.

18076Onun şarabını içmek, her aklın kârı değil. Onun küpesi her kulağa takılmaz.

18077Bir kere daha delicesine geldim. Yürü, yürü ey can, çabuk bir zincir getir.

18078Fakat, benim gönlümü alıp giden sevgilinin saçından başka, yüzlerce zincir getirsen, hepsini de kırarım.

“Şimdi insan baksın neden yaratıldı78” hükmünce çarık ile posta bakmanın sebebi

18079Yine Eyaz’ın aşk hikâyesine dön. Çünkü o hikâye sırlarla dolu bir hazinedir.

18080Eyaz, her gün, çarığı ile postunu görmek için, o güzel odaya giderdi.

18081Çünkü varlık, insanı adamakıllı sarhoş eder. Aklını başından, utanma duygusunu da gönlünden alır.

18082Varlığın verdiği sarhoşluk, bu pusudan çıkmıştır da bizden önce gelenlerden yüz binlerce insanın yolunu kesmiştir.

18083Azâzil79 bu sarhoşlukla, “Neden Âdem bana reis olsun” dedi de iblîs oldu.

18084“Ben hem hocayım, hem de hoca oğlu. Yüz binlerce hünere kabiliyetim var, her şeyi yapmaya hazırım.

18085Hüner ve marifette kimseden aşağı değilim ki, hizmet etmek için düşmanın önünde el pençe divan durayım.

18086Ben ateşten doğdum, Âdem balçıktan yaratıldı. Ateşe karşı, balçığın ne değeri vardır?

18087Ben âlemin en ulusu, zamanın övülen kişisi iken, o nerede idi?”

“Cinlerin babasını da dumansız bir ateşten yarattı80” âyeti ile, Cenâb-ı Hak iblis hakkında; “Şüphe yok ki o, cin tâifesindendi. Rabbinin emrinden çıktı81” buyurmuştur.

18088Şeytanın can ateşi alevlenmede. O, öyle bir ateştir ki aslı gibi “Oğul, babasının sırrıdır” denmiştir.

18089Hayır, yanlış söyledim, o ateş, Allah’ın kahrıdır. Buna sebep göstermeye de hacet yok.

18090Sebepsiz olan, ve sebeplerle hiçbir münasebeti bulunmayan iş, ezelden beri daima olagelmektedir.

18091Onun sebepsiz ve sebebe dayanmayan tertemiz sanatına ne sonradan yaratılan bir şeyin sebebi sığar, ne de sonradan meydana gelen şey.

18092Babanın sırrı da ne oluyor? Babamız, onun sanatı, onun kudreti, sanat içidir, özüdür, baba ise kabuktur.

18093Ey beden fındığı, bil ki senin dostun aşktır, canın onu arar, onu ister de o yüzden kabuğunu kırar.

18094Dostun kabuk olan günâhkârın, cehennemliğin ise Allah “Derisini değiştiririz82” der ve değiştirir.

18095Ey insan, senin mânâ yönün, için, ateşe hâkimdir. Fakat dışın, derin, kabuğun ateşe ancak odun olur.

18096Ateşin gücü, içinde ırmak suyu olan tahta su kabının ancak dışına tesir eder.

18097İnsanın sırrı, mânâsı ateşten üstündür. Hiç cehennemin “Mâlik”i ateşte helak olur mu?

18098Öyle ise sen de, bedeni çeşitli gıdalarla semirtme. İçini, ruhunu besle, kuvvetlendir de “Mâlik” gibi sen de ateşin reisi ol.

18099Hâlbuki sen, deri üstüne deriye bürünüyor, post üstüne post giyiyorsun. Böylece pösteki gibi is içinde kalmışsın.

18100Ateşin yiyeceği ancak deridir. Allah’ın kahrı kibrin, gururun derisini yüzer.

18101Bu gururlanma, dış yüzün, derinin bir neticesidir. Bu sebeple mevki, rütbe, mal-mülk kibirli insanların dostu olmuştur.

18102Bu gururlanma nedir? Özden, içten gafil olmaktır. Buzun güneşten gafil olarak donup kalması gibidir.

18103Fakat su, güneşten haberdar oldu mu, buz kalmaz, çözülür. Isınır, erir.

18104Özü, içi görmek, bütün bedeni hor hale getirmek, tamaha düşürmek, âşık yapmaktır. Çünkü “tamah eden alçalır” denmiştir.

18105Fakat içi görmeyen, deri ile, kabukla kanaat eder. “Kanaat eden aziz oldu, yüceldi” bağı, onun zindanı olur.

18106“Burada izzet, yücelik, kâfirliktir, ateşe tapıştır” din bakımından alçalıştır. Taş, taşlıktan çıkıp yok olmadıkça cevher olup yüzüğe takılır mı?

18107Sen, hem hâlâ taşsın, hem de “ben” diyorsun, varlık güdüyorsun. Hâlbuki senin yoksullaşmanın, benliğini terk etmenin, yok olmanın tam zamanı.

18108Kibir, kendini üstün görüş, boyuna mevki, rütbe mal ve mülk arar. Çünkü külhan tezekle kızışır.

18109Bu iki dadı, mevki ile mal, deriyi semirtir, kalınlaştırır. İçine yağ, et, kibir ve gurur doldurur.

18110İçi görmeyenler, için içine bakamayanlar, özü göremediler de o yüzden deriyi iç sandılar.

18111Bu yolda, önde giden, yol gösteren İblistir. Çünkü mevki tuzağına ilk düşen, avlanan odur.

18112Mal, yılan gibidir. Mevki ise ejderhaya benzer. Velîlerin gölgesi bu ikisine karşı zümrüttür.

18113O zümrütten yılanın gözü kamaşır, görmez olur, yolcu da onun şerrinden kurtulur.

18114O reis, yâni İblis, bu yola diken döşemiştir. Bu yüzdendir ki, her incinen İblise lanet okur.

18115Yâni bu incinme, bu gam, bana onun gadrinden, hilesinden geldi. Hile de, aldatma da ilk önayak olan odur. demek ister.

18116Ondan sonra nice yüzyıllar geçti. Niceleri gelip gitti. Fakat herkes hep onun yoluna ayak bastı.

18117Yiğidim, kim bir kötü çığır açarsa, halk da ondan sonra bu kötü çığıra, bu kötü yola körlükten düşerse,

18118Bütün bu kötülüğü işleyenlerin hepsinin vebali, günâhı o yolu açanın boynundadır. Çünkü o baştır. Öbürleri kuyruk.

18119Fakat, Âdem çarığı ve postu önceden öne sürdü de: “Ben balçıktan yaratıldım” dedi.

18120Eyaz gibi, o da çarığını öne sürdü de sonunda «Mahmûd» oldu.

18121Mutlak varlık, yoklukları yaratır. Yoklukta iş görür. Yoğu yaratanın iş yurdu, yokluk değil de nedir?

18122Hiç kimse, yazılmış bir kâğıda yazı yazar mı? Yahut fidan dikilmiş bir yere yeniden fidan diker mi?

18123İnsan yazı yazmak için, yazılmamış bir kâğıt arar. Bir şey ekilmemiş yere tohum eker.

18124Sen de, ey kardeş, tohum ekilmemiş bir yer ol. Hiç yazı yazılmamış beyaz bir kâğıt kesil de,

18125“Nûn vel kalem83” yazısı ile şereflen. O kerem sahibi de sana tohum eksin.

18126Bu paluzeden satmamış ol. Gördüğün matbahı görmezlikten gel.

18127Çünkü bu paluze insana sarhoşluk verir. Post ile çarık aklından gider, hatırından çıkar.

18128Can verme zamanı ve ölüm gelip çatınca ah edersin, o vakit hırkanı ve çarığını hatırlarsın.

18129Fakat, çirkinlik denizinde boğulacak hale gelmedikçe, sığınacak yer bulunmadıkça,

18130Hakikat gemisine binmek aklının ucuna bile gelmez. Çarığı ve pöstekiyi görmezsin bile.

18131Fakat yokluk denizine daldın da aciz kaldın mı, sevgi davasına düşer “Rabbimiz, kendimize zulmettik84” demeye koyulursun.

18132Şeytan der ki: “Hele şu hale bakın. Şu vakitsiz öten kuşun başını kesin.”

18133Bu huy, Eyaz’ın zekâsından uzaktır. Onun namazı ancak ihlas iledir. Yalvarıp yakararak namaz kılar.

18134O, önceden de gökyüzünün horozudur. Onun ötüşleri hep vaktinde, zamanındadır.

“Her şeyi, nasılsa, bize öyle göster” hadisi ile, “Perde açılsaydı, bildiğimden, gördüğümden fazla bir şey görmez ve bilmezdim” sözünün açıklanması. “Kime kötü gözle bakıyor ve kimi kötü olduğundan, onu da kötü görmedesin” beytinin mânâsı “eğri merdiven basamağının, gölgesi de eğri olur.”

18135Ey horozlar, ötmeyi para için değil, Allah için ötenden öğrenin.

18136Yalancı sabah gelir, fakat onu aldatmaz. Yalancı sabah, ona iyilik ve kötülük âlemidir.

18137Dünya ehlinin aklı noksan olduğundan, yalancı sabahı sahici sabah sanırlar.

18138Yalancı sabah birçok kervanı şaşırtmıştır. Kervancılar, o yalancı aydınlığı sabah sanıp yola düşmüşlerdir.

18139Yalancı sabah, halka kılavuz olmasın. Çünkü yalancı sabah, nice kervanları yele vermiştir.

18140Ey yalancı sabaha kapılan, aldanan, sahici sabahı da yalancı görme.

18141Sen, kendin iki yüzlülükten, kötülükten eman bulmadınsa, ne diye kardaşın hakkında kötü zanda bulunuyorsun?

18142Ona buna kötü zanda bulunanın işi, daima çirkindir ve kötüdür. Böyle kişiler, dostları hakkında kendi kitaplarını okurlar.

18143Eğriliklerde kalan, kötülükten kurtulmayan alçak kişiler, peygamberlere de büyücü ve eğri adamlar dediler.

18144O kötü düşünceli, alçak emirler de Eyaz’ın odası hakkında böyle bir kötü düşünceye kapıldılar.

18145“Orada define var, hazine var” dediler. Başkalarını, kendi aynanda görme.

18146Pâdişah, onun temizliğini biliyordu. O, araştırmayı emirlerin hatırı için emretmişti.

18147“Ey emirler, Eyaz’ın haberi almaması için, odanın kapısını gece yarısı açın” demiştir.

18148“Bu sûretle düşünceleri meydana çıksın. Ondan sonra cezasını vermek bize düşer.

18149O altınlarla, mücevherleri de size bağışladım. Yalnız, ne çıkarsa bana haber verin. Başka bir şey istemiyorum.”

18150Bu sözleri söylüyordu amma, o eşi olmayan, benzeri görülmeyen Eyaz için de içi titriyor, yüreği çarpıyordu.

18151“Bunları ben mi söylüyorum? O, bu sözleri duyarsa, ne hale gelir” diyordu.

18152Ondan sonra da yine, “dini hakkı için” diyordu. “Onun aklı ve temkini böyle şeylere aldırış etmekten çok üstündür.

18153Benim bu çirkin sitemimden kızmaz, beni sözümden alınmaz, içimdeki duygulardan gafil olmaz. Benim maksadımı anlar.

18154Belâya uğrayan, birçok te’villerin zahmetine katlanır da, belânın zahmetine kapılmaz, yenilmez.

18155Sabırlı Eyaz da bunu te’vil eder, yorumlar. Çünkü o her şeyin akıbetini, sonunu görür.

18156Yusuf gibi bu zindandakiler rüyalarını tabir eder. Bu rüyaların neye delâlet ettiğini apaçık görür.

18157Kendi rüyasını hayra yoramayan bir kimse, başkalarının rüyalarını nasıl yorabilir?

18158Onu imtihan etmek maksadıyla yüz kere kılıç vursam, o sevgilinin sevgisi yine eksilmez.

18159O bilir ki, o kılıcı ona vurmuyorum, kendime vuruyorum. Çünkü hakikatte ben O’yum, o da ben.”

Niyaz, yalvarış; nâzın, yalvarmaktan uzak kalmanın zıddıdır. Fakat hakikatte âşık ile mâşuk, yâni sevenle, sevilen birdir. Nitekim; aynada hiçbir sûret yoktur. Sûretsizlik de, sûretin zıddıdır. Fakat hakikatte, ayna ile sûret arasında birlik vardır. Bunu anlatmak uzun sürer. Akıllı olana bir işaret yeter.

18160Mecnun, ayrılık derdinden, hastalandı.

18161İştiyak alevi ile kanı kaynadı. Nihayet, boğazı ağrıdı. Tıkanıklık hastalığı belirdi.

18162İlâç vermek, tedavi etmek için hekim geldi. “Kan almaktan başka çare yok” dedi.

18163“Pis kanı defetmek için, kesmek lâzım” dedi. Oraya hünerli bir hacamatçı geldi.

18164Mecnûn’un kolunu bağladı, neşteri eline aldı. Bu sırada huyu aşktan ibaret olan âşık bir nâra attı.

18165“Paranı al da git, hacamat etmeyi bırak. Ölürsem öleyim. Bu köhnemiş beden de varsın ölsün.”

18166Hacamatçı dedi ki; “Kükremiş arslandan bile korkmazken bundan ne diye korkuyorsun?

18167Geceleri, arslan, kurt, ayı, yaban eşeği gibi yırtıcı hayvanlar etrafına toplanıyorlar.

18168Aşkının, çokluğundan, kendinden geçişinden ötürü, onlar, senden insan kokusu almıyorlar.

18169Kurt da aşk nedir; bilir, ayı da bilir, arslan da bilir. Aşka karşı kör olan kişi köpekten de aşağıdır.

18170Köpekte aşk damarı olmasaydı, Ashab-ı Kehf’in köpeği gönül ehlini arar mıydı?

18171Şöhret salmamışlardır amma dünyada, şekil ve sûret bakımından ona benzeyen, onun cinsinden olan nice köpek vardır.

18172Hâlbuki sen, kendi cinsinden olan insanlardan bile bir koku almamışsın. Kurttan, koyundan aşk kokusunu, gönül kokusunu nereden alacaksın?

18173Aşk olmasaydı varlık nerden olurdu? Ekmek nasıl olurdu da kendisini sana verirdi. Gelir senin vücuduna katılır da sen olurdu?

18174Ekmek kendini sana verdi, sen oldu. Neden böyle oldu? Aşktan, istekten. Yoksa ekmeğin, senin bedeninde can olmasına yol verirler miydi?

18175Aşk, ölü ekmeğe bile can bağışlıyor, can yapıyor, fani olan canı ebedîleştiriyor.”

18176Mecnun, “Ben yaralanmadan korkmuyorum”, dedi. “Benim sabrım tahammülüm, taştan meydana gelmiş dağdan da fazladır.

18177Ben hiçbir şeyden korkmayan yersiz, yurtsuz bir adamım. Tenim yaralanmazsa rahat etmez, yaralara aşıkım, koşa koşa yaralanmaya giderim.

18178Fakat vücudum Leyla ile dolu, içimde Leyla’dan başka bir varlık yok. Bu sedef, o incinin sıfatları ile dolmuştur.

18179Ey hacamatçı, beni hacamat ederken, neşteri, ansızın Leylâ’ya vurur, onu yaralarsın diye korkuyorum.

18180Gönlü uyanık, aydın olan kişinin aklı bilir ki Leylâ ile benim aramda fark yoktur.”

Bir sevgili âşığına sordu: “Beni mi çok seversin, kendini mi?” Âşık dedi ki; “Ben kendimden ölmüş, seninle dirilmişim. Kendi varlığımdan, kendi sıfatlarımdan yok olmuşum, seninle var olmuşum. İlmimi unutmuşum, senin bilginle bilgi sahibi olmuşum. Kudretimi hatırdan çıkarmışım, senin kudretinle kudretlenmişim. Kendimi seversem seni sevmiş olurum.” “Kimde yakîn aynası varsa kendini görmüş olsa bile hakikatte Allah’ı görmüş olur.” “Sıfatlarıma bürünüp halka görün, seni gören beni görür; sana kasteden, bana kasteder.” İşte bu hep böyle gider.

18181Bir sevgili, âşığını sınamak için, bir sabah vakti ona dedi ki: “Ey filân oğlu filân

18182Ey dertlere düşmüş âşık, acaba, beni mi daha fazla seviyorsun, kendini mi? doğru söyle.”

18183Âşık dedi ki: “Ben, sende öyle bir yok olmuşum ki tepeden tırnağa kadar seninle doluyum.”

18184“Ey güzelim” dedi, “Varlığımda bir addan başka bir şey kalmadı. Vücudumda senden başka bir varlık yok.

18185Bu sebeple, sende, bir bal denizi olan senin varlığında, sevgi gibi erimiş, yok olmuş gitmişim.”

18186Hani taş, halis lâl haline gelir, güneşin sıfatları ile dolar ya...

18187Artık onda taşlık kalmaz. Onun önü de, güneşin sıfatları ile dolar, ardı da.

18188Ey genç, bundan sonra o, kendisini sevse bile, bu sevgi, güneşi sevmektir.

18189O, canla başla güneşi severse, yine şüphe yok ki kendisini sevmiş olur.

18190Halis lâl, ister kendini sevsin, ister güneşi. İkisi de birdir.

18191Zâten bu iki sevgi de fark yoktur. Her iki tarafta da şark ışığından başka bir şey yoktur.

18192Fakat taş, lâl olmadıkça kendisine düşmandır. Çünkü orada bir ben, bir benlik yoktur. İki ben, iki benlik vardır.

18193Çünkü taş, karanlık âlemdendir. Gündüzün bile gözü görmez. Karanlık âlemden olan gerçekten de ışığın zıddıdır.

18194Kendisini seven, kâfirdir, yâni hakikati örter ve gizler. En büyük güneşi meneder, görmez ve göstermez.

18195Şu halde taşa, ben demek yakışmaz. O daima karanlıktadır, yokluktadır.

18196Firavun, “Ben Hakkım” dedi, alçaldı. Mansur, “Ben Hakkım” dedi kurtuldu.

18197Ey seven kişi, o, “Ben” deyişin ardından hemen Allah’ın laneti ulaştı. Bu, “ben” demenin sonunda ise Allah’ın rahmeti var.

18198Çünkü o, kara taş idi, bu ise akîk... O, nurun düşmanı idi, bu ise âşık.

18199Ey yersiz konuşan kişi, bu “Ben” deyiş; aslında, «O» Hak demektir. Fakat bu hulûl yolu ile, bir şeyin bir şeye sızması yoluyla değil, ışıkların, nurların birleşmesi yoluyladır.

18200Çalış, çabala da, taşlık vasfın azalsın, lâl ol da, kara taş gibi varlığın nurlansın, cevher olsun.

18201Nefsinle savaşa katlan, zahmet çekmekte, ızdıraba dayanmakta, sabırlı ol da an be an yoklukta, varlık gör.

18202Taşlık vasfın her an azaldıkça, lâl vasfın kuvvetlenir.

18203Bedeninden varlık vasfı gitmeye, başında mânevî sarhoşluk vasfı artmaya başlar.

18204Kulak gibi tamamıyla duyuş ol da, lâl küpe takılsın.

18205Eğer insan isen, su arayan kuyucu gibi, durmadan şu toprak bedenini kaz da suya kavuş.

18206Fakat içmeye elverişli duru su, Allah’ın cezbesi erişirse, kuyu kazmadan yerden fışkırır.

18207Fışkırır amma, sen buna kulak asma. Yavaş yavaş, azar, azar kuyunun toprağını kaz, derinleştir.

18208Kim zahmet çekerse bir define elde eder. Kim çalışır, çabalarsa, saadete, devlete ulaşır.

18209Peygamber buyurdu ki: “Rükû’ etmek, secdeye kapanmak, varlık halkası ile Hak kapısını çalmaktır.

18210O kapının halkasını çalana, elbette devlet, saadet baş gösterir.”

O, kusur araştıran emîrin, gece yarısı, çavuşlarla gelip Eyaz’ın odasına girmesi, odada asılı bulunan çarıklarla postu görmesi, bunu hîle sanıp odanın her tarafını kazdırması, kuyu kazıcıları getirmesi, şüphelendiği yerleri deşmesi, duvarları deldirmesi, sonra hiçbir şey bulamayıp utanması, ümitsizliğe düşmesi

18211O, güvenilen adamlar, odanın kapısına geldiler. Define, altın, küpler dolusu mücevherler bulacaklarını umuyorlardı.

18212Yüzlerce hünerle, heves, merak ve istekle kilidi açtılar.

18213Çünkü kapı, iyice kilitlenmişti. Kilit de pek sağlamdı. Kilitler içinden seçilmişti.

18214Eyaz, bu odayı, gümüşe, mala, ham altına düşkünlüğünden ötürü değil, bu sırrı halktan gizlemek için yapmıştı.

18215“Bazıları hakkımızda, yersiz, kötü hayâllere kapılır, bazıları da beni iki yüzlülükle suçlarlar,” diye düşünmüştü.

18216Himmetli adamların, öyle can sırları vardır ki, onları, lâl madeninden daha fazla dikkatle alçak insanlardan gizlerler.

18217Altın, ahmakların nazarında candan kıymetlidir. Pâdişahlar yanında ise canın ayağına altın saçılır.

18218Onlar da altın hırsıyla hararetlenmişler koşuyorlardı, akılları onlara, böyle hızla gitmeyin, yavaş gidin diyordu.

18219Hırs, boş yere seraba doğru koşar. Akıl, akıl ise iyi bak der, o su değil.

18220Hırs üstün gelmişti, altın da cân olmuştu. Artık o anda, aklın feryadı duyulmaz olmuştu.

18221Bunların hırsları, gürültüleri, patırtıları yüz kat artmıştı. Aklın hikmeti gizlenmişti, işareti de görünmez olmuştu.

18222Böylece aldanma kuyusuna düşecekler, o vakit, aklın, hikmetin ayıplamasını, kınamasını duyacaklardı.

18223İnsan, tuzağın ipine ayağını kaptırıp düşünce, burnu kırılınca o vakit nefs-i levvâme ona elini uzatır.”

18224Bu çeşit insanın başı bela duvarına çarpmadıkça, onun sağır kulağı, gönlün nasihatini duymaz.

18225Helva ve şeker hırsı, çocukların kulaklarını öğütlere sağır eder.

18226Fakat çıban çıkarmaya başladılar mı nasihatlere kulakları açılır.

18227O birkaç kişi, yüz çeşit ümitle, hırsla odayı açtılar.

18228Sinekler, ekşimiş ayrana nasıl düşerse, onlar da birbirini ite-kaka odaya öyle daldılar.

18229Sinekler aşkla, hevesle ayrana atılırlar amma, içine düşünce, içmelerine imkân bulunmaz. İki kanatları da ıslanır, ayranın içinde can verirler.

18230İçeri girenler, sağa, sola bakındılar, yırtık bir çarıkla bir pöstekiden başka bir şey göremediler.

18231“Burası boş olamaz” dediler, “Çarık, işi gizlemek için bir perde.

18232Keskin kazmalar getir de, yeri kazalım, bakalım ne var?”

18233Her tarafı kazdılar, eştiler, delikler açtılar. Derin çukurlar meydana getirdiler. Her yanı arayıp taradılar.

18234Kazdıkları çukurlar onlara, lîsan-ı halleri ile, ey kokmuşlar, biz boşuz, bizde bir şey yok diyorlardı.

18235Sonunda bir şey bulamayınca, utandılar da, kazdıkları yerleri doldurmaya koyuldular.

18236Her biri sayısız «la havle» okumakta idi. Hırs kuşları yemsiz kalmıştı.

18237Duvarda açılan delikler, kapının yarıkları onların sapıklıklarını söylüyor, boş boşuna uğraşmalarına şahitlik ediyordu.

18238Duvarları sıvamaya imkân yoktu. O delikler, onların yaptıklarını Eyaz’a söyleyecekti, onlar da yaptıklarını inkâr edemeyeceklerdi.

18239Suçsuz biri töhmet altına girerse, duvarda o boş yer de şahitlik eder.

18240Toz içinde, benizleri sarı, mahcup bir halde pâdişahın huzuruna vardılar.

O kusur araştıranların, o kovucuların, Eyaz’ın odasından torbaları boş olarak çıkmaları, utanıp sıkılarak pâdişahın huzuruna varmaları. Nitekim enbiya aleyhimüsselam hakkında kötü zanna düşenlerin de “Kıyamet gününde birtakım yüzler ak ve birtakım yüzler de kara olacak.85” ve “Allah’a iftira edenleri görürsün ki, yüzleri kapkara kesilmiştir.86” âyetleri hükmünce nebilerin kötülüklerden âri ve tertemiz oldukları anlaşılınca utanırlar.

18241Pâdişah, mahsustan, fikrini gizleyerek, “Söyleyin bakalım dedi, ne haber? Koltuklarınızda, ne torba var, ne de altın.

18242Paralarla, değerli kumaşları gizlediyseniz, yüzlerinizde neşe, sevinç belirtisi nerede?”

18243Kök, yer altında gizlice yürür, köklenir. Fakat “eseri, yüzlerinde görünür”, yaprağı yemyeşildir.

18244Yükselen dal, kökünün, zehirden, şükürden ne yediyse, yediklerini bir tellâl gibi bağıra bağıra ilan eder.

18245Kök, yer altında bir şey bulamamış da azıksız kalmışsa, daldaki yapraklar nedir?

18246Toprak, kökün ağzını kapatır da, ne yediğini söyletmezse, el ve ayak mesabesinde olan dalları şahitlik eder, durumu haber verir.

18247Kendilerine güvenilen ve arama vazifesi verilen adamların hepsi ayın önündeki gölge gibi pâdişahın önünde yere kapanıp özür dilediler.

18248O kızgınlığın, o benlik davasının mazur görülmesini niyaz etmek üzere huzura, kılıç ve kefenle gittiler.

18249Utançlarından hepsi de parmaklarını ısırıyorlardı. Her biri, “ey cihan pâdişahı” diyorlardı.

18250“Kanımızı dökersen helâldir, helâl. Amma bağışlarsan bu senin lûtfundur, ihsanındır.

18251Biz, bize yaraşanı yaptık, işledik. Ey ulu pâdişah artık sen, ne emredersen, o olsun...

18252Ey gönülleri aydınlatan pâdişah, suçumuzu bağışlarsan, gece, geceliğini yapmış olur, gündüz de gündüzlüğünü yapmış olur.

18253Bağışlarsan ümitsizliğimiz gider. Bağışlamazsan bizim gibi yüzlercesi pâdişahımıza feda olsun.”

18254Pâdişah dedi ki: “Bu yanıp yakılmayı, bu yalvarıp yakarmayı ben istemem. Varın, gidin Eyaz’a yalvarın.”

Pâdişahın, oda açan kovucuların tövbelerinin kabulünü Eyaz’a havale etmesi, cezalarının tertibini onun reyine bırakması ve bu sûretle bu kötülüğün, bana değil, ona yapıldı demesi

18255“Bu kötülük ona yapıldı, bu hakaretlere o uğradı. Bu yara izi, güzel kölenin damarlarında açılmıştır.

18256Ruh bakımından, aramızda ayrılık yok, biz bir vücut gibiyiz, biriz. Fakat görünüşte, bu kârdan da, zarardan da uzaktayım.”

18257Bir kulu suçlu görmek, onu töhmet altında bırakmak, pâdişaha ayıp değildir. Bu, pâdişahın hilmini, keremini, lûtfunu gösterir.

18258Töhmet altına alınanı pâdişah, ihsanı ile, lûtfu ile Karun gibi zenginleştirir ise, artık suçsuzu ne hale kor sen kıyas et.

18259Pâdişahı gafil sanma, o, herkesin ne yaptığını bilir. Yalnız, bildiğini dışarıya vurmasına hilmi mâni olur.

18260Onun bilgisine karşı “Burada kim şefaatçi olabilir?” Onun hilminden başka pervasız kim şefaat edebilir?

18261Zaten, o günâh, önce onun hilmi yüzünden işlenir, meydana gelir. Yoksa Onun korkusu varken kim suç işleyebilir?

18262Adam öldürenin kan diyeti, pâdişahın hilmine havale edilmiştir.

18263Nefsimiz, Allah’ın hilmi ve kereminden sarhoştu, kendinde değildi. Şeytan, sarhoşluğundan istifâde etti ve külahını kaptı.

18264Hilm sakisi şarap sunmasaydı şeytân, Âdem’le kavgaya girişir miydi?

18265Meleklere, ilim öğretildiği zaman, Âdem onların hocası idi. Onların ayarlarını bildiren oydu.

18266Fakat cennette hilm şarâbını içtiği için şeytanın bir oyunu ile yüzü sarardı.

18267O belâ, sevgi veren, sevilen Allah’ın ilim incileri idi. Âdem o belaya uğramakla, anlayışlı, bilgin, çevik bir hale gelmişti.

18268Yine Allah’ın kutlu hilm afyonu, hırsız şeytanı, çalmak için onun eşyasına doğru getirmişti.

18269Akıl, “Benim sakîm sensin, elimden tut” diye gelir, onun hilmine sığınır.

Pâdişahın, Eyaz’a, ister affet, bağışla, ister cezalandır. Adalet ve lûtuf bakımından, hangisini yapsan doğrudur ve her birinde faydalar vardır. Adalette binlerce lûtuf gizlidir. “kısasta sizin için hayat vardır.87” Adam öldürenin, yâni tek bir kişinin hayatını düşünüp de kısası hoş görmeyen kimse öldürülme korkusu yüzünden, yüz binlerce masumun hayata kavuştuğunu düşünmez, görmez.

18270“Ey Eyaz, suçlular hakkında gereken hükmü ver, ey tertemiz olan, kötülüklerden yüzlerce defa çekinen, sakınan Eyaz!

18271Seni yüzlerce defa denemek için potaya koyup kaynatsam, yine sende bir hile bulamam.

18272Sayısız insan imtihandan korkar, utanır. Hâlbuki bütün imtihanlar ve imtihan edenler senden utanır.

18273Eyaz yalnız ilim değil, dibi olmayan bir denizdir. Bu sadece halim değil, âdeta, dağ, hatta yüzlerce dağ.”

18274Pâdişah bu sözleri söyleyince Eyaz dedi ki: “Pâdişahım bu lûtuf ve ihsan, senin lûtuf ve ihsanındır. Yoksa ben, ancak o çarıkla posttan ibaretim.

18275Onun için peygamber bunu anlattı ve buyurdu ki: “Kim, kendini bilirse, Allah’ı bilir.

18276Senin çarığın, menidir, kanın da post. Hocam, bundan ötesi hep onun ihsanıdır, lûtfudur.

18277Başka yok. Bu, bu kadardır deme. Daha fazlasını arayasın diye bunu sana ihsan etmiştir.

18278Bahçıvan, bostandaki fidanları, bostanda bulunan şeyleri bilmen için, sana birkaç elma gösterir.

18279Buğdaycı, ambarında bulunan buğdayın nasıl olduğunu bildirmek için, alıcıya bir avuç buğday verir.

18280Üstâd, bilgisinin, ne kadar çok olduğunu anlatmak için, o şerhin bir nüktesini açıklar.

18281‘Yok, bilgisi işte bu kadar’ dersen, sakalından çöp silker gibi seni uzağa atar.

18282Ey Eyaz, şimdi gel de adalet göster. Dünyaya, az rastlanan bir adaletin temelini at.

18283Suçluların ölümü hak etmişlerdir. Fakat yine de senin affını ve hilmini bekliyorlar.

18284Bakalım, merhametin mi gâlib gelecek gazabın mı? Kevser suyu mu üste çıkacak, alev mi?

18285Halkı avlamak için, elest ahdinden beri hilm dalı da var, hışım dalı da var… İkisi de var.

18286Bu yüzden de o apaçık “Elestü” «değil miyim» sözünde, o bir tek sözde hem nefy, hem, isbat var.

18287Çünkü bu söz, isbatı bildiren bir soru. Fakat, “leyse” «değil» sözü de bu sorunun altında gizlenmiş.

18288Bırak da, bu karışık, ham anlatış kalsın. Olgun insanların, has kişilerin kâsesini, anlamaz, duymaz kişilerin önüne koyma.

18289Kahırla lûtuf, seher vakti esen hafif rüzgârla, insanları korkutan, kederlendiren vebaya benzer. Birisi demiri çeker öbürü saman çöpünü.

18290Cenâb-ı Hakk, doğruları doğru yola, doğruluğa çeker. Ulaştırır. Bâtıl olanlar da, eğri kişiler de, bâtılı, eğri kişileri, eğriliğe, çeker, götürürler.

18291Mide, helvayı severse, insanın canı helva ister. Mide, sirkeden hoşlanırsa, insan sirke arzular.

18292Sıcak bir yere oturanın soğukluğu gider, aksine, soğuk bir yere oturanın da harareti gider.

18293Dost görürsen, içinde iyi duygular ve sevgi uyanır. Hasmı, sevmediğin bir kimseyi görürsen, sıkılırsın, öfkelenirsin.

18294Eyaz, bu işi çabuk bitir, çünkü geciktirmek, bekletmek de bir çeşit intikam almaktır, öc alıştır.”

Pâdişahın Eyaz’a, “Bu hükmü geciktirme, çabuk bitir, bekleme. Günler aramızda geçip, gidiyor deme. Çünkü bekleyiş kızıl ölümdür”, diye emir vermesi ve Eyaz’ın pâdişaha cevabı

18295Eyaz, “Pâdişahım” dedi, “Bütün ferman, emirler senindir. Güneş var iken yıldız yok olur, görünmez.

18296Zühre, Utarid88 yahut yıldız akması ne oluyor ki, Güneş var iken kendilerini göstersinler.

18297Hırkamla postumdan geçebilseydim hiç böyle ayıplanma, kınanma tohumu eker miydim?

18298Yüzlerce hayâllere kapılan hasetçiler arasında, odanın kapısına kilit vurmanın mânâsı var mıydı?

18299Onlar, ırmağın içine ellerini daldırmışlar, dibinde kuru kerpiç arıyorlardı.

18300Hiç ırmakta kuru kerpiç bulunur mu? Hiç balık suya isyan eder mi?

18301Ben zavallıyı, cefâ eden birisi sanıyorlardı. Hâlbuki ben öyle vefalıyım ki, vefa bile benim vefamı görür de usanır.

18302Mahrum olmayanlardan çekinmeseydim, vefaya ait birkaç söz söylerdim.”

18303Dünyada herkes şüpheci ve kusur arayıcı olduğu için biz de iç yüzden değil, dış yüzden söz edelim.

18304Sen varlığını kırar, iç olursan, iç âleminin destanını duyarsın.

18305Cevizin kabuğu kırılırken ses çıkarır fakat içinde yağda ses ne gezer?

18306Fakat cevizin içinin de bir sesi vardır. Vardır ama o ses, kulağın duyacağı bir ses değildir. O ses, aklın kulağında gizlenmiştir.

18307İçin, sevilen hoş bir sesi olmasaydı, kabukların çıkardığı sese kim katlanırdı?

18308Sen, içi elde etmek için, susarak kabuğun çıkardığı sese tahammül ediyorsun.

18309Bir müddet için dilsiz, dudaksız ol. Kulağına da bir şey girmesin de, ondan sonra dudak gibi tatlı şeylere dost ol, arkadaş ol.

18310Daha ne kadar zaman nazım, nesir söyleyecek, sırrı açığa vuracaksın. Hocam, bir gün için olsun, şunu dene, dilsiz ol, sus.

Bunca zamandır, söylemeyi, dedikoduyu sınadık. Biraz da, sabretmeyi, susmayı deneyelim, sözünü anlatış

18311Bunca zamandır, acı, sert ve kabız verici yemekler pişirdin. Bir kere de sınamak için bir tatlı yemek pişir.

18312Bir kul, kıyamette dirilir, eline kapkara amel defteri verilir.

18313Yas mektupları gibi üstü kapkara, içi de, kenarları da suçlarla dolu.

18314Baştanbaşa suçlarla, günâhlarla dolu. Savaş yeri gibi kâfirle dolu.

18315Elbette pis veballe, suçla dolu olan böyle bir defter sağ yandan gelmez, sol yandan gelir.

18316Mademki öyle, öte tarafa gitmeden burada iken defterine bir bak. Sol eline mi yarasın, yoksa sağ eline mi?

18317Dükkânda sol ayağa giyilecek bir tek ayakkabı bulunsa denemeden de onun sol olduğunu anlarsın.

18318Dükkânda sağ ayakkabı olmayınca, elbette sol olduğunu bilirsin. Aslanın sesi ile, maymunun sesi açıkça anlaşılır.

18319Fakat, gülü güzelleştiren, ona hoş kokular veren Allah’ın lûtfu ve ihsanı her solu, sağ yapar.

18320Her sola O bir sağlık verir. O, acı denize, duru, tatlı suyu bağışlar.

18321Eğer sen sol isen, O’nun dergâhı izzetinde sağ ol da lûtuflarını, ihsanlarını seyret.

18322Reva görür müsün ki, günâhlarla dolu bayağı âmel defteri, sol taraftan dönsün, sağ tarafa gelsin.

18323Suçlarla, zulümle, cefalarla dolu olan böyle bir defter, nasıl olur da sağ ele lâyık olur.

Sözü, özüne uymayan, durumu, söylediği söze, giriştiği davaya ters düşen bir kişiyi anlatış. Nitekim kâfirlere de, “gökleri ve yeri kim yarattı?” diye sorsan; elbette “Allah” derler. İyi amma, gökleri ve yeri yaratan, duyan, gören, her yerde hazır-nazır olan, gözeten, gücü yeten bir Allah’ın olduğunu bilen kişi, nasıl olur da, canını, malını, taştan yontulmuş bir puta feda eder. Nasıl olur da ona tapar?89

18324Bir zahidin pek kıskanç bir karısı, bir de huri gibi güzel bir cariyesi vardı.

18325Kadın, kıskançlığından kocasını gözetler, cariye ile yalnız kalmamasına dikkat ederdi.

18326Kadın, bir zaman onların her ikisini de gözetti. Yalnız kalmalarına fırsat vermedi.

18327Allah’ın hükmü ve takdiri gelince, gören gözeten aklın başı döner, sersemleşir, yok olup gider.

18328Durmaksızın gelen Hakk’ın takdiri tecelli edince, akıl kim oluyor ki? Hakk’ın takdiri ile ay bile tutulur.

18329Bir gün kadın hamama gitmişti. Hamam tasını evde unuttuğu birden aklına geldi.

18330Cariyeye, “Hemen” dedi, “Kuş gibi git, evimizden o gümüş tası getir.”

18331Cariye, bu sözü işitince efendisi ile buluşabileceğini düşünerek âdeta canlandı.

18332Efendi şimdi evde yalnızdır, diye düşünerek sevine sevine eve koştu.

18333Cariye, altı seneden beri efendiyi seviyordu. Onunla evde yalnız kalmayı kolluyordu.

18334Âdeta uçarak eve vardı. Efendiyi evde yalnız buldu.

18335Şehvet iki âşıkı da öyle bir tutuşturmuştu ki ihtiyatı elden bıraktılar. Kapıyı kapamayı bile unuttular.

18336İkisi de neşe ile kucaklaştılar, birleştiler. O anda sanki iki can bir oldu.

18337O sırada, hamamdaki kadının aklı başına geldi. “Nasıl oldu da bu kızı eve yolladım” diye düşündü.

18338Âdeta kendi elimle, pamuğu ateşe attım. Güçlü koçu koyuna saldım.

18339Başındaki kili hemen yıkadı, aklı başından gitmiş gibi koşmaya başladı. Hem koşuyor, hem çarşafını başına çekiyordu.

18340Cariye, can aşkı ile koşmuştu. Bu ise korkudan koşuyordu. Aşk nerede? Korku nerede? Arada büyük fark var.

18341Ârif, her an pâdişahın tahtına kadar ulaşır. Zâhidse yürür, yürür, bir ayda tam bir günlük yol alır.

18342Zâhidin de şerefli bir günü vardır. Vardır amma, onun günü elli bin yıllık gün olur mu?

18343Hak yolunda çalışanın ömründe her gün, dünya yıllarının elli bin yılıdır.

18344Akıllar, bu sırra eremez, kapı dışında kalır. Bu sır, vehmin ödünü patlatırsa, bırak patlatsın.

18345Aşka düşen kişide, zerre kadar korku yoktur. Aşk mezhebinde, her şey aşka kurbandır.

18346Aşk, Hak Teâlâ’nın vasfıdır. Fakat korku, midesine ve şehvetine esir olmuş kulun sıfatıdır.

18347Kur’ân-ı Kerim’de, “Onlar, Allah’ı severler” sözünü okudun ya, bu; “Allah da onları sever” sözüne yakındır, eştir.90

18348Şu halde, muhabbeti de Hak sıfatı bil, aşkı da. Azizim, korku, Hak sıfatı olamaz.

18349Hak sıfatı nerede, bir avuç toprağın sıfatı nerede? Sonradan yaratılanın sıfatı nerede, tertemiz, önü sonu olmayan Hakk’ın sıfatı nerede?

18350Eğer ben, aşkın şerhini yapsam, aşkı anlatmaya kalkışsam ve buna devam etsem, yüz kıyamet kopar yine de söz tamamlanmaz.

18351Çünkü kıyametin kopacağı bir zaman vardır. Bu dünyanın bir gün sonu gelecektir. Fakat Hak sıfatının sonu, hududu nerede?

18352Aşkın beş yüz kanadı vardır. Her kanadı, arşın en yüksek yerinden, yerin dibine kadar bütün kâinatı kaplar.

18353Korkak zâhid, ayağıyla koşar. Âşıklar ise, şimşekten, rüzgârdan daha hızlı uçarlar.

18354O korkaklar, aşkın tozuna nasıl ulaşabilirler? Çünkü aşk derdi, gökyüzünü bile döşeme yapar.

18355Zâhid bu makama ulaşamaz, ancak Allah’ın lûtuf ışığının yardımları ile bu cihandan, bu uygunsuz gidişten, yürüyüşten kurtulur, âzâd olur.

18356O zâhîd, kendi kuşundan, kendi düşünden, vesvesesinden kurtula da, o yüce doğan kuşu, pâdişaha yol bula.

18357Bu kuş, bu düş, cebirle91 ihtiyardır. Sevgilinin cezbesi bu ikisinin ötesinden, arkasından gelir.

18358O kadın eve varıp kapıyı açtı. Kapının sesini ikisi de duydu.

18359Cariye perişan bir halde sıçradı. Adam da fırladı, namaza durdu.

18360Kadın, cariyeyi, darmadağın, şaşkın, perişan ve somurtkan bir halde gördü.

18361Kadın, bir de kocasına baktı. Adam namaza durmuştu fakat titriyordu. Onun titreyişinden şüphelendi.

18362Hemen koşup kocasının eteğini kaldırdı. Bir de ne görsün, âleti ve hayaları meni içinde.

18363Aletinden arta kalan meni damlamada. Baldırı, dizi pislik içinde idi.

18364Başına vurdu da dedi ki: “Ey adi herif, namaz kılan adamın hayaları böyle mi olur?

18365Şu âlet, böyle pislik içinde bulunan bud ve kasık, Allah’ı zikretmeye ve namaz kılmaya elverişli midir?”

18366Şimdi sen de insaf et. Zulümle, kötülükle, küfür ve kinle dolu olan amel defteri sağ yanından verilmeye değer mi?

18367Kâfire, “Şu gökleri şu halkı ve cihanı kim yarattı?” diye sorsan,

18368Der ki: “Allah yarattı. Yaratmak Allah’a lâyıktır, Ona mahsustur.”

18369Fakat Onun küfrü, günâhları o haddi aşmış sitemi, bu çeşit ikrarına lâyık mıdır?

18370O kötü ve çirkin hareketler, günâhlar, kusurlu işler, bu çeşit doğru ikrarla nasıl bağdaşır?

18371Yaptığı iş, sözünü yalanlamakta ve bu sûretle de o korku azabına lâyık olmaktadır.

18372Mahşer günü, her gizli şey meydana çıkar. Her suçlu kendiliğinden rezîl olur.

18373El, ayak dile gelir, Allah’ın huzurunda onun kötülüklerine şehâdet eder.

18374El; “Ben şöyle çaldım” der. Dudak; “Ben, onun bunun gıybetlerini şöyle söylerdim, araştırırdım” der.

18375Ayak “ben şehvete koştum”, ferç “ben zina ettim” diye şahitlik eder.

18376Göz; “Ben, harama baktım” der. Kulak; “Ben kötü sözler dinledim.”

18377Böylece insan, baştan ayağa kadar yalan kesilir. Çünkü kendi uzuvları onu yalanlar, bütün yalanlarını meydana çıkarır.

18378Nitekim, doğru-düzen namazın yalan olduğu, hayaların şehadetiyle meydana çıktı.

18379Şu halde, öyle hareket et, öyle işler yap ki, o hareketin o işlerin dilsiz dudaksız “şehâdet ederim” demenin tâ kendisi olsun.

18380Böyle hareket et de ey oğul, bütün bedenin, bütün uzuvların faydada zararda sana şâhitlik etsin.

18381Kulun, efendisinin arkasından gitmesi, “Ben emir kuluyum, şu da benim efendimdir” demesidir.

18382Ömür defterini kararttınsa, o gece yaptıklarına tövbe et.

18383Ömrün geçtiyse, yıprandıysa, solduysa, şu anda kökü ihmâl etme. Kök susuz kaldı ise onu hemen tevbe suyu ile sula.

18384Ömrünün köküne, âb-ı hayât dök de ömür ağacın yeşersin.

18385Geçmişte yaptığın bütün kötülükler, bu tevbe ile iyileşir, güzelleşir. Geçen seneki zehir, bu yüzden şeker kesilir.

18386Cenâb-ı Hakk, günâhlarını ve bütün o geçmiş zamanlarda işlediğin kötülüklerini iyiliğe çevirir, yaptıkların ibâdet olur.

18387Hocam, Nasuh tevbesinin üzerinde dur. Hoşça dikkatini topla, canla, başla anlamaya çalış.

18388Bu Nasuh tevbesinin şerhini benden işit. Buna inanmışsındır ama, yeniden inan.

Süt, memeden çıktı mı bir daha dönüp memeye giremez! Nasuh tevbesi de böyledir. İnsan, bir günâhtan tevbe etti mi, bir daha o günâhı aklına bile getirmez. Değil onu beğenmek, her an ondan nefreti artar. O nefret tevbenin kabul edildiğine işarettir. Günâh isteği, önce tatsız, lezzetsiz bir hale geldi. Sonra, onun yerine nefret geçti. “Aşkı, başka bir aşktan gayri hiçbir şey geçiremez. Neden, o sevgiliden daha güzel bir sevgili aramıyorsun.” İnsan, gönlü, tevbeden sonra yine o günâha meylederse, bu meyil bu istek, tevbenin kabul edilmediğine alamettir. Böylece tevbenin kabul ediliş tadı, o günâhın zevkinin yerine geçmediğini gösterir. “Biz de onu, en kolay yola hazırlarız.” Hükmü meydana çıkmamıştır. “Biz de ona, en güç olanı kolaylaştırırız” hükmü halen vardır.92

18389Vaktiyle Nasûh adında bir adam vardı. Kadınlar hamamında tellâklık ederek geçinirdi.

18390Çarşaf giyer, başını örter, yüzüne peçe takardı. Fakat şehvetli ve azgın bir gençti.

18391Bu sûretle, o âşık, pâdişahların bile kızlarını ovar, yıkardı.

18392Tevbeler eder, tellâklıktan ayrılmak isterdi. Fakat kâfir nefsi tevbesini bozdurup dururdu.

18393Bu kötü ve çirkin işler gören kişi, bir ârifin yanına gitti, ona “Dualarında bizi de hatırla” diye yalvardı.

18394O ârif adam, onun gizlediği sırrı öğrendi, fakat ayıpları örten Allah’ın hilmi gibi sırrı açığa vurmadı.

18395Ârifin dudağında kilit, fakat gönlünde sırlar vardı. Dudağını kapamış susmuştu amma gönlü seslerle dolu idi.

18396Yüzü kadın yüzüne benzerdi. Tüyü tüsü yoktu, erkekliğini daima gizlerdi.

18397Kadınlar hamamında tellâklık ederdi. Kötülükte, hilede pek ileride, pek becerikli idi.

18398Yıllarca tellâklık etti. Hiç kimse onun halinden, sırrından bir koku almadı, şüphelenmedi.

18399Çünkü sesi de kadın sesine benziyordu. Yüzü de kadın yüzüne benziyordu. Fakat şehvette pek güçlü, pek uyanıktı.

18400Hak şarabını içen ârifler, sırları bilirler, fakat örterler.

18401İşin sırlarını kime öğrettilerse, ağzını mühürlediler, dudaklarını diktiler.

18402Ârif, tuhaf tuhaf güldü de dedi ki: “Ey kötü yaradılışlı kişi, bildiğin şeyden, Allah sana tevbe nasip etsin.”

Hakk’a vâsıl olmuş ârifin duası, Allah’tan bir şey istemesi, Allah’ın kendisinden bir şey istemesine benzer. Çünkü “ben onunla olurum da, benimle işitir, benimle görür, benimle konuşur, benimle tutar.” denilmiştir. “Attığın zamanda, sen atmadın, ancak Allah attı.93” âyeti ile bu hususta daha birçok âyetler ve hadisi şerifler vardır. Allah, bir sebep halkeder de, günâhkâr kulunu, kulağından tutar, çeker nasûhun tevbesine götürür.

18403O dua, yedi göğü geçti kabul edildi. Sonunda o yoksulun işi yoluna girdi, düzeldi.

18404Çünkü şeyhin o duası, her duaya benzemez. Şeyh Hakk’ta yok olmuştur. Onun sözü, Hakk sözüdür.

18405Hakk, kendisinden bir şey isterse, dilerse, kendi isteğini nasıl reddeder?

18406Celâl sahibi Allah, onu, bu nefret edilen işten, bu günâhtan kurtarmak için bir sebep halketti.

18407Nasûh, hamamda tas doldururken, pâdişahın kızının kıymetli bir cevheri kayboldu.

18408Onun küpesinin halkalarından bir cevher kayboldu. Onu bulmak için her kadını aramaya başladılar.

18409Hamamın kapısını sımsıkı kapattılar, herkesin bohçasını, eşyasını aramaya koyuldular.

18410Herkesin eşyası arandı, cevher bulunamadığı gibi, inciyi çalan da rezil olmadı.

18411Bunun üzerine, üstünkörü aramayı bıraktılar, herkesin ağzını kulağını, bedenindeki delikleri aramayı düşündüler.

18412O kıymetli cevheri aşağıda, yukarıda ve her yandaki deliklerde arayacaklardı.

18413Birisi “Genç, ihtiyar kim varsa, anadan doğma soyunsun” diye bağırdı.

18414Sultanın hizmetçi kızları, o değerli cevheri bulmak için, herkesi teker teker aramaya başladılar.

18415Nasûh, korkusundan tenha bir yere çekildi. Yüzü korkudan sararmış, dudakları güvermişti.

18416Ölümünü gözünün önünde görüyor, yaprak gibi tir tir titriyordu.

18417“Allah’ım”, dedi. “Nice defalar tevbe ettim, ahidler ettim, sonra onları bozdum.

18418Ben, bana lâyık olanları işledim. Sonunda bu kara sel, bu siyah belâ geldi, bana çattı.

18419Aranma sırası bana gelirse, eyvahlar olsun, canıma ne çetin şeyler gelecek, ne belâlara düşeceğim.

18420Ciğerime yüzlerce kıvılcım düştü, yalvarmamdaki ciğer kokusunu duy.

18421Böyle bir keder, böyle bir gam kâfire bile gelmesin. Rahmet eteğine sarıldım, merhamet, merhamet.

18422Ne olurdu, anam beni doğurmasaydı, yahud beni bir arslan paralayıp yeseydi.

18423Ey Allah’ım, sen, sana lâyık olanı yap. Çünkü beni, her delikten bir yılan sokuyor.

18424Ne de taştan canım, ne de demirden yüreğim varmış. Yoksa böyle dertle, böyle ızdırapla kan kesilirdim.

18425Vaktim daraldı. Bir an içinde pâdişahlık et, feryadıma yetiş.

18426Eğer, bu sefer de günâhımı örtersen, ne olur? Ben artık her türlü yapılmayacak şeyden tevbe ettim.

18427Bir daha tevbemi kabul buyur da, tevbemi bozmamak için çok gayret sarf edeyim.

18428Bu defa da bir kusurda bulunursam, artık bir daha duamı kabul etme, sözümü dinleme.”

18429Hem ağlayıp inlemede, yüzlerce katre gözyaşları dökmekte, hem de “Cellâdın eline, hain kişilerin ellerine düştüm” demedeydi.

18430“Hiçbir ferdin ölümü bu şekilde olmasın. Hiçbir dinsiz bu hale düşmesin.”

18431Kendine, kendi canına ağlayıp yanıyor, Azrail’i çok yakında, gözünün önünde görüyordu.

18432O kadar “ya Rabbî, ya Rabbî” dedi ki kapı ve duvar da onunla beraber “ya Rabbi ya Rabbi” demeye başladı.

18433O, “ya Rabbî, ya Rabbî” derken birden cevheri arayanların sesi duyuldu.

Arama sırasının Nasuh’a gelmesi, “Herkesi aradık, Nasuh’u da arayın” demesi, Nasuh’un korkudan kendinden geçmesi, son derece sıkıştıktan ve daraldıktan sonra işin düzelmesi, açılması

18434Bu ses, “Ey Nasuh, herkesi aradık, sen de buraya gel” diyordu. Bu sesi duyunca, Nasuh kendinden geçti. Âdeta bedeninden ruhu uçtu gitti.

18435Çatlamış, harab bir duvar gibi yıkılıverdi. Aklı, fikri gitti. Cansız bir hal aldı.

18436Aklı fikri başından gidince, sırrı, o anda Hakk’a ulaştı.

18437Varlıktan boşalınca, varlığı kalmayınca, Allah, onun can doğanını huzuruna çağırdı.

18438Onun, varlık gemisi, muradına ermeden parçalanınca, rahmet deryasının kenarına düştü.

18439Aklı başından gidince canı, Hakk’a ulaştı. İşte o zaman, rahmet denizi coştu, köpürdü.

18440Can, beden ayıbından kurtulunca, sevine sevine aslına gitti.

18441Can, doğan kuşuna benzer. Ten, ona tuzaktır. O, ayağı bağlı kanadı kırık bir halde beden tuzağına düşüp kalmıştır.

18442Aklı, gidip, ayağının bağı çözülünce, o doğan kuşu Keykubâd’a doğru uçar.

18443Rahmet denizleri coşunca, taşlar bile âbı hayatı içer.

18444Zayıf, değersiz zerre, değerlenir. Toprak döşeme, atlas olur. Altın sırma ile döşenmiş bir kumaş halini alır.

18445Yüzyıllar ölü mezarından çıkar. Mel’un şeytan, hurilerin bile kıskanacakları bir güzel olur.

18446Bütün bu yeryüzü, yemyeşil olur. Kupkuru dal çiçek açar, meyve verir.

18447Kurt, kuzu ile bir sofrada şarap içmeye başlar. Ümitsizler, hoş bir hale gelir, izleri kutlu olur.

Cevherin bulunması, sultanın hizmetçileri ile cariyelerinin Nasuh’tan özür ve helâllik dilemeleri

18448Canı helak eden o korkudan sonra; “işte, kaybolan cevher” diye müjdeler geldi.

18449Korku gitti. “O kaybolan değeri biçilmez cevher bulundu” diye ansızın bir ses geldi.

18450“Bulundu, ferahladık. Müjdelik ver, cevheri bulduk”, diyorlardı.

18451Gürültü, naralar, el çırpmalar, hüzün gitti, diye bağrışmalar, hamamı dolduruyordu.

18452Kendinden geçen Nasuh, tekrar kendine geldi. Gözleri aydınlandı. Gözüne gelecek yüzlerce aydın gün göründü.

18453Herkes ondan helallik, hoşgörülük istiyordu. Boyuna elini öpüyorlardı.

18454Hakkında kötü zanda bulunmuştuk. Aleyhinde bulunmuş, seni çekiştirmiştik. Senin etini yemiştik.

18455O, pâdişahın kızına herkesten daha yakın olduğu için, herkes, bu işi, daha fazla ondan ummuştu.

18456Nasuh, pâdişahın kızının has tellâlı idi. Ona mahremdi. Hatta onlar, iki ayrı bedende, tek bir ruh gibi idiler.

18457Sultana, ondan daha yakın bir kadın yoktu. Cevheri çaldı ise, o çalmıştı.

18458Hatta önce, onu aramak istemişlerdi. Fakat saygı gösterdiklerinden geriye bırakmışlardı.

18459Çaldı ise, diye düşünmüşlerdi, bir yere bıraksın da, bu zaman içinde kendisini kurtarsın.

18460Bu sebeple Nasuh’tan özür diliyorlar, helâllik istiyorlardı.

18461Nasuh, onlara dedi ki: “Bu, bana, Allah’ın lûtfu, ihsanı. Yoksa ben, dediğinizden beterim.

18462Benden helallik istemeye hacet yok. Çünkü ben, dünyada yaşayan insanların en günâhkârıyım.

18463Bana isnâd edilen kötülükler, benim yaptığım kötülüklerin yüzde biridir. Birisi hakkımda, kötü, fena dese bu bir şüphedir, bir zandır. Amma ben kendi kötülüğümü apaçık görüyorum.

18464Kim, bende birazcık kötülük görüyorsa ve biliyorsa, muhakkak ki o bildiği kötülük, yığın yığın günâhlarımın, pek çok olan kötülüklerimin binde biridir.

18465Günâhlarımı, kötülüklerimi bir ben bilirim, bir de ayıpları örten Allah bilir.

18466Önceleri, kötülükte iblis bana, üstad olmuştu. Sonra ben o kadar günâh işledim ki, iblis benim gözümde bir yelden ibaret oldu.

18467Bütün bu suçları, bu günâhları, Hak gördü de görmezlikten geldi. Beni utandırmadı. Günâhlarım sebebiyle yüzümü sararttı.

18468Sonra da Hakk’ın rahmeti; benim günâhlarla yırtılan körüğümü dikti. Bana, can gibi tatlı olan tevbeyi nasip etti.

18469Her ne günâh işledimse, her ne yaptımsa, hepsini de işlenmemiş, yapılmamış saydı. Yapmadığım ibadetleri de yapmışım farzetti.

18470Beni, selvi ve süsen gibi azad etti. Bahtım gibi, devletim gibi benim gönlümü şad etti.

18471Adımı, pak insanlar defterine yazdı. Ben cehennemliktim, günâhlarımı affetti, beni cennetlik etti.

18472Ah ettim, ahım bir ip oldu, düştüğüm kuyuya sarktı.

18473O ipi tuttum, kuyudan dışarı çıktım. Neşelendim, ferahladım, semirdim, yüzüme renk geldi.

18474Kuyunun dibinde zebûndum, çaresiz kalmıştım. Şimdi ise bütün dünyaya sığamıyorum.

18475Ya Rabbî, sana şükürler olsun. Beni ansızın gamdan kurtardın!

18476Bedenimdeki her kılın bir dili olsa da, hepsi ile sana şükretse, yine de şükrünü yerine getiremez.

18477Şu bahçelerde, şu ırmak kıyılarında ‘Ne olurdu kavmim bilseydi Allah beni ne sebeple affetti’ diye nara atmaktayım” dedi.

Pâdişahın kızının, Nasuh’u tekrar tellaklığa çağırması, onun da tevbesinin kabulünden sonra, bahaneler bularak gitmemesi

18478Bundan sonra birisi gelip Nasuh’a dedi ki: “Pâdişahımızın kızı iltifat buyuruyor, seni çağırıyor.

18479Ey temiz kadın, pâdişahın kızı seni çağırıyor, hemen gel de başını yıka.

18480Onun gönlü, senden başka tellak istemiyor. Başını kille yıkayacak, vücudunu ovacak başka bir tellakı arzu etmiyor.”

18481Nasuh, kendisini çağıran kadına, “git, git” dedi, “Elim işten kaldı. Senin bu Nasuh’un şimdi hastalandı.

18482Koş, acele bir başkasını ara. Vallahi elim işten kaldı.”

18483Kendi kendisine; “Günâh başımdan aştı. Gönlümden o korku, o acı, o yanış, o acı nasıl gider?” diye düşündü.

18484“Ben, bir defa öldüm de tekrar dirildim. Dünyaya yeniden geldim. Ölümün de acısını tattım, yokluğun da.

18485Gerçekten öyle hulûsla Allah’a tevbe ettim ki, canım, tenimden ayrılmadıkça artık tevbemi bozmam.

18486O mihneti, o acıyı çektikten sonra, bir kere daha o tehlikeye kim ayak atar? Tekrar o tehlikeye doğru gitmek için insan değil de eşek olmak lazım.”

Bir insan, tevbe eder, yaptıklarına pişman olur, sonra o pişmanlığı unutur da, yeniden günâh işlerse. Yâni deneneni tekrar denemeye kalkarsa, ebedî olarak ziyana düşer. Tevbesinden direnmeye, pişmanlıkta güç sahibi olmaya, günâh işlememekten bir zevk duymaya muvaffak olamaz ise, dolayısıyla tevbesi kabul edilmez ise; Allah korusun, o insan, köksüz ağaç gibi, her gün biraz daha sararır, biraz daha kurur.

18487Bir çiftçinin bir eşeği vardı. Bu eşeğin sırtı yaralı, karnı açtı ve çok zayıftı.

18488Gündüzleri, tâ gecelere kadar, otsuz kayalıklarda yemsiz, yiyeceksiz, yersiz, yurtsuz, aç bîilaç dolaşır dururdu.

18489Orada içecek sudan başka bir şey yoktu. Eşek, gece, gündüz o, keder yurdunda idi. O, yas yerinde idi.

18490O havalî94, oraları kamışlıktı, ormandı. Orada, işi gücü avlanmak olan bir de arslan vardı.

18491Arslan bir erkek fille boğuşmuş, yorulup, hastalanmış, ava çıkamaz olmuştu.

18492Bir müddet, o zayıflık, o yorgunluk yüzünden avlanamadı, yiyeceksiz kaldı. Onun artığı ile geçinen öbür canavarlar da, kuşluk kahvaltısı edemez oldular.

18493Onlar, arslanın artığı ile geçindikleri için, arslan hastalanınca onlar da dara düştüler, aç kaldılar.

18494Arslan, bir tilkiyi çağırdı, “Git, benim için bir eşek avla” diye emir verdi.

18495“Çayırlıkta bir eşek bulursan, git, ona dil dök, büyüleyici sözler söyle, kandır buraya getir.

18496Eşek etiyle güçlenir, kuvvetlenirsem, gider, bir başka av bulur, avlanırım.

18497Ben pek azını yerim, artanını siz yersiniz, ben de, bu sûretle, sizin de yiyeceğinizi elde etmenize sebep olurum.

18498Benim için ya bir eşek ara, yahut bir öküz ara. Ne bulursan ona, bildiğin büyüleyici, kandırıcı sözleri söyle.

18499Onu güzel sözlerle efsunlarla büyüle aklını başından al. Sonra çek buraya getir” diye emir verdi.

Hakk’ın ilhamı ile, halka ihsanda bulunan herkese mertebelerine ve kabiliyetlerine göre mağfiret ve rahmet gurrasını veren Allah’a vasıl olmuş bulunan “kutub95” arslana benzer. Başka hayvanlar da onun artıkları ile geçinirler. Fakat onların arslana yakınlıkları mekân bakımından değil, sıfat bakımındandır. Bunun etraflıca anlatılması uzun sürer. Bu hususta söz çoktur. Doğru yola hidayet eden Allah’tır.

18500Kutub arslandır, işi de avlanmaktır. Geri kalan bu halk ise onun artığını yer.

18501Gücün yettikçe kutbu razı etmeye çalış, onun isteklerini yerine getir ki o kutlansın da vahşi hayvanları avlasın.

18502O zahmete düştü, incindi mi, halk gıdasız kalır. Çünkü halkın rızıklanması aklın eliyle, aklın yardımı iledir.

18503Halkın vücudu, mânevî heyecanı, gönül gıdası ancak onun artığıdır. Gönlün eğer av istiyorsa, bunu göz önünde tut, düşün.

18504Kutub, akla benzer, halk ise tendeki uzuvlar gibidir. Bedenin tedbiri, idaresi akla bağlıdır, aklın elindedir.

18505Kutbun zayıflığı, ten zayıflığından olur. Ruh zayıflığından olmaz. Dayanıksızlık, çürüklük, gemide olur. Nûh’da olmaz.

18506Kutub, o kimsedir ki kendi etrafında döner, dolaşır. Gökler ise onun etrafında dönerler.

18507Ona, has bir kul, tam bir köle olduysan, kemiyetini tamir hususunda ona yardım et.

18508Ona yardım edersen, bu yardım sana yarar. Seni geliştirir, onu değil. Cenâb-ı Hak “Siz Allah’a yardım ederseniz, o da size yardım eder.96” diye buyurdu.

18509Tilki gibi avlan. Avladığını da mânevî arslan olan kutba feda et, karşılığında binlerce av elde et.

18510Mürîdin avlanması, tilkicesine olur. İnatçı sırtlan ise kabristana girer cenaze olur.

18511Kutbun önüne ölüyü getirsen, o ölü dirilir. Bostana dökülen gübre, mahsûlü geliştirir.

18512Tilki; arslana, “Emriniz baş üstüne” dedi. “Hileler düzerek, kurnazlıklar ederek eşeğin aklını başından alayım.

18513Hileler yapmak, büyüleyici şeyler söylemek benim sanatımdır. Zaten işim gücüm, masal okumaktan, onu bunu yoldan çıkarmaktan ibarettir.”

18514Dağ başından, dereye doğru koşmaya başladı. Derken o zavallı, zayıf eşeği buldu.

18515Ona, dostça bir selâm verdi. Yanına gitti. O saf zavallıya yaklaştı.

18516“Bu kupkuru ovada, bu taşlık ve çorak yerde, nasılsın? Ne haldesin?” diye sordu.

18517Eşek dedi ki: “İster gam içinde olayım, ister İrem bağında dünya cennetinde bulunayım. Kısmetimi Hakk vermiş, o yüzden daima Allah’a şükretmedeyim.

18518Dosta hayr zamanında da şükrediyorum, şer zamanında da. Çünkü kazanın ve kaderin beterden, beteri var.

18519Mademki, rızkımızı taksim eden Allah’tır. Şikâyet, nimeti inkârdır, küfürdür. Sabretmek lâzımdır. Sabır nimeti lûtufların anahtarıdır.

18520Dünyada, Allah’tan başka herkes düşmandır. Dost ancak Allah’tır. Şu halde, dostu, düşmana şikâyet etmek, iyi bir şey olur mu?

18521Hak bana ayran verirse, bal istemem. Çünkü her nimetin bir gamı vardır.”

Oduncunun eşeğinin, özel bir ahırda Arap atlarının çok iyi bakıldıklarını görmesi ve onlar gibi mutlu olmayı dilemesinin hikâyesi

Bu münasebetle, Allah’ın mağfiretinden, inayetinden, lûtuf ve ihsanından başka bir şey istemenin doğru olmayacağını va’zetmesi bildirilmiş. Siz mağfiretin zevkine varır, affedilmenin saadetini tadarsanız, yüz çeşit ızdıraplarınız da olsa, söze tatlı gelir. Ayrıca, sizin çok arzu ettiğiniz, denenmemiş olan her devletin, her saadetin bir ızdırapla beraber olduğunu şimdi göremiyorsunuz. Nitekim her tuzakta yemlerin hepsini toplasam diye düşünürsün. O yemlerin tuzakta bulunduğunu aklına bile getirmiyorsun.

18522Bir saka vardır bir de büyü. Mihnetten çember gibi iki büklüm olmuş eşeği vardı.

18523Sırtında ağır yükten açılmış yüzlerce yara vardı. Ölüm gününe âdeta âşıktı. Ölümünü arayıp duruyordu.

18524Arpa nerede, kuru otla bile karnı doymuyordu. Sırtında yara vardı. Bir yandan da sahibi onu demir şişle modullayıp duruyordu.

18525İmrahor97 onu görüp acıdı. Eşiğin sahibi ile de dostluğu ve tanışıklığı vardı.

18526Selâm verdi. Hal hatırdan sonra: “Neden bu dal gibi iki büklüm olmuş” diye sordu.

18527“Benim yokluğumdan, benim kusurumdan bu ağzı dili bağlı mahlûk, yiyecek saman bile bulamıyor”, dedi.

18528Emir Ahur «imrahor» “Onu birkaç gün için bana ver de pâdişahın ahırında beslensin, kuvvetlensin” dedi.

18529Adam eşeği, o rahmetli kişiye verdi. O da onu pâdişahın ahırına bağladı.

18530Eşek her yanda buğdayla beslenmiş tavlı, semiz, güzel, genç Arap atlarını gördü.

18531Bunların ayak bastıkları yerler, sulanmış süpürülmüştü. Samanları arpaları tam vaktinde verilirdi.

18532Atların kaşağı ile tımar ve gepre ile ovulduklarını, silindiğini, görünce dayanamadı. Başını yukarı kaldırdı da “Ey Rabbi Mecit, Büyük Allah’ım” dedi.

18533“Farz edelim ki «tutalım ki» ben bir eşeğim. Amma senin mahlûkun değil miyim? Neden perişanım, neden sırtım yara-bere içinde, neden zayıfım?

18534Geceleri, sırtımdaki yaraların sızlanmasından, karnımın açlığından her an ölümü arzu ediyorum.

18535Bu atların halleri böyle mükemmel. Gıdaları yerinde. Peki, neden gazâb ve belâ yalnız bana mahsus?”

18536Derken, ansızın savaş sesi duyuldu. Arap atlarına eğerler vuruldu, kemerler takıldı. Muharebeye götürüldüler.

18537Onlar, düşmandan oklar yediler, yaralandılar, her yanlarına temrenler98 saplandı.

18538Muharebeden geri dönünce, o Arap atlarının sağ kalanları bitkin bir halde ahıra girip, yerlere yığıldılar.

18539Onların ayakları sağlam iplerle bağlandı. Nalbantlar sıra sıra dizildiler.

18540Sivri bıçaklarla yaralarını yarıyor, yaralarından temrenleri çıkarıyorlardı.

18541 Eşek bunları görünce; “Ya Rabbî”, dedi. “Ben fakirliğime, sıhhat ve âfiyetime razıyım.”

18542O güzel gıdaları da istemem, o çirkin yaraları da. Afiyet dileyen, kurtuluş isteyen, dünyayı terk eder.”

Eşeğin, “Ben kısmetime razıyım” demesini tilkinin beğenmemesi

18543Tilki dedi ki: “Hakk’ın emrine uyup, helal rızk aramak farzdır.”

18544Bu âlem, sebepler âlemidir. Sebepsiz hiçbir şey elde edilemez, şu halde mutlaka istemek, aramak lazımdır.

18545Cenâb-ı Hak ‘Allah’ın fazlından «rızk» arayın’99 diye emretti. Buna uymak, kaplan gibi zorla çalıp kapmamak lazımdır.

18546Peygamber, rızk için dedi ki: ‘Ey yiğit, kapı kapanmıştır. Kapıda kilitler vardır.’

18547O, kilidin anahtarı bizim çalışmamız, gelip gitmemiz, kazancımızdır.

18548Bu kapının anahtarsız açılmasına yol yoktur. İstemeden ekmek vermek, Allah’ın âdeti değildir.”

Eşeğin tilkiye cevap vermesi

18549Eşek: “Bu senin dediğin, Allah’a tevekkülün, O’na güvenmenin zayıflığındandır. Yoksa, can veren, ekmek de verir” dedi.

18550“Oğlum, pâdişahlık dileyen, zafer isteyen kimseye, bir lokma ekmek az gelmez.

18551Bütün vahşi hayvanlar, yırtıcı canavarlar bile rızıklarını bulmaktadır. Bunlar ne kazanç peşindedirler, ne de rızıklarını ararlar.

18552Rızk veren Allah, herkesin rızkını veriyor. Herkesin rızkını önüne koyuyor.

18553Kim sabrederse rızkı gelir, yetişir. Çalışma zahmetine düşmen, senin sabırsızlığındandır.”

Tilkinin eşeğe cevap vermesi

18554 Tilki; “Senin bahsettiğin tevekkül nâdirdir. Bu tevekkülü elde etmek pek az kişiye nasib olur.

18555Nadir olan, az bulunan şeyin etrafında dolaşmak bilgisizlikten ileri gelir. Herkes, nereden pâdişahlığa yol bulacak?

18556Peygamber, kanaate hazine demiştir. Gizli hazineyi herkes elde edebilir mi?

18557Haddini bil de yukarılara uçma. Uçma da kötülük çukuruna düşme.”

Eşeğin tilkiye cevap vermesi

18558Eşek; “Bil ki bu sözü, ters söylüyorsun, kötülük cana tamahdan gelir.

18559Kanaatten hiç kimse canından olmadı. Hırs ile de hiç kimse sultan olmadı.

18560Allah, ekmeği, domuzlardan ve köpeklerden bile esirgemiyor. Şu bulut ve yağmur insanların kazancı değildir.

18561Sen nasıl rızka düşkün bir âşık isen, rızk da, rızk yiyene yâni sana âşıktır. Sen rızkın peşinden koşmasan da, o senin kapına gelir. Fakat onun peşinde koşarsan başına dert olur. Sana ızdırap verir.”

Allah’a tevekkülün ne demek olduğunu anlatmak için, zahidin biri, rızk arama sebeplerini terk ederek, şehirden ve halkın geçeceği yerlerden uzaklaştı. Hiç kimsenin uğramadığı, tanınmaz, bilinmez bir dağın eteğine çekildi. Rızkını beklemeye başladı. Sonunda aç kaldı. Başını bir taşa koydu. Uzandı yattı. Kendi kendine dedi ki: “Ya Rabbî, senin sebep yaratmana, rızk vermene tevekkül ettim. Sana güvendim, sebepleri bıraktım, buraya geldim. Sana güvenmenin sebepler meydana getirmesini göreyim.”

18562Zahidin biri, Mustafa’nın, “Kula rızk kâfi olarak Allah’tan gelir.

18563İstesen de istemesen de, rızkın, sana âşık olur da koşa koşa gelir, sana ulaşır” hadisini duymuştu.

18564Bu düşünceyi denemek için, o zahid, sahralara düştü. Sonra bir dağın eteğine vardı. Orada, yattı uyudu.

18565“Rızkımın, bana geldiğini göreyim de, rızk hakkındaki zannım kuvvetlensin.”

18566Bir kervan, yolunu şaşırdı da geldi o dağa düştü. Rızk denemesine kalkışmış olan zahidi, uyumuş, uykuya dalmış gördü.

18567Birisi; “Bu adam neden böyle çölde, yoldan ve şehirden uzak bir yerde, çıplak bir halde yatıyor?

18568Acaba ölü mü, diri mi? çünkü ne kurttan korkuyor, ne düşmandan” dedi.

18569Kervan halkı başına üşüştüler. Orasını, burasını yokladılar, zâhid, duymazlıktan geldi, hiçbir şey söylemedi.

18570Ne kımıldandı, ne başını kaldırdı. O imtihana daldığı için gözünü bile açmadı.

18571Bunun üzerine; “Bu zavallı sıska adam, açlıktan bayılmış, kendinden geçmiş” dediler.

18572Ona bildirmek için, ekmekle bir çömlek yemek getirdiler ve ağzına döktüler.

18573Zahid, rızkın insana muhakkak gelip yetişeceği hakkındaki vaadin, tevekkülün doğruluğunu anlamak için, inadına dişlerini sıktı.

18574Kervan halkı acıdılar. “Bu zavallı tamamıyla bitmiş, açlıktan ölüm haline gelmiş” dediler.

18575Koştular, bıçak getirdiler. Dişlerinin arasına sokup zorla ağzını açtılar.

18576Ağzına çorba döktüler, ekmek parçaları soktular, tıktılar.

18577Zâhid, kendi kendine dedi ki: “Gönül, susuyorsun amma sırrı biliyorsun ve kendini naza çekiyorsun.”

18578Gönül, “Biliyorum amma, mahsus susuyorum” dedi. “Biliyorum ki canıma da rızk veren Allah, tenime de.

18579Bundan fazla imtihan, deneme nasıl olur. Rızk, sabredenlere ne hoş yetişiyor.”

Tilkinin eşeğe cevap vermesi. Onu kazanca teşvik etmesi

18580Tilki; “Bu hikâyeleri bırak” dedi. “Az olsa bile elini kazanca at.

18581Allah, sana el ihsan etmiştir. Bir iş gör, kazan da bir dosta yardım et.

18582Kim bir kazanç elde eder, bir iş tutarsa, öbür dostlarına da yardımı dokunur.

18583Çünkü bütün kazancı bir kişi elde edemez. Bir kişi hem dülger, hem saka, hem terzi olamaz.

18584Dünya bu karar üzere kurulmuş, herkes yokluktan, yoksulluktan dolayı kendine bir iş seçmiştir.

18585Ortada bedava sofraya oturup yemek yok Sünnet yolu, bir işe sarılmak, bir kazanç elde etmektir.

Eşek, tilkiye cevap olarak dedi ki: “Allah’a tevekkül, Allah’a güvenme, kazançların en iyisidir. Çünkü herkes tevekküle muhtaçtır. Herkes; “Ya Rabbî bu işi bana rast getir” diye dua eder. Aslında bu duada da Allah’a tevekkül vardır. Allah’a güvenmek, ona tevekkül etmek, öyle bir kazançtır ki, bu kazancı elde edenin, başka bir kazanca ihtiyacı yoktur” bunları söyledikten sonra eşek daha başka sözlere de girdi.

18586Eşek; “Ben”, dedi. “İki dünyada da Allah’a tevekkülden daha iyi bir kazanç bilmiyorum.

18587Ben Cenâb-ı Hakk’a şükretme kazancının eşini görmedim. Ona şükrediş, zevki de arttırır.”

18588Aralarındaki konuşma, bahis uzun sürdü. İkisi de sorudan cevaptan kaldılar.

18589Bundan sonra tilki, eşeğe, “Kendinizi ellerinizle tehlikeye atmayın100” emrini söyledi.

18590“Çorak, taşlık bir ovada sabretmek ahmaklıktır”, dedi. “Allah’ın dünyası geniştir.101”

18591“Buradan bir çayırlığa git, orada ırmak kıyısında yeşil otlar otla.

18592Cennetler gibi yemyeşil bir çayırlık, orada ta bele kadar gelen çimenler var.

18593Ne mutlu o hayvana ki orada bulunur, otlar. Deve bile o çayırlarda görünmez kaybolur.

18594Orada, her tarafta bir kaynak fışkırıp akmakta, orada hayvanlar emniyet içinde rahat otlamaktalar.”

18595Eşek, eşekliğinden “Ey mel’un, sen oradansın da neden böyle zayıfsın?” diyemiyordu.

18596“Nerde neşe, semizliğin, nerde nurun, ferin? Sıkıntılara düşmüş bedenin neden böyle zayıf?

18597Anlattığın bahçe, yalan değilse, o bahçenin güzelliğinden neden gözlerinde bir mahmurluk yok?

18598Bu açgözlülük, bu görmemezlik, senin yoksulluğundandır. Beyler beyi olduğundan değil.

18599Mademki kaynaktan gelmişsin, neden kupkurusun? Misk ceylânın göbeğinden ise, nerede miskin kokusu?

18600Söylediğin, anlattığın şeylerin bir nişanesi, bir belirtisi sende yok, ey yüce kişi.”

Bir devleti, bir nimeti haber veren kişi de, o haber verdiği devletin, yahut nimetin belirtisini, eserini, nurunu göremez isen onun mukallid olduğuna hükmetmen lazımdır. Bu hususta bir deve hikâyesini örnek alıyoruz.

18601Birisi, deveye “Ey izi kutlu, nereden geliyorsun” diye sordu.

18602Deve, “Senin mahallendeki o sıcacık hamamdan geliyorum” dedi. Adam, “Evet” dedi, “belirtisi dizinde görünmekte.”

18603İnatçı Firavun, Mûsâ’nın ejderhasını gördü de, yumuşaklık gösterdi, mühlet istedi.

18604Akıllılar, Firavun’un yumuşaklık göstermesine şaştılar da, “Daha fazla sert davranmalı idi. Çünkü o din gününün sahibi idi” dediler.

18605Mucize ister ejderha olsun, ister yılan, nerede Firavunun tanrılık gururu, nerede hışmı, gazabı?

18606Firavun, tahta oturduğu zaman; “Ben en yüce Rabbinizim” demekteydi. Bir kurt için neden böyle yaltaklanıyor?

18607Nefsin hurma şarabıyla, mezeyle sarhoş olmamışsa, şunu iyi bil ki, ruhun gayb âleminin, mânâ âleminin salkımını görmemiştir.

18608Çünkü o nuru görenlerin alâmetleri vardır. Onlar, bir darı gurur olan, bu dünyadan, bu aldanış evinden uzaklaşırlar.

18609Acı suyun çevresinde dönen, uçan kuş, tatlı suyu görmemiştir, tutmamıştır.

18610Onun imanı da taklitten ibarettir. Canı, iman yüzünü görmemiştir.

18611Mukallide, yoldan da, büyük bir tehlike vardır. Yol kesen taşlanmış şeytandan da.

18612Fakat Hak nurunu görünce emîn olur. Ondaki şüphe ızdırapları yatışır.

18613Denizin köpüğü, aslı olan toprağa başvurmadıkça çalkalanır durur.

18614O köpüğün aslı topraktır. Bu sebeple suda gariptir. Gariplikte ızdırap çekmektir. Çırpınmaktan başka çare yoktur.

18615Mukallidin gözü açıldı da o şekli gördü o yazıyı okudu mu artık ona şeytan bir daha el uzatamaz.

18616Eşek de tilkiye surlar söyledi. Fakat şaşkınca, aptalca, mukallit gibi söyledi.

18617Suyu övdü amma suyu izlememişti. Yüzünü, elbisesini yırttı amma âşık değildi.

18618Münafığın özrü kabul edilmez. Aslında güzel de değildir. Çünkü onun özrü dilindedir, kalpte değildir.

18619Münafık elmanın kokusunu almıştır ama elinde, elmadan bir dilim bile yoktur. O koku veriş de ona ancak zarar verir.

18620Savaşta kadının saldırması, düşman safını yaramaz, belki de savaşı büsbütün kötüye götürür.

18621Münafığı, savaşta saf içinde arslan gibi görürsün. Eline kılıcını almıştır amma eli titrer durur.

18622Yazıklar olsun, aklı dişi fakat, çirkin nefsi erkek olup saldırmaya, atılmaya hazır olana.

18623Şüphesiz, onun aklı mağlûb olur. Ziyandan başka yere göçemez.

18624Ne mutlu aklı erkek, çirkin nefsi de kadın olana. Nefsini mağlup edene.

18625Cüz’i aklı erkek, kuvvetli ve üstün olursa, dişi nefsini, aklı yener, alt eder.

18626Görünüşte dişinin saldırması da kuvvetlidir amma, onun ziyanı, uğradığı zarar, o eşeğin eşekliğindendir.

18627Kadında hayvanlık sıfatları çoktur. Çünkü kadının gönlü renge ve kokuya akar.

18628O eşek de çayırlığın rengini duydu, kokusunu aldı da bütün kendine söylenen faydalı şeyler, deliller, gönlünden kaçtı gitti.

18629Susuz kaldı, yağmura muhtaç oldu. Gökte bulut da yoktu. Nefsi, o göz açlığına tutuldu, duyduğunu bilmez hale geldi. Sabrı da kalmadı.

18630Babacığım, sabır, demir bir kalkandır. Hakk, o demir kalkanın üstüne: “Zafer geldi” yazısını yazmıştır.

18631Mukallid söz arasında yüzlerce delil getirir. Fakat, onları kıyas bakımından söyler, açık bir tarzda görerek değil.

18632Miske bulaşmıştır, fakat misk değildir. Miske bulaştığı için misk kokuludur ama kendisi, iğrenç, pis bir şeydir.

18633Ey mürîd, pisliğin, misk olabilmesi için pis kişinin yıllarca o bahçede otlaması lazımdır.

18634Eşekler gibi arpa yememek gerek. Ceylân gibi Hoten’102den erguvan otlamak lazımdır.

18635Mânâ arkadaşları ile Hoten ovasına git de orada karanfilden, yaseminden, gülden başka bir şey otlama, yeme.

18636Mideni, reyhana, güle alıştır da peygamberlerin elde ettikleri hakikati hikmeti elde et, onların gıdasını bul.

18637Mideni, şu samandan, arpadan vazgeçir. Reyhan ve gül yemeğe başla.

18638Ten midesi, insanı samanlığa doğru çeker, gönül midesi ise reyhanlığa doğru götürür.

18639Samanla, arpa ile beslenen hayvan kurban olur. Hak nuru ile gıdalanan da Kur’ân olur.

18640Senin yarın misktir, yarın da iğrenç pislik. Aklını başına al da pisliği arttırma, Çin miskini arttır.

18641O mukallidin yüzlerce delili vardır. Yüzlerce lâf eder. Ağzından yüzlerce söz çıkar. Fakat söylediği sözler ruhsuzdur, cansızdır.

18642Söyleyende can, kudret ve öz olmazsa, onun sözlerinin yaprağı, meyvesi nasıl olur?

18643Küstah da insanlara yol gösterir, onları yola sokar ama kendisi saman çöpünden bile fazla titrer.

18644Sözü pek parlaktır, söz ebesidir. Fakat sözünde de bir titreyiş gizlidir.

Kâmil ve Allah’a vâsıl olmuş bir şeyhin davete dair sözleri ile, okuyup bilgi elde etmiş kusurlu kişilerin sözleri arasındaki fark

18645Nurlanmış şeyh, insana Hak yolundan haber verir. Onun sözü de yüzü gibi nurludur. Söylediği sözlere, nuru da katar, yol arkadaş eder.

18646Gayret et, çalış çabala da ilâhi aşkla mest ol. Nura kavuş. Senin sözün de onun nuru ile nurlarısın.

18647Pekmez içinde ne kaynatılırsa kaynatılsın pekmez tadını alır.

18648Havuç, elma, ayva, ceviz… Bunların hangisini pekmez içinde kaynatırsan, ondan pekmezin tadını alırsın.

18649Bilgi de nurla karışır, kaynaşırsa, inatçı ve kötü kişiler bile, bilgiyle nurlanırlar, aydınlanırlar.

18650Ne söylersen o söz nur olur, ışık verir. Çünkü gök ancak tertemiz yağmur yağdırır.

18651Sen de gök ol, bulut ol, yağmur yağdır. Oluk da yağmur yağdırır ama bir işe yaramaz.

18652Oluktaki su iğretidir, muvakkattir. Gelir geçer, hâlbuki bulutlarda ve denizdeki su yaratılışında vardı.

18653Düşünce ve endişe oluğa benzer. Vahiy, keşif ve ilham ise buluttur, göktür.

18654Yağmur suyu, bahçeyi yüz türlü renklerle süsler. Hâlbuki oluk, komşuları birbirine düşürür, kavga çıkarır.

18655Eşek, tilki ile iki üç kere münakaşaya girişti amma, mukallid olduğundan tilkinin hilesine kapıldı.

18656Görgüsü, anlayışı yoktu, Tilkinin hilesi onu aldattı.

18657Yemek hırsı onu öyle aldattı ki, beş yüz delili varken yine de tilkiye alt oldu.

Ahlaksız adamın biri bir oğlana kötülükte bulunurken oğlanın belindeki hançeri görür; “Bu hançeri ne için taşıyorsun” diye sordu. Oğlan; “Birisi benim hakkımda kötü düşünürse, bununla onun karnını deşerim” dedi. Ahlaksız adam hem kötü işini beceriyor, hem de “Allah’a hamdolsun ki, ben senin hakkında kötü bir düşünceye kapılmadım.” “Benim beytim, beyt değil bir iklimdir, ülkedir. Benim şaka yapmam, açık saçık yazmam, şaka değil bir şeyler öğretmektir.” “Gerçekten de Allah, sivrisineği örnek getirmekten çekinmez, ondan üstün hayvanları da.103” Yâni “Allah, bu örnekle ne demek istiyor” diye inkâra düşerek kötü düşünenleri, gönülleri bozulanları da örnek getirir. Bu sözü söyleyenlere cevap olarak da: “o örnekle çoğunu azdırır, çoğunu da doğru yola getirir” buyurur.

18658Gençlere düşkün bir ahlaksız evine bir oğlan götürdü. Onu baş edip kötülüğünü yapılmaya koyuldu.

18659Kötü işini yaparken o lanetlenmiş adam, oğlanın belinde bir hançer gördü de “Bu belindeki ne” diye sordu.

18660Oğlan, “Ahlaksızın biri, hakkımda kötü bir düşünceye kapılsa bu hançerle onun karnını deşerim” dedi.

18661Ahlaksız adam, “Hamdolsun Allah’a ki hile ile eve seni getirip, senin hakkında bir kötü düşünceye kapılmadım” dedi.

18662Erkeklik, mertlik olmadıktan sonra hançerlerin ne faydası var? Yüreklilik, cesaret olmadıktan sonra miğfer fayda verir mi?

18663Diyelim ki Hazreti Ali’nin Zülfikar’ı sana miras kaldı. Allah arşlarımın kolu, kuvveti varsa sen de kendini göster.

18664Diyelim ki: Hz. İsâ’dan bir dua öğrendin. O duayı hatırlıyorsun. Ey çirkin adam, İsâ’nın dudağı, dişi nerede?

18665Kazanç elde etmek için, diyelim ki bir gemi yaptın. Nuh gibi bir gemi kaptanı nerede?

18666Tutalım ki, İbrahim gibi put kırdın. Beden putunu onun gibi ateşe atabiliyor musun?

18667Bir delilin varsa, meydana çıkar, göster. O tahta kılıcı, o delil ile Zülfikar haline getir.

18668Seni kulluktan alıkoyan delil, sana Allah’ın bir gazabıdır.

18669Yolda korkanlara cesaret verdin, onları kuvvetli hale getirdin ama, sen hepsinden fazla korkmada, hepsinden fazla titremedesin.

18670Herkese tevekkül dersi veriyorsun amma, hırsından, havada uçan sivrisineğin damarını emiyor, kanını içiyorsun.

18671Ey askerin önüne düşen ahlaksız, senin sakalının yalanına edeb yerin şahittir.

18672Gönül, namertlikle dolu olduktan sonra, sakalınla, bıyığına ancak gülerler.

18673Yağmur gibi gözyaşları dökerek tevbe et de bıyık ve sakalını alay mevzuu olmaktan kurtar.

18674Kulluk ederek erkeklik ilacını iç de koç burcundaki kızgın güneş ol.

18675Mideden vazgeç, gönüle doğru yürü de, Allah’tan sana perdesiz, açık selâm gelsin.

18676Kendine çeki düzen vererek bir iki adım at da, aşk, kulağını tutup, sana “Gel” desin.

Eşek, her ne kadar çekindi ise de, sonunda tilki hile ile gâlib geldi. Onu, arslanın bulunduğu ormana çekip götürdü.

18677Tilki, hilede ayak diredi. Eşeğin sakalını tuttu onu çekip götürdü.

18678Nerede o büyük tekkenin mutribi ki, aşk ile tef çalsın da, “eşek gitti eşek gitti” namesini tuttursun.

18679Bir tavşan, arslanı kuyuya atarsa, bir tilki, nasıl olur da eşeği çayırlığa çekip götürmez.

18680Kulağını tıka, afsunlara kanma. Ancak o ihsan ve lûtuf sahibi velînin afsununu dinle.

18681O velinin afsunu, helvadan da tatlıdır. O öyle mübarek bir zâttır ki, onun ayağını bastığı toprak bile yüzlerce tada sahip olur, helva kesilir.

18682Manâ şarabıyla dolu koca küpler, onun dudaklarındaki Ledünn104 şarabından mayalanmıştır.

18683Gerçek velînin mübarek dudaklarından dökülen hakikat şarâbını tatmayan, ondan uzak kalan kişinin canı, taklitçinin şarâbının âşığıdır.

18684Kör kuş tatlı suyu göremezse, acı suyun kaynağının etrafında dönüp dolaşmaktan başka ne yapabilir?

18685Can Mûsâ’sı, gönlü, Sina haline getirir. Kör papağanların gözlerini açar.

18686Can Şirin’inin Hüsrev’i nöbete çağırmakta, hâsılı, şehirde şeker ucuzlamıştır.

18687Gayb Yusufları ordu çekiyorlar, şekürdenliklerini getiriyorlar.

18688Mısır’dan gelen develerin yüzleri bizim tarafa yönelmiş. Ey papağanlar şenlik seslerini işitin.

18689Şehrimiz yarın şekerle dolacak. Zaten şeker ucuz amma daha da ucuzlayacak.

18690Ey tatlıya düşkün olanlar, şeker içinde yuvarlanan safralıların körlüklerinin inadına papağanlar gibi şekerlere gömülün.

18691Şükür kamışını dövün, yapılacak iş ancak budur. Canlar saçın, canlar feda edin, sevgili ancak budur.

18692Şimdi şehrimizde bir tek ekşi yüzlü kalmadı. Çünkü Şirin Hüsrevleri tahta oturdu.

18693Meze üstüne meze, şarap üstüne şarap. Artık minareye çık da sala ver, herkesi çağır.

18694Dokuz yıllık sirke bile tatlılaşıyor. Taşla, mermer zümrüt oluyor, Altın halini alıyor.

18695Güneş, gökyüzünde elceğizlerini çırpmakta, zerreler âşıklar gibi birbirleri ile oynaşmaktadır.

18696Gözler, yeşillikten mahmurlaşmış. Gül, dallar üstünde çiçekler açıyor.

18697Devlet gözü, tam bir büyü yapmada. Ruh, Mansûr oldu, ene’l-Hak diye, bağırmakta!..

18698Tilki bir eşeği baştan çıkarırsa, alıp götürürse, koy götürsün. Sen eşek olma da, gam yeme.

Adamın birinin, korkudan, yüzü safran gibi sararmış, dudakları morarmış, elleri ağaç yaprağı gibi titreyerek kendini bir eve atması. Ev sahibi, “hayrola, ne oldu?” diye sorunca, adamın “Dışarıda eşekleri tutup götürüyorlar” demesi

18699Adamın biri, kaçtı, bir eve sığındı, yüzü sapsarı oldu, dudakları morarmış, rengi atmıştı.

18700Ev sahibi, “hayrola”, dedi. “İhtiyar adam gibi ellerin titriyor.

18701Ne oldu? Neden kaçtın? Neden betin, benzin böyle attı?”

18702Adam dedi ki: “Zalim pâdişahı eğlendirmek için, bugün dışarıda ne kadar eşek varsa yakalıyorlar.”

18703Ev sahibi, “Peki” dedi. “Ey amcasının canı, eşekleri yakalıyorlarsa bundan sana ne, ne üzülüyorsun? Sen eşek değilsin ya.”

18704Adam dedi ki: “Bu işe öyle girişmişler, öyle ciddiye almışlar ki, beni de eşek diye yakalarlarsa, şaşılmaz.”

18705Eşek tutmasına öyle bir gayretle girişmişler, işe öyle bir sarılmışlar ki onların, insanla, eşeği ayırt edecek halleri kalmamıştır.

18706Bir şeyi fark edemeyen kişiler, başımıza geçerlerse eşek sahibini de eşek diye alır götürürler.

18707Fakat bizim şehrimizin pâdişahı, boş yere bir şey almaz. Onun ayırd edişi vardır. O her şeyi duyar, her şeyi görür.

18708Adam, evde eşek tutanlardan korkma. Ey zamanenin İsâ’sı, sen eşek değilsin, korkma.

18709Dördüncü kat gök bile senin nurunla doldu. Hâşâ, vallahi senin yerin ahır değildir.

18710Ey insanoğlu, sen, bir iş yüzünden ahırdasın amma, kadrin, kıymetin gökyüzünden de yücedir, yıldızlardan da yücedir.

18711İmrahor başkadır, eşek başkadır. Her ahıra giren eşek değildir ki.

18712Ne diye böyle eşeğin kuyruğuna yapıştın, ardına düştün? Gül bahçesinden, yeni açan güllerden bahset.

18713Narlardan turunçlardan, elma dallarından, şaraptan, sayısız güzellerden de bahset.

18714Yahut dalgası bile inci olan ve incisi söz söyleyen ve gören denizden söz et.

18715Yahut da devşiren, altın gümüş yumurta yumurtlayan kuşları anlat.

18716Yahut da keklikleri besleyen, hem yüz üstü, hem sırt üstü uçan doğanlardan bahset.

18717Cihanda, gökyüzüne kadar, basamak basamak uzanan gizli merdivenler vardır.

18718Her gurubun, her topluluğun ayrı bir merdiveni vardır. Her gidişin, her yürüyüşün başka bir göğü bulunmaktadır.

18719Her yeri öbürünün halinden habersizdir. Başı ve sonu olmayan pek geniş bir mülk.

18720Bu, o neden böyle hoş diye şaşırmış kalmış; o, bu neden böyle şaşırmış diye hayrette kalmış.

18721Allah’ın yeryüzü sahası çok geniştir. Orada her ağaç, bir yerden baş kaldırmış, boy atmıştır.

18722Yeryüzünde bulunan bütün ağaçlar ki, yapraklar, dallar ne güzel mülk, ne geniş saha diye şükür etmektedirler.

18723Bülbüller, “içtiğin şaraptan bize de sun” diye kıvrım, kıvrım çiçeklerin etrafında uçuşarak ötüşürler.

18724Bu sözün sonu yoktur. Sen, yine dön de o tilkinin, o arslanın o hastalığın, o açlığın hikâyesini anlat.

Tilkinin, eşeği arslanın yanına götürmesi, eşeğin arslandan kaçması, “Eşek daha uzakta iken ne diye acele ettin?” diye tilkinin arslanı azarlaması, arslanın, “Haydi, git, onu bir daha kandır, getir” diye tilkiye yalvarması

18725Arslan, ona saldırsın da parçalasın diye tilki, eşeği dağa çıkardı, çayırlığa götürdü.

18726Eşek, arslandan uzaktı, fakat arslan eşeği görünce, hırsından yaklaşmasına sabredemedi.

18727Birden korkunç bir tarzda kükredi. Fakat kımıldayacak, gücü, kuvveti de yoktu.

18728Eşek, bunu uzaktan gördü. Nalını atacakmış gibi ta dağın dibine kadar kaçtı.

18729Tilki dedi ki: “Ey pâdişahımız, kavga vaktinde neden sabretmedin?

18730O abdal, sana yaklaşsaydı, hafif bir saldırışla ona üstün gelirdin.

18731Acele etmek, şeytanın hilesidir. Sabır ve tedbir ise Allah’ın lûtfudur.

18732Uzakta idi, saldıracağını anladı, kaçtı. Senin de zayıf oluşun meydana çıktı. Yüzünün suyunu yerlere döktü.”

18733Arslan, “Kuvvetim yerinde, kendimi zail düşmemiş sandım. Bu kadar halsiz düştüğümü sanmıyordum” dedi.

18734“Açlığım, ihtiyacım haddini aştı. Açlıktan sabrım da, aklım da kayboldu, gitti.

18735Eğer elinden gelirse, bir kere daha aklını kullan. Onu buraya tekrar getir.

18736Hile ile, kandırarak onu tekrar buraya getirirsen, sana karşı çok minnettar olurum.”

18737Tilki “evet” dedi, “Allah yardım ederse onun gönül gözünü mühürler, onu kör eder.

18738Seni görünce korkmuştu, fakat korkusunu unutur, bu da onun eşekliğinden uzak değildir.

18739Fakat, onu kandırır da tekrar buraya getirirsem yine acele ederek emeği boşa çıkarma.”

18740Arslan, “evet” dedi, “Tecrübe ettim. Anladım ki, pek hastayım, halsizim, nerdeyse bedenim dağılıp gidecek.

18741Eşek tamamıyla bana yaklaşmadıkça yerimden bile kımıldamam, kendimi uyur gösteririm.”

18742Tilki yola düştü. “Aman kardeşim, sen bana himmet et de, aklını bir gaflet bürüsün.

18743Eşek, her kötü kişiye kanmamak için tövbeler etmiştir.

18744Onun tevbelerini hilelerim ile bozarım. Biz aklın da düşmanıyız, aydın ahdin de.

18745Eşeğin başı çocuklarımızın topudur. Düşüncesi, aklı, bizim kurnazlığımızın oyuncağıdır.”

18746Zühal yıldızının hükmettiği saatte meydana gelen aklın, aklı küll karşısında hükmü olmaz, yeri bulunmaz.

18747Akıl, Utarit’ten ve Zühal’den feyz alır, bilgi sahibi olur. Biz ise, sıfatı ve huyu lûtuf ve ihsan olan Allah’ın kereminden feyz alır, bilgi sahibi oluruz.

18748Tuğramızın kıvrımı “Allah, insana bilgi öğretti105” âyetidir. Maksadımız ise, “Allah indindeki bilgi106”dir.

18749Bizi, o aydın güneş terbiye etmişti. O sebeple “Rabbim yücelerin yücesidir” der dururuz.

18750Tilki: “Eşek hilemizi tecrübe etti ise de, buna rağmen, yine hilemiz yüzlerce tecrübeyi kırar, bozar.

18751Belki o gevşek huylu eşek tevbesini bozar da.... Şomluğuna uğrar.”

Ahdi ve tevbeyi bozmak insanı belâya uğratır. Hatta çarpar. Nitekim cumartesi günleri bir iş işlememeleri emredilen Yahudilerle, İsâ’nın duâsıyla kendilerine gökten sofra indirilenler çarpıldı: “Onlardan bazılarını maymun, domuz yaptı.107” Bu ümmette de gönül çarpılır. Kıyamette ise bedene gönlün sûretini verirler.

18752Ahdi, tevbeyi bozmak, sonunda insanı lanete uğratır.

18753Cumartesi günleri iş yapmamaları emredilen Yahudiler, tevbelerini bozdular da çarpıldılar, kötü bir ölümle öldüler.

18754Allah, o kavmi maymun şekline soktu. Çünkü inat ettiler. Allah ahdini bozdular.

18755Bu ümmette beden çarpılması yoktur amma, ey akıllı kişi, gönül çarpılması vardır.

18756Bir adamın gönlü, maymun gönlüne dönerse, bedeni de, maymunun gönlünden daha aşağı olur.

18757O eşeğin gönlü de hakikatten haberdar olsaydı, bir hünere nail olmuş bulunsaydı, eşekliğinden ötürü hor bir hale düşer miydi?

18758Ashabı Kehf’in köpeğinin huyu güzeldi, fakat köpek sûretinde bulunuşu ona bir noksanlık verdi mi?

18759Cumartesi günleri iş yapmamaları emredilenler, halk, azabı gözleri ile görsünler diye zahiren çarpıldılar.

18760Yüz binlerce kişi, tevbeyi bozdukları için, iç âlemlerinde, iç yüzlerinde domuz ve eşek olmuşlardır.

Tilkinin, ikinci defa kandırmak için, o kaçan eşeğin yanına gelmesi

18761Sonunda tilki vakit kaybetmeden, yine eşeğin yanına geldi. Eşek, “Senin gibi dosttan çekinmek gerek” dedi.

18762“Ey adam olmayan, insanlık bilmeyen tilki, ben sana ne yaptım ki, beni tuttun o ejderhanın yanına götürdün?

18763Bana kin tutmana sebep ne idi? Ey inatçı, buna, senin yaratılışındaki kötülükten başka ne sebep olabilirdi?

18764Tıpkı, ona hiçbir eziyet vermediği, dokunmadığı halde, gencin ayağını sokan akrep gibi, yaratılışın icabı bu kötülüğü yaptın.

18765Yahut da şeytan gibi. Bizden ona bir kötülük gelmemişken o, bizim can düşmanımızdır.”

18766Tabiat bakımından, huy bakımından, şeytan, insanoğlunun canının düşmanıdır. İnsanın helak olmasına sevinir, insanın mahvolması onu kutlu eder.

18767O, her adamın peşine düşer, onu hiç bırakmaz, ondan hiç ayrılmaz. Onun kötü huyu, çirkin tabiatı, onu hiç bırakır mı?

18768Çünkü onun kötü huyu, sebebi yokken tutar. Onu zulme, düşmanlığa çeker, götürür.

18769Her an, seni bir kuyuya atmak için bir otağa çağırır.

18770“Filan yerde, su ile dolu bir havuz var, kaynaklar var”, der. Böylece, seni baş aşağı havuza atmaya uğraşır.

18771Gönlü uyanık, kendine vahiy gelen Hazreti Âdem’i bile o melun, kötülüğe düşürdü, şerre uğrattı.”

18772Hz. Âdem’in bir günâhı bulunmazken, bir haksızlık yapmamışken bile şeytan bu kötülüğü yaptı.

18773Tilki dedi ki: “O bir büyü, bir tılsımdı. Senin gözüne arslan gibi göründü.

18774Yoksa ben, beden bakımından, cüssece senden zayıfım. Öyle olduğu halde, gece, gündüz orada otluyorum.

18775Eğer, o çeşit bir tılsım yapmasalardı, her obur, her yemesini seven oraya koşardı.

18776Fillerle, ejderhalarla dolu aç bir dünya varken, öyle bir ova tılsımsız yemyeşil kalır mıydı?

18777Zaten ben öyle korkunç bir şey görürsem, sana, sakın korkma diyecektim.

18778Fakat gönlüm senin haline acıdı da, daldım, bunları sana söylemeyi unuttum.

18779Seni, köpek açlığına tutulmuş, zavallı, yiyeceksiz kalmış bir halde gördüm de, derdine bir derman olayım diye acele ettim.

18780Yoksa, sana önceden tılsımı anlatırdım. Görünenin arslan değil bir hayâl olduğunu söylerdim.”

Eşeğin tilkiye cevabı

18781Eşek dedi ki; “Ey düşman, önümden çekil git. Git de, ey çirkin yüzlü, senin suratını görmeyeyim.

18782Seni bi-baht bir hale sokan Allah, çirkin yüzünü de pek iğrenç bir şekilde yaratmış.

18783Bana, hangi yüzle geliyorsun? Gergedanın derisi bile, yüzün gibi kalın derili değildir.

18784Seni çayırlığa götüreyim, diyerek apaçık canıma kasdettin.

18785Azrail’in yüzünü gözlerimle gördüm. Sonra da yine geldin, beni kandırmaya çalışıyorsun.

18786Ben ister eşek olayım, ister eşeklerin en kötüsü, en kusurlusu olayım. Nihayet, benim de canım var. Bunu nasıl feda edebilirim? Senin hilene nasıl kanarım?

18787Benim gördüğüm o amansız, o müthiş korkuyu çocuk görseydi derhal ihtiyarlardı, kocalırdı.

18788O korkudan, o heybetten, kendimi cansız, gönülsüz bir halde dağdan baş aşağı attım.

18789O, apaçık gazabı görür görmez, korkudan ayağım bağlandı.

18790Lûtuflar, ihsanlar sahibi Allah’a ahdettim. ‘Ya Rabbî ayağımdaki şu bağı çöz.

18791Ey benim yardımcım Allah, bundan sonra ahdim olsun, nezrim olsun, kimsenin sözüne, vesvesesine kanmayayım.’

18792O dua, o sızlanma, o niyaz sebebiyle, Allah, o anda ayağımın bağını çözdü.

18793Yoksa o erkek arslan bana yetişseydi halim ne olurdu? Arslanın pençesi altında eşek ne hale gelir?

18794Ey kötü arkadaş, o kükreyen arslan yine beni kandırman için seni buraya gönderdi.”

18795Herkes, herşeyin kendisine muhtaç olduğunu, hiçbir şeye ihtiyacı bulunmayan Allah’ın tertemiz zatına yemin ederim ki kötü yılan, kötü dosttan iyidir.

18796Kötü yılan, insanın canını alır, fakat kötü dost insanı ateşe atar, yakar, yandırır.

18797İnsan, konuşmasıyla kötü arkadaşından huy kapar.

18798Doğruluktan nasibi olmayan, sermayesi bulunmayan arkadaş sana gölgesini düşürürse, senin sermayeni de alır, gider.

18799Aklın, sarhoş bir ejderha bile olsa, şunu iyi bil ki kötü arkadaş onun zümrüdüdür.

18800Fena arkadaş, aklının gözlerini kamaştırır, seni körleştirir. Onun ta’n etmesi, kınaması da seni, taun hastalığının eline teslim eder.

Tilkinin eşeğe cevap vermesi

18801Tilki, “Bizim saf gönlümüzde tortu yoktur. Fakat vehmin doğurduğu hayâller de küçümsenemez.

18802Ey saf gönüllü, bütün bunlar, senin vehmindir. Yoksa sana karşı gönlümde ne bir kötülük düşüncesi var, ne de bir hile var.

18803Kendi çirkin hayâline kapılarak bana bakma! Seni sevenlere karşı ne de kötü zanda bulunuyorsun?

18804Temiz, saf kardeşler hakkında iyi zanda bulunan; zâhiren onlardan cefa bile görsen haklarında kötü düşünceye kapılma.

18805Bu kötü hayâl, bu kötü vehim, bu kötü zan meydana çıktı da yüz binlerce dostu, birbirinden ayırdı.

18806Şefkat gösteren, acıyan birisi sana cevretse, seni sınasa, akıllı isen onun hakkında kötü zan düşünmezsin.

18807Hele ben, adım kötüye çıkmışsa da hiç de kötü kişi değilim. Senin gördüğün arslan değildi, tılsımdı.

18808O, başına gelen şeyi, kötü bile olsa, dostlar o hatayı af ederler, hoş görürler.

18809Vehim âlemi ümit ve korku hayâli, yolcuya büyük bir engeldir.”

18810Bu nakışlar, hayâlden doğan bu şekiller, bu görünüş, dağ gibi «Halil»e bile zarar verdi.

18811Cömert İbrahim bile vehim âlemine düşünce, yıldıza “Bu benim Rabbimdir” dedi.

18812Te’vil incisini delen o zat, yıldızı görünce böyle yorumladı.

18813Gözleri bağlayan vehimle hayâl, öyle bir dağı bile yerinden oynattı.

18814Hazreti İbrahim bile “Bu benim Rabbimdir” derse, artık kaz ile eşeğin hali ne olur?

18815Dağlara benzeyen akıllar, vehim denizlerinde, hayâl girdaplarında garkolur.

18816Bu kötülük tufanı, dağlan bile aşarken, Nuh’un gemisine binenlerden başka kim eman bulur?

18817Bu yakîn yolunun, gerçek inanç ehlinin yolunu kesen hayâl yüzünden din ehli, yetmiş iki fırkaya bölündü.

18818Ancak yakîn eri, kâmil insan, vehimden ve hayâlden kurtulur da, kaşının kılına hilal demez.

18819Bir kimse, Ömer’in nuruna dayanmadıkça onun kaşının, eğri kıvrılmış kılı yolunu vurur.

18820Yüz binlerce koskocaman gemi, vehim denizinde paramparça olmuştur.

18821Bunların en aşağısı, akıllı filozof Firavun’dur. Onun ayı da vehim burcunda husufa uğramış, tutulmuştur.

18822Hiç kimse, namussuz kadın kimdir? Hangi kadındır, bilemez. Bilen, o kadını iyice tanıyan da hakkında şüpheye düşmez.

18823Vehim başını döndürmüş, seni şaşkına çevirmişse, neden öbür vehmin etrafında dönüp dolaşırsın?

18824Ben, kendi benliğimden aciz kaldım. Sen, neden benliğinle dolu bir halde karşımda oturup durursun?

18825Ben, canla başla, benlikten, bizlikten kurtulmuş birisini aramaktayım. Onu bulup da onun güzelim çomağına, çöğenine top olmak isterim.

18826Kim benliğinden, varlığından kurtulursa, bütün benlikler onun olur. Kendisine dost olmayan, kendi benliğini sevmeyen, herkesin dostu olur.

18827Ayna, nakışsız bir halde ise, üstünde bir şey, bir toz yoksa, değer kazanır. Çünkü o zaman tertemiz olur da bütün nakışları aksettirir.

Allah sırrını takdis etsin, Şeyh Muhammed Serrezi-i Gaznevî nin hikâyesi

18828Gazne’de, derin bilgili, âdeta bütün bilgileri yutmuş bir zâhid vardı. Adı, Muhammed’di. Künyesi Serrezi idi.

18829Her gece, üzüm kökünün dışarıda kalmış ucunu yerdi. Onunla iftar ederdi.

18830Varlık pâdişahından birçok şaşılacak şeyler gördü. Fakat maksadı pâdişahın cemâlini görmekti.

18831O, kendine doymuş veli, bir dağ başına çıktı. “Ya Rabbî,” dedi; “Ya kendini bana göster, ya kendimi bu dağdan aşağı atacağım.”

18832Ona, gaibten ses geldi, dedi ki: “Daha o lûtfun, o ihsanın zamanı gelmedi. Aşağıya kendini atsan da, ölmezsin, seni ben öldürmem.”

18833O, aşkla, coşkunlukla kendini aşağı attı ve derin bir suya düştü.

18834O canına doymuş veli, ölmedi. Ölüme kavuşamadığı için haline ağlayıp feryad etmeye başladı.

18835Çünkü bu yaşayış, ölüm gibi görünmede idi. Ölüm de onun için hayat demekti. İş, önce tersine dönmüştü.

18836O veli, gayb âleminden ölüm istiyordu. “Gerçekten de, benim hayatım, ölümümdedir” diye feryad ediyordu.

18837Ölümü, yaşamak gibi kabul etmede, canından olmaya gönül vermede, kendi gönlü ile aynı dileği istemekte idi.

18838Hazreti Ali gibi kılıçla hançer, ona reyhan kesilmiş, nergisle, nesrin onun can düşmanı olmuştur.

18839Açıklığın da, gizliliğin de ötesinden, gaibden; “Yürü, sahrayı bırak, şehre dön” diye tuhaf bir ses geldi.

18840Veli: “Ey inceden inceye, kıldan kıla bütün gizliliklerimi bilen Allah’ım!” dedi. “Şehirde ne hizmette bulunayım? Söyle.”

18841Gaibden gelen ses: “Şehre git, nefsini alçaltmak için Abbas-ı Debsî gibi dilen.

18842Bir müddet zenginlerden para topla da yoksullara dağıt.

18843Bir müddet hizmetin budur.” Veli, “Baş üstüne, duydum, itaat edeyim. Ey canımın sığındığı Allah’ım” dedi.

18844O zahidle, mahlûkatın Rabbi arasında, birçok sualler, birçok cevaplar, birçok macera oldu.

18845Hem de öyle ki, yeryüzü de nurla doldu, gökyüzü de. Bu sözlerle destan oldu.

18846Fakat ben, her ham kişi sırları duymasın diye, sözleri kısa kesiyorum.

Şeyhin bunca yıl sonra, gâibten aldığı emirle çölden Gazne şehrine gelmesi. Zenbil gezdirerek dilenmesi, topladığını yoksullara dağıtması “Lebbeyk” «buyur kulum» sözünü duyan ve bu izzete eren cana, mektup üstüne mektup, haber üstüne haber gelir. Nitekim, evin penceresi açıldı mı, oradan içeriye güneş de girer, ay ışığı da girer, ay ışığı da girer, yağmur da içeri yağar, mektup da atılır. Daha başka şeyler de... Bunların ardı arası kesilmez.

18847Allah’ın emrine uyan şeyh, şehrin yolunu tuttu. Gazne şehri onun yüzünün nuru ile aydınlandı.

18848Bir gurub halk ferahla, neşe ile onu istikbâle çıktılar. Fakat o, kendisini karşılamaya gelenlere görünmeden bilinmez bir yoldan, acele şehre girdi.

18849Şehrin ileri gelenleri, a’yanı hep birden kalktılar, onun misafir edilmesi, ağırlanması için köşkler hazırladılar.

18850Şeyh “Ben buraya kendimi göstermeğe, izzet ikram görmeğe gelmedim, horlanmaya, dilencilik etmeye geldim” dedi.

18851“Dedikodu etmeye niyetim yok. Elimde zenbil, kapı kapı gezip dileneceğim.

18852Ben, emir kuluyum, emir Hakk’tan geldi. Hak dilenci olmamı buyurdu. Bu sebeple ben, dilencilik edeceğim. Dileneceğim, dileneceğim!...

18853Dilencilik ederken, duyulmamış, işitilmemiş sözler söyleyecek değilim. Dilencilerin aşağılık yolundan yürüyecek, onlar nasıl dileniyorlarsa ben de öyle hor görülerek dileneceğim. Başka yol tutmayacağım.

18854Böylece tamamıyla hor görülerek, zelil olayım ve aşağılığa düşeyim. İleri gelenlerden de, halktan da gönül kırıcı sözler duyayım, çeşitli hakaretlere uğrayayım.

18855Hakk’ın emri candır. Ben onun emrine uymuşum. O, tamah hakkında; «tamah eden alçaldı” diye buyurdu.

18856Madem ki din sultânı, benden tamah etmemi istiyor, bundan böyle kanaatin başına toprak!

18857O, alçalmamı istiyor, nasıl olur da ben izzet peşinde koşarım. O, benim dilenmemi emrediyor. Nasıl olur da emirlik, beylik isterim.

18858Bundan sonra dilencilik ve alçaklık benim cânımdır. Benim dağarcığımda yirmi tane Abbas var.”

18859Şeyh, eline bir zenbil almış sokak sokak, kapı kapı dolaşıyor; “Hoca, Allah rızası için bir şey bağışta bulunmaya gücün var mı?” diyordu.

18860Şeyhin sırları arştan da yüceydi, kürsiden de. Öyle olduğu halde yine de işi; “Allah için, Allah için bir şeyler ver” demekti.

18861Peygamberlerin hepsi de bu şekilde hareket ederler. Halk müflistir. Öyle olduğu halde onlar, halktan bir şey isterler.

18862“Allah’a borç verin, Allah’a borç verin108” derler. İşi tersine yürütür de “Allah’a yardım ederseniz, Allah da size yardım eder109” derler.

18863Bu şeyh de kapı kapı dolaşıp yalvarmadaydı. Hâlbuki şeyh için gökyüzünde yüzlerce kapı açıktı.

18864Onun canla başla giriştiği dilencilik, Allah içindi, kendi boğazı için değildi.

18865Eğer, o bu dilenciliği boğazı için yapsaydı, ne çıkardı? Onun boğazı zaten Hak nuru ile dolu idi.

18866O mübarek şeyhin, ekmek, bal ve süt yemesi, yüzlerce fakirin çilesinden, üç günde bir iftar ederek oruç tutmasından daha hayırlı idi.

18867O, nûr içerdi. Ona ekmek yiyor deme. Görünüşte o ot otlamaktaydı, fakat hakikatte lâle dikmektedir.

18868Kandilin yağını yiyen alev gibi o da, etrafındakileri aydınlatır, onların nurunu arttırırdı.

18869Cenâb-ı Hakk, ekmek yiyenlere, “İsraf etmeyin” diye buyurdu. Fakat nuru yiyenlere “Fazla yemeyin, kâfi” demedi.

18870Maddî boğazımız, belalara, hastalıklara uğrayış boğazıdır. Mânevî boğazımız ise, israftan da eman bulmuştur, ileri gidişten de.

18871Şeyhin bu hale düşmesi, hırsından, tamahından değildi. Emre uyuşundan idi. Öyle bir can zaten hırsa, tamaha uymaz ki.

18872Kimya, bakıra; “Gel, kendini tamamıyla bana ver” derse, bu sözü tamah yüzünden söylemez.

18873Cenâb-ı Hakk, yedinci kat göğe kadar yeryüzünde bulunan bütün hazineleri, şeyhe arz etmişti.

18874Şeyh, “Ey beni yaratan Allah’ım! Ben sana âşığım, senden başka bir şey ararsam ben fasıkım, kötü kişiyim” dedi.

18875“Sekiz cenneti düşünürsem, gözüme alırsam, yahut cehennemden korkarak sana kulluk edersem.

18876Bu sûretle ancak kendi selâmetini arayan bir mü’min kul olurum. Çünkü, cennet de, cehennem de, bunların ikisi de, bedene aittir.”

18877Allah aşkı ile gazaplanan âşığa, yüzlerce beden bir dut yaprağına dönmez.

18878O anlayışlı şeyhin şu bedeni, bambaşka bir şey olmuştu. Artık ona pek beden deme.

18879Hem Allah âşıkı olmak, hem de ücret istemek olur mu? Kendisine emniyet edilen Cebrail hırsızlık eder mi?

18880O yaslara bürünmüş “Leylâ”nın aşkına bile dünya saltanatı, ancak değersiz bir yaprak gibi göründü.

18881Onun nazarında toprakla altının bir farkı yoktu. Altın da nedir ki? Canını bile tehlikeden esirgemiyordu.

18882Arslan, kurt ve yırtıcı canavarlar da bunu anlamışlardı da akrabası imişler gibi onun etrafında toplanmışlardı.

18883Çünkü Leylâ’nın âşıkı olan Mecnûn, aşkla dolmuş, hayvanlık huyundan kurtulmuştu. Aşkla dolunca da onun yağı, eti zehirli bir hal almıştı.

18884Aklın şekerler dökmesi, ballar sızdırması, canavarlara zehir olur. Çünkü iyinin de iyisi, fenanın, kötünün zıddıdır.

18885Canavarlar, âşıkın etini yiyemez, aşk, iyilerce de bilinir, tanınır, kötülerce de.

18886Öyle düşünelim ki, canavar bir âşıkı parçalarsa, yerse onun eti canavarı zehirler, öldürür.

18887Aşk, aşktan başka ne varsa her şeyi, yer yutar. İki dünya da, aşk kuşunun gagası önünde bir yem danesinden ibarettir.

18888Bir yem tanesi, kuşu hiç yiyebilir mi? Samanlık, hiç atı otlayabilir mi?

18889Kulluk et de, belki sen de âşık olursun. Kulluk da, ibâdetle, iyi işlerle elde edilen bir kazançtır.

18890Kul, canla başla âzâd olmayı, kulluktan kurtulmayı diler. Âşık ise, ebedî olarak kullukta kalmayı ister, azad olmayı hiç istemez.

18891Kul, dâima elbise ister, bahşiş diler. Âşıkın elbisesi ise daima sevgilinin yüzüdür, sevgili ile buluşmaktır.

18892Aşk, söze sığmaz. İşitmekle anlaşılmaz. Aşk bir denizdir ki, dibi görünmez.

18893Denizin katreleri sayılmaz. Buna imkân yoktur. Yedi deniz de, aşk denizinin önünde küçücük bir göl gibi kalır.

18894Ey dostum, aşk mevzuunun sonu yoktur. Ne kadar söylenirse bitmez, biz yine zamanın şeyhinin hikâyesine dönelim.

“Sen olmasaydın gökleri yaratmazdım” hadîsinin mânâsına dâirdir

18895Böyle bir şeyh, mahalle mahalle dolaşan, bir dilenci oldu. Aşk, pervasızca geldi çattı. Aşk, hiçbir şeye aldırmaz, kayıpsızdır, sakın aşktan.

18896Aşk, denizi bir tencere gibi kaynatır. Aşk, dağı ezer, kum gibi ufaltır.

18897Aşk, gökyüzünü çatlatır, yüzlerce yarık açar. Aşk, sebepsiz olarak yeryüzünü titretir.

18898Pâk ve temiz aşk, Muhammed’e eş oldu da Allah, aşk yüzünden ona “Sen olmasaydın” dedi.

18899Hâsılı, son söz şu ki: Hazreti Muhammed aşkta, Allah’ın habibi olmak hususunda eşsizdi. Bu yüzden, Cenâb-ı Hak onu peygamberler arasından seçti.

18900Hak onun hakkında: “Tertemiz aşk olmasaydı, sen, benim habibim olmasaydın hiç gökleri yaratır mıydım?” diye buyurdu.

18901“Ben, aşkın yüceliğini, büyüklüğünü anlayasın diye; yüksek gökleri, yücelttim.

18902Gökten daha başka faydalar da gelir. Gök yumurta gibidir. Bu, civciv gibi ona tabidir, ona uymuştur.

18903Aynı zamanda âşıkların hor görülmelerinden bir koku alsın diye toprağı tamamıyla, hor ettim, alçaktım, ayaklar altına serdim.

18904Aşkla, bir yoksul nasıl değişir, yenilenir, tazelenir? Bunu anlaman için, toprağa yeşillik, tazelik verdim.

18905Şu yerinden kımıldamayan dağlar, sana âşıkların sebatını, aşklarında nasıl ayak dirediklerini söyler.

18906Ey oğul, gerçi, bu bir görünüştür. Fakat aslında bir mânâdır, bir gerçektir, daha iyi anlaman için, böyle söylenmiştir.

18907Gamı, kederi, diken değildir amma, dikene, teşbih ederler. Bu benzetiş ancak anlatmak içindir.

18908Taş ile münâsebeti olmadığı halde katı gönüle taş derler. Bunu örnek verirler.

18909Bu düşünceye sığmaz, aynı olmaz amma, böyle şey olmaz diye inkâra kalkışma. Kusuru aybı benzetişe, anlatışa ver.

Şeyhin, Hakk’tan gelen bir ilham ile, bir gün içinde dört defa dilenmek için bir beyin evine gitmesi, beyin ağır sözlerle onu azarlaması, hakaret etmesi, buna karşılık şeyhin ondan özür dilemesi

18910Şeyh bir gün, dört kere bir yoksul gibi, bir beyin evine dilenmeye gitti.

18911Elinde zenbili, dilinde “Allah için, canı yaratan, sizden bir lokma ekmek vermenizi istiyor.” sözleri vardı.

18912Ey oğul, bunlar tersine çakılmış nallardır. Bu haller aklı külliyi bile şaşırtan, başını döndüren hallerdir.

18913Bey onu görünce, “Ey kötü kişi” dedi, “Sana bir şey söyleyeceğim, yalnız adımı nekese «cimri» çıkarma, bana hasis deme.

18914Bu ne yüzsüzlük, bu ne hayâsızlık, bu ne çeşit iş? Bir günde tam dört keredir geliyorsun!

18915Bu evde seninle ilgilenen kim vardır? Senin gibi küstah bir dilenci görmedim.

18916Bu çeşit kötü bir Abbaslık meydana getirdin de, dilencilerin bile yüzlerinin sularını yerlere döktün, onların namusunu berbâd ettin.

18917Abbas-ı Debsî, bile sana hizmetçi olamaz. Böyle şom nefis, hiçbir dinsizde olmasın.”

18918Şeyh dedi ki: “Beyim, sus! Ben emir kuluyum. İçimdeki ateşi bilmiyorsun, bu kadar coşma.

18919Kendimde, ekmek derdi, ekmek hırsı görseydim, ekmek isteyen karnımı deşerdim.

18920Yedi yıl bu bedenim aşk ateşiyle yandı, kavruldu. Ovalarda üzüm yaprağı yedim, onunla geçindim.

18921Kuru, yahut taze yaprak yediğim için bedenimin rengi yemyeşil oldu.

18922İnsan sûretinde bulundukça, âşıklara kötü zanlarla bakma. Hak âşıklarına insan sûreti bir hicabdır, örtüdür.

18923Akıllı, fikirli kişiler, kılı kırk yardılar, canla başla, semanât bilgisini elde ettiler.

18924Tılsım, büyü, felsefe bilgilerini, hakkıyla öğrenemedilerse de,

18925Mümkün olduğu kadar çalıştılar, elde ettiler, bütün akranlarını, emsallerini geride bıraktılar.

18926Fakat aşk, kıskançlığından kendisini onlardan gizledi. Böyle bir güneş onlara görünmez oldu.

18927Gündüz vaktinde bile yıldızları gören keskin gözden bir güneş, yüzünü gizledi.

18928Sen bu düşüncelerden vazgeç de kendine gel, öğüdümü dinle. Âşıkları sen, aşk gözü ile gör.

18929Vakit dar, can da sevgiliyi gözetlemekte, beklemekte. Şu anda sana özür dilemesine imkân yok.

18930Onların gerçek hallerini anla da, üstlerine düşme, onlara o sözü söyletme. Böylece âşıkların gönüllerini fazla hırpalama, kırma.

18931Sen, onların mânevî neşelerinden, heyecanlarından fena bir zanna düşme, kötü bir düşünceye kapılma. Hiç olmazsa ağır ol, ihtiyatı elden bırakma.

18932Ey bu topluluğa sonradan katılan kişi, gerçekten yapılması gereken iş var. Bir de yapılsa da olur, yapılmasa da olur iş var. Bir de yapılmasına imkân olmayan iş var. İhtiyatlı ol da, sen bu ikisinin ortasında yürü.”

Beyin, şeyhin öğüdünü duyunca ağlaması, şeyhin özünün, gerçekliğinin beyin gönlüne aksetmesi

18933Şeyh bu sözleri söyledi ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Gözyaşları yer yer yanaklarından akmakta idi.

18934Şeyhin hakikati doğruluğu beyin gönlüne aksetti. Zaten aşk her an, görülmemiş bir tencere kaynatır durur.

18935Aşkın hakikati, cansız bir şeye bile tesir eder. Bilen ve anlayan bir kişinin gönlüne dokunsa şaşılır mı?

18936Susanın hakikati sopaya, dağa tesir etti. Hatta o sonsuz denizi bile tesiri altında bıraktı.

18937Ahmed’in hakikati ayın yüzüne tesir etti. Hatta parlak güneşin bile yolunu kesti.18938İkisi de yüz yüze verip ağlamaya başladılar. Bey de ağlıyordu fakir de.

18939Bir saatten fazla ağladılar. Sonra bey ona “Kalk ey ulu kişi” dedi.

18940“Hazineden, ne istiyor isen seç. Gerçi senin bunun gibi yüzlerce ihsana, bağışa hakkın var. Fakat ben sana bıraktım. Sen ne dilersen al.

18941O senin gönlün neye meylederse, neyi arzu ederse seç al. Zaten sana iki dünya da verilse azdır.”

18942Şeyh dedi ki: “Bana böyle izin vermediler. Beğendiğin şeyi eline al demediler.

18943Bu küstahlığı kendiliğinden yapamam. Bir topluma sonradan katılanlar gibi bu eve giremem. Ben bir dilenciyim. Ne sadaka verirlerse onu alırım.”

18944Bu sözleri bahane edip kalktı gitti. Beyin ihsanı candan yapılan, samimi bir ihsan değildi. Zaten kabul etmeye mâni olan da bu idi.

18945Her ne kadar, beyin özü doğru idi. Hileden öfkeden onda eser yoktu. Fakat her doğru şeyhin gözüne görünmezdi. Her gerçeği kabul etmezdi.

18946O, “Allah, bana ‘git, dilenciler gibi ekmek dilen’ diye buyurdu” diyordu.

Gâipten şeyhe bir işaret bir ses geldi dendi ki: “Şu iki senedir emrimize uyarak, zenginlerden aldın, yoksullara verdin. Bundan sonra ver, alma. Elini hasırın altına sok. Biz, o hasırı, Ebu Hureyre’nin dağarcığı gibi yaptık. Ne dilersen orada bulursun. Böylece de dünyadakiler iyice inansınlar ki, bu âlemin ötesinde başka bir âlem var. Orada avucuna toprak alsan altın olur. O âleme ölü gelse dirilir. En büyük uğursuzluk oraya girince, en büyük uğur haline gelir. O âleme, küfür gelse iman olur. Zehir girse, panzehir kesilir. O âlem, ne bu âlemin içindedir, ne de dışındadır. Ne altındadır, ne de üstündedir. Ne bu âleme bitişiktir, ne bu âlemden ayrıdır. Neliksiz, niteliksiz bir âlemdir, o âlem. Her an o âlemden binlerce eser, binlerce numune, «örnek» zuhur eder. Nasıl ki elin yaptığı sanat, gözün bakışı, dilin güzel söz söyleyişi; elin, gözün, dilin ne içindedir, ne dışındadır. Ele, göze, dile ne bitişiktir, ne de elden, gözden, dilden ayrıdır. Akıllıya bir işaret yeter.

18947O iş eri, tam iki yıl dilencilik yaptı. Ondan sonra Hakk’tan emir geldi.

18948Bundan sonra “Ver, fakat kimseden isteme. Biz, sana bu kazanma yolunu gaipten ihsan ettik.

18949Kim senden, birden bine kadar ne isterse istesin elini hasırın altına sok, çıkar.

18950Avucuna toprak alsan altın kesilecektir. Sen bu zahmetsiz hazineden ver, dağıt.

18951Senden ne isterseler, hiç düşünme ver. Bil ki, Allah sana çoklardan da çok ihsanda bulundu.

18952İhsanımızda ne tükenme vardır, ne azalma. Bu ihsan yüzünden ne pişman oluruz, ne de hasret duyarız.

18953Ey güvendiğimiz zat, elini hasırın altına sok da ihsanımız, kötü gözlerden gizli kalsın.

18954Hasırın altında avucunu doldur. Beli kırılmış dilenciye elinle ver.

18955Bundan sonra, başa kakılmayan bitmez tükenmez ihsanımızdan ver. İsteyenlere değerli inciler bağışla.110

18956Yürü; ‘Allah’ın eli, onların elleri üstündedir.’ sırrına mazhâr ol. Hakk’ın eli gibi sebepsiz rızıklar saç.

18957Borçluları, borçlarından kurtar. Yeryüzü örtüsünü yağmur gibi yeşert.”

18958Şeyhin bir yıl da işi gücü bu oldu. Rabbinin kesesinden, altın verir dururdu.

18959Kara toprak, avucunda altın olurdu. Onun yanında Hatem-i Taî111 bile bir dilenci sayılırdı.

Şeyhin, bir şey dileyecek kimsenin dileğini söylemeden önce, onun gönlündeki dileğini bilmesi. Borçluların hallerini, ne kadar borçları olduğunu anlaması. Bu, “halka sıfatlarımla görün” hadisinin belirtisidir.

18960Fakir bir kimse, ihtiyacını söylemeden şeyh onun ne ihtiyacı olduğunu bilir, onun içinden geçeni anlardı.

18961O, beli bükülmüş yoksulun gönlünden ne geçtiyse ona ne fazla ne de noksan olmamak üzere onu verirdi.

18962Ona; “Amca ne bildin ki o bu kadar istiyor, bunu düşünüyor?” dedikleri zaman,

18963Dedi ki; “Gönül evi bomboş, orada yabancı yok. Orası sanki cennet gibi.

18964Orada, Allah aşkından başka bir şey görülmüyor. Orada O’nunla buluşmak hayâlinden başka bir şey yok.

18965Ben gönül evini, iyiden de kötüden de sildim süpürdüm. Evim yalnız Allah aşkıyla dolu.

18966Orada, Allah’tan başka ne görürsem bilirim ki benim değildir. Benden bir şey isteyen dilencinindir.

18967Bir suda hurma fidanı, yahut hurmanın ekilmiş hilâl biçimine dönmüş dalı görünse, o akis dışardaki fidanın, dışardaki dalın aksidir.

18968Ey yiğit! Durgun bir suda bir sûret, bir akis görürsen, o, dışarda bulunan kişinin aksidir.

18969Fakat suyun duru olması, içinde pisliğin bulunmaması, beden ırmağının, kötü huylardan temizlenmesi şarttır.

18970Suda bulanıklık, gizlilik ve çerçöp kalmamalıdır. O suya insanın yüzü aksetsin, görünsün.

18971Ey mânâdan yoksul zavallı, bedeninde toprakla karışmış sudan başka ne var? Ey gönül düşmanı, suyu topraktan pislikten ve çerçöpten temizle.

18972Hâlbuki sen, her an uyku ile yemek ve içmekle, şu ırmağa daha fazla toprak serpmekte, bulanıklığını arttırmaktasın!”

Şeyhin, halkın içinden geçenleri bilmesinin sebebi

18973O suyun içinde bunlar yok da onun için dışardaki yüzler ona aksediyor, orada görünüyor.

18974Hâlbuki senin için, günlük temizlenmemiş. Gönül evin şeytanla, maymunla, canavarlarla doludur.

18975Ey eşek, inadınla eşeklikte kaldıkça, Mesih’e mensub ruhların kokusunu nereden alacaksın?

18976Orada, bir hayâl baş gösterse bile o hayâlin hangi pusudan baş çıkardığını nereden anlayacaksın?

18977İçindeki hayâllerin süpürülmesi için, bedenin zâhitlikle hayâle dönmesi gerekir.

Tilkinin hile ile eşeğe binmesi

18978Eşek, bir hayli çalıştı, tilkiyi başından kovdu. Fakat, köpek gibi acıkmıştı. Açlık kendisinden ayrılmıyordu. Âdeta ona eş olmuştu.

18979Hırsı üstün geldi. Sabrı zayıfladı. Ekmek sevdası nice boğazları kesmiştir.

18980Bu sebeptendir ki kendisine hakikatler, gerçek bilgiler verilmiş olan peygamberimiz: “Az kaldı ki yoksulluk, küfür sayılacaktı. Yâni fakirlik, kâfirlik olacaktı” diye buyurdu.

18981O eşek, açlığa esir olmuştu. “Bu hile bile olsa, zaten açlıktan ölmek üzereyim” dedi.

18982“Hiç olmazsa, şu açlık azabından kurtulurum. Yaşayış, hayat bu ise, ölüm bence daha iyi.”

18983Eşek, o gece tevbe etmiş, and içmişti ama sonunda eşekliğinden tevbesini de bozdu, andını da.

18984Hırs insanı kör eder, ahmak eder. Bilgisiz bir hale kor. Ahmaklara ölümü kolaylaştırır.

18985Ölüm, eşeklerin canlarına kolay bir şey değildir. Çünkü onlarda ebedî can yoktur.

18986Ebedî canı olmayan kimse, bir şakidir, kötü kişidir. Onun ölümü istemesi ahmaklığındandır.

18987Çalış, gayret sarf et de canın ebedîleşsin. Ölüm günü de elinde, bir azığın bulunsun.

18988Eşeğin, rızık verene itimadı, güveni yoktu ki cömertlik, gayb âleminden ona rızık saçsın.

18989Gerçi zaman zaman ona bir açlık verdi, verdi amma Allah’ın lûtfu ihsanı onun rızıksız bırakmadı.

18990Açlık olmasa bile, mideyi tıkabasa doldurmaktan, mide ekşimesinden sonra, sende yüzlerce hastalık başgösterir.

18991Açlık zahmeti, hem güzellik hem hafiflik, hem de ibadet amel bakımından, o hastalıklardan elbette iyidir.

18992Açlık zahmeti, öbür zahmetlerden daha temizdir. Bilhassa açlıkta yüzlerce fayda, yüzlerce hüner vardır.

Az yemenin, mideyi tıka basa doldurmamanın faydaları, iyilikleri

18993Şunu iyi bil ki açlık, ilaçların pâdişahıdır. Açlığı, canla başla benimse, onu hor görme.

18994Bütün hastalıklar, açlıkla iyileşir. Bütün güzel yemekler aç olmadıkça hoşa gitmez.

18995Adamın birisi küflenmiş ekmek yiyordu. Başka bir adam; “Ne diye bu kadar iştaha ile, bu kadar hırsla yiyorsun” diye sordu.

18996Adam dedi ki: “Sabrın sonunda açlık iki misli arttı mı arpa ekmeği bile bana helva gibi olur.

18997Sabrettim, sabırlı oldum mu; daima helva yemiş olurum.”

18998Fakat açlık herkese zebûn olmaz. Herkes onu elde edemez. Bu açlık, hadden aşırı bir otlaktır.

18999Açlık, güçlü kuvvetli arslanlar gibi olsunlar diye, Hakk’ın has kullarına verilmiştir.

19000Açlığı, her değersiz adi yoksula hiç verirler mi? Evet az değil ki, onu adam olmayanın önüne korlar.

19001“Ye” derler. “Sen ancak buna lâyıksın. Sen, su kuşu değilsin. Ekmekle beslenen kuşsun.”

Bir şeyhin, müridinin kalbinden geçenleri bilmesi. Onun hırsını anlaması ve ona nasihat vererek Allah’ın emriyle, bu öğüt yüzünden ona, Allah’a tevekkül kuvvetini bağışlaması

19002Bir şeyh, müridi ile durmadan dinlenmeden bir şehre ulaştı. O şehirde ekmek sıkıntısı vardı.

19003Müridin gönlünde, gaflet yüzünden Hakk’a olan bağlılığının azlığından, her an açlık korkusu ve kıtlık endişesi artmaktaydı.

19004Şeyh, durumu anlamış, müridin gönlünden geçeni sezmişti. Ona dedi ki: “Ne vakte kadar, bu elem ve ızdırap içinde çırpınacaksın?

19005Ekmek derdi ile yanıp yakılıyorsun. Sabır ve tevekkül gözünü yummuşsun.

19006Merak etme. Sen, o yüce nazeninlerden, Allah’ın has kullarından değilsin ki seni cevizsiz, kuru üzümsüz bıraksınlar.

19007Çünkü açlık, Allah’ın sevgili ve has kullarının gıdasıdır, rızkıdır. Böyle bir rızık senin gibi ahmak bir dilenciye hiç nasib olur mu?

19008Boş yere üzülme sen. O üstün varlıklardan değilsin ki bu mutfakta ekmeksiz kalasın.”

19009Midesine düşkün, bu değersiz oburlara kâse üstüne kase sunulur. Ekmek üstüne ekmek verilir.

19010Midesine düşkün böyle bir adam ölünce, ekmek önüne düşer de ona ‘Ey açlık korkusundan kendini öldüren kişi’ der. 19011‘İşte, sen göçüp gittin. Öldün, ekmek kaldı. Haydi, kalk da uğrunda can verdiğin ekmeği al bakalım. Ey kendini açlık korkusuyla öldüren kişi!..’

19012Kendine gel, Allah’a tevekkül et de elin ayağın titremesin. Senin rızkın, senin ona âşık oluşundan daha fazla sana âşıktır.

19013Rızkın sana âşıktır. O, senin sabırsızlığını bilir de emekliye emekliye sana doğru gelir Ey rızkının geç kaldığından korkan zavallı!

19014Sabrın olsaydı, rızkın gelir âşıklar gibi sana sarılırdı.

19015Açlık korkusuyla neden böyle titriyorsun? Allah’a tevekkül ile pekâlâ tok yaşanabilir.”

Büyük bir adada bir öküz varmış. Hak Teâlâ o büyük adayı, öküz otlasın diye nebatlarla, çiçeklerle doldurmuştu. Öküz akşama kadar adada bulunan bütün çiçekleri yer, otlar, semirir bir dağ parçasına dönermiş. Gece olunca, “Bütün otları otlayıp bitirdim, yarın ne yiyeceğim” diye korkuya düşer, derde kapılır, uyuyamaz ve çok zayıf düşermiş. Sabah olup ortalık ağarınca bütün adayı, dünkünden daha yeşil daha bol çayır ve çimenle dolmuş bulur. Yine otlamaya başlar, hepsini yer semirir, gece olunca da aynı derde düşermiş. Yıllar boyunca bu, böyle sürmüş gitmiş. Fakat o öküze bir türlü, Allah’a karşı îtimad, güven gelmemiş.

19016Dünyada yemyeşil otlarla dolu bir ada vardı. Orada ağzının tadını bilen, obur bir öküz tek başına yaşardı.

19017O öküz, akşama kadar orada otlar, bütün otları yer içer, iriyarı semiz bir hale gelirdi.

19018Gece olunca, “Yarın ne yiyeceğim” diye dertlenir, derdinden düşüncesinden zayıflar, bir kıla dönerdi.

19019Sabah olunca ada yine yeşerir, çayır çimen ta bele kadar boy atardı.

19020Öküz, öküz açlığı ile yeşilliğe dalar, akşama kadar ne varsa hepsini otlar, bitirirdi.

19021Yine semirir, irileşir şişer, bedeni yağla dolar kuvvetlenirdi.

19022Akşam olunca yine açlık korkusuna düşer, bu korku ile titremeye başlar, yine zayıflardı.

19023“Yarın, otlama vakti gelince ne yiyeceğim, ne edeceğim” diye düşünür, üzüntüye kapılırdı. Senelerden beri o öküzün bu hali sürdü gitti.

19024“Bu nice yıldır şu yeşillikte otluyorum. Bu çimenlikte karnımı doyuruyorum”, diye düşünmezdi.

19025Hiçbir gün rızkım azalmadı. “Bu korku, bu içimin yanışı nedir?” diye aklına getirmezdi.

19026Akşam oldu, karanlık bastı mı o semiz öküz; “Eyvah rızkım kalmadı” der, yine zayıflardı.

19027O öküz, nefistir. O adadaki otlarla çimenlerle dolu o ova da dünyanın sembolüdür. Nefis ekmek korkusuyla boyuna zayıflar, durur.

19028Gelecek günlerde ne yiyeceğim, yarının rızkını nereden elde edeceğim diye düşünür durur.

19029Yıllardır yedin, yiyorsun. Yiyeceğin eksilmedi. Artık geleceği bırak da biraz geçmişe bak.

19030Yediğin içtiğin şeyleri hatırla. Geleceğe bakma da az sızlan, az kederlen.

Arslanın eşeği avlaması, çalışıp çabalarken susaması, su içmek için kaynağa gitmesi. O dönünceye kadar tilkinin hayvanın en güzel yerleri olan ciğerleri ile yüreğini ve böbreklerini yemesi. Arslan gelince, eşeğin ciğerlerini, yüreğini bulamayıp tilkiye; “Nerede bunun ciğeri ile yüreği?” diye sorması; tilki, “Onda yürek ve ciğer olsaydı, o gün o korkunç hali gördükten sonra yine döner buraya gelir miydi?” diye cevap verdi. Cenâb-ı Hak da kâfirler hakkında, “Duysaydık, yahut düşünür olsaydık, şu çılgın cehennemlikler içinde bulunmazdık” diye buyurmuştur.

19031Tilkicik, eşeği tâ arslanın yanına kadar götürdü. O yiğit arslan da eşeği paramparça etti.

