DEDE KORKUT KİTABI

Dede Korkut

HAZIRLAYAN: SADIK YALSIZUÇANLAR

LACİVERT YAYINCILIK SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.

Antik Dünya Klasikleri: 90
Şark Klasikleri Dizisi: 16

ISBN
978-9944-184-78-6

E-ISBN

İrtibat için:
Cağaloğlu, Alemdar Mah.
Alayköşkü Cad. No: 5 Kat: 2
Fatih / İstanbul
Yazışma: P.K. 50 Sirkeci / İstanbul
Telefon: (0212) 511 24 24
Faks: (0212) 512 40 00

antikkitap.com

Kültür Bakanlığı Yayıncılık
Sertifika No: 12366

YAYIN HAKLARI
© Eserin her hakkı anlaşmalı olarak
Timaş Basım Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi’ne aittir.

İÇİNDEKİLER

Dedem Korkut Geldi Boy Boyladı Soy Soyladı

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adı İle

Gölgeli Büyük Ağaç

Dirse Han Oğlu Boğaç Han Hikâyesi

Kara Kaygılı Rüya

Salur Kazan Hikâyesi

İki Gece Işık Saçan Taş

Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek’in Hikâyesi

Arafatta Erkek Kuzu

Kazan Oğlu Uruz Beyin Tutsaklığının Hikâyesi

Bâki Kalan Settar Tanrı

Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Hikâyesi

Arı Gözün Ördeği

Kanglı Koca Oğlu Kan Turalı Hikâyesi

Yel Gibi Yetişen Tutkal Gibi Yapışan

Kazılık Koca Oğlu Yigenek’in Hikâyesi

Oğuzdan Bir Turfanda Kuzu

Basat’la Tepegöz’ün Hikâyesi

Ağız Dilden Bayındır’a Selam Var

Begil Oğlu Emren’in Hikâyesi

Ana Hakkı Tanrı Hakkı Olmasaydı

Uşun Koca Oğlu Segrek Hikâyesi

Kılavuzsuz Yol Başaran

Salur Kazan’ın Tutsaklığı Hikâyesi

Aldatarak Er Tutmak

Dış Oğuz’un, İç Oğuz’a İsyanı ve Beyrek’in Ölümü Hikâyesi

Dedem Korkut Geldi Boy Boyladı Soy Soyladı

‘Destanlar devri çoktan kapandı’ diyen doğru söylüyordu,

ne var ki, eğer bir metin, insanın masal çağının

kuytularına sızıyorsa onda, çağları aşan bir

nefha esiyorsa, kendi çağını sürekli

açıyor, demektir.

Dede Korkut Kitabı, okudukça çoğalan ve

bize bir milletin bütün macerasını

birkaç hikâye çerçevesinde yansıtan

bu tür metinlerdendir.

Batı Türkleri’nin kökenini oluşturan Oğuz’ların

hayatını konu alan hikâyeler, hem birer

halk hikâyesi, hem destan, hem de masal

özelliği gösterir.

Sürekli yinelenen söz gruplarının, deyimlerin,

atalarsözü ve vecizelerin ördüğü; Oğuz Türkleri’nin

gerek ‘kafir’le, gerekse birbirleriyle

kavgalarını, tabiatla ilişkilerini,

gündelik yaşantılarını ve nihayet inançlarını

estetik niteliklerini konu alır.

‘Padişah’, Han Bayındır, öykülerde flu bir

resim olarak sürekli

seyreder, gözetir olup bitenleri.

Beyler beyi Kazan ve dayısı Aruz Koca,

hikâyelerin baş kişileridir.

Erenler, yiğitler, alpler, ‘pis dinli kafir’ler,

kiliseyken mescide çevrilip ezan okunan

ibadethaneler, yeşil çimene dikilen ak otağlar,

çadırlar, alaca, altın gölgelikler,

sırmalı kaftanlar, sağlam yapılı demir giyimler,

miğferler, kara çelik öç kılıçlar, altmış

tutam mızraklar, gürzler ve daha pek çok

nesne uçuşur öykülerde.

Yiğitliğin ahlâki boyutunu, savaşın kurallarını,

yine flu bir biçimde karşımıza çıkan “bezirgan’larıyla ticaret hayatını hep, pastoral bir senfoninin

ögeleri olarak görürüz.

Kan dökmeden, can almadan çocuğa isim verilmez.

Hikâyelerin sonunda olduğu gibi, çözülemeyen bir

sorun baş gösterdiğinde, çocuğa isim verileceğinde

Dedem Korkut gelir, neşeli havalar çalar, destan söyler,

deyiş der ve bu dünyanın gelimli gidimli

olduğundan bahisle, Kadir Mevla’ya yakarır.

Dede Korkut Hikâyeleri, onbeşinci yüzyıl sonunda

yazıya geçirilmiş olmasına rağmen, Türklerin

müslüman olduğu yüzyıldan itibaren oluşmuştur.

‘Arı sudan abdest alan, ak alınlarını yere koyan’

alplerin, ‘helâlli’leri de

kendileri gibi yiğit, cesur, gözükaradır.

Dede Korkut hikâyeleri, bizim öykü geleneğimizin

kilometretaşlarındandır.

Tahkiye denilen söz ırmağında Dedem Korkut’un

lahuti sesi çınlar durur.

Yalın, betimleyici, içtenlikli, epik ve

lirik bir dildir bu.

Bugün, Dede Korkut metinlerinden tahkiye

adına öğrenilecek çok şey var.

Kemal Tahir’in başucu kitaplarından olan

bu eseri, ruhuna uygun biçimde sizlere

ulaştırmak için

harcadığımız çabayı önemsemiyoruz.

Lâkin, birazdan okuyacağınız bu kitabın

gerek anlam, gerekse dil özelliklerinin

titizlikle korunmuş olduğu

söylenebilir.

Dedem Korkut’un duasına yürekten katılıyorum:

‘Ölüm eriştiğinde arı imandan ayırmasın’

Sadık Yalsızuçanlar

Rahman ve Rahim Olan Allah’ın Adı İle

Elçi’nin saadet çağına yakın Bayat boyundan Korkut Ata

adında bir er yaşadı. Bir Oğuz bilgesiydi O.

Ne kestirirse çıkar, ne haber verirse olurdu.

Yüce Allah, gönlüne nice ilhamlar estirirdi.

Bir gün Korkut Ata, hükümranlığın, ahir zamanda

tekrar Kayılara geçeceğini söyledi; kimse

hanlığı onlardan alamayacak, kıyamet kopup

hesap günü açılıncaya değin sürüp gidecekti

Kayının egemenliği.

Korkut Ata’nın haber verdiği kutlu nesil,

Osmanoğullarıdır.

Daha neler neler bildirdi Korkut Ata.

Kabilesinin her müşkilini çözer, her sorununu

hallederdi.

Korkut Ata’ya danışmadan bir iş yapmazdı Bayat

kişileri. Her sözünü buyruk edinirler, tutup

tamama erdirirlerdi.

Dede Korkut şöyle demiş:

‘Allah’ı anmayınca işler yoluna girmez. Kudreti sonsuz

olan Allah vermeyince kişi asla zenginleşemez. Ezelden

yazılmayan şey, kulun başına gelmez, eceli erişmeyen

ölmez. Ölü dirilmez, can uçunca tenden bir daha geri dönmez.

Kara dağ yumrusu kadar mal toplasan,

isteyip biriktirsen de kısmetinden bir fazlasını yiyemezsin.

Sular çağlasa, dolup taşsa denizler dolmaz.

Büyükleneni Tanrı sevmez, böbürlenen er

yücelmez. Beslemeden oğul olmaz, bir gün bırakıp gider,

yaşadım, gördüm demez. Külden tepe, güveyiden oğul

olmaz. Başına gem vurulsa da eşek katır olmaz.

Hanım giysisiyle hizmetçiyi değiştiremezsin. Lapa lapa

kar yağsa kışın, bir taneciği yaza kalmaz,

yapağılı yeşil çimen de güze kalmaz. Eski pamuktan

giysilik bez, eski düşmandan taze dost olmaz.

Arap ata kıymayınca yol alınmaz, kara çelik

kılıcı vurmayınca düşman dönmez, er maldan

geçmeyince ünü çıkmaz. Kız anadan görmeyince

kulağına küpe olmaz, erkek çocuk babadan görmeyince sofra

çekmez. Oğul, babanın yarısı, iki gözünden birisidir.

Bahtı yüce oğul, baba ocağının korudur.

Baba dünyadan göçüp mal kalmayınca

neylesin oğul?

Bahtı açık olmayan oğul, baba malından

ne fayda görür?

Bahtsızlıktan Allah saklasın.

Dede Korkut bakalım daha neler söylemiş:

‘Sert yürüyüşlü ata ancak yiğit biner.

Binmese daha iyi.

Kara çelik öz kılıcı çalıp keser namertler

Çalmasa daha iyi.

İyi kullanan yiğide, okla kılıçtansa çomak daha iyi.

Konuksuz kara evin yıkılması daha iyi.

Atın bile yemediği acı otların bitmemesi,

Kimselerin içmediği acı suların sızmaması daha iyi.

Atasının adını yürütmeyen, ününü sürdürmeyen

hoyrat oğulun baba belinden inmemesi daha iyi.

Babasının adını yücelten kutlu oğul daha iyi.

Yalan sözün dünyada olmaması daha iyi.

Gerçeklerin üçyüz yaşını doldurması daha iyi.

Üç otuz yaşınız dolsun, Allah kötülük eriştirmesin size.

Bahtınız açık, yolunuz kutlu, işleriniz uğurlu olsun.

Dede Korkut bir kez daha söylemiş,

bakalım hanım ne söylemiş:

Yerin otlaklarını en iyi geyikler bilir.

Yeşillenmiş yerlerin çimenlerini

yaban eşekleri.

Farklı yolların izini en iyi süren develerdir.

Tilkiler, yedi ırmağın kokusunu farkeder.

Gece yapılan kervan yolculuğunu çayır kuşu bilir.

Oğulun kimden olduğunu sadece ana bilir.

Yiğidin ağırlığını bindiği at bilir.

Ağır yükün eziyetini katır bilir.

Sızıyı çeken, ağrıyı yaşayan bilir.

Başağrısını beyine sor.

Elden ele, bir beyden ötekine gezen ozan anlar

kolca kopuzdan.

İnsanın eliaçığını da pintisini de ozan bilir.

Karşınızda söyleyen ozan olsun.

Yolunu şaşırarak üzerinize gelen kazadan

Tanrı korusun sizleri.

Dede Korkut yine söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Ağız açıp ulular olsam, üzerimizde Tanrı güzel!

O’nun dostu din yücesi Muhammed güzel.

O kutlu Elçinin sağında, namaza duran Ebubekir Sıddık

güzel. Sonuncu cüz olan Amme’nin girişi güzel.

Ağır ağır ve tecvitle okunan Yasin güzel.

Kılıcını çekerek, din sancağını yükselten Ali güzel.

Elçi’nin torunları, Ali’nin oğulları, Kerbela’da

Yezidilerin elinden şehadet şerbetini içtiler.

Gökten, Tanrı katından inen Kur’an güzel. Kutsal Kitab’ı

tedvin etti, tanzim etti, bilginlere öğretti,

ezberletti, Elçi’nin arkadaşlarından, Allah Dostu

Osman güzel. Engin bir yere konmuş olan Tanrı evi

Mekke güzel. Oraya sağ ulaşıp esenlikle dönen

Hacı güzel. Hesap gününde Cuma, cuma gününde hutbe güzel.

Kulak kesilip dinleyen ümmet güzel. Minarede

insanları Allah’a kulluğa çağıran müezzin güzel.

Dizi dizinde, gönlü gönlündeki eşin güzel.

Şakağından saçı ağaran baba güzel.

Ak sütünü doya doya emziren

anne güzel. Uslanıp boyun eğen siyahi erkek

deve güzel. Sevimli kardeş güzel. Evin yamacına kurulan

gelin çadırı, çadırı tutan uzun ip güzel.

Hiç kimseye benzemeyen, eşi benzeri olmayan,

alemlerin Yaratıcısı güzel.

Kendisini sürekli ululadığımız Yüce Tanrı

yardımını esirgemesin, hanım hey!

Dede Korkut’un diliyle

ozan şöyle der:

Dört tür kadın vardır.

Biri, solduran sop.

Biri, dolduran top.

Evin dayanağı bir başkası

Bir başkası bayağı.

Evin dayanağı olan kadına güvenebilirsin.

Yabancı bir konuk gelse, onu ağırlar, kimse evde olmasa da

yedirir, içirir, gönlü aziz olarak uğurlar.

Ayşe’nin, Fatma’nın soyundandır o.

Ondan çocuklar yetişsin, ocağın böylesi bir

kadınla şenlensin.

Solduran sop, dediğimiz kadına gelince.

Sabah uyanır, elini yüzünü yunmadan, arınmadan sofraya oturur,

dokuz bazlamayla, bir tahta kova yoğurdu yer, eli

böğründe, yakınır durur: “Bu evi başına yıkılası

kocaya vardığımdan beri ne karnım doydu, ne yüzüm güldü.

Ayağım papuç, yüzüm yaşmak mı gördü? N’olur, bu adam

ölüp gitse, bir başkasına varsam, umduğumdan daha

zengin olsa!”

Bu kadından uzak dur. Ondan ne çocuğun olsun, ne

ocağın tütsün.

Dolduran Top kadın ise, sabah uyanır uyanmaz,

o çadırdan bu çadıra, obanın bir ucundan ötekine

verip veriştirdi, dinleyip atıştırdı, ondan aldı ona götürdü,

bundan aldı şuna götürdü, dedikodu yaptı, açık

kapıları gözledi, kapalıları dinledi, evine döndü ki

ne görsün!

Hırsız köpekle dana ortalığı birbirine katmış,

sığır damına, koyun ağıla, tavuk kümesine dönmüş!

Komşularına bağırır, sızlanır:

Kııız, Zübeyde, Zeliha, Rüveyde, Çan Kız, Çan Paşa,

Kutlu Melek, Ayna Melek!

Ne yitmiştim, ne ölmüştüm.

Biraz geziye çıktım o kadar.

N’olurdu, evime göz kulak olsaydınız.

Dönüp geleceğim, yatıp kalacağım yıkılası ev burasıydı.

N’olurdu komşuluk hakkına uyup baksaydınız.

Komşu hakkı Tanrı hakkıymış, bilmez misiniz?

Bu kadından da uzak dur. Ne oğul versin sana, ne ocağını

tüttürsün.

Geldik sonuncuya.

Ne kadar söylesen de öğüt verip düzeltmeğe çalışsan da

bayağı olan kadına.

Uzak kırdan bir konuk gelse evine, kocası,

“Hanım açıktık, konuğumuz açtır, yemek hazırla” dese,

şöyle cevap verir: “Pişmiş aşın devamı olur mu?

bu yıkılası hanede ne un var ne elek, deve dönmedi

değirmenden, ne gelirse kalçama gelsin”

ellerini arkasına vurarak ardını döner kocasına,

ne dinler, ne durur, bir söylense bin söyler, sözü kulağında

kalmaz erinin. Kadın değil, o, Nuh’un (a.s.)

eşeğinin soyundandır.

Hanım, o kadından da Allah saklasın sizleri.

Ocağınıza bayağısı uğramasın.

Gölgeli Büyük Ağaç

Dirse Han Oğlu Boğaç Han Hikâyesi

Günlerden bir gün,

Kam Gan oğlu Bayındır Han, yerinden

uğramış, görkemli Şami çadırını yeryüzüne dikmişti.

Alaca gölgelik göğe yükseliyordu.

Binlerce yere ipek küçük halılar döşenmişti.

Senede bir kez hanlar hanı Han Bayındır, Oğuz ulularını

konuk eder, yedirir içirirdi.

Yine şölen düzenleyip, attan aygır, deveden erkek deve,

koyundan koç boğazlatmıştı.

Ak, kara ve kızıl otağlar kurdurmuştu üç yere.

Ve buyurmuştu:

‘Oğlu veya kızı olmayanı kara çadırda ağırlayın,

kara keçeyi

serin altına, kara koyunun yahnisinden

getirin sofrasına, yerse yesin, yemezse

çekip gitsin.

Oğlu olanı ak çadıra buyur edin, kızı olanı kızıl

otağa. Oğlu kızı olmayanı Allah iyi anmaz, biz dahi

beddua ederiz ona, böyle biline’

Oğuz beyleri birer birer gelmeye, çadırlarda

toplanmaya başladı.

İçlerinde Dirse Han adında bir beyin oğlu vardı ki,

ne bir oğula, ne de kıza sahipti.

Görelim hanım ne söylemiş:

Efil efil tanyelleri estiğinde

Boz çayır kuşu öttüğünde

Uzun sakallı müezzin ezana durduğunda

İri, cins atlar sahibini görüp huysuzlandığında

Akın karanın seçildiği vakitte

Göğsü güzel yüce dağlara gün vurduğunda

Yiğit beylerin

cengaverlerin birbirine girdiği bir zamanda.

Seher aydınlığında Dirse Han kalkmış,

kırk korkusuz yiğidiyle birlikte

Bayındır Hanın davetine geliyordu.

Dirse Han’ı ve yiğitlerini, Bayındır Han’ın

adamları karşıladılar.

Kara çadıra kondurdular ve altlarına kara keçe serdiler.

Kara koyun yahnisinden kap kap taşıdılar, önlerine koydular.

Dirse Han şaşırmıştı.

‘Bayındır Han’ın buyruğu’ dediler.

Dirse Han,

‘Benden ne kötülük görmüştür Bayındır Han?’ dedi,

‘kılıcımdan mı yoksa soframdan mı bir eksiklik

buldu? Bizden aşağı kişileri ak çadıra, kızıl otağa

konuk etti, benim suçum neydi ki

kara çadırda oturmaktayım?’

Bayındır Han’ın buyruğunu anlattılar.

Dirse Han, yerinden kalktı,

‘Doğrulun!’ diye bağırdı yiğitlerine, ‘bu uğursuzluk ya benden

veya eşimdendir.’

Evine geldi, hanımını çağırdı, bakalım ne söylemiş:

Gel beri başım bahtı evim tahtı

Evden çıkıp yürüyünce

selvi boylum

Topuğunda sarmaşınca siyah saçlım

Kurulu yay gibi çatma kaşlım

İçine çift badem sığmayan dar ağızlım

Kavunum, yemişim

Gördün mü neler oldu?

Han Bayındır yerinden doğrularak

bir yere ak bir yere kızıl bir yere kara otağ

kurdurmuş

oğulluyu aka, kızlıyı kızıla

oğlu kızı olmayanı kara çadıra konduruyor

kara keçe döşüyor altına

kara koyun yahnisi ikram ediyor

Yerse yesin yemezse kalkıp gitsin,

oğlu kızı olmayanı Allah sevmiyor ben de beddua ederim, diyor.

Ben varınca gelerek karşıladılar kara otağa kondurdular,

kara keçe altıma döşediler, kara koyun yahnisinden önüme getirdiler. “Oğlu kızı olmayana Tanrı Teâlâ beddua etmiştir,

biz de beddua ederiz, belli bil” dediler. “Senden midir,

benden midir, Tanrı Teâlâ bize bir topaç gibi oğul vermez

nedendir” dedi, söyledi:

Der:

Han kızı yerimden kalkayım mı

Yakam ile boğazından tutayım mı

Kaba ökçemin altına atayım mı

Kara çelik öz kılıcımı elime alayım mı

Öz gövdenden başını keseyim mi

Can tatlılığını sana bildireyim mi

Alca kanını yer yüzüne dökeyim mi

Han kızı sebebi nedir söyle bana

Müthiş gazap ederim şimdi sana dedi.

Dirse Hanın hatunu söylemiş, görelim ne söylemiş.

Der:

Hey Dirse Han, bana gazap etme,

incinip acı sözler söyleme, yerinden kalk,

alaca çadırını yer yüzüne dik, attan aygır,

deveden erkek deve, koyundan koç kes,

İç Oğuz’un Dış Oğuz’un beylerini başına topla,

aç görsen doyur, çıplak görsen donat,

borçluyu borcundan kurtar, tepe gibi et yığ,

Bir göl kımız sağdır.

Dilek dile, büyük şölen kurulsun.

Dili arı birinin duasıyla Allah bize

gürbüz bir oğul bağışlasın.

Dirse Han, eşinin önerisine kulak verdi, benzeri görülmemiş

bir şölen kurdu. Attan aygır, deveden erkek deve, koyundan

koçlar kesildi. Bütün Oğuz beylerini çağırdı.

Aç olanı doyurdu, çıplak olanı donattı.

Borçluyu ezasından kurtardı.

Tepeden bir et yığdı konukların önüne, sağdırdığı kımız

göl olup taştı. Ellerini göğe açıp dilek diledi.

Ağzı dualının birinin yakarışıyla Allah

takdir eyledi, eşi hamile kaldı, vakti gelince

bir oğul doğurdu, dadıların, bakıcıların elinde büyüdü.

At ayağı tez, ozan dili çevik olurmuş.

Kemiği olan her canlı büyür, kaburgası olan gelişirmiş.

Onbeş yaşına gelince Dirse Han’ın oğlu, bileği bükülmez

bir yiğit olup, babasının gözde savaşçıları arasına katıldı.

Bayındır Han’ın kayayı boynuzlasa un-ufak eden bir boğası,

önüne çıkanı sürükleyen bir devesi vardı.

Günlük güneşlik günlerde ikisini çarpıştırırlar,

güçlü Oğuz beylerinin seyrine katarlardı.

Günlerden bir gün, boğayı çıkardılar. Üç kişi sağ, üç

kişi de sol yanından

demir zincirlerle kavramışlardı boğayı.

Güçlükle getirip meydana saldılar.

Dirse Han’ın oğluyla üç obadan çocuk

oracıkta aşık oynuyorlardı.

Boğayı bırakırken, oğlana ‘Durma, kaç!’ dediler.

Üç çocuk kaçtı, lâkin Dirse Han’ın oğlu ak meydanın

ortasında kala kaldı, kaçmadı.

Boğaya baktı, hışımla.

Boğa da ona yaklaşmaya başladı.

Yaklaştıkça hışmı artıyor, süratleniyor ve onu yok etmek için saldırıyordu.

Tam yaklaştığında Yaradana sığınıp öyle bir

yumruk attı ki, boğa neye uğradığını şaşırarak çekildi.

Geri geri gitti.

Hızını aldı, yeniden saldırdı.

Yine balyozdan yumruğunu boğanın alnına vurdu oğlan.

Vurmakla kalmadı, geri geri sürerek onu, meydanın

girişine dek getirdi. Bir hamlede çekiştiler.

Kürek kemiklerine köpüğü bağlandı boğanın.

Yenişemiyorlardı.

Dirse Han’ın oğlu durup düşündü:

‘Dama destek olsun diye direk çatılır, ben niçin

bunun alnına destek oluyorum ki!’

Alnından çekti yumruğunu, boğanın ayakları

titredi, duramadı, yere yığıldı.

Hançerini çıkardı oğlan, boğazını kesti boğanın,

Oğuz beyleri soluklarını tutmuş seyrediyorlardı.

Neden sonra gelip kutladılar.

“Dede Korkut gelip bu çocuğa bir ad koysun,

birlikte Dirse Han’a varıp beylik istesin, taht

dilesin”, dediler.

Dede Korkut’u çağırdılar, geldi, çocuğu alıp babasına

gitti. Bakalım Dirse Han’a Dede Korkut neler söylemiş:

Hey Dirse Han!

Beylik ver bu civana

Erdemlidir taht ver

Uzun boyunlu, iri bir cins at ver bu çocuğa

Hünerlidir, binsin.

On bin koyun ver ağıllarından

hünerlidir, etlik olsun

yesin.

Kızıl deve ver develerden bu yiğide

hünerlidir, yük taşıyıcısı olsun.

Altın tuğlu çadır ver bu civana

erdemlidir, gölge olsun.

Omuzu kuşlu giysi ver

hünerlidir, giyer olsun.

Han Bayındır’ın ak meydanında cenk eden oğlun

bir boğayı öldürdü.

Adı Boğaç olsun.

Adını ben verdim, yaşını Allah versin.

Babası Boğaç’a beylik verdi, taht verdi.

Tahta çıkınca babasının kırk yiğidini

istemedi, onları anmadı.

Yiğitler incinmişti.

‘Babasına şikayet edelim’ dediler, ‘belki onu

halleder, katında eski saygınlığımıza kavuşuruz.’

İki bölük oldular. İlkin yirmisi huzura çıktı;

‘Görür müsün Dirse Han, neler oldu?

Muradına ermesin, amacına ulaşmasın,

oğlun ne hayırsız, ne kötü çıktı. Kırk yiğidiyle

Oğuz’a saldırdı, güzelleri gasp etti,

ak sakallının ağzına sövdü, ak pürçeklinin sütünü çekti.

Akan sulardan haber geçer, Ala Dağ’dan haber aşar,

hanlar hanı Bayındır Han’a ulaşır, Dirse Han’ın oğlu

böyle böyle yapmış derler, yaşaman ölümünden

hayırsız, derler. Bayındır Han sana müthiş gazaplanmıştır,

seni kötü sesler, kötü anar, böyle hayırsız

neyine gerek, insanın böyle oğlu olmaktansa

olmaması yeğdir’ dediler.

Dirse Han bunları duyar duymaz hiddetlendi, ‘varın getirin, onu öldüreyim’ dedi.

Derken ikinci bölük geldi huzura.

Onlar da bir başka dedikodu getirdiler:

‘Hey Dirse Han’ dediler, ‘Oğlun doğruldu yerinden, göğsü

güzel dağa ava gitti. Sen sağ iken av avladı,

kuş kuşladı, anasının yanına geldi sonra,

al şarabın en keskininden içti,

annesiyle söyleşti, anlaştı,

babasına kast eyledi.

Oğlun, hayırsız, uğursuz çıktı Dirse Han

Çapraz uzanan Ala Dağ’dan haber geçer

hanlar hanı Bayındır Han’a ulaşır.

Dirse Han’ın oğlu böyle böyle yapmış, derler.

Seni anarlar, adın kirlenir, ünün

horlanır. Bayındır Han’ın katında

hiddet sana yönelir, gazap sana gelir.

Böyle oğul sana göre değil, yokluğu

varlığından iyi dediler.

Dirse Han hiddetliydi,

‘Varıp getirin’ dedi, ‘böyle oğul bana gerekmez, öldüreyim onu.’

Buyruk verdiği adamları, Dirse Han’a;

‘Biz oğlunu nasıl getiririz, bizi dinlemez, sözümüzle

gelmez, doğrul yerinden, yiğitlerini sevindir,

onları al yanına, oğluna uğra,

birlikte ava çık, kuş uçurup kuş avlayıp

kazaya getir, onu öldür,

böyle yapamazsan, başka türlü

öldüremezsin, iyi düşün’ dediler.

Tanyeli serin serin okşayınca yeryüzünü

Sakallı bozbulanık çayır kuşu ötünce

İri, cins atlar sahiplerini görüp huysuzlanınca

Uzun sakallı müezzin ezana durunca

Akın karanın seçilebildiği bir vakitte

Güçlü Oğuz’un kızının, gelininin süslendiği

çağda

Göğsü güzel, yüce dağlara gün vurunca

Beylerin, yiğitlerin birbirine

koyulduğu

zamanda

seherin ilk ışıltısında,

Dirse Han kalktı yerinden,

oğlunu ve kırk yiğidini alarak ava çıktı.