19032O canavarlar sultanı, savaştığından yorulup susadı. Su içmek için kaynağa gitti.

19033Tilkicik, o zamanı fırsatı bildi. Eşeğin ciğerleri ile yüreğini yedi.

19034Arslan, kaynaktan dönüp eşeği yemeye gelince, ciğeri ile yüreğini aradı. Fakat ne yürek vardı, ne de ciğer.

19035Tilkiye; “Ciğeri nerde, yüreği ne oldu?” diye sordu. Çünkü canavarlara bu iki uzuv kötü gelmez. Hatta bunları severler.

19036Tilki; “Onun ciğeri yahut yüreği olsaydı, buraya bir kere daha gelir miydi” dedi.

19037“O kıyameti, o korkuyu, o kaçışı, o dağdan otlayışı gördükten sonra onun burada ne işi vardı?

19038Eğer, eşeğin ciğeri yahut yüreği olsaydı, yine kalkar bir kere daha senin yanına gelir miydi?”

19039İçinde gönül nuru bulunmayan gönül, gönül değildir. Can olmadıktan sonra beden, topraktan başka bir şey değildir.

19040İçinde can nuru olmayan kandile, kandil deme, o, içine idrar konmuş bir şişedir.

19041O şişe, o kap insan yapısıdır. Ama kandilin nuru Allah’ın ihsanıdır.

19042Hâsılı, kaplarda sayı olur, çokluk bulunur amma alevlerde ancak birlik vardır.

19043Altı kandilin ışığını bir araya getirseler, yâni bir yere yanan altı kandili koysalar, onların ışıklarında, nurlarında sayı ve çokluk olmaz.

19044O Yahudi, kaplar yüzünden müşrik olmuştur. O mü’min ise nuru görmüş, birliği anlamıştır.

19045Ruhun gözü, kaba düşerse Şit’112le Nûh’u iki görür.

19046Derenin suyu varsa deredir. İnsanın da canı varsa insandır.

19047Bunlar, insan değillerdir. Sûretten ibarettirler, insan sûretine bürünmüşlerdir. Bunlar, ekmek ölüleri, şehvet kurbanlarıdır.

Acaib bir hale düşerek, tuhaf bir duyguya kapılarak gündüzleri pazarda fenerle dolaşan rahibin hikâyesi

19048Vaktiyle birisi vardı. Gönlü aşkla yanışla doluydu. Gündüzleri eline fener alır, çarşıda pazarda gezer, dolaşırdı.

19049Boşboğazın biri ona dedi ki: “Böyle güpegündüz elinde bir fenerle her dükkânda ne arıyorsun?

19050Mumla, fenerle, gün ışığında ne arıyorsun? İnsanlarla alay mı ediyorsun?”

19051 “Her tarafta, ilâhî nefesle diri olan gerçek adamı, daha doğrusu, gönlü ilâhî marifetle dolu bir insan arıyorum” diye cevap verdi.

19052“Böyle bir adam var mı?” Bu sözü duyan birisi dedi ki; “Ey hür bilgin görmüyor musun? Bu pazar, çarşı adamlarla dolu.”

19053Elinde fener olan adam, “Ben dedi, iki yol ağzı caddede, hiddetlendiği, öfkelendiği zaman hırsa, şehvete kapıldığı vakit kendine hâkim olan kişiyi arıyorum.

19054Öfkelendiği zaman, şehveti uyandığı vakit kendini tutan sabreden adam nerede? İşte, ben sokak sokak, mahalle mahalle böyle bir insan arıyorum.

19055Dünyada bu iki hale dayanan, sabreden adamı. Bu gün ona ben canımı feda edeyim. Böylesini bana gösterin.”

19056Bu sözleri duyan birisi; “Pek nadir bulunur bir şey arıyorsun, fakat, sen galiba kazanın, kaderin hükmünden gafilsin. Bunlardan haberin yok, etrafına iyi bak” dedi.

19057Sen aslı bırakmışsın, asıldan habersizsin, teferruata dalmışsın, Furua bakıyorsun. Biz teferruattan ibaretiz. Asıl olan kader hükümleridir.”

19058Kaza ve kader, dönen gökyüzünün yolunu şaşırtır. Kaza ve kader yüzlerce Utarit’ı ahmaklaştırır.

19059Çâreler dünyasını daraltır, demiri mermeri bile eritir, su haline getirir.

19060Ey bu yolu adım adım adımlamaya karar veren kişi, sen hamın hamısın, hamın hamısın. Hamın hamı.

19061Değirmen taşının dönüşünü görünce, gel de onu döndüren derenin suyunu seyret.

19062Havaya yükselen tozu ve toprağı görüyorsun. Bir de tozu toprağı havalandıran estiren rüzgârı gör.

19063Düşünce tencerelerinin kaynadığını görüyorsun. Aklını başına al da onu kaynatan ateşi de gör.

19064Cenâb-ı Hakk, Eyyub Aleyhisselam’a ihsanlarını hatırlatırken “Ben, her kılına bir sabır verdim”, dedi.

19065Ey Eyyub, kendine gel de sabrına bu kadar bakma. Sabrı gördün, bir de o sabrı vereni gör.

19066Ne zamana kadar dolabının dönüşünü seyredeceksin? Göreceksin... Başın çevir de şu tez akıp giden suyu da gör.

19067Onun hikmetlerini görüyorum diyorsun ama, onları görüşün pek iyi belirtileri, alâmetleri vardır.

19068Köpüğün dönüşünü şöyle bir gördün, ehemmiyet bile vermedin. Hikmetler karşısında şaşırıp kalmak istiyorsan, denize bak.

19069Köpüğü gören sırlar söyler, denizi gören ise hayran olur, kendinden geçer.

19070Köpükleri gören niyetlerde bulunur. Denizi gören ise gönlünü deniz haline getirir.

19071Köpükleri dalgaları gören, sayıya hesaba, kitaba düşer! Denizi görense irâde ve ihtiyârını terk eder.

19072Köpüğü gören, dönüp dolaşmaya koyulur, çırpınır durur. Denizi görenin içinde kötülükler kalmaz, temiz bir hal alır.

Müslümanın bir Mecûsiyî dîne davet etmesi

19073Adamın biri, bir Mecûsiye: “Haydi gel, Müslüman ol da mü’minler arasına karış” dedi.

19074Mecusi dedi ki: “Cenâb-ı Hak isterse imana gelirim. Lûtfunu, ihsanını çoğaltırsa yakîn elde ederim, imanım kökleşir, kuvvetlenir.”

19075Müslüman dedi ki: “Allah senin imana gelmeni istiyor, canını cehennemin elinden kurtarmak için mü’min olmanı dilemektedir.

19076Ama kötü nefsin, o çirkin şeytan, seni kâfirlik tarafına, ateşin yandığı tapınağa doğru çekmektedir.”

19077Mecusi dedi ki; “Ey insaflı kişi, mademki onlar üstün gelmekte, ben de onlara dost olurum. Güçlü, kuvvetli olanı severim, onun tarafını tutarım.

19078Zaten galip olana, üstün gelene dost olabilirim. O tarafa düşerim, o tarafa meyil ederim. Çünkü ancak galip olanın çekme gücü vardır.

19079Cenâb-ı Hakk, benden sıdk, doğruluk, çok bağlılık istiyormuş, isteği yerine gelmedikten sonra, o isteğin ne faydası var?

19080Nefisle şeytân, kendi dileklerini yürüttükten ve yaptırdıktan sonra, Allah’ın inayetinin artık ona faydası olmaz demektir.

19081Sen bir köşk, bir saray yaptırdın, onu yüzlerce nakışlarla, resimlerle süsledin, yücelttin.

19082O güzel kasrın, hayır yurdu olmasını, bir mescid olarak kullanılmasını istedik.. Bir başkası geldi, orasını kilise yahut manastır yaptı.

19083Yahut sen, bir kumaş dokudun. Giyinmek için ondan kendine bir kaftan yapmak istedin.

19084Onu kaftan yapmak istedin, bir düşman zorla aldı. Sana inat o kumaştan bir şalvar yaptı.

19085Canım efendim, kumaşın, üstün olanın dileğine uymaktan başka elinden ne gelir? Bunun başka ne çaresi vardır?

19086Kumaş sahibi alt oldu, yenildi. Bunda kumaşın suçu ne? Üstün olana, alt olmayan kim?

19087Birisi gelir, sahibinin isteği yokken, tarlasına yurduna diken ekerse,

19088Bu vaziyette, elbette ev sahibi horluğa düşer, üzülür. Çünkü onun istemediği bir şey olmuştur. Horluk çaresizlik gelip ona çatmıştır.

19089Ben taze ve genç olduğum halde, böyle hor ve rezil bir kimsenin dostu olunca, alçalır köhneleşirim.

19090Nefsin dilediği olduktan sonra artık “Allah dilerse olur” demek bir istihzadan, bir alaydan ibarettir.

19091Ben, ister Mecûsîlerin aybı kusuru olayım, ister kâfir olayım. Ben, Allah hakkında böyle bir zan beslemem.

19092Bir kimse, O’nun dileği olmadan O’nun mülkünde buyruk sahibi olsun. Buna imkân yoktur.

19093Birisi, Onun mülkünü ele geçirsin de nefes almayı yaratan, nefes bile almasın. Bir kelime bile söylemesin. Böyle şey olmaz.

19094Eğer, Allah bir adamdan, şeytanı sürüp kovmak diler de buna rağmen şeytan, her an o adamın derdini arttırırsa,

19095Bu şeytana kul olmak gerekir. Çünkü her yerde, her mecliste üstün çıkan, buyruk sahibi olan o.

19096Ben, aman şeytan bunu, bu imânı elimden almasın diye çırpınırken, lûtuf sahibi Allah, nasıl olur da elimi tutmaz?

19097Şeytanın dilediği oluyorsa, artık benim işimi kim düzene koyacak? Benim halim nice olacak?”

Rahman’ın kapısında şeytanın hali

19098Hâşâ, Allah hakkı için. Allah, neyi dilerse o olur. O, mekân âleminde de buyruk sahibidir, mekânsızlık âleminde de.

19099Hiçbir kimse, O’nun mülkünde, O’nun emri olmadıkça bir kılı bile kımıldatamaz.

19100Mülk, O’nun mülküdür. Ferman O’nun fermanıdır. O’nun yarattığı şeytan, O’nun kapısında en değersiz bir köpektir.

19101Türkmenin kapısında bir köpek olsa, o köpek onun kapısına yüz tutar, o kapıya baş kor yatar.

19102Evdeki çocuklar, o köpeğin kuyruğunu çekseler, ses çıkarmaz aldırmaz. Onlara boyun eğer.

19103Fakat yoldan bir yabancı geçince, ona erkek arslan gibi saldırır.

19104Çünkü, “Onlar kafirlere karşı şiddetlidir113” Onlar, dosta gül olurlar, düşmana diken kesilirler.

19105Türkmen, köpeğine tutmaç114 suyundan verir. O da buna razı olur ve bekçilik yapar.

19106İşte Allah’ın yarattığı yüzlerce düşünce, yüzlerce hile öğrettiği de şeytan köpeğidir.

19107Allah, yüzlerin suyunu ona gıda etmiştir. İyinin de yüzünün suyunu döker, kötünün de.

19108Halkın yüz suyu, imanı ve şerefi ona verilen tutmaç suyudur. Köpek şeytan onu içer, onunla gıdalanır.

19109Kudret çadırının önünde, onun canı nasıl olur da Allah’ın takdirine, hükmüne kurban olmaz? Sen söyle.

19110İyilerden de, kötülerden de sürü sürü insanlar, “Ellerini, kollarını yere döşemiş, köpek gibi o kapıya yönelmişlerdir.”115

19111Hepsi de Ulûhiyet mağarasının kapısında köpek gibi yatmışlar, bedenlerinin her zerresi emir beklemektedir. Damarları atmakta, kulakları kiriştedir.

19112Ey köpek şeytan, halk bu yola ayak bastı mı, Onları bir imtihandan geçir bakalım.

19113Saldır, onlara engel ol, dikkatle bak. Doğrulukta, bunların hangisi erkek, hangisi dişi, ayırt olsun. Belli olsun.

19114“Allah’a sığınırım” sözü niçin söylenir? Köpek nefis, kızıp saldırmaya başlayınca, değil mi?

19115Ey Hıta Türkü, “Allah’a sığınırım” demek; köpeğe bağır, onu azarla da yol açılsın, demektir.

19116Bu köpeğe mâni ol yolu aç da, çadırının kapısına geleyim. Cömertliğinden, yüksek mevkiinden bir dilekte bulunayım.

19117Türk, köpeğin saldırışından âciz kalırsa, bir şey yapamazsa, “Allah’a sığınırım” demek, bu feryad etmek yerinde değildir.

19118O vakit, Türk de “Ben de bu köpekten Allah’a sığınırım. Bu köpeğin yüzünden ben de yurdumda aciz kalmışım”, der.

19119“Ey misafir, sen bu kapıya gelemiyorsun ya, ben de azgın köpeğin yüzünden kapıdan dışarı çıkamıyorum”, der.

19120Hal böyle olunca, artık Türkün de toprak başına. Konuğun toprak başına. Çünkü bir köpek ikisine de binmiş, ikisinin de boynunu bağlamış.

19121Hâşâ, Allah hakkı için Türk bir bağırdı mı köpek de kim oluyor? Erkek arslan bile olsa kan kusar.

19122Ey kendini Allah arslanı sanan, yıllar geçti sen ise hâlâ nefis köpeğine bir şey yapamıyorsun, ona karşı âciz kalmışsın!

19123Bu köpek, nasıl olur da senin için av avlar? Sen kendin açıkça o köpeğe av olmuşsun.

Sünni mü’minin, cebrî kâfire cevap verip kulun ihtiyârı olduğuna dair delil göstermesi, ihtiyarı isbat etmesi Sünnet öyle bir yoldur ki; peygamberler, hepsinin üzerine selâmlar olsun o yolda yürümüş, ayakları ile çiğneyip açmışlardır. O yolun sağında cebr çölü vardır. O çöle düşen, kendisinde ihtiyâr olduğunu görmez. Emir ve nehyi inkâr edip «yâni-bunu yap, bunu yapma buyruklarını» te’vile, kendi görüş ve yorumlama yoluna sapar. Halbuki emir ve nehyin inkârından, emre uyanların yeri olan cennet ile, emre uymayanların ceza yeri olan cehennemin inkârı çıkar. Artık iş nereye varır? Ben söylemeyeyim, akıllıya bir işaret yeter. Yine o yolun, yâni sünnet yolunun solunda kudret çölü bulunmaktadır. Bu yola sapan da, yaratanın kudretini, halkın kudretine mağlûb olmuş, alt olmuş bilir. Bundan da öyle fesatlar meydana gelir, öyle bozuk düzenler doğar ki, o cebri Mecûsi onları sayıp dökmüştür.

19124Mü’min; “Ey cebrî”, dedi. “Sen, söyleyeceklerini söyledin. Şimdi beni dinle, ben de cevap vereyim.

19125Ey satranç oynayan, sen oyununu oynadın. Şimdi dikkatle düşmanının oyununu seyret.

19126Kendi özür mektubunu okudun, Sünninin de mektubunu oku. Ne diye öyle şaşırıp kaldın?

19127Kaza ve kader hususunda, cebri görüşüne göre nükteler söyledin. Şimdi macerayı dinle de onun sırrını benden duy.

19128Şüphe yok ki, bizim bir ihtiyârımız vardır. Duyguyu inkâr edemezsin, bu apaçıktır.

19129Taşa hiç kimse, gel buraya demez. Bir kerpiç parçasından hiç kimse vefa beklemez.

19130Hiç kimse bir adama, haydi uç demez. Yahut da kör bir adama; Ey kör kişi, bana bak, beni gör, demez.

19131Allah “Köre günâh yok116” dedi; güçlükleri açıp kolaylaştıran Allah kimseyi güce sokar mı?

19132Hiç kimse taşa, geç kaldın demez. Hiç kimse sopaya, ey sopa neden bana vurdun, diye söylenmez.

19133Hiç kimse, zorda kalandan böyle bir şey isteyemez. Birisi mazur olan kimseye böyle sözler söyler yahut onu döğer mi?

19134Emir, nehy, öfke, lûtuf ve azarlamak, ancak ihtiyârı olan kişiyedir.

19135Zulümde de ihtiyârımız vardır, sitemde de. Ben şu şeytandan, şu nefisten söz açtım ya, maksadım zâten bu idi.

19136İhtiyâr, senin içinde oturmaktadır. O, bir Yusuf görmedikçe elini kesmez.

19137İhtiyar, dilek, nefistedir. Dilediği şeyin yüzünü görür de ondan sonra kol, kanat açar.

19138Köpek yatmış uyumuştur. İhtiyârı da kaybolup gitmiştir. Fakat işkembeyi gördü mü kuyruğunu sallamaya başlar.

19139At, arpayı görünce kişnemeye başlar. Kediye et gösterilince miyavlar.

19140İhtiyârın, isteğin harekete geçmesine görüş sebep olur. Görüş, körük gibidir. Ateşten kıvılcım çıkarır.

19141İblis yol gösterip sana “Vis”den haber getirince, ihtiyârın harekete geçer.

19142Birisine, dilediğini arz etti mi, uykuda olan ihtiyâr «istek» derhal gözünü açar.

19143Melek de şeytanın inadına hayırlı gösterir, gönle bir coşkunluk salar.

19144Böylece, hayır işlemek hususunda ihtiyârın harekete geçer. Bir şey gösterilmeden önce her iki huy da uykuda idiler.

19145Şu halde melek de şeytan da ihtiyârın damarlarını harekete geçirerek sana yapılacak şeyleri gösterirler.

19146İlhamlarla ve süslerle sendeki hayır şer dileği, bir iki on olur. On kişinin gücünü elde edersin.

19147Ey aziz kişi, namazın dışındaki işlerin helâl olması için, namazdan çıkarken meleklere selâm vermek gerektir.

19148Yâni “Ey melekler, ilhamınızla güzelim duanızla, bana namaz kılmak ihtiyârını verdiniz. Size selâmlar teşekkürler.”

19149Günâh işledikten sonra da tutar, iblise lanet edersin. Çünkü bu kötü yola, onun yüzünden düştün.

19150Bu iki zıt varlık, şeytan ile melek gayb perdesi ardından gizlice sana şerri ve hayrı gösterirler ve tavsiye ederler.

19151Fakat gözünün önünden gayb perdesi kalkınca seni hayır ve şerre sevk edenlerin yüzlerini görürsün.

19152Burada gizlenerek sana söz söyleyenlerin bunlar olduğunu sözlerinden açıkça tanırsın.

19153Şeytan; “Ey tabiatına ve tenin isteklerine esir olan kişi, ben günâh işlemeye seni zorlamadım. Sadece günâhı sana gösterdim” der.

19154Melek de, “Ben sana, bu sevinç yüzünden gamın artar demedim mi?” der.

19155“Falan gün böyle demedim mi? Cennetlerin yolu şu taraftadır diye söylemedim mi?”

19156Melekler, “Biz, senin can dostunuz. Canına can katarız. Senin atana ihlâs ile secde edenlerdeniz” derler.

19157Şimdi de sana hizmet etmek istiyoruz. Hizmet edilmeye lâyık olman için seni çağırıp durmadayız.

19158Bu şeytanlar ise atan Hz. Âdem’e düşman idiler. “Secde ediniz” emrine uymadılar.

19159Fakat sen, şeytana uydun da bizi bir yana attın. Hizmetlerimizin hakkını tanımadın.

19160Şimdi biz de meydandayız onlar da meydanda. Sözümüzden sesimizden bizi tanı.”

19161Gece yarısı dosttan gizli bir ses dinlersen, seher vaktinde ortalık ağarınca onun söz söyleyişinden bilir, anlarsın ki gece yarısı konuşan o dost idi.

19162Geceleyin iki kişi sana haber getirseler ve bir şeyler söyleseler, sabahleyin ikisini de seslerinden tanırsın.

19163Geceleyin arslan ve köpek seslerini duyabilirsin fakat karanlık yüzünden ikisini de göremezsin.

19164Fakat gündüz olunca, yine o sesler geldiği vakit akıllı adam gelen seslerin hangi hayvana ait olduğunu anlar.

19165Sözün hülâsası şu ki; şeytan ile ruh, her ikisi de insana şerri ve hayrı gösterirler. Bunların her ikisi de ihtiyârın olduğuna delildir.

19166Bizde görünmeyen gizli bir ihtiyâr var. Gönülde iki duygu belirince ihtiyâr artıyor ve harekete geçiyor.

19167Hocalar çocukları döverler fakat bu işi kara taşa yaparlar mı? Kara taş terbiye kabul eder mi?

19168Hiç taşa “Yarın gel gelmezsen seni fena halde cezalandırırım”, der misin?

19169Akıllı bir insan kerpici döver mi? Kimse taşı azarlar mı?

19170Akıl bakımından cebir, kadere inanmaktan daha beterdir. Çünkü cebri olan kimse, bu inançla kendi duygusunu da inkâr ediyor demektir.

19171Ey oğul, kadere inanan hiç olmazsa duyguyu inkâr etmez. Zaten Allah’ın işi duyguya sığmaz ki.

19172Büyük Allah’ın fiilini inkâr eden kimse, delilin delâlet ettiği şeyi de inkâr ediyor demektir.

19173Kaderiyye inancında olan; “Duman var, ateş yok. Mum ışığı mum olmaksızın da ışıktır” demektedir.

19174Cebriye mezhebinde ise, ateşi görüyor da inkâr etmek için “ateş yok” der, diyor.

19175O, o kadar inkâr yoluna sapmış ki; ateş elbisesini yakıyor da hâlâ ateş yok diyor. Elbisesini dikiyor da, hâlâ iplik yok diye söyleniyor.

19176Sözün hülâsası şu ki, cebir davasını gütmek “sofistlik” «şüphecilik»dir. Bu yüzden Hakk’ı inkâr edişten de beterdir.

19177Allah’ı inkâr eden; “Âlem vardır, Rabb yoktur. Rabb olmadığı için ‘Ya Rabbî’ diyene cevap verilmez” der.

19178Cebriye inancında olan kişi ise “bu dünya hiç yoktur” der «Sofist: Şüpheci» ise, tereddüt, şüpheler içinde kıvranıp durur.

19179Bütün âlem; “Şunu getirme bunu getir. Şunu yapma bunu yap” diye ihtiyârın ikrar eyle.

19180Fakat Cebrî “Emir ve nehiy diye bir şey yoktur” diye söylenir durur. Ona göre “İhtiyar” da yoktur. Buna inanmak hatadır.

19181Arkadaş duyguyu hayvan bile ikrar eder. Fakat bunun delilini anlamak çok ince bir şeydir.

19182Çünkü bizde ihtiyâr olduğunu hissederiz. İhtiyarımız olduğundan ötürü, bize bir iş teklif etmek güzel gelir.

İhtiyar dediğimiz, bir şeyi yapmama dileği gibi, vicdanî idrak ile biz çaresizliği, öfkeyi, hoşgörülüğü, sıkıntı ve belaya sabır ve tahammül eylemeyi, tokluğu ve açlığı anlarız. Duygu ile, sarıyı kırmızıdan, büyüğü küçükten, acıyı tatlıdan miski pislikten ayırt ederiz. Dokunmakla da yumuşağı katıdan, sıcağı soğuktan, yakıcı sütü sıcak sütten, yaşı kurudan, duvarı ağaçtan ayırt etmiş oluruz. Şu var ki, vicdani anlayışı inkâr eden, hissi ve duyguyu da inkâr eder. Hatta daha da ileri gider. Şu da bir hakikat ki, vicdani anlayış, yâni iç duygular, dış duygulardan daha da açık olarak duyulur. Dış duyguya engel olmak duygunun meydana geleceği yolu kesmek, bağlamak mümkündür. Fakat vicdani anlayışı men etmenin imkânı yoktur. Akıllıya bir işaret kâfidir.

19183Vicdanî anlayış duygu yerine geçer. Bunların her ikisi de bir kapıya çıkar.

19184Bu anlayışa, yap-yapma diye emir vermek, onunla maceralara girişip sözler söylemek yerindedir.

19185“Güzelim, yarın bunu yapayım, yahut onu yapayım” demen “ihtiyâr”ın varlığını isbat etmektedir.”

19186Yaptığın kötülüklerden ötürü duyduğun pişmanlık da ihtiyârına delalet eder. Demek ki kendi ihtiyârınla pişman oldun, doğru yolu buldun.

19187Bütün, Kur’ân emirdir, nehiydir. Başa gelecek musibetlere karşı insanları uyarmaktır. Mermer taşa emredildiğini kim görmüştür?

19188Hiçbir bilen, hiçbir akıllı bunu yapar mı? Kerpice taşa kızar da kin güder mi?

19189Ey ölüler, ey ellerinden bir şey gelmeyenler, böyle yapın, şöyle edin dedim. Neden yapmadınız der mi?

19190Akıl tahtaya taşa nasıl olur da hükmeder? Savaşçı nasıl olur da resimle savaşır?

19191“Ey eli bağlı ayağı kırık köle haydi mızrağı eline al da gel savaşa katıl”, der mi?

19192Yıldızları, gökyüzünü yaratan Cenâb-ı Allah, nasıl bilgisizce emir ve nehiyde bulunur?

19193Ey cebrî; “kulda ihtiyâr yoktur” diye aklınca Hak’tan aczi giderdin amma hâşâ O’na, bilgisiz akılsız, dedin.

19194“Kader yoktur. Kul dileği ile kendi ihtiyârı ile iş yapar” sözünde hiç olmazsa acizlik yoktur. Olsa bile cahillik, acizlikten beterdir.

19195Türk, kereminden konuğa,”Kapıma köpeksiz gel, yırtık hırka ile gelme” der.

19196“Falan taraftan edeplice yavaşça gel de köpeğim sana ağzını açmasın dişini göstermesin” diyor.

19197Sen ise bu sözün tam aksini yapıyor kapıya gidiyorsun. Elbette köpek seni ısırır.

19198Kulların, kölelerin gittiği gibi git de otağ sahibinin köpeği yumuşak davransın, seni sevsin.

19199Sen tutar kendinle beraber bir köpek yahut bir tilki götürürsen elbette her çadırın altından bir köpek çıkar sana saldırır.

19200Allah’tan başkasında ihtiyâr yoksa, ne hakla suçluya kızıyorsun?

19201Nasıl oluyor da düşmana diş biliyorsun, nasıl oluyor da onun günâhını ve suçunu görüyorsun?

19202Evin çatısından bir tahta düşse de seni adamakıllı yaralasa.

19203Çatıdan düşen tahtaya hiç kızar mısın? Ona kin besler misin?

19204Neden bana vurdun da elimi kırdın? O benim can düşmanım imiş der misin?

19205Neden küçük çocukları döversin de büyüklere dokunmazsın?

19206Neden malını çalan hırsızı gösterip; “Şunu tutun, elini ayağını kırın, onu tevkif edin”, dersin?

19207Hanımına göz koyana neden yüz binlerce defa coşar, köpürürsün?

19208Eğer sel gelse de evinin eşyasını alsa götürse akıl, hiç sele kin güder mi?

19209Yahut yel esse de sarığını kapıp uçursa, gönlünde yele karşı bir hiddet duyar mısın?

19210Sendeki öfke, cebir vardır dememen, özürler getirmeye kalkışmaman için ihtiyarın olduğunu sana beyan eder.

19211Deveci bir deveyi dövse, o deve de dövene kin güder düşman olur.

19212Deve, kendisini döven kişinin sopasına kızmaz. Demek ki deve bile “İhtiyar”dan koku almıştır.

19213Yine bunun gibi bir köpeğe taş atsan, iki büklüm olur da senin üstüne atılır.

19214Taşa saldırsa ısırsa bile sana kızgınlığındandır. Çünkü sen ondan uzaktasın. Sana el atamıyor, taşı ısırıyor.

19215Hayvanî olan akıl bile ihtiyarı biliyor. Sen ey insan aklı, utan da ihtiyarı yok deme.

19216İhtiyar, apaçık meydandadır amma o obur, sahur yemeği tamaı ile aydınlığı görmemek için gözünü nurdan kapar.

19217Çünkü onun bütün meyli boğaza ekmek yemeyedir. Bunun için yüzünü karanlığa tutar da; “Daha gündüz olmadı”, der.

19218Cebrî’nin hırsı güneşi bile gizlerse ve o delile sırtını çevirirse şaşılmaz.

Halkın ihtiyarı olduğuna, kaza ve kaderin ihtiyarı gidermeyeceğine dair bir hikâye

19219Bir hırsız gece bekçisine dedi ki: “Efendim, yaptığım iş ile ben, Allah’ın takdirini yerine getiriyorum.”

19220Bekçi: “ey benim iki gözümün nuru, benim seni yakalamam da Allah’ın takdiri iledir.”

19221Birisi bir dükkândan bir turp aşırsa da: “Ey akıllı kişi bu turpu çalışım da Allah’ın takdiri” dese.

19222Sen de onun başına iki üç yumruk vurur; “Bu da Allah’ın takdiridir” dersen, turpu yerine koyar.

19223Ey boşboğaz, bir nebat, bir değersiz yeşillik için bile bakkal bu özrü kabul etmiyor.

19224Sen, nasıl oluyor da böyle bir özre dayanarak ejderhanın etrafında dönüp dolaşıyorsun?

19225Ey akılsız adam, böyle bir özürle kanını da tamamıyla sebil ettin. Malını da, karını da.”

19226‘Şu halde birisi, senin bıyığını sakalını yolsa da özür dilese, bu işi yapmaya mecbur kaldığını söylese hoş görür müsün?

19227Allah’ın takdiri ve hükmü eğer sana özür olabiliyorsa, öğren de bana fetva ver.

19228Benim gönlümde yüzlerce arzu, yüzlerce şehvet var. Fakat Allah korkusundan elim bağlanmıştır.

19229Kerem kıl, lütfet. Şu özrü bana öğret de benim elimin ayağımın bağını çöz.

19230Bir sanatı bir mesleği seçmiş, kendine iş edinmişsin. Şu halde bir ihtiyarın, bir düşüncen var demektir.

19231Ey iş eri, ihtiyarın yoksa sanatlar içinden o sanatı nasıl seçmişsin.

19232Hislerin galeyana gelip hevâ ve hevesin uyanınca, yirmi adamın ihtiyarını elde edersin.

19233Dostun senin ufak bir menfaatine zarar verse, içinde onunla çekişme ihtiyarı canlanır.

19234Fakat Allah’ın verdiği nimetlere şükretme zamanı gelince ihtiyarın yok olur. Sen bir taştan da aşağı bir hal alırsın.

19235Nihayet cehennem de sana “Bu yakışta beni mazur gör. Ne yapayım Allah’ın takdiri ile seni yakıyorum”, der.

19236Hiçbir kimse, bu delil ile seni mazur görmez. Bu özür seni cellâdın elinden kurtarmaz.

19237Dünya böyle kurulmuş böyle gider. Bu âlemi gördün ya; o âlemin halini de bildin demektir.

Cebriye cevap verip, ihtiyarı isbat edişe emir ve nehyin doğru olduğuna, cebrinin getirdiği özrün hiçbir şeraitte, hiçbir dinde makbul olmadığına bu özürle yaptığı işin karşılığı olan cezadan kurtulamayacağına, nitekim cebri iblisin «Rabbim beni sen azdırdın» sözünün de kabul edilmediği hakkında hikâye. Az çoğa delalet eder.

19238Adamın biri ağacın üstüne çıkmış, hırsızcasına ağacı şiddetle silkiyor, meyvelerini düşürüyordu.

19239Bağ sahibi geldi de, “Ey alçak adam Allah’tan utanmıyor musun? Bu yaptığın nedir?” dedi.

19240Hırsız dedi ki: “Allah’ın bağından, Allah’ın kulu, Allah’ın lütfettiği hurmayı yerse,

19241Adice ne konuşuyorsun. Gani olan Allah’ın lütfettiği nimeti, ne diye kıskanıyorsun? Nekeslik ediyorsun?”

19242Bağ sahibi, hizmetçisine; “Ey Aybek” diye seslendi. O ipi getir de bu Ebu’l-Hasen’e cevap vereyim.”

19243Adamı ağaca sıkıca bağladı. Kuvvetli bir sopa ile arkasına, bacaklarına, adamakıllı vurmaya başladı.

19244Hırsız; “Allah’tan utan” dedi. “Bu suçsuzu inlete inlete öldürüyorsun.”

19245Bağ sahibi; “Allah’ın kulu, başka bir kulu, Allah’ın sopasıyla bir güzelce dövüyor” dedi.

19246“Bu sopa, Hakk’ın sopası. Arka da yan da Hak kulunun arkası. Yâni ben ancak O’nun kuluyum. Onun fermanının aletiyim.”

19247Hırsız; “Ey hilekâr adam”, dedi. “Ben cebri olmaktan tevbe ettim, pişman oldum. İhtiyar vardır. İhtiyar vardır. İhtiyar vardır. İhtiyar.”

19248Kullardaki ihtiyarı, onun ihtiyarı var etti. Hakk’ın ihtiyarı, toz bulutu altında gizlenmiş bir süvari gibi görünüyor.

19249Hakk’ın ihtiyarı, bizim ihtiyarımızı meydana getirmiştir. Onun bize emir vermesi ihtiyarımıza dayanır. İhtiyarımız olduğuna delildir.

19250İhtiyarı yok gibi görünen her mahlûkta gizli kuvvetli bir hükmeden vardır.

19251O, böylece avı kendisinde kuvvet yokmuş gibi avlar. Zeydin kulağını tutar. İstediği yöne çeker.

19252Hiçbir şeye muhtaç olmayan Allah’ın sanatı, kudreti hiçbir âlet kullanmaksızın, onun ihtiyarını ona kement yapar.

19253Zeydi, kendi ihtiyarı ile bağlar. Hak da köpeksiz tuzaksız onu avlar.

19254O dülger, tahtaya hâkimdir. Tahtayı yontar, istediği şekli verir. O ressam da, güzelliğe hükmeder ve güzel resimler yapar.

19255Demirci demire hâkimdir. Ondan çeşitli şeyler yapar. Mimar da aletlerine hükmünü geçirir.

19256Şaşılacak şey, görülmemiş hal de şudur ki, bunca ihtiyar, kul gibi onun ihtiyarına secde eder.

19257Cansız şeylere karşı kudretin, gücün var. Fakat bu kudretin onlardaki cansızlığı giderebilir, onları canlandırır mı?

19258Allah’ın kudreti de tıpkı bunun gibidir. Gücü kudreti mutlaktır amma kuldaki ihtiyarı gidermez.

19259Hakk’ın kudretini, dileyişini, bütün kemâliyle söyle. Bu ne cebir sayılır, ne de sapıklık.

19260“Benim kâfirliğim, Allah’ın dileği ile takdiri iledir” dedin ya. Bil ki bu dilekte senin de dileğin ve isteğin vardır.

19261Çünkü kâfirliğin, sen istemedikçe olamaz. Hem kâfir olmayı istemiyorsun hem kâfir oluyorsun. Bu ikisi birbirine zıd düşer, böyle şey olamaz.

19262Acize emir vermek hem kötü bir şeydir hem de çirkin bir şey. Acize kızmak, gazâb etmek kötüdür amma insanlara acıyan Rabbin gazabı daha da beterdir.

19263Öküz boyunduruğa girmezse döverler, döverler. Fakat uçmayan öküz hiç dövülür horlanır mı?

19264Öküz bile hizmetten kaçarsa mazur sayılmıyor da öküzün sahibi kaçarsa mazur görülür mü?

19265Mademki hasta değilsin başını bağlama. İhtiyarın vardır. Bıyığına gülme.

19266Çalış, Hak şarabını iç de dinçlik kazan. O vakit kendinden geçersin. O vakit ihtiyarın kalmaz.

19267O vakit, bütün ihtiyar o şarâbın olur. Sen de tam bir ilâhî sarhoşluk içinde mazur sayılırsın.

19268O vakit ne söylersen o söz şarâbın sözü olur. Neyi siler süpürürsen, onları şarap silmiş süpürmüş sayılır.

19269Hak kadehinden şarap içerek mest olan kimse adaletten, doğruluktan başka bir şey yapar mı?

19270Firavun, imana gelen büyücülerin ellerini, ayaklarını kestireceği vakit, Firavun’a yirmi defa, “elimizin, ayağımızın kesileceğinden pervamız yok” dediler.”

19271Bizim elimiz de ayağımız da, O tek olan Hakk’ın şarabıdır. Görünen el ayak gölgeden ibarettir. Onlar bir işe yaramaz.

“Allah ne diledi ise o oldu” hadisinin mânâsı. Yâni dilek onun dileğidir. Onun rızâsıdır. Onun rızâsını arayanın, başkalarının hışmından, başkalarının onu reddetmesinden gönlü daralmasın. Hadiste geçen “kâne” oldu sözü “mazi” «geçmiş zaman» yi bildirir. Fakat Allah’ın işinde geçmiş zaman, gelecek zaman yoktur, olamaz. Nitekim “Allah’ın katında ne sabah vardır, ne akşam”.

19272Kulun “Allah, neyi diledi ise o oldu” demesi “O işle uğraşma, tembel ol” demek değildir.

19273Bu söz, candan ve gösterişsiz olarak işe daha iyi sarılmayı teşviktir. Hatta o hizmette daha fazla hizmette bulun, o işte daha da ehil ol demektir.

19274Sana; “Ey efendim, ne dilersen dile, işin iş. Dilediğin şey dilediğin gibi olacak” deseler.

19275O zaman tembellik etsen de caizdir. Çünkü ne dilersen, ne dersen o olacak.

19276Fakat “Allah, neyi diledi ise o oldu.” Hüküm onun hükmüdür, ebedî olarak, mutlak bu böyledir deseler.

19277Niçin derhal yüz kişi imişsin gibi o işin etrafında kula yakışır şekilde dolaşmazsın? Ne diye o işe sarılmazsın?

19278Vezir neyi dilerse o olur. Alıp vermede hüküm, emir onun hükmüdür. Onun emridir.

19279Derhal yüz adammışsın gibi O’nun etrafında dönüp dolaşır, ihsanı, cömertliği başına dökmesi için elinden geleni yapmaya mı kalkışırsın;

19280Yoksa vezirden de onun köşkünden de kaçıp gider misin? Eğer kaçarsan, bu onun yardımını aramak dilemek değildir ki.

19281Sen bu sözü ters anladın da gayreti bırakıp tembelleştin. Bu hal anlayışına ters düştü ve aklın karıştı.

19282Emir, filan efendinindir demek ne demektir? Aklını başına al da ondan başkasıyla az düş kalk.

19283Çünkü emir ve hüküm onundur, ondan ayrılma. Dostun canını düşmandan o kurtarır.

19284Mademki O ne dilersen onu bulacaksın, O’nun hizmetini seç, O’nu kaybetme.

19285Yoksa emir sahibinin etrafında dolaşma da amel defterin kararsın, yüzün de sararsın demek değildir.

19286Seni kızıştıran, ilâhî lütfa ümitle koşturan, seni çevikleştiren, seni ar ve haya sahibi yapan te’vili Hakk’tır, doğrudur.

19287Fakat seni gevşek bir hale sokan, seni tembelleştiren te’vil, bil ki te’vil değildir de seni kötü bir hale sürükleyen, seni değiştiren bir hâldir.

19288“Allah, neyi diledi ise o oldu” hadisi Hak yolunda koşturmak, kızıştırmak, ibadete teşvik etmek sûretiyle ümitlerini kaybedenlerin iki ellerinden tutmaktadır.

19289Kur’ân’ın mânâsını yalnız Kur’ân’dan sor. Şehvetini, hevâ ve hevesini ateşe atmış, yakmış kişiden öğren.

19290Kur’ân’ın mânâsını, Kur’ân’ın önünde kurban olmuş, benliğinden geçmiş, alçalmış âdeta ruhu aynı Kur’ân kesilmiş kişiden sor.

19291Kendisini tamamıyle güle feda etmiş, gülde yok olmuş yağı, ister gül yağı olarak kokla, ister gül olarak kokla.

“Kalem, olacak şeyleri yazdı. O yazının mürekkebi bile kurudu” sözü de böyledir. Yâni ibadetle günâh bir değildir. Emin oluşla hırsızlık ediş bir değildir. Bu yazıyı yazdı da mürekkebi bile kurudu demektir. Çünkü Allah gerçekten de ihsan sahiplerinin ecrini zayi etmez.

19292Bunun gibi, “Kalem yazdı, o yazının mürekkebi bile kurudu.” sözünün te’vili de seni en önemli bir işle uğraştırmak için bir teşviktir.

19293Şu halde kalem herkesin işine lâyık olan uygun düşen, mükâfat ve mücâzatı yazmıştır.

19294Sen eğer eğri gidersen, kalem de seni eğri yazar. Doğru gidersen, doğrulukta bulunursan, mutlu olursun.

19295Zulmedersen kötüsün, insanlıkta geri gittin. Kalem yazdı. O yazının mürekkebi bile kurudu. Adalette bulunursan muradına erersin. Kalem yazdı, o yazının mürekkebi bile kurudu.

19296Elinle bir şey çalarsan kalem yazdı mürekkebi kurudu demektir. Şarap içersen, sarhoş olursan, bunu da kalem yazdı. O yazının mürekkebi bile kurudu.

19297Sen reva görür müsün ki Hak ezelde verdiği emir, yazdığı yazı yüzünden işten kalsın, hiçbir şey yapmasın.

19298“İş benim elimden çıktı. Ben artık bir şey yapamam. Benim yanıma bu kadar çok gelme ve bana karşı bu kadar çok sızlanma” desin.

19299Kalem yazdı, yazının mürekkebi bile kurudu, sözünün mânâsı, benim yanımda adaletle zulüm bir değildir demektir.

19300Hayırla şerrin arasını ayırdım. Kötüyü daha da kötüden ayırt ettim, demektir.

19301Sende bir zerre kadar edeb artsa, bu sana dosttan gelen bir lûtuftur. Rabbinin bir ihsanıdır.

19302O bir zerre, senin kadrini, kıymetini arttırır. O bir zerre harca dağ gibi ayak basar.

19303Bir pâdişahın yanında emin bir kişi ile, onun bunun canını yakmak isteyen zâlim bir kişinin arasında fark olmasa.

19304Birisi; “Pâdişah beni beğenmeyecek. Reddedip beni kovacak” diye titrese, birisi de kendi durumunu düşünmeden tutsa pâdişahı çekiştirse,

19305Pâdişah yanında bu iki kişi arasında bir fark olmasa, o pâdişah, pâdişah değildir. Onun toprak başına.

19306Senin gayretin ve çalışman, bir zerre artsa Allah’ın terazisinde bir ağırlıktır, bir kıymettir.

19307Hâlbuki sen böyle pâdişahların önünde can çekişip durursun. Çünkü onlar hainlikle eminliği kötülükle iyiliği ayırt etmekten acizdirler. Haberleri bile yoktur.

19308Gammazın koğucunun biri senin hakkında kötü bir söz söylese yıllardır yaptığın hizmet zayi olur, gider.

19309Fakat her şeyi duyan, her şeyi gören pâdişaha gammazın sözü tesir etmez. O söz pâdişahın bir kulağından girer, öbür kulağından çıkar.

19310Bütün gammazlar ondan ümit keserler, yese kapılırlar. Fakat, bizim yanımıza geldiler de, adam çekiştirdiler mi hoşumuza giderler. Onlara bağlılığımız artar.

19311Bu defa bizim önümüzde pâdişahı çekiştirirler, kötülüğü söylerler. Böyle pâdişaha pek bağlanma. Bunu kalem yazdı mürekkebi bile kurudu, derler.

19312“Kalem yazdı mürekkebi bile kurudu” sözü, ‘Hiç cefalarla vefalar bir olur mu?” mânâsına gelir mi?

19313Aksine, “Cefaların karşılığı cefadır” diye kalem yazmış, mürekkebi de kurumuştur. “Ve o vefanın karşılığı da vefadır” diye kalem yazmış, mürekkebi de kurumuştur.

19314Af vardır. Fakat ümit ışığının parıltısı, aydınlığı nerede ki kulluk, takva sebebiyle ak olsun, nurlansın.

19315Hırsız affedilse, canını kurtardığı için sevinsin. Yoksa vezir olmak, hazine emini olmak hırsız için mümkün müdür?

19316Ey din emini, ey Allah adamı gel, gel ki her taç ve her bayrak eminlikle belirdi. Kendini gösterdi.

19317Pâdişahın oğlu eğer babasına karşı hainlik ederse, şunu iyi bil ki babası, onun başını bedeninden ayırıverir.

19318Fakat bir Hintli köle pâdişaha vefa gösterirse, devlet o köleye “Çok yaşa” diye seslenir.

19319Köle de ne ki! Eğer bir kapının köpeği vefalı olsa köpek sahibinin gönlünde, o köpeğe karşı yüzlerce razılık, memnunluk duygusu vardır.

19320Bu yüzden köpeğin ağzını bile öper. Eğer köpek yerine onun kapısında aslan bulunsaydı, ona neler yapmazdı?

19321Fakat bir hırsız candan ona hizmetlerde bulunursa, ona sâdık olursa, onun doğruluğu cefayı kökünden söker atarsa, pâdişah onu vezir de yapar, hazine emini de yapar.

19322Hani yol kesen Fuzeyl gibi o da candan tevbe etti de on adammış gibi tevbeye at sürdü ve tevbeyi elde etti.

19323Nitekim büyücüler de, sabırları ile vefaları ile Firavun’ın yüzünü kara ettiler.

19324Önce işledikleri suç yüzünden, ellerini ayaklarını feda ettiler. Bu iş yüzlerce yıl ibadette bulunmaya değer mi?

19325Sen, elli yıldır ibadette bulunur, kulluk edersin. Fakat böyle bir sadâkati ve bağlılığı elde etmiş misin? Ne gezer?

Yoksul bir derviş, Herat’ta Horasan amîdinin117 süslü, püslü kölelerini gördü. Onlar Arap atlarına binmişler, altın sırmalı elbiseler giymişler, süslerle süslenmişlerdi. Yoksul derviş “bunlar hangi beyler, nerenin pâdişahları” diye sordu. Ona dediler ki; “Bunlar bey değil, Horasan amîdinin köleleridir.” Yoksul derviş, başını göğe kaldırdı: “Allah’ım dedi, kula bakmayı âmîdden öğren.” Orada maliye işlerine bakan kişiye âmid derler.

19326Herat şehrinde yoksul bir küstah vardı. Mevkii yüksek bir köleyi gördü.

19327Köle, atlastan yapılmış elbiseler giymiş, altın kemer kuşanmış gidiyordu. Yoksul yüzünü gök kıblesine çevirdi de dedi ki:

19328“Allah’ım, kula bakmayı bilmiyorsan, neden şu lûtuflar, ihsanlar sahibi efendiden öğrenmezsin?

19329Allah’ım, kul beslemeyi, şu başımızda bulunandan, şehrimizin şu büyüğünden öğren.”

19330Yoksul, muhtaçtı. Çıplaktı ve yiyeceği yoktu. Kışın soğukta tir tir titriyordu.

19331Kendinden haberi olmayan o zavallı, elinde olmaksızın böyle bir cürette bulundu, böyle bir söz söyledi.

19332Allah’ın binlerce lûtfuna, ihsanına güveniyordu. Çünkü Hakk’ı kendinde bulmuş, O’nun nedimi olmuş irfan sahibi bir kişi idi.

19333Pâdişahın nedimi küstahlık etse bile; sende o bağlılık o mânevî güven olmadığı için sen küstahlık etme.

19334Hak sana bel verdi. Elbette bel kemerden kıymetlidir. Bir kimse sana taç verebilir amma, Allah’ın verdiği başı veremez.

19335Nihayet günün birinde pâdişah, amîd’i töhmet altına aldı, elini, ayağını bağladı.

19336O, süslü püslü kölelere, “Tez efendinizin definesinin yerini gösterin” diye işkence edilmeye başlandı.

19337Onlara “Ey alçaklar, bunun sırrını bana söyleyin, yoksa boğazınızı dilinizi kestiririm”, diyordu.

19338Tam bir ay onları tekzib ettirdi. Gece gündüz işkence yaptırttı. Onları sıkıştırıyorlar, dertler içinde bırakıyorlardı.

19339Sonunda onların hepsini paramparça ettirdi. Fakat, içlerinden bir köle bile efendilerinin sırrını söylemedi.

19340O yoksul derviş uykuda iken, hatiften şöyle bir ses geldi: “Gel de, kul olmayı bunlardan öğren.”

19341Ey Yusufların derilerini paralayan, eğer seni de bir kurt paralarsa bunu kendinden bil.

19342Sen, bütün yıl, kendi dokunduğunu giyin. Bütün yıl ektiğini biç.

19343An be an, sana gelip çatan bu dertler bu belâlar, senin yaptıklarının cezasıdır, karşılığıdır. İşte “kalem yazdı yazının mürekkebi bile kurudu.” sözünün mânâsı budur.

19344Yâni bizim âdetimiz, yolumuz, işimiz doğrudan ve doğruluktan ayrılmaz. İyiliğe karşı iyilik, kötülüğe karşı kötülük veririz.

19345Aklını başına al da işini ona göre yap. Doğruluktan ayrılma. Çünkü Süleyman yaşamaktadır, yok eğer sen şeytan isen, onun kılıcı çok keskindir, ondan kurtulamazsın.

19346İnsan, melek olunca kılıçtan emin olur. Artık onun Süleyman’dan korkusu kalmaz.

19347Onun hükmü şeytana geçer, meleğe değil. Zahmet yeryüzündedir, topraktadır. Gökyüzünde zahmet yoktur.

19348Çok boş olan bu cebri terk et ki cebrin sırrının sırını bilesin, anlayasın.

19349Tembellerin takılıp kaldıkları bu cebri terk et de can gibi olan o cebirden haber al.

19350Ey kendisinin güzel ve üstün olduğunu sana, sevgili olmaktan vazgeç de âşık ol.

19351Ey mânâda geceden de dilsiz ve sessiz olan kişi, sözlerine ne vakte kadar müşteri arayacaksın?

19352Hatırın için, anlamadıkları halde senin karşında başlarını sallar dururlar. Fakat senin de ömrün onların sevdası ile geçti gitti.

19353Sen bana, hasetle kıvranma diyorsun amma, bir hiçin elden çıkmasına kim hased eder.

19354Ey aç gözlü, adi! Değersiz insanların bir şeyler öğretmesi, kerpiç parçasına ince resimler yapmaya, nakışlar çizmeye benzer.

19355Kendine aşkı ve görüşü öğret. Bu taşa kazılan nakış gibidir.

19356Nefsin, vefalı bir talebe gibi daima seninle beraberdir. Başka ne varsa yok oldu. Nerede neyi arıyorsan hepsi seni bırakıp gittiler.

19357Başkasını bilgi sahibi etmek yükseltmek için, kendini kötü huylu ve bilgisiz bir hale sokuyorsun.

19358Gönlün, O cennete ulaştı mı? Onunla birleşti mi? Artık aklını başına al, konuş. Duygunu, bilgini dök, boşalmaktan korkma.

19359Esasen, Cenâb-ı Hak bu sebeple Peygamber Efendimiz’e; “Ey doğru sözlü, doğru özlü, «Habibim» söyle” emrini verdi; “söyle” çünkü bu hakikat denizi peygamberimiz tükenmez bir deryadır.

19360Yine “Susun” diye emir verildi. Yâni kendinize gelin de suyunuzu telef etmeyin, bağ susuz kalmıştır.

19361Babacığım, bu sözün sonu yoktur. Bu sözü bırak da, sonuna bak.

19362Onların, seni anlamayanların, sana karşı durmaları ve sana gülmeleri gayretime dokunuyor, üzülme onlar âşık değiller ki…

19363Senin âşıkların, kerem perdesi altında senin için feryad ediyorlar. Zaman zaman haykırıyorlar, sen onları gör.

19364Sen, o gayb âleminin âşıklarına âşık ol. Beş günlük âşıklara pek aldırış etme.

19365Onlar, hile ile seni kendilerine çekerler de yerler. Yıllardır onlardan çok küçük bir faide görmedin, ufak bir yardım almadın;

19366Halkın yolunda ne zamana kadar, feryad edip duracaksın? Gürültü edeceksin; ayakların yaralandı, hâlâ bir murada eremedin.

19367Sağlık, hoşluk zamanında, onların hepsi de sana dosttur arkadaştır. Dertli ve gamlı olduğun vakitte Allah’tan başka sana kim dost olur?

19368Gözünün dişinin ağrıdığı vakit feryada yetişen Allah’tan başka kim senin elinden tutar?

19369Sende o hastalık, o dert vaktini hatırla da Eyaz gibi pöstekiden ibret al.

19370Pösteki senin o derde düştüğün zamanki halindir. Eyaz, bu yüzden ona el atmış, onu saklamıştır.

Yine o cebri kâfirin, kendisini İslam’a davet eden, kendisine cebriliği bırakmasını söyleyen Sünniye cevap vermesi, sual ve cevabın iki taraflı olarak uzayıp gitmesi

19371Kâfir cebri, öyle cevaba başladı ki. Sünnînin mantığı o cevaplardan şaşırdı, hayranlığa düştü.

19372Fakat, ben bütün o cevapları ve sualleri söylesem, şu söyleyeceğim sözden kalırım.

19373Ondan daha mühim söyleyeceğimiz öyle şeyler var ki, onlarla anlayışın daha iyi gelişir. Bu zor bahsi, bu karışık mevzuu kavrayışın daha kolaylaşır.

19374Ey inatçı kişi, ben o bahse dair çok az konuştum. Bütün, az öyle meydana çıkar belirir. Bu sebeple az ve öz konuştum.

19375Bu öyle bir bahistir ki kıyamete kadar, Cebrîlerle Kaderiyecilerin münâkaşaları sürüp gidecektir.

19376Hasmını alt etmekten yenmekten aciz kalsaydın, O’nun mezhebine uyar, onun gittiği yoldan giderdin.

19377Onlar da cevap vermekten âciz kalsalardı, bu kaypak ve bozuk yoldan ürker, kaçarlardı.

19378Fakat bu gidişin böyle olması, böyle yürümesi lâzım ki, onların hepsi ortaya sürdükleri delillerle, kendi yollarının doğruluğuna kanmadalar.

19379Kimsenin, hasmının zor suallerini cevapsız bırakması, düşmanın devlet ve ikbâlini görmemesi, ona yenilmemiş gibi görünmesi lâzımdır.

19380Bu yetmiş iki mezhep, dünyada kıyamete kadar kalsın ve bu çekişme sürsün gitsin.

19381Çünkü bu âlem karanlıklar ve gayb âlemidir. Gölgenin düşmesi için bir zemin lâzımdır.

19382Böylece bu yetmiş iki fırka kıyamete kadar kalır. Bu yüzden, bid’at yolunu tutanın dedikodusu da kıyamete kadar eksik olmaz.

19383Hazinenin değeri, üstündeki kilitlerin çokluğundan belli olur.

19384Ey sınanan kişi, maksadın izzeti, gayenin yüceliği, yolun sıkıntısından yolda aşılması geçilmesi zor bayırların bulunmasından, yol kesicilerin pusu kurmalarından belli olur.

19385Kâbe’nin izzeti, yüceliği onun yolunun sıkıntılarla dolu oluşunda, bedevilerin yolu kesmelerinde, çölün uzayıp gitmesindedir.

19386İyi olmayan, güzel olmayan her gidişin, her yolun bir tehlikesi, bir mânii, bir yol kesicisi vardır.

19387Bu yol, o yolun hasmıdır, düşmanıdır. Mukallid de iki yolun ortasında şaşırmış kalmıştır.

19388Her iki yolun sadıkları, inanç sahibi olanları, gidişte birbirini zıt görürler. Her fırka kendi yolundan memnundur. O yolu beğenmiştir.

19389Yolunu doğru bulmayan, ikna edici cevap veremez. İnadından kavgaya girişir. Bu dünya kurulalıdan kıyamet gününe kadar böyle gelmiş, böyle gider.

19390Bu cevâbı biz veremeyiz, bu bizden gizli kalmıştır amma, büyüklerimiz buna cevap vermeyi bilirler, der.

19391Vesvesenin ağzını bağlayan, ancak ilahi aşktır. Yoksa vesveseyi kim bağlayabilmiştir?

19392Âşık ol, bir dilber bir güzel ara. Dere dere dolaş bir su kuşu avla.

19393Yüzünün suyunu döken sudan ne elde edebilirsin. Anlayışını körleştiren, yok eden anlayışla, ne yapabilirsin?

19394Şu aklının erdiği şeylerden başka akledilecek, düşünülecek şeyler var. Onları bu toprak baştaki akılla değil, ancak çok kıymetli aşkla bulabilirsin.

19395Allah, sende bulunan şu akıldan başka akıllar da yaratmıştır. Gökyüzünün sebepleri, o akıllarla çevrilir, idare edilir.

19396Bu akılla, dünyalık elde edersin, rızk elde edersin, öbür akılla da göklerde kendine bir makam edinirsin.

19397Aklını, hiçbir şeye muhtaç olmayan Allah sevgisine kaptırırsan, O’na verir, O’nun olursan. Allah da sana o aklın, on mislini, yahud yedi yüz mislini verir.

19398O kadınlar, akılları ile oynadılar da; “Yusuf’un aşk sayvanına sıçradılar.”

19399Ömür sakisi, bir an onların akıllarını aldı. Ömürlerinin sonuna kadar akla doydular.

19400Zülcelâl olan Allah’ın güzelliği ise, yüzlerce Yusuf’un güzelliğinin aslıdır. Ey Yusuf’un güzelliğine hayran olarak elini kesen kadından da değersiz olan kişi; kendini o güzelliğe feda et.

19401Ey can, bu karışık, zor bahsi ancak aşk keser. Kendilerini dedikoduya kaptıranların feryatlarına ancak aşk yetişir.

19402Aşk yüzünden sözü hayret gelir, şaşırır kalır. Macerayı anlatmaya cesaret edemez, korkar.

19403Bir cevap vermeye kalkarsa dudaklarından bir incinin dışarı düşmesinden korkar.

19404Bu sebeple ağzından bir inci düşmesin diye dudaklarını sıkıca yumar. Ne hayırdan ne de şerden bahseder.

19405Nitekim, Peygamber’in dostu da demiştir ki: “Peygamber, bize bir şey söylerken,

19406O seçilmiş Rasûl, o incileri saçarken, bizden huzur isterdi. Yüzlerce vakar ağırbaşlılık dilerdi.

19407Öyle ki, sanki başında bir kuş varmış da, uçacakmış korkusuyla canın titrer.”

19408Güzel kuşun uçup havalara gitmesin diye yerinden kımıldamazsın.

19409O Hüma kuşu uçar diye nefes bile almazsın, öksürüğün gelse bile kendini sıkar, öksürmezsin.

19410O sırada birisi sana tatlı da söylese, acı da söylese, parmağını dudağına götürür, sus diye işaret edersin.

19411İşte o kuş, hayrettir, şaşırıp kalmaktır. O seni susturur. Tencerenin ağzını kapatır, seni aşkta kaynatmaya başlar. Pişirir, olgunlaştırır, seni dedikodudan kurtarır.

Pâdişahın, Eyaz’ı söyletmek için, mahsustan, “Bunca gamı, bunca sevinci, cansız bir şey olan çarıkla, pöstekiye neden söylersin?” diye sorması

19412“Ey Eyaz, bir çarık parasına karşı beslediğin bu sevgi nedir? Bir puta, âşık olmuşa benziyorsun.

19413Mecnun gibi, sen de Leylâ’dan yüzünü çevirmişsin de, bir çarığı kendine din ve iman edinmişsin.

19414İki eski parçasına gönlünü, canını vermiş, onları kendine sevgili edinmiş, odana asmış, saklıyorsun.

19415O iki eski püskü şeye, ne zamana kadar yeni sözler söyleyeceksin? Cansız şeye eski sırları açacaksın?

19416Araplar gibi, çadırın söküldüğü yerde kalan döküntülere, aşkla uzun uzun kasideler okuyorsun, diller döküyorsun?

19417Ey Eyâz, senin çarığın, hangi vezirin döküntüsü, pöstekin hangi Yusuf’un gömleği?

19418Hıristiyan gibi hani, gider de bir yıl içinde yaptığı zinaları, kalbinden geçirdiği kötülükleri, papaza sayıp döker.

19419Papaz, o günâhkâr Hıristiyanın günâhlarını bağışlayınca, onun affını, Allah’ın affı bilir.

19420Hâlbuki o papazın ne suçtan haberi var ne de adaletten. Fakat, aşk ve itikad pek kudretli bir sihirbazdır. Sevmek ve inanmak güzel şeydir.

19421Sevgi ve vehim, yüzlerce Yûsuf meydana getirir. Aşk, Hârut’tan ve Mârut’tan daha üstün ve büyü yapar.

19422İnsan, sevgilisinin hatırasıyla bir sûret tasarlar. O sûretin çekişi, seni dedikoduya sevkeder.

19423Sûretin önüne varır, yüz binlerce sır söylersin, dostun dosta söylemesi gibi.

19424Halbuki o âlemde ne bir sûret vardır, ne de bir heykel. Fakat, yine de yüzlerce defa ondan “Ben rabbiniz değil miyim118” sözü gelir. “Evet” doğrulaması duyulur.

19425Yeni ölmüş yavrusunun mezarına karşı; gönlü yaralı bir annenin konuşması gibi.

19426O cansız mezar ona diri gibi görünür de ona, candan yürekten sırlar söyler.

19427O toprağı diri ve canlı sanır. O toprak yığınının gözü ve kulağı vardır, zanna düşer.

19428Onun nazarında, o mezar toprağının her zerresinin kulağı vardır, aklı vardır. Coştuğu zaman, onu duyar, anlar.

19429O toprağı, âdeta duyuyor, işitiyor sanır. Şu büyücü aşka iyi bak.

19430Gönlü yaralı anne, çocuğunun yeni mezarına an be an gözyaşları ile kapanır, yüzünü, gözünü sürer.

19431Oğlu hayatta iken, o canının canına, o can yavrusuna asla böyle yüzünü, gözünü sürmemiştir.

19432Bu matemden, birkaç gün geçince, aşkının ateşi yatışmaya başlar.

19433Ölüye karsı beslenen aşk ebedî olamaz. Sen, cana canlar katan diriye âşık ol.

19434Ondan sonra o mezar, onun uykusunu getirir. Çünkü cansızdan cansız şey doğar.

19435Çünkü aşk geçip gitmiştir. Büyüsünü de beraber götürmüştür. Ateşi sönmüş, ortada kül kalmıştır.

19436O gencin aynada gördüğünü, ihtiyar daima kerpiçte görür.

19437Pir, sakallı, saçı ağarmış kişi değildir. Pir, senin aşkındır. Pir, ümitsizliğe düşmüş, yüz binlerce kişinin elinden tutan, onlara yol gösteren, onlar yararlı olan kâmil insandır.

19438Aşk, ayrılık âleminde insanı hayâle kaptırır, şekillere, sûretlere, saptırır. Fakat seven, hakiki sevgili ile buluştu mu; o hayâller, o şekiller, o sûretler yok olur da tasavvur bile edilemeyen, anlatılamayan hakikat meydan çıkar.

19439Bu hâle düşen insan der ki: “Aklın ve fikrinde ilâhi sarhoşluğun da temeli benim. O şekillerde, resimlerde, hayâllerde gördüğüm güzellik, meğer, bizim güzelliğimizin aksi imiş.

19440Hakikati idrak eden kişi der ki: “O Ancak şimdi perdeleri kaldırabilirim güzelliği vasıtasız olarak ortaya koydum.”

19441Uzun zamanlar, benim güzelliğimin aksi ile, hayâli ile uğraştın, oyalandın... Nihayet benim zâtımın müşahedesine kendinde kuvvet buldun.

19442Bu taraftan, benim cezbem kendini gösterdi mi, artık, Hıristiyan, arada papazı görmez olur.

19443Halbuki Hıristiyan, papazın perdesinin ardından, Allah’ın lûtfuna, ihsanına sığınıyor. Affedilmesini niyaz ediyor.

19444Bir taştan bir kaynak çıkıp aksa, taş o akarsuyun içinde gizli kalır.

19445Ona artık kimse taş demez. Çünkü o taştan o inci gibi su çıkıp akmaktadır.

19446Bu görünen şekilleri birer kâse gibi tasavvur et, öyle düşün. Bunlara Hak ne dökerse o dolar.

Mecnûn’un akrabalarının ona, “Leylâ pek o kadar güzel değil, şehrimizde ondan daha güzel nice kızlar var, sana bir tanesini, iki tanesini gösterelim de birini seç. Bizi de bu dertten kurtar, kendini de” demeleri Mecnun’un onlara cevap vermesi

19447Ahmaklar, bilgisizliklerinden Mecnûn’a dediler ki; “Leylâ’nın güzelliği pek o kadar değil, az bir güzelliği vardır.”

19448Şehrimizde, ondan daha güzel, yüz binlerce gönül alıcı, ay parçası gibi güzeller var.”

19449Mecnûn dedi ki; “Maddî bedenlerimiz, sûretlerimiz, görünüş şekillerimiz, birer testi gibidir. Güzellik de ilâhi bir şaraptır. Cenâb-ı Hakk, bana Leylâ’nın görünen sûretinden şarap sunmaktadır.

19450Size, Allah, onun testisinden şarap vermedi de, sirke sundu. O yüzden onun aşkı kulağınızı tutup çekmedi.

19451Cenâb-ı Hak azze ve cellenin kudret eli, bir vücud testisinden, birine zehir sunar, ötesine bal lütfeder.

19452Sen, testiyi görüyorsun amma, içindeki şarabı göremiyorsun. O şarap, gerçek olmayan, doğru olmayan göze görünmez ki.

19453Can zevki, afif kadınlar gibi kocasından başkasına bakmaz. Akrabasından başkasına görünmez.

19454O mânevî şarap, o ilâhi zevk de ehlinden, en yakınından başkasını görmez. Her kula nasib olmaz. Şu bedenler, şu kablar, şu kadehler, çadırlar gibi o mânevî şarabı örtmüşler, perde olmuşlardır.

19455Deniz, öyle büyük bir çadıra benzer ki, onun içinde kaz yaşar, fakat kuzgunlara orada ölüm vardır.

19456Zehir, yılana gıdadır, azıktır. Ondan başkasına ise yılanın zehiri derttir, ölümdür.

19457Her nimetin, mihnetin görünüşü, buna cehennemdir, ona cennet.

19458Şu halde gördüğünüz bütün eşyada, her şeyde gıda da var, zehir de var. Fakat siz onu görmüyorsunuz.

19459Her beden, her cisim bir kâse gibi bir testi gibidir. Onun içinde hem gıda vardır, hem de gönlü kakan zehir vardır.

19460Kâse meydandadır, görünmektedir, içindeki gıda gizlidir. O kâseden ne yediğini, yalnız tadan, yiyen bilir.

19461Yusuf’un sûreti güzel bir kadehe benzerdi, babası o kadehten, neşeler veren yüzlerce çeşit şarap içiyordu.

19462Kardeşleri ise o kadehten zehir içmede idiler. Bu yüzden onların öfkeleri, kinleri artıyordu.

19463Zeliha da, o kadehten şekerler yedi, aşkla bir başka çeşit afyon yuttu.

19464Zeliha, Yusuf’tan, Yakub’un aldığı gıdadan başka bir gıda aldı.

19465Bir testiden sunulan çeşit çeşit sarablar içmektedir. Böylece mânevî şaraptan, gayb şarabından kimsenin şüphesi kalmayacaktır.

19466Şarap gayb âlemindendir. Testi de bu cihandandır. Testi, meydanda görünüyor. Fakat sunulan şarap pek gizli, her göze görünmüyor.

19467Bu şarap mahrem olmayanların gözlerinden pek gizli kalmış, fakat mahrem olanlara apaçık görünmekte.

19468Allah’ım gözlerimiz sarhoş bir hale geldi. Bizi affet. Sırtımızdaki yük bizi çökertti.

19469Ey kendini gizleyen Allah’ım, o âleme de doldun, bu âleme de. Şark nurunun da üstüne yüceldin, garb nurunun da.

19470Sen, sırlarımı açığa vuran bir sırsın, duygularımızın ırmaklarını besleyen bir kaynaksın.

19471Ey zâtı gizli, atası ve lûtuf ve ihsanı açık olan Allah’ım, Sen, bir su gibisin, biz ise değirmen taşına benzeriz.

19472Sen bir rüzgâr gibisin, biz ise toz gibiyiz. Rüzgârın gizli kaldırdığı toz meydandadır, görülüyor.

19473Sen, baharsın. Biz ise sanki güzel yemyeşil bağız, bahçeyiz. Bahar gizlidir, fakat lûtufları, ihsanları, bize bağışladığı meyveler, çiçekler meydandadır.

19474Sen, Allah’ım, sanki cansın, bizler ise ele ayağa benzeriz. Elin tutması da, bırakması da ancak canın yardımı ile olur.

19475Sen akıl gibisin, bizler ise dile benzeriz. Şu dil, konuşmayı, anlatışı akıldan elde eder.

19476Sen, neşeye, sevince benzersin, biz ise tebessüm, gülüş gibiyiz. Biz kutlu sevincin lûtfu ile güleriz.

19477Bizim hareketimiz, her an senin varlığına şehâdet getirmede; şehâdet ederim ki Allah’tan başka Allah yoktur demektedir. Bu hal, Celâl sahibi, ebedî bir Allah’ın varlığına şehâdet etmektedir.

19478Değirmen taşının inleyerek dönüp durması da, akan suyun varlığına şehâdet etmektedir.

19479Ey benim vehmimden dedikodularımdan münezzeh olan Allah’ım, benim de başıma, seni ispatlamak için getirdiğim misallerin de başına toprak dökülsün.

19480Kul, sabredemez, seni güzel tasvirlerle över, medh ve senalarda bulunur. “Her an canım sana kurban olsun, ben canımı senin ayaklarının altına serdim” der.

19481Allah’ı seven, fakat nasıl hitab edeceğini bilmeyen çoban gibi, o, “Allah’ım” diyordu. “Çobana gel, sana gönül veren çobanın karşısına gel.

19482Gel de senin gömleğindeki bitleri ayıklayayım, çarığını dikeyim, eteğini öpeyim.”

19483Kimse aşkının derinliğinde o çobana eş olamadı. Ancak o, Allah’ı tesbih etmeyi, O’na nasıl hitab edileceğini bilmiyordu.

19484Çobanın aşkı, gökyüzüne çadır kurmuştu. Can da, o çobanın çadırına bir köpek kesilmişti.

19485Allah’ın aşk denizi coşunca; o aşk çobanın gönlünü vurdu. Onu coşturdu. Hâlbuki zavallı sen, sadece o dalganın sesini duyuyor, onu hikâye ediyorsun.

Cuha’nın çarşaf giyerek kadınların arasına karışıp va’z dinlemesi, bir harekette bulununca, bir kadının onu tanıması, “bu erkektir” diye haykırması

19486Çok güzel konuşan bir vaiz vardı. Erkekler de, kadınlar da kürsünün dibinde toplanır, zevkle onu dinlerlerdi.

19487Cuha da, bir çarşafa büründü, yüzünü peçe ile örttü. Orada va’z dinleyen kadınların arasına karıştı. Kimse onu tanımadı, erkek olduğunun farkına varmadı.

19488Kadının biri, kasıktaki kılların; namazı bozup bozmadığını vaizden sordu.

19489Vaiz, “kıllar uzarsa, namaz mekruh olur”, diye cevap verdi.

19490“O kılları, ya hamam otu ile, yahut ustura ile gidermek lazımdır ki namazın doğru olsun, makbul olsun.”

19491Soran kadın, “Kıllar ne kadar uzun olursa namazım kabul olmaz” dedi.

19492Vaiz, “ey sual soran hanım”, dedi. “Kıllar bir arpa boyu uzarsa traş etmek gerekir.”

19493Cuha, kendini tutamadı, acele olarak yanındaki kadına “hemşire” dedi, “acaba, benim kasığımdaki kıllar bu kadar olmuş mu? Bir bak.

19494Allah razısı için, elini bir uzak da bak bakalım, kıllar mekruh olacak kadar uzamış mı?”

19495Kadın Cuha’nın şalvarına elini sokunca, eline aleti geldi.

19496Derhal şiddetli bir nâra attı. Vaiz, “sözlerim galiba gönlüne tesir etti” dedi.

19497Cuha, dedi ki; “Hayır, gönlüne tesir etmedi, eline tesir etti. Ey akıllı adam, gönlüne tesir etseydi vay haline.”

19498O büyücülerin gönlüne birazcık tesir etti de, onlarca sopa da bir oldu, elleri de.

19499Ey pâdişahım, çok ihtiyar bir adamın elinden sopasını alırsan pek üzülür, çünkü sopa o ihtiyar için eldir, ayaktır.

19500Hâlbuki onlar, elleri, ayakları kesileceği halde “Bize bir zararı olmaz ki” diye nara attılar. Onların naraları gökyüzüne vardı. Haydi, gel, kestir dediler, artık can, can çekişmekten kurtuldu.

19501Artık, anladık ve belledik ki biz, şu tenden ibaret değiliz. Biz şu tenin ötesinde, Allah ile yaşamaktayız.

19502Ne mutlu o kişiye ki, kendini tanıdı, bildi de ebedî olan o âlemde kendisine emin bir köşk kurdu.

19503Çocuk ceviz için, kuru üzüm için ağlar. Hâlbuki büyük adama göre bunlar ehemmiyetsiz şeylerdir.

19504Gönüle karşı şu ten de âdeta ceviz ve kuru üzüm gibidir, ehemmiyetsizdir. Hiç, çocuk, büyük adamların bilgisine o yaşta sahip olabilir mi?

19505Kim perde arkasında kalmışsa o çocuk sayılır, insan, o kimseye derler ki, şüphelerden, vehimlerden kurtulmuştur.

19506Bir adam, sakalla, hayâ ile insan olsaydı, keçinin de sakalı var, bıyığı var. O da insan sayılırdı.

19507Keçi kötü bir kılavuz olur. Kendisine uyanları, peşine takılanları alır kasaba götürür.

19508Sakalını tarar, ben ileri gelen biriyim demek ister. Doğru, ileri gelensin amma, ölüme, kedere, gama doğru ileri gitmişsin, yaklaşmışsın.

19509Kendine gel, Hak yoluna düş, sakalla böbürlenmekten vazgeç. Bu benliği, bizliği, şu iç huzursuzluğunu, vesveseyi bırak.

19510Benlikten kurtul da, gül kokusu gibi âşıklarla beraber ol, onların önüne düş, onlara gül bahçesine giden yolu göster.

19511Gül kokusu nedir? Aklın, zekânın nefesidir. Nefes, ebedîyet mülküne giden yolun hoş kılavuzudur.

Sultan Mahmud’un, Eyaz’a, “Bir kere daha, şu çarıkla pöstekiyi anlat da, arkadaşların bundan ibret alsınlar, onlara nasihat olsun. Çünkü ‘din nasihattan ibarettir” demesi

19512“Ey Eyaz, çarığın sırrını açıkla. Ona karşı gösterdiğin yakarışın, niyazın sebebi nedir?

19513 Söyle de, «Sungur» ile arkadaşın «Bekyaruk» senin pöstekinle, çarığının sırrını duysunlar.

19514 Ey Eyaz, kulluk seninle şereflendi, nurlandı. Nurun, şu aşağı yeryüzünden semalara yükseldi.

19515Sen kulluğa, hayat köleliğe can verince, kulluk, kölelik hür insanların hasret çektikleri bir şey oldu.

19516Mü’min o kimseye derler ki; düşkünlük halinde de, yükseliş halinde de kâfir, onun imanına hasret kalsın, onun imanına sahip olmayı istesin.

Bayezîd’in zamanında bir kâfire Müslüman ol demeleri, onun da bu söze cevap vermesi

19517Beyazîd zamanında, ateşe tapan biri vardı. Temiz ve koyu bir Müslüman ona dedi ki:

19518“Ne olur, Müslüman olsan da selamete, kurtuluşa kavuşsan, ululuklar elde etsen.”

19519“Ey benim kurtuluşa ermemi murad eden kişi; iman varsa, ancak âlemin şeyhi Bayezid’de iman vardır.

19520O imanı taşımaya benim gücüm yetmez. O, benim gayretlerimden, didinip uğraşmamdan çok üstün.

19521Dine, imana tam inanmış değilim. Fakat onun imanına çok iman etmiş, inanmışım.

19522Onun herkesten üstün, çok lâtif, çok nurlu, çok yüce, bir varlık olduğuna inanıyorum.

19523Her ne kadar ağzımda sağlam bir mühür varsa da, imanımı açıkça söyleyemiyorsam da, gizlice onun imanına inanıyorum.

19524Yok, eğer, iman, sizin imanınız ise, benim o imana ne meylim var, ne de isteğim var.

19525Birinin imana yüzlerce meyli olsa, isteği bulunsa, sizi görünce kaskatı kesilir, soğur, onda iman isteği, iman meyli kalmaz.

19526Mânâsı olmayan bir ad görmüş gibi olur. Bu çöle, kurtuluş yeri demeğe benzer.

19527Birisi, sizin imanınızı görünce, iman getirmeye olan aşkı soğur, gider.”

Sesi çirkin bir müezzinin, kâfirler diyarında ezan okuması ve bir kâfirin ona hediye vermesi

19528Pek çirkin sesli bir müezzin vardı. Kâfirler memleketinde ezan okurdu.

19529Ona, her ne kadar, bu sesle ezan okuma, çekişmeler, düşmanlıklar uzar, gider, dedilerse de,

19530O inad etti, söylenenlere aldırış etmedi. Kâfirler yurdunda ezan okumaya devam etti.

19531Halk, umumi bir kargaşalıktan, bir fitne çıkmasından korkarken, elinde bir elbise ile kâfirin biri çıkageldi.

19532Eski bir dost gibi o kâfir, müezzine elbise ile beraber, mum ve helva da hediye getirmişti.

19533Müezzini soruyor, “Nerede o müezzin? diyordu, “Onun ezanı ve sesi insanın huzurunu arttırıyor.”

19534“Kendine gel” dediler, “o çirkin sesten insana huzur mu gelir?” Kâfir dedi ki: “Onun sesi kiliseye kadar geldi.

19535Benim pek güzel, pek meziyetli bir kızım var. Çoktan beri Müslüman olmak istiyordu.

19536Bunca din kardeşi ona öğüt verdi, Müslüman olma sevdası başından gitmedi.

19537Gönlüne iman sevgisi, öyle bir yerleşmiş, öyle bir büyümüştü ki, bu dert sanki bir buhurdandı.119 Ben de o buhurdanda od ağacı gibi yanmakta idim.

19538O, an be an Müslüman olmak için gayret sarf ettikçe, ben dert, gazab içinde kalıyor, işkence çekiyorum.

19539Ne yapacağımı, ne edeceğimi bilemiyordum. Elimde hiçbir çare yoktu. Nihayet bu müezzin ezan okuyunca, ezan sesi kiliseden duyulunca,

19540Kızım, ‘Bu çirkin ses nedir, ne de kötü ses, kulağıma geldi, beni mahvetti.

19541Ömrümde şu manastırda, şu kilisede, bu kadar çirkin, kötü ses duymadım.’

19542Kızkardeşi, ‘Bu ses ezan sesidir, dedi. Bu Müslüman âdetidir, Müslümanları bu sesle ibadete davet ederler.’

19543Kızım, hemşiresinin söylediklerine inanmadı. Bir başkasına sordu. O da ‘evet, öyledir’ deyince,

19544Gerçeği öğrenince, inandı. İçindeki iman sarsılınca beti benzi sarardı, böylece o, Müslümanlıktan soğudu.

19545O Müslümanlıktan kurtuldu, ben de işkenceden, azaptan kurtuldum. Dün gece korkulu rüya görmeden rahatça yattım, uyudum.

19546Onun sesinden rahatladığım için bu hediyeyi ona, bir şükrân borcu olarak getirdim.

19547Müezzini görünce, “Lütfen şu hediyeyi kabul et” dedi. “Beni dertten kurtardın, benim elimi tuttun.

19548Bana öyle bir ihsanda, öyle bir lûtufta bulundun ki; ölünceye kadar beni kendine kul, köle ettin.

19549Mal, mülk sahibi olsaydım, çok zengin servet sahibi bulunsaydım senin ağzını altınla doldururdum.

19550İşte sizin imanınız da riyadan, gösterişten ibaret, o ezan sesi gibi yol kesici bir şey.

19551Fakat Bayezid’in imanı sıdkı yüzünden gönlümde, canımda ne hasretler uyandı.”

19552Hani şu kadın gibi, eşeğin çiftleşmesini gördü de; “Aman, şu tek erkeğe bakın” dedi.

19553“Çiftleşme bu ise, bizim kocalarımız, bizimle çiftleşmiyorlar, bizim içimize işiyorlar demektir.”

19554İmanın bütün şartları, Bayezid’in imanında var; aferin bu çeşit tek arslana.

19555Onun imanının bir damlası denize damlasa, deniz, o bir damlanın içinde boğulur ve kaybolur.

19556Nitekim, bir zerre ateş ormanlara düşse, bütün orman o bir zerre ateş yüzünden yanar, kül olur.

19557Pâdişahın, yahut askerlerin gönlündeki hayâl gibi, o hayâl da bir hayâldir, amma savaşta düşmanları mahveder.

19558Hz. Muhammed’in yüzünde bir yıldız parladı, imansızın da, kökü kesildi, Yahudinin de.

19559İmana gelen, kurtuldu, iman buldu. Geri kalanların, imana gelmeyenlerin küfürleri de şüpheli bir hale geldi.

19560İlk imana gelenlerin, tam kâfirlikleri kalmadı. Bir kısmı da ya Müslüman oldular, yahut korkudan Müslüman göründüler.

19561Bu sözler, hile ile suyu yağa karıştırmaya benzer. Yoksa bu misâller nurun deresine bile eş olamaz.

19562Zerre, bir cisimden ayrılmış değersiz bir parçacıktan ibarettir. Zerre taksim kabul etmeyen, parıl parıl parlayan güneş olamaz ki.

19563Zerreden bahsetmemde gizli bir maksad olduğunu bil. Sen şu anda denize mahrem değilsin, henüz bir köpüksün.

19564Şeyhin parlak iman güneşi; şeyhin canının şark tarafından doğar da yüz gösterirse

19565Bütün değersiz dünya süfli âlem, ta yerin dibine kadar hazine kesilir. Bütün ulvi âlem, yücelikler âlemi, yemyeşil cennete döner.

19566O şeyhin şu hakir, değersiz topraktan yoğrulmuş bir teni varsa da, onun her tarafı nurlandıran nurdan da bir canı vardır.

19567Şaşılacak şey şu ki; o bu mu, yoksa, bu o mu? Bu zor işte ben, şaşırdım kaldım. Amca, sen söyle?

19568Aziz kardeşim, eğer o bu ise, şu topraktan yaratılmış varlıksa, nasıl olmuş da yedi kat gök onun nuru ile dolmuş.

19569Yok o, şu nursa, aziz dost, söyle, bundan nedir? Acaba o, bu ikisinden hangisidir? Kimdir o?

Bir kadın kocasına “Eti kedi yedi” dedi. Kocası kediyi terazide tarttı. Kedi yarım batman geldi. Karısına “hanım” dedi, “Et yarım batmandı. Belki biraz da fazla idi. Eğer bu et ise kedi nerede, kedi ise et nerede?” diye sordu.

19570Evci bir adam vardı. Karısı; pek hileci, pek kötü huylu kirli, pasaklı bir kadındı.

19571Adam, eve ne getirse kadın onu yok ederdi. Adamcağız sesini bile çıkarmazdı.

19572Bir gün adam, misafirini ağırlamak için birçok sıkıntıya katlanarak et aldı, eve getirdi.

19573Kadın eti kebab etti, şarapla yedi bitirdi. Adam eve gelince, mânâsız sözlerle onu oyalamağa başladı.

19574Adam, “et nerede” dedi, “Misafir geldi. Misafire yemek çıkarmak, ikram etmek lâzım.”

19575Kadın, “Eti şu kedi yedi. Eğer misafire muhakkak et ikram edeceksen, koş, başka et al” dedi.

19576Adam, hizmetçisine; “Ey Aybek teraziyi getir de şu kediyi tartayım” dedi.

19577Terazi geldi, kediyi tarttı. Kedi yarım batman geldi. Bunun üzerine adam, “Ey hileci kadın”, dedi.

19578“Et yarım batmandı, bir okka da fazlalığı vardı. Kedi de yarım batman geldi.

19579Eğer bu, kedi ise söyle, aldığım et nerede? Yok, bu et ise, kedi nerede? Onu ara, bul.”

19580Bayezid de bu ise, o ruh nedir? Yok eğer bu o ruh ise, bu görünen sûret, bu beden kimin?

19581Aziz dostum, hayret içinde, hayrette kaldım. Bu zor meseleyi, ne sen açıklayabilirsin, ne de ben. Bu ne senin işin, ne de benim işim.

19582Aslında, her ikisi de odur. Yalnız ekinin aslı dânedir. Saman çöpü değersizdir, teferruattandır.

19583Allah’ın hikmeti, bu zıtları, birbirine bağlamış, birleştirmiştir. Ey kasap, şu uyluk eti, o gerdanla beraberdir.

19584Ruh, bedensiz iş göremez. Beden de ruhsuz olunca soğur, donar.

19585Bedenin meydandadır, görünüyor. Fakat, ruhun gizlidir. Dünyadaki sebepler bu ikisi ile düzene girer.

19586Birisinin başına toprak saçsan, baş kırılmaz. Suyu başına döksen baş yarılmaz.

19587Eğer sen, su ile toprakla, birisinin başını yarmak istiyor isen, su ile toprağı birbirine karıştırıp kerpiç yapman lâzım.

19588Başı yardın, kerpici bir tarafa attın mı, zamanla kerpiçteki su aslına gider, her şeyin birbirinden ayrılma gününde de, kerpiçteki toprak da aslına toprağa ulaşır.

19589Allah’ın, zıtları birleştirmesindeki hikmeti, birbirine uyanların niyazından, uymayanların da inadından meydana gelmektedir.

19590Ondan sonra daha başka, öyle birleşmeler, öyle karışmalar olur ki; “Onları ne bir kulak duymuştur, ne de bir göz görmüştür.”

19591Kulak, o güzellikleri duysaydı, artık kulak olarak kalır mıydı? Yahut başka sözleri duyabilir miydi?

19592Eğer, kar ve buz güneşi görselerdi, buzluktan, karlıktan ümitlerini keserlerdi.

19593Damarlarına, iliklerine kadar erirler, su kesilirlerdi de, hava Dâvud’u, o sudan zırh yapardı.

19594Akan su, her ağacın canına derman olurdu. Her ağaç, onun oraya ayak basmasıyla devlete kavuşurdu.

19595Hâlbuki o donmuş buz, öylece donakaldı. Ağaçlara “Bana dokunmayın” demeğe başladı.

19596O buz gibi donup kalan adamın cismi de ne bir şeyle uyuşup birleşir, ne de bir şey onunla uzlaşır. O ancak kendi nefsine uyar, kendi hırsının peşine düşer.

19597O, kar ve buzdan zayi olmuş, kaybolup gitmiş değildir. Ciğerler onunla tazelenir. Fakat o, ne yeşillik çavuşudur, ne yeşillik pâdişahı.

19598Ey Eyaz, senin yıldızın pek yücedir. O yıldız, her burçta kalamaz, her burcu menzil edip geçemez.

19599Ey Eyaz, senin himmetin nasıl olur da her vefayı beğenir? Senin temizliğin, saflığın her saflığı seçebilir mi?

İyiliği ve doğruluğu emreden bir zahidin, taş atarak şarap testisini kırması ve beyin, bunu duyunca, zahidi cezalandırmaya gitmesi. Bu vaka, İsa Aleyhisselam zamanında oldu. O zamanlarda daha şarap haram olmamıştı. Fakat, zahid, Allah’tan korkmada ve halkı zevklerden alıkoymaya gayret sarfetmekteydi.

19600İyi kalpli, neşeli, şaraba çok düşkün bir emir vardı. Her çaresizin, her sarhoşun sığındığı bir kişi idi.

19601Kalbi şefkatle dolu idi, yoksulları severdi, adaletten ayrılmazdı. Mücevherler, altınlar bağışlayan deryadil120 bir adamdı.

19602Erlerin pâdişahı idi, mü’minlerin emiri idi, yol bilir, yordam bilir, sırdan anlar, dostlarını görür, gözetir bir insandı.

19603İsa’nın zamanı idi, günler Mesih’in günleri idi. O emir, halkın gönlünü alırdı. Halkı az incitirdi. Güzel, tatlı bir emirdi.

19604Bir gece, ansızın, bir misafir geldi. Bu vakitsiz gelen misafir de emirdi, o da onun gibi hoş, iyi kalbli bir zattı.

19605Neşelenmek, birlikte hoş vakit geçirmek için şarap içmek istediler, o devirlerde şarap içilebilirdi, helâl idi.

19606Şarapları azaldı. Emir; kölesine “Git, testiyi doldur, bize, bütün gece içeceğimiz şarabı al getir” diye emir verdi.

19607“Şarabı, kendisinde tortusuz, halis şarap bulunan filan rahipten al da, canımız, ileri gelenlerin derdinden de kurtulsun. Halkın derdinden de kurtulsun.

19608O rahibin şarabının bir katresi, bir damlası, binlerce testi, binlerce küp şarabın yaptığını yapar.

19609O şarapta gizli bir maya vardır. Sanki kaba saba abaya bürünmüş bir pâdişah gibidir.”

19610Sen, paramparça eski, püskü hırkaya pek bakma. Onun içindekine bak. Görmez misin anlaşılmasın diye, altının da yüzünü karartırlar.

19611Kötü göz, onu beğenmesin, gözü kalmasın diye lâl görünüşte, buğuludur.

19612Define, inci, hiç ev içinde bulunur mu? Defineler dâima, viranelerde, yıkık yerlerdedir.

19613Âdem”in hazinesi de yıkık yere gömülmüştü de onun topraktan yaratılmış vücudu, o lanetlenmiş şeytanın gözünü bağlamıştı da, içindekini görememişti.

19614O, toprağı hakir gördü, ona hor baktı. Fakat, can, şeytana diyordu ki; “Sen, beni göremiyorsun, çünkü, şu toprağım sana engel olmaktadır.”

19615Köle, iki testi aldı, yola düştü, bir hoşça koştu. Hemen rahiplerin manastırına vardı.

19616Altın verdi. Altın renkli şarabı aldı. Sanki, taş verdi de karşılığında gevher satın aldı.

19617Öyle bir şarap aldı ki pâdişahların bile başlarını döndürür de sakînin, o şarabı dağıtanın başına altın taç koydurur.”

19618O şarabı aldı ki, fitneler koparır, kargaşalıklar çıkarır. Kullarla pâdişahları birbirine katar.

19619O şarab, kemikleri eritir. Tamamıyla can yapar. Onu içenin nazarında pâdişahların tahtı ile dervişlerin tahtası bir olur.

19620İnsanlar, şarap içmedikleri vakit, ayık iken, su ile yağa benzerler, aralarında ayrılık, gayrılık vardır. Fakat içip de sarhoş oldular mı bedendeki can gibi bir olurlar.

19621İçip sarhoş olunca, heriseye121 benzerler, artık farkları kalmaz. Fakat bu mertebeye erişmeyen ve bu inançta kendini kaybetmeyen, bunu fark edemez.

19622İşte o köle, bu çeşit şarap almış, adı, sanı güzel olan emirin köşküne getirmekteydi.

19623Köle, yolda, çok ızdırap çekmiş, belâlar içinde kalmış öfkeli bir zahidle karşılaşmıştı.

19624O zahid, tenini, gönül ateşleriyle yakmış yandırmış, kalb evini Allah’tan başka her şeyden silmiş, süpürmüştü.

19625Nice çaresiz mihnetler içinde kalmış, insafsız kederlere uğramış, gönlü, yüz binlerce defa, birbiri üstüne dağlanmıştı.

19626Onun gönlünde, her an savaş vardı. Gece, gündüz, riyazatla yaşıyor, nefsani duygularına göz açtırmıyordu.

19627Yıllarca, aylarca yaptığı nefsi mücadelesi yüzünden kanlara batmış, topraklara bulaşmıştı. Gece yarısı o köleyi görünce sabrı kalmadı.

19628Zâhid, “Testilerde ne var?” diye sordu. Köle, “Şarap var” dedi. “Kime götürüyorsun o şarabı” diye tekrar sordu.

19629Köle, “Bu şaraplar, o büyük emirindir”, dedi. Zahid de, “Allah yolunda olan bir kişi, böyle amel, böyle iş işler mi?” diye söylendi.

19630Hem Allah’a talib ol, hem de içkiye, eğlenceye düş. Şeytanın şarabı, sonra da yarı akıllılık, yarı sarhoşluk.

19631Aklın, şarap içme dediği halde bile, böyle dağınık ve şaşkın; senin aklına, akıllar katmak gerek.

19632Ey sarhoşluk tuzağına düşen zavallı kuş. Aklın başında iken böyle şaşırıp kalırsan, sarhoş olunca ne hallere mübtela olursan, başına neler gelir?

Ziya-yı Dalk’ın122 boyu çok uzundu. Kardeşi şeyhülislâm Tacı Belh’in ise boyu çok kısa idi. Şeyhülislam, kardeşi Ziya’dan çok utanırdı. Ziya, bir gün kardeşinin dersine geldi. Belh’in bütün ileri gelenleri orada. Ziya, kardeşine saygı gösterip geçti. Şeyhülislâm ise şöyle bir yarı kalktı, oturdu. Ona gereği gibi ehemmiyet vermedi. Bunun üzerine Ziya; “Evet” dedi, “Boyun pek uzun; boyundan biraz çalman, boyunu, yarım kalkarak tam göstermemen gerek.”

19633Ziya-yı Dalk, hazır cevap, tatlı sözlü bir kişi idi. Şeyhülislâm Tacı Dalk, da kardeşi idi.

19634Tacı Dalk, Belh şehrinin Şeyhülislâmı idi. Çok kısa boylu, ufak cüsseli, âdeta bir kuşa benzerdi.

19635Şeyhülislâm, çok bilgili, meziyetli, üstün bir insandı. Amma kardeşi Ziya, güzel söz söylemekte, hazırcevaplıkta ondan ilerde idi.

19636Şeyhülislâm, çok kısa boylu idi. Ziya da haddinden fazla uzundu. Şeyhülislâm, pek kibirli, pek nazlı bir adamdı.

19637Kendisi yüksek bir makamda olduğu için kardeşinden utanır, arlanırdı. Ziya ise, sözü tesirli bir vaizdi. Va’zları ile halkı, doğru yola götürürdü.

19638Bir toplantı günü, Ziya da geldi. Toplantı yeri, kadılarla, âlimlerle, temiz kişilerle dopdolu idi.

19639Bu kalabalıkta, Şeyhülislâm daha çok kibre kapıldı da kardeşine karşı zoraki şöylece yarı kalkar gibi bir harekette bulundu. “Hoş geldiniz” demeden yerine oturdu.

19640Şeyhülislâmın davranışından Ziya alınarak dedi ki: “Çok uzun boylusun. Bari o selvi boyundan birazcık çal, hepsini gösterme.”

19641Ey bilgi düşmanı, sende akıl nerede? Fikir nerede ki tutup şarap içesin.

19642Yüzün güzel, bari biraz da çivit sür. Habeş’in yüzündeki çivit herkesi güldürür.

19643Ey azgın kişi, sende nur nerede ki kendinden geçmeyi ve karanlığı arıyorsun?

19644Gölge, kaide olarak, güneşli havada, gündüz aranır. Sen ise bulutlu gecede, gölge aramaya kalkışmışsın.

19645O devirlerde şarap, insanlara gıda olsun diye helâldi. Amma, dostu isteyenlere haramdı.

19646Allah’a gönül vermiş âşıkların şarabı ise kendi gönüllerinin kanıdır. Onların gözleri Hak yolunda ve Hak menzilindedir.

19647Korkunç çöllerle ve beklenmedik tehlikelerle dolu olan Hak yolunda, bu akıl kılavuzu aciz kalır. Yüzlerce defa gün gibi tutulur kalır da yol gösteremez olur.

19648Sen, tutmuşsun, Hak yolunda sana kılavuzluk edenlerin gözlerine toprak saçıyorsun. Hak yolunun kervanını helak ediyor, yolunu şaşırtıyorsun.

19649Değil buğday ekmeği, nefse arpa ekmeği bile haramdır. Onu vermek bile yazıktır. Sen, onun önüne daha başka çeşit, hoşa gitmeyen ekmek koy.

19650Hak yolunun düşmanını hor tut. Hırsızı va’z vermek için kürsüye, minbere çıkarma, onu darağacına as.

19651Hırsızın cezasını ver, elini kes. Kesmek elinden gelmiyorsa hiç olmazsa elini bağla.

19652Sen hırsızın elini bağlamazsan, o senin elini bağlar. Sen, onun ayağını kırmazsan, o senin ayağını kırar.

19653Hâlbuki sen, düşmana şarap veriyorsun, şeker ikram ediyorsun. Niçin böyle yapıyorsun? Ona, zehir gibi acı acı gül, toprak ye desene!

19654Zahid gayrete geldi, taşı attı, testileri kırdı. Köle de testileri atıp, zahidden kaçtı.

19655Köle emirin yanına gidince, emir, şarap nerede, diye sordu. O da emire macerayı bir bir anlattı.

Emirin, zahidin haddini bildirmek için hiddetle gitmesi

19656Emir, ateş kesildi, hemen yerinden doğruldu. Köleye, “Bana zahidin evi nerede göster” dedi.

19657“Göster de şu ağır gürzle başını ezeyim, o anası kahpenin akılsız kafasını kırayım.

19658O köpekliğinden doğru yolu göstermeyi ne bilir? O sadece bu davranışları ile meşhur olmak, parmakla gösterilmek istemektedir.

19659Bu yobazlık, bu riya ile kendine bir mevki peydahlamak, kendini göstermek, tanınmak istiyor.

19660Zaten onun, şuna buna dalkavukluk yapmaktan başka hiçbir hüneri yok.

19661Deli ise, fitne çıkarmak istiyor, delinin ilacı öküz âletinden yapılmış kamçıdır.

19662Onu dövmeli ki şeytan, kafasından çıksın; eşekçiler dövmedikçe eşek nasıl gider?”

19663Emir, eline bir topuz alarak dışarı fırladı. Gece yarısı, yarı sarhoş bir halde zahidin evine geldi.

19664Hiddetten, hışmından zahidi öldürmek niyetinde idi. Zahid, evde bulunan, yük yığınlarının altına girdi, gizlendi.

19665Yük yığınlarının altında bulunan zahid, emirin sözlerini işitiyordu.

19666Kendi kendine dedi ki; “Adamın çirkinliğini, yüzüne karşı, ancak ayna söyleyebilir. Aynanın yüzü pektir.

19667Ayna gibi demirden bir yüz lazım ki, sana, ‘Şu çirkin yüzüne bak’desin.”

Delkak’ın Seyyid Şah-ı Tirmizi’yi mat etmesi

19668Pâdişah, Delkak’la daima satranç oynardı. Delkak pâdişahı mat etti mi, pâdişah hemen kızardı.

19669Bunu kibrine yediremez, tuh-tuh diye satranç taşlarını, bir bir Delkak’ın başına vururdu.

19670“Ey kaltaban123, al işte bu senin şahın” derdi. Delkak da, “aman aman” der, bu hakaretlere tahammül ederdi.

19671Pâdişah, gene “bir el oynayalım” der, Delkak da, kış mevsiminde çıplak bir adamın titrediği gibi titrer, titrerdi.

19672Bir daha oynadılar, pâdişah yine mat oldu. Yine tuh-tuh deme zamanı geldi.

19673Delkak, sıçradı bir köşeye sığındı. Pâdişahın korkusundan üstüne altı tane keçe çekti.

19674Pâdişahın vuruşlarından kendini korumak için altına girdiği altı keçenin üstüne yastıklar da koydu.

19675Pâdişah, “hey ne yapıyorsun?” dedi. “Nedir bu?” Delkak: “Ey seçilmiş pâdişahım”, dedi. “Tuh-tuh bu, tuh-tuh.

19676Ey kızgınlığından ateş püsküren pâdişahım, seninle keçe altından başka bir yerde nasıl konuşulabilir?

19677Satrançta mat oldun, ben de senin vuruşlarına mat oldum da, onun için keçelerin altından sana tuh-tuh diyorum.”

19678Mahalle, o emirin bağırışı çağırışıyla, kapıyı tekmelemesinin sesi ile dolunca.

19679Sağdan, soldan halk dışarıya fırladı. “Ey emirimiz, af zamanıdır, hoş görme, razı olma zamanıdır” diye yalvardılar.

19680“O, düşünemiyor, beyni işlemiyor. Onun aklı çocukların aklından da kıt.

19681Zâhidlik ve ihtiyarlık onu zayıflaştırdıkça, zayıflatmış onu bitkin bir hale sokmuştur. Zaten zahidlikten bir feyz elde edememişti.”

19682O zahid, çok zahmetler çekmiş, Fakat sevgiliden bir hazine elde edememişti. Çok işler görmüştü amma karşılığını alamamıştı.

19683Ya, o iş, onun harcı değilmiş, yahut da kader icabı henüz mükâfat vakti erişmemişti.

19684Ya, o zahidin çalışması, bir Yahûdinin bir imansızın çalışması gibi makbul sayılmadı. Yahut çalışmasının karşılığını görmesi bir vakte bağlı kaldı.”

19685Ona bu dert, bu musibet yeter. Çünkü o, bu kanla dolu vadide kimsesiz kalmıştır.

19686Hastalıklı, dertli gözlerle, bir köşeye çekilmiş oturmuş, yüzünü ekşitmiş, suratını asmış.

19687Ne bir göz hekimi var ki, onun derdine çare bulsun, onu acılardan kurtarsın, ne de kendisinde akıl var ki, gitsin de göz ilacı arasın.

19688Kendi zannına uymuş, çalışıp çabalamaya koyulmuş, iş düzene girecek diye ümide kapılmış.

19689Onun yolu, onu sevgiliye kavuşturmaz ki, onun tuttuğu yol ile sevgili çok uzaklarda kalmaktadır. Çünkü o kendine kâmil bir insan aramıyor. Kendisi baş olmak istiyor.

19690Zaman oluyor, “Ben hep zahmet mi çekeceğim, nasibim hep ızdırap mıdır?” diyerek, Hâşâ, Allah ile didişiyor.

19691Bazan da, herkes mânevî dereceler kazanmış göklerde uçuyor, muradına ermiş ben de kanatlarım kopmuş, yerde sürünüyorum, diye bahtı ile savaşa girişiyor.

19692Herkes, dünyevi varlıkların, mal ve mülkün esiri olmuştur. Renk ve kokuya, tutulmuştur. Zahid bile bu dünya sevgisinden kendini kurtaramamıştır da içi daralıp durmaktadır.

19693İnsan şu daracık duraktan, şu utanılacak kirli yerden kurtulmadıkça huyu nasıl iyileşir, gönlü nasıl açılır?

19694Zahidlerin, ibadetin verdiği benlikten, içine düştükleri varlıktan kurtulmadıkça, yalnız ibadetle meşgul oldukları vakit ellerine bıçak ve ustura vermek tehlikelidir.

19695Zâhid, darlığından, kederinden, gamından ve muradına erememesinden ötürü kendi karnını deşebilir.

Mustafa Aleyhisselam’ın, bir aralık, Cebrail Aleyhisselam’ın geç görünmesi yüzünden, üzüntüye kapılıp, kendisini “Hira” dağından aşağıya atmaya kalkışması, Cebrail Aleyhisselam’ın ona görünüp; “Kendini atma, önünde kavuşacağın devletler, ilâh”u lûtuflar var” demesi

19696Mustafa’yı ayrılık derdi kaplayınca, bir müddet ilâhi tecelliden mahrum kalınca kendisini dağdan atmaya kalkardı.

19697Cebrail görünüp de, “Sakın kendini atma, Kün «ol» emri ile sana nice devletler takdir edilmiştir” diyince.

19698Mustafa sükûnet bulur, kendini aşağı atmaktan vazgeçerdi. Sonra yine ayrılık derdi, gelip çatınca,

19699Yine gamdan, dertten bunaldı mı, kendini dağdan aşağı atmayı tasarlardı.

19700Yine Cebrail kendini gösterip, “Ey eşi olmayan pâdişah, yapma bunu”, derdi.

19701Perde açılıp da, o inciyi gönlünde buluncaya kadar bu hal devam etti.

19702Halk her çeşit mihnet uğruna, kendini öldürüp dururken, mihnetlerin aslı olan, kaynağı olan bu ayrılık ateşini nasıl çeksin, nasıl dayansın?

19703İnsanların kendilerini feda etmelerine hayret edilir, şaşılır. Fakat her birimiz de kendimizi bir huya feda etmişizdir.

19704Ne mutlu o kimseye ki, bedenini, feda edilmeye değer bir dosta feda etmiştir.

19705Aslında, dünyada herkes, bir fennin, bir sanatın, bir işin fedaisidir. Ömrünü o yolda harcar, o yolda ölür gider.

19706İster batı tarafından olsun, ister doğu tarafında bulunsun, bütün insanlar ölecektir. Böylece dünyada ne seven «âşık» kalıyor, ne de sevilen «mâşuk». Herkes ölüp gidiyor.

19707Hiç olmazsa, hayatını ilâhi aşk uğrunda harcayan o bahtlı adam, kendini öyle bir fenne, öyle bir hünere feda etmiş ki, o feda edişte, o ölüşte, o mahvoluşta yüzlerce hayat var.

19708Hakk’a karşı duyulan aşkta, onu seven de, onun tarafından sevilen de ölümsüzdür, ebedîdir. Böyle bir sevgiye nail olanlar iki âlemde de dileklerine ermiş, iyi bir ad ve san kazanmışlardır.

19709Ey benim kerim olan büyüklerim, âşıklara acıyınız. Onların şanı, ölüp gittikten sonra da ölüme hazır olmaktır.

19710“Ey emirim, onun sert hareketini hoş gör affet. Onun derdine talihsizliğine bak.

19711Ey Emir, sen onu bağışla, affet de, Allah da senin suçunu bağışlasın, günâhlarını affetsin.

19712Sen de gaflet yüzünden çok testi kırmışsındır. Bununla beraber affedilmekten de ümidini kesmemişsindir.

19713Onu affet, bağışla da her işin karşılığının verileceği kıyamet gününde sen de bağışlanasın. Çünkü kader her amelin değerini vermekte kılı kırk yarar.”

Emirin, zahidin affedilmesini isteyenlere verdiği cevap

19714Emir; “O kim oluyor ki, taş atıp bizim testimizi kırsın?” dedi.

19715“Erkek arslan bile, benim köyümden yüzlerce korku ile çekinerek geçmektedir.

19716Zâhid neden bizim kölemizin kalbini kırdı. Neden bizi misafir önünde mahcûb etti?

19717Kendi kanından daha kıymetli olan şarabı yerlere döktü, sonra kadınlar gibi bizden kaçıp gizlendi.

19718Fakat o, benim elimden canını kurtarabilir mi? Kuş gibi kanatlansa; havalara uçsa, ben yine onun hakkından gelirim.

19719Kahr okuyla onun kanadını kırarım. Sonra tüylerini yolup kolunu koparırım.

19720Benden kaçıp da bir katı taşın içine girip gizlense, yine onu o taşın içinden çıkarır yakalarım.

19721Ona öyle bir kılıç vurayım ki bütün kaltabanlara ibret olsun.

19722Herkese gösteriş yaptığı, yobazlık ettiği yetmiyormuş gibi aynı şeyi bize de yapıyor. Bu anda onun da cezasını vereceğim, ona benzer yüzlercesinin de cezalarını vereceğim.”

19723Emir öyle kızmış, kan dökmek isteği öyle kabarmıştı ki âdeta ağzından ateşler püskürüyordu.

Zahidin şefaatçıları ile komşularının ikinci defa emirin elini ayağını öpüp yalvarmaları

19724Şefaatçılar, emirin bağırıp çağırmasına karşılık birçok defalar elini ayağını öptüler de,

19725Ona dediler ki: “Kin gütmek sana yakışmaz ey emir! Şarap döküldü ise varsın dökülsün. Sen şarap içmediğin zaman da hoş bir haldesin.

19726Şarap, sermayesini neşe verme ve sarhoş etme gücünü, senin lûtfundan alır. Akıp giden suyun letafeti güzelliği senin lûtfuna, güzelliğine hasret çeker.

19727Ey Merhametli Emir, pâdişahlık et, bağışla. Ey kerem sahibi erin, kerem sahibi oğlunun kerem sahibi oğlu.

19728Her şarap bu boya posa, şu yüze göze köle olmuştur. Bütün sarhoşlar sana hased ederler.

19729Sen gül renkli şaraba muhtaç değilsin. Gül rengini bırak sen kendin gül rengisin.

19730Ey Zühre’ye benzeyen, yüzü kuşluk güneşi gibi aydınlık olan varlık, en güzel renklerden sayılan gül rengi bile senin renginin dilencisi sayılır.

19731Şarap, küpte gizlice senin güzel yüzünün iştiyakıyla kaynar, köpürür, coşar.

19732Sen, baştanbaşa denizsin, ıslaklığı ne diye istersin? Sen tamamıyla varlıktan ibaretsin, yokluğu ne diye ararsın?

19733Ey parlak ay, tozu, toprağı ne yapacaksın? Ay bile, senin yüzünün güzelliği karşısında, sararır, parlaklığını kaybeder.

19734Sen hoşsun, güzelsin. Her hoşluğun, her güzelliğin de madeni sen, ne diye tutar da şaraba minnet edersin?

19735Başında ‘Biz insanoğullarını şereflendirdik’124 tacı var, boynunda ‘Biz sana Kevser ırmağını verdik’125 gerdanlığı asılı.

19736İnsan cevherdir, gökyüzü ise ona arazdır. Her şey furudur, teferruattır. Her şeyden gaye Maksûd’a şandır.

19737Akıl da, tedbirler de, fikir de sana köle olmuşlardır. İş böyle olduğu halde sen kendini neden ucuza satarsın?

19738Sana hizmet etmek bütün varlıklara bütün mahlûkata farzdır. Senin gibi bir cevher nasıl olur da arazdan ihsan ister, lûtuf bekler?

19739Yazıklar olsun sana, kendinin ilâhî bir eser, ilâhî bir kitap olduğunu düşünmüyor da kitaplardan bilgi elde etmek istiyorsun. Tatlılıkların aslı sende olduğu halde, helvadan tad almak istiyorsun.

19740Sen, bir damla suda gizlenmiş bir ilim denizisin. Üç arşınlık teninde bir âlem gizlenmiş,

19741Şarap nedir? Güzel ses, musikî yahut bir güzelle buluşmak nedir ki, sen onlardan bir neşe, bir fayda aramaktasın?

19742Bu ne şaşılacak şeydir? Güneş bir zerreden borç ister mi? Zühre yıldızı küçücük bir küpten bir kadeh şarap diler mi?

19743Sen, ne olduğu bilinmeyen bir ruhsun. Niteliği bilinmez bir cansın. Keyfiyet, nitelik âlemine hapsedilmişsin. Sen bir güneşsin, bir ukdeye tutulmuş kalmışsın, yazık sana! İnsan bir güneş gibidir. Âlem de ona nisbetle zerreye benzer.”

Emirin yine onlara cevap vermesi

19744Emir, “Hayır, hayır” dedi. “Ben o şarabın dostuyum. Ben bu âlemin hoş zevkim yeter bulamam. Ben bu zevkten doyamam.

19745Ben yasemin gibi olmayı, bazen şöyle eğilip bükülmeyi isterim.

19746Bütün korkulardan, bütün ümitlerden kurtulup, söğüt gibi her yana eğilip bükülmeliyim.

19747Söğüt dalı nasıl rüzgâr tesiriyle sağa-sola eğilirse bende onun gibi sağa-sola dönmeliyim, oynamalıyım.”

19748Ey Hocam, şarabın verdiği neşeye alışan kimse, bu hoşluğu, bu neşeyi nereden beğenecek, nereden alacak?

19749Nebilerin mayaları, Hak zevkiyle yoğrulmuş olduğu için bu neşeden vareste kaldılar, kurtuldular.

19750Onların ruhları o hoşluğu o neşeyi görmüşler, tatmışlardı da bu yüzden, bu güzellikler, bu hoşluklar onlara oyuncak gibi göründü.

19751Diri bir güzeli seven kişi, ölüyü nasıl olur da kucaklar, sever.

Ahiret yurduna gelince; şüphe yok ki o asıl hayatın ta kendisidir, bunu bilmiş olsalardı....126” âyetinin tefsiri Yâni o âlemin kapısı, duvarı, meydanı, suyu, testisi, meyvesi, ağacı herşeyi canlıdır. Söz söyler ve söz duyar. Bu yüzdendir ki Muhammed Mustafa Aleyhisselam: “Dünya bir leştir, onu isteyenler de köpeklerdir” diye buyurdu. Âhiret âlemi de canlı, diri olmasaydı leş olurdu. Leşe pis kokusundan ve murdarlığından ötürü değil, ölü olduğundan dolayı “leş” derler.

19752O dünya, zerre zerre diridir, canlıdır. Orada her zerre nükteler bilir, sözler söyler.

19753Onlar, ölü dünyada eğlenmezler. Çünkü bu ot hayvanlara lâyıktır.

19754 Yeri yurdu gül bahçesi olan kimse, nasıl olur da pis külhanda şarap içer, eğlenir?

19755Temiz ruhun yeri illiyyindir.127 Küçük kurt da pislik içinde yurt edinir.

19756Hak sevgisi ile mahmur olanlara tertemiz, içki sunulur. Şu gerçeği göremeyen kör kuşların nasibi de bu acı sudur.

19757Kim ki Ömer’in adaletine ulaşamadı, Ömer’in adaletine sahip çıkmadı, O’nun adaletine inanmadı, ona göre kanlı katil, zalim Haccac adalet sahibidir.

19758Küçük kızlara oyuncak olarak cansız bebekler verirler. Çünkü onların dirilerle oynamaktan haberleri yoktur.

19759Erkek çocukların da yiğitliğe erliğe güçleri, kuvvetleri yoktur. Bu yüzden onlara tahta kılıç verilmesi daha iyidir, daha doğrudur.

19760Hıristiyanlar da peygamberlerin, kiliselerde bulunan resimleri ile kanaat ederler. O resimler onlara kâfi gelir.

19761Bize göre ise, o ay parçaları, o büyük varlıklar, apaydın ortadadır. Bu yüzden bizim onların resimlerine ihtiyacımız yoktur.

19762O peygamberlerin birer sûreti, şu dünyada oturmuş, elçilik etmiş, taat ve ibadetle meşgul olmuştur. Onların birer nakşı da, ay gibi gökyüzünde parlamaktadır.

19763O yüce nebilerin bu dünyada oturan maddî varlıklara, etrafında bulunanlara nükteler söylemiş mânevî varlıkları ise Cenâb-ı Hakk’la konuşmuş, O’nun enîsi, dostu olmuştur.

19764O’nun görünen kulağı, bu sözü duyar öğrenir. Can kulağı ise “Kün” «Ol» emrinin sırlarını duyar ve o ilâhî esrara kapılır.

19765Görünen göz, ten gözü insanın şeklini görür. Can gözü ise “Gözü, ne kaydı, ne de haddini aştı128” sırrını görür, ona hayran olur.

19766Görünen ayağı, mescit safında bulunur, mânâ ayağı ise gökyüzünün üstünde dolaşır durur.

19767İşte her cüzü böyle say! Bu zamanla mukayyeddir129, vakit içindedir. O ise, zamanın ve vaktin dışındadır.

19768Vakitle mukayyed olan şu beden, ecel gelinceye kadar vardır. Öbür bedense, ebedîyete dost, ezele eştir.

19769Kâmil insanın bir adı vardır. Fakat, iki devletin sahibidir. Onun bir na’tı, övülüşü ise; iki kıble imamı olmasıdır.

19770Ona halvete girmek130 de lâzım değildir, çileye girmek de. Hakk’ın tecellisi için onun önünde hiçbir perde kalmamıştır.

19771Onun halvethanesi; güneş değirmisidir. Yabancı gece ona perde olabilir mi?

19772Ermiş bir kişi için, hastalık da kalmadı, perhiz de kalmadı. Harareti de geçti. Artık onun küfrü, iman oldu. Küfür de kalmadı, gitti.

19773O doğruluğu yüzünden, elif gibi öne geçmiştir. Onda kendi huylarından, beşeriyet huyundan hiçbir huy kalmamıştır.

19774O, kendi huylarının elbisesinden kurtulmuş, tek olmuştur. Canı kötülüklerden soyunarak canına can katan sevgilisine kavuşmuştur.

19775O, eşsiz olan, tek olan pâdişahın huzuruna çıplak olarak gidince pâdişah, ona, kendi kutlu sıfatlarından bir elbise giydirmiştir.

19776Pâdişahın sıfatlarından bir elbise giyinmiş olarak, kuyudan çıkmış, mevki ve ikbal eyvanının üstüne uçmuştur.

19777Tortulu su, saf olunca böyle olur. Saf su, lekenin üstüne çıkar, tortu dipte kalır.

19778Tortu neden lekenin dibine çökmüştü? Toprak cüzleri ile karıştığı için bu uğursuzluk başına gelmişti.

19779Hoş olmayan dost, şu toprak beden, onun kolunu, kanadını bağlamıştı. Amma o, aslında çok yüce bir varlıktı.

19780Yeryüzüne inin” emri gelince onu “Hârut” gibi baş aşağı astılar.

19781Hârut da gökyüzündeki meleklerdendi. Fakat, bir azar işitti. O yüzden asılı kaldı.

19782Baş aşağı asılı kalmasının sebebi, baştan çıkması, kendisini baş sanması ve yalnızca öne geçmeye kalkışması idi.

19783O sepet, kendisini su ile dolu görünce nazlandı. İstiğnaya girişti de, denizden ayrıldı.

19784Denizden çıkarılınca sepetin ciğerinde bir katrecik su bile kalmadı. Sonra onun haline deniz acıdı da onu tekrar çağırdı.

19785Ne mübarek zamandır o zaman ki denizden bir hizmet karşılığı olmaksızın sebepsiz bir rahmet gelir, ulaşır.

19786Allah için olsun, Allah için olsun, denizin etrafından dolaş. Her ne kadar deniz sahilinde yaşayanların yüzleri sarı ise de bunu yap.

19787Rahmet deryasının etrafında dönüp dolaşmalı ki Allah’ın lûtuf ve ihsanı yetişsin, orada bulacağın mânâ gerçeği sebebiyle sararmış yüzüne renk gelsin.

19788Yüzün sarılığı renklerin en iyisidir. Çünkü bu sararmış yüz o yüze kavuşmayı beklemektedir.

19789Fakat, yüzde görünen, parlayan kırmızılık, dünya nimetleriyle iyi beslendiğine ve bu dünyevî hayattan memnun olduğuna işarettir.

19790Tamahkârlık, mala düşkünlük de insanı zayıflatır. Alçaltır. Yüzünü sarartır. Böyle kişinin illeti, solgunluğu, zayıflığı, bedene ait hastalıklardan değildir.

19791Hastalıksız bir adam da sararmış bir yüz görünce Calinus131 bile şaşar kalır.

19792Ey hakikati arayan kişi, Allah’ın nurlarına tamah edersen yüzün sararır. Bu sebeple Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz: “Tamah edenin nefsi alçaldı” diye buyurdu.

19793Gölgesiz nur, lâtifdir, yücedir. Kafesin arkasından gelen nur ise bir kalburun gölgesini aksettirmektedir.

19794Âşıklar bedenlerinin çıplak olmasını isterler. Fakat erkekliği olamayana ha elbise olmuş ha beden olmuş ne işe yarar.

19795O sofra o ekmek, oruç, tutanlara aittir. At sineğine çorba nedir? Tencere ne?

Pâdişahın Eyaz’a “Bir daha, şu yaptığın işin aslını söyle de seni inkâr edenlerle kınayanların müşkillerini hallet! Çünkü onların bu işte şüpheleri var. Onları şüphede bırakmak mürüvvetsizlik olur” demesi

19796“Ey Eyâz, bu sözün ne haddi var, ne de ölçüsü. Sen şimdi kendini halini anlat.

19797Senin hallerinin, şu harika pöstekiye karşı gösterdiğin saygının elbet bir sebebi vardır. Bu davranışının yanlış anlaşılmasına nasıl razı olursun?

19798Haydi o hoş hallerini anlat da şu beş duygu ile altı cihet hallerinin başına toprak saç.”

19799İç hali, gönlündeki düşünceler söze gelmiyorsa, tek mi çift mi oynayalım da bu oyunda sana dış hali söyleyeyim.

19800Sevgilinin lûtfu ve ihsanı yüzünden ölümün acılıkları, insanın canına şeker kamışından daha hoş daha tatlı gelir.

19801O şeker kamışından deryaya bir toz uçsa, deryanın acılığı gider, baştanbaşa tatlılaşır.

19802Ey emin dost, bunun gibi yüzlerce haller gelir, sonra yine geldiği gibi gayb âlemine gider.

19803Her günün hali dünkü günün haline benzemez. Haller, zaman, ömür ırmak gibi akar gider. Onu bağlayacak, akışını durduracak hiçbir şey yoktur.

19804Her günün sevinci bir başka çeşittir. Her günün düşüncesinin bir başka tesiri vardır.

İnsanın bedeni misafir evine benzer; çeşitli üzüntüler, düşünceler de o evde kalmaya gelen çeşitli misafirler gibidir. Ârif, ten misafirhanesine gelen neşeli ve gamlı düşüncelere razıdır. Onları hoş görür. Gelen misafirleri seven, garip kişilerin gönlünü hoş eden, onları güleryüzle karşılayan Halil peygambere benzer. Halil’in kapısı, misafirleri ağırlamak için daima açıktır. Onun kapısı kâfire de açıktı, mümine de açıktı. Emin kişiye de açıktı, hain kişiye de... O, kim olursa olsun bütün misafirleri güleryüzle karşılardı. Onları evinde ağırlar, izzet ve ikramda bulunurdu.

19805Ey genç, şu ten bir misafirhanedir. Her sabah o eve koşa koşa yeni bir misafir gelir.

19806Sakın, bu misafir bana yük olur kalır deme, biraz kalır sonra yine geldiği gibi gider, yokluğa karışır.

19807O, görünmeyen cihandan gönlüne ne gelirse onu bir misafir say. Onu hoş tut, güleryüzle karşıla.

Bir eve misafir geldi. Ev sahibi kadının “misafir bize yük olacak” demesinin hikâyesi

19808Birisine beklenmedik bir konuk geldi, ev sahibi onu çok iyi karşıladı, kucakladı, bağrına bastı.

19809Sofra kurdu, onu ağırladı, ona ikramlarda bulundu. Tesadüf bu ya, o gece onların mahallelerinde düğün vardı.

19810Ev sahibi gizlice karısına, “hanım”, dedi “Bu gece iki yatak ser.

19811Bizim yatağımızı kapının yanına, misafirin yatağını da öbür tarafa ser.”

19812Kadın kocasına: “Benim iki gözümün nuru” dedi. Emrin baş üstüne, merak etme misafire hizmet ederim, güleryüz gösteririm.”

19813Kadın iki yatağı da hazırladı, kendisi de sünnet düğününe gitti. Orada uzun müddet kaldı.

19814Aziz misafir kadının kocasıyla evde kaldı. Ev sahibi misafirine kuru, yaş çerez ikram etti.

19815O iki aziz dost yediler, içtiler, iyiden kötüden başlarından geçenleri gece yarısına kadar birbirlerine anlattılar.

19816Uzun uzun konuşup dertleştikten sonra misafirin uykusu geldi. Gidip kapının yanındaki yatağa girip yattı.

19817Kadının kocası utandı da misafirine “Canım kardeşim, senin için hazırlanan yatak oradaki şu yataktır” demedi.

19818“Kerem sahibi dost senin yatıp uyuman için öte tarafa yatak serdik” diyemedi.

19819Böylece ev sahibinin karısına söylediği söz ters oldu. Konuk öteki yatağa yatıp uyuyunca kendisi de misafir için hazırlanan yatağa girdi.

19820Tesadüf o gece de öyle şiddetli yağmur yağmaya başladı ki bulutların çokluğu herkesi şaşırttı.

19821Kadın düğünden dönünce, kocasını kapı yanındaki yatakta misafir amucanın da öte taraftaki yatakta yattığını sandı.

19822Çırılçıplak soyundu yatağa girdi, kocası sandığı misafiri bir kaç kere istekle öptü.

19823“Kocacığım”, dedi. “Hani bir şeyden korkuyordum ya korktuğum başıma geldi mi geldi, geldi mi geldi.

19824Yağmur ve çamur yüzünden misafir bize takılıp kalacak, beylik sabun gibi elden çıkmayacak.

19825Bu yağmurda bu çamurda o nasıl gidebilir? Başın ve canın hakkı için, o artık bize yamanıp kalacak” diye söylendi.

19826Misafir bu sözleri duyunca hemen yerden sıçradı, kalktı. “Hanım” dedi. “Beni bırak, benim ayakkabılarım var, ben çamurdan korkmam.

19827Ben gidiyorum. Allah size hayırlar ihsan etsin. Yolculukta ruh bir an bile dinlenemez, rahat edemez.”

19828Yolcu bir an önce geldiği yere dönmeli. Madenine dönünceye kadar, bir yerde eğlenmek avunmak, dinlenmek bile yolcunun yolunu keser.”

19829Kadın o soğuk sözü, o mânâsız lafı söylediğine pişman oldu. Çünkü o eşsiz misafir bu sözlerden gücenmiş yola düşmek üzere idi.

19830Kadın, “Ey efendim, ey sultanım, şaka ettim. Şakamı hoş gör” dedi. Yalvardı, diller döktü.

19831Yerlere kapandı secdeler etti. Ağladı, sızlandı, fayda etmedi; misafir onları hasrette bıraktı. Kalktı gitti.

19832Misafirin ayrılıp gitmesinden sonra adam da kadın da yaslara büründüler. Çünkü onlar o aziz mumun hakikatini görmüşler, leğen altına kapandığı halde onun sönmeyen nurunu müşahede etmişlerdi.

19833Misafir yola düşüp gitmeğe başlayınca, ova onun nuru ile cennet gibi aydınlanmıştı. Gece de karanlığından sıyrılmıştı.

19834Adam başından geçen bu maceranın utancından, gamından içine düştüğü vicdan azabından ötürü kendi evini artık bir misafir evi yaptı.

19835Gizli bir yoldan her ikisinin gönüllerine de her zaman o misafirin hayâli gelirdi de onlara derdi ki:

19836Ben “Hızır’ın dostuyum. Geldim size yüzlerce lûtuf hazinesi, yüzlerce cömertlik definesi saçtım. Fakat sizin nasibiniz yokmuş, kısmetiniz değilmiş.”

Her gün gönüle gelen düşünce, o gün sabah vakti gelen misafire benzer. Gelen misafir ev sahibini rahatsız eder. Huzursuzluk verir. Ev sahibi olmanın şanı, misafiri gözetmek, ağırlamak, ona ikramda bulunmak onun nazını çekmek, sıkıntılarına katlanmaktır.

19837Her gün nasıl bir eve bir misafir gelirse, senin gönül evine de her an bir fikir, bir düşünce, aziz bir misafir gibi gelir konar.

19838Ey benim canım efendim, sen düşünceyi, fikri, bir adam farzet. Çünkü insan düşünceyle insan sayılır, değerlenir, canlanır.

19839Gam düşüncesi sevinç yolunu keserse, üzülme çünkü o gam senin için sevinç, neşe hazırlamaktadır.

19840Hayrın temelinden yeni bir neşe gelsin diye gam gönül evini, yabancılardan temizler, dikkatle siler süpürür.

19841Gönül dalındaki sararmış, kurumuş, yaprakları ayırır, daldan yeni ve yeşil yapraklar bitmesine yardım eder.

19842Öte âlemden yeni bir zevk gelsin diye eski sevincin kökünü çeker çıkarır, kökünü kazır.

19843Gam; üstü yapraklarla, kurumuş dallarla örtülü, yeni kökü bitirsin, çıkarsın diye, çürümüş, porsumuş olan eski kökü söker, atar.

19844Gam, gönülden ne döker, neyi sökerse karşılık olarak da daha iyisini getirir.

19845Hele gamın gerçek inanç ehlinin kulu kölesi olduğunu idrak eden kişiye, gam daha fazla lûtuflarda ihsanlarda bulunur.

19846Bulutla şimşek aksilik yapmasalar, suratlarını asmasalar, üzümler güneşin gülümsemesinden yanar kavrulurdu.

19847Mutluluk, mutsuzluk, neşe ve keder gelirler gönüllerimize misafir olurlar. Bunlar yıldızlara benzer. Burçtan burca konarlar. Işıklarını evden eve gönderirler, saçarlar.

19848Mutluluk senin burcuna geldi, senin burcunda konakladı mı, sen de onun gibi tatlılaş, çevikleş.

19849O ay ile buluşunca gönül sultanına senin namına teşekkürler etsin.

19850Eyyub[a.s.] yedi yıl belâya sabretti, razı oldu. Allah’ın gönderdiği misafiri hoş tuttu.

19851O, sert ve çetin yüzlü belâ, Hakk’ın huzuruna dönünce, Hz. Eyyub’un şikâyetlerini değil; yüzlerce çeşit şükürlerini Hakk’a arz ederdi.

19852Belâ, Hakk’a maruzatta bulunur, derdi ki: “Allah’ım, ben Eyyub’un bütün sevdiklerini öldürdüğüm halde, senin emrinle bu işleri yaptığım için, sana olan sevgisinden ötürü, bir an yüzünü bile ekşitmedi.

19853Allah’a vefa gösterdi, Hakk’ın ilmine ve takdirine inandı da sızlanmaktan utandı. Belâ ile sütle bal gibi kaynaştı, karıştı.”

19854Gönüle her gün yeniden yeniye fikirler, üzüntüler gelir. Sen de güle güle onları karşıla.

19855Ey benim halıkım, sen beni onun şerrinden muhafaza et. Fakat onun yüzünden gelecek lûtuftan da beni mahrum etme.

19856Rabbim, gördüğüm, uğradığım belâlara karşı lütfet de şükredeyim. Geçip gidince de neden şükretmedim diye hasret çekmeyeyim.

19857O yüzü ekşi derdi, hoş tut. O ekşiliği şükür gibi tatlı say.

19858Bulutun da görünüşte yüzü ekşidir amma, çorak yerleri mahveder, oraları gül bahçeleri ile süsler.

19859Gam fikrini, kederi gelip geçici bir bulut gibi kabul et, o asık suratlıya karşı sen de pek o kadar surat asma.

19860Belki de o gevher onun elindedir, gayret et de senden razı olsun.

19861Kederle, ızdıraplar sana mânevî inciler getirmese de eli boş olarak senin karşına çıksalar, onlar senin tatlı huyunu artırmış olurlar.

19862Bir başka yerde bu sabır ve tahammül huyunun sana faydası dokunur. Beklemediğin bir sırada, bir gün dileğine kavuşursun.

19863Şunu iyi bil ki senin sevinmene mâni olan kederler, ızdıraplar, kâinatı yaratan büyük sanat sahibinin emriyle onun hikmetiyle gelmişlerdir.

19864Ey delikanlı, sana gelip çatana bir musibet bir felâket deme, belki de sana felâket gibi görünen, bir mutluluk yıldızıdır. Belki de kutluluk kıranındandır.132

19865Sen ıstırabı hayatın bir cüzü bir ferdi sayma da, hayatın bir aslı esası olarak kabul et ve maksadına ulaş. Hayatımızda neşe de var ıstırap da var. İnsan yalnız ağlamak için yaratılmamıştır. Gülmek de insanın hakkıdır. Ancak ıstıraplı geçen günlerimiz, neşeli geçen günlerimizden fazladır. Istırap insanın kaçınılmaz bir nasibidir. Hayatın esasını teşkil etmektedir.

19866Sen ızırabı hayatın bir cüzü sayar, zararlı görürsen, gözünü aslolana diker, onu bekler durursun.

19867Bekleyiş tat bakımından zehir gibidir. Sen bu gidişle daima ölürsün.

19868Istırabı hayatın aslı say da onu kucakla. Böylece daima bekleyiş ölümünden kurtul.

Pâdişahın Eyaz’ı okşaması, lûtuflarda bulunması

19869Ey doğru inançlı ve niyazlarla dolu olan Eyaz, senin doğruluğun, bağlılığın denizlerden de fazladır, dağdan da üstündür.

19870Arzuların uyandığı zaman bir hataya düşmüyorsun. Dağ gibi aklın, şehvetin tesiri altında kalarak, saman çöpü gibi uçmuyor.

19871Hiddete kapıldığın, kinin uyandığı vakit, sabrın gevşeyip de karar ve sebatını terk etmiyor.

19872Erkeklik, erlik budur işte. Yoksa erkeklik sakalla, erlik âleti ile olmaz. Böyle olsaydı, eşek âleti erlerin şahı olurdu.

19873Hakk, Kur’ân’da kimlere “Erler” dedi. “Bu beden oraya nereden varacak?”

19874Babacığım hayvanın, hayvan ruhunun ne değeri var? Git kasapların pazarından geç de gör.

19875Kasaplar çarşısında yüz binlerce baş kesilmiş gövde üstüne konmuştur, onların değeri yağdan da az kuyraktan da...

19876Erkeklik âletinin şahlanmasından aklı fare kesilen, şehveti de arslana dönen kişi orospudur.

Bir babanın kızına “kendini koru, kocandan gebe kalma” diye tembih etmesi

19877Bir adam vardı. Bu adamın yanakları zühre yıldızı gibi güzel, yüzü ay gibi parlak, göğsü gümüş gibi beyaz bir kızı vardı.

19878Ergenlik yaşına gelince babası kızı evlendirdi. Fakat kocası kızın dengi değildi.

19879Kavun olgunlaşınca sulanır, onu yarmazsan bozulur.

19880Babası da kızının baştan çıkmasından korktu da onu dengi olmayan birisine verdi.

19881Dengi olmayan kocaya düşen kızına, babası, “Kendini koru, kocandan gebe kalma” diye tembih etti.

19882“Zorda kaldım da seni bu adama verdim. Sen bu yoksulu garip bir adam say. Garipte vefa olmaz.

19883Beklenmedik bir zamanda çıkar gider. Her şeyi terk eder çocuğu da başına dert olur kalır.”

19884Kız, “babacığım” dedi; “Sözünü tutarım. Öğüdün yerinde, çok doğru.”

19885Babası her iki üç günde aman sakın diyordu.

19886Derken kız kocasından gebe kaldı. Çünkü her ikisi de, hatun da kocası de genç idi.

19887Kız bu hali babasından gizledi. Çocuk anasının karnında beş yahut altı aylık oldu.

19888Çocuk iyiden iyiye belli olunca, babası “Bu nedir?” dedi. Ben sana ondan uzak dur, kendini koru, demedim mi?

19889Bu öğütlerim rüzgâr gibi bir kulağından girdi, öteki kulağından çıktı. Sana hiç tesir etmedi.”

19890Kız, “babacığım” dedi. “Nasıl kendimi koruyabilirdim? Erkekle kadın, şüphe yok ki ateşle pamuk gibidir.”

19891Pamuğun ateşten korunması, ateşi söndürüp de kendisinin yanmaması nerede görülmüştür? Yahut ateş nasıl olur da pamuğu yakmaz?

19892Babası “Kızım, ben sana onun yanına varma, onun menisinden kendini koru demiştim” dedi.

19893“Tam zevk halinde onun beli gelirken kendini ondan çekmen lâzımdı.”

19894Kız: “Beli ne vakit geliyor, bunu nasıl bilirdim. Bu gizli, pek gizli bir şey.”

19895Babası “Gözleri süzüldü mü anla ki beli geliyor” deyince:

19896Kız, “Onun gözleri süzülünceye kadar, benim şu iki gözüm kör oluyor” dedi.

19897Her zayıf akıl hırs, hiddet ve nefsle savaş halinde yerinde durmaz ki... “Hırslar galeyana gelince akıl ve mantık susar” demişler.

Nefsiyle savaşmamış, gölgede yetişmiş, aşk derdini çekmemiş, aşk elinden dağlanmamış, yalnız halkın kendisine secde etmesini, elini öpmesini, onu parmakla “işte zamanımızda ermiş sofî budur” diye tanıtmak için, sûfîlik yoluna girmiş bir kişi vardı. Çocukların “sen hastasın” diyerek hasta ettikleri öğretmen gibi o da, vehme kapıldı da “Ben savaş eriyim, beni bu yolda pehlivan biliyorlar. Büyük savaşta benim eşim yoktur. Küçük savaş bence nedir ki? Gazilerle savaşa gidip, zâhiren de hünerler göstermeliyim” dedi ve savaşa gitti. Arslanın hayâlini gördü. Ormana arslan avlamaya gidiyormuş gibi yüzünü ormana doğru çevirdi. Arslanla çarpışıyormuş gibi yiğitlik gösterdi. Gösterdiği hayâlî yiğitlikle âdeta sarhoş oldu. Arslan ise hal dili ile, “Öyle değil, sonra da yakında bilir anlarsınız, yakında bilir anlarsınız, öyle değil” diyordu.

19898Sofunun biri orduya katıldı, savaşa gitti. Derken, ansızın savaş belirtileri göründü.

19899Sofu ordunun ağırlıkları ile, çadırların başında zayıf kişilerle beraber kaldı. Atlılar savaş yerine, düşman saflarına kadar atlarını sürdüler.

19900Cesur olmayan, atılgan olmayan hantal kişiler toprak gibi yerlerinde kaldılar. “Herkesi geçen ileri gidenler” ise at sürüp ilerlediler.

19901Savaştılar, zafer kazandılar. Birçok ganimetlerle geri döndüler.

19902“Ey sûfî, gel sen de bir armağan al” diye ona da bir armağan takdim ettiler. Fakat, o, verileni attı hiçbir şey kabul etmedi.

19903“Neden öfkelisin” diye sordular. “Ben savaştan mahrum kaldım” dedi.

19904Sûfî savaşa katılmadığı için, savaşta hançer çekmediği için, bu iltifattan, bu armağandan hoşlanmadı.

19905Bunun üzerine “Düşmandan esirler aldık, hiç olmazsa öldürmek için birisini de sen al” dediler.

19906“Bu düşmanın başını kes de sen de gazi ol” dediler. Sûfî bu sözden biraz hoşlandı. İçi rahat etti.

19907Su ile alınan abdestin yüzlerce sevabı vardır; ama su olmazsa teyemmüm ederler.

19908Sûfî savaşa katılanların sevabını elde etmek için o elleri bağlı esiri aldı, çadırın arkasına götürdü.

19909Sûfî çadırın ardında esirle bir hayli gecikti. Orada bulunanlar, “Bu zavallı neden orda bu kadar geç kaldı” diye söylendiler.

19910“İki eli bağlı esiri öldürmekte bu kadar gecikmenin bir sebebi olsa gerek?”

19911Birisi işi anlamak için gitti. Bir de ne görsün, esir, sûfînin üstüne çıkmamış mı?

19912Erkek nasıl dişisinin üstüne çıkarsa, o esir de arslan gibi sûfînin üstüne çıkmış.

19913Elleri bağlı olduğu halde, hiddetle sûfînin boğazını ısırıp duruyor.

19914Esir, dişleri ile sûfînin boğazını ısırmada, sûfî ise kâfirin altına düşmüş, aklı başından gitmiş bir halde.

19915Elleri bağlı kâfir silahsız olduğu halde, onun boğazını bir kedi gibi yaralamış.

19916Esir onu yarı ölü bir hale getirmiş. Sûfînin sakalı, boğazından akan kana bulanmış.

19917Sen de sûfî gibi eli bağlı nefsinin altına düşmüş alçalmışsın, kendinden geçmişsin.

19918Yoldaki bir tepecikten âciz kalmışsın. Hâlbuki önünde yüz binlerce dağ var.

19919Bu kadarcık bir tepeden ürküp, ölüye dönmüşsün, önündeki dağ gibi bayırları nasıl aşacaksın?

19920Gaziler bu hale kızdılar, gayretleri kabardı. Kılıçla derhal o kâfiri öldürdüler.

19921Uyansın kendine gelsin diye de sûfînin yüzüne sular serptiler.

19922Sûfî kendine gelince etrafındakileri gördü. Onlar da başına gelenleri ondan sordular.

19923“Allah, Allah. Ey aziz” dediler. “Bu ne hal? Neden böyle aklın başından gitti?

19924Nasıl oldu da elleri bağlı, yarı ölmüş bir esir yüzünden aklın başından gitti? Bu hale düştün?”

19925Sûfî dedi ki: “Onun başını keseceğim sırada bana öyle kızgınlıkla baktı ki aklım başımdan gitti.

19926Gözünü açtı bana öyle bir bakışla baktı ki aklım başımdan gitti.

19927Gözünü hiddetle çevirip bana bakması bana bir ordu gibi göründü. O bakış ne korkunç bir bakıştı, söyleyemem anlatamam.

19928Sözü kısa keselim işte o bakıştan korktum. Kendimden geçip yere yıkıldım.”

Savaşçıların sûfîye: “Savaşa girip rezil olmaktansa, tekkenin mutfağında kal” diye öğüt vermeleri

19929Etrafında bulunanlar ona: “Sende böyle bir yürek varken, sakın savaşa girişmeye heves etme.

19930O eli bağlı esirin bakışından gemin parçalandı battı.

19931Erkek arslanlar saldırınca, kılıçları düşman başlarını top gibi yere yuvarlar. Senin onların arasında ne işin var?

19932Yiğitlerin savaşlarından senin haberin bile yok. Böyle bir halle nasıl olur da kan içinde yüzebilirsiniz?

19933Boyunlara vurulan kılıçların şakırtısı, çamaşır yıkayan kadınların, çamaşır döverken çıkardıkları tak tak sesini hiçe sayar.

19934Nice başsız beden, yerde ıstırapla çırpınır; nice bedensiz baş, kan denizinde kabarcıklar gibi görünür.

19935İnsanları yok eden yüzlerce yiğit, savaşta atların ayakları altında yok olur gider.

19936Bir fareden korkup uçan bu akılla, o savaş safına nasıl katılıp, kılıç çekeceksin?

19937Bu bir savaştır. Bulgur çorbası yemek değil ki yenlerini sıvayıp yemeğe girişesin?

19938Bulgur çorbası yemek değil, gel de burada kılıcı gör. Bu safda dayanıp durabilmek için, Hazreti Hamza gerek.

19939Savaşmak; bir hayâlden ürküp, hayâl gibi kaçan her yufka yüreklinin işi değildir.

19940Savaş Türklerin işidir. Kızların değil... Kızların yeri evdir. Var git orda, otur.”

Şehid olmak ümidiyle savaşan Ayyazî’nin, sonunda nefsini suçlamasının hikâyesi

19941Ayyazî dedi ki: “Belki bir para alırım ümidiyle tam doksan kere, zırha bürünmeden, çıplak göğüsle savaşa girdim.

19942Beni öldürecek bir ok yerim ümidiyle çıplak göğsümü oklara tuttum.

19943Boğazından yahut can alacak bir yerinden ok yeme ancak devlet sahibi şehide nasîb olur.

19944Tenimde ok yarası olmayan yerim kalmadı. Bu tenim ok yaraları ile bir kalbura döndü.

19945Fakat oklar beni öldürecek bir yerime gelmedi. Şehitlik bir baht işi, nasib işi, yiğitlik işi; akıl, anlayış işi değil.

19946Şehitlik nasib olmayınca halvete girdim. Çile çekmeğe koyuldum.

19947Bedenimi en büyük savaşa attım. Kendimi riyazata verdim. Zayıflamaya koyuldum.

19948Kulağıma gazilerin davul sesleri geldi. Gaziler hızla savaşa doğru yürüyorlardı.

19949Nefsim içimden bana seslendi. Sabah vakti idi. Onun sesini can kulağıyla duydum.

19950Nefsim bana ‘Kalk’ diyordu. ‘Savaş vakti geldi’. ‘Yürü kendini savaşa at.’

19951‘Ey habîs, ey vefasız nefs’ dedim. ‘Sen nerdesin, sendeki savaş isteme meyli nerde?

19952Ey nefs doğru söyle, bu istek bir hile bir düzen olmasın? Yoksa şehvete kendini kaptırmış olan nefs, ibâdete hiç yanaşmaz bile.’

19953Nefsime dedim ki: ‘Eğer doğru söylemez isen, senin üstüne atılırım, seni riyazatla daha fazla sıkıştırırım, daha fazla hırpalarım.’

19954O anda nefsim, dilsiz dudaksız, sadasız güzel bir ifade ile içimden seslendi de,

19955Bana dedi ki: ‘Sen beni her gün öldürüyorsun, canımı imansızların canı gibi işkencelerle sürükleyip duruyorsun.

19956Hiç kimsenin benim çektiklerimden haberi yok. Sen beni uykusuz yemeksiz öldürmedesin.

19957Savaşa girerim. Can alıcı bir yara ile şu bedenden sıçrar çıkarım. Kurtulurum. Halk da benim yiğitliğimi, erkekçe can verişimi görür, beğenir.’

19958Nefsime dedim ki: ‘Ey nefisçik, hem münafık olarak, yâni ikiyüzlü yaşamadasın, hem de münafıkça olmadasın. Sen nesin? Sen nasıl bir varlıksın?

19959İki dünyada da mürâîsin, gösterişçisin, yüze gülücüsün, iki dünyada hiçbir işe yaramazsın.’

19960Bu beden sağ oldukça, halvetten hiç çıkmamaya, başımı bile dışarı çıkartmamaya ahdettim.”

19961Çünkü insan yalnız iken, halvette iken teni ne yaparsa yapsın, onu ne erkek görsün diye yapar, ne de kadın görsün diye yapar.

19962Halvetteki hareketi de ancak, Hak içindir. Oturup dinlenmesi de Hak içindir; insanın halvette Allah’tan başka niyeti olamaz.

19963Bu savaş büyük savaştır. O savaş küçük savaştır. Fakat her ikisi de Haydar’la Rüstem’in harcıdır.

19964Yoksa farenin kuyruğu oynayınca aklı fikri başından uçan korkağın işi değildir.

19965Bu çeşit korkak adamın, kadınlar gibi savaştan ve kılıçtan uzak olması gerektir.

19966O da sûfî, bu da sûfî. Yazık o sûfîye.... O bir iğne ile ölmede bu ise kılıçlara karşı durmada.

19967Onun görünüşü sûfîdir; amma içi sûfî değildir. O cansız resim gibidir. Bu çeşit sûfîler yüzünden sûfilerin de adı kötüye çıkmıştır.

19968Balçıktan yoğrulmuş bedenin kapısına, duvarına Hak gayrete gelmiş de yüzlerce sûfî resmi yapmıştır.

19969Büyü yüzünden o resimler harekete geçsinler de Mûsâ’nın «a.s» asâsı gizli kalsın, istemiştir.

19970Asânın gerçekliği o resimleri yer yutar. Fakat Firavun’un gözü toz ve toprakla dolmuştur. Bu sebeple olanları göremez.

19971Bir sûfî de vardır, o savaş safına yaralanmak ümidi ile yirmi kere girer.

19972O sûfî savaş zamanında Müslümanlarla beraber kâfirlere hücum eder. Müslümanlar geri dönerler de o geri dönmez savaşı devam eder.

19973O yaralanır yarasını sarar, yine hücum eder savaşır,

19974İnsan bir yara ile ölmez diyerek yirmi yara alır.

19975Bir yara ile can vermeye hayıflanır. Yiğitliği elinden canının kolayca kurtulacağına üzülür.

Bir savaş eri gümüş para ile dolu torbasından her gün bir kuruş çıkarır bir hendeğe atardı. Nefsinden bir hırs, bir istek koptu, kendisini bir vesveseye kaptırdı. Nefsi ona diyordu ki: “Mademki bu paraları hendeğe atıyorsun bari hepsini birden at da şu eziyetten kurtulayım” bir şeyden tamamıyla ümit kesmek de iki rahatın biridir demişlerdir. O savaş eri nefsine “bu rahatı bırak” dedi.

19976Birisinin elinde kırk kuruş vardı. Her gece bir kuruşunu denize atardı.

19977Böylece de nefsine iyice eziyet etmek, her gün bir parça daha onu hırpalamak, sıkıştırmak, üzmek, onun can çekişmesini uzatmak isterdi.

19978O Müslümanlarla beraber savaşa gitti. Savaş sırasında ateş kesilmiş; o düşmandan yüz çevirmedi.

19979Bir kere daha yaralandı. Tekrar yarasını sardı. Belki yirmi defa bedeninde mızrak kırıldı, ok kırıldı.

19980Bundan sonra da gücü kuvveti kalmadı, yere düştü. Aşkının büyüklüğü, doğruluğu, gerçekliği yüzünden Allah’ın has kullarının oturduğu en şerefli yere, en büyük makama ulaştı.

19981Doğruluk Allah’a bağlılık, O’nun uğrunda can vermektedir. Akılınızı başınıza alın da bu hususta yarışa girin. Kur’ân-ı Kerîm’den “Allah’a verdikleri sözde sadakat gösteren nice erler vardır133” âyetini oku.

19982Bütün bu ölümler, sadece sûretin fizikî bakımdan maddenin bedenin ölümü değildir. Çünkü bu beden sadece ruhun bir âletidir.

19983Nice ham kişiler vardır ki görünüşte kanlarını döktüler, tenlerini öldürdüler amma, nefslerini öldüremediler. Nefsleri diri olarak o tarafa göçtü.

19984Aleti kırıldı, yol kesen diri kaldı. Bindiği hayvan kanını döktü. Öldü fakat, onun binicisi olan nefs ölmedi.

19985At öldü yol alınamadı, menzile varılamadı, ancak o, ham, çirkin ve şaşkın bir halde düştü kaldı.

19986Her kanını döken şehit olsaydı, öldürülen kâfir de kutlu bir şehit sayılırdı.

19987Nice şehit olmuş güvenilir kişiler de vardır ki: Onlar dünyada ölmüş gibi görünen diri kişilerdir. Onlar âdeta yaşayan ölülerdir.

19988Yol kesen ruh öldü. Kılıcı olan ten, o, savaş arayan erin elinde duruyor.

19989Kılıç o kılıç amma, adam o adam değil. Fakat bu görünüş bu sûret seni şaşırtıyor.

19990Nefsi değişikliğe uğrayıp da ruh olunca, bu beden kılıcı lûtuflar, ihsanlar sahibi Allah’ın elindedir.

19991O öyle bir yiğittir ki, onun bütün gıdası, derttir, tamamıyla elemdir. Öbürünün erliği ise toza benzer, ortası boştur.

Bir habercinin Mısır halifesine kâğıda yapılmış bir cariye resmini göstermesi, halifenin o resme âşık olarak Musul emirinin cariyesi olan o kızı alıp getirmek üzere bir beyi Musul’a göndermesi, savaşta bu yüzden birçok adamın ölmesi, birçok yerin yıkılıp gitmesi

19992Bir haberci, Mısır halifesine, Musul Pâdişahının huri gibi güzel bir cariyesi olduğunu söyledi.

19993“Musul pâdişahının öyle güzel bir cariyesi var ki; dünyada ona benzer güzel yok.

19994Güzelliğinin haddi yok, anlatılamaz ki. İşte resmi kâğıtta.”

19995O büyük halife kâğıttaki resmi görünce, hayran oldu şaşırdı da kadehi elinden düştü.

19996Hemen bir yiğidin emrine büyük bir ordu vererek Musul’a gönderdi.

19997“Eğer o ay gibi güzel cariyeyi sana vermezse, onun sarayını yak. Altını üstüne getir” diye emir verdi.

19998“Verir ise bir şey yapma, onlara dokunma, o ay yüzlü güzeli al, bana getir de yeryüzünde yaşarken, gönüllerde dolaşan ayı kollarımın arasına alayım.”

19999Yiğit, içinde binlerce kahraman bulunan ordu ile binlerce bayrakla binlerce davulla Musul’a yürü de.

20000Tarlanın etrafına üşüşen çekirgeler gibi sayısız asker, şehir halkını helak etmek maksadıyla, oraya üşüştüler.

20001Savaş için her tarafa Kafdağı gibi mancınıklar kuruldu. İşlemeye başladı.

20002Atılan oklar yaralar açıyor. Mancınıklar taş yağdırıyordu. Savaşçıların havaya yükselttikleri tozlar içinde kılıçlar buluttan çıkan şimşekler gibi parlıyordu.

20003Tam bir hafta bu şekilde kanlar döküldü. Taştan yapılmış kalenin burcu mum gibi yumuşadı, eridi yerle bir oldu.

20004Musul Şahı bu korkunç savaşı görünce, içerden bir elçi gönderdi.

20005“Bu kanlı savaşta birçok insan ölüp gidiyor. Mü’minlerin kanını dökmekteki maksadın nedir? Ne istiyorsun?

20006Muradın Musul şehrini almaksa bu iş böyle kan dökülmeden de olur.

20007Ben şehirden dışarı çıkayım, gel şehre sen gir. Böylece mazlumların kanı seni tutmasın.

20008Yok, maksadın malsa, bunları elde etmek şehri almaktan da kolay” diye elçi ile haber gönderdi.

Daha çok kan dökülmesini önlemek için Musul pâdişahının, o cariyeyi halîfeye bağışlaması

20009Musul pâdişahının elçisi, yiğit kumandanın huzuruna çıkınca, yiğit ona cariyenin resmini verdi.

20010“Bu resme bak, ben bu gördüğün kâğıttaki resmi olan cariyeyi istiyorum. Getirmeseniz de zorla alırım. Çünkü ben sizi mağlub ettim.”

20011Elçi gelip de bu sözleri söyleyince, Musul’un o erkek şahı, “Sarayımda bir resim eksik olmuş ne çıkar? Al istediklerini hemen götür”, dedi.

20012“Ben Allah’a inanan bir kimseyim. Puta tapamam, putun puta tapanda olması daha iyidir.”

20013Elçi cariyeyi getirince, o yiğit kumandan görür görmez cariyeye âşık oldu.

20014Aşk bir denizdir. Gönüller, bu denizde ancak bir köpüktür. Aşk insanı Yusuf’un güzelliğine hayran olan, onun havasına kapılan Zelîha gibi şaşırtır.

20015Göklerin dönüşünü, aşk dalgasından bil. Aşk olmasaydı dünya donar kalırdı.

20016Aşk olmasaydı, cansızlar, bitkiler de yok olur mu idi? Büyüyüp yetişen nebatlar, kendilerini canlılara feda ederler mi idi? Bitkiler âdeta, can olmak için kendilerini canlılarda yok etmektedirler.

20017Aşk olmasaydı, ruh olur mu idi? O nefese feda olurdu da onun esintisinden, Meryem gebe kalırdı.

20018Aşk olmasaydı, her şey yerinde buz gibi donar kalırdı. Her varlık çekirge gibi uçar, sıçrar, aranır mı idi?

20019O kemâle olgunluğa âşık olanlar, zerre zerre yüceliğe koşarlar, yükselirler.

20020Onların bu koşmaları, yükselmeleri, Allah’ın noksan sıfatlardan münezzeh olduğunu bildirmek içindir. Onlar, Allah’ı tesbih ederek, can için bedeni temizlemektedirler.

20021O yiğit kumandan da kuyuyu yol sanmıştı. Çorak yer ona hoş gelmişti de oraya tohum atmıştı.

20022‘Uykuya dalan kişi rüyada, bir hayâl görür düşü azar, onunla çiftleşir.

20023Uykudan uyanınca hemen anlar ki, o aşk oyunu uyanıklıkta değilmiş.

20024Kendi kendine der ki; “Yazıklar olsun, bir hiç için erlik suyunu döktüm. Boş yere o işveli hayâlin işvesine kapıldım.”

20025O yiğit kumandan da ten pehlivanı idi, onda gerçek pehlivanlık, nefsini sindirme gücü yoktu. Erlik tohumunu mahsul alamayacağı bir yere, kumlara döküyordu.

20026Aşk merkebi yüzlerce gem koparmıştı, gözünü bir şey görmüyordu. “Ölümden bile korkum yok” diye nara atmakta idi.

20027Aşk ve sevdada Halife de nedir ki? Benim ondan korkum yok. Ben öyle bir haldeyim ki benim nazarımda, varlığım da yokluğum da müsavi oldu.

20028Ey yiğit, tohumu böyle ateşli ateşli ekmeğe kalkışma işten anlar birisiyle görüş, danış.

20029Fakat meşveret, danışma nerede, akıl nerede? Hırs seli insanı perişanlığa sürükler. Tırnaklarını uzatır, onu harap eder.

20030Bir yüze, bir güzele de âşık olanın, önünde de set vardır, ardında da set vardır. Öyle adam artık önünü ardını az görür.

20031Kara baht, bir kara sel gibi cana kast etmeğe gelince, tilki arslanı kuyuya düşürür.

20032Kuyuda aslı olmayan bir hayâl göstermiş de dağ gibi arslanları kuyuya atmış.

20033Hiç kimseyi kadınlara mahrem sayma. Çünkü erkekle kadın ateşle pamuğa benzer.

20034Hak suyu ile yıkanmış bir ateş gerekir ki ergenlik çağına geldiği halde, Yusuf gibi kirlenmekten kendini korusun.

20035Selvi boylu güzel Zelîha’dan kendini arslanlar gibi çeksin, kurtarsın.

20036O yiğit kumandan, Musul’dan döndü; yolda yeşillik ve ormanlık bir yerde konakladı.

20037Onda cariyeye karşı duyduğu aşk ateşi öyle alevlenmişti ki, yerle göğü birbirinden ayıramıyordu.

20038Çadırda o ay yüzlü ile buluşmaya kalkıştı. Onda ne akıl kalmıştı ne de Halîfeden korku.

20039Bu vadide şehvet davul çalınca, senin akıl dediğin nedir? Ey turab134 oğlu turab.

20040Yüzlerce halife o anda o kumandanın, şehvet ateşiyle parlayan gözünde bir sinekten daha değersiz görünüyordu.

20041O zampara er, şalvarını çıkarıp attı. Kadının bacakları arasına girdi.

20042Aleti dosdoğru gideceği yere giderken, ordugâhta bir kıyamettir koptu. Müthiş bir gürültü, bir feryad yükseldi.

20043Kumandan giyinmeye vakit bulamadan fırladı, ateş gibi kılıcını kaptı. Askerlerin arasına koştu. Bacağında donu falan yoktu. Her tarafı açıktı.

20044Kamışlıktan çıkan kara erkek bir arslanın ordugâha saldırdığını gördü.

20045 Dev gibi atlar arslanın korkusundan ürkmüş, şahlanmıştı. Ahırlar çadırlar yıkılmış, birbirine karışmıştı.

20046Erkek arslan ormanın gizli bir yerinden çıkagelmişti; deniz dalgası gibi havaya yirmi arşın sıçramadaydı.

20047Yiğit kumandan korkusuzca kendine güvenen erkek bir arslan gibi ordugâha saldıran kara arslanın karşısına çıktı.

20048Bir kılıç vurdu, başını ikiye böldü. Sonra vakit geçirmeden ay yüzlü güzelin yanına döndü.

20049O hurinin yanına gelince hâlâ âleti dimdik ayakta idi, pörsümemişti.

20050Öyle bir arslanla savaşmıştı da yine de âleti sönmemişti. Ayakta dimdik duruyordu.

20051O şirin yüzlü o ay yüzlü güzel, onun erkekliğine güçlülüğüne şaştı kaldı.

20052İstekle kendisini ona verdi. O anda iki can birleşti.

20053Bu iki canın birbiri ile birleşmesi sonucu onlara gayb âleminden başka bir can gelir.

20054Kadının rahminde erkeğin tohumunu kabul etmeğe bir engel yoksa, gayb âleminden gelen o can, doğum yolu ile dünyaya gelir.

20055Nerede olursa olsun, ister sevgi ile isterse kin ile birbirini sevmeden iki insan birleşti mi bir üçüncüsü doğar.

20056Fakat o sûretler, o şekiller gayb âleminde de doğarlar. O görünmez âleme gidersen, onları gözünle de görürsün.

20057Bu neticeler senin sevişmelerinden, birleşmelerinden doğdu. Dikkat et aklını başına al da her karşına çıkanla, sana yakınlık gösterenle birleşmeğe can atma.

20058Vaktini bekle, o soy sopun muhakkak sana ulaşacağını bil.

20059Bunlar ibadetlerden günâhlardan doğmuş mânâ çocuklarıdır. Bunlar sebeplerle meydana gelmişlerdir; her birinin kendine mahsus şekli, sözü ve mekânı vardır.

20060Yaptığımız iyiliklerin ibadetlerin eserleri, sonuçları güzel birer şekle bürünürler de bulundukları hoş yerlerden bize seslenirler derler ki: “Ey bizden haberi olamayan gafiller, bu âleme gelmekte acele edin; buralara çabuk gelin.”

20061Her kadının ve erkeğin yaptıkları iyiliklerin neticelerinin mânevî ruhu gayb âlemindeki o görünmez öteki âlemden onları beklemektedir. Bu sebeple oralara emekleyerek gitmeyin, adımlarınızı sıklaştırarak çabuk gidin.

20062O yiğit kumandan da yalancı sabaha kandı, yolunu şaşırdı. Âdeta senin gibi ayran kabına düştü.

Kumandanın, yaptığından pişman olup, cariyeye bu suçu halifeye söylememesi için yemin ettirmesi

20063Bir kaç gün hep böyle eğlendiler, zevk ettiler, fakat sonunda kumandan işlediği büyük suçtan pişman oldu.

20064“Ey güneş yüzlü varlık, bu işe dair halifeye hiçbir şey söyleme” diye ona yemin verdirdi.

20065Halife cariyeyi görünce güzelliğinden mest oldu, sırlar açığa vuruldu. Herkese karşı rüsvay oldu.

20066Cariyeyi övdüklerinden yüz kat güzel buldu. Zaten görüş, duyuş, isteyiş hiç benzer mi?

20067Övmek, akıl gözü için bir anlatış bir tasvirdir. Fakat onun yüzünü görüş, gözün işidir; kulağın işi değil.

20068Bir adam konuşmasını bilen birisinden: “Ey güzel sözlü kişi, hak nedir, bâtıl nedir? Söyler misin?” diye sordu.

20069O güzel sözlü kişi kendisine soru soranın kulağını tuttu. Dedi ki: “Bu bâtıldır, yâni yalan şeyler duyar. Gözse Hakk’tır, gerçektir. Çünkü insan gözle yakîn elde eder, asıl inanca kavuşur.”

20070Duymak, görmeye nisbetle asılsızdır, bâtıldır. Ey emin kişi, sözlerin çoğu da duyuşa dayanır.

20071Yarasa güneşten gizlenir, ama, güneşin hayâlinden gizlenemez.

20072Zaten korku, güneşin hayâlini onun gözünün önüne getirir de o hayâl, yarasayı karanlığa çeker.

20073O nûr hayâli yarasayı korkutur da onun karanlık geceye sarılmasına sebep olur.

20074Sen de düşmanın hayâli onun kötülükleri yüzünden, dosta ve sevgiliye sarılmışsın.

20075Ey Mûsâ sana gösterilen İlâhî ışık, tecellî nârları dağa vurdu fakat o hayâllere kapılmış dağ, senin hakikatinin nûrûna tahammül edemedi.135

20076Aklını başına al da gurura kapılma. Bende kabiliyet var, ben hakikate ulaşabilirim diye hayâle düşme. Bu yoldan gerçeğe ulaşacağını umma.

20077Harp hayâlinden kimse korkmaz. Şunu iyi bil ki; savaştan önce yiğitlik yoktur.

20078Onun bunun altına yatan korkak ahlaksız da savaş hayâline kapılır, kahramanlar gibi böbürlenir. Yüzlerce yiğitlik taslar.

20079Hamam duvarına yapılmış kahraman Rüstem’in resmine her ham kişi saldırmayı hayâlinden geçirir.

20080Fakat duymaktan işitmekten dolayı hayâlde yaşatılan savaş hali gerçekleşince, gözle görülünce, değil korkak ahlaksız, Rüstem bile korkuya kapılır.

20081Çalış da kulağının duyduğunu gözün görsün, bâtıl olan hak olsun.

20082Ondan sonra kulağın da gözün huyunu, tabiatını elde eder. Yün gibi yumuşak iki kulağın kıymetlenir, gevher kesilir.

20083Hatta bütün her yanın göz kesilir, gönül olur. Bedenin aynaya döner.

20084Kulak bir hayâl meydana getirir fakat o hayâl, Cemâle kavuşmaya, o güzellikle buluşmaya kılavuzluk eder.

20085Çalış da bu hayâl genişlesin, artsın. Hak yolcularına Allah âşıklarına yol göstersin, kılavuzluk etsin.

20086O akılsız halife de, gönlünü kaptırdığı o güzel cariye ile bir müddet yaşadı. Hoş vakitler geçirdi.

20087Farz et ki bütün doğu memleketlerini batı memleketlerini elde ettin, değil mi ki bütün bunlar sende kalmayacak, bu saltanat devam etmeyecek, hepsi geçip gidecek, sen bu maddî varlığı bir şimşek say, çaktı, söndü.

20088Ey gönlü uykuda olan kişi, ebedî olmayan saltanatı bir rüya bil.

20089Cellat gibi boğazına sarılan debdebeyi şan ve şöhreti ne yapacaksın?

20090Bil ki bu âlemde de emniyet bucağı vardır. Yalnız münafığın, ikiyüzlünün sözünü az duy. Çünkü onun sözü zaten söz değildir.

Ahireti inkâr edenlerin delilleri ve “Biz bu âlemden başka âlem görmüyoruz” sözünden ibaret olan o delillerin zayıflığı

20091Ahireti inkâr edenlerin delili her an şudur: “Eğer başka bir dünya olsaydı, onu görürdüm.”

20092Birçok akıl erecek şeyleri görmüyor bilmiyor diye bir akıllı, akıl hakkında bir şey söylemesin mi?

20093Akıllı bir adam da, aşk hallerini görmez ve bilmezse aşkın uğurlu ayı eksilmez ki,

20094Yusuf’un güzelliğini kardeşlerinin gözleri görmedi. Görmedi amma o güzellik babası Yakûb’un gönlünden gizli mi kaldı?

20095Mûsâ’nın gözü asâyı bir sopadan ibaret gördü ama, gayb gözü de onu bir yılan bir fitne bildi.

20096Baş gözü ile can gözü savaşta idi. Can gözü galip geldi üstün oldu da, reddedilmeyecek delil gösterdi.

20097Mûsâ’nın gözü kendi elini tabii el olarak gördü ama, can gözünün önünde o el ışık saçıyordu, nûr dağıtıyordu.

20098Bu söz, kemâl, olgunluk bakımından sonsuzdur. Ne kadar söylense tam anlatılamaz. Hakikatten haberi olmayanlara mânevî duygudan mahrum olanlara hayâl gibi görünür.

20099Çünkü hakikat onların nazarında, belden aşağı duygu ve boğazdır. Onlar beden zevklerini ve mideyi düşünürler. Onların yanlarında dostun sırlarını az söyle.

20100Halbuki bizim nazarımızda, onların görüşlerinin aksine olarak belden aşağı duygu ve boğaz hayâldir. Bu sebepledir ki can güzel yüzünü her an bize gösterir.

20101Kimin huyu, meşrebi, şehvet ve boğaz ise, “Sizin dininiz sizin; benim dinim de benim136” âyeti sanki onun için nazil olmuştur.

20102Ey Ahmed, bu çeşit inkâr sahibine az söz söyle. Bu çok yaşlanmış imansızla az konuş.

Halifenin o güzel yüzlü ile birleşmek için onun yanına gelmesi

20103Halife o cariye ile birleşmeyi diledi. Bu maksatla onun yanına geldi.

20104Onu hayâlinde canlandırdı. Âletini kaldırdı. Sevgisini gittikçe artıran o güzel ile yatmağa niyetlendi.

20105Kadının iki ayağının arasına oturur oturmaz, kaza ve kader zevk yolunu bağladı.

20106O sırada halifenin kulağına bir farenin çıkardığı hışırtı ve tıkırtı geldi. Âleti söndü uyudu. Şehveti tamamıyla kaçtı gitti.

20107Bu ses yılan sesi de olabilir diye vehme kapıldı. Çünkü hasır kuvvetlice oynamakta idi.

Cariyenin, halifenin şehvetinin zayıflığını görüp beyin kuvvetini hatırına getirerek gülmeye başlaması ve halifenin bu gülüşten bir şey anlaması

20108Cariye halifenin gevşekliğini görünce kahkahalarla gülmeğe başladı.

20109O kumandanın erliğinin gücünü hatırladı. O yiğit arslan öldürmüştü de o halde bile âleti inmemişti, şehveti sönmemişti.

20110Cariyenin kahkahası gittikçe artıyordu. Kendisini tutmaya çalışıyordu ama tutamıyordu. Dudaklarını yumamıyordu.

20111Esrar içenler gibi güldükçe gülüyordu. Gülüşü kârına da üstün gelmişti zararına da. O, işin nereye varacağını düşünemiyordu.

20112Ne düşündü, aklına ne getirdi ise fayda vermedi. Gülmesi gittikçe artıyordu. Bendi yıkılmış sel gibi kahkaha tufanı geliyordu.

20113Ağlayış, gülüş, gönlün gama batması, sevince kavuşması, bil ki bunların her birinin ayrı bir madeni ayrı bir kaynağı vardır.

20114Her birinin ayrı bir mahzeni vardır. Ey kardeşim bil ki neşenin de kederin de mahzenin anahtarı, bütün kapıları açan Cenâb-ı Hakk’ın elindedir.

20115Cariyenin gülmesi bir türlü dinmiyordu. Nihayet halife bir türlü dinmeyen bu gülmelerden alındı, huysuzlaştı.

20116Hemen kılıcını kınından çekti; “Kaçık kadın neden durmadan gülüyorsun, söyle” dedi.

20117“Bu gülüşünden gönlüme bir şüphe düştü. Beni aldatmaya kalkışma doğru söyle.

20118Doğru söylemez beni aldatmaya kalkışırsan yahut tatlı bir bahane ile savuştururum dersen,

20119Ben bunu anlarım. Gönlümde bunu anlayacak bir seziş bir nur vardır. Söylenmesi gereken şeyi söylemen lâzım.

20120Bil ki pâdişahların gönüllerinde yüce bir ay vardır. Zaman zaman o ay, gaflet yüzünden bulut altına girer, gizlenir ama o hep yerindedir.

20121Gezip dolaşırken bile gönülde bir ışık vardır. Fakat bu ışık hiddet ve hırs zamanında gizlenir, ama sönmez.

20122Anlayış, o seziş şimdi benim dostumdur. Yalana başvurursan,

20123Bu kılıçla başını keserim. Bahanelerin işe yaramaz.

20124Eğer doğru söylersen, seni âzâd ederim. Allah hakkı için söz veriyorum. Gönlünü sıkmam seni sevindiririm” dedi.

20125Yedi Kur’ân’ı birbirinin üstüne koydu yemin etti. Sözünde duracağını söyledi.

Cariyenin kılıç korkusu ile o sırrı halifeye açması

20126Cariye âciz kalınca hali anlattı, yüzlerce “Zâl’e137 bedel olan o kahraman kumandanın erkekliğini gücünü söyledi.

20127Yoldaki gerdeği o sırada vukua gelen halleri, bir bir halifeye anlattı.

20128Kumandanın arslanı öldürüşünü çadıra dönüşünü, âletinin hâlâ bir gergedan boynuzu gibi dimdik duruşunu söyledi.

20129Ondan sonra halifenin gevşekliğini, bir fare tıkırtısından âletinin söndüğünü ki bunu görünce dayanamayıp güldüğünü açıkladı.

20130Allah[c.c.] sırları meydana çıkarır. Bu sebeple kötü tohum ekme. Çünkü ekilen tohum topraktan baş çıkaracak, bitecek, her şey belli olacaktır.

20131Yağmur, bulut, hararet, ısı ve su, güneş topraktaki sırları meydana çıkarır.

20132Yaprakların dökülmesinden sonra gelen şu ilkbahar kıyametin varlığını isbat etmektedir.

20133Bahar mevsiminde o sırlar meydana çıkar, şu yeryüzü ne yediyse belli eder. Hiçbir şey gizli kalmaz.

20134Toprağın yedikleri ağzından dudaklarından biter çıkar, içinde ne varsa hepsi meydana çıkar.

20135Her ağacın kökündeki sır, yediği şey tamamıyla onda görünür.

20136Senin gönlünü inciten her gam, içtiğin şarabın tesirindendir.

20137Fakat nereden bileceksin ki o mahmurluk, o baş ağrısı hangi şarabın tesiriyledir.

20138Bu baş ağrısının, bu ıstırabın hangi ektiğimiz tohumdan meydana geldiğini, uyanık olan akıllı olan anlar.

20139Dal ile meyve tohuma benzemez ki, meni hiç insanın bedenine benzer mi?

20140Heyûlâ138 esere benzemezken, nasıl olur da tohum bir ağaca benzer?

20141Meni «Erlik suyu, insan tohumu» ekmekten meydana gelir. Fakat unu ekmek gibi midir?

20142Cinler ateşten yaratılmıştır. Fakat, cin ateşe benzer mi? Bulut bahardandır, bahar gibi midir?

20143Îsâ, Cebrail’in[a.s.] nefesinden vücûd buldu. Fakat görünüşte nefese benzer mi?

20144Âdem topraktan yaratıldı. Toprağa benzer mi? Üzüm, üzüm çubuğuna benzer mi?

20145Hırsız darağacının ayağına benzer mi? İtaat etmek, ibadet ebedî cennet gibi midir?

20146Hiçbir maya asıl esere benzemez. Bu sebeple çektiğin zahmetin, baş ağrısının da sebebi nedir? Aslı nedir bilemezsin.

20147Fakat başa gelen bu belâ, bu ceza bir karşılık olarak gelmektedir. Bunlar asılsız değildir. Allah[c.c.], hiçbir suçsuz kulunu incitmez.

20148Her belanın ve cezanın bir sebebi bir aslı vardır. İşte o sebep, o asıl, belâyı çekip getirmektedir. Fakat başa gelen belâ aslına benzememektedir. Ama ondandır.

20149Şu halde şunu iyi bil ki başına gelen belâ işlediğin bir günâhın neticesidir. Sana vurulan bir tokat, bir şehvet yüzündendir.

20150İbret almaz, ders almaz, o günâhı bilmesen bile, hiç olmazsa, vakit geçirmeden ağlayıp sızlanmaya başla. Af dile!

20151Yüzlerce defa secde et de “Ey Allah’ım” de. “Bu gam, ancak işlediğim günâhın karşılığıdır” de.

20152Allah’ım, sen noksan sıfatlardan münezzehsin. Zulümden, sitemden berisin, temizsin. Hiç suçsuz cana dert verir misin? Gam verir misin?

20153Ben ne suç işledim kesin olarak bilmiyorum ama, başıma gelen derdin bir suç olduğunu biliyorum.

20154Allah’ım sebebi nasıl örttü isen, lütfen o suçu da ört.

20155Çünkü ceza suçumu ortaya kor. Ceza yüzünden benim kötülüğüm meydana çıkar.

Pâdişah, işi anlayınca, o hıyaneti örtüp affetmeyi düşündü. Cariyeyi de o kumandana vermeyi uygun buldu. Çünkü başına gelen bu fitnenin, bu üzücü halin, kendi yaptığına bir karşılık olduğunu anladı. O Musul pâdişahına zulmettiği için “Kim kötülük ederse kendine eder139” “Şüphe yok ki rabbin gözetir140” âyetlerine göre, bu cezaya uğradığını bildi. İntikam alırsa, bu zulüm, bu tamah, nasıl kendi başına geldi ise, o intikamın da kendi başına geleceğinden korktu.

20156Pâdişah kendine geldi. Cenâb-ı Hakk’dan affedilmesini niyaz, suçunu günâhını ve bu işin üstünde ısrarla durduğunu itiraf etti.

20157Kendi kendine dedi ki: “Ben başkalarına ne yaptı isem bana ceza olarak geldi, benim canıma değdi.

20158Pâdişahlığıma güvenerek, başkalarının eşini elinden almak istedim. O iş benim başıma geldi. Başkasına kazdığım kuyuya kendim düştüm.

20159Ben birisinin kapısını çaldım, o da tuttu benim kapımı çaldı.

20160Kim başkalarının karısına kötülük ederse, bil ki kendi karısına pezevenklik eder.

20161Çünkü bir kötülüğün cezası tıpkı onun gibi bir kötülüğe uğramaktır. Suçun cezası o suçun misli «benzeri» olur.

20162Sen bir sebep bularak başkasının karısını kendine çektin mi, aynen sen de onun gibi, hatta ondan da üstün bir deyyussun.

20163Ben, Musul Pâdişahının cariyesini zorla elinden aldım, onu benim elimden de hemen aldılar.

20164O kumandan benim emniyet ettiğim bir adamdı. Benim işlediğim hainlikler onu bana hıyanet ettirdi.

20165Kin gütmek, intikam almak vakti değildir. Ben kendi elimle kötü bir iş işledim.

20166O kumandan şu cariyeye kin güder, kötülük edersem yapacağım zulüm de başıma gelir.

20167Şu ceza bir kere başıma geldi ya, bunu denedim, sınadım, tekrar deneyip sınamayayım.

20168Musul Pâdişahının başına gelen dert, boynumu kırdı. Ben de hiç olmazsa başkasının boynunu kırmayayım, yaralamayayım.

20169Cenâb-ı Hak bize yaptıklarımızın karşılığını nasıl göreceğimizi beyan buyurdu da, ‘Eğer tekrar kötülüğe dönerseniz, biz de cezanızı vermeğe döneriz.141’ dedi.

20170Burada ileri gitmenin faydası yok. Sabırdan merhametten başka iyi bir şey olamaz.

20171Rabbimiz nefsimize zulmettik, yanıldık, hatada bulunduk. Senin merhametin pek engindir. Sonsuzdur. Sen bize acı!

20172Allah’ım ben o kumandanı affettim, sen de beni affet, yeni günâhımı ve eski suçlarımı bağışla.”

20173Sonra “Ey cariye” dedi! “Senden duyduğum bu sözleri hiç kimseye söyleme.

20174Seni o kumandanla evlendireceğim. Allah için olsun bu hikâyeyi sakın kimseye anlatma.

20175Söyleme de o kumandan yüzüme bakınca benden utanmasın. Çünkü o bana bir kötülük etti ise, yüz bin de iyilik etti.

20176Defalarca ben onu denedim. Ona senden daha güzel kadınları emniyet ettim.

20177Onların hiçbirisine dokunmadı. Bu olan şey benim yaptıklarımın karşılığıdır, cezasıdır.”

20178Sonra o kumandanı huzuruna çağırdı. İçinden onu kahretmek düşüncelerini söktü attı. Kalbinde ona karşı duyduğu hiddeti, kötü düşünceleri öldürdü.

20179Gönüle hoş gelen bir bahane buldu. “Ben” dedi, “Bu cariyeden hoşlanmadım.

20180Sebebi de oğlumun anası cariyeyi kıskandı, bu yüzden çok üzüldü.

20181Eşimin bende yüzlerce hakkı var. O böyle üzüntülere cefalara lâyık değildir.

20182Kıskanıyor; yüreği kan ağlıyor. Bu cariye yüzünden perişan oldu, dayanılmaz acılar çekti.

20183Bu vaziyette bu cariyeyi birisine vermem gerekiyor, Azizim, bunu sana vermem en doğru en isabetli bir şey olur.

20184Çünkü sen onu alıp getirmek için canınla oynadın. Onu senden başkasına vermek doğru olmaz.”

20185Halife cariyeyi kumandana nikâhladı, ona verdi; böylece o öfkesini hırsını kırdı. Kendi nefsini yendi.

“Onların rızklarını biz taksim ettik142” âyeti hükmünce Allah[c.c.], birine eşeklerin şehvetini, gücünü verir, birine de peygamberlerin, meleklerin anlayışını, kuvvetini ihsan eder. Baştan şehvet duygusunu atmak ululuktur. Hevâ ve hevesi terk etmek peygambere mahsus bir kuvvettir. Şehvete ait olmayan tohumların meyveleri, ancak kıyamette düşebilir.

20186O halifede erkek eşeklerin gücü yoktu. Fakat peygamberlerin erliği vardı.

20187Öfkeyi, şehveti, hırsı bırakmak erliktir. Peygamberlerin huyuna tabiatına sahip oluştur.

20188Damarlarında eşek erliği eşek gücü olmayan kişiye Allah[c.c.], Ulu Beylerbeyi der.

20189Allah’tan uzak, O’nun kapısından kovulan bir diri olmaktansa, Allah’ın sevdiği bir ölü olmam daha iyidir.

20190Şehveti terketmiş, nefsanî arzularını öldürmüş, Allah’ın nazarında sevgili bir ölü olmayı sen gerçek erkeklik bil. Erliğin özü bil. Şehvete bağlanmayı, hevâ ve hevese uymayı bir kabuk say. Sonuncusu insanı cehenneme götürür. Birincisi ise cennetlere ulaştırır.

20191Cennetin hoşa gitmeyen şeylere, muhannet ve meşakkatle çevrildiği, cehennemin ise hevâ ve heveslerle şehvetle sarıldığı haber verilmiştir.

20192Ey Eyaz, ey şeytanı öldüren erkek arslan, eşek erliğini, şehveti, hevâ ve hevesi azalt. Akıl erliğini fazileti, insanlığı çoğalt.

20193Bunca ulu kişinin yüzlerce âlimin anlayamadığı şey, sence bir çocuk oyuncağı, işte sana kâmil insan.

20194Ey benim emrimin zevkine varan, buyruğuma vefa gösterip can veren er,

20195Şimdi onun emirden aldığı zevki, şu hikâyeden duy! Bu hikâyenin mânâsından anla.

Pâdişahın, divandakilere mücevherin değerini sorması, vezirin değer biçmekte çok mübalağa etmesi, pâdişahın “bu mücevheri kır” diye vezire emretmesi ve vezirin kırmakta tereddüt etmesi

20196Pâdişah «Gazneli Mahmud» bir gün divana gitti. Bütün hükümet adamlarını divanda toplanmış olarak buldu.

20197O büyük hükümdar, O nurlu Pâdişah bir mücevher çıkarıp vezirin avucuna koydu.

20198Dedi ki: “Bu nasıl mücevherdir, değeri nedir?” Vezir mücevhere baktı. “Bu yüz eşek yükü altına değer” dedi.

20199Sultan Mahmud, “Bu mücevheri kır parçala” deyince, vezir, “Nasıl kırabilirim? Ben senin hazinene malına zarar verebilir miyim?” dedi.

20200“Böyle paha biçilmez mücevheri kırıp parçalamağa, nasıl elim varır?

20201 Pâdişah, vezirin bu sözünü beğendi. Ona bir elbise ihsan etti. O cömert ve yiğit pâdişah o mücevheri ondan aldı.

20202O cömert pâdişah, giyindiği bütün elbiseyi, kuşandığı her şeyi de vezire verdi.

20203Onları bir müddet söze tuttu. Yeni hadiselerden, eski vakalardan söz açtı.

20204Sonra mücevheri hazinedarının eline verdi de “Eğer isteklisi çıkarsa, bunun değer nedir?” dedi.

20205Hazinedar, “Allah tehlikeden korusun, bu mücevher memleketin yansı değerinde” dedi.

20206Sultan Mahmud, hazinedara “Mücevheri kır parçala” dedi.

20207“Değerini bir tarafa bırak mücevherin saçtığı ışığa bak, gündüzün nuru bile ona tabi olmada, ona uymada.”

20208Hazinedar, “Bunu kırmağa nasıl elim varır? Ben hazinedarım, nasıl olur da pâdişahımın hazinesine düşman olurum?” dedi.

20209Pâdişah ona da elbise verdi. Maaşını artırdı, onun aklını, zekâsını çok methetti.

20210Bir zaman sonra tekrar denemek için mücevheri adalet bakanının eline verdi.

20211O da öyle söyledi. Mücevherin değerinden bahsetti. Bütün beyler de öyle söylediler. Her birine elbiseler verdi, ihsanlarda bulundu.

20212Pâdişah mücevheri kırmaya kıyamayan o beylerin, elbise paralarını artırdı. Onları memnun etti. Aslında o hasisleri yoldan çıkardı, kuyuya attı.

20213Elli-altmış bey hepsi veziri taklit ederek aynı şeyleri söylediler.

20214Gerçi dünyanın direği taklittir. Fakat her mukallid de sınama yüzünden rezîl-rüsvay olur.

Mücevherin elden ele dolaşarak Eyaz’a gelmesi. Eyaz’ın onlara uymaması, pâdişahın vereceği mala mülke elbiseye aldanmaması, o yanılanların akıllarına kanmaması. Mukallidi Müslüman saymak doğru olur mu? Müslüman olur amma nadir Müslüman olur mukallid de itikadında sebat eder, imtihanlardan selâmetle kurtulur fakat mukallidde gözü görenlerin sebatı yoktur ancak Allah[c.c.] korursa o başka. Zira Hak birdir, ona benzeyen ve insanı yanıltan çok zıdlar vardır. Mukallid o zıddı tanıyamaz. Bu yüzden Hakk’ı da tanıyamaz. Fakat o Hakk’ı tanımasa bile, Hak ona inayet gözü ile bakarsa, o tanımazlık mukallide ziyan vermez.

20215Sultan Mahmud, “Ey Eyaz”, dedi. “Bu parlaklığıyla, bu güzelliği ile şu mücevher ne eder, bu hususta sen bir şey söylemiyorsun?” dedi.

20216Eyaz, “O mücevherin söyleyeceğimden de fazla değeri vardır” dedi. Bunun üzerine Sultan Mahmud, “Mademki öyle, al hemen kır paramparça et” dedi.

20217Eyaz’ın yenlerinde taşlar vardı. Hemen onları çıkarıp mücevheri kırdı. Un ufak etti. Bu hareket ona doğru görünmüştü.

20218Devletli bahtı yâr olmuştu da o eşine az rastlanır fırsat el vermişti.

20219Yahut o saf ve temiz delikanlı, bu işi rüyasında görmüştü de koltuğuna iki taş almıştı.

20220Sanki Yusuf gibi ona kuyu dibinde iken, işinin sonunun nereye varacağı bildirilmişti.

20221Fetih ve zafer kime haber yollarsa, onun yanında murada ermek de birdir, ermemekte...

20222Sevgiliye kavuşma ümidi kime destek olursa, o kırılmaktan, savaşmaktan korkar mı?

20223Karşısındakini mat edeceğini iyice bilen bir kimse için, atının ve filinin ölümü hiçbir şey ifade etmez. Ona göre atın ölümü ve filin ölümü de saçmadır.

20224At arayan bir ârifin atını alıp götürmeğe kalkışsa, “Al götür” der. Bir at ârifi Hak yolundan alıkoyamaz.

20225İnsanın atla bir akrabalığı olur mu? İnsanın atı sevmesi öne geçmek içindir.

20226Sûretler, şekiller için bu kadar elem çekme. Hakikati, mânâyı, sûretin maddenin verdiği baş ağrısı çekmeksizin elde et.

20227Zahid, işin sonu nereye varacak onu düşünür. Sorgu hesap günü ne olacak diye gama düşer.

20228Âriflerinse, başlangıçtan, ezelden haberleri vardır da sonu düşünüp gamlanmaktan kendilerini kurtarmışlardır.

20229Ârifte önce korku da vardı, ümit de vardı. Fakat işin önünden, ezelîsinden haberdar olunca, bu iki duygudan da kendini kurtardı.

20230O önce mercimek ektiğini bildiğinden, ne mahsul elde edeceğini de anladı.

20231O ârifler ki korkudan kurtulmuşlardır. Hakk’ın kılıcı hay ve huyu ikiye bölmüştür.

20232Evvelce o da Allah’tan korkardı, ümide kapılırdı; korku yok oldu, ümit de meydana çıktı.

20233Eyaz, o kıymetli mücevheri kırınca, beylerden yüzlerce feryat yükseldi:”

20234“Bu ne korkusuzluk, bu ne pervasızlık” diyorlardı. “Nurlarla dolu bu mücevheri kıran kâfirdir.”

20235Hâlbuki o beylerin emirlerin hepsi de pâdişahın emir incisini bilgisizlik ve körlükleri yüzünden kırmışlardı, da haberleri yoktu.

20236Muhabbet ve sevgi neticesi olan değerli mücevher «Pâdişahın emri» neden gözden kaçmış hatıra gelmemişti.

Mücevherin kırılması üzerine beylerin Eyaz’ı kınamaları ve Eyaz’ın söyledikleri

20237Eyaz dedi ki: “Ey ulu Beyler, pâdişahın emri mi daha kıymetlidir, yoksa mücevher mi?

20238Allah için söyleyin, sizce sultanın buyruğu mu daha iyi, şu güzel mücevher mi daha iyi?

20239Gözleriniz mücevherde; pâdişahta değil. Yüzünüzü yol bulunmayan gulyabana çevirmişsiniz. Ana caddeyi görmüyorsunuz.

20240Ben gözlerimi pâdişahtan ayırmam. Müşrik gibi taşa yüz tutmam.

20241Renkli güzel parlak bir taşı seçip, pâdişahın buyruğunu yerine getirmeyen canda hiçbir mânevî gevher, değer yoktur.

20242Gül renkli taşı ardına at, o taşı meydana getiren renk veren yaratıcıyı düşün, de hayran ol. Şaşırıp kal.

20243Dereye gir testiyi taşa çal. Kokuyu rengi ateşe at, yak.

20244Din yolunda yol kesenlerden değil isen, hanımlar gibi renge kokuya tapma.”

20245Orada bulunan beyler bu sözler üzerine başlarını önlerine eğdiler. Canla gönülle bu unutuşa özür aramaya başladılar.

20246O anda her birinin gönlünden yüzlerce âh, duman gibi gönüllere yükseldi.

20247“Bu alçaklar benim yüce makamıma lâyık değillerdir. Bunlar bir taş için benim emrimi çiğnemişlerdir.”

20248Pâdişah ihtiyar cellada, “Huzurumdan bu alçak kişileri uzaklaştır” diye emir verdi.

20249“Bu müfsidler, bu mücrimler emrimizi renkli bir taş için çiğnediler.”

Pâdişahın beylerin öldürülmesini istemesi

20250Bunun üzerine merhametli Eyaz, yerinden fırladı, o ulu sultanın tahtının önüne koştu.

20251Secde etti ve “Sen öyle ulu pâdişahsın ki, gökyüzü bile senin büyüklüğüne şaşırmıştır” dedi.

20252“Ey devlet kuşu, bütün devlet kuşları mutluluğu senden elde ederler, her cömerde cömertlik senden gelir.

20253Ey kerem sahibi, dünyanın keremleri de senin lûtuflarına ihsanlarına karşı bir hiç olur.

20254Ey güzel varlık, kırmızı gül seni gördü de utancından gömleğini yırttı.

20255Gufran, af ve merhamet, senin merhametinle, bağışlamanla doymuş, tilkiler, senin affına sığınmışlar da arslanı yenmişler.

20256Senin emrine karşı korkusuzca davranan affından başka neye dayansın?

20257Bu suçluların küstahlıkları, gafletleri, ey af madeni, senin affının merhametinin çokluğundan meydana geldi.”

20258Gaflet her zaman hürmetsizlikten, küstahlıktan meydana gelir. Hürmet, üstün görme, insanın gözünden görüşe engel olan hastalığı giderir de göz gerçeği görür.

20259Gaflet, kötü bir huy olan unutkanlık, hürmet ve saygı ateşiyle yanıp gider.

20260Onun heybeti, büyüklüğü, insana uyanıklık ve anlayış verir. Gönülden unutkanlık da yanılma da çıkar gider.

20261Yağma zamanı halkın uykusu kaçar. Kimse hırkamı çalacaklar diye uyumaz.

20262Hırkayı çaldırmak korkusu ile insanın uykusu kaçarsa, can korkusu varken unutkanlık uykusu nasıl gelir?

20263“Unutup işlediğimizden dolayı bizi suçlu sayma143” âyeti buna şâhid, çünkü unutmak da bir bakımdan suçtur.

20264Bu sebepledir ki unutan kimse hürmette, saygıda kusur etmiştir. Üstün görmenin kemâline ulaşamamıştır. Yoksa unutkanlık ona nasıl hücum edebilirdi?

20265Gerçi unutmak zarurî olarak gelir çatar. Fakat insanın da unutmamak için sebeplere sarılması elindedir.

20266Çünkü insan Cenâb-ı Hakk’a hürmette tazimde kusur işler, gevşeklik gösterirse, bundan unutkanlık, yanılma ve şaşırma meydana gelir.

20267Nasıl sarhoş, sarhoşlukla cinayetler yapar, sonra da özrüm vardı, ben kendimde değildim, ne yaptığımı bilmiyordum” derse.

20268Ona derler ki: “Ey kötülük eden kişi, o içkiyi sen kendi dileğinle içmedin mi?

20269Kendinde olmayış sana kendiliğinden gelmedi. Onu sen çağırdın. O dileği, ihtiyarı kendin meydana getirdin.”

20270Sarhoşluk senin cehdin senin gayretin olmaksızın gelseydi, can sakisi senin ahdini korur seni gözetirdi.

20271Sana arka olur, seni namına o özür dilerdi. Ben Allah aşkıyla sarhoş olanın küçük suçuna, yanlışına kul, köle olayım.

20272Eyaz, Sultan Mahmud’a dedi ki: “Elde edilen her şey senden, bütün âlemin affetmesi, bağışlamaları, senin bağışlamanın aksinde bir zerredir.

20273Aflar senin affını överler: ‘Ey insanlar, sakının ona eş olmaz’ derler.

20274Onların canlarını sen bağışla, huzurundan da kovma. Ey muradına ermiş er. Onlar senin damağının tadıdır.

20275Senin güzel yüzünü görene merhamet et. O senin acı ayrılığını nasıl çeksin?

20276Ayrılıktan söz ediyorsun, ne yaparsan yap da bunu yapma, hicrandan bahsetme.

20277Senin tuzağına düşüp yüz binlerce ölüm acısını çekmek bile yüzünü görmeğe, senden ayrı düşmeğe benzemez.”

20278Ey suçluların feryadına yetişen, ayrılık acısını erkeklerden de kadınlardan da uzaklaştır.

20279Sana kavuşmak ümidi ile ölmek bile hoştur. Ayrılığının acısı ateşten de üstündür, kuvvetlidir.

20280Kâfir bile o kavurucu ateşin içinde: “Bana bir baksaydın, cehennemde olduğuma ne gam çekerdim ne de kasavet” der.

20281Çünkü o bakış bütün ağrıları sızıları, bütün yaraları bereleri tatlılaştırır. O bakış büyücülerin kesilen ellerinin kan babasıdır.

Firavun, büyücüleri öldüreceği zaman onlar: “..zararı yok, biz rabbimize döneriz144” âyetinin tefsiri

20282“Zararı yok” narasını göklerde işitti. Gökyüzü sanki o savlıcana145 bir top kesildi.

20283Onlar: “Firavun’un vuruşu bize zarar vermez” dediler, Allah’ın[c.c.] lûtfu, başkalarının kahrından üstündür.

20284Ey can gözü kör! Ey insanları sapıklık, azgınlık yoluna süren kişi, sırrımızı buseydin, anlardın ki biz kendimizi ıstıraptan kurtarıyoruz.

20285Aklını başına al, bu tarafa gel. Bu organın “Keşke kavmim bilselerdi” nefhasını çalıyor.

20286Büyücüler Firavun’a hitaben diyorlardı ki: “Allah’ın lûtuf ve ihsanı bize de bir firavunluk, sultanlık verdi. Fakat bizim sultanlığımız, senin firavunluğun gibi fani değildir. İman sultanlığı gelip geçici değildir.”

20287Ey Mısır ülkesine, Nil nehrine bakıp gurura kapılan Firavun, başını kaldır da bizim ölümsüz ve ulu sultanlığımızı gör.

20288Ey Firavun, eğer sen şu pis hırkadan vazgeçersen, Nil ırmağını can Nil’inde boğarsın, yok edersin.

20289Ey Firavun, aklını başına al da Mısır ülkesinden el çek. Can Mısırında, gönül Mısırında yüzlerce Mısır var.

20290Ey Firavun, sen halka “Ben Rabbim” deyip duruyorsun. Fakat bu iki kelimenin mahiyetini, ne olduğunu, ne mânâya geldiğini bilmiyorsun.

20291Rab olan, Rablik ettiği, yetiştirip büyüttüğü kişiden nasıl titrer? Ben diye de nasıl olur bedene cana bağlanır kalır?

20292İşte bak burada bizler “Ben” diyoruz. Çünkü biz benlikten, benden kurtulmuşuz. Belâlarla, sıkıntılarla dolu benlikten vazgeçmişiz.

20293Ey alçak Firavun o alçak “Ben” deyiş sana uğurlu gelmedi. Fakat bize ulaşılmaz bir saadet, sonsuz bir devlet gibi geldi.

20294Ey Firavun, senin yükün, gövden, “Ben” deyişin olmasaydı, bize bu çeşit bir güzel devlet güneşi nerden vuracak, ulaşılmaz saadet nerden gelecekti?

20295Can vermek üzere olan büyücüler, Firavuna dediler ki: “Şükür olsun ki biz şu fânî dünyadan kurtuluyoruz. Şu darağacında sana bir öğüt veriyoruz.

20296Bizim asıldığımız darağacı, bizi göklere götüren, Allah’ımıza kavuşturan göç burağımızdır. Senin saltanat yurdunsa, gururdan, gafletten ibarettir.

20297Bu hayat ölüm şekline bürünmüştür. Biz yaşar gibi görünen ölüleriz. Hâlbuki o ölümse yaşayış kabuğuyla gizlenmiştir. Ölümle dirileceğiz.”

20298Nûr, ateş gibi görünmekte, ateş de nûr gibi kendini göstermektedir. Yoksa dünya hiç gurur yurdu, aldanma evi olur muydu.

20299Kendine gel, acele etme, önce varlıktan kurtul, yokluğa dal. Rûhânî doğudan doğ, baş göster ve mânâ âlemini ışıklandır.

20300Ezelden ruh âleminden gelen “Ben”den, benliğimizden gönül şaşırdı, kaldı. Bu maddî varlığımız ona soğuk görünmeğe başladı. Onun gözü ne utanılacak bir şey, bir suç, bir ayıp gibi göründü.

20301Can maddî benliğinden kurtulup da “Ben”siz benliğe kavuşunca, dünya benliğinden sıçradı çıktı.

20302Ben’den benlikten kurtuldu da, şimdi tam ben oldu. Âferinler olsun bu kedersiz “Ben”e, benliğe.

20303Benden benlikten kurtulmuş olan, gerçek “Ben”den kaçmada, benlik ise kendinden kaçan, benliksiz kalan asıl “Ben”i yakalamak istemektedir.

20304Sen onu istedikçe o seni istemez. Fakat öldün mü istediğin seni ister.

20305Sen diri oldukça, ölü yıkayıcısı seni yıkar mı? Sen istedikçe, istediğin seni arar mı?

20306Bu konuda akıl yol gösterebilseydi, Fahru’r-Râzî146, din sırlarını bilirdi.

20307Fakat tatmayan anlamaz demişler. Bu sebeple onun aklı da hayâllere kapılışı da onun hayretini artırdı.

20308Bu yukarıda etraflıca anlatılan “Ben” “Benlik” akılla nasıl idrak edilebilir, nasıl düşünülür? O “Ben” ancak yokluktan sonra meydana çıkar.

20309Bu akıllar araştırma yüzünden, hulûl çukuruna, ittihad uçurumuna düşer.

20310Ey yakınlaşma yüzünden yokluğa erişmiş, yıldız gibi güneşin ışığında kaybolmuş Eyaz, kâmil insan.

20311Ne hulûl ile ne de ittihadla değil, erlik tohumu gibi beden haline gelen dost.

20312Ey affetmeyi kendi inhisarına almış, kendi yanında tutmuş, kendine mal etmiş varlık, affet, bağışla, sen affetmekte en ileri gidensin. Bütün lûtuf ve ihsanda bulunanlar, senden geri kalmışlardır.

20313Ben kim oluyorum ki sana affet diyorum, sen “Kün” «ol» emrinin sultanısın ruhusun.

20314Bütün benler, benlikler senindir, senin emrindedir, sana bağlıdır. Ben kim oluyorum da seninle beraber olayım seninle beraber bulunayım.

Eyaz’ın beylere şefaat ettiği için, kendini suçlu sayması, çünkü Peygamber[s.a.v.] “Ben Allah’ı en fazla iyi bileninizim. O yüzden de Allah’tan en çok korkanınızım” dedi. Cenâb-ı Hak da “Allah’tan en çok âlim kulları korkar147” buyurdu.

20315“Ben kim oluyorum da ilimle dolu olana acımayı öğretmeğe kalkışıyorum, bilgi ile dopdolu ilim sahibine yol göstermeğe uğraşıyorum.

20316Yüz binlerce tokadı hak ettim, beni sillelerle tokatlarla ezsen hakkın var.

20317Kim oluyorum ki sana bir şey bildirmeye kalkışıyorum? Yahut da kerem lûtuf şartını hatırına getirmeğe çalışıyorum.

20318Senin bilmediğin var mıdır? Dünyada hatırında olmayan şey nerede?

20319Sen bilgisizlikten berisin, bilgin de bir şey unutmaktan, ondan bir şeyin gizli kalmasından beridir.

20320Bir hiç olan köleyi lûtfunla adam ettin. Onu güneş gibi ışıklarla parlattın.

20321Mademki beni adam ettin, sana yalvarırsam, kereminden yalvarışlarımı dinle.

20322Benden meydana gelen şefaat dileğimi, yalvarışımı da meydana getiren sensin.

20323Gönül evini maddî isteklerden boşaltınca, artık orada ne kaldı ise hepsi sana aittir, senindir.

20324Benden duayı, sevgiyi akıtan sensin. Beni duadan bıktırma. Duada sebat lütfet ve onu kabul buyur.

20325Önce benim gönlüme dua etme duygusunu getiren sensin, sonunda da duamı sen kabul et.

20326Duamı kabul et de, o âlem pâdişahı, kulunun hatırı için, suçluların suçlarını affettireyim.

20327Ben kendini beğenmiş biri olarak, baştanbaşa dertten ibarettim. Pâdişahım her dertliye ilâç verdi. Her dertliyi iyi etti.

20328Kötülüklerle dolu, şerlerle doluydum, cehennemliktim. Onun lûtuf eli, beni Kevser’e kavuşturdu, cennetlik etti.

20329Cehennem kimi yakar yandırırsa, ben o yanan uzuvları cesette tekrar bitiririm, çıkarırım.

20330Kevser’in işi nedir? Her yanan kişinin yanmış uzvunu tazeleştirir, yeniden bitirir, tamir eder.

20331Kevser’in her damlası kereminden bir dellal kesilir de bağırır. Der ki: “Ben cehennemde yanan uzuvları tekrar bitiririm, yerine getiririm.”

20332Cehennem, sonbahar soğuğu gibi insanı rahatsız eder. Kevser ise bahar gibidir, gül bahçesi gibidir.

20333Cehennem, ölüme, mezar toprağına benzer. Kevser ise sûrun üfürülmesi gibidir.

20334Ey cehennemde bedenleri yananlar, Allah’ın lûtfu ihsanı sizi Kevser’e doğru çekmededir.

20335“Halkı, benden faydalansınlar diye yarattım” sözünü, ey daima Hayy ve Kayyûm olan Allah’ım sen lütfettin.

20336Ben onlardan faydalanayım diye değil” sözü senin cömertliğindir. Bütün noksanlar o cömertlikte düzelir tamamlanır.

20337Bedene tapan şu kullarını affet!. Af denizinin affetmesi elbette yerindedir, daha doğrudur.

20338İnsanların affı ırmağa, sele benzer. Hepsi de kinde denize koşar. Ona kavuşur.

20339Ey pâdişahım aflar, bağışlama duyguları, her gece şu gönüllerden kopar, güvercin gibi sana doğru uçar.

20340Onları seher vaktinde tekrar uçurursun, sonra o afları tutar gece gelinceye kadar bu bedenlere hapsedersin.

20341Akşam vakti bir kere daha aflar o eyvanın ve damın aşkıyla kanat çırpıp uçarlar.

20342Allah’ım aflar, bedene bağlanma ipini kopardılar mı, sana, senin huzuruna gelirler. Çünkü ikbal ve devleti sende bulmuşlardır.

20343Ruhlar beden âleminden kanat çırparak yükselirler de baş aşağı geri dönmekten emin olarak, ruhlar âlemine uçar giderler. “Biz gerçekten ona geri dönenleriz” derler.

20344O kerem sahibinden “Gelin” emri gelir, o dönüşten sonra onlarda hırstan gamdan bir şey kalmaz.

20345Cenâb-ı Hakk, “Ey insanlar, ey asıl varlıklar, sürgün edildiğiniz bu dünyada, çok ıstırap çektiniz, çok garip kaldınız. Artık benim kadrimi, değerimi bilin” diye buyurur.

20346“Benim ihsan ve lûtuf ağacımın gölgesinde rahatça oturun ayaklarınızı uzatın, istirahat edin.

20347Din yolunda ıstıraplar çeken ayaklarınızı, ölümsüz hurilerin kucaklarına, ellerine uzatın.”

20348O merhametli huriler, bu Allah âşıkları olan sûfîler savaştan döndüler diye gözleriyle birbirlerine işaret ederler.

20349Onlar derler ki: “Bu tertemiz sûfîler, güneş ışığı gibi bir zaman toprağa ve pisliğe düştüler, fakat kirlenmediler.

20350Onlarda pislikten bir eser yok, tertemiz geri geldiler. Nasıl güneşin ışığı pisliğin üstüne düşer de kirlenmeden yine kendine dönerse, onlar da pislenmeden döndüler.”

20351Eyaz, şaha dedi ki: “Ey yüce sultan, bu suçlular da başlarını duvara vurdular.

20352Pâdişahın oyununda mat oldular ama, yaptıkları yanlış işleri, işledikleri suçları anladılar.

20353Şimdi âh ederek; ‘Ey lûtfu, suçlulara yol gösteren şah,’ diyerek, yüzlerini sana çevirdiler.

20354Kirli yollarda kirlenenleri, acele, afv fıratında yıkanılacak menbaada yıka, temizle.

20355O uzun zamandan beri işlenen suçtan yıkansınlar da temizlenenlerin safında namaza dursunlar.

20356Hesaba, kitaba uymayacak kadar ihsanlarla dolu olan o saflarda ‘bizler saf bağlayanlarız’148 nuruna gark olsunlar.

20357Söz bu halin anlatılmasına gelince, kalem kırıldı, kâğıt da yırtıldı.

20358Hiç deniz bir kaba sığar mı? Arslanı bir kuzu kapıp götürebilir mi?

20359Perde arkasında gizlenmiş isen, perdeden çık da şaşılacak pâdişahlığı, ihtişamı gör.

20360Sarhoşlar senin içki kadehini kırdılar ama, elbette senin yüzünden sarhoş olanların da özrü vardır. Hoş görülmeleri gerekir. Çünkü onları sen sarhoş ettin.

20361Onların sarhoşluğu varlıklarından, zenginliklerinden değildir, Ey her işi tatlı olan, güzel olan Allah’ım, onlar senin aşkının şarabıyla sarhoş oldular.

20362Ey pâdişahlar pâdişahı, onlar senin öz sarhoşlarındır. Onlar senden, senin sevginden sarhoş oldular. Onları sen sarhoş ettin. Bu sebeple onların günâhlarını affet.

20363Hitap ettiğin zaman, Senin hitabının lezzeti, mânevî zevki, insanı öyle bir sarhoş eder ki; yüz küp şarap o sarhoşluğu veremez.

20364Mademki sen beni sarhoş ettin, bana had vurma. Şeriat sarhoşa, sarhoşken had vurmayı caiz görmez.

20365Aklım başıma gelsin de, o zaman benim cezamı ver. Beni döv, ama zaten benim aklım başıma gelmeyecek ki,

20366Ey lûtuflar ve ihsanlar sahibi, senin sevgi şarabından içen, ebedî olarak akıldan da kurtulur, had vurulmasından da kurtulur.

20367Onlar ilâhi aşk sarhoşları, sarhoşluklarının verdiği yoklukta ebedî olarak kalırlar, sizin sevginizde yok olan bir daha ayılıp kalkamaz.

20368Lûtfun, ihsanın gönlümüze der ki; “Yürü ey aşkımızın esiri olan, aşkımıza kapılan yürü.

20369Sen, sinek gibi ayranımıza düştün, sarhoş musun? Ey sinek aslında sen sarhoş değilsin, sen şarabın ta kendisisin.

20370Ey sinek, akbabalar bile senin yüzünden sarhoş olurlar. Çünkü sen bal denizinde at sürmektesin.

20371Dağlar bile zerreler gibi senin sarhoşun olmuştur. Nokta da senin elindedir, virgül de, çizgi de.

20372Herkesin korktuğu, titrediği fitne senden korkar, titrer. Dünyanın en kıymetli en değerli mücevheri sence ucuzdur, değersizdir.

20373Allah, bana beş yüz ağız verseydi de, can ve ey cihan, o ağızlarla ayrı ayrı seni anlatsaydım, seni övseydim.

20374Hâlbuki benim bir ağzım var. O da ey gizli sırlan bilen Allah, işlediklerinden ötürü senden utanmış parça parça olmuş.

20375Allah’ım, benim ağzım senden utandı, kırıldı, döküldü ama, ademden yâni yokluktan da olmadı ya; kırık dökük bütün varlıklar, bütün insanlar senin emrinle yokluktan çıkıp gelmedi mi?

20376Yüz binlerce gayb eserleri, Allah’ın lûtfu ile, ihsanıyla yokluktan sıçrayıp çıkmayı beklemektedir.

20377Ey keremine kurban olduğum Allah, başım senin aşkınla, senin özleminle dönmededir.

20378Sana rağbetimiz, seni özlememiz, senin dileğindendir. Nerede bir yol alan varsa, onu çekip götüren Hak cezbesidir.

20379Toprak rüzgâr olmadan hiç tozar mı? Havaya yükselir mi? Deniz olmasa bir gemi yüzer mi? Yol alabilir mi?

20380Âb-ı hayatın kıyısında kimse ölmez. Âb-ı hayat, senin suyunun yanında bulanık tortulu bir su olarak kalır.

20381Can dostları âb-ı hayata doğru yönelirler. Bu sebeple âb-ı hayat, dostlar canının kıblesi olmuştur. Bahçeler bostanlar su ile gülerler, yeşerirler.

20382Hakk’ın aşk kadehinden ölümü içenler ölmemişlerdir. Onun aşkıyla diridirler. Gönüllerini hayat suyundan da yaşamaktan da çekmişlerdir.

20383Senin aşk suyun, lûtfunla, kereminle elimize geçince, bizce âb-ı hayatın kıymeti kalmadı.

20384Derler ki âb-ı hayattan her can tazelik bulur, Ama sen âb-ı hayatın da âb-ı hayatısın.

20385Sen devamlı olarak her an bir ölüm verdin, sonra dirilttin. Böylece senin kereminin nelere kâdir olduğunu gördüm.

20386Allah’ım beni dirilteceğine öyle güvenim, öyle itimadım var ki, bu ölüm bana uyku gibi görünmede.

20387Yedi derya her an bir serap olsa, yok olsa ey suyun suyu, sen onları kulaklarından tutar, varlık âlemine çeker getirirsin.

20388Akıl ecelden titremede, aşk ise sevinç içinde, neşe içinde, eceli beklemektedir. Taş, kerpiç gibi hiç yağmurdan korkar mı?

20389Mesnevî’nin beşinci cildi olan bu cilt can semasının burçlarında bir yıldız gibi parlamaktadır.

20390Yıldızları tanıyan gemiciden başkalarının duyguları yıldıza yol bulamaz.

20391Başkaları ancak yıldızlan seyrederler; ne kutluluklarından haberleri vardı, ne de kırandan, birbirlerine olan yakınlıklarından.

20392Geceleri ta sabahlara kadar böyle şeytanları yakan yıldızlarla aşinalık et.

20393O yıldızların her biri, kötü zanna kapılmış şeytanı kovmak, defetmek için gökyüzü kalesinden neft149 atar.

20394Yıldızlar şeytana karşı akrep gibidirler. Fakat müşteriye en yakın dost.

20395Yay, şeytanı ok ile vurur, yere mıhlar, fakat kova da meyveler ve ekinler için su ile doludur.

20396Balık azgınlık gemisini kırar parçalar. Fakat öküz de dost için tarla sürer.

20397Güneş geceyi arslan gibi parçalarsa da lâl de ondan atlas elbise giyer.

20398Yokluktan baş kaldıran her varlık, birisine zehirdir, öbürüne şeker.

20399Dost ol, kötü huydan kendini kurtar da zehir küpünden bile şeker ye.

20400Faruk’a zehir tesir etmedi. Çünkü hakla bâtılı titizlikle ayırış tiryakı ona şeker kesilmişti.

BEŞİNCİ CİLDİN SONU

1Yont kuşu: Kuyruksallayan kuşu.

2 Bakara Sûresi’nin 260. âyetine işarettir: “Bir zamanlar İbrahim de: ‘Ey Rabbim! Ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster!’ demişti. Allah: ‘İnanmadın mı ki?’ buyurdu. İbrahim: ‘İnandım, fakat kalbim iyice yatışsın diye istiyorum.’ dedi. Allah buyurdu ki: ‘Öyle ise kuşlardan dördünü tut da onları kendine çevir, iyice tanıdıktan sonra «kesip» her dağın başına onlardan birer parça dağıt, sonra da onları çağır, koşa koşa sana gelecekler ve bil ki, Allah gerçekten çok güçlüdür, hüküm ve hikmet sahibidir.”

3Tûl-u emel: Gerçekleşmesi çok uzun zamana bağlı veya olmayacak istek.

4Tûr Sûresi’nin 19. âyetinden: “Yapıp ettiklerinizin karşılığı olarak afiyetle yiyin, için.”

5Teennî: İhtiyatlı, düşünceli ve yavaş hareket etme, temkinli davranma.

6Sinirlemek: Bir hayvanı, arka ayaklarındaki sinirleri kesmek sûretiyle öldürmektir. Nitekim Semûd kavmi, Salih Aleyhisselâm’ın mûcize devesine böyle yapmışlar, sonra da Allah’ın kahrına uğramışlardır.

7Hazreti Peygamber’e Abese Vetevellâ Sultanı buyurulması Abese Sûresi’nin «Abese vetevellâ, iz caehü’l-a’ma» “Kaşlarını çattı ve yüzünü çevirdi; yanına o âmâ geldi diye” şeklindeki 1-2. âyetleri sebebiyledir. Bu sûrenin nüzûl sebebi, 6014. beytin dipnotunda izah edilmiştir

8Tevbe Sûresi’nin 82. âyetinden: “Kazandıkları günahın cezası olarak, artık az gülsünler, çok ağlasınlar.”

9Müzzemmil Sûresi’nin 20. âyetinden: “ Onun için Kur’ân’dan kolayınıza geldiği kadar okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir borç verin «Hayırlı işlere mal sarfedin»….”

10 Ahzab Sûresi’nin 33. âyetinden: “Hem vakarınızla evlerinizde durun da önceki cahiliyet devrinde olduğu gibi süslenip çıkmayın. Namazı kılın, zekatı verin. Allah ve Resûlü’ne itaat edin. Ey ehli beyt! Allah sizden kiri gidermek ve sizi tertemiz, pampak yapmak istiyor.”

11Yâvâşe: Nalbantlar tarafından hırçın atların dudaklarına takılan ağaç kıskacıdır.

12Şûrâ Sûresi’nin 38. âyetinden: “…Onların işleri de kendi aralarında bir istişare iledir…”

13Keduret: 1. Bulanıklık. 2. Gam, keder.

14Leyl Sûresi’nin 4. âyetine işarettir: “Gerçekten sizin işiniz başka başkadır.”

15İsrâ Sûresi’nin 65.âyetinden: “61: «Yine unutma ki» Bir vakit meleklere: “Âdem’e secde edin” demiştik. İblis’ten başka hepsi secde ettiler. O ise: “Ben bir çamurdan yarattığın kimseye mi secde ederim?” demişti. 62: «Yine İblis» dedi ki: “Şu benden üstün kıldığını gördün mü? Yemin ederim ki, eğer beni kıyamet gününe kadar ertelersen, pek azı hariç, onun zürriyetini kendi buyruğum altına alacağım.” 63: Allah buyurdu ki: “Haydi git! Onlardan kim sana uyarsa, şüphesiz ki, cezanız cehennemdir, hem de mükemmel bir ceza.” 64: “Onlardan gücünün yettiğini yerinden oynat. Atlıların ve yayalarınla onların üzerine yaygarayı bas! Mallarda ve çocuklarda onlara ortak ol! Ve onlara vaadlerde bulun.” Fakat şeytan onlara aldatmadan başka bir şey vaad etmez.”

16Âzer, ölmüşken Hazreti İsâ’nın duâsıyla dirilmiş bir kimsedir.

17İnsan Sûresi’nin 21. âyetinden: “…Rableri onlara temiz bir içecek içirmiştir.”

18Sührâb: Meşhur Zal oğlu Rüstem’in oğludur ki, Rüstem bir muharebede bilmeyerek onu öldürmüştür.

19Ferzin-bent: Satrançta vezir taşının kaybedilmesi.

20Kalem Sûresi’nin 51. âyetinden: “O kafirler Kur’ân’ı işittikleri zaman neredeyse seni gözleri ile devireceklerdi. Bir de durmuşlar ‘o bir deli’ diyorlar.”

21Nefs-i mutmainne: İyilik ile kötülüğü ayıran, 3huzura ermiş nefs.

22Mahmûl ve mevzû, Nahiv ilmine ait terimlerdir.

23İktirânî kıyas: Neticenin aynı, yahut zıddı aranmayan kıyas.

24Al-i İmran Sûresi’nin 200. âyetinden: “Ey iman edenler! Sabredin, düşmanlarınıza karşı sebat gösterin, nöbet bekleşin, Allah’tan gereğince korkun ki, kurtuluşa eresiniz.”

25A’raf Sûresi’nin 31. âyetinden: “Ey Âdemoğulları! Her mescide gidişinizde güzel giysilerinizi giyin ve yiyin, için, fakat israf etmeyin, Çünkü Allah israf edenleri sevmez.”

26En’am Sûresi’nin 14. âyetinden: “De ki: Gökleri ve yeri yoktan var eden, besleyen, fakat kendisi beslenmeyen Allah’tan başka dost mu tutayım?”

27Fetih Sûresi’nin 10. âyetinden: “Herhalde sana biat edenler ancak Allah’a biat etmektedirler. Allah’ın eli onların ellerinin üzerindedir...”

28Tebbet Sûresi’nin 5. âyeti: “Boynunda da hurma lifinden bir ip olacaktır.”

29Neml Sûresi’nin 20.-21. âyetlerinden: “20: «Süleyman» Kuşları gözden geçirdikten sonra şöyle dedi: “Hüdhüd’ü niçin göremiyorum? Yoksa kayıplara mı karıştı?” 21: “Ya bana «mazeretini gösteren» apaçık bir delil getirecek, ya da onu şiddetli bir azaba uğratacağım, yahut boğazlıyacağım!”

30Râfızî: Ehli sünnete aykırı akîde veya fikir sahibi olan kimse, Şiiliğin aşırı kollarından herhangi birine mensup bulunan kişi.

31Hadis-i Şerif’te buyrulmuştur ki, “Hakikaten Allah Teâlâ sizin sûretlerinize ve amellerinize bakmaz, belki kalplerinize ve niyetlerinize nazar eder.”

32Yusuf Sûresi’nin 43. âyetinden: “Bir gün melik «hükümdar» dedi ki: Ben rüyamda yedi cılız ineğin yedi semiz ineği yediğini ve yedi yeşil başakla yedi kuru başak görüyorum. Ey ileri gelenler! Siz rüya tabir edebiliyorsanız benim bu rüyamın tabirini bana bildirin.”

33Tîn Sûresi’nin 4-5. âyetleri.

34Yâsin Sûresi’nin 68. âyetinden: “Bununla beraber kimin ömrünü uzatıyorsak, yaratılışta onu «güç ve kuvvetini alarak» tersine çeviriyoruz. Hâlâ akıllanmayacaklar mı?”

35Tîn Sûresi’nin 6-7. âyetleri.

36Muhammed Sûresi’nin 1-2. âyetlerine işarettir: “1: İnkâr edenlerin ve Allah yolundan alıkoyanların amellerini Allah boşa çıkarır. 2: İman edip salih amel işleyenlerin ve Rableri tarafından bir gerçek olarak Muhammed’e indirilen kitaba inananların kötülüklerini Allah örter ve durumlarını düzeltir.”

37Âl-i İmran Sûresi’nin 27. âyetinden: “Geceyi gündüzün içine sokarsın, gündüzü gecenin içine sokarsın; ölüden diri çıkarırsın, diriden ölü çıkarırsın. Dilediğine de hesapsız rızık verirsin.”

38Felak Sûresi’nin 1-5. âyetlerine işarettir: “1: De ki: “Ben, ağaran sabahın Rabbine sığınırım, 2: Yarattığı şeylerin şerrinden, 3: Karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden, 4: Ve düğümlere üfleyen büyücülerin şerrinden, 5: Ve hased ettiği zaman hasetçinin şerrinden.”

39Muavvezeteyn: Kur’ân-ı Kerim’de Felak ve Nas sûrelerine birlikte verilen isim.

40İnşirah Sûresi’nin 1. âyetinden: “Biz senin göğsünü açıp genişletmedik mi?”

41Zâriyât Sûresi’nin 20-21. âyetlerinden: “20-21: Kesin olarak inananlar için, yeryüzünde ve kendi nefislerinde nice ibretler vardır. Hiç görmüyor musunuz?”

42Hadid Sûresi’nin 4. âyetinden: “O’dur ki gökleri ve yeri altı günde yarattı. Sonra arş üzerine istivâ etti «hükümran oldu». Yere gireni, ondan çıkanı, gökten ineni, ona çıkanı bilir. Nerede olsanız O sizinle beraberdir. Allah yaptıklarınızı görmektedir.”

43Merhum Tâhirü’l-Mevlevî’nin tercüme ve şerhi burada sona ermiş olup, Mesnevî’nin bundan sonraki yaklaşık bir buçuk ciltlik kısmı merhumun ömrü vefâ etmediği için tercüme ve şerh edilememiştir.

Bundan sonraki metin nahifi, Ankaravi, Sarı Abdullah Efendi Ahmet Avni Konuk’un tercümelerinden yararlanılarak tamamlanmıştır (Kırkambar Yayınevi)

44Tabes: Nişabur’la Isfahan ve Kirman arasında bulunan o zamanın güzel şehirlerinden biridir.

45Alak Sûresi’nin 9-10. âyetleri.

46Bakara Sûresi’nin 152. âyetinden.

47Bakara Sûresi’nin 40. âyetine işarettir: “Ey İsrailoğulları, size verdiğim nimetimi hatırlayın, bana verdiğiniz sözü tutun ki, ben de size verdiğim sözü tutayım ve sadece benden korkun!”

48Veys ile Ramin, İran Selçukluları şairlerinden Fahrettin Es’ad Gürkanî tarafından; Hüsrev ile Şirin ise Genceli Nizamî, Hüsrev Dehlevî ve Şeyhî başta olmak üzere pek çok şair tarafından kaleme alınmış aşk hikâyeleridir.

49Mesabe: Değer, hüküm, derece.

50İlzam: Cevap veremez duruma düşürme, zorlama.

51Yukarıdaki 3 beyitte En’am Sûresi’nin 112.ve 121. âyetlerine işaret vardır. “112: Biz böylece, her peygambere insan ve cin şeytanlarını düşman yaptık. Bunlar birbirini aldatmak için süslü sözlerle vesvese verirler. Rabbin dileseydi onu yapamazlardı. Artık onları iftiraları ile başbaşa bırak”. «En’am, 112» “121: Üzerlerine Allah’ın ismi anılmamış olanlardan yemeyin, çünkü onu yemek yoldan çıkmaktır. Şeytanlar, dostlarına, sizinle mücadele etmeleri için telkinde bulunurlar. Eğer onlara uyarsanız, muhakkak ki, Allah’a ortak koşanlardan olursunuz.” «En’am, 121».

52Nahl Sûresi’nin 68. âyetinden.

53İsra Sûresi’nin 70. ve Tin Sûresi’nin 4. âyetlerine işaret vardır.

54Kevser Sûresi’nin 1. âyeti. Kevser, cennet ırmaklarından birinin ismidir.

55Bîzar: Bıkmış, rahatsız, şikâyetçi.

56Buhârâ, Türkistan’da bir şehrin adıdır. Burası vaktiyle “zahirî ilimlerin menbaı Rasih âlimlerin mahalli” idi.

57İsra Sûresi’nin 70. âyetine işarettir: “Andolsun ki biz, insanoğlunu şan ve şeref sahibi kıldık. Karada ve denizde taşıtlara yükledik ve temiz yiyeceklerden onları rızıklandırdık. Onları yarattıklarımızın birçoğundan üstün kıldık.”

58İsmail Ankarvi’ye göre kedi şeytanı, nefsi, temsil etmektedir. Yağlı kuyruktan murad da din ve irade-i cüz’iyyedir.

59Palûze: Nişasta ve şekerle yapılan ve soğuk olarak yenilen bir çeşit pelte tatlısı.

60Rahman Sûresi’nin 7,8,9’uncu âyetlerine işarettir: “7: Göğü yüceltti ve ölçüyü koydu. 8: Ölçüde, adalette hududu aşmayasın. 9: Bir de tartışı hakcasına tutun, noksan tartmayın.”

61A’raf Sûresi’nin 31. âyetinden: “…Yiyin, için, israf etmeyin. Çünkü Allah israf edenleri sevmez.”

62Sûf: Yün, yün dokuma.

63Hâtif: 1. Görülmeyen fakat sesi duyulan. 2. Gaipten ses veren melek.

64Müşteri: Güneşin çevresindeki gezegenlerin en büyüğü, Jüpiter.

65Gön: Tabaklanmış deri, meşin.

66Sahtiyan: İşlenmiş, tabaklanmış, sepilenmiş ve cilalanmış deri.

67Abese Sûresi’nin 34-36. âyetlerine işarettir: “O gün insan, kardeşinden, anasından, babasından, zevcesinden ve oğullarından kaçacak.”

68Kalp: Sahte, taklit, hileli.

69Levh-i Mahfuz: Allah’ın ezelî ilminin, kâinatta olmuş ve olacak şeylerin yazılı olduğu levha.

70En’âm Sûresi’nin 43. âyetine işarettir: “Hiç olmazsa, böyle şiddetimiz «azabımız» geldiği zaman bari yalvarsaydılar! Fakat kalpleri katılaşmış, şeytan da bütün yaptıklarını kendilerine süslü göstermiştir.”

71Hilm: Yumuşak huyluluk.

72Azer, Hazreti İbrahim’in babasıdır. Put yapmakta mahir idi.

73Al-i İmran Sûresi’nin 169–170. âyetlerine işarettir.

74Şura Sûresi’nin 28. âyetinden

75Furkan Sûresi’nin 70. âyetine işarettir.

76İhtiyâr: İstediği gibi hareket edebilme, hür irade. Meselâ, insanın nefsinde, ibadeti, iyiliği yahut günâhı ve kötülüğü seçmekte ihtiyar ve dilek vardır.

77Ahzab Sûresi’nin 71. âyetinden: “Allah size işlerinizi düzeltip muvaffakiyet versin ve günâhlarınızı bağışlasın…”

78Tarık Sûresi’nin 5. âyeti.

79Azazil: Şeytan’ın Hazreti Âdem’e secde etmeyi reddettikten önceki adı.

80Rahman Sûresi’nin 15. âyetine işarettir.

81Kehf Sûresi’nin 50. âyetinden.

82Nisa Sûresi’nin 56. âyetinden.

83Kalem Sûresi’nin 1. âyetinden: “Nûn, Kaleme ve yazdıklarına andolsun.”

84A’raf Sûresi’nin 23. âyetinden. Kur’ân-ı Kerîm Âdem Aleyhisselâm ile Havva validemizin, menedilen meyveyi yedikten sonra bu sözleri söyleyerek yalvardıklarını bildirmektedir.

85Âl-i İmran Sûresi’nin 106. âyetinden.

86Zümer Sûresi’nin 60. âyetinden.

87Bakara Sûresi’nin 179. ayetinden.

88Zühre: Venüs. Utarid: Merkür.

89Ankebut Sûresi’nin 61. âyetine işarettir.

90Maide Sûresi’nin 54. âyetine işarettir.

91Cebir: Zorlama, baskı yapma.

92Leyl Sûresi’nin 7. ve 10. âyetlerine işarettir.

93Enfal Sûresi’nin 17. âyetinden: “Sonra onları siz öldürmediniz, lâkin Allah öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı. Bu da mü’minlere güzel bir imtihan geçirtmek içindi. Allah işitendir, bilendir” bedir Savaşı sırasında Hazreti Peygamber avucuna ufak taşlar almış ve “yüzleri kararsın” diyerek müşriklere doğru atmıştı. Müşrikler etrafı göremez olmuşlardı. Bu savaşta Mekkeli müşrikler ağır bir yenilgiye uğradılar.

94Havalî: Civar, yöre, bir yerin çevresinde bulunan ve o yerle herhangi bir şekilde bağı bulunan yerler.

95Kutub: Yüksek mânevî rütbeli ermiş kimse.

96Muhammed Sûresi’nin 7. ve Hac Sûresi’nin 40. âyetine işarettir.

97İmrahor: Saray ahırı amiri, seyis başı.

98Temren: Mızrak, ok vb. şeylerin ucunda bulunan batıcı ve sivri demir.

99Cuma Sûresi’nin 9. ve 10. âyetlerine işarettir.

100Bakara Sûresi’nin 195. âyetinden.

101Ankebut Sûresi’nin 56, Zümer Sûresi’nin 10. âyetlerine işarettir.

102Hoten: Doğu Türkistan’da Kaşgar civarında yerleşme merkezi ve vaha, Huten.

103Bakara Sûresi’nin 26. âyetine işarettir.

104Ledünn: Kat, huzur, Allah’ın katı.

105Alak Sûresi’nin 5. âyetine işarettir.

106Mülk Sûresi’nin 26. âyetine işarettir.

107Maide Sûresi’nin 60. ve A’raf Sûresi’nin 166. âyetlerine işarettir.

108Müzzemmil Sûresi’nin 20. âyetine işarettir: “(…«Onun için Kur’ân’dan kolayınıza geldiği kadar okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir borç verin «Hayırlı işlere mal sarfedin» «…»”

109Muhammed Sûresi’nin 7. âyetinden.

110İnşikâk Sûresi’nin 25. âyetiyle Tîn Sûresi’nin 6. âyetlerinde “İyi işlerde bulunanlara bitip tükenmeyen, başlarına kakılmayan mükâfatlar”dan bahsedilmektedir.

111Hatem-i Taî, Tay kabilesine mensup, cömertliği ile meşhur bir zat.

112Şis, bir adı da «Şit» olan bir peygamberdir ve Hazreti Âdem’in oğullarındandır.

113Fetih Sûresi’nin 29. âyetine işarettir.

114Tutmaç: Küçük ve dört köşe kesilmiş hamur parçalarının haşlandıktan sonra sarımsaklı yoğurtla karıştırılması ile yapılan yemek.

115Ashab-ı Kehf’in köpeğine işarettir.

116Fetih Sûresi’nin 17. âyetine işarettir. Savaştan geri kalan mü’minler için nazil olmuştur.

117Amîd: Önder, kumandan.

118A’raf Sûresi’nin 172. âyetinden.

119Buhurdan: İçinde tütsü yakılan kap.

120Deryadil: Geniş gönüllü, hoş görür, kalender.

121Herise: Islanmış buğday etle kaynatılarak yapılan bir yemek.

122Ziya-yı Dalk, Sultan Mahmud zamanında yaşamış, hazırcevap ve nükteli sözler söyleyen bir zattır. “Delkak” diye çağırılan bu zatın gülünç fıkraları varmış.

123Kaltaban: Şarlatan, hilekar, namussuz.

124İsra Sûresi’nin 70. âyetinden.

125Kevser Sûresi’nin 1. âyeti.

126Ankebut Sûresi’nin 64. âyetinden.

127İlliyyin: Yükseklik, yücelik mânâsına gelen âlâ kökünden gelir. Cennetlerin en yüksek yeridir.

128Necm Sûresi’nin 17. âyeti.

129Mukayyed: Kayıtlı, bağlı.

130Halvet, yalnız kalmak mânâsına gelir. Esmâ ile seyr ve sülûku benimseyen tarikatlerde, derviş küçücük bir odada kırk gün az yemek, az içmek ve az uyumak sûretiyle nefsini terbiye eder, kendini ibadete verirdi

131Calinus «Galenos»: mö 131’de Bergama’da doğmuş 200 tarihinde ölmüştür. Bukrat (Hipokrat)’tan sonra hekimliğin mucidi sayılır.

132Kıran, iki yıldızın aynı derecede bulunması halidir. Eskilerin inancına göre, iki kutlu yıldızın kıranı, kutludur. İki kutsuz yıldızın kıranı da kutsuzdur.

133Ahzab Sûresi’nin 23. âyetinden.

134Turab: Toprak.

135Bu hadise, A’raf Sûresi’nin 142–143. âyetlerinde anlatılmaktadır.

136Kafirun Sûresi’nin 6. âyeti.

137Zâl: Firdevsî’nin Şehname’sinin en büyük kahramanı olan Zâl Oğlu Rüstem.

138Heyula: Bir şeyin esas maddesine, aslına, mahalline denir. Meselâ bir evin heyulası taş, ağaç, çimento, tuğla vs.’dir. Bunlar birleşir evi meydana getirir. Fakat bunlar eve benzemez.

139Fussilet Sûresi’nin 46. âyetinden.

140Fecr Sûresi’nin 14. âyeti.

141A’raf Sûresi’nin 23. âyetine işarettir.

142Zuhruf Sûresi’nin 32. âyetinden.

143Bakara Sûresi’nin 286. âyetinden.

144Şuara Sûresi’nin 50. âyeti.

145Savlıcan: Cirit oynayanların kullandığı, “çevgân” denilen ucu eğri bir sopa.

146Fahru’r-Râzî: «Fahreddîn-i Râzî»: Meşhur tefsir sahibi bir bilgin olup, hicrî 606 «Mîlâdî 1210» senesinde vefat etmiştir.

147Fâtır Sûresi’nin 28. âyetinden.

148Saffat Sûresi’nin 164–165. âyetlerinden.

149Neft: Bazı organik maddelerin ayrışmasıyla elde edilen yanıcı sıvı.

CİLT - VI

20401Ey gönüllerin hayatı Hüsameddin, çoktan beri Mesnevî’nin bu altıncı cildinin yazılmasını istemektesin.

20402Hüsami-Name, senin gibi çok bilgili bir insanın himmetiyle, gayretiyle dünyayı dolaşmakta, herkesçe tanınmaktadır.

20403Ey mânevî er, Mesnevî’nin son cildi olan altıncı cildi de sana armağan olarak sunmaktayım.

20404Bu altı cilt Mesnevî ile, dünyanın altı cihetine nur saç da, onun etrafında dolaşmayan da, Mesnevî’den haberi olmayan da ondan nur alsın, nurlansın.

20405Aşkın beşle altı ile işi yoktur. Aşkın maksadı, ancak sevenlerinin kendisini cezbetmesi, çekmesi, kendisini kendisinden almasıdır.

20406Belki bundan sonra bir izin çıkar da söylenmesi gereken sırlar söylenir.

20407Olabilir ki ince, üstü kapalı olan bu sırlar, gizli kinayelerden kurtularak daha açık daha anlaşılır bir tarzda ifade edilir.

20408Sır, ancak sırrı bilene söylenir. Bu sırdan anlayana açılır. Sır, onu inkâr eden kişinin kulağına söylenmez.

20409“Hak’dandavet emri gelince, ona uymak zorundayız. Artık bu davetin kabul edilip edilmemesi bizi ilgilendirmez.

20410Nuh, bıkmadan, tam dokuz yüz yıl kavmini imana davet edip durdu. Fakat onun bu daveti kavminin inkârını arttırdı.

20411Fakat, Nuh, Aleyhisselam, bıkmadı, davetten vazgeçmedi. Sessizlik mağarasına çekilmeğe kalkışmadı.

20412Köpeklerin havlamasından kervan, hiç yolundan kalır mı?

20413“Ay ışığının nurlandırdığı gecede, bedir halinde bulunan ay, köpeklerin havlaması yüzünden yürüyüşünü aksatır mı?” dedi.

20414Ay ışığını saçar, geceyi nurlandırır, köpek de havlar durur. Herkes, yaratılışına, tabiatına göre bir hizmette bulunur.

20415İlâhi takdir, herkese bir hizmet vermiş, herkesi yaradılışına göre bir derde, bir iptilaya düşürmüş, bir işe lâyık görmüştür.

20416Ay der ki: “Köpek o pis havlamasını bırakmıyorsa, bırakmasın. Ben ay’ım, gökyüzünde dolaşmamı, nur saçmamı nasıl olur da bırakırım.”

20417Sirke, sirkeliğini arttırdıkça, şekerin de şekerliğinin artması gerek.

20418Kahır sirke, lütûfsa bal gibidir. Sirkengebin’in temeli bu ikisidir.

20419Eğer bal, sirkeden az olursa sirkengebin iyi olmaz.

20420Kendilerini Hak yoluna davet etmelerine karşılık Nuh’un kavmi ona eza ve cefada bulunuyorlardı. Fakat Allah’ın lûtuf ve ihsan denizi Hz. Nuh’a iyilikler ve tatlılıklar yağdırıyordu.

20421Cenâb-ı Hakk’ın cömertlik denizinden Hz. Nuh’a lûtuflar, ihsanlar geliyordu da halkın ona ettiği eza ve cefa, Hakk’ın iyilikleri yanında azalıyordu.

20422Tek bir kişi olduğu halde bin kişiye bedel olan kimdir? O Hak velisi, o ermiş kişi, hatta Allah’ın o yüce kulu, yalnız bir kişiye bedel değil, yüzlerce yüzlerce asrın yetiştirdiği bütün insanlara bedeldir.

20423İçinden, denize yol bulmuş olan küpün önünde ırmaklar diz çöker.

20424Hele şu deniz... Bütün denizler, bu örneği, bu sözü duyunca.

20425En büyük ad, en küçük ada eş oldu diye utanırlar da bu yüzden ağızları acılaşır.

20426Şu dünyanın, öteki dünya ile birleşmesi sebebiyle, bu dünya, utancından sıçrar, yokluğa gider, yok olur.

20427Bu hâli anlatacak kelime kifayetsizdir. Söz, bu mevzuda değersizdir. Düşünceyi, duyguları ifadeden acizdir. Zavallı, bayağı bir şeyin, hassın hassıyla, güzelin güzeli ile ne münasebeti var?

20428Karga, üzüm bağında kendine has bir sesle, bed bed haykırır. Fakat, bülbül karga haykırıyor diye güzel ötüşünü azaltır mı?

20429Onların her birinin “Allah dilediğini yapar”1 pazarında ayrı bir alıcısı var.

20430Dikenliğin gıdası ateştir. Sarhoş kişinin damağının gıdası da gül kokusudur.

20431Bir leş, biz insanlar için pistir, iğrençtir, fakat domuza, köpeğe şekerdir, helvadır.

20432Pisler pisliklerini yaparlar amma, sular da pisliklerini temizlemeğe çalışır.

20433Yılanlar zehir saçarlar, acılar bizi perişan eder amma,

20434Bal arıları da dağlarda, kovanlarda, ağaçlarda baldan şeker ambarları doldururlar.

20435Zehirler, zehirliklerini yaparlar; amma, panzehirler de hemen zehirlerin zehirliklerini gideriverir.

20436Dikkatle bakacak olursan görürsün ki bu dünya, baştanbaşa savaştan ibarettir. Zerre zerre ile, âdeta dinin, imanın imansızlıkla savaştığı gibi savaşır durur.

20437O zerre sola doğru uçmaktadır. Öbür zerre sağa doğru gidip bir şeyler aramadadır.

20438Bir zerre yukarıya çıkmada, öbürü aşağıya düşmekte, durur gibi görünürler amma, onların savaşını bu durgunluk âleminde gör.

20439Onların görünen savaşları gizli savaşlarından meydana gelmektedir. Bu ayrılığı gör de, o ayrılığı anla.

20440Güneşte yok olan zerrenin savaşı ise ne hesab edilebilir ne de anlatılabilir.

20441Zerrenin kendisi de, nefesi de mahvoldu mu, ortık onun savaşı, ancak güneşin savaşıdır.

20442Böyle olan bir kimsenin “Biz ona dönücüleriz.” sözünden ötürü, kendiliğinden hareketi de kalmamıştır. Sükûnu da, duruşu da kalmamıştır.

20443Biz, kendimizden geçtik, senin denizine döndük. Biz asıl süt emilecek yerden süt emdik.

20444Ey gulyabaniye aldanıp yolunu şaşıran, ey usul ve kaide bilmeyen, aslı bırakıp teferruata dalan kişi, usul ve kaidelerden az bahset.

20445Bizim savaşımız da barışımız da ilâhi nur içinde bulunmaktadır. Bunun hiçbirisi bizden değildir. Biz Hakk’ın iki parmağı arasındayız. Bütün işleri yapan odur.

20446Tabiatın savaşı, işlerin, hareketlerin savaşı, söz savaşı, maddeler arasında, cüzler arasında korkunç bir savaş meydana girmektedir.

20447Fakat bu âlem de bu savaşla durmadadır. Unsurlara bak da anla. Hayat bir savaştan ibarettir.

20448Dört unsur, dört kuvvetli direktir. Dünya tavanı bunların üstünde kurulmuştur.

20449Her direk öbür direği kırar. Su direği, ateş direğini söndürür.

20450Halk’ın binası, zıtlar üstüne kurulmuştur. Aslında biz, zarar bakımından da savaştayız, fayda bakımından da savaştayız.

20451Hallerimiz birbirine aykırı düşmektedir. Tesir bakımından her biri öbürüne zıt.

20452Bana gelince, ben de her dem ve her nefeste kendi yolumu vurmadayım. Artık başkasıyla nasıl uyuşabilirim? Başkasının derdine nasıl çare bulurum.

20453Dalgalar gibi birbiri ardından gelen hal ordularımı seyret. Her biri, öbürü ile savaşta, öbürüne kin tutmakta...

20454Kendindeki şu müthiş savaşa bak, başkalarının savaşı ile ne diye meşgul olup durursun.

20455Meğerki Hak, seni bu müthiş savaştan çekip çıkarsın da sulh dünyasında bir renge boyasın.

20456O dünya, ancak ölümsüzlük dünyasıdır, ma’mur bir dünyadır. Çünkü şer gibi birbirine zıt düşen şeylerden değildir.

20457Bu yok oluş, zıddın zıddı, yok edişinden meydana gelir zıt olmayınca ölmezlikten başka bir şey kalmaz.

20458O, eşi, benzeri olmayan Allah, cennetten zıddı giderdi. Orada güneş de yoktur, zıddı olan zemheri de yoktur.

20459Renksizlik, renklerin asıllarıdır. Sulhlar, barışlar cenklerin asıllarıdır.

20460Bu âlemlerle dolu olan mekânın, dünyanın aslı o dünyadır. Her ayrılığın aslı da buluşmadır.

20461Hocam, neden biz bu ayrılıklar içindeyiz? Birlik, neden bu sayıları doğuruyor?

20462Çünkü biz furuuz, bu, birbirine zıt olan dört unsur teferruatta kendi huyunu icad ediyor, meydana çıkarıyor.

20463Fakat can cevheri, dört unsurdan meydana gelen maddî varlığımızın ötesindedir. Onun huyu bu değil, onun huyu o ululuk sahibi Hakk’ın huyudur.

20464Peygamberin Allah için, Allah uğrunda yaptıkları savaşlara bak... Bu savaşlar barışların asıllarıdır. Peygamberin savaşı, din ve Allah adına olduğundan bu savaş sulhun esasıdır. Yâni, bu savaş, zıtların aslı gibi ben ve biz savaşı değildir. Allah uğrunda yapılan bu savaş, insanları sulh ve selamete götürdüğünden sulhun aslı oldu.

20465O iki cihanda da üstündür. Bu üstünlüğü dil anlatamaz, bu üstünlük söze sığmaz ki...

20466Irmak suyunu tamamıyla içmenin imkânı yok. Yok amma, susuzluğu giderecek kadar içmemenin de imkânı yoktur.

20467Ey hakikati arayan kişi, eğer, sen, mânâ denizine susamışsan Mesnevî asâsından, o denize bir ark aç.

20468Öyle bir ark aç ki, her an Mesnevî’yi, ancak ve ancak bir mânâ denizi olarak göresin.

20469Rüzgâr, ırmağın suyundan saman çöplerini temizleyince suyun tek renkliliğini meydana çıkarır.

20470Sen de terü taze mercan dallarını gör, can suyundan bitmiş meyveleri seyret.

20471Söz; harfi, sesi, nefesi bırakınca, hepsinden ayrılınca deniz kesilir.

20472Söz söyleyen de, söz dinleyen de, sözler de... Her üçü de sonunda can olur.

20473Ekmek veren de, ekmek alan da, tertemiz ekmek de sûretlerden müşkillerden kurtulur. Toprak kesilir.

20474Fakat onların mânâları, üç makamda ve mertebede, hem birinden ayrı, hem de devamlı olarak bâkî kalırlar, yok olmazlar.

20475Sûret toprak oldu, fakat mânâ toprak olmadı; her kim oldu dese ona de ki: Hayır, olmadı bu mümkün değildir.

20476Ruh âleminde bazan sûretten, şekilden kaçarak, bazan da sûrete, şekle, bürünerek her üçü de bekler dururlar.

20477Haktan, şekle bürün diye emir gelir, şekle bürünürler. Yine Hakk’ın emriyle şekillerden kurtulurlar, mücerred mânâ olurlar.

20478Şu halde “Halk da onundur, emir de onundur” âyetinin mânâsını anla! Halk sûrettir, şekildir; can, yâni ruh da emirdir. Can emre binmiştir.

20479Aslında, binen de pâdişahın emrindedir, binilen de. Beden kapıda beklemekte, ruh da huzurdadır.

20480Suyun testiye dolması istenince, pâdişah can ordusuna “Binin” emrini verir.

20481Sonra yine canları yücelere çekmek diledi mi, nakiblerden “Atlarınızdan inin” emri gelir.

20482Bundan sonra söz incelecek, ateşi azalt, odunu az at!

20483Küçücük tencere kaynamasın, idrak tencereleri pek küçük, pek yufka.

20484Noksan sıfatlardan münezzeh olan Allah, bir elmalık yaratmış, mânâ elmalarını harf dalları, söz yaprakları arasında gizlemiş.

20485Dala, yaprağa benzeyen şu ses, harf, şu söz, şu dedikodu perdesinden ötürü elmanın kendisi görünmüyor ama kokusu geliyor.

20486Hiç olmazsa gelen kokuyu içine iyi çek, iyi kokla da seni alsın, aslına götürsün.

20487Nezle olmamaya, iyi koku almaya bak, halkın soğuk nefesinden, rüzgârından kendini koru.

20488Çünkü onların havası, kıştan da soğuktur. İyice örtün, burnuna, onların havası tesir etmesin, soğuk alma, hastalanma!

20489Onlar, cansız şeylere benzerler. Şişman tenleri donmuş gibidir. Nefesleri, karlı dağlardan esip gelen rüzgârları hatırlatır.

20490Ey hakikati arayan kişi, yeryüzü, şu kar ile kefene bürününce hemen Hüsamettin’in güneş kılıncını çek yere vur.

20491Hemen, doğudan Allah kılıcını çek, bu dergâhı o doğu ile ışıt.

20492Güneş, karlara, hançer vurunca, dağlardan ovalara seller akar.

20493Çünkü o güneş, ne doğudadır, ne de batıda. O, gece gündüz müneccimle harb eder, durur.

20494Güneş, lisân-ı haliyle ona der ki: “Neden, benden başka yol göstermeyen yıldızları; alçaklığından, körlüğünden ötürü kendine kıble yaptın, yol gösterici kıldın da beni bıraktın?”

20495Neden o emin güneşinin, Kur’ân’da geçen “Ben batanları sevmem” sözü hoşuna gitmedi.”

20496Ayın önüne geçtin, beline, gökkuşağından kulluk kemerini bağladın da o yüzden ayın ikiye bölünüşünden incinirsin.

20497“Güneş dürülünce”2 âyetini inkâr ediyorsun, çünkü sence güneş en yüksek bir mertebededir.

20498Havanın değişmesini, yıldızların tesirinden bilirsin de “And olsun yıldıza indiği zaman”3 âyetinden hoşlanmazsın.

20499Ay, ekmekten daha tesirli değil ya, nice ekmek vardır ki adamın can damarını koparır.

20500Zühre yıldızı da sudan daha tesirli değildir. Nice su vardır ki, teni harab eder.

20501Fakat yıldızların tesiri, sevgisi canına işlemiş de o yüzden hakikati söyleyen dostun öğüdü, senin bir kulağından giriyor öbür kulağından çıkıyor.

20502Ey gafil, bizim öğüdümüz sana tesir etmediği gibi, senin öğüdün de bizi ilgilendirmez, bunu iyi bil.

20503Meğerki göklerin anahtarının sahibi olan dosttan sana hususi bir anahtar ihsan edile.

20504Bu söz de yıldıza benzer, aya benzer. Fakat Cenâb-ı Hakk’ın izni ve fermanı olmadıkça tesir etmez.

20505Bu ciheti olmayan, yanı yöresi bulunmayan yıldız, ancak vahiy arayan kulaklara tesir eder.

20506Cihetten, cihetsizlik âlemine geliniz de sizi ölüm kurdu paralamasın.

20507Onun inciler saçan parıltısı karşısında şu dünya güneşi, bir yarasaya benzer.

20508Yedi mavi gök, onun kuludur, kölesidir. Bir haber çavuşu olan ay, onun derdi ile yanmadadır, erimededir.

20509Zühre yıldızı, bir şey soracağı zaman ona başvurur, Müşteri yıldızı, can parasını eline almış onun huzurunda durmaktadır.

20510Zühal yıldızı, onun elini öpmek ister, fakat kendini bu saadete lâyık göremez.

20511Merih yıldızı, onun yüzünden birçok defa elini, ayağını yaralamıştır. Utarid, onun vasfında yüzlerce kalem kırmıştır.

20512Bütün bu yıldızlar, müneccimle kavga eder dururlar, ona, “Ey canı bırakıp da rengi seçen, renkle meşgul olan” derler.

20513Asıl can odur, biz hiçiz, renkten ibaretiz, sayıdan ibaretiz. Onun her düşünce yıldızı, yıldızların canıdır.

20514Düşünce, fikir nerede; o, tamamıyla pak ve tertemiz bir nurdur. Ey düşüncelere kapılan kişi, bu düşünce sözünü, senin için söyledik.

20515Her yıldızın yücelerde bir evi vardır. Bizim yıldızımız ise hiçbir eve sığmaz.

20516Yeri yurdu yakan, nasıl olur da yere, yurda sığar? Haddi olmayan nur, nasıl olur da sinirlenir de, hadde girer?

20517Bunu, zayıf ve sevdalı bir kişi, anlasın diye bir örnek verir, bir benzetiş yaparlar.

20518O şey misâldir. Onun misli olmaz. Bu misâli de donmuş kalmış akıl, bunu anlasın diye getirirler.

20519Akıl keskin amma ayağı gevşektir. Çünkü gönül yıkılmıştır, fakat beden sağlamdır.

20520Mânâya değer vermeyen insanların akılları, dünyaya ait zevklerde derin derin düşüncelere dalarlar da, şehveti terk etmek hususunda hiç mi hiç düşünmezler.

20521Dünyaya ait iddialarda, isteklerde onların kalpleri güneş gibi parlar, fakat ibâdet ve takva vaktinde sabırları ve tahammülleri şimşek gibi çakar ve hemen söner.

20522Bir bilgin de hünerlerle, kendini gösterir, âlimlik taslar, amma vefa ve dostluk vaktinde âlem gibi vefasızdır.

20523Kendini görme zamanında cihana sığmaz, böbürlenir, fakat ekmek gibi boğazda ve midede kaybolur gider.

20524Fakat yine de bütün bu vasıflar iyileşir. Çünkü iyilik arayınca onda kötülük kalmaz.

20525Benlik, kibir ve gurur, sahibini meni (insan tohumu) gibi koşturur, pis bir hale sokar. Fakat o bir cana katılınca aydınlanır, hayat bulur. Yeni bir varlığın dünyaya gelmesine sebep olur.

20526Her cansız olan şey, nebat olmaya yüz tutunca, onun baht ağacından hayat biter, yaşayışa kavuşur.

20527Canlı olmaya yeltenen, daha çok canlanmak isteyen her bitki de Hızır gibi âb-ı hayat kaynağından su içer.

20528Can da cânâna kavuşmak isterse, eşyasını, pıtısını, pırtısını sonsuzluk âlemine taşır.

Birisinin va’z eden bir hocaya “Bir burcun üstüne oturmuş olan kuşun başı mı daha üstün ve yücedir, yoksa kuyruğu mu?” diye sorması, va’z edenin de soran adamın anlayışına göre cevap vermesi

20529Birisi, bir gün vazeden birine dedi ki; “Minberden senden daha iyi, senden daha üstün söz söyleyen yok.

20530Ey akıllı kişi, sana bir sorum var: Bu mecliste sualime cevap ver.

20531Bir kale burcunun üstüne bir kuş konsa, o kuşun başı mı daha kıymetlidir, kuyruğu mu daha kıymetlidir?”

20532Vazeden dedi ki: “Yüzü şehre doğru, kuyruğu köye doğru ise, bil ki yüzü kuyruğundan daha kıymetlidir.

20533Yok, kuyruğu şehre, yüzü köye doğru ise, sen o kuyruğa kurban ol, o kuyruk onun yüzünden daha kıymetlidir.”

20534Kuş, yuvasına kadar kanadıyla uçar, insanların kanadı da himmettir, gayrettir.

20535Bir âşık, hayra ve şerre bulanabilir, sen onun işlediği hayırlı işe, yahut yaptığı kötülüğe bakma, sadece onun himmetine bak.

20536Doğan kuşu, isterse bembeyaz olsun, eşsiz olsun, değil mi ki fare avlıyor. O bayağıdır.

20537Fakat, harabede yaşayan baykuş, pâdişaha gönül verirse o doğan sayılır, sen onun yaşadığı yere, görünüşüne bakma.

20538Bir hamur teknesi boyundaki insan, gökten de üstündür, esirden de...

20539Şu gökyüzü, hiç “Biz insanın kadrini yücelttik, şereflendirdik”4 âyetini duydu mu? Bu âyeti kim duydu. Dertlere düşmüş, gamlara dolup taşmış insan duydu.

20540Güzelliği, aklı, sözleri, hevâyı, hiç kimse yeryüzüne gökyüzüne sundu mu, gösterdi mi?

20541Yüzünün güzelliğini, görünüşündeki isabeti hiç gökyüzüne göstermeye, söylemeye kalkıştın mı?

20542Oğlum, gümüş gibi bedenini, hamam duvarlarına çizilmiş resimlerin önüne giderek onlara kendini gösterir misin?

20543O huri gibi olan resimleri bırakırsın da yarı kör bir ihtiyar kadına karşı cilvelenirsin.

20544Seni güzel resimlerden çekip alan o ihtiyar kadında nasıl bir çekme gücü var ki o güç resimlerde mevcut değildir?

20545Sen söylemiyorsan, ben söyleyeyim: Seni kendine çeken güç akıldır, duygudur, tedbirdir, candır.

20546İhtiyar kadında, insan ile kaynaşan can var, hamamdaki resimlerde can yok.

20547Hamam duvarındaki resim harekete geçse, derhal o ihtiyar kadından çeker, ayırır.

20548Can nedir? Hayırdan, şerden haberi olan, lûtuf ve ihsana sevinen, zarardan üzülen, ağlayan bir varlıktır.

20549Mademki canın sırrı ve mahiyeti, insana hayrı ve şerri haber vermesidir. Şu halde kimin canı, daha fazla duyuyor, haber alıyorsa o, daha canlıdır.

20550Ruhun tesiri bilgi ve anlayıştır. Ötelerden haber alıştır. Kimde bu bilgi, anlayış, haber alış daha fazla ise o, daha fazla Allah’a yakındır.

20551Fakat bu gördüğümüz maddî âlemin ötesinde öyle haberler, öyle bilgiler vardır ki, bu canlar, o meydanda cansız kalır.

20552İki can, Hakk’ın dergâhına ulaştı. Canların canı ise Allah’a mazhar oldu, Hakk’a kavuştu.

20553Melekler de tamamıyla akıldan ve candan ibaret idiler, yeni bir can geldi, Hz. Âdem yaratıldı. Bunun üzerine melekler, bu yeni canın âdeta bedeni kesildiler.

20554Melekler, Âdem’i görmek saadetine erince; ten gibi Âdem’in canına hizmetçi oldular.

20555Şeytan ise, başını o candan çevirdi. Onunla bir olmak istemedi. Çünkü o, ulu bir uzuv gibi idi.

20556Canı yoktu, onun için canını feda edemedi. O, kırılmış bir eldi, bu sebeple canın emrine itaat edemedi.

20557Her ne kadar, onun bir uzvu kırıldı ise de canına bir eksiklik gelmedi ki; bu canın elindedir. Onu yine var edebilir.

20558Bir başka sır daha var. Fakat o sırrı duyacak kulak nerede? O şekeri yiyebilecek, o şekere lâyık tûtî kuşu nerede?

20559Has tûtîlere pek bol, pek değerli şekerler var amma, bayağı tûtîler o taraftan yüz çevirmişler. Bu nimetlere göz yummuşlardır.

20560Görünüşü derviş olan bir kimse bu ruhanî ihsanı, bu ilahî lûtfu anlayabilir mi? Bu bir mânevî haldir, “feûlun”, “fâilât” değildir.

20561İsa’nın eşeğinden şeker esirgenmez amma, eşek yaradılışı icabı ottan hoşlanır.

20562Şeker, eşeği neşelendirseydi, önüne kantarlarla dökülürdü.

20563“Ağızlarına mühür basarız”5 âyetinin mânâsı budur. Bunu tanı, bunu bil, yolcunun bunu bilmesi gereklidir, mühimdir.

20564Bunu bil de belki peygamberlerin sonuncusunun yolu hürmetine ağzından o koca, o güçlü mühür kaldırılır.

20565Peygamberlerin bıraktıkları mühürleri, Ahmed’in dini hürmetine açtılar, kaldırdılar.

20566Açılmamış kilitler kalmıştı. “Gerçekten de biz açtık”6 eliyle açtılar.

20567Hz. Muhammed, bu dünyada şefaatçidir, o dünyada da... Bu dünya, din dünyasıdır. O dünya ise cennetler dünyasıdır.

20568Bu dünya, onlara yol gösterendir. O dünya, onlara ay gibi olan yüzünü gösterendir.

20569Onun gizli ve aşikâr adetleri: “Ya Rabbî, ümmetime, kavmime doğru yolu göster, onlar gerçekten de bilmiyorlar” diye dua etmekti.

20570Onun mübarek nefesi ile iki kapıda açılmıştır. İki dünyada da duası kabul edilmiştir.

20571Ona benzer, ne birisi gelmiştir, ne gelecek. Bu sebeple o, cömertlikte son peygamber olmuştur.

20572San’atında pek ilerlemiş bir üstadı görünce; bu san’at sende bitmiştir, tamamlanmıştır demez misin?

20573Sen ey Peygamberim! Mühürleri kaldırmada, kilitleri açmada sonsun, sonuncusun. Sen, cân bağışlayanlar dünyasında bir hatemsin.

20574Hâsılı Hz. Muhammed’in hadislerindeki işaretlerde tamamıyla açıklık içinde açıklık var. Açıklık içinde açıklıktır.

20575Onun mübarek ruhuna, kutlu gelişine, evlâdının zamanına da yüz binlerce salât ve selâm olsun.

20576Onun bahtlı, devletli halifesinin oğulları, onun can unsurlarından, gönül unsurlarından doğmuşlardır.

20577İster Bağdatlı olsun, ister Heratlı, ister Reyli olsunlar. Onlar, kirli mizaçtan arınmış onun mübarek soyundandır.

20578Gül fidanı, nerede yetişirse yetişsin, gül fidanıdır. Şarap küpü, nerede coşarsa coşsun, içindeki şaraptır.

20579Güneş, batıdan baş gösterse de, güneşin ta kendisidir. Başka bir şey değildir.

20580Allah’ım, şu anda, sen, kendi settarlığınla hataları ört de, ayıp arayanlar, o hataları göremesinler.

20581Hak, eşi olmayan güneşe karşı, huyları kötü olan yarasanın gözünü bağlamıştır, dedi.

20582Bakışı eksik, görüşü kıt yarasanın gözleri, o güneşin yıldızlarını da göremez.

İmân zevkine mâni olan, doğruluğu zayıf düşüren, yüz binlerce ahmağın yolunu kesen, porsumuş, çürümüş, gayretlerin kınanması Nasıl ki koyunlar, bir ahlâksızın yolunu keserlerdi de, yol sürü tarafından kapandığı için geçemezdi. O ahlâksız, çobana “Acaba koyunların beni ısırır mı?” diye sorardı. Çoban da ona, cevap olarak, “Eğer erkek isen, yürekli isen, o koyunların hepsi sana feda olsun, kurban olsun. Fakat, eğer değilsen, onların her biri sana bir ejderha kesilir” demesi gibidir. Başka bir ahlâksız da, koyunları görünce yüreksizliğinden hemen yoldan geri döndü. Çobana da bir şey soramadı “Sorsam, koyunlar benim korkaklığımı anlar, başıma üşüşür, beni ısırırlar” diye düşünürdü.

20583Ey Hak ışığı Hüsamettin, ey ruhu aydınlatan, ey doğru yolu gösteren sultan, gel.

20584Mesnevî’yi, insanı Hakk’a götüren geniş, ferah, mânevî bir yol haline koy. Onun, mânâsı gizli olan hikâyelerini açıklığa kavuştur, onlara cân ver.

20585Cân ver de Mesnevî’nin bütün harfleri akıl olsun, can kesilsin. Ölümsüz can diyarına doğru uçsun gitsin.

20586Zaten onlar, senin himmetinle, senin çalışmanla, ruh âleminden geldiler, harf harf tuzağına düştüler, o tuzakta mahpus kaldılar.

20587Dünyada ömrün, Hızır gibi cana can katsın, düşkünlerin ellerini tutsun, ölümsüz olsun.

20588Hızır ve İlyas gibi dünyalar durdukça dur. Böylece yeryüzü, lûtfunla gökyüzü haline gelsin.

20589Kem gözlülerin nazarından korkmasaydım, lûtfunun yüzde birini söylerdim.

20590Fakat bin nefesi zehirli kem gözden, can yakacak ne yaralar aldım.

20591Onun için senin halini, ancak başkalarının hallerini anlatarak remiz7 yolu ile söylüyorum.

20592Bu bahane de gönle ait bir hiledir. Bu yüzden gönlün ayakları çamura batmış kalmıştır.

20593Yüzlerce gönül, yüzlerce can, san’at sahibine âşık olmuştur da kem göz, yahut kötü kulak onların aşklarına mâni olmuştur.

20594Bunlardan biri de peygamberin amcası Ebu Tâlib idi. Kınanmak, çekiştirilmek onun gözünü çok korkuturdu.

20595Ebu Tâlib Arapların, “Yeğeninin sözüne uydu da güvendiğimiz dinden döndü” diye dedikodu yapmalarından çekindi.

20596Peygamber ona “Amca dedi, inandığını söyle de senin için Cenâb-ı Hakk’a şefaatçi olayım.”

20597Ebu Tâlib “İyi ama duyulur” dedi. “İki kişi arasında geçen bir sır her tarafa yayılır.

20598Bu Arapların diline düşerim. Bu yüzden onların yanında küçük düşerim, hor görülürüm” dedi.

20599Fakat Allah, ezelden lütfetmiş olsaydı. Hakk’ın çekişi ile beraber bu kötü gönüllülük olur muydu, hiç?

20600Ey yardım isteyenlere yardım eden Allah, şu iki boynuzlu, iki yönlü habis dileklerden bizi kurtar.

20601Ben gönlün hilesinden, ikiyüzlü isteklerden öyle perişan bir hale geldim ki feryad bile edemiyorum.

20602Ben kim oluyorum? Bu ihtişamlı gökler bile (ihtiyâr, dilek) tuzağına kapıldı da feryad etti.

20603Gökler, “Ey kerem sahibi Allah” dedi, “Bu iki taraflı (ihtiyâr, dilek)den beni kurtar, bana aman ver.”

20604Ey kerem sahibi, doğru yolun bir taraflı çekişi, iki yol arasında tereddüde düşmekten iyidir.

20605Bu iki yoldan maksat sensin. Fakat, bu ikilik, iki yol arasında kalmak can çekişmektir.

20606Bu iki yoldan da sana gelmeye azmedilir. Fakat savaş eğlence meclisine benzer mi?

20607“Göklerle yeryüzü, dağlar korktular da emâneti yüklenmekten çekindiler.8” âyetini duy ve bunun anlatılışını Kur’ân’dan öğren.

20608Bu ikilikte kalış, acaba şer midir? Hayır mıdır? Yoksa o mu? diye tereddüde düşüş, gönülde savaş gibidir.

20609Tereddütte kalışta, ikiliğe düşüşte bütün kudretiyle korku ve ümit birbirine saldırır, durur.

Dileğin (ihtiyârın) sebeplerinin fitnesinden, insanı şaşırtıp günâha teşvik etmesinden Cenâb-ı Hakk’a sığınmak ve yakarış. Göklerle yerler de dileğe sahip olmaktan, dileğe düşme sebeplerinden ürktüler, korktular. Hâlbuki insan, yaradılış icabı, bir şeyler dilemeye, dileğin sebeplerini elde etmeye düşkündür. Nitekim, insan hasta olunca canı bir şey istemez. Âdeta dilekten kesilir. O zamanda dileğe sebep olan sağlığı temenni eder. Böylece dileklerini çoğaltmak, istediğini yapmak sevdasına kapılır. Eski zamanlarda gelen, eski dinlere mensup insanlar da çok dileklerde bulundukları, dilek sebeplerini arttırdıkları için Hakk’ın kahrına uğramışlardır. Firavunu hiç kimse asla yoksul görmedi.

20610Ey yüceler yücesi, ey şanı büyük ve yüksek olan Allah’ım, önce bendeki cezri ve meddi sen meydana getirdin. Yoksa bu göğün denizi sakindi, durgundu.

20611Bana bu tereddüdü, bu ikiliğe düşmeyi de oradan sen verdin. Girmekle yine beni tereddütsüz bir hale getir.

20612Ey feryada yetişen Allah’ım, sen beni dertlere müptela kılıyor, belâlar veriyorsun, senin verdiğin dertlerle en güçlü erkekler, kadınlar gibi güçsüz ve zayıf düşerler.

20613Ya Rabbî, bu derde düşüş, bu belâya uğrayış ne zamana kadar sürecek? Bana gidilecek bir yol lütfet, bana on yol gösterme.

20614Ben sırtı yaralı, zayıf bir deveyim. Sırtımdaki bu yara, benim bir palan gibi olan dileğimden, cüz-i irademden (ihtiyarımdan) meydana gelmiştir.

20615Sırtımdaki yük küfesi, gâh ağır gelip beni bu yana çekmede, gâh öbür tarafa sürüklemektedir.

20616Bu uygunsuz yükü sırtımdan al da, iyi kişilerin bahçelerini göreyim.

20617Uyanık olarak değil, Ashabı Kehf gibi kendinden geçmiş, uykuya dalmış olarak ihsan bahçelerinden faydalanayım.

20618Sağıma, soluma yatıp uyuyayım, top gibi ihtiyatsız dileksiz yuvarlanıp durayım.

20619Ey kıyamet gününün, adalet gününün Rabbi olan Allah’ım, beni, sağıma da dönersem sen dönder, soluma da dönersem sen döndür.

20620Havadaki zerreler gibi, yüz binlerce yıl, iradesiz, ihtiyarsız uçuyordum.

20621O hali, o zamanı unuttum amma, şimdi bu dünyada uykuya dalıp kendimden geçmem, bana o âlemi hatırlatıyor, uyku bana o âlemden bir armağan olarak kaldı.

20622Uykuya dalınca, şu dört unsur çarmıhından kurtulurum, şu daracık yerden can yaylasına sıçrarım.

20623Ey herkesin kendisine muhtaç olduğu, ey bütün hacetlerin bitirilmesi, ızdırapların giderilmesi için tek merci olan Allah’ım, mazinin, geçmiş o güzel günlerin sütünü, uyku dadısından tatmadım.

20624Bütün âlem, kendi varlığından, kendi ihtiyârından (dileğinden) kurtulmak için kendini sarhoşluğa vermekte, serhoşluk âlemine kaçmaktadır.

20625Bir an olsun akıllılıktan kurtulmak için şarap içme ayıbına düşüyor, çalgı gibi şeylere kendini veriyor.

20626Herkes bilmiş ki bu varlık bir tuzak, dileğe düşmek, bir şeyler istemek fikrine kapılmak da bir cehennemdir.

20627Bu sebeple herkes kendi kendinden kaçmak, kendi varlığından kurtulmak için kendini ya sarhoşluğa veriyor, yahut bir işe dalıp kendini unutmağa çalışıyor.

20628Fakat sarhoşluğun geçince, nefsini tutar yokluk âleminden çeker eski haline getirirsen, yine aklını başına alırsın çünkü sen, o akıldan kaçma işine Allah’ın izni olmaksızın çıkmıştın.

20629Ne cin, zaman kaydından yakasını sıyırabilir, ne de insan.

20630Sonsuz göklerin boşluklarından geçip yükselmek, ancak doğru yolu bulma gücü ile olur.

20631Doğru yolda Allah’tan korkan kimsenin ruhu, gökyüzüne çıkmak isteyen şeytanlara atılan taşlardan korunma gücü ile bulunur.

20632Hiç kimse, yok olmadıkça, Hakk’ın kapısına, varamaz. Benliğini terk etmeyen Allah’ını bulamaz.

20633Miraç, göklere doğru yükselme, nedir? Şu yokluk, Hak âşıkları için mezheb de, din de yokluktur.

Eyaz’ın pöstekisi ve çarığını saklamasına, her gün gidip onları görmesine dönüş

20634Aşk yolunda pösteki ile çarık, yalvarış bakımından Eyaz’a mihrab oldu.

20635O pâdişahın sevdiği bir insandı. Onun iç yüzü de temizdi, güzeldi, dış yüzü de.

20636Eyaz, kibirsizdi, gösterişten hoşlanmazdı, kin gütmezdi. Öyle temiz bir hale gelmişti ki yüzü, Hüsn-ü Mutlak’ın, hakikat sultanının güzelliğine bir ayna olmuştu.

20637Eyaz, kendi varlığından, benliğinden uzaklaşmıştı da bu yüzden bu mertebeye ermiş, övülecek bir hale gelmişti.

20638Kendini büyük görmekten, kibre kapılmaktan korkmuş, çekinmekten de ileri gitmişti, Eyaz’ın temkini, metaneti korkuyu bile geride bırakmıştı.

20639O, kötü huylardan kurtulmuş, tertemiz bir hale gelmişti. Kibrin, kendini büyük görmenin ve nefsin bu yönünü vurmuştu.

20640Eyaz’ın, çarığını ve pöstekisini saklaması ve onları kimseye göstermemesi. Hilesini, ya etrafındakilere bir şeyler öğretmek için yapıyordu, yahut da korku duygusundan uzak bir hikmet yüzünden bu harekette bulunurdu.

20641Yahut sık sık çarığı seyretmeyi, varlık, zenginlik, devlet dediğimiz şeyin yokluk rüzgârının getirdiği insanı aldatan bir gözbağı olduğunu anlamak için seviyordu.

20642Bu sûretle, Eyaz, yokluk definesinin üstüne kurulan, zenginlik, varlık nebasını açmak, varlığın ötesinde yokluk bulunduğunu hissetmek için böyle davranıyordu.

20643Aslında, bu fâni dünyanın malı, mülkü, atlası hızlı giden hak yolcusuna bir zincirdir.

20644Dünya hırsına kapılan, altın zinciri gördü de aldandı. Canı bir kuyunun deliğinde kaldı, ovalara çıkamadı.

20645Dünyanın görünüşü cennet gibi güzel, fakat mânâsı, iç yüzü cehennem gibi yakıcı. Şekil ve renk bakımından gül yanaklı bir güzel, içi zehirle dolu bir yılan.

20646Mü’minlere, iman ehline cehennemin ateşi zarar vermez. Böyle olmakla beraber cehennemden geçmek, cehennemi arkada bırakmak daha iyidir.

20647Cehennem, mü’mine bir zarar vermez amma cennet, elbette onun için daha hoştur.

20648Ey anlayışları, sezişleri kıt olan kişiler, bu gül yanaklı güzelden sakının. Onunla ülfet, sohbet sonunda cehennem vardır.

Hintli bir köle, efendisinin kızına âşık olmuştu, bu aşkını gizliyordu. Kızı, tanınmış büyük bir adamın oğluna nikâhladılar. Köle, bunu duyunca hastalandı. Çok zayıfladı. Ne bir doktor onun derdini anlıyordu, ne o derdini söyleyebiliyordu.

20649Zengin bir adamın Hintli bir kölesi vardı. Onu beslemiş büyütmüştü.

20650Onu her bakımdan yetiştirmişti. Okutmuş, terbiye etmişti. Gönlünde hüner ışığını yakmıştı.

20651O kerem sahibi, o iyi kalpli kişi, köleyi çocukluğundan beri, nazla, lûtuflarla yetiştirmişti.

20652Bu zengin adamın, bir de gümüş endamlı, sevimli, her bakımdan güzel bir kızı vardı.

20653Kız, evlenme çağına gelince kızı isteyenler, ona ağır nikâh parası vermeye başladılar.

20654Her tanınmış kişiden kız istemeye görücüler geliyordu.

20655Zengin adam, mala kıymet vermiyordu. “Malın, sebâtı yoktur, gündüz gelir, gece şu yana bu yana dağılır gider” diyordu.

20656Maddî güzelliğe de itibar edilemez. Çünkü yüz, bir diken yarası ile sararır, solar.

20657Tanınmış bir ailenin oğlu olmanın da önemi yok, o da mala ve mülke güvenir de kendini büyük sanır.

20658Bence büyük kişilerin oğulları vardır ki kötülükler ederler de, bu kötülükleri yüzünden babalarına yüz karası olurlar.

20659Hünerli, bilgili kişi iyidir amma, iblisten ibret al da ona da pek değer verme.

20660İbliste bilgi vardı amma, din aşkı yoktu. O yüzden Âdem’in yalnız topraktan yaratılışını, dış yüzünü gördü, hakikatini göremedi.

20661Ey emin kişi, ilmin inceliklerini bilirsen, ilimde çok ileri gitmişsin, ama bu yüzden gurura kapıldığın için, gaybı, gizlilikleri gören gözlerin kapalı kalmıştır.

20662Kalp gözü açık olmayan, sakaldan, sarıktan başka bir şey görmez, adamın ileri, yahut geri oluşunu, onu tarif edenden sorup öğrenir.

20663Ey ârif, senin, birisini anlamak, tanımak için, onu bilen, tarif eden kişiye ihtiyacın yoktur. Çünkü sen, doğan, parıl parıl bir nursun.

20664İşin başı takvadır. Allah’tan korkmaktır. Din de, doğruluktadır. İki dünyada kurtuluş bunlarla olur.

20665Kendisine, herkesin sevdiği, iyi huyları ile iftihar ettiği temiz bir genci damat olarak seçti.

20666Kadınlar, damat olarak seçilen delikanlının, malının bulunmadığını, tanınmış bir kimse olmadığını, güzellikten ve istediğini yapacak güçten mahrum olduğunu söylediler.

20667Kızın babası, kadınlara cevap olarak dedi ki: “Bu bahsettiğiniz şeyler, yâni zenginlik, güzellik, dindar ve faziletli bir kişi için önemsizdir. Onun kendisi altınsız bir hazine gibi mânen zengindir.”

20668Söz kesildi, nişan takıldı, kumaşlar gönderildi, kızın evleneceği her tarafa duyuruldu.

20669Evdeki küçük köle de hastalandı, zayıfladı. Sararıp soldu.

20670Nefes darlığına tutulmuş bir hasta gibi eriyordu. Hiçbir doktor onun hastalığını anlayamıyordu.

20671Akıl diyordu ki: “Onun derdi gönülden, gönül hastalığına, ten ilâcı vermenin faydası yoktur.”

20672O kölecik de ağzını açıp derdini söylemiyordu. İçi kan ağlıyordu amma, sesi çıkmıyordu.

20673Bir gece zengin adam karısına dedi ki: “Kimse yokken gizlice halini, hatırını bir sor. Bakalım, neden sararıp soluyor?

20674Sen onun anası sayılırsın. Belki köle, derdini sana açar.”

20675Kocasının bu sözünü kadın haklı buldu. Ertesi gün kölenin yanına gitti.

20676Omun başını sevgi ile okşadı, saçlarını taradı. Ona çok yakınlık gösterdi.

20677Evlâdını seven şefkatli, merhametli anneler gibi o kadar tatlı konuştu ki, sonunda onu yumuşattı, söyletmeğe muvaffak oldu.

20678Köle dedi ki: “Senden bunu hiç ummazdım. Kızını, huysuz bir yabancıya vereceğini aklıma getirmezdim.

20679O bizim efendimizin kızı olsun, bizim de sevgiden gönlümüz kan ağlasın, o da başka bir yere gitsin, bir yabancının karısı olsun, buna can dayanır mı?”

20680Kadın bu sözleri duyunca öyle kızdı ki, onu dövmek, sonra da damdan aşağı atmak istedi.

20681İçinden, Hintli bir kahpenin oğlu, kim oluyor ki efendisinin kızını almayı aklından geçiriyor, diyordu.

20682Sabır daha iyi dedi, kendini tuttu. Kocasına da, “Şu şaşılacak şeyi dinle”, dedi.

20683“Biz onu, güvenilir bir kimse sanıyorduk, bu kölenin böyle hain olduğunu hiç umar mıydık!”

Zenginin, kızın anasına “Sabret, köleyi azarlama! Ben onu tatlılıkla bu ümitten vazgeçiririm” demesi

20684Efendi, karısına “Sabret”, dedi. “Sen köleye de ki! ‘Kızı, verdiğimiz adamdan ayırır sana veririz.’

20685Belki böylece bu düşünceyi onun gönlünden çıkarırız. Bak, seyret ben, onu bu sevdadan nasıl vazgeçireceğim.

20686Ona de ki ‘Sen gönlünü hoş tut, şunu iyi bil ki, gerçekten de kızımızın kocası, sensin!

20687Ey hoş talib, biz bilmiyorduk, madem ki öğrendik, elbette sen kızımıza layıksın.

20688Ateşimiz, kendi mangalımızda kalacak. Araya yabancı girmeyecek. Leylâ, bizim Leyla’mız, sen de bizim Mecnun’umuzsun.’

20689Köleye böyle şöyle de güzel hayâllere düşsün, güzel fikirlere kapılsın, tatlı düşünceler insanı semirtir.

20690Bilmez misin hayvan otla, samanla semirir. İnsan ise izzetle, şerefle semirir.

20691İnsan yüceliğini duyup işitmekle, şerefini anlamakla gelişir. Hayvan, yiyip içmekle semirir.”

20692Kadın. “Ortada, böyle bir yüz karası varken, dilim bu sözleri söylemeğe nasıl varır?

20693Ben onun hatırı için böyle yersiz, mânâsız sözleri nasıl söylerim? Söyle de o şeytan huylu hain gebersin” dedi.

20694Efendi, “Hayır” dedi. “Korkma, onu kandır. Kandır da, bu hoş lûtuf sebebiyle hastalık ondan geçsin.

20695Sevgili karıcığım, onun derdini gidermeği bana bırak. O ince hayâllere kapılan, kendi kendine gelin güveyi olan köle bak nasıl iyileşecek, hastalıktan kurtulacak.”

20696Kadın, o hasta köleye bu sözleri söyleyince, köle, öyle kabardı, böbürlendi ki yeryüzüne sığmaz oldu.

20697İçi ferahladı, âdeta semirdi, gelişti. Beti benzi kızardı. Kırmızı gül gibi açıldı, binlerce şükürler etti.

20698Bazen da köle “Hanımcığım” diyordu. “Bu bir kurnazlık, bir hile, bir düzen olmasın.”

20699Efendi “Ferec”i evlendiriyorum, diye bir davet yaptı eşini dostunu çağırdı.

20700Gelenler de “Ferec”e evlenmen mübarek olsun, kutlu olsun diye onu kandırıyorlardı.

20701Sonunda “Ferec” bu sözlere iyice kandı, hastalığı da kökünden geçti, gitti.

20702Ondan sonra gerdek gecesi bir delikanlıyı kadın kılığına soktular, kınaladılar.

20703Delikanlının, eline, bileğine gelin gibi kına yaktılar. Köleye tavuk kestirdiler, horoz verdiler.

20704Başını örttüler. O güçlü delikanlıya güzelim gelin elbiseleri giydirdiler.

20705Onları halvete sokunca, baş başa bırakınca mumu söndürdüler. Böylece Hintli köle güçlü, kuvvetli bir gençle yapayalnız kaldı.

20706Zavallı küçük köle, bağırıp duruyordu amma def çalanların gürültüsünden feryadını dışardan kimse duymuyordu.

20707Defin çalınması, el çırpmaları, erkeklerin ve kadınların naraları, kölenin feryadını boğuyor, bastırıyordu.

20708Delikanlı, sabaha kadar zavallı Hintli köleyi sıkıştırdı, harâb etti. Köle âdeta köpek önündeki un torbasına döndü.

20709Sabahleyin, tas ile, büyük bir bohça getirdiler. Ferec, damatlar gibi hamama gitti.

20710O can hastası zavallı köle, külhancıların arkası yırtık peştamalına dönmüş bir halde hamama gitti. Bitkin ve perişandı.

20711Köle hamamdan dönünce efendinin kızı, gelin gibi geldi, karşısına oturdu.

20712Anası da, köle gündüz kıza bir şey yapmasın diye orada oturmuş bekliyordu.

20713Köle bir müddet kinle, öfkeyle kıza baktı da sonra iki elinin tersi ile “Git, istemiyorum seni”, dedi.

20714“Hiç kimse senin gibi birisi ile buluşmasın, kimse senin gibi, kötü işleri olan bir gelinle birleşmesin.

20715Gündüz, yüzün kadınlar gibi taze, yumuşak, geceleyin çirkin aletin, eşek aletinden beter.”

20716Bu dünyanın nimetleri, zevkleri de içine girip tatmadan, denemeden evvel pek güzeldir. Uzaktan pek hoş görünür.

20717Uzaktan göze su gibi görünür. Fakat yaklaşırsan onun serap olduğunu anlarsın.

20718O çok ihtiyar kokmuş bir kadın gibidir. Fakat cilvelerle kendini yeni bir gelin gibi gösterir.

20719Kendine gel de, yüzündeki allığa, kırmızı boyaya aldanma, onun zehirle karışık şerbetini tatmaya kalkışma.

20720Sabret, çünkü sabır, rahata kavuşmanın anahtarıdır. Sabret de Hintli köle gibi yüzlerce sıkıntıya düşme!

20721Dünyanın yemi meydandadır da, tuzağı gizlidir. Önce onun, sana nimet verişi hoş görünür, amma sonra öyle değildir.

Bu aldanış, yalnız o Hintli köleye ait değildir. Herkeste vardır. Her insan bu çeşit bir aldanışa kapılmıştır. Ancak, Cenâb-ı Hakk’ın koruduğu kişiler bu aldanışa kapılmazlar

20722Ey dünyanın maddî nimetleri peşinde koşan talib; dünya nimetlerine ulaştın, ona kavuştun mu, yazıklar olsun, eyvahlar olsun sana. Bil ki bu nimetlerin sonunda pişmanlık vardır inlemek vardır, gözyaşı dökmek vardır.

20723Benlik, vezirlik, pâdişahlık, aslında ölümdür, derttir. Can çekişmektir.

20724Allah’ın kulu ol da yeryüzünde at gibi hür yürü, seni cenaze gibi omuzda götürmesinler.

20725Allah’ın lûtuflarını inkâr eden nankör, herkesin kendisine hamal olmasını ister: Ölüyü mezara götürdükleri gibi onu da omuzda taşımalarını ister.

20726Rüyada kimi tabuta konmuş götürülüyor görürsen, o kişi, yüksek bir mevkiye kavuşur (ulaşır), mertebesi yücelir.

20727Bu sebeptendir ki o tabut, halka yüktür. Bu kendilerini halkın üstünde görenler, kendilerini büyük sayan kişiler, halkın sırtına yük yüklerler, kendileri de halka yük olurlar.

20728Yükünü başkasına yükleme, kendin yüklen, baş olmayı, yüksek mevkide bulunmayı pek isteme, kimsenin gözüne batmadan fakirce yaşamak daha iyidir.

20729Halkın boynuna binme de ayaklarına nikris hastalığı gelmesin.

20730Yüksek mevkiden, bu halka yük oluştan, sonunda bıkarsın, nefret edersin, sen, bir şehre benziyorsun ama, sen yıkık bir köysün.

20731Şimdi bulunduğun yer, maddî varlığın sana bir şehir gibi görünürken, ona lanetler yağdır, ondan kaç ve eşya dengini yıkık bir yerde çözme.

20732Sen yüzlerce bağın, bostanın varken, devletten, maddî varlıktan vazgeç, uzaklaş da sonunda bunalmayasın, yıkık bir yere tapar hale gelmeyesin.

20733Hazreti Peygamber, “Eğer Cenâb-ı Hakk’tan cenneti niyaz ediyor isen kimseden bir şey isteme” diye buyurdu.

20734“Kimseden bir şey istemez isen, me’va cennetine gireceğine, Hakk’ın dîdarını göreceğine ben kefilim.”

20735Peygamberin sahabilerinden birisi bu müjdeli hadisi duyunca, çok heyecanlandı. Bu hadisi yaşamak istedi. Bir ata binmişti.

20736Kamçı elinden yere düştü. Onu kimseden istemedi, Kendisi attan indi, aldı.

20737Allah, kimseye kötü bir şey vermez. Kulun neye müstaid olduğunu bilir, o istemese bile verir.

20738Fakat Hakk’ın emriyle ister isen yerindedir, doğrudur. Zaten bu çeşit isteyiş peygamberlerin yoludur.

20739Dost emredince kötü kalmaz. Kâfirlik bile, onun emri ile iman olur.

20740Hakk’ın emri ile yapılan kötülük, dünyadaki bütün iyilikleri geride bırakır, hepsini geçer.

20741Kabuğu kırılan sedef, sana dert olmasın, seni üzmesin; içinde yüz binlerce inci vardır.

20742Bu sözün sonu gelmez. Sen doğan kuşu gibi ol, dön yine pâdişaha gel.

20743Halis altın gibi madenine, geldiğin yere geri dön, kınanmaktan, ayıplanmaktan kurtul.

20744İnsanlar, bir şekle, bir sûrete gönül verirler. Sonunda, usanırlar, pişman olurlar, o şekilde, o sûretten vazgeçerler nefret ederler.

20745Hırsızın elinin kesilmesi, kendisine acı gelir. O da kadın gibi hırsızlıktan aldığı zevkten nefret eder.

20746O hüzne, kedere kapılmış kesik elin, hırsızlıktan vazgeçtiğini gördün. Bu eli kesilmişin nefretini, pişmanlığını da gör.

20747Böylece kapı kıran, duvar delen, adam öldüren, edepsizlik eden kişi de, acılığa düştü, cezaya çarpıldı mı, evvelce duyduğu zevkten, istekten nefret eder, yaptığına pişman olur.

20748Pervane gibi tövbe ederler ama, unutkanlık, onları yine kötülüğe çeker, götürür.

20749O günâhkâr, pervane gibi, ateşi uzaktan nur sanır da, yükünü bağlar, o tarafa koşar.

20750Gelip aleve düşünce, kanadı yanar, kaçar, amma, yine çocuklar gibi kendini ateşe atar.

20751Bir kere daha zanna, tam düşer, kendini o mumun alevine atıverir.

20752Bir kere daha yanar ve geri sıçrar, Fakat gönlündeki hırs, onu yine unutkanlığa düşürür, sarhoş eder.

20753Hintli köle gibi, canı çok yanıp da, o işten nefret etti mi, işte o zaman yanmaktan kurtulur.

20754Ona der ki; “Ey karanlık geceleri aydınlatan ay gibi yüzü parlak olan, ey kendisiyle konuşana yalan söyleyen ve kendine aldananı yakan mum.”

20755Fakat, yandığı halde, yine sızlanması, tövbesi, pişmanlığı, aklından, hatırından çıkar, çünkü “Allah, yalancıların hilesini zayıf bir hale getirir, bozar.9”

“Her ne zaman onlar harb için ateş yakarlar ve harb fitnesini alevlendirmek isterlerse, Allah Teâla onların yaktıkları ateşi söndürür10” âyetinin herkese ait oluşu

20756Onlar savaş ateşini yaktıkları zaman, Allah, onların ateşini tamamıyla söndürür.

20757İnsan karar verir, gönül, orada durma der. Fakat kararını unutuverir, çünkü insan, kararında duranlardan değildir.

20758Doğruluk tohumunu ekmemiş olduğundan Hak, ona bu unutkanlığı musallat eder.

20759Gönül çakmağını yakmak ister amma, Hakk’ın eli çıkan kıvılcımı söndürür.

Bunu anlatan bir hikâye

20760Adamın biri geceleyin evinde bir ayak sesi duydu. Bir ateş yandırmak için çakmağını eline aldı.

20761Adam çakmağını yaktıkça, hırsız onu söndürdü.

20762Hırsız, çakmağın kavını, ateşi sönsün diye parmağının ucu ile bastırıyordu.

20763Ev sahibi, çakmağının kavını kendi kendine sönüyor sanıyordu. Hırsızın söndürdüğünü görmüyordu.

20764Adam “Bu kav ıslak olmalı ki yanar yanmaz hemen sönüyor” diye düşündü.

20765Pek karanlıktı, o yüzden önünde oturan ve ateşi söndüren hırsızı göremiyordu.

20766Hakk’ı inkâr edenin gönlünde de bir ateş söndüren var, fakat körlüğünden gözü onu görmüyor.

20767Bilen, duyan gönül, nasıl olur da dönen şeyi bir döndüren var, bunu bilmez?

20768Nasıl oluyor da, kendi kendine, gündüzle gece, bir sahibi, bir getirip götüreni olmadıkça, nasıl gelir, nasıl gider demiyorsun?

20769Ey zavallı, akıl erecek şeylerin etrafında dönüp dolaşıyorsun, gel, bir de şu akılsızlığını seyret.

20770Ey hünersiz kişi, söyle bakalım, onun bir yapıcısı, bir mîmârı olmasını düşünmek mi daha akla uygundur. Yoksa yapıcısı ve mîmârı olmadan onun kendi kendine meydana gelmesini düşünmek mi akla uygun gelir?