Av avladılar, kuş kuşladılar.

Dirse Han’ın kırk yiğidi, Boğaç Han’a gelerek,

‘Hey Boğaç Han!’ dediler, ‘baban geyikleri kovalamanı ister,

onları karşısında boğazlamanı ister, oğlum at sürsün,

kılıç çalsın, ok atsın, der. Sevinmek, kıvanmak,

güvenmek diler.’

Boğaç ne bilsin!

Geyiği yakalıyor, getiriyor, babasının

önünde boğazlıyordu.

At koşturuyor, ok atıyor, kılıç çalıyordu,

babası görsün sevinsin, kıvansın istiyordu.

Fitneciler bu kez Dirse Han’a geldiler,

‘Hey Dirse Han!’ dediler, ‘görüyor musun oğlunu,

kırda bayırda kovaladığı geyiği getirip

karşında boğazlıyor, ok atıyor ki seni vursun;

o seni öldürmeden, sen onu öldürmenin

yolunu bul.’

Boğaç, herşeyden habersiz, geyiği

kovalıyor, babasının önünden rüzgâr gibi geçip

gidiyor, tekrar geliyor, geçiyordu.

Dirse Han gergindi.

Hiddetle yayı aldı, bütün gücüyle gerdi, gerdi,

üzengisinde yükselip, oğlunu nişanlayarak

oku, iyice gerilmiş yaydan bıraktı.

Oğlunun kürek kemikleri arasından saplanıp çıktı ok.

Al kan fışkırdı,

Boğaç, iri, cins atının boynuna yığıldı ilkin,

onu kucakladı, sonra yere düştü.

Dirse Han, oğlunun üstüne gürlemeye kalkıştı.

Fitneciler bırakmadılar. Atın dizginini

obasına doğrultup

döndü Dirse Han.

Hanımı, oğlunun ilk avı olduğu için

attan aygır, deveden erkek deve, koyundan koç kestirmiş,

Oğuz beylerine şölen kurayım diye, kırk

ince kızıyla birlikte toparlanmıştı.

Dirse Han dönünce karşıladılar.

Attan indi, otağına geldi.

Eşi, yüzüne baktı baktı,

‘Oğlum nerede? Neden dönmedi?’ diye sordu.

Bir yandan çevreye bakınıyor, bir yandan

Dirse Han’ın gözlerindeki ifadeyi

anlamaya çalışıyordu.

Oğlu yoktu.

Kara bağrı sızladı birden, yüreği yerinden oynadı,

kara süzme gözlerinden kanlı

yaş dökülmeye başladı.

Dirse Han’a bakalım neler söylemiş:

Beri gel

Başım bahtı, evim tahtı beri gel

Han babamın damadı

Kadın anamın sevgisi beri gel

Göz açınca gördüğüm

Gönül koyup sevdiğim

Ey Dirse Han!

Hanlar hanı!

Kalkarak doğruldun yerinden

Yelesi siyah, cins atına binip

göğsü güzel yüce dağlara ava çıktın

İki gittin bir geldin

yavrumu nerede bıraktın, oğlum, gözaydınlığım hani?

Karanlık gecede ocağıma düşen oğlum nerede?

Yerinden çıkası gözüm yaman seğiriyor Dirse Han

Oğlumun emdiği süt kesilsin

damarı yaman sızlıyor.

Ak tenim, sarı yılan sokmadan şişiyor

Sadece oğlum yok bağrım yanıyor

Kuru çaylara su saldım

Kara donlu dervişlere adaklar adadım

Açı görünce doyurdum

çıplağı görünce donattım

Tepe gibi et koydum önlerine

göl gibi kımız

Dilekle bir oğula kavuştum

Ondan bir haber ver bana ey Dirse Han!

Karşıda yükselen Ala Dağ’da

uçurduysan oğlumuzu söyle bana

Taşkınca çağlayan suda

akıttıysan söyle

Arslan ile kaplana yedirdiysen

Kara giysili sapkın kafirlere verdiysen

söyle bana

Han babamın katına varayım

Bol para ve asker alayım

Sapkın dinli kafirlere ben vurayım

Cins atımdan inmedikçe

Yenimle al kanımı silmedikçe

Oğlumun yolundan dönmeyeyim

Kara başım feda olsun sana Dirse Han

bana biricik oğlumdan bir haber ver

Dirse Han’ın hatunu, ağlayıp feryad figan

eyledi lâkin bir cevap alamadı erinden.

Fitneci namertler gelip dikildiler karşısına ve;

‘Oğlun sağ esendir, bugün yarın demez gelir, dağda

avdadır, kaygılanma, beyimiz kendisinde değildir,

cevap veremez’ dediler.

Dirse Han’ın hatunu yüz çevirdi.

Onlara güvenmiyordu, oğul ateşiyle doğruldu, kalktı yerinden.

Kırk ince kızla birlikte, iri, cins ata binip oğlunu

aramaya çıktı. Yaz kış karı eksik olmayan Kızılık Dağı’na

geldiler, yücelere tırmandılar.

Uzaktaki vadiye kuzgunların, kargaların inip kalktığını

gördüler.

Dirse Han’ın hatunu, cins atını mahmuzladı,

derenin yatağına doğru sürdü.

Dereye inince farketti.

Oğlunun hareketsiz orada yattığını gördü.

Leş kargaları kana, kan kokusuna iniyorlar

fakat Boğaç’ın köpekleri tarafından kovuluyor

tekrar havalanıyorlardı.

Boğaç, kürek kemiklerinin arasından girip

çıkan okla yere yıkılmış fakat boz atlı Hızır

ansızın gelerek yarasını üç kez eliyle sığamış,

‘Bu yaradan sana ölüm yok evladım, korkma,

dağ çiçeğiyle ana südü sana ilaçtır’ diyerek kaybolmuştu.

Annesi çığlığı basarak Boğaç’ın cansız bedenine

koştu. Al kana bulanmış yatıyordu.

Oğluna söylemiş görelim neler söylemiş:

Kara gözlerinde uyku sarhoşluğu var

aç artık

Oniki kemiğin dağılmış

topla artık

Allah’ın bağışladığı tatlı canın gezmekteymiş

yakala artık

Bedeninde can varsa ey oğul

söyle bana

Kara başım feda olsun sana

Akar suların serindir Kazılık Dağı

Akmaz olsun

Yemyeşil otların biter Kazılık Dağı

Bitmez olsun

Koşuşur bağrında geyikler Kazılık Dağı

Taş kesilsin

koşmaz olsun

Arslandan mı oldu bu hal oğul

Yoksa kaplandan mı?

Bu bela nerden erişti sana oğul

nereden geldi

Bedeninde can varsa söyle bana oğul

söyle bana

Kara başım kurban olsun sana

Ağızdan dilden birkaç kelime

söyle bana

Boğaç’ın cansız bedeni kımıldadı.

Gözkapakları kıpırdadı.

Yavaş yavaş uyandı, gözlerini açtı

başını kaldırdı, anasına baktı.

Görelim burada Boğaç ne söylemiş:

Ey ak südünü emdiğim ana beri gel

Ak pürçekli azizim

canım anam beri gel

Akar sularına ilenme

Bir günahı yoktur Kazılık Dağı’nın

Biten otlarına ilenme

Bir suçu yoktur Kazılık Dağı’nın

Koşuşan geyiklerine ilenme

Bir vebali yoktur Kazılık Dağı’nın

Arslanına kaplanına ilenme

Bir hatası yoktur Kazılık Dağı’nın

Edeceksen babama beddua et

Bu suç onun

bu günah babamındır

Anası dehşet içinde dinliyor, Boğaç

anlatıyordu:

Ana ağlama

Bu yaradan bana ölüm yoktur korkma

Boz atlı Hızır gelip üç defa yaramı sıvazladı

Sana ölüm yok, dedi, dağ çiçeği, ana südü

sana merhemdir, ilaçtır, dedi.

Boğaç’ın dudaklarından bu kelimeler dökülür dökülmez

kırk ince kız kıra dağılıp dağ çiçeği topladılar.

Annesi göğsünü bir sıktı süt gelmedi, iki sıktı

süt gelmedi, üçüncüde zorladı kendisini, sütle kan

karışık geldi. Dağ çiçeğiyle birlikte yarasına

sürdüler. Ata bindirip yurduna doğru

yola koyuldular.

Obaya varınca Boğaç’ı hekime emanet edip Dirse Han’dan

gizlediler.

At ayağı tez, ozan dili çevik olurmuş.

Kırk günde yarası iyileşti çocuğun, eskisinden

sağlıklı, gürbüz oldu. At biniyor, kılıç kuşanıyor, ok

atıyor, av avlıyor, kuş kuşluyordu. Dirse Han hâlâ onu

ölü biliyordu.

Fitneciler durumdan haberdar olunca durmadı, acaba ne

yapar ne eder de kurtuluruz, diye kaygılanmaya başladılar.

Öyle ya Dirse Han durumu öğrenirse Boğaç’tan

işin aslını öğrenirse, bir an komaz derhal

helâk ederdi onları.

Düşünüp taşındılar, sonunda, ondan bize zarar erişmeden

bizden ona erişsin, diyerek bir tenhada yakaladılar

Dirse Han’ı. Ak ellerini arkadan bağlayıp, kıldan sicimi

boynuna geçirdi, ak teninden kan fışkırıncaya

değin hırpaladı, dövdüler. Dirse Han

yayan, kendileri atlı yüreyerek, eli kanlı

sapkın dinli kafirlere gittiler.

Dirse Han tutsak olmuştu. Oğuz beylerinin haberi yoktu.

Hatunu bunu duyunca oğluna koştu, bakalım ne söyledi:

Görür müsün ey oğul

neler oldu

sarp kayalar oynamadı yerinden

yer oyuldu

Yurduna düşman uğramazken

baban esir düştü.

O kırk namert adam, tuttular babanı, ak ellerini

ardından bağlayıp, kıldan sicimi geçirdiler ak boynuna,

kendileri atlı onu yayan yürüttüler, eli kanlı sapkın

dinli kafire teslim ettiler.

Durma, durma vakti değildir.

Yerinden kalk, yiğitlerini yanına kat

Babanı kurtar ellerinden

Yürü oğul, o sana kıydı diye sen ona kıyma

Boğaç annesinden bu sözleri duyar duymaz yerinden uğradı,

kara çelik kılıcını kuşandı beline, ak kirişli

yayını aldı eline, altın sırmalı mızrağını

koydu omzuna, iri, cins atına bindi, mahmuzladı, kırk

yiğidiyle birlikte babasını kurtarmaya

gitti.

Fitneci namertler bir işret aleminde

yiyip içiyor, keyifle kendilerinden içiyorlardı.

Al şarabın en keskininden açmışlardı.

Boğaç Han, iri, cins atını onlara sürdü.

Onu görünce fitnecileri bir düşünce aldı.

İçlerinden biri şöyle dedi: ‘Gözü dönmüş oğlancığı

tutup getirelim,

babasının yanına gönderelim.’

Bu düşünceye herkes katıldı.

Dirse Han’ın haberi oldu bundan.

‘Ey kırk yoldaşım!’ diye seslendi, ‘Allah’ın birliğine

şek şüphe yoktur.

Çözün ellerimi

Kolca kopuzumu getirin bana

Onu döndüreyim yolundan

İster öldürün beni ister azad edin.’

Ellerini çözüp uzun kollu kopuzunu verdiler.

Dirse Han, gelenin oğlu olduğunu bilmiyordu, karşısına

çıktı, görelim ne söyledi:

‘Uzun boyunlu, iri, cins atlar giderse

benimdir

İçinde binitin varsa söyle bana

Dövüşmeden alıvereyim geri dön

Ağıllardan binlerce koyun gidiyorsa

benimdir

İçlerinde etliğin varsa söyle bana

Savaşmadan alıvereyim geri dön

Develerden kızıl deve giderse

benimdir

İçinde yük taşıyıcın varsa söyle bana

Vuruşmadan alıvereyim geri dön

Altın başlı otağlar gidiyorsa

benimdir

İçinde bir odan varsa söyle bana

Savaşmadan alıvereyim dön geri

Ak yüzlü ve ela gözlü güzeller gidiyorsa

benimdir

İçinde nişanlın varsa söyle bana

Çarpışmadan alıvereyim dön geri

Ak sakallı yaşlılar gidiyorsa

benimdir

İçlerinde ak sakallı baban varsa söyle bana

Dövüşmeden alıvereyim dön geri

Şayet benim için geldiysen

Öz oğlumu öldürmüşüm

Ey yiğit

sana günahı yok dön geri

Boğaç, Dirse Han’ın sözleri bitince

cevap verdi, bakalım ne söylemiş:

Uzun boyunlu, iri, cins atlar senin gider

Benim de içinde bir binitim var

Bırakmam onları kırk namerde

Develerden kızıl deve senin gider

Benim de bir yük taşıyıcım var içinde

Bırakmam onları kırk namerde

Ağıllardan binlerce koyun senindir gider

Benim de içlerinde etliğim var

Bırakmam onları kırk namerde

Ak yüzlü ve ela gözlü gelinler senindir gider

Benim de içlerinde bir nişanlım var

Bırakmam onu kırk namerde

Altın başlı çadırlar senindir gider

Benim de içinde bir odam var

Bırakmam onu kırk namerde

Ak sakallı yaşlılar senindir gider

Benim de içlerinde

aklı şaşmış, bilinci yitmiş bir babam var

Bırakmam onu kırk namerde

Kırk yiğidine el etti, tülbent salladı, kırkı da iri, cins

atını mahmuzladı fitneciler üzerine.

At teptiler, cenk ve savaş kurdular.

Kiminin boynu vuruldu, kimi tutsak edildi.

Boğaç, babasını kurtardı, çekip aldı düşmanın

elinden, obasına geri döndü.

Dirse Han oğlunun yaşadığını öğrenince sevinçten

çılgına döndü. Ona hanlık verdi, beylik verdi, taht verdi.

Dede Korkut destan söyledi, öykü anlattı, Oğuznameyi koştu,

düzenledi, görelim neler söyledi:

Bu dünyadan onlar da gelip geçti

Kervan gibi konup göçtü

Onları da ecel aldı

Yer gizledi

Fani dünya geri kaldı

Gelişli gidişli dünya

Sonu ölümlü dünya.

Kara ölüm erdiğinde geçit versin.

Sağlıkla, akıllıca ve esenlikle mutluluğunu Hak

artırsın. Övülmeye tek layık yüce Allah yardım eriştirsin

dost gibi.

Yerli kara dağların yıkılmasın. Gölgeli

yüksek ağacın kesilmesin.

Çağıldayan suyun kurumasın.

Kanatların kırılmasın.

Koşan ak boz atın teklemesin. Vuruşan

kara çelik kılıcın kırılmasın. Çarpışırken alaca

mızrağın bölünmesin.

Ak pürçekli ananın mekanı

ak sakallı babanın yeri cennet olsun.

Allah’ın yaktığı mumun sönmesin.

Kadir Tanrı namerde el açtırmasın.

Kara Kaygılı Rüya

Salur Kazan Hikâyesi

Günlerden bir gün, alıcı kuş yavrusu, Ulaş oğlu

biçarelerin umudu, Amıt suyunun arslanı, Karacuğun

kaplanı, al atın binicisi, Uruz Han’ın babası, Bayındır

Han’ın damadı, gücü kuvveti eşsiz Oğuz’un

devleti, kalmış yiğit arkası Kazan yerinden doğrulmuştu.

Doksan alemli çadırını yeryüzüne dikmişti.

Doksan yerde alaca, ipek halılar döşenmişti.

Seksen yerde kazanlar kurulmuştu.

Altın sürahiler, kadehler dizi dizi dizilmişti.

Dokuz kara gözlü, ay yüzlü, saçı örgülü, gerdanı

Kızıl düğmeli, elleri bileğine kadar kınalı, parmakları

narin, dünyalar güzeli kafir kızı, ulu Oğuz beylerine

kadeh sunuyordu. Ulaş oğlu Salur Kazanı

keskin şarap çarptı. Doğrularak, şöyle dedi:

‘Ünümü bilin beyler, sözümü iyi dinleyin.

yata yata yanımız ağrıdı, dura dura belimiz kurudu,

durmayalım, yürüyelim beyler, av avlayalım

kuş kuşlayalım, yaban geyiği vuralım, dönüp çadırımıza

inelim, yiyip içip hoş geçinelim.

Selçuk oğlu Deli Dündar sözü aldı,

‘Evet’ dedi, ‘uygundur beyimizin tasası.’

Kara Göne oğlu Kara Budak da onayladı;

‘Kazan ağam yerindedir.’

Koca Aruz, oynadı yerinden, iki dizinin üzerine çökerek,

‘Kazan ağam’ dedi, ‘sapkın dinli Gürcistan’a yakın oturuyorsun,

yurdunu kimlere emanet edip de

ava çıkıyorsun?’

Kazan, ‘Üç yüz yiğit kalacak geride’ dedi,

‘oğlum Uruz da evimin üzerindedir.’

Salur Kazan, yağız al atını çektirdi, bir sıçrayışta bindi.

Dündar, ak alınlı aygırına atladı.

Kazan Bey’in kardeşi Kara Göne de bindi gök renkli

iri, cins atına.

Bayındır Han’ın düşmanlarını kıran Şer Şemseddin, Parasarın

Bayburt Hisarı’ndan uçan Beyrek de bindiler.

Yağız al atlı Kazan’a papaz diyen Yigenek Bey

doru aygıra bindi.

Saymakla bitmeyecek güçlü Oğuz beyleri

at bindiler.

Alacadağ’a ava çıktılar.

Kafir boş durur mu, azgın kafir Şökli Melik’e

haber verdiler.

Yedi bin ardı yırtmaçlı kaftanı, yarısı kara saçlı,

sapkın dinli kefere de alaca atına bindi, dört nala

sürerek, saldırıya geçti.

Altın otağlar yerle bir edildi. Genç kızlar ve gelinler

feryad u figanda bırakıldı. Çok er telef edildi.

Tavla tavla koç atlara binmiş olan kafirler,

kızıl develerden katar katar yedeğe

çektiler. Gömüler, akçeler yağmaladılar.

Kırk ince belli kızla, uzun boylu Burla

Hatun tutsak edildi. Kazan Bey’in ak pürçekli anası, kara

devenin boynunda sallandırılarak götürüldü.

Kazan Han’ın oğlu Uruz Bey,

üç yüz yiğitle birlikte

eli ve boynu bağlı

götürüldü.

Sarı Kulmaş, Salur Kazan Bey’in evini

savunurken şehid oldu.

Kazan Bey’in hiç bir şeyden haberi yoktu.

Kafir bu haldeyken, ileri gelen biri şöyle dedi:

‘Beyler, Kazan’ın tavla tavla koç atlarına bindik, altın

akçelerini yağmaladık, kırk yiğidini,

gözbebeği oğlu Uruz’u tutsak ettik

katar katar develerini yedeğe çektik

kırk ince belli kızla

eşini alıkoyduk

bunca iş işledik, darbeler vurduk Kazan’a

lakin bir öcümüz kaldı?’

Kafir böyle deyince, ötekiler;

‘Bundan öte eziyet mi olur, ne öcümüz kaldı ki?’ diye

sordular.

Kafir, ‘Kazanın ağıllarında on bin koyun yatar’ dedi,

‘onları da almadan Kazan’a darbe uğrar mı?’

Şökli Melik atıldı:

‘Derhal altıyüz savaşçı varsın, koyunları katıp getirsin.’

Altıyüz kişi at bindi, koyunları getirmek

üzere uçarcasına gitti.

Geceydi. Lacivert bir tül, gelin kızın ipek saçlarını

sarmalar gibi sarmıştı yeryüzünü.

Karacık Çoban da derin bir uykuya yatmış,

kara kaygılı bir rüya görmekteydi.

Ansızın sıçradı düşten. Fırladı yataktan, doğruldu.

Kıyanla Demir Gücü kardeşleri yanına aldı,

ağılın kapısına vardılar.

Kapıyı berkittikçe berkittiler.

Üç yere tepeleme taş yığdılar.

Karacık Çoban, alaca kollu sapanını aldı,

sindi oracığa.

Nasıl olduğunu anlamadan altı yüz sapkın dinli kafir

çullandılar üzerine.

Kafirbaşı dedi:

Akşamın karanlığı çökende

kaygılı çoban

Yağmurla kar yeryüzünü yıkayanda

çakmaklı çoban

Sütü bol, peyniri bol kaymaklı çoban

Kazan Bey’in altın işlemeli çadırlarını biz yıktık

Katar katar kızıl devesini biz yedeğe çektik

Ak pürçekli anasını biz kaçırdık

Gömüsünü, akçesini biz çaldık

İnce belli gelin kızını biz tutsak ettik

Kırk yiğidini, oğlunu biz götürdük

Helallisini biz aldık

Hey bre çoban!

Yakına gel, indir başını, bas bağrını, bize selam dur

Boyun eğersen canını bağışlarız

Şökli Melik’e veririz seni, beylik alırız.

Çoban, yiğitçe karşı durdu, görelim ne söylemiş:

Konuşma bre itim kafir

Bir yalakta artığım için itimle dalaşan kafir

Ne yüceltirsin altındaki alaca atı

Alaca başlı keçimle bile boy ölçüşemez

Ne ulularsın başındaki tulganı

Başımdaki börkle bile yarışamaz

Ne översin altmış tutam mızrağını pis kafir

Kızılcık değneğimle bile boy ölçüşemez

Ne methedersin kılıcını bre kafir

Eğri başlı çomağımla bile boy ölçüşemez

Ne anlatırsın okluğundaki doksan oku sapkın dinli

Alaca kollu sapanımla bile boy ölçüşemez

Beri gel

Yiğidin darbesi nasıl olurmuş, gör de öyle geç

Kafirler atlarını mahmuzladılar, yaylarını gerip

ok attılar. Karacık Çoban davrandı hemen,

alaca sapanının ayasına irice bir taş

yerleştirdi, bütün gücüyle gerdi, fırlattı.

Bir atınca iki kafir, iki atınca üç sapkın

devirdi. Kafirlerin yüreğine korku düştü.

Alaca sapanından fırlayan taşlarla üç yüz kafiri

birer ikişer yere serdi Karacık Çoban.

İki kardeşini yitirdi, şehit verdi.

Taşı tükenmişti, koyun demiyor, keçi demiyor

sapanına koyup saldırganlara atıyordu.

Kafirin gözü yılmıştı, dünya başına karanlık

olmuştu. ‘Dileğine erişmesin, bu deli çoban

hepimizi öldürecek’ diyerek

kaçtılar.

Karacık Çoban, şehit kardeşlerini Hakk’ın rahmetine

teslim eyledi. Kafir ölülerinden büyük bir tepe

yığdı, ateş yaktı, keçesinden isli kül

bastı yarasına, bir köşede ağlayıp sızlamaya

başladı:

Salur Kazan hey Salur Kazan

Ölü müsün sağ mısın

Olup bitenden haberdar mısın?

O gece, Oğuz’un bahtı, Bayındır Han’ın damadı Ulaş’ın

oğlu Salur Kazan kara kaygılı bir düş

görmüştü.

Sıçramıştı yatağından, görelim ne söylemiş:

Bilir misin izzetli kardeşim Kara Göne

Bilir misin düşümde ne gördüm

Kara kaygılı bir düş gördüm

Şahin kuşum yumruğumda çırpınıyordu

Can çekişiyordu

Gökten bir yıldırım düşüyordu otağıma

Obama kara bir duman iniyordu

Kuduz itler salyalı dişleriyle

evimi parçalıyorlar, delik deşik ediyorlardı

Kara saçım kargı gibi uzuyor

gözlerimi kapatıyordu

On parmağım kanlıydı.

Bu düşü göreli beri ne aklımı, ne fikrimi

toplayamıyorum.

Kendimde değilim bu kara kaygılı rüyadan sonra

Kara Göne, izzetli kardeşim bu düşümü tabir et.

Bu rüyayı yor bana.’

Kara Göne, düşündü taşındı, Salur Kazan Bey’e

bakarak, ‘Yorayım’ dedi.

Görelim hanım, Kara Göne ne söylemiş:

Hey hanlar hanı

Yiğitler yiğidi Kazan Bey,

Kara bulut bahtındır, talihindir

Yağmur dediğin askerindir

Kar dediğin yiğitlerindir

Kara saç kara kaygıdır.

Geri kalanını Allah’ın takdirine havale ederim.

Salur Kazan, bunları duyunca şöyle dedi:

Avımı bozup askerimi dağıtma benim.

Yağız al atımı mahmuzlar

Üç günlük yolu bir günde alırım bugün

Öğle olmadan ulaşırım obama

Sağlık esenlik içindeyseler dönüp gelirim

Değilse başınızın çaresine bakın siz

Ben gidiyorum.

Yağız atını ökçeledi Salur Kazan, yola düştü.

Yurduna ulaştığında, gördü ki

uçanlardan sadece kuzgun, kaçanlardan tazı kalmış.

Görelim Kazan Bey, obasına neler söylemiş:

Benim aziz yurdum, kavmim kabilem

Yabanıl geyikle yabanıl eşeğe komşu olan yurdum

Düşmanın kirli elleri nereden uzandı güzel yurdum

Ak çadırların dikildiği yeri kalmış

Ak pürçekli anamın oturduğu yeri kalmış

Oğlum Uruz’un ok attığı nişan yeri kalmış

Oğuz beylerinin at sürdüğü alan kalmış

Kara mutfağın ocağı kalmış

Kazan Bey, obanın halini görünce kara süzme gözleri

kanlı yaşlar döktü, kan damarları kaynadı,

bağrı ezildi.

Yağız al atını mahmuzladı, kafirlerin arkasından

at sürdü.

Gide gide bir suya çıktı yolu.

Hak yüzünü görmüştür, bir konuşayım ırmakla, dedi.

Görelim hanım neler söylemiş:

Kayalardan çağıl çağıl çağlayan su

Ağaçtan gemileri alıp götüren su

Hasan ile Hüseyin’in özlemi

Bağların bahçelerin süsü su

Ayşe ile Fatma’nın bakışı

Koç atların sulağı

Kızıl develerin geçidi su

Ak koyunlar gelip yatar çevrende

Yurdumdan bir haber ver bana

Kara başım kurban olsun sana

Su nasıl dinlesin, nasıl anlasın, nasıl konuşsun?

Sürdü atını geçip gitti.

Gide gide bir kurt çıktı yoluna.

Yüzü kutludur, onunla halleşeyim, diye düşündü.

Görelim ne söylemiş:

Karanlık çökünce yeryüzüne gündüzü doğan

Karla boranda er gibi duran

Kara koç atları kişneştiren

Kızıl develeri bağrıştıran

Ak koyunları kuyruğuyla kamçılayan

Berk ağılın kapısını söken arkasıyla

Karma koyunun gencini alıp kaçan

Kanlı kuyruğu yüzerek lop lop yutan

Sesi kalın vahşi köpeklerle kavgalaşan

Çobanları geceleyin koşturan

Yurdumdan bir haber ver bana

Kara başım kurban olsun sana

Kurt nasıl dinlesin, anlasın, konuşsun?