20771Ey oğul, yazıyı bir yazıcının yazdığını düşünmek mi daha akla uygun düşer, yoksa, yazıyı bir yazan yazmadığı, kendi kendine yazıldığını düşünmek mi akla uyar?

20772Ey şüphelere düşen kişi, cim’e benzeyen kulak, ayn’a benzeyen göz, mim’e benzeyen ağız, nasıl olur da bir yazanı olmadan yazılır?

20773Işık veren mum, yakanı olmadan mı yanar? Yoksa yakmasını bilen bir kişinin yakması ile mi yanar?

20774Güzel bir sanat eseri, kör bir çolak adamın elinden mi çıkar, yoksa maharetli gözü görür, duygulu bir kişinin eseri midir?

20775Mademki Hakk’ın seni kahredeceğini ve senin başına mihnet topuzunu vuracağını bildin.

20776Haydi, sen de Nemrut gibi, savaşarak o topuzu durdurmaya uğraş, havaya ok yağdır.11

20777Moğol askerlerinin yaptığı gibi, sen de ölümü önlemek için göğe ok at!

20778Yahut da elinden gelirse, ondan kaç kurtul, fakat bir kere onun eline rehin düşmüşsen nasıl kaçabilirsin?

20779Ey zavallı, ey âciz insan, sen, yoklukta iken bile onun elinden kurtulamadın da, şimdi nasıl kurtulabilirsin?

20780Ondan kaçmak demek arzuya meyildir. Hakk’ın adaleti önünde takvanın kanını dökmektir.

20781Bu dünya bir tuzaktır. İsteklerimiz, o tuzağın yemi gibidir. Tuzaklardan, istek tuzaklarından kaç.

20782Böyle davrandın mı, nefsâni isteklerden vazgeçtin mi içinde yüzlerce ferahlık kapıları açılır, Fakat aksine hareket eder de, isteklerinden kopamazsan fesatlıklara uğrarsın, rahatsız olursun, tedirgin olursun.

20783Bu sebepledir ki Peygamber Efendimiz “Müftiler, doğru ve sağlam fetva verseler bile siz yine gönüllerinize danışın” diye buyurdu.

20784Arzularından, isteklerinden vazgeç de Allah sana acısın; kendin de neden, anladın ki, ona karşı böyle davranmak gerek.

20785Mademki kaçamıyorsun, onun takdirinden kurtulamıyorsun, ona candan kullukta bulun, ibadet et de hepsinden kurtul, onun gül bahçesine git.

20786Her an, kendini gözetirsen, kendini hesaba çekersen, ey azgın kişi, lûtuflara kavuşur, adaleti de, yüceliği de görürsün.

20787İster isen perde altına gir, gözlerini yum. Sen böyle yaptın diye hiç, güneş, güneşlikten geçer mi? Işık saçmadan durur mu?

Pâdişahın Eyaz’ı gerçek yönüyle tanıtması

20788Beyler, hasetten coşup köpürdüler de, sonunda kendi sultanlarını bile kınamaya başladılar.

20789“Senin kölen bu Eyaz’da otuz adamın aklı yok iken, nasıl olur da otuz beyin elbise masrafını alır, bu kadar parayı yer.”

20790Sultan Mahmut, o otuz beyle avlanmak üzere ovaya, dağlara gitti.

20791Sultan, uzaklarda bir kervan gördü, beylerden birine, “O kervanın yanına git de”, dedi,

20792“Sor bakalım, şu kervan hangi şehirden geliyor?”

20793Bir başka beye, pâdişah, “Ey asil bey, git de sen sor bakalım, kervan nereye gidiyormuş?”

20794Bey, kervanın yanına gitti, sorup geldi. “Rey şehrinden geliyorlarmış”, dedi. Sultan, “Peki nereye gidiyorlarmış” diye sorunca, cevap alamadı. Bey, bir şey söyleyemedi.

20795O bey de, kervanın yanına gitti, sonra dönüp geldi. “Yemen’e gidiyormuş” dedi. Sultan, “Peki kervanın yükü ne imiş?” diye sorunca, o da cevap veremedi.

20796Sultan Mahmut başka bir beye; “Haydi dedi sen git var bakalım yükleri ne imiş.”

20797O bey de, kervana gitti. Sonra döndü geldi. “Her cins eşya var, fakat çoğu Rey’de yapılan kâselerden” dedi.

20798Sultan, “Peki, bu kervan Rey’den ne zaman çıkmış” diye sorunca, o beceriksiz bey de şaşırdı kaldı.

20799Böylece otuz emirin de, hatta daha fazlasının da, anlayışları kıt, akıllan noksan çıktı.

20800Bunun üzerine, sultan Mahmut emirlere dedi ki: “Ben bir gün ayrıca Eyaz’ımı imtihan ettim. Size sorduklarımı ona da sordum.

20801‘Kervan nereden geliyor? Git, sor.’ dedim. O gitti, size sorduklarımın hepsinin cevabını sorup öğrenmiş olarak geldi.

20802Benim bir emrim, bir isteğim olmadan kervanın bütün halini, şüpheye düşülmeyecek bir şekilde, bir bir sordu ve öğrendi.

20803Bu otuz emir, otuz defada gidip gelerek ne öğrendilerse o bir defada hepsini öğrenip geldi.”

Emirlerin, bir delili cebrice şüphelerle çürütmeye uğraşmaları ve Sultan Mahmud’un da onlara cevap vermesi

20804Bunun üzerine emirler, sultana dediler ki: “Bu bir anlayış, bir zekâ işi, bu Allah’ın bazı insanlara lûtuf ve ihsanı, çalışmakla elde edilecek bir şey değil.

20805Karanlık gecelere nur saçan aya, Cenâb-ı Hak parlak, güzel bir yüz vermiş; güle de o hoş kokuyu, o ihsan etmiş.”

20806Emirlerin bu sözlerine karşı sultan dedi ki: “Şu hayat mücadelesinde insan, başarıya ulaşmamış, zarar etmiş, bir şey elde edememişse, bu hal onun gereği gibi çalışmamasından ileri gelmiştir.

20807Yoksa Âdem, “Cenâb-ı Hakk’a, “Rabbimiz, biz gerçekten de nefsimize, kendimize zulmettik” der miydi?

20808Hz. Âdem böyle demezdi de, “İşlediğim bu günâh benim bahtımdan, kaderim böyle imiş. Kader böyle olunca da tedbirin, çekinmenin ne faydası var?” derdi.

20809İblis gibi, “Beni sen azdırdın, hem kadehimizi kırıyor hem de bizi dövdürüyorsun” derdi.

20810Evet, Kaza ve Kader haktır, amma, kulun açılması, tedbirli olması da haktır. Aklını başına al da iblis gibi tek gözlü olma.

20811İki iş arasında tereddüde düşeriz. İhtiyârımız (yapma gücümüz) olmasa bu tereddüt olur mu?

20812İki eli, iki ayağı bağlı olan kişi, bu işi mi yapsam yahut şu işi mi yapsam der mi? Demek ki bizde bir ihtiyar (yapma gücü) var.

20813Bu halde iken, iki işten hangisini yapayım düşüncesi akla gelir mi? Denize mi dalayım, havaya mı uçayım diyebilir miyim?

20814Musul’a mı gitsem, yoksa sihir öğrenmek için Babil’e mi gitsem, der miyim?

20815Demek ki iki iş arasında tereddüde düşmek, bir kudret sahibi olmak demektir. Yoksa böyle iki iş arasında bocalayanla alay etmek gerek.

20816Ey genç, Kaza ve Kadere az bahane bul, nasıl oluyor da suçunu başkalarına yüklüyorsun?

20817Zeyd, kan döksün, kısasını Amr çeksin, Amr şarap içsin Ahmet dayak yesin, böyle şey olur mu?

20818Kendi etrafında dön, dolaş, kendi suçunu gör. Hareketi kendinden bil, gölgeden bilme. Başkalarının kusurlarını göreceğin yerde kendi kusurlarını gör, başkalarını değil nefsini suçla.

20819Bir emir bile, yanlış ceza vermiyor. O her şeyi gören ve bilen gerçek emir, düşmanı tanıyor.

20820Bal yediğin zaman başkasını hararet basmaz. Gündüz çalışırsan, akşam oldu mu, gündeliğini başkasına vermezler.

20821Neye çalıştın da zararını, faydasını görmedin? Ne ektin de onu biçip devşirmedin?

20822Canından, teninden doğan işin, hareketin çocuğun gibi gelir, senin eteğini tutar, yakana yapışır.

20823Yaptığın işe gayb âleminde bir şekil, bir sûret verirler. Hani hırsızlık için darağacı kurmazlar mı? Onun gibi.

20824Darağacı hırsızlığa benzemez amma, gaybları bilen Allah’ın meydana getirdiği bir şekil, bir misâldir.

20825Hâk, Şehne (Emniyet müdürü)nün gönlüne adaleti yerine getirmek için, şöyle bir şey yap diye ilham ediyor.

20826Böylece sen de biliyor, anlıyorsun, yoksa adalet sahibi suça uygun olmayan cezayı nasıl verir?

20827Hâkim bile suça uygun cezayı seçerken; Hâkimlerin Hâkimi olan Allah nasıl hükmeder.

20828Arpa ekersen, arpadan başka bir şey bitmez. Borcu sen aldın, borç veren, borcuna karşılık, senden başka kimden dirhem ister.

20829Suçunu başkasına yükleme, aklını da, kulağını da, yaptığın işin karşılığına ver.

20830Suçu kendinde bul, çünkü tohumunu sen ektin, bu sebeple Hakk’ın vereceği ceza ile, adaletle uzlaş.

20831Düştüğün zahmetin, çektiğin acının sebebi kötü hareketindendir. Kötülüğü, içine düştüğün felâketi bahttan değil yaptığın işten bil.

20832Her şeyini bahttan bilmek, gözü şaşı eder. Köpeği samanlıkta uyutur, tembel eder.

20833Ey genç, kendi nefsini suçla da, adaletin verdiği cezayı az kına.

20834Tevbe et, erkekçe başını yola koy, çünkü “Zerre ağırlığında hayır eden de karşılığını görür, şer işleyen de.12”

20835Nefsin efsununa az aldan; Hak güneşi, bir zerreyi bile örtüp kaybetmez.

20836Ey etrafına faideli olan kişi, şu madde âleminde zerreler bile şu maddî güneşin önünde kaybolmaz. Görünürlerse,

20837Elbette hatıra ve düşünce zerreleri, hakikatler güneşinin önünde gizlenemeyecekler, görüneceklerdir.

Bir avcı, kuşlar kendini ot sansınlar diye, otlara, çimenlere bürünmüş, başına da külah gibi güller, laleler takmıştı. Akıllı bir kuş, “Ben bu çeşit bir çayır çimen görmedim. Bu bir insan olsa gerek” diye, bir şüpheye düştü ise de, bu şüphesini ileri götüremedi, sonunda avcının hilesine kandı. Çünkü ilk sezişi kat’i değildi. Yâni avcının hilesini kesin olarak anlayamadı. Sonra düşündü, “Hayır, hayır dedi, bu gördüğüm insan olamaz, bu, herhalde çayır, çimen olmalı.” Bu ikinci sezişi, anlayışı kendisine daha uygun göründü, daha kat’i oldu. Hırs ve tamah onu bir karara sürükledi. Bilhassa yoksulluk ve ihtiyaç zamanında hırs ve tamah artar. Nitekim: Peygamberimiz[s.a.v.] efendimiz “Az kaldı yoksulluk küfür ve imansızlık oluyordu” diye buyurmuştu

20838Bir kuş, çayırlığa doğru uçtu, orada av için bir tuzak kurulmuştu.

20839Avcı, yere bir kaç tane yem atmış, kendisi de orada pusuya yatmıştı.

20840Zavallı kuşu yakalamak için, kendini otlarla, yapraklarla gizlemişti.

20841Kuşcağız onu tanıyamadan geldi, avcının etrafında dolaşmaya başladı.

20842O avcıya, “Sen kimsin ki böyle yeşiller giyinmiş gelmiş, ovada bu vahşi hayvanlar arasına katılmışsın” dedi.

20843Avcı, “Ben dünyadan elini ayağını çekmiş bir zahidim, burada otlarla kanaat ediyorum, ot yiyerek geçiniyorum.

20844Ecelimi çok yakın gördüm de, zahitliği, Allah’tan korkmayı kendime din iman olarak seçtim.

20845Komşunun ölümü bana ders oldu, va’z edici oldu. Kazancımı, dükkânımı birbirine vurdu, yıktı, mahvetti.

20846Mademki sonunda yapayalnız kalacağım, bu sebeple kadın olsun, erkek olsun kimse ile düşüp kalkmamalıyım.

20847Mademki sonunda mezara gireceğim, Cenâb-ı Hakk’la yaşamaya alışmam lazım.

20848Ey güzelim, değil mi ki sonunda çenemi bağlayacaklar, çenemi, az oynatmam az konuşmam daha iyi.”

20849Ey altın sırmalı esvaplar giymeye, altın kemerler kuşanmaya alışmış kişi, sonunda sana, yakasız, dikilmemiş gömlek giydireceklerdir.

20850Yüzümüzü toprağa doğru çevirelim, çünkü aslımız odur, ondan geldik, onunla yoğrulduk. Ne diye başka vefasızlara gönül bağlayalım.

20851Bizim atalarımız, hısım ve akrabamız eskiden beri dört unsur, dört tabiat öyle olduğu halde biz tuttuk iğreti akrabalara bağlandık.

20852Uzun yıllar boyunca, insanın vücudu, bu dört unsurla arkadaşlık etti, dostluk kurdu.

20853İnsanın ruhu da, ruhlar âleminden, akıl âleminden geldi. Ne yazık ki, O da aslını, geldiği yeri unuttu.

20854Ruh âleminde bulunan ve henüz şu kirli dünyaya gelip maddî varlığa bürünmeyen, o tertemiz ruhlardan, akıllardan, dünyaya gelip tene yerleşen, ruha: “Ey aslını unutan vefasız” diye mektup geliyor.

20855Mektupta diyorlar ki: “Ey geldiği asıl vatanını unutan vefasız, şu madde dünyasına geldin, beş günlük sefil, uygunsuz dostlar buldun, eski dostlardan yüz çevirdin.”

20856Küçük çocuk, oyun oynarken soyundu, hırsız da geldi, elbisesiyle ayakkabısını aldı, gitti.

20857Her ne kadar, küçük çocuklar oyundan hoşlanırlar, oyuna dalarlarsa da akşam olunca, büyükleri onları çekip evlerine götürürler.

20858Çocuk, oyuna öyle hararetli, öyle istekle dalmıştı ki, külahı da, gömleği de aklından çıkmış, gitmişti.

20859Gece geldi-çattı, çocuk oyundan da bir faide görmedi, eve gitmeye de yüzü yok.

20860“Dünya hayatı ancak bir eğlence ve bir oyundan ibarettir”13 âyetini işitmedin mi? Duymadın mı ki kıymetli ömrünü boş yere harcadın, şimdi de korkuyorsun.

20861Gecenin karanlığı bastırmadı, elbiseni ara. Dedikodu ile vaktini harcama.

20862İşte ben de ovaya düşmüş, halvete çekilmişim. Çünkü halkı elbise hırsızı olarak görmüşüm.

20863Ömrün yarısı gönül alan sevgilinin peşinde koşmakla geçti, yarısı da düşmanların dertleriyle harcandı.

20864Din ve takva cephesini arzularımız, ömür ve ibadet külahını da kederlerimiz aldı, götürdü. Biz ise o küçük çocuk gibi oyuna dalmışız.

20865İşte, ecel gecesi çok yaklaştı, artık yeter, şu oyunu bırak, artık oyuna dönme.

20866Haydi, tevbe atına bin de hırsıza yetiş, elbiselerini hırsızdan geri al.

20867Tevbe atı acayip bir attır. Bir anda insanı şu süfli âlemden, şu alçak dünyadan alır, göğün en yüksek mertebesine çıkar.

20868Fakat atını da, elbiseni gizlice çalan hırsızdan koru, dikkatli ol.

20869Hiç durmadan, aralık vermeden atına dikkat et de hırsız onu da çalmasın. Nefis (şeytan) seni tevbeden alıkoymasın. Dikkatli ol tevbenin değerini bil.

Hırsızlar, birisinin koçunu çaldılar, onunla kanaat etmediler de elbisesini de çaldılar

20870Bir adamın bir koçu vardı. Boynuna bir ip bağlamış, ardından onu çekip götürüyordu. Bir hırsız geldi, ipini kesip koçu aldı, götürdü.

20871Adam, durumu anlayınca sağa, sola koştu. Koçu aşıran nerde ise bulmak istedi.

20872Sonunda koçunu çalan hırsızı, bir kuyu başında gördü. Hırsız, “Eyvahlar olsun başıma gelenlere” diye bağırıp duruyordu.

20873Adam, “Neden ağlıyorsun, feryad ediyorsun?” dedi. Hırsız, “Altın dolu kesem kuyuya düştü.

20874Onu, kuyudan çıkarabilirsen, içindekinin beşte birini gönül hoşluğu ile sana veririm.

20875Yüz altının beşte birini avucunda bil” bu sözü duyan adam, alacağım bu para, tam on koç parası eder diye düşündü.

20876“Allah, bir kapıyı kaparsa ona karşılık on kapı açar. Koç elden gitti ise bir deve ihsan eder” dedi.

20877Elbiselerini çıkardı, kuyuya girdi. Hırsız da hemen elbiseleri alıp kaçtı.

20878Yolu, köye çıkaracak tedbir gerek. Yoksa insana, tauna benzeyen tamahı getiren tedbire, tedbir demezler.

20879Huyu fitne fesat olan bir hırsızdır o, hayâl gibi her an bir başka şekilde, bir başka sûrette karşımıza çıkar.

20880Onun hilesini, Allah’tan başka kimse bilmez, Allah’a kaç; Allah’a sığın da o hileci, o alçaktan kurtul.

Hz. Muhammed Mustafa Aleyhisselâm “İslâm’da rahiplik yoktur” buyurmuştur. Bu esasa göre kuşun, avcıyla konuşup görüşmesi

20881Kuş, “hoca” dedi, “Yapayalnız oturma, Ahmed’in dininde rahiplik iyi değildir.

20882Peygamber, rahipliği ümmetine yasak etti. Sen, ne diye böyle bid’ata kapıldın?

20883Cuma namazını kılmak, namazı cemaatle kılmak, halka iyilik yapmalarını, Hakk’ın emirlerini yerine getirmelerini buyurmak, kötülükten sakınmak şarttır.

20884Kötü huylu insanların zahmetlerini çekip sabretmek, bulut gibi halka faydalı olmak gerek.

20885Acınmış ve Allah’ın rahmetine erişmiş ümmetin arasında ol. Ahmed’in sünnetini bırakma, onun emirlerine tamamıyla uy, onun dışına çıkma.

20886Babacığım, insanların hayırlısı, insanlara faydası dokunandır. Taş değilsen, taşla, kesekle neden arkadaş oluyorsun?”

20887Avcı dedi ki: “Aklı, anlayışı az olan kişi, akıllı adamın yanında taşa, kerpice benzer.

20888Ekmek isteğine düşen, yalnız ekmek peşinde koşan, eşekten farksızdır. Onunla konuşup, görüşmek, rahipliğin ta kendisidir.

20889Çünkü Hakk’tan başka ne varsa hepsi mahvolur, gider. Her gelecek, bir müddet sonra gelir, olacak olur.

20890Adam olmayan kişinin hükmü de kıblesine benzer. O, arayıp durmakta. Sen de, onu ölü say.

20891Böyle adamlarla düşüp kalkan da rahiptir. Çünkü düşüp kalktığı adamlar taştan, kerpiçten başka bir şey değildir.

20892Hatta onlar taştan ve kerpiçten de beter varlıklardır çünkü taş ve kerpiç kimsenin yolunu vurmaz. Fakat bu kerpiç gibi olan kişilerden insana yüz binlerce afet gelir.”

20893Kuş, adama dedi ki: “İşte, yolda böyle bir yol kesici oldu mu o vakit savaş farz olur.

20894Arslan gibi olan mert kişi, halkı korumak, onlara yardım etmek ve düşmanla savaşmak için eminlik olmayan yere gelir.

20895Yolcu, düşmanla yoldaş olunca, yiğidin mertlik damarı o zaman kabarır, yiğitlik o vakit belli olur.

20896O yüce Peygamber, kılıç peygamberi olduğundan ümmeti de saflar yaran erlerdir, yiğitlerdir.

20897Bizim dinimize uyan, ileri atılıştır, savaştır. İsa dinine uyan ise dağa, mağaraya çekilmedir.”

20898Adam, “evet” dedi, “Yardım görürse, güç ve kuvveti varsa kötülüklere karşı koymak, düşmanı tepelemek, ezmek gerek.

20899Kuvvet olmayınca çekinmek daha iyidir. Gücünün yetmeyeceği işten kaçmak, o işten sıyrılıp kurtulmak daha uygun bir harekettir.”

20900Kuş, “İşe candan sarılmak gerek. Yoksa insanın dostu eksik olmaz” dedi.

20901Sen, candan dost ol da sayısız dost gör. Sen iyi dost olmazsan, dostsuz kalırsın, yardım da görmezsin.

20902Şeytan kurttur, sen de Yusuf’a benzersin. Sakın Yakub’un eteğini bırakma.

20903Kurt çoğu zaman sürüden ayrılıp yalnız başına giden kuzucağızı kapar.

20904Sünneti, topluluğu bırakan kişi, bu yırtıcı canavarlarla dolu yerde kendi kanını dökmez de ne yapar?

20905Sünnet, yoldur. Cemaat, topluluk da yol arkadaşı gibidir. İnsan yolsuz, arkadaşsız kalırsa pek sıkılır, darlığa düşer.

20906Aklın düşmanı olan kişi yol arkadaşı değildir. O, elbiseni çalmak için fırsat kollamaktadır.

20907O, sana yol arkadaşı olur, seninle beraber gider, amma, aşılması zor bir boğaza gelince seni soymak için fırsat kollar.

20908Yahut da cesur görünür fakat hakikatte korkağın biridir. İş sarpa sardı mı; başa korkulu bir iş düştü mü, sana yoldan dönmen için ders vermeğe kalkar.

20909O, korkaklığından dostunu da korkutur. Böyle yol arkadaşını sen, dost bilme, düşman bil.

20910Bu yol insanın canı ile, başı ile oynayacağı yoldur. Her meşelikte, her sazlıkta yufka yüreklileri geriye çevirecek bir âfet vardır.

20911Din yolu, her kötü yaratılışlının gideceği yol değildir. Bu yüzden de o yol, tehlikelerle dopdolu bir yoldur.

20912Bu korkulu yoldaki imtihanlar, denemeler, unu kepekten ayıran elek gibi yüreklileri, yüreksizlerden ayırt eder.

20913Bu yol, nasıl bir yoldur? Yolcuların ayak izleri ile dolu bir yol. Yar nasıl bir yardır? Kararları ile sana merdivenlik eden, aklı ile seni yücelere çıkaran bir yar.

20914Öyle düşünelim ki; sen ihtiyatla hareket ettin de kurt sana rastlamadı, seni kapmadı. Fakat topluluk olmadıkça, o ruhanî neşeyi bulamazsın ki.

20915Yalnız başına bir yolda neşeli neşeli giden kişinin duyduğu sevinç, dostlarla, arkadaşlarla giderse yüz misli artar.

20916Her işi yavaştan olan hantal tabiatlı eşek bile, dostları ile beraber bulununca neşelenir, çevikleşir, kuvvet bulur.

20917Kervandan ayrılıp yalnız başına yol almaya kalkışan eşeğe, o yol, yüz misli uzar, onu yorar.

20918O çölü, o ovayı, yalnız başına aşıncaya kadar, ne kadar kovalanır, ne kadar sopa yer.

20919O eşek sana der ki; “Bu sözü dinle, eşek değilsen böyle yalnız başına yola düşme.”

20920Yolu gözeterek yalnız başına güzel güzel yürüyüp giden, şüphe yok ki, arkadaşlarla, dostlarla, daha hoş gider, daha hoş yol alır.

20921Bu hak yolunda, her peygamber, mucize gösterdi. Arkadaşlar aradı.

20922Duvarların yardımı, desteği olmasaydı evler, ambarlar ayakta durabilir miydi?

20923Her duvar, öteki duvarlardan ayrı olsa, tavan, havada direksiz, dayanaksız nasıl durabilirdi?

20924Kâtibin, kalemin birbirine yardımı olmasa kâğıtlara rakamlar yazılabilir miydi?

20925Birisinin döşediği şu hasırın örgüleri birbirine arkadaş olmasaydı, birbirlerine sarılmasıydı, rüzgâr onları alır götürürdü.

20926Cenâb-ı Hak, her cinsi çift yarattı. Bu yüzden, bu neticeler, cemiyetten, toplum hayatından belirdi. Varlıklar çoğaldı.

20927Böylece avcı söyledi, kuş söyledi. Bu mevzudaki konuşmalar uzadı gitti.

20928Mesnevî’yi kısa, gönlün istediği bir şekilde yürüt. Macerayı özlü, kısa anlat.

20929Ondan sonra kuş, “Bu buğdaylar kimin?” diye sordu. Avcı, “vasisi bulunmayan bir yetimin emaneti”, dedi.

20930“Bu yetim malını, beni emin bildikleri için bana emanet ettiler.”

20931Kuş dedi ki; “Ben pek açım, pek perişanım, şu anda leş bile bana helal olur.

20932Ey emin, ey zahid, ey muhterem kişi, haydi, izin ver müsaade et de şu buğdaylardan yiyeyim.”

20933Avcı, “Zaruret olunca, haramın bile helal olacağına dair fetva veren sensin, amma zaruret yok iken yersen suçlu sayılırsın.

20934Zaruret olsa da yememen daha iyi, ama, yiyeceksen bari parasını ver” dedi.

20935Kuş, o anda kendinden geçmiş, aklını kullanamaz hale gelmişti, iradesini kaybetmişti.

20936O buğdayları yedi amma, tuzağa düştü kaldı. Başı derde girince kurtulmak için ne kadar Yasin okudu, ne kadar En’am okudu.

20937Bela gelip çattıktan sonra, ağlamak, feryad etmek, sızlanmak ne işe yarar. Bu âh feryad tuzağa düşmeden evvelce gerekirdi.

20938Hırsın kabardığı, hevesin coştuğu zaman, “Ey feryada erişen, Allah’ım” demelisin.

20939Basra’nın yıkılmasından, harab olmasından evvel, pişman olmak gerek. O pişmanlık belki de Basra’yı harab olmaktan kurtarırdı.

20940Ey bana ağlayan, ey benim için dövünen, Basra ile Musul yıkılmadan evvel, ağla, dövün.

20941Ölmeden evvel benim için feryad et, başına toprak saç, ölümümden sonra ağlama, sabret.

20942Ben felakete düşmeden, helak olmadan önce bana ağla. Felaket tufanından sonra, ağlamayı bırak.

20943Şeytan yolunu vurmadan önce Yasin okuman gerek.

20944Ey kervanbaşı, hırsızlar kervanın yolunu kesmeden, sen hayvanını sopa ile döv de yol alsın.

Bir kervancının, hırsızlar malını çaldıktan sonra feryad etmesi

20945Bir kervan bekçisi uyudu. Hırsız geldi, kervanı soydu. Aldığı malları da toprağa gömdü.

20946Gündüz oldu. Kervandakiler uyandılar. Baktılar ki mal, eşya, gümüş, develer, neleri var idiyse hepsi çalınmış.

20947Ona, “Ey kervan bekçisi dediler, eşyamız ne oldu, pılımız pırtımız nereye gitti?”

20948“Belki, hiç beklenmedik bir zamanda, yüzleri örtülü hırsızlar geldiler. Gözümün önünde ne var ne yoksa, hepsini alıp hızla buradan uzaklaştılar.”

20949Kervan halkı, “Ey rüzgârla savrulmaya hazır kum tepesine benzeyen zayıf adam, hırsızlar eşyayı toplarken sen yapıyordun? Sen bekçi değil misin?” dediler.

20950Bekçi dedi ki: “Ben bir kişi idim, onlarsa, silahlı, gösterişli, cesur bir sürü babayiğit.”

20951Halk “Peki dediler, senin hırsızla başa çıkacağına ümidin yoktuysa, ne diye bağırmadın, bizi uyandırmadın?”

20952“Bağıracağım sırada” dedi, “Bıçak gösterdiler, kılıç çektiler. Eğer susmaz isen acımadan seni öldürürüz, dediler.

20953O zaman, ben de korkumdan bağırmadım, amma şimdi, feryad edeyim, bağırıp çağırayım.

20954O zaman korkudan nefes bile alamıyordum öyle susmuştum. Amma şimdi istediğiniz kadar bağırayım.”

20955Şeytan insanı günâha sürükledikten, aziz ömrü yok ettikten sonra üzüntü çekmenin de bir tadı tuzu, yoktur, Fatiha okumanın da.

20956Gerçi şimdi bağırıp çağırmak, tatsız tuzsuz bir şeydir amma gaflet, gerçekten ondan daha tatsız ve tuzsuzdur.

20957Yine de sen, tatsız tuzsuz da olsa ağla, feryad et sızlan, yan, yakıl, “Ey her şeyden üstün olan, aziz olan Allah’ım, düşkün, günâhkar kullarına bir bak”, diye yalvar.

20958“Ey Allah’ım” de, “Senin, zamanında da gücün yeter, zamanı geçince de. Senden hiçbir şey eksilmez, hiçbir şey gaib olmaz. Sen her şeye vâkıfsın.

20959“Allah’ım sen, ‘Gaib ettiğiniz şeylere hayıflanmayın’14 diye buyuran pâdişahsın. Dilediğin şey, nasıl olur da olmaz?”

Kuşun, bu tutuluşunu zahidin hareketine, riya ve hilesine vermesi, zahidin de cevabı

20960Kuş, “Zahitlerin afsunlarına kananın cezası budur”, dedi.

20961Zahid, “Aldanıyorsun” dedi. “Bu ceza, haksız yere yetimlerin malını yiyen kişinin cezasıdır.”

20962Bu sözleri işitince kuş, öyle feryada başladı ki; derdinden, şikâyetinden, sızlanmasından tuzak da titredi, avcı da.

20963Gönlüme gelen birbirine zıt düşünceler yüzünden belim kırıldı. Ey sevgili, gel, gel de, elini başıma koy, başımı okşa.

20964Başım, elinin altında olunca rahat eder. Izdıraplardan kurtulur. Elin, nimetler, lûtuflar, ihsanlar bağışlar, mucizeler gösterir.

20965Gölgeni başımdan eksik etme, kararım kalmadı, kararsızım.

20966Ey selvinin, yaseminin kıskandığı güzel, senin gamından, uyku, gözlerimden bıktı, bizar oldu.

20967Layık değilim ama, ne olur, bir an olsun bu dertlere düşmüş, gamlara dalmış bulunan değersiz kulunun hatırını sor.

20968Yokluk da, bir şeye layık olacak ne vardı ki lûtfun bu kuluna birçok kapılar açtı.

20969Kirli, uyuz bir avuç toprağı keremin, lûtfun, insan şekline soktu. Sonra tuttu, duygu nurundan meydana gelen on kıymetli cevheri, inciyi bu topraktan yaratılan varlığın koynuna koydu.

20970Beş görünen duygu ile, beş gizli duygu, cansız gibi sanılan, meni ile birleşti. Bunlarla insan haline geldi.

20971Ey ilâhî nur, senin lûtfun, ihsanın olmaksızın yapılan tevbe nedir? O tevbenin sakalına gülmek gerek.

20972Tevbenin bıyıklarını teker teker yolmak gerek, aslında, tevbe gölgedir. Sense nurlar saçan aysın.

20973Dükkânım da senin yüzünden yıkılıp gitti, evim de; sen yüreğimi sıkmaktasın, nasıl feryad etmeyeyim?

20974Senden nasıl kaçabilirim ki, sensiz bir diri yoktur. Sensiz hayat olmaz. Senin efendiliğin olmadıkça, kulun varlığı da yoktur.

20975Ey canların aslı, kaynağı olan Allah’ım, şu canımı al, çünkü sensiz candan usandım, sensiz canı ben ne yapayım?

20976Ben deliliğe âşığım, akıllı ve uslu olmaktan bıktım.

20977Utanma ve haya perdeleri yırtılınca, sırrımı apaçık söylerim. Ne zamana kadar bu sabır, ne zaman kadar bu ızdırap, bu titreyiş?

20978Saçak gibi hayâ, utanma perdesi altında gizli kaldım. Birdenbire bana örtü olan, beni gizleyen şu yorganın altından fırlayıp çıkayım.

20979Ey dostlar, ey yol arkadaşlarım, sevgili yolları kesti. Bizler birer topal ceylanız. O ise avlanan bir arslan.

20980Biz, kan dökücü erkek arslanın elinde avucundayız. Teslim olmaktan, onun yapacaklarına razı olmaktan başka bir çare var mı?

20981O, güneş gibidir, uyumaz, yemez, içmez. O, ruhları da, yemez içmez bir hale getirmededir.

20982Gel diyor, ya ben ol, yahut benim huyumla huylan da seni teselli edeyim, sana görüneyim de benim yüzümü gör.

20983Görmedi isen neden böyle deliye döndün? Senin aslın toprak değil midir? Neden dirilmeyi istiyorsun?

20984Ötelerden, mekânsızlık âleminden sana bir şeyler tattırmasalardı, can gözün, o tarafa dikilir kalır mıydı?

20985Kedi, o delikten rızıklandığı için; delik başında bekler, durur, oturur kalır.

20986Başka bir kedi de damlarda dolaşır. Kuş yakalar, onu yer, onunla geçinir.

20987Birisi çulhalık peşinde koşar. Öbürü, elbise parası kazanmak için bekçilik yapar.

20988Bir başkası da işsiz, güçsüzdür, yüzünü ötelere, mekânsızlık âlemine çevirmiştir. Çünkü onun can gıdasını da oradan sen vermektesin.

20989Orada seni Hakk’a verenin, Hakk uğrunda her çeşit işten, güçten kesilenin işi iştir.

20990İnsanların bir kısmı da, çocuklar gibi, şu birkaç günlük ömrü, göç gecesi gelip çatıncaya kadar oyunla geçirirler.

20991Uyuyan birisi, uykunun elinden sıçrayıp yakasını kurtarınca, vesvese dadısı onu kandırmak için dil dökmeye başlar.

20992“Haydi canım, yavrum, uyu” der. “Kimsenin seni uyandırmasına müsaade etmeyiz.”

20993Su sesini duyan susuz gibi, yerden kök sökercesine kendi kendini çekip uykunun kollarından ayırman lazım.

20994Ben, susuzların kulağına gelen su sesiyim. Ben, yağmur gibi gökten yağarım.

20995Ey âşık, sıçra, ızdıraptan kurtul, hem susuzluk, hem su sesini duymak, hem de uyku... Bu nasıl olur?

Bir âşığın, sevgilisinin verdiği söze uyarak buluşma yerine gelmesi, sevgilisini beklerken orada uyuyakalması, sevgilisinin sözünde durarak buluşma yerine gelince âşığını uykuya dalmış bulunca cebine ceviz doldurarak onu bırakıp gitmesi

20996Eski zamanlarda bir âşık vardı. Ahdînde durur, verdiği sözü tutan bir âşıktı.

20997Yıllarca ay yüzlü sevgilisine gönül vermiş, ona kavuşmak için bekleyip durmuş, pâdişahına, daha doğrusu pâdişahlar pâdişahına kul, köle kesilmişti.

20998Arayan sonunda bulur. Çünkü, rahatlık, huzur sabırdan doğar.

20999Sevgilisi, bir gün ona, “Bu gece gel” dedi, “Senin için tatlılar hazırladım. Yağlı yemekler pişirdim.

21000Filan odada, gece yarısına kadar, otur, bekle. Sen aramadan, gece yarısı ben çıkar gelirim” dedi.

21001Adam bu müjdeli haberden ötürü, kurban kesti, fakirlere ekmekler dağıttı. Çünkü beklediği ay, artık bulutlar arasından çıkacaktı.

21002Geceleyin, karar verdikleri o odaya gitti, oturdu. Sadık dostunun sözünde, vaadinde duracağını ümid ederek yana-yakıla beklemeğe başladı.

21003Gece yarısından sonra sevgilisi, vaadinde durdu, söz verdiği gibi çıkageldi.

21004Fakat, kendine gönül veren adamı uyuyor buldu. Onun yeninden bir parça kesti.

21005Henüz, sen çocuksun, şunları al da oyna diye, cebine birkaç ceviz koydu.

21006Âşık, seher vakti uyanınca hemen sıçradı kalktı. Yeninin kesildiğini, cebine de cevizler konduğunu gördü.

21007“Bizim pâdişahımız, baştanbaşa doğruluk, baştanbaşa vefadan ibarettir”, dedi. “Bizim başımıza ne geliyorsa, hep bizden, kendimizden gelir.”

21008Ey uykusuz gönül, biz gerçek âşıklar emniyetteyiz. Çünkü bekçi gibi dam üstünde, elimizde bir sopa, onu yere vurarak beklemekteyiz.

21009Cevizlerimiz kırıldı, şu değirmende öğütüldü, un oldu. Derdimizi ne kadar anlatsak azdır. Bizim vücutlarımız, ilahî sevgi değirmeninde öğütüldü, un oldu.

21010Ey bizi kınayan, bu macerayı ne vakte kadar söyleyip duracaksın? Bundan sonra artık biz deliyiz. Bize az öğüt ver.

21011Ben artık ayrılık sözünü duymak, işitmek istemiyorum. Bunu denedim, ne vakte kadar denemeye devam edeceğim?

21012Coşkunluktan, delilikten başka ne varsa bu yolda insanı haktan uzak düşürür, yabancı hale sokar.

21013Haydi, kalk, o delilik zincirini ayağıma vur. Çünkü ben tedbir zincirini kopardım attım.

21014Fakat o devletli sevgilimin büklüm büklüm saçlarından başka iki yüz dane zincir getirsen ve zincirlere beni vursan, onların hepsini de kırar parçalarım.

21015Kardaşım, aşk ile namus bir araya gelmez. Ey âşık, namusun kapısında durma.

21016Soyunmanın vakti geldi. Şekli sûreti, nakşı bırakayım da baştanbaşa can olayım.

21017Ey utanmanın ve düşünmenin düşmanı, gel, çünkü ben ar ve namus perdesini yırttım, attım.

21018Ey büyücülükte canın uykusunu bağlayan, sen âlemde ne katı yürekli bir sevgilisin, ne merhametsiz bir yarsın.

21019Gel, aşkın gönlünü hoş etmek için, sabrın boğazını yakala da sık.

21020Ey gönlümüze konmuş, gönlümüzü yurt edinmiş dost; ben yanmadıkça, yakılmadıkça aşkın gönlü hiç hoş olur mu?

21021Sen kendi evini yakıyorsun, yak, caiz değildir diyecek kim var? Sana karşı koyacak kim bulunur?

21022Ey mest arslan, şu evi bir hoş yak, aşkın evinin yanık olması, harab olması daha iyidir, daha uygundur.

21023Bundan sonra bu yanık benim için bir gaye, bir emel olacaktır, çünkü, ben bir mumum, mum ancak yanarak aydınlanır, ışık saçar.

21024Kandilin yağını yiyen ulu gibi o da, bu yiyişle toplumun nurunu artırır.

21025Babacığım, bu gece uykudan vazgeç, uykuyu bırak. Bir gece olsun uykusuzların köyüne uğra.

21026Şunlara bir bak mecnun olmuşlar, deli divane olmuşlar, pervane gibi sevgililerine kavuşmak için ölümü göze almışlar.

21027Halkın aşk denizinde batmış gemisine bak. Sanki aşkın boğazı, bir ejderhanın boğazı olmuş.

21028Gizli, görünmeyen, fakat gönüller kapan bir ejderha, dağ gibi kocaman akılları kehribar gibi kapmakta.

21029Hangi Attar’ın aklı, ondan haber aldı ise tablalarını ırmağa döktü. Varını yoğunu aşkı uğruna feda etti.

21030Yürü, yürü, Bu ırmağın, gerçekten de ne eşi vardır, ne de benzeri. Sen, bu ırmaktan ebedî olarak çıkamazsın.

21031Ey yalancı, gözünü aç da bir bak. Ne vakte kadar, sen şunu bilemem, bunu bilemem diyeceksin.

21032Gösteriş, yoksulluk vebasından kurtul, daima diri olan, daima yaratmakta bulunan Hakk’ın cihanına gir.

21033Gir de, görmüyorum sözü, görüyorum sözü olsun. Bilmemeler de biliyorum kesilsin.

21034Bir heyecanın seni sürüklediği mestlikten, kendini kaybetmekten geç de mestlik bağışlayıcı, ilahî heyecan verici ol. Şu renkten renge girişten kurtul, onun istivasına gir, itidaline dâhil ol.

21035Ne zamana kadar, bu mesleğinden, bu kendini kaybetme halinden nazlanacaksın. Yeter artık, her sokağın başında bunca aklını yitirmiş var.

21036Eğer iki dünyada “görünen âlemle, görünmeyen âlem” sevgilinin sermestisi olan âşıklarla dolsa, bunların hepsi de bir sayılır. Fakat o, bir de, hor sayılmaz.

21037Onların bu çokluğu da onlara zarar vermez, onlar çok olmakla da horlanmazlar. Hor olan kimdir? Bedenine tapan cehennemlik.

21038Eğer dünya, güneşin nuru ile dolup taşsa, o nurlu ışık, o sıcaklık hiç hor olur mu?

21039Fakat, bütün bununla beraber, yine de o yücelere çık, salın. Çünkü “Allah’ın yeryüzü geniştir15, sana da râm16 olmuştur.”

21040Her ne kadar bu mestlik, bu kendinden geçiş yüce bir doğana benzerse de kutluluk alanında ondan daha üstün olanlar da var.

21041Yürü, herkesten üstün olmada, ruh bağışlamada, bu günden geçişte, bu mest edişte bir İsrafil ol.

21042Mest olmuş bir kimsenin gönlüne alay etmek düşüncesi gelince, kendine, bunu bilmem, şunu bilmem demeyi huy edinir.

21043Ne sebeple, bunu bilmem, şunu bilmem diyoruz? Bildiğimiz kimseyi söylemek, açığa vurmak istiyoruz da bunun için böyle diyoruz.

21044Bir şeyin varlığını inkar etmek, bir varlığı ispat etmek içindir. Sen inkârı bırak da, söze ispattan başla.

21045Bu yok, o yok sözünü bırak da, var olanı öne sür.

21046Yoğu bırak da, var olana secde et, onu düşün. Babacığım, sen bu konuyu aşağıda gelecek, sarhoş Türkün hikâyesinden öğren.

Mahmur bir Türk beyinin, sabah vakti çalgıcı istemesi. “Cenâb-ı Hakk’ın dostlarına hazırladığı bir şarap vardır. Onu içtiler mi sarhoş olurlar. Sarhoş olunca da tertemiz bir hale gelirler” hadisinin tefsiri

21047Cahil bir Türk seher vakti uyandı. Şarabın verdiği mahmurlukla bir çalgıcı istedi.

21048Can çalgıcısı sarhoşların dostudur. Sarhoşun mezesi de odur, gıdası da, güç ve kuvveti de odur.

21049Çalgıcı, onları sarhoşluğa doğru çeker, götürür. Sonra yine sarhoşluğu ünler, çalgıcının nağmesinden, nefesinden tadarlar.

21050O Hak şarabı, insanı o çalgıcıya, can çalgıcısına götürür. Bu ten şarabı, nağmeyi bu çalgıcıdan dinler.

21051Sözde ikisinin de adı birdir amma, bu Hasan’la o Hasan arasında fark vardır.

21052Söze gelince, arada anlatışta, bir şüphe var. Fakat öze gelince, mânâya gelince, gökyüzü nerede? İp nerede?

21053Sözlerdeki birlik, hep yol kesici, insanı şaşırtıcıdır. Ateşe tapan bir insanla Allah’a inanan bir mü’minin birliği, benzerliği ten bakımındandır.

21054Bedenler, tenler, ağızları kapalı testilere benzerler. Sen testinin içinde olana bak, testiye bakma.

21055O ten testisi, ab-ı hayatla doludur. Bu ten testisi ise ölüm zehiri ile dolu.

21056İçindekine bakarsan, kurtuluş yolunu bulursun, kurtulursun, fakat sadece dışına bakarsan sapıtırsın, yoldan çıkarsın.

21057Sözü, kelimeyi şu beden gibi bil, mânâsı, ne olduğu, can gibi onun içinde saklanmıştır.

21058Ten gözü, daima teni görür. Can gözü ise, hünerlerle, mertebelerle dolu olan canı görür.

21059Bunun gibi, Mesnevî’nin sözlerindeki görünüş, ihtiva ettiği bazı hikâyeler yüzünden, görünüşe bakan yolunu sapıtır. Mânâsını, hikâyelerin ötesinde bulunan hakikatleri göreni ise hidayete erdirir, doğru yolu gösterir.

21060Cenâb-ı Hak da “Bu Kur’ân, gönül yüzünden, bazılarının da yolunu saptırır, azdırır17”, diye buyurmuştur.

21061Allah Allah, ârif bir kimse “şarap”tan bahsetse onu mânâsız sanma, onun nazarında “şarap” bildiğimiz maddî şarap değildir. Ârif için hiçbir şey yok değildir. Her şeyin bir mânâsı vardır.

21062Senin anlayışın, şeytan şarabına benziyor. Rahman şarabına senin aklın ermez. Ve hemen oralara kadar yükselme.

21063Bu ikisi, musiki ile şarap eşdir, eşittir. O, buna koşar gelir, bu, ona koşar gider.

21064Mahmurlar, çalgıcının nefesinden gıdalanırlar. Çalgıcı da musikinin tesiriyle onları meyhaneye götürür.

21065Birinci meyhane, ten meyhanesi, aşk meydanının başı, başlangıç noktası; o ikinci meyhane can meyhanesi de, aşk meydanının sonudur. Gönül, bu aşk meydanının çevgânında topu olmuştur.

21066Tabiatta, tıynette ne varsa kulak o taraftan gelen sesleri duyar. Başa safra vurunca, yanar sevda olur.

21067Ondan sonra bu ikisi de kendinden geçiş âlemine giderler. Orada baba ile oğul birleşir, bir olur.

21068İşte böylece, sevinç ve neşe üzüntü ile barışıp uzlaşınca bizim cahil Türk de çalgıcıları uyandırır.

21069Çalgıcı uyutucu bir beyit okumaya başladı; “Ey yüzünü göremediğim sevgili, bana bir kadeh sun.

21070Sen, benim yüzümsün, hakikatimsin, seni görmezsem şaşılmaz. Yakınlığın son derecesi, şüpheye düşme perdesiyle bürünmedir.

21071Sen benim aklımsın, sen göremezsem buna şaşılmaz. Birbirine benzeyen şeylerin çokluğu yüzünden seni göremiyorum.

21072Sen bana, şahdamarımdan daha yakınsın, sana nasıl seslenebilirim? ‘Ey’ diye sesleniş uzaklarda bulunan için kullanılır.

21073Ben, kıskançlıktan ötürü, yanımdaki sevgiliyi gizlemek için dağlarda, çöllerde seni çağırıp duruyorum.”

Bir körün Hz. Muhammed Mustafa’[a.s.]ın evine gelmesi; (Allah ondan razı olsun) Ayşe’nin körden kaçması, Resul[a.s.]’ın “neye kaçıyorsun? O seni görmüyor ki” demesi üzerine Hz. Ayşe’nin Peygamber’e cevabı

21074Peygamberimiz’in yanına bir kör adam geldi de; “Ey herkesin gönül verdiği, ey herkesin hararetle istediği, aradığı, ey herkese yardım elini uzatan aziz Peygamber”, dedi.

21075“Ben susuzum, su istiyorum. Bütün sular, senin emrinde, sen su emirisin, bana su lütfet, benim susuzluğumu gider.”

21076O kör adam kapıdan girer girmez, Aişe görünmemek için hemen kaçtı.

21077Çünkü o temiz kadın Peygamberin bu husustaki hassasiyetini biliyordu.

21078Kim çok güzelse, onun kıskançlığı da o derece fazla olur. Çünkü kıskançlık, nazdan fazla sevgiden doğar.

21079Kokmuş, çok ileri yaştaki ihtiyar kadınlar, kendi çirkinliklerini, ihtiyarlıklarını bilirler de, kocalarına kuma (eş) alırlar.

21080İki dünyada Ahmedin güzelliği gibi güzellik kimde var? Allah’ın nuru onu süslemede, güzelleştirmede.

21081İki dünyada da nazlanmak ona yakışır. Güneşten de yüzlerce kat nurlu olan o yüce varlığa kıskançlık da layıktır.

21082Ben nurlar saçan topumu Zuhal yıldızına attım. Ey yıldızlar, yüzlerinizi çeviriniz.

21083Eşi benzeri olmayan ışığımda, nurumda yok olunuz. Yoksa nurumun karşısında çok küçük düşersiniz, çok değersiz kalırsınız.

21084Ben her gece keremimden, lûtfumdan kaybolurum. Gider gibi görünürüm.

21085Gider gibi görünürüm ki, siz de bir gececik olsun, bizsiz şu âlemde yarasalar gibi kanat çırpın.

21086Tavus kuşları gibi kendinizi gösterin, kanatlarınızı açın, gururdan sarhoş olun. Kendinizi beğenirsiniz. Baş kaldırarak kurularak yürüyün.

21087Fakat arada sırada çirkin ayaklarınıza bakmayı da unutmayın. “Eyaz”a çarıkları nasıl ışık tuttu yol gösterdi ise, nereden geldiğini ona hatırlattı ise, siz de çirkin yönlerinizi görün de kendinize gelin.

21088Benlik yüzünden, sola sapan cehennemliklerden olmayasınız diye, sizi doğru yola çekip götürmem için, sabahleyin yine yüz gösteririm.

21089Bırak bu sözü. Bu söz uzundur. “Kün” (ol) emrini veren “Uzun söz söylemeyin” diye buyurmuştur.

Hz. Muhammed Mustafa Aleyhisselâm’ın gönlündekini biliyor mu, yoksa söylenen bir sözü mü taklit ediyor diye anlamak için, (Allah ondan razı olsun) Aişe’yi sınaması ve “Neden gizleniyorsun? Gizlenme, kör seni görmüyor ki” demesi

21090Peygamber, Hz. Aişe’yi imtihan etmek için: “O seni görmüyor ki, pek o kadar gizlenme” dedi.

21091Aişe, elleri ile işaret ederek, o beni görmüyor ama, ben onu görüyorum demek istedi.

21092Bu öğüt vericinin sözlerinin teşbihlerle, örneklerle dolu olması, aklın, ruhun güzelliği yüzünden onu kıskanmasından, onu kimseye göstermek istemeyişinden ileri gelmiştir.

21093Bu ruh, bu kadar gizli iken akıl, neden onu bu derece fazla kıskanır?

21094Ey kıskanç huylu akıl, nuru yüzünde parlayan o güzeli kimden gizleyebilirsin?

21095Şu güneş de, yüzünü örtmeden dolaşır, durur. Fakat pak ve üstün olan nuru, göz kamaştıran ışığı yüzüne örtü olmadadır.

21096Ey kıskanç akıl, güneşin bile göremediği güzeli kimden gizliyorsun?

21097Fakat bende öyle bir kıskançlık var ki onu kendimden bile kıskanır, kendimden bile gizlemek isterim.

21098Çok çetin kıskançlık ateşimin tesiriyle iki gözümle, iki kulağım bile benimle cenge girmiştir.

21099Ey can, ey gönül, mademki sende böyle bir kıskançlık var. Hiç olmazsa ağzını yum, söz söylemeyi bırak.

21100Fakat susmadan da korkuyorum. Susarsam, o güneş, bir başka taraftan perdeyi yırtar, görünür diye düşünüyorum.

21101Susmakla, sözümüz daha tesirli olur. Dilsiz, dudaksız konuşmakla duygularımızı daha açık anlatabiliriz. Onu görünmekten kıskanırsak, men edersek, görünmeye olan meyli daha çok artar.

21102Deniz coşunca, coşkunluğunu köpük halinde ortaya kor. Köpürüşü de, “Bilinmeyi sevdim, bilinmek istedim” sırrını açığa vurur.

21103Cenâb-ı Hakk’dan, onun sayısız güzel eserlerinden bahsetmek, Hakk’ın kendi güzelliğini göstermekte olduğu pencereyi kapatmak gibidir. Bu hususta söz söylemek, onun hakikatini göstermeye kalkışmak, O vahdet güneşini, O gerçek güzelliği gizlemek olur ki buna imkân yoktur.

21104Güle karşı, bülbüller gibi öt, şakı, böylece onları oyala, onlara gülün kokusunu duyurma, hissettirme.

21105Onların kulakları, söze takılsın kalsın da akılları güle doğru uçmasın, gülü düşünmesinler.

21106Hele pek nurlu, pek parlak olan bu güneşin karşısında her delil, her kılavuz, hakikatte bir yol vurucudur.

Çalgıcı, Türk beyinin meclisinde şu gazeli okumaya başladı: “Gül müsün, süsen mi, yoksa ay mı? Bilmiyorum ki, bu perişan âşıktan ne istersin? Bilmem ki.” Türk beyi bunu duyunca “Bildiğini söyle be” diye bağırdı. Çalgıcı da ona cevap verdi.

21107Çalgıcı, sarhoş Türk’ün huzurunda nağmelere gizleyerek Elest sırlarını söylemeye başladı.

21108“Bilmem ki sen ay mısın, put musun; bilmem ki benden ne istersin?

21109Bilmem ki sana nasıl hizmet edeyim? Nasıl bir kullukta bulunayım? Susayım mı yoksa sözlerimle seni öveyim mi?

21110Şaşılacak şey şu ki, sen hem benden ayrı değilsin; hem de ben nerdeyim, sen nerdesin bunu bir türlü bilemiyorum.

21111Bilmiyorum beni nasıl çekiyorsun da, bazan karalarda yürütüyor, bazan da karlara buluyorsun.”

21112Böylece, bilmiyorumla söze başladı, bilmiyorum, bilmiyorum demeye devam etti.

21113Bilmiyorum sözü haddi aşınca, Türk’ümüzün sabrı tükendi.

21114Öfkelenip yerinden fırladı, topuzunu çekti, çalgıcının başına dikildi.

21115Bir çavuş, gürzü eliyle tuttu. “Zavallı bir çalgıcıyı öldürmek size yaraşmaz” dedi.

21116Emir, “Şu sayısız tekrarları kafamı şişirdi; bari, ben onun kafasını ezeyim de görsün” diye söylendi.

21117“Ey kaltaban, bilmiyorsan mânâsız şeyler söyleme, biliyorsan ne söyleyeceksen söyle.

21118Ey ahmak, ne biliyorsan onu söyle, bilmiyorum, bilmiyorum deyip durma.

21119Ben, nerdensin, nerelisin diyorumSen, ne Belh’denim, ne Herat’danım. diyorsun.

21120Ne Bağdat’tanım, ne Musul’dan, ne Taraz’dan… Ne, ne diye sözü uzatıp duruyorsun.

21121Nerelisin söyle de kurtuluver. Burada meramını söylemen aptallıktır.

21122Yahut da sana ne içtin diye soruversem, sen ne şarap içtim, ne kebap yedim diyorsun.

21123Ne kavurma yedim, ne tirid, ne de mercimek yedim diyorsun. Bunlardan bana ne? Ne yedin ne içtinse onu söyle, yeter.

21124Sözü geceleyip bu şekilde uzatmakta ne mânâ var?” Çalgıcı, “Benim maksadım gizli de onun için uzatıp duruyorum” dedi.

21125“Sen yok derken varlık senden kaçıyor. Varlıktan, var olandan bir koku alasın diye, yok dedim.

21126Ben bu sazı bilmiyorumla düzene soktum, akort ettim. Ölünce, ölümün sana yaşayışının sırlarını söylemesi gibi.”

Peygamberin “Ölmeden evvel ölün” hadisinin tefsiri

21127Sen, nice zamandan beri can çekişmekte, bela ve ızdırap görmektesin. Fakat hâlâ perde arkasındasın, hâlâ hakikati sezemiyorsun, anlayamıyorsun ki bizim için esas gaye, bizim için asıl olan şey, yaşamak değil ölmektir. Sen ise bir türlü ölemedin.

21128Ölmedikçe can çekişmen bitmez, merdiven olmadıkça dama çıkamazsın.

21129Yüz basamaklı merdivenin iki basamağı eksik olsa, dama çıkmak isteyen dama çıkamaz, dama mahrem olamaz.

21130Yüz kulaçlık ipin, bir kulacı eksik olsa; kuyudaki su kovaya nasıl dolar?

21131Ey emir, son ağırlığı da koymadıkça bu gemi batmaz.

21132Son ağırlığı asıl bil, ne yaparsa o yapar, vesveseler, günâhlar, azgınlıklar gemisini o batırır.

21133Akıl gemisi batınca, insan gökkubbesinin güneşi kesilir.

21134Ölmeden evvel ölmediğin için can çekişmen uzayıp gitti, Ey Taraz mumu, sabahleyin sön, eri, yok ol.

21135Bizim yıldızlarımız gizlenmedikçe bil ki dünyanın güneşi gizlidir.

21136Gürzü, topuzu kendine vur da benliğini paramparça et. Çünkü ten gözü hakikatleri göremez, gerçeği duyamaz.

21137Ey alçak adam, bende, benim hareketlerimde gördüğün benlik, senin benliğinin aksidir. Sen, gürzü, kendi kendine vurmadasın.

21138Kendi aksini, benim sûretimde görmüş, kendinle savaşmak için coşmuş, köpürmüşsün.

21139Kendi aksini kuyunun içindeki suda görmüş de düşmanı sanıp saldıran arslan gibi.

21140Yok demek, şüphesiz var demenin zıddıdır. Yok diyorsun bilmem diyorsun. Böylece sen, bu zıddla, zıddın zıddı olan varı ve varlığı birazcık olsun bilir ve anlarsın.

21141Bu zamanda, zıdda yok demekten başka anlatış çaresi yok. Sen, Allah’a yok demekle onun varlığını belirtiyorsun. Bu dünya hayatında bir an bile yoktur ki bizi şaşırtan, aklımıza çelme takan bir tuzakla karşılaşmayalım.

21142Ey akıllı, fikirli kişi, sevgiliyi örtüsüz, hicapsız görmek istiyorsan, ölmeden evvel öl, Böylece kendi isteğinle ölümü seç de seni sevgiliden ayıran perdeyi yırt, at.

21143Fakat bu ölüm, seni mezara götüren ölüm değildir. Seni değiştiren, seni insanlığa, aşka, nura götüren ölümdür.

21144Erkek, erkeklik çağına girdi, akîl, balîğ oldu mu çocukluk ölür, gider. Çehresinin rengi değişir, güzelleşir.

21145Toprak altın oldu mu, topraklığı kalmaz. Gam, ferahlık haline gelince, insanın kalbine batan keder dikenleri yok olur, gider.

21146 Ey sırlar arayan kişi, bu sebeptendir ki Mustafa: “Sen diri bir ölü görmek istiyor isen” diye buyurdu.

21147Canı göklere yükselmiş, bedeni, diriler gibi yeryüzünde yürüyen bir ölü...

21148Bu anda onun canı yüceleri yurt edinmiş, o öldüğü zaman, onun ruhuna artık, bu âlemden göç etmek yok.

21149Çünkü Hz. Ebu Bekir ölmeden evvel ölmüş, bu âlemden göç etmişti. Bu hal, akılla anlaşılmaz, ancak öldükten sonra anlaşılır.

21150Göçmüş, fakat halkın göçtüğü gibi değil. Bir duraktan bir durağa, göçe, göçe ta on durağa ulaşmış.

21151Kim, yeryüzünde apaçık yürüyüp gezen böyle bir ölüyü görmek isterse,

21152Söyle ona, tertemiz Ebu Bekir’e baksın. O, doğruluğu, iyiliği yüzünden ölmeden evvel ölmüş, mahşere varmış, haşredilenlerin emiri olmuş.

21153Daha bu dünyada yaşarken (sıddıkı) gör de mahşerin gerçek oluşuna inancın artsın.

21154Hz. Muhammed, elde bulunan, görünüp duran yüzlerce kıyametti. Çünkü her sırrı çözüp bağlayış yokluğunda yok olmuştu. Gerçek varlığa ulaşmıştı.

21155Ahmed, bu dünyaya ikinci doğuş mertebesinde olarak gelmiş, onda yüz kıyamet zâhir olmuştur.

21156Ondan kıyameti sorup dururlardı: “Ey yüzlerce kıyamet olan Allah’ın Resulü, kıyamete ne kadar zaman var?” dedilerdi.

21157O, da hal dili ile derdi ki: “Ne tuhaf şey, birisi mahşerden haşri soruyor.”

21158İşte en güzel haberler veren elçi, bu yüzden, ey azizler demişti “Ölmeden önce ölünüz.”

21159Bunun gibi ölmeden önce ölmüşüm de bu adı sanı o taraftan getirmişim.

21160Şu halde kıyamet ol da, kıyameti gör. Bu hal, her şeyi görmede şarttır.

21161İster nurlar olsun, ister karanlıklar, onlar olmadıkça, onların ta kendisi kesilmedikçe onları tam olarak bilemezsin.

21162Akl oldun mu, bütün olgunluğu ile aklı bilirsin. Âşık oldun mu, aşkın insanı ne hale soktuğunu, nasıl yakıp, yandırdığını anlarsın.

21163Bunu kavrayacak idrak olsaydı, bu davanın sesini, delillerini apaçık söylerdim.

21164Bu tarafta marifet inciri çok hakir görülüyor. Eğer bu civara marifet incirini yiyecek bir kuş konuk gelse, ona bu çeşit marifet gıdaları dermek kolay olurdu.

21165Bütün dünyada herkes, erkek olsun kadın olsun her an can vermede ölüp gitmededir.

21166Onların söyledikleri sözleri, ölürken babanın oğluna söylediği vasiyetler say.

21167Onların sözlerini vasiyet say da, bu yüzden sende ibret ve rahmet duyguları uyansın. Nefret, haset ve kin de kalbinden sökülüp atılsın.

21168Hısım ve akrabana, ölüm döşeğinde can çekiştiriyorlarmış gibi için yanarak bak.

21169Gelecek şey, gelmiş çatmıştır. Onu şimdi oluyor farzet. Dostu can veriyor say, yok olmuş bil.

21170Kinin, garazın, bu görüşlere engel oluyor, ibret almanı önlüyorsa garazı, kini kalbinden çıkar, at.

21171Bu fena duyguları kalbinden atamıyorsan, ben acizim, bir şey elimden gelmiyor diye ümitsizliğe kapılma, bil ki aciz olanı bir acze düşüren var.

21172Acizlik bir zincirdir. Birisi gelmiş sana o zinciri vurmuş. Gözünü açıp, seni o zincirle bağlayanı görmen lazım.

21173Ey yaşayış yolunu gösteren Allah’ım, ben hürdüm, neden acizlikle elim, ayağım bağlandı? Hangi günâhımın esiri oldum? Bana acı, beni affet, beni bu zincirden kurtar.

21174Allah’ım, günâh yollarında yürüdüm. Bu yüzden kahrına uğradım. Hüsran içinde kaldım.

21175Senin nasihatlerine kulaklarım sağırmış, put kırıyorum diye davada idim, meğer put yapıyormuşum, haberim yok.

21176Allah’ım, senin güzel eserlerini, sanatını düşünmek farzdır, yoksa ölümü düşünmek mi farzdır? Ölüm, yaprakların sararıp döküldüğü sonbahara benzer. Hâlbuki sen, yaprakların köküsün.

21177Senelerden beri şu ölüm davulcuğunu çalar durur. Fakat sesler, senin bir kulağından girer, öteki kulağından çıkar gider.

21178İnsan, can verme çağında “ah ölüm” diye söylenir. Ey zavallı, ölüm, şimdi mi seni uyandırdı. Kendine gelirdi?

21179Ölümün nara atmaktan boğazı yırtıldı, dövmekten davulu patladı.

21180Sen ise, ne ecelin sesini duydun, ne davulunu işittin. İnce eledin, sık dokudun. Ölümün ne olduğunu can boğaza gelince şimdi anladın, yazıklar olsun sana.

Ömrü boşa geçirip tam can verme çağında, o darlık zamanında tevbe etmeğe başlamak, her yıl Halep’deki Şia’nın âşura günlerinde Antakya kapısında yas tutmasına benzer. Garip bir şair, yoldan gelmişti de “bu gürültü, bu feryat nedir, kime yas tutuluyor” diye sormuştu

21181Aşure günü18 bütün Halepliler, Antakya kapısına gelirler. Akşam oluncaya kadar orada kalırlar.

21182Erkek, kadın büyük bir kalabalık orada toplanır. Peygamberin torununun ve onun ailesinin yasını tutardı.

21183Aşura günü, Şiiler Kerbela vakası için ağlar, feryad ederlerdi.

21184Peygamber soyunun Yezid’den Şimr’den19 gördüğü zulümleri, geçirdikleri imtihanı sayar dökerlerdi.

21185Naraları bütün ovayı, çölü kaplar, seslere ses katardı.

21186Garip bir şair, aşura günü yoldan gelmişti, O feryad ve figanı duydu.

21187Şehri bıraktı, kalabalığın bulunduğu tarafa gitti. O feryadın, o matemin sebebini anlamak istedi.

21188“Bu gam nedir, kime yas tutuyorsunuz?” diye soruşturmaya başladı.

21189“Bu ölen herhalde büyük bir reis olacak, böyle bir kalabalık rastgele bir kişi için olamaz.

21190Bu ölen kişinin adını, lakaplarını bana söyleyin, ben buraları bilmeyen bir garibim, sizse buralısınız.

21191İsmi ne idi? Ne ile uğraşırdı? Nasıl adamdı? Vasıflarını söyleyin de onun iyiliklerine ait bir mersiye söyleyeyim.

21192Ben şairim, bir mersiye yazayım da buradan bir azık, bir yiyecek elde edeyim” dedi.

21193Bu sözleri duyanlardan biri, şaire: “Sen deli misin? Yoksa sen Şii değilsin de ehlibeyt düşmanı mısın?” dedi.

21194“Aşura günü, şehid olan o büyük varlık için o gün yas tutmanın yüz seneden daha değerli olduğunu bilmiyor musun?

21195Mümin nazarında bu kıssa, bu derece hiç değersiz olur mu? Bir mümin Hz Muhammedi ne kadar çok severse onun ciğerparesi olan Şehid-i Kerbela Hüseyn Radiyallahü Anh’ı kadar sevmesi gerekir.

21196Mü’minin nazarında tertemiz ruha matem tutmak, yüzlerce Nuh tufanından daha meşhurdur.”

O şairin Halep’deki Şiileri kınamak için birkaç dokunaklı söz söylemesi

21197Şair, “doğru” dedi, “Fakat Yezid’in devri nerede, bu facia ne vakit olmuş? Bu haber buraya ne kadar geç gelmiş?

21198Körlerin gözleri bile o kötülükleri, o faciayı gördü. Sağırların kulakları bile Kerbela’da olup bitenleri işitti.

21199Siz, şimdiye kadar uyuyor mu idiniz ki; faciayı yeni mi duydunuz ki, yas tutuyor, elbiselerinizi yırtıyorsunuz?

21200Ey uyuyakalanlar, ey gaflet uykusuna dalanlar, Hz. Hüseyin’e değil, asıl siz kendinize yas tutun. Çünkü içine düştüğünüz bu ağır gaflet uykusu sizin için kötü bir ölümdür.

21201Hz. Hüseyin’in ruhu, Hakk’a mensub olan o yüce ruh, beden zindanından kurtuldu. Ne diye elbisenizi yırtıyor, elinizi ısırıyorsunuz?

21202Hz. Hüseyin ve etrafında bulunanlar, dini mübinin en ileri gelenleri hükümdarları idiler. Onlar, esirlik bağlarını kopardılar, zincirleri kırdılar, onlar için matem değil, mutluluk neş’e, sevinç vakti geldi.

21203Onlar, tomruğu, zinciri koparıp attılar. Devlet sarayına uçup gittiler.

21204Onların halinden zerre kadar, haberin olsaydı, bilirdin ki bu gün, onların saltanat günü, güzellik günü, pâdişahların pâdişahı oluş günü.

21205Haberin yoksa yürü git, kendi haline ağla, feryad et. Çünkü sen, ahirete göçmeyi, dirilip haşrolmayı inkâr ediyorsun.

21206Kendi yıkık gönlüne, yıkık dinine ağla, feryad et. Çünkü senin gönlün şu eski ve köhne dünyadan başka bir şey görmüyor.

21207Eğer gönlün, iyi insanların, öteki âlemde kavuşacakları devlet ve saadeti görüyorsa, neden o tarafa yiğitçe yürümüyor? Niçin Hakk’a itimad ve tevekkül kılmıyor? Niçin kendini ona vermiyor Neden kalbini ma’nen zenginleştirerek hırs ve sum’dan çekinmiyor?

21208Nerede, imanın yüzüne düşürdüğü nur? Nerede dinin sana lütfettiği mutluluk? Allah’ın lûtuf ve ihsan denizlerine daldığı halde, neden elin avucun boş? Nerede cömertlik?

21209Irmağı gören suyu esirgemez; hele o denizi, o bulutu görmüşse.

Cenâb-ı Hakk’ın rızk verici olduğunu, rahmet hazinelerini göremeyen haris adam, büyük bir harman yerinde, o harmanın büyüklüğünü görmeyip de bir tek buğday tanesini, çalışarak, titreyerek acele ile götürmeye uğraşan bir karıncaya benzer

21210Karınca, hoş harmanları görmez de, tek bir buğday tanesinin üstüne titrer.

21211Harmanda yatan o koca buğday yığınını görmez de, bir tek buğday tanesini, hırsla, korku ile götürmeye uğraşır.

21212Harman sahibi, onun telaşını, korkusunu görür de, “Ey körlükten bir şey görmeyen, zavallı karınca”, der.

21213Sen bizim harmanlarımızdan ancak tek bir buğday tanesini görmüşsün, canla, başla o bir tek buğdaya sarılmışsın.

21214Ey görünüşte bir zerre olan varlık, Zühal yıldızına bak. Sen, topal bir karıncasın. Git de Süleyman’ı gör.

21215Sen, şu görünen bedenden ibaret değilsin. Sen, o gözsün, o görüşsün. Eğer sen, sende bulunan canı görürsen, bedenden cisimden kurtulursun.

21216İnsan, gözdür, görüştür. Geriye kalan kısmı, ettir, deridir. İnsanın gözü neyi görürse, değeri o kadardır.

21217Bir küpün gözü hep denizde olsa, deniz suyu ile dolup taşsa, öyle güçlenir ki bir küp olduğu halde dağı bile suya boğar.

21218Küpün gönlünden denize bir yol açılmışsa, küp, ırmaktan da üstün olur.

21219Bu sebepledir ki “kul”(söyle) emri, denizin emridir, emri Ahmed Aleyhisselam verse dahi, gerçekte bu emir denizin Hakk’ın emridir.

21220Hz. Peygamberin sözlerinin hepsi hakikat denizinin incileridir. Çünkü onun mübarek gönlü hakikat denizi ile birleşti.

21221Denizin bunca lûtfu, ihsanı, bizim küpümüzden meydana gelirse, bir balığın içine bir denizin sığmasına hiç şaşılır mı?

21222Duygu gözü, gelip geçici şekle, nakışa kapılmış, dönmüş kalmıştır. Sen onu geçip gidiyor görmedesin, hâlbuki o yerindedir, o geçip gitmiyor.

21223Bu ikilik, şaşı gözün görüşünden doğar. Yoksa evvel, âhirdir, âhir de evveldir.

21224Yukarki beyitlerde geçen aklın alamadığı bilgiler nasıl öğrenilir? Mânevî, ruhanî dirilişten sonra bu anlaşılır. Sen maddî olarak ölmeden evvelki dirilmeyi ara. Öldükten sonraki dirilmenin sözünü az et.

21225Öldükten sonra dirilmenin şartı, önce ölmektir. Çünkü dirilmek, ölümden sonra olur.

21226Cümle âlem, yok olmaktan korktukları için, yolunu şaşırmıştılar. Aslında, yokluk, insanları selamet, kurtuluşa kavuşturan sığınılacak bir yerdir.

21227Biz ancak bâtıl, sahte, yalancı âlemi terk ederek, hakiki, gerçek âlemi bulabiliriz, cismanî arzularımızla, şehvet duygularımızla barışmayı bırakarak hakikî barışa, huzura kavuşuruz.

21228Gerçek varlığı, ancak bu fani varlığı terk etmekle bulabiliriz. Maddî arzularımızdan, şahsi menfaatlerimizden vazgeçmedikçe hakikat elmasını yiyemeyiz.

21229Ey en güzel yardımcı olan Allah, aslında yok olan şu fani âleme takılmış olan gözlerimizi, görünmeyen gerçek âlemi görür bir hale getirmeğe senin gücün yeter.

21230Yokluktan gelen, yok iken yaratılan göz, gerçek varlığın zatını tamamıyla görmez hale gelmiştir.

21231Allah’ın lûtfu ile iki gözün görüşü değişir, nurlanırsa bu düzenli dünyayı, kıyamet kopmuş da, insanlar mahşerde toplanmışlar gibi görür.

21232Mecazi ölümü tatmadan evvel, anlayışları kıt olan ham kişilere, bu hakikatler noksan göründü. Bu sebeple, bu gerçekleri hayatta iken, görüp anlamak onlara haram oldu.

21233Hak cömerttir amma, güzel cennetlerin ni’meti, cehennemlik kişiye haram edilmiştir.

21234O günâhkâr, ahde vefa edenlerden olmadığı için cennetin balı ona acı gelir.

21235Dünya halkı, dünyaya bağlı kişiler, hakikat pazarlarında, mânâ tüccarlarından bir şey almak istemezlerse, onlara gerçek bir müşteri olmazlarsa satış olur mu?

21236Bazen alıcı olmadan da mallara bakılır. Sadece mala bakmakla iktifa eden o ahmağa mal satılabilir mi? Zaten onun, sizin mânevî malınızı almaya kabiliyeti de yoktur.

21237Bu kaça, şu kaça diye sorar durur. Bu sormakta vakit geçirmek, alay edip eğlenmek içindir.

21238O can sıkıntısından ötürü, senden kumaş ister durur. O, ciddi bir müşteri değildir, o kumaş aramıyor.

21239Kumaşa yüz kere bakar, yine beğenmez geri verir, Onda kumaş alacak hal yok, o rüzgâr ölçüyor.

21240Nerde ciddi bir müşterinin gelişi, alışverişi, nerde bir serserinin alayı, gönül eğleyişi?

21241Cepte bir metelik bile yok, ne ile cübbe alacak? O gönül eğlendirmek için dolaşıp duruyor.

21242Alışveriş için bir sermayesi yok, artık onun çirkin suratı, alayı ne oluyor?

21243Bu fani dünya pazarında sermaye altındır. Öteki dünyanın sermayesi de aşktır, ağlayan iki gözdür.

21244Elinde parası olmadan, pazara gidenin ömrü boşuna geçer, pazardan eli boş döner.

21245Kardaşım, sen nerede idin? Hiçbir yerde... Yemek için ne pişirdin? Hiçbir şey?

21246Gerçek bir müşteri ol da, sana mânevî bir şeyler vereyim, Haktan, hakikatten bahsedeyim. Ruhanî cevherlere gebe olan gönlüm, sana mânevî lâl (inci), ilâhî inciler doğursun.

21247Müşteri, gevşek, soğuk bile olsa, sen onu dine davet et, çünkü böyle buyrulmuştur.

21248Doğan kuşunu uçur, mânâ güvercinini, ruh güvercinini yakala. İnsanları Hakk’a davet ederken Nuh’un yolunu tut. Yılmadan sırla uğraş.

21249Allah aşkı için çalış, Allah için hizmette bulun, halkın kabul etmesi ile, reddetmesiyle senin ne işin var?

Birisinin boş bir sarayın önünde gece yarısı davul çalması, komşunun “Daha gece yarısı, sahur vakti değil. Bir de bu evde kimse yok, kimin için davul çalıyorsun” demesi, davulcunun cevabı

21250Birisi, bir kapının önünde sahur davulu çalıyordu. Ev, büyük bir evdi. Sahibi de büyüklerden birisi idi.

21251Gece yansı, aşkla, şevkle davulu çalarken, birisi ona dedi ki: “Ey bir karşılık, bir yardım bekleyen davulcu,

21252Önce, şu davulu sahur vaktinde çal. Gece yarısı, onu bunu rahatsız etmede bir mânâ var mı?

21253Ey davul çalmaya hevesli kişi, bir de şunu anla ki bu evde kimsecikler yok.

21254Burada şeytandan, periden başka kimse yok. Zamanını ne diye boş yere harcarsın?

21255Davulu birisi duysun diye çalıyorsan, duyacak kulak nerede? Anlamak için akıl gerek, akıl kimde var?”

21256Davulcu, “Sen, söyleyeceğini söyledin, ya”, dedi “Şimdi bu değersiz kuldan cevabını işit de şaşırıp kalma, üzüntüden kurtul.

21257Şu saat, şu an senin için gece yarısı amma, benim için eğlence, neşe zamanı.

21258Her kırıklık, her üzüntü, benim için mutluluk oldu. Bütün geceler, gözüme gündüz kesildi.

21259Ey akıllı kişi, Nil nehrinin suyu, senin gözüne kan gibi görünür amma, bana öyle görünmez. Benini gözümde o, kan değildir sudur.

21260Bildiğin demir, tunç, senin için demirdir, tunçtur. Fakat Dâvûd Peygamber’in eline gelince onlar yumuşar, mum kesilir.

21261Sana göre dağ, pek ağırdır, cansızdır, Fakat Dâvûd Peygamber’in sesine ses katan usta bir çalgıcıdır.

21262Sana karşı, küçük, kırık taş parçaları, susarlar, fakat Hz. Muhammed’in önünde fasih bir dille Allah’a hamd ederler.

21263Sana göre, Medine’de Mescid-i Nebevi’deki hurma kütüğü cansızdır, ölüdür. Fakat o kütük, Hz. Muhammed’e âşık olmuş, gönlünü kaptırmıştı.

21264Cihanın bütün cüzleri, parçaları bilgisiz halka göre ölüdür. Fakat Hakk’a karşı canlıdır, bilgi sahibidir, O’na ram olmuştur.

21265‘Bu evde kimse yok, ne diye davul çalıyorsun?’ dedin.

21266Bu halk, Allah rızası için altınlar harcarlar, yüzlerce hayırlı eserlerin temelini atarlar, mescidler yaparlar.

21267Kendinden geçmiş Hak âşıkları gibi, pek uzun olan Hac yollarına düşerler, mallarını bedenlerini harcarlar, Kâbe’ye varırlar.

21268Onlar, hiç, Kâbe’de kimse yok derler mi? Ev sahibi, ev içinde gizlenmiş cana benzer.

21269Allah nuru ile nurlanan kişi, dostun evini boş görmez, dopdolu görür.

21270Adamlarla dolu, içi kalabalık nice saraylar vardır ki, işin sonunu görenlerin gözlerine bomboş görünür.

21271Kimi ister isen, Kâbe’de ara da, o hemen, senin gözünün önünde belirir.

21272Bütün varlıkların en güzeli, en üstünü olan (kamil insan)ın gönlü, nasıl olur da Allah evi olmaz. Bomboş bulunur?

21273Başka insanlar, dünyevî ve uhrevî bir ihtiyaç için Kâbe’ye giderler. Hâlbuki (kâmil insan) daima evrada hazır bulunur, onun için Kâbe’nin kapısı daima açıktır.

21274Hacca gidenler, neden hiçbir ses duymadan, hiçbir cevap almadan “Lebbeyk, lebbeyk” diye çağırırlar. Onlar neden; durmadan (lebbeyk) diyoruz diye düşünürler mi?

21275Hakikatte; Hacca gidenlere, şu (lebbeyk) demeyi nasip ediş, onlara bu lûtuf ve ihsanda bulunuş her lahza Allah’tan gelen bir sestir.

21276Ben de kokusundan anladım ki; bu köşk, bu saray, can meclisinin kurulduğu yerdir, bu sarayın toprağı kimyadır.

21277Bakır gibi değersiz olan varlığımı ömrüm olmadıkça onun lûtuf ve himmet kimyasıyla altına çevirmeye uğraşıyorum. Kusurlarımdan kurtulup iyi insan olmaya çalışıyorum.

21278Bu çeşit sahur davulu çalınışından denizler coşarak inciler saçacak, bağışlarda bulunacak.

21279Halk, Allah yolunda savaşa katılırlar, canlarını tehlikeye atarlar.

21280Birisi belalara katlanmakta Eyüb’e benzer, Öbürü felaketlere sabretmekte Yakub’u hatırlatır.

21281Yüz binlerce halk susuzdur, muhtaçtır, yoksuldur. Allah için ümide düşer, çalışır, çabalar.

21282Ben de suçları bağışlayan Allah için bu kapıda davul çalıyorum, benim de ümidim onda.

21283Altını kazanmak için müşteri mi istiyorsun? Allah’tan daha iyi müşteri var mı?

21284Senin malından pis bir dağarcık alır, karşılığında sana, kendi nuru ile nurlanmış bir gönül ışığı verir.

21285Gerçekte yok olan, bir teni alır, hayâlimizin ve vehmimizin idrak edemeyeceği, ulaşamayacağı bir sultanlık ihsan eder.

21286Birkaç damla gözyaşı alır, şekerlerin, balların bile hissettiği Kevser’i bağışlar.

21287Sevdalarla, ızdıraplarla dolu olan ahları alır, her ah’a karşılık yüzlerce yüksek mevkiler, faydalı makamlar verir.

21288Gözyaşı bulutlarını sürüp götüren ah rüzgarları yüzünden Halil İbrahim’e “Çok ah çeken” adını verdi.

21289Aklını başına al da, şu eşi, benzeri bulunmayan, alışverişi durmayan pazarda eskileri sat da peşinman sultanlığını elde et.

21290Eğer sana, bir şüphe bir endişe, bir kaygı gelir de yolunu keserse alışverişte bulunan peygamberleri düşün, onları kendine örnek edin.

21291Pâdişahlar pâdişahı olan Allah, onların bahtlarını öyle yüceltti, öyle arttırdı ki, onların mallarını, mülklerini dağlar bile çekemez oldu.

Bilâl, Arabistan sıcağında Mustafa Aleyhisselâm’ın sevgisi ile Allah birdir, Allah birdir” derdi. Efendisi imansızlık gayretiyle kuşluk zamanları onu, güneş altında diken dalı ile döverdi. Bilâl’ın teninde açılan yaralardan kan fışkırırdı. Fakat o, kendisinde olmaksızın yine de: “Allah birdir, Allah birdir” derdi. Nitekim başka dertliler de, ellerinde olmaksızın inlerler. Bilâl aşk derdi ile dolu idi, o yüzden dikenlerin derdinden kurtulmayı aklına bile getirmiyordu. Firavunun sihirbazları, Cercis Peygamber ve daha sayısız erler gibi kahramanca acılara katlanıyordu.

21292Bilal, tenini, dikenli kamçılara feda etmişti. Efendisi onu yola getirmek için dövüp duruyordu.

21293“Niçin Ahmed’i anıyorsun, sen kötü bir kölesin, neden benim dinimi inkâr ediyorsun” diyordu.

21294Kızgın güneş altında onu diken dalı ile döverdi. O da övünerek “Allah birdir” derdi.

21295Sonunda, bir gün Ebu Bekir Sıddık oradan geçiyordu. Onun “Allah birdir” demesi kulağına geldi.

21296Gözleri yaşla doldu. Gönlüne bir ateş düştü. Onun “Allah birdir” demesi ona yabancı gelmedi. O sözden bir dost kokusu aldı.

21297Ondan sonra Bilal’i yalnız gördü. Ona nasihat etti. “Yahudilerden, inancını gizli tut” dedi.

21298“Allah, gizli şeyleri bilir. İtikadını gizle” dedi. Bunun üzerine Bilal; “Ey büyük insan, huzurunda tevbe ettim, buyurduğun gibi inancı açığa vurmayacağım” dedi.

21299Ertesi gün Sıddık, bir iş için, önünden acele olarak geçiyordu.

21300Yine, Bilal’in “Allah birdir” demesini duydu. Dikenli dalla dövülüşünü, yaralanışını gördü. Yine gönlüne bir ateş düştü.

21301Ona tekrar nasihat etti. O da yine tevbe etti. Fakat Muhammed’in aşkı geldi, onun tevbesini yedi, bitirdi.

21302Bu çeşit tevbe edişi, o kadar çoğaldı, o kadar tekrarlandı ki tevbeden bıktı.

21303İnancını büsbütün açığa vurdu, tenini belanın, ızdırabın kucağına attı. “Ey Muhammed, ey tevbelerin düşmanı” diye niyazda bulundu.

21304“Ya Muhammed, tenim, damarlarım, seninle dolu. Bu bedene tevbe nasıl sığar?

21305Bundan böyle tevbeyi gönlümden çıkarayım, kovayım. Fakat ebedî hayattan nasıl olur da tevbe edebilirim?

21306Aşk, kahredicidir. Ben de aşk tarafından kahredilmiş bir kimseyim. Ben aşkın acılığı ile şeker gibi tatlılaştım.

21307Ey hızlı esen rüzgâr! Ben, senin önünde bir saman çöpüyüm. Nereye düşeceğimi ne bileyim?

21308İster Hilal olayım, ister Bilal. Ben koşuyor, senin güneşine uyuyorum.

21309Ayın yuvarlak bedir halinde oluşu ile, zayıflayıp, eriyerek hilal haline gelmesinin ne ehemmiyeti var? O, güneşin arkasına düşmüş gölge gibi koşar durur.

21310Kazaya, kadere karşı, bir karara varmaya çalışan kişi, aczi karşısında gülünç vaziyete düşer.

21311Bir saman çöpü olup rüzgârın önüne düşmek, hem de bir kararda durmayı istemek, kıyamet koptuğu zaman işe güce kalkışmak bu nasıl mümkün olur?

21312Ben aşkın elinde, dağarcıktaki kedi gibiyim. Bir an yukarı çıkmada bir an aşağı düşmedeyim.

21313O, beni başının üstünde döndürüp durmada. Ne aşağıda kararım var, ne de yukarıda.

21314Âşıklar, dehşetli bir sele düşmüşlerdir, aşkın kazasına gönül koymuşlardır. Aşkın takdirine razı olmuşlardır.

21315Değirmen taşı gibi, gece gündüz dönüp dururlar. Ağlarlar, inlerler, bir kararları yoktur.

21316Değirmen taşının dönmesi, ırmağın akışına şahittir. Hiç kimse bu ırmak duruyor diyemez.

21317Arktaki ırmak suyunu görmüyorsan, gel de değirmen taşının döndüğünü seyret. Gizli sevgiliyi göremiyorsan onun eseri olan göklerdeki dünyaların dönüşünü seyret.

21318Feleğin aşkı yüzünden bir kararı, bir durup dinlenmesi yoktur. Ey gönül, sen de durup dinlenmeyi arama, yıldız gibi dön, dolaş.

21319Hangi dala el atsan aşk o dalı kırar, neye yapışsan aşk, o şeyi koparır.

21320Kaderin, her şeyi döndürdüğünü görmüyorsan, unsurların coşuşunu, dönüşünü seyret.

21321O çerçöpün, o köpüklerin dönüşü, kadri yüce denizin coşup köpürmesindendir.

21322Başı dönmüş, hırçın rüzgârın gürlemesini seyret de onun emrine uymuş olan deniz dalgalarının coşup, köpürüşünü gör.

21323Güneşle ay, iki değirmen öküzü dönüp dururlar, çevreyi korurlar.

21324Yıldızlar da evden eve, burçtan burca koşarlar. Her kutluluğun, her kutsuzluğun bineği olurlar.

21325Gökteki yıldızlar bize çok uzak olduklarından, duygularında tembel ve gevşek olmasından ötürü onların hakikatini bilemezsin.

21326Bizim, göz, kulak, akıl-fikir yıldızlarımızda, gece nerede, uyanıkken nerede?

21327Kimi kutluluktadır, kimi sevdiği ile buluşmakta, gönül hoşluğuna ulaşmaktadır. Kimi de ayrılık mutsuzluğunda kendinden geçmiştir.

21328Ay da, gökyüzünde böyle dönüp durdukça bazan yüzü kabarır, bazan da nurlar saçar.

21329Bazan balla süt gibi tatlı, hoş bahar olur, lâtif, güzel yaz gelir. Bazan da ısırıcı soğuklar, dondurucu kar, suçluları cezalandırıyormuş gibi hükmünü icra eder.

21330Bütün varlıklar, onun çevganının önünde bir top gibidir. Onun çevganına uyar, o çevgana secde eder.

21331Ey gönül, sen de bu yüz binlerce varlığın bir parçasının. Nasıl olur da onun hükmüne karşı kararsız bir hale gelmezsin?

21332Bir at gibi onun emrine uy. At bazan ahırda mahpustur, bazan gezer, dolaşır.

21333Seni, mıhına bağlarsa bağlan. Bağını çözerse gez dolaş.

21334Güneş, gökyüzünde eğri büğrü gidince yüzünü karartır, onu bir tutulmaya uğratır.

21335Sen de aklını başına al da zeneb noktasına20 gelme de kazan gibi yüzün kararmasın.

21336Buluta da, öyle gitme, böyle git diye ateşten kırbaç vururlar.

21337Filan ovaya yağmur yağdır, buraya yağdırma. Kulağını aç diye kulağını bükerler.

21338Senin aklın güneşten de üstün, ondan artık değil ya, düşünemediğin fikre takılıp kalma.

21339Ey akıl, adımını eğri atma da tutulmaya uğrama.

21340Suçu az olunca, güneşin yarısını tutulmuş, yarısını tutulmamış, nur saçar görürsün.

21341Cenâb-ı Hakk, “Kulum, suçun ne kadarsa seni o kadar tutarım. Suça verilen ceza, suç miktarıncadır” demek ister.

21342İster iyi olsun, ister kötü. İster açık işlensin ister gizli... Biz her şeyi işitiriz, görürüz.

21343Babacığım, bunu bırak, nevruz oldu. Halk Allah’ın lûtfuna mazhar oldu. Herkesin ağzına tat geldi.

21344Bizim deremizde can suyu tekrar akmağa başladı. Pâdişahımız tekrar mahallemize geldi.

21345Baht salına salına gezmeğe başladı. Eteğini sürüyerek dolaşıyor. “Tevbeyi bozma zamanı geldi” diye sesleniyor.

21346Yine tevbeyi sel aldı götürdü. Yine bekçi uykuya daldı, fırsat elverdi.

21347Her mahmur şarabı içti, mest oldu. Biz bu gece elbisemizi rehin vereceğiz.

21348O cana can katan, lâl rengindeki can şarabının yüzünden, lâl içinde lâl olduk, lâl içinde lâl olduk.

21349Yine gönül aydınlatan meclis, şenlendi, neşelendi. Kalk kem göz değmesin diye ocağa çörek otu at.

21350Neşeli sarhoşların naralarını işitirim. Ey sevgili, ben zaten ebedî olarak böyle olmasını istiyorum, bana bu lazım.

21351İşte şurada Hilal, Bilal’a dost oldu. Dikenli dalların Bilal’in teninde açtığı yaralar, ona güllük, gülistanlık kesildi.

21352Tenim, diken yaralarından kalbura döndü amma canım da, bedenim de mutluluğun gül bahçesi haline geldi.

21353Tenim, o Yahudinin dikenleri ile, fakat canım, seven, sevilen Allah’ımın yerlere serilmiş, yakılıp yıkılmış, kendinden geçmiş, bir mesti.

21354Canıma, bir can kokusu geliyor, şefkatli, merhametli sevgilimin kokusunu alıyorum.

21355Mustafa mi’racdan geldi. Ne mutlu Bilal’ına ne mutlu.”

21356Ebu Bekir Sıddık, bu samimi ve imanlı itirafları, doğru sözleri, doğru özlü Bilâl’den duyunca onun tevbesinden ümidi kesti.

Sıddık[r.a.]’nın, Bilâl’in başından geçenleri, Mustafa Aleyhisselâm’a anlatması, Bilâl[r.a.]’nın “Allah birdir, Allah birdir” dedikçe, Yahudilerin kinlerinin daha fazla arttığını ve ona daha fazla zulmettiklerini haber vermesi ve Bilâl’in Yahudilerden satın alınması için meşverette bulunmaları ve karara varmaları oldukça mühim olaylardan birisidir.

21357Ondan sonra Sıddîk, Mustafa Aleyhisselam’ın huzuruna çıktı, Vefalı Bilâl’ın halini anlattı.

21358Dedi ki: “O felekleri ölçen, çevik kanatlı mübarek varlık, şu anda senin aşkına düşmüş, senin tuzağına tutulmuştur.

21359Sultanın doğanı, o kuzgunların işkencelerine maruz, o büyük define pisliklere gömülmüş.

21360Kuzgunlar, doğana cevrediyorlar, sitemde bulunuyorlar, suçsuz olduğu halde kanatlarını yoluyorlar.

21361Onun cürmü, suçu, ancak doğan kuşu olması… Zaten Yusuf’un güzel oluşundan başka ne suçu vardı.

21362Kuzgunların yeri harabelerdir. Onun içinde doğana Yahudi eziyeti ederler.

21363Neden o diyarı hatırlıyorsun yahut niçin pâdişahın köşkünü, kolunu, bileğini aklına getiriyorsun?

21364Kuzgunların köyünde boşboğazlık ediyorsun, bizi fitnelere kargaşalıklara düşürüyorsun.

21365Göklerin üstünde bulunan “esir tabakası” bile bizim yükseklerdeki yuvamızı kıskanırken, sen oraya harabe/yıkık yer diyorsun, ovayı hor görüyorsun.

21366Galiba, deli oldun da, kuzgunların, seni kendilerine pâdişah yapmalarını, sana uymalarını istiyorsun.

21367Vehme, sevdaya tutulmuş, kuzgunların yuvalarında dönüp dolaşıyorsun, sonra “puçunta” (yıkık yer) adını takıyorsun.

21368Ey kötü huylu, senin başına o kadar vuracağız ki, sonunda delilikten vazgeçecek, bu saçma sözleri bırakacaksın.

21369Doğuya karşı onu çarmıha geriyorlar, çıplak bedenini diken dalları ile dövüyorlar.

21370Teninin yüz yerinden kanlar fışkırdığı halde o, yine “Allah birdir” diyor, başını yere koyuyor.

21371“Dinini gizle, sırrını bu lanetlenmiş Yahudilerden sakla” diye nasihatler ettim.

21372Âşık olmuş, kıyamet kopmuş, ona, tevbe kapıları kapanmıştır.

21373Hem âşıklık, hem tevbe, hem de sabredebilmek, bu imkânsız bir şeydir.

21374Tevbe küçük bir kurtcağız, aşk ise ejderha gibidir. Tevbe, halkın sıfatı, aşk ise Allah’ın sıfatıdır.

21375Aşk, kimseye niyazı ve ihtiyacı olmayan Allah’ın sıfatlarındandır. Ondan başkasına âşık olmak geçici bir hevestir.

21376Çünkü, mecazi aşk dıştan süslüdür, güzel görünür, dışı nur saçar. İçi dumanla doludur.

21377Nur gitti de duman meydana çıktı mı, mecazî aşk solar, donuverir.

21378O mânâ güzelliği döner, aslına gider. Beden, ten, kokmuş bir halde rezil ve rüsvay olur kalır.

21379Ayın nuru, döner aya gider, duvara vuran ışığı aslına gidince duvar simsiyah kesilir.

21380Duvar nursuz kalınca, onunla bir güzellik, o ışık olmayınca sudan, topraktan başka bir şey değildir O nursuz kalınca şeytana döner.

21381Kalp altın üstündeki altın yaldız, döner madenine gider orada birleşir.

21382Rezil, rüsvay olan bakır da duman gibi ortaya çıkar. Bu sebeple, ona gönül verenin de yüzü kararır.

21383Mana gözleri açık olanlar, altın madenine âşık olurlar. Bu yüzden aşkları her gün bir kat daha artar.

21384Çünkü, altın madeninin hasiyyetini, tefrik ve temyiz hususunda ona kimse karışamaz, altınlıkta ona ortak yoktur. Merhaba ey katkısız, hilesiz, şüphesiz altın madeni.

21385Kim kalb altını, has olmayan, karışık, hileli olan altını, altın madenine eş sayarsa, altın, mekânsızlık madenine dönüp giderse.

21386Âşık da, mâşuk da, (seven de, sevilen de) ızdıraptan ölü haline gelirler, ikisi de suyu çekilmiş göldeki balığa dönerler.

21387Allah aşkı, Rabbe ait olan aşk, yücelik, kemal güneşidir. Emr, O’nun nurudur. Halk ise gölgelere benzer.

21388Peygamber Efendimiz çok yukarılarda geçen Bilal Habeşî’nin hikâyesini duyunca, bir hoş oldu, içi ferahlıkla doldu. Ebu Bekir de Peygamberimiz’in hoşlandığını görünce, daha fazla söz söylemeye başladı.

21389Mustafa[s.a.] gibi bir dinleyiciyi bulunca, bedenindeki her kıl, ayrı bir dil kesildi.

21390Mustafa[s.a.] “Peki dedi şimdi buna çare bulalım. Ne yapalım?” Ebu Bekir, “Bendeniz, onu satın almak istiyorum” dedi.

21391“Bilal’in efendisi, sahibi ne paha biçerse biçsin zarara ziyana bakmadan, parasını verip onu alacağım.

21392Çünkü Bilal, yeryüzünde Cenâb-ı Hakk’a gönül vermiş, O’nun kulu, kölesi olmuş, bu yüzden de, Allah düşmanlarının hışmına uğramış, işkencelerine tabi tutulmuştur.”

Mustafa Aleyhisselam’ın, Ebu Bekir Sıddık Radiyallahu Anhü’ya “Sen Bilal’e müşteri olunca benim vekilim ol, onların isteyecekleri paranın yarısını benden al” demesi

21393Mustafa, Ebu Bekir’e, “Ey çok sevap kazanmak, mânevî derecelere ulaşmak isteyen aziz dost! Bu alışta ben de sana ortak oluyorum” dedi.

21394“Benim vekilim ol, müşteri ol. Onu satın al, yarı parasını ben sana vereyim.”

21395Ebu Bekir, “Canla başla size hizmetlerde bulunmak isterim” dedi, vakit geçirmeden, hemen o merhametsiz yahudinin evine yollandı.

21396Yolda giderken kendi kendine düşünüyor; “Çocukların elindeki inci, onlar kıymetini bilemedikleri için kolay alınır” diyordu.

21397“Yol yanıltan şeytan, dünya mülkünü vererek bu ahmak çocukların akıllarını da, imanlarını da satın alıyor.

21398Kokmuş, pis bir leş gibi olan dünyayı süslüyor, onların gözlerini öyle güzel gösteriyor ki onlardan bu dünya vasıtasıyla yüzlerce gül bahçesi elde ediyor.

21399Büyü yaparak öyle ay ışığı gösteriyor, onların gözlerini öyle boyuyor ki bu değersiz kişilerden sayısız para kapıyor.

21400Peygamberler, mâneviyat pazarında onlara alışveriş etmeyi öğretmişler, onların önlerine din mumunu, hakikat ışığını uyandırıp koymuşlardır.

21401Fakat şeytan ve yol azdıran büyücü sihirle, hile ile peygamberleri onlara çirkin gösterdi, gözlerinden düşürdü.

21402Düşman büyü yaparak, koca ile karısını birbirine çirkin gösterir de sonunda koca karısını boşar. Böylece aralarına ayrılık düşer.

21403Onların da gözlerini büyü ile bağlarlar da, böyle değerli inciyi, kıymet bilmez aşağılık insanlara satarlar.

21404Bu inci, değer bakımından iki dünyadan da üstündür. Aklını başına al da, eşeğe benzeyen şu bilgisiz çocuktan onu satın al.”

21405Eşeğe göre, katır boncuğu ile inci birdir. Zaten o eşek, inci ile denizin varlığından şüphededir. İncinin değerini anlamaktan acizdir.

21406O, denizi de inkâr eder, denizde bulunan incileri de inkâr eder. Hayvan, hiç incide süsü arar mı?

21407Allah, hayvanın kafasına lâl ve inciye gönül versin diye bir istek, bir arzu koymamıştır.

21408Sen, eşeklerde hiç küpe gördün mü? Eşeğin kulağı da, aklı da hep yeşillikte, çayırlıktadır.

21409Tîn süresindeki “Biz insanı en güzel şekilde yarattık”21 âyetini oku. Ey dost, en değerli inci candır.

21410İnsan, değer bakımından arştan daha üstündür. İnsan, düşünceye sığmayacak kadar büyüktür.

21411Bu paha biçilmez insanın gerçek değerini, hakikatini söylesem ben de yanarım, dünya da yanar.

21412Ağzını kapa, dudaklarını yum, fazla ileri gitme. Sıddık, o kıymet bilmeyen eşeklerin (yahudilerin) yanına gitti.

21413Kapının halkasını çaldı, o yahudi kapıyı açınca üzgün, kendinden geçmiş bir halde içeriye girdi.

21414Kendinde değildi, Bilal’e yapılan işkencelerden ötürü aklı başından gitmiş gibi idi. İçi ateş doluydu, ağzından birçok acı sözler çıktı.

21415“Ey hiddetten gözü kararmış, bu Allah dostunu nasıl dövüyorsun? Bu ne kin, bu ne garaz?

21416Eğer senin dinin, imanın olsaydı, dinine bağlı olan bu Bilal’a zulmetmeyi, işkencede bulunmayı reva görür müydün?

21417Ey Yahudi dininde kadınlaşan, erkekliğini kaybeden alçak, dinine bağlı, bir mânâ şehzadesi olan Bilal’i sen, ne zannediyorsun.

21418Ey ebedî olarak kovulmuş, nefret edilmiş kişi, sen kendini adam mı sanıyorsun? İnsan kılığındasın amma, insan değilsin!”

21419O anda Hz. Ebu Bekir’in ağzından çıkan, dudaklarından dökülen sözleri söylesem, ayağını da, elini de kaybedersin.

21420O hikmet kaynakları, ağzından Fırat gibi kaynayıp akmakta, hiçbir yöne bağlanmadan dökülüp durmakta idi.

21421Ne içinde, ne de yanında su olmadığı halde, bazı kayalardan su fışkırdığı görülür.22

21422Hak, o taşı kendine uşak edinmiştir de, o taştan gök renkli su fışkırmıştır.

21423Ey insanoğlu, senin, gözünün kaynağından da hiç eksilmeden, aralıksız nur, ışık fışkırır durur.

21424O nur, o ışık ne yağdan meydana gelir, ne de deriden. O perde arkasında gizlenen dostun lûtfu ihsanıdır.

21425Kulak boşluğunda da çekici bir rüzgâr vardır. Söyleyenin yalan olsun doğru olsun sözlerini duyar, anlar.

21426O küçücük gemindeki rüzgâr nasıl bir rüzgârdır ki söz söyleyenin sözlerini almada, anlamadadır?

21427Gemin de, rüzgâr da ancak bir perdedir. İki dünyada da Allah’tan başka hiç kimse yok.

21428Perdesiz örtüsüz, duyan, işiten de O’dur, söyleyen de O... Ey Allah’a yalvararak sevap kazanan kişi, bunu böyle bil!

21429Bilal’in sahibi olan yahudi, “Eğer ona acıyorsan, ey iyilik etmeyi huy edinen kişi, altınları ver, onu satın al” dedi.

21430“Ona gönlün yanıyorsa, onu, benden al. Parasız hiçbir şey olmaz. Müşkilin, zorun çözülmez.”

21431Hazreti Ebu Bekir; “Yüzlerce hizmette bulunur. Cenâb-ı Hakk’a karşı da beş yüz kere şükür secdesine kapanırım. Benim güzel yüzlü, beyaz tenli bir yahudi kölem var.

21432Onun teni bembeyaz, fakat Müslüman olmadığı için gönlü kapkara. Sen siyah tenli, fakat gönlü nurlu olan Bilal’i bana ver, ben de benim yahudi kölemi sana vereyim.”

21433Hz. Ebu Bekir, o büyük varlık, birini gönderip kölesini getirtti. Gerçekten de o yahudi köle çok güzeldi.

21434O köle o kadar güzeldi ki, onun güzelliği karşısında yahudi şaşırıp kaldı. Taş gibi merhametsiz olan yüreği eridi, su olup aktı.

21435Sûrete, maddî görünüşe tapanların hali budur. Taş gibi olan yürekleri, güzel bir yüz görünce mum gibi eriyiverir.

21436Ama gene de dayandı, inat etti. Ebu Bekir’in zaafını görünce, razı olmadı. “Daha bir şeyler ver” dedi.

21437Hazreti Ebu Bekir, o yahudinin aç gözü doyuncaya kadar, gümüş verdi. Sonunda o haris yahudi, razı oldu.

O yahudinin bu alışverişte hazreti Ebu Bekir’in aldandığını sanarak gülmesi

21438O taş yürekli yahudi, alay ederek, eğlenerek bir kahkaha attı.

21439Hz. Ebu Bekir, “Ne gülüyorsun?” diye sorunca yahudi cevap yerine daha fazla gülmeye koyuldu.

21440Sonra dedi ki, “Bu simsiyah köleyi satın almak için bu kadar üstüme düşmeseydin,

21441Ben de inat etmez, ayak diremezdim. Onu, verdiğin paranın onda biri ile satın alırdın.

21442Çünkü o bence yarım pula bile değmez. Amma sen, bağıra çağıra pahasını arttırdın.”

21443Ebu Bekir hazretleri, cevap verdi ve dedi ki; “Ey ahmak, sen çocuk gibi bir cevize karşılık bir inci verdin, haberin yok.

21444Bence, o iki dünyaya değer, ben onun ruhuna bakıyorum, sen rengine bakıyorsun.

21445 O, kızıl altındır, fakat şu ahmaklar yurdunda oturanların hasedi yüzünden, parıltısı kararmıştır.

21446Cisimlerin yedi rengini gören baş gözü, bu perde arkasında gizlenmiş o büyük ruhu göremez.

21447Satışta biraz daha aksi davransaydın, bütün malımı, mülkümü verirdim.

21448Daha da aksilikte ileri gitseydin, başkalarından bir etek dolusu altın alır borca girerdim.

21449Onu değersiz buldun da kolayca, ucuza satıverdin. Hokkayı açıp da içindeki inciyi göremedin.

21450Senin bilgisizliğin bana, ağzı kapalı bir hokka verdi. Ne kadar aldandığını, ziyana düştüğünü çabukça anlarsın.

21451İnci dolu kutuyu, elinden kaçırdın. Başına gelen kazaya, düştüğün zarara seviniyorsun. Çünkü işin farkında değilsin.

21452Sonunda çok hayıflanacaksın, eyvahlar edeceksin. İnsan bahtını, devletini hiç satar mı?

21453Sana, devlet, baht köle elbisesini giyerek geldi. Kötü talihli gözün, dışa, görünüşe takıldı kaldı.

21454O, sana köleliğini gösterdi. Fakat senin çirkin huyun onunla hileye, düzene girişti.

21455Ey boş ve mânâsız sözler söyleyen, bu teni beyaz, gönlü kara köleyi puta taparcasına al, kendine put yap.

21456Bu senin, o da benim. İkimiz de kârlıyız. Ey yahudi, ‘Sizin dininiz size, benim dinim de bana’23 olsun.

21457Puta tapanlara layık olan da budur. Gerçeği bulamayan, hayâl peşinde koşanların atı, tahtadır, atının çulu da atlastandır.

21458Allah’a inanmayanların mezarları da böyledir. O mezarların içi dumanla ve ateşle doludur, dışı da yüzlerce süs ve nakışla süslenmiştir.

21459Zalimlerin malları da böyledir. Dışardan güzel görünür. Herkesin dikkatini çeker. Ama içi, zulüm görenlerin kanı ve vebali ile doludur.

21460Münafık gibi, görünüşte oruç tutar, namaz kılar, içerisi otsuz, kapkara topraktır.

21461Gürleyip duran, yağmur yağdırmayan bulut gibi, ne yere faydası var, ne bitkiye kuvvet verir, yeşertir.

21462Hileli ve yalan vaad gibi, önü parlak ve aydın görünür. Sonunda rezil olmak, rüsvay olmak vardır.

21463Ondan sonra mihnetin dişlerine, ızdırabın pençesine düşmüş, yaradan, bereden, işkenceden hilale dönmüş, Bilalin elinden tuttu, yola düştü.

21464O, diş karıştırılan hilale dönmüş, ağzı sığacak kadar zayıflamıştı. Tatlı dilli peygambere doğru hızla gitmedeydi.

21465Bilal, hasta ve bitkin bir halde idi. Peygamberimizin mübarek yüzünü görünce sırt üstü düşüp bayıldı.

21466Peygamberimizi görünce kendinden geçti, kendine gelince de sevincinden ağlamaya başladı.

21467Peygamberimiz onu kucakladı. Kim ne bilir ki ona ne bağışta bulundu?

21468İksire kavuşan bakır ne hale gelir? Altınla, mücevherlerle dolu bir hazine bulan müflis ne olur?

21469Susuzluktan perişan olan, ölmek üzere bulunan balık denize düştü. Yolunu kaybetmiş kervan yolu buldu.

21470O anda Peygamber, Bilal’e öyle sözler söyledi ki o sözler, geceye söylense, gece, gecelikten çıkıverir,

21471Sabah gibi apaydın bir gün olurdu. Ben o sözleri anlatamam, söyleyemem ki.

21472Sen de bilirsin ki hamel (koç) burcundaki güneş bitkilere, olmamış hurmalara neler yapar.

21473Sen de bilirsin ki o duru su, çiçeklere, fidanlara neler söyler.

21474Allah’ın sanatı, âlemin bütün cüzlerine, afsuncuların nefesi gibi tesir eder.

21475Ancak Allah’ın tesiri, çekişi, eserlere, sebeplerledir. Allah, harfsiz, dudaksız, yüzlerce söz söyler.

21476Tesir ediş de kader icabı değil midir? Fakat nasıl tesir ettiğine akıl ermez.

21477Akıl, asıllarda mukallid olduğu için bil ki ferlerinde de mukalliddir.

21478Akıl, “peki, meramı nedir?” diye sorarsa, dedi ki: Sen bilmezsin vesselam.

Mustafa Aleyhisselam’ın, Sıddık’a[r.a.]; “Satın alma işine beni de ortak et dememiş miydim, neden yalnız sen aldın?” diye darılması, onun da özür dilemesi

21479Peygamber Efendimiz, “Ey Sıddık, bu ikramda, bu iyilikte beni de ortak et demedim miydi?” diye buyurdu.

21480Sıddık hazretleri, “İkimiz de senin kapının köleleriyiz. Ben onu senin aşkınla azad ettim” dedi.

21481“Sen, beni bir köle olarak kabul et. Senin mağara dostun değil miyim? Senden hiç mi hiç azadlık istemem.

21482Benim hürriyete kavuşmam, azad olmam nedir? Sana kul, köle olmamdır. Çünkü sensiz yaşayış bana mihnettir, ızdıraptır. Ben, sensiz hürriyeti ne yapayım?

21483Ey, insanlar arasında Hakk’ın seçtiği eşsiz varlık, bu seçilişle cihanı dirilttin. Halkın geri kalanlarını ileri götürdün. Bilhassa gerilerde kalan beni de öyle yaptın.

21484Gençliğimde rüyalar görürdüm: Güneş bana selamlar verirdi.

21485Güneş, beni yerden göğe çeker, yükseltirdi. Yükseklerde ona arkadaş olurdum.

21486Bu rüya, olmayacak bir şey, malihülyadan ibaret bir hal derdim, hiç olmayacak şey, benim halime uyar mı? Benim vasfım olur mu? diye düşünürdüm.

21487Seni görünce kendimi gördüm. Aferin, bana beni gösteren o güzel aynaya.

21488Seni görünce, muhal olan, olmayacak durum, bana hal oldu. İmkânsız gibi görünen şey, imkân dâhiline girdi. Ruhum ululuklara garkoldu.

21489Ey kâinatın ruhu, seni görünce, dünyaları aydınlatan güneşe karşı beslediğim sevgi söndü, güneş gözümden düştü.

21490Gözüm, senin lûtfunla, ihsanınla yüce himmet sahibi oldu. Şimdi artık, dünya nimetlerine hor gözle bakıyorum.

21491Nur arıyordum, nurun nurunu buldum. Huri arıyordum, hurilerin kıskandıkları huri karşıma çıktı.

21492Güzel, gümüş tenli bir Yusuf arıyordum. Ben, sende bir Yusuflar ülkesi gördüm.

21493Cennet peşinde idim. Nerede bulurum diye arayıp duruyordum. Seni bulunca, senin her cüz’ün bana bir cennet gösterdi.

21494Seni övmem, bana göredir, sana nisbetledir. Sen öyle yüksek öyle eşsiz bir varlıksın ki bu övmelerim sana göre bir kınamadır, bir hicivdir.

21495Bu övmeler, saf çobanın Hazreti Mûsâ’nın yanında Hakk’ı övmesine benziyor.

21496Senin bitlerini kırayım, sana süt vereyim, çarığını dikeyim de önüme koyayım, demesi gibi.

21497Hak, onun kınamasını övüş saydı. Sen de acır da sözlerimi övüş sayarsan şaşılmaz.

21498Ey akılların ve fikirlerin ötesinde bulunan Allah, anlayışlarımızdaki kusurlarımızı affet, bize acı!

21499Ey âşıklar, her şeyi yenileyen, canlandıran, eski âlemden, hakikat âleminden uğurlu haberler geldi, saadetler ulaştı.

21500Bu saadetler, o hakikat âleminden geldi. O âlem, çaresizlere çare arar, bu dünyamızda eşi bulunmayan, yüz binlerce güzellikler, iyi şeyler arada vardır.

21501Ey insanlar, müjdeler olsun. Huzur ve ferahlık nuru geldi, sıkıntı gitti, darlık geçti, artık içiniz rahat etsin.

21502 Ey Bilal, “bizi ferahlandır”24 demek için, bir güneş (Hilal)in evine gitti.

21503Ey Bilal ezanı düşman korkusundan ötürü, dudak altından okuyordun, şimdi onun inadına, körlüğüne karşılık minareye çık da, yüksek sesle oku.

21504Ey bahtsız adam, kalk, artık mutluluk yoluna gir!” diye her gamlı insanın kulağına, Bilal’ın müjdeli haberleri gelmeye başladı.

21505Ey bu hapiste, şu kokmuş yerde bitler içinde kalan, kendine gel. kimse duymasın, kurtuldun. Ses çıkarma, sus!

21506Her zerre, lisanı haliyle Hakk’ın birliğini söyleyip dururken; ey dost, sen beni nasıl susturursun? Âdeta, vücudumdaki her kılımın dibinde bir davul çalan var.

21507O kötü huylu düşman, o kıskanç tabiatlı, öyle bir sağır olmuş ki bu kadar davul sesine karşı, yine de “ses nerede?” deyip duruyor.

21508Bak, bu reyhan çiçeği ne kadar da taze,” diye yüzüne reyhan çiçeğini sürüyorlar da, o körlüğünden, “bu eziyet de nedir?” demektedir.

21509Huri elini sıkar da, kör memnun olacağı yerde, şaşkın bir halde ne diye bana eziyet ediyor, elimi acıtıyor, diye elini çeker.

21510“Bu çekişme de nedir? Neden elimi çekiyorsun? Tenimi sarsıyorsun. Benden ne istiyorsun? Ben uyuyorum, bırak da daha güzel dalayım, bir rüya göreyim” der.

21511Rüyada arayıp durduğun güzel burada... Karşında, gözünü aç da, o uğurlu ay yüzlüyü gör.

21512Faziletli insanlara, iyi kimselere, üstün varlıklara daha fazla belalar gelir. Çünkü sevgili, güzellere daha fazla cilvelenir.

21513Her fırsatta, o güzellerle şakalaşır, onlara latifeler eder, fakat bazan körleri de bir coşturur.

21514Bir an için kendini körlere de verir. O zaman körlerin mahallesinden müthiş bir feryad kopar.

Hilâl, Allah’ın halis kullarından biri idi. Gönül gözü açıktı. Taklit peşinde değildi. Kendini gizlemek için mahlûklara kulluk ederdi. Bu hal onun aczinden, zavallılığından değildi. Nitekim lokman da Yusuf da görünüşe kul olmuşlardı. Hilal da bir beyin kölesi ve seyisi idi. O bey, Müslümandı amma, gönül gözü kördü. Kör de bilir ki bir anası vardır, vardır; amma nasıldır? Vehmine, hayâline bile girmez. Bu bilgisi ile anasını yüceltir, üstün görürse körlüğünden kurtulur. Çünkü, Allah bir kuluna hayır ihsan etmek dilerse onun gönlünde iki göz açar. O kul o gözlerle gizli âlemde ne varsa görür. “Bu yolu, gönül canlılığıyla elde et, çünkü ten canlılığı, hayvan sıfatıdır.”

21515Bilal’ın bazı hallerini duydun, bazı vasıflarını işittin. Şimdi de “Hilal”in zayıflığını dinle.

21516O Hak yolunda “Bilal”ı geçmişti. Kötü huylarından daha çok arınmıştı.

21517Ey hak yolunda yürüdüğünü sanan kişi, “Hilal” bu yolda, senin gibi geri geri gidenlerden değildi. Zavallı, her nefeste sen, biraz daha geri gidiyorsun haberin yok. Sen çok değerli olan mânâ incilerini bırakıyorsun da, maddî, dünyevi nesnelere gönül veriyorsun.

21518Şunun gibi, birisine bir konuk geldi. Ev sahibi konuğun yaşını sordu.

21519“Oğlum” dedi, “Kaç yaşındasın, saklama, açıkça söyle.”

21520Konuk, “On sekiz, on yedi, yahut on altı, yahutta ey kardaşlığım, onbeş”, dedi.

21521Ev sahibi: “Haydi bakalım ey şaşkın, biraz daha geri geri git de ananın karnına gir.”

Bu sözü anlatan bir hikâye

21522Birisi, bir beyden bir at istedi, bey, “yürü git de o güzel atı al” dedi.

21523Adam, “Ben o atı istemem” dedi. Bey, “neden istemiyorsun?” deyince adam, “O at, ileri gitmekte inatçı, huysuz, hep geri geri gitmek ister.

21524Durmadan geri geri gitmek sevdasında” Bey “öyle ise”. dedi, “Sen de onun kuyruğunu eve doğru çevir.”

21525Senin bu nefis atının kuyruğu da şehvettir. Bu sebepledir ki o kendini beğenen, kendisine tapan, hep, geri geri gitmektedir.

21526Nefsindeki şehvet, mademki, aslında sana kuyruk oldu da seni çekip çevirmekte, seni istediği tarafa götürmektedir. Ey hali başka hale çeviren, sen de o şehveti mânâ tarafına çevir de, iyiye, kurtuluşa doğru git.

21527Şehvetini, yemeden içmeden kestin mi, o şehvet, yüce şerif olan akıl tarafına yönelir, seni o tarafa doğru çeker, götürür.

21528Nasıl ki ağacın lüzumsuz bir dalı budanınca, kuvvet, öteki dallara gider, öteki dallar canlanır, güzelleşir.

21529Sen de o şehvet atının kuyruğunu, o tarafa çevirdin mi, geri geri gitse bile seni kurtaracak mânâ tarafına doğru gider, oraya dayanır.

21530Binicisine râm olan, doğru yolda giden atlar, ne mutlu atlardır. Onlar ne geri giderler, ne de huysuzluk ederler.

21531Hz. Mûsâ (Allah’ın Kelimi) gibi hızlı hızlı giderler Geniş bir kilim gibi, iki denizin birleştiği yere varıp yayılırlar.

21532Mûsâ’nın gittiği yol, tam yedi yüz yıllık yoldu. Aşkla, imanla bu kadar uzun yolu aştı.

21533Hz. Mûsâ’nın bedenindeki gidişi, yol alış gayreti bu kadar olursa ya ruhundaki, gayreti ne olur? Canındaki gayreti onu illiyyûna25 kadar çekti, götürdü.

21534İyi biniciler, birbirlerini geçmek için atlarını sürdüler. Koca kazlar ve karınları şiş battallarsa ahırda kaldılar.

Örnek

21535Bir kervan bir köye ulaştı, orada bir açık kapı gördü.

21536Kervandakilerden biri, “Şu kocakarı soğuğunda, burada birkaç gün kalalım” dedi.

21537“Hayır” diye içerden bir ses geldi, “Ne yük varsa önce onları dışarıya at, ondan sonra içeriye gir.

21538Atılacak ne varsa, hepsini dışarı at, onlarla içeri girmeye kalkışma, bu meclis pek yüce bir meclistir.”

21539Hilal, gönlü uyanık, ruhu aydın bir kişi idi. Bir mü’min emirin seyisi ve kölesi idi.

21540O köle, ahırda seyislik ederdi amma, onun sadece adı köle idi, yoksa kendisi pâdişahlar pâdişahı idi.

21541O emirin, kölesinden haberi bile yoktu. Mü’mindi amma, iblisçe görüşten öteye geçemiyordu. Hakikati göremiyordu.

21542Hilal’de bulunan mânevî hazineyi göremiyordu da, onun maddî varlığını görüyordu. Beşi, altıyı görüyordu da, beşin, altının aslını görmüyordu.

21543İnsanın maddesinin aslı olan balçığın rengi meydanda, din ve iman nuru ise gizli... Dünyada, her Peygamber de böyledir.

21544O minareyi gördü de minaredeki kuşu göremedi. Hâlbuki o minarede hünerlerle dolu, iri bir doğan var.

21545İkinci kişi, kanat çırpan kuşu gördü amma, kuşun gagasındaki tüyü görmedi.

21546Allah nuru ile bakan kişi ise, hem kuşu gördü, hem tüyü.

21547Sen tüyü gör, tüyü dedi, tüyü görmedikçe düğüm çözülmez.

21548Birisi, insanı nakışlarla süslenmiş balçık gördü. Öbürü, bilgi ile ibadetle dolmuş, nurlanmış balçık gördü.

21549Ten, minaredir, bilgi ile ibadet ise kuşa benzer. Onu ister üç yüz kuş olarak gör, ister iki kuş olarak gör.

21550Vasat görüşlü kişi, görüşü orta olan, yalnız kuşu görebildi önde, artta kuştan başka bir şey göremez.

21551Gagasındaki tüy, kuşta gizli olan bir nurdur. Kuşun canı onunla kaimdir, onunla durur.

21552Zaten, kuş, kuşun gagasındaki tüyden ibarettir. Onun işi hiç de iğreti değildir.

21553Onun bilgisi, daima canından coşar. O bilgi ne iğretidir, ne de borç alınmıştır.

Hilâl hastalandı. Efendisi onu hor görür, tanımazdı. Hastalığını da duymadı, Mustafa Aleyhisselâm’ın gönlüne doğdu. Hilâl’in hatırını sormaya, ona geçmiş olsun demeye gitti.

21554Hilal, kaza ve kader icabı hastalandı. Vahiy ile, durum peygamber efendimize bildirildi.

21555Hilal’in hastalığından, efendisinin haberi yoktu. Çünkü onu değersiz buluyor, onun hiçbir işe yaramayacağını sanıyordu.

21556Allah’ın kendisine birçok ihsanlarda, lûtuflarda bulunduğu bu değerli kişi, tam dokuz gün ahırda yattı. Halinden hiç kimsenin haberi olmadı.

21557Tam bir insan olan ve insanlara pâdişahlar pâdişahı kesilen kendisini her yerde uçsuz bucaksız deniz gibi yüzlerce akıllar kaplayan Hilal kimsesizdi ve hasta yatıyordu.

21558Peygambere vahiy geldi. Allah’ın merhameti tecelli etti. “Sana müştak olan, seni çok seven filan kişi hastadır” diye duyuruldu.

21559Mustafa Aleyhisselam, kadri yüce Hilal’i görmek, ona geçmiş olsun demek için o tarafa doğru gitti.

21560Peygamber Efendimiz, vahiy güneşinin peşine düşmüş koşuyordu. Sahabe de yıldızlar gibi o mübarekin ardından gidiyordu.

21561Peygamberimiz buyurmuştur ki: “Sahabem yıldızlara benzer iyilere, doğru yolu gösterirler. Azgınları da taşlarlar.”

21562Hilal’in efendisi emire, kâinatın sultanı olan Peygamber Efendimizin teşrifini haber verdiler. O da neş’esinden kendinden geçti, yerinden sıçradı.

21563O emir, Sultanlar Sultanı’nın kendisi için geldiğini sanarak sevinçten ellerini çırptı.

21564Emir, odasından çıktı, aşağı indi. Müjdeciye, müjde olarak nerde ise canını vermeye hazırlanıyordu.

21565Yer öptü, selam verdi. Yüzü neş’eden gül gibi kızarmıştı.

21566Bismillah, “Evimizi şereflendirin de burası bir cennet kesilsin” dedi.

21567“Benim köşküm, göklerden de yüce olsun. Çünkü ben zamanın kutbunu gördüm.”

21568O muhterem Peygamber, âdeta emiri azarlar gibi, ‘Ben, buraya seni görmeye gelmedim” dedi.

21569Emir, “Canım senin olsun” dedi. “Zaten can da nedir ki? Şu halde emret, söyle, bu geliş kimin için?

21570Söyle de, Senin lûtfuna mazhar olmuş o büyük zatın ayaklarına toprak olayım.”

21571O, böyle söyleyip, büyüklük taslamayı bırakınca, Mustafa Aleyhisselam da ona itâb etmedi, çıkışmaktan vazgeçti.

21572Sonra, emire, “Arşı aydınlatan, gökleri nurlandıran (Hilal) nerede? O, tevazuundan ötürü yerlere düşmüş ay ışığı ne oldu?” diye sordu.

21573“O öyle bir pâdişah ki, kul köle kılığına girmiş, gizlenmiş. O, bu dünyaya dünya sırlarını anlamaya gelmiş.

21574Sen ona, bizim kölemiz, ahırcımız deme. Şunu bil ki define yıkık yerlerde, viranelerde gizlenmiştir.

21575Binlerce bedir halindeki ayın, ayakları altına döşenmiş olan Hilal ne âlemde? Hastalığı nasıl oldu? Acaba o ne halde?”

21576Emir, “Onun hastalığından haberim yok”, dedi. “Yalnız birkaç gündür, ortalarda görünmedi.

21577O, atlarla, katırlarla düşer kalkar. O bir seyistir. Oturduğu yer de şu ahırdır.”

Mustafa Aleyhisselam’ın Hilal’e geçmiş olsun demek, halını, hatırını sormak için, o emirin ahırına girmesi ve Hilal Radiyallahu Anh’ı okşaması

21578Peygamber, onu görmek için ahıra girdi. Aramaya koyuldu.

21579Ahır karanlıktı, pis ve berbat bir halde idi. Fakat, Hilal görülünce bu kötülüklerin hepsi ortadan kalktı.

21580O Allah arslanı, oğlu Yusuf’un kokusunu alan Yakub gibi, Peygamber’in mübarek kokusunu aldı.

21581Mucizeler imana sebep olmaz. Aynı cinsten, aynı ruhtan oluş kokusu, duygusu, sıfatları çeker, insanları birbirine yaklaştırır, sevdirir.

21582Mucizeler, din düşmanlarını kahretmek içindir. Aynı cinsten oluş kokusu gönül almayı, sevmeyi sağlar.

21583Mucizeler düşmanı kahreder, fakat dostu kahretmez. Hiç dostun boynu bağlanır mı?

21584Hilal, Peygamber Efendimiz’in kokusu ile uykudan uyandı. “Bu gübrelik içinde bu güzel koku nedir? dedi.

21585O, atların, katırların ayaklan arasında, eşsiz Peygamber’in tertemiz eteğini gördü.

21586O üstün varlık, ahırın bir köşesinde sürüne sürüne geldi. Yüzünü Peygamber’in ayaklarına sürmeye başladı.

21587Peygamber, mübarek yüzünü onun yüzüne koydu. Sonra başını, gözünü, yanaklarını öptü.

21588“Ya Rabbî, sen ne de gizli incisin! Ey arş garibi nasılsın? Daha iyice misin?”

21589Hilal, “Uykusu kaçmış bir aşıkın yüzüne güneş doğarsa ne hale gelir?

21590Toprak çiğneyen bir susuzu, su, başının üstüne alır da götürürse ne hal alır?” dedi.

Peygamber Efendimiz’in, İsa Aleyhisselam’ın su üstünde yürüdüğünü duyunca: “İsa’nın yakîni26 daha fazla olsaydı, hava üstünde yürürdü” diye buyurması

21591Hz. İsa’vı, Fırat nehri başı üstünde tutardı da O, abı hayat içinde batmadan emir olarak yürürdü.

21592Hz. Peygamber bunu duyunca: “İsa’nın yakîni daha fazla olsaydı havayı binek edinir, emin olarak havada yürür, giderdi” diye buyurdu.

21593“Ben de Mi’rac gecesi, havaya bindim, havada yürüyüp gittim.”

21594Hilal, “Pis bir köpek, uykudan uyanır da, kendisini arslan gibi görürse ne hale gelir? Ben de öyle oldum”, dedi.

21595Amma, insanların ok ile vurdukları arslan değil, heybetinden, kılıçların kırıldığı, temrenlerin27 parçalandığı arslan.

21596Mahiyet ve keyfiyetten kurtulan (nelikten, niteliksizlikten) keyfiyetsizlikten ebedî hayat yurduna ulaşan birisi nasıl olur?

21597Yılan gibi yerlere sürünen bir körün gözleri açılır da, bağı, baharı görürse ne hale gelir?

21598Mekânsızlık âleminde, nelik ve nitelik bağışlarsa, bütün nelikler ve nitelikler, onun sofrasının etrafında köpekler gibi toplanırsa,

21599Onlara, neliksiz, niteliksiz olan Hakk’tan kemikler bağışlarsa, ne hale gelir? Cenabet iken sus, bu sûreyi okuma...

21600Ey genç, keyfiyetten gusledip, tamamıyla yıkanıp, temizlenmedikçe Mushaf’a el sürme.

21601Ey mânâ sultanları, ister pis olayım, ister temiz, dünyada bu ilahî sırlara ait sözleri okumayayım da neyi okuyayım?

21602Sen bana diyorsun ki; ilahî mükâfata ermek için, bu mânevî kirlilikten temizlenmedikçe, su bulunan havuza girme.

21603Fakat havuzun etrafında, çevresinde topraktan başka bir şey yok. Havuza girmeyen temizlenemez.

21604Sularda Allah’ın bu lûtfu olmazsa, her an pisleri, pislikleri kabul edip temizlemese.

21605Vay ona özlem çekene, vay ona ümit bağlayana, vay o kişinin sonsuz hasretine.

21606Suyun yüzlerce lûtfu vardır. Yüzlerce keremi vardır. Pisleri, pislikleri kabul eder vesselam.

21607Ey hak ışığı Hüsameddin, ilahî nur hakikati göremeyenlerin şerrinden seni korur.

21608Ey, yarasalardan gizlenmiş güneş, ilahî nur ve onun yükselişi senin gözcündür, bekçindir.

21609Güneşin yüzündeki perde, ancak parıltısının çokluğundan, hararetinin, yakışının fazlalığındandır.

21610Güneşin perdesi de kendi ışığıdır. Ondan nasipsiz olan yarasadır, gecedir.

21611Her ikisi de güneşten uzakta, perde arkasında kalmışlardır, bu yüzden de ya yüzleri karadır, ya donmuş kalmışlardır.

21612Hilâl hikâyesinin bir kısmını yazdık, şimdi de dolunaya ait bir şeyler yaz.

21613O (Hilâl) ile, ayın bedir hali birdir. Onlar ikilikten, eksilmeden, bozulmadan uzaktır.

21614O Hilâl, gökteki Hilâl gibi, noksanlığı, küçülmeyi kabul etmez. Görünüşte noksanlaşmak, eksilmek yavaş yavaş dolunay olmak, kemale gelmektir.

21615(Hilâl) göklerde dolaşırken, geceden geceye, yavaşlık hususunda ders verir, sıkıntının yavaş yavaş açılacağını gösterir.

21616Ey tez canlı, aceleci ham kişi, bir dama bile basamak basamak merdivenle çıkılır.

21617“Tencereyi yavaş yavaş ustaca kaynatmak gerekir” der. “delice kaynayan yemekten hayır gelmez.”

21618Cenâb-ı Hakk’ın, gökleri bir kere (ol) demekle yaratmaya gücü mü yetmezdi?

21619Neden yaratılışı altı gün sürdü? Ey durumu öğrenmek isteyen kişi, her gün de bin yıl kadardı.

21620Çocuğun yaratılışı neden dokuz ay sürüyor? Çünkü, hakkın adeti yavaş yavaş yaratmaktır.

21621Neden, Hazreti Âdem’in yaratılışı kırk sabah sürdü? O, balçığı, yavaş yavaş insan haline getirdi.

21622Ey ham adam, sen şimdi at sürdün ileri gittin. Hak senin gibi aceleci değil. Çocuk olduğun halde kendini şeyh göstermedesin.

21623Kabak gibi herkesin üstüne çıktın amma, sende savaşacak ayak nerede?

21624Ey keleş adam, sen ağaçlara, duvarlara dayandın da kabak gibi yücelere çıktın.

21625Önce, bittiğin şey selvi oldu amma, sonunda kupkuru, içi boş hale gelirsin.

21626Ey su kabağı, yeşil rengin sarardı. Çünkü o renk iğreti bir renkti, senin asıl rengin değildi.

Bir ihtiyar kadın, çirkin yüzünün kıllarını yolar, allık sürerdi amma, bir türlü beceremezdi, onun yüzü boyayı kabul etmezdi

21627Doksan yaşında ihtiyar bir kadın vardı. Yüzü buruşuktu, rengi safran gibi sarı idi.

21628Yanağı, sofra altına serilen bezin baş tarafları gibi kırışıktı. Fakat onda hâlâ koca hırsı, erkek isteği vardı.

21629Dişleri dökülmüş, saçı süt rengine dönmüştü. Beli bükülmüştü, her duygusu değişmişti.

21630Koca isteği ve aşkı, şehveti, hırsı tamamdı. Tuzağı ve ağı paramparça olmuştu amma, onun erkek avlama hırsı sönmemişti.

21631O, vakitsiz öten bir horozdu, yolcusuz bir yoldu. Boş tencerenin altında yanan kızgın bir ateşti.

21632Meydana âşıktı amma ne atı vardı, ne de ayağı… Düdük çalmaya hevesli idi amma, ne zurnası vardı, ne de zurna çalacak dudağı...

21633İhtiyarlıktaki hırs, yahudilerde bile olmasın, Allah’ın bu hırsı verdiği kişi ne kötü, talihsiz kişidir.

21634Köpek kocar da dişleri dökülürse, insanlara saldırmayı bırakır, tezeğe, gübreye saldırır.

21635Amma, şu altmış yaşındaki köpeklere bak, her an dişleri biraz daha keskinleşmede.

21636Kocamış köpeğin derisinden tüyleri dökülür. Sen bir de atlaslara bürünen şu kocamış köpeklere bak.

21637Belden aşağı duygulara, paraya olan aşkları, hırsları her an köpek soyu gibi artmakta.

21638Böyle bir ömür, cehennem sermayesi, gazab kazaplarına salhâne28

21639“Ömrün uzun olsun” denince gönlü hoş olur, gülerek ağzını açar.

21640O böyle bir bedduayı dua sanır. Gözünü açmaz, kafasını bir türlü kaldırmaz.

21641O, eğer ahiretten kıl payı kadar bir şey görseydi, “Böyle ömür senin olsun” derdi.

Bir yoksulun Geylanlı birisine “Allah seni selâmetle evine, barkına kavuştursun” diye dua etmesi

21642Ekmeği çok seven bir dilenci adam, bir elinde zenbil dilenirken Geylanlı bir zengin rastladı.

21643Ondan ekmek alınca dedi ki: “Ya Rabbî, sen bu iyilik seven kulunu evine barkına sağ-salim kavuştur.”

21644Geylanlı, bu duaya kızdı da, “Ey sersem adam dedi, eğer ev-bark benim gördüğüm ev barksa oraya, Allah seni kavuştursun!”

21645Basit ve kusurlu insanlar, her söz söyleyeni hor ve hakir bir hale sokarlar, sözü kıymetli ve anlamlı bile olsa o sözün kadrini düşürürler.

21646Çünkü söz, dinleyene göre söylenir. Terzi elbiseyi, adamın boyuna göre diker.

Kocakarı

21647Mademki meclisteki dinleyiciler basit, anlayışsız kimselerdir. Onlara uygun gelecek söz söylemekten başka çare yok.

21648Bu sözü burada bırak da yine o ihtiyar kadının hikâyesine dön.

21649Bir insan çok ihtiyarladı, kocaldı da Hak yolunda bir er olamadı ise, onun adını “yaşlanmış kocakarı” diyeceğiz.

21650Ne sermayesi var, ne değeri; ne de sermaye kabul edecek hali.

21651Ne hoş bir şey verir, ne de alır. Ne bir mânâsı, anlamı var, ne de mânâyı anlayacak hali.

21652Ne dili var, ne kulağı; ne aklı var, ne de gözü. Ne kendinde, ne kendinden geçmiş, ne de bir düşünceye sahip.

21653Ne niyazı, yalvarışı var, ne nazlanacak güzelliği var. Soğan gibi kat kât olmuş, her katı da pis pis kokmada.

21654Ne Hakk’a doğru yürümüş, yol almış, ne o yola gidecek gücü kalmış. O hayâsızın, ne bir mânevî yönü, yanışı var, ne harareti var, ne de ah edişi.

Bir yoksul, evin birinden ne istediyse “yok” cevabını aldı

21655Bir dilenci, bir eve geldi, bir dilim kuru ekmek, yahutta taze nane istedi.

21656Ev sahibi, “Burada ekmek ne arar? Şaşırdın mı sen? Burasını ekmek dükkânı mı sandın?” dedi.

21657Dilenci, “Hiç olmazsa, biraz yağ ver” dedi. Adam “Burası kasap dükkanı değil,” dedi.

21658Dilenci, “Ey ev sahibi, bari birazcık un ver” deyince ev sahibi, “Burasını değirmen mi sandın?” dedi.

21659Dilenci, “Hiç olmazsa bir bardak su ver” deyince, “Burası ne dere, ne de çeşme” dedi.

21660Ekmeğinden, kepeğine kadar ne istedi ise ev sahibi, “yok” dedi. Onunla âdeta alay etti.

21661Bunun üzerine, o dilenci eve girip eteğini kaldırdı, evin içine bozmak istedi.

21662Ev sahibi Hey! Hey! Ne yapıyorsun? deyince, derviş, “Ey vicdansın adam, sus, bir şey söyleme,” dedi. “Bari içinde hiçbir şey bulunmayan bu yıkık yere, abdest bozayım da rahata kavuşayım, içim ferahlasın.

21663Mademki, burası yaşanacak bir yer değil, böyle eve ancak abdest bozulur.”

21664Doğan değilsin ki av yakalayasın, pâdişah elinde beslenmedin ki avlamayı bilesin?

21665Tavus kuşu değilsin, yüzlerce, nakşın, süslü rengin olsun da bakan gözler senden hoşlansın.

21666Papağan değilsin ki sana şeker versinler, şirin sözlerini dinlesinler.

21667Bülbül değilsin ki, bahçelerde güllere karşı âşıkcasına ötesin, feryad edip şakıyasın.

21668Hüdhüd de değilsin ki çavuşluk edesin; leylek değilsin yüksek yerlerde yuva yapasın.

21669Ne iş yaparsın? Seni ne diye satın alsınlar? Sen nasıl bir kuşsun? Seni ne diye yesinler?

21670Şu kıymet bilmeyenlerin dükkânından vazgeç de değerin artsın. “Allah satın alır”29 dükkânına gel.

21671O kerem sahibi, eskiliğinden hiç kimsenin beğenmediği, satın almadığı kumaşı satın alır.

21672O, hiçbir kalp parayı geri çevirmez, çünkü onun satın almaktan maksadı kâr etmek değildir.

Kocakarı hikâyesine dönüş

21673Yukarda hikâyesine başladığımız o ihtiyar kadın, gelin gibi sokağa çıkmak istedi. O hafifmeşrep kadın, güzel görünmek için kaşlarını yoldu.

21674Aynanın karşısına geçti. Yüzünü, yanağını, ağzını güzelleştirmeye kendine çeki düzen vermeye koyuldu.

21675Yüzüne, sevine sevine bir kaç kere allık sürdü. Fakat pörsümüş suratı bir türlü boya tutmadı.

21676O çirkin kadın, Kur’ân-ı Kerim’in aşır başlarındaki tezhiplerini kesti, suratına yapıştırmaya başladı.

21677Yüzünün buruşuklarını örtmek, çirkinliğini gizlemek ve bu sûretle güzellerin başı olmak istiyordu.

21678O güzelleşmek ümidiyle aşır başlarını kesip yüzüne yapıştırıyordu amma, çarşafını giyince, yapıştırdığı yaldızlar, kağıt parçaları yerlerinden kopup düşüyordu.

21679Düşenleri yine alıyor, tükrükleyip yüzünün orasına burasına yapıştırıyordu.

21680Yine çarşafı başına örtünce, yapıştırdıklarının hepsi de yere dökülüverdi.

21681Çok çalıştı çabaladı. Onlar da boyuna düştüler. Kızdı, şeytana lanet yağdırdı.

21682Şeytana lanet yağdırınca, şeytan karşısına dikildi de, “Ey kurumuş, kadid (iskelet) olmuş utanmaz kadın” dedi.

21683“Ben, bunu ömrüm boyunca ne düşünmüşüm, ne de senin gibi bir hayâsızdan başkasının, böyle bir iş yaptığını görmüşüm.

21684Kötülükte görülmemiş bir tohum ektin, cihanda Mushaf bırakmadın, kestin doğradın.

21685Sen, şeytan ordusunda yüzlerce şeytana bedelsin. Ey kokmuş ihtiyar kadın! Ey pis hırsız beni bırak.

21686Yüzün elma gibi kızarsın diye Kur’ân’dan ne kadar aşırlar çaldın?

21687Halktan iltifat görmek, menfaat sağlamak için velilerin sözlerini ne kadar da çok aşırdın.

21688Fakat iğreti renk yüzünü kızartmadı. Hurma ağacına bağlanmış dal, hurma vermedi.

21689Sonunda ölüm çarşafı gelip seni bürüyünce, yanağına yapıştırdığın senin olmayan yaldızlar, süsler düşer, gider.

21690Öteki âleme göç zamanında ‘kalk, kalk’ sesi gelince her şey biter. Dedikodu hünerleri, güzel sözler, edebiyat artık kalmaz.

21691Sessizlik âlemi gelir çatar. Susma başlar. O âlemle uzlaşmayanın, ölümden korkanın vay haline...”

21692Bir iki gün olsun, gönlünü kötülüklerden temizle, günâh kirlerini sil, ayna gibi tertemiz gönlünü kendine kitab edin, orada ilahi sırları oku.

21693Çünkü ilahî güzelliğe malik olan Yusuf’un gölgesine sığındı da ihtiyar Zeliha yeni baştan gençleşti.

21694Onun kocakarı soğuğuna benzeyen mizacı, temmuz güneşine döndü. Gönlü mâsiva30 ile donmuş bir kimse kâmil bir insana ulaşınca mizacı derhal değişir.

21695Dudağı kurumuş dal, Meryem’in gönlünün yanışı ile kutlu bir hurma ağacı oldu.

21696Ey ihtiyar kadın huylu olan kişi, kaza ve kaderle ne zamana kadar uğraşacaksın. Olan olmuştur, aklını başına al da ömrün nakdini Hakk’a ibadete sarf et.

21697İster allık sür, ister mürekkep sür, yüzünün güzelleşmesinin imkânı yoktur.

Hekimin iyileşmesinden ümid kestiği hasta

21698Birisi hastalandı. Hekime gitti. “Ey hünerli hekim, şu nabzıma bir bak.

21699Nabızdan kalbin halini anlarsın, çünkü nabızdan geçen damar kalbe ulaşır.

21700Çünkü kalp içindedir, görünmez. Onun hali nabızdan anlaşılır. Çünkü nabzın kalple ilgisi vardır.

21701Dostum, rüzgâr da gizlidir. Onu, tozların yükselişinde ve yaprakların savruluşunda seyret.

21702Rüzgâr, bazan sağdan eser bazan soldan. Yaprakların oynayışı bu hali anlatır.

21703Gönlün kendini yitirmesi bizdedir. Nedendir bilemezsin amma onun o halini mahmur gözlerde ara.

21704Hakk’ın zatından uzaklarda bulunuyorsun, amma onun zatının vasfını, kudretini de Peygamber’den ve gösterdiği mucizelerden öğrenebilirsin.

21705Gizli mucizeler, gizli kerametler, gizli mânevî güzellikler o tertemiz (insan-ı kamil)den gönle akseder.

21706Çünkü pirlerin, kâmil insanların gönüllerinde hazır yüzlerce kıyamet vardır. En az belirtisi, onlara komşu olanı kendinden geçirmeleridir.

21707Varını yoğunu kâmil bir insanın yanına çekip götüren bahtlı kişi âdeta Hakk’a ulaşmış gibidir.

21708Onların mucizeleri cansıza bile tesir etmiş de, asâ, (ejderha olmuş), deniz, (bölünmüş yol olmuş) ay da (ikiye ayrılmıştır.)

21709Senin ruhuna vasıtasız tesir ederse, gizli olarak seni Hakk’la rabıtalı yapar. Dolayısıyla onun etkisi ile Hakk’ı bulursun.