Ondan da uzaklaştı.

Gide gide yolu, Karaca Çoban’ın kara köpeğine

uğradı. Bu kez onunla söyleşti, görelim hanım ne söylemiş:

Akşam karanlık çökende hav hav üren

Acı ayran dökülende çaf çaf içen

Gece hırsızların korkusu

Bağırtısıyla, onların belalısı

Yurdumdan bir haber ver bana

Kara başım iyiyken iyiliklerde bulunayım sana

Köpek nasıl dinlesin, anlasın, konuşsun?

Ayaklarına düştü, hav hav havladı, yalandı, sin

sin sinledi. Değneğiyle vurunca çekip gitti.

Yeniden koyuldu yola.

Köpeği izleyerek Karaca Çoban’ın

yoluna çıktı.

Onunla söyleşmeye başladı, görelim ne söyledi:

Akşam karanlık inende kaygılı çoban

Karla boran düşende çakmaklı çoban

Ünümü bil, sözüme kulak ver

Ak otağım geçmiş burdan

Söyle bana anlat halini

Kara başım kurban olsun sana

Çoban Kazan Bey’i görünce dillendi, görelim ne söylemiş:

Öldün mü yittin mi ey Kazan

Neredeydin, nerde geziyordun ey Kazan

Dünden önceki gün oban geçti buradan.

Ak pürçekli anan kara devenin boynunda asılıydı.

İnce belli kızlarınla, uzun boylu

eşin Burla Hatun ağlaşıp sızlaşarak

geçtiler buradan.

Kırk yiğidinle biricik oğlun Uruz baş açık ayak yalın

sapkın dinli kafirlerin tutsağı olarak

geçtiler buradan.

Kafir, tavla tavla koç atlarına binmişti

Katar katar develerini yedeğe çekmişti

Altın akçelerini, dürr ü güherlerini

yüklemiş, gömünü yağmalamıştı.

Kazan Bey dinledikçe aklı başından gitti,

yüreği sızladı, ah çekti, dünya

gözüne karanlık göründü.

‘Dilin kurusun çoban’ dedi, ‘dilin çürüsün.

Kadir Tanrı alnına bela yazsın.’

Çoban sözü aldı bu kez, görelim hanım ne söylemiş:

Bana ne kızarsın Kazan Ağam

Yok mudur göğsünde iman

Altıyüz sapkın dinli kafir çullandı üzerime

İki kardeşimi Hakk’a şehit verdim

Üç yüzünü öldürdüm

Savaştım, dövüştüm

Ne bir semiz, ne de toklu koyun verdim kafire kapından

Yaralandım üç yerimden

Kara başım bunaldı

Yalnız düştüm

suçum bu mudur?

Yağız al atını

Altmış tutam mızrağını ver bana

Alaca kalkanını

Kara çelik kılıcını ver bana

Okluğundan seksen ok

Ak kirişli sert yayını ver bana

Azgın dinli kafire saldırayım

Doğanını öldüreyim

Yenimle sileyim al kanını

Uğruna vereyim tatlı canımı

Allah kısmet ederse evini ben kurtarayım

Kazan’ın gözleri nemlenmiş, yüreği kabarmıştı.

Kahırla sürdü atını. Çoban da izledi onu.

Döndü, ‘Oğul nereye?’ diye sordu Kazan.

‘Sen obanı bense kardeşimin kanını

almaya gidiyorum’ dedi Çoban.

‘Oğul, karnım nicedir aç’ dedi, ‘yemeye bir şeyin var mı?’

Çoban atıldı, ‘Var ağam, geceden bir kuzu

kızartmıştım, şu ağacın dibinde oturup yiyelim.’

At indiler.

Ağacın gölgesine serildiler.

Çoban dağarcığını açtı.

Yemeye başladılar.

Kazan kendi kendine,

‘Şayet bu çobanla birlikte gidersem, Oğuz beyleri

bana güler, yüzüme vururlar bunu, çoban olmasa

Kazan, kafirin hakkından gelemezdi derler’

diye geçirdi aklından.

Yalnız gitmeliydi, aklına koymuştu.

Çobanı ağaca sımsıkı bağladı.

Atını ufka doğru ökçeledi.

Giderken,

‘Bre çoban!’ dedi, ‘ben gittikten sonra karnın acıkmadan,

gücün azalmadan ağacı sökmeye, kurtulmaya

bak. Yoksa kurda kuşa yem olursun’ dedi.

Kazan atını sürdükten sonra, Çoban,

zorladı ağacı, kökünden kopardı.

At bindi ve Kazan Bey’in ardından

koştu yetişti. Kazan Bey bakınca,

çobanın arkasında koca ağacı sürükleyerek gelmekte

olduğunu gördü.

Yetişince,

‘Bre çoban’ dedi Kazan, ‘Bu ağacı niçin getirirsin?’

‘Düşmanı tepelediğinde acıkırsın, sana onunla yemek pişiririm’

diye cevapladı Çoban.

Kazan’a şirin göründü bu söz.

Atından indi, ellerini çözdü, alnından öptü.

‘Kadir Mevlam evimi obamı kurtarırsa, seni tavlacıbaşı

yapacağım’ diyerek at bindi, yola koyuldular.

Öte yanda Şökli Melik, kafirle birlikte

çengi kurmuş, içki içip eğlenmekteydi.

‘Beyler biliyor musunuz?’ diyordu, ‘Kazanı

kahredecek olan nedir?’

‘Nedir?’ diye sordular işretçi kafirler.

‘Hatunu Burla’yı getirip, mecliste saki yapmalı’

Selvi boylu Burla Hatun duyunca bunu canına ve yüreğine

bir ateş düştü. Kırk ince belli kızlarını topladı yanına

öğütte bulundu:

‘Kazanın eşi hanginizdir diye sorarlarsa, kırk yerden

ses verin.’

Şökli Melik’in adamlarından biri gelip bağırdı:

‘Kazan beyin hanımı hanginizdir?’

Kırk yerden ses gelince anlayamadı, dönüp gitti.

‘Karmakarışık bir ses yükseldi kırk ince belli kızdan,

Kazanın hatunu hangisidir, bilemedik’ dedi.

Şökli Melik kudurdu:

‘Bre ne durursunuz namertler! Derhal gidip getirin

Kazan’ın oğlu Uruz’u çengele asıp lime lime doğrayın,

ak etinden kıyın, kara kavurma pişirin,

bey kızlarına yemekte sunun, hangisi yemezse odur

anası, alın getirin, mecliste kadeh sunsun.’

Uzun boylu, selvi endamlı Burla Hatun usulca yanaştı

oğluna, görelim neler söylemiş:

Oğul oğul ey oğul!

Canımdan aziz oğul

Bilir misin neler oldu

Fısıl fısıl konuştular

Kafirin tuzağın duydum

Penceresi altından çadırımın direği oğul

Gelinimin kızımın çiçeği oğul

Oğul oğul ey oğul

Dokuz ay karnımda taşıdığım

Onuncu ayın başında dünyaya getirdiğim

Altın dolamalı beşikte

altını belediğim oğul

Bilir misin kafir ne tuzak kurmuştur? Kazan’ın oğlu Uruz’u

çıkarın hapisten, boğazına urgan geçirip kürek kemiğinden

çengele asın, ak etinden kıyma çekin, kara kavurma

yapıp bey kızlarına götürün, hangisi yemez de çekinirse

bilin ki o Kazan’ın eşidir, tutup getirin

mecliste şarap sunan saki olsun.

Söyle canım saadeti oğul! Etinden yiyeyim mi

yoksa yemeyeyim mi? Yemeyip de sapkın dinli azgın

kafirin döşeğine gireyim mi? Kazan beyin ününü

kirleteyim mi? Namusuna leke süreyim mi? Ne edeyim

ey oğul, gözümün ışığı oğul, söyle bana?

Kazan oğlu Uruz, anasını dinledikten sonra

görelim ne söylemiş:

Dilin çürüsün ana

Ağzın kurusun

Eğer hakkın Tanrı hakkı olmasaydı

yerimden kalkar, gırtlağına sarılır

kaba ökçemin altına alırdım seni

Ak yüzünü yere sürer

ağız ve burnundan kan dökerdim

Can tatlılığı neymiş gösterirdim sana

Bu nasıl söz, bu nice düşüncedir?

Sakın üzerime ağlama

Bırak çengele taksınlar beni

Etimden çeksin, kara kavurma pişirsinler

Kırk bey kızına sunsunlar

Onlar bir yerse eğer sen iki yemelisin

Sapkın dinli kafire kendini belli etme

Onların döşeğine varmaktansa ölmen yeğdir

Onlara kadeh sunmaktansa

Yerin dibine geçmeli

Babam Kazan’ın namusuna leke getirme

İki gözü iki çeşme ağlıyordu Uruz oğlan.

Uzun boylu, ince belli anası Burla Hatun, kulağıyla

boynunu tutarak düştü,

güz elması gibi al yanağını çekerek yırttı,

kara saçını yoldu kargı gibi, oğul oğul

diyerekten feryad etti ağladı.

Anası ağlayıp sızlayınca,

Uruz şöyle dedi:

Anam aziz anam ne ağlıyorsun?

Ne bağrını dövüyorsun

Yüreğimi niçin dağlıyorsun izzetli anam

Geçmiş günü neden anıyorsun

Hey anam!

Arap atların kişnediği yerde

Tay olmaz da ne olur?

Kızıl develerin coştuğu yerde

Deve yavrusu olmaz da ne olur?

Akça koyunların melediği yerde

Bir kuzucuk olmaz da ne olur?

Sen sağ ol, babam sağ olsun

Benim gibi nice oğul bağışlanır size

Uruz’un ısrarı karşısında dayanamadı Burla Hatun,

ince belli kırk bey kızının arasına katıldı.

Çengelin asılı olduğu yere sürükleye sürükleye getirdiler

Uruz’u azgın dinli kafirler.

Görelim burada Uruz neler söylemiş:

Bre sapkın aman

Yoktur Allah’ın birliğine güman

Bırakın beni bu ağaçla dertleşeyim

Üzülme sana ağaç der isem

Mekke’yle Medine’nin kapısı sendendir

Musa’nın elindeki kutlu asa senden

Gürül gürül ırmakların üstünde köprü oldun

Kahramanlar kahramanı Ali’nin atının eyeri oldun

Zülfikarın kını sensin, kabzası sen

Hasan’la Hüseyin senden yapılan bir beşikte sallandı

Erkeğin de kadının da korkususun

Başına bakar olsam başsız ağaç

Köküne bakar olsam köksüz ağaç

Beni asarlarsa sana, çekme bırak ağaç

Yiğitliğim tutsun seni çekme ağaç

Bizim elde olmalıydın

Siyahi kölelerime buyursaydım

Seni pare pare pareliyelerdi

Uruz Oğlan, ağaçla söyleştikten sonra

şöyle söyledi:

Tavla tavla bağlanan atıma yazık

Kardeş diye beslediğim arkadaşıma yazık

Avcumda çırpınan şahin kuşuma yazık

Yetişmesiyle tutan tazıma yazık

Beyliğe doymadım kendime yazık

Yiğitlikten usanmayan canıma yazık

Yanık ciğeri dağlandı, gözlerinden epil epil yaş

süzüldü Uruz’un.

Salur Kazan’la Karaca Çoban dört nala at sürmüşler,

kafirin eşiğine varmışlardı.

Karaca Çoban’ın sapanının ayası, üç yaşındaki dana derisindendi.

Üç keçi tüyünden yapılmıştı kolları.

Çatlayıcısı bir keçi tüyündendi.

Her atışta yüz kiloya yakın taş atardı.

Hedefinden şaşmaz, yere düşse ocak gibi oyar, toz gibi

ufalanır, savrulurdu.

Üç yıl ot bitmezdi taşın oyduğu yerde.

Semiz koyunla zayıf toklu yamaçta kalsa

hiç bir kurt sapanın korkusundan yanaşamazdı.

Karaca Çoban Yaradan’a sığınıp sapan çatlatınca

dünya alem sapkın dinli kafirin

gözüne karanlık göründü.

Kazan bey şöyle dedi:

‘Karacık Çoban!

Anamı isteyeyim, çekip alayım kafirden, at ayağı altında

çiğnenmesin.’

At ayağı hızlı, ozan dili kıvrak olurmuş.

Kazan bey, azgın dinli kafire

söylemiş, görelim ne söylemiş:

Bre Şökli Melik

Penceresi altından çadırlarımı toplayıp getirmişsin

Gölge olsun sana

Gömümü, akçemi getirmişsin

Harçlık olsun sana

Kırk ince belli bey kızıyla Burla hatunumu getirmişsin

tutsak olsun sana

Oğlum Uruz’la kırk civanımı getirmişsin

Köle olsun sana

Tavla tavla koç atlarımı getirmişsin

Binek olsun sana

Katar katar develerimi yedeğe çekmişsin

Yük taşıyıcısı olsun sana

Ak pürçekli anamı getirmişsin

Bre azgın dinli kafir, ver anamı

Verirsen döner giderim

Şökli Melik, Kazan beyi dinledikten sonra

şöyle dedi:

Bre Kazan

Penceresi altından çadırını getirdik

bizimdir

Kırk ince belli kızını getirdik

bizimdir

Oğlun Uruz’la kırk civanını getirdik

bizimdir

Tavla tavla koç atlarını getirdik

bizimdir

Katar katar develerini çektik yedeğe

bizimdir

ak pürçekli ananı getirdik

bizimdir

Vermeyiz sana

Yayhan papaz oğluna veririz, ondan oğlu doğar

sana düşman ederiz

Karacık Çoban hiddetten yerinde duramıyordu.

Duyguları coştu, nefreti kabardı, sinirleri

gerildi, görelim neler söyledi:

Bre sapkın dinli, eksik akıllı kafir

Akılsız değneksiz kafir

Karşıda uzayan başı karlı kara dağlar yaşlanmıştır

üzerinde ot bitmez

Yiğit yiğit atlar yaşlanmıştır

tay vermez

Kızıl kızıl develer yaşlanmıştır

yavru vermez

Bre sapkın dinli kafir

beyimin anası yaşlanmıştır

oğul vermez

Şayet dölünü almaksa muradın kara gözlü kızını getir ver

Kazan beyime. Bre azgın dinli kafir, beyimden

oğlu olsun kızının, onu hasım yapın Kazan beyime.

Tam bu sırada, birbirinden güçlü ve hışımlı Oğuz

beyleri erişti Kazan’ın imdadına.

Beşiğinin örtüsü kara deve derisinden olan, hiddetlendiğinde

kara taşı kül gibi ufalayan, bıyığını

ensesinde yedi yerden bağlayan, yiğitler yiğidi

Kara Göne yetişmişti.

‘Kazanım, kardeşim!’ diye bağırdı, ‘çal kılıcını, yetiştim’.

Sonra, kapı derbendindeki demir kapıyı tepip alan,

altmış tutam alaca mızrağının ucunda

savaşçıları bağırtan, Kıyan Selçuk’un oğlu

Deli Dündar fırtına gibi esti meydana.

‘Çal kılıcını Kazan ağam! Çal, yetiştim!’ diye bağırdı.

Onların ardından,

Hemid’le Merdin Kalesi’ni yıkan, yayı demirden

Kapçak Melik’in burnundan kan kusturan, Kazan’ın kızını

yiğitlikle alan, Oğuz’un ak sakallılarının

övgüsünü kazanmış olan, şalvarı al ipekten, atı

yaban ördeği püsküllü, Kara Göne oğlu

Kara Budak girdi meydana.

‘Durma, çal kılıcını ağam, yetiştim’ diye bağırarak inletti

meydanı.

Onu takiben, izin almaksızın Bayındır Han’ın düşmanını

bastırarak, altmış bir kafire kan

kusturmuş olan, boz atının yelesi üstünde

kar durduran, Gaflet Koca oğlu Şer Şemseddin

sürmüştü dört nala atını.

‘Vur kafire Kazan ağam, çal kılıcını, yetiştim’ diye bağırdı.

Çok geçmedi, Parasarın Bayburt Hisarı’ndan uçarak çıkan,

alaca gerdeğine karşı duran, yedi kızın umudu, güçlü Oğuz’un

en imrenilen yiğidi, Kazan Bey’in inançlısı, boz aygırı olan

Bamsı Beyrek yetişti.

‘Çal kılıcını yiğidim, Kazan Bey’im’ dedi, ‘durma çal

sapkın dinliye, yetiştim’.

Onun ardından, dönüp bakınca alımlı çalımlı, kartal

bakışlı, türlü süslü eklem kuşaklı, kulağı altın küpeli,

kudretli Oğul ulularını birer birer atından düşüren, Kazılık

Koca oğlu Bey Yigenek kavuştu.

O da hiddetle bağırdı, ‘Kazan Bey’im ne durursun, çal

kılıcını, yetiştim!’

Derken, topuklarını altmış ögeç derisinin kürkü örtmediği,

kulaklarını altı ögeç gününün kapayamadığı,

gelişmiş kasları, uzun, sert baldırları ile

Aruz Koca düştü meydana.

‘Yetiştim erim, çal kılıcını’ diye bağırdı.

Aruz Koca, Kazan beyin dayısıydı.

Ardından, Elçi’nin yüzünü gören, Oğuz’un sahabilerinden

sinirleri gerildiğinde, bıyıklarından kan damlayan

Bügdüz Emen geldi dört nala.

‘Çal kılıcını izzetli beyim’ diye bağırdı, ‘çal

sapkın dinli kafire, yetiştim.’

Kafirleri it arkasında aşağılayan, obasından

çıktığında Aygır Gözler’de at yüzdüren, elliyedi kaleyi

fethetmiş olan, Ak Melik Çeşme kızıyla

evli olan, Sofi Sandal Melik’e kan kusturan,

kırk cübbeye bürünerek, otuzyedi kale beyinin

güzel kızını gasbederek, kendisine mal edinen, Eylik Koca’nın

oğlu Alp Eren erişti.

O da bağırdı Kazan Bey’e, ‘Çal kılıcını’ diye.

Yetişen kudretli Oğuz beyleri,

korkusuz yiğitleri, cengaverleri saymakla bitmez.

Cümlesi geldiler, arı sudan abdest aldılar,

ak alınlarını toprağa sürdüler, iki rekat

namaz kılıp, Allah’a yakardılar.

Adı güzel Muhammed’e salat u selamda bulundular.

Tanrı’dan nusret dilediler.

Yüreklerinde korku adına bir zerrecik olmayan

Oğuz yiğitleri, azgın dinli kafire

at salıp kılıç çaldılar.

Keskin kılıçlar şıkırdadı, gün ışığında parladı.

Sapkın dinli kafir neye uğradığını şaşırdı.

Davullar çınladı, gümbür gümbür dövüldü, burması altın tunçtan savaş boruları inletti meydanı.

Bir yiğit harmanıydı burası.

Yüreğinde erlik olan meydana çıkacaktı.

Namertler, saldırganlar sığınacak yer aradılar.

Sanki kıyamet kopuyordu. Meydan kesik başlarla

doldu, kan oluk oluk aktı.

Yorulmak bilmeyen yiğit atlar koştu, kişnedi, şaha kalktı.

Düşman başı top gibi yuvarlandı yere.

Alaca mızraklar havada uçuştu.

Kara çelik kılıçlar çalındıkça ağız düştü,

Üç kanatlı kayından oklar kırıldı atmaktan, temrensiz kaldı.

Kıyamet günüydü sanki.

Hizmetçi beyinden, bey hizmetçisinden ayrıldı o gün.

İç Oğuz yiğitleri ile Kazan ortaya yüklenmişti.

Deli Dündarla dış Oğuz beyleri sağdan, saldırmıştı.

Şökli Melik yaralı aygır gibi böğürerek

düştü atından, kara başını kestiler, paramparça ederek

al kanını toprağa süzdüler.

Sağda Kara Tüken, Melike Kıyan, Selçuk oğlu Deli Dündar

girişmişti kafire, kırmış geçirmişti.

Solda Buğacık Melike Kara Göne’nin oğlu Deli Budak

altı dilimli gürzüyle vurduğu kafiri at boynunu

kucaklatıp yere düşürüyor, dünya alemi gözüne karartıyordu.

Kazan Bey’in karındaşı sapkın dinli kafirin tuğ ve sancağını

kılıçlıyor, yere atıyordu.

Dere tepe kafirin pis kanıyla bulandı,

leşlere kuzgunlar, kargalar üşüştü.

Oniki bin kafir kırılmıştı.

Beri yanda beş yüz Oğuz yiğidi

şehid olmuştu.

Aman dileyen bağışlandı, kaçan kurtuldu.

Oğuz beyleri bir hayli ganimet topladı.

Askerini, çoluğunu çocuğunu, ailesini, gömüsünü, malını

mülkünü alarak geri döndü Kazan Bey.

Altın tahtını yeniden yükseltti, otağını yeniden kurdu.

Karacık Çoban’ı söz verdiği üzere tavla tavla atlarının

başına geçirdi.

Yedi gün yedi gece şölen kuruldu, zafer neşesine

keyiflendiler, yiyip içtiler.

Kırk köleyle kırk cariye çocuğu azad ettiler Uruz’un

başı için.

Korkusuz yiğitlere

toprak bağışlandı, yurt verildi.

Cübbe, çuha, şalvar armağan edildi.

Dedem Korkut deyiş dedi, destan söyledi, öykü anlattı.

Bu Oğuznâmeyi düzenledi, görelim ne söyledi:

Hani bey dediğim erenler

Dünya benimdir diyenler

Ecel alıp toprak gizler

Geçici dünya kime kaldı

Gelişli gidişli dünya

Ahiri ölümlü dünya.

Hanım yakarayım Kadir Tanrı’ya, el açıp dua edeyim:

Karlı kara dağların yerinde dursun. Gölgeli büyük ağaç

daim olsun. Çağıldayan suların kurumasın.

Allah namerde el açtırmasın.

Koşan ak boz atın teklemesin.

Çarpışan kara çelik öz kılıncın kırılmasın.

Alaca mızrağın dağılmasın.

Ak sakallı atanın mekanı cennet olsun.

Ak pürçekli ananın yeri cennet olsun.

Son nefesinde, ölüm döşeğinde imandan

ayrılmasın.

Duama katılanlar Allah’ın Cemalini görsün.

Ak alnına beş kelime duada bulunduk, makbul olsun.

Allah’ın bağışladığı umut kesilmesin.

Bağışlansın günahlarınız.

Adı güzel Mustafa’nın yüzü suyuna bağışlasın.

İki Gece Işık Saçan Taş

Kam Püre’nin Oğlu Bamsı Beyrek’in Hikâyesi

Kam Gan’ın oğlu Bayındır Han, yerinden doğrulmuş,

kara yerin üzerine ak otağını dikmişti.

Alaca gölgeliği göğe yükseliyordu.

Bin yerde ipek halı seccadeler serilmişti.

Dış ve İç Oğuz uluları, beyleri,

Han Bayındır’ın meclisine gelmişlerdi.

Karşısında Kara Göne oğlu Kara Budak vardı Bayındır Han’ın.

Sağında Kazan Bey’in oğlu Uruz oturmaktaydı.

Sol yanında Kazılık Koca oğlu Yigenek Bey

duruyordu.

Pay Püre Bey, Oğuz beylerini bir süre seyretti,

yüreğinden bir ah dumanı yükseldi,

içinin eridiğini duydu, bağıra bağıra ağlamaya başladı.

Kudretli Oğuz’un beylerinden Bayındır Han’ın damadı,

Salur Kazan, dizlerinin üzerine çöktü, Pay Püre’nin

kederli çehresine bakarak,

‘Pay Püre beyim niçin ağlarsın? Kederine sebep nedir?’

diye sordu.

‘Kazan Han nasıl ağlamayayım?’ dedi Pay Püre Bey,

‘Nasıl sızlanmayayım? Kederim içime sığmaz,

kaygım umudumdan büyüktür, oğuldan yana

nasibi olmayan bir zavallıyım işte. Kardeşim yok

oğlum yok, tacımı tahtımı bırakacağım,

obamı emanet edeceğim bir dayanağım yok, ben

ağlamayayım da

kimler ağlasın, ben yanmayayım da kimler yansın?’

Pay Püre’nin acısı Kazan Bey’i gayrete düşürdü.

‘Dileğini anlarım’ dedi, ‘kederini bilirim.’

‘Dileğim budur’ dedi Pay Püre.

‘Tacını tahtını bırakacağın bir oğul mu istersin?’

diye sordu Kazan Bey.

‘Evet’ dedi Pay Püre, ‘benim de bir evladım olsa,

hanlar hanı Bayındır Han’ımın

meclisine girse, ona hizmet eylese,

bakıp bakıp gönensem, kıvansam.’

Güçlü Oğuz beylerinin yüreklerine sindi bu hasret.

Pay Püre’nin dileği için, ellerini göğe kaldırıp

Kadir Mevla’ya yakarışta bulundular.

Niyaz eyledi, dilek dilediler,

‘Allah sana bir oğul bağışlasın’ dediler.

Beylerin iyilik dileği dilek, kötülük muradı murat idi.

Ardından Pay Piçen Bey kalktı ayağa ve

meclise seslendi:

‘İzzetli Oğuz uluları, benim de bir dileğim var,

benim için de Allah’a niyazda bulunun.’

‘Senin dileğin nedir?’ diye sordular.

‘Allah’tan hayırlı bir kız evlat isterim’ dedi Pay Piçen.

Oğuz beyleri, hep birlikte el kaldırıp duada bulundular,

‘Allah sana iyilik kaynağı bir kız çocuk bağışlasın’ dediler.

Pay Piçen duygulandı, ‘Burada bu sözüme kulak verin ki,

eğer bir kızım olursa, Pay Püre’nin oğluna beşik kertmesi

olsun, onun yavuklusu olarak adıyorum onu.’

Günler günleri kovaladı, bir hayli zaman geçti

bu söyleşmelerin üzerinden.

Şanı Yüce Allah, Pay Püre’ye bir oğul,

Pay Piçen’e de bir kız çocuğu bağışladı.

Oğuz uluları duyunca bunu, sevindiler.

Bezirganlarını çağırdı Pay Püre, onlara buyrukta bulundu:

‘Allah Teâlâ bana bir oğul bağışladı’ dedi, ‘Rum iline

gittiğinizde oğlum için güzel hediyeler getirmenizi

istiyorum.’

Yola düştüler Bezirganlar, gece gündüz

durmaksızın at sürdüler, gele gele İstanbul’a geldiler.

Eşine rastlanmaz, pahası ödenmez nadide

hediyeler aldılar Pay Püre’nin oğlu için.

Ak kirişli sert katı bir yay, bir deniz tayı

boz aygır, bir de altı kanatlı gürz aldılar.

Pay Püre’nin oğlu beş adım atmış ömür merdiveninde

beş yaşına ermiş, günler ayları,

aylar yılları kovalamış on yaşına, derken onbeş

yaşına erişmiş, kartal hünerli, güçlü kuvvetli,

alımlı ve çalımlı bir yiğit oluvermişti.

Baş kesmeyen, kan dökmeyene isim konmazdı o zamanda.

Pay Püre Bey’in taze civan oğlu at bindi atlandı,

kılıç kuşandı, ok sırtlandı, ava çıktı.

Dağ taş gezer, av avlarken babasının

tavlasına rasgeldi.