21710Onların cansızlara etkisi eğretidir, göçüp gider. Amma, ruha tesiri daimidir, bu yönde sürer, birbirini takip eder durur.

21711Mucizeler, cansız şeyden, görünmez olan gönle tesir eder. O ekmek ne mutlu, ne mübarek ekmektir ki onu yapacak nesne yokken, çamuru bulunmazken yoğrulmuş, meydana getirilmiştir.

21712Ne hoştur. İsa Aleyhisselam’ın eksilmeyen sofrası, ne hoştur, Meryem’in bağı olmayan meyvesi.

21713İnsan-ı Kâmilin canından kopup gelen mucizeler, isteklinin (talib-mürid) gönlüne hayat gibi tesir eder.

21714Mucize, denize benzer. Hatalı, noksan bulunan kişi de karakuşu gibidir. Mucize denizinde, ancak su kovası helak olmaktan emin olur.

21715Mucize, kabiliyetsiz ehliyetsiz kişinin canını sıkar, ona acizlik verir. Fakat duygulu ve ehliyetli dosta kuvvet verir, kudret verir, canına güç bağışlar.

21716Gönlünde, bu saadeti bulamıyorsan, her an görünen mucizeleri delil, rehber edinerek işin iç yüzünü anlamaya çalış.

21717Tesirler, insanın duygularında kendini gösterir. Bunlar da o tesiri meydana getireni haber verir.

21718Her büyücünün sanatı, büyüsü gibi her ilacın da hassası gizlidir.

21719Fakat onun yaptığı işe ve tesirine bakınca, o her ne kadar gizli ise de, onu meydana çıkarırsın.

21720Onda gizli olan kuvvet, iş halinde göründü mü meydana çıkar, kendini gösterir.

21721Bütün bunlar, sana eserleri ile görünüyor. Şu halde nasıl oluyor da Allah’ı eserleri ile görmüyorsun?

21722Sebepler de, eserler de içten, kabuktan ibaret değil mi? Araştırırsan hepsi de Allah’ın eseridir.

21723Bazı şeyleri eserleri yüzünden seviyorsun. Peki, neden eserleri bağışlayandan habersizsin?

21724Bir hayâle kapılıp halkı seviyorsun da, batının da doğunun da pâdişahını nasıl oluyor da sevmiyorsun?

21725Ey ulu kişi, bu sözün sonu yoktur. Dilerim, bu mânevî bilgilere karşı beslediğimiz hırsın, arzunun da sonu olmasın.

Hasta hikâyesine dönüş

21726Hastanın hikâyesine geri dön de, ayıpları örten hekimle o hastanın hikâyesini anlat.

21727Hekim, hastanın nabzını tuttu, onun iyileşme ümidinin kalmadığını anladı.

21728Ona dedi ki: “Gönlün ne isterse onu yap, bedenindeki bu eski hastalık geçsin, gitsin.

21729Hatırına ne gelirse onu yap da sabır, perhiz, sana rahatsızlık vermesin.

21730Şunu iyi bil ki sabır, perhiz, bu hastalığa iyi gelmez. Canın neyi isterse, gönlün neyi dilerse onu yap.”

21731Amca, Hak Teâla, bu çeşit hastaya “Ne isterseniz yapınız”31 diye buyurdu.

21732Hasta “peki” dedi, “Hayra karşı haydi sen git. Ben de ırmak kenarına seyre gidiyorum.

21733Kendisine bir sağlık kapısı açılsın, iyileşsin diye, gönlünün istediği gibi ırmak kıyısında gezinip duruyordu.

21734Irmak kıyısında bir sûfî oturmuştu. Elini, yüzünü yıkıyor, temizlendikçe temizleniyordu.

21735Hasta, sûfînin ensesini gördü. İçine bir sille vurma isteği düştü.

21736Boğazına düşkün sûfînin ensesine bir tokat vurmak için elini kaldırdı.

21737Hekim, ona “İçinden geleni yapmazsan, sana dert olur” demişti.

21738“Cenâb-ı Hak da ‘Kendinizi ellerinizle tehlikeye atmayınız’32 diye buyurdu. Amma şu adama bir sille aşkedeyim.”

21739Kendi kendine, “Vur bakalım”, diyordu. “Bu sabır, bu perhiz tehlikedir. Başkaları gibi çekinme, bir iyice vur.”

21740Sûfînin, ensesine vurunca, enseden bir şırak sesi çıktı. Sûfî, “Hey hey! Ey ahlaksız adam ne yapıyorsun?” diye bağırdı.

21741Sûfî, adama iki üç yumruk vurmak, sakalını bıyığını bir bir yolmak istedi.

21742İnsanlar, ilacı olmayan bir mânevî hastalıktan muzdariptir. Çaresizlik içindedir. Şeytanın hilesine uyarlar da böyle silleler vururlar, birbirlerini hırpalarlar.

21743Hepsi de suçsuzları incitmeye haristir. Birbirlerinin hatalarını, noksanlarını araştırır dururlar.

21744Ey suçsuzların başına vuran kişi, karşılığını göreceğini, senin de kafana vurulacağını düşünmüyor musun?

21745Ey nefsinin hevâsına uymayı hekimlik sanıp, zayıfların başlarına sille vuran.

21746Bu şifadır, bu ilaçtır diyen seninle alay etmiş, sana içinden gülmüş. Bunu diyen Hz. Âdem’e de kılavuzluk etmiş, buğdaya yol göstermişti.

21747Ey Allah’ın yardımını dileyen, Adem ile Havva’ya “ilaç için, şu buğday tanesini yiyin de ebedî hayata kavuşun” demişti.

21748Şeytan, Âdem’in ayağını kaydırdı, kafasına vurdu amma, o vuruş geriye döndü, kendisine vuruldu.

21749O, Âdem’in ayağını adamakıllı kaydırmıştı amma, Âdem Cenâb-ı Hakk’a güveniyordu. Onun elinden tutan Hakk’tı.

21750Âdem bir dağ idi. Yılanla dolsa bile ne çıkar? O, panzehir madenidir. Ona bir zarar gelmez.

21751Hâlbuki senin bir zerre bile panzehirin yok. Nasıl oluyor da kurtulacağını umuyor, aldanıyorsun?

21752Nerde sende Halilcesine Allah’a tevekkül? Nerde sende “Kelim”deki33 keramet?

21753Kılıcın İsmail’i kesmesin, Nil’in dibini anayol haline getiresin? Bunlar sende var mı, ey gafil?

21754Said bir kişi minareden düşse, elbisesine rüzgâr dolar da parçalanmaktan kurtulur.

21755Değil mi ki sende o baht yok. O tevekküle, o inanca sahip değilsin. Ne diye kendini rüzgârın önüne atıyorsun?

21756Bu minareden Ad kavminin yüz binlercesi düştü de, başlarından da, canlarından da oldular.

21757Bu minareden tepesi üstü düşen sayısız insanı seyret.

21758Sen ipte oynamayı, gerektiği gibi bilemiyorsun. Ayakların olduğuna şükret de yeryüzünde yürü.

21759Kâğıttan kanat yaparak dağdan uçmaya kalkışma, bu sevda yüzünden nice başlar gitti.

21760Gerçi, ensesine sille vurulan sûfî ateşlendi, kızdı ise de, işin sonunu düşünerek öfkesini yendi.

21761Tuzağı gören kişi ilk adımda durur, yeme kapılmaz.

21762İşin sonunu gören gözler, ne mutlu gözlerdir. Onlar, bedenlerin çürüyüp dağılmasını seyredip dururlar.

21763Hz. Muhammed’in gözü de sonu görmüş, cehennemi, daha bu dünyada iken her yönü ile, inceden inceye seyretmişti.

21764Arşı, kürsiyi, cennetleri gördü de, gaflet perdelerini yırttı.

21765Zarardan kurtulmak istiyorsan, işin önüne bakma sonuna bak.

21766Sona bak da, bütün yokları var gör. Varları da, duygularla hissedilen değersiz şeyler, âdeta hayâl mahsulü olarak bul.

21767Eğer bunu yapamıyorsan; hiç olmazsa, bu dünyada akıllı olan herkesin gece gündüz “yok”u, yokluğu aradığını gör.

21768Yoksulluğa düşüp de cömertliği kim aramaz? Dükkânlarda bir kâr elde etmeyi kim istemez?

21769Tarlalardan mahsul almak istemeyen çiftçi var mıdır? Fidanlıklardan kim bir fidan ummaz?

21770Medreselerde bilgi elde etmek istemeyen kim vardır? İbadethanelerde Allah’ın lûtfunu, ihsanını niyaz etmeyen bulunur mu?

21771Bu akıllı kişiler, bu dünyada görünen şeyleri, var olan şeyleri arkalarına atmışlar, vardan yüz çevirmişler, yok olan şeyleri, görünmeyen gerçek varları aramakta, onlara kul olmaktadırlar.

21772Çünkü Allah’ın san’atının mahzeni ve kaynağı, yokluktan başka yerde görünmez.

21773Bu husustan söz açmıştık. Sen bu sözü de, o sözü de bir gör, iki görme.

21774Demiştik ki; her sanat sahibi, sanatını göstermek için yokluğu arar.

21775Mimar, bina yapılmamış bir arsa, yıkılmış, tavanları çökmüş harab olmuş bir ev yeri arar.

21776Saka, içinde su bulunmayan kap arar, dülger de kapısı olmayan ev araştırır.

21777Bir gayeye doğru giderken, daha doğrusu hakikati araştırırken herkes önce yokluğa doğru koşar, sonra da yokluktan kaçar.

21778Mademki senin ümidin yokluktadır, neden ondan kaçıyorsun. Ümit bağladığın, uzlaştığın şeyle neden çekişiyorsun?

21779Mademki ümidin o yoklukla uzlaşmış, yoktan ve yokluktan ne diye kaçıyorsun?

21780Ey aziz ruh, sen, gizlice, mânâ bakımından yoklukla anlaşmadınsa, ne diye yokluk pususuna yatmış bekliyorsun?

21781Neyin varsa gönlünü hepsinden çekmişsin de, gönül oltanı yokluk denizine atmışsın.

21782Şu halde, oltana yüz binlerce av veren, şu ümit denizinden ne diye kaçıyorsun?

21783Senin ruhî gıdan olacak, sana hayat bağışlayacak şeye “ölüm” adını takmışsın. Şu büyücülüğe bak ki (hayat) sana (ölüm) gibi görünüyor.

21784Onun sanatındaki sihri, iki gözünü de bağladı da can ihtiras kuyusuna rağbet etti, ona düştü?

21785Hak sanatının büyüsü ile bir hayâle kapılmışsın da kuyunun dışındaki ovayı, zehirlerle, yılanlarla dolu sanıyorsun.

21786Bu yüzden insan, felaket kuyusunu sığınacak yer sanmıştır. Sonunda ölüm, onu bu kuyuya atar, gider.

21787Aziz dostum, ben senin yanlışlarını söyledim, düştüğün hataları gösterdim, bunları bir de Attar’ın ağzından dinle.

Sultan Mahmud ile Hintli kölenin hikâyesi

21788Allah rahmet etsin Şeyh Attar hazretleri Mûsîbetnâme adlı kitabında gazi Pâdişah Gazneli Mahmud’u anarak çok nükteli çok güzel şeyler yazmıştır.

21789O büyük sultana, Hint savaşında elde edilen ganimetten bir köle düştü.

21790O köleyi kendine oğul edindi, halife yaptı, tahta oturttu, orduya kumandan tayin etti.

21791Bu hikâyeyi uzun uzadıya etraflıca öğrenmek istersen, Şeyh Attar’ın, o büyük insanın kitabını oku.

21792Hasılı o çocuk, o güzelim tahtın üstünde, o yüce sultanın yanında yer almıştı.

21793O Hintli köle, bu lütfa mazhar olduğu halde, yana yana ağlamakta, gözyaşları dökmekte idi. Sultan Mahmud ona “Ey kutlu çocuk” dedi.

21794“Neden ağlıyorsun. Elde ettiğin devlet, ululuk, neden tatsızlaştı? Sen pâdişahlardan üstünsün, pâdişahlar pâdişahı ile dost olmuşsun, aynı tahta oturmuşsun.

21795Sen bu tahtın üstünde oturuyorsun. Vezirler, askerler, tahtının önünde ay gibi, yıldızlar gibi saf saf dizilmişler.”

21796“Benim yana yana ağlamamın sebebi şu ki, ben kendi yurdumda, kendi şehrimde iken annem,

21797Beni, her zaman seninle korkuturdu. ‘Seni Arslan Mahmud’un eline düşmüş göreyim..’ derdi.

21798Babam da annemin bu korkutmalarına kızar, ‘Bu ne hiddet, bu ne kötü dilek’ diye söylenirdi.

21799‘Çocuğuna başka bir beddua bulamıyor musun ki böyle kötü, böyle kahredici bir dilekte bulunuyorsun?

21800Hanım, sen pek merhametsizsin, taş yüreklisin, bu sözlerinle sanki çocuğu yüzlerce kılıçla öldürmedesin.’ diye sızlanırdı.

21801Ben ise annemle, babamın bu sözlerine şaşırır kalırdım. Gönlüme bir vehim, bir korku düşerdi.

21802Acaba Sultan Mahmud, nasıl cehennem huylu, yakıcı kırıcı bir adam ki ölümle, belalarla adı anılıyor? Örnek olarak gösteriliyor?

21803Daima senin korkunla titrerdim, kereminden insanlığından, büyüklüğünden gafil idim, haberim yoktu.

21804Ey dünya pâdişahı, annem nerede? Gelsin de, şimdi beni taht üstünde görsün.”

21805Ey anlayışsız kişi, senin yoksulluğun, yokluğun senin Mahmud’undur. Cismanî duyguların seni daima Mahmut’la korkutmaktadır.

21806Bu yüce Mahmud’un merhametini buseydin, işin sonu hayrola derdin.

21807Ey korkak gönüllü, yokluk senin Mahmud’undur. Seni Mahmut’la korkutan, seni doğru yoldan çıkaran anneni pek dinleme.

21808Sen fakirliğe av olur, kendini ona kaptırırsan, O Hintli çocuk gibi kıyamet günü sevinç gözyaşları dökersin.

21809Şu maddî vücudumuz, tenimiz bizi besleyip yetiştirmede anamız gibidir. Fakat bu ana, bize yüzlerce düşmandan daha çok düşmandır.

21810Ten hastalanınca seni ilaç aramaya zorlar, kuvvetlenince de seni şeytanlaştırır.

21811Sıkıntı ve kederlerle dolu olan bu teni, bir zırh bil, ne kışın bir işe yarar, ne de yazın.

21812Fena huylu birisi ile arkadaş olmak, bizi sabretmeye alıştırdığı için iyidir. Çünkü sabır, insanın içini açar, gönlünü ferahlandırır.

21813Ayın karanlık geceden kaçmaması, sabretmesi onu nurlandırır, aydınlandırır. Gülün dikene sabretmesi de ona güzel bir koku verir.

21814Sütün, ana karnında, kan içinde, pislik içinde sabretmesi onu, deve yavrusuna gıda yapmıştır.

21815Bütün peygamberlerin, kendilerine inanmayanların ezalarına, cefalarına katlanmaları, sabretmeleri, onları Hakk’ın has kulları yapmış, zaferler kazanmış mânevî sultanlar haline getirmiştir.

21816Kimin üstünde yeni bir elbise görürsen, bil ki o elbiseyi sabredip çalışarak, kazanarak elde etmiştir.

21817Kimi çıplak ve zavallı görürsen, bil ki bu hale düşmesinin sebebi sabırsızlığıdır. Onun bu perişan hali sabırsızlığının şahididir.

21818Kim derde düşmüşse, kimin canı gussalar34, üzüntüler içinde ise, mutlaka o uygunsuz, fena bir kişi ile arkadaşlık etmiştir.

21819Sabredip onunla uzlaşsaydın, ona vefa gösterseydin, ayrılığı yüzünden başına vurmazdın.

21820Balla süt gibi Hak huyu ile huylansaydın; “Ben batanları sevmem”35 derdin.

21821Böyle, kervandan arda kalmış ateş gibi yol üstünde yalnız başına kalmazdın.

21822Sabırsızlığı yüzünden, Allah’tan başkasına gönül veren kişi, sonunda Hakk’tan ayrı düştüğü için ızdıraplara, kederlere, acılara müptela olur, iyilikten mahrum kalır.

21823Hak dostları ile sohbet, halis altın gibi kıymetlidir. Sen, bu değerli şeyi nasıl oluyor da onun kıymetini bilmeyen hainlere, kalpazanlara emanet ediyorsun?

21824Sen Allah’ın istediği huy ile huylan da, sana verilen emanetler, eksilmeden kalsın, kaybolmadan kurtulsun.

21825İnsan huyunu yaratanla anlaş, peygamberlerin huylarını besleyen, onları olgunlaştıran büyük varlıkla uzlaş, onun huyları ile huylan.

21826Sen, Ona bir kuzu verirsen, karşılığında o sana bir koyun sürüsü verir. Zaten her sıfatı besleyip geliştiren Allah’tır.

21827Sen kuzuyu kurda emanet ediyorsun. Kurdu, Yusuf’a yol arkadaşı yapma.

21828Kurt sana tilkilik eder, seni aldatmak isterse, aklını başına al da aldanma, ondan iyilik gelmez.

21829Bilgisiz kişi, bir müddet seninle gönül arkadaşlığı etse bile sonunda bilgisizliğinden ötürü seni yaralar.

21830Bilgisiz kişi hünsa36 gibi, hem erkek, hem de dişidir. Onun ne olduğu şüphe yok ki sonunda belli olur.

21831Hünsa, erkeklik aletini kadınlardan saklar, onlara, kızkardeşleri imiş gibi görünür.

21832O, erkeklerden de, kadınlık aletini eliyle saklar, kendisini o erkeklerin cinsinden gösterir.

21833Cenâb-ı Hak, hünsanın gizli ayıbını meydana çıkarır, gizlediği kadınlık aletini burnunun üstüne kor.

21834Böylece, onu gören kullar, onun hilesi, şeytanlığı yüzünden tuzağa düşmezler.

21835Sözün kısası, her erkeklik aleti, erkeği erkek etmez, aklını başına al da eğer bilgili isen cahil kişiden kork.

21836Tatlı sözlü bilgisizin dostluğuna aldanma, sözüne de pek kulak asma. O, çok eskimiş, yıllanmış zehire benzer.

21837O tatlı sözlü cahil sana “Ey anasının canı, ey gözümün nuru” der, fakat bu hoş sözlerin ötesinde ızdırap vardır, hırs vardır, acılar vardır.

21838O ana, babaya açıkça; “Çocuğum mektepten bıktı, usandı” der.

21839“Başka, bir hanımdan doğsaydı, ona bu kadar cefada bulunmazdın, onu bu kadar sıkmazdın.

21840Bu çocuğum, senden olmasaydı, bunu ben doğurmasaydım, yine anası bu sözü söylerdi” der.

21841Kendine gel, bu anadan kaç, merhameti kendinin olsun... Babanın sillesi, onun helvasından daha tatlıdır.

21842Nefis, anadır. Akıl ise baba gibidir. Akla ayak uyduran önce sıkıntı çeker amma, sonunda rahata kavuşur, yüzlerce ferahlık bulur.

21843Ey akılları ihsan eden Allah’ım. Feryada yetiş. Sen, bir şey dilemezsen hiç kimse dileyemez.

21844İstek de sendendir.. Biz kim oluyoruz? Evvel de sensin, âhir de sensin.

21845Hem sen söyle, hem sen işit, hem sen ol. Biz var gibi görünen bu kadar varlığımızla, yine de yoktan ibaretiz.

21846Allah’ım, bize emirler verdin, tekliflerde bulundum, kullukta bulunmamızı diledin, lütfet de secde rağbetimizi arttır, bize ibadet zevki ver. Cebr inancının tembelliğinden bizi koru, Cebr tembelliği ile şevkimizi söndürme.37

21847Cebr, kâmil insanların kolu kanadıdır. Tembellik ise ayak bağıdır, zindanıdır.

21848Bu Cebr inancını, sen Nil suyu gibi bil, inanan kişiye su, inanmayana da kandır.

21849Kanat vardır, doğanları pâdişaha götürür. Kanat vardır, kuzgunları mezarlığa leşe uçurur.

21850Şimdi sen, yokluğu açıklama bahsine tekrar dön, şunu bil ki, yokluk, panzehirdir, amma sen onu zehir sanıyorsun.

21851Ey Hak dostu, aklını başına al da o Hintli çocuk gibi yokluk mahmudundan korkma, yürü ilerle.

21852Sen, şimdi içinde bulunduğun vücuttan, varlıktan kork. Aslında, sen, bir hayâlden ibaretsin, O hayâlin de hiçbir şey değil, sen de hiçbir şey değilsin.

21853Ne şaşılacak şey, hiçbir şey olmayan, hiçbir şey olmayana âşık olmuş. Hiç var olmayan, hiç var olmayanın yoluna kesmiş.

21854Bu hayâller ortadan kalkınca, aklının ermediği şeyler, sana apaçık görünür.

Maziye karışanlara ölüm sıkıntısı yok. Hayatta iken iyi işler, ibadetler yapamadıklarından ötürü üzüntü ve hasret çekmek vardır

21855Bütün insanların en yücesi olan “Hz. Muhammed”[s.a.] çok doğru söylemiştir. “Dünyadan geçip giden kişinin,

21856Ölüm yüzünden bir derdi, üzüntüsü yoktur. Elindeki fırsatı kaçırdığından ötürü yüzlerce kederi vardır.”

21857O, kendi kendine der ki; “Neden ölüme gereken önemi vermedim. Bütün nimetlerin, bütün servetlerin kaynağı olan ölümü, neden her zaman düşünmedim, göz önünde tutmadım.

21858Bütün ömrüm boyunca, şaşkınlığımdan, gerçeği göremediğimden, ecel gelince kaybolup giden o hayâllerin peşinde koştum. O hayâlleri daima göz önünde tuttum.

21859Ölmüş gitmiş kişilerin hasreti, ölümden değildir. Neden hayâllere, nakışlara, sûretlere kapılıp kaldık diye hayıflanırlar, üzülürler.

21860O nakışların, o görünüşlerin birer köpük olduğunu göremedin, derler. Köpük nedir? Köpük denizin çırpınmasından meydana gelir ve denizle beslenir.

21861Deniz, köpüklerini kıyıya atınca, sen mezarlığa git de o köpükleri orada seyret.

21862Denizin, sahile bıraktığı köpüklere de ki; “Çırpınmanız, oynaşmanız, gezip tozmanız ne oldu? Neden sessizce kıyıda uyuyorsunuz? Deniz sizi yok olmanız için mi kenara attı?”

21863Sahilde kumlar üzerinde sessizce uyuyan köpükler de, sana, dille, dudakla değil de hal dili ile “Bu soruyu bize sorma denize sor” desinler.

21864Köpüğe benzeyen nakışlar, şekiller, varlıklar, dalgaların coşması, oynaşması olmasa nasıl meydana gelir? Rüzgâr esmeden, tozların yükseldiğini kim görmüştür?

21865Ey hakikati arayan kişi; şekil, nakış, toz ve nur gördün ya, rüzgârı da gör... Köpüğü gördün ya, köpüğü meydana getiren uçsuz bucaksız denizi de müşahede et.

21866Ey insanoğlu, bunları düşünerek müşahede et, gör. Çünkü, sende işe yarayan ancak bu görüştür. Bu görüşten başka neyin varsa onlar, yağdır, ettir, iliktir, damardır, sinirdir.

21867Ey insanoğlu, senin yağın mumları ışıklandırmaz, etinden şarap içenlere kebab yapılmaz.

21868Bütün şu tenini baştanbaşa, bakışta yok et, erit, bakışa git, bakışa git, bakışa.

21869Bir bakış var, bir kaç kilometrelik yolu görür, bir bakış da var, iki dünyayı da görür, pâdişahın yüzünü de görür.

21870Bu iki bakış arasında, yazılamayacak kadar çok fark var, gözüne bakışını derinleştirecek, görüşünü kuvvetlendirecek sürme ara. Gizli şeyleri Allah daha iyi bilir.

21871Yokluk denizinin ne olduğunu anlattık. Bunları duydun ya, sen şimdi hep o denizde bulunmaya gayret sarfet, buna çalış.

21872İş yerinin, eser ortaya koyma yerinin aslı, o yokluktur. Orada hiçbir şey yoktur. Oranın nişanı, belirtisi de yoktur. Orası bomboştur.

21873Bütün ustalar, eser ortaya koymak, işlerini göstermek için, kırık dökük yer isterler. Yokluğu ararlar.

21874Bütün sanatkârların, ustaların ustası olan, hiçbir şeye ihtiyacı bulunmayan, herkesin kendisine muhtaç olduğu Allah’ın da yaratma yeri yokluktur.

21875Nerede bu yokluk daha fazla ise, Hakk’ın işi ve yaratma yeri oradadır.

21876Yokluk, en yüce mertebe olduğundan ötürüdür ki, dervişler, o yoksul kişiler oraya varmışlar, mükâfatlarını almışlardır.

21877Hele bedenini, malını yok etmiş derviş, hepsinden de ileridir. Fakat iş beden yokluğundadır, dilencilikte değil.

21878Dilenci, malını mülkünü yemiş, maddî varlığını tüketmiş kişidir. Kanaat sahibi ise Allah’a güvenerek, varlığına kıyan, bedenini, rahatını düşünmeden iyilik için çırpınan insandır.

21879Öyle ise, ey hakikati arayan kişi, artık dertten şikâyet etme. Çünkü dert, insanı yokluğa götüren rahvan attır.

21880Biz bu kadar söyledik, ötesini sen düşün, eğer fikrinde bir durgunluk varsa, iyi düşünemiyorsan Allah’ı zikrederek fikrini uyandır, harekete geçir.

21881Çünkü zikir, düşünceyi harekete getirir. Sen, zikri şu uyuşmuş, donmuş düşünceye güneş yap da onu canlandır.

21882İşin aslı cezbedir. Amma, aziz dostum, çalışmayı, gayreti bırakıp sakın cezbeyi bekleme. Cezbe kendi kendine gelmez.

21883Çünkü çalışmayı, ibadeti, iyilik etmeyi bırakmak, nazlanmaya benzer. Hak yoluna, canını ve başını koyan bir kimse hiç nazlanabilir mi?

21884Oğlum, ne Allah’ın lûtfuna mazhar olacağını, ne de kahra uğrayacağını düşünme. Sadece, daima onun emirlerine uymayı, nehyettiği, yapma dediği şeylerden kaçınmayı göz önünde tut.

21885Derken, cezbe kuşu, ansızın, beklemediğin bir zamanda, yuvasından sana doğru uçar gelir. Sabah olduğunu, nura kavuştuğunu görünce artık mumu söndür.

21886Gözler, örtülerden, perdelerden geçince; göreceği nur, onun nurudur. Bu görüşe mazhar olan, Hakk’ın nuru ile bakan mutlu kişi dirilere baktığı zaman içi görür.

21887Hakk’ın nuru ile bakan kişi, zerrede, ebediyet ve sonsuzluk güneşini görür, katrede, bütün denizi seyreder.

Tekrar sûfî ile kadı hikâyesine dönüş

21888Sûfî, “Bir sillenin kazası için başımı belaya sokmam doğru değil” dedi.

21889“Ben tevekkül ve teslim hırkası giymişim, o hırka bana sille yemeyi kolaylaştırır” dedi.

21890Sûfî düşmanını pek zayıf görünce ben de düşmanca bir yumruk vursam diye düşündü.

21891Bir yumruk atarsam kalay gibi eriyip akıverecek, pâdişah da, kısası emredecek, beni öldürtecek.

21892Çadırı yıkılmış, direği kırılmış bu zavallı yere düşmeğe, yıkılmaya bir bahane arıyor.

21893Şu ölü adam için, kısasa razı olup kılıç altına yatmaya değer mi? Yazıktır. Doğrusu yazıktır, dedi

21894Elini kaldırıp düşmanına vuramayınca, onu kadıya şikâyet etmeyi düşündü.

21895Çünkü kadı, Hakk’ın terazisidir. Onun ölçüsü, tartısı şeytanın hilesinden kurtulmuştur.

21896O, birbirini çekemeyenlerin, birbirleriyle uğraşanların makasıdır. O iki hasmın kavgasını keser, dedikodularını keser.

21897Kadı, yolunu sapıtmış en azgın kişileri yola getirir. Kanunu ile fitneleri yatıştırır.

21898Kalbi tamah ile dolu olan düşman, kadının adalet terazisini görünce, serkeşliği bırakır, ona uyar.

21899Eğer ortada hak terazisi bulunmazsa, hakkından çok bile versen, karşındaki, payına razı olmaz, çok verildiğini anlamaz bile.

21900Kadı rahmettir. İnadı, aksiliği giderir. Hakk’ın kıyamet günündeki adalet denizinden bir damladır.

21901Damla küçüktür, değersizdir, fakat deniz suyunun güzelliği, letâfeti ondan doğar, ondan meydana gelir.

21902Kalp gözünün tozlarını siler, içini kirlilikten temizler isen, bir damla suda, Dicle nehrini görürsün.

21903Cüz’ler, küllerin haline şahitlik etmektedir. Tanyerinin kızarması, şafak sökmesi, güneşin doğmasını haber verir.

21904Cenâb-ı Hak “Güneş battıktan sonra ufukta beliren kızıllığa andolsun”38 buyurduğu zaman Ahmed’in cismine yemin etmiştir.

21905Karınca, çekip götürdüğü bir buğday tanesinin harmanını bilseydi, o danenin üstüne hiç titrer miydi?

21906Sen yine hikâyeye gel; sûfî sabırsızlanıyordu. Yediği sillenin cezasını verdirmede acele ediyordu.

21907Ey zulümler eden kişi, nasıl oluyor da gönlün hoş bir halde bulunuyor? Yaptıklarının karşılığını görmeyecek misin? Bu ne gaflet?

21908Yahut da yaptıklarını unuttun; gaflet, senin önüne perdeler gerdi.

21909Arkanda düşmanların olmasaydı, sen de kimseye vaktiyle kötülükler etmeseydin, herkes senin insanlığını kıskanırdı.

21910Yaptığın haksızlıklardan, kötülüklerden ötürü, kendini hapse koymuşsun. Yediğin haklardan, kırdığın gönüllerden dolayı azar azar özür dilemeye bak da.

21911Sorguya çekecek seni birden yakalamasın, hakkını çiğnediğin dostla şimdiden anlaş, suçlarını bağışlat, aranı düzelt.

21912Sûfî, kendisine sille vuranın yanına gitti. Davacı gibi eliyle eteğine sarıldı.

21913Çeke çeke onu kadıya götürdü. “Bu eşeği, eşeğe bindir de halka göstererek rezil et” dedi.

21914“Yahutta onu, döverek cezalandır. Sen, neyi uygun görürsen yap.

21915Senin vereceğin ceza yüzünden ölse bile ölsün, kimse bir şey sormaz.”

21916Kadı, birisini dövdürürse, dövülen kişi de ölürse, kadıya bir şey sorulmaz, ceza verdirilmez. Kadı kadıdır, rastgele bir adam değil ki.

21917Kadı, Hakk’ın nâibidir. Hakk’ın adaletinin gölgesidir. Her hak sahibi ile cezayı hak edenin aynasıdır.

21918O, bir zulme uğrayanın hakkını almak için ceza verir. Kendi öfkesi, kendi menfaati, kendi geliri için değil.

21919Onun verdiği ceza Hak içindir. Kıyamet günü içindir. Bir hataya düşse bile diyet vermez.

21920Birisini, kendisi için döven borçlu çıkar. Hak için döven kişi ise emandadır.

21921Bir baba, oğlunu dövse, oğlu ölse, o babaya kan pahası vermek gerekir.

21922Çünkü, oğlunu, kendi menfaati için dövdü. Oğlunun da babaya itaat etmesi gereklidir, vaciptir.

21923Fakat çocuğu öğretmeni dövse de, çocuk bu dayaktan ölse, öğretmene hiçbir şey yapılmaz, korkma.

21924Çünkü o öğretmen Hakk’ın nâibidir, emindir. Her emin kişiye verilen hüküm de böyledir.

21925Ustaya itaat, çocuğa vacip değildir. Bu sebeple usta da ona, kendisi için bir ceza vermeyi araştırmaz.

21926Baba döverse, kendisi için döver. Hak yolunda dövmediği için kan pahasından kurtulamaz.

21927Ey Zülfikar39 kendi varlığının, benliğinin başını kes, dervişçesine varlığından geç, yok ol.

21928Varlığından, benliğinden kurtulunca ne yaparsan “Attığın zaman, sen atmadın”40 sırrına erersin, emin olursun.

21929Bu borç, bu diyet Hakk’a aittir, emin olan kişiye ait değildir. Bu bahis “Fıkıh” bilgisinde etraflıca anlatılmıştır.

21930Her dükkânda ayrı bir alışveriş, ayrı bir kâr var. Oğlum, Mesnevî de yokluk dükkânıdır.

21931Kunduracı dükkânında güzel deriler bulunur. Eğer orada tahta görürsen bil ki onlar ayakkabı kalıbıdır.

21932Kumaş satanların dükkânında kumaşlar, ipekliler bulunur. Demir bulunursa o, arşın “kumaş ölçüsü” olarak bulunur.

21933Bizim Mesnevî’miz, Vahdet dükkânıdır. Orada birden başka ne görürsen o puttur.

21934Okuyanları, yahut dinleyenleri avlamak için put yapmayı, “Onlar beyaz, uzun boyunlu kuşlara benzerler” sözü gibi bil.

21935O kalabalıktan okunan söz, “ve’n-Necm” sûresinin âyetleri arasında okundu amma, çabuk yok oldu. Çünkü o söz, fitne idi, fesad idi, okunan sûreden değildi.

21936 Bütün müşrikler de, sûrenin sonunda secde ettiler. Bu bir sırdı. Bu yüzden onlar da yere baş koydular.

21937Bundan sonra da anlaşılması güç, mânâsı karışık ve derin bir söz vardır, bu söz üzerinde müşavere etmek için Süleyman’ın yanına git, şeytanlara danışma.

Sûfî ve kadı hikâyesine dönüş

21938Sen şimdi bunları bırak da sûfî ile kadının hikâyesine dön. O zavallı, zayıf kişinin halini anlat.

21939Kadı dedi ki; “Oğlum, önce sen durumu iyice açıkla, meseleyi etraflıca anlat, ben de ona göre bir hükme varayım, müsbet menfi bir karar vereyim.

21940Vuran nerede? Vurduğu yer neresi? Senin şikâyet ettiğin adam, hasta, perişan bir halde, âdeta hayâle dönmüş.

21941Şeriat, dirilerle zenginler içindir. Mezardaki ölülere, şeriat hükümleri tatbik edilebilir mi?

21942Benlikten geçmiş, yoklukta başlarını vermiş kişilere gelince, onlar, mezarlıktaki ölülerden yüz kat daha ölüdürler.

21943Tabii olarak ölen kişi, bir yönden, bir defa ölür, gider. Sûfîler ise yüz yönden ölmüşler, yok olmuşlardır.

21944Tabii ölüm insanı bir defada öldürür. Hâlbuki sûfîlerin ölümü, üç yüz ölümdür, her bir öldürülmede sayısız kan bahası vardır.

21945Hakk, sûfîleri defalarca öldürmüştür, amma kan bahası olarak ambarlar dökmüştür.

21946Bunların her biri, Cercis’e benzer, altmış defa öldürülmüştür, altmış defa diriltilmiştir.

21947Adalet sahibi Hakk’ın sevgi kılıcı ile öldürülen kişi, şikâyet şöyle dursun, vur, vur, bir daha vur diye yanar, sızlanır durur.

21948Allah’a yemin ederim ki, can bağışlayan Hakk’ın aşkıyla öldürülen, şehit edilen kişi, ikinci defa öldürülmeye daha çok âşıktır.

21949Kadı, “Ben diri olan kişiye hüküm veririm, ben mezardaki ölülere kadılık edemem.

21950Senin şikâyet ettiğin bu zavallı adam, görünüşte, diri, mezarda değil amma, onun bütün duyguları ölmüş, sanki mezarlar onun vücudunda gizlenmiştir.

21951Mezarda ölü çok gördün, bir de ölüde, mezarı gör, ey kör kişi.

21952Bir mezardan senin üstüne bir kerpiç düşse kızar mısın? Akıllı kişiler mezardan davacı olurlar mı?

21953Ölüye kızıp kin gütmeye kalkışma, aklını başına al, hamamdaki resimle savaşa girişme.

21954Şükret ki bir diri, sana vurmamış, çünkü dirinin reddettiğini Hak da reddeder.

21955Dirilerin hiddeti, Hakk’ın hiddetidir, Hakk’ın yarasıdır. Çünkü o tertemiz insan, o kâmil insan Hakk’la diridir.

21956Hak onu öldürmüş, sonra kasap gibi, ayağından üflemiş, derisini soymuştur.

21957Hakk’ın üfürüşü, onda ebedî olarak kalır. Hakk’ın üfürüşü, kasabın üfürüşüne benzemez.

21958İki üfürüş arasında çok fark vardır. Hakk’ın üfürüşü bize lûtuftur, ihsandır, öteki üfürüş ise, lekedir, ayıptır.

21959Kasabın üfürüşü, hayatı ondan alır götürür, öldürür. Hakk’ın üfürüşü ise ona hayat verir, onu ebedî olarak yaşatır.

21960Bu nefha, bu ilahi üfürüş, anlatılabilecek, tarif edilecek bir üfürüş değildir. Ey hakikati arayan kişi, aklını başına al da gaflet ve cehalet kuyusunun dibinden çık, marifet ve ilim köşküne gir ve yüksel.

21961Suçlu olduğunu halka göstermek için bu adamı eşeğe bindirmenin kanunda yeri yok. Odundan yapılmış bir nakşı, bir şekli birisi çıkar da eşeğe bindirir mi?

21962Onu, eşeğe değil tabuta bindirmek, daha doğru, daha yerinde olur.

21963Zulüm nedir? Bir şeyi, gerektiği yere koymamaktır. Sen, onu layık olduğu bir yere koymayarak adaleti zedeleme.”

21964Sûfî, “Peki dedi, hiçbir suçum yok iken, bu adamın bana sille vurmasını doğru buluyor musun?

21965Ortada hiçbir suç yok iken, bu pis ayının sûfîlere sille vurması reva mıdır?”

21966Kadı, suçluya “Az çok bir şeyin var mı?” diye sorunca o, “Altı kuruştan başka param yok” dedi.

21967Kadı, “O paranın üç kuruşunu kendin harca, üç kuruşunu da hiç ses çıkarmadan ona ver” dedi.

21968“O adam pek zavallı, perişan, hasta zayıf. Ekmek katık alması için üç kuruş ona kâfi.”

21969O sırada hasta adamın gözü, kadının ensesine ilişti. Onun ensesi sûfînin ensesinden daha güzeldi.

21970“Vurduğum sillenin cezası pek ucuz” diyerek; kadının, hoşuna giden ensesine vurmak için elini kaldırdı.

21971Kadının yanına gitti ve kulağına bir şey fısıldayacakmış gibi, ona doğru eğildi, derken ensesine kuvvetli bir sille aşketti.

21972“Siz iki hasım olarak altı kuruşu bölüşün, ben de hırıltıdan gürültüden kurtulayım” dedi.

Kadının, dervişin sillesine kızması, sûfînin de kadıya dokunaklı sözler söylemesi

21973Kadı öfkelenince, Sûfî, “hey!” dedi. “Şüphe yok ki senin hükmün, adalete uyar, hükmünde haksızlık olamaz.

21974Ey din şeyhi, kendine yapılmasını istemediğin şeyi kardeşine nasıl yapıyordun?

21975Sen bunu bilmiyor musun ki, benim için kuyu kazıyorsun, amma, kazdığın kuyuya sonunda sen düşeceksin.

21976‘Kim bir kuyu kazarsa’ hadisini okumadın mı? Ey babasının canı, okuduğuna göre hareket etsene.

21977Kaza ve kader, bu hükmün yüzünden ensene bir sille vurdu.

21978Eyvahlar olsun, öbür hükümlerin de böyle ise, senin başına, ayağına neler gelecek?

21979Bir zalim kişiye acırsın, ‘sana üç kuruş harçlık lazım’ diye ikramda bulunursun.

21980Zalime acıyacak yerde, onun elini kesmek gerek. Hâlbuki sen, hükmü, idareyi zalimin eline teslim ediyorsun.

21981Ey adaletten haberi olmayan kişi, sen kurt yavrusuna süt veren keçiye benziyorsun.”

Kadının sûfîye cevap vermesi

21982Kadı, “Kazadan, kaderden gelen her silleye, her cefaya razı olmamız icab eder.

21983Alnımın yazısına, başıma gelene razıyım, yüzüm asıksa da, gönlüm hoştur. Çünkü biliyorum ki, gerçek acıdır. Alın yazısı, levh-i mahfuza işarettir.

21984Şu gönlüm bağdır, bahçedir. Gözlerim de buluta benzer. Bulut ağlar, bağ bahçe sevinir, güler.

21985Kıtlık yılında ise gülen, neşelenen güneş yüzünden; bağlar, bahçeler, ölüm haline girerler, can çekişirler.

21986Kur’ân-ı Kerim’de, “Çok ağlayın”41 âyetini okumuşsundur, okudunsa ne diye pişmiş kelle gibi sırıtıp duruyorsun?

21987Mum gibi gözyaşı dökersen, evin aydınlanmasına sebep olursun. Evin aydınlığı olursun.

21988Annenin ve babanın çocuklarına surat asmaları, sert davranmaları, çocuğu her türlü kötülükten alıkor.

21989Ey aptalca gülen kişi, gülmenin zevkine vardın, bir de ağlamanın ne olduğunu anla, onun da zevkine var.

21990Cehennemi hatırlamak seni ağlatırsa, bil ki cehennem, sana cennetlerden daha hoştur.

21991Ey temiz kişi, gülüşler, ağlayışların arkasında gizlenmiştir. Görmez misin? Defineyi, viranelerde, harabelerde ararlar.

21992Zevk gamların, elemlerin içindedir. Gamların izini kaybedenler, ab-ı hayatı karanlıklar âlemine götürmüşlerdir.

21993Hakikat yolunda, menzile varıncaya kadar, tersine çevrilmiş nal izleri var. Gözünü dört aç, ihtiyatla yürü, yolu şaşırma.

21994İbret gözünü dört aç, sevgilinin iki gözünü de kendi gözlerine dost edin.

21995Kur’ân-ı Kerim’deki, “İşlerini birbirlerine danışarak yaparlar.”42 âyetini oku. Sevgiliyle anlaş, uzlaş dost ol nazlanarak öf deme.

21996Hakikat yolunda yürüyen yolcunun arkadaşı, dostu onun sevgilisidir. Hatta iyi bakarsan görürsün ki yol da sevgiliden ibarettir.

21997Sevgililere, dostlara ulaşınca, susarak otur. Haddini bil, başköşeye geçerek kurulma. Alçakgönüllü ol.

21998Aklını başına al da cuma namazına bak, herkes camiye toplanmış bir arada, bir düşüncede fakat hepsi de susarak oturmaktadır.

21999Neyin varsa, al da susmak yönüne doğru çek, götür. Kâmil bir insan olmak istiyorsan sus, konuşma gösterişinden sakın.

22000Peygamber buyurdu ki: “Sen dostları sıkıntılar denizinde yol gösteren yıldızlar bil.”

22001Gözünü yıldızlara dik yol ara. Söz, görüşü bulandırır. Sus, söyleme.

22002Sen, iki doğru söz söyleyebilirsin amma, onları bulanık, karışık, hoş olmayan sözler de takip eder.

22003Ey şaşkın kişi, “Söz sözü açar” derler. Bunu hiç duymadın mı?

22004Aklını başına al, doğru sözü de pek söyleyeyim deme. Çünkü söz sözü açar, doğru sözlerin arasına eğri sözler de karışır.

22005Ağzını açtın mı söylediğin sözleri yakalayamazsın. Temiz, doğru sözlerin arkasından kötü biçimsiz sözler de dökülür.

22006Fakat Allah’ın vahyinin yolunda masum olanın bütün sözleri temizdir, saftır. Bu sebeple o, istediği kadar söyleyebiliriz.

22007Çünkü Peygamber “Kendi hevâsına uyup söz söylemez”43 Allah’ın masum olarak yarattığı varlık, hiç hevâsına uyup söz söyler mi?

22008Nefsinin tesirinden kurtul, hal sahibi ol da ondan sonra konuş, söz söyle. Yoksa benim gibi çok konuşarak sözünün esiri, maskarası olma.

O sûfînin kadıya soru sorması

22009Sûfî, “Mademki altın, bir madendir.... Bu niçin faydalı da öbürü zararlı?” dedi.

22010“Mademki bütün insanlar, Hazreti Âdem’den gelmiştir ve çoğalmışlardır? Neden aralarında farklar vardır? Neden bir kısmının akılları başında, bir kısmı da sarhoş.

22011Mademki bütün şu ırmaklar tek bir denizden çıkıp akmaktadır. Bu ırmağın suyu çok tatlı da ötekininki neden zehir gibi acı?

22012Bütün nurlar varlık güneşinden meydana geldiği halde, neden gerçek sabah ile yalancı sabah kendini gösteriyor?

22013Bakan gözlere çekilen sürme, aynı sürme olduğu halde neden bazıları doğru görüyor da, bazıları şaşı görüyor?

22014Para basılan yerin sultanı Allah olduğu halde neden basılan paraların bir kısmı güzel, halis, bir kısmı uygunsuz ve kalp?

22015Allah, Hak yoluna “Benim yolum” diye buyurduğu halde, neden bu ahde vefa eden sadık bir kişi oluyor da, öbürü kesici bir şaki olarak başı kaldırıyor?

22016Hür ve asil kişi ile sefih ve ahlaksız bir kişi, bir kadından doğduğu halde nasıl oluyor da “Çocuk babasının sırrıdır”44 sözü doğru oluyor.

22017Bu kadar, birbirine zıt bir şekilde görünen (vahdet birliği) kim görmüştür? Daima bir karar üzere olan bir varlıktan nasıl oluyor da yüz binlerce cünbüş, hareket meydana geliyor?

Kadının sûfîye cevap vermesi

22018Kadı, “Ey sûfî” dedi, “Şaşırıp kalma. Bunu bir örnekle anlatayım da dinle.

22019Âşıkların kararsızlığı, gönüller alan sevgilinin şaşmaz kararından ileri gelir.

22020Sevgili nazlıdır. Kararında dağ gibi sebat eder, yerinde durur, âşıklar ise yapraklar gibi titrerler.

22021Sevgilinin gülüşü, âşıklara gözyaşı döktürür. Zaferi, başarısı ise onların başarılarını yok eder.

22022Bütün bu keyfiyetler, bu nedenler, Hakk’ın sonsuzluk denizinin üstünde köpükler gibi oynaşır durur.

22023Onun zatında da, işinde de bir zıddı, bir ortağı yoktur. Bütün varlıklar varlık elbiselerini ondan almışlardır. Onları O giydirmiştir.

22024Zıt, hiç zıddına varlık verebilir mi? Aksine, zıd, zıddından kaçar, ayrı düşer.

22025Eş, ortak nedir? Mesel yâni benzer demektir. İyinin, kötünün benzeri. Mesel, hiç kendine benzer bir mesel yaratır mı?

22026Ey Allah’tan korkup çekinen kişi, birbirine benzer birbirine eş iki varlık olsa, yaratıcılıkta bu nasıl olur da öbüründen üstün olur?

22027Bir bahçedeki yapraklar sayısınca, yerine eş ve zıd varlık olsa, onların hepsi de zıddı ortağı olmayan denizin köpüklerine benzerler.

22028Denizin bu zıd görünüşlerini, bu sayısız tecellilerini, keyfiyetsiz olarak müşahede et. Denizin zatına, keyfiyet, nasıl sığar?

22029Onun en küçük, en değersiz oyunu senin canındır. Canın ne olduğundan, nasıl olduğundan söz etmek doğru olur mu?

22030Bu varlık denizi öyle bir deniz ki, her katresinde, akıl ile can, bedene yabancıdır.

22031Böyle bir deniz, neliğin, niteliğin (keyfiyet)in, daracık sahasına sığar mı? Aklı küll45 bile orada bilmeyenler arasına karışmıştır.

22032Akıl, cesede, “Ey cansız der, dönüp gideceğin denizden bir koku aldın mı? O hakikat denizinden bize bir haber ver.

22033Ceset de akla der ki: “Gerçek olan şu ki ben, senin gölgenim, gölgeden kim yardım ister?”

22034Akıl der ki; “burası öyle bir hayret makamıdır ki burada, anlayan, anlamayandan daha aciz kalmıştır, daha küstah olmuştur.

22035Burada ışıklar saçan güneş bile zerreye bir köle gibi hizmet eder.

22036Burada arslan ceylanın önünde başını yere kor. Doğan, çil kuşunun yanında kanatlarını yere serer.

22037Eğer, sen bu hakikate inanmıyor isen, şunu düşün ki, nasıl oluyordu da Mustafa[s.a.v.] çok hakir ve çok fakir kişilerden kendisi için dua etmelerini istiyordu?

22038Peygamberin yoksullardan dua istemesi, ümmetine bir şeyler öğretmek içindi dersen, bil ki vermemekle anlatışa varılır mı?

22039O, biliyordu ki pâdişah, pâdişahlara layık defineyi yıkık yerlere gömer.

22040Her ne kadar o yıkık yerin her parçasının en ufak bir cüz’ü birer casus gibi ilâhî sırları söyler ve haber verirlerse de, hakikat ehline karşı duyulan fena zanlar, kötü düşünceler, gerçeğe aykırı görüşler insanı şaşırtır.

22041Hatta hakikat, hakikatin içinde kaybolmuş, batıp gitmiştir. Bu sebepledir ki inançları yüzünden yetmiş fırka olan ümmet bilgide yüz fırkaya bölünmüştür.

22042Ey sûfî, aklını başına al da gönlünün kulağını iyice aç. Benim sözlerimi yanlış anlama, sana gerçekleri anlatmak istiyorum.

22043Gökten sana bir felaket mi geldi? Kaderin icabı yaralandın mı? Buna karşılık büyük bir mükâfata kavuşacağını düşün ve bekle.

22044O, öyle büyük bir Pâdişahtır ki, bir sille vurunca bu silleden sonra sana başına konacak bir taç, oturup yaslanacağın bir taht bağışlayacaktır.

22045Bütün dünya, onun nazarında bir sinek kanadı değerindedir.46 Bir silleye karşılık da sonsuz bağışlarda bulunur.

22046Boynunu dünyanın şu altun boyunduruğundan bir an önce kurtar da sille satırı almaya, sille yemeğe bak.

22047Peygamberler de başlarına gelen dertlere, belalara musibetlere sabrettiler de o yüzden yüceldiler, şereflendiler.

22048Fakat ey genç, sen hazırlıklı ol. Dikkatle onu bekle, gelince seni evde bulsun.

22049Yoksa “Geldim evde kimseyi bulamadım” der. Getirdiği kıymetli hediyeleri geri götürür.

Sûfînin kadıya tekrar soru sorması

22050Sûfî, “Ne olurdu şu dünya, kaşlarını hiç çatmasaydı” dedi, “İnsanlara daima gülseydi, daima acısaydı.

22051Her an ortaya bir acılık katmasaydı, şekilden şekle girerek insanı yaralamasaydı.

22052Gece, gündüzün aydınlığını çalmasaydı, nurunu talan etmeseydi, kış, zevk ve safa bahçelerini soldurmasaydı.

22053Sağlık kadehi, hastalık taşı ile kırılmasaydı, korku emniyet ve güveni hırpalamasaydı.

22054Kullarına lütfettiği nimetlerinde bir sıkıntı olmasaydı, rahmetinden cömertliğinden ne eksilirdi?”

Kadının sûfînin sorularına cevap vermesi ve verdiği cevaba terzi ile Türkün hikâyesini örnek olarak göstermesi

22055Kadı, “Sen boşu boşuna yürüyen, hiçbir şey elde edemeyen bir sûfîsin” dedi. “Kufi yazıdaki Kef harfi gibi için bomboş, hiç anlayışın yok.”

22056Tatlı konuşan, güzel anlatan hikâyeci, gaddar, düzenbaz terzilerin hikâyelerini geceleyin anlatır durur, sen o hikâyeyi hiç duymadın mı?

22057Terzilerin müşterilerini nasıl aldattıkları, nasıl kumaş çaldıkları, hırsızlık ettikleri eski hikâyelerde anlatılır.

22058Hikâyeciler, terzilerin kumaş kesip biçerlerken, bir biçimine getirip kumaşın bir parçasını nasıl çaldıklarını şuna buna söyler dururlar.

22059Geceleyin hikâyecinin biri yine bir terzi hikâyesini anlatıyordu. Etrafında kalabalık bir dinleyici toplanmıştı.

22060Etrafında çok dinleyici bulunduğu için heyecana kapılmış, coşmuş, sanki anlattığı hikâyesinin içine girmiş, bütün vücudu hikâye kesilmişti.

Peygamber Aleyhisselam: “(...) Gerçekten de Allah va’z edenlerin dillerine, dinleyenlerin himmetlerince hikmet telkin eder” diye buyurmuştur.

22061Birisi güzel söz söylüyorsa, bu güzel söz dinleyenin canla başla dinlemesinden, anlamasından ileri gelir. Muallimin ateşli ateşli ders vermesi, heyecanla bu işe sarılması çocuğun kendisini derse vermesindendir.

22062Yirmi dört makamdan cenk çalan çalgıcıya, dinleyen yoksa cenk, bir yük olur.

22063Aklına ne bir yanık nağme gelir, ne güzel, ne de parmağını çalgı çalmak için oynatabilir.

22064İnsanlarda görünmez âlemden gelen gizli haberleri duyacak kulak olsaydı, gökyüzünden müjdeleyen Peygamber Efendimiz’e vahiyler gelmezdi.

22065İlâhî sanatı gören gözler olmasaydı, ne gökyüzü olurdu, ne yeryüzü gülerdi.

22066“Sen olmasaydın” hadisinin ifade ettiği mânâ işin çok keskin, her şeyin aslını görür göz için olduğunu bildirmektedir.

22067Fakat insanlar kadın aşkından, yemek sevdasından kurtulup da Hakk’ın sanatına nasıl âşık olacaklar?

22068Yiyecek birkaç köpek olmazsa tutamaç suyunu yalağa dökmezsin.

22069Yürü, “Ashabı Kehf’in “Hak mağarasının köpeği ol da diğer köpeklerden bu ayrılış seni onların yalağından kurtarsın.

22070Hikâyeci, terzilerin nasıl acımadan kumaş çaldıklarını, çaldıkları kumaşları nasıl gizlediklerini anlattı.

22071O kalabalık içinde bulunan Hita’lı bir Türk bu sözlerden terzilere ait bu sırrın açılışından pek öfkelendi.

22072Gece, kıyamet günü gibi, o sırları hakikat ehline açıklamaktaydı.

22073Nereye gelir de, orada birbiriyle çekişir, birbirlerinin sırlarını, ayıplarını açıklayan, kirli çamaşırlarını ortaya döken iki düşmanı görürse,

22074O çekişme zamanını korku ile anlatıp durdukları mahşer bil. O sırları açıklayan dudakları, boğazı da (sûr) say.

22075Allah, öfke sebeplerini hazırlamış, o kötülüklerin ortaya dökülmesini takdir buyurmuştur.

22076Hikâyeci, ballandıra ballandıra terzilerin hainliklerini anlattı. Türk de hayli üzüldü, dertlendi.

22077Sonra dayanamadı, “Ey hikâyeci, dedi. “Sizin şehrinizde hilede, hainlikte en ileri giden usta terzi kimdir?”

Türkün “terzi benden bir şey çalmaz” diye bahse girişmesi ve malını rehin olarak vermesi

22078Hikâyeci, “Bizim şehrimizde Çekiroğlu adında bir terzi vardır. O el çabukluğunda ve hırsızlıkta herkesi geride bırakır” dedi.

22079Türk, “Ben seninle bahse girerim ki, o benden değil kumaş bir iplik bile çalamaz” dedi.

22080Pek kendine güvenme, bu kadar yükseklerde uçma, senden daha açık gözleri o mat etti” dediler.

22081“Haydi, yürü. Aklınla bu kadar öğünme. Onun hileleri karşısında sen de şaşırır kalır, kendini kaybedersin” dediler.

22082Türk, büsbütün kızdı “O terzi benden ne eski, ne yeni hiçbir şey çalamaz, aşıramaz” diye bahse girişti.

22083Malına göz koyanlar, tamah edenler, onu daha da kızdırdılar. O da, bahse girerek nesi varsa rehine verdi.

22084“Şu Arap atımı rehine koydum. O terzi kurnazlıkla benden kumaş çalabilirse, atım sizin olsun” dedi.

22085“Eğer o terzi bir şey çalamazsa sizden bu atla beraber bir at isterim.”

22086Üzüntüsünden ötürü Türk o gece uyuyamadı. Hırsızın hayâli ile savaşıp durdu.

22087Sabah olunca atlas kumaşı koltuğunun altına aldı. O hilecinin pazaryerindeki dükkânına gitti.

22088Selam verip dükkâna girdi. Usta hemen yerinden kalkıp selamını aldı. Onunla merhabalaştı.

22089Türke haddinden fazla hürmet etti. Böylece onun gönlüne girdi, ona kendini sevdirdi.

22090Türk, terzinin bülbül gibi tatlı tatlı dil döktüğünü görünce getirdiği İstanbul atlasını onun önüne attı.

22091“Bu kumaştan, savaş günü giymem için, göbeğimden aşağısı geniş, yukarı kısmı dar bir kaftan biç” dedi.

22092“Belden yukarısı dar olsun da gözlere güzel görünsün. Aşağısı geniş olsun da hareketimi kısmasın, ayağı tutmasın.”

22093Terzi, “Ey sevimli müşteri sana yüzlerce hizmette bulunayım” deyip elini, gözünün üstüne koydu. “Emrin baş üstüne” dedi.

22094Sonra kumaşı ölçtü, ne kadar çıkacağını anladı. Ondan sonra da ağzını açarak, dil dökerek Türkü lafa tuttu.

22095Başka emirlerin hikâyelerini anlattı. Onların lûtuflarından, ihsanlarından, cömertliklerinden bahsetti.

22096Hasislerden, onların kötü huylarından, uzun uzun hikâyeler anlattı. Emiri güldürmek için hayli dil döktü. Tuhaf, tuhaf sözler söyledi.

22097Ateş gibi hızla makasını çıkardı. Hem kumaşı kesiyor, hem de boyuna masallar anlatıp duruyordu.

Terzinin, güldürecek şeyler söylemesi, Türkün kahkahalarla gülmesi ve küçücük daracık gözlerinin kapanması, terzinin de bu sûretle kumaş çalmaya fırsat bulması

22098Anlatılan masallar yüzünden Türk öyle katıla katıla gülmeye başladı ki gülerken daracık gözleri kapandı, görünmez oldu.

22099Terzi, kumaştan bir parça çalıp dizinin altına sakladı. Bu işi Allah’tan başka kimse görmedi.

22100Allah her şeyi görür, görür amma, O’nun güzel huylarından birisi de günâhları, ayıpları örtmektir. Ancak haddi aşanın yaptığını ortaya kor. Onu rezil eder.

22101Terzinin anlattığı masalların hoşluğu Türk’ün giriştiği bahsi onun aklından çıkardı. Ona her şeyi unutturdu.

22102Atlas nedir? Bahis nedir? Rehin nedir? Terzi ağabeyin anlattıkları ile Türk sarhoş oldu. Aklını yitirdi.

22103Türk, kendine gelince, “Allah aşkı için gülünecek bir şey daha söyle, sözlerin gönlüme girdi, ruhuma gıda oldu” diye yalvardı.

22104O düzenbaz, gülünecek bir masal daha söyledi. Türk öyle bir kahkaha attı ki, sırt üstü yere yattı.

22105Gafil Türk, o gülünecek masallardan hoş zevkler alırken terzi de kumaştan bir parça daha keserek yakasından koynuna soktu.

22106Hita’lı Türk üçüncü defa: “Allah aşkına güldürecek bir şey daha anlat”, dedi.

22107Terzi, bu defa önce söylediklerinden daha hoş, daha güldürücü bir masal anlattı. Türk’ü tam mânâsı ile avladı.

22108At için bahse giren Türk’ün attığı kahkahadan gözleri yumulmuş, aklı başından gitmiş, şaşırıp kalmış, âdeta sarhoş olmuştu.

22109Terzi, üçüncü defa, kumaştan bir parça daha çaldı. Çünkü onun gülüşünden meydanı boş bulmuştu.

22110O Hita’lı Türk, dördüncü defa o ustadan gülünç bir şey daha söylemesini isteyince;

22111Terzinin gönlüne merhamet geldi de artık hilesini, hırsızlığını başkalarına saklamaya karar verdi.

22112Kendi kendine dedi ki, “Gülmeye ne kadar da düşkün, zavallının zararından, ziyanından haberi bile yok.”

22113Türk, “Allah aşkına bana bir masal daha söyle” diye terziyi öpmeye koyuldu.

22114“Ey kendisi masal olmuş, varlığından geçmiş kişi, ne zamana kadar masal dinlemeyi deneyeceksin?” dedi.

22115Senin kendi hayatının masalından daha gülünç bir şey yoktur. Git de yıkık kabrinin başında dur, düşün.

22116Ey bilgisizliğin, şüphenin kabrine baş aşağı düşen kişi, ne zamana kadar masal dinleyip duracaksın?

22117Ne zamana kadar şu dünyanın işvesini tadacaksın? Ne başında aklın var, ne de ruhunda bir huzur var.

22118Fena, zalim bir arkadaş olan şu dünyanın masalları, oyunları, senin gibi yüz binlerce kişinin şerefini haysiyetini çaldı aldı, götürdü.

22119Alemin terzisi olan bu felek, hayat yolunda yürüyen binlerce kişinin ten elbiselerini şaşkın, akılsız çocuklar gibi hem yırtar, hem de diker.

22120Feleğin hoşa giden, oyalayan halleri bağları, bahçeleri çiçeklerle meyvelerle süslerse de kış gelince bütün bu güzelliklerin yerinde yeller eser.

22121İhtiyar çocuklar ise, onun önüne oturmuşlar, kutluluğu ve kutsuzluğuyla alay eder gibi ondan bir şeyler elde etmeye uğraşıyorlar.

Terzinin Türk’e “Aklını başına al da artık sus. Bir başka gülünecek şey ister isen kaftanın sonra sana dar gelir” demesi

22122“Ey kahkahaların esiri olan mânâsız kişi; artık bırak beni, geç. Bir güldürecek hikâye daha söylersem vay haline.

22123Sonra kaftanın büsbütün daralacak, kim kendine bu işi eder, bu kötülüğü yapar?

22124Gülme nedir? Bu işin aslını biraz bilseydin, güleceğin yerde kan ağlardın.”

İşsizler ve masal arayanlar, o Türke benzerler; gaddar ve aldatıcı âlem de, o terziye benzer. Şehvet ve kadınlar, bu dünyanın gülünç şey söylemesidir. Ömür, ebedilik kaftanı ve takva elbisesi dikilmek üzere o terzinin önüne verilmiş atlas kumaştır. Asıl maksat ebedilik ve takva elbisesini dikinmektir.

22125Gaflet terzisi, ömrün kıymetli kumaşını ayların makası ile parça parça kesti.

22126Sen ise, benim talih yıldızım daima parlasaydı, hep kutlu olsaydı, der hep bunu istersin.

22127Talih yıldızının getirdiği uğursuzluklara pek kızarsın, onun cilvesine; kinine, başına getirdiği afetlere öfkelenirsin.

22128Onun susmasından, kuvvetsizliklerinden, sana kin beslemesinden pek incinirsin.

22129Niçin zevk, neşe zühresi oynamıyor dersin amma, onun kutluluğuna, oynayışına pek güvenme...

22130Yıldızın sana der ki: Neşelenmeni, gülmeni arttırırsam, seni büsbütün aldatır, üzüntüye sokar, borçlandırırım.

22131Ey boş şeylerle uğraşan değersiz kişi, sen şu yıldızların talihlerimiz üzerindeki oyunlarına, işvelerine bakma da, kendi aşkını bul gönlüne ver, gerçek aşka sarıl.

Örnek

22132Birisi yola düşmüş, dükkânına gidiyordu. Kadınların yolu kapadıklarını gördü.

22133Adam, pek hızlı gidiyordu. Bu yüzden tabanları yanıyordu. Yol da ay gibi parlak, güzel kadınlarla kapanmıştı.

22134Yolcu, yüzünü kadınlardan birine çevirdi de dedi ki: “Ey eksik etekler, ey az düşünen mahlûklar, ey kızcıklar ne kadar da çoksunuz?”

22135Kadın da soru soran adama yüzünü çevirdi de dedi ki; “Ey güvenilir er kişi, bizim çokluğumuzdan ürkme, bizi kötü görme.

22136Biz kadınlar yeryüzünde çoğuz, boluz amma bu çoklukla, bu bollukla sizi memnun edemiyoruz, size az geliyoruz, kıt görünüyoruz.

22137Siz de kadın kıtlığından ötürü, güzel delikanlılara gönül veriyorsunuz. Böylece bu işi yapan da rezil ve rüsvay oluyor, kendisine yaptıran da.

22138Sen, dünyamızın hoşa gitmeyen, insanı üzen bu vakalarını, görmemezlikten gel.”

22139Hayat pahalılığına, geçim zorluğuna, kıtlığa, korkuya, titreyişe bakma.

22140Şunu gör ki, bütün açıklıklarına rağmen yine de dünyayı, hayatı çok seviyorsun, onun için ölüyorsun, ondan bir türlü kendini çekemiyorsun.

22141Hayatın acılıklarını, ızdıraplarını Allah’ın bir rahmeti, lûtuf ve ihsanı bil. Merv, Belh sultanını ise bir azab, bir felaket olarak gör.

22142O, İbrahim ölümden kaçmadı, ateşe atıldı da yanmadı. Bu İbrahim de yücelikten, şeref ve itibardan kaçtı, tacını tahtını bıraktı. Aşk ateşine yandı.

22143Şaşılacak şey şu ki ateş İbrahim’in birisini yakmaz da öteki İbrahim’i yakar. İstek yolunda böyle birinin aksi olan haller vardır.

Sûfînin tekrar soru sorması

22144Sûfî tekrar dedi ki: “Yardımı niyaz edilen Allah her şeye kadirdir. Bizim işimizi, isteğimizi ziyansız bir hale koyabilir.

22145Ateşi güllük, bostanlık yapan, bunu da yapabilir? Kârımızı, ziyansız bir hale sokabilir.

22146Dikenden, gül bitiren o kudretli varlık, bu kışı da bahar haline döndürebilir.

22147Her selviyi göklere doğru sereserpe yükselten, kederi ve ızdırabı da sevinç ve neşe haline sokabilir.

22148Her şey onun lütu ve ihsanıyla yokluktan kurtuldu, var oldu. Var ettiğini ebedî kılarsa, sonsuzluğa kavuşturursa onun nesi eksilir ki?

22149Şu tene can verip dirilten, dirilttiğini öldürmezse ziyana mı girer.

22150O kerim Allah, kulunun niyaz ettiğini, dilediğini çalışmadan verse ne olur? Ne çıkar?

22151Zayıf, zavallı kullarını, pusuda bekleyen nefsin, lanetlenmiş şeytanın hilesinden uzak tutsa, esirgese ne olur?”

Kadının sûfîye cevap vermesi

22152Kadı dedi ki: “İnsanın hoşuna gitmeyen, insana acı gelen emir olmasaydı, dünyada güzel, çirkin, değersiz taş, kıymetli inci bulunmasaydı,

22153Nefs, şeytan, hevâ ve heves, zahmet, meşakkat, didinmek, uğraşmak ve kavga olmasaydı,

22154Ey utanmaz adam, sultan, kullarını ne adla, ne lakapla çağıracaktı?

22155Nasıl, ey sabırlı, ey hilm sahibi diyecekti? Nasıl ey yiğit kişi, ey hekim, diyecekti?

22156Sabırlılar, doğrular, sadıklar, fakirleri doyuranlar; yol kesenler, ahlaksızlar olmadıkça, lanetlenmiş şeytan bulunmadıkça, nasıl anlaşılırdı, nasıl belli olurdu?

22157Rüstem ile Hamza ahlaksız kişiler olsalardı, bilgi de boş olurdu, hikmet de boş ve mânâsız olurdu.

22158İlim ve hikmet, doğru yol ile eğri yol belirtmek içindir. Her tarafa yol bulunsaydı, hikmet boş bir şey olurdu.

22159Sen ise, cismanî duyguların kaynaştığı, pis, kirli tabiatın istekleri uğruna iki dünyanın da yıkılmasını istiyorsun.

22160Ben biliyorum ki sen temizsin, ham da değilsin, senin bu sualin halka, gerçeği öğretmen içindir.

22161Duranın cevri, cefası, bütün ızdıraplar, eziyetler; Hakk’a uzak düşmekten ve gafletten daha kolaydır.

22162Çünkü cefalar, ızdıraplar, eziyetler geçen gider de, Hakk’tan uzaklık ve gaflet geçmez. Mutlu kişi, canı uyanık olan kişidir. Hakk’tan uzak düşen ve gaflet içinde bulunan insan dünyanın en bahtsız insanıdır.”

Eziyete sabretmek, zahmete katlanmak, sevgilinin ayrılığına sabretmekten daha kolaydır

22163Kadının biri kocasına “Ey adamlığı bırakıp giden, insanlığa yanaşmayan kişi” dedi.

22164“Neden bana hiç bakmıyorsun? Ne vakte kadar bu horlukta kalacağım?”

22165Kocası, “Ben seni aç bırakmıyorum, yoksul kişi isem de elim, ayağım tutuyor” dedi.

22166“Güzel karıcığım, yiyeceğini temin etmek, üstüne başına bakmak benim vazifem, her ikisine de bakıyorum. Bu hususlarda bir eksik yok.”

22167Kadın gömleğinin kolunu gösterdi. Pek kaba idi, pek kirli idi.

22168“Kabalığından, sertliğinden tenimi dalıyor, yiyor, kim, birisine bu çeşit bir elbise alır?”

22169Adam, “hanım” dedi, “Sana bir şey soracağım; Ben yoksul bir adamım, elimden ancak bu geliyor.

22170Bu gömlek kabadır, kötüdür, beğenilir tarafı yoktur. Bunlar doğrudur. Sen haklısın, fakat, ey akıllı, ey düşünmeyi seven hanımım, bir düşün bakalım.

22171Bu mu daha kaba, daha çirkin daha fena, yoksa seni boşamam mı? Bu mu sana daha kötü geliyor, yoksa ayrılık mı?”

22172İşte ey böyle olsaydı, şöyle olsaydı diye hayatı kınayan kişi! Bela yokluk, eziyet, mihnet de böyledir.

22173Şüphe yok ki hayatın zevklerini, hevâyı, hevesi terk etmek acı bir şeydir. Fakat bunlar Hakk’tan uzak kalmanın acılığından iyidir.

22174Din uğrunda savaşmak, oruç tutmak, insana zor gelir, güç gelir amma, Hakk’ın, kulu kendisinden uzaklaştırmasından böyle bir derde düşürmesinden daha iyidir.

22175Lûtuflar sahibi Allah, bir an için olsun sana, “Nasılsın ey benim zahmetlere uğrayan kulum?” derse, sende hiç zahmet ve eziyet kalır mı?

22176Hatta böyle demese bile sen, onun böyle sorduğunu duymasan anlamasan bile, senin duyduğun mânevî zevk yok mu? İşte o zevk, Hakk’ın senin hatırını sormasıdır.

22177Gönül doktorları olan, güzeller, hastaların hatırını sormaya düşkündürler.

22178Adlarının duyulmasından çekinirlerse de, yine bir çaresini bulurlar, haber yollarlar.

22179Haber de göndermeseler, gönüllerinden geçirirler. Hâsılı sevilen kimsenin, seveninden haberi olmaması mümkün değildir.

22180Ey nadir, duyulmamış hikâyeler arayan kişi, âşıkların hikâyelerini oku.

22181Bunca zamandır kaynadın, coştun amma, ey kuruyup kalan kişi, yine de tatar aşı gibi yarı pişmiş bir haldesin.

22182Bir ömürdür, Allah’ın lûtfuna ve ihsanına mazhar olmuşsun. Öyle olduğu halde Hakk’ın lûtfunu ve ihsanını görmeyenlerden daha aşağılara düşmüşsün. Hâlâ hiçbir şeysin!...

22183Ona talebelik eden kişi üstad oldu. Hâlbuki sen, ey inatçı kör, günden güne geri gittin, geriledin.

22184Anandan, babandan bir haberin olmadığı gibi, gece ile gündüzden de ibret aldığın yok.

Örnek

22185Ârifin biri, ihtiyar bir papaza; “Sen mi daha yaşlısın, sakalın mı daha yaşlı?” diye sordu.

22186Papaz dedi ki: “Ben, ondan önce sakalım yok iken dünyayı görmüşüm, nice seneler yaşamışım.”

22187Ârif dedi ki: “Sakalın ağarmış, eski halini terk etmiş fakat kötü huyun değişmemiş, olduğu gibi duruyor.

22188Sakalın senden sonra doğduğu halde, seni geçti. Sen ise tirit47 sevdasına, cismanî sevdaya düşmüşsün de olduğun yerde kalmışsın.

22189Sen, hâlâ doğduğun renklesin, o renkten bir adım bile ileriye atamamışsın.

22190Hâlâ kaptaki ekşi ayransın, hâlâ o yoğurdun yağını ayırmamışsın.

22191Bir ömürdür ateş tandırındasın, fakat hâlâ balçık küpündeki hamur gibisin.

22192Hevâ ve heves rüzgârıyla başın dönüyor ama tepedeki ot gibi ayağın toprağa bağlı kalmış.

22193Ey akılsız kişi, Mûsâ kavmi gibi kızgın Tih çölünde olduğun yerde tam kırk yıl kalmışsın.

22194Ey akılsız kişi, Tih çölünde kalan İsrailliler gibi sen de: Her gün, akşama kadar koşup duruyorsun da, yine kendini koşmaya başladığın yerde görüyor, buluyorsun.

22195Sen, o buzağıya âşık oldukça, şu üç yüz yıllık uzaklıktan kurtulamazsın.

22196Onların canlarından gönüllerinden altın buzağının hayâli çıkmadı da Tih çölü onlara müthiş bir girdap oldu.

22197Gördünüz, sonsuz lûtuflar, nimetler altın buzağıdan değildir, Hak’tandır.

22198Ey arzularının çölünde dolaşıp duran kişi, sen öküz huylusun da, Hakk’ın sana lütfettiği sonsuz ihsanlar, sayısız nimetler altın buzağının aşkı yüzünden aklından çıkmış, gitmiş.

22199Bari hiç olmazsa şimdi, vücudunun her uzvuna, her cüz’üne soracağın nimetlerini, lûtuflarını, ihsanlarını onlar sana söylesinler, çünkü bu dilsiz gibi görünen uzuvlarının yüzlerce dili vardır.

22200Dünyaya rızk veren Hakk’ın nimetlerinin beyanı, anlatılması, zaman yapraklarının arasında gizlenmiştir.

22201Ey gafil, sen gece gündüz masal arar durursun. Hâlbuki senin cüzlerinin cüz’ü sana, senin masalını söylemedeler.

22202Her cüz’ün yokluktan çıkıp geleli neler görmüştür, kaç neşe görmüş, kaç sevinç tatmıştır. Kaç keder, kaç ızdırap yaşamıştır?

22203Çünkü hiçbir cüz’, sevinç almadıkça, lezzet bulmadıkça büyüyüp gelişmez. Aksine her cüz’ ızdırapla zayıflar, harab olur.

22204Yokluktan çıkıp gelen cüz’ün kaldı, fakat o neşe, o sevinç hatırdan çıktı, gitti. Bilgiden çıkıp gitmedi de beş duygu ile duyulmaktan ve vücudun yedi uzvu ile hissedilmekten gizlendi.

22205Bu hal şuna benzer: Yaz mevsiminde, pamuk biter, yetişir. Zaman geçer, yaz gelir, gider. Hatırdan bile çıkar, fakat pamuk kalır.

22206Yahut da kıştan meydana gelen buz gibi buzu görürüz, önümüzde de, fakat kış gizlenmiştir, görünmez.

22207Karşımızda duran o buz, bize çıkardığı zorluğun, üşütmenin, titremenin armağanıdır. Yazın bize bıraktığı hediye de çeşitli meyvelerdir.

22208Ey genç! Bunun gibi senin her cüzün de, tenin de, Hakk’ın bir nimetinin hikâyesini anlatıp durmaktadır.

22209Yirmi oğullu olan bir kadın gibi; her oğlu onun bir hoş halini anlatır.

22210Kendinden geçiş, sevişme ve oynaşma olmadan kadın gebe kalmaz. Bahar olmadan, çiçekler açmadan bağlarda, bahçelerde meyveler doğar mı?

22211Doğuran kadınlar ve kucaklarındaki çocukları, onların baharla seviştiklerini gösterir.

22212Her ağaç çocuklarını emzirmededir. Onların hepsi de Meryem gibi gizli bir pâdişahtan gebe kalmışlardır da çocuk doğurmuşlardır.

22213Her ne kadar, ateş suyun altında gizlenir, kendini göstermezse de, üstünde yüz binlerce köpük coşar.

22214Ateş çok gizlidir. Fakat köpük, on parmağıyla ateşin varlığını göstermektedir.

22215Bunun gibi, vuslat sarhoşlarının cüzleri de hal ve söz timsallerinden gebe kalır.

22216Onların ağızları, hal güzelliğe karşı hayretten açıkta kalmış da gözleri ise cihan nakşına kapanmış, gayb âlemini seyretmektedir.

22217Doğanlar, bu dört unsurdan doğmazlar. Bunun için de onlar, bu gözlerle görünmezler.

22218O doğan çocuklar, tecelliden doğmuşlardır. Bu sebeple onlar, renksizlik perdesiyle örtülmüşlerdir.

22219Yukarıda “doğanlar” dedim, ama aslında doğanlar yoktur. Yâni doğmamışlardır. Bu söz ancak anlatabilmek için söylenmiş bir sözdür.

22220Aklını başına al da “kul” (söyle) emrinin pâdişahı söylesin, bu çeşit güle karşı bülbüllük satma.

22221Bu gül bildiğin gül değildir. Bu coşup göğürerek sevilen bir güldür. Ey bülbül, dili, ötmeyi bırak, kulak kesil.

22222Hal” de “söz” de, her ikisi de, tertemiz iki güzeldir. Her ikisi de vuslat sırrının adil şahitleridir.

22223Bu iki seçilmiş, bu iki razılık sırrına ermiş güzel, mânevî gebeliklerin ve geçmiş zamanlardaki tekrar dirilmelerin şahididir.

22224Yeniden yeniye gelen temmuz ayındaki buz gibi... Bu buz her an kışın hikâyesini söyler durur.

22225O soğuk yerleri, o zemheri rüzgârlarını, o zamanları, o zor, tatsız günleri anlatır durur.

22226Herhangi bir meyvenin, kış mevsiminde, Allah’ın lûtfunun ihsanının hikâyesini anlatması gibi.

22227O meyve, güneşin gülümsediği zamanları, yeşillik gelinlerine dokunmasını, onları örselemesini, yıpratmasını anlatır.

22228Senden de hal geçti gitti. Cüzlerin yadigâr olarak kaldı. Ya ona sor yahut hatırlamaya çalış.

22229Gam seni yakaladı mı, çeviksen derhal sıçrar, ümitsizlik deminden kurtulursun.

22230Ona, “Ey hali, nimetleri, o yüceliği inkâr eden gam” dersen.

22231Eğer her dem kendini bahar mevsiminde imiş gibi hissetmiyorsan, mutlu ve neşeli değil isen, gül yığınına benzeyen bedenin neyin ambarıdır?

22232Gül yığını, tenindir. Düşüncen de gül suyuna benzer. Gül suyu gülü inkâr ediyor. İşte sana şaşılacak şey.

22233Nimetleri inkâr eden maymun huylulardan saman bile esirgenir. Fakat Peygamber huylu kişilere güneş ve bulut saçılır.

22234O kâfirlik inadı maymunun inadıdır. O hamdüsena, o şükür de Peygamber’in yoludur.

22235Perdelerin yırtılması, maymun huylulara neler etti. Peygamber’e benzeyenlere ise peygamberlerin yolunda yürümek ne faydalar verdi?

22236Ma’mur yerlerde köpekler var, kuduzlar var; yıkık yerlerde ise nur ve yücelik definesi var.

22237Şu doğuş, ayın tutulmasında olmasaydı bunca filozof yolunu kaybetmezdi.

22238Akıllı ve zeki kişiler, bu yol kaybetme yüzünden burunlarının ahmaklıkla dağlandığını gördüler.

Çalışıp kazanmadan rızk dileyen fakirin hikâyesi

22239Çaresiz kalmış bir müflis, derde düşmüş de hiçbir şeyi yoktu. Binlerce sıkıntı içinde çırpınır, âdeta can çekişiyordu.

22240Namazlarında, dualarında, “Ey Allah’ım! Ey kurdu kuşu koruyan Rabbim!” diye yalvarıyordu.

22241“Sen, beni çalışıp yorulmadan yarattın” diyordu. “Bu dünyada rızkımı da, çalışıp kazanmadan lütfet;

22242Başıma beş gizli inci lütfettin, ayrıca verdiğin beş duygu da gizli.

22243İhsanların, lûtufların sayıya sığmaz. Utanıyorum, anlatamam, dilsizim, acizim.

22244Beni yaratan yalnız sensin. Rızkımı da sen düzene koy.”

22245Yıllarca bu şekilde dualar etti, çok yalvardı, yakardı. Sonunda sızlanması işe yaradı.

22246Çalışmadan, yorulmadan Allah’tan helal rızık isteyen adam gibi.

22247Sonunda bir öküz adalet sahibi Davud’un zamanında o yoksulu, saadete kavuşturmuştu.

22248Bu adam da onun gibi sızlandı, yalvardı, yakardı, nihayet Hak onun duasını kabul etti.

22249İnsan bazan, duasının kabul edilmeyişine, dileğinin gecikmesine bakıyor, kötü zanlara düşüyor.

22250Bazan de kerem sahibi Allah’ın lûtfu, gönlüne müjdeci olarak düşüyor, onu, duasının kabul edileceğine inandırıyordu.

22251Çalışıp, çabalarken yorulup ümitsizliğe düşünce Cenâb-ı Hak tarafından “Gel” sesini duyuyordu.

22252Cenâb-ı Hak, dilediğini yukarıdan aşağı indirir, alçaltır. Dilediğini de yukarı kaldırır, yükseltir. Onun bu ikisinden başka hiçbir işi yoktur.

22253Dostum, yeryüzünün alçalışını gökyüzünün yüceliğini gör. Bu ikisi olmadıkça âlemin dönüşü olamaz.

22254Şu yeryüzünün alçalışı, yücelişi de başka bir çeşit. Yarıyıl, çorak donmuş bir halde. Yarıyılı yemyeşil, terütaze.

22255Mihnetlerle, ızdıraplarla dolu olan zamanın alçalışı bir türlü, yücelişi bir türlü... Yarısı gündüz olarak geçiyor, yarısı da gece.

22256Zıtlarla mezcolmuş, uzlaşmış mizacın yücelişi, alçalışı da şu: insan, bazan sıhhatlidir, neşelidir, bazan da hastadır, üzgündür.

22257İlahî bir imtihan gibi insanların başına gelen savaş, sulh, kıtlık, bolluk, dünyanın bütün hallerini böyle bil.

22258Şu dünya, bu iki kanatla uçar. Canlar bu ikisi yüzünden korku ile ümidi yurt edinirler.

22259Bu cihan, şimal rüzgârına benzeyen yaşayışla, sam rüzgârı gibi olan ölüm ve tekrar diriliş rüzgârına tutulup yaprak gibi titrer durur.

22260Nihayet İsa’mızın tek renge boyayan birlik küpü, yüzlerce renk küplerini kırar.

22261Çünkü o cihan, tuzluya benzer. Oraya ne girerse, renksiz olur.

22262Toprağa bak, çeşit çeşit renkte bulunan insanları mezarda bir renge sokmada.

22263Bu, görünen bedenlerin tuzlası.48 Mânâ âlemine ait tuzlaysa bundan tamamıyla ayrıdır.

22264O mânâ âleminin tuzlası mânevîdir. O, ezelden ebede kadar yenilikler içindedir.

22265Eskilik, bu yeniliğin zıddıdır. Hâlbuki o âlemin yeniliği zıdsızdır, eşsizdir, sayıya da sığmaz.

22266Nitekim Hz. Muhammed Mustafa’nın nurunun cilâsıyla yüz binlerce çeşit karanlık ışık kesildi.

22267O büyük sultanın yüzünden Yahudî, müşrik, Hıristiyan ve ateşe tapanların hepsi de bir renge boyandı.

22268O sır güneşinin nurunda, yüz binlerce kısa, uzun gölge birleşti.

22269Ne uzunluk kaldı, ne kısalık. Ne genişlik, çeşit çeşit gölgeler, güneş tarafından yutuldular, yok oldular.

22270Fakat mahşerdeki tek renge boyanış, iyiye de apaçık görünür, kötüye de.

22271Çünkü o dünyada mânâlar, şekle, sûrete bürünürler. Bu yüzden sûretlerimiz huylarımıza uygun olur.

22272O zamanda mektupların yazıları meydana çıkar, elbiselerin astarı yüz olur. Herkesin içi dışına döner.

22273Şimdi gizli şeyler, alacalı öküze benzer. Söz iği49, âlem içinde yüzlerce renkte bir iplik gibi görünür.

22274Şu anda şu dünyada yaşayan insanlar yüz renklidir, yüz gönüllüdür. Böyle bir dünyada bir renkli âlem nasıl bulunabilir?

22275Şimdi zencinin devri; Rum diyarına mensup olan beyaz renkli güzel gizlendi. Şimdi gece güneş görünmüyor.

22276Şimdi kurtların dolaştığı devirde, Yusuf kuyunun dibinde... Şimdi Kıptîlerin50 nöbeti. Firavun da pâdişah olmuş.

22277Böylece kendilerini aldatmak maksadıyla gülen ve hiç kimseden esirgenmeyen dünyevî rızıklarından birkaç gün için bu soysuz köpekler mukadder paylarını alsınlar.

22278“Gelin” buyruğu verilinceye kadar aslanlar orman içinde beklemedeler.

22279“Gelin” emri verilince, o arslanlar bulundukları yerden hep birden çıkarlar. Cenâb-ı Hak, perdesiz olarak gelirlerini harcayacaklarını onlara gösterir.

22280İnsanın cevheri, mânevî ve ruhanî gücü, karayı da kaplar, denizi de. Alacalı öküzler, o kurban bayramında boğazlanırlar.

22281Korkunç bir kurban bayramı günü olan kıyamet günü, mü’minlere bayram günüdür. Öküzlere de ölüm günü.

22282Bütün su kuşları, o kurban bayramı gününde, gemiler gibi denizin yüzünde yüzer giderler.

22283Bu sûretle de “Helak olan apaçık delillerle helak olur. Kurtulan da apaçık delillerle kurtulur.”51 Tam bir yakîne, tam bir inanca kavuşur.

22284Böylece doğan kuşları pâdişaha doğru uçarlar, kuzgunlar da mezarlığa giderler.

22285Çünkü dünyada kemik ile gübre kırıntıları kuzgunların ekmekleri, gıdaları olmuştur.

22286Hikmet şükrü nerede? Kuzgun nerede? Gübrede yaşayan kurt nerede? Bağ, bahçe nerede?

22287Nefisle savaşmak, ahlaksız adamın işi değildir. Eşeğin ardında od ağacı yakılmaz, eşeğe misk sürülmez.

22288Savaşmak, kadınlara yakışmaz, gerekmez. Bu durumda onlar en büyük savaşa nasıl girebilirler?

22289Nadir olmakla beraber kadının yüreğinde bir Rüstem vardır. O, Meryem gibi gizlenmiştir.

22290Nitekim korkaklıkları yüzünden bazı erkeklerin bedenlerinde de kadınlık gizlenmiştir.

22291Kim, erkekliğe hazırlanmış er olamamışsa, onun dişiliği öbür âlemde sûrete bürünür.

22292O gün adalet günüdür. Adalet demek, her şeyi yerine koymak demektir. Ayakkabı, ayağında. Külah da, başa aittir.

22293Böylece her isteyen, isteğine erişir. Herkes kendine takdir ve tahsis edilen seyrine varır.

22294Her bir istek, isteyenden esirgenmez. Parlaklığın eşi güneştir, suyun eşi bulut.

22295Bu dünya, Cenâb-ı Hakk’ın kahır evidir. Eğer sen, yaptığın işlerle kahrı seçtinse, kahrı çek ve kahırdan şikâyet etme.

22296Kahır olmuşların kemiklerine, saçlarına bak. İlahi adaletin kahır kılıcı karalarda, denizlerde de hükmünü yürütmektedir.

22297Damın etrafında, kuşun ayağını, kanadını seyret. Parçalanan kuştan arta kalan o uzuvlar sana, Hakk’ın kahrını sessizce, dilsiz, dudaksız olarak anlatıyorlar.

22298Dünyaya gönül veren kişi öldü. Yerde bir yığın toprak kaldı. Çok zaman geçince o toprak yığını da düzeldi. Böylece o toprak yığını da kalmadı.

22299Hakk’ın adaleti, herkesi eşi ile çift yarattı. Fili fille, sivrisineği sivrisinekle.

22300Ahmed’e, etrafında bulunan kişiler arasında, dört seçilmiş insan dost olmuş, Ebu Cehil’e ise, Utbe ile Zülhimar dost olmuş.

22301Cebrail’in, Hakk’la aşina olan ruhların ka’besi (Kıblesi) sadredir. Şehvetine düşkün ve midesine kul olanların kıblesi de sofradır.

22302Ârifin kıblesi vuslat nurudur. Filozoflaşmış aklın kıblesi de hayâldir.

22303Zâhidin kıblesi, ihsan, lûtuf ve kerem sahibi Allah’tır. Tamah sahibinin kıblesi de altın kesesidir.

22304Mana sahiplerinin, olgun kişilerin kıblesi sabırdır, tahammüldür. Şekle, sûrete tapanların kıblesi de taşlardaki nakışlar resimlerdir. Putlar ve heykellerdir.

22305İç âlemini, mânâ âlemini, ruh âlemini kendilerine yurt edinenlerin kıblesi, nimetler veren, lûtuflar ve ihsanlarda bulunan Allah’tır. İç âlemine inemeyen, dışta kalan, görünüşe tapanların kıblesi de kadının yüzüdür.

22306Böylece, taze ve köhne; yeni, eski... say, dur. Saymaktan usanırsan yürü, işine bak.

22307Bizim rızkımız, altın kâsedeki şarap, o köpeklerin rızkı ise, bal yedikleri yere dökülen tutamaç suyu.

22308Hangi suyu, hangi tabiatı verdikse, ona, o huya layık olanı veririz. Huyuna uyan rızkı göndeririz.

22309Birisine ekmeğe âşık olmak huyunu veririz, başkasına sevgilinin mesti olmak tabiatını ihsan ederiz.

22310Huyundan hoşlanıyorsan, huyunu beğeniyorsan, ne diye huyundan kaçıyorsun?

22311Dişilik hoşuna gidiyorsa çarşafa gir, Rüstemlik zevkine uygun düşüyorsa eline hançer al.

22312Bu sözün sonu yoktur. O fakir kişi de yoksulluk derdiyle yaralandı, gücü, kuvveti kalmadı.

Fakirin üstünde “Bir kubbenin yanında dur, yüzünü kıbleye çevir, bir ok at, nereye düşerse orada bir define vardır” yazılı bir kâğıdı ele geçirmesi

22313Bir gece rüyasında gördü. Ama rüya nerede? Uyku nerede? Sûfînin huyu, uyumadan rüya görmektir.

22314Gaipten ona, “Ey gözleri uykusuzluktan yorulmuş kişi, kâğıtçılarda meşk kâğıtları içinde bir kâğıt ara” dediler.

22315“Senin komşun olan kâğıtçıdaki kâğıtları, gizlice eline al.

22316O kâğıtların arasında şu şekilde, şu renkte bir kâğıt var. Onu al. Gizlice bir yerde oku.

22317Oğul, kâğıtçıdan o kâğıdı aşırınca, dışarı çık. Kalabalıktan, iyi kötü, kişilerden uzaklaş, bir yana çekil.

22318O kâğıdı yalnızca oku, aklını başına al da, okumak için bir kimse arama.

22319Ama, bu iş meydana çıkarsa da gam yeme, çünkü senden başkası, o defineden yarım arpa bile alamaz.

22320İş uzarsa da sakın ümitsizliğe düşme, ‘Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyiniz.’52 âyetini her an tekrarla.”

22321O müjdeci, bu sözleri söyleyip elini fakirin göğsüne koydu. “Haydi yürü, zahmet çek, sıkıntıya katlan..” dedi.

22322Önce gayb âleminden kurtulup kendine gelince, neşesinden, içinde duyduğu ferahlıktan dünyaya sığamaz oldu.

22323Allah’ın ona acıması, esirgemesi, koruması, lütfetmesi olmasaydı, neşesinden çatlayacaktı.

22324İçinde öyle bir ferahlık duyuyordu ki, kulağına, altı yüz perdenin üzerinden, sanki Hakk’ın sesi geliyordu.

22325İşitme duygusu, perdelerin ötesine geçince, başı da yüceldi, göğü aştı.

22326İnsanın bazan görme duygusu, ibret sahibi olur da, gizli perdeyi deler, geçer.

22327Duyguları perdeyi aşınca devamlı olarak, görür duyar.

22328Fakir adam, kâğıtçının dükkânına geldi. Yer yer atılmış meşk kâğıtlarını yokladı.

22329Hemen o yazılı kâğıt gözüne ilişti, hatifin söylediği alametler o kâğıtta vardı.

22330Kâğıdı koynuna soktu, “Hayırlı işler, usta” dedi. “Ben artık gidiyorum.”

22331Tenha bir köşeye çekildi. Kâğıdı okudu. Âdeta şaşırdı, kaldı.

22332Bir definenin yerini gösteren böyle bir paha biçilmez kâğıt, nasıl olmuştu da meşk kâğıtlarının arasına girmişti.

22333Yine hatırına şu düşünce geldi: “Allah”, dedi “Her şeyi muhafaza eder, korur.

22334Koruyan, gören Hak, nasıl olur da birisinin, boş yere bir şey aşırmasına müsaade eder?”

22335Ova, çöl altın ile, para ile dolu olsa, Hakk’ın rızası olmadıkça oradan arpa miktarı bile bir şey alınamaz.

22336Durmadan, aralık vermeden yüzlerce cilt kitap okusan, Allah takdir etmediyse hatırında hiçbir şey kalmaz.

22337Fakat Allah’a kulluk eder de iyi insan olursan, bir kitap bile okumadan kendi içinde, kendi gönlünde görülmemiş, duyulmamış nadir bilgiler elde edersin.

22338Mûsâ’nın avucu, koynunda ışıklandı, gökteki aydan bile ışıklı bir hale geldi.

22339Bu heybetli gökyüzünden dilediğin, ey Mûsâ, koynundan baş gösterdi.

22340Bil ki yüce gökler, insanın anladığı şeylerin aksidir; gökten o akisten ibarettir.

22341Cenâb-ı Hakk’ın eli, iki âlemden de önce aklı yaratmadı mı?

22342Bu söz, anlayana pek açıktır, anlamayana da pek gizlidir. Sinek, Zümrüdüanka’ya mahrem olamaz ki.

22343Oğlum, sen yine hikâyeye dön de define ile o fakirin hikâyesini sona erdir.

Fakir ve definenin bulunduğu yer

22344O kâğıda şu yazı yazılmıştı: “Bil ki şehrin dışında bir define var.

22345İçinde bir şehidin mezarı olan, arkası şehre kapısı dümdüz ovaya karşı bulunan bir kubbe var ya, oraya git.

22346Arkanı o şehidin mezarına dön; yüzünü kıbleye çevir, sonra, yayınla bir ok at.

22347Ey mes’ud kişi, okun yaydan fırladı da nereye düştü ise orasını kaz.”

22348O delikanlı, kuvvetli bir yay aldı, oku havaya doğru attı.

22349Hemen kazma kürek getirdi. Okunun düştüğü yeri kazmaya başladı.

22350Hem kendi yoruldu, hem de kazma kürek körleşti. Gizli defineden bir belirti görmedi.

22351Böylece her gün ok atıyor, fakat bir türlü definenin yerini bulamıyordu.

22352Bu kazma işini kendine huy edindiği, durmadan orayı, burayı kazdığı için şehri bir dedikodu yayıldı, iş halkın ağzına düştü.

Bu define hikâyesinin halk arasında yayılması ve pâdişahın kulağına kadar gitmesi

22353Pusuda yatan, fırsat gözleyen kişiler, bu hali pâdişaha haber verdiler.

22354“Filan kişi, definenin bulunduğu yeri gösteren bir kâğıt bulmuş” diye söylediler.

22355Adam bu işin pâdişah tarafından duyulduğunu öğrenince teslim olmaktan, kaderine rıza göstermekten başka bir çare görmedi.

22356Pâdişahtan işkence çekmeden, kâğıdı götürdü onun önüne koydu.

22357Dedi ki: “Bu kâğıdı bulduğumdan beri, define bulmak şöyle dursun, yine sayısız zahmetler, meşakkatler çekmişim.

22358Defineden bir zerre bile elde edemedim amma, ben yılan gibi bir hayli kıvrandım durdum.

22359Bir aydır, dilim damağım acı, ağzımın tadı yok, bunun ziyanı da bana haram oldu, kârı da.

22360Ey savaşlar kazanan, kaleler fetheden pâdişahım, senin bahtın, bu definenin perdesini, yırtar atar.”

22361Pâdişah da altı ay, belki de daha fazla ok attı, yer kazdırdı.

22362Nerde kuvvetli ve sert bir yay varsa bulduruyor, onunla ok atıyor, düştüğü yeri kazdırıyor, her tarafta define arıyordu.

22363Fakat eziyetten, dertten, sıkıntıdan, meşakkatten başka bir şey elde edememişti. Definenin Zümrüdüanka gibi ismi vardı, cismi

Pâdişahın defineyi bulmaktan ümidini kesmesi

22364İş, enine boyuna uzayıp gidiyordu, pâdişah da defineyi aramaktan bıktı, usandı.

22365Pâdişah ovaları, çölleri, yer yer kazdırmıştı. Sonunda tuttu, kâğıdı öfke ile adamın önüne attı.

22366“Hiçbir işe yaramayan bu kâğıdı sen al” dedi, “Bu sana layık, çünkü senin işin, gücün yok.

22367Bu iş, gücü olan kişinin yapacağı iş değil, gülü yakıp dikenin etrafında dolaşmak akıl kârı değildir.

22368Demirden ot bitmesini bekleyen olabilir amma, bu hülyaya da pek az kişi kapılır.

22369Bu iş için, senin gibi yorulma bilmez biri gerek. Sen, mademki yorulmuyorsun, onu git sen ara.

22370Bulamazsan, hiç usanmazsın, bulursan, o defineyi sana helal ettim.”

22371Akıl, hiç ümitsizlik yolunu tutar mı? Etrafa koşmak için aşk lazımdır ki başını ayak etsin de koşup gitsin.

22372Hiçbir şeye aldırmayan âşıktır, akıl değil. Akıl fayda elde edeceği şeyi arar.

22373Aşk yılmaz, yanar yakılır, canını sakınmaz utanmaz, sıkılma nedir bilmez. Değirmen taşının altındaki buğday gibi o da ezilir, belalara katlanır, sabreder.

22374Öyle sert, çetin yüzlüdür ki arkasını dönmez. O gönlündeki faydalanma arzusunu, menfaati öldürmüştür.

22375Neyi var, neyi yoksa ortaya kor. Oynar yutulur, kâr aramaz. Hakk’tan aldığı gibi, hepsini yine Hakk’a verir.

22376Hakk, ona bu varlığı sebepsiz vermiştir. O cömert kişi de sebepsiz olarak Hak vergisini, Hakk’a bağışlar.

22377Çünkü fütüvvet, sebepsiz olarak vermektir, bağışlamaktır. Verip arınmaktır. Her şeriatın ötesine geçmektir.

22378Çünkü şeriat ya üstünlük arar, ya kurtuluş. Varlıktan benlikten temizlenenler, kurtulanlar ise hass kurbanlardır.

22379Onlar, ne Cenâb-ı Hakk’ı imtihana kalkışırlar, ne de kâr ve ziyan kapısını çalarlar.

Pâdişahın, definenin yerini gösteren kâğıdı “Al, biz bundan vazgeçtik” fakire vermesi

22380O Bilali kâğıdı pâdişah, o dertlere uğramış fakire verdi.

22381Evde düşmanlardan ve onların hırpalanmalarından, zulümlerinden emin olarak gitti, sevdalı bulunduğu işe adamakıllı sarıldı.

22382Dertli düşüncelere dalmış, kederi başından aşmış olan aşkı kendine yar edindi. Kendi yarasına kendisi merhem buldu.

22383Aşk derdine hiçbir yar, hiçbir dost yoktur. Âşıkın bu maddî dünyada bir tek mahremi bile bulunamaz.

22384Âşıktan daha deli, divane kimse yoktur. Akıl, onun sevdasına karşı kördür, sağırdır.

22385Çünkü âşıkın deliliği, herkesin bildiği delilik değildir. Tıp bilgisinde aşk derdine deva yoktur.

22386Bir hekim, bu çeşit deliliğe uğrasa, hekimlik defterini kanıyla, gözyaşları ile yıkar, yazıların hepsini silerdi.

22387Bütün akılların hekimliği, aşka göre çizilmiş, nakışlardan, sûretlerden başka bir şey değildir. Bütün gönül alan güzellerin yüzleri, aşkın yüzüne bir perdedir.

22388Ey aşk yoluna düşen kişi, yüzünü kendine çevir, kendi yüzüne bak. Ey âşık, sana âşık olan ancak sensin, senden başkası değil.

22389O adam da gönlünü kıble edinmiş, duaya başlamıştı. “İnsan ancak çalıştığını elde eder.”53

22390Bundan önce de bir cevap olmamış, bir söz duymamıştır. Öyle olduğu halde o, ümitsizliğe düşmemiş, yıllarca duaya devam etmişti.

22391Kabul edildiğini bilmeden dua edip duruyordu. Allah’ın kereminden gizli bir Lebbeyk sesini duymaktaydı.

22392O kederli, hasta kişi de Allah’ın, cömertliğine, keremine itimat ettiği için, def sesi duymadan neşesinden oynuyordu.

22393Ona ne bir hatif seslenmişti, ne de bir haberci gelmişti. Hâlbuki onun ümit kulağı, gönül kulağı «Lebbeyk» sesi ile dolmuştu.

22394Ümit, iman ona dilsiz, dudaksız «Gel» diyor ve bu davet, onun gönlünden, melali, üzüntüyü süpürüyordu.

22395Dama alışmış güvercini çağırma, kov. O bir yere gidemez, kanadı bağlıdır.

22396Ey Hak ışığı Hüsameddin, ister isen onu kov, seninle buluştuğu için onun can kanadı bitmiştir.

22397Can kuşunu sebepsiz yere kovsan da, yine o senin damının etrafında döner dolaşır.

22398Onun yiyeceği, içeceği, konacağı yer hep senin dalındır. Yükseklerde kanat çırpar amma, o senin tuzağının âşıkıdır.

22399Gönüller fetheden, ruh bir an için olsun sana şükretmeyi inkâr etse.

22400Boyuna kin güden aşk komiseri, o inkârcının göğsüne ayrılık ateşi ile dolu bir leğen kor da.

22401Tuzdan vazgeç, ayın bulunduğu tarafa gel, seni aşk pâdişahı çağırıyor, “çabuk, geri dön” der.

22402Ben, kendinden geçmiş bir halde, güvercin gibi, bu damın, bu güvercinliğin etrafında kanat çırpmadayım.

22403Ben, aşk Cebrailiyim, sidrem sensin, ben hastayım, Meryem oğlu İsa sensin.

22404O inciler saçan denizi coştur. Bu gün şu hastanın halini, hatırını bir hoşça sor.

22405Her ne kadar, şu anda o aşk buhranı içinde çırpınmadadır. Fakat, sen artık onun oldun, mânâlarla dolu ruhanî denizde otundur.

22406Zaten bu feryad, bu figan hep ondan gelen bir feryad, Allah’ım, sen gizli olanı koru.

22407Bizim, ney gibi iki ağzımız var. Bir ağzımız onun dudaklarında, gizlenmiştir.

22408Bir ağzımız da size görünmede, size doğru feryad edip inlemede, havaya bir hay huy salmada.

22409Fakat, gönül gözü açık olan bilir ki, bu yandan gelen feryad, bu baştan çıkan figan, etraftan, o baştan çıkmadadır.

22410Bu neyin feryadı, inlemesi onun nefsinden, onun üflemesindendir. Ruhun, ızdırabı, acıları, hay huyu da onun ızdırabından, onun hay huyundan.

22411Ney onun dudakları ile dost olmasaydı, hemdem olmasaydı, dünyayı şeker gibi tatlı seslerle doldurmazdı.

22412Kiminle yattın, hangi taraftan kalktın ki böyle deniz gibi coşup köpürmedesin?

22413Yahut da “Ben geceyi Hakk’ın yanında geçirdim” hadisini okudun da, ateş denizinin içine daldın.

22414Ey herkese örnek olan uyulan kişi, “Ey ateş soğu, sön”54 âyeti senin canını korudu.

22415Ey Hak aşığı, ey din ve gönül Hüsam’ı, hiç güneş balçıkla sıvanır mı?

22416Şu balçık parçacıkları, senin güneşini örtmek istiyor.

22417Dağların gönlündeki lâl madenleri, sana delâlet etmede. Bağlar bahçeler, senin gülümsemelerinle dopdolu.

22418Senin erliğine mahrem olacak Rüstem nerede ki, senin yüzlerce harmanından bir buğday tanesini söylemeye korkayım.

22419Senin sırrından bir ah etmek istersem ancak Ali gibi kuyuya gitmeli, kuyunun içine “ah!” etmeliyim.

22420Kardeşlerin gönüllerinde kin olduğundan Yusuf’umun kuyu dibinde kalması daha iyidir.

22421Ben kendimden geçtim, artık aklım başımda değil, kendimi ortaya atacağım, kuyu nedir ki? Ben, ovaya çadır kuracağım.

22422O ateşli aşk şarabını bana ver, ver de kendimi kaybedişimin ihtişamını seyret.

22423O fakir kişi, defineyi bulamadı; ona söyle beklesin. Fakat biz şu anda mânevî şaraba, vahdet şarabına daldık, hakikati bulduk.

22424Ey fakir, hazine aramaktan vazgeç de, şu anda, artık Allah’a sığın, onu ara benden de yardım bekleme, ben yokluk deryasına batmış kalmışım.

22425Benim artık size akıl verecek, yol gösterecek halim kalmadı. Benim, kendimden de haberim yok, sakalımdan da.

22426İçine bir kıl bile sığmayan yokluk şarabına, ne varlık, ne benlik sığar. Ne de izzeti nefs.

22427Ey sevgi şarabı sunan saki, haksız yere bize itirazda bulunan şüpheciye büyük bir kadehle şarap ver de, onu benlikten, gururdan kurtar.

22428Gurura kapılmış, dıştan bize böbürleniyor, çalım satıyor. Fakat bize hasedinden de içi kan ağlıyor.

22429O mat olmuştur, mat olmuştur, mat olmuştur. Biz onun bütün hilelerini, kurnazlıklarını biliyoruz.

22430O gurura kapılmış kişinin yüzyıl sonra ne olacağını ondan ne gibi hallerin zuhur edeceğini “Pir” inceden inceye, açıkça görür.

22431Herkes aynada gördüğünü, “pir” pişmemiş ham kerpiçte görür.

22432Kaba sakalın kendi evinde görmediğini köse, bir bir görür, anlar.

22433Denize doğru git, sen, balık oğlusun, neden çerçöp gibi böyle sakalına düştün.

22434Çerçöp değilsin, bu senden uzak. Sana inci bile haset ediyor. Senin, denizde dalgalar arasında bulunman daha iyidir.

22435Bu Vahdet denizi: Birlik denizi’dir. Bu denizin eşi, benzeri yoktur. Onun incisi de, balığı da, dalgasından başka bir şey değildir.

22436O denize eş olmak, ortak olmak imkânsızdır. Böyle bir şey, o denizden de uzaktır, tertemiz dalgasından da uzaktır.

22437Onda ortaklık ve karışıklık yoktur. Fakat gerçeği göremeyen şaşı kişiye ne söyleyeyim? Hiçbir söz söylemeyeyim, hiçbir söz söylemeyeyim.

22438Mademki gerçeği görmeyenlerle beraberiz, şaşılarla beraber oturup kalkıyoruz, onlar gibi konuşmamız lazım.

22439O birlik ve sıfat bakımındandır, hal bakımındandır. Fakat söz meydanına ikilikten başkası gelmez.

22440Ya şaşı gibi, bu ikilik fikrini dinle, bu görüşten zevk al, yahut da ağzını kapa, güzelce sus.

22441Yahut da nöbetle, bazan sus, bazan söyle, şaşılır gibi davul çal vesselam.

22442Halden anlayan bir yakın kişi, bir mahrem gördün mü; can sırrını söyle, gül gördün mü bülbüller gibi öt.

22443Hilekâr, ahlaksız birisini görünce sus, konuşma. Bir sır küpü ol, kal.

22444O ahlaksız, ilâhî bilgiler soyunun düşmanıdır. Ondan sakın. Onun önünde durma. Yoksa onun bilgisizlik taşı, küpü kırar?

22445Cahilin eziyetlerine sabret, Hakk’ın sana ihsan ettiği bilgi ile, akıl ile hareket et, onunla hoş geçin.

22446Kötülere karşı sabretmek iyi insanları mânen yükseltir, parlatır. Nerede bir gönül varsa sabır o gönlü temizler, güzelleştirir.

22447Nemrud’un ateşi, İbrahim’e cila kesildi. Ayna gibi onu parlattı, tertemiz etti.

22448Nuh kavminin imansızlık cevri ve Nuh’un sabrı, Nuh’a, ruh aynasının cilası oldu.

Şeyh Hasan Harkanî’nin müridinin hikâyesi

22449Bir derviş, Ebu’l-Hasan Harkani’nin şöhretini duyarak Talkan55 şehrinden yola çıkmıştı.

22450O büyük şeyhi, o gerçek veliyi görmek için dağları aştı. Uzun ovaları geçti. Sıdk ile, candan yakarışlarla yol alıyordu.

22451Yolda gördüğü eziyetler, çektiği sıkıntılar, zahmetler anlatılmaya değer amma ben kısa keseyim.

22452O genç, yoldan gelip şehre girince, maksadına ulaşınca, o mânâ sultanının evini, aradı sordu.

22453Evi buldu, kapının halkasını çok hürmetle çalınca, şeyhin hanımı kapıdan başını çıkardı.

22454“Ey muhterem kişi, dedi ne istiyorsun? Söyle.” Yolcu, “Şeyhi ziyarete geldim” dedi.

22455Kadın, kahkaha attı da dedi ki: “Bir şu sakalına bak, bir de göze aldığın yolculuğa ve çektiğin sıkıntılara bak.

22456Yerinde, yurdunda işin yok muydu ki beyhude yere, boş yere yollara düştün?

22457Bir ahmakı görme arzusuna mı kapıldın? Yoksa yurdundan bıktın usandın mı ki buralara kadar kalktın, geldin?

22458Yoksa şeytan senin başına bir yular geçirdi de seni yolculuk hevesine doğru çekti, götürdü.”

22459Şeyhin karısı kötü laflar etti. Acı, acı söylendi. Küfürler savurdu. Ben onun söylediklerinin hepsini söyleyemem.

22460Kadının alaylı gülüşlerinden, hesapsız ve yersiz konuşmalarından, mürid çok üzüldü, gamlara battı, dertlere düştü.

Gelen yolcunun “Şeyh nerede onu nerede arayayım?” diye sorması, şeyhin karısının da ters cevap vermesi

22461Yolcunun gözlerinden yaşlar akmaya başladı. “Ne olursa olsun, o adı tatlı, mânâ sultanı, nerede? Söyle” dedi.

22462Kadın cevap verdi de dedi ki: “Aradığın adam, bomboş, bilgisiz, riyakâr, düzenbaz bir kişidir. O ancak ahmakları kandırır, tuzağa düşürür. Yolunu şaşırmışları büsbütün yoldan çıkarır.

22463Senin gibi yüz binlerce ham kişiler, tecrübesiz budalalar, onun yüzünden sapıtmışlardır.

22464Onu görmez de sağ ve selamet yurduna dönersen, sana daha hayırlı olur. Onu görüp de azgınlığa düşmemiş, sapıtmamış olursun.

22465O, laf ebesidir. Çanak yalayıcıdır. Hazır sofraya konmayı seven, onun bunun sırtından geçinen yüzsüz bir kişidir. Onun yalancı şöhreti etrafa yayılmıştır.

22466Bu halk, İsrailoğullarına benzer. Öküze taparlar. İşte böyle bir öküze el atarlar, sarılırlar.

22467Onun bunun sofrasına konan, bu yüzsüze kapılan kişi, gündüzleri işten, güçten kalmış bir zavallı, geceleri de leş gibi uyuyan, ibadet nedir bilmez bir günâhkârdır.

22468Bu halk, yüzlerce ilmi, kemali bırakmışlar da hileye, riyaya, gösterişe kapılmışlardır. İşte hal bu.

22469Yazıklar olsun, nerede Mûsâ’nın soyu? Gelse de şu öküze tapanların kanlarını dökse.

22470Bunlar, şeriatı ve Allah korkusunu arkalarına atmışlardır. Ömer nerede? Gelse de şiddetle şeriatın emirlerini tatbik etse.

22471Şeriatın yapılmasını istemediği bütün kötülükleri, bunlar hoş görmekte, günâh saymamaktadırlar. Bu mübah görme inancı, her tarafa bunlar tarafından yapıldı. Böylece her kalleş müfside, utanmadan işledikleri günâhları hoş görme müsaadesi verildi.

22472Nerede Peygamberin yolu? Nerede, ashabın yolu? Nerede namaz, tesbih, nerede onun edepleri?”

Şeyhi görmeye gelen müridin, şeyhi kınayan, söven, boş laflar eden karısını azarlaması

22473O genç mürid, “Yeter artık, sus!” diye bağırdı. “Her şey açıkça görünmekte, senin kötülemene ne lüzum var? Ortalık ağardı. Gece bekçisini ne yapayım?

22474Allah adamlarının nuru, doğuyu da tuttu, batıyı da. Gökler bile şaşırdı da secdeye kapandılar.

22475Hakk’ın güneşi, koç burcundan göründü de, güneş utancından perde arkasına gizlendi.

22476Senin gibi bir iblisin saçma sapan sözleri beni bu kapının toprağından hiç çevirebilir mi?

22477Ben, rüzgârın sürükleyip getirdiği bir bulut değilim ki bir toz sebebiyle bu kapıdan döneyim.

22478Öküz bile, o ilahi nurla lûtuf ve kerem kıblesi oldu. O nur olmasa, o nur Kâbe’ye vurmasaydı Kâbe bir küfür yeri, bir put evi kesilirdi.

22479Nefsanî istekten, hevâ ve hevesten gelen, İbahîlik, sapıklıktır, azgınlıktır. Fakat Allah’tan gelen ise, yüceliktir, kemaldir.

22480O ölçüye sığmayan, o hesaba gelmeyen nur, nerede parladı ise, orada küfür, iman kesildi, şeytan da Müslüman oldu.

22481Kamil insan, izzete, yüceliğe mazhardır. O, Hakk’ın sevgilisidir. O bütün melekleri de geride bırakmış, ileri gitmiştir.

22482Meleklerin Âdem’e secde etmeleri, Âdem’in onlardan ileri olmasındandır. Kabuk, daima içe, öze secde eder.

22483Ey yaşlı kadın, sen Hak mumunu söndürmek için üflüyorsun amma, hem sen yanıyorsun, hem başın yanıyor.

22484Nasıl olur da deniz, köpeğin ağzından pislenir, nasıl olur da güneş, üflemekle söner?

22485Görünüşe göre hüküm veriyor isen, bu aydınlıktan daha da fazla görünen nedir? Söyle.

22486Bu zuhura karşı bütün görünen şeyler, pek noksan, pek kusurlu.

22487Kim Allah mumuna püf derse, kendi ağzı yanar, hiç o mum söner mi?

22488Senin gibi yarasalar, dünyanın güneşten yetim kaldığına dair nice rüyalar görürler.

22489Can denizinin öyle müthiş, öyle kuvvetli dalgaları olur ki, Nuh tufanının dalgalarından yüz kere daha üstündür.

22490Fakat, Kenan’ın gözünde kıl bitmişti de o yüzden Nuh’u da, gemiyi de bıraktı. Dağa tırmanmaya kalkıştı.

22491Bunun üzerine, küçük bir dalga geldi, dağı da, Kenan’ı da, hakaret ve ihanet derinliklerine attı.

22492Ay nurunu saçar, köpek de havlar durur. Köpek ay ışığını otlak edinebilir mi?

22493Geceleyin yol alanlar, ay ışığı ile arkadaş olanlar, köpeğin havlaması ile hiç yollarından kalırlar mı?

22494Cüz’, külle doğru ok gibi uçar gider. O hiç çirkin ihtiyar kadına uyar da yolundan kalır mı?

22495Ârif, şeriatın da, takvanın da canıdır. Marifet, geçmiş zamanlardaki zabitliğin mahsulüdür.

22496Zahitlik, tohum ekmeye çalışmaktır. Marifet ise, ekilmiş tohumun bitmesidir.

22497Demek ki çalışmak ve iman beden gibidir. Bu uğraşmanın, bu tohum ekmenin canı ise, elde edilen hasat ve bitkidir.

22498Doğruluğu emretmek de, doğruluk da odur. Sırları açan da odur, açılan sırlar da o.

22499İnsan-ı Kamil bu günümüzün de pâdişahıdır, yarınımızın da. Kabuk, tatlı ve lezzetli olan için, daima kul köle olmuştur.

22500Şeyh, “Ben Hakkım” dedi, ileri vardı amma, gerçeği göremeyen körleri de mağlup etti.

22501Kul, benliğinden geçerse, kulun varlığı kalmazsa, kul Hakk’ın varlığında yok olursa, ne kalır? Bir düşünsene ey inkârcı.

22502Gözün varsa aç da bak “La” «Yok» yok olduktan sonra geriye ne kalır?

22503O göklere, aya tüküren, dudağın, boğazın, ağzın kesileydi keşke.

22504O tükürük, göğe ulaşmaz. Şüphe yok ki döner, tükürenin yüzüne gelir.

22505Ebu Leheb’in canına, kıyamete kadar nasıl “Elleri kurusun”56 bedduası yağıyorsa, göğe tükürene de kıyamete kadar Rabb’den tükürük yağar.

22506O mânâ pâdişahının davulu var, bayrağı var; böyle bir pâdişaha “hazır sofraya oturan” diyen kimse köpektir.

22507Gökler, o büyük varlığın Ayının kollarıdır. Şark da, garb da cümlesi ondan ekmek dilemektedir.

22508Çünkü onun fermanında “Sen olmasaydın” yazılıdır. Herkes onun nimetlerine muhtaçtır, herkes onun rızk dağıtmasını bekler.

22509O olmasaydı gökyüzü, ne dönerdi, ne de ışıklanırdı, ne de meleklerin yurdu olurdu.

22510O olmasaydı, denizler heybetli olmazdı. İçlerinde ne balıklar yüzer, ne de pâdişahlara layık inciler bulunurdu.

22511O olmasaydı, yeryüzü, ne içinde madenler, defineler bulurdu, ne de dışında yasemin bulunurdu.

22512Rızklar bile, O’nun rızkını yemektedir. Meyveler de onun yağmuruna susamışlar, dudakları kurumuştur.

22513Aklını başına al, bu işteki düğüm, tersine düğümlenmiştir. Sana sadaka verene sen sadaka ver.

22514Bütün altınlar, bütün ipekli kumaşlar fakirindir. Ey fakir, sen zengine zekât ver. Çünkü bütün altınlar, bütün ipekli kumaşlar yokluktadır.

22515Senin gibi, bir kötü varlık, ayıpları olan kişi, âdeta, Nuh’un nikâhı altındaki imansız kadın gibi o makbul ruha eş olmuş.

22516Ey kocası hakkında kötü şeyler söyleyen kadın, bu büyük velinin karısı olmasaydın şu anda seni paramparça ederdim.

22517O, Nuh gibi olan veliyi de senden halâs ederdim, kurtarırdım. Kısas olarak beni öldürürlerdi, ben de o mübarekin uğrunda can vermek şerefine ererdim.

22518Fakat, ben zamanın pâdişahlar pâdişahının evinde böyle bir küstahlıkta bulunamam.

22519Yürü, Allah’a şükret ki, sen bu evin köpeğisin, yoksa ben şimdi sana yapacağımı yapardım.”

Dervişin, şeyhin evine dönmesi ve şeyhi halktan sorması, onların da filan ormana gitti diye haber vermeleri

22520Ondan sonra herkese şeyhi sormaya, şeyhi her tarafta araştırmaya başladı.

22521Derken birisi, “Bu diyarın kutbu, odun getirmek için ormana gitti” dedi.

22522Düşüncesi kılıç gibi keskin olan o ateşli mürid, şeyhin muhabbetine kapılıp ormanın yolunu tuttu.

22523Şeytan da aklına vesveseler getiriyordu: “Böyle büyük bir velinin, ahlakı zayıf bir kadınla beraber hayat sürmesi ona yakışır mıydı?” diye düşünüyordu.

22524“Dinin şeyhi”, diyordu, “Ne diye böyle bir kadını evinde tutuyor, onunla düşüp kalkıyordu?

22525Zıdd, nasıl olur da zıddı ile beraber bulunur? Halkın imamı olan bir zat nerede, maymun nerede? Bunlar nasıl olur da birbirleri ile uzlaşırlar?” diyordu.

22526Sonra dönüyor, ateşli bir “La havle” çekiyor. “Benim onun işine karışmam, onu kınamam, küfran-ı nimette bulunmak olur, kin güdücülüktür:” diye düşünüyordu.

22527“Ben kim oluyorum ki, Hakk’ın işlerine karışıyorum, neden içimden böyle şüpheler geliyor?” diyordu.

22528Derken şeyhin karısına karşı duyduğu kızgınlık yine kabarıyor, nefsi tekrar hücuma geçiyordu. Bu yüzden, gönlünden kuyumcu potasından çıkar gibi hiddet dumanları yükseliyordu.

22529“Şeytanın, Cebrail’le ne münasebeti, ne yakınlığı olabilir ki, onunla konuşup, görüşsün, onunla yatsın, kalksın?

22530Azer57, nasıl olur da Halil ile düşer, kalkar, onunla dostluk kurar? Yol kesen, nasıl olur da, kılavuzla beraber bulunur? Onunla uzlaşır?”

Müridin, muradını bulması, şeyhle ormana yakın bir yerde buluşması

22531O bu düşüncelerle dolmuş giderken, meşhur şeyh, bir arslana binmiş olarak önüne çıkıverdi.

22532Kükremiş arslan, odununu taşımakta idi. O ermiş kişi de, odunların üstüne oturmuştu.

22533Kamçısı da Allah’ın bir lûtfu eseri olarak erkek bir yılandı. Yılanı bir kamçı gibi eline almıştı.

22534Sen şunu iyice bil ki her şeyh, sarhoş arslana biner.

22535Ebu’l-Hasan hazretlerinin bindiği arslan kerameti yüzünden göründü. İrşad mertebesine çıkanların bindikleri arslan görünmez fakat, can gözünden gizli kalmaz.

22536Onların altında yüz binlerce arslan vardır. Gizli âlemi bilen, gizli şeyleri gören gözlerin önünde, onlara odun taşırlar. Gayb gözleri onları görür.

22537Fakat gönül gözü açık olmayan da görsün diye Allah, onları bir bir baş gözüne de gösterir.

22538O büyük veli, müridi uzaktan görünce, güldü de dedi ki, “Ey beni görmek için yollara düşen kişi, sen şeytandan o sözleri duymamış ol.”

22539O büyük şeyh, gönlünün nuru ile müridin aklından geçeni bildi. O nur ne güzel bir yol göstericidir.

22540O büyük varlık, o hünerli kişi, yolda müridin gönlünden neler geçti ise onlara bir bir söyledi.

22541Ondan sonra da o güzel sözler söyleyen o tatlı dilli şeyh, kendi karısının inkârı hususundaki zor meseleyi anlatmak için ağzını açtı da dedi ki:

22542“Ben nefsimin hevâsına kapılarak, şehvete boyun eğerek, o kadının cefasına, hakaretlerine katlanıyorum. Bu şüphe, bu düşünce senin nefsinin bir hayâli, bunun üzerinde durma.

22543Ben, sabredip o kadının hakaretlerine katlanmasaydım, onun yükünü çekmeseydim, bu erkek arslan hiç benim yükümü çeker miydi?

22544Bizler, hakikat yolunda ileri geçmek için hızlı giden sarhoş, kendinden geçmiş develer gibi Cenâb-ı Hakk’ın ezelde bize yüklediği bu ağır yükü, şikâyet etmeden, sızlanmadan çekip götürmekteyiz.

22545Ben, Hakk’ın emrini, fermanını yerine getirmekte ham değilim ki halkın beni kınamasını, çekiştirmesini düşüneyim.

22546Bizim, geri kalanımız da onun buyruğundadır, ileri gidenimiz de... Canımız, yüz üstü koşarak onu aramaktadır.

22547Bizim bekâr oluşumuz, evli bulunuşumuz, rahatı arzulayan nefsimizin isteklerinden değildir. Bizim canımız, bir zar gibi Hakk’ın elindedir. İsterse tek atar, tek yaşatır, isterse çift atar evlilik nasip eder.

22548O ahmakın da nazını çekerim, onun gibi yüzlercesinin de, Amma bu, ne renk aşkındandır, ne koku sevdasından.

22549Bu naz çekme, bu sıkıntılar bizim talebemizin dersidir. Sen bizim ızdıraba katlanmamızın, zorluklarla yaptığımız savaşın ihtişamını düşün, nereye varmada?

22550Nereye mi varır? Yere bile yol olmayan bir yere. Allah’ın şimşeğinin gözleri kamaştıran nurundan başka bir şey bulunmayan yere.

22551O nur, her türlü vehimlerden, düşüncelerden uzaktır. O, nurun nuru, nurun nuru, nurun nurudur.

22552Kötü huylu arkadaşla anlaşasın, uzlaşasın diye sözü aşağıdan aldım.

22553‘Sabır, rahatlığın anahtarıdır.’ sırrına ermek için, gülerek hoşlanarak, onun yükünü çek.

22554Bu huysuz, ahlaksız kişilerin kötülüklerine dayanabilir, zahmetlerini çekebilir, onlarla uzlaşırsan sünnetlerin nuruna erişirsin.

22555Peygamberler, ahlaksız kişilerden çok eziyet çektiler. Bu çeşit yılanların elinden çok kıvrandılar.

22556Suçları örten, günâhları bağışlayan Cenâb-ı Hakk’ın muradı, hükmü ta ezelden tecelli ve zuhur etmekti, görünmekti.

22557Hiçbir şey, zıddı olmadan görünmez. O eşsiz pâdişahın ise zıddı yoktur.”

“Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım”58 âyetindeki hikmet

22558Bu yüzden de, pâdişahlığına bir ayna olsun diye bir gönül sahibini kendine halife yaptı.

22559Ona, hadsiz ruhanî nur, mânevî üstünlük, temizlik ihsan etti. Sonra lütfettiği mânevî ve nurani üstünlüğe mukabil ona bir de karanlıktan maddî ve cismanî bir zıt yarattı, karşısına koydu.

22560Biri beyaz biri siyah iki bayrak dikti. Birisi «Âdem» öbürü, yol kesen, yol azdıran «İblis».

22561O iki ordu arasında çok çetin ve kanlı savaşlar oldu, geçti gitti.

22562Böylece, ikinci devirde Habil geldi. Onun, pak temiz nurunun zıddı Kabil oldu.

22563Bu şekilde, adaletten ve zulümden ibaret olan bu iki bayrak, devir devir Nemrut zamanına kadar geldi.

22564Nemrut, İbrahim’in zıddı oldu. Ona düşman kesildi. O iki ordu, birbirine kin besledi, savaştı durdu.

22565Nemrud’un, savaşın uzaması hoşuna gitmeyince de ikisinin arasını ateş ayırdı.

22566Hazreti İbrahim ile Nemrut müşkil halledilsin, zorluk ortadan kalksın diye Cenâb-ı Hak ateşi, azabı hakem tayin etti.

22567Devir devir, zaman zaman bu iki fırka, Firavun’la şefkatli merhametli Mûsâ’nın zamanına kadar savaştı.

22568Aralarındaki savaş yıllarca sürdü, haddi aşıp usanç verince de,

22569Cenâb-ı Hakk, Mûsâ’nın kavmi ile Firavun’un kavmi arasına denizi âdeta hakem olarak koydu da, iki taraftan birisinin zaferi kazanmasını sağladı.

22570Mustafa[s.a.v.]’in devrine, O’nun peygamber oluşuna kadar bu böyle devam etti. Bu defa da o mübarek, Ebu Cehil ile, o cefa ordusunun kumandanı ile savaştı.

22571Allah, Semud kavmi için, bu haykırışı azab olarak yolladı. O korkunç feryad onların canlarını aldı.

22572Ad kavmi için, hemen kalkan ve çok hızlı giden birini yâni rüzgârı vazifelendirdi.

22573Karun’a da, Cenâb-ı Hak, yeri musallat etti. Yer halim ve yumuşak tabiatlı olmakla beraber ona kinlendi. Onu yutuverdi.

22574Yerin yumuşaklığı, baştanbaşa hiddet, kahır kesildi. Karun’u da hazinesini de aldı, içine çekti, derinliklerine gömdü.

22575Lokma “yemek, içmek” şu bedenin direği gibidir. Açlık kılıcına karşı ekmek, âdeta bir kalkandır.

22576Hakk, senin sevdiğin ekmeğe bir kahredicilik verirse, nefes kesen hastalığı gibi o ekmek senin boğazında durur, seni boğar.

22577İnsanı soğuktan koruyan şu elbiseye, isterse Cenâb-ı Hak zemheri soğukluğu verir.

22578Bu güzelim elbise, bedene buz gibi soğuk gelir, seni kar gibi üşütür, zarar verir.

22579Öyle bir hale gelirsin ki körükten de kaçarsın, ipek elbiseden de, hatta onlardan kaçar zemheriye sığınırsın.

22580Sen kuvvetli, iki kat değilsin. Yalınkat bir adam sayılırsın. Senin Zülle azabından haberin yok, sen, gafilsin.

22581Şehre, köye Hakk’ın emri geldi, buyurdu ki; “Duvarlar, evler, Hakk’a isyan edenlere gölge vermeyin,

22582Yağmura, güneşe mâni olmayın” bunun üzerine halk, peygamberlerinin yanına koştular.

22583“Ey çok büyük varlık, ey ulu kişi” dediler. “Biz mahvolduk” bu hikâyenin gerisini Kur’ân’ın tefsirini aç, oradan oku.

22584O eli hünerli kişi, asâyı yılan yaptı ya, aklın zekân varsa ibret olarak bu sana yeter.

22585Gözün var amma, gördüğünü anlamıyor. Âdeta donmuş bir kaynak, bir et parçası.

22586Bu sebeptendir ki, insana düşünme gücü veren Hakk, “Ey kul, ibretle bak” demektedir.

22587Soğuk demiri döv demiyor, bunu istemiyor amma ey demir, hiç olmazsa Davud’un etrafında dön, dolaş diyor.

22588Tenin öldü ise İsrafil’in yanına koş, gönlün dönmüş ise yürüyüp giden güneşin peşine koş.

22589Kendini öyle olmayacak fena hayâllere kaptırdın ki nerdeyse kötü zanna düşen sofist olacaksın.

22590Sofist de kat’i karar verecek bir akıl yoktur. Bu yüzden duygudan da oldu, varlıktan da.

22591Kendine gel, aklını başına al, devrimiz söz geveleme devridir. Hakikati söylersen halka rezil olursun.

22592İm’an «Dikkatle bakmak, mânâsını anlamaya çalışmak» ne demektir? Çeşmeden suyu akıtmak, can da beden de gidince adına revan «Giden» derler.

22593Canı, ten bağından çözüp çayırlığa, çimenliğe gönderen hikmet sahibi.

22594Hikmet sahibi “İnsanî ruh”, “Hayvanî ruh” diye canımıza iki ad taktı. Bunu ayırt edene aferin.

22595Böylece Cenâb-ı Hakk, fermanına uyan, emrine göre hareket edene, dilerse gülü diken, dikeni de gül yapabileceğini anlatmış oldu.

Kahredici rüzgârın estiği zaman, mü’minleri kurtarmak için Hz. Hud Aleyhisselam’ın mucize göstermesi

22596Mü’minler, o zararlı rüzgârdan kaçmışlar, hepsi de bir dairenin içine oturmuşlardı.

22597Rüzgâr bir tufan gibi idi. Hakk’ın lûtfu, merhameti de o korkunç rüzgâr tufanının âdeta gemisi olmuştu. Allah’ın bu çeşit nice gemileri var. Nice tufanları var.

22598Allah, dilerse bir pâdişahı gemi yapar. O pâdişah da hırsından kendini düşman saflarına vurur.

22599O şahın maksadı, halkın emin, rahat olmasını sağlamak değildir. Memleket zaptetmektir.

22600Değirmen beygiri de koşar durur. Onun maksadı ancak sopa yemekten kurtulmaktır.

22601O değirmen beygirinin, su çektiğinden, yahut susamdan yağ çıkarttığından haberi bile yoktur.

22602Öküz de, arabayı çekmek, eşyayı götürmek için değil, dayak yiyip yaralanmak korkusundan işe koyulur, koşar.

22603Yalnız, Hak ona öyle bir acı korkusu vermiştir de, o yüzden işler görülür.

22604Böylece her kazanç sahibi de dünyayı ıslah için değil, kendisi için çalışır çabalar.

22605Herkes derdine bir derman, yarasına bir merhem arar, bu yüzden de âlem ayakta durur, işler görülür gider.

22606Hak, korkuyu bu âleme direk yapmıştır, herkes, korku yüzünden bir işe sarılmıştır.

22607Allah’a hamd ve senalar olsun ki korkuyu yeryüzüne mimar yaptı. Yeryüzünü onunla düzene koydu.

22608Bunların hepsi de iyiden, kötüden korkarlar. Fakat hiçbir kimse yoktur ki kendi kendinden korksun.

22609Şu halde, hakikatte herkese hâkim olan birisi var. O, duygularla duyulmaz, gözle görülmezse de, herkese çok yakındır.

22610O bir gizli yerde, pusuda hissedilir amma bu evin duvarları ile hissedilmez, duyulmaz.

22611Hakk’ın hissedileceği, duyulacağı, anlaşılacağı duygu, bu cihanın duygusu değildir. O duygu ayrı bir duygudur, ayrı bir görüştür.

22612Hayvanın görüşü o sûretleri, o şekilleri görebilseydi, o gözde eşek de zamanının Bayezıd’i olurdu.

22613Tene, ruh bağışlamak lûtfunda bulunan, onu ruh sahibi eden, gemiyi Nuh’a burak yapan, Allah’tır.

22614Ey hakikat nurunu arayan kişi, şunu iyi bil ki Allah dilerse, her şeyi ters çevirir. Geminin huyunu değiştirir de, onu tufan haline sokar.

22615Ey zavallı, düşünebilsen hissedersin ki her anın, seni felakete sürükleyen bir tufan olur, sonra seni kurtarmak için bir gemi kesilir. Seni böylece andan ana, gama, neşeye ulaştırır durur.

22616Önündeki gemiyi, denizi görmüyorsan, bütün vücudundaki şu ürpermeyi, titreyişi gör.

22617Gözler, korkunun aslını göremediğinden, insan çeşit çeşit hayâllerden korkar.

22618Sarhoş bir adam, körün birine bir yumruk indirir, kör kendisini deve tepti sanır.

22619Çünkü o sırada devenin sesini duymuştur. Körün aynası, gözü değil kulağıdır.

22620Kör der ki, “Belki de bu bir taş idi. Şu çınlayıp duran kubbeden düştü.”

22621O da değil, bu da değil, şu da değil... Bunları, içine korkuyu düşüren gösterir durur.

22622Ey üzüntülere dalan kişi, korku da mutlaka başkasındandır, titreyiş de. İnsan hiç kendisinden korkar mı?

22623O zavallı filozof, korkuyu vehim sanır amma bu hakikati ters anlamıştır.

22624Hakikat, aslı olmayan hiç vehim olur mu? Gönül, doğru olmayan bir yola düşer mi?

22625Yalancı, doğru olmasa yalan söyleyebilir mi? İki dünyada da yalan doğrudan meydana gelir. Doğru olmazsa yalan belli olur mu?

22626Yalancı, doğrunun beğenildiğini görür de doğru sansınlar diye yalan söyler.

22627Ey yalancı, senin söylediğin yalan doğru yüzünden dinlenmededir. Nimete şükret de, doğruyu inkâr etme.

22628Filozofluk taslayandan mı bahsedeyim? Onun sevdasından mı? Yoksa Hakk’ın kurtarıcı gemilerinden, günâhkârı boğan deryalarından mı söz açayım?

22629Şimdi onun gemilerinden bahsedeyim. Çünkü o bahis gönüle öğüt verir. Gülden bahsedeyim, çünkü cüz’ küll değildir.

22630Her veliyi sen Nuh yerine koy, onu kaptan say. Cahil insanlarla görüşüp konuşmayı tufan bil.

22631Erkek arslanla ejderhanın çok korkmada, bildiklerinden, akrabalarından çekin.

22632Onlarla buluşman ömrünü tüketir. Onları anman, onları düşünmen, gayb âleminden kazandığını bitirir.

22633Akrabalarının her birinin hayâli, susuz eşek gibi ten kabından fikir şerbetini sömürür içer.

22634O, söz getirip, söz götüren ahlaksız akrabalarının hayâli, abı hayat denizinden bin müşkilatla elde ettiğin, hakikatçi danelerini emer kuruturlar.

22635Dallardaki suyun çekilmesinin belirtisi, dalların kuruması oynamamasıdır.

22636Her uzuv, ter-ü taze daldır. Ne tarafa çekersen o tarafa eğilir.

22637İstersen o ter-ü taze dallarla sepet yaparsın, dilersen onu çember yaparsın.

22638Fakat, o taze daim suyu çekilip kuruyunca, dilediğin tarafa eğilmez.

22639Kur’ân’dan “Namaz kılarlarsa bile üşenerek kılarlar.”59 âyetini oku. O dal, göğünden su emmiyor ki.

22640Bu bahis ateş gibidir, kısa keseyim de o fakir kişinin definesini, onun hallerini söyleyeyim.

22641Her fidanı yakan ateşi gördün ya sen, şimdi hayâli yakıp yandıran can ateşini de seyret.

22642Böyle bir ateş candan alev alır tutuşursa, ne hayâli bırakır ne hakikati. Hepsini yakar yandırır.

22643O, her arslanın, her tilkinin düşmanıdır. “Onun zatından başka her şey yokluğa mahkûmdur.”60

22644Allah’ın hakikatlerinin hakikatine git. Kendini harca, yok o. “Bismi”deki elif gibi ona karşı, gizlen.

22645O elif “Bismi”de gizlenmiştir. Hem “Bismi” dedir, hem “Bismi’de yoktur.

22646Böylece bütün yok olup giden harfler, sıla için silinir, yok olur, gider.

22647O elif de, sıla içindir. «Be» ile «sın» birbirine yetişince, «Elif»’in bulunmasına razı olmaz. Bu sebeple “Elif” ortadan kalkar.

22648Bu buluşmaya, kavuşmaya bir elif bile sığmazsa başka kavuşmalarda neler olur? Artık sözü kısa kesmem gerek.

22649Bir harf bile, “be” ile “sin”i ayırıyor. Artık burada susmak lazımdır. Hem de bu susmak çok önemlidir, çok lüzumludur.

22650Elif” varlığından kurtulmuş, yok olmuştur. Gizlenmiştir amma “sin” de “be” ile o yok olduğu halde durmadan, hep onu söyler durur.

22651“Attığın zaman sen atmadın”61 âyeti Peygamber’in varlığı yok iken nazil olmuştur. “Allah dedi ki” sözü de böylece onun susmasından doğmuştur.

22652İlaç, durduğu müddetçe, ilaç olarak kalır, tesir etmez. Fakat içildiğinde yok edildi mi hastalıkları giderir.

22653“Ormanda ağaçlar kalem olsa, derya da mürekkeb olsa” yine Mesnevî’ye son yoktur.

22654Dünya var oldukça, insanlar yaşadıkça Mesnevî’nin şiiri de yaşar durur. Okunur, zevk alınır.

22655Dünyada toprak kalmasa, balçık da kuruyup toz olsa Mesnevî’nin hakikat denizi coşar, köpürür. Köpüklerinden kıyılarında yeni topraklar meydana gelir.

22656Orman da kalmasa, ağaçlar baş kaldırsa bu defa da denizin içinden ağaçlar çıkar, ormanlar meydana gelir.

22657Bu sebeptendir ki, o sıkıntıları gideren, o zorlukları, darlıkları açan Peygamber, “Bizim denizimizden çıkanları söyleyin size vebal yoktur” diye buyurmuştur.

22658Denizden çık, karaya dön. Yüzünü koruluğa çevir. Oyundan, oyuncaktan söz aç. Çocuğa bu daha iyi.

22659Çocuklukta, oyun oynaya oynaya, yavaş yavaş, çocuğun canı akıl denizi ile bildik olur, yüzmeyi öğrenir.

22660Oyun görünüşte akla uymaz amma çocuk, oyunla akıllanır.

22661Deli çocuk, nasıl olur oynar? Cüz’ lâzım ki külle dönsün.

Kubbe ve define hikâyesi

22662İşte o fakirin hayâli, riyasız olarak gel gel diyerek beni aciz bıraktı.

22663Sen, onun sesini duymazsın amma, ben duyarım. Çünkü sırlar âleminde ben, onun sırdaşıyım.

22664Onu, define arayan biri sanma. Asıl define kendisidir. Dost, mânâda gerçekte, dosttan başka birisi olabilir mi?

22665O, her lahza, her an kendine secde eder, secde ederken yüzünü görsün diye de önüne bir ayna koymuştur.

22666Aynada, hakikati bir zerrecik, bir iğne ucu kadar görseydi, o yok olurdu da, ondan bir hayâlden başka bir şey kalmazdı.

22667Hatta, hem hayâlleri yok olur giderdi, hem de kendisi yok olurdu. Bilgisi de bilgisizlik içinde yok olur, giderdi.

22668Bilgisizliğimizden ötürü, “Şüphe yok ki benim, ben”62 diyen bir başka bilgin, başgösterir, meydana çıkardı.

22669“Âdem’e secde ediniz” diye ses gelip duruyor, bir an için olsun, kendi hakikatinizi görün, siz Âdem değil misiniz?

22670Bu ses, meleklerin gözlerindeki şaşılığı giderdi de, yeryüzü, onlara, lacivert gökyüzünün aynî göründü.

22671Bu ses, “Allah’tan başka ilah yoktur” dedi de her şey yok oldu. Ancak Allah var olmakla vahdet açılıp saçıldı.

22672O dostun, o doğru yolu bulmuş sevgilinin, kulağımızı çekmesi zamanı geldi.

22673Kulağımızı tutup çeşmeye götürecek, “Ağzını burada, bu su ile yıka da halktan gizlediğimizi kimseye söyleme” diyecek.

22674Eğer sen, gizli tutmaz da söylemeye kalksan da, o meydana çıkmaz ki, yalnızsın, onu anlamayanlara açtığın için suçlu olursun.

22675Ben de, işte şuracıkta, halkın etrafında dolaşıp duruyorum. Fakat, aslını sorarsan bu sözü söyleyen de benim, dinleyen de ben.

22676Sen, o fakirin ve aradığı definenin dış yüzünden bahsetme, bu halk, dünyevî eziyetlere, sıkıntılara alışmışsa sen onlara bu sıfatları anlat.

22677Rahmet çeşmesi onlara haram kılınmıştır, onlar öldürücü zehri kadeh kadeh içip durmadalar.

22678Eteklerine toprak doldurarak geliyorlar, bu kaynaklara döküyorlar. Bunları kurutmak, körletmek istiyorlar.

22679Denizden yardım gören, su alıp veren bu kaynak, şu bir avuç iyi kötü kişinin çalışıp çabalaması ile kurur mu, körelir mi?

22680“Ey beni kurutmak isteyenler. Ben sizin için kurudum. Akmayacağım amma siz olmadan da ben ebediyete kadar ordunuza akıp gideceğim, ben ordunuzla beraberim.”

22681İnsanlar, istek bakımından ters tabiatlıdır. Güzelim şifalı suyu bırakır da toprak yerler.

22682Halkın huyu, peygamberlerin huyunun zıddıdır. Halk ejderhaya dayanır ondan yardım bekler.

22683Allah’ın göze mühür vurmasını, gözü kapatmasını, göze hakikati göstermemesini bildin. Fakat neden gözünün kapatıldığını bilmiyorsun.

22684Buna karşılık de neye göz açtın? Neyi gördün? Bir bir bil ki, ona karşılık göz açtığın şeyler, pek kötü şeylerdir.