Tavlacıbaşı Bey’in biricik civan oğlunu görünce

sevinç içinde karşıladı, atından indirip konuk etti.

Sofra kurdu, yiyip içtiler, türlü ikramlarda bulundu.

Bezirganlar, Kara Derbent ağzına konmuşlardı.

Muradına, dileğine erişmesin Evnük Kalesi’nin

muhbirleri, ihbar ettiler bunu.

Beşyüz sapkın dinli kafir ansızın

saldırdılar bezirganların üstüne.

Uykuda apansız yakalanmışlardı.

Malları yağmalandı, büyüğü yakalandı,

küçüğü kurtuldu, kaçarak

Oğuz’a geldi.

Oğuz sınırında alaca gölgelik dikilmişti.

Bezirgan korkulu gözlerle baktı.

Güzel çehreli, korkusuz bir Oğuz genci, bir bey oğlu

kırk yiğidiyle oturuyordu.

‘Oğuz’un güzel yiğitlerinden bir yiğit bu’ diyerek

yürüdü Bezirgan.

Yaklaştı, yiğitler farkedince, onlara seslendi, görelim

hanım ne söylemiş:

Ey yiğitler yiğidi

Ey beyler beyi

Ünümü bil, sözüme kulak ver

Onaltı yıl önce ayrılmıştık Oğuz Obası’ndan

Mal getiriyorduk Oğuz beylerine

Kara Derbent ağzına göğüs vermiştik

tırmanmaktaydık

Evnük Kalesi’nden beşyüz azgın dinli kafir saldırdı

üzerimize

Kardeşimiz tutsak oldu

Mallar yağmalandı

Kara başımı zor kaldırdım sana eriştim

kara başımın sadakası olsun

ey yiğitler yiğidi bana yardım et

Elindeki altın kadehi yere attı Oğuz genci.

‘Giysimi, koç atımı

yetiştirin bana’ diye ünledi.

‘Beni seven at binsin, bana güvenen kılıç kuşansın,

bana inanan sert yayını beline vursun.’

Yiğitler at bindi, kılıç kuşandılar.

Bezirgan rehber oldu, öne düştü.

Bu sıra sapkın dinli kafir, yağmaladığı malı bölüşmekteydi.

Yiğitler meydanının arslanı, pehlivanların

başı, boz oğlan kavuştu.

Bir demedi, iki demedi, kafire kılıç çaldı, baş kaldıranı

tepeledi, çarpıştı, bezirganların malını mülkünü

kurtardı.

Bezirgânlar, “Sen bize yardım ettin, eşi benzeri

görülmedik erlikte bulundun” dediler,

“dilediğin malı alabilir, beğendiğine sahip

olabilirsin.”

Yiğit, bakışlarını deniz tayı boz aygırdan

alamıyordu. İlkin ona yöneldi.

Ardından ak kirişli yay ile altı kanatlı

gürzü istedi.

Bezirgânların beti benzi attı, dilleri titredi.

Yiğit, “Bre çok mu istedim?” diye sordu.

“Neden çok olsun ki” dediler bezirgânlar ve

eklediler: “Bizim yiğitler yiğidi beyimizin

bir oğlu var, istediğin üç şeyi de ona

götürüyorduk.”

Yiğit, “Kimdir beyimizin oğlu?” diye sordu.

Bezirgânlar, “Pay Püre’nin oğlu Bamsı” dediler.

Yiğit güldü; “şimdi sizden minnetle almaktansa

bey babamın katında minnetsiz almak yeğdir” diyerek

atını kamçıladı, yola düştü.

Bezirgânlar şaşkın gözlerle ardından bakakaldılar;

“Erdemli yiğit! Güzel yiğit!” dediler.

Pay Püre çadırına geldiğinde, bezirgânların

dönmüş olduğunu öğrendi, sevindi; çadırlar, otağlar

ve alaca gölgelikler yükseltti.

İpek halılar serdirdi.

Şölen verdi, sofra kurdu.

Oğlunu sağına oturttu.

Neler olup bittiğini sordu.

Yiğit Bamsı, bezirgânlara, kahramanca çarpışmasına

dair bir tek söz etmedi.

Bezirgânlar çıktı huzura, selam verdiler, Bamsı’yı Pey Püre’nin

sağında görünce iyice şaşırdılar, gelip saygı ve hayranlıkla

elini öptüler. Pay Püre bir anlam veremedi buna,

hiddetlendi: “Bre namertler, baba dururken oğul eli

öpülür mü?”

Bezirganlar, “Senin oğlun mu bu yiğit?” diye sordular.

Pay Püre, “Evet” diye gürledi.

Bezirgânlar, “Beyim, yiğitler yiğidi beyim, güzeller

güzeli ağam” diye başladılar, “bu yiğit yetişmeseydi

malımızı azgın dinli kafir gaspedecek,

bizi tutsak edecek, Gürcistan’a götürecekti.”

Pay Püre’nin göğsü kabardı, oğluna ışıltılı gözlerle

baktı ve meydana gürledi:

“Bre bu oğlana ad koyacak kadar kan dökmüş,

can almış mıdır?”

“Aldığı can, döktüğü kan

fazladır beyim” dediler.

Güçlü Oğuz beylerini çağırdı. Pay Püre,

sofrasını genişletti, uluları, yiğitleri, beyleri

konukladı.

Dedem Korkut geldi boy boyladı, soy

soyladı, oğlanın adını verdi, görelim

ne söyledi:

Ünümü bil, sözümü duy Pay Püre Bey

Allah bir oğul bağışladı sana tutuversin

Ak sancağı yükseltince müslümanlar ardı olsun

Karşıda uzayan karlı dağlardan aşınca

Allah yiğit oğluna geçit versin

Kanlı sulardan geçince köprü versin

Eli kanlı kafire dalınca

Korkusuz oğluna fırsat versin

Oğlunu Bamsım diye okşarsın

Adı boz aygırlı Bamsı Beyrek olsun

ismini ben verdim yaşını Allah bağışlasın

Güçlü Oğuz beyleri ellerini kaldırıp

dua ettiler, “Bu kutlu isim bu yiğide

uğurlu olsun” dediler.

At bindiler. Beyrek de boz aygırını çektirdi.

Aladağ’a alaca asker avına çıktı.

Oğuz yiğitleri ilerlerken bir geyik sürüsüyle

karşılaştı. Bamsı Beyrek birini gözüne kestirdi, ardına düştü. Gide gide bir yere geldi ki ne görsün: Yemyeşil çimende

al bir otağ yükseliyor.

“Allahım, bu çadır kimin ola ki?” diye

düşündü. Bilmiyordu, bu kırmızı otağ,

alacağı elâ gözlü dilberindi.

Gitmekten çekindi önce, utandı,

fakat ne olursa olsun, gidip avımı alacağım,

diyerek çadıra yaklaştı, arka ayağından vurdu

geyiği. Banı Çiçek’in otağıydı burası.

İçerden bakıyor ve dadılarına şöyle

diyordu Banı Çiçek:

“Bize yiğitlik mi taslıyor bu?

Pay isteyin ondan, bakalım

ne diyecek?”

Kısırca yenge vardı, pay istedi:

“Heey, yiğit! Geyikten payımızı isteriz.”

Beyrek,

“Ben avcı değilim, bey oğluyum” dedi,

“alın tümü sizin olsun geyiğin, lâkin merak

ettim, bu çadır kimindir?”

Kısırca Yenge, “Yiğidim” dedi, “Pay Piçen Bey’in

kızı Banı Çiçeğindir bu otağ.”

Beyrek saygı içinde, usul usul döndü,

uzaklaştı.

Obanın genç kızları geyiği Banı Çiçeğin

önüne getirip serdiler.

Semiz bir yaban geyiğiydi bu.

Banı Çiçek sordu:

“Kızlar, bu yiğit kimdir?”

“Sultanım” dediler kızlar, “yüzü örtülü

güzel bey oğludur.”

Banı Çiçek heyecanlandı.

“Bu yiğit, babamın beni verdiği

yüzü örtülü Beyrek olmasın, çağırın

gelsin bakalım.”

Seslendiler, Beyrek geldi.

Banı Çiçek yaşmaklanarak sordu:

“Yiğit, nereden gelirsin?”

“İç Oğuz’dan” dedi Beyrek.

“Kimlerdensin?”

“Pay Püre oğlu Bamsı Beyrek

derler bana.”

“Peki ne yapmaya geldin?”

“Pay Piçen’in kızını görmeye.”

Banı Çiçek kurnaz kurnaz gülümsedi.

İstifini bozmamaya çalışarak

oyunu sürdürdü:

“Onu görmek kolay değildir.

Ben, dadısıyım.

Gel seninle ava çıkalım,

eğer atın atımı geçerse onunkini

geçmiş olur, sonra ok atalım,

güreşelim, beni geçer ve yenersen,

onu geçmiş ve yenmiş olursun.”

Atlanıp meydana çıktılar.

Beyreğin atı, Banı Çiçek’i geride

bıraktı. Oku okunu geçti.

Attan inip güreştiler, iki pehlivan olup

sarmaştılar. Bir süre yenişemediler. Bamsı Beyrek,

yenilmesi halinde Oğuz içinde itibarının

kalmayacağını biliyordu. İnce belinden

kavradı Banı’yı yere yıktı, sırtını

toprağa vurdu.

“Aman” dedi kız, “Pay Piçen’in kızı

Banı Çiçek benim.”

Bamsı parmağındaki altın yüzüğü çıkarıp

Banı Çiçek’in parmağına geçirdi,

“Düğünümüz kutlu, nişanımız uğurlu olsun” dedi.

Ayrılıp eve döndüler.

Beyrek ak sakallı babasıyla karşılaştı.

“Oğuz’da bugün neler oldu?” diye

sorunca,

“Neler olsun ki, oğlu olan

evlendirmiş, kızı olan kocaya vermiş” diye

cevapladı.

Babası,

“Oğlum” dedi, “sen de evlenmek istiyor musun?”

“Evet” dedi Beyrek.

“Oğuz’dan kimin kızını istersin?” diye sordu.

“Baba” dedi Beyrek, “öyle bir kız

isterim ki, ben yerimden doğrulmadan o

kalkmalı, kara koç atıma binmeden

o yekinmeli, düşmanıma varmadan,

o bana baş getirmeli.”

Babası bir süre düşündü, gözleri parladı,

“Sen” dedi Beyrek’e, “kız değil,

yoldaş istiyorsun. Senin düşündeki,

Pay Piçe’nin kızı Banı Çiçek’tir.”

“Evet” diye atıldı Beyrek.

“İyi düşün oğul” dedi babası, “Banı Çiçeğin

Deli Karçar adında bir kardeşi vardır,

kız isteyeni sağ komaz.”

“Peki ne yapacağız?” diye sordu Beyrek.

“Oğuz beylerini çadırımıza çağıralım,

görüşüp danışalım” dedi babası.

Güçlü Oğuz beyleri çağrıldı, konuk edildi.

Beylerden bir bey,

“Bu kızı istemeye kimi gönderelim?” diye sordu.

Herkes, Dede Korkut’un uygun

olacağını söyledi.

Dedem Korkut geldi, söyledi:

“Madem beni gönderiyorsunuz, bilirsiniz Deli

Karçar, kardeşini isteyenin canına kasteder.

Bayındır Han’ın tavlasından iki koşucu beygir

getirin, keçi başlı bir geçer aygırıyla, toklu başlı

doru aygırı. Bir ani saldırıda

kendimi koruyabileyim, birine binip

ötekini yedekte çekebileyim.

Dede Korkut’un dileği uygun bulundu, Bayındır

Han’ın tavlasından iki atı getirdiler.

Korkut Ata birine bindi, birini yedekte çekti,

“Allahaısmarladık” deyip gitti.

Dedem Korkut gidedursun Deli Karçar da

ak çadırını kara yere kurdurmuş, kızanlarıyla

atış talimi yapıyordu.

Dedem Korkut gelerek baş eğdi, bağır bastı, Allah

selamı verdi, Deli Karçar’ın ağzı köpüklendi.

“Selam başüstüne ey bahtı kararmış,

Kâdir Tanrı ak alnına belâ yazmış kişi!”

diye bağırdı, “ayaklı buraya uğramaz, ağzı olan

suyumdan içmez, noldu sana, ecelin mi çağırdı,

ne arıyorsun burada?”

Dedem Korkut söyledi, görelim neler söyledi:

Karşıda uzayan kara dağları aşmaya geldim

Çağıltılı güzel suyundan geçmeye geldim

Genişçe eteğine, darca koltuğuna

yerleşmeye geldim

Allah’ın buyruğu

Peygamberin sözüyle

Dolunaydan ak

Güneşten ışıltılı kızkardeşin Banı Çiçeği

yiğitler yiğidi Bamsı Beyreğe istemeye

geldim

Dedem Korkut sözünü bitirir bitirmez,

Deli Kaçar, adamlarına bağırdı:

“Çabuk kara aygırla, silahlarımı

yetiştirin bana.”

Dede Korkut gördü ki can

günüdür, Deli Karçar at binip techizat

kuşanır kuşanmaz, Korkut Ata bir an

orada durmadı, ipi koparıp kösteği üzdü

canını kurtarmaya baktı.

O kaçtı öteki kovaladı.

Toklu başlı doru aygır yorulunca

Dede Korkut durmayıp

keçi başlı aygıra bindi.

Kaça kovalaya on tepe aştılar.

Gözü dönmüş Deli Karçar ardından

yetişince Dede Korkut şaşkına döndü,

Allah’a sığınarak İsm-i Azâm duası

okudu.

Deli Karçar, kılıcını hışımla kaldırdı,

dileği, Dede Korkut’u tepeden aşağı

biçmekti. Korkut Ata,

“Elim kurusun!” diye ilenince Deli Kaçar’ın

kolu asılı kaldı.

Korkut Ata, erenlerden makbul bir er idi,

keramet sahibiydi.

Deli yakarmaya başladı, görelim ne

söyledi:

Medet aman

Allah’ın birliğine yoktur güman

Elimi iyileştirirsen eğer

Allah’ın buyruğu

Elçi’nin kavliyle

Kızkardeşim Banı Çiçeği

Bamsı Beyreğe vereceğim.

Üç kez yemin edip günahı için bağışlanma

dileyince Deli Karçar’ın eli iyileşti, Allah’ın

buyruğuyla sapa sağlam oldu.

Dede Korkut’a,

“Kızkardeşim için ne istesem verir misiniz?”

diye sordu.

“Söyle bakalım” dedi Korkut Ata,

“ne isteyeceğini bilelim, ona göre.”

“Bin erkek deve istiyorum” dedi Karçar,

“dişi deve görmemiş, bin aygır isterim

kısrakla çiftleşmemiş, bin koyun dilerim

koça uğramamış, bin kuyruksuz

kulaksız köpek, bin de pire. Şayet

bunları getirirseniz kızı veririm, getirmezseniz

bu kez elimden kurtuldun, bir

dahakinde canını

bağışlamam, mutlaka öldürürüm.”

Dedem Korkut, atının yönünü

Pay Püre’nin obasına çevirdi, mahmuzladı,

otağa vardı, çadıra girip, selamladı.

Pay Püre,

“Dede” diye sordu, “oğlan mısın, kız mısın?”

“Oğlanım” dedi Korkut Ata.

“Peki nasıl kurtuldun Deli’nin

elinden?”

“Allah’ın yardımı, erenlerin duasıyla, kız

için de söz aldım.”

Beyrek, annesi ve kız kardeşlerinin

sevincine diyecek yoktu.

Pay Püre sordu:

“Ne kadar mal istedi Deli Karçar?”

Korkut Ata’nın yüzünde kaygı belirdi:

“Muradına ermeyesice, öyle şeyler

istedi ki vermekle bitmez!”

Pay Püre de kaygılandı:

“Neler istedi?” diye sorunca,

Korkut Ata anlattı:

“Bin tane kısrak görmemiş aygır,

bin tane dişisiyle çiftleşmemiş erkek deve,

bin tane koyun tanımamış koç, kuyruksuz

kulaksız köpek, bin tane de pire

istedi. Bunları getirirseniz kardeşimi alırsınız.

Yoksa seni yaşatmam” dedi.

Pay Püre, Korkut Ata’yı dikkatle

dinledikten sonra,

“Dede” dedi, üçünü ben bulursam, ikisini de sen

bulur musun?”

Dede Korkut,

“Bulurum hanım” dedi, “yalnız köpekle pireyi

sen bul” dedi Pay Püre.

Pay Püre, tavla tavla atlarına gitti,

bin aygır seçti içlerinden; ardından

deve bin semiz erkek deve, bin koç

ayırdı.

Dede Korkut da bin tane kuyruksuz kulaksız

köpekle, pire buldu.

Deli Karçar’a gitmek üzere yola

koyuldu.

Deli Karçar duyunca geldiğini

koştu, karşıladı hemen. Aygırları, develeri,

koçları beğendi, köpekleri görünce

bir kahkaha attı ve Dede’ye sordu:

“Dileğimin tümü karşılanmamış, pireler nerde?”

Dede Korkut,

“Oğul” dedi, “sığır için sinek neyse insan için

pire de öyledir, tehlikeli bir canavardır,

hepsini bir kapalı yerde topladım,

gel semizini seç, güçsüzünü bırak”,

Deli’yi pirelerin olduğu ağıla getirdi,

giysilerini çıkarıp içeri soktu, kapıyı kapadı.

Girince pireler Karçar’a saldırdılar,

başa çıkamadığını görünce yalvarmaya başladı:

“Yardım et Dede! Kerem eyle, Allah’ı seversen

aç kapıyı.”

Dede Korkut,

“Oğul ne bağırıyorsun, onları sen istemiştin?

Niçin bunaldın, semizini seç, zayıfını bırak” deyince,

Karçar,

“Dede Sultan” diye sürdürdü yalvarışını,

“Allah bunun semizini de kahretsin, güçsüzünü de,

aç kapıyı, kurtar beni!”

Açtı kapıyı Dede Korkut, Deli

can havliyle çıktı, bedeni tümüyle pirelenmiş,

canı başından çıkmak üzereydi.

Dede’nin ayaklarına kapandı.

“Allah aşkına kurtar beni!” diye bağırıyordu.

Dede Korkut,

“Git” dedi, “bekleme, suya at kendini”

Deli Karçar duyar duymaz koşarak suya

atladı, pireler aktı, rahatladı, giysilerini

giyerek çadırına vardı, düğün hazırlıklarına

girişti.

Oğuzlar arasında, evlenen yiğit,

ok atar, nereye düşerse gelin

odası oraya yapılırdı.

Beyrek Han’ın attığı okun

dibine gelin odası kuruldu.

Gelinlik armağanı olarak adaklısından

gösterişli bir kırmızı kaftan geldi.

Beyrek onu giyindi. Arkadaşları üzüldüler,

sorunca,

“Nasıl üzülmeyelim” dediler, “sen kırmızı,

biz ak kaftan giyiyoruz.”

“Niçin zorunuza gidiyor ki?” diye sordu

Beyrek, “Bugün ben giyerim, yarın

vekilim giyer, ardından kırk gün

sırayla siz giyinirsiniz, sonunda bir

dervişe veririz.”

Kırk cengâver sofrada yiyip içip

eğlenmedeyken, sapkın dinli

kâfirin casusu boş durmamış, Bayburt Kalesi’nin

beyine haber uçurmuş.

“Ne durursun beyim! Oturacak zaman mıdır? Pay Piçen bey, sana sözlediği kızını Beyrek’e verdi, bu gece gerdeğe giriyorlar.” demişti.

Muradına ermesin, o azgın dinli kâfir,

yediyüz savaşçısı ile yola çıktı.

Beyrek gelin odasında yiğitleriyle

eğlenmekteydi. Gece karanlığında, herkes

uykudayken kâfir otağa saldırdı.

Bayrağın vekili, çekti kılıcını,

“Başım beyimin başına feda olsun” diyerek

düşmana saldırınca şehit düştü.

Derin su batırır, kalabalık ürkütür, at koşar

yiğit övünür, yayan erin

umudu olmazmış.

Çarpışma sonunda Beyrek Hanla birlikte

otuzdokuz yiğit tutsak düştü.

Tan ağarınca Beyrek’in anne ve babası

gerdek çadırının yerle bir

olduğunu gördüler. Akılları başlarından uçtu.

Uçanlardan kuzgun, kaçanlardan tazı kalmış,

gelin odası dağıtılmış, sağdıç

şehit olmuştu.

Börkünü çıkarıp yere çaldı Beyreğin babası,

yakasını yırtarak, feryad ü figan edip

“Oğul! oğul!” diye dövünmeye başladı.

Ak pürçekli anasının gözlerinden boncuk boncuk

yaş aktı, ak yüzünü, acı tırnaklarıyla

yoldu, yanağını yırttı, kara saçını yoldu, ağlayıp

sızlayarak evine döndü.

Pay Püre’nin altın otağından ağıtlar yükseldi,

kimsenin yüzü gülmez oldu.

Gelini, kızı ak eline kızıl kına yakmaz oldu.

Yedi kız kardeşi kara elbise giyindi,

“Vay kardeşim vay! Vay beyim vay!” diye

dövündüler.

Banı Çiçek duyunca kara haberi,

ak kaftanını çıkarıp karalar giyindi,

güz elmasına benzeyen al yanağını

yırtarak hüngür hüngür ağladı, görelim

ne söyledi:

Al duvağının sahibi

Alnımın başımın ümidi

Vay bey yiğidim

Vay gencim, erim vay

Doyasıya yüzüne bakmadığım beyim

Nerelere gittin beni bırakarak

Göz açınca gördüğüm

Gönül verip sevdiğim

Bir yastığa baş koyduğum

Kazan beyin inançlısı

Güçlü Oğuz’un yüz akı

Hanım Beyrek vay!

Kıyan Selçuk oğlu Deli Dündar

işitince akı çıkarmış, karayı giymişti.

Beyrek Han’ın ne kadar dostu, arkadaşı

varsa yasa bürünmüş, umudu kesmişlerdi.

Günler ayları, aylar yılları kovalamış,

on altı yas yılı geçmişti. Beyreğin

ölüsünden, dirisinden bir haber yoktu.

Günlerden bir gün Deli Karçar

Bayındır Han’ın huzuruna gelmiş diz çöküp şöyle

demişti:

“Ömrün uzun olsun beyim!

Sağ olsaydı onaltı yıl boyunca çıkıp

gelirdi. Hayatta olduğunu haber

verseydi bir yiğit, ona sırmadan giysiler, cübbeler,

altın akçeler verirdim, öldüğünü bildirene

kız kardeşimi bağışlardım.”

Muradına ermesin bunu duyan Yalancı oğlu

Yaltacuk atıldı:

“Sultanım! İzin verirseniz gideyim, ölü

müdür sağ mıdır, haberini getireyim.”

Meğer Bamsı Beyrek, bir zaman, Yaltacuk’a

bir gömlek armağan etmişti.

Yalancı oğlu, gidip ona

kan bulaştırdı, Bayındır Han’a getirdi.

Han Bayındır, şaşkınlık içinde,

“Bu nedir?” diye sorunca,

“Beyrek hanı, Kara Derbent’te öldürmüşler, bu gömlek

onundur” dedi.

Beyler gömleği görünce ağlayıp sızlamaya

başladılar.

Bayındır Han hiddetlendi, beylere

bağırdı:

“Bre ne ağlıyorsunuz! Gömleğin ona ait

olduğunu bilmiyoruz. Adaklısına gösterelim hele.”

Banı Çiçek’e götürdüler gömleği, görür görmez

tanıdı.

“Evet” dedi, “bunu ben dikmiştim yiğit

beyim için.”

Der demez yaka yırttı, acı tırnağını

ak yüzüne çaldı, güz elmasına benzeyen yanağını yoldu,

görelim ne söyledi:

Vay göz açınca gördüğüm

Gönül verip sevdiğim

Al duvağımın sahibi

Vay başımın, alnımın ümidi

Vay Beyrek Hanım vay!

Anne ve babası duyunca ak çıkarıp kara giydiler,

feryad u figan girdi obaya, güçlü Oğuz beyleri

umudu kestiler.

Yalancı oğlu Yaltacuk, böylece küçük

düğününü yapmış, büyük düğünü için

tarih belirlemişti.

Pay Püre Bey ise bezirgânlarını

çağırarak, onlara ülke ülke gezmelerini, Beyrek’ten

kesin bir haber getirmelerini buyurmuştu.

Bu emri alan bezirgânlar yola koyuldular.

Gece demedi gündüz demediler, gele gele Bayburt

Hisarı’na geldiler.

Azgın dinli kâfirin kutsal günü idi o gün.

Sofralar kurulmuş herkes yiyip içerek eğlenmekteydi.

Bezirgânlar gözlerine inanamadı. Beyrek de oradaydı,

kopuz çalıyor, kâfirleri eğlendiriyordu.

Yüksek çardaktan dikkatle

bakınca Bezirgânları farketti.

Onlarla haberleşti, görelim ne söyledi:

Engin, havası güzel ovadan gelen kervancı

Han babamın kadın anamın armağanı kervancı

Uzun bacaklı koç ata binen kervancı

Ünümü gör, sözüme kulak ver

Ulaş oğlu Salur Kazan’ı sorar olsam sağ mıdır kervancı?

Güçlü Selçuk arasında Kıyan Selçuk oğlu Deli Dündar’ı

Sorsam sağ mıdır kervancı?

Kara Göne oğlu Kara Budar hayatta mıdır?

Ak sakallı babamla, ak pürçekli anamı sorar olsam sağ mıdırlar kervancı?

Göz açınca gördüğüm

Gönül verip sevdiğim

Pay Piçen kızı Banı Çiçek beni bekler mi?

Anlat bana

Kara başım sana kurban olsun kervancı

Bezirgânlar, Beyreğin konuşması bitince,

görelim ne söyledi:

Sağ mısın, esenlikte misin beyim Bamsı

Onaltı senenin özlemiyle yanar mısın hanım Bamsı

Güçlü Oğuz ilinde Kazan Bey’i sorarsan hayattadır

Kıyan Selçuk oğlu Deli Dündar’dan sual edersen hayattadı.

Kara Göne oğlu Budağı sorar isen sağdır hanım Bamsı

Bütün beyler ak çıkardı kara giydi senin için

Ak sakallı babanla ak pürçekli anan

karalar giyindi senden sonra

Yedi kız kardeşin yedi kavşakta ağladılar

Güz elmasına benzeyen yanaklarını yırttılar.

Gidip gelmeyen kardeş yolunda gözyaşı döküp

feryad ettiler

Göz açıp gördüğün

Gönül verip sevdiğin Banı Çiçek küçük düğününü

yapıp, büyüğüne süre koydu

Yalancı oğlu Yaltacuk’a varır oldu

Parasarın Bayburt Hisarı’ndan kaçmaya bak

Gerdeğine dönmeye

Yavuklun kaçmadan çadırına kavuşmaya bak

Beyrek bunları duyunca doğruldu yerinden,

gözyaşlarını akıtarak yiğitlerin yanına vardı.