22685Fakat, lûtuf ve inayet güneşi doğmuş, parlamış, me’yus olanları, ümitsizliğe düşenleri sevindirmiş, keremlerde bulunmuştur.

22686Böylece, Cenâb-ı Hakk, fazlından ve rahmetinden görülmemiş akıl almaz lûtuflarda bulunmakta, kâfirliğin te’kidini, tövbe ediş, imana geliş haline sokmaktadır.

22687O eşsiz cömert Allah, halkın bahtsızlığını görüp iki yüz sevgi ve merhamet çeşmesi akıtmıştır.

22688O, goncayı dikenle besler, kuvvetlendirir, yılanı, boynuzla süsler.

22689Gece karanlığından gündüzü meydana getirir. Fakirin elinden zenginlik çıkarır.

22690Kumu, Halil’e un yapar, dağı Davud’a eş dost eder.

22691O karanlık bulutların altında, yalnız başına kalan dağ, yüksek perdeden, alçak perdeden cenk çalmaya başlar.

22692“Ey halktan usanan, hoşlanmayan Davud” der. “Kalk, halkı terk ettiğinin karşılığını bizden al.”

Define arayan fakirin birçok araştırmadan sonra âciz kalıp “Ey herşeyi meydana çıkaran, sen bu gizli sırrı meydana çıkar” diye cenabı Hakk’a yalvarması

22693O fakir, “Ey sırları bilen Allah’ım”, dedi. “Bu define uğrunda ömrümü harcadım.

22694Hırs ve tamah şeytanı beni hızlandırdı, işi aceleye getirdi. Bende ne teenni kaldı ne de çekinip sakınma kaldı.

22695Tencereden bir lokma bile yemedim, yalnız avucum siyahlandı, ağzım yandı.

22696Bunu başaramadığım halde, bari zor işleri yoluna koyana, zor düğümleri çözene başvurayım da şu düğümü çözeyim demedim.”

22697Ey yüzsüz adam, aklını başına al, Hak sözünü, Hak sözü ile tefsir et. Açıkla, saçma sapan söyleme.

22698O düğümü o bağladı, yine o çözer. Bu nükteleri, bu sırları yine söyleyen açar.

22699Sana, bu çeşit sözleri anlamak kolay gelir ama ledünn ilminin63 nüktelerini Hakk’ı tanıma ve bilme sırlarını anlayamazsan Hakk’ın lütfettiği gizli sözler, kolay anlaşılmaz.

22700O define peşinde koşan fakir, “Ya Rabbî” dedi “Bu didinmeden, bu uğraşmadan tevbe ettim, sana sığındım. Kapıyı sen kapadın yine sen aç.

22701Uğraşmaktan, didinmekten vazgeçtim de yine dervişliğe, yine senin kapına döndüm. Allah’ım, koşuşmalarım gibi yaptığım dualar da işe yaramadı.

22702Ben nerdeyim? Hüner nerde? Doğru, temiz bir gönül nerede? Aslında, bütün bunların hepsi de senden gelmede, hepsi de sensin, bende hiçbir şey yok.

22703Her gece uykuya varınca, benim tedbirim, bilgim, hünerim bir gemi gibi denizin sularına gömülür.

22704Ne ben kalırım, ne hünerim ne de bilgim kalır. Bedenim ise hiçbir şeyden haberi olmayan bir leş gibi yerlere serilir.

22705O yüce pâdişah, her gece seher vaktine kadar, “Rabbiniz değil miyim?” diye sormada “Evet Rabbimizsin” diye cevap verilmede.64

22706Fakat, “Evet, Rabbimizsin” diyen nerede? Sanki herkesi sel götürmüş. Yahut da hepsini bir timsah yemiş, hepsi ölmüş gitmiş.

22707Sabah vakti, gece karanlıklarının kınından parlak kılcını çekince,

22708Ve şark güneşi, geceyi ortadan kaldırınca, karanlıklar timsahı yediklerini meydana çıkarır.

22709Bizi de, o timsahın midesinden Yunus gibi çıkarır. Renk, koku dünyasına yayılırız, yeni günlük hayat başlar.

22710Halk da, “Yunus” gibi kendilerini yutan gecenin karnında, Allah’ı tesbih ettiler de, o yüzden rahatladılar.

22711İnsanların her biri, seher vakti gece balığının karnından çıkınca der ki:

22712“Ey kerem sahibi Allah, sen o korkunç gecenin içine rahmet ve merhamet definesini gömmüşsün, geceye bu kadar çeşit tat ve güzellik vermişsin.

22713Üstü pul pul, yul yul bir timsaha benzeyen gece, bizi dinlettirir, gözlerimizi keskin, kulaklarımızı keskin bir hale getiriyor, tenimizi çevikleştiriyor.

22714Ey karanlık gece, mademki sende seherler gizlenmiştir. Bundan böyle senin gibi birisi bizimle beraber olduktan sonra, bize korkunç görünen şeylerden kaçmayız.

22715Mûsâ, gecenin koynunda bir ateşi gördü. Hâlbuki o ateş değil, nur idi. Biz ise geceyi bir zenci sandık, hâlbuki o bir huri çıktı.

22716Allah’ım, bundan sonra denizi çerçöpün örtmemesi için, senden bir göz, bir görüş niyaz edelim.

22717Büyücülerin gözleri açıldı. Körlükten kurtuldular da, bu el ve ayak olmaksızın el çırptılar.

22718Halkın gözünü bağlayan, sebeplerden başka şey değildi. Sebebin üstüne düşen ashabtan değildir.

22719Fakat, Ashabı Hak korudu. Onlara kapıyı açtı. Baş sadre geçirdi.

22720Cenâb-ı Hakk’ın lûtfuna mazhar olan kölelik bağından kurtulmuştur. Merhametle azad edilmiştir. Hak kazanmayan da azad edilmiştir.

22721Yokluk âleminde iken, bu cana kavuşmayı, bu bilgiye erişmeyi neden hak ettik?

22722Ey her ağyarı, her yabancıyı yar edinen, herkese dost olan, ey dikene gül elbisesi bağışlayan.

22723Allah’ım, toprağımızı ikinci defa ele. Çerini çöpünü ayıkla, böylece hiçbir şey olmayanı, bir daha kıymetlendir... Bir daha onu bir şey haline getir.

22724İlkönce de bu duayı sen emrettin, yoksa bir toprak parçasının dua etmek haddine düşer mi? Buna nasıl cesaret eder?

22725Ey yaptıklarına hayran olduğum, şaşırıp kaldığım Allah’ım, sen mademki dua etmemizi emrettin, ne olur şu emrettiğin duayı da kabul buyur.

22726Geceleyin, anlayış hissediş gemisi parçalanır gider. Ne bir ümit kalır, ne korku, ne de yas. Çünkü uyku bir çeşit ölümdür.

22727Ben geceleyin uykuya dalınca, Cenâb-ı Hak beni rahmet denizine daldırır. Bakalım ne lûtuflarla, ne hünerlerle beni doldurup tekrar hayata geri gönderecek? Beni uykudan uyandıracak.

22728Allah’ım, hikmetinden sual olunmaz, birini celal ululuk nuru ile doldurmuşsun, öbürünü de vehimlerle, hayâllerle uğraştırıyorsun.

22729Bende bir hüner, bir karar, bir tedbir olsaydı her yaptığım, her giriştiğim iş kendi hükmümce olurdu. Her şeyi kendi isteğimle yapardım.

22730Gece uykuya dalınca, elimde olmadan aklım başımdan gitmezdi. Duygularım yerli yerinde kalırdı, dağılmazdı.

22731Uyurken de, ruhumun nerelere gittiğinden, nerelerde konakladığından kendimden geçişimden, şu veya bu şekilde imtihan edilişimden haberim olurdu.

22732Bu düğümleri çözmek, bu meseleleri halletmek elimde olmadığı halde, dolayısıyla aciz bir varlık oluşum meydanda iken, bu kendimi beğenmem, kendimi bir şey zannetmem duygusu kimden geliyor?

22733Gördüğümü, görmemiş sandım, bildiğimi bilmemiş farzettim. Bütün zenginlik ve varlık rüyalarını bıraktım, yoksulluğumu, zavallılığımı anladım da yine senin kapına geldim, sana yalvarıyorum.

22734Ey kerem sahibi, benim elif gibi hiçbir şeyim yok. Ancak kederlerle kavrulmuş, yanmış yakılmış bir gönlüm, mimin gözünden de daha dar bir gönlüm var.

22735Bu elif ile bu mim, bizim varlığımızın anasıdır. Anamız olan mimin eli dar yoksul, elif ise ondan daha yoksul.

22736Elife bir şeyi yok demek, gaflete düşmektir. Mim gibi gönlü daralmış bir hale gelmek, akıllılıktır.

22737Böylece, ben kendimden geçtiğim zamanlarda bir hiç olurum. Aklı başında iken de kederlerle, ızdıraplarla kıvranıp dururum.

22738Artık böyle bir hiçe, hiçbir şey yükleme, böyle kıvranıp durmaya sakın devlet, mutluluk adını takma.

22739Zaten beni iyileştirecek bir şeyim yok. Yüzlerce ızdırab, sıkıntı da ‘Bir şeyim var’ vehminden doğuyor.

22740Hiçbir şeyim yok. Allah’ım, sen bana lûtuflarda bulun. Çok acı çektim. Beni rahatlandır, rahatımı arttır.

22741Çıplak bir halde, gözyaşlarına battım. Bende, kapını görecek bir göz kalmadı.

22742Allah’ım, senin kapında o kadar çok ağladım ki gözsüz kaldım. Bu gözsüz kuluna, gözyaşı lütfet ki şu otlakta, otlar bitsin, yeşillik meydana gelsin.

22743Gözyaşlarım kurursa, gözlerime, Peygamber’in yaşlar döken gözleri gibi gözyaşı ihsan et.

22744Âlemlere rahmet olan büyük peygamber iken, çok ulu eşsiz bir varlık iken herkes ileri geçmişken, o bile Hakk’ın cömertliğinden gözyaşı diledi.

22745Artık benim gibi eli boş, kâse yalayıcı kusurlu bir yoksul, nasıl olur da kanlı gözyaşlarını iplik gibi akıtmaz?

22746O mübarek gözler bile gözyaşına meftun olduktan sonra benim gözyaşlarım, yüzlerce ırmak olmalı.

22747Peygamberimizin gözyaşlarının bir damlası, şu yüzlerce ırmaktan daha değerlidir. Çünkü o bir damla yüzünden insanlar da kurtuldu, cinler de.

22748O cennet bahçesi bile yağmur isterse, şu pis çorak toprak, nasıl istemez?

22749Ey kardeş, ister kabul edilsin, ister edilmesin, sen elini duadan çekme.

22750Gözyaşı dökmek, o kadar değerlidir ki ekmek bile bu gözyaşına mâni olursa ondan da elini çek.

22751Kendine çekidüzen ver, tembelliği üstünden at. Ekmeğini gözyaşlarınla yoğur, gönlünün ateşinde pişir.

Hatifin define arayan fakire seslenmesi, definenin sırlarını bildirmesi

22752O, böyle dua edip dururken Hakk’tan ilham geldi, bu zorluklar açıldı, kolaylaştı.

22753Ona dediler ki: “Hatif sana ‘sadece yaya bir ok koy, at’ dedi yayı adamakıllı çek demedi ki.

22754Yayı, var kuvvetinle çek demedi. Oku yaya koy atıver, dedi.

22755Sen, boş yere kuvvet harcamada yayı çok çekmede, ok atmadaki hünerini göstermektesin.

22756Sen şu sert kuvvetli yayı bırak git rastgele bir yay al, ona bir ok koy, atıver. Uzaklara uçup gitmesine bakma.

22757Attığın ok nereye düşerse orayı kaz. Defineyi orada ara. Zoru bırak da, candan yalvararak sızlanarak altını ara.

22758Hak insana ‘Şahdamarından daha yakındır’65 Sen ise oka benzeyen düşünceni, uzaklara atmaya çalışıyorsun.

22759Ey yayı çekip okunu atan, o pek yakında, sen ise uzaklara ok atıyorsun.

22760Her kim, ne kadar çok uzağa ok atarsa böyle kıymetli bir defineden, o kadar çok uzak kalır, daha fazla ayrılır, daha fazla uzağa düşer.”

22761Filozof aklına güvendi, kendisini düşünce ile öldürdü. Bırak koşsun gitsin zaten define onun arkasında kaldı.

22762Ona, koş git de. O ne kadar hızlı koşarsa gönlünden muradından o kadar ayrılır uzaklaşır.

22763Cenâb-ı Hakk, “Bizim için savaşın”66 diye buyurdu. Ey kararsız kişi, “bizden uzaklaşmaya çalışın” demedi.

22764Kenan gibi, evde Nuh’tan utandı da o yüksek dağın tepesine çıktı.

22765Kenan kurtulmak için ne kadar fazla gayret sarf etti ise, dağın üstüne ne kadar çok tırmandı ise, kurtuluştan o kadar çok ayrıldı, o kadar çok uzaklaştı.

22766Defineyi arayan derviş de her sabah daha kuvvetli bir yayla ok attı, defineyi uzaklarda aradı, fakat bulamadı.

22767Derviş, ne kadar kuvvetli, sert yay aldıysa ve oku ne kadar çok uzaklara attı ise, defineden o kadar uzaklaştı, bahtı o kadar karardı, kötüleşti.

22768Şu atasözü, dünyada söylenir, durur: “Bilgisizlerin canı azapta gerek.”

22769Çünkü bilgisiz, ustasından utanır, gider, yeni bir dükkân açar.

22770Ey tecrübesiz kişi, ustana sormadan, onun fikrini almadan açtığın o dükkân, kokmuş, akreplerle, yılanlarla dolu bir dükkândır.

22771Çabuk, o dükkânı yık, harab et de yeşilliğe, gül fidanlarının, içilecek suların bulunduğu yere dön.

22772Kibirli olduğundan, bilgisizliğinden ne yaptığını bilmeyen, dağı kendisine gemi edinen Kenan’a benzeme.

22773Define arayan fakire de ok atmak hüneri perde oldu. Hâlbuki aradığı şey hazırdı, koynunda idi.

22774Nice ilim, nice akıl nice anlayış, nice zekâ vardır ki hakikat yolcusuna Gulyabani kesilir, yolunu vurur.

22775Filozofların şerlerinden kurtulmaları için cennetliklerin çoğu ahmaktır.

22776Gururdan, kendini beğenmekten kurtul, lüzumsuz, fazla şeyleri üstünden at da her an Hakk’tan, sana ilahi rahmetler yağsın.

22777Akıllılık, kendini bir şey zannetmek, alçak gönüllü ve kırık kalpli olmanın zıddıdır. Anlayışlı olmayı bırak, ahmaklığı kendine huy edin.

22778Akıllı ve zeki olmayı hırs ve tamah tuzağı bil. Temiz kişi ne diye şeytan gibi zeki olmayı dilesin?

22779Akıllı ve zeki kişiler bir sanatla, iktifa etmişlerdir. Ahmaklar ise, sanatı görmüşler o sanatta kalmamışlar, sanattan sania «yaratana» ulaşmışlar.

22780Küçük çocuğu, anası kucağına alır, ona el ayak olur, onu zarardan koruduğu gibi Cenâb-ı Hak da, kalbi saf olanları, kendisine tevekkül kılan kullarını korur.

Biri Müslüman, öbürü Hıristiyan, üçüncüsü Yahudi olan üç yolcu, bir konak yerinde yiyecek buldular. Hıristiyanla Yahudi toktu, “bunu yarın yiyelim” dediler. Müslüman o gün oruçluydu. Fakat onlarla baş edemeyeceğinden aç kaldı.

22781Şimdi burada bir hikâye dinle de, hünerine güvenerek belalara düşme.

22782Bir Yahudi ile bir Müslüman, bir de Hıristiyan beraberce yolculuğa çıktılar.

22783Aklın nefisle Ehrimen’le67 arkadaş olması gibi bir mü’min de yolunu şaşırmış iki sapıkla yol arkadaşı oldu.

22784Yol hali bu, bir de bakarsın, bir Moraga’lı ile, bir Rey’li ile yoldaş olur. Beraber yerler, beraber içerler.

22785Baykuş, karga ve doğan, bir kafese düşebilir. Hapiste bir temiz kişiyle, bir beynamaz arkadaş olabilir.

22786Bir konaktaki kervansarayda doğu ve batı halkıyla Maveraünnehirli bir araya gelir.

22787Aşağılık ve yüce kişiler kış ve kar yüzünden bir kervansarayda günlerce kaldılar.

22788Yol açıldı, engel kalktı mı, birbirlerinden ayrılırlar, her biri bir tarafa gider.

22789Akıl pâdişahı, kafesi kırınca, kuşların her biri, başka bir tarafa uçar.

22790Kafese düşmeden evvel bulunduğu yeri hatırlayıp ve kendi cinsinin hevâsına uyup geldiği yere sevinerek kanat çırpar, gider.

22791Kafeste iken de her an ağlaya inleye ah eder, kanat çırpardı amma, uçmaya yol bulamazdı, imkân da yoktu.

22792Yol açılınca, her yer, nereyi yad ederek kanat çırpıyordu ise oraya, rüzgâr gibi uçar, gider.

22793Yad ederek ağladığı, ah ettiği yere uçar, fırsat bulunca o tarafa doğru yol alır.

22794Kendi bedenine, tenine bak. Teninde bulunan bir cüz’ler bu unsurlar, nerelerde geldi de bedeninde toplandı?

22795Bu unsurların kimisi suya mensup, kimisi toprağa, kimi havaya mensup, kimisi ateşe. Kimisi arştan gelmiş, kimisi ferşten, kimisi Rum diyarından gelmiş, beyaz ve güzel.

22796Her birisi, geldiği yere dönmek ümidiyle, kar korkusundan bu kervansaraya konmuş.

22797Çeşit çeşit kar, her taraf buz tutmuş. O adalet güneşinden uzak kalmış da donmuş.

22798Fakat o kızgın güneşin sıcaklığı bir geldi mi, dağ bile kum olur, saman kesilir.

22799Can verirken beden nasıl erirse, cansız gibi görünen varlıklar da öyle erir.

22800Bu üç yol arkadaşı da bir menzile ulaştılar. Varlıklı bir kişi, bu yolculara hediye olarak helva getirdi.

22801İhsan sahibi birisi “Gerçekten de ben size yakınım” mutfağından o üç garibe helva getirdi.

22802Sevabına ererim ümidi ile ihsan sahibi onlara, sıcak ekmekle bir sahan bal helvası sundu.

22803İncelik, anlayış, edeb şehirlilerdedir. Ziyafet, garipleri misafir etmek âdeti de köylülerde bulunur.

22804Cenâb-ı Hakk, ziyafet çekmeyi, garipleri misafir etmeyi köylülere vermiştir.

22805Köylerde her gün, Allah’tan başka kimsesi olmayan bir yeni konuk vardır.

22806Köylerde her gece, yüceler yücesi Allah’tan başka kimsesi bulunmayan yeni bir topluluk bulunur.

22807O iki yabancı, oburluklarından, mide rahatsızlığına tutulmuşlardı. Müslüman ise o gün oruçlu idi.

22808Akşam namazı vakti o helva gelince mü’min, pek acıkmıştı.

22809O iki kişi, “Biz, boğazımıza kadar tokuz, bu helvayı bu gece bırakalım da yarın yiyelim” dediler.

22810Bu gece sabredelim yemeyelim, yarına saklayalım.

22811Mü’min, “Bu gece yiyelim yarma bırakmayalım, sabrın sırası değil”, dedi.

22812Onlar, mü’mine, “Senin böyle demekten maksadın yalnız yemek istediğindendir”, dediler.

22813Mü’min, “Ey dostlar” dedi, “biz üç kişiyiz. Madem aramızda fikir ayrılığı var, helvayı paylaşalım.

22814Kim isterse payına düşeni yesin, yemek istemeyen de payını saklasın.”

22815Yahudi ile Hıristiyan, “Paylaşmaktan vazgeç. ‘Pay eden cehennemdedir’ sözünü hatırla”, dediler.

22816Mü’min, “Buradaki pay eden, kendi hevâsına uyup, kendi çıkarına göre haksız pay edendir. Allah emrine, uymayan, adaletten ayrılandır” dedi.

22817Sen de Hakk’ınsın, onun payısın. Onun payını başkasına verirsen ona iki demiş, ona şirk koşmuş olursun.

22818O soysuz kişilerin devri olmasaydı, bu arslan köpeklere üstün olurdu.

22819Onların maksatları, o Müslümanın gam yemesi, o geceyi aç geçirmesi idi.

22820Onlara mağlub olmuştu. Bu yüzden razı oldu, boynunu eğerek “Peki arkadaşlar” dedi, “baş üstüne.”

22821Önce yatıp uyudular, sabahleyin kalkıp kendilerine çekidüzen verdiler.

22822Her biri yüzünü ağzını yıkadı. Kendi inancına göre virdini okudu.

22823Bir müddet, her biri Hakk’tan lûtuf dileyerek kendi virdini okumaya koyuldu.

22824Mü’min olsun, Hıristiyan olsun, Yahudi olsun, ateşe tapan olsun, Zerdüşt mezhebinde bulunsun, herkes Cenâb-ı Hakk’a yönelir, O’na dua eder.

22825Hatta taşın, toprağın, dağın suyun bile gizlice Allah’a bir sığınışı, bir yakarışı, bir duası vardır.

22826Bu sözün sonu yoktur. O üç dost, dostça yüz yüze geldiler.

22827“Birisi, herkes ne rüya gördü ise onu anlatsın”, dedi.

22828“Kimin rüyası daha güzelse, bu helvayı o yesin, üstün olan alt olanın payını yesin.”

22829Akıl bakımından en üstün olan kişinin yemesi, herkesin yemesi demektir.

22830Onun nurlarla dolu olan canı üstün gelmiştir, geri kalanların dertlerine, ancak o derman olur.

22831Akıllı kişiler, ebedî olarak ölümsüzlüğe ayrılmıştır. Bu sebeple onların varlığı ile bu âlemde mânâ bakımından ölümsüzdür.

22832O gece, Yahudi gördüğü rüyayı anlatmaya, geceleyin, ruhunun nerelerde dolaştığını söylemeye başladı.

22833Dedi ki, “Rüyamda bir yola düşmüş gidiyordum, yolda Mûsâ karşıma çıktı.” Kedi de rüyasında yağlı kuyruk görür.

22834“Mûsâ’nın peşine düştüm, ta Tûr Dağı’na kadar gittik. Ben de nurdan görünmez oldum. Mûsâ da, Tûr Dağı da görünmez oldu.

22835O güneş yüzünden, her üç gölge de yok oldu. Derken o mübarek nurdan bir kapı açıldı.

22836O nurun içinden başka bir nur çıktı. O ikinci nur çok yükseldi, gökleri aydınlattı.

22837O ikinci nurun ışığında, ben de kayboldum, Mûsâ da kayboldu, gitti, Tur Dağı da.

22838Ondan sonra gördüm ki dağ yarıldı üç parça oldu. Çünkü ona Hak nuru üflenmişti.

22839Allah’ın heybet sıfatı, dağa tecelli edince parçaları birbirinden ayrıldı, her parçası bir tarafa gitti.

22840Denize doğru giden dağ parçasından, zehir gibi acı olan deniz suyu tatlılaştı.

22841Bir parçası yere düştü, yerden tatlı sular kaynadı, deva çeşmeleri fışkırdı.

22842Böylece, tertemiz vahyin kutluluğundan o sular, bütün hastalara şifa kesildi.

22843Öbür parçası hızla uçtu, Kâbe yakınına düştü, Arafat Dağı oldu.

22844Dağın parçalanışının sesinden kendimden geçtim; kendime gelince, baktım ki dağ yerli yerinde duruyor, ne bir fazlalığı var, ne de eksikliği.

22845Fakat Mûsâ’nın ayakları altında buz gibi eriyor, ne çukuru kalıyor, ne de tepesi.

22846Dağ, heybetten yerle bir oldu. Tepesi etek oldu.

22847Yine kendimden geçtim, kendime gelince gördüm ki Tur Dağı da yerinde, Mûsâ da yerinde.

22848Dağın eteğindeki ova da, baştan başa yüzleri Mûsâ’ya benzeyen halkla dolu idi.

22849Ellerindeki asâları, Mûsâ’nın asâsı gibi, hırkaları da Mûsâ’nın hırkası gibi, hepsi de hoşça salına salına Tur’a gidiyorlardı.

22850Hepsi de ellerini duaya kaldırmışlar, hepsi de birden ‘Allah’ım bana görün’ diye yalvarıyorlardı.

22851Derken, yine kendime geldim, o baygınlık çabucak geçti. O halkın her biri, bana başka sûrette göründü.

22852Bunların hepsi de Allah aşıkı peygamberlerdi. Bu sûretle bana peygamberlerin arasında fark olmadığı anlatılıyordu.

22853Sonra, da büyük melekleri gördüm. Bunlar kardan yaratılmışlardı.

22854Bunlardan başka Hakk’tan yardım dileyen bir grup melek daha gördüm ki, onlar da ateşten yaratılmışlardı.”

22855O Yahudi, bu şekilde söylenip duruyordu. Nice Yahudi vardır ki sonu iyi olur.

22856Hiçbir kâfire hor gözle bakmayınız. Çünkü Müslüman olarak ölmesi mümkündür.

22857Kâfir dediğin kişinin ömrü nasıl sona erecek? Bundan bir haberin var mı? Ne diye ondan yüz çeviriyorsun?

22858Ondan sonra Hıristiyan söze başladı. “Rüyamda Hazreti İsa’yı gördüm” dedi.

22859“Onunla göğün dördüncü katına, dünya güneşinin bulunduğu yere çıktım.

22860Gök kalelerinin insanı şaşırtan öyle acayipliklerini seyrettim ki, gördüklerimin dünyadaki şeylerle kıyaslanması mümkün değildir.

22861Ey insanoğullarının iftihar ettiği kişi, herkes de bilir ki gökyüzünün güzellikleri, yeryüzünün güzelliklerinden üstündür.”

Deve, öküz ve koç, yolda bir deste ot buldular. “Her biri bu otu ben yiyeceğim” dedi.

22862Bir deve, bir öküz bir koç, giderlerken yolda bir demet ot buldular.

22863Koç dedi ki: “Bunu aramızda pay edersek, hiçbirimiz bununla doymayacak.

22864İçimizde hangimiz daha yaşlı ise bu otu o yesin, bu daha doğru.”

22865Çünkü yaşlılara hürmet Mustafa’nın sünnetlerindendir.

22866Ahlâkın bozulduğu bu devirde ise halk, yaşlıları iki yerde sayıyor, öne geçiriyor:

22867Ya ateş gibi sıcak yemeğe buyur ederler. Yahut bakımsızlıktan yıkılmaya yüz tutmuş köprüde ihtiyarı ileri sürerler.

22868Halk, kötü bir fikir gütmedikçe bir yaşlıya saygı göstermiyor.

22869Cahil ve ahlakı zayıf kişilerin yaptıkları hayırlar budur. Artık şerlerini, kötülüklerini sen kıyas et.

Örnek

22870Pâdişahın biri, camiye gidiyordu. Çavuşlar, eli sopalılar, dağıtmak için halkı dövüyor, yol açıyorlardı.

22871Sopa vuran, birinin başını yarıyordu, öbürünün gömleğini yırtıyordu.

22872O arada, zavallının biri de suçsuz olarak yoldan çekilip gitmesi için on sopa yedi.

22873Kanlar içinde kalan birisi, yüzünü pâdişaha dönderdi, “Görünüp duran, açıkta olan zulme bak, gizlisini ne soruyorsun” dedi.

22874“Senin hayrın bu zulüm, camiye gidiyorsun, hayrın bu olsa şerrin ne olur ey azgın?

22875Terbiyesiz, adi bir kişiden bir selam işitip de ondan zülüm görmeyen, hakarete uğramayan bir yaşlı yoktur.

22876Bir veliyi, ahlaksız bir adamla baş başa bırakmaktansa kurda kaptırmak daha iyidir.

22877Çünkü kurt çok kan dökücüdür, zalimdir amma hiç olmazsa hilesi düzeni yoktur.

22878Kurdun hilesi, entrikası olsaydı tuzağa düşer miydi? Hile, entrika tamamıyla insanoğluna mahsustur.

22879Koç, öküzle deveye “Arkadaşlar” dedi, “Mademki böyle bir nimete konduk.

22880Her birimiz, ömrümüzün başlangıcını söyleyelim bakalım, hangimiz daha yaşlı, anlaşılır. Bu anlaşılınca artık susalım.”

22881Koç, “Benim otlamaya başlayışım İsmail’e kurban olan koçun zamanından başlar” dedi.

22882Öküz, “Ben genç yaşta iken” dedi, “Âdem’in çift sürdüğü öküze eş olmuştum.

22883İnsanların atası Âdem, yeryüzünü sürüyor, ekin ekiyordu ya işte onun öküzü ile aynı boyunduruğa koşuldum.”

22884Deve, öküz ile koçtan bu sözleri duyunca şaşırdı, kaldı. Başını eğdi, yerden o ot demetini aldı.

22885Havaya kaldırdı. Hiçbir şey söylemeden onu yedi de dedi ki:

22886“Benim tarih söylememe hacet yok. Böyle kocaman bir gövdem, böyle uzun bir boynum varken.

22887Herkes de bilir ki, ben sizden daha küçük değilim.

22888Akıllı olan herkes bilir ki, yaratılışım, tabiatım sizden üstündür.”

22889Bunun üzerine, Hıristiyan da yol arkadaşlarına dedi ki; “Herkes bilir ki çok yüksek olan gökyüzü, şu den’i dünyadan şu alçak yeryüzünden yüzlerce defa geniştir.

22890Nerede gökyüzünün insanı şaşırtan genişlikleri, nerede yeryüzünün belirli köşeleri bucakları?”

Müslüman’ın gördüğü rüyayı yol arkadaşları olan Yahudi ve Hıristiyana söylemesi, onların da hayıflanması

22891Bundan sonra Müslüman dedi ki: “Dostlarım, sultanım Mustafa yanıma geldi de,

22892Bana dedi ki: ‘Onlardan biri, Cenâb-ı Hakk’la konuşmak mutluluğuna eren Mûsâ ile arkadaş oldu, Tur Dağı’na çıktı. Onunla aşk bahsine girişti.

22893Öbürünü, uğurlu İsa aldı. Dördüncü kat göğün üstüne çıkardı.

22894Kalk ey geride kalmış, zarar görmüş kişi hiç olmazsa o helvayı sen ye.

22895O hünerli kişiler pek yükseldiler, şeref ve saadete erdiler.

22896İki üstün kişi, üstünlüklerinin mükâfatını buldular. Hünerleri yüzünden meleklere karıştılar.

22897Ey gerilerde kalmış zavallı kişi, aklını başına al, haydi kalk sıçra, helva kabının başına çök.”

22898Bu sözleri duyan Yahudi ile Hıristiyan, “Yoksa helvayı yedin mi?” diye sordular.

22899Müslüman, “O emrine uyulan kişi, bana helvayı ye, dedikten sonra ben, nasıl olur da, onun emrine karşı gelirim?” dedi.

22900Sen Yahudisin, Mûsâ’nın emrinden çıkabilir misin? Seni, hoş bir şeye de çağırsa, hoş olmayan bir şeye de çağırsa. Mutlaka emrine uyarsın.

22901Sen de Hristiyansın, hayır olsun, şer olsun Mesih’in emrinden dışarı çıkabilir misin?

22902Ben, bütün peygamberlerin kendisi ile iftihar ettikleri, övündükleri, peygamberimin emrinden dışarı çıkabilir mi idim? Emre uydum, helvayı yedim, şu anda ben sarhoşum. Aklım başımda değil.”

22903Bunun üzerine onlar, “Vallahi” dediler, “Senin gördüğün rüya, gerçek rüya, bu rüya, bizim rüyalarımızdan yüz kere iyi.

22904Ey neşeli kişi, senin rüyan, rüya değil uyanıklıktır. Uyanıklıkta bile eserini görüyorsun.”

22905Sen de, faziletten, üstünlükten, hünerden vazgeç, iş güzel huyda ve hizmettedir.

22906Allah, bizi bunun için yoktan var etti. “İnsanları, ancak bana ibadet etsinler diye yarattım”68 diye buyurdu.

22907Samiri’nin69 hünerinin ne faydası oldu? O hüner, onu Allah kapısından kovdurdu.

22908Karun, kimyadan ne elde etti? Yer onu yuttu. Derinliklerine çekti, götürdü.

22909Ebu’l-Hakem70, hünerinden ne kazandı? Nankörlüğünden, imansızlığından tepetaklak cehenneme düştü.

22910Şunu bil ki hüner, ateşi apaçık görmektir. Yoksa dumanın tüttüğü yerde ateş var demek değildir.

22911Akıllı kişinin yanında, senin delilin, gerçekte, o hekimin delilinden daha kokmuş bir delildir.

22912Ey oğul, bundan başka bir delilik yoksa pislik ye, sidiğe bak dur.

22913Senin delilin asâya benzer, körlük yüzünden, onu eline almışsın, görmediğin şeyleri onunla yoklayarak anlamaya çalışıyorsun.

22914Sonra da bu gürültüyü duymuyorsun, bu kap, tutu görmüyorum, beni mazur tut diyorsun.

Tirmiz pâdişahı seyyidin “Kim filân işi görmek üzere Semerkand’a üç yahut dört günde gidebilirse ona elbise, at, köle ve cariye ile şu kadar altın vereceğim” diye tellâl çağırtması, köyde bulunanDelkak’ın bunu duyup “Ben gidemem, bu iş benim işim değil” diye pâdişaha müracaat etmesi

22915Tirmizli seyyid, orada pâdişah idi, maskarası da her şeyi bilen Delkak idi.

22916Seyyid’in Semerkand’da mühim bir işi vardı, o işi başaracak becerikli bir adam aradı.

22917“Kim beş günde gidip gelir, bu işi başarırsa, ona paralar vereceğim” diye tellal çağırttı.

22918Delkak köyde idi. Bunu duyunca atına bindi. Tirmiz’e kadar koşturdu.

22919Bindiği hayvanı öyle hızla koşturuyordu ki, yolda iki at sakatlandı, çatladı.

22920Nihayet, yol tozlarına bulanmış bir halde saraya koştu. Vakitsiz olmakla beraber pâdişahın huzuruna çıkmak istedi.

22921Bütün divan fısıltılarla doldu. Pâdişah bile bu vakitsiz ziyaretten meraklanıp vehme kapıldı.

22922Bu haber şehre yayıldı. Şehirde bulunan herkes, zengin, fakir ürktü, endişeye kapıldılar. “Acaba ne oldu? Ne biçim bir belâ, nasıl bir felaket geldi çattı”, diyorlardı.

22923“Ya kahredici, güçlü bir düşman mı başımıza belâ oldu. Yoksa, gizli âlemden öldürücü bir felaket mi geldi çattı”, diyorlardı.

22924“Herhalde böyle bir felaket geldi çattı ki, Delkak köyünden kalktı, iki at çatlatarak acele şehre ulaştı.”

22925Halk, Delkak, neden böyle vakitsiz koşup geldi, diye pâdişahın sarayına toplandı.

22926Onun bu telaşı, koşup gelmesi yüzünden tertemiz şehirde bir gürültü, bir heyecan koptu, herkes endişeye kapıldı.

22927Birisi elleri ile dizlerini dövüyor, öbürü korkusundan eyvahlar olsun diye bağırıyordu.

22928Gürültüden, fitneden, felaket korkusundan, herkes bir vehme, bir hayâle kapılmıştı.

22929“Başımıza gelen bu felaket nedir? Ne olacağız?” diye herkes aklınca bir şey kuruyordu.

22930Delkak, acele pâdişahın huzuruna girmek için çırpınıyordu. Pâdişah, “hemen gelsin” dedi. Delkak, içeri girip yer öpünce pâdişah, “Hey, ne var? Ne oldu?” diye sordu.

22931Önce, Delkak’a kim ne sordu ise, o asık suratlı adam, parmağını dudağına götürüyor, onlara “sus” diyordu.

22932Onun bu davranışı, halkın vehmini büsbütün arttırıyordu. Herkes, onun bu haline şaşıp kalıyor, kara düşüncelere dalıyordu.

22933Delkak, pâdişahın sorusu üzerine; “Ey kerem sahibi pâdişahım, bir an müsaade et de nefes alayım” diye işaret etti.

22934“Nefes alayım da aklım başıma gelsin, çünkü acayip bir âleme düştüm” dedi.

22935Pâdişah, biraz durdu, durdu amma vehimden zandan, meraktan boğazı da açıldı, ağzının da tadı kaçtı.

22936Çünkü pâdişah, Delkak’ı hiçbir zaman böyle görmemişti. Ondan daha hoş bir nedimi yoktu.

22937Daima fıkra anlatır, şaka yapar, pâdişahı neşelendirir, güldürürdü.

22938O, pâdişahı öyle güldürürdü ki pâdişah, gülerken iki eliyle karnını tutardı.

22939O kadar gülerdi ki kahkahası onu terletirdi. Kahkahalardan yüzüstü yerlere yıkılırdı.

22940Bugün ise, öyle benzi sararmış, suratı asık, parmağını ağzına götürdü, pâdişahım sus diyor.

22941Pâdişah, ne belâ gelip çatacak nasıl bir felaketle karşılaşacağız, diye vehimlere dalmıştı, hayâllere kapılmıştı.

22942Çünkü pâdişahın gönlü, gamlara, tasalara batmıştı. Harzemşah, pek kan dökücü idi.

22943O inatçı şah, o taraflarda bulunan bir çok pâdişahı ya hile ile, ya zorla öldürmüş.

22944Tertemiz pâdişah da Harzemşah’dan vehimleniyordu. Delkak’ın, bu davranışı ise, vehmini büsbütün arttırıyordu.

22945“Çabuk söyle, hemen söyle” dedi, “Ne var? Ne oluyor? Kimin yüzünden bu hale geldin, perişan oldun?”

22946Delkak; “Köyde duydum ki” dedi, “Pâdişah, her ana caddenin başında tellâl çağırtmış.

22947‘Üç günde Semerkand’a gidip gelecek kişiye paralar bağışlayacağım’, demiş.

22948Bu dileği yerine gelirse, saldığı haberden bir netice elde ederse karşılığında hazineler vereceğini vaad etmiş.

22949Böyle bir çeviklik, benim gibi kişinin harcı değil. Bari benden ümidini kes.”

22950Pâdişah, “Bu gayrete, bu koşup gelişe lanet olsun” dedi. “Şehre yüzlerce korku, düştü. Yüzlerce endişe yayıldı.

22951Ey ham kişi, bu kadarcık bir şey için, otu da yaktın otlağı da.”

22952Şu davullu, bayraklı ham kişiler gibi, onlar da, bizim, yokluk yurdundan haberimiz vardır. Yokluk yolunun ulaklarıyız diye bağırıp çağırırlar.

22953Onlar, dünyaya şeyhlik lafını yaymışlar, kendilerini Bayezid-i Bestami sanmışlardır.

22954Kendi kendilerini Hak yolunda yürüyor sanmışlar, Hakk’a ulaştıklarını iddia etmişler, Hak yurdunda meclis kurmuşlardır.

22955Damadın evi, karmakarışık kötülüklerle, şerlerle dopdolu, kız tarafının bundan haberi bile yok.

22956“İşin yarısı düzene girdi”, dediler. “Biz, yapmamız gereken şartları yerine getirdik.

22957Evleri süpürdük, temizledik, süsledik, bu hevesle âdeta sarhoş olduk, hoş bir halde kalktık” derler.

22958Peki o taraftan bir haber geldi mi? Hayır. O damdan bu yana bir kuş uçtu mu? Hayır.

22959Bu, birbirini takip eden yayınlara, aralıksız, yazılan mektuplara onlar tarafından bir cevap verildi mi?

22960Hayır, verilmedi, verilmedi amma, sevgilimiz bilir, çünkü mutlaka, gönülden gönüle yol vardır.

22961Peki, bizi ümide düşüren sevgiliden niçin mektubumuza bir cevap gelmedi? Neden yol böyle bomboş?

22962Gizli, aşikâr yüzlerce belirti var. Fakat yeter, bu kapının perdesini bundan fazla açma.

22963Sen, yine o saf Delkak’ın hikâyesine dön, onu söyle, lüzumsuz yere, kendi kendini derde atan, başını belaya sokan o kişiden bahset.

22964Vezir, “Ey daima hakikati, seven, Hakk’tan yana olan pâdişahım” dedi. “Şu değersiz kulunun bir sözünü dinlemek lûtfunda bulununuz.

22965Delkak, köyden şehre bir iş için geldi, bir şey söyleyecekti, fikrini değiştirdi, pişman oldu, söylemiyor.

22966Sudan, bağdan söz açarak eskiyi yeni göstermeye, maskaralıkla söyleyeceği sözü gizlemeye çalışıyor. Dikkati başka yöne çekiyor.

22967O, kını gösterdi, kılıcı gizledi. Ona acımadan işkence etmek gerek.

22968Fıstığı, cevizi kırmadıkça ne içini gösterir, ne de yağını verir.

22969Onun bu saçma sözlerine kulak asma, onun titreyişine ve yüzünün rengine bak.”

22970Cenâb-ı Hakk, “Niyetleri yüzlerinde görünür, durur”71 diye buyurdu. Çünkü yüz, gönüldekini söyler, içindeki sırrı açığa vurur.

22971Bu görünen şeyler, verdiği habere zıt düşüyor. Çünkü insan, şerle yoğrulmuş.”

22972Delkak, bu sözleri duyunca, “Ey vezirim!” diye feryad etti, “Bu zavallının kanınr girmeye kalkışma.

22973Ey emir, gönüle doğru olmayan nice zanlar, nice vehimler gelir, durur.

22974Ey vezir, ‘Bazı zanlar da suçtur’72 zulüm doğru bir iş değildir, hele aciz ve zavallı bir fakire karşı yapılırsa.”

22975Pâdişah, kendisini inciten kulunu bile suçlamaz, ceza vermez iken, sen kendisini güldüren, eğlendiren kuluna ne diye ceza verirsin?

22976Fakat vezirin sözü, pâdişaha hoş gelmişti. Bu hilenin, bu tezvirin açığa vurulmasını istiyordu.

22977“Delkak’ı zindana atın, onun yaltaklanmasına, gösterişine pek kapılmayın.

22978Davul gibi, bomboş karnına vurun da, bize davul gibi içinde ne varsa haber versin.

22979Davul da, derisi kuru olursa sesi başka türlü çıkar, yaş olursa, başka türlü. İçi boş olursa, başka çeşit ses verir, dolu olursa başka çeşit. Böylece, sesi ne halde olduğunu bize haber verir.

22980Siz de Delkak’ı dövün de, zorundan içindeki sırları söylesin, söylesin de gönüller karar bulsun, yatışsın.

22981Çünkü doğru söz, parlaktır, gönüle rahatlık verir. Hâlbuki yalan sözle gönül yatışmaz.

22982Yalan, saman çöpüne benzer, gönül ise ağız gibidir. Saman çöpü hiçbir zaman ağızda gizli kalamaz.

22983Saman çöpü ağızda kaldıkça dil onunla uğraşır, sonunda onu ağızdan dışarıya atar.

22984Hele, rüzgâr yüzünden göze bir çöp düşerse, göz yaşarmaya, kapanıp açılmaya başlar.

22985Biz de bu çöpü, ağzımıza, gözümüze girmeden, ayağımızın altında ezelim.”

22986Delkak, “pâdişahım” dedi, “Yavaş ol, yumuşaklığın, affetmenin yüzünü çok tırmalama.

22987Beni cezalandırmak ve intikam almak için bu kadar acele etmeğe ne lüzum var? Kuş değilim ki uçayım, zaten elinizdeyim.

22988Hak için verilen cezada acele etmek doğru değildir.

22989Fakat insan kendi hevâsına kinine uyar, öfkelenir, kızgınlığa kapılırsa, caymasın diye cezayı vermekte acele eder.

22990Karşısındakinin yaptığına razı olursa, insanın kızgınlığı geçer! İntikam zevki de yok olur.

22991Yalancı iştiha, istek, insanı yemek yemeğe sürükler. Bu sürükleyiş, yemek yemekteki zevkin geçeceği korkusundan doğar ki asıl dert de budur.

22992Yalancı istek değil de gerçek istekse, o zaman acele yememek, yavaş yavaş, sindire sindire yemek, daha iyidir. Böyle yenen yemek, boğazda durmaz, mideye oturmaz, içe iyice sızar.

22993Sen beni kötü, zararlı bir kişi olarak gördüğün için, belayı defetmek, gidermek ümidiyle beni dövdürecek, böylece herkese ders olsun yeni bir bela gelmesin diye belanın geldiği yolu kapatacaksın.

22994O gedikten, o yoldan bir belâ gelmesin diyorsun amma, kazanın, kaderin, o gedikten başka daha nice gediği var, yolu var.

22995Belâyı gidermenin çaresi, sitem etmek, zulmetmek değildir. Onun çaresi affetmektir, bağışlamaktır, kerem etmektir.

22996Peygamber Efendimiz, ‘Ey yiğit’ diye buyurdu ‘Sadakalar belayı def eder, kovar. Hastalığı sadaka ile tedavi edin.’

22997Fakiri yakıp, yandırmak, yumuşak yumuşak bakan gözü kör etmek sadaka değildir.”

22998Pâdişah, “Yerinde yapılan hayır iyidir”, dedi. “Ancak bir hayır yapacaksan, onu, yerinde yap. Yersiz yapılan hayır, hayır değildir.

22999Satranç oyununda kale yerine şahı sürmek, oyunu yıkmaktır. Şah, yerine atı sürmek de bilgisizliktir.

23000Şeriatta, iyilik, bağış da var, ceza da var. Pâdişah, başköşeye geçer, oturur, at da ahıra bağlanır.

23001Adalet nedir? Bir şeyi lâyık olduğu yere koymak. Zulüm nedir? Lâyık olmadığı yere koymak.

23002Allah’ın yarattığı hiçbir şey abes değildir. Kızgınlık, hilm, öğüt, hile, hepsi doğrudur.

23003Bunların hiçbiri mutlak olarak hayır değildir. Aynı zamanda mutlak olarak şer de değildir.

23004Her birinin yerinde faydası vardır, yerinde de zararı. Onun için bilgi, vaciptir, faydalıdır.

23005Yoksula yapılan öyle cezalar vardır ki sevap bakımından ekmekten de yeğdir, helvadan da.

23006Çünkü helva vakitsiz yenirse safra yapar, hâlbuki helva verilecek yerde ona bir sille vurulursa kötülükten kurtulur.

23007Yoksula vaktinde bir sille vur da, boynu vurulmaktan kurtulsun.

23008Vurmak hakikatte kötü huydur. Kilim döğülmez, tozu döğülür.

23009Meclis de var, zindan da. Her ikisi de lâzım. Meclis ihlâs sahibi olana, zindan ham kişiye.

23010Tedavi için, yarayı deşmek lazımdır. Deşeceğin yerde, üstüne merhem korsan, yarayı beslemiş, pekiştirmiş olursun.

23011Yersiz sürülen merhem, altındaki eti yemeğe başlar. Yarı faydasına karşılık elli tane ziyanı zararı vardır.”

23012Delkak, “Beni serbest bırak demiyorum, işi araştır, sor, soruştur, aslını ara diyorum.”

23013Delkak, “Beni bırak demiyorum” dedi. “işi ara sor, tahkik et diyorum.

23014Teenni ile, ağır davranmakla gerçeği bulursun, beni cezalandıracaksan, haklı olarak cezalandırırsın.

23015Neden, ‘yüz üstü sürünerek gitme’73 denmiş? Daima doğru yürümek gerekir de, onun için böyle denmiş.

23016İyi kişilerle, temiz insanlara danış, peygambere bile “Temiz kişilerle tanış, onların fikirlerini sor.” emri verildi.

23017‘İşlerini danışarak, müşavere ederek yaparlar’74 âyeti bunun için nazil oldu. Çünkü tanışarak yapılan işte, yanılmak, eğri bir iş görmek daha az olur.

23018Bu akıllar, nur saçan kandillere benzer. Yirmi kandil, elbette bir kandilden daha fazla ışık verir.

23019Belki aralarında, göklerin nurundan, yanmış tutuşmuş bir kandil bulunur.

23020Bu dünyada, süflî ve ulvî âleme mensup kişiler birbirlerine karıştırılmış, hep birlikte yaşamaktadırlar. Fakat Hakk’ın gayreti, sevgisi ortaya bir perde germiştir de ulvî âleme mensup olanları gizlemiştir.

23021Cenâb-ı Hakk, ‘Dünyayı gezip araştırın’75 diye buyurmuştur. Sen de her an rızkını ve bahtını ara.

23022Meclislerde, peygamberde bulunan akıl gibi bir akıl ara.

23023Çünkü peygamberden, miras kalan ancak budur. Bu çeşit akıl, gizli şeyleri, önden de görür, arkadan da.

23024Bu kısa sözlerle anlatılamayacak olan o gözü, gizli şeyleri önceden gören gözü de yine sen gözlerde ara.

23025İşte o büyük peygamber de, rahipliği, insanlardan uzak düşmeyi, dağlara çekilip yalnızca ibadet etmeyi bu yüzden menetti.

23026İnsanlar birbirleriyle buluşsunlar, görüşüp tanışsınlar diye rahipliği kaldırdı. Çünkü o görüş, o bakış, bahttır, devlettir, ölümsüzlük iksiridir.

23027Temiz kişiler arasında tertemiz biri vardır ki sultan, onun fermanının üstüne “sah”76 çekmiştir.

23028Onun duası kabul edildi, insanlar, cinlerin en büyüklerinin içinde bile onun küfüvü, dengi yoktur.

23029İster iyi olsun, ister kötü olsun, ister yerinde olsun, ister yersiz olsun, ona karşı inat edenin Hakk’a getirecek bir belgesi yoktur, inatçı, bu hususta hiçbir zaman haklı çıkmayacaktır.

23030Çünkü biz onu yücelttik, üstün kıldık, aradan özrü de, belgeyi de kaldırdık.

23031Kıbleyi mademki Cenâb-ı Hak açıkça ortaya koydu. Bundan sonra başka kıble aramak yersizdir, kötüdür.

23032Bu sebeple, aklını başına al da artık kıble aramak için ne yüzünü çevir, ne başını. Dönüp gideceğin yer de meydanda, konup kalacağın yer de.

23033Bu gerçek kıbleden bir zaman gafil olunca, her bâtıl kıblenin maskarası olursun.

23034Sana, gerçek kıble ile bâtıl kıbleyi ayırt etme duygusunu verene şükretmez isen, kıbleyi tanıma kabiliyetini kaybedersin.

23035Bu ambardan bir şey elde etmek, bir ihsana nail olmak niyetinde isen seninle hemdert olanlardan hiç ayrılma.

23036Senin elinden tutan, sana yardım edenden, dosttan ayrıldığın an kötü bir arkadaşın derdine uğrarsın.

Farenin kurbağa ile arkadaş olması

23037Kaderleri icabı, bir fare ile vefalı bir kurbağa dere kıyısında tanıştılar.

23038Her ikisi de, bir buluşma vakti kararlaştırdılar. Her sabah belirli bir yerde bir araya geliyorlardı.

23039Birbirleri ile dertleşiyorlar, gönüllerini vesveselerden, üzüntülerden kurtarıyorlardı.

23040Bu buluşmadan ikisinin de gönlü ferahlıyordu. Birbirlerine hikâyeler anlatıyorlar, birbirlerini can kulağıyla dinliyorlardı.

23041Ağızsız, dilsiz konuşuyorlar, birbirlerine gönül sırlarını açıyorlar ve “Topluluk rahmettir” hadisinin mânâsını yaşıyorlardı.

23042O civelek fare, kurbağa ile buluşunca neşeleniyor, beş yıllık hayatının hikâyesini hatırlıyordu.

23043Buluşunca, coşmak, çok konuşmak dostluk alâmetidir. Dilin tutulması, konuşmamak da birbirini sevememek, anlaşmamak işaretidir.

23044Dilberi, sevgiliyi gören güzel, nasıl olur da suratını asar, ekşir? Gülü gören bülbül nasıl olur da susar, ötmez?

23045Kızarmış balık bile, Hızır’ın himmeti ile dirildi de sıçradı, denize atıldı. Orada karar kıldı.77

23046Dost, dostla beraber oturunca yüz binlerce sır levhası bilinir, okunur.

23047Dostun alnı levhi mahfuzdadır. Orada iki dünyanın da başı belirir, meydana çıkar.

23048Dost, gelişi ile, Hak yoluna kılavuzluk eder. Bu yüzden Mustafa Aleyhisselam “sahabem yıldızlara benzer”, buyurdu.

23049Yıldız, kumlu çölde de yol gösterir, denizde de. Gözünü yıldızdan ayırma, kılavuz odur.

23050Gözünü onun yüzünden ayırma, onunla bahse girişme, ona itiraz etme, yoldan toz kaldırma.

23051Çünkü yıldız, tozla gizlenir, görünmez olur. Gözle görmek, sürçen dilden daha iyidir.

23052İlâhî vahye mazhar olan o eşsiz varlık söylediği zaman yoldan tozlar kalkmaz, bilakis o mübarek sözleri ile tozlar yatışır.

23053Hazreti Âdem, Allah’ın vahyine ve sevgisine mazhar olunca sözü, “isimleri bildirdi”78 sırrını açtı.

23054Her şeyin adı ne ise, o ad, gönül sahifesinden Hazreti Âdem’in diline aktı, Âdem de bunları bildirdi.

23055Hazreti Âdem’in dili, gördüğünü söyledi. Her şeyin hassasını, mahiyetini olduğu gibi açıkladı.

23056Her şeye hangi ad yakışacaksa, hangi ad layıksa onu söyledi. Ürkek ahlaksıza, arslan adını takmadı. Onu kahraman yapmadı.

23057Nuh da, dokuz yüz yıl, dosdoğru yolda yürüdü. Her gün ümmetine yeni bir öğüt verirdi.

23058Lâl dudakları, kalplerin yakutu idi. O, ne risale okumuştu, ne “Kûtü’l-Kulûb”.

23059Dinî konuşmalarını vaazlarını hiçbir kitaptan, şerhlerden öğrenmemişti. Sözleri gönül kaynağından, canlar şerhinden geliyordu. Keşifler menbaından fışkırıyordu.

23060O, öyle bir şarap içti ki o şarabı dilsiz bile içse, bir hatip kesilir. Söz menbaı kaynar, köpürür, akardı.

23061O şaraptan yeni doğmuş bir çocuk içse, fasih söz söyler bir edip olur, «Hz. İsa» gibi kâmil insanların hikmetlerini dile getirirdi.

23062O şarabın tadı damağında kalan dağ, Davud Peygamber’e yüzlerce gazel öğretti.

23063Bu, çik çik diye öten bütün kuşlar, ötüşlerini bırakmışlar, Davut Peygamber’e uymuşlar, ona dost olmuşlardı.

23064Demir, Hazreti Davud’un elinin sesinden, demirliğini kaybedip mum gibi yumuşarken, nasıl olur da kuş onun hoş sesini duyup kendinden geçmez? Buna şaşılır mı?

23065Kasırga, Ad kavmini kırmış geçirmiş, fakat Süleyman’a hamal olmuş, onu sırtında taşımıştır.

23066Kasırga, her sabah, her akşam, Süleyman’ın tahtını başının üstüne almıştı. Tam bir aylık yola götürmede idi.

23067Kasırga, hem onu sırtında taşıyor, hamallık ediyor, hem de ona casusluk yapıyordu. Ona gizli sözleri duyuruyor, gayptan haberler getiriyordu.

23068Rüzgâr, gizli bir haber duyunca, hemen gelir, onu Sultan Süleyman’ın kulağına fısıldardı.

23069Derdi ki: “Ey Süleyman, ey büyük sultan! Filan kişi şimdi şöyle bir söz söyledi.”

Farenin kurbağaya “Seni görmek isteyince suya dalamıyorum. Aramızda ikimizi birbirimize bağlayan bir bağ lazım ki ben dere kıyısına gelince, o bağı çekerek sana haber vereyim, sen de benim yuvamın deliğinin başına gelince, bana haber verebilesin” demesi

23070Bu sözün sonu yoktur. Fare bir gün kurbağaya: “Ey, herkese akıl veren, akıl ışığı olan varlık” dedi.

23071“Sana bir sır söylemeye geldiğim zaman, sen, suyun dibinde bulunuyorsun.

23072Ben dere kıyısında, bağırıyorum, çağırıyorum, sesimi sana duyuramıyorum. Sen, suyun içinde, âşıkların feryadını işitmiyorsun.

23073Ey yiğidim, seninle görüşmeye doymuyorum. Bu belirli zamanlar, bana kâfi gelmiyor.”

23074Bize doğru yolu gösteren, bizi kötülüklerden alıkoyan namaz beş vakitte kılınır, hâlbuki âşıklar daima namazdadırlar.

23075O gönüllerdeki aşk, başlardaki ilahi sevgi ne beş vakitle yatışır, geçer, ne de beş yüz bin vakitle geçer, gider.

23076“Beni az ziyaret et” sözü, âşıklara göre değildir. Gerçek âşıkların canları pek susuzdur.

23077“Beni az ziyaret et” sözü balıklara uyar mı? Onların canları deniz olmadıkça yaşayamaz.

23078Bu denizin suyu pek korkunçtur. Amma balıkların mahmurluğuna göre bir yudumcuktur.

23079Bir an önce ayrı düşmek, aşığa bir sene gibi gelir. Bütün bir sene dosta kavuşmaksa ona bir hayâl görünür.

23080Aşk susuzdur, susuzu arar. Bunlar, gece ile gündüz gibi birbirlerini kovalar dururlar.

23081Gündüz, geceye âşıktır. Hem de çaresiz bir âşık. Fakat geceye bakarsan, o da, gündüze daha da fazla âşıktır.

23082Onlar birbirlerini aramaktan bir an bile vazgeçmezler. Birbirlerinin arkasından koşar dururlar, bir an bile durup, dinlenmezler.

23083O bunun ayağına yapışmıştır, bu onun kulağını tutmuştur. Bu, ona dalmıştır. O da, bunun yüzünden aklını kaybetmiş kendinden geçmiştir.

23084Sevgilinin gönlünde ne varsa, hepsi de âşıktır.

23085Âşığın gönlünde de sevgiliden başka bir şey yoktur. Sevenle sevilenin arasını hiç kimse açamaz.

23086Bu iki çıngırak bir devenin boynuna takılmıştır. Artık bu ikisinin arasına “Beni az ziyaret edin” sözü girer mi?

23087Hiç kimse, kendine, beni az ziyaret et, der mi? Hiç kimse, kendisine nöbetle, zaman zaman dost olur mu?

23088O, bir oluş, o birlik, aklın alacağı birlik değildir. Bunu anlamak insanın ölümüne bağlıdır.

23089Bunu akılla anlamaya imkân olsaydı, hiç nefsi öldürmek vacip olur mu idi?

23090Akılların pâdişahı, bu kadar merhametli iken, nasıl olurdu da, lüzumsuz yere “Nefsini öldür”79 derdi?

Farenin su kurbağası ile buluşmak için çırpınıp durması, yalvarıp yakarmada çok ileri gitmesi

23091Fare, “Ey aziz yar, ey sevgili dost”, dedi; “Seni görmeden yapamıyorum, bir an bile duramıyorum.

23092Gündüz, gözümün nuru, kazancım, her şeyim sensin. Geceleyin, kararım, neşem, uykum, sensin.

23093Vakitli, vakitsiz, kerem eder, beni hatırlar, beni sevindirirsen, bu senin iyi kalpli oluşundandır.

23094Ey iyi kalpli dost, yirmi dört saatte bir, buluşmak için kuşluk vaktini seçtik.

23095Ciğerim yanıyor, içim tutuşuyor, bir kere değil, beş yüz kere susuzum. Susuzluk hastası olmuşum.

23096Ey efendim, senin benim gamımdan haberin bile yok. Ben bir dilenciyim, bana bak ve bana muhteşem güzelliğinin zekâtını ver.

23097Bu edepsiz dilenci, bu lütfa layık değil amma, senin herkese dağıtılan iyiliklerin, ihsanın bundan da fazladır, üstündür.

23098Senin herkese gösterdiğin lûtuf, ihsan, bir sebep aramıyor, bir karşılığa dayanmıyor. Güneşin ışığı kirli yerlere, pisliklere de düşer.

23099Güneşinin ışığı üstüne düştüğü pislikten bir ziyan görmez. Üstelik o pislik, onun hararetiyle kuru, yakacak haline gelir.

23100Zaman gelir, o pislik, o tezek bir külhana girer. Işıklar saçarak yanar, hamamın kapısını, duvarını ısıtır.

23101Hayvan pisliği, iğrenç bir şeydi, pis kokardı. Şimdi, kurudu, süslendi, güneş nasıl oldu da onu, büyüledi, bu hale soktu?

23102Güneş, yeryüzünün midesini ısıttı da, böylece yeryüzünün üstüne düşen pislikler kurudu, toprağa karıştı. Toprak o tezekleri yedi, bitirdi.

23103O tezekler, toprağın cüz’leri oldu. Onlardan bitkiler bitti. İşte Allah, kötülükleri böyle yok eder.

23104Güneş, en kötü şey olan pisliğe, bu ihsanlarda bulunursa, onlara, nergizlere, güllere, nesrinlere ne lûtuflarda bulunur, neler verir?

23105Allah, kendisine kullukta bulunan güllere, ne vefalı davranır, onlara ne güzel renkler verir, ne hoş kokular bağışlar.

23106Kötülüklere böyle elbiseler verirse temizlere neler bağışlar?

23107Hakk, onlara, gözlerin görmediği, dilin anlatamayacağı ihsanlarda bulunur. Lügate sığmaz, kelimelerle ifade edilmez şeyler verir.

23108Ey benim sevgilim, biz kimiz ki, sen, gel de, güzel huyunla benim günümü aydınlat.

23109Çirkinliğimize, kötülüğümüze bakma, biz dağ yılanı gibi zehirlerle doluyuz.

23110Ben de çirkinim, bütün huylarım da çirkin. O beni diken olarak ekti, ben nasıl gül olabilirim?

23111Dikene, gülün güzelliğinin ilkbaharını ver. Şu yılana tavusun ziynetini bağışla.

23112Çirkinlikte son derece ilerdeyim. Fakat senin lûtfun da üstünlükte, yağışta sonsuz.

23113Ey boyuna selvinin bile hasret çektiği güzel, bu ihtiyacı sonsuz olan kul, senin sonsuzluğuna muhtaç, lûtfunu esirgeme, onu bırakma.

23114Ben ölürsem, yine senin lûtfun, bana gözyaşı döker. Kerem sahibisin, ihtiyaçtan münezzehsin, ama yine bana sen ağlarsın.

23115Mezarımın başında çok oturursan, o güzel gözlerinden çok yaşlar akar.

23116Mahrum oluşuma, zavallılığıma ağlar, mazlumluğuma gözyaşı dökersin.

23117 O lûtuflardan birazcığını şimdi et. O sözleri şimdi kulağıma fısılda.

23118Toprağıma söyleyeceğin sözleri, şimdi şu gamlı kulağıma söyle.

Farenin, “Bahaneler icad etme. İşi yarına bırakıp savsaklama. Bu hacetimi hemen yerine getir. İleriye atmada afetler, tehlikeler vardır. Sofi, vakit oğludur. Oğul, babasının eteğinden el çekmez. Sofinin esirgeyici babası olan vakit de onu, yarine bakmaya muhtaç etmez, sağıncı çabuk olan gül bahçesine daldırır. Sofi, aşağılık halka benzemez. O, gelecek zamanı beklemez. Nehre mensuptur, daima oluş halindedir, Dehre mensup değildir, zamana mukayyet olmaz. Çünkü “Allah yanında ne sabah vardır, ne akşam.” gelecek, ezel ve ebed orada yoktur. Geçmiş Âdem’le gelecek Deccal oraya sığmaz. Bunlar, aklı cüzinin ve hayvanî sahasındaki şeylerdir. Mekânsızlık ve zamansızlık âleminde bunlar yoktur. Şu halde Allah birdir dendi mi, nasıl bir olan hakikatin değil, ikiliğin olmadığı anlaşılırsa ‘sofi, vakit oğludur’ sözünden de geçmişin, içinde bulunduğumuz zamanın ve gelecek zamanın, ezel ve ebedin yokluğu anlaşılır” diyerek kurbağaya yalvarması

23119Etrafındakilere gümüş paralar dağıtan, ihsan sahibi bir zengin, sûfînin birine; “Ey ayaklarının altına kalbimi attığım, canımı döşediğim büyük zat”, dedi.

23120Ey pâdişahım, bugün bir kuruş mu istersin, yoksa yarın üç kuruş mu vereyim?”

23121Sûfî “Dün, yarım kuruş verseydin, bugün vereceğin paradan, yarınki yüz kuruştan daha fazla beni memnun ederdin” dedi.

23122Peşin sille, veresiye bağıştan daha iyidir. İşte başımı önüme eğdim, vur, peşin silleyi.

23123Hele silleyi vuran, senin elin olursa, baş da o elin sarhoşudur, sille de.

23124Ey canımın canı, ey benim yüzlerce cihanım, aklını başına al da, şu içinde bulunduğun zamanın kıymetini bil.

23125O ay gibi güzel yüzünü, gece yolcularından gizleme, ey akıp giden su, şu dereden baş çekme.

23126Lütfet de dere kıyısı, bu hoş, güzel akarsu yüzünden gülsün, dere kıyılarında yaseminler boy atsın.

23127Uzaktan, dere kıyısında neşeli neşeli sallanan yeşillikler gördün mü, bil ki orada su var.

23128Cenâb-ı Hakk, “Gönüllerindeki yüzlerinden belli olur”80 diye buyurdu. Yeşilliklerde, yağmurun olduğunu, suyun bulunduğunu haber verir.

23129Yağmur, gece yağarsa kimse görmez. Çünkü herkes, her şey uykudadır.

23130Güzel, lâtif gül bahçesinin tazeliği, kimse görmediği halde yağmur yağdığını bildirir. Gizli bir yağmura delâlet eder.

23131“Ey kardeşim, ben toprağa mensubum, topraktanım, sen sudansın, ama merhamet pâdişahısın, lûtuflarda bulunansın, dilekleri vericisin.

23132Öyle lûtuflarda bulunan, öyle ihsanlar et ki vakitli vakitsiz huzuruna gelebileyim.

23133Ben, dere kıyısında, seni can ve gönülden çağırıp durmaktayım, fakat bana merhamet edip cevap bile vermiyorsun.

23134Suya dalmama imkânı yok. Çünkü yaratılışım topraktan, topraktan yetişmiş gelmişim.

23135Ya bir elçi gönder, bana yardım et. Ya belirti göster de sesimi sana duyursun.”

23136O iki dost “Fare ile Kurbağa” bu işten bahsettiler, sonunda şöyle bir karara vardılar:

23137Bir uzun ip bulacaklardı. İpin çekilişi, onlara, sırrı açacaktı.

23138Fare, “İpin bir ucunu, seni çok seven bu kulun ayağına, öbür ucunu da senin ayağına bağlarız” dedi.

23139“Bu iple, iki ayrı ten olarak yaşayan, sen ve ben, can bedenle nasıl birleşiyorsa öyle birbirimize karışalım, bir vücut olarak birleşelim.”

23140Zaten şu tenimiz de, canımızın ayağına bağlanmış bir ipe benzer, onu gökyüzünden yeryüzüne çeker.

23141Can kurbağası, kendinden geçmiş suyuna dalmış, o hoş âlemde beden faresinden kurtulmuşken,

23142Beden faresi, onu, o iple aşağı doğru çeker, bu çekişten can kurbağası ne acılıklar duyar, ne ızdıraplar tadar.

23143Beyni kokmuş, pis farenin bu çekmesi olmasaydı, kurbağa suyun içinde ne sefalar sürecek, ne zevkler edecekti.

23144Geri kalanını, gündüz olup da uykudan uyanıp kalkınca, güneşin nur bağışlayışından, lûtuflarından, ihsanlarından doyarsın.

23145“Öyle yapalım, ipin bir ucu, benim ayağıma bağlansın, öbür ucunu da, sen kendi ayağına bağla” dedi.

23146“Böylece de bu kupkuru yeryüzünde ipi çekebileyim de, sen de derdimi anla, seni görmek istediğimi bil.”

23147Bu söz kurbağanın hoşuna gitmedi. İçinden “Bu pis fare beni bağlayacak” diye düşündü.

23148İyi bir kimsenin gönlüne, herhangi bir şey yüzünden, bir kötümserlik gelirse, bu boş yere gelmez.

23149O sezişi, anlayışı, Hakk’ın anlayışı bil, vehim bilme. Mü’minin gönlündeki nur, o anlayışı, külli levhinden okumuştur.

23150Fil sahibi, o kadar çalıştı. O kadar bağırıp çağırdı da, yine fil Hakk’ın evine gitmeden sakınmıştı, çekinmişti.

23151O kadar sopa yediği halde, filin ayağı, Kâbe tarafına bir adım bile atmadı.

23152Sanki filin ayakları kurudu, kaldı. Yahut saldırgan cani kalmadı, ölüp, gitti.

23153Fakat başını Yemen tarafına çevirdikleri zaman, o erkek fil, yüz at hızıyla koşmaya başladı.

23154Fil, görünmez âlemden, gayb âleminden gelen darbeyi hissetmişti, fil böyle olursa ilhama mazhar olan veli nice olur.

23155Güzel huylu Yakub peygamber de, kardeşleri Yusuf için izin almak istedikleri zaman,

23156Bu kardeşleri, az bir zaman için, müsaade alıp onu kırlara götürmek istedikleri vakit babalarına:

23157“Baba, bir zarar gelir diye düşünme, bir iki gün ona izin ver de,

23158Onunla beraber, çayırda oynayalım, bu davette biz emin kişileriz, onu eğlendirmek, ona iyilik etmek istiyoruz.

23159Bize, neden emniyet etmiyorsun? Neden Yusuf’unu bizimle gezmeye göndermiyorsun?”

23160Dedikleri zaman, Yakub, “Şunu biliyorum ki, onun benim yanımdan ayrılması, gönlümü yakıyor, içime bir dert, bir mahzunluk getiriyor.

23161Şu gönlüm beni hiç aldatmaz, hiç yalan söylemez, çünkü gönülde arş nurunun parıltısı var.”

23162Yakub’un gönlüne gelen şey, bu işteki fesadın, kötülüğün kat’i bir delili idi. Fakat kazadan ve kaderden korunması da mümkün değildi.

23163İçine belirli şüpheler düştüğü halde yine de Yusuf’u gönderdi. Çünkü kaza ve kader ne ise, o olacaktır.

23164Körün kuyuya düşmesine şaşılmaz, asıl şaşılacak şey, yolu gören kişinin düşmesidir.

23165Şu kazanın, şu kaderin, çeşit çeşit, renk renk işleri, gözyaşları var. Allah ne dilerse o olur.

23166Gönül, kaderin hünerini hem bilir, hem bilmez. Mührünü basmak için demiri bile mum gibi yumuşatır

23167Gönül derdi ki; “Mademki Allah’ın takdiri böyle, o böyle olmasını istiyor, varsın olsun.”

23168Kendisi bundan gafil tutmakta idi. Bundan haberi yoktu. Can da takdirin ipi ile bağlanmış kalmıştı.

23169O yüce kişi, bu işte mat olursa, bu, mağlub oluş değildir. Allah’ın takdirine uğramaktır.

23170Bir bela, onu yüz beladan kurtarır, bir kere iniş, onu pek yükseklere çıkarır.

23171Ham bir şûhun içtiği şarap, kendisini yüz binlerce ham çirkinin verdiği rahatsızlıklardan, baş ağrılarından kurtarır.

23172Sevgi şarabını içen kişi sonunda pişti, kemale geldi. Dünya isteklerinden, maddeye olan bağlılıklarından kurtuldu, azad oldu.

23173Zavallı olmayan, ilâhî aşk şarabını içti, kendinden geçti. Halktan kurtuldu. İyiyi, kötüyü ayırt etmeye başladı.

23174İnancını, taklitten, tahkike götürdü. Halkın zayıf imanından, boş hayâllerinden kendini kurtardı. Gerçeği görmeye başladı.

23175Halkın idraki, Hakk’ın görünmez mânâ denizinin kabarmasından, alçalmasından ne anlar? Onların anlayışları ilâhi hakikatlerin tecellisinden habersizdir.

23176Bilmezler ki, bu mamureler, bu şehirler, bu yapılar, onun çölünden belirdi. Pâdişahlık, sultanlık, vezirlik hep ondan geldi.

23177O yokluk çölünden, şu görünen âleme özlemler duyulur. O âlemden bu âleme bölük bölük, çeşit çeşit varlıklar gelip durmada.

23178O çölden, her akşam, her sabah kervan üstüne kervan gelir.

23179O âlemden gelenler, “Biz geldik” diyorlar. “Sıra bizim, yaşamak nöbeti bizim, artık siz gidin!” diyerek, yerimizi, yurdumuzu alıyorlar.

23180Çocuk akıllanıp, akıl gözünü açınca, baba acele pılını, pırtısını toplayıp arabaya yüklüyor.

23181O âlemden, bu âleme, bir ana cadde var, oradan buraya geliyorlar, buradan oraya gidiyorlar.

23182İyice bak, dikkat et de gör, biz otururken, gidiyoruz, haberimiz yok. Biz yeni bir yere gidiyoruz. Fakat gittiğimizi görmüyoruz.

23183Aklını başına al da, sermayeni bugün için değil, ilerde bir şey yapmak için biriktir, hazırlan.

23184Ey, yolculuğu seven kişi, yolcu ona derler ki, yolu düşünür, varacağı yeri hesaplar. Akıllı hep ilerdedir.

23185Gönül perdesinin arkasından yorulmadan, usanmadan zaman zaman hayâl sürüleri gelip durmadadır.

23186Bu düşünceler, hep bir kaynaktan, bir yerden gelmeseydi, nasıl olurdu da, hepsi, gönüle yol bulup erişirdi?

23187Düşüncelerimizin orduları, bölük bölük, susamış bir halde gönül kaynağına doğru koşuyorlar.

23188Onlar, testilerini doldurup giderler, bazan meydana çıkarlar, kendilerini gösterirler, bazan gizlenirler, izlerini kaybederler.

23189Sen, düşünceleri, gökyüzünün yıldızları gibi bil, onlar, bir başka göğün etrafında döner, dururlar.

23190Kutlu yıldızı görünce şükret, ihsanda bulun. Kutsuz yıldızı görünce de, sadaka ver, tevbe et.

23191Ey benim pâdişahım, biz kimiz ki? Gel, gel talihimi sen iyiliğe çevir. Kutsuzluğu, sen kutluluk yap.

23192Ruhu, ay ışıkları ile aydınlat, tutulma yerinde, o yerin kutsuzluğu ile simsiyah oldu.

23193Onu tekrar, hayâlden, vehimden zandan kurtar, onu tekrar kuyu derdinden halâs et.

23194Böylece de dertli bir gönül, senin güzel huyunun, merhametinin sayesinde kanatlansın, uçsun, şu balçıktan kurtulsun.

23195Ey Mısır azizi, ey ahdinde duran kişi, mazlum Yusuf senin zindanındadır.

23196Haydi, onu kurtarmak için hemen bir rüya gör; Çünkü “Allah ihsan sahiplerini sever.”81

23197Yedi tane hasta ve zayıf öküz, yedi semiz öküzü yiyor.

23198Yedi kuru, bozuk başak, yedi taze yeşil başağı otluyor.

23199Ey aziz, Mısır’da kıtlık başladı. Pâdişahım, bu kıtlığa göz yumma.

23200Ey pâdişahım, ben senin zindanında kalmış bir Yusuf’um, beni kadınların elinden kurtar.

23201Ben yükseklerde idim, arş tarafında idim, anamın şehveti, ‘İnin’82 emri ile beni buraya, aşağılara düşürdü.

23202O tam yücelikten, o yüksek mevkiden, yaşlı bir kadının hilesi ile rahim zindanına tıkıldım.

23203Ruhumu, yükseklerden, arştan bu süfli yere, bu dünyaya getirdi. Gerçekten kadınların hilesi pek büyük.

23204Her şey kadın yüzünden oldu. Yeryüzüne inişim de kadın yüzünden oldu. Ben, ruh idim, nasıl oldu da bedene girdim, beden oldum?

23205Ya bu zavallı, düşün Yusuf’un dertli dertli ağlamasını dinle, yahut gönlünü Yusuf’a vermiş olan Yakub’a acı.

23206Hazreti Âdem gibi cennetlerden kovuldum, kardeşlerimden mi feryad edeyim? Kadınlardan mı?

23207Şeytana uyup, cennette buğday yediğim için, hazan yaprağı gibi sarardım, soldum.

23208Senin lûtfunu, ihsanını, gönderdiğin haberi, selamını duyunca,

23209Kem göz değmesin diye ateşe çörek otu attım. Attım ama, çörek otuma da nazar değdi.

23210Önünde de, sonunda da, her kötü gözün, kötülüğünü gideren, ancak ve ancak senin mahmur gözlerindir.

23211Sultanım, kötü gözü, senin güzel gözlerin mat eder. O gözler, ne de güzel devadır.

23212Hatta o güzel gözlerinden kimyalar elde edilir. O gözler kötü gözü bile iyi göz haline getirir.

23213Pâdişahın gözü, gönül doğanının gözüne değince, doğan yücelir, pek himmetli, pek tesirli, pek kudretli bir göze sahip olur.

23214O bakıştan öyle bir himmet, öyle bir kudret elde eder ki, artık erkek arslandan başka bir av tutmaz.

23215Arslan da nedir ki? O mânevî yüce doğan, hem senin avındır, hem de seni avlar.

23216Can doğanının, din meydanındaki ıslığı “Ben batan şeyleri sevmem”83 feryadı olur.

23217Senin peşinde uçan can doğanına da, bakışların bir kere ilişti de bu sûretle sonsuz lûtuflarına nail oldu.

23218Burnu, senin kokundan bir koku aldı. Kulağı senden bir ses duydu. Böylece her duygusu hesaba gelmez lûtuflar buldu.

23219Sen hangi duyguya gayb âleminin yolunu açarsan, o duygu, artık eskimez, yıpranmaz, ölmez.

23220Mülk sahibisin sen, duyguya öyle bir ihsanda bulunursun öyle bir şey verirsin ki o duygu, öbür duygulara pâdişahlık eder.

Sultan Mahmud’un, bir gece hırsızların arasına düşmesi, onların hallerini anlamak için “ben de sizden biriyim” demesi

23221Sultan Mahmud, bir gece yalnız başına gezerken bir sürü hırsıza rastladı.

23222Hırsızlar ona, “Sen kimsin?” diye sordular, Sultan Mahmud, “Ben de sizlerden biriyim” diye cevap verdi.

23223İçlerinden biri, “Ey her zaman, onu bunu aldatan, hileye başvuran dostlar, haydi, herkes, hünerini, marifetini söylesin” dedi.

23224“Herkes, tabiatında, yaratılışında ne hüner varsa, şu gece vakti söylesin bakalım.”

23225Birisi, “Ey marifetli kişiler” dedi. “Benim hünerim, iki kulağımdadır.

23226Köpek havladığı zaman, ne dediğini anlarım” dedi. Öbürleri “Bu hüner beş para etmez” dediler.

23227Başka biri, “Ey altın peşinde koşanlar, ey altına tapanlar” dedi, “Benim bütün marifetim gözlerimdedir.

23228Gece karanlığında kimi görürsem, hiç şüphe etmeden, onu gündüz tanırım.”

23229Başka biri de, “Benim marifetim burnumdadır”, dedi. “İşim gücüm toprakları koklamaktır.”

23230Bir başkası, “Benim hünerim kolumdadır”, dedi. “Elimin zoru ile delik delerim.”

23231‘İnsanlar madenlere benzerler’ hadisinin sırrına erdim. Peygamber onu neden buyurmuş?

23232Ben, ten toprağını koklayınca, onun içinde ne kadar para var, ne madeni var bilirim, anlarım.

23233Herkes bilir ki, bazı madende ölçüsüz altın vardır. Öbürün de geliri masrafından çok azdır.

23234Ben mecnun gibi toprağı koklayınca, leylanın toprağını hata etmeden bulurum.

23235Her gömleği koklarım, o gömlek Yusuf’un gömleği midir? Yoksa bir sapığın, bir şeytanın gömleği midir? Anlarım.

23236Cenâb-ı Peygamber de Yemen tarafından gelen kokuyu almış, benim şu burnum da o nasibi bulmuştur. O lütfa nail olmuştur.

23237Hangi toprakta altın bulunmaktadır? Hangi toprak değersiz, hayrı yok? Koklayarak bunları anlarım.”

23238Hırsızlardan bir başkası da, “Benim hünerim pençemdedir”, dedi. “Dağ tepesine kadar kement atabilirim.”

23239Peygamber Efendimiz gibi, onun mübarek ruhu da bir kemendi, göklerin en yüksek yerine ulaştı.

23240Cenâb-ı Hakk, Onun hakkında buyurdu ki; ey göklerin evine ey en yüksek arşa kemend atan habibim, o atışı benden bil, “Attığın vakit sen atmadın, ben attım.”84

23241Bundan sonra hırsızlar, sultan Mahmud’a: “Ey güvenilir kişi, senin marifetin, hünerin nedir?” diye sordular.

23242Sultan, “Benim hünerim, sakalımdadır”, dedi. “Onunla suçluları cezadan kurtarırım.

23243Suçluları cellâtlara verdikleri zaman, sakalımı oynatınca, suçlular kurtulur.

23244Sakalımı oynatınca, onları öldürmezler, o düşünceden de vazgeçerler.”

23245Hırsızlar, sultana dediler ki; “Bizim reisimiz, kutbumuzsun sen. Çünkü mihnet gününde, felaket zamanında senin yüzünden kurtulacağız.

23246Ondan sonra, hep beraber yola düştüler. O kutlu sultanın sarayına doğru yürüdüler.

23247Derken sağ taraftan bir köpek havladı. Köpeğin dilinden anlayan kişi: “Köpek diyor ki dedi: Sultan sizinle beraber bulunuyor.”

23248Öbürü toprağı kokladı; “Burası, dul bir kadının evinin toprağı” dedi.

23249Kemend atmasını bilen de kemend attı. Hepsi o yüksek duvara çıktılar.

23250Toprak kokusundan anlayan, bir başka yerin toprağını kokladı, “burası” dedi, “O eşi bulunmayan pâdişahın hazinesinin toprağı.”

23251Delik delmesini beceren duvara bir yumruk attı. Duvar delindi. Her biri mahzenden işine yarar bir şey aşırdı.

23252Birçok altın, altın sırmalı kuşaklar, değerli mücevherler alıp gizlediler.

23253Pâdişah onların evlerini gördü, belledi. Her birinin şekli, adı, sığındıkları yer, gittikleri yol hep aklında kaldı.

23254Pâdişah onlardan kendini gizledi. Geri döndü. Sabah olunca, başından geçenleri divanda anlattı.

23255Hemen açıkgöz, becerikli çavuşlar yolladılar, hırsızların hepsini yakalayıp bağladılar.

23256Onları, elleri bağlı olarak divana getirdiler. Hepsi de can korkusundan tir tir titriyordu.

23257Tahtın önünde durunca geceki dostlarının ay yüzlü pâdişah olduğunu gördüler.

23258Gece karanlığında kimi görürse, gündüz hiç şüphe etmeden onu tanıyan hırsız;

23259Pâdişahı tahtta oturuyor görünce, “bu” dedi, “Geceleyin bizimle arkadaşlık eden adamdır.

23260Bunun sakalında o kadar hüner, o kadar marifet vardı. Bu tutulmamız da yine onun marifeti, onun hüneri.”

23261Pâdişahı tanıdığından kuvvet alarak, ağzını açtı, gözünü yumdu, tesirli bir tarzda söze başladı.

23262Dedi ki “Nerde olursanız olun, o sizinle beraberdir”85 dedikleri pâdişah, işte budur. Yaptığımız işleri görüyor, sırlarımızı, marifetlerimizi biliyor.

23263Gözüm gece vakti yola düştü, yol aldı. Pâdişahı gördü, tanıdı. Bütün gece onun ay gibi parlak, güzel yüzü ile aşk oyunu oynadı.

23264Ben o pâdişahtan ümmetimi dileyeceğim, şefaatini isteyeceğim, o kendisini tanıyandan yüzünü hiç çevirmez.”

23265Bil ki ârifin gözü, iki âlemde de insana eman verir. Herkes, en güçlü pâdişahlar bile onun yardımına muhtaçtır, ondan yardım görürler.

23266Gözü, pâdişahtan hiç ayrılmayan, başka şeye bakmayan, yanılmayan, Hazreti Muhammed, bu yüzden her yüreği yanana, her dertliye şefaatçi oldu.

23267Dünya gecesinde güneş, perde arkasına gizlenmişken, Hz. Muhammed’in mübarek gözü Hakk’ı görüyordu. Ümidi onda idi.

23268İki gözü de “Biz senin göğsünü açmadık mı, ferahlatmadık mı, seni?”86 sürmesiyle sürmelenmişti. Cebrail’in bile görmeye dayanamadığını, o gördü.

23269Hakk, bir yetime sürme çekti mi; onu doğru yola girmiş, eşsiz, nadir bir inci haline getirir.

23270Onun nuru, bütün incilerin, cevherlerin saçtığı ışıkları gölgede bırakır, onlardan üstün olur. Öyle istenen kişiye Hak isteyici kesilir.

23271Kulların halleri, ulaşacakları makamlar, dereceleri hepsi, hepsi onun gözü önünde idi. Bu sebeple Cenab-ı Hak o mübareke “Gören Şahit”87 adım verdi.

23272Şahidin atı, keskin gözü ve dilidir. Onun keskin gözü gece bile görür, sırlar ondan gizlenemez.

23273Binlerce davacı, davaya kalkışsa, yargıcın «Hâkimin» kulağı şahittedir.

23274Hâkimin hüküm vermedeki hüneri budur. Şahit, hâkimlerin iki parlak gözüdür.

23275Şahidin sözü, gözü yerine geçer. Çünkü o, gözü ile garazsız olarak gizli şeyi görmüştür.

23276Davacı da görmüştür ama o arza kapılarak görmüştür. Hâlbuki arz, gönül gözüne perdedir.

23277Hakk, senin zahid olmanı ister. Böylece de garazı bırakıp geçmeni, şahit olmanı arzu eder.

23278Çünkü bu garazlar göze birer perdedir. Göze perde gerilince,

23279 İnsan, şunu bunu, her şeyi görmez olur. Sevdiğin şeyler, seni kör ve sağır eder.

23280Bir kimsenin gönlüne güneşin nuru düşünce, onun için artık yıldızın bir değeri kalmaz.

23281Sırları perdesiz olarak görür, mü’min ile kâfirlerin ruhlarının ne makamlarda bulunduğunu seyreder.

23282Cenâb-ı Hakk’ın, «yarattıklarından» yeryüzünde de ve yüce göklerde de insan ruhundan daha gizli bir şey yoktur.

23283Cenâb-ı Hakk, yaş kuru her şeyi açıkladı da, ruhu, “O, benim emrimdedir.”88 mührü ile mühürledi.

23284Şimdi, o azizin, o yüce kişinin gözü, ruhu görünce, artık ona hiçbir şey gizli kalmaz.

23285O, ten her kavgada, şahitliği mutlaktır. O kayda bağlı değildir. Sözü her çeşit baş ağrısını giderir.

23286Hakk’ın adı “Âdil”dir. Şahit de onundur. Bu yüzdendir ki, dostun gözü, adalet sahibi şahittir.

23287İki dünyada da Hakk’ın baktığı yer, gönüldür. Pâdişahın nazarı güzeldedir. Güzele bakar.

23288Hakk’ın aşkı, onun güzel sevmesi, bütün bu perdeleri kurmasına sebep oldu.

23289Bizim güzel sevmemiz, miraç gecesi Peygamber’le buluşunca, bu sebeple “Sen olmasaydın sevgilim bu kâinatı yaratmazdım” diye buyurması ile gerçekleşti.

23290Bu kaza, iki kişiye de hüküm eder, kötü kişiye de. Fakat şahit, hâkime bile hüküm etmiyor mu?

23291Hüküm verecek kişi de şahit de esir oldu. Ey Hakk’ın rızasını kazanan kişinin keskin gözü neşelen.

23292Bilen, anlayan, bilinen Allah’tan pek ziyade niyazda bulundu: “Ey bizi sıcakta da, soğukta da, gözeten, koruyan yaratanımız” diye yalvardı.

23293Hayırda da, şerde de, danıştığımız, başvurduğumuz sensin. Fakat gönlümüz, senin buyruklarından, işaretlerinden habersizdir.

23294Ey bizi gündüz de gören, geceleyin de gören, biz seni göremiyoruz. Sebebi, görmemiz, bize gözbağı olmuştur.

23295Güneş gibi parlak ve güzel olan pâdişahı geceleyin gördüğü için, benim gözüm, gözler arasından seçildi. Onu tanımak lûtfuna nail oldu.

23296Ey güzeller güzeli, yüceler yücesi, ey iyiliğin ta kendisi bu senin, umulan, bilinen lûtfun idi. Çünkü insanın kemali, tamamlanmasındandır.

23297Ya Rabbî, kıyamette de gözümüzün nurunu arttır. Bizi kahredici kötülüklerden kurtar.

23298Gece dostuna, gündüzün ayrılık verme; yakınlığı görmüş, tatmış canı, uzaklık ateşine yakma.

23299Senden uzak düşmek ölümdür. Hem de, dertli, azaplı bir ölüm. Hele kavuştuktan, buluştuktan sonra gelen ayrılık büsbütün ölümdür.

23300Seni göreni, görmemezlik azabına düşürme, ondan gizlenme. Bitmiş, serpilmiş, boy atmış yeşilliğe sen su serp.

23301Ben, davranışlarımla sana küstahlık etmedim. Sen de beni, pek o kadar incitme, üzme.

23302Yüzünü görmeye alışmış olanı, birdenbire, büsbütün uzaklaştırma.

23303Senden başka senin yüzünü görmek, boğaza takılan bir zincirdir. “Allah’tan başka hiçbir şeyin aslı yoktur.”

23304Allah’tan başka hiçbir şeyin aslı yoktur, ama bunlar bana var gibi görünüyorlar. Çünkü aslı olmayan, aslı olmayanı kendine çeker.

23305Şu yeryüzünde, şu gökyüzünde ne varsa, zerre, zerre, her şeyi, kehribar gibi kendi cinsini kendine çekmektedir.

23306Mide ekmeği çeker, alır, eritir. Çekirdeği hararette suyu çeker, sömürür.

23307Güzellerin, gönülleri büyüleyen gözleri de, gül bahçesindeki güllerin, hoş kokularını aramaktadır.

23308Çünkü gözün duygusu, renkten hoşlanır, renge takılır, kalır. Burun ve beyin ise güzel kokuları duyar.

23309Ey sırları bilen Allah’ım, bu varlıkların birbirlerini çekmelerinde, cezbedenlerinden lûtfun ile bize iman var, bizi bunların cazibesine kapılmaktan kurtar da, kendine doğru çek.

23310Ey bizim müşterimiz olan Allah, sen, birbirlerini cezbeden, çekip duran varlıklardan, her şeyden çok üstünsün, bu aciz ve günâhkâr kullarını, sen, çek, al, bu sana yaraşır, onları, bu dünya mallarının cazibesinden halâs et.

23311Kader gecesinde, bedir halindeki aya kavuşan bu aciz kul, buluta susamış susuz gibi yüzünü pâdişaha doğru çevirdi.

23312Zaten, bu kulun, dili de, canı da o pâdişahın idi. Her şey onun olunca, köle efendisi ile rahatça konuşur. Sözleri ona hoş gelir.

23313Ona dedi ki: “Ruhumuz, beden balçığında bağlanıp kaldığı gibi bir de isteklerimizin zincirine vurulduk. Kıyamet gününde bizim canımızın güneşi sensin.

23314Ey gizlice yürüyüp giden pâdişah, vakti geldi, kerem et. Hayırlısı ile sakalını oynat da bizi kurtar.

23315Her birimiz, hünerlerimizi, marifetlerimizi gösterdik. Bütün bu hünerler, ancak bahtsızlığımızı arttırdı.

23316O hünerler, bizim boyunlarımızı bağladı. O hünerler yüzünden çok şeyler elde ettik, sonra hepsini kaybettik. Âdeta ulaştığımız zaman yüksek mevkilerden baş aşağı düştük, alçaldık.

23317O hünerler, ‘boynumuza bağlanmış bir hurmalık’89 oldu. Ölüm gününde o hünerlerden, o marifetlerden bize bir fayda yok.

23318Ancak, geceleyin gözü pâdişahı tanıyan, duyguları güzel olan kişinin hüneri işe yarar.”

23319Pâdişahı görüp tanıyan kişinin gözündeki hünerden başka, o hünerlerin hepsi yol şaşırtan hünerlerdi.

23320Pâdişah, hüküm günü, geceleyin yüzünü gören, onu tanıyan kişiden utanır.

23321O, eşsiz, o sevgili pâdişahı bilen, tanıyan köpeğe, “Ashabı Kehf’in köpeği” adını takmalıdır.

23322Köpeğin sesini duyup, arslanı anlayan, ayırt eden kulağın hüneri de, iyi bir hünerdir.

23323Köpek, bekçi gibi geceleri uyanık olduğundan, Allah’ın, geceleri uyumayan kullarından habersiz olamaz.

23324Adı, kötüye çıkanlardan utanmaya lüzum yok. Onların sırlarını araştırmak, bilip öğrenmek gerek.

23325Adı, büsbütün kötüye çıkanınsa, artık onun aptallık, hamlık edip de kendine iyi bir ad aramasına lüzum yoktur.

23326Ne kadar halis altın vardır ki, talan ettirmemek, sahiplerini zarara sokmamak için onları karartırlar.

Su sığırı denizin dibinden şebçerağı taşını çıkarıp deniz kıyısına kor, onun ışığıyla otlar. Bir tacir, pusudan çıkar. Sığır taştan çok uzaklaşmış bulunduğundan o taşı balçıkla örter, kendisi de ağaçlığa gizlenir.

23327Su sığırı, denizden bir mücevher çıkarır, çayırlığa kor, onun etrafında otlar, karnını doyururdu.

23328Geceleyin, o mücevherin ışığında acele acele sünbülleri, süsenleri otlardı, yerdi.

23329Su sığırının gıdası, en güzel kokulu çiçekler, nergizler, nilüferler olduğundan onun pisliği anber olurdu.

23330İlahî nurla gıdalanan bir kimsenin, nasıl olur da dudaklarından insanı şaşırtan, büyüleyici sözler çıkmaz?

23331Bal arısı gibi, ilâhî ilhamla beslenen bir kişinin evi, nasıl olur da balla dolmaz?

23332O su sığırı, getirdiği mücevherin nurlandırdığı yerde otlar iken daldı da mücevherden iyice uzağa düştü.

23333Tacirin biri, su sığırının otladığı yerin, o çayırlığın karanlığında kalması için mücevheri balçıkla sıvadı.

23334Kendisi kaçtı, bir ağaca çıktı. Su sığırı, güçlü boynuzları ile onu vurup öldürmek için aradı durdu.

23335Düşmanını boynuzlamak için o çayırlığın etrafını belki yirmi kere döndü, dolaştı.

23336Düşmanını bulmaktan ümidini kesince, o erkek su sığırı, mücevheri koyduğu yere geldi.

23337Fakat o iri, şahane mücevherin, balçıkla sıvandığını görünce, iblis gibi o da balçıktan korktu, kaçtı.

23338İblis bile balçığa karşı kör olur, sağır olursa, su sığırı balçığın içinde çok kıymetli, bir mücevherin olduğunu nereden bilecek, anlayacaktı?

23339“İnin” ilahi emri, canı, bu aşağı ve fena yeryüzüne indirdi, düşürdü. Bu düşüş, kadınların aybaşlarında kirlendikleri gibi onu kirlettirdi de bu yüzden namazdan, Hakk’a ulaşmaktan alıkoydu.

23340Ey dostlar, bu dertten kendinizi kurtarın, bu kirliliklerden, bu dedikodulardan çekinin, hevâ ve hevesinize, nefsanî arzunuza uymaktan kaçının, çünkü nefsin isteklerine uymak, erkeğin hayz görmesidir.

23341“İnin” emri, canı, şu fani bedene düşürdü. Bu sebeple o baha biçilmez kıymetli inci toprakta gizlendi, kaldı.

23342Bu hakikati tacir bilir, su sığırı bilmez. Gönül ehli bilir, her toprak kazan bilmez.

23343Toprak bedeninin gönlünde bir mücevheri taşıyanın mücevheri ise, başka bir toprak bedeninin sırrını söylemektedir.

23344Fakat Cenâb-ı Hakk’ın sevdiği kullarına lütfettiği bu bağıştan, bu sezişten bir nur elde edemeyen, böyle bir nurla parlamayan toprak beden, nursuz göz, içinde inciler bulunan toprak bedenlerin sohbetini anlamaz, onların sırlarını sezemez, nurlarını göremez.

23345Bu bahsin, bu sözün sonu yoktur. Faremiz de ırmak kıyısında bizi bekliyor, kulağı bizde.

Farenin, ırmak kıyısında kurbağayı görmek isteyince ipi çekmesi

23346Fare, doğru yolu bulmuş kurbağa ile buluşmak için o aşk ipinin ucunu çekti.

23347“İpin ucunu eline geçirmiş bulunuyorum” diye devamlı olarak düşünür, bu düşünce ile gönlünü oyalardı.

23348“Fırsat el verdi, ipin ucu nasıl olsa elimde” diye gönlü, canı dostu görmek arzusuyla yanıyor. Kendisini bu düşünceye o kadar çok kaptırıyordu ki âdeta elindeki ipe dönmüştü.

23349Derken birdenbire, bir alacakarga süzülüp indi, fareyi yakaladı ve havalandı.

23350Karga havalanınca, suyun derinliklerinde bulunan kurbağa da, fareye bağlı olduğundan sudan çıktı.

23351Fare, artık karganın gagasında idi. Kurbağa da, ayağından fareye bağlı olduğundan, havada sallanıp duruyordu.

23352Bu hali görenler, “Karga, nasıl bir hileye başvurdu, nasıl kurnazlık etti de suda yaşayan kurbağayı avladı?” diyorlardı.

23353“Karga, suyun derinliklerinde bulunan kurbağayı nasıl oldu da kaptı? Su kurbağası nasıl olur da kargaya av olur?”

23354Havada asılı kalan kurbağa da diyordu ki; “Suda yaşamayan kirli hayvanlarla dost olanın hali budur, böyle olur.

23355Ah, tabiatı bize uymayan dostun verdiği ızdıraplardan! Ah onların, kalbimizde açtığı derin yaralardan... Ulu kişiler, ey büyük insanlar, akıllarınızı başınıza alın da, kendinize iyi dostlar, uygun arkadaşlar arayınız.”

23356Akıl da, güzel bir yüzdeki çirkin bir burna benzeyen, ayıplarla dolu nefisden feryad etmektedir.

23357Akıl, ona derler ki: “İyi bil ki, aynı cinsten oluş meselesi su ve balçıktan yaratılmış ten yönünden değil, mânâ ve ruh bakımındandır.”

23358Kendine gel de, görünüşe kapılma, güzel sûrete tapma. Öyle bir söz de söyleme, aynı cinsten oluşu, görünüşte, sûrette arama.

23359Sûret, görünüş, insanın dış yüzü, cansız şeylere, taşa, toprağa benzer. Cansız şeyin, aynı cinsten oluştan haberi bile yoktur.

23360Can, karıncaya benzer; ten, ise bir buğday tanesi gibidir. Can, onu her an bir taraftan bir tarafa çeker durur.

23361Karınca bilir ki, o kendi cinsinden olmayan buğday tanesi yenecek, onun bedenine karışacak, onun cinsinden olacak.

23362Karıncanın biri, yolda bir arpa danesine rastladı. Ona yapıştı. Başka bir karınca da bir buğday danesi buldu. Hızla onu sürüklemeğe başladı.

23363Arpa, kendi kendine buğday danesinin yanına yuvarlanmaz, ama karınca, karıncanın yanına gelir.

23364Arpanın gidişi, kendi kendine de gider, o bu gıdaya tabiidir. Karıncaya bak da gör, nasıl dönüp kendi cinsinden olan karıncaya gelir.

23365Sen, “Bu gıda, neden arpa tarafına doğru gidiyor” deme, gözünü aç da, onu zorla götüreni gör. Giden, götürülen şeye bakma.

23366Siyah bir karınca, siyah bir keçenin üstünde bir daneyi sürüklemektedir, karınca gizli, görünmüyor amma, götürülen dane meydanda.

23367Akıl der ki: “Gözünü iyi aç da bak; dane, bir götüren olmadıkça, hiç kendi kendine gider mi?”

23368Bu yüzdendir ki, köpek Ashabı Kehf’in yanlarına geldi, onlarla beraber mağarada uyudu, kaldı, sûretler, şekiller, birer dane gibidir. Kalb «ruh» ise karıncadır.

23369Yine bu yüzdendir ki, Hazreti İsa da gökte tertemiz meleklere karıştı... Kafesler ayrı idi, fakat içindeki kuş yavruları aynı cinstendi.

23370Bu kafes meydanda, görünüyor. Fakat içindeki kuş yavrusu gizli.. Bir götüren olmadıkça, kafes nasıl kendi kendine gider?

23371Kendisine aklı emir olan, bey olan göz, ne mutlu gözdür! O, her şeyin sonunu görür, her şeyi bilir. O ilahi nurla aydınlanmıştır.

23372Çirkini, güzeli siz akılla ayırt edin, bu karadır, bu aktır, diyen göze güvenmeyin.

23373Göz, pislikte biten, idrar birikintisinde yetişen yeşillikte de aldanır. Fakat akıl ona der ki; “O yeşilliği, kendi gözünle değil de, bir de benim gözümle gör.”

23374Yalnız isteği gören göz, kuşa bir afettir, felakettir. Hâlbuki tuzağı gören akıl, kuşu kurtarır.

23375Bir tuzak daha vardır ki, onu akıl da anlayamaz, göremez. İşte gizli şeyleri gören vahiy, ilâhî seziş, bu yüzden bu tarafa koşup geldi.

23376Aynı cinsten olanı, aynı cinsten olmayanı akılla tanımak, bilmek gerek. Hemen, düşünmeden sûretle, şekille koşmak doğru değildir.

23377Aynı cinsten oluş, ne benim için sûretledir, ne de senin için. Hazreti İsa insan şeklinde idi ama melek cinsindendi.

23378Yukarıda hikâyede geçen karganın, kurbağayı havalandırması gibi gökyüzü kuşu, ilâhî kuş «Cebrail» de Hazreti İsa’yı aldı gökkubbesinin üstüne çıkardı.

Abdülgavs’ı perilerin kapıp götürmeleri, yıllarca perilerin arasında kalması, yıllardan sonra şehrine, çocuklarının yanına gelmesi, fakat perilerden olduğu ve mânâ bakımından gönlü onlarda bulunduğu için doyamayıp cinsiyet yüzünden yine perilerin yanına gitmesi

23379Abdülgavs, peri cinsiyle beraberdi. Peri gibi, dokuz sene, gizlice kanat çırptı uçtu.

23380Kendi çocukları ise babalarını ölmüş biliyorlar, geceleri onun ölümünden bahsediyorlardı.

23381“Acaba babamızı bir kurt mu kaptı, paraladı. Yoksa eşkıya mı yolunu kesti öldürdü yahut bir kuyuya mı düştü? Yahut bir pusuya mı düşürüldü?” derlerdi.

23382Çocuklarının hepsi de, kendilerini bu düşüncelere kaptırmışlar, babalarından ümit kesmişler de, babamız sağdır demezlerdi.

23383Dokuz sene sonra Abdülgavs ortaya çıktı, göründü. Fakat bu görünüşü muvakkat bir vakit sürdü. Tekrar kayıplara karıştı, gözlerden gizlendi.

23384Dokuz sene sonra meydana çıkınca geldi, çocuklarına bir ay misafir oldu. Ondan sonra kimse, onun izini bulamadı, nereye gittiğini bilemedi.

23385Kılıç yarası, ruhu, bedenden nasıl alır götürürse, perilerle aynı cinsten oluş da, onu insanlar arasından aldı, götürdü.

23386Cennette bulunan bahtlı kişiler, temizdirler, lekesizdirler, cennete layıktırlar, cennet cinsindendirler. Bu yüzden onlar, Allah’ı severler, Allah’a ibadet ederler. Çünkü Allah da latiftir.

23387Hazreti Peygamber “Allah’a hamd etmeyi ve cömertliği, dünyaya uzatılmış cennet dallarından bil” diye buyurmadı mı?

23388Bütün sevgileri, lûtufları, sevgi ve lûtuf cinsinden bil. Başa geleni bütün kötülükleri, kahırları da, kahır cinsinden say.

23389Saygısızlığı, saygısız kişi yapar. Saygısız, saygısızla arkadaş olur. Çünkü akıl ve düşünce bakımından ikisi de bir cinstendir.

23390İdris, yıldızların cinsindendi. Bu sebeple sekiz yıl Zühal yıldızında kaldı.

23391Zühal yıldızı, doğularda da, batılarda da onun dostu olmuştur. İdris’le konuşur, görüşürdü, onun sırlarına mahremdi.

23392Gayb âleminden, tekrar dünyaya dönünce, yeryüzünde yıldızlar bilgisi dersi verirdi.

23393Yıldızlar, İdris Aleyhisselam’ın önünde saf olur otururlar, onun dersinde bulunurlardı.

23394Onun ders okutuşu öyle bir hal alırdı ki, O’nun dersinde bulunan herkes, bilgini de, cahili de yıldızların seslerini duyarlardı.

23395Aynı cinsten oluş, gökyüzünde bulunan yıldızları, yeryüzüne çekmişti de yıldızların her biri, kendi halini, göklerde nasıl dolaşıp durduğunu İdris Aleyhisselam’a anlatırdı.

23396Her yıldız, adını, gökteki durumunu, yerini ona açar, nasıl görülebileceğini, nasıl rasat edileceğini ona anlatır, haber verirdi.

23397Aynı cinsten oluş nedir? Bir çeşit bakış, görüş, birbirini tanıyış, iki kişi aynı cinsten oluşla birbirine yol bulurlar, birbirlerine kavuşurlar.

23398Cenâb-ı Hakk, herhangi birisinde gizlediği o bakışı, o görüşü sana da verse, sen de onun cinsinden olursun.

23399Teni, bedeni her tarafa çeken nedir? Bakışıdır, görüşüdür. Hiçbir şeyden haberi olmayan, nasıl olur da, her şeyden haberi olanı çeker, götürür?

23400Allah, erkeğe, kadın huyu verirse, o erkek kadınlaşır, erkeklerle düşer kalkar.

23401Kadına da, erkek huyunu verirse, o kadın erkek gibi olur, kadın arar, sevicilik eder.

23402Hakk, sana Cebrail’in sıfatlarını ihsan ederse, kuş yavrusu gibi havalarda kanat çırpar, yol ararsın.

23403Yeryüzünden vazgeçer de hep göklere bakarsın, gözlerini havaya açarsın, artık yeryüzüne yabancı kesilirsin de gökyüzüne âşık olursun.

23404Hak sana eşeklik sıfatları verirse, yüz kanadın bile olsa, göklere yükselemezsin, gene gelir ahıra konarsın.

23405Fare; görünüşü, şekli yüzünden, sûreti bakımından değersiz olmadı, fare yiyen, kediye, çaylağa av olduğu için sevilmedi. Hor görüldü.

23406Fare huyu bakımından sevilmez. O lokma peşinde koşar. Haindir, karanlıklarda, peynirle, fıstıkla, pekmezle sarhoş olur.

23407Doğan kuşlarının en makbulü olan beyaz doğanda bile fare huyu olursa, o farelere ar olur ve başka hayvanlar bile ondan utanırlar.

23408Ey oğul, Hârut ile Mârut adındaki meleklere, Cenâb-ı Hakk, insan huyu verince, onlar meleklikten çıktılar. Cinsi lâtifliklerini kaybettiler de beşeri günâh işlediler.

23409Hârut ile Mârut, Hakk’ın huzurunda saf olup duran bahtlı meleklerden iken, Babil kuyusuna düştüler, baş aşağı asılıp kaldılar.

23410Levhi Mahfuz, o günâhkârların nazarından uzaklaştı da, onların nazarı büyü yapanla, büyü yaptıranların üzerinde kaldı.

23411Kanatlar aynı kanat, başlar aynı baş, bedenler aynı beden. Fakat Mûsâ, göklerde, arş üstünde, Firavun ise hor ve hakir.

23412Güzel huyu her şeyden üstün tut, güzel huylularla düş, kalk. Gül yağına dikkat et, gülle beraber olduğu için gül gibi kokmaktadır.

23413Mezarın toprağı bile, oraya defnedilen bir veli ile şereflenir de o veliye gönül verenler, onun mezarına yüzlerini sürerler, elleri ile onu okşarlar.

23414Toprak bile temiz bir bedenin kendisine komşu olması yüzünden şerefleniyor, kıymetleniyor, değerli bir hal alıyor. Öpülüyor, yüz sürülüyor, okşanıyor.

23415Öyle ise, sen de, “Önce komşu, sonra o gerek” de de gönlün varsa yürü, git, kendine bir gönül sahibi dost, gerçek bir sevgili ara.

23416Velinin toprağında bile can huyu var, can kokusu var. Bu yüzden onun kabrinin toprağı, aziz kişilerin gözlerine sürme oluyor.

23417Nice, büyük kişiler var, kendileri toprağa düşmüşler, mezarlarında uyumaktadır. Fakat faydalı olmak, feyz vermek bakımından yüzlerce diriden daha değerlidirler.

23418Gölgesini almış, gitmiş, toprak altında gizlemiş ama toprağı gölge salmada, yüz binlerce diri onun mübarek gölgesine sığınmada...

Bir adama, Tebriz polis müfettişinden «muhtesib» aylık bağlanmıştı. Adamcağız o aylığa güvenerek borçlanmıştı. Kendisine aylık veren polis müfettişinin ölümünden haberi yoktu. Hâsılı, onun borcunu hiç kimse vermedi, yine ölmüş polis müfettişi verdi. Nitekim şöyle demişler: “Ölümde de rahata kavuşan ölmüş değil; ölüp giden, daha yaşarken ölmüş kişidir.”

23419Dervişin biri, borçlanmış, civar ellerden kalkıp Tebriz’e gelmişti.

23420Dervişin dokuz bin altın borcu vardı. Tebriz’de, Bedreddin Ömer adında bir de polis müfettişi var idi.

23421O öyle bir müfettişti ki sanki gönlü denizdi. Sanki onun bedeninin her kılında bir Hatem vardı.

23422Zenginliği, cömertliği dillere destan olan Hatem sağ olsaydı, onun dilenci olarak kapısına gelirdi. Kapısına gelirdi de başını yerlere kör, onun ayağını bastığı yerin toprağı olurdu.

23423Susuz kişiye, saf su ile dolu bir deniz verseydi, kereminden, cömertliğinin çokluğundan, verdiğini az bulurdu da, utanır, sıkılırdı.

23424Verdiği, ihsan ettiği ufacık bir zerre, lûtfuna mazhar olan kişiyi, yoksulluğun karanlıklarından, sıkıntılarından çıkararak, güneşin doğduğu yer gibi aydınlatsaydı, onu neşelere, garketseydi o yine, ona layık bir şey yapmadığına inanırdı. Daha doğrusu, bir zerreyi bir güneş haline getirseydi de, yoksula ihsanda bulunsaydı, bu ihsanı bile kendine layık görmezdi.

23425O garip derviş de, bu cömert müfettişten iyilik umarak kalkmış Tebriz’e kadar gelmişti. Biliyordu ki bu iyi kalpli kişi, fakirleri, garipleri, dost ediniyor, kendine akraba sayıyordu.

23426O garip onun ne kadar eli açık olduğunu bildiği için onun kapısına varmış, onun sonsuz iyiliğine güvenerek hayli borçlara girmişti.

23427O kerem sahibine güvenerek, daha onun lûtfunu görmeden, ondan hiçbir şey olmadan onun ihsanına güvenmiş çok çok borçlara girmişti.

23428Huyu keremden, ihsandan, iyilikten ibaret olan o lûtuf denizine güvenerek, o ümide kapılarak hayli borca girmişti.

23429Borçlu olanların umumiyetle suratları asık olur, endişeli, üzüntülü görünürler. Hâlbuki dervişler, borçlu olduğu halde, o keremler bahçesine güveniyordu da yüzü, gül gibi gülüyordu.

23430Bir mü’min olarak, Hazreti Muhammed’in lûtfuna, ihsanına güvenen bir kimse için, kendini beğenmiş mal ve mülk sahibi Ebu Leheb’in ne tesiri olur?

23431Bulutla sözleşen, ahdleşen kişinin sakaların suyuna ihtiyacı olur mu?

23432Hakk’ın kudretini ve kuvvetini anlayan büyücüler, artık kendi hünerlerine nasıl güvenirler, ellerine, ayaklarına nasıl el ayak derler?

23433Arslana güvenen tilki, arslan kesilir de, bir yumrukta kaplanların kellerini kırar.

«Allah ondan razı olsun». Cafer’in tek başına bir kaleyi zaptetmeye gelmesi; kaleye sahip olan pâdişahın, onu alt etmek için vezirle müşavere etmesi. Vezirin pâdişaha “Kaleyi teslim et. Bilgisizlikle hiddete kapılma. Çünkü bu adam, Allah’tan kuvvet bulmada. Allah onun ruhuna pek büyük bir ordu ihsan etmiş” demesi

23434Cafer, bir kaleye doğru ilerliyordu. Sanki kale, onun susamış diline, damağına bir yudumcuk su idi.

23435Tek bir atlı, atını sürmüş, kaleye varmış, dayanmıştı. Kaledekiler, korkmuşlar, kapıyı kapamışlardı.

23436Kimsenin, bu kahramanın karşısına çıkıp savaşmaya kuvveti, cesareti yoktu. Bir gemide bulunanlar, korkunç bir timsahla savaşı göze alabilirler mi?

23437Kalenin hükümdarı, yüzünü vezirine doğru çevirdi de, “Ey her şeyi sorup, danıştığım kişi”, dedi “Söyle, biz şimdi ne yapalım, ne çare edelim?”

23438Vezir şöyle cevap verdi. “Bunun tek çaresi, kibri, gururu, harp hilesini bir tarafa bırakıp; eline bir kılıç al, omzuna da kefenini koy, onun huzuruna var.”

23439Pâdişah, “İyi ama” dedi, “Bu gelen tek bir adam değil mi?” Vezir, “Evet” dedi, “Tek bir adam. Fakat sen onu tek bir adam gibi görme. Onu gözünde küçültme.

23440Gözlerini aç da şu kaleye dikkatle bak, onun karşısında korkusundan cıva gibi titreyip durmada.

23441Atının eğerine, öyle kendine güvenerek, öyle kuvvetli oturmuş ki sanki bütün doğu tarafında bulunanlarla, batı tarafında bulunanlar da onunla berabermiş, ondan yana imiş.”

23442Birkaç kişi, fedai olarak atlarını sürdüler, kendilerini onun önüne attılar.

23443Hazreti Cafer, her birini birer gürz darbesi ile yıktı. Onları baş aşağı atlarının ayaklarına atıverdi.

23444Hakk’ın kudreti, ona, öyle güçlü bir kalabalık, öyle kuvvetli bir topluluk vermişti ki tek başına bir millete, bir ümmete hücum ediyordu.

23445Gözüm o mânâ hükümdarının, o eşsiz kahramanın yüzünü görünce sayıların çokluğu gözümden düştü, çokluk mânâsını kaybetti.

23446Yıldızlar çoktur, güneş ise birdir. Birdir amma, güneşin önünde yıldızlar darmadağın olurlar, görünmezler.

23447Binlerce fare başkaldırsa, kedi ne korkar, ne de tehlike sezer.

23448Nasıl olur da fareler, toplanıp kedinin karşısına çıkarlar? Onlarda öyle bir yürek, öyle bir topluluk ruhu yoktur ki.

23449Topluluk, cemiyet sûret bakımından olursa bir mânâ ifade etmez, faydasızdır. Aklını başına al da, Allah’tan, mânâ topluluğu, ruh topluluğu iste.

23450Topluluk, cemiyet, cisimlerin, bedenlerin çokluğundan meydana gelmez. Şu cismimiz de ismimiz gibi boş bir şeyden ibarettir.

23451Farenin gönlünde bir topluluk duygusu olsaydı, gayrete gelirdi de bir kaç fare bir araya toplanırdı.

23452Fareler bir araya toplanırlardı da, birer fedai gibi göz açtırmadan kedinin üstüne atılırlardı.

23453Birisi, kedinin gözüne pençe atar, oyardı, öbürü dişi ile kulağını yırtardı.

23454Bir başkası onun böğrünü delerdi. Böylece kedinin bu fare cemaatinden kurtulması mümkün olamazdı.

23455Fakat farenin canında cemiyet fikri, topluluk düşüncesi yoktur. Bu sebeple fare, kedinin sesini duyunca, ödü kopar, canı bedeninden fırlar.

23456İsterse farelerin sayısı yüz bin olsun, fare kurnaz kedinin karşısında korkusundan cansız gibi kurur kalır.

23457Kalabalık sürüden kasap korkar mı? Aklın çokluğu uykuyu giderebilir mi?

23458Allah mülkün sahibidir. Hikmetinden sual olunmaz. Arslana öyle bir güç, öyle bir kuvvet verir ki tek başına olduğu halde, arslanlar topluluğunun kudretini kendinde hisseder de yaban eşeği sürüsüne korkmadan saldırır.

23459On çatallı boynuzları olan yüz binlerce yiğit geyik, arslanın saldırışına karşı âdeta yok olur, gider.

23460Allah, mülk sahibidir. Dileyince güzellik mülkünü Yusuf’a ihsan eder de, onu, ak buluttan süzülen lâtif yağmura döndürür.

23461Bir yüze, bir yıldız parlaklığı ihsan eder de, bir pâdişah bir kıza, kul olur, köle olur.

23462Bir başka yüze de kendi nurunu verir ki, o nur gece yarısında bile her iyiyi, her kötüyü görür, fark eder.

23463Hazreti Yusuf’la, Hazreti Mûsâ da, nurlandılar. O nur, yüzlerinde de, yanaklarında da, göründü, gönüllerinde, göğüslerinde de parladı.

23464Hazreti Mûsâ’nın yüzü, öyle parlak, öyle göz kamaştırıcı bir nur saçtı ki yüzüne bir nikab, bir örtü koymak zorunda kaldı.

23465Zümrüdün saçtığı ışıklar yılanın gözünü nasıl alıyorsa, Hazreti Mûsâ’nın yüzünün nuru da gözleri göremez hale sokuyordu.

23466Hazreti Mûsâ, Hakk’tan o kuvvetli o tesirli nuru örtecek bir nikab istedi.

23467Cenâb-ı Hakk, “Ey Mûsâ, sen o nikabı, kendi kelimenden yap. Çünkü o, emin bir ârifin elbisesidir” diye buyurdu.

23468Sûfînin giydiği o elbise, o hırka, nurdan bir sabır elde etmiştir. O, can nuru ile dokunmuştur.

23469Böyle bir hırkadan başka bir elbise ile korunmanın imkânı yoktur. Bizim nurumuza ondan başkası dayanamaz.

23470Engel olmak için, önüne Kafdağı gelse, bu nur, onu bile Tur Dağı gibi paramparça eder, dağıtır.

23471Allah, Hak erlerinin bedenlerine öyle bir güç, öyle bir üstün kuvvet vermiştir ki, ancak onların bedenleri bu ilâhî nura dayanabilmektedir.

23472Tur Dağı, o nurun zerresine dayanamaz, paramparça olur da, Hakk’ın kudreti o nuru, bir sırçaya kor.

23473Kandil konacak yerle, bir sırça kandil, Kafdağı ile Tur Dağı’nı paramparça eden o nurun mekânı olur.

23474Mü’minlerin, bedenlerini kandil konan yer say, gönüllerini de sırça kandil farzet... Bu kandilin nuru, arşı da, gökleri de aydınlatmıştır.

23475Arşın da, göklerin de nuru, bunlara hayran olup kalmışlar da, birer yıldız gibi kuşluk vaktinin güneşinde yok olup gitmişlerdir.

23476Peygamberlerin sonuncusu, zavallı olmayan Pâdişahlar Pâdişahı’ndan ilham alarak buyurmuştur ki:

23477“Ben, göklere, sonsuz boşluğa, üstün akıllara, zekâlara, ruhlara sığmadım da;

23478Keyfiyetsiz, mahiyeti anlaşılmaz bir şekilde geldim, bir misafir gibi mü’min kulumun gönlüne sığındım.

23479Bu gönül vasıtasıyla, bu gönül yolu ile esfelde «aşağılarda» bulunanlar da, e’lada «yücelerde» olanlar da, bahta kavuşsun, lûtuflarıma, ihsanlarıma nail olsunlar, mânevî pâdişahlıklar elde etsinler.

23480Böyle bir ayna olmaksızın, benim güzelliğimden bir güzellik, ne yeryüzünde seyredilebilir, ne de zamana sığar. Başka hiçbir şeyin bu güzelliği aksettirmeye gücü yetmez.

23481İnsanlara acıdığım için, iki dünyada da merhamet atımı koşturdum ve böyle çok geniş bir ayna meydana getirdim.

23482Bu meydana getirdiğim ayna yüzünden, her an, elli düğün halkına ziyafet çekilir. Ayna hakkında söylenenleri dinle, fakat ‘Ayna nasıldır? Nedir?’ diye sorma.”

23483Hâsılı hazreti Mûsâ, kendi hırkasında bir nikab, perde yaptı. Çünkü o «ayın» ne kadar tesirli olduğunu anlamıştı.

23484O hırkadan başka bir nikab, bir perde yapsaydı, iki kat dağ bile olsa parçalanırdı.

23485Hakk’ın nuru, demir duvarlardan bile geçtikten sonra o nura karşı, nikab, perde ne işe yarar?

23486O nikab, heyecanlı, ateşli bir ârifin, coşkunluk zamanında giydiği bir hırka idi.

23487Kav, önce yakılır, ateşe alıştırılır, başı küllenir. Sonra yakılmak istendiği zaman çakmak çakılır, o zaman kav ateş alır.

23488O ilâhî aşkın ateşine düştü, nuruna kapıldı da Sefure, o yüzden iki gözünü kaybetti.

23489Safure, vahye mazhar olan, Hazreti Mûsâ’nın ilâhî nurlar saçan yüzüne iki gözü ile birden bakmaya cesaret edemedi de, önce bir gözünü kapattı. Öteki gözü ile Mûsâ’nın yüzündeki nura baktı. O nuru görür görmez bakan gözü kör oldu.

23490Ondan sonra sabrı tükendi, öbür gözünü açtı, baktı. O gözünü de o ilâhî nur uğruna harcadı.

23491Hak uğrunda nefsiyle savaşa giren mücahid, önce malından sadakada bulunur, fakirleri doyurur, onlara ekmek verir, fakat sevgi ve ibadet nuru onun üstüne düşünce, artık o ekmek bağışlamaz, can bağışlar.

23492Kadının biri, Safura’ya, “O nergis gibi gözlerin elden gitti, diye üzülmüyor musun, sızlanmıyor musun?” dedi.

23493Safura, “Üzülüyorum, sızlanıyorum”, ama dedi. “Yüz bin gözüm olsaydı da, birer birer hepsini Mûsâ’nın uğruna verseydim diye üzülüyorum, sızlanıyorum.

23494Gözümün penceresi, ayın o parlak nuruna dayanamadı, yıkıldı. Fakat ay da bir define gibi geldi, viran olmuş yıkılmış bu yeri, yurt edindi.

23495Define, bu virane, bu yıkık yer, evin önü mü idi, yoksa ev mi idi hatırlamama imkân mı bırakır?”

23496Yusuf’un yüzünün nuru, sokaktan geçerken o civarda bulunan köşklerin pencerelerinin kafeslerinden içeriye vururdu, düşerdi.

23497Köşklerde bulunanlar, “Belli ki Yusuf gezmeğe çıktı, şimdi burada geçiyor” derlerdi.

23498Köşede, bucakta oturanlarda, duvarlarda ışıklar, parıltılar görünce, Yusuf’un oradan geçtiğini anlarlardı.

23499Yusuf’un geçtiği sokağa penceresi bulunan ev, onun oradan geçişinden şereflenir, nurlanırdı.

23500Aklını başına al da, evinin penceresini Yusuf’un geçtiği sokağa aç ve pencerenin önüne otur, onu seyre dal.

23501Âşık olmak demek, nur gelen tarafa pencere açmaktır. Çünkü gönül dostun yüzü ile aydınlanır, nurlanır.

23502Şu halde, daima sevgilinin yüzüne bak, bu senin elindedir. Beni iyi dinle babacığım, bu senin elindedir.

23503Gönüllere girmek için kendine yol yap, başkalarını düşünmeyi bırak, onları kendinden uzaklaştır, içinden kov.

23504Elinde hüner var, kimya var, kirli, hastalıklı derini bununla tedavi et, kötü huylarını, güzelleştir, bu sanat yüzünden düşmanları dost yap.

23505Güzelleşince, kötü huylardan kurtulunca, güzeller güzeline ulaşırsa, gönlünde onun varlığını hissedersin de kimsesizliğinden kurtulursun.

23506Onun nemi, ruhlar bahçesini besler; nefesi, gamdan ölmüş olan kimseyi diriltir.

23507Sanma ki sadece aşağılık dünya saltanatını verir, nice yüz binlerce çeşit çeşit saltanatlar bağışlar.

23508Cenâb-ı Hak, Yusuf’a güzellik saltanatıyla ders gördürmeksizin rüya tabiri saltanatını vermişti.

23509Güzellik saltanatı onu zindana düşürmüş, ilmi ise Zuhal yıldızına ulaştırmıştı.

23510İlmini, hünerini takdir ettiğinden pâdişah ona kul olmuş; ilim saltanatı güzellik saltanatından üstün gelmişti.

Muhtesibin yardımı ümidiyle Tebriz tarafına gelen borçlu şahsın hikâyesine dönüş

23511O garibe, borç korkusu galip gelmiş, borç korkusuyla o cennet gibi şehrin yoluna yönelmişti.

23512Tebriz’e doğru gidiyordu ama ümidi toprak altındaydı.

23513Tebriz saltanat diyarını yüceltiyor, ümit mumunu onunla aydınlatıyordu.

23514Canı, o kemalden sevinip gülüyor; visâl Mısır’ı Yusuf’un kokusunu getiriyordu.

23515Dedi ki: “Ey deveyi süren, deveyi çökert! Zira bana zenginlik geldi, yoksulluğumu götürdü.

23516Sen de ey deve, çök! Artık her şey güzelleşti. Bil ki Tebriz, gönüllerin cennetidir.

23517Ey deve, yaylağın bahçelerden tarafadır. Tebriz bizim için güzellikler kaynağıdır, feyz vericidir, lütf ve ihsan yurdudur.

23518Ey kervanbaşı, develerin yüklerini çöz, onları yüklerden kurtar. Burası Tebriz şehri, burası gül bahçeleri diyarı. Burası bırakılamaz, başka şehre gidilemez.

23519Bu gül bahçelerinde, cennet güzelliği, cennet parlaklığı var, bu Tebriz’de göklerin letâfeti, göklerin aydınlığı var. Arşın ışığı var.

23520Her an, göklerden, arşın yücesinden, cana can katan ruhanî kokular, mânevî ışıklar, süzülüp gelmede Tebrizlilerin üstüne saçılmaktadır.”

23521O garip yolcu, müfettişin evini aradı. Halk; “O iyi insan, o dost bu âlemden göçtü, gitti” dediler.

23522O, evvelki gün bu fani dünyadan, sonsuzluk âlemine göç indi. Onun göçüne herkes ağladı, herkes üzüldü. Kadınların da, erkeklerin de yüzleri sarardı.

23523O arş tavusu, arş tarafına uçtu, hatiflerden arş kokusunu alınca arşa gitti.

23524Gölgesi, halkın sığındığı yerdi. Fakat güneş, o gölgeyi tezce dürüverdi.

23525Evvelki gün o sessiz gemi, bu kıyıdan kalktı. Zaten o aziz varlık, o büyük zat, bu gam yurdunu çoktan duymuştu.”

23526Garib yolcu, bu haberi duyunca, bir nara attı ve kendinden geçti, yerlere serildi. Sanki öldü. Sanki o da, gidenin ardından can verdi, gitti.

23527Hemen yüzüne su serptiler, gül suları döktüler. Yol arkadaşları, onun haline üzüldüler, ağladılar.

23528Geceye kadar kendine gelemedi, geceleyin yarı olmuş bir halde canı, gayb âleminden dönüp geri geldi.

O garibin, muhtesibin ölümünü öğrenince fâni bir mahlûka ve onun ihsanına güvendiğinden ötürü tevbe etmesi ve Allah nimetlerini anarak, suçundan vazgeçip Allah’a yüz tutması. “Kâfir olanlar, bu kadar nimetleri görürler de sonra yine rablerinden dönerler.”90

23529Aklı başına gelince, “Allah’ım, dedi suçluyum, ümidimi halka bağladım, dileğimi halktan umdum.

23530O zengin adam, çok cömertti. Fakat cömertlikte senin eşin değildi.

23531O külah bağışladı. Sen akılla dolu bir baş ihsan ettin. O, elbise bağışladı. Sen boy bos lütfettin.

23532O, bana altın verdi. Sen altın sayan el verdin. O bana katır verdi. Sen bana ona binecek, onu kullanacak akıl ihsan ettin.

23533O zengin adam, bana mum verdi. Sen neşeli, aydın göz lütfettin. O bana, yiyecek verdi. Sen ağız verdin, ağız tadı verdin.

23534O bana aylık, maaş verdi. Sen hayat bahşettin. Onun vaadi altındır, seninki ise iyi ve güzel şeyler.

23535O ev verdi, sen ise yer ve gök bağışladın. Orada hem onun gibi binlercesi beslenir.

23536O altın verse de altının yaratıcısı değil; ekmek verse de o ekmek tamamen sendendir.

23537O cömertliği ve merhameti de ona sen verdin. Cömertlik ettikçe safası artardı.

23538Ben onu, maksat kıblesi edinip asıl kıbleden ayrıldım.

23539O din ve ihsan sahibi Cenâb-ı Hak, aklı balçıkla karıştırırken biz neredeydik?

23540Gökyüzünü yokluktan var etti. Yeryüzü yaygısını yayıp döşedi.

23541Gökteki yıldızları kandiller yaptı. Tabiatları kilitler ve anahtarlar eyledi.

23542Nice aşikâr ve gizli eserler, gökyüzü tavanıyla yeryüzü döşemesini süslemekte, bezemekte.

23543İnsan, O’nun zatının vasfının usturlabıdır. İnsanın vasfı, O’nun âyetlerinin mazharıdır.

23544Berrak ırmak suyuna akseden ay gibi onda, Hakk’ın nuru yansır.

23545O usturlab üzerinde örümcek ağı ve ezel vasıflarını işlemiştir.

23546Mana Usturlabının ankebutu91, gayb âleminden gizli gökten, can güneşinden dersler verir, onların durumunu anlatır.

23547Ankebutu da, doğru yol usturlabı da halkın eline müneccimsiz düşmüştür.

23548Bu çeşit yıldız bilgisini, Cenâb-ı Hak peygamberlere ihsan etti. Gaybı görebilmek için, o âlemi görebilecek bir göz gerekir.

23549Yüzyıllar boyunca gelip geçenlerin hepsi bu dünya kuyusuna düştüler. Her biri, bu kuyuda kendi aksini gördü.

23550Kuyuda, sana görünen, bil ki dışarıdadır. Yoksa hikâyede geçen arslan gibi sen de kuyuya düşersin.

23551“O göğermiş arslan kuyunun dibindedir” diye tavşan, arslanı kandırdı.

23552“Kuyuya gir de ondan öc al, sen ondan üstünsün. Onun kafasını kopar” dedi.

23553O taklide uyan arslan da böylece tavşana maskara oldu. Kendi hayâlini görüp coştu, köpürdü.

23554O, diyemediği şu görünen şekli, suyun beni bana göstermesidir, bu bir hayâlden başka bir şey değildir.

23555Sen de, bir düşmana kin beslersen, ey altı duyguya esir olan kişi, altı duygun da yanılır, yanlış işlere dalarsın.

23556Onda görünen düşmanlık duygusu, Hakk’tan aksetmektedir. O Cenâb-ı Hakk’ın kahır sıfatlarından türemiştir.

23557Ondaki o günâh, senin suçunun cinsindendir. Önce sen kendi tabiatındaki o huyu gider.

23558Kendi çirkin huyun onda göründü. O sana bir ayna gibi oldu.

23559Çirkinliğini aynada görünce ona ta’n eyleme!

23560Yüce bir yıldız suya akseder, sen de onun aksine toprak saçarsın.

23561“Bu uğursuz yıldız, bizim kutluluğumuzu mağlup etmek için zuya hulûl etmiş” dersin.

23562Onu yıldız zannederek üzerine toprak dökersin.

23563Yıldızın aksi gayb içinde gizlenir, onu yok oldu sanırsın.

23564Kutsuz yıldız semadadır, ona o cihetten deva aramak gerek.

23565Belki gönlü, cihetsizlik cihetine bağlamak lazım. Buradaki kutsuzluk, o cihettendir, öyle bil!

23566İhsan ve bağış Hak’tandır. Beş duygu ve altı cihetteki akis, O’nun fermanıdır.

23567Aşağılık kimselerin ihsanı kumdan da fazla olsa sen gidersin, onlar burada kalır.

23568Bir şeyin aksi, hayâli, gözde ne kadar zaman kalabilir? Ey eğri görüşlü kişi, bir şeyin aksini, hayâlini değil, aslını görmeye çalış, aslını görmeyi kendine hüner edin.

23569Hak niyaz ehline kendine çok yalvaran kullarına birçok ihsanlarda bulundu mu, o ihsanlarla beraber onlara bir de uzun bir ömür lütfeder.

23570O’nun nimeti de ebedidir, sonsuzdur, nimet verdiği de. O, ölüleri bile diriltir, siz onu bulmaya, ona yalvarmaya, niyazda bulunmaya çalışın.

23571Hakk’ın lûtfu, ihsanı, sana can gibi karışır, seninle birleşir. O lûtuf sana öyle karışır, öyle birleşir ki âdeta sen, o olursun, o sen olur.

23572Ekmek yemeğe, su içmeye iştahın kalmasa bile bu ikisi olmaksızın da, Hak sana tertemiz bir rızk verir.

23573Semizliğin gitti, zayıf kaldınsa üzülme, Hakk, sana, o zayıflıkta da ötelerden gizli bir semizlik ihsan eder, kuvvet verir.

23574Çünkü Cenâb-ı Hakk, periyi güzel koku ile besler, kokuyu periye gıda etmiştir. Meleğe can gıdası veren de odur.

23575Can nedir ki? Tutuyor, sen ona güveniyorsun, ona dayanıyorsun, korkma. Allah seni, can ile değil, kendi aşkı ile diriltir, canlandırır.

23576Sen ondan aşk iste, aşk hayatı iste, can isteme sen ondan, ruhanî gıda iste, ekmek isteme.

23577Sen, şu halkı dünyayı ve bütün mahlûkatı, saf duru bir su gibi bil, o temiz ve berrak su da ululuk sahibinin, Cenâb-ı Hakk’ın sıfatları parlamaktadır.

23578Onların bilgileri de, adaletleri de, lûtufları da, gökteki yıldızlar gibi akarsuyun içine aksetmiş orada görünmededir.

23579Pâdişahlar, Cenâb-ı Hakk’ın pâdişahlığının, maddî kudret ve kuvvetinin mazharlarıdır. Faziletli ve ârif kişiler de, Hak bilgisinin mânevî gücünün aynalarıdır.

23580Asırlar geçti, bu asır yepyeni bir asır, ay hep, o ay. Fakat su “Ayın geceleri içine aksini düşürdüğü su” değil yâni ay, aynı ay fakat su başka su.

23581Adalet, o adalet, bilgi o bilgi. Fakat asırlar o asır değil, ümmetler o ümmet değil.

23582Asırlar üzerinden asırlar geçti. Bu mânâlarsa hep aynı ve daimi.

23583Irmaktaki su, akıp değişiyor ama ondaki ayın ve yıldızların aksi değişmeden durmakta.

23584Zira onların binası su üzerinde değildir, onlar gökyüzünde dolaşırlar.

23585Bu sıfatlar da, mânâ göklerinde dizilmiş mânevî yıldızlardır.

23586Güzel yüzlüler, onun güzelliğinin aynası; güzellerin aşkı, onun zatının aşkının aksidir.

23587Bu yanak, bu ben, aslına döner, gider. Su içinde hayâl, daimi kalabilir mi?

23588Bütün sûretler, ırmak suyundaki akisler gibidir. Gözünü ovuşturup baksan sadece O’nu görürsün.

23589Yine ona aklı dedi ki: Şaşılığı bırak, sirke pekmez. Pekmez de sirkedir.

23590Muhtesibi O’ndan ayrı sandın. O gayretli pâdişahtan utan!

23591Yücelikte, çok yükseklerde bulunan, esîri92 bile geçmiş olan varlığı, karanlıkta yaşayan farelerden sayma.

23592Onu, can olarak gör, ona can efendisi de, onu beden cisim olarak görme. Onu, öz bil. İç olarak tanı, onu etten ve kemikten ibaret sanma.

23593İnsana, lanetlenmiş iblisin gözü ile bakma. Onun aslı sadece topraktır sanma.

23594Güneşin yol arkadaşına, yarasa deme, kendisine secde edileni, secde eden sanma.

23595Bunlar, akislere benzer amma, akis değildir. Bunlar, akis şeklinde Hakk’ın görünüşleridir.

23596O, bir güneş görmüştür. Cansız ve donmuş bir halde kalmamıştır. O gül bağı olmuştur, onun şırlağan yağı vasfı kalmamıştır.

23597Halk abdalı da, geçici fani varlığını değiştirince, artık halktan sayılmaz. Bu bahsi geç, üzerinde fazla durma.

23598Birlik kıblesi, nasıl olur da iki olur? Toprak, nasıl olur da meleklerin secde ettikleri bir şey olur?

23599Adamın biri, şu dereye elma ağacının hayâlinin düştüğünü gördü. Elmaları suda müşahede etti. Bu görüşü işe yaradı, eteğini elmalarla doldurdu.

23600Adamın derede gördüğü elmalar, nasıl olur da hayâl olur? Çünkü onun bu görüşü yüzünden, yüzlerce çuval elma ile doldu.

23601Teni, bedeni görmede o sağır ve dilsizler gibi, kendilerine doğru bir şey söylenince inkâr edenlerden olma.

23602Kamil insan, “Attığın zaman, sen atmadın”93 sırrına mazhar olmuştur. Onun görüşü, Hakk’ın, yaratanın görüşüdür.

23603Kâmil insana hizmet, Hakk’a hizmettir. Kâmil insanı görmek, ilâhî nuru görmek, ilâhî nurla aydınlanmak demektir.

23604Hele şu pencere yok mu? O, kendiliğinden ışık saçmada, kendiliğinden parlamadadır. Onun parıltısı, güneşin yahut Fırkad yıldızının iğreti ışığından değildir.

23605Pencereye vuran ışık, yine o güneşten vurmuştur amma, o ışık bilinen tanınan yoldan gelmemiştir.

23606Güneşle şu pencere arasında bir yol vardır ki, o yoldan pencerelerin bile haberi yoktur.

23607Bir bulut gelse de göğü kaplasa. O güneşin nuru, bu pencereden yine parlar, yine nur saçar.

23608Bu pencere ile güneş arasında, şu havadan ve şu altı cihetten gelmeyen, başka bir yoldan gelen bir uzlaşma, bir dostluk var.

23609Onu övmek, onu tesbih etmek; Hakk’ı övmek, Hakk’ı tesbih etmektir. Bu tabağın meyvesi, bu tabaktan biter, yetişir.

23610Bu sepetten, bu tabaktan bol bol elmalar biter, yetişir, onun adına, sepet yahut tabak değil de ağaç desen hata etmemiş olursun.

23611Bu sepete sen, elma ağacı diyebilirsin, çünkü ikisinin arasında gizli bir yol var.

23612Meyve veren bir ağaçtan ne biterse, bu sepetten de aynı çeşit meyveler biter.

23613Öyle ise, sen bu sepeti bir baht ağacı olarak gör de, git bu sepetin gölgesinde rahatça otur, dinlen.

23614Aziz dost, ekmek yendiği zaman, insana yumuşaklık veriyorsa, ona niçin ekmek diyorsun, ona mahmuda94 de.

23615Yolun toprağı gözü, canı aydınlatıyorsa, artık o toprağı sen sürme gör, sürme bil.

23616O nur, o ışık, şu yeryüzünden doğuyorsa, ben, artık, ne diye başımı göğe kaldırayım?

23617Kâmil insanın, beşeriyet hali, İlâhî nur, Rabbani tecelli ile yok olmuştur. Sen, artık ona “var” deme. Böyle İlâhî bir nehre düşen kuru kerpiçte, hiç kerpiçlik kalır mı?

23618Bu güneşin karşısında, yeni ay parlar görünür mü? Böyle bir Rüstem’e karşı Zal’ın kuvveti ne işe yarar?

23619Kendini isteyen, arayan kullarını Cenâb-ı Hak da istemekte ve aramaktadır. O, her şeye üstün gelmekte, her şeye hâkim bulunmaktadır. O, insanların mecazî ve mevhum varlıklarını da, tamamıyla yok edebilir.

23620Sakın, iki diye iki bilme, iki çağırma, iki diye seslenme sen, kulu efendisinde yok olmuş, bil.

23621Efendi de, efendiyi yaratanın nurunda yok olmuştur, ölmüştür, gömülmüştür.

23622Sen, bu efendiyi Hakk’tan ayrı gördün mü? «Vahdet» birlik inancını, birlik hakikatini göremediğini ve her şeyi kaybettiğini bil.

23623Gözünü de, gönlünü de şu maddî dünyadan ve balçıktan yaratılmış olan tenden, cisimden kurtar da, dışa bakma, içe bak. Bu kıble, tek bir kıbledir, iki kıble görme.

23624Bu kıbleyi, yöneleceğin yeri gördün mü? Tevhid görüşünü kaybedersen, yanar yakılırsın.

Biri iki gören, Kaşan şehrindeki garibe benzer. Adı Ömer’di. Bu sebeple onu, bir dükkândan öbür dükkâna gönderiyorlardı. Bütün dükkânların, Ömer’e ekmek satmamak bakımından bir olduğunu anlamıyordu. “Ben yanlış söyledim, adım Ömer değil diyeyim de tövbe edeyim, şu dükkâna varır böyle dersem yalnız o dükkândan değil, bütün dükkânlardan ekmek alabilirim. Fakat böyle demez de yine adım Ömer kalırsa bu dükkândan başka yere başvursam da faydasız. Hepsinden de mahrum kalırım. Çünkü şaşıyım, bu dükkânları birbirinden ayrı sandım” demedi.

23625Kaşan şehrinde, adın Ömer ise, ne kadar para verirsen ver, kimse sana ekmek satmaz.

23626Bir dükkâna, gittin de “Benim adım Ömer’dir, kerem edin bu Ömer’e ekmek satın” dedin mi?

23627Dükkâncı, “Öbür dükkâna git” der. “Oradan alacağın bir ekmek, bendeki ekmekten daha iyidir.”

23628Eğer o ekmeği almak isteyen adam, şaşı olmasaydı, biri, iki görmeseydi, başka dükkân yok derdi.

23629Gerçeği görmenin nuru parlasaydı da, Kaşan’ta ekmek arayanın gönlüne vursaydı, Ömer, Ali olurdu.

23630Bu dükkâncı, buradan, öbür ekmekçiye: “Ey ekmekçi, şu Ömer’e ekmek sat” diye bağırır.

23631O dükkâncı, Ömer adını duyunca, ekmekleri, ortadan kaldırır, adamı da uzak, başka bir dükkâna yollar.

23632Arkadaş, diye bağırır. “Şu Ömer’e ekmek ver” Yâni «sesimden, ne demek istediğimi anla» demek ister.

23633O da tutar, seni başka bir dükkâna yollar, Hem de, “ekmek almak için Ömer geliyor”, diye bağırır.

23634Bir dükkânda adın Ömer olarak bilinince, yürü, bütün Kaşan’ı dolaş, ekmekten mahrum kalırsın.

23635Eğer bir dükkânda, benim adım Ali’dir, dersen, oradan, zahmetsizce, hatta parasız ekmek alabilirsin.

23636Biri iki gören şaşı, ekmek bulmaktan, karnını doyurmaktan mahrum kalmaktadır. Hâlbuki sen zavallı, biri on görüyorsun. Sen, nelerden, nelerden mahrum kalıyorsun?

23637Kaşan şehri gibi olan şu dünyada, mademki şaşılığından ötürü Ali olamadın, Ömer gibi bir şey elde edemeden dolaş, dur.

23638Bu yıkık manastırda, eskiden olduğu gibi, şimdi de şaşı görenler, yeniden yeniye şaşıya göç edenler var, ne yapalım? Haydi hayırlısı.

23639Fakat eğer sen Hakk’ı tanıyan iki göze sahip olabilirsen, iki dünyayı da dolu görürsün.

23640O zaman ümitle, korku ile dolu olan Kaşan’da, oradan oraya gönderilmekten kurtulursun.

23641Bu ırmağa aksetmiş güller, ağaçlar görürsün. Bunları her ırmakta olduğu gibi hayâl sanma.

23642İnsan-ı kâmilin varlığı ırmağında gördüğün bu akisler yüzünden Hakk, seni hakikate ulaştırır da, sen de mânâ meyveleri satarsın.

23643Göz, bu ırmak suyunda şaşılıktan kurtulur, hür olur. Akisler görür, sepeti, hakikat meyveleri ile dolar.

23644Aslında gördüğün ırmak değildir, su değildir. Bağdır, bahçedir. Sen de, artık su kabarcıklarını görünce Belkıs gibi paçalarını sıvama.

23645Eşeklerin sırtlarında çeşit çeşit yükler vardır. Aklını başına al da, bu eşekleri, bir sopa ile sürme, bunları bir görme.

23646Çünkü bir eşeğin yükü, lâldir, gevherdir, incidir. Bir eşeğin yükü ise, taştır, mermerdir.

23647Her ırmağı, her dereyi de bir sanma, bir görme. Bu ırmakta Ay’ı gör, ona, Ay’ın aksi deme.

23648Bu su Hızır’ın içtiği sudur. Hayvanların, canavarların içtikleri su değil. Orada, ne yüz gösterirse Hakk’tır, gerçektir.

23649Bu suyun derinliğinden ay, ben “Ay”ım diye seslenir, de, “Ayın aksi değilim, seninle konuşan, seninle arkadaş olan benim” der.

23650İster, bu suyun üstünde olanlara, yukarlarda bulunanlara, ister suyun içine düşen akislerine, hayâllerine el at, yakala. Gönlün hangisini isterse onu tut, bırakma.

23651Bu ırmağı, öbür ırmaklarla bir sayma, bir tutma. Bu ay yüzlünün ışığını, Ay’ın kendisi bil, aksi hayâl sanma.

23652Bu sözün sonu yoktur. O garib, efendinin ölümüne çok ağladı, onun derdi ile pek dertlendi.

Tebriz kethüdasının «icra hâkimi» o adamın borcunu bütün Tebrizlilere taksim etmesi; fakat pek az para toplanışı, o garibin muhtesibin mezarına gidip, mezar başında halini anlatması ve teveccüh yolu ile ona ahvalini bildirmesi

23653O garibin borçlu olduğu duyuldu. Bu haber etrafa yayıldı. İcra hâkimi onun derdi ile dertlendi.

23654Merhametli bir kişi olan icra hâkimi, garibin borcunu, para toplayıp ödemek üzere şehirde dolaşmaya, her yerde, onun halini anlatmaya başladı.

23655Bütün gayrete rağmen, şehir halkından para dilenen adamın eline ancak yüz dinar, «yüz altın» geldi.

23656İcra hâkimi geldi, durumu anlattı, garib onun iki eline yapışıp kalktı. Onun yardımı ile o şaşılacak derecede ihsan sahibi olan müfettişin mezarına gitti.

23657Dedi ki: “Bir kuluna, Allah yardım eder de kutlu bir kişiye misafir olursa,

23658Ev sahibi, onun yoluna malını, mülkünü bağışlar, mevkiini bile onun mevkiine feda eder.

23659İyilik edene, ihsanda bulunana şükür etmek, Allah’a şükür etmektir. Çünkü, aslında iyilik, ihsan Allah’tan gelmektedir. İyilik duygusunu o kulun gönlüne koyan Allah’tır.

23660İyilik edene şükretmemek, Hakk’a, şükretmemektir. Şüphe yok ki onun hakkı, Hakk’a ulaşmıştır. O’nun hakkı olmuştur.

23661Nimetlerine, ihsanlarına nail olunca Allah’a şükret. Lûtfunu gördüğün kişiye de şükret, onu da an.

23662Her ne kadar, ananın sevgisi, merhameti Allah’tan geliyorsa da, anaya hizmet etmek, hem farzdır, hem de yerinde bir hizmettir.

23663Bu işte bu yüzdendir ki, Cenâb-ı Hakk; “Peygambere salâvat getirin”95 diye buyurdu. Çünkü Hz. Muhammed[s.a.v.], inananların dönüp, başvurduktan büyük varlıktır.

23664Kıyamet günü, Cenâb-ı Hakk, kula der ki: “Sana verdiklerimden, bana ne getirdin? Söyle.”

23665Kul, “Ya Rabbî” der, “Sana canla, başla şükrettim. Çünkü o rızkın, o ekmeğin asıl sahibi sen idin, onlar senden geliyordu.”

23666Cenâb-ı Hakk, kuluna şöyle hitapta bulunur: “Sen, sana iyilikte bulunana, sana ikram edene şükretmediğin, teşekkürde bulunmadığın için, bana da şükretmiş sayılmazsın.

23667Sen, sana ikramda bulunana, teşekkür etmediğin için ona zulmettin, sitemde bulundun. Benim nimetlerim, sana, onun elinden erişmedi mi?”

23668Garib kişi de, o velinimetinin mezarına varınca ağlayıp sızlanmaya, inleyip yanmaya koyuldu da,

23669Dedi ki: “Ey her yoksulun dayandığı, güvendiği büyük insan, ey, yolda kalmışların imdadına yetişen yüce kişi.

23670Ey rızıklarımız yüzünden, üzülen, gam yiyen, bizi hatırlayan, ey, iyiliği, lûtfu, ihsanı Allah’ın rızkı gibi umumî olan, herkese erişen, herkesi kucaklayan.

23671Ey yoksullara, dost ve akraba olan, geçim derdinde, harcamada, borç ödemede onlara ana, baba gibi yardım eden.

23672Ey deniz gibi yakınlarına inciler ihsan eden, uzaktakilerine iyilik yağmurları yağdıran, armağan veren.

23673Ey bizim güneşimiz, sırtımızı sen ısıtıyordun, her köşkün parlaklığı, güzelliği senden geliyordu. Her harabenin, her yıkık yerin definesi de sen idin.

23674Ey kimseye surat astığı, kaşlarını çattığı görülmemiş iyi insan, ey Mikail gibi cömert olan, rızk veren kişi.

23675Ey gönlü, daima gayb denizi ile bir olan ve Hakk’ı bulan ermiş kişi, ey iyilik ve ihsan Kafdağı’nın görünmez ankası.

23676Verirken, bağışlarda bulunurken, malımdan ne gitti diye aklına bir şeycikler gelmezdi. Himmet köşkünün tavanı asla çatlamazdı.

23677Ben ve benim gibi yüzlercesi, aylar, yıllar boyunca, âdeta, senin soyun, sopun, senin ehlin, iyalin olmuştu.

23678Paramız, cinsimiz, varımız yoğumuz, adımız, sanımız, övüncümüz, bahtımız, devletimiz hep sen idin.

23679Sen ölmedin, bizim nazımız, bizim bahtımız, devletimiz, geçimimiz, bizim verilegelen, kesilmez rızkımız öldü.

23680Sen, savaşta da, ihsan ve keremde de bir kişi idin ama, bin kişiye bedeldin. Nimetler bağışlamakta, lûtuflar saçmakta âdeta, yüzlerce Hatem idin.

23681Hatem, cansız olan dünya malından, ölü gönüllü kişilere verir, âdeta çocuklara birkaç ceviz veriyormuş gibi onları sevindirirdi.

23682Sen ise, her nefeste bir hayat veriyorsun, bir yaşayış bağışlıyorsun, öyle güzel bir hayat ki, güzelliğini anlatmaya bir ömür yetmez.

23683Sen, ebedî, sonsuz bir hayat, terk etmez ve sayılamaz aletler bağışlarsın.

23684Senin tek bir huyun bile varisi yok. Sen öyle büyük bir insansın ki senin bulunduğun mahalleye gökyüzü secde etmektedir.

23685Senin, lûtfun, ihsanın, gam kurduna karşı çoban gibi idi. Hem de Allah kelîmi gibi merhametli bir çoban.”

23686Allah kelîminden bir koyun kaçtı, peşinde koşan Mûsâ’nın tabanları kabardı.

23687Gece bastırıncaya kadar, onu araştırdı, durdu. Sürü de gözünden kaybolmuştu. Hiçbir şey göremiyordu.

23688Sonunda koyun yoruldu, yavaşladı. Bir yerde durdu kaldı. Hazreti Mûsâ onu yakaladı. Tüylerindeki tozları, toprakları temizledi.

23689Sırtına, başına elini sürüyor, anası gibi onu sevgi ile, merhametle okşuyordu.

23690Çok asabi bir karakterde olan Hazreti Mûsâ’nın, sevgiden, merhametten, gözyaşından başka, yarım zerre kadar, kızgınlığı, öfkesi yoktu.

23691Hazreti Mûsâ, koyuna dedi ki: “Haydi, bana acımadın, beni arkandan bu kadar koşturdun, fakat ne diye kendine bu kadar zulmettin, kendini bu kadar yordun?”

23692Bunun üzerine Cenâb-ı Hakk, meleklere, “Filan kişiye peygamberlik yakışmaz mı?” diye buyurdu.

23693Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz, “Çocuk iken, yahut genç iken her peygamber çobanlık etmiştir” diye buyurdu.

23694Çobanlık etmeden, o imtihanı geçirmeden, Cenâb-ı Hakk, bu dünya önderliğini kimseye vermedi.

23695Birisi, o büyük varlığa, peygamberimize, “Sen de çobanlık ettin mi? diye sordu. “Bir zaman, ben de çobanlık ettim” diye buyurdu.

23696Peygamberlerin vakarı ve sabrı belli olsun diye, Cenâb-ı Hakk, onları nebi yapmadan önce çoban yapmıştır.

23697Her emirin, her başta bulunan büyüğün, buyruk sahibinin de, insanlara çobanlık ederken, Hakk’ın emrini gözetmesi gerekir.

23698Her çobanın, sürüsünü güderken Mûsâ gibi halim olması, maiyetinde bulunanlara yumuşak davranması, akıl ve tedbirle bu işi görmesi lazımdır.

23699Böyle hareket ederse, Cenâb-ı Hak ona, göklerin üstünde, yücelikler âleminde, mânevî, ruhanî bir çobanlık ihsan eder.

23700Nitekim peygamberleri de bu çobanlıktan aldı, onlara temiz kulların çobanlığını verdi.

23701“Efendi, sen de bu çobanlığında, öyle hoş, öyle doğru hareket ettin ki, senin ayıbını söyleyen, sana buğz edenin gözü kör olur.

23702Biliyorum ki, Cenâb-ı Hakk, o âlemde de sana, ebedî sürecek bir başkanlık bağışladı.

23703Senin derya gibi geniş olan, lûtuflarla, ihsanlarla dolu bulunan eline güvendim de,

23704Sağa, sola tam dokuz bin altın borç ettim. Ey aziz varlık, sen nerdesin ki, bu zorluklar ortadan kalksın, işler düzelsin, yoluna girsin?

23705Sen neredesin ki, çayır, çemen gibi kölesini de, onu da al, benden onun on mislini de al diyesin?

23706Sen nerdesin ki ağlayan yüzümü güldüresin, efendiler gibi lûtuflarda, ihsanlarda bulunasın.

23707Sen neredesin ki, alasın, beni hazineye götüresin, beni borçtan da, yoksulluktan da kurtarasın?

23708Sen verdikçe, lütfettikçe ben, yeter, yeter diyeyim. Sen de, durmadan aralık vermeden ihsanlarda bulunasın, bağışını arttırasın da, ‘bunu da al hatırım için, bunu da al’, diyesin.

23709Senin gibi aziz bir varlık, bir cihan, nasıl olur da toprak altına sığar? Bir gökyüzü, nasıl olur da yere gömülür?

23710Allah’a yemin ederim ki böyle şey olmaz. Hâşâ. Sen, ölmeden evvel de bu kirli cihanın dışında idin, şimdi de dışındasın.

23711Gayb âleminde, görüneyim. Gökte bir kuş kanat çırpar, uçar, uçar amma onun gölgesi yeryüzüne düşer.

23712Beden, gönlün gölgesinin, gölgesinin gölgesidir. Beden, nasıl olur da gönül mertebesine ulaşır.

23713İnsan, uyumaktadır. Ruhu ise güneş gibi gökyüzünde parlamaktadır. Ten, yatakta yorgan altındadır.

23714Can, aralanmış perde gibi, boşluklarda gizlenmiş. Ten ise yorgan altında dönüp durmada.

23715Ruh, “Rabbin emrindedir” bu yüzden gizlidir. Bu sebepledir ki ne kadar örnek verirsem vereyim, ne söylersem söyleyeyim, bunu anlatamam.

23716Acaba, o şükürler yağdıran lâl dudakların nerede? O hoş, o güzel cevapların, o sırların nerede?

23717Acaba, o şükürler çiğneyen akik dudakların nerede? O bizim zor işlerimizin kilidinin anahtarı nerede?

23718Nerde o Zülfikar gibi keskin sözler, nerde o akılları şaşırtan, kararsız hale getiren laflar?

23719Yuvasını arayan kumru gibi, ne zamana kadar, “Kü, kü, kü, kü, «nerede, nerede, nerede, nerede» deyip duracaksın?

23720Nerde olacak? O, rahmet sıfatları nerede ise orada olacak, güç kuvvet, nezahet, temizlik, anlayış, doyuş nerede ise orada bulunacak.

23721Nerde olacak? Arslanın daima ormanda bulunduğu gibi, o da her zaman gönlünün, düşüncesinin bulunduğu yerde olacak.

23722Nerde olacak? Erkeğin de kadının da dert ve mihnet zamanında ümit bağladıkları yerde olacak.

23723Nerde olacak? İnsan bir hastalığa yakalanınca, gözü ümit kanatlarını açar, sağlığa sıhhate doğru açar ya, işte orada bulunacak.

23724Hoş olmayan bir şeyi, bir kötülüğü defetmek bir felaketi atlatmak için başvurduğun, yalvardığın kapıda, harman savurmak, bir gemiyi götürmek için rüzgâr beklediğin yerde.

23725Gönlün işaret ettiği, dilin de Ya hu «Ey O: Var olan gerçek varlık yalnız O’dur» diye dile getirdiğinin tarafında...

23726Nerde, nerde demeden de, O Allah ile beraberdir. Ne olurdu, biz de çulhalar gibi hep “Mekik” deyip dursaydık, hep O’nu arasaydık.

23727Nerde o aklımız ki mânâ âleminin doğusunu ve batısını görsün de ruhlara yüzlerce çeşit nurlar saçılsın.

23728Köpüren, coşan deniz kabardı, kıyıyı kapladı. Sonra yatağına çekildi. Onun çekilişi kaldı.

23729Dokuz bin altın borcum var. Elimden tutanım da yok. Bütün şehirden toplanan yardım da ancak yüz dinardan ibaret.

23730Hak seni çekti aldı. Ruh âlemine götürdü. Ben bu âlemde, dert ve belaya düşmüş, perişan bir halde kaldım. Ey mezarı bile hoş ve güzel olan aziz varlık, ben, ümitsiz olarak gidiyorum.

23731Senin hasretinle dolu olan kuluna bir himmet et. Ey yüzü de, eli de, himmeti de kutlu olan, mübarek olan büyük zat.

23732Ben, çeşme başına, kaynakların kaynağına geldim. Geldim amma, orada su yerine kan buldum.

23733Gök, yine o gök. Fakat o gökte ay yok, ay ışığı yok. Irmak o ırmak, fakat su, o su değil.

23734İyilik edenler, ihsanda bulunanlar var, var amma, o temiz, o cömert kişi, nerede? Yıldızlar var, amma o güneş nerede?

23735Ey muhterem kişi, sen Allah’a kavuştun. Bari, ben de Allah’a kavuşayım.

23736Yüzyıllar boyunca gelip gidenlerin toplandıkları yer, bayrağın dibidir. Orası ne güzel bir topluluk yeridir. Cenâb-ı Hak ‘Hepsi de huzurumuza getirilir’96 diye buyurur.

23737Nakışlar, resimler, ister haberleri olsun ister olmasın, hepsi de onları nakşedenin, yapanın elinden çıkar.

23738Cenâb-ı Hakk, an be an yarattıklarının düşünce sahifesine bir şeyler yazar ve yazdıklarından bir kısmını siler.

23739Hiddeti, öfkeyi getirir, rızayı, hoşnutluğu giderir. Cimriliği yollar, cömertliği uzaklaştırır.

23740Aklım fikrim, zihnim akşam sabah, bir an dahi bu yapıp silmeden hâli97 değil.

23741Testici, testi ile uğraşır. Onu yoğurur şekil verir, yapar. Testi, yapıcısı olmadan hiç kendiliğinden, genişler; uzar mı?

23742Tahta, dülgerin eline sığınmıştır, ona tabi olmuştur. Öyle olmasaydı, kesilir mi idi? Başka tahtaya eklenir mi idi?

23743Elbise, bir terzinin eline geçmeden, kendiliğinden nasıl biçilir, nasıl dikilirdi?

23744Ey akıllı kişi, su kabı sakanın elinde olmasaydı, kendiliğinden nasıl dolar, nasıl boşalırdı?

23745Sen de her an, her nefeste dolmadasın, boşalmadasın. Şu halde, iyi bil ki o eşsiz, büyük yaratıcının sanat elindesin.

23746Bir gün olur da, gözündeki perde kalkar, sır bağı çözülürse, sanatın, sanatkârın elinde halden hale girmekte olduğunu anlarsın.

23747Eğer gözün varsa, bir bak da gör, fakat kendi gözünle bak, hiçbir şeyden haberi olmayan sefihin, ahmakın gözü ile bakma.

23748Kulağın varsa, kendi kulağınla işit, kendi kulağınla duy. Ne diye sersemlerin, ahmakların kulaklarına kapılıyorsun. Onların kulakları ile duyuyorsun.

23749Taklide kapılmadan bakmayı kendine huy, adet edin. Kendi aklını koru, onu düşün.

Allah rahmet etsin, Harzemşah, bir gün gezerken, maiyetindeki alayda misli görülmemiş bir at gördü, onun güzelliğine, çevikliğine gönlü aktı. İmadülmülk, pâdişahı o attan soğuttu. Pâdişah, onun sözünü kabul etti, kendi görüşünü terk etti. Nitekim Allah rahmet etsin, Hakim98 de “İlâhinâme”de buyurmuştur: esir satan, haset dilli olursa bu Yusuf’u, bir arşın beze alabilirsin. Kardeşleri, hasetlerinden Yusuf’u yerdiler. Müşteriler de o kadar güzelliği görmediler, onu çirkin buldular.
Çünkü Yusuf’un kardeşleri, zaten Yusuf’a rağbet etmezlerdi ki.

23750Bir emirin, pek güzel bir atı vardı. Sultanın at sürüsünde ona benzer bir at yoktu.

23751Emir bir gün o ata binip sultanının alayına katıldı. Harzemşah da, o gün, tesadüfen, o güzel atı gördü.

23752Atın çalımı, güzelliği, rengi, ihtişamı pâdişahı büyüledi, gezmeden dönünceye kadar gözü hep ata takıldı kaldı.

23753Hangi uzvuna baksa, o uzvu pâdişahın gözüne öbürlerinden daha hoş görünüyordu.

23754Çevikliğinden, güzelliğinden, cana yakınlığından gayri Allah ona, başka atlarda pek az bulunur bir sıfat, tatlı bir görünüş, hoş bir eda vermişti.

23755Pâdişah büyülenmiş gibi idi. Bu nasıl bir at ki benim kalbimi çeldi, bu nasıl bir iş diye şaşırdı kaldı. Düşünmeye başladı.

23756Böyle atları ben çok gördüm, gözüm toktur, ganidir. Yüzlerce atın ihtişamıyla, güzelliği ile gözlerim okşanmıştır.

23757Şahların ruhları, bence piyade iken, nasıl oluyor da, yarım bir at, haksız yere aklımı çalıyor.

23758Acaba, büyücüyü yaratan, bana bir büyü mü yaptı? Bu çekiş onun çekişi, bu çekiş atın hassalarından, güzelliklerinden değil.

23759Fatiha okudu, çok “La havle” çekti. Fakat okuduğu Fatiha, onu rahatlandıracağı yerde gönlündeki derdi arttırıyordu.

23760Fatiha, bir hayrı elde etmek, bir şerri defetmek için bire birdir. Fakat zaten onu çeken onu alıp götüren de Fatiha «Hakk» idi.

23761Göze bir başkasını gösterse bile bu, yine onun işidir. Gözden başkaları, çıkar giderse bu da onun bir tembihi, bir uyandırmasıdır.

23762Harzemşah iyiden iyiye anladı ki bu çekiş o taraftandır, bu çekiş Hakk’ın çekişidir. O, her an görülmemiş, işitilmemiş bir şey yaratmaktadır.

23763Allah’ın hikmetinden sual olunmaz, O’nun takdiri ile bir bela gelir çatar, gözü bağlanır da, insan taştan yapılmış ata ve öküze secde eder.

23764Puta tapan kişi için, putun bir eşi, bir ikincisi yoktur. Hâlbuki put, cansızdır, gösteriştir. Tapılmaya değmez.

23765Şu halde, o çeken nedir? Kimdir? O çeken, gizliden bile gizli. Kimse onu bilemez. O çekme kuvveti, bu dünyaya başka bir dünyadan gelmede, o mânevî ışık bu âleme, başka bir âlemden parlamada.

23766Bu gizli sırrı, bu pusuda olanı, akıl da bilemez, göremez. Can da sezemez, anlayamaz. Aklın eremediği, canın bilemediği bu gizli şeyi ben de göremiyorum. Görebilirsen sen gör.

23767Harzemşah, gezintiden dönünce, kendi yakınlarına duygularını açtı.

23768Sonra, emirden, o atı hemen alıp getirmeleri için çavuşlar yolladı.

23769Çavuşlar, ateş gibi koşup gittiler. Dağ gibi iriyarı olan emir, pörsüdü, âdeta yüne döndü.

23770Üzüntüden, dertten canı dudağına geldi. İmadülmülk’ten başka derdine derman olacak kimseyi bulamadı.

23771İmadülmülk, herkesin derdine derman olurdu. Her zulüm görene, her gamdan ölene yardım eder, bayrağı altına alırdı.

23772Büyükler arasında, ondan daha muhterem kişi yoktu. Pâdişahın bile, bir peygamber gibi sevgisini kazanmıştı.

23773Tamah nedir bilmezdi. Asil bir kişi idi, zahiddi. İbadet ehli idi. Geceleri kalkar, kulluk ederdi. Az yer, az içerdi. Hatem gibi cömertti.

23774Görüşleri güzel ve yerinde idi. Tedbirli idi. Fikri, kararı her hususta denenmişti.

23775Hem can vermede cömertti, hem mal vermede. O yeni bir ay gibi, gayb âleminin güneşini isterdi.

23776O, emirdi amma, emirliğe hiç ilgisi yoktu. Emirlik ona zindan gibi geliyordu. Âdeta, emirlikte garip kalmıştı. O emir olduğu halde, fakirliğin, kimsesizlerin, zavallıların huyları ile huylanmıştı.

23777Ona muhtaç olan herkese baba gibi idi. Pâdişahın cezalandırmak istediği kişiler haklı iseler, onun hakkında şefaatte bulunur, onları kurtarır, kötülüğü giderirdi.

23778Cenâb-ı Hakk’ın, kötülükleri, ayıpları setrettiği gibi o da, kötülerin kötülüklerini örterdi. Huyu, halkın huyundan ayrı idi, bambaşka idi.

23779Defalarca vezirliği bırakmış, ibadet için yalnız başına dağlara çekilmişti. Pâdişah, yüzlerce rica ve minnetle onu geri çevirmişti.

23780Her an yüz suçluya şefaat etse, pâdişah, çok oluyor, demez, onu görünce utanır, yine suçluyu bağışlardı.

23781O güzel atın sahibi emir, çaresiz kaldı da başı açık olarak İmadülmülk’ün huzuruna koştu, yerlere kapandı.

23782Dedi ki: “Haremde neyim varsa hepsini alsın. Yağmacılara emir versin, neyim var, neyim yoksa yağma ettirsin.

23783Fakat şu at, öyle bir at ki âdeta, benim canım, ey hayırlı dost, bu at gitti mi, ben öldüm demektir.

23784Bu at elimden çıkarsa, iyi biliyorum ki ben artık yaşayamam.

23785Mademki Cenâb-ı Hak sana bu yakınlığı lütfetmiş, ey İsa gibi olan zat, hemen elini başıma sür.

23786Kadınım, altınım, gelirim elimden çıksa sabredebilirim de, bu atın almışına sabredemem, bu ne hoş bir laf ne de hiledir.

23787İçimin yanışına inanmıyorsan, sözlerim, sızlanmam, doğru mu, değil mi, beni dene, imtihan et.”

23788İmadülmülk, ağlaya ağlaya, gözlerini ova ova, perişan bir halde sultanın huzuruna koştu.

23789Dudaklarını kapadı, pâdişahın karşısında durdu. Kulların Rabbine sırlar söylemesi gibi sırlar söylüyordu.

23790Ayakta duruyordu amma, pâdişahın sırrını duyuyordu. İçindende şu niyazda bulunuyordu.

23791“Ey Allah’ım, o genç, o emir, eğri bir yol tuttu ise sen, onu bağışla. Çünkü senden başkasına sığınmak doğru olmaz.

23792Sen, sana layık olanı yap, onun suçuna bakma. O, her esir olan kullardan kurtarılmasını istemekte amma, asıl kurtarıcı sensin. Sen onu bağışla.

23793Çünkü bu yaratılmışların hepsi, fakir olsun, sultan olsun hepsi de sana muhtaç.”

23794Göz kamaştıran, ışıklar saçan güneş dururken, bir mumdan, zayıf bir mum alevinden yol göstermesini ummak,

23795Parıl parıl parlayan güneş varken, mumdan, kandilden aydınlık dilemektir.

23796Şüphe yok ki, güneş varken, mumdan aydınlık dilemek, bizim için edebi terk etmektir, nimete nankörlüktür. Hevâ ve hevesimize uymaktır.

23797Fakat akılların çoğu da, düşünmeye dalınca, yarasa gibi karanlığı sever.

23798Geceleyin yarasa, bir kurtcağızı kapıp yese, o kurtcağızı bile, can güneşi, mânâ güneşi beslemiş, yetiştirmiştir.

23799Yarasa, geceleyin yakalayıp yediği kurtcağızla sarhoş olmuşsa, o kurtcağızı bile güneş canlandırmış, harekete geçirmiş, yarasanın karşısına çıkarmıştır.

23800Işıklar saçan güneş, kendinden kaçan düşmanını bile beslemekte, ona nevale hazırlamaktadır.

23801Fakat yarasa olmayan doğan kuşunun açık gözü, gerçeği, doğruyu görür. Onun gözü aydındır.

23802Fakat o eğer gece vakti yarasa gibi harekete geçip kendisine gıda aramaya kalkışırsa edebini takınması için güneş onun kulağını çeker.

23803Ona der ki: “Durmadan karanlığa koşan o inatçı yarasanın illeti olduğundan, gözü ışığı göremez. Sen bir doğan kuşusun, sana ne oldu?

23804Suçundan dolayı kulağını çektim, cezanı vereyim de, bir daha başını yüzünü güneşten çevirmeyesin.”

Yusuf-u Sıddık’ın Allah’tan başkasından yardım istemesi ve “Beni efendine söyle” demesi yüzünden zindanda beş küsur yıl kalması ve bu sözünün cezasını çekmesi99

23805Hazreti Yusuf da, vaktiyle zindandaki birine yalvararak yakararak zindandan kurtulmak istemişti.

23806Ondan yardım diledi, dedi ki: “Buradan çıkınca, o pâdişahın sarayında işin düzelince,

23807O azizin huzurunda beni de an, benim de şu hapisten kurtulmama yardımcı ol. Beni de hapisten çıkarsın.”

23808Sıkıntı içinde kıvranan bir mahkûm nasıl olur da, bir başka mahpusu kurtarabilir?

23809Dünyada bulunan bütün insanlar birer mahpustur, zindandadır. Hepsi de şu fani dünyada ölümlerini beklerler.

23810Pek az bulunur, tek nadir kişi öyle değil, onun teni zindandadır ama ruhu Zuhal yıldızında, yedi kat göğün üstündedir.

23811Yusuf, o hapisteki adamı yardımcı gördüğünden cezasını çekti. Zindanda tam yedi yıl mahpus kaldı.

23812Şeytan Yusuf’u hatırlamayı o adamın yâdından çıkardı. Söyleyeceği sözü de, aklından sildi, süpürdü.

23813O güzel huylu böyle bir hata işledi de, adalet sahibi Allah, onu yıllarca zindanda bıraktı.

23814Adalet güneşinin, ne kusuru var ki dedi, sen yarasa gibi karanlıklara düşüyorsun?

23815Aklını başına al, denizle, bulut ne kusur işledi ki sen kumdan, seraptan yardım istiyorsun?

23816Halk, yarasa tabiatındadır. Hayâl peşinde koşarlar. Fakat ey Yusuf, senin gözün açık, sen gerçeği görüyorsun.

23817Yarasa yaradılışı icabı, karanlığa sığınabilir, amma pâdişahın doğanının gözlerine ne oldu?

23818Üstad-ı Ezel, Cenâb-ı Hakk, bu suç yüzünden, bir daha çürümüş sopaya dayanma diye ona ceza verdi, ders verdi.

23819Fakat bir tarafta Yusuf’u, hapiste kalışından ötürü, gönlü muzdarip olmasın diye ona kendi sevgisini verdi. Onu kendisi ile meşgul etti.

23820Hakk, ona öyle bir sevgi, öyle bir mânevî zevk, zindanla öyle bir ünsiyet verdi ki gözünde ne zindan kaldı, ne de karanlık.

23821Zindan, dünyaya gelmeden evvel bulunduğumuz rahimden daha kötü, daha karanlık, daha pis kokulu, daha kanlı bir yer değil ya.

23822Fakat Hakk, sana rahimde, kendi yönünden bir rahmet penceresi açınca, her an o daracık, karanlık yerde küçük bedenin gelişir, büyür.

23823O rahim zindanında, kıyasa sığmaz bir zevkle, yere dikilmiş bir fidana benzeyen minik bedeninden duygular belirir.

23824Alıştığın o rahimden çıkmak sana çok zor, çok fena gelir de, ananın kasığından geriye doğru kaçar, durursun.

23825Duyduğun ruhanî zevki, dıştan değil, içten bil. Köşkler, kaleler aramayı ahmaklık say.

23826Görmez misin? Birisi mescidin köşesine oturmuştur, yoksul olduğu halde hayatından memnundur, mânevî bir zevk içindedir. Öbürü bağda bahçede suratı asıktır, muradına ermemiştir.

23827Köşk, bir şey değildir. Bir şeye yaramaz, ey benim efendim, bedenini yık harabe et. Define viranede, yıkık yerde bulunur.

23828Görmüyor musun? Şarap meclisinde, sarhoş çok içip de yıkılınca, mutlu olmaktadır.

23829Köşk nakışlarla resimlerle süslüdür, fakat ne de olsa, sen onu yık, harabe et de, o harabede defineyi ara bul, sonra o define ile onu yeniden yap.

23830Nakışlarla, resimlerle, hayâllerle, düşüncelerle dolu olan bu beden binası yok mu? Onda bulunan bu nakışlar, bu resimler, bu düşünceler, bu hayâller sevgiliyi bizden gizleyen birer perdedir. Bunlar, ona kavuşma definesinin engelleridir.

23831Gönlümüzde beliren sûretler, coşup duran duygular, fikirler, içimizde gizli bulunan definenin, mânâ altınlarının, mânevî, ruhanî parıltılarıdır.

23832Şu şerefli, uğurlu berrak, duru suyun üstünde hâsıl olan köpükler, onun içindeki güzelliğe perde olmakta, onun letâfetini gözümüzden gizlemededir.

23833Hakk’ın emaneti olan, çok kıymetli, paha biçilmez ruhumuzun güzelliğine, mânevî coşkunluğuna da, şu tenimiz perde olmada, onun güzelliğini bizden saklamadadır.

23834Halkın ağzında söylenip durulan bir atasözü vardır ya, “Bize gelen, bizden gelir.” sanki bu bizim için söylenmiştir.

23835İşte bu köpüğü seven, köpüğe tapan dünya susuzları, bu yüzden gerçek saf, temiz sudan, hakikat suyundan uzak düşmüşlerdir.

23836Ey hakikat güneşi, senin gibi bir kıblemiz, bir imamımız varken, biz tutuyoruz da geceye tapıyoruz, yarasalık ediyoruz.

23837Lütfet de, bu yarasaları sen, bulunduğun tarafa uçur. Ey yardımı dilenen Rabbim, sen bunları yarasalıktan kurtar.

23838Bu emir yolunu şaşırdı, sana geleceği yerde, tuttu bana geldi, bu suç yüzünden onu cezalandırma, bağışla.”

23839Ormanlardaki arslan gibi İmadülmülk’ün gönlünden bu düşünceler geçiyordu.

23840Zâhirde, görünüşte sultanın huzurunda idi. Fakat ruhu, gayb bahçelerinde uçuyordu.

23841Melekler gibi elest meclisinde, her an yeniden yeniye mânâ şarabı içmekte ve kendinden geçmede idi.

23842İçi neşe ile, sevinçle dolu idi. Dışı gamlara, kederlere gömülmüştü. Mezara benzeyen teninde hoş bir âlem vardı.

23843Vezir, bu hayret âleminde bakalım, gayb âleminden, sırlar diyarından ne belirecek diye bekliyordu.

23844O zaman, çavuşlar çeke çeke atı, Harzemşah’ın huzuruna getirdiler.

23845Gerçekten de hem boy pos, hem güzellik ve eda ve hem de hızlı gitme bakımından böyle bir at gökkubbe altında olamazdı.

23846Görenin gözü, onda kalıyordu. O şimşekten, aydan doğan ata selamlar, merhabalar.

23847Ay gibi, Utarit gibi hızlı gidiyordu. Sanki onun yediği arpa değil de, kasırga idi.

23848Ay, bir gece içinde gökyüzü alanını aşar, bir gece içinde göğün bir yanından bir yanına gider.

23849Ay, bir gecede, gökteki burçları dolaştığı halde, sen nasıl oluyor da miracı inkâr ediyorsun?

23850O, eşi bulunmaz tek inci, yüzlerce aya bedeldir. Onun bir işareti ile ay, ikiye bölündü.

23851Şaşılacak şey şu ki: halk onun büyüklüğünü anlayacak güçte olmadığı, zayıf duygulu olduğu için bu mucizeyi gösterdi, ayı yardı.

23852Yoksa şeriat sahibi nebilerle, ilâhî haberleri insanlara ulaştıran Rasullerin, elçilerin, işleri, güçleri, göklerin de, yıldızların da ötesindedir.

23853Sen, şu dönüp duran göklerin kürelerin, dünyaların ötesine var da o gücü, o kuvveti seyret.

23854Sen, kuş yavruları gibi yumurtanın içindesin. Gök kuşlarının tesbihlerini işitemezsin.

23855Mucizeleri burada anlatmayı, açıklamayı bırak da sen, yine o güzel attan, Harzemşah’tan, o hikâyeden bahset.

23856Allah’ın lûtuf güneşi, güzellik güneşi ışığını nereye düşürürse orası nurlanır, güzelleşir. İster köpük olsun ister at olsun yücelir, değer kazanır, Ashab-ı Kehf’in köpeğine döner.

23857Hakk’ın lûtuf ışığını da bir görme. O ışık, taşa da düşer, lâl’e de düşer.

23858Lâl, istidadı icabı ondan define elde eder. Taşa gelince, o da ancak parlar, ışıldar.

23859Güneş duvara da vurur, fakat suya vurduğu gibi görünmez, parlamaz, ona bir şey vurmak ve üstünde bir şey titremez.

23860O büyük pâdişah, bir an, o güzel ata hayranlıkla baktı sonra, yüzünü İmadülmülk’e çevirip de,

23861“Ey vezirim” dedi “Bu at çok güzel bir at değil mi? Sanki bu at yeryüzü değil, gökyüzünden cennetten gelmiş bir at.”

23862İmadülmülk, “Pâdişahım”, dedi “Gönlünün meyli şeytanı melek gibi güzel gösteriyor.

23863Ata dikkatle bakarsan görürsün ki, pek güzel pek edalı, pek alımlı amma,

23864Başı vücuduna uymuyor, kusurlu. Başı at başına değil de öküz başına benziyor.”

23865Bu sözler Harzemşah’a tesir etti, at gözünden düştü, ona çirkin göründü.

23866Alım, satımda garaz tellaklık ederse, bir Yusuf’u üç arşın beze satın alabilirsin.

23867Bunun gibi, canın bedenden ayrılışı sırasında, şeytan iman incisine tellal kesilir.

23868Ahmak, o dar zamanda imanını acele bir ibrik suya satar.

23869Hâlbuki o, görünen su ibriği değildir, bir hayâldir. Şeytanın maksadı, vermek değil, kişiyi imandan etmektir.

23870Sen, şimdi sağlam iken, sağlığın ve neşen yerinde iken, zayıf düşmemişken bile birçok gerçek şeyleri, hakikatleri, dini, imanı bir hayâl için, şu dünya zevkleri için verip duruyorsun.

23871Çocuk gibi, her an, iman madenindeki kıymetli inciyi satıyor, yerine ceviz alıyorsun.

23872O sıkışık zamanda, o ölüm döşeğinde, o ecel gününün hastalığında halin böyle olursa, bu hal görülmüş, şaşılacak bir hal değildir.

23873Hayâlinde bir sûret, bir şekil belirmiştir. Sen onu gerçek sanıp beğenmişsin. Hâlbuki cevize benzeyen hayâlin içi boştur, çürümüştür.

23874O hayâl, başlangıçta bedir halindeki ay gibidir. Fakat sonunda erir, tükenir, hilale döner.

23875Bu dünya hayatının sonunu önceden görebilseydin, onun sonradan seni hırpalayacak, üzecek aldatışına kapılmazdın, ondan kurtulurdun.

23876Ey hakikati arayan kişi, dünya, içi kof çürümüş bir ceviz gibidir. Onu pek denemeye, imtihana kalkışma. Onu uzaktan seyret.

23877Pâdişah da, o ata hal gözü ile baktı. O atın o andaki görünüşüne kapıldı, İmadülmülk ise o atın sonunu, sonradan çirkinleşeceği, yaşlanacağı halini, önceden gördü.

23878Pâdişahın gözü titredi de ancak iki arşınlık yolu görebildi. O sonu gören göz ise, elli arşınlık yolu gördü.

23879Allah’ın göze çektiği sürme ne biçim bir sürmedir ki, onun yüzünden can, yüzlerce perdenin arkasında bulunan hakikati, gerçeği görür.

23880Kâinatın en büyüğünün ve bütün mevcudatın en iyisinin gözü, dünyanın sonunu çok iyi görmüştü de “Dünya bir leştir” diye buyurmuştu.

23881Hayran olduğu atın kusurlu bulunmasını, beğenilmemesini kınanmasını ilk defa duyduğu halde pâdişahın gönlü ondan soğudu, at gözünden düştü.

23882Pâdişah kendi gözlerini bıraktı da, vezirin gözlerini aldı. Kendi aklını dinlemedi de, onun sözünü dinledi.

23883İmadülmülk’ün sözleri sadece bir bahane idi. Hakikatte, Cenâb-ı Hakk, at sahibinin yalvarışı, yakarışı yüzünden pâdişahın gönlünü attan soğuttu.

23884Allah, pâdişahın gözüne, atın güzelliğini göstermemek için kapıyı kapadı. Vezirin sözleri, at ile pâdişah arasındaki kapanan kapının çıkardığı seslerdi.

23885Cenâb-ı Hakk, âdeta vezirin o sözünü, Ay’ın, siyah görünmesi için pâdişahın gözüne perde yaptı.

23886O, ne tertemiz mimardır ki gayb âleminde, sözle, efsun ile kaleler yapar.

23887Sözü, sırlar sarayının kapısının sesi bil. Bu ses, kapının açılmasından mı geliyor, kapanmasından mı geliyor? Buna dikkat et.

23888Kapının sesi duyulur, fakat kapı görünmez. Kapı duygudan dışarıdadır. Bu sesten anlarsınız, haberdar olursunuz da kapıyı göremezsiniz.

23889Hikmet cengi, hoş bir ses çıkardığı zaman, dikkat et bakalım. Cennet bahçesinin hangi kapısı açıldı?

23890Kötü bir ses mi geldi? Bed bir söz mü işittin; dikkat et bakalım, cehennemin hangi kapısı açıldı?

23891Mademki kapısından uzaktasın, kapının sesini dinle, gözleri kapıyı gören kişi ne mutludur.

23892Görüyorsun ki sen iyi bir insan oldukça, iyilik ettikçe, ruhanî bir zevk içindesin, rahatsın, mutlu yaşamaktasın.

23893Fakat bir kusur işledin, bir kötülükte bulundun, birisine bir fenalık ettin mi, duyduğun o ruhanî zevk, o rahat yaşayış o mutluluk gizleniverir.

23894Kendi görüşünü bırakıp, kötü kişilerin görüşlerine uyma, çünkü bu akbabalar, seni leşe çeker götürürler.

23895Nergiz gibi gözlerini kapatıyor, “Ey efendi, şu sopamı tut, beni yola götür, ben körüm” diyorsun.

23896Seni doğru yolda yürütmesi için seçtiğin kişiye dikkat edersen görürsün ki o, senden daha fazla kördür.

23897Sen kör bir insan gibi elini uzat. “Allah ipine yapış.”100 Cenâb-ı Hakk’ın, “Yap, diye emrettiği, yapma diye nehyettiği” buyruklarından başka bir şeyin etrafında dolaşma.

23898Allah ipi nedir? Nefsin isteklerinden kurtulmak, hevâ ve hevesi terk etmek. Bu nefse uyuş, bu hevâ ve heves, Ad kavmine bir kasırga kesilmiştir.

23899Halk nefsine uymuş, hevâ ve hevese kapıldığı için zindana girmiş oturmuştur. Kuşun kanadı, hevâ ve heves yüzünden bağlanmıştır.

23900Balık, hevâ ve heves yüzünden kızgın tavaya düşer. Namuslu insanlar da, o hevâ ve hevese uymuşlar da, utanılacak hareketlerde bulunmuşlar, şereflerini kaybetmişlerdir.

23901Polis müfettişinin hiddeti, öfkesi, hevâ ve heves ateşinin alevidir. Çarmıha gerilmek, darağacına çekilmek korkusu da hevâ ve hevesten gelir.

23902Yeryüzünde cisimlere, bedenlere hükmeden polis müfettişini gördün ya, can âleminde hükmünü yürüten, emirler veren mânâ polisi müfettişini de gör.

23903Ruha gayb âleminde işkenceler vardır. Ama sen sıçrayıp dünyevî isteklerden kurtulmadıkça bunları göremezsin, bunlar gizli kalır.

23904Kurtulunca, işkenceyi de görürsün, azabı da... Çünkü zıd, zıddı ile görünür.

23905Kuyuda, kara suyun içinde doğan, ovanın güzelliği ile kuyunun zahmetini ne bilsin.

23906Allah korkusu ile, nefsani arzulardan, kendini kurtarınca, Hak tesniminden101 sana büyük bir kadeh sunulur.

23907Hevâ ve hevesine uyma, şehvet yoluna düşme, o yolu bırak. Hakk’ın kapısına “selsebil”e102 gel.

23908Nefsine uyup ot gibi rüzgâra tâbi olma, onun esintisi ile eğilme. Arş gölgesi, gerçekten de şu fani dünyada yapıp oturduğun kulübeden daha iyidir.

23909Pâdişah, “Atı götürün, sahibine geri verin, tez beni bu zulümden, bu günâhtan kurtarın” dedi.

23910Pâdişah, vezirine “Arslanı o göz başı ile aldatma” diyecek kadar bile bir söz söylemedi.

23911“Ey İmadülmülk, sen beni aldatmak için ortaya bir öküz ayağı getirmedesin, yürü git Cenâb-ı Hak ata, öküz boynuzu vermez” diyemedi.

23912Bu eşsiz sanatkâr, bu şöhret sahibi mimar, sanatını uygun, güzel, kusursuz yapar. Hiç atın bedenine, öküz uzvu koyar mı?

23913Büyük mimar, bedenlerdeki uzuvları birbirine uygun, mütenasip yaratmıştır. Köşkleri, bir yerden bir yere götürülür bir tarzda kurmuştur.

23914Köşklerin arasına balkonlar yapmış, bir taraftan öbür tarafa sarnıçlar açmıştır.

23915İçlerinde ise sonsuz bir âlem vardır. Bir kara çadırın içine bu kadar çok geniş dünyalar sığdırmıştır.

23916O bazan, ayı bir kâbus gibi gösterir. Bazan da kuyunun dibini bir bahçe gibi gösterir.

23917Gönül gözünün, Celal sahibi Hak Teâla’dan bazan kabz haline gelip daralması, bazan bast haline gelip ferahlaması, böylece zaman zaman, halden hale dönmesi, Allah’ın bize acımasından, bize helal, hoş büyü yapmasındandır.

23918Bu sebeptendir ki, Mustafa aleyhisselam, Cenâb-ı Hakk’tan, çirkini çirkin, Hakk’ı, Hak olarak göstermesini niyaz etti.

23919Sonunda, her şey açığa çıkınca, hakikat belirince, pişmanlık yüzünden sıkıntıya düşmeyeyim, ızdırap çekmeyeyim dedi.

23920O eşsiz İmadülmülk’ü de, yaptığı o hileye sevkeden Hakk’tır. O hileyi de ona, mülk sahibi öğretmiştir.

23921Hakk’ın hilesi, bütün bu hilelerin kaynağıdır. Kalb, Zat-ı Kibriya’nın iki parmağı arasındadır.

23922Gönlüne hile ve kıyas veren Hakk, eski hırkanı da ateşe vermeyi bilir.

Kethüda «icra hâkimi» ile borçlu garib hikâyesi; onların, muhtesibin «icra hâkiminin» mezarından dönmeleri ve kethüdanın, o zatı rüyasında görmesi

23923Bu güzel hikâyenin de bir türlü sonu gelmiyor. Garip kişi, müfettişin mezarından dönünce,

23924İcra hâkimi, onu kendi evine götürdü. O, toplanan yüz dinarı, ondan mühürlü bir kâğıt alarak kendisine teslim etti.

23925Yemek çıkardı, hikâyeler söyledi. Garibin gönlünde yüzlerce ümit gülü açıldı.

23926İcra hâkimi, kolaylığın, güçlükten sonra geldiğini görmüştü. Garibe, buna ait hikâyeler anlattı.

23927Vakit, gece yarısını geçti, hikâye söylerler, konuşup dururlarken uyku, onları aldı, tâ can yaylasına kadar götürdü.

23928İcra hâkimi, rüyasında, o iyi kalpli müfettişi, o kutlu insanı gördü. Odanın başköşesine geçmiş, oturuyordu.

23929İcra hâkimine, “Ey iyi insan” dedi, “Söylediklerini bir bir duydum, işittim.

23930Ancak cevap vermeme izin yoktur. İzinsiz konuşamam, dudağımı açamam.

23931Biz, işlerin nice olduğunu, nereye vardığını anladık da, o yüzden dudaklarımıza mühür vurdular.

23932Gizli şeylerin ortaya çıkmamasını, yaşayışın, geçimin yıkılmamasını da böylece sağladılar.

23933Gaflet perdesi tamamıyla yırtılmasın, mihnet tenceresi iyice kaynasın, pişsin dediler.

23934Kulağımız kalmadı ama biz, baştan ayağa kulak olduk. Her ne kadar dudağımızı kapamışız, susuyoruz ama baştanbaşa söz kesildik.

23935Dünyada iken ne verdiysen, şimdi onları burada bulduk, bu cihan bir perdedir. Asıl gerçek dünya, hakiki âlem o cihandır.

23936Ekim günü, ektiğini gizleme günüdür. Tohumu toprağa saçma günüdür.

23937Hasad zamanı ise, tohumun kemale geldiği, bitip olgunlaştığı günden, insanın ektiğini biçtiği, yaptığının karşılığını bulduğu gündür.”

Muhtesibin, rüyada kethüdaya, adamın borçlarını ödeme yolunu göstermesi, definesinin yerini bildirip mirasçılarına da “şöyle bir adam gelecek, ne alırsa çoğumsamayın, geri almayın. Hatta kabul etmez yahut bir kısmını almak istemezse bile siz o defineden bir şey almayın. Dilediğini, dilediği kadar alsın. Çünkü ben o defineden benim ve akrabamın bir habbe dahi almayacağıma dair Tanrı’ya nezirlerde bulundum” dediğini haber vermesi

23938“Şimdi benden, o yeni konuğa edeceğim iyilikleri duy. Ben, onun geleceğini biliyordum, duyuyordum.

23939Borçlu olduğunu da duymuştum. Onun için de birkaç mücevher hazırlamıştım.

23940O mücevherler, onun borcuna yeter de artar bile, aziz konuğum kederlenmesin, kalbi yaralı kalmasın diye bunları düşünmüştüm.

23941Onun dokuz bin altın borcu var. Borcunu, bunların bir kısmı ile ödemesini söyle.

23942Bu paranın birçoğu da artar, söyle onları da harcasın, beni de duadan unutmasın.

23943Bu parayı ona kendi elimle vermek isterim. Bunu, filan deftere de yazmıştım.

23944Ama Aden incilerini ona, gizlice vermeme ecel, mühlet vermedi.

23945Onun borcuna ve verilmek üzere lâl ve yakutu, bir şeye sardım, üstüne de onun adını yazdım.

23946Onları, ben filan kemerin altına gömdüm. Benim o dosta karşı duyduğum sevgi çok eskidir.

23947Onların değerini pâdişahlardan başkaları bilemez. O garib kişiye de ki; ‘Satarken dikkat et, seni aldatmasınlar.

23948Satarken aldanmaktan korkuyor isen, Peygamber’in öğrettiği gibi, geriye almada, üç gün muhayyer103 olarak onları sat.’ de.

23949Onların değerinin düşeceğinden korkmasın. Çünkü onların değeri hiç düşmez.

23950Mirasçılarıma da selamımı söyle, bu vasiyetimi de teferruatıyla onlara anlat.

23951Altınların çokluğundan ötürü hırsları artmasın. Hepsini o fakir misafirin önüne koysunlar.

23952O, ‘Ben bu kadarını istemem’ derse. ‘Al da, istediğin kişiye ver’ desinler.

23953Ben, verdiğimin zerresini bile geri almam, memeden akan süt bir daha memeye dönmez.

23954Peygamberin buyurduğuna göre, verdiğini geri alan kişi, köpek gibi kusmuğunu yemiş olur.

23955Eğer kapısını kapatır da, ‘Bu altınları ben almam, bana lazım değil’ derse o, altınları götürsünler, onun kapısına döksünler.

23956Kim oradan geçerse, o altınları, o alsın. Özü doğru, ihlâs sahibi kişiler, hediye ettikleri şeyi geri almazlar.

23957Ben, o altınları, o mücevherleri iki yıl önce onun için gömdüm. Zülcelal’e onları adadım, ahdettim, nezirde bulundum.

23958Bu gömdüklerimden bir şey alan, yirmi kat fazlasıyla ziyan eder.

23959Gönlümü incitmekten çekinmezlerse, onlara yüzlerce mihnet kapısı açılır.

23960Cenâb-ı Hakk’tan, candan hoşlukla dilerim umarım ki, Hakk’ı, müstahak olana layık olana ulaştırır.”

23961Bu sözlerden sonra, icra hâkimine iki şey daha söyledi ama, bunları söylemek için ağzımı açmayacağım.

23962Bu iki şey de sır olarak kalsın, söylenmesin de Mesnevî pek o kadar uzamasın.

23963İcra hâkimi, sıçrayıp yerinden kalktı. Parmaklarını şıkırdatıyor, mânevî zevk içinde bazan gazel söylüyor, bazan ağlayıp, bağırıyordu.

23964O garip misafir, icra hâkimine, “Ey aziz dost” dedi, “Ne haldesin; ne sevdadasın? Âdeta kendinden geçmiş, hoş bir halde kalktın.

23965Ey büyük hâkim, gece ne rüya gördün ki, heyecanından ne şehre sığıyorsun, ne de ovaya.

23966Senin filin rüyasında Hindistan’ı mı gördü ki, dostların halkasından, böyle ürktü, kaçtı?”

23967İcra hâkimi, “Pek güzel, beni âdeta büyüleyen bir rüya gördüm. Sanki gönlümde güneşi seyrettim.

23968O iyi insanı, o uyanık müfettişi gördüm. O, sevgiliye ulaşmak için can veren kişiyi gördüm.

23969İstekleri veren efendiyi, bir iş için çağırılınca, bir kişi gibi gelip yetişen o büyük insanı gördüm.”

23970Mest ve kendinden geçmiş bir halde böylece sayıp döküyordu. Derken mest oluşu, onun aklını da aldı, fikrini de.

23971Evin ortasına düştü, upuzun uzandı. Halk da etrafına toplandı.

23972Kendine gelince, dedi ki; “Ey iyilik, güzellik denizi, ey akılları kendinden geçiren, aziz varlık.

23973Uyanıklığı uykuda gizledin, gönülsüzlükte gönül alıcılığı sakladın.

23974Hor ve hakir görülen yoksulluk içinde gönül zenginliği gizlersin. Dost boyunduruğunu da, yoksulluk zinciri gibi gösterirsin.

23975Zıddı, zıddın içinde gizlersin. Yakıcı suya da ateş hararetini verirsin.

23976Nemrud’un ateşinin içine, hoş bir bahçe gizlemişsin. Harcamakla, yoksullara ihsanda bulunmakla bereket artar, gelir çoğalır.”

23977Bu sebepledir ki, kurtuluş ve saadet sultanı Mustafa, “Ey zenginler, ey nimet sahibi olanlar, biliniz ki cömertlik kazançtır, kârdır” diye buyurmuştur.

23978Mal, sadakalar vermekle hiç eksilmez, hayırlarda bulunmak, malı kaybolmaktan zayi olmaktan korur.

23979Altın, zekât vermekle fazlalaşır, artar. Namaz da, insanı kötülükten, fenalıktan çirkin hareketlerden korur, kurtarır.

23980Verdiğin zekât, kesene bekçilik yapar, onu korur. Kıldığın namaz da, sana çobanlık eder, seni kurtlardan kurtarır.

23981Tatlı meyve, dalda, yaprakta gizlidir. Ebedî hayat, ölümsüzlük de ölümün içindedir.

23982Gübre, toprağa karışarak meyveye gıda olmuş, toprak da o gıda ile beslenmiş meyveyi doğurmuştur.

23983Var oluş, yoklukta gizlenmiştir. Secde ediş hamurunda da secde ediliş yoğrulmuştur.

23984Demirle, taşın dışı karanlıktır. İçlerinde ise nur var, ışık var, bir kıvılcımlar âlemi var.

23985Her korkuda binlerce eminlik mevcut, göz siyahında ne kadar çok aydınlık var.

23986Ten öküzünün içinde bir şehzade bulunuyor. Defineyi, bir viraneye, bir yıkık yere koymuşsun.

23987Bu sûretle de, kart bir eşek, o eşsiz defineden kaçsın. Yâni, iblis, öküzü görsün de, pâdişahı görmesin, diyorsun.

Bir pâdişah, üç oğluna “Ülkemin filan yerini şu tarzda düşüp koşun, filân yere şu çeşit hâkimler tâyin edin. Yalnız amanın Allah hakkı için filân kaleye gitmeyin, onun etrafında dolaşmayın” diye vasiyette bulundu

23988Bir pâdişahın üç oğlu vardı. Üçü de anlayışlı, duygulu, iyiyi, kötüden ayırt edecek bir görüşe sahip idiler.

23989Her biri, cömertlikte savaşta, şanda şerefte öbüründen üstündü.

23990Bir gün şehzadeler, babalarının huzurunda toplanmıştı. Sanki onlar, üç mum gibi pâdişahın gözünün ışığı, gözünün nuru idiler.

23991Babanın bir ağaca benzeyen bedeni, oğlunun iki gözünden geçen gizli bir yoldan su alır, gıdalanır.

23992Oğulun gözlerinden kaynağını alan bu su, hızla ananın ve babanın gönül bahçelerine doğru akar gider.

23993Göz çeşmelerinden durmadan akıp gelen bu su ile ananın, babanın gönül bahçeleri yeşerir, tazeleşir.

23994Göz çeşmeleri kaynağı hastalanıp, kötüleşirse, babanın beden ağacının dalları kurur, yaprakları dökülür.

23995Yaprakları dökülen, kuruyan ağaç, oğullarından su almadığını ve bu sebeple ve bu hale düştüğünü sızlanarak, söyler durur.

23996Ey gaflete dalan, sizin ruhunuzla bitişik olan nice böyle gizli yollar vardır.

23997Gökten, yerden nice sular çektin, nice gıdalar aldın da, bedenin semirdi, gelişti.

23998Ey gafil, sen bedenini, tenini cihanın cüzlerinden çalmışsın, parça parça şundan bundan bir şeyler elde etmişsin.

23999Bedenine, canına, yeryüzünden, gökyüzünden, güneşten parçalar dikmişsin.

24000Zannediyor musun ki bütün bunları, karşılıksız, bedava elde ettin? Şu, bu verdiklerini senden bir daha geri almayacaklar mı sanıyorsun?

24001Çalınan malı, insanda bırakmazlar. Hırsızı darağacının dibine kadar takip ederler.

24002Sana verilenler iğretidir. Geri alınmayacak ki onların üstüne titremek, onları denk yapmak, sıkıştırmak doğru değildir, onları nasıl olsa senden alacaklardır.

24003İhsanı bol, lûtfu çok olan Allah’ın “Âdeme ruhumdan üfledim,” dediği ilâhî emanetten başka hepsi boştur, bu sebeple ey gafil sen, yalnız o ruhu gözet, o ruha bak, başkaları beyhudedir, faydasızdır.

24004Amma, bu beyhude, faydasız sözünü, cana nispetle söylüyorum. Yoksa her şeyi yerinde, güzel, mükemmel yaratan eşsiz yaratıcıya nispetle söylemiyorum.

Ârif, ebedî hayat kaynağından yardım diler, vefasız suların çeşmelerinden bir şey dilemez, onlara yüz tutmaz ve aldırış bile etmez. Bunun nişanesi de “şu gurur, şu aldanma yurdu olan dünyadan çekinmektir.” Kim, bu fani kaynaklara dayanır, güvenirse ebedî kaynağı, adamakıllı arayamaz. Canında bir iş gerek. Yoksa bu iğreti şeylerden bir kapı açılmaz. Evin içindeki bir tek çeşme, Dışardan gelen ırmaktan yeğdir.

24005Her şeyin aslı olan ruhanî kaynak, coşar da, seni şu su yollarına muhtaç etmezse ne mutlu.

24006Sen, yüzlerce kaynaktan su içmedesin, çeşitli nimetlerden faydalanmaktasın. Yiyip içtiğin bu maddî rızklar azalınca senin neşen de azalır. Üzülür durursun.

24007Allah’ın lafzı ile içten bir mânâ çeşmesi coşup akmaya başlayınca, sen artık başka çeşmeleri, başka kaynakları aramaz olursun.

24008Gözünün nuru, Hakk’ın nuru olmaz da, gözün balçıkta olursa, onun sana vereceği şey gönül derdinden ibarettir.

24009Kaleye, dışardan su gelirse emniyet ve barış zamanında iyidir, güven arttıkça artar, ama,

24010Düşman kaleyi sarıp, kaledekileri kana boğarsa,

24011Kaleyi saran düşman askeri, kaledekilerin suya güvenleri kalmasın diye dışardan akıp gelen suyu da keser.

24012İşte o zaman, içerdeki bir acı su kuyusu, dışarıda akan yüzlerce tatlı su ırmağından daha iyidir.

24013Sebepleri kesen ecel ile ölüm ordusu gelir çatar, ömür bahçesinin kış mevsiminde dalları keser, yaprakları döker.

24014O zaman, kesilen dallara, dökülen yapraklara, bahar da yardım edemez. Ancak gönüldeki sevgilinin bahara benzeyen yüzü yardım eder.

24015Can verme gününde vefasız dünya, insandan ayağını çekiverir. Bu sebeptendir ki toprağa “Aldanma yurdu” adı verilmiştir.

24016Elinde olan maddî imkânlar, seni hayata bağlardı da, “senin yerine ben dertlenirim”, derler, sağa sola koşarlardı. Şimdi sen can vermek üzere iken, onlar, nereye gitti? Onlar, seninle dertlendi mi? Ne gezer?

24017Dertlere düştüğün gamlandığın zamanlarda, “Gam, zahmet senden uzak olsun. Gamla aranda on dağ bulunsun” derdi.

24018Zahmet ordusu, gam, elem akisleri gelip çatınca, vefasız dostun ağzını kapattı, nefes bile almıyor. Seni tanımamazlıktan geliyor, sana “Seni bir yerde görmüştüm” bile demiyor.

24019Cenâb-ı Hakk, şeytan hakkında şöyle bir misal verir: “Şeytan, seni hile ile savaşa sokar.

24020Ben, seninle beraber, sana yardım ederim, tehlikeli vakitlerde senin önünde ben koşar, senin uğrunda ölümü göze alırım.

24021Sana, ok attıkları zaman, ben siper olurum. Dar vakitte, sıkıntıya düştüğün zamanlarda seni darlıktan ben kurtarırım.

24022Düşüp de kalkmak istediğin zamanlarda sana yardım için canımı feda ederim. Sen bir Rüstem’sin, bir arslansın, haydi, yiğitçe savaş” der.

24023Bu sözleri söyleyerek, o hile desise yalan çuvalı insanı çeker, imansızlığa götürür.

24024İnsan, şaşırarak ayağını atıp da imansızlık hendeğine düşünce, ağzını açar, kahkahalarla gülmeye başlar.

24025İnsan, “hey! Gel, ben sana güveniyorum. Ümidim sensin” deyince, o, “Git, git, ben senden bîzâr kalmışım, bıkmışım” der.

24026“Sen, Cenâb-ı Hakk’ın adaletinden korkmadın ama ben korkarım, iki elinle bana sarılma, benden ellerini çek.”

24027Cenâb-ı Hak da, şeytana der ki, “İnsan senin hilelerinde doğruluktan, iyilikten ayrılmıştır. Fakat, sen bu kötülüklerle, bu düzenlerle nasıl kurtulacaksın?”

24028Kıyamet gününde, azdıranın da yüzü karadır, azanın da. Azdıran da taşlanır, azan da.

24029Yolu kesilmiş kişi de, yol kesen de, hüküm ve adalet bakımından Hakk’tan uzak düşmüşler, çok kötü bir azap yurdu, çok kötü bir yayılacak yer olan uzaklık kuyusuna atılmışlardır.

24030Yolunu azıtan aptal da kurtuluştan ve murada erişten ümidini kesmedi, aldatan, yolu azdıran da.

24031Burada, eşek de balçığa saplanmıştır, eşekçi de. Bu dünyada da onlar gaflettedirler, öteki dünyada da kederlere batmışlar, mânevî karanlıklar içinde hayıflanır dururlar.

24032Ancak tevbe edenler, kötülükten vazgeçenler kurtulurlar. Onlar, güz mevsiminden çıkar, Hakk’ın lûtuf ve ihsan baharına gelirler.

24033Tevbe ederler, Cenâb-ı Hak da tevbeleri kabul eder. Hakk’ın emrine uyarlar, buyruğunu tutarlar, Allah, ne de güzel emir sahibidir.

24034İşledikleri günâhlardan pişman olup da inlemeye, sızlanmaya başlayınca, suçluların iniltisinden arş titrer.

24035Hem de annenin, çocuğunun üstüne titremesi gibi titrer, onları ellerinden tutar, yukarlara doğru, göklere doğru çeker.

24036Çeker de onlara der ki: “Allah sizi aldanmaktan korudu, işte lûtuf ve ihsan bahçeleri şurada, işte gafur ve rahim olan bütün günâhları örten Rabbinizin huzuru burada.”

24037Bundan böyle size ebedî ve bitmez tükenmez rızıkla, azık Allah havasından gelir. Damdan, oluktan değil.

24038Çünkü deniz gayrete geldi de bütün vasıtaları kaldırdı, attı. Susuz da, balık gibi, eldeki su kabını terk etti.

Şehzadelerin babaları ile vedalaştıktan sonra, babalarının idaresi altında olan yurtlarını dolaşmağa çıkmaları, pâdişahın onlara ayrılırken yine aynı vasiyette bulunması

24039Her üç çocuk da, babalarının idaresi altındaki yurtlarını görmek, şehirlerini gezmek için yolculuğa hazırlandılar.

24040İyi idare edilip edilmediğini görmek, geçim işlerini, ekonomik durumu düzene koymak için memleketin şehirlerini kalelerini gezeceklerdi.

24041Pâdişahın elini öptüler, “Allah’a ısmarladık” dediler. Emrine uyulur, itaat edilir kıymetli bir hükümdar olan babaları onlara dedi ki:

24042“Gönlünüz nereyi görmek isterse oraya gidin. Allah’ın emanında olarak, O’na güvenerek, korkmadan, neşe ile ellerinizi, kollarınızı sallaya sallaya dolaşın.

24043Yalnız “Hüşrüba «Akıl kapan» adlı kaleye girmeyin, çünkü o kale keder kalesidir. Bela kalesidir. O kale tehlikelerle doludur.

24044Allah hakkı için, Allah hakkı için, o Zatüssuvar «resimli» kalesinden uzak durun, tehlikeden korkun.

24045O kalenin yüzü, arkası, burçları, tavanı, döşemesi hep güzel resimlerle süslenmiştir.”

24046Zeliha’nın odası da resimlerle dolu idi. Yusuf’un seyretmesi için odasını o da resimlerle süslemişti.

24047Çünkü Yusuf, onun bulunduğu yere bakmadığından, Zeliha da hileye başvurmuş. Odayı kendi resimleri ile doldurmuştu.

24048Böylece o, güzel yüzlünün, nereye bakarsa elinde olmadan, kendini görmesini sağlamıştı.

24049Cenâb-ı Hak da, gözleri marifet nuru ile aydın olanlara, bu dünya evinin altı yönünü, kendi âyetlerinin mazharı kıldı da, onlar nereye bakarlarsa Hakk’ı görürler.

24050Gözleri aydın olanların, hangi hayvana, hangi bitkiye bakarlarsa baksınlar, Rabbin güzelliğinin bahçelerinden mânevî gıdalar almalarını diledi.

24051Bundan dolayı da, Hak âşıklarına: “Nereye dönerseniz dönün orada onun yüzü, onun sıfatı vardır.”104 dedi.

24052Susar da bir bardaktan su içerseniz suyun içinde de Hakk’ı görürsünüz.

24053Fakat, Hak aşığı olmayan kişi, suyun içinde kendisini, kendi sûretini görür.

24054Aşkın varlığı, Hakk’ta fani olursa, acaba âşık, suda kimi görür.

24055Ay, nasıl suya akseder, suda görünürse, âşıklar da güzellerin yüzlerinde, Hakk’ın güzelliğini görürler.

24056Hakk’ın kendi güzelliğini kıskanması, kendisinden başkasını göstermemesi, âşıklara, kendini candan seven sadıklara karşıdır. Yoksa O’nun kıskançlığı, insan şeklindeki şeytanlara, hayvanlara karşı değildir.

24057Eğer şeytan da Hak aşığı olursa, zafere kavuşur, şeytanlığı ölür, Cebrail kesilir.

24058Burada, “Şeytan Müslüman oldu” sırrı ortaya çıktı. Bir Yezid, “Onun ihsanıyla” Bayezid oldu.

24059Ey dostlar, bu sözün sonu yoktur. Aklınızı başınıza alın da o kaleye yanaşmayın, o kaledeki resimlere bakmayın.

24060Kendinize gelin de, istekleriniz, hevesleriniz yolunuzu kesmesin. Sonra kötülüğe düşer, ebedî olarak kurtulamazsınız.

24061Tehlikeden sakınmak farzdır. Benim bu garazsız sözümü dinleyin.

24062Kurtuluş yolunu aramada zekâ işe yarar. Bela tuzağından uzak durmak, sakınmak gerekir.

24063Babaları, onlara bu sözleri söylemeseydi, o kaleden sakınmalarını emretmeseydi,

24064O kale, hayâllerine bile gelmeyecekti. Gönülleri o tarafa meyletmeyecekti.

24065Çünkü o kale tanınmış bir kale değildi, ücra bir yerde idi. Kalelerden, yollardan da uzakta idi.

24066Babalarının “Sakın o kaleye gitmeyin” sözleri, onları gitmek, görmek hevesine düşürdü, o hayâle sürükledi.

24067Bu menediliş, onlarda kaleyi görmek hevesini arttırdı. Oranın sırrını aramak, bilmek gerek diye düşündüler.

24068Menedilen şeyi yapmayan kimdir? Çünkü insan, menedildiği şeye, haristir, onun üstüne düşer.

24069Bir şeyi yapma emri, Allah’tan korkanları, çekinenleri o şeyin üstüne düşürmez. Ancak kendi hevâ ve hevesine uyanları zevklerine düşkün olanları düşürür.

24070İşte, bu “yapma emrinden” birçok kişiler azmada, yollarını şaşırmada, birçok kalbi uyanık kişiler de doğru yolu bulmada, hidayete ermededir.

24071Alışkan güvercin, kuş avcılarının kuşları ürkütmek için çaldıkları kamış düdükten hiç kaçar mı, hiç ürker havalanır mı? O kamış düdükten ancak yabancı güvercinler, ürker, kaçar.

24072Şehzadeler de “Hizmetlerde bulunuruz, emrettiğin gibi hareket ederiz, baş üstüne.

24073Buyruğundan dışarı çıkmayız. Senin lûtuf ve ihsanından gaflet etmek, küfürdür” dediler.

24074Fakat kendilerine çok güvendikleri için “inşallah” demeyi unuttular. Cenâb-ı Hakk’ı tesbih etmediler.

24075“İnşallah” demek, bu sözde gizli olan ihtiyata, tedbire sarılmak Mesnevî’nin başlangıcında söylenmişti.

24076Bu zaten kitap olsa hepsi de bir babtan, bir konudan başka bir şey değil, yüz tarafta da bir tek mihraba dönülür.

24077Bu yolların hepsi bir eve çıkar, bir gayeye varır. Bu binlerce başak bir tek tohumdan meydana gelmiştir.

24078Yüz binlerce, çeşit çeşit yiyecek şeyin hepsinin de doyurma bakımından işi birdir.

24079Bu çeşit çeşit yiyecekten herhangi birisini yedin iyice doydun mu? Sanki elli yemekten yemiş gibi olursun. Elli yemekten de gönlün soğur, iştihan kalmaz.

24080Sen aç iken, şaşı idin gözün de açtı. Yüz binlerce yemekle doyacağını sanıyordun. Âdeta bir yemeği, yüz binlerce yemek olarak görmüştün.

24081Mesnevî’nin birinci cildinde hikâyesi geçen cariyenin hastalığını hekimlerin anlayışta, teşhiste hataya düştüklerini söylemiştik.

24082O hekimler, yularsız atlara benziyorlardı. Üstündeki biniciden haberleri bile yoktu.

24083Ağızları gemden, yara bere içinde idi. Tırnakları yol yürümekten çatlamış, kırılmış, yaralanmıştı.

24084Haberleri olmadığı için, “Üstümüzde ustalıklar, hünerler gösteren çevik bir binici var” demiyorlardı.

24085“Perişanlığımız, ağzımızın, damağımızın yara olması şu gemden değil, ancak gemi tutan, kısan, bizi sürüp götüren sevgili binicidendir.

24086Gül devşirmek için bahçelere gittik amma, bize gül görünen meğer dikenmiş.”

24087Onların hiçbiri, akıl edip de “Boynumuzu kim tekmeliyor?” demedi.

24088Gerçeği göremeyen hekimler, sebebe o kadar kul olmuşlar, Cenâb-ı Hakk’ın düzenini, tertibini anlayamamışlar, perde ardında kalmışlardır ki.

24089Bir ahıra öküz bağlasan, öküzün yerinde de eşeği bağlı bulsan,

24090Uykuya dalmış gibi bilmemezlikten gelmek, eşekliktir. Çünkü “bu işi gizlice kim yaptı?” diye hiç aramıyorsun, düşünmüyorsun bile.

24091“Öküzün yerine eşeği bağlayan kim? Bu işi yapan ortada yok, meydanda değil, yoksa gökten mi birisi indi, yapdı?” demiyorsun.

24092Sen oku dosdoğru sağ tarafa attın, fakat okunun, sağa değil sola doğru gittiğini gördün.

24093Bir ceylanı avlamak için atını koşturdun, fakat sen, bir domuza av oldun.

24094Bir kâr elde etmek için, alış verişe atıldın, kazanç peşinde koştun, kâr etmek şöyle dursun, sen hürriyetini de kaybettin, hapse düştün.

24095Başkalarına kuyu kazdın, kazdığın kuyuya sen kendin düştün.

24096Sebepler peşinde koştun amma, Allah seni muradına erdirmedi. Şu halde, neden sebepler hakkında kötü bir zanna kapılmadın?

24097Demek ki biri, bir kazanç yüzünden hakan olmuş, her türlü maddî imkânlara kavuşmuş, diğeri aynı kazanç peşinde koşarken, her şeyi kaybetmiş, çırılçıplak kalmış.

24098Birisi bir kadınla evlenmiş, Karun gibi zengin olmuş, birisi de kadın alma yüzünden borçlara girmiş.

24099Demek ki sebep, eşeğin kuyruğu gibi oynar, döner, durur. Sebebe pek dayanmasan daha iyi edersin.

24100Bir sebebe el atsan bile ona pek güvenmemelisin. Çünkü altında nice afetler gizlidir.

24101İşte bu tedbir, bu ihtiyat, bu çekinme “Allah izin verirse”105 demenin sırrıdır. Çünkü bu kaza ve kader, insana eşeği keçi gösterir.

24102İnsan, maddeten güçlü kuvvetli de olsa kaza ve kader onun gözünü bağlayınca, şaşı olur da eşek, gözüne keçi görünür.

24103Bir şeyi insana olduğundan başka gösteren Hak olunca, gönülleri, düşünceleri değiştiren kimdir?

24104Sen gaflete düşer de, kapıyı lâtif bir ev gibi görürsün, tuzağı da güzel bir yem sanırsın.

24105Bu şüphecilik değildir, bu Hakk’ın değiştirmesidir. Böylece Cenâb-ı Hakk, hakikatlerin nerede olduğunu gösterir.

24106Hakikatleri inkâr eden kişi, tamamıyla bir hayâle kapılmıştır, hayâl peşinde koşmaktadır.

24107Fakat o demez ki her şeyi hayâl sanan da bir hayâl olabilir mi: Gözünü ovuştur da öyle bak.106

Şehzadelerin “İnsan, neden menedilirse ona haristir” hükmüne uyup, biz kendi kulluğumuzu gösterdik ama senin kötü huyun kul almayı bilmiyor ki, o gitmeyin denilen kaleye gitmeleri, babalarının bütün vasiyetlerini, bütün öğütlerini ayaklarının altına almaları, nihayet belâ kuyusuna düşmeleri, nefsi levvamenin, onlara “Size bir korkutucu gelmedi mi?” sözüne karşılık ağlaya ağlaya ve pişmanlıkla “Geldi. Duysaydık, dinleseydik yahut aklımız olsaydı cehennemlikler arasına girmezdik”107 diye cevap vermeleri

24108Bu sözün sonu yoktur, şehzadeler kaleye gitmek için yola düştüler.

24109Hazreti Âdem’le Havva validemiz gibi meyvesini yemeyin denen ağaca doğru yürüdüler. İhlâs sahibi kişilerin bulunduğu yerden çıktılar, uzaklaştılar da söz dinlemeyen, nasihat kabul etmeyenler arasına katıldılar.

24110Babalarının, gitmeyin demesinden, görmek istekleri büsbütün arttı, oraya doğru yüz tuttular, yöneldiler.

24111O kıymetli pâdişahın sözünün aksine, sabırlarını yakıp yandıran Hüşrüba kalesine yürüdüler.

24112Onlara öğüt veren, içten sessizce nasihatlerde bulunan akıllarını inadına, aydınlığı, gün ışığını bıraktılar da, hislerinin karanlık gecesine daldılar.

24113Resimlerle süslü olan o hoş, Zatüssuver kalesinin karaya ve deniz açılan beşer kapısı vardı.

24114Kalenin beş kapısı, duygularımız gibi dış âleme, maddî âleme, renk ve koku âlemine açılmıştı. Beş kapısı da, iç duygularımız gibi mânâ âlemine açılmış, gizli şeyleri, ilâhî sırları arıyordu.

24115Şehzadeler, kaleye girince, orada bulunan binlerce resmi, binlerce süsü, binlerce sûreti seyre daldılar. Yer yer dolaştılar, kararsız bir hale geldiler.

24116Duvarlarda gördükleri güzel sûretlerin, onlara verdiği mânevî sarhoşluk, âdeta onları put yontar ve puta tapar bir hale sokmuştu.

24117Sûret kadehlerinden geç, onlara kapılma. Şarap kadehtedir ama kendisi kadeh değildir, kadehten meydana gelmemiştir.

24118Ağzını, sana mânâ şarabını verene aç, şarap geldikçe kadeh eksik olmaz.

24119Ey Âdem, gönül bağışlayan mânâ benim, beni ara, beni bul, buğdayın kabuğuna, şekline, cinsine bakma, bırak onları.

24120Ey akıllı kişi, kum, Halil’e un olduktan sonra, bil ki buğdayın hiçbir değeri yoktur.

24121Duman, nasıl ateşten doğmuşsa, sûret de sûreti olmayandan varlık sahasına çıkar.

24122Bu sûret âleminin en az ayıbı şudur: Devamlı olarak onu görürsen sana melal gelir, ondan usanırsın, bıkarsın.

24123Sûretsizlik de sana, sadece bir hayranlık verir. Yüzlerce çeşit alet, aletsizlikten doğmuştur.

24124Cenâb-ı Hakk, elsiz olarak nice hünerli eller dokur ve şaşırtıcı eserler meydana getirir. O canların canı, insan sûretini yaratır, durur.

24125Nitekim vuslattan da, hicrandan da, gönülde çeşit çeşit hayâller dokunur.

24126Fakat bu eseri meydana getiren, hiç esere benzer mi? Bağırma, feryad etme de hiç zarara benzer mi?

24127Ağlayışın, feryad edişin bir sebebi bir sûreti vardır. Zararın ise sûreti yoktur. Zarar ederse insan elini ısırır, hâlbuki zararın eli yoktur.

24128Ey delil isteyen kişi, bu misal uygun bir misal değil. Ama anlayışı kıt olana ancak bunu bulabildim.

24129Sûretten münezzeh olan Hakk’ın sanatı, bir sûret eker, ten o sûretten duygularla, meleklerle biter belirir.

24130Kendi isteğine, takdirine göre nasıl ekti ise, bedende iyi kötü o biter.

24131Hakk’ın ektiği, nimet sûreti ise insan şükredici olur. Mühlet sûreti ise sabredici olur.

24132Merhamet sûreti ekti ise, insan büyür, yükselir. Yaralama sûreti ise ağlar, inler.

24133Şehir sûreti ise, köyünde duramaz. Yolculuğa çıkar. Ok sûreti ise ona kalkan tutar.

24134Hakk’ın ektiği güzeller sûretinden görünürse, zevk eder, neşelenir. Gayb sûretinden görünürse, halveti sever, ibadete düşer.

24135İhtiyacı sûreti, insanı çalışıp çabalamaya, kazanmaya zorlar. Güçlü kuvvetli oluşu kişiyi onun bunun malını gasbetmeye, çalıp çırpmaya atar.

24136İnsanı, uğraşmaya didinmeye sevk eden, çeşit çeşit renk renk hayâller, hadsiz hesapsızdır.

24137Sonsuz gidişler, sonsuz hüner ve sanatlar, hep düşünceler sûretinin gölgesidir.

24138Mutlu insanlar, damın kenarına oturmuşlar, her biri yere düşen gölgesini seyrediyor.

24139Sağlam damın üstünde oturanlar, düşüncelerimizin şekilleri, sûretleridir. Onların yaptıkları işler, hareketler de gölgeler gibi aşağıda görünür.

24140Yapılan işler, hareketler gölgeler halinde yerde görünür, düşünce ise gizlidir. Ama tesir ve vuslat bakımından aralarında fark yoktur, ikisi de birdir.

24141Bir ziyafette, bir kadehten içilen içkinin sûretlerinin neticesi insanın kendinden geçmesi, aklının başından gitmesidir.

24142Erkek ile kadının sevişmeleri ve birleşmeleri sûretinin kaidesi, birleşme vaktinde duyulan zevk ve kendinden geçiştir.

24143Hakk’ın nimeti olan ekmekle tuzun sûretinin faidesi, sûreti olmayan, insanda görünmeyen bedenî güç ve kuvvettir.

24144Savaşta, kılıç ile kalkanın sûreti de, sûretsiz bir fayda meydana getirir ki, o da zaferdir.

24145Ders okunan yer ve orada öğrenilen çeşitli dersler ve öğrenmek için kullanılan çeşitli vasıtaların sûretleri, bilgide birleşir. Böylece öğrenmek için kullanılan çeşitli usüller, vasıtalar ortadan kalkar.

24146Bütün bu görünen sûretler, bütün bu varlıklar, sûretsiz olan ve kendini gizleyen üstün bir varlığın kulu iken, neden nimet sahibini inkâr ediyorsun?

24147Bütün bu varlıklar, bütün bu sûretler, sûretsiz olan bir yaratıcı tarafından yaratılırlarken neden kendilerini yaratana karşı nankörlük ediyorlar, onu inkâra kalkıyorlar?

24148İşin şaşılacak tarafı şu ki, onu inkâr eden de yine ondan meydana geliyor, bu iş de onun aksinden başka bir şey değil.

24149Bir yapının duvarlarını, tavanlarının sûretlerini ve her yanını, onu yapan mimarın düşüncesinin gölgesi olarak bil.

24150Mimar, binayı yapmayı tasarladığı zaman taş, tahta, kerpiç, meydanda yoktu. Amma, bu hep böyledir.

24151Faili mutlak olan, dilediği gibi eser yaratan Hakk, sûretsizdir. Sûret, onun kudretli elindeki bir alete benzer.

24152Zaman, zaman o sûretten münezzeh olan yüce varlık, yokluk gizliliğinden, kerem eder de sûretlere yüz gösterir.

24153Böylece de o, her sûretin, kemal, güzellik, kudret, kuvvet bakımından ondan yardım elde etmesini sağlar.

24154Derken, o sûretten münezzeh olan varlık, yüzünü gizleyince, görünmez olunca, onu görmeye gayret sarfedenler, sûretler, dilenmek için yine renk, koku âlemine, yine sebepler âlemine başvururlar.

24155Bir sûret, başka bir sûretten kemal dilerse, yücelik dilerse bu, yol şaşırmanın, sapıklığın ta kendisidir.

24156Şu halde, ey değersiz kişi, neden ihtiyacını senin gibi olan bir ihtiyaç sahibine arz edersin? Hakk’ı bırakır da kuldan yardım istersin?

24157Mademki sûretler kuldur. Artık, Cenâb-ı Hakk’a sûret deme, onu sûret sanma, bir şeye benzetmeye de kalkışma.

24158Yalvar yakar kendini yok etmeye çalış, çünkü düşünceden, sûretlerden başka bir şey meydana gelmez.

24159Sûretten başka bir şey seni geliştirmiyorsa, seni memnun etmiyorsa, sen de, benliğinden kurtularak, sensiz olarak bir sûret bul. Bu ruhanî sûret elbette senin için daha iyidir, daha hayırlıdır.

24160Bir şehre gidersen, gittiğin gördüğün o şehir, şehrin sûretidir dış yüzüdür. Ey yolcu, seni o şehre çekip götüren, sûreti olmayan görme zevkidir, yeni bir şehri tanıma merakıdır.

24161O gittiğin şehirden duyduğun gezme zevkiyle, mânâ bakımından, hoş bir âleme, mekânsızlık âlemine gidersin. Çünkü “zevk” hoşluk, mekândan ve zamandan ayrıdır.

24162Bir dostu görmeye gidersen, bu gidişin onun sûretini, dış yüzünü görmek için değildir. Onun görünüşünün sevgi ve şefkatle sana yakınlık göstermesindendir.

24163Aslında sen dostunu görmeye gitmedin, mânâ bakımından yine sûretsizlik âlemine, sonsuzluk âlemine gittin. Fakat senin bu gayeden, bu maksattan haberin bile olmadı. Çünkü sen gaflettesin.

24164Şu halde, hakikatte herkesin aradığı, yöneldiği sevdiği Hakk’tır. Fakat yollar çeşit çeşit, herkesin zevkine göre ayrı.

24165Fakat insanlardan bazıları yüzlerini kuyruğa çevirmiştir. Her ne kadar, baş asıl ise de, onlar başı kaybetmişlerdir.

24166Baş, bu sapıklar tarafından kaybedilmiştir. Bu sebeple kuyruk, onlara başlık etmekte, emirler vermektedir.

24167Böylece birisi, bu yardımı, bu gücü baştan elde eder. Öteki de kuyruktan. Bir başkaları ise, başı da kaybetmişlerdir, kuyruğu da.

24168Her şey kaybedilince, her şey bulunur. Her şeyi kaybetme yoluna düşülürse, Külle doğru gidilir, ulaşılır.

Şehzadelerin Zatüssuvar kalesindeki köşkte Çin pâdişahının kızının resmini görmeleri üçünün de kendinden geçmesi, ona âşık olması. “Bu kimin resmi?” diye arayıp sormaları

24169Bu sözün sonu yoktur, şehzadeler, orada pek güzel, pek alımlı bir resim gördüler.

24170Onlar elbette resimde gördüklerinden daha güzel kızlar görmüşlerdi fakat bu resim, onları, aşk deryasının derinliklerine daldırdı.

24171Sanki onlara, Çin pâdişahının kızının resmi kâsesinden afyon sunuldu. Kâseler görünür de afyon görünmez.

24172Huşrüba kalesi, yapacağını yaptı, her üçünü de bela kapısına attı.

24173Bakış oku, yaysız olarak uçtu geldi, gönle saplandı. Ey aman bilmez, aman, elaman.

24174Taştan yontulmuş heykel, yüzyılları yaktı, yandırdı. Dinlerine de ateş saldı, gönüllerine de.

24175Yüzyılları yakan, dinlere, gönüllere ateş salan, canlı olsaydı neler yapmazdı? Onun fitnesi her an bir başka çeşittir.

24176Güzel kızın resminin sevdası, şehzadelerin gönüllerine birer mızrak gibi saplandı.

24177Her biri, bulut gibi gözyaşı döküyordu. Ellerini ısırıyorlar, yazıklar olsun diyorlardı.

24178“Biz, şimdi gördük, anladık, pâdişah ise önceden görmüş, o eşsiz insan, bize tehlikeyi haber verdi, yeminler etti.”

24179Peygamberlerin, bize, işin sonunu, önceden haber verdikleri için üstümüzde çok haklan vardı.

24180Ektiğin tohumdan, dikenden başka bir şey çıkmaz. Yalnız dünya için çalışır, dünya için yaşarsan, ötelere yol bulamazsın.

24181Tohumu benden al ki mahsul versin. Benim kanadımla uç ki, ötelere yol bulasın.

24182Sen, onun olmamasına imkan bulunmadığına, onun mutlaka var olduğunu bilmezsin ama, sonunda, gerçekten de varmış dersin.

24183O, sensin, ama şu senin malın olan sen değil. Çünkü bu senlik, sonunda senden ayrılacak, çıkıp gidecektir.

24184Sonraki senliğin, seni uyandırıp seni geldiğin yere kavuşturmak, gerçek varlığa ulaştırmak için sana gelmiştir.

24185Sende, senden başka bir sen gizli. Ne olduğunu anlayan, gerçek varlığını görebilen kişiye kul olayım.

24186Gencin aynada gördüğünü ihtiyar, ondan önce kerpiçte görür.

24187“Pâdişahın buyruğundan dışarı çıktık, babamızın lûtuflarına, inayetlerine karşılık nankörlük ettik.

24188Onun sözünü hafiften aldık, o değerli nasihatlere, o paha biçilmez lûtuflara, inayetlere önem vermedik.

24189İşte buracıkta hepimiz de, bir çıkmaza girdik, bir belâya düştük, savaşa girmediğimiz halde, yaralandık, öldük.

24190Verem hastalığına tutulmuş kişi gibi biz de kendimizi sağlam sandık, hür zannettik.

24191Kendi aklımıza, hünerimize güvendik de bu bela bize gelip çattı.

24192Fakat gizli illet şimdi meydana çıktı, bağlandık ve belaya av olduktan sonra hastalık kendini gösterdi.”

24193Rehberin gölgesi, Hakk’ı zikretmekten iyidir. Bir kanaat, yüzlerce tabak yemekten hayırlıdır.

24194Gören göz, üç yüz asâdan daha iyidir. Çünkü taşla, gevheri göz ayırt eder.

24195Üzüntüler, dertler içinde çırpınarak acaba dünyada bu resim kimin resmi diye araştırmaya giriştiler.

24196Birçok araştırmadan sonra, nihayet bir gün gönül gözü açık bir şeyh yolda o sırrı açıkladı.

24197O, bu sırrı, söyleme yolu ile, işitme yolu ile değil, aklına gelen ilham yolu ile buldu. Sırlar, o şeyhin gözünün önünde apaçıktı.

24198Şeyh dedi ki: “Bu Ülker yıldızının bile kıskandığı, haset ettiği bir kızın, Çin pâdişahının kızının resmidir.

24199O, can gibi, ana rahmindeki çocuk gibi gizlidir. O, babasının sarayında perdeler ardındadır.

24200Onun yanına ne erkek çıkabilir, ne de kadın. Pâdişah onu, fitnelerden saklamıştır.

24201Pâdişah, onu o kadar kıskanır ki, onun adını bile andırmaz, damının üstünde kuş bile uçurmaz.”

24202Yazıklar olsun, böyle bir sevdaya düşen gönüle. Hiç kimsenin başına böyle bir sevda gelmesin.

24203Bilgisizlik tohumunu eken, o nasihatleri ehemmiyetsiz ve lüzumsuz gören kişiye bu layıktır.

24204O, kendi tedbirine güvendi de ben, işimi kendi aklımla başarırım diye düşündü.

24205Hâlbuki o inayetin, o yardımın bir zerresi bile aklın tedbiriyle elde edilecek üç yüz ihtiyatla hareketten, sakınmadan daha iyidir.

24206Mirim, efendim, kendi hileni bırak, Hakk’ın inayetine doğru yürü, oraya var, orada öl.

24207Hakk’ın lûtfuna, inayetine, sayılı hilelerle ulaşılmaz. Sen, ölmedikçe bu hilelerden sana fayda yoktur.

Buhara’da bir Sadr-ı Cihan vardı. Hangi dilenci, ağız açıp bir şey isterse onun umumi ihsanından hiçbir şey elde edemezdi. Bir yoksul âlim, bunu unuttu, hırsının çokluğundan ve acelesinden alay geçerken bir şey istedi. Sadr-ı Cihan, yüzünü çevirdi. Yoksul, her gün yeni bir hileye başvurur, kendini bazan kadın şekline sokar, çarşaf giyer, bazan kör gösterir, yüzünü, gözünü bağlardı. Fakat pâdişah, anlayışıyla onu derhal tanırdı.

24208Buhara’da, o ulu zatın huyu, isteyenlere karşı iyi muamele etmekti.

24209Akşam oluncaya kadar sayısız ihsanlarda bulunur, cömertliğinden altınlar saçardı.

24210Altınları, kâğıtlara sarar da öyle verirdi. O sağ oldukça hep böyle ihsanlarda bulunurdu.

24211O, Cenâb-ı Hakk’ın lütfettiği ışığı, insanlara dağıtan güneş gibi idi, yaprak, tertemiz aya benzerdi.

24212Toprağa altın bağışlayan kimdir? Güneş.... Altın, onun yüzünden meydandadır. Define de harabededir.

24213Hiçbir yoksul, ümitsizliğe düşmesin diye, her sabah, o da, bir grup insana ihsanlarda bulunurdu.

24214Bir gün dertlilere, muzdariplere verirdi, öbür gün dul kadınlara lûtuflarda bulunurdu.

24215Başka bir gün, yoksulluğa düşmüş Alevilere, bilgi ile uğraşan yoksul fakihlere ihsan ederdi.

24216Bir başka gün halkın iş bulamayan, boşta gezenlerine, bir başka gün de borca girenlere lûtuflarda bulunurdu.

24217Yalnız, onun bir şartı vardı: kimse ağzını açıp dili ile ondan bir şey istemeyecekti.

24218Geçeceği yol boyunca, yoksul düşmüş kişiler, duvar gibi dizilirler, sessizce beklerlerdi.

24219Kim ağız açar da bir şey isterse, ondan bir habbe bile alamazdı.

24220Yasası, “Sizden kim susarsa kurtuldu” sözü idi. Onun kesesi de, sofrası da susanların, ondan ağızla bir şey istemeyenlerin idi.

24221Nasıl oldu ise, bir gün ihtiyarın biri: “Açlıktan kurtulamıyorum, bana zekât ver” dedi.

24222İhtiyarı dilenmekten menettiler ama susturamadılar. O durmadan söylüyor, isteklerini tekrar ediyordu. Halk da, ihtiyardaki bu dilenme inadına şaştı kaldı.

24223Sadr-ı Cihan, dayanamadı, “Baba” dedi, “Sen utanmaz, hayâsız bir ihtiyarsın.” İhtiyar “Sen, benden daha da utanmazsın”, diye cevap verdi.

24224“Bu dünyayı yedin yuttun doymadın, aç gözlülüğünden öteki dünyayı da elde etmeye uğraşıyorsun.”

24225Sadr-ı Cihan, bu sözü duyunca güldü. Ona çok şeyler verdi. İhtiyar da bağışlanan, o pek çok malı yalnız başına aldı, götürdü.

24226Bu ihtiyardan başka, ağızla hiçbir isteyen çıkmadı ki ondan para alsın, bağış elde etsin.

24227Sıra fakihlere, din âlimlerine gelince, bir fakih, ansızın hırsından feryad etti.

24228Ağladı, sızladı, yalvardı, yakardı. Fakat çaresi olmadı. Her ne çeşit söz söyledi ise, dil döktü ise fayda etmedi.

24229Ertesi gün, ayağını bağladı, sakatmış gibi, sakatlar arasına karıştı.

24230Bacağına, sağından, solundan tahta parçaları bağladı. Ayağı kırık, yürüyemez bir halde olduğu sanılsın istedi.

24231Sadr-ı Cihan, onu gördü tanıdı. Hiçbir şey vermedi. Daha ertesi gün, yüzünü bir kilim parçası ile örttü.

24232O zengin adam, onu yine tanıdı. Söz söyleme suçu yüzünden ona acımadı, ona yine hiçbir şey vermedi.

24233Yüz çeşit hileye başvurdu. Fakat fayda olmadı, ne yapacağını şaşırdı, aciz kaldı, bu defada kadınlar gibi çarşafa büründü.

24234Gitti, yoksul dul kadınların arasına girdi, oturdu, başını önüne eğdi, tanınmasın diye ellerini gizledi.

24235Sadr-ı Cihan, yine onu tanıdı, hiçbir sadaka vermedi. Adamın bu çaresizliğinden, bu mahrumiyetinden yüreği yandı.

24236O bir kefen satıcıya gitti. Ona dedi ki: “Sabahın erken saatinde beni bir kilime sar, yol üstüne bırak.

24237Hiç ağzını açma, kimseye bir şey söyleme. Otur, Sadr-ı Cihan’ın oradan geçmesini bekle.

24238Belki görür de, beni ölü sanır, kefen parası diye altın atar.

24239Ne verirse, yarısını sana veririm” dedi. Kefenci de para bekleyen bir fakirdi. Dediği gibi yaptı.

24240Adamı bir kilime sardı, yolun üstüne bıraktı. Düşündüğü gibi oldu. Sadr-ı Cihan’ın yolu, oraya düştü.

24241Sadr-ı Cihan, kilimin üstüne bir miktar altın attı. Hoca para hırsıyla acele kilimden elini çıkardı.

24242O aceleci adam, kefencinin o paraları almasına, verilen altınları gizlemesine meydan bırakmadı.

24243Ölü, kilimin altından elini çıkarıp paraları aldıktan sonra başını çıkardı.

24244Sadr-ı Cihan’a dedi ki: “Ey bana kerem kapılarını kapayan, gördün ya senin vermediklerini nasıl aldım.”

24245Sadr-ı Cihan, “ey inatçı kişi dedi. Aldın, aldın amma ölmedikçe, benim kapımdan hiçbir şey elde edemedin.”

24246İşte, “Ölmeden önce ölün” sırrı budur. Çünkü ancak ölümden sonra ganimetler elde edilir.

24247Ey hileci kişi, Allah’a karşı, ölümden başka bir şey işe yaramaz.

24248Bir lûtuf görmek, bir inayete mazhar olmak, yüzlerce çeşit çalışıp çabalamadan iyidir. Çünkü çalışıp çabalamanın yüz çeşit fesada uğramasından korkulur.

24249O lûtuf, o inayet, ölüme bağlıdır. Bu yolu ermiş kişiler denemişlerdir.

24250Hakk’ın inayeti olmadan ölüm bile gelemez. Sen sen ol da inayete sığınmadan hiçbir yerde durma.

24251İnayet, bu kocamış yılana karşı zümrüttür. Yılan, zümrüdü görmedikçe hiç kör olur mu?

İki kardeş vardı. Biri köseydi. Diğeri tüyleri henüz yeni terlemeye başlamış bir genç. Bir bekâr odasında kaldıklarında genç çocuk mak’adı altına kerpiçlerden bir yığın yaptı. Fakat bekârlardan birisi ona kötülük kastiyle yavaşça yürüyerek kerpiçleri hileyle kaldırmağa başladı. Çocuk uyanarak “Bu kerpiçleri nereye götürüyorsun ve niçin kaldırıyorsun?” deyince, bekârın da “Sen bu kerpiçleri niçin koydun?” diye sormasıyla biçare çocuğun “Düşman hilesinden emin olmak için koydum” demesi

24252Bıyığı, sakalı çıkmamış bir delikanlı ile bir kösenin yolu, bir toplantıya uğradı. Bu toplantı kendi şehirlerinde idi.

24253Söze sohbete daldılar. O seçilmiş kişilerin yanında gündüz, geçti gitti. Akşam oldu, hatta gecenin de üçte biri geçti.

24254Bulundukları yer, bekârların odası idi. O iki kişi gecenin hayli ilerlemiş vaktinde evlerine gitmediler, bekçinin korkusundan orada kaldılar.

24255Kösenin çenesinde dört tek sakal vardı, fakat yüzü ayın on dördü gibi parlak ve güzeldi.

24256Bıyığı, sakalı terlememiş genç çirkindi, yatarken arka tarafına yirmi tane kerpiç yığdı.

24257Orada kalanların arasında bir ahlaksız vardı. O kötü niyetli adam, herkesin uyuduğu bir zamanda, kalktı gencin arka tarafına yığdığı kerpiçleri başka tarafa taşıdı.

24258Elini, delikanlıya sürünce, delikanlı uyanıp sıçradı. “Hey” dedi, “Kimsin, sen ey köpeğe tapan.

24259O kerpiçleri neden benim arkamdan alıyorsun?” Adam, “Peki” dedi, “Sen neden o kerpiçleri oraya yığdın?”

24260Delikanlı, “Ben hasta, zayıf bir çocuk gibiyim” dedi. “Burada yatarken ihtiyatla hareket ettim.”

24261Adam, “Hasta isen, eğer hararetin varsa, neden hastahaneye gitmedin?” dedi.

24262“Neden, şefkatli, merhametli bir hekime başvurmadın? Gitseydin, hastalıktan kurtulurdun.”

24263Delikanlı dedi ki, “Nereye gideceğimi bilemiyorum. Nereye gitsem orada imtihan ediliyorum ki başıma bir dert, bir bela çıkıyor.

24264Senin gibi bir zındık, bir pis, bir dinsiz, canavar gibi önüme dikiliyor.

24265En iyi, en güvenilir bir yer olan tekkede bile, bir an olsun eman bulamadım.

24266Bir avuç bulgur çorbası ile karınlarını doyuran dervişler, gözlerinden erlik suyu akarak, elleri ile önlerini sıkarak bana yüz tutarlar.

24267Namuslu oldun mu, gizli gizli göz ucu ile süzerler, elleri ile önlerini okşarlar.

24268Tekke böyle olunca, halkın pazarı nasıl olur? Eşek sürüsü, ham kişilerin divanı nicedir?

24269Eşek nerede, namus, takva nerede? Eşek Hakk’tan korkmayı, çekinmeyi, iyilik dilemeyi ne bilir?

24270Akıl, kadının da emniyette olmasını, adaletle muamelesini ister, erkeğin de. Fakat akıl nerede?

24271Erkeklerden kaçar, kadınların yanlarına gidersem, bu defa da Yusuf gibi fitnelere düşer, iftiralara uğrarım.

24272Yusuf kadın yüzünden zindana düştü, sıkıntılar çekti. O bile böyle olunca ben, elli kere darağacına çekilirim. Çünkü bende Yusuf’un iffet ve nezaheti yoktur.

24273Kadınlar, bilgisizliklerinden bana saldırırlar, onların erkekleri, canıma kasdederler.

24274Ne kadınlardan kurtulabilirim, ne erkeklerden... Ne yapayım, ne edeyim ki ben, ne bunlardanım, ne de onlardan.”

24275Bu sözleri söyledikten sonra rahat uyuyan köseye baktı da, “O” dedi, “O iki kıl yüzünden gamdan kurtulmuş.”

24276O kerpiçten de kurtulmuş, kerpiç kavgasından da, hatta senin gibi anasını satan çirkin bir adam azmanının saldırışından da.

24277Gösteriş için, çenedeki üç, dört kıl, arda yığılan otuz kerpiçten daha iyidir.”

24278Hakk’ın bir zerrecik inayeti, lûtfu, ihsanı, kıldıkları namazlarla, yaptıkları ibadetlere güvenen kişilerin binlerce çalışmalarından, gayretlerinden daha makbuldür.

24279Çünkü şeytan, ibadet kerpicini yerinden alır, götürür, iki yüz kerpiç olsa, yine kendine yol açar.

24280Dört tarafın da kerpiçle dolu olsa, onları sen koyduğun için değeri yoktur. Fakat çenede bulunan o iki üç kıl Hakk’ın bir lûtfudur, ihsanıdır.

24281Hakikatte o kılların her biri, bir dağdır. Onlar âdeta pâdişahlar pâdişahının iman fermanıdır.

24282Sen, bir kapıya yüz kilit vursan, bir sersem gelir, hepsini söker atar.

24283Ama şahne108 bir kapıyı kapatıp mumla mühürlese, pehlivanların bile o mühürden yürekleri oynar, ona yaklaşamazlar.

24284O iki üç kıl Hakk’ın inayet kılıdır. Dağa benzer. Yüzlerdeki nur gibi, kötülük yapmana, günâh işlemene engel olur.

24285Ey yaratılışı güzel kişi, etrafına kerpiç koymaktan vazgeç. Fakat çirkin ve iğrenç şeytandan da emir alarak yatma, uyuma...

24286Yürü, Hakk’ın kereminden, lûtfundan iki tane kıl elde et de, ondan sonra gam yeme, rahat uyu.

24287Âlimin uykusu, ibadetten iyidir. Bu âlim insan, bilgisi ile uyandıran, insana Hakk’ı sevdiren âlim olmalı.

24288Yüzme bilen bir kişinin kıpırdamadan duruşu, yüzme bilmeyen bir aceminin elle, ayakla çabalamasından iyidir.

24289Acemi elini, ayağını oynatır durur. Fakat boğulur, gider. Yüzmesini bilen kişi ise, direk gibi hiç oynamadan yüzer durur.

24290İlim, hududu, kıyısı olmayan bir denizdir, ilim arayan, ise, denize dalan bir dalgıçtır.

24291İlim denizine dalan dalgıcın, binlerce yıl ömrü olsa, yine de araştırmaya doymaz, onu sona erdiremez.

24292Hakk’ın elçisi hadisinde buyurmuştur ki: “İşte şu iki haris ki, bunlar hiç doymazlar.”

Hz. Muhammed Mustafa,[s.a.v.] “İki haris vardır ki hiç doymaz. Biri dünyayı dileyen, öbürü, bilgi isteğinde bulunan” dedi. Bu bilgi, dünya bilgisinden başka olmalı ki hadiste tekrarlama olmasın. Çünkü dünya bilgisi de dünyadır. Eğer buradaki bilgi, dünya bilgisi olursa hadiste “biri dünyayı dileyen, öbürü dünya isteğinde bulunan” diye tekrar olur, ayırma olmazdı.

24293“Dünyayı, dünyanın süslerini, gösterişlerini dileyenle, bilgi elde etmek isteyen” dendi.

24294Babacığım, bu ayırmaya dikkat edilirse buradaki bilginin dünya bilgisinden başka bir bilgi olduğu anlaşılır.

24295Dünyadan başkası ne olabilir? Âhiret, olur. Âhiret bilgide seni buracıktan ayırır, sana rehber olur, yol gösterir.

O üç şehzadenin, o vakayı düşünmeleri ve bir karara varmaya çalışmaları

24296Meftun ve dertli üç şehzade başbaşa verdiler... Her üçünün de zahmeti birdi, ızdırabı birdi, derdi birdi.

24297Her üçünün de düşüncesi birdi, sevdası birdi, her üçü de bir sıkıntıdan, bir illetten hasta idi.

24298Sessizlik içinde her üçü de aynı tehlikeye düşmüştü. Konuşurken de her üçü aynı delile dayanmada idi.

24299Bir zaman, hepsi de gözyaşı döktüler. Musibet sofrasının başında kan ağladılar.

24300Bir zaman her üçü de gönül ateşi ile yandılar, buhurdan gibi sıcak sıcak nefesler verdiler.

Büyük kardeşin ahvali

24301Onların en büyüğü: “Ey hayırlı kardeşler”, dedi. “Biz şehzade idik, biz başkalarına erkekçe nasihat vermez mi idik?

24302Adamlarımızdan biri, bize beladan, yoksulluktan, korkudan, zelzeleden şikâyet edince.

24303Başına gelen sıkıntıdan şikâyet etme, az ağla sabret, çünkü sabır, varlığın, sıkıntının anahtarıdır, derdik.

24304Bu sabır kilidi ne oldu? Acaba, sabır ortadan kalktı mı? O kanun bozuldu mu?

24305En buhranlı zamanlarda, karışıklıklarda, savaşlarda bile, ateş içindeki altın gibi gülmek gerek demez miydik?

24306Biz, savaşın kızıştığı, meydanın daraldığı zamanlarda askerlere, renginiz atmasın der idik.

24307Atların, insan kellelerinden başka basacak yer bulamadıkları zamanlarda,

24308Askerlerimizi hayhaylarla cesaretlendirir, onlara, kalır edici mızrak gibi düşmana saldırın derdik.

24309Bütün âleme sabredin derdik, çünkü sabır, gönlün ışığıdır, nurudur.

24310Şimdi savaşmak sırası bize geldi. Ne diye başımız dönüyor? Sersemleşiyoruz? Ne diye çirkin kadınlar gibi çarşafa bürünüyoruz?

24311Ey gönül, evvelce herkesi savaşa teşvik eder, onlara cesaret verirdin, şimdi de kendine cesaret ver ve kendinden utan.

24312Ey dil, herkese nasihat verirdin, şimdi sıra sana geldi. Neden sustun?

24313Ey akıl, nerede senin tatlı öğüdün? Şimdi sıra senin, o hayhuyun ne oldu?

24314Ey gönülden yüzlerce karışıklığı, üzüntüleri gideren, şimdi senin nöbetin, kuvvetini, kudretini göster, sakalını oynat.

24315Korkaklık eder de, şimdi sakalını oynatmazsan, bundan önce de, sakalına gülmüşsün demektir.

24316Başkalarına öğüt verme vaktinde, hay hay dersin. Kendin gama düşünce, kadınlar gibi vay demeye başlarsın.

24317Sen, vaktiyle, başkalarının derdine derman olurdun; dert, sana şimdi, misafir olarak geldi, neden susuyorsun?

24318Senin bütün işin gücün askere bağırıp çağırmak, onları savaşa teşvik etmekti. Sesin neden kısıldı, şimdi de bağırsana.

24319Elli yıldır dokuduğun kumaştan, şimdi kendine bir elbise yap da giy.

24320Senin sesinden dostların kulakları hoşlanırlardı. Şimdi elini çıkar da kendi kulağını çek, sesini kendi kulağına duyur.

24321Sen, daima baş idin, baş tacı idin. Emir sahibi idin. Aşağıya düşme, kendini kuyruk yapma. Gücünü, kuvvetini, itibarını kaybetme.

24322Şu yeryüzünde, iş yapmak sırası sana geldi. Kendine çekidüzen ver. Başkalarının düştüğü hataya düşme, hoş bir hale gel, neşelen.”

Bir pâdişahın, bir âlimi zorla meclise getirtip oturtması, sakinin âlime şarap vermesi ve kadehi sunması, âlimin yüz çevirip kızması. Pâdişahın sakiye “haydi bunu hoş bir hâle getir” demesi. Bunun üzerine sakinin, âlimin başına birkaç kere vurup şarap içirtmesi

24323Bir pâdişah, hoş bir içki meclisi kurmuş, orada içip sarhoş olmuştu. O sırada kapının önünden bir din adamı «fakih» geçiyordu.

24324Sarhoş pâdişah: “Şu adamı meclise getirin, o lal renkli şaraptan ona içirin” diye emir verdi.

24325Onu zorla meclise getirdiler. Hoca, yılan zehiri gibi asık bir suratla, somurtup o içki meclisine oturdu.

24326Hocaya şarap sundular, içmedi. Öfke ile yüzünü, pâdişahtan da, sakiden de çevirdi.

24327“Ben ömrümde ağzıma şarap koymadım. Bana, en kuvvetli zehir şaraptan daha hoş gelir” dedi.

24328“Aklınızı başınıza alın da, bana şarap yerine zehir verin, ben kendimden kurtulayım, siz de bu işten kurtulun.”

24329Şarap içmeden gürültüye başladı. Meclis neşesini kaybetti. Oraya, dert ve ölüm havası gibi ağır bir hava çöktü.

24330Nefsine düşkün kişiler, şu alçak dünya ehli olanlar, cihanda gönül ehli ile beraber oturdukları zaman bu hale gelirler.

24331Cenâb-ı Hakk, yalnız, kendi has kullarına, dünya kayıtlarından kurtulmuş hür erlerin içtikleri gizli âlemin şarabını sunar.

24332Gizli âlemin şarabını içenler de, perdenin ötesinde kalanlara, o şarabın kadehini sunarlar. O şarap öyle bir şaraptır ki, duygu, o şarabın sözünü duyar amma, kendisini göremez.

24333Gözleri ile onların lûtuflarını, ihsanlarını görmezler. Onların, kendilerini irşad ettiklerini anlamazlar, onları dinlemezler ve onlardan yüz çevirirler.

24334Halkın kulaklarından boğazlarına bir gizli mânâ yolu olsaydı, nasihatin sırrı içlerine girer, gönüllerine yerleşirdi.

24335Böyle bir insanın canı, baştanbaşa ateştir. Nur değildir. Yakıp yandıran ateşe de ancak kabuklar düşer.

24336İç, kabuktan çıktı. Söz kabuğu geçti, gitti. Mide, hiç kabuktan kızışır, gelişir mi?

24337Cehennem ateşi, yalnız kabuğu yakar, ateşin içle hiçbir işi yoktur.

24338Eğer ateş içi kavurursa, bu içi yakmak için değil, onu pişirmek, kemale erdirmek içindir. Bunu böyle bil.

24339Hakk, hüküm ve hikmet sahibi olduğu için bu kaideyi geçmiş zamanlarda da böyle yürütmüş, gelecekte de böyle yürütecek, onun hikmetinden sual olunmaz.

24340Tatlı iç de, kabuklar da onun tarafından affa ve mağfirete mazhar olurken, o, nasıl olur da içi yakar? Bu ondan uzaktır.

24341Lûtfundan, inayetinden ötürü onun başına vursa da, bu vuruşu onun cennet şarabına iştihasını arttırmak içindir.

24342Fakat onun başına vurmazsa, o hoca gibi ağzını kapatır, suratını asar, oturur. Şaraptan da olur, pâdişahların meclisinden de.

24343Pâdişah, sakiye, “Ey insanları iyi yola götüren kutlu rehber, ne diye sessizce duruyorsun? Haydi şu suratı asık hocayı neşelendir” dedi.

24344Her akılda gizli bir hükmeden vardır. Kimi dilerse onu hile ile baştan çıkarır.

24345Güneş de, o güneşin âlemi nurlandırması da, esirler gibi onun hükmündedir. Onun zincirine vurulmuştur.

24346Beynine yarım bir afsun okuyunca, gökyüzünü bile, zamanda çarka sokar, onu döndürür, durur.

24347Aklı, tesiri altına alan başka bir akıl vardır. Bu akıl ondan zafer elde eder. Her şeyi çeviren, idare eden, her şeyin hâkimi odur.

24348Saki, hocanın başına birkaç sille vurdu ve “al” diye kadehi ona uzattı. Zavallı, sille korkusundan kadehi aldı, içti.

24349Hoca, sarhoş oldu. Bağ ve bahçe gibi açıldı, saçıldı. Nedimliğe, güldürücü fıkralar anlatmaya, alay etmeye başladı.

24350Arslanı bile tutacak bir hale geldi. Neşesinden parmaklarını şıkırdatmaya başladı. Sonra kalktı, su dökmek için ayakyoluna gitti.

24351Ayakyolunda, ay gibi bir halayık vardı. Pâdişahın cariyelerinden olan bu kız pek güzeldi.

24352Sarhoş hoca, kızı görünce ağzı açık kaldı, aklı büsbütün başından gitti, ona saldırdı.

24353Ömrü bekâr olarak geçmişti. Kadınlara karşı özlem duyuyordu. Aynı zamanda sarhoştu. İki eliyle kızı yakaladı, ona sarıldı.

24354Kız çırpındı, bağırdı, çağırdı. Fakat faydası olmadı.

24355Buluşma vaktinde kadın, erkeğin elinde, ekmekçinin elindeki hamura döner.

24356Bazan yumuşak yumuşak, bazan da sert sert yoğurur. Yoğurdukça elinin altındaki hamurdan çak çak diye sesler çıkarır.

24357Bazan kadını geniş leğene tahta üstüne yayar, bazan onu derler, toplar, bir yumak haline getirir.

24358Bazan ona su serper, bazan tuz eker. Bazan da onu tandıra yapıştırır, ateşle onu dener, mihenge vurur.

24359İstenenle, isteyen bu çeşit bükülüp, dürülür. İşte, üst gelenle, alt olan böyle bir oyuna girişirler.

24360Bu oyun, yalnız koca ile karısı arasında olmaz, her sevilenle sevenin bu hüneri vardır.

24361Evveli olmayan ile sonradan meydana gelenin, cevherle, a’razın arasında, Veys ile Ramin’in arasında olduğu gibi bir sarılış, bir bağra basış vardır. Bu mukadder bir haldir.

24362Ancak her perinin oyunu, bir başka renktedir. Her birinin sarılışında, başka bir hüner vardır.

24363Burada koca ile karısı bir misal olarak alındı, “Ey koca, karma kötü muamele etme, onu hoş tut”, demek istendi.

24364Gerdek gecesi, yenge, onun elini hoş bir emanet olarak senin eline vermedi mi?

24365Ey itimad edilir kişi, şunu iyi bil ki, kötü-iyi sen ona ne yaparsan, Allah da sana, onu yapar.

24366Hâsılı, o hoca da orada kendinden geçti, ne iffeti kaldı, ne zahitliği.

24367O huriden doğmuş kızın üstüne atıldı, onun ateşi, pamuğa düştü.

24368Can, cana kavuştu, bedenler eğilip bükülmeye, başı kesilmiş iki kuş gibi çırpınmaya başladı.

24369Hocanın hatırında, ne şarap meclisi, ne pâdişah, ne arslan, ne utanma duygusu, ne din, ne can korkusu kaldı.

24370İkisinin de gözleri, hiçbir şey görmez oldu... Burada insanın gözüne, ne Hasan görünür, ne de Hüseyin.

24371Hocanın geriye dönmesi hayli gecikti. Pâdişahın bekleyişi de haddi aştı.

24372Vakayı görmek için pâdişah, kalktı geldi. Oradaki kıyamet zelzelesini, oradaki çırpınmaları gördü.

24373Hoca, korkusundan sıçradı. Koşup meclise geldi. Ateş gibi şarap kadehini aldı.

24374Pâdişah da pek öfkelenmişti. Cehennem gibi kıvılcımlar saçıyordu. Bu kötü işleri işleyen hocanın da kanına susamıştı, kızın da.

24375Hoca, pâdişahın yüzünü öfkeli, kahırla dolu, acı, kanlı bir halde, zehir kadehine dönmüş görünce,

24376Sakiye, “Şaşkın şaşkın ne oturuyorsun?” diye bağırdı, “Çabuk, şarap sun da pâdişahı neşelendir.”

24377Bu sözü, pâdişah duyunca gülmeye başladı. “Efendi”, dedi “Ben kendime geldim neşelendim, o kız senin olsun.

24378Ben pâdişahım, benim işim gücüm, adalettir, iyiliktir. Benim cömertliğim, sevgiliye ne verirse, ben de ondan yerim, başka şey yemem.

24379Benim hoşlanmadığım, tatlı içmediğim şeyi, nasıl olur da sevgilime sunar, içiririm?

24380Kölelerime de, ben kendi hususi soframda yediğim şeyleri yediririm.

24381Pişmiş, çiğ, ben ne yersem, kölelerime de onu veririm, onu yediririm.

24382Ben kürk mü giyerim, atlas elbise mi giyerim, kölelerime de onu giydiririm. Onlara kaba, köhne elbiseler giydirmem.

24383Hünerler sahibi olan, kemaliyle en üstün derecelere ulaşan peygamberden utanırım, çünkü O, ‘Ne giyiyorsanız, kölelerinize de onu giydirin.’ diye buyurdu.

24384Mustafa, evladına, ümmetine bu vasiyette bulundu: ‘Elinizin altında bulunanlara, kendi yediğiniz şeyleri yedirin.’ diye buyurdu.

24385Başkalarını neşelendiren, sabretmekle onları güçlendiren, onları sabretmeye teşvik eden,

24386Başkalarını neşelendirdiğin gibi, şimdi de erkekliğini, cesaretini hisset, kendini neşelendir, sabretmeyi düşünen aklını kendine önce yay, kılavuz edin.

24387Sabır kılavuzu, sana kanat olursa, canın, arş ve kürsinin de üstüne çıkar, yücelir.

24388Mustafa’ya bak, sabır ona Burak oldu da, onu, göklerin en yücesine çıkardı.”

Şehzadelerin bu bahisten, bu maceradan sonra sevgilerine ve maksatlarına mümkün olduğu kadar yaklaşmak için Çin iline gitmeleri. Buluşma yolu kapalı olsa bile mümkün olduğu kadar maksada yaklaşmak iyi bir şeydir.

24389Bu konuşmadan sonra hemen yola düştüler, işte dostum, ne oldu ise, o zaman oldu.

24390Kendilerine rehber olarak sabrı seçtiler. Sevgilerine candan bağlı, doğru özlü olarak, Çin şehirlerinin yolunu tuttular.

24391Analarını, babalarını, yurtlarını bıraktılar, gizli sevgilinin yoluna yöneldiler.

24392İbrahim Ethem gibi aşk, onları tahtlarından, taçlarından uzaklaştırdı. Elsiz, ayaksız yoksul bir hale düştüler.

24393Yahut İbrahim Peygamber gibi Hak sevgisi yüzünden kendisini ateşe attılar.

24394Yahut da çok sabırlı, yüce İsmail gibi aşkın önüne yattılar, hançerine boyun verdiler.

İmriü’l-Kays, Arap pâdişahıydı. Pek güzeldi, âdeta zamanının Yusuf’uydu. Arap kadınları Zeliha gibi onun için ölürlerdi. Bu zat, şairdi de. “Dur, sevgiliyi ve konağını anarak ağlayalım.” mısraıyla başlayan kaside onundur. Bütün kadınlar, ona candan âşık olduklarından “Acaba bu şiiri kimin için ve neden yazdı” dediler. O, bildi ki bunların hepsi de sûret güzelleridir, âdeta taş tahtalara yapılmış resimlerdir. Nihayet bu İmriü’l-Kays’da bir hal meydana geldi, gece yarısı ülkesinden ve oğlundan kaçtı, bir hırkaya bürünüp gizlendi. Oradan başka bir ülkeye göçtü, ülkeden münezzeh olanı aramaya koyuldu. “Allah dilediğine rahmetini verir, bu sûretle onu has kulları arasına alır.”

24395Aşk, İmriü’l-Kays’ı, dudakları kupkuru olarak Arap memleketlerinden çekti, aldı.

24396Tebük’e kadar geldi. Orada amele oldu, kerpiç dökmeye koyuldu. Oranın pâdişahına dediler ki, “Arap pâdişahlarından biri olan,

24397İmriü’l-Kays, buraya dilenmeye geldi. O aşka av oldu. Çaresiz kaldı, kerpiç döküyor, amelelik ediyordu.”

24398Tebük pâdişahı geceleyin kalktı. Onun yanına geldi. “Ey güzel yüzlü pâdişah” dedi.

24399“Sen, vaktin Yusuf’usun. İki ülkeye hâkimsin. Hem şehirler sana ram olmuş, buyruğunun altına girmiş, hem de güzellik.

24400Erkekler, kılıcının yüzünden sana kul olmuşlar, köle olmuşlar, kadınlar da, kusursuz güzelliğinin, bulutsuz ay gibi parlayan nurlu yüzünün cariyeleri kesilmişler.

24401Sen, bizim yanımızda kalırsan, bu bizim bahtımızdan, talihimizin yüzümüze gülmesindendir. Canımız, senin gibi bir güzelle, senin gibi bir kahramanla görüşünce yüzlerce can kesilir. Sen, canımıza canlar katarsın.

24402Ben de, benim ülkem de sana kul olduk, köle olduk. Ey aşk yüzünden, yurdunu, pâdişahlığını terk eden büyük varlık.”

24403Tebük pâdişahı, böylece ona candan, mânâlı güzel sözler söyledi. Amele pâdişah, hep susuyordu. Derken birdenbire dilinin bağını çözdü, sakladığı sırrın örtüsünü açtı.

24404Pâdişahın kulağına aşkla, dertle ne söyledi ise söyledi de onun başını da, derhal kendi başı gibi döndürdü.

24405Tebük pâdişahı “İmriü’l-Kays”ın eline yapıştı, ona dost oldu. O da tahtından, tacından soğudu, vazgeçti.

24406Bu iki pâdişah da, çok uzak şehirlere gittiler. Zaten, aşk, böyle suçları bir kere işlememiştir ki.

24407Aşk, büyüklere baldır, küçüklere süt, o her geminin son yüküdür, son ağırlığıdır.

24408Bu iki pâdişahtan başka nice pâdişahları aşk, pâdişahlıklarından da etti, ülkelerinden de.

24409Bu üç şehzadenin canları da, Çin ülkesinin etrafında, kuşlar gibi her yanda yem aramaya koyuldu.

24410Ağızlarını açıp meramlarını anlatacak halleri de yoktu. Cesaret edemiyorlardı. Çünkü sırları pek önemli idi, pek tehlikeli idi.

24411Aşk öfkelenmişti, okunu yayına koymuştu, yayını kurmuştu. Böyle bir zamanda binlerce baş bir pula idi.

24412Zaten aşk, kızmamışken, hoşluk ve hoşnutluk halinde iken bile her dem acımadan öldürme âdetindedir. Onun huyu budur.

24413Hoşnudun halinden memnun iken aşk bunları yaparsa, kızınca, hiddete kapılınca neler yapmaz? Ben ne söyleyeyim?

24414Fakat ne olursa olsun, aşk arslanına can sahrası feda olsun, aşkolsun, aşkın öldürdüğü, aşk kılıcının kestiği kişiye.

24415Bu çeşit öldürülme, binlerce yaşayıştan, binlerce dirilikten iyidir. Saltanatlar, böyle kulluğa kurban olsun.

24416Şehzadeler, yüzlerce korku ile, yüzlerce çekinme ile, sırlarını üstü kapalı olarak, kinayelerle, birbirlerine fısıldıyorlardı.

24417Sırlara, Allah’tan başka kimse mahrem olamaz. Âh’a, feryada, ancak gökyüzü hemdemdir, arkadaştır.

24418Birbirleri ile haberleşebilmek, kederlerini birbirlerine anlatabilmek için, aralarında kullanılan remizli sözler, deyimler vardır.

24419Cahiller, hakikatten haberi olmayanlar, bu kuşdilini öğrendiler de, kendilerini bir şey sandılar, böbürlendiler, üstünlük iddia ettiler.

24420Hâlbuki onların söyledikleri sözler, kuşların seslerinin sûretinden başka bir şey değildir... Ham kişinin, kuşların halinden haberi yoktur.

24421Kuş dilini bilen Süleyman nerede? Şeytan da saltanat sürer amma Süleyman değildir.

24422Şeytan, Süleyman gibi tahta geçer oturur, ona benzer amma, o hile, düzen ilmine maliktir. “Biz ona kuş dili öğrettik”109 sırrına mazhar olmamıştır.

24423Süleyman, Hak tarafından güzel yüzlü yaratılmıştır. Kuş dilini bilmesi de “Allah tarafından bildirilme, belletilme” yolu ile idi.

24424Ledünn ilminin kuşlarını, bâtınî kuşları göremiyorsan hiç olmazsa şu havadaki kuşlardan bir şeyler anlamaya çalış.

24425Zümrüdüankaların yeri, Kafdağı’nın bulunduğu yerdir, Kafdağı’dır. Her hayâl oraya ulaşamaz, el atamaz.

24426Ancak o buluşmayı gören hayâl, orayı bilir, görür, görür ama yine araya ayrılık düşer.

24427Kâmil insanın bu ayrılığı tam bir ayrılık değildir. Bu ayrılık bir iş içindir, bir vazife içindir. Çünkü Hakk’ın nurunda yok olmak mertebesi, her türlü ayrılıktan emindir.

24428Ruha mensup olan o bedenin bâkî kalması için, güneş, bir an için kendisini kardan çeker.

24429Sen, onlardan kendi canın için, bir silah, bir düzenlik ara, onların sözlerinden tasavvufî mânâlar çıkarmaya kalkışma.

24430Zeliha, tesiriyle öyle bir hale gelmişti ki çörek otundan od ağacına kadar, her şeyin adı önce Yusuf’tu.

24431Yusuf’un adını, başka adlarda gizlemişti. En yakınlarına bu sırrı söylemişti.

24432“Mum, ateşin tesiri ile yumuşadı” derse, “sevgili bize alıştı, bize yaklaştı”, demiş olurdu.

24433“Bakınız, ay doğdu”, dese, yahut “Söğüt ağacı yeşerdi”, dese.

24434“Yapraklar ne güzel oynamadı, çörek otu ne hoş yanmadı”, dese,

24435“Gül, bülbüle bir sır söyledi”, dese, “Pâdişah, sevgiline sır söyledi”, dese,

24436“Bahtımız ne, ne de kutlu” dese, “Nurlanmış olan yer örtülerini silkin” dese.

24437“Saka su getirdi” dese, “güneş doğdu” dese,

24438“Dün gece, bir tencere yemek pişirdiler. Pişen yemek çok iyi pişti.”

24439“Ekmekler, tatsız tuzsuz”, dese, “Felek tersine dönüyor”, dese,

24440“Başım ağrıyor”, dese, “Başımın ağrısı geçti, şimdi daha iyiyim”, dese, bu sözlerin hep ayrı mânâları vardı.

24441Birini methetse, aslında onu methetmiş olurdu. Birisinden şikâyet etse, onun ayrılığını söylemiş olurdu.

24442Yüz binlerce şeyin adını ansa, onun maksadı da Yusuf’tu, isteği de Yusuf’tu.

24443Açıkça, onun adını anınca, o adla duyardı, onun kadehi ile sarhoş olurdu.

24444Susuzluğu bile onun adını anınca geçerdi. Yusuf’un adı, ona bir iç şerbeti, bâtın şerbeti olmuştu.

24445Bir derdi olsa, o yüce adı anınca, derdi derhal geçerdi.

24446O ad, kış mevsiminde ona kürek olurdu. Aşkta, dostun adı bütün işleri yapar.

24447Halk da, cahil kişiler de her an o pak adı anarlar amma aşkları olmadığı için, o ad bu işleri görmez.

24448İsa, onun adı ile mucizeler gösterdi; ne yaptıysa O’nun adı ile yaptı.

24449Can, Hakk’la buluşunca, onu anmak, bunu anmaktır, bunu anmak da, onu anmaktır.

24450Böyle bir can, kendinden, kendiliğinden boşalmıştır, dostun aşkı ile dolmuştur. Testinin içinde ne varsa, dışına o sızar.

24451Gülmek, vuslat safranının kokusunu verir. Ağlamak, uzaklık soğanının hoşa gitmeyen kokusudur.

24452Halkın her birinin, gönlünde yüzlerce dilek vardır, aşk mezhebi bu değildir, buna aşk demezler.

24453Aşkta, gündüzün güneşi sevgilidir. Öyle bir sevgili ki bildiğimiz güneş, aşk güneşine bir perdedir, bir nikabdır.

24454Nikabla, sevgilinin yüzünü ayırt edemeyen, güneşe tapıyor demektir. Ona değer verme, ondan elini çek.

24455Âşık için gündüz de sevgilidir, rızk da sevgilidir. Âşıkın gönlü de odur, gönlünü yakan da o.

24456Balıklara lütfedilmiş olan içinde yüzdükleri su, onlara hem ekmektir, hem sudur, hem elbisedir, hem ilaçtır, hem uykudur.

24457Âşık, çocuğa benzer, memeden süt emer durur. O, iki dünyada da sütten başka bir şey bilmez.

24458Fakat şu da var ki, çocuk, sütü hem bilir, hem bilmez. Burada bir tedbire girişmeye imkân yok.

24459Bu “Gertname”110 açanı da, açılanı da bulmakta ruhu şaşırttı, aptallaştırdı.

24460Hak yolunda yürüyen kişi kendini yok ederse o zaman, şaşırmaz, abdal olmaz. Bu dua kâğıdını taşıyan sel ve ırmak değil, mânâ denizi kesilir.

24461Mânâ denizi kesilince de, kendisi, kendisinde kaybolur, âdeta hızlı koşarak, başını taştan taşa vurarak denize doğru akıp giden ve sonunda kendini denize atan, sel gibi orada yok olur gider.

24462Görmez misin, tohum toprağın içinde yok olur, kaybolur da, ondan bir incir fidanı meydana çıkar. Sadr-ı Cihan’ın, hocaya “sen ölmedikçe, sana altın vermem” sözünün mânâsı budur.

Şehzadelerin Çin ülkesine varıp idare merkezi olan şehirde gizlenmeleri, bir hayli sabrettikten sonra büyük kardeşlerinin sabırsızlanarak “Ben gidiyorum, elveda size. Gidip kendimi pâdişaha tanıtacağım” demesi “Ayağım, ya beni maksadıma ulaştırır. Yahut oraya gönlüm gibi başımı da veririm.” Kardeşlerinin ona öğüt vermeleri, fakat fayda etmemesi
Ey âşıkları kınayan bırak onları Allah’ın azdırdığı bir taifeyi sen nasıl doğru bir yola sokabilirsin?

24463Şehzadelerin en büyükleri, “Kardeşlerim” dedi, “Benim, beklemekten canım dudaklarıma geldi.

24464Artık hiçbir şeye aldırış etmiyorum. Sabrım kalmadı. Bu sabır, âdeta beni ateşe attı, yakıyor.

24465Sabretme gücüm bitti, yok oldu. Başımdan geçen vak’a, âşıklara ibret kesildi.

24466Sevgiliye kavuşamamak, beni canımdan, bıktırdı, usandırdı. Ondan ayrı yaşamak, benim için, bir hayat olmaktan çıktı, bana riyakârlık gibi geliyor.

24467Ondan ayrı yaşamanın derdi, ne zamana kadar, beni böyle öldürüp duracak? Başımı kes de aşk, bana yeni bir baş bağışlasın.

24468Benim dirim, aşk ile yaşamaktır. Aşksız olan bu canla, bu başla sürdürmek, yaşamak bana ayıptır, ardır.

24469Kılıç, aşığın canını temizler, tozlarını süpürür. Çünkü kılıç, suçları tamamıyla mahveder, yok eder.

24470Ten tozu kalkınca, benim “ay”ım parlar, canımın ay’ı, saf bir havaya kavuştu.

24471Ey güzel, nice senelerden beri ‘Gerçekten de, benim hayatım, ölümümdedir’111 diye aşkının davulunu çalmadayım.

24472Can, kendisinin su kuşu olduğunu söylüyor, bu iddiada bulunuyor. Artık o, bela tufanından korkar, feryad eder mi?

24473Gemi kayalara çarpar parçalanırsa, bundan kaz üzülür mü? Onun gemisi suya ayak basmaktır. Kaz suya girince kendisi bir gemi olur yüzer durur.

24474Canım da tenim de bu dava yüzünden diridir. Bu davadan nasıl vazgeçerim, susarım?

24475Rüya görüyorum ama uykuda değilim. Bu kirli dünyaya ait olmadığımı iddia ediyorum, yalancı değilim.

24476Ben mum gibi yanıyorum. Benim boynumu yüz kere kessen, daha fazla parlarım, etrafı daha fazla aydınlatırım.

24477Ateş, sağdan, soldan bütün bir harmanı tutuştursa, alevleri göklere yükselse, gece yol alan yolcular, harmanın ışığını ne yapsınlar? Onlara, gökyüzünde parlayan ay yol gösterir.”

24478Yusuf’u, kardeşlerinin hilesi, Yakub Peygamber’den gizledi.

24479Bir hile ile onu gizlediler amma, sonunda gömlek gammazlık etti.

24480Şehzadelerden sabrı tükenen büyüğüne, öteki iki kardeş, geceleyin masal söyler gibi nasihatler ettiler, “Düşeceğin tehlikelerde habersiz olma”, dediler.

24481“Kendine gel, yaralarımıza tuz ekme, aklını başına al, kabadayılık taslayıp, şüphelere düşüp bu zehiri içme.”

24482“Ağabey” dediler, “Mademki senin gönül gözün kapalı, hakikati göremiyor, her şeyden haberi olan bir şeyhin tedbirine uymadan nasıl gidebilirsin?”

24483Yazıklar olsun o kuşa ki kanatları çırpmadan yücelere doğru uçmaya kalkar da kendini tehlikeye atar, mahvolur.

24484İnsan için akıl, kol, kanat gibidir. Eğer insanda akıl yoksa o zaman, kendisine başka bir aklı rehber edinmesi gerekir.

24485Ya zafer kazanan, başarılar elde eden biri ol, yahut zafer kazanan, her şeyde üstün olan birisini ara. Ya görüş sahibi ol, yahut görüş sahibi birini bul.

24486Yanında akıl anahtarı bulunmadıkça, bu kapıyı açmaya çalışmak, beyhudedir. Boş yere uğraşmaktır, doğru değildir.

24487Hislerine tâbi olma, hevâ ve hevese kapılmaları yüzünden bütün âlemi tuzağa düşmüş gibi gör. İnsanlar kendilerine deva gibi görünen hastalıklara tutulmuşlar. İlaç renginde yaralara, çıbanlara batmışlardır.

24488Yılan, ölüm gibi gelip göğsünün üstüne çöreklenmiş, ağzına da kuş avlamak için büyük, güzel bir bayrak almış, başını kaldırmış bekliyor.

24489Yılanın ağzındaki yeşil, taze yaprak, otlar arasında büyümüş, boy atmış bir ota benzer. Kuş onu bir ot dalı sanır.

24490Yemek için yaprağın üstüne konunca, yılanın ve ölümün ağzına düşer.

24491Timsah ağzını açar, dişlerinin arasında, uzun uzun kurtlar vardır.

24492Yediğinin artıkları, dişlerinin arasında kalır, kurtlanır, dişlerinin arasında kurtlar belirir.

24493Küçük kuşlar, timsahın dişleri arasında kaynaşan kurtları görürler, onları yiyerek karınlarını doyurmak için oraya girerler, o tabutu yayla sanırlar.

24494Ağzı kuşlarla dolunca, birdenbire ağzını kapatır, onları yutuverir.

24495Ekmekle, yiyecek hoş şeylerle dolu olan dünyayı da bir timsahın açık ağzı bil.

24496Ey yiyecek için çırpınıp duran, lokma peşinde koşarken zaman timsahından emin olma.

24497Tilki, toprağın altına siner. Üstündeki toprakta aldatıcı yemekler vardır.

24498Bundan haberi olmayan kuzgun gelip oraya konunca, o düzenbaz, hile ile onu ayağından yakalar.

24499Hayvanların yüz binlerce hilesi olursa, en büyük, en kurnaz mahlûk olan insanın hilesi nasıl olur?

24500Kur’ân’ı eline almış, lekesiz, hatasız Zeynelabidin hazretlerinin kıyafetine bürünmüş, hâlbuki kahredici hançeri elbisesinin içine gizlemiş.

24501Sana gülerek, “ey benim efendim” der, Gönlünde ise, büyülerle, hilelerle, kötü duygularla dolu bir «Babil şehri» var.

24502Onun dış yüzü, bal gibi tatlıdır, süt gibi hoştur. Fakat o, öldürücü bir zehirdir. Aklını başına al da, her şeyden haberi olan bir pîre danışmadan öyle kişilerin yanına gitme.

24503Nefsânî zevklerin, şehvanî duyguların verdiği hoşluk, neşe, insana tatlı gelir, insanı eğlendirir. Fakat şimşek parıltısı gibi bir parlar, sonra söner. Etrafında karanlıklar vardır, ateş vardır.

24504Pek kısa bir zaman süren, sönüp giden şimşek ışığı var. Etrafında karanlıklar mevcut, senin yolun da çok uzun.

24505Zevkin pek az süren ışığında ne mektup okuyabilirsin, ne de menzile at koşturabilirsin.

24506Göz açıp kapayıncaya kadar gelip geçen şimşek ışığına kapıldığının cezası olarak şarktan gelen ışıklar, hakikat güneşinin nurları senden yüz çevirir de, sen gün karanlıklarında kalırsın.

24507Şimşeğin hilesi, seni delilsiz, rehbersiz yakalar da, mil mil gecenin karanlık bir çukuruna çeker, götürür.

24508Bazan dağa çarparsın, bazan ırmağa düşersin, bazan bu tarafa yalpalarsın, bazan da o tarafa yıkılır kalırsın.

24509Ey mevki peşinde koşan, zaten sen, delili, yol göstereni göremezsin. Hatta görsen bile ondan yüz çevirirsin.

24510Ben bu yolda altmış mil yol aldığım halde; bu delil, bu yol gösteren hâlâ bana yolunu bulamamışsın diyor.

24511Ben bu şaşılacak adamın sözüne kulak versem, onun emri ile yola yeni baştan başlamam lazım.

24512Ben bu yola ömrümü harcadım, ne olacaksa olsun, efendi yürü, git.

24513Evet, yol aldın. Aldın amma şimşeğe benzeyen zanna uydun da aldın. O aldığın yolun onda birini, şarktan doğan vahiy güneşine uy da al.

24514“Zan ile gerçeğe ulaşılmaz”112 âyetini okumuşsundur. Öyle olduğu halde neden bir şimşeğe güvendin de, doğu ışığından oldun?

24515Ey gamlı, ey perişan adam, ya bizim gemimize gir, ya o gemiyi bu gemiye bağla, ey kendini bir şey zanneden kişi, ya bir mürşide bağlan, eğer kendine çok güveniyorsan gemini, mürşidin gemisine bağla da, sana rehberlik etsin. Doğru yolu şaşırma.

24516Bu sözü duyan, kişi, “İyi ama, ben iyi bir yolda değil miyim? Bu emir sahibi olmayı ben nasıl bırakırım? Kör gibi nasıl sana uyup giderim?”

24517Kör bir kişinin, bir rehbere uyup gitmesi, elbette yalnız gitmesinden daha iyidir, rehberle gidişte bir ayıp varsa bunda yüz ayıp var.

24518Sivrisinekten kaçıyor, akrebe gidiyorsun. Islaklıktan çekinip, denize dalıyorsun.

24519Babanın cefasından kaçıyor, erkek çocuklara kötü gözle bakan ahlâksızların, edepsizlerin arasına karışıyorsun.

24520Yusuf gibi bir iç sıkıntısından kaçıyor; yiyelim, içelim, gezelim, oynayalım diye kuyuya düşüyorsun.

24521Sen, Yusuf gibi bir gezinti yüzünden kuyuya düşüyorsun amma, ona olan yardım, sana nerden gelecek?

24522Onun bu gezintisi, babasının müsaadesiyle olmasaydı, kıyamete kadar kuyunun dibinde kalırdı, kuyudan çıkamazdı.

24523Babası tek gönlü hoş olsun diye ona izin verdi. “Mademki gönlün gezmek istiyor, haydi, git hayırlı olsun”, dedi.

24524Mesih’e uymayan, ona kafa tutan her kör, Yahudi gibi sapıtır, doğru yolu bulamaz.

24525Kör bile olsa, ona uyanın gözünün açılması mümkündür. Fakat bu çekinme, bu kendini beğenme yüzünden kör olarak kalır.

24526İsa, ona, “Ey kör kişi”, der. “İki elinle sarıl bana, senin gözünü açacak sürme bendedir.

24527Kör bile olsan benim yüzümden gözlerin açılır, can Yusuf’unun gömleğine kavuşursun.”

24528O perişanlıktan, o kırıklıktan sonra, sana ulaşan devlet, üstünlük, aynı zamanda sana yol da gösterir.

24529Ey kart eşek, ayağı, başı olmayan devleti terk et.

24530Pirden başka ustan, pirden başka kumandanın olmasın ama, bu çok seneleri yaşamış, gün görmüş pir değil, doğru yolu gösteren pir olsun.

24531O karanlıklarda kalan, o karanlığı seven kişi, pire uyar, onun emri altına girerse, aydınlığa kavuşur, gözlen açılır. Karanlık bir dehlizden, günün ışığına çıkmış gibi olur.

24532Şart, teslim olmaktan ibarettir. Uzun işlere girişmek değil... Sapıklık yolunda koşup durmanın faydası yoktur.

24533Ben, bundan böyle göklere yükselmek yolunu aramıyorum, pir arıyorum, pir arıyorum pir.

24534Gökyüzünün merdiveni pirdir. Ok nereden fırlayıp uçar? Yaydan.

24535Ağır gövdeli Nemrut, İbrahim’in yüzünden, akbaba ile göğe yükselmedi mi?

24536O, havada iyice yükseklere çıktı amma, akbaba çok yukarılara, göğün üstüne yükselemez ki.

24537İbrahim, Nemrut’a dedi ki; “Ey yolcu, ben senin akbaban olayım, bu senin için daha güzeldir, daha faydalıdır.

24538Göğün üstüne çıkmak için beni merdiven edinirsen, uçmadan, kolsuz, kanatsız yücelere yükselirsin.”

24539Nitekim gönül de şimşek gibi yol azığı almadan, hiçbir şeye binmeden batıdan doğuya kadar gider.

24540Nitekim akşam güneş battıktan sonra gece gelince, insanlar uykuya daldıkları zaman, onların duygulan uykuda iken de şehirleri dolaşır durur.

24541Nitekim ârif hoşça, oturduğu yerden, gizli bir yoldan yüzlerce dünyayı geziyor.

24542Ârif, oturduğu yerde böyle bir gezinti yapmadıysa, birçok dünyaları dolaşmadı ise, ötelerden gelen haberler, kimden geliyor? Nerden geliyor?

24543Ötelerden gelen bu haberlerde, bu gerçek rivayetlerde, yüz binlerce pir, ittifak halindedir, aynı şeyi haber vermektedirler.

24544Bu gözle görülmüş şeylerde, zanla elde edilen bilgilerde olduğu gibi ayrılık yok, hem de bir tane bile ayrılık yok.

24545O arayış, karanlık gecede kıble aramaya benzer. Bu ise, öyle bir haldir ki, vakit gün ortasıdır, Kâbe de ortada, durup durmada.

24546Ey Nemrut, çabuk kalk, ermiş kişilerden kanat tedarik et. Şu akbabalar sana merdivenlik edemez. Onlar seni göklerin üstüne çıkaramaz.

24547Ey zavallı kişi, cüz’î akıl, akbabadır. Onun uçması leş yemeğe bağlıdır. O leş yemeden kanat çırpamaz.

24548Ermiş kişilerin, aptalların aklı, Cebrail’in kanadına benzer. Mil mil ta sidrenin gölgesine kadar uçar.

24549Ben pâdişahın doğanıyım. Güzelim, şerefli bir mahlûkum. Ben leş yemeye tenezzül etmem. Ben akbaba değilim.

24550Akbabayı bırak da, senin adamın ben olayım, benim bir kanadım, yüzlerce akbabadan daha iyidir.

24551Ne zamana kadar körcesine at koşturup duracaksın? Sanat için de usta gerek, kazanç için de.

24552Kendini Çin ülkesinde rezil etme. Bir akıllı kişi bul, ondan ayrılma.

24553O ne derse, o zamanın Eflatun’u, ne buyurursa onu yap, onun buyruğu ile yürü, nefse uymayı, hevâ ve hevesi bırak.

24554Çin ülkesinde, herkes, inanarak, hem de candan, pâdişahları hakkında “Anadan doğmamıştır.

24555Pâdişahımızın hiçbir oğlu da yoktur. Hatta kendisine hiçbir kadın da yaklaştırmaz” der.

24556Pâdişahları hakkında, oğlu kızı vardır diyen, boynunu keskin kılıcın önüne koymuştur.