Kaba sarığını çıkarıp, hışımla yere attı:

“Ey benim can yoldaşlarım” diye kahırlandı,

“bilir misiniz neler oldu? Yalancı oğlu

Yaltacuk, obama öldüğümü iletmiş, babamın altın

pencereli otağında ölüm çığlığı yankırmış,

gelini kızı ak çıkarıp kara giymişler,

göz açınca gördüğüm, gönül verip sevdiğim

Banı Çiçek, yalancı oğlu Yaltacuk’a

gelin gider olmuş.”

Yiğitler de kaba sarıklarını yere çalmaya,

feryad u figan edip ağlaşmaya başladılar.

Azgın dinli kâfir beyinin bir kızı

vardı. Beyreğe tutkundu. Her gün

görmeye gelirdi. O gün geldiğinde

Beyreği üzüntülü görünce sordu:

“Her gelişimde seni şen şakrak görürdüm.

bugün hüzünlüsün, ey yiğit halin nicedir?”

“Nasıl üzülmeyeyim” dedi Beyrek, “onaltı

sene oldu aile ocağından ayrılalı, han

babanın tutsağıyım bunca zamandır.

Anama, babama, kardeşlerime hasretim.

Ceylan gözlü bir yavuklum vardı, Yalancı oğlu

Yaltacuk denilen bir zâlim, benim

öldüğümü söyleyince, ona varacak olmuş.”

Kâfir beyinin kızı Beyreğe vurgundu,

“Eğer” dedi, “seni kaleden aşağı urganla

indirsem, varıp ananla babanla özlem giderir,

sonra döner beni helâlliğe alır mısın?”

Beyrek yemin etti;

“Kılıcımla doğranayım, okumla oklanayım,

toprak gibi dağılıp, yer gibi kertileyim ki,

eğer Oğuz’a sağ esen varacak olursam,

dönüp seni nikâhlayacağım.”

Kız urganı getirip Beyreği belinden bağladı,

kale’nin burnundan aşağı saldı.

Ayağı toprağa değince Beyreğin yüzü ışıdı, yüreğine

sevinç açıldı, Allah’a sonsuz şükürler etti,

yola koyuldu. Sapkın dinli kâfirin

tavlasına uğradı, “Bir at bulup uçmalı” diye

düşünürken, deniz tayı boz aygırının otladığını

gördü. Boz aygır sahibini farkedince kişnedi, şaha

kalktı. Beyrek coşkuyla söyledi, görelim neler söyledi:

Açık, engin bir meydana benzer alnın

İki gece ışıyan taşa benzer gözlerin

Yelelerin ibrişimdir

İki çift kardeşi andırır kulakların

Yiğidi muradına eriştirirsin

Sana at demem, kardeş derim, kardeşimden ilerisin

Bir zorluk çatarsa başıma en yakın arkadaşımsın

Başını kaldırdı, yelesini salladı, kulaklarını

dikerek Beyreği karşıladı boz aygır.

Beyrek de sevgiyle kucaklayıp gözlerinden öptü,

sıçradı bindi, kalenin kapısına geldi.

Otuzdokuz arkadaşını emanet ederek

görelim ne söyledi:

Ağzıma sövüp dururdun azgın dinli kâfir!

Kara domuz etinden yahni yedirdin zorla dayanamadım

Allah yol bağışladı bana, gidiyorum bre kâfir

Otuz dokuz yiğidimin emanet edildiği kâfir

Eksik bulursam birini, karşılığında on can alırım bilmiş ol

Onunu eksik bulursam yüz can alırım duymuş ol

Otuz dokuz yiğidimi emanet bırakıyorum bre kâfir

Yola çıktı. Kırk kâfir at binerek

ardına düştüyse de yetişemeyip geri döndüler.

Beyrek Oğuz’a erişince ozanın gitmekte

olduğunu gördü, nereye gittiğini sordu.

Ozan, “düğüne” deyince, Beyreğin

Yüreğinin başı cazzz etti.

“Düğün kimindir bre Ozan?” diye sordu,

cesaretini toplayarak. Korktuğu başına geldi.

“Yalancı oğlu Yaltacuk’un” dedi Ozan.

“Kimi alıyor?” diye sordu Beyrek.

“Beyrek hanın adaklısını” dedi Ozan.

“Kopuzunu ver, atımı vereyim” dedi Beyrek.

“Anlamadım” dedi Ozan.

“Doru aygırımı rehin bırakıyorum” dedi Beyrek,

“kopuzunu getirip alacağım, onu koru” dedi.

Kopuzu alarak, babasının obasına geldi

Beyrek. Yolda birkaç çoban gördü, ağlayıp sızlıyorlar,

taş yığıyorlardı, şaşırdı, “Bre çobanlar!” dedi, “herkes

yoldaki taşı kaldırır, siz yığıyorsunuz, nedeni ne ola ki?”

Çobanlar, “Sen kendi halindesin, halimizden

ne anlarsın?”

“Bre haliniz nicedir?” diye sordu Beyrek.

“Beyimizin bir yiğit oğlu vardı” diye başladı.

Çobanlar, “onaltı senedir haber alınmazdı. Yalancı oğlu

Yaltacuk adında bir namert, ölüm haberini

getirince adaklısını ona bağışladılar.

Buradan yolu geçer, onu vuracağız, ona varmayıp

dengine varsın.”

Beyreğin yüreği kabardı,

“Yüzünüz ak, yediğiniz helâl olsun” dedi.

Yürüdü sonra, babasının

obasına vardı.

Evlerinin önündeki ulu ağacın dibinde bir pınar çağlardı.

Kız kardeşini gördü, su almaya gelmişti.

Gözünün yaşı, pınar gibi akmakta

“Kardeş! kardeş!” diye ağlamaktaydı,

“toyun kara oldu kardeş! düğünün

yaslı oldu!”

Beyreğin gönlüne ayrılık acısı çöktü, dayanamadı,

gözlerinden yaş süzüldü, bağrı ezildi, acı dolu bir

sesle şöyle konuştu:

Ne ağlarsın ne yanarsın ağabey diye

Bağrımı yaktın, yüreğimi ezdin

N’oldu ağabeyine

Kaynar yağ mı döküldü yüreğine

Kara bağrın mı sarsıldı

Ne diye ağlar sızlanırsın ağabey diye

Bağrımı yaktın, yüreğimi ezdin

Karşıda uzayan kara dağı sorar olsam

yaylağı kimin

soğuk pınarından sual etsem içeni kim

Tavla tavla aygırları sorar olsam

bineni kim

Katar katar devesini sorar olsam

Yükü taşınan kim

Ağıllardaki akça koyunları sorar olsam

şölen sahibi kim

Karalı mavili çadırı sual etsem

gölgesi kim

Ağızdan dilden haber ver bana

Kara başım kurban olsun sana

Beyrek’i dinleyen kız kardeşi söyledi,

görelim hanım ne söyledi:

Hey Ozan!

Çalma söyleme ozan

Yaslı bir kızım ben neme gerek

Karşıda uzayan kara dağı sorar isen

Ağabeyim Beyreğin yaylasıydı bir zaman

O gideli yaylayanım kalmadı

Buz gibi sulardan sorar isen

Ağabeyim Beyreğin içmesiydi

O gideli içen kalmadı

Tavla tavla koç atları sorar isen

Ağabeyim Beyreğin binekleriydi

O gideli binen kalmadı

Katar katar develeri sorar isen

Ağabeyim Beyreğin yük taşıyıcısıydı

O gideli yükleyenim kalmadı

Ağıllardaki akça koyunları sorar isen

Ağabeyim gideli şölenim kalmadı

Karalı mavili çadırı sorar isen

Beyrek Han’ımındır

O gideli göçenim kalmadı

Ey Ozan!

Karşıda uzayan kara dağdan geldiğinde geçtiğinde

Beyrek adında bir yiğide rastlamadın mı

Çağıldayan suları aşıp geldiğinde geçtiğinde

Beyrek adında bir yiğide rastlamadın mı

Ağır adlı şehirlerden gelip geçtiğinde

Beyrek adında bir yiğide rastlamadın mı

Gördüysen şayet bildir bana

Kurban olsun karabaşım sana

Karşı yatan kara dağım yıkılmıştır

Haberin yoktur senin

Gölgeli, yaşlı ağacım kesilmiştir

Haberin yoktur senin

Kardeşim yitip gitti

Haberin yoktur senin

Çalıp söyleme bre ozan

Ben yaşlı bir kızım nene gerek

İlerde düğün dernek var, oraya git ozan

Kız sözünü bitirince Beyrek ayrıldı,

Karalı mavili oturan büyük kızkardeşlerinin yanına geldi.

Çağırıp orada söyledi, görelim

ne söyledi:

Sabahın seher çağında uyanıp kalkan kızlar

Ak çadırı terkedip kara otağa giren kızlar

Akı çıkarıp karayı giyen kızlar

Bağırleyin sertleşen yoğurttan ne var

Kara saçta pişen kül ekmeğinden ne var

Deri yaygıdaki ekmekten ne var

Üç gündür aç susuz yollardayım doyurun beni

Üç gün içinde Allah sevindirsin sizi

Kızlar bunu duyunca, varıp yemek

getirdi, Beyreği doyurdular.

Beyrek,

“Bacılar” dedi, “gözünüzün başınızın

sadakası olsun, eski bir kaftan varsa getirin

de giyip düğüne gideyim, getirir

iade ederim.”

Kızlar varıp Beyreğin eski kaftanını getirdiler.

Giyince beli beline, boyu boyuna, kolu koluna

tam uydu. Ablalarından

biri Beyreğe benzetti, kara gözlerinden

boncuk boncuk yaş döküp söyledi,

görelim hanım neler söyledi:

Kara sürmeli gözlerin süzülmeseydi

Ağabeyim Beyrek derdim Ozan sana

Yanaklarını örtmeseydi kara saçın

Ağabeyim Beyrek derdim Ozan sana

Güçlü bileklerin fersizleşmeseydi

Ağabeyim Beyrek derdim Ozan sana

Salınarak yürüyüşünden

Arslana benzer duruşundan

Ardına bakışından

Ağabeyim Beyreğe benzersin

Sevindirdin, üzme ozan beni

Çalıp söyleme Ozan

Beyrek yiteli bize ozan gelmedi

Üzerimizden kaftan inmedi

Başımızdan örtü alınmadı

Boynuzu burmalı koçlarımız yerli yerinde

Beyrek, kendi kendine, “bu kaftanla

kardeşlerim beni tanıdı, Oğuz beyleri de

tanırlar” diye düşündü. Oğuz obasında

kim dostudur, kim düşmanı, seçmek

diledi, kaftanı çıkarıp kızlara geri

verdi:

“Ne siz ne Beyrek kalsın, eski bir kaftan

verdiniz ama başımı beynimi bırakmadınız”

diye çıkıştı. Yamalı, eski bir deve çuvalı

geçirdi sırtına, düğün yerine

geldi.

Kazan Bey’in oğlu Uruz,

beyler ulusu Yigenek, Kara Göne’nin oğlu

Budak, Gaflet Koca’nın oğlu Şer Şemseddin

ve Deli Karçar ok atıyorlardı.

Budak attığında, Beyrek, “Elin kolun sağ olsun” diyor,

Uruz atınca, “varol” diye bağırıyor, Yigenek

atsa, “ellerin dert görmesin” diye sesleniyor, fakat

damada sıra geldiğinde, “elin kurusun,

parmakların çürüsün, kolun kopsun, hınzır oğlu

hınzır” diye ileniyordu.

Yalancı oğlu Yaltacuk bunu duyunca

hiddetlendi, “Bre sen kim oluyorsun da

böyle konuşuyorsun? Gel benim yayımı çek,

yoksa şimdi boynunu vurdururum” diye

bağırdı.

Beyrek yayı kavradı, çekti, sündürdü, kabzasından

kırarak parçaladı,

önüne attı, “Bununla, sadece çıplak yerde Çayırkuşu

vurulabilir” diye alay etti.

Yalancı oğlu Yaltacuk’un kızgınlığı

arttı, “Beyreğin yayını getirin bana” diye bağırdı.

Beyrek, yayını görünce yoldaşlarını

hatırlayarak ağladı, içi yandı, görelim

ne söyledi:

Tul Tulara girdiğim Tularası

Duharlıyı gemide bıraktığım düşman ülkesi

Elimdeki kıl okluklum aygır malı

Aygırı vererek aldığım ak kirişli sert yayım

Boğa bağışlayarak aldığım boğumlu kirişim

Endişeli, sıkıntılı bırakıp da geldim

Otuz dokuz arkadaşımı iki bezirgânımı

Beyrek, sonra beylere dönerek,

“Sizin hatırınıza yay çekip ok atacağım” dedi.

Hedef, damadın yüzüğüydü. Beyrek, dikkatle yayı gerdi, oku bıraktı, güveyinin yüzüğünü vurup parçaladı.

Oğuz beyleri sevindi, coşkuyla alkışladılar.

Kazan Bey olup bitenleri seyrediyordu.

Beyreği yanına çağırdı. Deli ozan gelerek

baş eğdi, bağrını bastı, selamladı,

görelim ne söyledi:

Seher vaktinde ıssız yerde ak otağ dikilince

Mavi gölgelik atlas ile yapılınca

Yiğit atlı tavla tavla çekilince

Bekçiler çağrılıp yardım istenince

Çalkanınca yağ dökülen bol nimetli

Zorda kalan yiğidin dayanağı

Çaresizin, güçsüzün umudu

Han Bayındır’ın damadı

Yırtıcı kuşun yavrusu

Türk elinin direği

Amit suyunun arslanı

Karacuk’un kaplanı

Yağız atın binicisi

Uruz hanın babası

Kazan beyin

Ününü gör, sözüme kulak ver

Sabahın er vaktinde uyanmışsın

Ak ormana girmiş

Ak kavağın budağından geçmişsin

Can yayını eğmiş

Okunu yerleştirmişsin

Adını gelin odasına vermişsin

Sağdakiler sağ beyler

Soldakiler sol beyler

Eşikte bağlılar

Sonda has beylerle oturmuşsun

Talihin yâver gitsin

Bahtın açık olsun

Kazan bey, Beyreğin konuşmasından sonra,

“Ozan” dedi, “benden ne istersin?

altın akçe mi, hizmetçi mi, çadır mı?”

Beyrek,

“Hanım” dedi, “karnım aç, bırak düğün yemeğinden yiyeyim.”

Kazan bey şaşırdı,

“Bu Deli Ozan şansını tepti, bırakın

bugünkü beyliğim onun olsun, ne yaparsa

yapsın, nereye dilerse gitsin” dedi beylerine.

Şölen sofrasına geldi Beyrek, karnını doyurduktan

sonra kapları kazanları devirdi, kırdı geçirdi.

Yahniyi çevreye saçtı. Sağdan gideni sağ aldı,

soldan gideni sol aldı. Haklıya haklı,

haksıza yüz karalığı değdi.

Durumu Kazan Bey’e bildirdiler,

“Bu Deli Ozan yemekleri döktü, kabı kacağı

kırdı” dediler, “bununla yetinmiyor, kadınların

meclisine girmek istiyor.”

Kazan Bey, “bırakın” dedi, “ne isterse yapsın.”

Beyrek, kadınların meclisine gitti. Zurnacı ve davulcuları

kovdu, kırıp döktü, kiminin başını yardı. Kiminin

kolunu kırdı. Kadınların çadırının eşiğinde

oturdu kaldı.

Kazan Bey’in hanımı, uzun boylu Burla Hatun

görünce kızdı. “Bre sana mı düşer!” diye bağırdı, “destursuz

aramıza nasıl geliyorsun?”

“Kazan Bey” dedi Beyrek, “bana

izin verdi, kimse karışamaz işime.”

Burla Hatun, Kazan Bey’den buyruk olduğunu

duyunca daha seslenmedi. “Bırakın otursun” dedi.

Sonra Beyrek’e dönerek;

“Dileğin nedir bre deli Ozan?” diye sordu.

Beyrek,

“Gelinin oynamasını istiyorum” dedi, “ben kopuz çalacağım.”

Kısırca Yenge adında bir hanım vardı, ona seslendiler:

“Bre sen kalk oyna” dediler, “deli Ozan

senin gelin olmadığını nereden bilecek!”

Kısırca Yenge kalktı, Beyrek’e,

“Kocaya varan kız benim, çal oynayayım” dedi.

Beyrek aldı kopuzunu kucağına, görelim ne söyledi:

Yemin ettim kısır kısrağa binmem

Binip de kutsal savaşlara varmam

Sana öküzün ardındaki çobanlar baksın

Baksın da gözlerinden boncuk boncuk

Yaşlar aksın

Onların yanına git

Muradını onlar versin

Bir işim yok seninle

Gelin kimse o kalksın

Kol sallasın oynasın

Ben kopuz çalayım

Kısırca Yenge şaşkınlık içinde,

“Eyvah! zevâle eresi deli

tanıdı beni” deyip yerine oturdu.

Bu kez, Boğazca Fatma giydi kızın kaftanını,

“Çal bre deli Ozan” dedi,

“gelin benim, çal da oynayayım.”

Deli Ozan vurdu kopuza mızrabını,

görelim ne söyledi:

Yemin ettim gebe kısrağa binmem asla

Binip de kutlu savaşlara varmam asla

Evinizin arkasında bir dere akmaz mıydı?

Köpeğiniz Barak diye çağrılmaz mıydı?

Kırk oynaşlı Boğazca Fatma değil mi adın senin

Daha nice ayıbını açıklamaz mıyım senin

Bir oyunum yok seninle

Git otur yerine

Gelin kimse o kalksın

Kopuz çalınca ben

El sallayıp oynasın

“Vay ki vay!” diye ünledi Boğazca Fatma.

“Boğmaca çıkarasın inşallah, kalk kız

oynarsan oyna, oynamazsan

cehennemde oyna, Beyrek’ten sonra

bu hale düşeceğin belliydi. Elden

ne gelir, kalk da oyna.”

Kızıl kaftanını giydi Banı Çiçek,

yenine çekti ellerini, sakladı.

“Çal bre deli Ozan!” dedi, “gelin benim, çal da oynayayım.”

Beyrek aldı kopuzu sinesine, geldi

sözün binasına, görelim neler söyledi:

Bu ilden gideli ben, deli olmuş

Bembeyaz karlar yağmış, dize çıkmış

Bey kızının evinde hizmetçi kalmamış

Maşrapa alarak suya varmış

Bileğinden on parmağını soğuk almış

Kızıl altın getirin bey kızına, tırnak yontun

Ayıptır han kızı, kocaya varmak ayıptır

Banı Çiçek kızdı, oynamayı bıraktı, Beyrek’e;

“Bre deli Ozan!” diye bağırdı, “söylediğini

kulağın duyar mı? Bana nasıl ayıp koşarsın?”

Gümüş tenli ak bileğini açarak, elini çıkardı,

Beyrek’in taktığı yüzük göründü.

Beyrek burada söylemiş, görelim beyim

ne söylemiş:

Beyrek gideli tepe başına çıktın mı kız

Dört bir yanına seyirtip baktın mı kız

Kargıya benzer kara saçını yoldun mu kız

Kara gözden acı yaşlar döktün mü kız

Güz elması al yanağını yoldun mu kız

Kocaya varıyorsun sen, o yüzük benimdir, geri ver

Banı Çiçek, bunun üzerine şöyle söyledi:

Gideli Beyrek, tepe başına çok çıktım

Dört bir yana seyirtip çok baktım

Kargıya benzer kara saçımı çok yoldum

Güz elması al yanağımı çok yoldum

Gitti gelmez han yiğidim Beyreğim

diye çok ağladım

Sevdiceğim Beyrek han sen değilsin

Bu yüzük senin değildir

Çok işaret vardır anda

İstiyorsan eğer işaretlerini söyle

Beyrek aldı sözü, görelim ne söyledi:

Sabahın seher çağında han kızı yerimden kalkmadım mı

Boz aygırın sırtına binmedim mi

Evine yaban geyikler yıkmadım mı

Sen beni yanına seslemedin mi

Meydanda seninle at koşturmadık mı

Senin atın benimkini geçmedi mi

Ok atmaca seninkini geride bırakmadım mı

Güreşte seni yenmedim mi

Altın yüzüğü parmağına geçirmedim mi

Sevdiceğin Bamsı Beyrek ben değil miyim?

Banı Çiçek kulaklarına inanamadı.

Beyrekti, ta kendisiydi bu.

Cübbe ve çuhasıyla ayağına

kapandı. At bindi, Beyreğin anne ve babasına

müjde vermeye gitti, orada görelim

neler söyledi:

Karadağın halka halka yıkılmıştı, yüceldi sonunda

Kanlı kanlı suların çekilmişti, çağladı sonunda

Kurumuştu koca ağacın, yerişdi sonunda

Yiğit atın yaşlanmıştı, tay verdi sonunda

Kızıl develerin kocamıştı, yavru verdi sonunda

Ak koyunun ihtiyarlamıştı, kuzu verdi sonunda

Onaltı yıllık özlemim, Beyrek döndü sonunda

Kaynana, kayın baba müjde ne verirsiniz?

Beyreğin annesiyle babasının yüreği, sevinçle

kabardı, görelim neler söylediler:

Dilin için öleyim gelin

Yoluna kurban olayım gelin

Yalan ise doğrulansın bu sözlerin gelin

Sağlıkla esenlikle çıkıp gelirse

Karşıda uzayan kara dağlar yaylağın olsun

Soğuk soğuk pınarları çeşmen olsun

Hizmetçim, halayığım kölen olsun

En güçlü atlarım bineğin olsun

Katar katar develerim yüklerini taşısın

Ağıllardaki ak koyunlarım sana şölen olsun

Altın akçem harçlığın olsun

Penceresi altın çadırım gölgen olsun

Kara başım sana kurban olsun gelin

Beyler, dadıların kaftan giydirip

donattığı Beyrek’i getirdiler.

Kazan bey, Pay Püre’ye müjde verdi.

Pay Püre ilkin inanmadı,

“Serçe parmağını kanatıp bir mendile

silsin” dedi, “şayet gözlerime sürünce açılırsa, o benim oğlum, Beyreğimdir.”

Pay Püre’nin, oğlunun yitmesinden sonra

ağlamaktan gözleri kapanmıştı.

Beyrek parmağını kanattı, sildiği

mendili verdi, Pay Püre bey

gözlerine sürünce Allah’ın kudretiyle açıldı birden.

Annesi ve babası feryad ettiler, Beyreği sevinçle

bağırlarına bastılar, görelim ne söylediler:

Altın pencereli çadırımın direği oğul

Kaz gibi alımlı gelinimin çiçeği oğul

Gören gözümün ışığı

Tutan belimin gücü

Kudretli Oğuz’un imrenileni oğul

Allah’a şükredip ağladılar. Yalancı oğlu Yaltacuk duydu bunu, Beyreğin korkusundan kaçarak, dana sazlığına attı kendisini. Beyrek peşinden seyirtti, kovalayarak sazlığa düşürdü.

Beyrek bağırdı:

“Bre ateş getirin”

Sazlığı ateşe verdiler.

Yaltacuk, alevler büyüyünce, sazlıktan çıktı.

Beyreğe yakarmaya, ayaklarına kapanarak

kılıcı altından geçince, Beyrek de suçundan geçti.

Kazan bey, “Gel dileğine eriş” dedi.

Beyrek ayak diredi, şart koştu:

“Kaleyi alıp arkadaşlarımı kurtarmadıkça

dileğime erişemem.”

Kazan Bey,

“Beni seven ardımdan gelsin” dedi.

Güçlü Oğuz beyleri at bindi, dört nala

yola koyuldu, Bayburt Kalesi’ne

vardılar, kâfirlerle karşılaştılar.

Kudretli Oğuz beyleri temiz sudan abdest aldılar,

ak alınlarını toprağa koydular,

iki rekât namaz kılarak, adı güzel

Muhammed’e salavat getirdiler.

Savaş davulları vuruldu gümbür gümbür

bir kıyamettir koptu, meydan kanlı, kesik başlarla

doldu. Kazan Bey, Şökli Melik’i atından

yere düşürdü. Kara Budak, Kara arslan Melik’i

alaşağı etti. Azgın dinli kâfir, derelerde

kırıldı, yedi kâfir beyi kılıçtan geçti.

Kazan bey, Yigenek, Kara Budak, Deli Dündar ve

Uruz bey, kaleye girdiler. Beyrek otuzdokuz

yiğit yoldaşını sağ ve esen bulunca sevindi.

Allah’a şükretti. Kâfirin kilisesi yıkıldı,

yerle bir edildi, yerine mescit yapıldı.

Papazları öldürüldü. Ezan okundu,

İzzet sahibi Allah adına hutbeler verildi.

Kuşun alaca kanından, kumaşın temizinden,

kızın güzelinden, dokuz katlı süslü kaftan ve

cübbe, Bayındır Han’a pay çıkardılar.

Pay Püre’nin oğlu Beyrek, Melikin kızını aldı,

ak otağına döndü, toya başladı.

Kırk yiğidin kimine Kazan, kimine Bayındır

Han gelin verdi.

Beyrek de yedi kız kardeşini,

yedi yiğide nikahladı.

Kırk yerde çadır kuruldu.

Otuzdokuz kız, talihine okladı, otuzdokuz

yiğit, okun ardınca gitti. Kırk gün kırk

gece düğün kuruldu, şenlik yapıldı.

Beyrek yiğitleri dileğine erdi.

Korkut Ata geldi, çalgı çaldı, deyiş söyledi,

gazi erenlerin hikâyelerini anlattı, Oğuznâmeyi

Beyreğe adadı.

Dua edip Aziz Allah’a yakaralım:

Yerli kara dağların yüce olsun. Gölgeli

ulu ağacın kesilmesin. Ak sakallı

babanın mekânı cennet olsun. Oğul ile kardeş

ayrılmasın. Ak pürçekli ananın yeri cennet-i ala

olsun. Son nefesinde imandan ayırmasın.

Duamıza âmin diyenler, Allah’ın cemâlini

görsün.

Arafatta Erkek Kuzu

Kazan Oğlu Uruz Beyin Tutsaklığının Hikâyesi

Ulaş oğlu Kazan bey, yerinden kalkmıştı,

kara yere otağını yükseltmişti.

Bin yere ipek seccâde serdirmişti.

Alaca gölgeliği gökyüzüne yücelmişti.

Altın sürahi ve kadehler dizi dizi dizilmişti.

Siyah gözlü, örgülü saçlı,

elleri bileğinden kınalı,

parmakları süslü, bir karış boyunlu

dokuz kâfir kızı,

kırmızı şarabı altın kadehlerle

güçlü Oğuz beylerine dağıtıyordu.

Ulaş oğlu Salur Kazan hepsinden içmişti.

Kazan, çadır, otağ ve katar katar

deve bağışlıyordu. Uruz, karşısında

yayına dayanmış bekliyordu. Sağında, kardeşi Kara Göze,

solunda dayısı Aruz oturmuştu.

Sağına bakınca kahkahalarla güldü.

Soluna bakınca gerindi. Uruz’u gördü karşısına

bakınca, elini tuttu, ağladı.

Uruz’un yüreği burkuldu, yaklaştı babasına,

diz çöktü, söyledi, görelim hanım neler

söyledi:

Ünümü bil sözüme kulak ver ağam Kazan

Sağına bakınca kah kah güldün

Soluna bakınca sevindin

Karşında beni gördün, ağladın

Nedir sebebi söyle beyim

Kara başım kurban olsun sana

Söylemezsen eğer

Kalkarım, yerimden doğrulurum

Siyah gözlü yiğitlerimle birlikte

Kan Abkaza’ya giderim

Altın haça elimi basarım

Papaz cübbeli keşişin elini öperim

Sapkın dinli kâfirin kara gözlü kızını alırım

Senin yüzüne çıkmam gayri

Ağlamanın nedenini söyle bana

Kara başım feda olsun sana

Kazan Bey oğlunu dinledikten sonra

çağırıp söyledi, görelim hanım

ne söyledi:

Beri gel oğul

Sağa bakınca kardeşim Kara Göze’yi gördüm

Baş kesmiş, kan dökmüş, çok ganimet kazanmış, ün almıştır

Sola bakınca dayım Aruz’u gördüm

Baş kesmiş, kan dökmüş, ganimet almış, ün kazanmıştır

Karşıya bakınca seni gördüm

On altı yaşına eriştin

Gün gelir ecel erişir ölüp kalırsam

Yay germedin, ok salmadın, baş kesmedin kan dökmedin

Kudretli Oğuz içinde ganimet kazanmadın.

Yarın ölünce ben, tacımı tahtımı vermezler diye

bakıp ağladım kaderine

Uruz, babasının sözlerine içerlendi, görelim

neler söyledi:

Ulu babam

Deve gibi büyümüşsün yavru kadar aklın yok

Tepe kadar yücelmişsin darı kadar beynin yok

Gerçeği oğul babadan mı öğrenir

Yoksa babaya oğul mu öğretir

Ne zaman yanına alıp kâfir sınırına götürdün

Kılıç çalıp baş kestin, ben ne gördüm senden ki

ne bileyim

Kazan Bey güldü: “Bre beyler, ağalar!

Uruz ne hoş söyledi, şeker yedi, yiyip

için siz, sözünüzü sazınızı bozmayın,

ben onu alıp ava gideceğim. Yedi

günlük azıkla yola çıkacağım. Kılıç çalıp

baş kestiğim yerleri göstereceğim.

Cızığlara, Ağlağana, Gökçedağ’a

çıkacağım” dedi.

Kazan Beyin yağız al atını çektiler, bindi,

süslü sırmalı giyimli üçyüz yiğitle birlikte

yola çıktı. Uruz Bey, elâ gözlü kırk yiğidi

aldı yanına. Avlanmak üzere

Karadağlar’a gittiler. Av avladı, kuş kuşladı

yaban geyiği vurdular. Yeşil düzlüğe, çadır kurdular.

Birkaç gün orada kaldı, yiyip içtiler.

Başı Açık Tatyan ve Ak Saka

Kalesi’nden azgın dinli kâfirin casusları vardı.

Teküre gelerek, “Durmak zamanı mıdır?” dediler,

“Kazan’ın oğlu yiğitleriyle gaflet içinde uyumakta.”

Kara giysili, onaltı bin kâfir, derhal at binip,

dört nala yetişti.

Altı bölük toz bulutu indi yere

Kimisi, “Geyik tozudur” dedi.

Kimisi, “Kara donlu kâfirdir bu” dedi, “geyik

olsa iki bölük olurdu.”

Toz dağıldı, güneş gibi aydınlandı, deniz gibi

çalkandı, orman gibi puslandı; ip üzengili,

keçe börklü, kızgın dilli, sapkın dinli onaltı bin

kâfir savaşçısı göründü.

Kazan Bey, yağız, al atını hazırlattı, sıçrayarak

bindi. Oğlu Uruz da çektirerek gemini

iri, cins atının, karşısına geldi, görelim ne söyledi:

Beri gel beyim Kazan

Deniz gibi çalkanarak gelen nedir

Ateş gibi parıldayan, yıldız gibi ışıldayan nedir

Ağızdan dilden beş kelime söyle bana

Kara başım kurban olsun sana

Kazan bey, oğlunun sorularına karşı görelim ne söyledi:

Beri gel arslanım oğul

Karadeniz misali çalkanıp gelen

Düşman savaşçılarıdır

Güneş gibi ışıldayan

Kâfir askerinin miğferleridir

Yıldız gibi şavkıyan

Kâfir askerinin mızrağıdır

Sapkın dinli kâfirdir düşman oğul

Oğlu, Kazan Beye sordu:

“Kâfir kime derler?”

“Düşmana derler oğul” dedi Kazan, “biz erişsek onları,

onlar yetişse bizi öldürürler.”

“Babanın yanındaki bey yiğitleri öldürseler, kan

sorarlar mı?” diye sordu Uruz.

“Oğul” dedi Kazan, “binlerce kâfir öldürsen

kimse kan sormaz. Bu azgın dinlilerle

güzel yerde karşılaştık, lâkin sen ayak bağı oldun bana.”

Burada Uruz söyledi, görelim hanım ne söyledi:

Beri gel Kazan ağam

Yerimden kalkarak

İri, cins atımı saklardım bugün için

Artık günü geldi

Ak meydanda rüzgâr gibi koşturayım senin için

Alaca ejder keskin mızrağımı saklardım bugün için

Artık zamanı geldi

Kaba karında, geniş göğüste oynatayım senin için

Kara çelik kılıcımı saklardım bugün için

Artık günü geldi.

Azgın dinli kâfirin kellesini uçurayım senin için

Sağlam yapılı zırhımı saklardım bugün için

Artık günü geldi

Yen yaka diktireyim

Başıma miğferler takayım

Artık günü geldi

Kaba topuz altında deldireyim

Kırk yiğidimi saklardım bugün için

Artık günü geldi

Pis dinli kâfirin başını kestireyim senin için

Ünümü adımı saklardım bugün için

Artık günü geldi

Yaka tutup kâfirle çarpışayım senin için

Ağızdan dilden birkaç haber ver bana

Kara başım feda olsun sana

Kazan bey, oğlunu dinledikten sonra

söyledi, görelim hanım ne söyledi:

Oğul oğul ey oğul!

Ünümü anla sözümü dinle

O kâfiri bilir misin, pis dinli kâfiri

Onun üç ok atıp birini şaşırmayan okçusu var

Hay demeden kelle alan celladı var

İnsan etinden yahni yapan aşçısı var

Senin kârın değildir bu

Ben kalkarak yerimden doğrulayım

Yağız al atıma bineyim

Gelen kâfir banadır, haddini ben bildireyim

Kara çelik kılıcımı çalayım

Pis dinli kafirin başlarını keseyim

Döne döne savaşıp, döne döne çekişeyim

Nasıl kılıç çalınır

Nasıl baş alınır gör de öğren

Uruz burada söyledi, görelim hanım

ne söyledi:

Bey babam, hanım dinliyorum

Lâkin Arafat’ta erkek kuzu kurban için

Baba oğul kazanır ün için

Oğul kılıç kuşanır babası için

Benim de kara başım kurban olsun senin için

Kazan, oğluna şöyle söyledi:

Oğul oğul ey oğul

Düşmana gidip baş almadın

Adam öldürüp kan dökmedin

Elâ gözlü kırk yiğidi yanına al

Göğsü güzel, ulu dağların başına çık

Benim nasıl savaştığımı

Nasıl çarpışıp döğüştüğümü

Nasıl çekişip, kılıçlaştığımı

Seyret de gör

gör de öğren, bizim için pusuya yat

Uruz, babasının sözüne uydu, geri çekildi.

Yoldaşlarını da alarak ulu dağların

yücesine erişti. Öyle bir zamandı o:

Oğul, baba sözünü dinlerdi.

Uruz da, geniş yakalı mızrağını yere sapladı, geri durdu.

Kazan bey, pis dinli kâfirin yaklaştığını

görünce atından indi, arı sudan abdest

aldı, ak alnını yere koydu, iki rekat

namaz kılarak kudret sahibi Allah’a yakardı

nusret ve zafer diledi, adı güzel Muhammed’i

andı, kara dinli kâfirin gözünü karartarak,

dört nala at sürdü, kılıç çaldı.

Savaş davulları gümbür gümbür dövüldü,

altın burmalı tunç borular öttürüldü.

Yiğit beyler döne döne çarpıştılar.

Kara çelik öz kılıçlar ışıldadı havada, şakırtısı

göğü tuttu. Kargı dilli kayın oklar uçuştu havada,

alaca ejder sivri mızraklar kana bulandı.

Korkaklar ve kalleşler, tenha yer gözettiler.

Kazan oğlu Uruz coşkuyla kendinden

geçti, görelim ne söyledi:

Babam Kazan’ın baş kesip kan döktüğünü görüyorsunuz.

Erkek çocuk, yemeğe yalnız oturmaz. Babam

azgın dinli kâfiri esirgemişe benziyor.

Beni seven, ardımdan gelsin, kâfire doğru at

tepeceğim. Kara koç gibi atını mahmuzladı Uruz,

sağ yanına seyirtti. Sağlı sollu

dağıttı. Dar yola dolu gibi düştü, kara

kazanın içine şahin gibi girdi. Kâfirin kanadını kolunu

kırdı. Bunaldı, oka girdiler kovalananlar.

İri, cins atını ok yağmuruna

tuttular. At yere yıkıldı. Uruz’un peşine düştü kâfirler.

Kırk yiğit attan indi, alaca kalkan bağını

kısarak düğümledi, kılıç çıkardılar. Kalabalık

korku verir, derin su batırır, yaya kalanın

ümidi olmazmış. Uruz yiğidin sağını solunu

çevirdiler. Kırk yiğidi kılıçtan geçirip şehit ettiler.

Uruz’u kıskıvrak yakaladılar. Ellerini, kollarını bağlayıp,

yüzüstü süründürdüler. Ak etinden

kan çıkasıya dövdüler. Baba diye ağlattı,

ana diye ünlettiler.

Eli, kolu ve boynu bağlı, yüzü üzerinde zorla götürdüler.

Kazan Bey’in haberi yoktu olup bitenden.

Kâfirin dağıldığını sanıyordu. Atının

gemini geri çevirdi, obasına dönmek

üzere yola koyuldu. Geldi lâkin, oğlunu

emanet bıraktığı yerde bulamadı.

Beylerine, “Oğlum nerede?” diye sordu.

“Hanım” dedi beyler, “çocuk, kuş yüreklidir,

kaçmış anasına dönmüştür” dediler.

Kazan bey, hiddetlendi,

“Allah bize hayırsız bir evlat vermiş” dedi, “gideyim,

anasının yanından alayım, kılıçla

paralayıp, altı parça edeyim de

altı yolun kavşağında bırakayım, bir daha

yaban yerde, yoldaşlarını bırakmak neymiş görsün.”

Yağız al atını mahmuzlayıp yola çıktı,

otağına vardı.

Burla Hatun, Kazan Bey’in geldiğini duyunca

attan aygır, deveden erkek deve, koyundan

koç kestirip şölen kurdu.

“Yavrumun ilk avıdır bu, eli kanlı Oğuz

yiğitlerini çağırayım” dedi.

Kazan’ı görünce kalktı yerinden. Samur

kaftanını aldı üzerine, karşıladı.

Uruz yoktu yanında. Kara bağrı ezildi ansızın,

yüreği yerinden oynadı. Sürmeli gözleri

kanlı yaşla doldu.

Kazan’a söyledi

görelim hanım ne söyledi:

Beri gel Salur beyim

Salur güzelliğim

Başımın bahtı

Gönlümün tahtı

beri gel

Han babamın güveyisi

Kadın anamın sevgisi

Göz açınca gördüğüm

Gönül verip sevdiğim

Yiğidim, beyim Kazan

Yerinden doğruldun

Oğulcuğunla yelesi kara, cins atına bindin

Göğsü güzel yüce dağlara ava çıktın

Uzun boyunlu semiz geyiği tutup yıktın

Yüklettin etini geri döndün

İki vardın bir dönersin oğlum hani

Karanlık gecede bulduğum yavrum hani

Beyim görünmez, bağrım yanar

Yoksa sarp kayalardan mı uçurdun onu

Talı Sazın arslanına mı yedirdin

Pis dinli kâfire mi kaptırdın yoksa

Ak ellerini kollarından bağlattın mı

Ardısıra yürüttün mü yoksa kâfirin

Dilini damağını kurutup dört yanına bıraktın mı

Siyah gözlerinden acılı yaşlar mı döktürdün

Ana diye baba diye bağırttın mı

Oğul oğul ey oğul

Canım ciğerim oğul

Karşıda uzayan kara dağımın doruğu oğul

Karanlık gözlerimin ışığı oğul

Sam yeli esmedi Kazan lakin kulağım çınlıyor

Sarımsak yemedim Kazan lakin içim yanıyor

Sarı yılan uğramadı lâkin ak tenim şişiyor

Kuru göğsümde sütüm oynuyor

Sadece oğlum görünmüyor, yüreğim yanıyor

Kazan, oğlumdan haber ver bana

Vermezsen ilençlerin en zâlimiyle ilenirim sana

Bey kızı, uzun boyunlu Burla Hatun’un

bağrı yanıyordu, bir deyiş daha

söyledi, görelim neler söyledi:

Kargı mızrak sallayanlar gidip geldi

Altın mızrak oynatana ey Allahım n’oldu

Karakoç atlara binenler gidip geldi

İri, cins ata binen oğula ey Allahım n’oldu

Nâip döndü, hizmetçi döndü

Sadece oğlum dönmedi, ey Allahım n’oldu

Kazan, oğlundan bir haber ver bana

Vermezsen ilençlerin en kötüsüyle ilenirim sana

Kurumuş çaylara sular akıttım

Kara giysili dervişlere adak adadım

Yanımdaki yöremdeki konu komşuyu gözettim

Açı doyurdum, çıplağı giydirdim

Dilekle bir oğulu zor buldum

Kazan, oğlumdan bir haber ver bana

Vermezsen ilençlerin en ağırıyla ilenirim sana

Karşı yatan kara dağdan

Uçurduysan oğlumu söyle bana

Kazma ile yıktırayım

Çağıldayan taşkın sudan

Uçurduysan oğlumu söyle bana

Pınarını kurutayım

Sapkın dinli kâfire

Tutsak ettiysen oğlumu söyle bana

Han babamın yanına varayım

Askerle hazine alayım

Parçalanıp cins atımdan inmeyince

Yerim ile al kanımı silmeyince

Kol kas olup yeryüzüne düşmeyince

Oğlumun haberini almayınca

Kâfirin yolundan dönmeyeyim

Uzun boyunlu Burla Hatun, dur durak bilmiyor,

yüreğindeki acının ateşiyle söylüyordu:

Hanım!

Ey Kazan, ayağımdan çizmeyi çıkarayım mı

Kara tırnağımla ak yüzümü yolayım mı

Güz elması al yanağımı yırtayım mı

Yemenime al kanımı dökeyim mi

Feryad edip yurduna salayım mı

Oğul oğul diyerekten yanayım mı

Develerden kızıl deve geçti buradan

Yavruları bağırarak geçti buradan

Ben de aldırdım yavrumu bağırayım mı

Kara koç cins atla geçti buradan

Kara tayları kişneyerek geçti buradan

Ben de aldırdım tayımı, kişneyeyim mi

Ağıllardan akça koyunlar geçti buradan

Kuzuları meleşerek geçti buradan

Ben de aldırdım kuzumu, meleyeyim mi

Oğul oğul diyerekten yanayım mı

Kalkarak yerimden doğrulayım diyordum

Kara yeleli, cins atıma bineyim diyordum

Güçlü Oğuz arasına gireyim diyordum

Ela gözlü gelin alıp

Kara yere ak otağlar kurayım diyordum

Gidip oğlumu gelin odasına geçireyim diyordum

Dileğine erdireyim diyordum

Kara başımın bedduası tutsun Kazan seni

Yavrum görünmüyor, ciğerim yanıyor

Ne yaptın anlat bana

Anlatmazsan yana yakıla ilenirim Kazan sana

Burla Hatun böyle konuşunca Kazan’ın aklı başından

uçtu, kara bağrı ezildi, yüreği yerinden oynadı,

gözünden kanlı yaşlar döküldü;

“Oğlun gelse, senden mi saklardım” dedi Burla Hatun’a,

“kaygılanma, avdadır, yedi gün süre ver bana,

nerede ise bulup getireyim, gökte ise indireyim,

bulursam buldum, bulmazsam veren de

Allah, alan da, dönüp kara çığlığını paylaşır,

seninle birlikte ağlar, yanarım.”

Burla Hatun,

“Yorgun atınla, körelmiş mızrağınla düşersen

ardına, bilirim ki, oğlum avdadır” dedi.

Geri döndü Kazan.

Geldiği yolu izleyerek, dört nala koşturdu atını.

Gece demedi gündüz demedi yol aldı, iz sürdü.

Doksan tümen Oğuz’un ardınca gelmesini istedi,

“Oğlum tutsaktır, beylere haber salın” dedi.

Savaş meydanında kırk yiğidin boylu boyunca

yattığını gördü. Uruz’un iri, cins atı oklanmıştı.

Altın işlemeli sapı olan kamçısını buldu.

Cesedine rastlamayınca anlamıştı tutsak düştüğünü

Oturup ağladı ve bağırarak;

Kara dağımın doruğu oğul

Kanlı suyumun taşkını oğul

İhtiyarlık çağımda aldırdığım yalnız oğul

dedi ve sapkın dinli kâfiri izledi. Kanlı Kara Derbent’e

konmuştu. Uruz’a siyah çoban keçesi giydirmişler,

kapının eşiğine çapraz şekilde bırakmışlardı.

Giren çıkan çiğniyordu. “Ezeli düşmanımız

Tatarın oğlu elimizdeyken, intikamımızı alalım” diyorlardı.

Yağız al atını şahlandıran Kazan Hanı

gördü ve korktu kâfirler. Telaşlandılar,

kimisi at bindi, kimisi zırhlandı. Uruz,

merak etti, ne oluyor?” diye sordu.

“Baban geldi, onu yakalamak için

hazırlanıyoruz” dediler.

Uruz,

“Aman bre kâfir aman

Allah’ın birliğine

yoktur güman” deyince, aman verdi,

elini çözdüler.

Uruz, babasını karşıladı, görelim neler

söyledi:

Beri gel han babam

Hanlar hanı

Beyler beyi babam

Nereden bildin tutsak olduğumu

Ak elimin ardıma bağlandığını

Kıldan sicimin ak boynuma geçirildiğini

Siyah gözlü civanlarımın şehit edildiğini

Sen gelirken yağız al atınla

Pis dinli kafire korku salarken

Kendi aralarında konuşuyorlardı

Seni yakalamak için tuzak kuruyorlardı

Yağız atlı Kazan’ı tutun

Ak ellerini bileğinden bağlayın

Güzel başını vurun durmayın

Alca kanını yeryüzüne döken

Oğlunu da yanıbaşında öldürün

Ocağını söndürün, diye konuşuyorlardı

Han babam, korkuyorum

Koştururken rüzgâr kanatlı yağız atını, kaydırasın

Çarpışırken kendini yakalatasın

Güzel başını pis dinli kâfir kılıcına vurdurasın

Ak pürçekli anam, oğul, diye yanarken

Gönlümün tahtı, başımın bahtı Kazan diye ağlatasın

Geri dön han babam

Altın otağına geri dön

Ak pürçekli anamın ümidi ol

Siyah gözlü kızkardeşimi ağlatma

Yaşlı anamın gönlünü sızlatma

Oğul için babanın ölmesi ayıp olur

Yaradan hakkı için han babam

geri dön, otağına var

Anam beni sorarsa

Gördüm, oğlun tutsak, de.

Ak elleri pazusundan bağlı de

Kara kıldan sicim var boynunda de

Kara domuz damında yatıyor de

Kıl çoban keçesine bürünmüş de

Ağır bağı, topukçuğunu vurur de

Yediği, yanmış arpa ekmeğiyle acı soğandır de

Anam benim için kaygılanmasın

Bir ay beklerim

Bir ayda gelmezsem iki ay gözlesin

İki ayda varmazsam üç ay beklesin

Üç aydan sonra gelmezsem

Aygır atımı kestirip aşını yesin

Helâllime yol versin

Gelin odasına başkası girsin

Ak pürçekli anam mavili giyip karalara sarınsın

Güçlü Oğuz arasında yasımı tutsun

Kara başım sana feda olsun

geri dön han babam

Uruz, babasına bir daha söyledi, görelim

hanım neler söyledi:

Karşıda uzayan kara dağlar, sâlim olsa el yaylar

Kanlı sular esen olsa çağıldayıp taşar

Kara koç atlar sağlam olsa tay verir

Kızıl deve esen olsa yavrular

Ağıllarda akça koyun esen olsa kuzu verir

Bey erenler esen olsa oğlu doğar

Sen sağ ol, anam esen olsun

Ak sütünü helâl etsin anam

Savaşma, han babam otağına geri dön

Kazan bey, burada oğluna söyledi, görelim

neler söyledi.

Oğul oğul ey oğul

Karşıda uzayan kara dağımın doruğu oğul

Belimin gücü, evimin direği oğul

Karanlık gözümün ışığı oğul

Şafak vakti ayaklanmam senin içindir

Yağız atımı yordum senin için

Ak giysim kirlendi senin için

Başım canım feda olsun oğul senin için

Sen gideli ağlayışım gökten yere indi

Davullar gümbür gümbür dövülmedi

Yüce divanım toplanmadı

Bey oğulları ak çıkardı kara giydi

Kızım gelinim karalara büründü

Ak pürçekli anan kanlı yaş akıttı

Ak sakallı baban dertli oldu

Buradan dönüp eve varırsam

Ak yüzlü anan oğlum nicedir diye sorsa

Ak elleri arkasında bağlıdır diyeyim mi

Ak boynunda kıl urgan takılıdır diyeyim mi

Azgın dinli kâfirin yanındadır diyeyim mi

Namusum nereye varır oğul

Kara çoban keçesi boynunu paralıyor diyeyim mi

Ayak bağı topuğunu vuruyor diyeyim mi

Yediği, arpa ekmeğiyle acı soğandır diyeyim mi

Karşıda uzayan kara dağlar yaşlansa

Otu bitmez, yâd el yaylamaz

İhtiyarlasa çağıldayan sular

coşup taşmaz

Develer yaşlansa yavrulamaz

Kara koç atlar yaşlansa tay vermez

Yiğitler kocasa oğlu doğmaz

Ben yaşlıyım anan yaşlı

Kadir Allah, bize senden iyi oğul vermez

Verse de yerini tutmaz

Gökte kara bir bulut olup

Pis dinli kâfirin üzerine gürleyeyim

Ak yıldırım olup şakıyayım

Yanan kamış olup kafiri yandırayım

Dokuzunu bir yerine saydırayım

Çarpışıp savaşmakla dünyayı doldurayım

Yaradan Allah’ım

yardım et

Kazan Han yağız al atından indi.

Süzülerek akıp giden arı sudan abdest aldı.

Temiz alnını toprağa koydu,

namaz kılıp Hakk’a niyaz eyledi.

Yüz sürüp dilek diledi. Adı güzel Muhammed’i

yâd eyledi. Deve gibi bağırdı, arslan gibi

kükredi, nara çalıp, at tepti, azgın dinli

kafire kılıç vurdu. Döne döne vuruştu.

Düşmanı bastıramadı. Üç kere at tepti bir

saatte. Göz kapağına kılıç değdi.

Kanı gözüne aktı. Sarp yerlere attı kendini.

Boyu uzun Burla Hatun ise oğulcuğunu

hatırlamış, sabrı kalmamıştı.

Kırk ince belli kızla siyah aygırını

çektirerek binmiş, kara kılıcını kuşanıp,

“Başımın tacı Kazan niçin gelmedi, neyler?” diyerek

yola çıkmıştı.

Gele gele Kazan’a erişti, lâkin hanlar hanı

kendisini tanımadı, görelim

Kazan Han burada ne söylemiş:

Siyah aygırın gemini bana doğru çek yiğit

Yüzüme dikkatle bak yiğit

Bindiğim kara aygırı bana ver yiğit

Sivri mızrağını

Yanındaki mavi çeliğini bana ver yiğit

Dar günümde umudum ol

Kaleler, ülkeler vereyim sana

Burla Hatun cevap verdi:

Ey yiğit karşıma geçip niçin bağırırsın

Benim geçmiş günümü neden hatırlatırsın

Yerinden kalkarak doğrulan Kazan

Kara gözlü atına binen Kazan

Saldırarak kara dağımı yıkan Kazan

Gölgeli ulu ağacımı doğrayan Kazan

Bıçak alıp kanatlarımı kesen Kazan

Oğlum Uruz’a kıyan Kazan

At üstünde durmayıp koşan Kazan

Belin kırılmış senin

Üzengiyi derleyen dizin ölmüş

Bey kızı helallini tanımayan gözün ölmüş

N’olmuş sana böyle

Çek kılıcını, çal düşmana yetiştim Kazan

Tam bu sırada güçlü Oğuz beyleri

yetişti birer birer görelim kimler

yetişti:

İlkin, Kara ırmağın ağzında Kadir veren, beşiğinin örtüsü,

siyah boğanın derisinden olan, sinirlendiğinde

kara taşı un ufak eden, kara

bıyığını ensesinin yedi yerinde

düğümleyen, Han Kazan’ın kardeşi

Kara Göze geldi.

Ardından, Demirkapı Derbendindeki demir

kapıyı yerinden söken, altmış tutam

alaca mızrağında nice yiğitleri

bağırtan, Kazan gibi bir beyi

bir çarpışmada üç kez atından

düşüren, Kıyan Selçuk’un oğlu

Deli Dündar esti meydana,

“Vur kılıcını Kazan Hanım” dedi,

“yetiştim.”

Onun ardından, Han Bayındır’ın

düşmanını yenmiş, altmış bin azgın dinli

kâfire kan kusturmuş Gaflet Koca’nın oğlu

Şer Şemseddin yetişti.

Onun ardından, Bayburt Hisarından

uçarak, apalaca gelin odasına gelen,

güçlü Oğuz’un imrenilen yiğidi,

Kazan beyin bağlısı, boz aygırlı

Beyrek erişti,

“Çal kılıcını Kazan beyim” diye

bağırdı, “çal, yetiştim”

Onun ardından, bakışı çalımlı, kartal

hünerli, müzeyyen kuşaklı, altın küpeli,

güçlü Oğuz beylerinin bileğini bükemediği

Kazılık Koca’nın oğlu Bey Yigenek

geldi. O da, “Vur kazan beyim

vur kılıcını” diye ünledi, “gün bu gündür, yetiştim.”

Onun ardından, yirmi dört boyu okşayan

Deli Dündar, bin kavmin başı Düger,

bin Bügdüz başı Emen, dokuz ihtiyar başı

Aruz yetişti. Gelen Oğuz beyleri

saymakla bitmez, hepsi han Kazan’ın

safında birleşti, kenetlendiler.

Arı sudan abdest aldılar. Ak alınlarını

yere koydular. İki rekat namaz

kılarak şanı Yüce Allah’a yakardı,

adı güzel Muhammed’e salavat

getirdiler. Pis dinli kâfirin üzerine at

sürdü, kılıç salladılar.

Yiğidin belli olduğu, nâmerdin ortaya

çıktığı gündü o gün.

Meydan, kıyamet yerine döndü.

Baş başa, kıran kırana bir çarpışma

başladı. Bey, hizmetçiden, hizmetçi beyden

ayrıldı. Dış Oğuz uluları Dündar Beyle birlikte

sağ yanda çarpıştı. Kara Budak’la kahraman

yiğitleri sola at koşturdu.