24557Pâdişah, o kişiye, “peki” der, “Mademki bu sözü söyledin, benim ailem olduğunu isbat et.

24558Kızım olduğunu isbat et, isbat edebilirsen keskin kılıcımdan kurtulursun, aman bulursun.

24559İsbat edemez isen, şüphe etme ki senin boğazını keserim. Can sûfîsinden, hırkanı çeker alırım.

24560Ey yalan sözler söyleyen kişi, başını hiçbir sûrette kılıçtan kurtaramazsın.

24561Ey bilgisizlikle haksız sözler söyleyen, kesilmiş başlarla dolu hendeği bir seyret.

24562Öyle bir hendek ki, dibinden ağzına kadar, günâhkârların başları ile dolu.

24563Bunların hepsi de bu davaya düştüler. Boyunlarını bu dava uğrunda verdiler.

24564Haydi, ibret gözü ile seyret de bu çeşit bir davaya kalkışma, böyle bir söz söyleme.”

24565“Ey kardeş, böyle davaya giriştin amma, bize ömrümüzü zehir edeceksin.

24566Birisi, haberi olmadan, körükörüne yüzyıl gitse, aldığı yol, yoldan sayılmaz.

24567Silahsız muharebeye gitme, korkusuzlar gibi kendini tehlikeye atma.”

24568Bütün bu sözleri söylediler amma, o sabırsız şehzade, “Bu sözler beni tiksindiriyor, nefret ettiriyor” dedi.

24569“Göğsüm mangal gibi ateşle dolu... Ekin sarardı, kurudu; biçme zamanı geldi.

24570Vaktiyle gönlümde sabır vardı. Fakat şimdi kalmadı. Sabrın yerine aşk geldi, kondu. Orayı yaktı, tutuşturdu.

24571Aşkın doğduğu gece, benim sabrım öldü. O, geldi geçti, geride kalanlara Hakk, ömür versin.

24572Ey akıl veren, ey söz söyleyen kişi, ben söz söylemeden de geçtim, dinlemeden de... Boşuna yorulma, olmayacak şeyle uğraşma.

24573Ben baş aşağı gidiyorum, benim ayağımı bırak. Benim bedenimin bütün cüzlerinde söz anlayacak duygu ne gezer?

24574Ben deveyim, gücüm yettikçe yük taşırım. Amma düşüp inlemeye başlayınca, öldürülürsem, bana daha hoş gelir.

24575Kesik başlarla dolu yüz hendek olsa, benim derdime karşı, bu ancak, gülünecek bir şeydir.

24576Artık ben, ihtiras ve kötü huylarımın davulunu korkudan kilim altında çalmak istemiyorum.

24577Ben, şimdi artık, korkmadan, çekinmeden sahraya bayrak dikeceğim. Ya başım gider, yahut gönül verdiğim sevgilimin yüzünü görürüm.

24578O sevgilinin vuslat şarabına lâyık olmayan boğazın, kılıçla, hançerle kesilmesi daha iyidir.

24579Ona kavuşma, onunla buluşma isteğiyle parlamayan, nurlanmayan gözün ağarıp kör olması daha iyidir.

24580Onun sırrına lâyık olmayan kulağı kes at, o kulak başa yakışmaz.

24581Ona ulaşamayan, onu okşamayan elin, kasap satırı ile kırılması, kesilmesi daha uygundur.

24582Onun yürüyüşüne canla, başla uymayan, onun nergis bahçesine girmeyen, oraya basmayan ayak yok mu?

24583O ayağın demir zincire, bukağıya vurulması daha yerinde bir şeydir. Çünkü o çeşit bir ayak, ayak sayılmaz, o ayak sonunda insanın başına dert olur.”

Dileğinin Allah tarafından kendi vehminde bile olmayan başka bir taraftan ve başka bir iş yüzünden verileceğini bilse bile, bir iş için çalışıp çabalayan kişinin yine bütün vehmi ve ümidi, o muayyen yola bağlıdır, o kapının halkasını çalar durur. Fakat Cenâb-ı Hak o rızkı hiç düşünmediği bir başka kapıdan da verebilir. “Kulu, hesaplamadığı yerden rızıklandırır.”113 “Kul tedbirde bulunur, Allah takdir eder.” Olabilir ki kul, bir kulluk vehmine düşer, der ki: “Ben bu kapının halkasını vuruyorum ama Allah dilediğimi başka bir kapıdan da verebilir.” Cenâb-ı Hak onu bu kapıdan da rızıklandırır, başka kapıdan da. Hâsılı bütün bu kapılar, bir konağın kapılarıdır.

24584“Ya bu yolda muradıma kavuşurum, yahut o yoldan doğan gibi kendi vatanıma geri dönerim.

24585Belki muradıma erişmem yolculuk etmeme bağlıdır. Yolculuk eder de başka yerlerde bulamazsam, belki oturduğum yerde bulurum.

24586Sevgiliyi o kadar çok arıyayım, onu bulmak için o kadar çok gayret sarf edeyim ki, sonunda onu aramamak gerektiğini anlayayım.

24587Mânâ âleminde seyretmeden, dönüp dolaşmadan; onun, benimle beraber bulunmasının sırlarını, hikmetlerini, nasıl gönlümün kulağına duyurabilirim? Ona bu hakikatleri nasıl anlatabilirim?

24588Mânâ âleminde, gönül diyarında uzun yolculuklarda bulunmadan nasıl olur da, onunla beraber bulunmanın sırrını anlayabilirim?”

24589Cenâb-ı Hakk, “O sizinle beraberdir” dedi amma bu beraberlik gönül kulağına aksetsin, o beraberliği kendisinden uzaklaştırmasın diye de gönlü mühürledi.

24590Hakk’ı arayan kişi, uzun mânâ yolları aldıktan, birçok engeller aştıktan sonra gönüldeki o mührü açtı.

24591Hesap ilminde iki yanlışla doğru bulunduğu gibi; Hak yolcusu da bu birliği beraberliği iki yanlıştan, düştüğü iki hatadan sonra açık olarak görür ve anlar.

24592Bu hakikatleri anladıktan sonra, Hak yolcusu der ki: Bu beraberliği bilseydim, hiç arar mıydım, hiç sağa sola başvurur muydum?

24593Fakat onu bilmek, onu bulmak, onu anlamak, yolculuğa bağlıdır. Bu, bilgi ile, düşünme ile edilemez.

24594Çok yukarlarda geçen bir hikâyede, şeyhin helva borcunu ödemesi de, o çocuğun ağlamasına bağlı idi.

24595Helvacı çocuk, hıçkıra hıçkıra ağlayınca, o büyük şeyhin borcu ödendi.

24596Bu mânâlı hikâye, bundan önce, Mesnevî’de söylenmişti.

24597Ondan başka bir yerden, başka bir kimseden bir şey ummayasın diye Cenâb-ı Hakk, senin gönlüne bir korku düşürür.

24598Umduğun, arzu ettiğin şeyi sana faydalı gibi gösterir. Sonra o arzu ettiğin şeyi, sana başka bir kimse vasıtasıyla lütfeder.

24599Ey umduğuna sıkıca bağlanan kişi, “Ben, bu yüce ümit ağacından meyve yiyeceğim” diyen,

24600Oradan umduğundan sana bir fayda gelmez amma o ihsan başka bir yerden gelir, çatar.

24601Şaşılacak şeydir ki, Cenâb-ı Hakk, umduğunu, o taraftan vermeyi dilemiyordu da, o ümidi sana ne diye verdi?

24602Gönlün şasırsın kalsın, hayrete düşsün diye, bir sanat göstermek, bir hikmeti belirtmek için verdi.

24603Ey fayda dileyen kişi, muradım acaba nereden olacak, meramıma nereden olacağım diye gönlünü hayrete düşürmek için verdi.

24604Kendi aczini, zavallılığını, kendi bilgisizliğini anlasın da, gizli âleme inancın artsın diye verdi.

24605Bu ümitten ne meydana gelecek diye gönlün hayrete dalar.

24606Rızkını terzi olarak kazanmak istersen, terzilikle geçinir, yaşarım diye düşünürsen,

24607Derken kuyumcu olur çıkarsın. Rızkını kuyumculuktan kazanırsın, hâlbuki bu kuyumculuk aklının ucundan bile geçmiyordu. Vehimden de çok uzaklarda idi.

24608Mademki, o rızk o taraftan gelmeyecek idi, peki neden, peki neden terzi olmak istedin?

24609Bu, Cenâb-ı Hakk’ın, akıl ermez, nadir bir hikmeti yüzündendir. Allah, bu hali ezelde yazmıştır.

24610Bir de aklın, fikrin şaşırsın da tamamıyla hikmetine hayran olup kalasın diye bu böyle oldu.

24611Bu çalışıp çabalama, bu gayret yüzünden mi sevgili ile buluşurum. Yoksa şu bedenle ilgisi olmayan bir yol tutma sebebiyle mi bu iş olur?

24612Ben, bu yola düşmekle muradıma ererim de diyemem. Çalışır, çabalarım. Bakalım, nerden kapı açılacak der, dururum.

24613Başı kesilmiş kuş, her tarafa düşer, çırpınır. Can bedenden ne yanda kurtulursa, o yana yığılır, kalır.

24614Ben de, ya bu çıkışla muradıma ererim, yahut burçlarla süslenmiş olan gökyüzünde, başka bir burçtan murada kavuşurum.

Bir adam rüyasında birisini gördü. Gördüğü adam kendisine “Zengin olmayı istiyorsun ya, bu maksadına Mısır’da erişeceksin. Orada bir define var; filan evde” dedi. Adam, Mısır’a gelince orada birisi, kendisine “Bağdat’ta filan evde bir define var” dedi. Mahallenin ve ev sahibinin adını söyledi. Adam, “Mısır’a gelmemdeki sebep bu defineyi evimden başka bir yerde aramamaklığım lazımmış, bunu öğrenmek içinmiş demek. Yoksa bu defineyi, Mısır’da elde edemeyeceğim” dedi.

24615Maldan, akardan nice mirasa konmuş bir adam vardı. Bu adam, konduğu mirasın hepsini yedi, bitirdi. Çırılçıplak kaldı.

24616Miras malının vefası yoktur. Mirası bırakan da, murada ermeden geçip gitmiştir, mal da ondan ayrılmış kalmıştır.

24617Mirasa konan da, o malın kadrini, kıymetini bilmez. Çünkü o, kolay buldu. Ter dökmeden, çalışıp çabalamadan elde etti. O mal için pek o kadar zahmete katlanmadı.

24618Hak sana, bu canı bedava verdi de, o yüzden, canın kadrini, kıymetini bilmiyor, miras yiyen gibi onu harcayıp duruyorsun.

24619O adamın da eline geçen para gitti, kumaş, mal, mülk gitti, evler gitti. Yıkık yerlerdeki baykuşlar gibi ortada kaldı.

24620“Allah’ım” dedi, “Sen bana mal verdin, mülk verdin, yiyecek, içecek ihsan ettin, onların hepsi de gitti. Ya yine onları lütfet, ihsan et, yahut da bana ölümü gönder, canımı al.”

24621Elinden her şey çıkıp gidince, Cenâb-ı Hakk’ı anmaya, “Ya Rabbî, ya Rabbî kurtar beni” demeğe başladı.114

24622Peygamber; “Mü’min, ud’a benzer. İçi boş olunca feryada başlar” diye buyurmuştur.

24623İçi dolu olunca, çalgıcı, çalgısını elden atar. Sen de onun elinde bir çalgı gibisin, sakın dolu olma. Onun elinden gelen zarar da, acı da hoştur, tatlıdır.

24624İçin boş olsun da, onun iki parmağının arasında hoş bir hale gel. Çünkü mekân âlemi, mekânsızlık âleminin şarabından sarhoştur.

24625Ağladın, inledin de azgınlığın, isyanın geçti, gitti. Gözlerinden yaşlar boşandı. Gözlerinin yaşları, imanını kuvvetlendirdi. Din ekinini suladı.

Müminin duasının geç kabul edilmesinin sebebi

24626Nice ihlâs sahibi kişiler vardır ki, ağlayarak, sızlanarak içten yaptıkları dualar da gönüllere kadar yükselir.

24627Günâhkârların iniltilerinden çıkan, sevgi ve iştiyakla dolu olan gönüllerinin pişmanlık duyguları gökyüzünün ta üstüne kadar ulaşır.

24628Bunun üzerine melekler, Cenâb-ı Hakk’a yalvarırlar, “Ey her duayı kabul eden, ey kendisine sığınılan yüce varlık”, derler.

24629“Mü’min kulun yalvarıp yakarıyor. O, senden başka güvenecek, dayanacak bir varlık bilmiyor, tanımıyor.

24630Sen, seni tanıyanlara, sana yabancı olanlara bile ihsanlarda, lûtuflarda bulunursun. Her dilin sahibi, dileği senden diler.”

24631Cenâb-ı Hakk, meleklere buyurur ki: “Mü’min kulumun dileğini vermede gecikme, onu suçlu ve hor gördüğümden değildir. Onun dileğini geciktirmemde ona bir lûtuf ve yardım vardır, ona bir yarar vardır.

24632İhtiyacı onu gafletten uyandırdı. Beni düşünmezken, beni hatırlamazken ihtiyaç onu aldı, saçından tuttu, çeke çeke bana, benim huzuruma getirdi.

24633Onun ihtiyacını giderir, duasını kabul edersem, beni unutur da, döner çocuklar gibi yine oyuna dalar.

24634Gönülden ve candan yalvararak, kalbi kırık, göğsü yaralı, içi yanarak, ağlayarak, inleyerek ‘Ey yardımı dilenilen Allah’ım’ diye sızlanıyor, yakarıyor, amma,

24635Onun inlemesi, sızlanması ‘Ya Rabbî, Ya Rabbî’ diye seslenmesi, derdini dökmesi, sırlarını söylemesi bana hoş geliyor.

24636Yalvararak, dil dökerek, başından geçenleri anlatarak, kendini haklı göstererek her çeşit çareye başvurarak, aklınca beni kandırmaya, inandırmaya çalışıyor.”

24637Dudu kuşlarını, bülbülleri güzel sesleri yüzünden kafese korlar.

24638Fakat kuzgun ile baykuşu, kim, ne vakit kafese kor? Böyle bir şeyi hiç görmemiş ve işitmemiştir.

24639Güzellerden hoşlanan bir ekmekçinin yanına iki kişi gelse, birisi ihtiyar olsa, öbürü de genç ve güzel olsa.

24640İkisi de ekmek almak istese, ekmekçi, hemen bir ekmek alır, ihtiyara “Al şu ekmeği” der.

24641Boyu, posu, yüzü, gözü güzel olan müşteriye ise hemen ekmek vermez, onu bekletir.

24642Ona der ki: “Birazcık otur, rahat et, evde taze ekmek pişiriyorlar.”

24643O sıcak ekmek gelince de, yine, ona “Otur” der, “Evden biraz sonra helva da gelecek.”

24644Böyle bahanelerle onu geciktirdikçe geciktirir. Onu oyalar, gizli bir yoldan onu avlar.

24645“Ey dünya güzeli” der, “Seninle bir işim var, birazcık bekle bir.”

24646İşte, müminlerin iyi olsun, kötü olsun, dualarının hemen kabul edilmemeleri bu yüzdendir, gerçekten de bunu böyle bil.

Rüyasında “Mısır’da bir define var” diye haber verdikleri adamın hikâyesine dönüş

24647Mirasa konan adam, parasını, pulunu, malını, mülkünü harcayıp fakir düşünce, yoksul olunca “Ya Rabbî” demeye, ağlayıp sızlanmaya başladı.

24648Zaten bu rahmetler saçan kapıyı kim çaldı da, karşılık olarak yüzlerce lûtuflara, ihsanlara nail olmadı?

24649Adam bir rüya gördü, rüyasında hatifin sesini duydu. Hatif ona, “Sen ancak Mısır’da zenginliğe konacaksın” diyordu.

24650“Yürü, Mısır’a git, orada işin yoluna girecek, Allah niyazını kabul etti. Zaten niyazları kabul eden O’dur.

24651Filan yerde pek büyük bir define var. Onu elde etmek için Mısır’a kadar gitmen gerek.

24652Ey zavallı adam, kalk, durmadan, dinlenmeden, Bağdat’tan Mısır’a o şeker kamışlığına git.”

24653Adam Bağdat’tan kalktı, ta Mısır’a kadar gitti. Mısır’ı görünce, gücü, cesareti arttı.

24654Çünkü kendisine gâibten gelen seste, o defineyi Mısır’da bulacağı, darlıktan, sıkıntıdan kurtulmak için o serveti orada elde edeceği söylenmişti.

24655“Filan mahallede, filan yerde gömülü, pek büyük bir servet, pek nadir bir define var” demişti.

24656Fakat az-çok hiçbir yiyeceği, geçineceği kalmamıştı. Halktan bir şeyler dilenmeyi, onun bunun kapısını çalmayı düşündü.

24657Düşündü amma, bundan da utandı. Dilencilik izzet-i nefsine ağır geliyor, el açmaktan onu alıkoyuyordu. O da kendini sıktı, sabretmeye karar verdi.

24658Derken, yine açlıktan çırpınmaya başladı. Artık dilenmekten başka bir çaresi kalmamıştı.

24659“Geceleyin, yavaş yavaş çıkar, dilenirim”, diye düşündü. “Karanlıkta gördüğümü seçemem, böylece dilenmekten utanmam.

24660“Gece kuşu gibi geceleyin Hakk’ı zikreder dilenirim. Elbette bir damdan bana yarım pul atarlar.”

24661Böyle düşünerek, geceleyin çıktı, mahalleye daldı. Bu düşünce ile sokaklara düştü, o yandan bu yana gidip gelmeye başladı.

24662Fakat zaman geldi, yine utanmaya başladı. Şerefi, haysiyeti dilenmeye mâni oluyordu. Amma yine açlık onu kıvrandırıyor ve ona, ‘Haydi dilen” diyordu.

24663Gecenin üçte biri geçmişti. O hâlâ “dileneyim mi, yoksa gidip dudaklarım kupkuru yatayım mı?” demede, bir ayağını ileri atmada, öbürünü geriye çekmede idi.

Adam Mısır’a vardı, geceleyin dilenmek için sokağa çıktı. Bekçi, adamı tuttu. Adam, bekçiden bir hayli dayak yedikten sonra muradına nail oldu. “Öyle şeyler vardır ki onları hoş görmezsiniz ama size hayırlıdır.”115 Cenâb-ı Hakk, “Allah güçlükten sonra insana kolaylık ihsan eder”116 ve “Şüphe yok ki güçlükle beraber bir de kolaylık vardır” buyurmuştur. Peygamber Aleyhisselâm da “Ey eziyet ve zahmet, şiddetlen, açılırsın” demiştir. Bütün Kur’ân ve gökten inen kitaplar, bunu anlatır.

24664Birdenbire bekçi onu yakaladı. Açlıktan midesi kıvranan zavallıya yumruğuyla, sopa ile vurmaya başladı.

24665O karanlık gecelerde halk, gece hırsızlarından çok zarar görmüştü.

24666Korkunç, uğursuz gecelerde bekçi, hırsızları dikkatle izliyor, araştırıyordu.

24667Çünkü halife, “Geceleyin sokaklarda dolaşanları yakalayın. Benim yakınım bile olsa, onun elini kesin” diye emir vermişti.

24668Halife, “Ne diye hırsızlara acıyorsunuz?” diye bekçileri sorguya çekmiş, onları korkutmuştu.

24669“Ne diye, hırsızların yalanlarına kanıyorsunuz? Yahut nasıl oluyor da onlardan rüşvet alıyor, onları salıyorsunuz?” demişti.

24670“Hırsızlar ve her türlü kötü insanlara acımak, zayıf insanları dövmek, onlara merhamet etmemektir.

24671Aklını başına al, merhamete kapılıp da, kötü bir kişiden intikam almaktan, canını yakmaktan çekinme. Onun uğrayacağı zahmete, eziyete pek bakma; suçsuz halkın, başkalarının düşeceği zahmeti, eziyeti düşün.

24672Bütün vücudun zehirlenmesini önlemek için yılanın ısırdığı parmağı kes, at. Sen kesilen tek bir parmağı değil, bütün bedenin uğrayacağı kötülüğü, bütün bedenin helak olacağını gör, düşün.”

24673O sıralarda Mısır’da, usta, acemi birçok hırsız türemişti.

24674Bekçi de böyle bir zamanda, define aramaya gelen adamı gördü. Onu yakaladı, sopa ile insafsızca vurdu vurdu; adamın vücudu yaralar ve bereler içinde kaldı.

24675O fakir adam, “Dövme de halimi dosdoğru söyleyeyim” diye feryada başladı.

24676Bekçi, “İşte sana mühlet verdim”, dedi. “Haydi, söyle, gece vakti ne diye dışarı çıktın? Anlat bakalım.

24677Belli ki sen buralı değilsin, bir garib kişisin. Doğru söyle sen buraya ne yapmaya geldin? Kötü bir niyetin mi var?

24678Şimdi, ‘Neden hırsızlar çoğaldı?’ diye hükümet bekçileri kınayıp duruyor.

24679Hırsızların çoğalması, senin yüzünden, senin gibi serserilerin yüzünden. Önce o ahlâksız, o pis dostlarını söyle, onların yerini bana bildir.

24680Yoksa onların hepsinin intikamını senden alırım. Böylece zenginler, rahat nefes alırlar.”

24681Zavallı garip, yeminler ederek dedi ki “Ben, ne bir ev yakıcı, ne de bir yankesiciyim.

24682Ben, hırsız değilim, suçlu değilim. Ben, Mısır’ın garibiyim, ben Bağdatlıyım.”

Yalan, insana şüphe verir; doğru ise güven

24683Garib adam, bekçiye rüyasını, o define meselesini anlattı. Bekçi, onun doğru söylediğine inandı, gönlü rahatladı.

24684Adamın yemininden, doğruluk kokusu geliyordu. Sözünden, içinin yandığı anlaşılıyordu.

24685Gönül, susuzun suya kavuşması gibi, doğru sözü duyunca huzur buldu, rahatladı.

24686Ancak mahcub olan, perde arkasında kalan gönül illetlidir, hastadır, doğruyu anlayamaz. Hatta o, o kadar zavallıdır ki, peygamberle bir ahmak kişiyi bile ayırt edemez.

24687Yoksa tam yerinden verilen o doğru haber, aya bile vursa, onu ikiye böler.

24688Ay yarılır, ikiye bölünür de o perde arkasında kalan taş gönül kıpırdamaz bile. Çünkü o gönül reddedilmiştir, kovulmuştur, mânâ âleminden sürülmüştür, o gönül sevgiden habersizdir, sevgili değildir.

24689Bekçinin içi yandı, gözyaşları çeşme gibi akmaya başladı. Bu hal acımak bilmeyen, gözü yaşarmayan kuru gözden olmamıştı. O gönül kokusunu duymuştu da, içi yanmış, gözleri yaşarmıştı.

24690Bir söz vardır, cehennemden çıkar, dudağa gelir. Bir söz de vardır, can şehrinden kalkar, dudak küpüne gelir, oraya konar.

24691Aslında bizim dudağımız, cana can katan denizle, eziyetler, zahmetler denizi arasında bir berzahtır.

24692Bizim dilimiz, dudağımız, şehirlerarasındaki köylü pazarına benzer, her yandan alışveriş için oraya gelirler.

24693Dolandırıcıların kalp akçelerle alışveriş yaptıkları, kusurlu kumaşların satıldığı yer de o köylü pazarı idi, kıymetli malların, paha biçilmez kumaşların, çok değerli incilerin bulunduğu yer de orası idi.

24694O köylü pazarında, kim daha fazla alışverişten anlar, dil dökmesini, müşteri kandırmasını becerirse, kim geçer akça ile kalp akçayı daha fazla ayırt etmesini bilirse o kazanır, kâr ederdi.

24695Köylü pazarı, işini bilen adama kâr yeri, kazanç yeri olur, işini bilmeyene ise körlüğü yüzünden zarar yeri kesilirdi.

24696Âlemin cüzlerinden her biri, gabiye117, kafasız adama çözülmez bir düğümdür. İşini bilene, ustaya ise düğüm çözüştür.

24697Bu dünya, birine şükürdür, öbürüne zehir... Birine lûtuftur, öbürüne kahır.

24698Her cansız şey, Nebi’ye hikâyeler anlatır. Kâbe, hacıya şahitlik eder, onun hakkında konuşur. Onun kendisini ziyarete geldiğini söyler.

24699Namaz kılan kişiye de mescit şahit olur. “Uzak yollardan bana namaz kılmaya gelirdi” der.

24700Ateş, Halil İbrahim’e gül oldu, reyhan oldu. Nemrut’a uyanlara ise, dert oldu, ölüm oldu.

24701Ey Hasan, bu hakikati defalarca söyledin ama, söylemeye doyamıyorum ki.

24702Yaşamak için, sararıp solmak için defalarca ekmek yedin. İşte bu hep o ekmek... Neden usanmıyorsun?

24703Yersin, doyarsın, yediğin siner. Sonra yine acıkırsın, bu açlıkla midenin dolgunluğu geçer, rahatlarsın.

24704Kim açlık derdine düşerse, bedeninin her cüz’ü, yenileşmeye koyulur, yeniden gıda ister, gelişmek ister.

24705Tad, lezzet, açlıktan gelir. Yemeğin çeşnisinin değişik oluşundan değil; insan aç iken arpa ekmeği, şekerden daha tatlı gelir.

24706Bıkkınlık ve usanç aç olmamaktan, tıkabasa yemektendir, tokluktandır. Sözün tekrarlanmasından değil.

24707Nasıl olur da dükkânda alışveriş etmekten, kazanç sağlamaktan, dedikodudan, halkı aldatmaktan sana usanç gelmiyor?

24708Altmış yıldır, gıybet etmekten, şunun bunun arkasından söylemekten, adam eti yemekten nasıl oldu da usanmadın?

24709Kadınları avlamak için, onları methedersin. Defalarca, usanmadan hoş sözler söylersin, işvelerde bulunursun.

24710Son söylediğin söz, bir evvelinden daha tesirlidir, daha ateşlidir. Daha da işvelidir. Yüz kere önce söylediklerinden daha yanık sözler söylersin.

24711Dert, eski ilacı yeniler; dert, her usanmış, kurumuş dalı kırar.

24712Aşk dertleri, eskileri yenileyen kimyadır. Bu türlü dertlerin bulunduğu yerde melâl, usanç yok olur.

24713Kendine gel de, melal yüzünden ah edip durma, dert ara, dert ara, dert, dert.

24714Faydasız ilaçlar, dertlere deva olmazlar da, hileler yapar, hastaları aldatırlar. Yol kesiciler, onları soyarlar, paralarını alırlar.

24715Tuzlu su, susuz kimseye derman olamaz. İçildiği zaman insana hoş ve soğuk gelirse de hiçbir fayda sağlamaz.

24716Tuzlu su, kendisini iyi su gibi gösterir. Bize hile yapar da, yüzlerce sebze yetiştiren tatlı suyu aramamıza mâni olur.

24717Bunun gibi kalp altın da, ayarı tam kıymetli altını bulmaya mâni olmaktadır.

24718Ey mürid, senin muradın benim, beni al diye hile ile senin ayağını kesmiş, kanadını yolmuştur.

24719Sana, “Derdini ben çekeyim” demiştir amma, zaten kendisi derttir. Görünüşte sana mat olmuştur. Fakat hile ile seni mat etmiştir.

24720Yürü, yalancı dermandan kaç da, derdin iyileşsin. Derdin sana derman olsun, sana güzel kokular, miskler saçsın.

24721Bekçi, garip kişiye, “Sen ne hırsızsın, ne de kötü adamsın”, dedi. “Sen iyi adamsın amma, saf ve ahmak bir kişisin.

24722Çünkü bir hayâl peşinde koşuyor, bir rüyaya kanıyor, yüce sıkıntılara katlanıyor, bunca yol aşıyorsun, galiba senin aklın yok.

24723Ben de defalarca rüya görürüm. Bana da Bağdat’ta bir define var derler, dururlar.

24724Filan tarafta, filan sokakta gömülü defineden bahsederler” bekçinin rüyasında gördüğü ve söylediği mahalle, üzüntülü, perişan Bağdatlı garibin mahallesi idi, onun sokağı idi.

24725Bekçi dedi ki, “Bana o hazine, filanın evinde gömülü, git onu ara derler, dururlar” bekçi gerçekten de, hırsız dolayısıyla kendine düşman sandığı, garib adamın evini, onun adını söylüyordu.

24726Bekçi konuşmasına devam ediyor, diyordu ki, “Evet, ben bu rüyayı kaç keredir görmüştüm, Bağdat’ta yerini söylediğim evde bir define var.

24727Ben bir hayâle kapılıp yerimden bile kımıldamam; zavallı sen, sadece bir rüyaya kapılıyor, kalkıyor, üşenmeden buralara kadar geliyorsun.

24728Ahmak kişinin rüyası, kendi aklına uygun düşer. Onun rüyası da kendisi gibi kıymetsizdir, hiçbir şeye yaramaz.

24729Kadının gördüğü rüya da, aklının noksan, canının zayıf oluşundan ötürü, erkeğin gördüğü rüyadan değersizdir.

24730Aklı noksan kişinin, ahmak adamın rüyası böyle boş olunca, ya akılsızlıktan meydana gelen şey nedir? Rüzgâr gibi bir rüya...”

24731Garib, bu sözleri duyunca “Demek ki define benim kendi evimde imiş, bu böyle olunca, ben neden kendi yurdumda fakir düşmüşüm, yoksulluktan feryad etmişim?” diye düşündü.

24732“Meğer ben definenin başında fakirlikten, yoksulluktan ölmüşüm de haberim yok. Çünkü ben gaflette imişim, perde arkasında imişim.”

24733Bu müjdeli haberden âdeta mest oldu, üzüntüsü, derdi kalmadı. İçinden Allah’a şükretti; dilsiz, dudaksız yüz binlerce hamd okudu.

24734Rızkım, çektiğim üzüntülere, bekçiden yediğim sopaya bağlı imiş. Âb-ı hayat benim evimde imiş haberim yok.

24735Müflis olduğumu, çok fakir düştüğümü sanırdım, vehme kapılırdım; vehmin, körlüğümün aksine ben büyük bir servete, büyük bir zenginliğe mâlikmişim. Haydi yürü.

24736İster beni ahmak yerine koy, ister değersiz, hiçbir işe yaramaz bir kişi bil. O define benim oldu ya... Sen, artık bana istediğini söyle.

24737Hiç şüphe yok, ben artık muradıma erdim, dilediğimi gördüm, ey ağzı bozuk bekçi, sen istersen bana söyle.

24738Ey güçlü kişi, sen bana dertli de. Senin önünde dertliyim, zavallıyım, ama ben, kendi kendime hoşum, mutluyum.

24739İş bunun aksine olsaydı, sana gül bahçesi gibi görünseydim de, kendim, hor ve hakir olsaydım, halim nice olurdu?”

Örnek

24740Bir terbiyesizin birisi, bir gün bir dervişe: “Burada seni hiç kimse bilmiyor, tanımıyor” dedi.

24741Derviş, “Ben burada yabancıyım, beni burada bilmeyebilirler. Fakat ben kendimi, kim olduğumu iyice biliyorum” dedi.

24742“Gönül derdi, mânâ yarası; aksi olsaydı, yâni o beni görseydi, bilseydi, tanısaydı da, ben kendimi bilmeseydim, kendimi görmez bir kör olsaydım, halim nice olurdu.

24743Sen, beni ahmak say, ahmak bil. Ben ahmağım ama bahtı güzel bir ahmak... Bahtın güzel oluşu, terslikten, aksilikten, hayâsızlıktan elbette daha iyidir.

24744Bu sözü senin zannına göre söylüyorum, yoksa benim bahtım aklıma da yardım eder.”

Define aramak için Bağdat’tan kalkıp Mısır’a gelen o adamın, sevinerek, muradına ererek, Allah’a şükürler edip geri dönmesi

24745Adam, Cenâb-ı Hakk’a secdeler ederek, rükûa vararak, senalarda, şükürlerde bulunarak, Mısır’dan kalktı, Bağdat’a döndü.

24746Yol boyunca, rızkının böyle aksi bir taraftan, beklemediği bir yönden gelişine şaşırıp, hayretler içinde kalıyor. Bu şaşılacak, acaib hal yüzünden mest oluyordu.

24747“Ben nerden umuyordum”, diyordu, “Nereden Allah’ın lûtfuna, ihsanına nail oldum. Bana, Mısır’da hazine aramak ümidini verdi, Bağdat’ta beni zenginleştirdi.

24748Bu ne hikmettir ki isteklerimin gayesi, delice bir arzuya düşerek beni evimden uzaklara sevketti. Yolumu kaybettim, fakat ümitli idim.

24749Şaşkınlığımdan, koşa koşa sapıklık yoluna düştüm. Meğerse her an dileğimden biraz daha uzaklaşıyor, ayrılıyormuşum.

24750Sonradan yine Cenâb-ı Hakk, o sapıklığı, o yol şaşırmayı, keremiyle lûtuf haline getirdi de, doğru yolu bulmamı ve işin içinden kârlı çıkmamı sağladı.”

24751O, öyle sonsuz lûtuf sahibidir ki, sapıklığı iman yolu yapar, eğri gidişi, ihsan ekininin devşirme çağı kılar.

24752Böylece de hiçbir ihsan sahibinin korkudan emin olmamasını, hiçbir hainin de ümitsiz kalmamasını, ricadan el çekmemesini sağlar.

24753Kendisine, gizli lûtuf sahibi densin diye, o gözlere görünmeyen büyük varlık, zehrin kalbine panzehir yerleştirir.

24754O kerem sahibi, namazda gizlenmiştir. Namaz kılan kuluna lûtuf ve ikramda bulunur. Onun affı ve mağfireti günâha şeref elbisesi giydirir de böylece o, günâhı, affedilmeye, lütfa, ihsana, kurtuluşa vesile eyler, sebep kılar.

24755Hakk’ı inkâr edenler; güvenilir, üstün, imanlı kişileri küçük düşürmeğe uğraştılar, onları aşağılamaya çalıştılar. Fakat onların bu gayretleri, küçük düşürmek istedikleri kişileri yüceltti, onlar mucizelerin belirlenmesine sebep oldular.

24756Onların peygamberleri inkârdan kasıtları, dini aşağılamaktı. Hâlbuki onların aşağılamaları, peygamberlerin yüceliğini ortaya koydu.

24757Her kötü kişi, inkâra kalkmasaydı, mucize gösterilir miydi? Bürhan aranır mıydı?

24758İnkârcı düşman, sözün doğru olduğunun isbat edilmesini istemeseydi, kadı, hiç getirilmesini ister miydi?

24759Mucize, dava sahibinin doğruluğunu, şüphesiz olarak isbat eden bir şahittir.

24760Peygamberleri tanımayanlar, onların haber verdiklerine inanmayanlar, onları kınadılar da, Cenâb-ı Hak elçilerine mucizeler verdi, lûtuflarda bulundu.

24761Firavun’un hilesi, üç yüz kattı. Fakat hilelerinin hepsi de, kendisini aşağılattı, kendi kökünü kazıdı.

24762Mûsâ’nın mucizesini çürütmek, bozmak için, iyi, kötü, bütün büyücüleri topladı.

24763Böylece Hazreti Mûsâ’nın asâsını, küçük düşürmek, değersiz kılmak, gönüllerden itibarını silmek istedi.

24764Hâlbuki Firavun’un bu hilesi Hz. Mûsâ’nın mucizesinin zuhuruna sebep oldu, asânın itibarını arttırdı.

24765Mûsâ’nın da, kavminin de yolunu kesmek için, Nil kıyısına ordu yığdı.

24766Halbuki Firavun’un bu gayreti, Mûsâ’nın ümmetinin eminliğini sağladı. Firavun’un ise yerin dibine gitmesine sebep oldu.

24767Firavun, Mısır’da kalsaydı, oraya gelmeseydi, İsrailoğullarının korkusu nasıl geçerdi?

24768Geldi de İsrailoğullarını yaktı, yandırdı. Şunu bil ki eminlik, korkunun içinde gizlenmiştir.

24769Gizli lûtuf ona derler ki, Cenâb-ı Hakk, sana ateş gösterir, hâlbuki o nurdur.

24770Emirlerine uyan muttakî kişiye Cenâb-ı Hakk’ın ihsanda bulunması gizli değildir. Fakat sen, hataya düşen büyücülere, hatalarından sonra verilen lûtfu, sevabı seyret.

24771Sevip beslemede, vuslat gizli değildir. Hâlbuki o, büyücülerin ellerini, ayaklarını kestirirken Hak onları vuslata eriştirirdi.

24772Yürüyenler, ayakları ile yürür giderler. Bu tabii bir haldir. Gizli bir şey değildir. Sen, büyücülerin ayakları kesildiği halde yürümelerini seyret.

24773Ârifler, kan denizinden geçip gitmişlerdir de, o yüzden daima bir emniyet içindedirler.

24774Onların emniyeti, korkunun ta kendisinden meydana gelmiştir. Şüphesiz her an da o emniyet çoğalıp durur.

24775Ey temiz kişi, korkuda gizli olan eminliği gördün ya, bir de ümitte gizli olan korkuyu da gör.

24776O emir, hile ile İsa’nın üstüne düştü. İsa ise evde yüzünü gizledi.

24777O da taht ve taç sahibi olmak için eve girdi. İsa’ya benzediğinden, onu darağacına gerdiler.

24778“Aman beni asmayın, ben İsa değilim, ben Yahudilerin kutlu bir emiriyim” dedi.

24779Onlarsa “Daha çabuk davranın, asın şunu, o İsa’dır. O, bizi yanıltarak kurtulmak istiyor” dediler.

24780Nice ordu vardır ki üstün olmak, mal mülk elde etmek için gider; derken kendi başını yer, geriye kalan nesi varsa, başkalarına nasib olur.

24781 Nice tacir vardır ki kâr elde etmek ümidi ile gider. Zengin oldum, bayrama kavuştum sanır, fakat ödağacı gibi kendini yakar.

24782Dünyada bu çeşit tersine işler çoktur, yedikleri balı, zehir sananlar vardır.

24783Nice ordu vardır ki, mağlup olduklarını sanırlar, gönülleri ölümlerine inanır. “Artık biz öldük” derler. Derken karşılarına rahatlık, aydınlık ve zafer çıkıverir.

24784Ebrehe, Beytullah’ı küçük düşürmek, yakıp yıkmak, diriyi, ölü gibi yere sermek için fil ile geldi.

24785Kâbe’yi yıkmayı, oradakilerin hepsini, kendi yerlerinden sürüp çıkarmayı, perişan etmeyi düşündü.

24786Bütün ziyaretçilerin, kendi etrafında toplanmasını, onun kâbesini, herkesin kıble edinmesini istiyordu.

24787“Niçin benim kâbemi ateşe verdiler”, diyor, Araplara kin güdüyor, onlardan öc almak istiyordu.

24788Onun bu savaşı, Kâbe’ye üstünlük verdi. O evin daha çok yücelmesine, şeref kazanmasına sebep oldu.

24789Mekkelilerin, izzeti, şerefi bir idi. Ebrehe’nin saldırışı yüzünden bu şeref, bu izzet yüz kat oldu, bu hal kıyamete kadar sürer gider.

24790Hâlbuki Ebrehe de, onun uydurma kâbesi de daha çok gözden düştü, daha çok yere battı. Bu neden böyle oldu? Kaza ve kaderin inayetlerinden.

24791Korkunç, yırtıcı canavara benzeyen Ebrehe’nin mallarını ganimet olarak ele geçirdiklerinde, fakir Araplar zengin oldular.

24792O, sanıyordu ki, ordusu ile Mekke’yi ele geçirecek. Hâlbuki o, Mekke halkına mal, mülk, altın götürüyordu.

24793O zavallı kişi, yolda her adımda hayâller kuruyor, zafere doğru gittiğini sanıyordu. Kader icabı, niyetlerin bozulduğunu, gayretlerin, himmetlerin, uğraşmaların boşa çıkacağını göremiyordu.

24794Mısır’da define aramaya giden garip kişi de sonunda, Bağdat’a döndü; kendi evine geldi, defineyi buldu. Allah’ın lûtfuyla işler yoluna girdi.

Kardeşleri, ağabeylerine birbiri üstüne öğüt verdiler. Fakat o, bu öğütlere sabredemedi. Deli gibi kendinde olmaksızın onlardan kaçtı, kendisini pâdişahın kapısına izin istemeden attı. Fakat bu, küstahlığından, aldırış etmediğinden değildi, aşkının çokluğundandı.

24795O iki kardeşin, ağabeylerine söyleyecekleri sözler çoktu. “Gökteki yıldızlar sayısınca bizim canımızda, sana verilecek öğütler var” dediler.

24796“Söylemesek, işler yolunda gitmeyecek, biz doğru hareket etmemiş olacağız; söylesek, söyleyeceğimiz sözler, gönlünü kıracak.

24797Sudaki kurbağa gibiyiz. Söylersek, derde düşüyoruz, söylemesek boğuluyoruz, hasta oluyoruz.

24798Eğer biz kalbimizdeki duyguları söylemesek, kardeşliğimiz zedelenecek, aramız açılacak, hakikat aydınlanmayacak. Söylersek, söyleyeceklerimize vicdanımız izin vermiyor, çünkü sözlerimizle bizden büsbütün kopacaksın diye korkuyoruz.”

24799Onlar, böyle söylenip dururken, ağabeyleri, fırladı kalktı, “Kardeşlerim Allah’a ısmarladık”, dedi. “Gerçekten dünya da değersiz, dünyadakiler de.”

24800Derken, yaydan fırlayan ok gibi fırladı, dışarı çıktı. Artık ona, söz söylemeye güç yetmezdi.

24801Kendinden geçmiş, mest bir halde Çin pâdişahının huzuruna geldi. Vakit geçirmeden, hemen sarhoşçasına yeri öptü.

24802Bu kardeşlerin durumu, baştan sonuna kadar, bütün teferruatıyla, bir bir Çin pâdişahına açıklanmıştı. Bu sebeple o, onların dertlerini de biliyordu, üstüne düştükleri, peşinde koştukları şeyi de biliyordu.

24803Koyun, kendi yaylasında yayılmaktadır, fakat çoban koyunun halini bilir.

24804Büyük Peygamberimiz: “Hepiniz de çobansınız” diye buyurmuştu. Bu sebeple çoban, sürünün halini bilir. Hangisinin otlamakla meşgul olduğunu, hangisinin birbirine tos vurduğunu, kafa kafaya vuruştuğunu fark eder.

24805Çoban, görünüşte, koyun sürüsünün uzağındadır. Fakat aslında düğünlerde çalınan def gibi onların arasında sayılır, sesini onlara duyurur.

24806Pâdişah, etrafında bulunan insanların duygularına vâkıftır. Onların ihtiraslarını, yanıp tutuştukları şeyi bilir. Fakat onları bilmemezlikten gelir. Susar, durur.

24807O yüce pâdişah onların canlarının içinde idi. Amma mahsustan gözleri görmemiş gibi, onları görmemezlikten, bilmemezlikten geliyordu.

24808Görünüşte ateş, tencerenin altındadır. Fakat mânâ bakımından, ateş, tencerenin canının içindedir.

24809Evet, ateşin görünüşü dışardadır. Mânâsı ise içerdedir. Bunun gibi, can sevgisinin mânâsı da, kan gibi damarların içinde dolaşmaktadır.

24810Şehzade, Çin pâdişahının huzurunda diz çöktü. On tane muarrif118, onun kim olduğunu, nereden geldiğini pâdişaha anlatmaya başladılar.

24811Pâdişah, önceden bunların kim olduklarını, nereden geldiklerini fazlasıyla biliyordu amma, muarrifin de kendi vazifesini yapması gerekiyordu.

24812Ey temiz kişi, şunu iyi bil ki, gönüldeki bir zerre irfan nuru, yüzlerce muarriften daha iyidir.

24813Muarrife kulak vermek, her şeyi ondan öğrenmeye kalkmak, perde arkasında kalmaya, vehme kapılmaya, zanna düşmeye işarettir.

24814Gönül gözü açık olan kişinin, muarrife ihtiyacı yoktur. O, her şeyi apaçık, görür, anlar.

24815Gönül gözü açık olan kişinin canı, başkalarının anlatmalarına, tanıtmalarına, tarif etmelerine kulak asmaz. Onun bütün inancı, bütün sezişi, kendi gönül gözünden gelir.

24816Muarrif, o değerli pâdişahın huzurunda diz çöken şehzadenin halini anlatmak için konuşmaya başladı.

24817Dedi ki, “Pâdişahım, bu senin ihsanına, lûtfuna lâyık bir kişidir... Dışarı atılacak, kovulacak kişilerden değildir... Bu sebeple, buna pâdişahlık et, iyiliklerde bulun.

24818Seni büyük bir pâdişah bilmiş, senin kapına gelmiş, yaralı kalple sana sığınmış, o, aşk sarhoşunun başını okşa.”

24819Pâdişah “Bu delikanlı, hangi mevkii dilerse, hangi mülkü, hangi ülkeyi isterse, ona verilecek” dedi.

24820“Bırakıp geldiği malın, mülkün yirmi mislini ona bağışlayacağım, hatta bıraktıklarından daha fazlasını ona vereceğim.”

24821Muarrif dedi ki: “Senin pâdişahlığın, onun gönlüne aşk tohumunu ekti. Onun, senin sevginden başka bir sevgiye kapılmasına imkân var mı?

24822Sana kul olmayı öyle benimsemiş ki, pâdişah olmak onun gönlüne soğuk gelmede.

24823O, pâdişahlığı da, şehzadeliği de bir tarafa atmış, gönlünden çıkarmış da, senin adını duymuş, izine düşmüş, gurbet ellere gelmiş.

24824O, bir sûfîdir, vecde gelmiş, hırkasını çıkarıp atmıştır. O, bir daha o hırkayı alır mı?

24825Bir sûfînin, ilâhî vecd içinde attığı, düşürdüğü hırkayı geri alması, ben bu hale aldanmış, pişman olmuşum, mânâsını taşır.

24826Bu âdeta, ‘Dostum, o hırkayı bana geri ver. Ulaştığım vecd, mânevî zevk, bu hırkaya değmez.’ demektir.

24827Aşk, bu düşünceden uzaktır. Âşık, böyle bir fikre kapılmaz. Eğer, aşkın aklına böyle şeyler gelirse toprak başına olsun.

24828Aşk, yüzlerce ten hırkasına değer. Bu hırka, giyilen cansız hırka değildir. Diri olan, duygusu, aklı bulunan yüzlerce ten hırkasıdır.

24829Hele şu fani olan dünya mülkünün hırkası nedir ki? Beş para etmeyen sarhoşluğu bile insana baş ağrısı verir.

24830Dünya mülkü, maddeye tapanlara, tene tapanlara helaldir. Bizler, zavallı olmayan aşk meleğinin kullarıyız.”

24831Muarrif, “pâdişahım” dedi, “Bu şehzade, aşk ülkesinin valisidir. Onu azletme, işinden ayırma. Aşkından başka şeyle onu meşgul etme.

24832Pâdişahım, aslında senin marifetin senin yüzüne perde olmuştur. Seni asıl vazifenden ayırmıştır. Hakikatte sen, o yüksek makamda bulunmakla, işinden azledilmişsin, işsiz, güçsüz kalmışsın.

24833Şehzadenin buraya gelmekte gecikmesi, bedeninin zayıf ve istidadının az oluşundandır.”

24834İstidadın yoksa, bir madene bile ulaşsan, oradan bir habbe miktarı bir şey alamazsın.

24835Erkekliği olmayan bir kişi, bir kız alsa, o kız çok güzel olsa, gümüş gibi teni bulunsa, ona, bundan ne fayda var?

24836İçinde, zeytinyağı bulunmayan, fitili olmayan bir kandil, ne çok, ne de az ışık verebilir.

24837Burnu koku almayan biri, gül bahçesine girse, gül kokusundan, reyhan kokusundan bir zevk alamaz ki.

24838Bu, bir ahlâksızın evinde misafir olan güzel dilbere, bir sağırın karşısında çalınan cenge, çalgıya benzer.

24839Karada yaşayan kuş denize dalsa, helak olmaktan başka eline ne geçer?

24840Buğdayı olmayan bir kişi, değirmene gitse, saçı, sakalı ağarır, başka bir şey elde edemez.

24841Dünya değirmeni de, buğdayı olmayanların ancak saçını, sakalını ağartır, bileğini büker.

24842Fakat buğdayı olanlara, bu değirmen, mülk bağışlar, kazanç sağlar, ululuk verir.

24843Önce cennete girmeye istidad olmalı ki, cennette, ebedî hayata mazhar olasın.

24844Yeni doğmuş çocuğa, şarap, kebab verilir mi? Yeni doğmuş bir çocuk, köşklerden, kubbelerden ne anlar?

24845Bu sözün hududu yoktur. Sözü kısa kes, sen yürü istidad elde etmeye bak, İyi işler yap, iyi insan ol da cennete girmeye istidadın olsun.

24846“Bu şehzade de senin huzuruna çıkabilme kabiliyetini elde etmek için şimdiye kadar, oturdu, bekledi. İştiyakı hududu aştı, fakat kabiliyet ve istidad elde edemedi.

24847Muarrif, “İstidad da pâdişahtan elde edilir. Canı olmayan bir bedende istidad olur mu?” dedi.

24848Pâdişahın lûtufları, onun gamını ortadan kaldırdı. Üzüntülerini giderdi. Şehzade, pâdişahı avlamaya gelmişti. Kendisi pâdişaha av oldu.

24849Senin gibi birisini avlamaya çalışırken, ona av olan kimse, avını bağlayamadan kendisi bağlanır.

24850Benlik, emirlik arayan kişi, bey olmadan kendisi esir olur, çıkar.

24851Dünya kitabının ilk sahifesinde yazılı bulunan bahislerin adlarını tersine yazılmış bil ve tersine oku. Dünyaya kul olmuş, maddeye esir olmuş her kişinin adını, oraya dünya pâdişahı diye yazmışlardır.

24852Ey eğri düşünen, tersine giden beden, sen, yüz binlerce hür kişiyi esir etmişsin, onları köleleştirmişsin.

24853Çok az bir zaman için olsun, şu hileyi bırak da, ecel gelip çatmadan bir kaç an hür yaşa.

24854Eşek gibi, senin için hür olmaya yol yoksa kova gibi kuyunun dibine inip çıkmaktan başka çaren yok demektir.

24855Ey eğri düşünen, ey bana gerçek dost olmayan beden, yürü git, bir müddet için benim canımı terk et, beni bırak, ben senden bıktım. Kendine benden başka bir dost, başka bir arkadaş ara.

24856Benim nöbetim, sıram geçti, beni azad et, benden başkasını bul, onu kendine damat edin, ey beden ben seni istemiyorum, artık senden hoşlanmıyorum.

24857Ey yüzlerce çeşit işe dalmış ten, artık seni istemiyorum, beni terk et, ömrümü elden götürdün, yedin bitirdin, benim yakamı bırak, git bir başkasını ara, bul.

O kadı’nın Cuha’nın karısına gönül vermesi, sandıkta kalması, kadı nâibinin119 sandığı satın alması, ertesi yıl yine Cuha’nın karısının geçen sene elde ettiği parayı umarak kadıya başvurması, kadı’nın “Beni azad et, başkasını ara” demesi

24858Cuha, her sene, yoksulluk yüzünden hileye başvurur, karısına yüzünü çevirir, “Ey gönüllerin arzu ettiği, güzel hanım”, derdi.

24859“Mademki senin güzellik gibi bir silahın var. Haydi, yürü, ava çık, avla, yakalayacağın avdan biz de faydalanalım, biz de süt sağalım.

24860Yay gibi kaşların, o büyüleyici bakışların hile tuzağıdır. Allah sana, bu güzellikleri neden verdi? Bunları sana erkekleri avlamak için lütfetti.

24861Haydi yürü, değerli, üstün bir kuş için tuzak kur. Yemi avına göster, fakat sen yenme. Sen avı yakala, ama av seni yakalamasın, dikkatli ol.

24862Kuşa, doyuracakmışsın gibi görün, sonra onun canını yak, ağzının tadını boz. Zaten tuzağa düşmüş bir kuş hiç yem yer mi?”

24863Cuha’nın karısı “On gönüllü hercaî «kararsız» kocadan bıktım, usandım” diye kadıya şikâyete gitti.

24864Hikâyeyi kısa kes, kadı, o güzel kadının tatlı konuşmasına ve güzelliğine kapıldı, ona av oldu.

24865Kadı, kadına “Mahkemede uğultu, gürültü var, bu yüzden bu şikâyeti iyice anlayamıyorum” dedi.

24866“Ey servi boylu, yalınızca gelirsen, kocanın ettiği cefaları, sitemleri iyice söyler, anlatırsın..” dedi.

24867Kadın, “İyi amma” dedi, “Senin evine, iyi kötü herkes derdini dökmeye, şikâyetini anlatmaya gelir, gider.”

24868Baş evi sevdalarla, gönül evi de vesveselerle, kavgalarla doludur.

24869Vücudun geri kalan uzuvları, düşünce nedir bilemezler. Huzur içinde, rahat yaşarlar. Fakat gönüller, gelip gidenlerin yüzünden yorulur, yıpranırlar.

24870Hak korkusunun sonbaharına ve rüzgârlarına kaç, o geçen yılın şakayıklarım kır, dök.

24871Bu eski şakayıklar, yeni çiçeklerin bitmesine engel olurlar, hâlbuki gönül ağacı, onlar için yetişmiş, boy atmıştır.

24872Kendini bu düşüncelere verme, uykuya dal. Uykuya dal da, bu boş ve fasid düşüncelerden kurtul. Uyku içinde iken gafletten uyanırsın, başkaldırırsın, mânevî uyanıklığa erersin.

24873Ey hoca, çabuk, o Ashâb-ı Kehf gibi kalk yürü. Sen uyanık ol, görenler, seni uyuyor sansınlar.

24874Kadı efendi, “Peki güzelim, ne yapmak gerek?” dedi. Kadın, “Bu cariyenizin evi pek tenhadır” diye cevap verdi.

24875“Kocam köye gitti. Bekçi de yok, yalnız kalabilmemiz için tam uygun bir ev.

24876İmkân varsa bu gece oraya gel, çünkü gece yapılan işi ne kimse görür, ne işitir.”

24877Onu bunu tecessüs edenler, gözetleyenler gece vaktinde uyku şarabıyla kendilerinden geçmişlerdir, gece karanlığı, onları kımıldamaz hale getirmiş, âdeta öldürmüştür.

24878O şeker dudaklı dilber, güzel dudakları ile kadı efendiye şaşılacak şeyler, büyüleyici sözler söyledi.

24879İblis, Âdem’i kandırmak için, kaç kere masallar söyledi ama sonunda, Havva’ya dedi de Âdem, Hak tarafından “yemeyin” diye emredilen meyveyi o vakit yedi.

24880Zulüm ve adalet dünyasında ilk kan, kadın yüzünden Kabil’in elinden döküldü.

24881Nuh tavada kebab kızartmak istedikçe, Vahle tavaya taş atardı,

24882Hz. Nuh’un karısının hilesi, onun işini alt üst ediyor, onun saf, temiz vaazlarını bulandırıyordu.

24883Nuh’un karısı kavmine, kocasından gizli haberler gönderiyor “Bu yolunu şaşırmışlardan dininizi koruyun” diye uğraşıyordu.

24884Lut’un karısı da, Nuh’un karısı gibi kâfire idi, imansızdı. O ahlâksız kadının kıssasını okumuşsundur.

24885Yusuf da genç ve güzel Zeliha’nın hilesi yüzünden imtihan için zindanda kalmıştı.

24886Şu dünyada, her yerde apaçık gördüğün, her bela, her kötülük, kadının yüzündendir, kadının uğursuzluğundandır.

Kadı’nın Cuha’nın karısının evine gitmesi. Cuha’nın kızgın bir halde kapının halkasını döğmesi, kadı’nın sandığa saklanması

24887Kadının hilesine son yoktur, gece oldu. Akıllı kadı efendi, kadınla buluşmak için yola düştü. Kadının evine gitti.

24888Kadın, iki mum yaktı, yemek ve çerez hazırladı. Kadı gelince, “Biz, zaten bunu içmeden de sarhoşuz” dedi.

24889Tam bu sırada Cuha geldi, kapıyı çalmaya başladı. Kadı sıçradı, korku ile sığınacak bir yer arıyordu.

24890Ortada bir sandıktan başka sığınacak yer göremedi, hemen korkusundan sandığın içine girdi.

24891Derken Cuha içeriye girdi. “Ey baharda da, kışta da başımın belâsı olan kadın” diye söylenmeye başladı.

24892“Neyim var da sana feda etmiyorum? Ben sana ne yapıyorum ki her zaman benden şikâyet eder durursun?

24893Ben sustuğum, sana hiçbir şey söylemediğim halde, sen ağzını açar, gözünü yumar, söylemedik söz bırakmazsın, kâh müflis dersin, kâh ahlaksız, dersin.

24894Ey benim canım, bende eğer bu dediğin iki hastalık varsa, biri sendendir, biri de Hakk’tandır.

24895Beni töhmet altında bırakacak, seni şüphelere düşürecek bir tek sandığım var. Şu sandıktan başka neyim var ki?

24896Halk, öyle sanıyor ki onun içinde benim altınlarım var. Bu zanlar yüzünden de aleyhimde bulunuyorlar.

24897Sandık, süslü, görünüşte pek güzel amma, içinde ne kumaş var, ne altın var, ne gümüş... Bomboş!

24898Güzel görünen, gösterişi seven çalımlı insanların teni gibi dışı seni yakar, içi beni. O sepette yılandan başka bir şey bulamazsın.

24899Bundan kurtulmak için, yarın şu sandığı alıp götüreyim de çarşının ortasında yakayım gitsin.

24900Böylece, bu sandıkta lânetten başka bir şey olmadığını, mü’min de görsün, ateşe tapan da görsün, Yahudi de görsün.”

24901Kadın, “Bu fikirden vazgeç kocacığım”, dedi ise de, Cuha “Ben bu işi yapacağım” diye yeminler etti.

24902Ertesi gün, erken erken rüzgâr gibi koştu, hamal getirdi. Acele o sandığı, hamalın sırtına yükledi.

24903Sandığın içinde, kadı efendi, eziyetler çekmekte, “hamal, hamal!” diye seslenmekte idi.

24904Hamal, bu ses, ne taraftan geliyor, diye sağına, soluna bakındı.

24905“Acaba, beni hatiften mi çağırıyorlar”, diye düşündü. “Yoksa beni, gizlice bir peri mi çağırıyor?”

24906O ses, üst üste gelince, daha da artınca, hamal kendine geldi, “Bu ses, hatif sesi değil”, dedi.

24907Sonunda, bu sesin, bu feryadın sandıktan geldiğini anladı. Sandığın içinde birisinin gizlendiğinin farkına vardı.

24908Sevgilisinin ayrılık gamına düşen, onu görmek isteğiyle tutuşan bir âşık, sevgilisine gitmiş, dışarda iken sandığa girmiş, gizlenmiş.

24909O zavallı, şu dünyada sandıktan başka bir şey görmemiş de gitmiş, ömrünü, içine düştüğü kederler, gamlar yüzünden bir sandıkta geçiriyor.

24910Göklere yükselme arzusunu taşımayan, semalara yücelmeyen baş, bil ki nefsanî heveslere kapılmış, aşağı duyguların peşine düşmüş, gelmiş sandık içine girmiştir.

24911Göklere yükselemeyen, nefsanî heveslere kapılmış kişi, beden sandığından kurtulup dışarı çıkınca da bir mezardan başka bir mezara girmiş gibi olur.

24912Bu sözün sonu yoktur. Kadı efendi, “Ey hamal, ey sandığı taşıyan kişi” dedi.

24913“Mahkemeye git, durumumdan onlara haber ver. Bilhassa, nâibime benim halimi acele anlat.

24914Nâib gelsin, şu akılsız adamdan bu sandığı satın alsın, açmadan öylece bizim eve götürsün.”

24915Ya Rabbî, ruhları aydın, gönülleri uyanık kişiler gönder de, bizi de, şu beden sandıklarından satın alsın, kurtarsın.

24916Peygamberlerden, şeriat sahibi elçilerden başka, kim halkı bu büyülü sandıktan kurtarabilir?

24917Binlerce kişi arasından, ancak gönül gözü açık olan ve Hakk’a gönül vermiş olan bir kişi, kendisinin beden sandığında mahpus olduğunu hisseder, anlar.

24918Gönül gözü açık olan kişi, daha bu âlemde iken, öteki âlemi görmüştür. O zıtla, bu zıddı anlamıştır. O ruhanî âlemi açıkça müşahede etmiştir.

24919Bu sebepledir ki bilgi, mü’minin kayıp malıdır, yitiğidir. Mü’min, kendi yitiğini daha iyi tanır, daha iyi bilir.

24920Fakat, mü’min ezelde bu saadeti tatmış olsaydı, bu dünyada çektiklerinden, bu beden sandığındaki bahtsızlıktan, sıkılır, kıvranır mıydı?

24921Belki de o daha çocuk iken, hürriyetini kaybetmiş, dünyanın esiri olmuştur, yahut da, anasından köle olarak doğmuştur.

24922Onun ruhu, hürriyetin tadını tatmamıştır. Onun meydanı, maddeler âlemi, sûretler sandığıdır.

24923Aklı, daima sûretlerde mahpus olmuş, maddeye takılıp kalmıştır. O, kafesten kafese gezer durur, hürriyeti bulamaz.

24924Ten kafesinden, yücelere, yukarılara yükselecek, varacak bir geçit, bir yol yoktur. Kafeslerin içinde o taraftan bu tarafa gider, durur.

24925Kur’ân’da “Gücünüz yeterse çıkınız”120 diye buyrulmuştur. Bu söz, insanlara da, cinlere de Allah’tan bir hitaptır.

24926Cenâb-ı Hakk, “Size, göklerden geçerek yücelere çıkmak için yol yoktur. Ancak güçle, kuvvetle nefisle mücadele edilerek ve göklerden gelen vahiy ile yükselebilirsiniz” diye buyurmuştur.

24927Bir kimse sandıktan sandığa giderse, o gök ehlinden değildir. Sandık ehlindendir.

24928Sandıkların değişmesi, insana yeni heyecanlar, yeni zevkler verir. İnsanı âdeta sarhoş eder de, insan sandık içinde bulunduğunu, yeni bir zevkin esiri olduğunu anlayamaz.

24929Eğer, insan, bu sandıklara aldanmazsa, kadı gibi o da sandıktan çıkıp kurtulmak, hürriyete kavuşmak çarelerini arar.

24930İşin hakikatini anlayan, sezen kişi, sandıkta olduğunu bilir de korkar, feryad eder.

24931Kadı gibi korkar, titrer, durur; ruhu, bir an için olsun nerden neşelenecek? Nasıl rahat edecek, onu bekler.

Kadı nâibinin pazara gelerek Cuha’dan sandığı satın alması

24932Nâib geldi, “Sandığın kaça?” dedi. Cuha “Dokuz yüz altından fazla veriyorlar, fakat,

24933Ben, bin altından aşağı inmiyorum, satın alacaksan, kesenin ağzını aç, parayı ortaya dök” dedi.

24934Nâib, “Ey fakir ve muhtaç kişi, bu istediğinden utan, zaten sandığın değeri, görünüşünden belli” dedi.

24935Cuha “Bir şeyi görmeden, incelemeden satın almak doğru bir iş değil” dedi. “Karanlıkta, gözü kapalı olarak mal alınmaz.

24936Açalım, bir bak, gör. Değmezse satın alma, sen de ziyana girme, babacığım.”

24937Nâib, “Ey sırları örten, sırrı açma”, dedi. “Ben bu sandığı kapalı olarak satın alacağım, benimle uyuş.

24938Ört de, senin de ayıbını örtsünler, kendine emin olma, kendi kusurlarını bırakıp, başkasına gülme, kusur arama.

24939Nice kişiler, senin gibi bu sandığın içinde kalmışlardır ve kendilerini belaya uğratmışlardır.

24940Kendine yapılmasını istediğin, yapılırsa memnun kalacağın şeyi, ister eziyet olsun ister zarar, başkasına yap.

24941Çünkü Cenâb-ı Hakk, gözetme yerinde, pusudadır. İnsanların hak ettikleri cezayı, kıyamet gününden evvel, daha bu dünyada iken verip durmadadır.

24942Onun arşı, pek büyüktür. Her şeyi kaplamıştır. Adaletin tahtı bütün canlara yayılmıştır.

24943Ey insanoğlu, Hakk’ın arşının bir köşesi de sana kadar gelmiştir. Kendine gel de, dine, insafa uygun olmayan bir şeye el uzatma.

24944Sen kendi hallerini gör, gözet. Yaptığın iyiliklerin, insanlığın adaletin, sana getirdiği gönül huzurunu gör, yıktığın gönüllerin, günâhların, haksızlıkların, zulmün seni içine aldığı ızdırabı, vicdan azabını düşün.”

24945Cuha, “Evet” dedi, “Yaptığım zulümdür amma, şunu da bil ki ilk yapan, daha zalimdir.”

24946Nâib, “Tek tek hepimiz, bütün insanlar, daha zalimiz ve yüzümüzün karası ile sevinmedeyiz.

24947Zenci gibi yüzümüz kara olduğu halde sevinçliyiz, hoşuz, neşe içindeyiz. Çünkü zenci kendi yüzünü görmüyor, başkaları görüyor.”

24948Hâsılı, alışveriş uzadı, gitti. Sonunda nâib yüz dinar verdi, sandığı Cuha’dan satın aldı.

24949Ey yaptığı kötü işleri beğenen, ey işlediği günâhları hoş gören kişi, sen de her an, her zaman sandıktasın. Görünmeyen gizli âlemdekiler ve hatifler seni satın almadadır.

Mustafa Salavatüllahi Aleyh “Ben kimin efendisi, dostu isem, gerçekten de Ali, onun efendisi, dostudur” diye buyurdu

24950Bu yüzdendir ki içtihad sahibi olan, İslam’ı zafere ulaştırmak için çalışıp savaşan Peygamber, kendi adına da «Mevlâ: Dost» dedi, Ali’nin adına da.

24951“Ben, kimin efendisi, kimin dostu isem, amcamın oğlu Ali de onun efendisidir.”

24952Efendi kimdir? Seni azad eden, kulluk prangasını ayağından çözen.

24953Peygamberlik, hürriyet yolunu, azad olma yolunu gösterdiğinden, mü’minlere, peygamberden hürriyet verilir. Onlar peygamber sebebiyle kötü huylarının esaretinden kurtulur, hürriyete kavuşurlar.

24954Ey mü’minler, sevinin, neşelenin, tâbi olduğunuz Peygamber sizi esirlikten kurtardı, selvi gibi, süsen gibi başkaldırın, hür olun.

24955Fakat her an pişmiş, güzelleşmiş, çeşit çeşit renklerle, çeşit çeşit çiçeklerle süslenmiş gül bahçesi gibi, size bu lûtuflarda bulunan suya, dilsiz, dudaksız şükredin!

24956Selviler, yeşillikler, çiçekler, güller; dilsiz, dudaksız olarak suya ve ilkbaharın adaletine şükredip dururlar.

24957Zarif, kıymetli elbiseler giymişler, eteklerini sürükleyerek, neşeli, kendilerinden geçmiş gibi hoş bir halde oynamadalar ve her tarafa anber kokuları saçmadalar.

24958Onların her cüz’ü, her parçası, bahar pâdişahından gebe kalmış; bedenleri, meyve incileri ile dolmuş, taşıyor.

24959Sanki ölünmeden, kendine dokunmadan Hz. İsa’ya gebe kalmış Meryemler gibi susmaktalar, laf ettikleri yok. Fakat hal dilleri ile, gönül dilleri ile çok fasih, çok lâtif sözler söylüyorlar.

24960Bizim ay, bir kelime konuşmadan, sözsüz, sadasız olarak ne de hoş parlamadadır. Her konuşan dil, konuşma gücünü, bizim ışığımızdan almadadır.

24961Hz. İsa’nın söz söylemesi, Meryem’in gücünden, kuvvetindendi. Âdem’in konuşması da İlahi nefhanın, rahmanî nefesin ışığından idi.

24962Ey hakikati seven, sözüne güvenilir kişiler! Cenâb-ı Hakk’a çok, pek çok şükrediniz ki, nimetler içinde nimetlere, ihsanlar içinde ihsanlara kavuşasınız.

24963Burada, “Kanaat eden aziz olur, şeref kazanır” sözünün aksi hüküm sürer de, “kanaat eden, daha fazlasını istemeyen zelil olur, alçalır”, “Tamah eden, gözü doymayan, çok isteyen yücelir, değer kazanır.”

24964Nefsine, arzularına bu kadar uyma. Seni satın alanlardan gafil olma.

Ertesi sene Cuha’nın karısı, bir sene evvel kazandığı parayı tekrar elde etmek ümidi ile mahkemeye gidip, kadıya çıkması, kadı efendinin onu tanıması

24965Bir yıl sonra Cuha, yine yoksulluğa düştü, sıkıntılar içinde kaldı. Yine karısına dert yandı, “Ey akıllı, ey becerikli kadın” dedi.

24966“Geçen seneki kazancı yenile, kadıya git, yine benden şikâyet et.”

24967Kadın, yanına başka kadınları da alarak kadı efendinin huzuruna çıktı. Bir kadını da kendi şikâyetlerine tercüman yaptı.

24968Kadı efendinin, konuşunca kendisini tanımamasını, geçen sene uğradığı belayı hatırlamamasını sağlamak için bu çareye başvurdu.

24969Kadınların süzgün bakışları fitneler koparır, gönülleri tutuşturur. Fakat tatlı sesleri duyulunca yaptıkları tesir yüz misli artar.

24970Sesini hoş bir şekilde duyurmadıkça, kadının sadece bakışının bir faydası yoktur.

24971Kadı, Cuha’nın karısına, “git”, dedi. “Hasmını da getir de davanı dinleyeyim, bir karar vereyim.”

24972Cuha gelince, kadı efendi onu hemen tanıyamadı, çünkü geçen sene Cuha geldiği zaman kadı sandığın içinde idi. Yüzünü görmemişti.

24973Geçen sene, sandık alışverişinde, kadı, sandık içinde kıvranırken ancak dışardan gelen sesleri duyuyordu.

24974“Neden eşinin nafakasını tam vermiyor, ona gereği gibi bakmıyorsun?” dedi. Cuha, “Ben, şeriata canla başla bağlıyım. Şeriatın kulu, kölesiyim.

24975Fakat ben iflas etmiş bir kişiyim, yaşama gücünü, kazanç yollarını kaybettim. Ölsem, kefen bile bulunmayacak.”

24976Kadı, Cuha’nın sesini duyar duymaz, onu tanıdı. Geçen seneki hilesini, oyununu hatırladı.

24977Dedi ki: “Sen o oyunu geçen sene, benimle oynadın da beni yere vurdun.

24978Benim sıram geçti, bu sene o kumarı sen, başka biri ile oyna, benden elini çek.”

24979İrfan sahibi olan kişi, şeşten de geçmiştir, beşten, de... O, bu tavla oyunundan çekinmelidir.

24980İrfan sahibi, beş duygudan da kurtulmuştur, altı yönden de... O, sana, bu duyguların ve bunların ötesinden haber vermektedir.

24981İrfan sahiplerinin işaretleri, ezelî işaretler olmuştur. Onlar, bütün vehimlerden kurtulmuşlar, yapayalnız bir köşeye çekilmişlerdir.

24982İnsan, bu altı köşeli duygular kuyusundan çıkmadıkça, can Yusuf’u nasıl olur da kurtulabilirdi.

24983İrfan sahibi ermiş kişi, bu direksiz gökkubbesinin en üst yerine çıkmış, ruhî, mânevî yücelere doğru yücelmiştir. Onun bedeni ise, kova gibi kuyuya sarkmış da kuyuda bulunanları kurtarmak için çareler aramaktadır.

24984Günâh kuyusunda kalan Yusuflar, ârifin kovasına sarılmışlar, kuyudan kurtulmuşlar, Mısır’a sultan olmuşlardır.

24985Kuyulara sarkıtılan başka kovalar, kuyudan sadece su çeker, ârifin kovasının su ile ilgisi yoktur. O kuyuda kalmış insanları arar, onları kurtarmaya çalışır.

24986Başkalarının suya daldırdıkları kovalar, gıda aramak için suya giren dalgıçlara benzer. Ârifin suya daldırdığı kova ise hem gıdadır, hem de balığın canına hayattır.

24987Başkalarının kovaları, yüce çarka bağlanmış, uğurlu, uğursuz çeşitli tecellilere mazhar olmaktadır. Hâlbuki ârifin kovası, pek güçlü, kuvvetli olan Hakk’ın iki parmağı arasındadır.

24988Kova nedir? İp nedir? Çark nedir? Bu misal, bu benzetmeler pek zayıf oldu.

24989Nerede, zayıf olmayan, kırık, dökük olmayan bir misal, bir benzetme bulabilirim? O, öyle büyük bir varlık ki, onun eşi ve benzeri ne gelmiştir, ne de gelir?

24990Kâmil insan öyle bir erdir ki, yüz binlerce kişinin varlığı onda gizlenmiştir. Âdeta yüzlerce yay ve ok, bir oka sığmış, bir ok da gizlenmiştir.

24991“Attığın zaman sen atmadın” âyeti, bilgisizler için bir imtihandır. Yüz binlerce haram bir iki avuç buğdayın içindedir.

24992İnsan-ı kâmil, bir zerre içine gizlenmiş bir güneştir. O zerre ansızın ağzını açar.

24993Böylece, o güneş, pusudan sıçrayıp çıkınca, gökler de, yeryüzü de onun karşısında zerre zerre olur.

24994Böyle bir can, nasıl olur da, bu tene, bu bedene lâyık olur? Ey ten, aklını başına al, kendinin ne olduğunu bil de bu candan vazgeç.

24995Ey canın evi olan ten, yeter artık... Deniz, bir su tulumuna sığabilir mi hiç?

24996Ey gönlünde binlerce Cebrail bulunan kâmil insan! Senin değersiz gibi görünen bedeninde mesihler gizlenmiştir.

24997Sende akıl ermez sırlar var. İçinde binlerce Kâbe saklı bulunan bir kilise gibisin, sende öyle kuvvet vardır ki, sen istersen, ifriti, iblisi bile yanıltır, hatalara düşürürsün.

24998Sen mekân âleminde, mekânsızlığın secde ettiği yersin, iblislerin işyerleri, dükkânları senin yüzünden yıkılmıştır.

24999İblis, senin hakikatini göremedi de “Ben niçin bu toprağa secde edeyim, kulluk edeyim? Neden bir sûrete din adını takayım?” dedi.

25000İnsan topraktan yaratıldı amma, göründüğü gibi bir sûretten ibaret değildir. Gözlerini oğuştur da iyi bak, onda Celâl nuru, ilahî nur parlamakta, göz kamaştırmaktadır.

Yine şehzade hikâyesine dönüş. Büyük şehzadenin Çin pâdişahının sarayında kalması

25001Şehzade, pâdişahın huzurunda, bir avuç toprakta yedi kat göğü gördü, bu yüzden hayran olup kaldı.

25002Şehzadenin, hiçbir bahiste ağız açıp konuşmasına imkân yoktu. Fakat gönlü, canı, pâdişahın canıyla konuşup durmada idi, bir an bile konuşmadan kalmıyordu, susmuyordu.

25003Şehzadenin hatırına pek gizli, ifade edilmesi zor bir düşünce geldi: Bu yakınlık, bu gönülden konuşmalar, ruhların birliğinin mânâsını belirtmektedir. Fakat sûretlerin, tenlerin ayrı oluşunun sebebi nedir?

25004Bu sûret, öyle bir sûret ki insanı, sûretten usandırıyor. Şekilden, hayâllerden, kuruntulardan kurtarıyor. Bu öyle bir uyuyandır ki, her uyuyanı uyandırıyor, onu Hakk’a, hakikate götürüyor.

25005O, öyle bir sözdür ki, insanı söz söylemekten kurtarır. O, öyle bir hastalıktır ki, insanın hastalıklarını iyi eder.

25006Şu halde, aşk hastalığı, sağlığın canıdır. Aşkın getirdiği zahmetlere, acılara, eziyetlere rahatlık, mutluluk, hasretle bakmakta, aşkın ızdıraplarını özlemektedir.

25007Ey ten, sen artık şu halden, şu hayvanı ruhtan vazgeç, eğer ondan vazgeçmiyorsan, git, kendine başka bir can, başka bir ruh ara.

25008Hâsılı, Çin pâdişahı o şehzadeyi pek ağırladı, ikramlarda bulundu. O da, o güneşin karşısında ay gibi eridi, benlikten, kötü huylardan kurtuldu.

25009Âşıkların eriyişi, küçülmek, azalmak değil, büyümek, boy atmak, kemale ermektir. Onlar ay gibi, erirler, küçülürler, öyle görünürler amma aslında onlar gelişirler, tazeleşirler, güzel bir yüz elde ederler.

25010Bütün hastalar, iyileşmeyi ümid ederler, umarlar, umutla yaşarlar. Aşk hastası ise “Benim hastalığımı arttırın, beni daha çok hasta edin” diye feryad eder.

25011Hak aşığı, “bu zehirden daha tatlı, daha hoş bir şerbet görmedim” der. “Bu hastalıktan daha hoş bir sağlık olamaz”, diye düşünür.

25012İbadet, bu günâhtan daha iyi olamaz. Seneler bile bu mutlu ana nisbet edilirse bir saat gibi kısalır.

25013Gönlü, sevgi ile tutuşarak, yanarak, canını ona vermeğe, aşkı uğrunda kendini feda etmeğe hazır bir vaziyette, pâdişahın huzurunda bir müddet kaldı.

25014Şehzade diyordu ki: “Pâdişah, herkesin başını bir kere keser, ben ise pâdişaha, her an yeniden yeniye kurban oluyorum.

25015Ben, mal mülk, bakımından, altın, gümüş bakımından fakirim. Fakat baş, gönül cihetinden çok zenginim, benim başım, yüz binlerce başa bedeldir.”

25016Aşk yolunda, iki ayakla koşulamaz. Bir baş ile aşk yoluna düşülmez.

25017Hâlbuki herkesin iki ayağı, bir başı vardır. Binlerce ayağı, binlerce başı olan ten nadirdir. Bu da ancak, gerçek Hak âşıklarında bulunur.

25018Bu yüzdendir ki bütün vakalar, haller, başa gelenler, unutulur, gider. Fakat bu hal, bu aşk, her an biraz daha kızışır, alevlenir.

25019Aşk, mekânsızlık âleminde, yanardağ gibi ateş madenidir. Yedi cehennem, onun kıvılcımları yanında bir duman gibi kalır.

Sırat köprüsü, cehennemin üstüne gerilmiştir. Mü’min köprünün üstünden geçerken cehennem der ki: “Ey mü’min, çabuk geç ki nurunun parlaklığı ateşimi söndürecek.”

25020Ey temiz kişi, bu yüzdendir ki, cehennem, âşığın ateşinden, zayıflar, söner.

25021Cehennem, mü’mine, “Ey ulu er” der. “Çabuk geç, yoksa senin nurun, ateşin yüzünden, benim ateşim sönecek.”

25022İmansızlık, küfür, cehennem ateşinin aslı iken, bak ki aşkın nefesi, nuru onu bile söndürüyor.

25023Durma, acele et, sen de ateşini bu sevdaya, bu aşka bırak da, sana ne cehennem saldırsın, ne de üstüne kıvılcım sıçrasın!

25024Cennet de, âşığa, “Rüzgâr gibi geç, git” der “Yoksa, bende bulunan çeşitli nimetler, zevkler, safalar senin nurunla yok olup gidecek.

25025Çünkü sen, harman sahibisin, ben de başak toplayıcıyım. Ben bir putum, sen ise her şeyi bulunan Çin ülkesisin.”

25026Âşıktan cehennem de korkar, tir tir titrer, cennet de. Âşıktan, ne cennete kurtuluş vardır, ne cehenneme.

25027Şehzadenin ömrü geldi geçti de, aşk hastalığını gideremedi, vuslata yol bulamadı. Sabır, pek yakıcı idi, canında da dayanacak güç kalmamıştı.

25028Bir zaman, dişlerini sıkarak dayandı, bu derdi çekti. Fakat muradına ermeden ömrü sona erdi.

25029Sevgilinin sûreti, maddî varlığı, ondan gizlendi, şehzade öldü, gitti, fakat onun mânâsı, hakikati sevgiliye kavuştu, ona eş oldu.

25030“İsterse” dedi, “Elbisesi kıldan dokunmuş, isterse Şuster121 kumaşından olsun, sevgiliyi, elbisesiz kucaklamak elbette daha hoştur.

25031Ben, bedenden, tenden soyundum; o da, hayâlden soyundu. Kavuşup buluşmanın sonsuzluklarında neşe ile yürümekteyim.”

25032Bu bahisler, buraya kadar söylenebilir. Bundan sonra gönle gelenleri gizlemek, söylememek gerekir.

25033Söylemeye uğraşsan, yüz binlerce gayret sarf etsen faydasız kalır, meydana çıkmaz.

25034Atın, üzenginin gidişi, denize kadardır. Denize vardıktan sonra insana tahta bir at lazımdır.

25035Tahta at da karada işe yaramaz. O ancak denizdekilerin işine yarar, onlara rehberlik eder.

25036Bu susmak, bu mânevî sükût da tahtadan bir attır. Lâkırdı bilmeyen, susup duran bu tahta at, hikmet denizine dalmış olanlara, dilsiz dudaksız bir şeyler söyler, telkinlerde bulunur.

25037Sana mânâsız gelen, seni usandıran, üzen bu susuş, hakikatte ötelerden gelen aşk naralarıdır.

25038Sen, “acaba neden sessiz duruyor?” dersin, hâlbuki o “beni dinleyecek kulak kimde var? Nerede var?” demektedir.

25039“Ben nara atmaktan, haykırmaktan sağır oldum. Hâlbuki onun haberi bile yok...” Zaten, kulağı çok iyi duyan kişiler bile aşk naralarına karşı sağır olurlar.

25040Birisi, rüyada nara atar, yüz binlerce konudan sözler söyler, telkinlerde bulunur.

25041Onun yanıbaşında oturanın haberi bile olmaz. O gürültülere karşı sağırdır, hiçbir şeyi duymaz. Aslında, asıl uyuyan da odur.

25042Tahta atı kırılan kişiye gelince, o, artık denize batmış, gitmiştir. O balık olmuştur.

25043O hale gelen, artık ne söyler, ne de sükût eder, susar. Onun misli, benzeri âdeta yoktur. Hali sözle anlatılamaz.

25044Bu, ikiden değildir. Gerçekten de şaşılacak şeydir ki bu, her ikisindendir. Bunu anlatmak, açıklamak saygısızlık olur.

25045Bu misal, bu benzetme de zayıf oldu, yersiz oldu. Amma sezdirme, hissettirme bakımından bundan daha iyi bir benzetme de olamaz.

Şehzadelerin büyüğünün ölümü, küçükleri hasta olduğundan ortanca kardeşin, ağabeylerinin cenazesine gelmesi. Pâdişahın ona da iltifatta bulunması, onun da pâdişahın ihsanına kapılması ve kapıda kalması. Pâdişahın devleti ve bakışı sayesinde yüz binlerce görünür ve görünmez nimetler elde etmesi.

25046O sıralarda, şehzadelerin küçüğü hasta idi. Büyük şehzadenin cenazesine, yalnız ortanca şehzade gelebildi.

25047Çin pâdişahı, onu görünce, tanımamış gibi “Bu kimdir? Bu da o denizden her halde... Bu da bir balık” dedi.

25048Muarrif, “Bu da o babanın oğlu, bu, vefat edenin küçük kardeşi” dedi.

25049Pâdişah, ona “Sen, vefat eden ağabeyinden bize bir yadigârsın” dedi. Onu ağırladı. Bu sözlerle onun da gönlünü kazandı. Onu da, avladı.

25050Pâdişahın bu okşayıcı sözleri ile, ayrılık ateşi ile yanan, inleyen, gözyaşı döken şehzade canlandı.

25051Gönlünde, öyle yüce bir feyz, öyle mânevî bir uğultu ve yükseliş gürültüsü duydu ki, sûfî yüzlerce çile çıkarsa, yine de o hali bulamaz.

25052O, bulunduğu yerde, parıl parıl parlamaya başladı, duvarda, dağda, taşta... Sanki bütün bunların hepsi de, nar gibi çatlamışlar, ona gülüp duruyorlardı.

25053Bütün zerreler, ona karşı birer kubbe gibi görünüyordu. An be an o kubbelerden yüzlerce çeşit kapılar açılıyordu.

25054Açılan kapılar bazen pencere haline geliyor. Bazan ışıklar halinde görünürdü. Toprak, bazan buğday yığını oluyor, bazan da ölçek halini alıyordu.

25055Umumiyetle gökyüzü herkese, pek eski, pek kupkuru görünürken, onun gözünde her an yeniden yaratılmakta idi.

25056Güzel, lâtif ruh, cesetten kurtulunca, kaza ve kaderden, Hakk’ın lûtfu ile ona böyle bir göz verilir.

25057Yüzbinlerce gizli şeyler, gözünün önünde belirdi. Hakk’ın has kullarının gözleri neleri gördü ise, o da onları görmeğe başladı.

25058Kitaplarda okuduğu şeyler, ahvâl-i ahiret, sûretlere bürünüp gözlerine görünmede idi.

25059O değerli pâdişahın atının tozu, şehzadenin gözlerine pek aziz bir sürme olmuştu.

25060Böyle bir gül bahçesinde, o, eteğini toplayarak yürüyordu. Bedeninin her cüz’ü, “daha yok mu” diye nara atıyordu.

25061Yeşilliklerden meydana gelen gül bahçesi, bir anda solar gider. Aklın gül bahçesi ise sararıp, solmaz. Daima yeşildir, güzeldir, hoştur.

25062Güllerden meydana gelen gül bahçesi, sararır, solar, dökülür, dağılır gider. Fakat gönüllerden biten, gönüllerde yetişen gül bahçesi ise solmaz, gülleri dökülmez. Gönül bahçesi, ne de hoştur! Ne de hoş!

25063Bizim o hoş, o faydalı bilgilerimiz, bil ki, o gönül bahçesinden iki üç deste gülden ibarettir.

25064O mânevî güllerin, o ruhanî çiçeklerin bulunduğu gül bahçesinin kapısını, kendimize kapamışız, oraya giremiyoruz da, tutuyor, şu fani âlemin vefasız, ömürsüz güllerinden iki üç deste gülle oyalanıyor, onlara kapılıyor, onlara gönül veriyoruz.

25065Yazıklar olsun, bu kadar güzel gül bahçesinin anahtarları, her an, ekmek yüzünden elimizden düşüp gidiyor.

25066Seni bir an için ekmek derdinden kurtarsalar, karnını doyursalar, bu defa da sen, kadınların etrafında dolaşmaya, onlara meyletmeye başlarsın.

25067Derken yine açlık denizin coşar, dalgalanmaya başlar. O zaman da sana, ekmeklerle, çeşitli yiyeceklerle ve kadınlarla dolu bir şehrin hükümdarlığı gerek.

25068Sanki sen, bir yılan idin, şimdi bir ejderha oldun. Önce bir başın vardı. Şimdi yedi başın var.

25069Yedi başlı ejderha, cehennemdir. Senin hırsın yemdir. Yedi başlı ejderha gibi olan cehennem de, seni insanlık yolundan alıkoyan bir tuzaktır.

25070Seni insanlık yolundan alıkoyan tuzağı, kır, parçala, yırt, at. Onun yemi olan hırsı ateşe ver, yak; bu beden evine, yeni kurtuluş kapıları aç.

25071Ey yoksul kişi, ey şaşkın dilenci, sen, âşık değilsin, Allah sevgisinden haberin olmadan, hissiz bir dağ gibi ses verir durursun.

25072Bir düşünsene, dağ kendiliğinden, hiç ses verir mi? O ses başkasının sesinin önünden gelen akistir.

25073Ey taklitçi kişi, senin sözün de başkasının sözünün aksi. Söylüyorsun amma, ne söylediğinden haberin bile yok. Bütün sözlerin başkalarının sözü, bütün hallerin başkalarının halinden ibarettir.

25074Senin hiddetin de, zevkin de başkasının hiddet ve zevkinin aksinden ibaret. Zevkin, zevk kadınlarına aracılık yapan kadının duyduğu zevk gibi sana ait değildir. Hiddetin de, bir kumandanın emri ile hiddetlenen çavuşun hiddeti gibidir.

25075O güçlü kumandana, elinde bir yetki olmayan çavuş ne yaptı ki ona kinlenip eziyet etmektedir. Onu derde sokmaktadır.

25076Ne zamana kadar, bu parlak hayâller, sana başkalarından aksedip duracak? Çalış, çabala da bu olan vakalar, senin halin olsun, başkalarından sana akseden hayâllerin hakikatini sen kendin yaşa.

25077Gayret et de söylediğin söz, senin kendi sözün olsun. Senin kendi halini bildirsin. Mânâ göklerine doğru uçuşun, kendi kanadınla olsun.

25078Ok, başkasının atışıyla, kanatlanır, uçar, av tutar. O, kendi kanadıyla uçup avı yakalamadığı için, kuş etinden nasibini alamaz.

25079Doğan kuşu, kendi kanadıyla uçar, dağdan av getirir. Pâdişah da, bu yüzden onu keklik eti ile, çil kuşu ile besler.

25080Gönülden gelmeyen, ilâhî vahye, Rabbani ilhama dayanmayan söz, nefsanî hevâdan söylenmiş bir sözdür. Topraktan havaya yükselen toz gibi dağılır, gider.

25081Bu söz, yanlış görünüyorsa, “Ve’n-Necm” Sûresi’nin evvelinden bir kaç satır oku.

25082“Hz. Muhammed, kendi hevâsına uyup söz söylemez. Onun sözü, kendisine vahiy yolu ile gelen sözdür”122 âyetine kadar oku.

25083Ey Ahmet, mademki sen, vahiyden me’yus değilsin, araştırmayı, kıyaslamayı, cisme, bedene bağlanmış kişilere bırak.

25084Çünkü zaruret olunca, zorluk çıkınca haram olan murdar bile helal olur. Fakat vuslat kâbesinde kıble aranmaz ki...

25085Fakat doğru yolu aramayan, hakikati bulmaya çalışmayan, hevâ ve hevesine uyarak kötü bir yol tutanı, bid’ata kapılanı.

25086Rüzgâr, Ad kavmi gibi onu da kapar, helak eder. O Süleyman değildir ki rüzgâr onun tahtını taşısın.

25087Çünkü rüzgâr, Ad kavmini alçaltan, yerden yere vuran bir hamaldır. Âdeta, boğazına düşkün, obur bir kişinin elindeki kuzu gibidir.

25088O obur adam, oğlu gibi kuzuyu kucaklamıştır amma, götürüp onu, kasap gibi kesecektir.

25089Kendilerini üstün gördükleri, kibirli oldukları için, o rüzgâr, onlara bir ceza olarak geldi. Hâlbuki Ad kavmi nefislerinin hevâsını, o tehlikeli rüzgârı kendilerine yar sandılar, hâlbuki o rüzgâr onlara geldi, yabancı idi.

25090“O, kötü arkadaş” ansızın kürkünü ters giyince, onları kırar geçirir.

25091Rüzgâr, seni Ad kavmi gibi kırıp geçirmeden sen onu kır, yok et, çünkü bu rüzgâr pek yaman bir rüzgârdır, fitneleri çoktur.

25092Hud[a.s.], onlara nasihat eder, derdi ki: “Ey kibirli kavim, bu rüzgâr çok kuvvetlidir, tuttuğunuz, yaptığınız her şeyi elinizden çeker, alır.

25093Rüzgâr, Cenâb-ı Hakk’ın ordusudur. Yalnız nifak yüzünden birkaç gün sizinle uzlaştı, hoş geçindi.

25094O, iç yüzden yaratıcısı ile uzlaşmıştır. Onun emrinden çıkmaz. Fakat zamanı gelince, ecel gibi gelir, size el atar, sizi mahveder.”

25095Dikkat et de gör; rüzgâr, bütün ağızlardan girip çıkmada, her canlı varlık, her an onu, alıp vermede.

25096Boğaz da kendi içine girip çıkan rüzgârdan emin, dişler de.... Fakat o Hakk’ın emri ile, bir dişe girince,

25097Bir zerre rüzgâr, koca bir dağ kesilir, insan, diş ağrısından perişan olur, hastalanır.

25098Bu emin bir halde geçip giden aynı rüzgâr, ekine can bağışlarken, bazan ona ölüm getirir.

25099Bunun gibi, sevgi ve saygı ile, senin elini öpen kişinin eli, kızdığı zaman, bir topuz gibi senin başına iner.

25100O dişi ağrıyan kişi de, “Ey Allah’ım, bu yeli, bu ağrıyı sen gider” diye, candan ve gönülden “aman ya Rabbî, aman ya Rabbî” diye sızlanmaya, yalvarmaya başlar.

25101Ey ağız, bu geçip giden yelden haberin bile yoktu, gafil idin. Şimdi dişlerini sık da Hakk’tan günâhlarının bağışlanmasını dile.

25102O katı kalpli, gözü yaşarmasını bilmeyen kişi, dişi ağrıyınca, gözyaşlarını yağmur gibi akıtmaya başlar... Böylece, dert, ızdırap, Hakk’ı inkâr edenlere “Aman Allah” dedirtir.

25103Ey gafil, sen de, mademki ermişlerin nasihatlerini kabul etmedin, benimsemedin, hiç olmazsa şimdi aklını başına al da, dert yüzünden, ızdırap yüzünden gelen Hakk’ın vahyini, uyarısını kabul et.

25104Rüzgâr der ki: “Ben, Cenâb-ı Hakk’ın bir elçisiyim, bazan hayır haber getiririm, bazan da şer, uğursuz haber getiririm.

25105Çünkü ben, memurum, emir kuluyum, amir değilim; ben, senin gibi pâdişahımdan gafil değilim.”

25106Rüzgâr der ki: “Ey gafil kişi, insan olsaydın, halin Süleyman’ın hali gibi olsaydı, Süleyman’a hamallık ettiğim gibi sana da, hamallık ederdim.

25107Muvakkat123 bir zaman için gelir, senin emrine girerdim. Kendimi sana bırakırdım, senin malın olurdum. Sana sırlarımı fısıldardım.

25108Fakat sen, Hakk’a asi olunca, ben de muvakkat bir zaman için kendimi sana veririm, sana üç, dört gün hizmette bulunurum.

25109Sonra da Ad kavmi gibi seni perişan ederim, artık sana yar olmadığım için senin ordundan düşmancasına kaçar giderim.

25110Böylece, imanın gam mayası olunca, sen, kederler içinde kalınca, o zaman gizli âleme, gayb âlemine kuvvetle inanırsın.”

25111Zaten, o zaman herkes mü’min olur, inanır, o zaman, bütün asiler, baş kaldıranlar başlarını eğerler.

25112O zaman, darağacının dibinde asılmasını bekleyen yol kesen haydut ve hırsız gibi, herkes ağlayıp sızlamaya, feryad ve figan etmeye başlar.

25113Fakat şüphelerden kurtulur, dosdoğru, gerçek bir imana erer, gayba inanırsan, iki dünyanın da sahibi olur, maddî isteklerini, kötü duygularını ayak altına alır da, kendi nefsinin efendisi kesilirsin.

25114Böylece, sen, iki günlük, muvakkat ve sakat bir pâdişahlık değil, ebedî sürecek bir şahlık, bir pâdişahlık elde edersin.

25115Savaştan, dövüşten kurtulur, kendi işine kendin bakarsın. Pâdişah sen olursun, kendi davulunu döversin.

25116Dünya, bizim boğazımızı adamakıllı sıkar. Keşke, şu boğaz ve şu ağız sadece toprak yeseydi.

25117Zaten bu ağız, toprak yer durur. Fakat ağzın yediği toprak, başka şekle girmiş, başka renge boyanmıştır.

25118Oğlum, bu kebap, bu şarap, bu şekerrenklere boyanmış, süslenmiş topraktan başka bir şey değildir.

25119Onları yedin de, bedenine et, deri oldular, etinin, derinin rengine boyandılar.

25120Ama onlar, yine de topraktır. Bir avuç toprağı alır, diker, söker, şekillere sokar. Sonra da tutar, hepsini yine toprak eder.

25121Hintli, Türk, Rum, Habeşli... Hepsi de mezarların derinliklerinde aynı renge boyanmış, sessizce yatmaktalar.

25122Buna dikkat et de o renklerin, o güzelliklerin hepsinin, tamamıyla bir yüz örtüsünden ibaret olduğunu, iğreti bir şey olduğunu bil, anla.

25123Geriye kalan renk ancak Allah boyasıdır. Allah rengidir.124 Bundan ötesini çan gibi takma ve bağlama bil.

25124Doğruluk rengi, takva rengi, gerçek iman rengi, kullukta bulunanlar da ebedî olarak kalır.

25125Şüphe rengi, nankörlük rengi, nifak rengi de, isyan edenin canında ebedî olarak kalır.

25126Asi Firavun’un yüzkarası gibi... Onun rengi kalmıştır. Fakat bedeni yok olmuş gitmiştir.

25127İmanlı kişilerin, doğruların güzel yüzlerindeki nur, bedenleri yok olsa da, kıyamet gününe kadar kalır.

25128Çirkin, ebedî olarak ancak o çirkindir, güzel de ebedî olarak ancak o güzeldir. Çirkin, somurtur durur. Suratı daima asıktır. Güzel ise her an güler.

25129Cenâb-ı Hakk, toprağa renk verir, çeşitli hüner lütfeder. Onu mücevher haline sokar, ona bir sürü vasıflar bağışlar. Çocuk huyluları da topraktan gelenleri elde etmek için bir yerine düşürür, savaşa daldırır.

25130Hamurdan deve, arslan şekillerinde çörekler pişirirler, çocuklar da onları görünce, onlara özenirler, hırslarından ellerini dişlerler.

25131Yendiği zaman, ağızda arslan da ekmek olur, deve de. Fakat çocuklara bu anlatılsa dinlemezler.

25132Çocuk bilgisizdir, şüphededir, zandadır. Allah’a şükür ki çocuğun gücü, kuvveti azdır.

25133Çocuğun yüzlerce yaramazlığı vardır, kavgayı sever, huysuzdur, herkesle bozuşur. Allah’a şükür ki hile bilmez, gücü yoktur.

25134Fakat asıl şu edepsiz çocuklara benzeyen yaşlı kişilerden, koca bebeklerden eyvahlar olsun... Onlar kendilerini koruyan, kötülüklerden alıkoyan kişilere düşman kesilmişlerdir, başlarına belâ olmuşlardır.

25135Silah ile bilgisizlik bir kişide toplanırsa, o kişi zulümle dünyayı yakan bir Firavun kesilir.

25136Ey fakir, fakirliğin yüzünden sen, Firavun’luktan, kâfirlikten kurtuldun, şükür et.

25137Şükret ki mazlumsun, zalim değilsin. Firavunluktan da eman bulmuşsun, her fitneden, her kötülükten de.

25138Boş karın, Allah’lık lâfını etmez. Çünkü ateşine odun atılarak yardım görmez.

25139Boş karın, şeytanın zindanıdır. Çünkü karnı aç adamın ekmek derdi, ekmek sevdası onun hile yapmasına, kötülük işlemesine engel olur.

25140Boş iken şeytanın zindanı olan karın, yemekle dolunca, bu defa içinde şeytanların kaynaştığı bir pazar halini alır. Orada şeytan tacirler, bağırıp çağırırlar, gürültü yaparlar.

25141Hiçbir değeri olmayan, hiçbir şeye yaramayan, hiçbir şeye benzemeyen malları methederek gözleri boyarlar, gürültü ve patırtı ile akılları bulandırırlar.

25142Öyle dil dökerler ki büyücü gibi, küpü, at gibi yürütürler, ay ışığı ile sabaha karşı meydana gelen aydınlığı kumaş gibi gösterirler.

25143Büyücüler, toprağı ibrişim gibi örerler; Ayırt etme duygusu bulunan kişinin gözlerine toprak serperler.

25144Sihirbazlar, kokusuz yaban ağacına ödağacı kokusu verirler. Bir kerpiç parçasını bize hoş, değerli gösterirler, bu yüzden bizi haset ettirirler, birbirimize düşürürler.

25145Noksan sıfatlardan münezzeh olan Cenâb-ı Hakk, toprağa çekici, hoş bir renk vermiştir. Sonra bir avuç toprak için, çocuklar gibi bizi birbirimize düşürmüştür, bizi savaşa sokmuştur.

25146Çocuklar gibi eteğimizi toprakla doldururuz. O toprak, bizim gözümüze, altın madeni gibi görünür.

25147Çocuğun yetişkin kişilere karşı gücü yoktur. Nasıl olur da, Cenâb-ı Hakk, çocuğu yetişkin kişilerle bir sayar?

25148Meyve, ne kadar bekletilirse bekletilsin, olmadıkça, kemale gelmedikçe ona ham derler.

25149O ham, o ekşi suratlı kişi de, yüz yaşına ayak bassa, aklı, fikri yerinde olanlara nazaran yine çocuktur, yine hamdır.

25150Uzun seneleri sayan adamın saçı sakalı ağarsa bile, o korku ve ümit çocukluğundan kurtulamamıştır.

25151Kendi kendine der ki, “Acaba kemale erer miyim? Yahut böyle ham olarak mı kalırım? Acaba, Cenâb-ı Hakk’ın keremi beni olgun bir hale getirir mi?

25152Böyle kabiliyetsiz, hiçbir işe yaramaz bir halde, Hakk’tan uzaklarda mı kahrım? Yoksa halime acıyıp, lütfedip bu koruğu gövde tatlı üzüm haline getirir mi?

25153Hiçbir taraftan ümidim yok, kendimde Hakk’ın lûtfuna ve ihsanına bir liyakat göremiyorum. Fakat o kerem sahibi bana ‘Me’yus olmayın’125 diye buyuruyor.

25154Hakanımız, daima bize, ziyafetler vermede, lûtuflarda, ihsanlarda bulunmada ‘Ümidinizi kesmeyin’126 diye kulağımızı çekmektedir.”

25155Gerçi biz, ümitsizlik yüzünden bir çukura düşmüşüz, üzüntü içindeyiz. Amma Hakk’ın lûtfuna, ihsanına amadeyiz, O, bizi çağırınca neşelenir, her şeyi unutur, ellerimizi çırpa çırpa gideriz.

25156Asil kanlı, terbiyeli atlar, bir otlağa nasıl koşar giderlerse, biz de, ruhumuza huzur verecek, hoşlandığımız o yere o âleme öyle koşar gideriz.

25157Adım atarız amma, orada adım yoktur. Kadehimizi doldururuz amma, orada kadeh yoktur.

25158Çünkü, orada her şeyi, can âlemindendir. Vardır, amma, can gibi görünmez. Mânâ içinde mânâdır, Rabbe mensuptur.

25159Şekil, sûret, görünen her şey gölgeden ibarettir. Mânâ ise, güneştir. Gölgesiz nur, harabelerde, yıkık yerlerdedir.

25160Çünkü orada mânâ âleminde, kerpiç üstüne kerpiç bile kalmamıştır. Ayın nuru için hiçbir çirkin gölge bulunmaz.

25161Kerpiç altından bile olsa söküp atmak gerek... Çünkü atılacak o kerpicin yerine vahiy gelecektir, nur gelecektir.

25162Dağ, perdeyi yırtmak, gölgeyi gidermek için paramparça olmuş, zerre zerre dağılmıştır. Fakat bu hal, bu nura karşı değersiz bir şeydir.

25163Cenâb-ı Hakk’ın nuru, dağın dış yüzüne vurunca, içine de o nur düşsün diye dağ, dayanamadı, paramparça oldu.

25164Aç adamın eline bir ekmek geçerse, hevesinden gözü de açılır, ağzı da hemen o ekmeği yemek ister.

25165Hak nuru, öyle bir nur ki, bunun uğrunda yüz binlerce parça olmaya değer. Ey yeryüzü, gökten gelen ilâhî nura engel oldun, çabuk aradan kalk, çekil.

25166Kalk da göğün nuru, gölgeyi yaksın, yok etsin. Ey gündüzün düşmanı, gecenin karanlığı senin gölgenden meydana geliyor.

25167Şu yeryüzü, çocuklara beşik gibidir. Fakat kâmillere, ergin kişilere dar bir yerdir. Onların hareketlerini engeller, onları sıkar.

25168Cenâb-ı Hakk, çocuklar için yeryüzüne beşik diye buyurdu. İçindeki çocukları sütle besledi.

25169Bu beşikler yüzünden, ev darlaştı. Allah’ım, çocukları bir an önce büyüt, kemale erdir.

25170Ey beşik, sen de evi daraltma da, kemale eren insanlar orada rahatça dolaşsınlar.

Pâdişahın himmetiyle şehzadenin gönlünde bir keşif ve istiğna hâsıl oldu. Bu yüzden de vesveselenip şükür etmeden çekindi, serkeşliğe başladı. Pâdişah, ilham ve sır yoluyla bunu anladı. Canı sıkıldı. Ruhu, sûretinin haberi olmaksızın şehzadeye bir zahim vurdu.

25171Dışta görünen bir alışveriş olmaksızın, pâdişahın gönlünden şehzadenin canına feyizler gelmeye başladı.

25172Ay, nasıl güneşten nur alıyorsa, şehzadenin canı da, pâdişahın can nurundan öyle nurlanıyor, öyle mânevî gıdalar alıyordu.

25173Dem be dem, sevgi yüzünden kendini kaybetmiş ruhuna, o eşi benzeri bulunmayan pâdişahtan can gıdası gelmekte idi.

25174Amma bu gelen gıda, Hıristiyanların, müşriklerin yedikleri gıda değildi. Bu, meleklerin yedikleri gıda idi.

25175İçinde, bir istiğna, hiçbir şeye aldırmamazlık duygusu belirdi. Bundan da bir azgınlık, küstahlık meydana geldi.

25176“Ben de bir pâdişah, bir şehzade değil miyim? Neden bu pâdişahın emrine girdim, ona boyun eğdim?

25177Bana nur saçan, parlayıp duran bir ay doğdu. Neden toza, toprağa tabi olayım, uyayım?

25178Su, benim ırmağımın yatağında akıp gidiyor; nazlanmanın tam zamanı... Hakk’ın inayetiyle ben, niyazsız bir hale gelmişim, ne diye başkasının nazını çekeyim?

25179Başımın ağrısı kalmadı. Ne diye başımı bağlıyayım? Yüzümün sarardığı, gözlerimin yaşardığı vakitler geçti, gitti.

25180Mademki ben de şükür dudaklı, ay yüzlü olmuşum, artık başka bir dükkân açmam gerek.”

25181Böylece şehzade benliğe kapıldı, bu benlikten nefsi kuvvet buldu, gelişti. Yüz binlerce mânâsız sözler söylemeye başladı.

25182O makamdan, hırs ve hasedin bulunduğu yere kadar, yüzlerce çöl, yüzlerce ova vardır, fakat kem göz, oraya da gelip ulaşır.

25183Her suyun akıp varacağı yer olan pâdişahın denizi, nasıl olur da, seline kapılanı, deresine düşeni bilmez?

25184Pâdişahın dokunulamayan, asla ulaşılamayan lûtfuna, keremine karşı, şehzadenin nankörlüğü, mânâsız düşünmelere kapılması, ona ihsanlarda bulunanın canını sıktı, kalbini incitti.

25185Sonunda, kendi içinden ona seslendi de dedi ki: “Ey edepten mahrum adi kişi, benim sana yaptığım ihsanların, lûtufların, iyiliklerin mükafatı, karşılığı bu mu?

25186Ben, sana ne yaptım? Ben sana en güzel hazineler bağışladım. Sen ise, cimrilik huyundan bana ne yaptın?

25187Ben, senin gönlüne öyle bir mânâ ayı koydum ki, o ay, kıyamet gününe kadar batmayacaktır, daima nur saçacaktır.

25188Sana bağışladığım o pak nura karşılık sen, benim gözüme diken attın, toprak saçtın.

25189Ben, göğe çıkman için, senin önüne merdiven koydum. Sen, benimle savaşmak için oka, yaya sarıldın.”

25190Pâdişahın gönlünde bir kıskançlık derdi belirdi. Bu dert, bu acı, şehzadenin gönlüne aksetti, onda da aynı duygu meydana geldi.

25191Pâdişahın çıkışması, azarlaması yüzünden, saadet kuşu çırpınmaya başladı. Bir köşeye çekilmiş olan şehzadenin perdesini yırttı, onun bütün kabahatlerini açığa vurdu.

25192O güzel şehzade, yaptığı kötülüğün eserini içinde duydu.

25193Kendisine tahsis edilmiş olan lûtuf ve nimetlerin azaldığını, sevinç evinin gamla, kederle dolduğunu gördü.

25194O, benlik şarabının verdiği sarhoşluktan kendine geldi. Fakat o günâh yüzünden başının ağrısı artmıştı.

25195Buğdayı yemişti. Cennet elbiselerini üstünden çıkarıp almışlardı. Cennet, ona ıssız bir ova, bir çöl kesilmişti.

25196Benlik şerbetinin onu hastalandırdığını, o bizlik, benlik zehirinin ona tesir ettiğini gördü.

25197Can tavusu, solmayan, ebedî olan gül bahçelerinde nazlı nazlı salınarak dolaşırken, geldi, baykuş gibi gelip geçici sevda viranesine düştü.

25198Şehzade benliğe kapıldığı için Âdem gibi cennetten uzak düştü, kovuldu. Yeryüzünde çift sürmeye, öküz koşmaya başladı.

25199Gözyaşları döküyor, “Ey becerikli Hintli” diyordu. “Sen arslanı öküz kuyruğuna esir ettin.

25200Ey soğuk nefesli, kötü nefis! Herkesin yardımına koşan, feryadına erişen pâdişaha vefasızlıkta bulundun, kötülük ettin.

25201Sen, buğday hırsına kapıldın da tuzağa düştün. Fakat tuzaktaki her buğday danesi sana bir akrep kesildi.

25202Mademki başına benlik sevdası düştü, şimdi ayağına vurulmuş elli batmanlık prangayı seyret.”

25203“Neden pâdişahımın arzularına aykırı iş gördüm, ona nankörlük ettim”, diye kendi haline ağlayıp duruyor, feryad ediyordu.

25204Kendine geldi, tevbe etti, tevbe ile beraber kendini alçaltarak, niyazda bulundu, Hakk’a dost oldu.

25205İmanı kaybetmenin dehşetinden meydana gelen derde acı. Çünkü o derdin ilacı yoktur.

25206İnsan, her zaman yoksulluk duygusu içinde yaşamalıdır; güzel, gösterişli, pahalı elbiseler giymemelidir. Çünkü yoksulluğa sabretmeden kurtulunca, yine benliğe kapılır, başköşeye geçmek ister.

25207İnsan güçsüz olmalıdır. Yumruğu kuvvetli, tırnağı sivri olursa ne din düşünür, ne doğruluk.

25208İnsanın belalar içinde ölmesi daha iyidir... Çünkü insanda bulunan nefs-i emmare, Allah’ın verdiği nimetlere karşı nankördür, insanın yolunu şaşırtır, sapıklığa düşürür.

Allah’ın, Azrail[a.s.]’a “Ruhlarını aldığı insanlardan en fazla kime acırsın?” diye sorması, Azrail’in de, Allah’a cevap vermesi

25209Hak Teâla, Azrâil’e, “Ey üstün melek” dedi, “Sen bu kederli, dertli insanlardan canlarını alırken kime acırsın?”

25210Azrail, “Canlarını aldığım insanların hepsine acıdım. Fakat Allah’ın emrini ihmal etmeden çok korkarım.

25211Hatta canını almak istediğim gence acırım da, keşke Allah, onun yerine beni kurban etseydi dediğim olur.”

25212Allah, “Kime daha fazla acırsın, gönlün kime daha fazla yanar, kavrulur?” dedi.

25213Azrail dedi ki; “Bir gün, bir gemi, coşup köpüren, kuduran dalgalar arasında bocalarken emir aldım, gemiyi paramparça ettim.

25214Allah’ım, o gün, sen bana, ‘Gemidekilerin hepsinin de canlarını al’ diye buyurdun, ‘Yalnız yolcular arasında bulunan bir kadın ile, bir çocuğun canlarını alma, onları bırak.’ dedin.

25215Her ikisi de, bir tahta parçasının üstünde, aciz bir halde kalmışlardı. Kızgın dalgalar, o tahtayı sürüp götürmede idi.

25216Derken ‘Anasının da canını al’ diye emrettin ‘«Ol» emrine uy da çocuğu yapayalnız bırak.’

25217Çocuğu anasından ayırdım amma, Allah’ım, sen de bilirsin ki, bu bana ne acı geldi.

25218Çok acı yasların feryatları, ahları içinde kaldım. Fakat o çocuğun acısı, o çocuğun kalbimi yakışı hiç aklımdan çıkmadı.”

25219Cenâb-ı Hakk, buyurdu ki: “O çocuğa lûtufta bulundum da dalgaya, onu ağaçlık bir yere götürüp bırakmasını emrettim.

25220Süsenlerle, reyhanlarla, güllerle, tatlı, yenmesine doyulmaz meyve ağaçları ile dolu bir bahçede.

25221Berrak, tatlı sular fışkıran kaynaklarla dolu ağaçlıklı bir yerde, o çocuğu yüzlerce nazla, nimetle besledim.

25222Orada, o bahçede yüz binlerce güzel sesli kuşlar ötüşmede idi.

25223Ona nesterenlerden, güllerden döşek yaptım. Onu fitnelerin, musibetlerin tesirinden korudum.

25224Güneşe, hararetle onu yakma, incitme dedim; rüzgâra ise, onun üstünde eserken yavaş es, onu hırpalama... diye tenbih ettim.

25225Buluta, onun üstüne yağmur yağdırma, onu ıslatma; şimşeğe de birdenbire çakarak onun gözünü alma, kamaştırma, emrini verdim.

25226Ey kış, bu çayırı, çimeni sakın soldurma, ey yaz, sen de bu bahçeye el atıp, kasıp kavurma dedim.”

Şeyh Şeyban-i Rai hazretlerinin kerametleri

25227Şeyban-i Rai, cuma namazı vakti gelince, inatçı kurt girmesin diye sürünün etrafına bir çizgi, bir hat çekerdi.

25228Ne koyunlar o çizgiden dışarı çıkabilirlerdi; ne yırtıcı kurt, ne de bir hırsız o çizgiden içeri girebilirdi.

25229Hud[a.s.] da bu şekilde Hakk’a sığınarak, yalvararak bir daire çizmiş, o daire içinde kalan soyu, kendisine uyanlar, korkunç kasırgadan korunmuştu.

25230Hz. Hud onlara dedi ki: “Sekiz gün bu çizginin içinde rahatça oturun da, dışardaki korkunç azabı seyredin.”

25231Çizginin dışında kalan imansızları, kasırga, havaya kaldırıyor, yere, taşlara çarpıyor, etlerini kemiklerinden ayırıyordu.

25232Onların bir kısmını, havada birbirine vuruyor, kemiklerini paramparça ediyor, sonra haşhaş taneleri gibi yere saçıyordu.

25233Dehşetten, göklerin bile titrediği o azabı, o kahrı anlatsam “Mesnevî”ye sığmaz.

25234Ey kasırga, ey korkunç rüzgâr, eğer bu dehşetli halleri kendi tabiatına uyarak, kendiliğinden yapıyor isen, Hud’un çizdiği çizgiden, daireden de içeri gir bakalım.

25235Ey tabiata inanan, aklına güvenen kişi! Ya tabiattan üstün olan Allah’ın bu kudretini, bu saltanatını gör, yahut da Kur’ân-ı Kerim’de bu hadiseyi anlatan âyetleri, sil, yok et.

25236Ey tabiata inanan kişi, elinden gelirse Kur’ân okuyanlara mâni ol, okumasınlar, Kur’ân öğretene de para ver, okutmasın.

25237Sen aciz kalmışsın, şaşırmışsın, bu acizliğinin, bu çaresizliğinin sebebini de anlayamıyorsun, senin bu aciz hale düşüşün, çaresiz kalışın, kıyamet gününün getireceği acizliğin, çaresizliğin bir aksidir, bir numunesidir.

25238Ey inatçı kişi, senin önünde, aczler, çaresizlikler var. Gizli hallerin meydana çıkacağı an geldi, sanki sana kıyamet koptu.

25239Hayran oluşu, aciz kalışı kendisine mânevî gıda edinen kişi ne mutlu kişidir! Bu hale gelen kişi, iki âlemde de, dostun himayesinde, gölgesinde uyumaktadır.

25240O, bulunduğu zamanda da, gelecek zamanlarda da aczinin idraki içindedir. O ölmüştür, kendini yok sanmaktadır. O, yaşlı kadınların dinini din edinmiştir.

25241Zeliha da çok yaşlı bir kadındı amma, Yusuf’un nuru ona düşünce, yaşlılıktan çıktı, genç bir hanım oldu.

25242Hayat ölümdedir, mihnettedir. Ab-ı hayat, karanlıklar içinde gizlenmiştir.

Cenâb-ı Hakk’ın, Nemrud’u, anasız ve dadısız olarak yetiştirmesi

25243Allah’ın lûtfu ile ölümden kurtulan çocuğun ulaştığı bahçe, âriflerin bağı gibi kasırgadan, öldürücü sam rüzgarlarından emindi.

25244“Bir kaplan, yeni doğurmuştu. Ona, ‘Bu çocuğa süt ver’ diye buyurdum. O da emrimi yerine getirdi.

25245Ona süt verdi. Hizmetlerde bulundu, büyüyüp, arslan gibi bir delikanlı oluncaya kadar, ona baktı.

25246Sütten kesilince bir periye, ona konuşmayı ve adaletle hükmetmeyi öğretmesini emrettim.

25247Onu lûtuf ve ihsan bahçelerinde besledim, yetiştirdim. Benim yaptıklarım, iyiliklerim, hikmetlerim, hiç anlatılabilir mi? Söze sığar mı?

25248Ben Eyyub’a, bedenine düşen kurtları, bir baba gibi sevme duygusu verdim. Bir baba gibi onları sever, onlara zarar vermezdi.

25249Hz. Eyyub’un yarasında kaynaşan kurtlara da, evladın babasını sevmesi gibi ona karşı bir sevgi verdim. Onu, babaları gibi severlerdi. İşte sana Cenâb-ı Hakk’ın kudreti, işte sana Cenâb-ı Hakk’ın hikmeti!

25250Analara, analık sevgisini de ben öğrettim. Benim gönüllerde uyandırdığım lûtuf ve sevgi nasıl olur? Sen onu düşün.

25251Böylece o anasız kalan çocuğa, yüzlerce inayette bulundum, vasıtasız olarak benim iyiliklerimi görsün, bilsin diye ona yüzlerce lûtuflarda, ihsanlarda bulundum.

25252Benim lûtuflarımı görsün de sebepler yüzünden zihni karışmasın, çekişmelere düşmesin, her yardımı yalnız benden beklesin.

25253Böylece de bana karşı hiçbir özrü olmasın. Hiçbir kötü arkadaştan şikayetlenmesin dedim.

25254Bu rabıtayı, bu yüzlerce lûtfu, ihsanı gördü. Onu vasıtasız olarak besleyişimi bildi, anladı.

25255Ey Allah’ın kulu, o sayısız lûtuflara, ihsanlara nail olan, bunlara karşılık, şükür borcu olarak Nemrut kesildi, Halil İbrahim’i yakmaya kalkıştı.”

25256O da, yukarlardaki hikâyede geçen şehzade gibi, pâdişaha teşekkür edeceği yerde, benliğe kapıldı. Ululandı, kendini yüksek bir mevkiye ulaşmış sandı.

25257“Ben ne diye başkasına tabi olayım? Ben de yepyeni bir mülk sahibi oldum, yepyeni bir devlete eriştim”, diye düşündü.

25258Çin pâdişahının, anlatılmış olan lûtufları, ululanması, kibre kapılması yüzünden, gönül gözüne görünmez oldu, örtüldü, kalbinden gizlendi.

25259Nemrut da, hikâyede geçen şehzade gibi, bilgisizliğinden, körlüğünden ötürü, Cenâb-ı Hakk’ın lûtuflarını, ihsanlarını ayağının altına aldı.

25260Bu sûretle kendisine yapılan iyilikleri inkâr etti. Ululandı, kibre kapıldı. Yol vurucu oldu, ilahlık davasına kalkıştı.

25261Üç akbaba ile sonsuz göklere doğru yükselmiş, Allah’la savaşmaya kalkışmıştı.

25262Hazreti İbrahim’i bulup öldürmek arzusu ile yüz binlerce suçsuz çocuğu öldürmüştü.

25263Çünkü müneccim yılın talihine bakmış, o yıl olacak hadiselerden onu haberdar ederek demişti ki: “Bu sene seninle savaşacak bir çocuk doğacaktır.

25264Aklını başına al da ihtiyatlı davran, sana düşman olacak çocuğu ortadan kaldır” demiş. Nemrut da, bu yüzden kim doğuyorsa onu delicesine öldürtüyordu.

25265Onun, bahsedilen çocuğu bulamaması, ayıramaması yüzünden, Allah’ın vahyine mazhar olan çocuk (Hz. İbrahim) kurtuldu. Öbür çocukların kanlarının vebali de Nemrut’un boynunda kaldı.

25266Şaşılacak şey şu ki: Acaba o mülkü, o pâdişahlığı, Nemrut, babasından mı bulmuştu? Yoksa onun soyunun, sopunun şüpheli oluşu, kimin oğlu olduğunun belli olmayışı yüzünden mi böyle gurura kapılmıştı?

25267Soy, sop, ana, baba başkalarının insanlığına bir engel, bir sapıklık, bir gaflet perdesi olabilirse de, biz onun cebini lûtuf ve ihsan incilerimizle doldurmuştuk.

25268Gerçekten de kötü nefis, yırtıcı bir kurttur. Sen, kendini ondan koru. Ne diye her yakın dosta, her arkadaşa bahane bulursun, onları suçlarsın?

25269Sapıklıkta, yüz kel kişiye bile külah bulunur. Ayıplar örtülür, kellik gösterilmez. Bunun gibi, çirkin, hilekâr, hakikatten habersiz, imansız olan nefis de mânevî kirlilikleri, hastalıkları gizlemektedir.

25270Nefis, her kele bir külah bulur, giydirir. Bu sebeple, ey Allah’ın fakir kulu, sana diyorum ki, “Sakın tasmayı nefis köpeğinin, boynundan çıkarma.”

25271Bu nefis köpeği, terbiye edilse, hatta terbiyeli bile olsa, yine de köpektir. “Ne mutludur nefsini aşağı gören kişiye” hükmüne uy, nefsini alçalt, çünkü o çok kötü huyludur.

25272Taif sahtiyanı gibi, sen de bir Süheyl yıldızının etrafında döner, dolaşırsan, farzı yerine getirmiş olursun.

25273Böyle yaparsan, derinin üstünde bulunan kirleri, pislikleri Süheyl yıldızı giderir. Sen o zaman sevgilinin ayağına giydiği pabuç olursun.

25274Kur’ân-ı Kerim’in birçok âyetleri nefislerin kötülüklerini, pisliklerini anlatıp durmaktadır. Mushaf’ı aç da bak. Amma, sende onu okuyacak göz nerede?

25275Nefis, fırsat bulunca peygamberlerle savaşan Ad kavmi gibidir. Hak yolunu gösteren peygamberleri öldürmek için kılı kırk yararcasına uğraşır durur.

25276Edepsiz nefsin kötülükleri, zaman zaman cihanı fitnelerle doldurmuş, insanları ansızın yakıp yandıran bir alev kesilmiştir.

Şehzadenin, gurura kapıldı, azgınlığı yüzünden, Çin pâdişahından mânevî bir yara aldı

25277Bu hikâyeyi uzatmayalım, şehzadenin nefsine uyuşu, Çin pâdişahını kıskanışı ve gözünden düşüşü, onu bir sene sonra mezara götürdü.

25278Pâdişah, yokluktan varlık âlemine gelinceye kadar, Merih yıldızına benzeyen gözü, o kanı dökmüştü.

25279O, eşsiz pâdişah, okluğuna bakınca, orada bir okun eksik olduğunu gördü.

25280“O ok ne oldu? Nerede?” dedi. Okun nereye gittiğinin, ne iş yaptığının bildirilmesini, Cenâb-ı Hakk’tan niyaz etti. Hak ona, şöyle ilham etti: “Aradığın ok, şehzadenin boğazına saplanmış, ölümüne sebep olmuştur.”

25281O derya gönüllü pâdişah, şehzadeyi affetti amma, ne yazık ki onun oklukta arayıp bulamadığı oku gelmiş şehzadenin can alacak yerine saplanmıştı.

25282Şehzade öldürüldü. Pâdişah, onun ölümüne ağladı, feryad etti. Aslında hep odur, öldüren de odur. Öldürdüğüne en çok acıyan da odur.

25283Eğer, ikisi de «O» olmasa, «küll» yâni bütün olamaz. Halkı hem öldüren odur. Hem de yasını tutan, ağlayan, sızlayan «O»dur.

25284O benzi sararmış şehid de, “Çin pâdişahının mânevî oku, cismime saplandı, cismimin ölümüne sebeb oldu da, mânâma ve imanıma dokunmadı” diye Cenâb-ı Hakk’a şükürler ediyordu.

25285Şu görünen cisim, şu fani beden, zaten sonunda toprak altına girecektir. Fakat mânevî yönümüz, ruhumuz, ebedî olarak neşe ile yaşayacaktır.

25286O azar, o yaralama, incitme ancak, deriye, bedene aittir. Dost, dostun incitmesi olmadan, ona doğru gitti, ona kavuştu.

25287Şehzade, pâdişahlar pâdişahının terkisine yapışmış, tam mânâsıyla ona bağlanmıştı. Fakat sonunda sevgilinin kıskanç nazarına değdi, canından oldu. Böylece sevdiğine kavuştu.

25288Her üçünün de en duygulusu, en kabiliyetlisi olan üçüncü şehzadeye gelince, sûreti de, mânâ ve hakikati da tamamıyla o elde etti.

25289Çin pâdişahının kızını da, Çini de, hilafeti de tamamıyla o elde etti. Bu ne şaşılacak şeydir?

Bir adamın, ölümünden sonra, üç oğlumdan en tembel olanı hangisi ise, malımı, mülkümü o alsın diye vasiyette bulunması

25290Öleceğini anlayan bir adam, ölmeden önce ısrarla vasiyette bulunmuştu.

25291Onun selvi boylu üç oğlu vardı, gönlünü de onlara vakfetmişti, canını da.

25292“Elimde, avucumda kumaştan, altından ne varsa, onları, bu üç oğlumdan en tembeli alsın” dedi.

25293Kadıya da bu vasiyetini duyurdu. Çocuklarına da birçok öğütler verdi. Sonra da ölüm şarabının kadehini aldı, içti.

25294Çocuklar, kadıya, “Ey kerem sahibi büyük insan”, dediler “Biz, üç yetim, babamızın emrinden dışarı çıkmayız.

25295Duyduk, itaat ettik, buyruk onun... O ne buyurdu ise biz, ona uyarız. Böylece, buyruğu yürür, yerine gelir.

25296Biz İsmail gibiyiz, o da İbrahim. İbrahimimiz bizi kurban bile etse biz ondan baş çevirmez, ona karşı gelmeyiz.”

25297Kadı dedi ki: “Her biriniz aklını, zekâsını kullanarak, tembellik derecesini anlatan bir hikâye söyleyin.

25298Böylece her birinizin tembellik derecesini görelim ve hanginizin daha tembel olduğunu kat’i olarak anlayalım.

25299Ârifler, iki dünyadan da vazgeçmiş, ne bu dünyada, ne de öteki dünyada gayeleri zevk olmayan, zevk peşinde koşmayan tembel kişilerdir. Bu sebeptendir ki onlar, tarla sürmeden, zahmetsizce harman devşirirler.

25300Onlar, kendi tembelliklerine dayanmışlar, her işi Cenâb-ı Hakk’ın takdirine bırakmışlar, didinmekten vazgeçmişler, huzura kavuşmuşlardır.

25301Halk, Hakk’ın fiilini, takdirini görmez de bu yüzden rahat, huzur nedir bilmez, gece gündüz zahmet ve meşakkatten kurtulamaz.

25302Haydi, tembelliğinizi söyleyin de, sırrınızı anlayayım. Tembelliğinizin derecesini bileyim.

25303Şüphe yok ki her dil, gönlün perdesidir. Perde kımıldayınca sırlara ulaşılır.

25304Bir dilim et parçası, büyük bir perde olur da yüzlerce güneşin yüzünü örter.

25305Sözle anlatılan şey, yalan bile olsa, kokusu gerçek olduğunu da haber verir, yalan olduğunu da.

25306Çayırlıklardan esip gelen rüzgâr, külhaneden gelen pis kokulu rüzgârdan farklıdır.

25307Doğru sözün kokusu ile ahmağı aldatan yalan sözün kokusu, misk ile sarımsak kokusu gibi söyleyenin nefesinden anlaşılır.

25308Sana bağlı bir dost ile, iki yüzlü, on gönüllü bir münafığı birbirinden ayırt edemiyorsa, sen burnunun koku alma kabiliyetini kaybettiğinden şikâyet et.

25309Korkakların bağırışı ile cesur kişilerin haykırışları, tilki ile arslanın sesi gibi belirlidir, anlaşılır.

25310Yahut da dil, tencerenin kapağına benzer, tenceredeki yemek pişerken kapağını kıpırdatınca kokusunu duyar, ne yemek piştiğini anlarsın.

25311Akıllı kişi, tencerede tatlı yemek mi pişiyor, yahut sirkeli ekşi ekmek mi kaynıyor; buharından, kokusundan anlar.

25312Birisi, yeni bir çömlek alırken eliyle vurur. Çömleğin çıkardığı sesten çatlak olup olmadığını anlar.”

25313O üç kardeşten biri, kadıya dedi ki: “Ben bir insanı konuşmaya başlar başlamaz, konuşuş tarzından ne adam olduğunu anlarım, eğer ağzını açmaz konuşmazsa ancak üç gün içinde anlayabilirim.”

25314Öbürü, “Ben” dedi, “Söz söylerse, o adamın ne biçim bir adam olduğunu anlarım. Söylemezse onu söz söylemeye zorlar, ona söz söyletirim.”

25315Kadı, “Senin bu hileni, kurnazlığını duymuş, işitmişse ağzını kapar, susar, hiçbir şey söylemezse ne yaparsın?” dedi.

Örnek

25316Bu örnek şuna benzer: Ananın biri çocuğuna dedi ki, “Geceleyin sana bir hayâl görünürse,

25317Yahut mezarlıkta, korkulu bir yerde, kinle, hiddetle dolu kapkara bir hayâl görürsen,

25318Yüreğini sağlam tut, korkmadan üstüne atıl. O hayâl, derhal senden yüz çevirir.

25319Çünkü kim korkmadan üstüne atılırsa, o dev gibi olan hayâl, hemen kaçar, kaybolur.”

25320Çocuk dedi ki: “O dev gibi olan hayâle de annesi böyle söylemiş ise….

25321O hayâl annesinin emrine uyarak, üstüme atılır, boynuma sarılırsa o zaman ben ne yaparım?

25322Sen korkma, uyanık ol, diyorsun. Bana bunları öğretiyorsun, ama elbet o çirkin ve korkunç hayâlin de bir anası vardır.”

25323Şeytana da, insana da telkinde bulunan, tek olan, eşsiz olan Hakk’tır. Zayıf olan, kuvveti, gücü bulunmayan kimse bile O’nun lûtfu ile, yardımı ile hasma galip gelir.

25324Yavaş olan «halim», ceza vermekte acele etmeyen ne tarafta ise, ne tarafa yardım ediyorsa, Allah için olsun, Allah için sen de o tarafa yürü, o tarafta ol.

25325Kadı dedi ki. “Kurnazlığını anlar da söz söylemezse, o akıllı kişi, senin hile yaptığının farkına varırsa…

25326Onun sırrını nasıl anlarsın? Doğru söyle.” Çocuk, “Onun karşısında susar otururum” dedi.

25327“Çıkacağım yere, sabrı merdiven edinirim çıkarım da, böylece rahatlığın, sevincin damına ulaşırım.

25328Fakat onun huzurunda otururken bu âlemin neşe ve gamına ait olmayan bir söz, gönlümden coşuverse.

25329Bilirim, anlarım ki o sözü, Yemen ülkesindeki Süheyl yıldızına benzeyen parlak, nurlu gönülden gönderen odur.

25330Gönlümden çıkıp gelen o söz, ötelerden, şerefli, uğurlu yönlerden gelmektedir, çünkü gönülden gönüle pencere vardır.”

25331Gönül penceresinden güneş içeri düşünce, söz bitti, tamamlandı ve Allah doğrusunu daha iyi bilir.

25332Bu beyitlerin şerhi var, var amma, o şerh, gönülde kapandı kaldı, artık dışarıya çıkmıyor.

ALTINCI CİLDİN SONU

1Âl-i İmran Sûresi’nin 40. âyetinden.

2Tekvir Sûresi’nin 1. ayeti.

3Necm Sûresi’nin 1. âyeti.

4İsra Sûresi’nin 70. âyetine işarettir.

5Yasin Sûresi’nin 5. âyetinden.

6Fetih Sûresi’nin 1. âyetine işarettir: “Biz sana gerçekten de apaçık bir zafer verdik.”

7Remiz: İşaret, sembol, şifre

8Ahzab Sûresi’nin 72. âyetinden.

9Enfal Sûresi’nin 18. âyetine işarettir.

10Maide Sûresi’nin 64. âyetinden.

11Nemrut’un, akbabaların uçurduğu bir sandığa binerek havalandığı ve (hâşâ) Cenâb-ı Hakk’ı öldürmek için göğe ok yağdırdığı rivayet edilmiştir.

12Zilzal Sûresi’nin 7. ve 8. âyeti.

13Ankebut Sûresi’nin 64. âyetinden.

14Hadid Sûresi’nin 23. âyetine işarettir.

15Ankebut Sûresi’nin 56. âyetine işarettir.

16Râm: Teslim olmuş, boyun eğmiş.

17Bakara Sûresi’nin 26. âyetine işarettir.

18Aşure günü, muharremin onuncu günüdür. Hz. Hüseyin Radiyallahü Anh ve yanında bulunanlar Kerbela’da o günde şehit edilmişlerdi.

19Yezid, Halife Muaviye’nin oğludur. Şimr ise Yezid ordusunun komutanlarındandır ve Kerbela’da Hz. Hüseyin’i şehid etmiştir.

20Zeneb noktası, güneşin tutulma noktasıdır. Zeneb aynı zamanda insanın günâhının sembolüdür.

21Tin Sûresi’nin 4. âyeti.

22Bu beyitte Bakara Sûresi’nin 60. âyetine işaret vardır: “(......) Bir zaman da Mûsâ, kavmi için su (yağmur) istemişti; Ona, asân ile taşa vur demiştik.”

23Kâfirun Sûresi’nin 6. âyeti.

24Burada, “Ey Bilal, kalk namaza ezan oku da, bizi ferahlandır.”mealindeki hadise işaret var.

25İlliyûn: Göğün ve cennetin en yüksek yeri. Mü’minlerin ruhu orada karar kılacaktır.

26Yakîn: Şüpheden kurtulmuş, doğru, sağlam ve kesin bilgi.

27Temren: Mızrak, ok vb. şeylerin ucunda bulunan batıcı ve sivri demir.

28Salhâne: Mezbaha.

29Tevbe Sûresi’nin 111. âyetine işarettir: “(....)Allah yolunda savaşıp düşmanları öldüren ve öldürülen rnü’minlerin canlarını ve mallarını, Allah, cennet kendilerinin olmak karşılığında satın almıştır.”

30Mâsiva: Bir şeyden ayrı olan eşyanın tamamı. Allah’tan başka her şey.

31Fussilet Sûresi’nin 40. âyetinden: “(...) Ne isterseniz yapın. Çünkü Allah bütün yaptıklarınızı görendir.”

32Bakara Sûresi’nin 195. âyetinden: “(...) Ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. (...) ”

33Allah Teâla ile Tur Dağı’nda konuştuğu için Hz. Mûsâ’ya “Kelim” (kendisiyle konuşulan) denmiştir.

34Gussa: Gam, keder, tasa.

35Hazreti İbrahim’in sözüdür. Bkz. En’am Sûresi, 75–79 âyetler.

36Hünsa: Erkeklik ve dişilik vasıfları bir varlıkta bulunan, çift cinsiyetli, hermafrodit.

37Cebrî: Cüz’i iradeyi kabul etmeyen, insanın hareketlerinin kendi elinde olmadığını ve her şeyi Allah’ın yaptırdığını iddia eden görüş sahipleri, aşırı kaderciler.

38İnşikak Sûresi’nin 16. âyetine işarettir.

39Zülfikar: Ağzının iki çatal olduğu rivayet edilen Zülfikar, Peygamberimizin kılıçlarından birinin adıdır. Peygamber Efendimiz, bu kılıcı Hz. Ali’ye hediye etmişti. Hz. Ali’nin muharebelerde bu kılıçla gösterdiği kahramanlık bu kılıcı namlı kılmıştır.

40Enfal Sûresi’nin 17. âyetinden.

41Tevbe Sûresi’nin 82. âyetinden.

42Şura Sûresi’nin 38. âyetinden.

43Necm Sûresi’nin 3. âyetine işarettir.

44Burada “Çocuk babasının sırrıdır.” hadisine işaret edilmektedir.

45Akl-ı Küll, Hakk’ın kudretinden ortaya çıkan akıl, arşı a’zam, Cebrail ve Hazreti Muhammed’in nuru mânâlarına da gelir.

46Bu beyitte şu hadisi şerife işaret vardır: “(...) Eğer dünyanın Allah’ın nazarında bir sinek kanadı kadar değeri olsaydı Hakk’a inanmayanın orada bir içimlik suyu bile bulunmazdı.” (Feyzu’l-Kadîr: 5/328)

47Tirit: doğranmış ekmek üzerine et suyu veya pişirilmiş çemen dökülerek yapılan yemek.

48Tuzla: Deniz veya tuzlu göl suyunu geniş evleklerde toplayıp buharlaştırarak tuz elde edilen yer.

49İğ: Yün veya pamuğu eğirip iplik haline getirmekte kullanılan, bir karış uzunluğunda şimşir çubuk ve alt ucuna denge sağlamak için takılan ağırşaktan ibaret âlet.

50Kıptî: Eski Mısırlıların Araplaşmış torunları olan Mısır köylüsü.

51Enfal Sûresi’nin 42. âyetine işarettir.

52Zümer Sûresi’nin 53. âyetinden.

53Necm Sûresi’nin 39. âyeti.

54Enbiya Sûresi’nin 69. âyetinden: “(...) Biz de dedik ki “Ey ateş, İbrahime’ karşı serin ve selamet ol, soğu...”

55Talkan: Ortaasya’da bir Türk şehri.

56Tebbet Sûresi’nin 1. âyetinden.

57Azer, İbrahim Aleyhisselam’ın babasıdır, kendisi put yapar ve putlara tapardı.

58Bakara Sûresi’nin 30. âyetinden.

59Bu beyitte Nisa Sûresi’nin 142. âyeti ile Tevbe Sûresi’nin 54. âyetine işaret vardır.

60Kasas Sûresi’nin 88. âyetinden.

61Enfal Sûresi’nin 17. âyetinden.

62Kasas Sûresi’nin 30. âyetine işarettir: “«….» Ey Mûsâ! Gerçekten ben, âlemlerin rabbi olan Allah’ım.”

63Ledün ilmi: İlâhî sırlara dair ilim.

64A’raf Sûresi’nin 172. âyetine işarettir.

65Kaf Sûresi’nin 16. âyetine işarettir.

66Ankebut Sûresi’nin 69. âyetine işarettir.

67Ehrimen: Zerdüşt dininde kötülük ve karanlık ilahı, şeytan.

68Zariyat Sûresi’nin 56. âyetinden.

69Samirî: Hazreti Mûsâ Tur Dağı’nda iken altından bir buzağı yapıp İsrailoğullannın bir kısmını puta taptıran, dinden çıkaran bir adam.

70Ebu Cehil’in lakabı.

71Rahman Sûresi’nin 41. âyetine işarettir.

72Hucurat Sûresi’nin 12. âyetine işarettir

73Mülk Sûresi’nin 22. âyetine işarettir.

74Şura Sûresi’nin 38. âyetinden.

75Ankebut Sûresi’nin 20. âyetine işarettir.

76“Sah”, Arapça bir kelimedir ve “Bu doğrudur, doğrusu budur” anlamına gelir. Eskiden yazı mekteplerinde yanlışlar düzeltilince, düzeltilen kelimenin hizasında, sayfanın boş yerine “sah” yazılırdı.

77Kehf Sûresi’nin 61. ve 62. âyetlerinde anlatılan, Hazreti Mûsâ’nın bir kıssasına işarettir.

78Bakara Sûresi’nin 31. âyetine işarettir: “Ve Âdem’e isimlerin hepsini öğretti, sonra onları meleklere gösterip: “Haydi davanızda sadıksanız bana şunları isimleriyle haber verin” dedi.

79Bakara Sûresi’nin 54. âyetine işarettir.

80Fetih Sûresi’nin 29. âyetine işarettir: “(…) Secde eserinden, yüzlerinde nişanları vardır (…)”

81Ali İmran Sûresi’nin 134. âyetine işarettir.

82Bakara Sûresi’nin 36. âyetinden: “Derken, şeytan onların ayağını oradan kaydırdı. İçinde bulundukları «Nimet yurdu»undan çıkardı. «Biz de» dedik ki, birbirinize düşman olarak inin. Sizin yeryüzünde kalıp bir süre yaşamanız lazımdır.”

83En’am Sûresi’nin 7. âyetinden.

84Enfal Sûresi’nin 17. âyetine işarettir.

85Hadid Sûresi’nin 4. âyetine işarettir.

86İnşirah Sûresi’nin 1. âyeti.

87Ahzab Sûresi’nin 45. âyetine işarettir.

88İsra Sûresi’nin 85. âyetine işarettir.

89Tebbet Sûresi’nin 5. âyetine işarettir.

90En’am Sûresi’nin 1. âyetine işarettir.

91Ankebut: Örümcek.

92Esîr, Havadan daha hafif olan, kainattaki boşlukları dolduran ve ışığın geçmesini sağlayan bir cevher.

93Enfal Sûresi’nin 17. âyetinden.

94Mahmuda: İnsana mülayimlik veren bir ilaç.

95Ahzab Sûresi’nin 56. âyetine işarettir.

96Yasin Sûresi’nin 32. âyetinden.

97Hâli: Uzak, boş.

98Hakim Senai.

99Bu hadise, Yusuf Sûresi’nde anlatılmaktadır.

100Ali İmran Sûresi’nin 103. âyetine işarettir.

101Tesnim: Cennette akan bir çeşme. Mutaffîfin Sûresi’nin 27. âyetinde adı geçmektedir.

102Selsebil: Cennette bulunan bir çeşmenin adı. Hevâ ve hevesine uymayan bahtlı kişiler o çeşmeden içeceklerdir.

103Muhayyer: Seçmekte ve almakta serbest olunan, beğenilmezse iade edilmek şartıyla alınan veya satılan.

104Bakara Sûresi’nin 115. âyetine işarettir.

105Kehf Sûresi’nin 24. âyetinden.

106 “İnadiye” ve “Hisbaniye” diye de adlandırılan şüphecilere göre: “Dünya da gördüğümüz şeyler aslında mevcut değildir. Bize bir hayâl olarak görünmektedir. Hakikatte bütün varlıklar, çöllerde su gibi görünen seraba benzemektedir. Her şey sadece bir hayâlden ibarettir.

107Mülk Sûresi’nin 8–10. âyetlerine işarettir.

108Şahne: Eski devirlerin zabıta memuru, polis.

109Neml Sûresi’nin 16. âyetine işarettir.

110Gertname: Efendisinin evinden kaçan köleyi geri döndürmek için yazılan bir dua kâğıdı, bir çeşit muska.

111Hallac-ı Mansûr’un bir beytinden alınmıştır.

112Necm Sûresi’nin 28. âyetine işarettir.

113Talak Sûresi’nin 3. âyetine işarettir.

114Zümer Sûresi’nin 8. âyetine işarettir: “İnsana bir zarar dokundu mu, hemen içtenlikle Rabbine yönelir, ona dua eder, sonra (Allah) ona kendisinden bir nimet verdi mi, önceden ona yalvarmakta olduğunu unutur. (...) ”

115Bakara Sûresi’nin 216. âyetine işarettir.

116Talak Sûresi’nin 7. âyetinden.

117Gabi: Anlayışsız, bön.

118Muarrif: Tarif eden, anlatan, tanıtan mânâsına gelen Arapça bir kelimedir. Eskiden saraylarda, mabeyinci gibi bir memur, saraya gelenleri hükümdarlara tanıtıyorlar, kimliklerini söylüyorlardı. Bunların tercümanlık vazifelerini de yaptıkları söyleniyor.

119Nâib: Bir kimsenin yerini tutan, yokluğunda işlerini yürüten kimse, vekil.

120Rahman Sûresi’nin 33. âyetine işaret etmektedir.

121Şuster, İran’da ipekli kumaşları ile nam salmış bir şehirdir.

122Necm Sûresi’nin 3. ve 4. âyetleri.

123Muvakkat: Belirli bir süre devam eden, geçici.

124Bakara Sûresi’nin 138. âyeti

125Yusuf Sûresi’nin 87. âyeti

126Zümer Sûresi’nin 53. âyeti

MESNEVÎ’NİN SONU