Kazan Bey merkeze hücum etti,

Şökli Melik’le Tekür’ün üzerine yürüdü.

Sağ yanda Kara Tüken

Melik’e Dündar karşı çıktı, kılıçladı, yere

düşürdü. Solda Buğacuk Melik’e

Kara Budak karşı geldi, mızraklayıp

yere yıktı, boynunu vurdu.

Burla Hatun, kara tuğunu yere çaldı kâfirin.

Tekür yenildi. Düşman, korku ve telaşla

kaçtı. Irmakta kâfir kırıldı. On beş bin

düşmandan kimi tutsak edildi, kimi öldürüldü.

Kazan oğlunun elini çözdü, kucakladı.

Üçyüz Oğuz yiğidi şehid olmuştu.

Oğuz beyleri ganimet topladılar.

Döndüler.

Akça Kale Sürmeli’de han Kazan

kırk otağ dikti. Yedi gün yedi

gece yiyip içildi. Kırk evli

hizmetçiyle kırk cariyeyi oğlunun

başına çevirerek azat etti.

Kahraman yiğitlere kale ve

toprak bağışladı, giysi, kaftan, cübbe, çuha

armağan etti. Korkut Atam gelip

boy boyladı, soy soyladı, bu Oğuznâmeyi

koştu, görelim ne söyledi:

Şimdi hani beyim diyenler

Dünya benimdir diyenler

Ecel yuttu, yer sakladı

Fani dünya kime kaldı

Gelişli gidişli dünya

Ahiri ölümlü dünya

Dua edeyim Hanım:

Yerli kara dağın yücelsin. Gölgeli koca

ağacın kesilmesin. Coşkun akan suyun

kurumasın. Allah seni kimselere muhtaç

etmesin. Ak boz atın teklemesin. Kara

çelik öz kılıcın körelmesin.

Allah’ın bağışladığı umudun kesilmesin.

Son nefeste imandan ayırmasın.

Ak alnında beş kelime niyaz kıldık,

makbûl olsun. Derlesin günahınızı,

adı güzel Muhammed’e bağışlasın,

hanım hey!..

Bâki Kalan Settar Tanrı

Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Hikâyesi

Güçlü Oğuz arasında Duha Kocaoğlu

Deli Dumrul adında bir er yaşardı.

Kuru bir ırmağın üzerine köprü yaptırmış,

geçenden otuzüç akçe, geçmeyenden döve

döve kırk akçe alırdı.

“Benden daha deli ve güçlü

bir yiğit var mıdır? Varsa

çıksın, dövüşelim; yiğitliğim Rum ve Şam’a

dek bilinsin” diye düşünürdü.

Günlerden bir gün köprüsünün yakınına

bir bölük oba kondu. İçlerinden biri

hastalanmış, Allah’ın buyruğuyla

ölmüştü. Kimisi oğul, kimisi kardeş

diye ağlıyor, ağıtlar yakıyordu.

Deli Dumrul dört nala erişti ve sordu;

“Bre ne ağlıyorsunuz, köprümün yanında

bu gürültü nedir?”

“Hanım” dediler, “bir yiğidimiz öldü, ona ağlıyoruz.”

Deli Dumrul sordu:

“Bre yiğidinizi kim öldürdü?”

“Allah Teâlâ’dan buyruk geldi, al kanatlı Azrâil,

yiğidin canını aldı” dediler.

Deli Dumrul şaşırdı:

“Bre Azrâil de kimdir, nasıl alır insanın canını” dedi,

“ey Kâdir Allahım, birliğinin hakkı için Azrâil’i

göster bana, göster ki, onunla dövüşeyim,

güzel yiğidin canını kurtarayım, bir daha da

kimsenin ölümüne neden olmasın.”

Dumrul’un sözleri, Kâdir Teâlâ’ya hoş gelmedi.

Azrâil’e buyurdu: “Delinin gözüne görün,

benzini sarart, canını hırıldatarak al.”

Deli Dumrul kırk yiğitle yiyip içmedeyken, Azrâil

ansızın göründü. Gelişini ne kapıcı görebilmişti

ne çavuş. Dumrul, ansızın karşısına

çıkan Azrâil’i görünce gözleri görmez,

elleri tutmaz oldu. Dünya gözüne

karanlık göründü. Görelim Azrâil’e ne söyledi:

Ne heybetli bir yaşlısın sen

Kapıcılar görmedi

Çavuşlar tanımadı

Gören gözüm görmez

Tutan elim tutmaz oldu

Canım ürperdi

Altın kadehim yere düştü

Ağzım buz

Kemiklerim tuz oldu

Bre aksakallı

Fersiz gözlü ihtiyar

Bre ne heybetlisin sen söyle bana

Elimden bir kaza erişecek sana

Dumrul’un sözleri, Azrâil’in

hiddetlenmesine neden oldu.

Görelim ne söyledi:

Bre deli fersiz gözlerimi niçin beğenmiyorsun

Güzel gözlü kızların, gelinlerin canlarını çok almışım

Ağarmış sakalımı neden beğenmiyorsun

Kara sakallı, ak sakallı nice yiğitlerin canlarını almışım

Bu yüzden ağarmıştır sakalım

Bre deli

Böbürlenip dururdun Azrâil elime geçse

öldüreceğim, yiğidi elinden kurtaracağım derdin

Şimdi senin canını almaya geldim

Verir misin yoksa benimle cenk mi edersin

Deli Dumrul,

“Bre” dedi, “al kanatlı Azrâil sen misin?”

“Evet, benim” dedi Azrâil.

“Bu güzel yiğitlerin canını sen mi alıyorsun?” diye

sordu Dumrul.

“Evet, ben alıyorum” dedi Azrâil.

“Bre Azrâil” dedi Dumrul, “ben

isterdim ki, seninle dar bir yerde

karşılaşayım da öldüreyim. Böylece

güzel yiğitlerin canlarını kurtarayım.”

Kara öz kılıcını sıyırdı kınından,

bir hamle yaptı. Azrâil güvercine

dönüşerek pencereye kondu.

Adem irisi Deli Dumrul güldü.

“Yiğitlerim” dedi keyifli keyifli, “Azrâil’i

öyle korkuttum ki, geniş kapıyı bırakıp

dar bacadan zor kaçtı. Madem, elimde

bir güvercin olup uçtu, Onu bırakır mıyım,

doğana aldırmayınca.”

Kalkarak atına bindi, doğanını omzuna

aldı, ardına düştü. Birkaç güvercin

öldürdü. Dönüp evine geliyordu ki,

Azrâil atına göründü, ürküttü.

Ürken at, Dumrul’u kaldırıp yere

vurdu. Kara başı bunaldı Dumrul’un, Azrâil,

ak göğsüne çökünce, hırıldamaya

başladı, görelim ne söyledi:

Bre Azrâil aman

Allah’ın birliğine olmaz güman

Seni böyle bilmezdim

Can aldığını duymazdım

Bizim tepesi büyük yüce dağlarımız var

O dağlarımızda bağlarımız var

O bağlarda kara salkımlı üzüm yetişir

Üzümü sıkarlar şarabı var

O şaraptan içince sarhoş olunur

Şaraplıydım görmedim

Ne söyledim bilmedim

Usanmadım beylikten

Yiğitliğe doymadım

Alma canımı bağışla

Bre Azrâil medet

Azrâil,

“Bre bana ne yalvarırsın” dedi, “Allah’a

yakar. Bu işler benimle başlayıp benimle bitmez.

Ben de emir kuluyum.”

“Peki” dedi Dumrul, “can veren de can

alan da Allah mıdır?”

“Evet, odur” dedi Azrâil.

“Peki sen ne işler, Hak Teâlâ ile

aramıza girersin. Çık aradan, Allah’la

söyleşeyim” dedi Dumrul.

Görelim hanım Deli burada

ne söylemiş:

Ululardan ulusun

Kimse bilmez nicesin

Güzel Tanrı

Niceleri seni gökte arar yerde diler

Oysa sen müminlerin gönlündesin

Daim duran Cebbar Tanrı

Bâki kalan Settar Tanrı

Alacaksan canımı sen al

Azrâil’e bırakma

Allah Teâlâ’ya, Dumrul’un sözleri hoş geldi;

seslendi:

“Madem kulum birliğimi bildi ve

şükür kıldı, ey Azrâil, can yerine

can bulursa azat olsun, onunkini bağışlarım.”

Azrâil, Deli Dumrul’a döndü:

“Bre Deli Dumrul, can yerine can bulursan,

canın azâd olacak, Allah’ın takdiri

böyle oldu.”

Dumrul,

“Ben nasıl can bulayım?” dedi,

“benim, ak pürçekli anam, ak sakallı babam var

sadece, gel gidelim

belki biri derdimden anlar, kurtulurum.”

Dumrul, babasına geldi, elini

öptü, görelim ne söyledi:

Ak sakallı, azizim, canım babam

Bilir misin neler oldu

Kötü söz söyledim

Hak Teâlâ’ya hoş gelmedi

Gökteki al kanatlı Azrâil’e buyurdu

Uçarak geldi

Ak göğsüme pençesini bastırarak

Hırıldatıp tatlı canımı alır oldu

Senden can isterim canıma karşılık

İzzetli babam verir misin

Verip de beni kurtarır mısın

Yoksa “Oğul oğul!” diye yanar mısın

Babası Dumrul’u dinledikten sonra

görelim ne söyledi:

Oğul oğul ey oğul

Canımın parıltısı oğul

Doğunca dokuz erkek deveyi kurban verdiğim oğul

Altın pencereli otağımın kabzası oğul

Kızımın, gelinimin çiçeği oğul

Karşıda yatan kara dağım gerek ise

Gelsin Azrail’in yaylası olsun

Soğuk soğuk pınarlarım gerek ise

İçme olsun

Tavla tavla atlarım gerek ise

Binek olsun

Katar katar develerim gerek ise

Yük taşıyıcı olsun

Ağıllardaki ak koyunum gerek ise

Kara mutfakta şöleni olsun

Akçe, gümüş altın gerek ise

Harçlığı olsun

Hayat tatlı, can izzetli

Canımı veremem

Anana git

O benden daha aziz, sevgi doludur

Deli Dumrul, babasından yüz bulamayınca

doğruca annesine gitti, görelim neler söyledi:

Ana ana canım ana

Bilir misin neler oldu

Gökyüzünden al kanatlı Azrâil uçarak geldi

Ak göğsüme çökerek

Canımı almak istedi

Babamdan istedim can vermedi

Senden dilerim ana

Canından geçer misin benim için

Yoksa, “Oğul oğul!” diye yanar mısın

Acı tırnağınla ak yüzünü yırtar mısın

Kargı gibi kara saçını yolar mısın

Anası, görelim ne söylemiş:

Oğul oğul ey oğul

Dokuz ay içimde taşıdığım

On ay deyince dünya yüzüne getirdiğim oğul

Dolma beşiklerde belediğim

Dolu dolu ak südümü emzirdiğim oğul

Ak burçlu kalelerde tutulaydın

Azgın dinli kafire tutsak olaydın

Altın akçenin gücüyle seni kurtaraydım oğul

Yaman bir yere varmışsın varamam

Dünya tatlı, can aziz

Veremem böylece bil

Anasından da yüz bulamayınca

Deli Dumrul, Azrâil’e yakardı:

Bre Azrâil aman

Allah’ın birliğine olmaz güman

Azrâil dedi:

“Daha ne aman dilersin.

Ak sakallı babandan yüz bulmadın, ak

pürçekli anandan fayda görmedin, gayri sana

can verecek kim vardır?

Dumrul’un gözleri parladı:

“Hasretlim var” dedi.

Azrâil

“Hasretlin kimdir?” diye sordu.

Deli Dumrul,

“Helâlliğim, eşim” dedi, “iki oğlum var ondan,

izin verirsen, bir de onunla konuşmak istiyorum.”

Azrâil’in izniyle Dumrul, bu kez helâllisinin yanına

geldi, görelim ne söyledi:

Bilir misin neler oldu

Gökyüzünden al kanatlı Azrâil uçarak geldi

Ak göğsüme çökerek

Tatlı canımı alır oldu

Babamdan diledim can vermedi

Anamdan istedim can vermedi

Dünya tatlı, hayat güzel, dediler

Yüce dağlarım yaylağın olsun

Soğuk sularım içmen olsun

Koç atlarım bineğin

Altın pencereli otağım gölgen olsun

Katar katar develerim yüklerini taşısın

Ağıllardaki ak koyunlarım şölenin olsun

Gözün kimi tutar

Gönlün kimi severse

Ona var sen

Çocuklarını öksüz bırakma

Dumrul’un sözlerini şaşkınlıkla dinleyen

helâllisi görelim neler söyledi:

Ne dersin, ne söylersin

Göz açınca gördüğüm

Gönül verip sevdiğim

Koç yiğidim

Tatlı damağınla öpüştüğüm

Bir yastığa baş koyduğum

Karşı yatan kara dağları

Neylerim ben, senden sonra

Yayla değil bana mezar olsun

Soğuk sularını içer olsam kanım olsun

Harcar isem altın akçeni kefenim olsun

Tavla tavla koç atına biner isem tabutum olsun

Senden sonra bir yiğidi sever olsam

Alaca yılan olup beni soksun

Senin nâmert anan baban

Ne var ki bir canda

Sana bağışlamamışlar

Yedinci, sekizinci gök şahit olsun

Kudretli Allah şahit olsun

Canım sana feda olsun

Eşi için canından vazgeçtiğini

gören Azrâil, kadının ruhunu almaya

geldi. Lâkin Deli Dumrul, helâllisine

kıyamadı, Allah Teâlâ’ya yakardı, görelim

neler söyledi:

Yücelerden yücesin

Kimse bilmez nicesin

Güzel Tanrı

Cahil kullar gökte arayıp yerde ister

Oysa sen inanmışların yüreğindesin

Daim duran Cebbar Tanrı

Yüce yolların üstüne

Vakıflar kuşatayım senin için

Alınca ikimizin canını birlikte al

Bırakırsan birlikte bırak

Keremi sonsuz Tanrı

Deli Dumrul’un sözleri, Allah Teâlâ’ya

hoş geldi. Azrâil’e, Dumrul’un anasının babasının

ruhlarını almasını buyurdu; “Onları ise bağışladım,

yüzkırk sene ömür verdim.”

Azrail, Dumrul’la eşini bırakıp, ebeveynine

giderek, Hak Teâlâ’nın emrini yerine getirdi.

Deli Dumrul, helâlliğiyle yüzkırk sene

mutlu bir ömür sürdü.

Dedem Korkut geldi, boy boyladı, soy soyladı,

destan koştu, deyiş söyledi:

“Bu hikâye Deli Dumrul’un olsun,

benden sonra alıp ozanlar

anlatsın, dilden dile gezinsin, açık

alınlı gönlü yüce erenler dinlesin”

dedi.

Hak Teâlâ’ya yakarayım hanım:

Başı yüce, kara dağların yıkılmasın.

Gölgeli, yaşlı ağacın kurumasın.

Çağıldayan, coşkun suyun kurumasın.

Kudret sahibi Allah, seni kimselere

muhtaç etmesin. Ak alnında beş kelime

dua kıldık, makbul olsun.

Arıtsın, temizlesin günahlarını,

sizi adı güzel Muhammed’e

bağışlasın.

Arı Gözün Ördeği

Kanglı Koca Oğlu Kan Turalı Hikâyesi

Oğuz içinde Kanglı Koca denilen gürbüz bir

er ile Kan Turalı adında yiğit oğluyaşardı.

Günlerden bir gün, Kanglı Koca, oğlunu

karşısına alarak; “Oğlum” dedi, “babam ölünce

yerini yurdunu ben tuttum, yarın ben de

göçüp gideceğim, sen kalacaksın. Dünya gözüyle

mutluluğunu görmek, seni evlendirmek

istiyorum.”

Kan Turalı,

“Madem beni evlendirmek istiyorsun,” dedi, “O halde

nasıl bir hatun düşlediğimi söyleyeyim,

ben yerimden kalkmadan kalkmalı, kara koç

atıma binmeden o binmeli, ben pis dinli kâfire

varmadan, o varıp baş getirmeli.”

Kanglı Koca,

“Oğul” dedi, “sen kız değil, sanki

ardında yiyip içecek, hoşça

yaşayıp gidecek bir yiğit istersin.”

“Evet, canım babam” dedi Kan Turalı,

“korkarım cicibici bir türkmen kızı

alırsın, ayağım kayar üzerine

düşer, karnını deşerim”

Kanglı Koca,

“Oğul” dedi, “kız beğenmek senden, rızkını tedarik

etmek benden.”

Yiğitler ejderhası Kan Turalı, kalktı yerinden,

kırk yiğidini de yanına alarak İç Oğuzu

gezdi, dolaştı, dilediği kızı

bulamayıp geri döndü. Kanglı Koca’ya,

“Yıkılası Oğuz eli” dedi,

“bana uyar bir kız bulamadın baba”

“Beni dinle oğul” dedi Kanglı Koca,

“kız böyle bulunmaz.”

“Ya nasıl bulunur baba?” diye sordu Kan Turalı.

“Sabah varıp öğlen dönmekle olmaz oğul” dedi

Kanglı Koca. “Sen işine bak, sıkı çalış, mal biriktir.

Sana kız aramayı bana bırak.”

Kanglı Koca, sevinçle kalktı, ak sakallı

pirleri de alarak İç Oğuz’u gezdi, dolaştı,

aradığını bulamayınca, Dış Oğuz’a gitti

sordu, soruşturdu; orada da bulamayınca

Tırabuzan’a geldi. Meğer tekfurun

güzellikte eşi bulunmaz bir kızı vardı.

Sağına soluna bir çift yay çeker, attığı

ok hedefini şaşmazdı.

Lâkin, üç canavar kalınlığında kaftanlığı, başlığı vardı.

Her kim üçünü yense, Tekfur, kızımı ona

vereceğim diye söz vermişti. Buna yeltenip de

başaramayanın kellesini alıyordu. Otuz iki

kâfir beyinin başı, hisar burcunda asılıydı.

Biri, kükreyen arslandı o canavarın, biri kara

boğa, biri de ejderha gibi kara

erkek deve.

Canavarları ve burç bedeninde sallanan

başları gören Kanglı Koca’nın aklı başından

gitti, başındaki bit ayağına dolandı.

“Varıp oğlana haber vereyim, hünerini göstererek

kızı alsın” dedi.

At ayağı yel gibi, ozan dili sel gibi olurmuş.

Kanglı Koca, uçarcasına döndü

otağına, Oğuz’a çıktı, Kan Turalı’ya haber

verdiler. Kırk yiğidiyle huzuruna geldi

babasının, elini öperek;

“Canım babam” dedi, “bana uygun bir kız

bulduğun doğru mudur?”

“Doğrudur” dedi Kanglı Koca.

“Peki altın akçe mi ister,

katır ve deve mi?” diye sordu Kan Turalı.

“Ne altın akçe, ne de deve ve katır

ister” dedi Kanglı Koca, “hüner gerek oğul,

hüner.”

“Öyleyse” dedi Kan Turalı, “siyah yeleli

cins atıma eyer vurup kanlı kâfire akın

edeyim, baş kesip kan dökeyim, kul ve

hizmetçi getirerek pis dinli

kâfire hüner göstereyim.”

“Canım oğul” dedi Kanglı Koca, “hüner dediğim

o değil. Üç canavar beslemişler kız için,

kim onları altedip yenerse kız,

helâllisi olur, öldüremezse de

başı gider.”

Kan Turalı’nın ayranı kabardı,

“Bu sözü bana söylememeliydin baba” dedi,

“madem söyledin, bana düşen gitmek, hünerimi

göstermektir. Haydi hoşçakalın, ana sen de

esen kal.”

Kanglı Koca kaygılandı,

“Gördün mü, ne ettim ne eyledim

ben, aman korkutmalı onu,

belki vazgeçer.”

Kanglı Koca, bu kaygıyla

söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Oğul oğul ey oğul

Gideceğin yerin dolamaçlı yolları olur

Atın batıp çıkmadığı balçığı olur

Alaca yılanın sökemediği ormanı olur

Gökle boy ölçüşen kalesi olur

Gönülleri çelen güzeli olur

Hay demeden baş kesen celladı olur.

Sırtında kalkan oynar yayası olur

Yaman bir yere niyetlendin geri dön

Ak sakallı babanı, ak pürçekli ananı ağlatma

Babasının sözleri Kan Turalı’yı kızdırdı,

görelim neler söyledi:

Neler söylüyorsun canım han babam

Bu kadarcık işten korkan yiğit mi olur

Alp ere korku vermek ayıp olur

Dolaşık yollarını

Allah kısmet verirse geceleyin at ile geçeyim

Atlı batıp çıkmadığı balçığına kum döşeyeyim

Alaca yılanın sökemediği ormanını

Çakmak çakmak ateşe vereyim

Gökle boy ölçüşen kalelelerini

Allah kısmet verirse yıkayım

Gönüller çelen güzelini boynundan öpeyim

Sırtında kalkan oynar yayasının

Başını keseyim

Ya gideyim ya gitmeyeyim

Ya döneyim ya dönmeyeyim

Yine görünceye kadar han babam, hatun anam esen kalın

Yiğitlik namusu için durmadığını görünce,

“Oğul” dediler, “uğurun açık, işlerin âsân

olsun. Sağlık, esenlik içinde gidip gelesin.”

Kan Turalı, kırk yiğidini aldı yanına,

yedi gün yedi gece at sürdü,

pis dinli kâfirin sınır boyuna erişti,

çadırlar dikti.

Koşucu atını koşturan Kan Turalı,

gürzünü havaya atıyor, yere düşmeden

tutuyor ve coşkuyla söyleşiyordu:

Kırk yoldaşım, kırk yiğidim

Koşucu olsa yarışsam

Güçlü olsa güreşsem

Allah inayet etse

Üç canavarı tepelesem

Güzeller güzeli sarı giysili Selcen hatunu alsam

Babamın anamın otağına dönsem

Kırk yoldaşım, kırk yiğidim

Kara başım sizlere kurban olsun

Kan Turalı’nın bu narası, Tekfura ulaştı,

“Oğuz’dan bir yiğit, kızına talip” dediler.

Çok geçmeden azgın dinli kâfir, yedi ağaç yer

yaklaştı, “Yiğit beyler, gelişiniz niyedir?”

diye sordu. Kan Turalı, “Karşılıklı

vermeye almaya geldik” dedi.

Kâfirler, ak çadır dikip, alaca halı

döşedi, ak koyun kesti,

yedi yıllık kırmızı şarap sundu.

İzzet ve ikramdan sonra, alıp yiğitleri

tekfura götürdüler.

Tekfur, tahta kurulmuş, bekliyordu.

Yüz kâfir savaşçısı, zırh

giyinmiş, saklanmıştı.

Kız, meydanda bir köşk kurdurmuştu.

Yanındaki kızlar, kırmızı, kendisi ise sarı

giyinmiş, olup bitenleri seyrediyordu.

Kan Turalı geldi meydana,

kara giysili tekfura selam verdi.

Alaca halıya oturdu.

Tekfur,

“Yiğit, nereden gelirsin?” diye sordu.

Kan Turalı, ağır ağır doğruldu,

ak alnını açarak ak bileklerini

sıvadı, görelim neler söyledi:

Karşıda yatan kara dağını aşmaya geldim

Coşkun akan suyunu içmeye geldim

Dar eteğine, geniş koltuğuna sığınmaya geldim

Allah’ın emri, Peygamberin kavliyle

kızını almaya geldim

Tekfur,

“Sözü çabuk, eli hünerli bu

yiğidi anadan doğma soyun” dedi.

Soydular, belinde altınlı ince keten

bezi kaldı sadece alıp meydana getirdiler.

Güzellik ve olgunlukta eşi yoktu Kan Turalı’nın.

Oğuz içinde dört yiğit yüzünde

örtüyle dolaşırdı: Kan Turalı, Kara

Çögür, Kırk Kınuk ve Beyrek.

Kan Turalı, yüzündeki örtüyü

indirince, Selcen Hatun’un eli ayağı

gevşedi, kedisi miyavladı,

hastalanmış dana gibi ağzından su aktı.

Yanındakiler,

“Allah Teâlâ, babamın yüreğine

merhamet bağışlasa da, başlık keserek

beni bu yiğide helâllik eylese” dedi,

“canavarların eline düşerse yazık olur.”

Tam bu sırada, zincirlenmiş olan

boğayı getirdiler. Dizleri üstüne

çöken hayvan, mermer taşı,

peynir gibi dağıttı boynuzlarıyla. Azgın dinli kafirler, boğanın

Kan Turalı’yı yere yıkacağını, delik

deşik edeceğini söyleyince, kırk yiğit

ağlamaya başladı. Kan Turalı, “kırk yoldaşım

niye ağlarsınız, kolca kopuzumu

getirin, beni coşturun” deyince,

kırk yiğit, görelim neler söyledi:

Yiğidim Kan Turalı

Sultanım Kan Turalı

Kalkarak yerinden doğrulmadın mı?

Kara yeleli cins atına binmedin mi?

Arku Beli Ala Dağı

Avlayarak kuşlayarak geçmedin mi

Babanın ak otağında

İner sağar hizmetçiler görmedin mi

Boğa dedikleri

Kara inek buzağısı değil midir

Yiğit rakibinden korkar mı

Sarı giysili Selcen hatun köşkünden bakar

Kime baksa aşk ateşiyle yakar

Kan Turalı, yiğidim

Sarı elbiseli kız aşkına, hû!

Kan Turalı,

“Bırakın” dedi “boğanız gelsin.”

Elmas mızrak

gibi boynuzlu boğa, zincirinden boşanınca

saldırdı. Kan Turalı, adı güzel Muhammed’e

salavat getirerek, alnına öyle bir

yumruk indirdi ki, boğa kıç üstü çöktü.

Sonra yumruğunu dayadı alnına, sürdü

meydana getirdi. Bir süre yenişemediler.

Boğa soluyor, ağzı köpükleniyordu.

Kan Turalı,

“Bu dünyayı, erenler, akılla keşfetmişlerdir,

önünden sıçrayayım, ardından hünerimi

göstereyim” dedi, adı güzel

Muhammed’e salavat getirerek boğanın

önünden savruldu. Boynuzu üstüne

dikildi hayvan. Kan Turalı, kuyruğundan

kavrayarak üç kez kaldırıp

yere vurdu. Kemikleri un ufak oldu. Boğazladı,

derisini yüzdü, getirip Tekfur’a,

“Yarın sabah kızını bana vermelisin” dedi.

Tekfur,

“Kızı verin, şehirden de sürün gitsin” diye

emredince, yeğen itiraz etti.

“Henüz arslanla karşılaşmadı, oysa

canavarların sultanı odur.”

Bu kez, gidip arslanı getirdiler.

Meydandaki atları korkutan bir

sesle haykırdı. Kırk yiğit, “Boğadan

kurtuldu, lakin arslandan kurtulamayacak”

diyerek ağlamaya başladı.

Kan Turalı, yiğitlerinin ağladığını

görünce,

“Bre ne ağlarsınız, alaca

kopuzumu getirin, beni övün, sarı giysili

kız aşkına bir arslandan dönülmez”

dedi. Yiğit arkadaşları, görelim

neler söyledi:

Yiğidim Kan Turalı,

Akça saz içinde sarı deriler görüp

taylar basan

Avının damarından kan emen

Kara çelik kılıçtan dönmeyen

Ak kirişli katı yaydan korkmayan

Ak tüylü oktan çekinmeyen

Canavarların sultanı kükremiş arslan kıran

Alaca köpek yavrusuna kendisini ısırtır mı

Alp yiğit, savaşta hasmından korkar mı

Sarı giysili Selcen hatun köşkünden bakar

Kime baksa aşk ateşiyle yakar

Sarı elbiseli kız aşkına, hû!

Kan Turalı, arka gelip,

“Arslanı koyuverin gelsin” dedi,

“Kara çelik öz kılıcım yok ki, ikiye

biçeyim, ey cömertler cömerti Allahım, sana

sığındım.”

Arslanı bıraktılar, zincirden boşanırcasına

saldırdı. Kan Turalı, eline çoban keçesi sardı,

arslanın pençesine doğru uzattı.

Adı güzel Muhammed’e salavat getirdi,

bütün gücüyle, arslana öyle bir yumruk indirdi ki,

çenesini tuz buz etti. Ensesinden kavrayarak

belini yüzdü, kaldırıp yere çaldı.

Tekfura gelerek, “Kızını bana ver artık” dedi.

Tekfur, “bu yiğidi” dedi, “gözüm gördü, gönlüm

sevdi, getirin kızımı verin, ister burda kalsın

isterse gitsin”

Kardeşinin oğlu yine itiraz etti:

“Canavarların en zorlusu, devedir, onunla da

hesaplaşsın, sonra kızı verelim.”

Allah’tan inayet gelince, beyin de paşanın da

çabası Kan Turalı’nın oldu.

Tekfur, devenin ağzının yedi yerden bağlanmasını emretti.

Kıskanç kafirler bağlamadı, yularını söküp

bırakıverdiler. Kan Turalı, devenin koltuğundan daldı, çıkıp fırladı. İki canavarla çarpışmış, yorgun düşmüştü.

Kılıçlarını kından çıkardı. Turalı’nın yiğit yoldaşları

burada söylemiş, görelim ne söylemiş:

Kan Turalı, kalkarak yerinden doğruluverdin

Kara yeleli, cins atına sıçrayıp bindin

Ela gözlü yiğitleri yanına kattın

Arku Beli Ala Dağı gece karanlığında aştın

Coşkun akar güzel suyu geceleyin geçtin

Kanlı kafir ülkesine geceleyin girdin

Kara boğa geldiğinde tuz buz ettin

Kükremiş arslanın belini büktün

Kara erkek deve saldırınca neden kendinden geçtin

Kara kara dağdan haber uçar

Kanlı kanlı sulardan haber aşar

Güçlü Oğuz eline haber varır

Kanglı Koca oğlu Kan Turalı neylemiş derler

Kara boğa geldiğinde kımıldatmamış

Kükremiş arslan geldiğinde belini bükmüş

Kara erkek deve saldırdığında neden geçmiş derler

Büyük küçük herkes söz eder

Yaşlı kadın erkek durmaz dedikodu eder

Ak sakallı baban derde uğrar

İhtiyarcık anan kanlı yaş döker

Beyim, kalkarak doğrulmazsan yerinden

Altı cellat ensende yalın kılıç tutar

Ansızın güzel başını keser

Aşağıdan yukarı doğru bakmaz mısın

Alaca kaz geldi karşına, şahini atmaz mısın

Sarı giysili Selcen hatun işaret eder görmez misin

Senin için deve burnundan perişan oldu derler duymaz mısın

Sarı elbiseli Selcen hatun köşkünden aşağı bakar

Baktığını aşk ateşiyle yakar

Sarı giysili kız aşkına diyelim, hû!

Kan Turalı, doğruldu, “Bre” dedi, “ben şimdi bu devenin

burnuna yapışırsam, sarı giysili bir kızın

sözüyle yapıştı derler, Oğuz iline haber gider,

deve elinde kalmıştı, bir kızın yardımıyla

kurtuldu, diye. Bre kolca kopuzumu çalarak

ululayın, övün beni, bir erkek deveden

korkarak dönülür mü, onun da başını alacağım.”

Yiğit yoldaşları, Kan Turalı’lı övdüler, görelim ne

söylediler:

Sarp kayaların yücesinde yuva yapan

Kudreti sonsuz Allah’a yakın uçan

Mancınığı ağır taştan şimşek gibi inen

Arı gölün ördeğini şakıyarak yakalayan

Dipte yürüyen koca üveyiği çekip yüzün

Aç olsa karnı, kalkarak uçan

Bütün kuşların sultanı kartal

Kanadıyla kendisini saksağana şakıtır mı

Yiğit olan savaş günü düşmanından korkar mı?

Sarı giysili Selcen hatun köşkünden bakar

Baktığını aşk ateşiyle yakar

Sarı elbiseli kız aşkına diyelim, hû!

Kan Turalı, adı güzel Muhammed’e salavat getirerek

deveye bir tekme salladı. Hayvan bağırdı.

Bir daha vurunca yıkıldı yere. Basarak iki yerden

boğazladı, ardından iki kayış çıkararak

tekfurun önüne getirip bıraktı, “Akıncıların okluğunun

bağı, üzengisi koptuğunda gerek olur” dedi.

Tekfur, “bu yiğidi gözüm gördü, gönlüm sevdi” dedi.

Kırk yere otağ dikildi, kırk kızıl alaca

gelin odası kuruldu. Ozan gelip coşkun havalar

çaldı söyledi. Oğuz yiğidinin yüreği kabardı. Kılıcını

çıkararak yere çaldı ve şöyle dedi:

“Yer gibi kertileyim, toprak gibi savrulayım, kılıcıma

kesileyim, okuma saplanayım, doğmasın oğlum,

doğunca on güne erişmesin, bey babamın,

hatun anamın yüzünü görmeden, bu gelin odasına girmem.”

Evini yıkarak, devesini böğürttü, koç atına bindi,

kişnetti, geceyi gündüze katarak uçup yitti.

Yedi gün yedi gece at sürdü.

Oğuzun sınır boyuna ulaştı, çadır kurdu.

Kan Turalı, şöyle dedi:

Hey, kırk yoldaşım, kırk arkadaşım

Feda olsun size başım

Allah Teâlâ yol verdi ulaştım

Üç canavarı telef ettim

Sarı giysili Selcen hatunu alıp geldim

Haber verin han babama karşılasın beni

Kan Turalı, konduğu yerde, kuğu kuşlarının, turnaların,

sülünlerin ve kekliklerin uçuştuğu gördü.

Sular çağıldıyor, çayırlar çimenler gözalabildiğine

yemyeşil uzuyordu. Selcen hatun, yeri beğenince, indiler,

kondular, yiyip içtiler.

Kan Turalı’nın başına bir uyku çöktü, uyudu.

Selcen hatun, uyuyan yiğidine bakarak, kaygılandı;

“Şimdi gaflet vaktidir, gönlü bende olanlar

çıkıp gelir de yiğidimi öldürür, beni alıp anamın

babamın evine geri götürür!”

Kan Turalı’nın atını kuşandırdı, kendi atının

giyimini de sessizce tutarak, mızrağını aldı,

yüksekçe bir yerde beklemeye başladı.

Meğer Tekfur, kızını verdiğine pişman olmuştu.

Kara giysili, mavi demirli altı yüz kafir yiğidi seçmiş,

gece gündüz demeden at koşturarak onlara yetişmişti.

Kız bekliyordu. Hemen atını Kan Turalı’ya doğru sürdü,

görelim hanım ne söylemiş:

Uyan, kara başını kaldır yiğit

Ela süzme güzel gözlerini aç yiğit

Ak ellerin pazularından bağlanmadan

Kara yere ak alnın tepilmeden

Ansızın güzel başın devrilmeden

Yeryüzüne al kanın dökülmeden

Düşman erişti, hasım yetişti

Ne yatıyorsun, kalksana yiğit

Sarp kayalar kımıldamadan yer oyuldu

Ölmeden yaşlı beyler, il boşaldı

Kaynaşıp oynaşarak dağdan indi

Düzenlenerek üzerine düşman geldi

Yatacak yer mi buldun yurt mu buldun

N’oldu sana

Kan Turalı, uykudan sıçradı, doğrularak,

“Neler söylersin güzelim?” dedi.

Selcen hatun, “Düşman geldi üzerine yiğidim” dedi,

“benden uyandırması, gayri savaşmak senden.”

Kan Turalı, gözlerini açtı, çevresini iyice seçti.

At üzerindeydi, giyimini giyinmişti, mızrağı elindeydi.

Yeri öperek,

“İnandık ve doğruladık, amacımız Allah Teâlâ katında

makbul oldu” dedi. Arı sudan abdest aldı,

ak alnını yere koydu, iki rekat namaz kıldı,

Kudreti sonsuz Allah’a yakararak, at bindi, adı güzel

Muhammed’e salavat getirdi, kara giysili

kafire doğru sürdü atını. Bu sırada Selcen hatun

da atını oynatmış, Kan Turalı’nın önüne gelip durmuştu.

Turalı dedi: “Nereye gidersin güzelim?”

Selcen hatun, “Bey yiğit, baş esen olsa börk bulunmaz mı,

kafir çoktur, çarpışalım, dövüşelim, ölenimiz ölsün,

sağ esen kalanımız otağa dönsün” diyerek atını

sürdü. Kaçanı kovalamayıp, aman dileyeni

vurmadı. Düşmanı bastırdığını sanarak, kabzası kan içinde

otağa geldi. Kan Turalı yoktu. Babası anası

çıkageldi. Gelenin kılıcının kabzası kanlıydı,

oğul görünmüyordu, sordular, hanım görelim

nasıl sordular:

Adam kişi kızım kişi

Sabahın erkeninden kalktın yerinden

Oğulu yakalattın mı

Ansızın güzel başını kestirdin mi

Kadın ana bey baba diye ünlettin mi

Beyim görünmüyor, içim yanıyor

Ağız dilden birkaç kelime haber ver bize

Kara başımız kurban olsun size

Selcen, konuşanların kayın babası ile kayın anası

olduğunu anladı. Kamçısıyla işaret ederek,

“Otağa inin” dedi, “nerede toz duman görürseniz, nerede

karga kuzgun oynuyor ise orada arayalım.”

Atını mahmuzladı, yüksek bir yere çıkarak,

çevreyi kolaçan etmeye başladı.

Bir derenin içinde bir top tozun toplanıp dağıldığını

gördü. İndi, gördü ki Kan Turalı’nın atı oklanmış, yatar.

Kendinin gözkapaklarını oklamışlar, yüzü kan revan içinde.

Kafir başına üşüşmekte, kılıcını yalın eyleyerek

savuşturur, önüne katıp kovalar. Selcen hatunun

içine ateş düştü. Kaz sürüsüne dalan şahin gibi kafire

doğru at sürdü, bir ucundan kırarak öbür ucundan çıktı.

Kan Turalı, düşmanı bozgun edeni tanıyamadı, söyledi,

görelim ne söyledi:

Yerinden kalkarak doğrulan yiğit nice yiğitsin

Kara yeleli cins atına binen yiğit nice yiğitsin

Ansızın baş kesen

İzinsiz destursuz düşmana giren

Bizim elde ayıp karşılanır duymadın mı?

Bre yürü yiğit

Doğan kuşu gibi uçayım mı

Sakalından boğazından tutayım mı

Ansızın güzel başını keseyim mi

Al kanını yeryüzüne dökeyim mi

Kara başını atın terkisine asayım mı

Bre bela mı ararsın

Dön geri

Selcen hatun da burada söylemiş, görelim

hanım ne söylemiş:

Hey yiğidim bey yiğidim

Yavrusundan döner develer

Kara koç cins atlar

Taylarını teper mi

Ağıldaki akça koyun

Kuzusunu süser mi

Alp yiğitler bey yiğitler

Sevgilisine kıyar mı

Hey yiğidim bey yiğidim

Düşmanın bir bölümü benim bir bölüğü senindir

Kan Turalı, eşini tanıdı. Düşmanın bir ucuna da kendisi daldı.

Kılıcını çekti, kafir başlarını kesti, düşmanı birlikte kırdılar.

Kan Turalı’yı, atının arkasına çekip alan Selcen hatun

atını mahmuzladı. Turalı’nın fikrine kaygı düştü,

şöyle düşündü:

Ey Selcen hatun kalkarak doğrulduğunda

Kara yeleli cins atına bindiğinde

Babamın ak otağının eşiğine indiğinde

Oğuz’un ela gözlü kızı gelini hikâye anlattığında

Herkes diyeceğini söylediğinde

Orada durup övünürsün sen

Kan Turalı berbat oldu

Atımın terkisine çekerek aldım dersin

Gözüm döndü, gönlüm gitti

öldürürüm seni

Selcen hatun, beyinin kaygısını anladı, görelim

ne söyledi:

Hey yiğidim bey yiğidim

Övünürse erkek övünsün arslandır

Övünmek kadınlara uymaz

Kadın övünmekle erkek olmaz

Alaca yorgan altında seninle sarmaşmadım

Tatlı damağını tutarak emişmedim

Al duvağımın altından söyleşmedim

Tez sevdin tez usandın

Kudreti yüce Allah biliyor ben sana

yakınım, yârım, kıyma bana

“Hayır” dedi Turalı, “öldürmeliyim”

Selcen hiddetlendi,

“Ben aşağı kulpa yapışıyorum, sen yukarı kulpa, okunla

veya kılıcınla, beri gel konuşalım.”

Tepti atını, yüksek bir yere çıktı, doksan okunu yere

saçtı. İkisinin temrenini çıkardı, birini yaya taktı,

ötekini eline aldı. Temrenlisiyle atmaya kıyamadı, dedi;

“Yiğidim, at okunu.” Kan Turalı, itiraz etti, “Öncelik

kadındadır, önce sen at.”

Selcen, gerdi yayını, bıraktı, Turalı’nın başındaki bit

ayağına indi. Koşarak geldi, kucakladı yavuklusunu,

barıştılar, koklaştılar, öpüştüler. Kan Turalı

burada söylemiş, hanım görelim ne söylemiş:

Işıl ışıl ışıldayan ince giysilim

Yere basmadan yürüyen selvi boylum

Kar üstüne kan damlamış gibi al yanaklım

Çift bademin sığmadığı dar ağızlım

Ressamın çizdiği kalem kaşlım

Yanan kumaşın külünden kırk tutam saçlım

Arslan soylu Sultan kızı

Kıyar mıyım hiç canına senin

Kendi canıma kıyar seninkine kıymam

Seni denedim ben

Selcen hatun da söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Kalkarak doğrulurdum yerimden

Kara yeleli cins atıma binerdim

Çıkardım babamın ak otağından

Arku Beli Ala Dağı avlardım

Alaca yabani geyik kovalardım

Çekince bir okla vururdum

Temrensiz okla deniyordum yiğit seni

Öldürmeye kıyar mıyım hiç seni

Yakınından uzağından gelişti, gizli yaka tutarak

koklaştı, ak boz atlara binerek koşuştu, bey

babasının yanına yetiştiler.

Babası oğlunu görünce Allah Teâlâ’ya şükürler etti.

Onları alıp Oğuz’a girdi. Yeşil alaca çimene

çadır dikti. Attan aygır, deveden erkek deve,

koyundan koç boğazlattı. Düğün kurarak güçlü Oğuz

beylerini ağırladı. Altın gölgeliğini dikerek Kan

Turalı’yla Selcen Hatun’u birleştirdi.

Korkut Atam geldi, boy boyladı soy soyladı, neşeli

ezgiler çalarak hikaye söyledi, deyiş dedi, gazi erenlerin

öyküsünü anlattı, görelim ne söyledi:

Şimdi dediğim hani bey erenler

Dünya benimdir diyenler

Ecel aldı yer sakladı

Bu dünya kime kaldı

Gelişli gidişli dünya

Ahir ucu ölümlü dünya

Ecel eriştiğinde imandan ayırmasın.

Allah, nâmerde muhtaç etmesin,

Allah’ın verdiği umut kesilmesin. Ak alnına beş

kelime dua kıldık, makbul olsun. Amin diyenler

Cemâlullahı görsün. Derlesin toplasın günahlarınızı

adı güzel Mustafa’ya bağışlasın sizleri, hanım hey!

Yel Gibi Yetişen Tutkal Gibi Yapışan

Kazılık Koca Oğlu Yigenek’in Hikâyesi

Kam Gan oğlu Bayındır Han, yerinden kalkmış,

kara yerin üzerine ak otağını dikmiş,

alaca gölgeliği göğe yükseltmişti.

Bin yerde ipek seccadeleri döşemiş,

İç ve Dış Oğuz’u şölende toplamıştı.

Bayındır Han’ın Kazılık Koca adında bir veziri vardı.

Şarabın keskini başına çıkınca, kaba dizlerinin üstüne

çökerek, han Bayındır’dan akın istedi.

Bayındır Han izin vererek,

“Nereye dilersen, git” dedi.

İş görmüş, devran sürmüş biriydi Kazılık Koca.

İş görüp, fikir danıştığı yaşlıları çağırttı, topladı,

gerekli ne varsa yanlarına alarak yola çıktılar.

Dağlar düzler aştılar. Bir gün

Karadeniz kıyısındaki Düzmürd Kalesi’ne erişerek

kondular.

Arşın oğlu Direk adında bir Tekfuru vardı kalenin.

Boyu altmış arşındı. Altmış batman gürz vururdu.

Güçlü yay çekerdi. Kazılık Koca, erişir erişmez

cenge başladı. Kaleden çıkarak meydana girdi Tekfur,

er istedi. Kazılık Koca, yel gibi yetişti, tutkal gibi

yapıştı. Kılıcını bütün gücüyle kaldırıp kafirin

ensesine vurdu. Bana mısın demedi kafir.

Sıra ona gelmişti. Altmış batmanlık gürzünü

Kazılık Koca’ya çalınca, dünya başına dar

geldi, oluk oluk kan aktı. Kazılık Koca’yı

yakalayıp kalede hapsettiler. Yiğitleri

kaçtı. Günler, ayları, aylar yılları kovaladı.

Tam onaltı sene kalede tutuklu kaldı. Emen adındaki

bir yiğit altı kez sefer etmiş, kaleyi alamamıştı.

Kazılık Koca, tutsak düştüğünde, bir yaşında olan

oğlu Yigenek, onbeşini aşmış, anlı şanlı bir yiğit oluvermişti.

Babasının öldüğünü söylemişlerdi. Esir düştüğünü

saklıyorlardı.

Günlerden bir gün, Yigenek beyleriyle söyleşirken Kara Göne

oğlu Budak’la tartışmış, sözle atışmıştı. Budak,

“Burada boş laf edip durursun, yiğitliğini göstermek

istiyorsan, varıp babanı kurtarsana, onaltı yıldır tutsak.”

Yigenek, babasının hayatta olduğunu, esir düştüğünü

öğrenince yüreği yerinden oynadı, kara bağrı ezildi, kalkarak

Bayındır Han’ın yanına gitti, yüzünü yere koyarak, şöyle dedi:

Sabahın seher çağında ıssız yerde ak otağ dikilince

Mavi gölgeliği atlastan yapılınca

Tavla tavla çekilince yiğit atlı

Çağırarak yardım dileyince bol çavuşlu

Çalkandığında yağ dökülen bol nimetli

Darda kalan yiğidin dayanağı

Çaresizlerin umudu

Türkelinin direği

Yırtıcı kuşun yavrusu

Amıt suyunun arslanı

Karacuk’un kaplanı

Beyim medet!

Asker ver bana

Babamın tutsak düştüğü kaleye gönder benimle

Bayındır Han, yirmi dört sancak beyinin toplanmasını

buyurdu. İlkin, Demirkapı Derbendinde bey olan,

kargısında nice eri böğürten, düşmanına kimsin diye

sormayan Kıyan Selçuk oğlu Deli Dündar gelsin, dedi.

Ardından, Aygır Gözler suyunda at yüzdüren,

elliyedi kalenin anahtarını teslim alan Eylik Koca

oğlu Dülek Evren gelsin, dedi.

Çift burçtan kayın oku durmaksızın geçen Yağrıncı

oğlu İlalmış da varsın, üç kez düşman görmeyince

üzüntüsünden kan ağlayan Toğsun oğlu Rüstem,

ejderhaların ağzından adam kurtaran Deli Evren,

yeryüzünün bir ucundan öteki ucuna yetişen

Soğan Sarı da varsın, dedi.

Oğuz yiğitleri saymakla bitmezdi, Han Bayındır

yirmi dört sancak beyini Yigenek’e

yoldaş olarak verdi.

Sefere çıkacakları gece Yigenek bir düş gördü.

Yoldaşlarına rüyasını anlattı, görelim hanım

neler anlattı:

Beyler! Gözüm uykudayken kara başım bir düş gördü.

Ela gözlerimi açarak bir dünya gördüm ki sormayın gitsin.

Ak boz koç atlar koştururdu yiğitler. Alp miğferliydiler,

yanıma aldım onları. Ak sakallı Dede Korkut geldi, öğütler

verdi. Alaca yatan kara dağları aştım.

Karadeniz’e ulaştım. Gemi yaptım, yelken diye gömleğimi

taktım. Denizi aştım, kara dağın eteğinde

alnı ışıldayan bir er gördüm. Kargı dilli mızrağımı

alarak elime, karşısına dikildim.

Mızrağımla davranmadan gözucuyla baktım.

Emen olduğunu gördüm. Selamladım, Oğuzellerinde

kimsin, nicesin? diye sordum. Bakışlarını

yüzümde gezdirerek, “Oğul, Yigenek” dedi, “nereye

gidersin?” “Düzmürd Kalesi’ne” dedim, “babam orada esirmiş,

dayım söyledi.” Görelim hanım, Emen burada ne söylemiş:

Ardından yel yetişemezdi yedi vurgunum

Yedi bayırın kurduna benzerdi yiğitlerim

Yedi kişiyle kurulurdu yayım

Kayın dalı tüylerinden, som altındandır okum

Yel esti, yağmur yağdı, yükü koptu

Yedi kez vardım, o kaleyi alamadım geri döndüm

Benden daha yiğit çıkmayasın Yigeneğim geri dön

Yigenek de söyledi, görelim hanım ne söyledi:

Yerinden kalkarak doğrulduğunda

Ela gözlü yiğitleri yanına almadın

Adı sanı belli beylerle at koşturmadın

Beş akçeli atlıları arkadaş edindin

Bu yüzden o kaleyi alamadın

Kese kese yemeye yahni güzeldir

Kesme gününde kumandan hızlı güzeldir

Devam eden saadet güzeldir

Bildiğini unutmayan akıl güzeldir

Yigenek, düşünü yoldaşlarına anlattıktan

sonra, Düzmürd Kalesi’ne doğru yola çıktılar.

Meğer dayısı Emen de oralardaydı. Kaleye varınca

çevresine kondular. Emen de katıldı onlara.

Kafirler bunları görünce Arşın oğlu Direk Tekfura

haber ulaştırdılar. Tekfur, derhal kaleden çıkıp, karşı

geldi, er istedi. Kıyan Selçuk oğlu Deli Dündar

kalktı yerinden, altmış tutam sivri mızrağını

sımsıkı kavrayarak kafire saldırdı.

Tekfur, hamlesini savuşturarak, kolunu tutup

kıvırdı, mızrağını aldı elinden, altmış batman

gürzünü başına çaldı. Deli Dündar’ın başına dünya dar

oldu. Cins atını mahmuzladı, dönüp geldi yerine.

Sıra Dönebilmez Dülek Evren’e gelmişti. O da yerinden

kalkarak doğruldu, altı kanatlı

çomağı ile at tepti, kafire şiddetle vurdu,

düşüremedi. Tekfur, yakalayarak çomağını elinden aldı,

gürzüyle vurarak sarstı, o da cins atına binerek döndü

yerine geldi. Sırayla yirmi dört sancak beyi

Tekfurun gürzünden perişan oldu. Son olarak Kazılık

Koca oğlu Yigenek, yaradan Allah’a sığınarak doğruldu,

sonsuz Mabud’u ululayarak söyledi, görelim hanım

ne söyledi:

Yücelerden yücesin

Kimse bilmez nicesin

İzzetli Tanrı

Sen anadan doğmadın

Sen babadan olmadın

Kimsenin rızkını yemedin

Kimseye zorluk göstermedin

Mekandan münezzehsin

Bâkisin, sonsuzsun

Âdeme tacını sen giydirdin

Şeytanı sen lanetledin

Suçundan dolayı huzurundan sürdün

Nemrut göğe ok atınca

Karnı yarık balığı karşı tuttun

Yüceliğinin sınırı yok

Senin boyun yok

Cismin ile ceddin yok

Vurduğunu ulutmayan ulu Tanrı

Bastığını belirtmeyen belli Tanrı

Kaldırdığını göğe eriştiren güzel Tanrı

Kızdığını kahreden Kahhar Tanrı

Birliğine sığındım Kadir Tanrı

Yardım senden

Kara giysili kafire at tepmekteyim

İşimi yoluna koy

Atını sürdü, rüzgar gibi yetişti tutkal gibi yapıştı.

Kafirin omzuna kılıcını indirdi, giysilerini doğrayarak

altı parmak derinliğinde bir yara açıverdi. Kara kanı

fışkırdı kafirin, çizmesi kan doldu. Kara başı bunalarak

dara düştü. Dönerek kaleye kaçtı. Yigenek peşini bırakmayıp

yetişti, kale kapısından girer girmez, kara çelik

öz kılıcını öylesine bir çaldı ki, kafirin başı

top gibi yere düştü, yuvarlandı.

Yigenek, atını çevirdi, yoldaşlarının yanına geldi.

Tutsak olan Kazılık Koca’yı salıvermişlerdi.

“Hey bey yiğitler, bu kafirin kellesini düşüren de

kimdir?” diye sorarak söyledi, hanım görelim ne söyledi:

Develerin dişisini gebe bıraktım

Erkek midir dişi midir bir bilsem

Kara elimin koyununu gebe bıraktım

Koç mudur koyun mudur bir bilsem

Ela gözlü helallimi hamile bıraktım

Erkek midir kız mıdır bir bilsem

Bre bey yiğitler, bir haber verin bana

Yigenek, burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Develerin dişisini gebe bıraktın, erkek oldu

Kara koyununu gebe bıraktın koç oldu

Ela gözlü helallini hamile bıraktın aslan oldu

Önce Yigenek babasıyla söyleşti, ardından beyler

görüştüler. Birlikte kaleye yürüdü,

kuşattı, ganimet çıkardılar.

Yigenek, babasıyla hasret giderdi, koklaştı,

ıssız yerin kurdu gibi uluştu, Allah Teâlâ’ya

şükürler kıldı.

Kalenin kilisesini yıkarak cami kurdular, izzetli

Allah adına hutbe okuttular. Kuşun

alaca kanını, kumaşın arısını, kızın güzelini, dokuz

katlı, işlemeli süslü elbise han Bayındır’a

pay çıkardılar. Kalanını gazilere paylaştırdılar.

Dönüp evlerine geldiler.

Korkut Ata geldi, soy soyladı, boy boyladı,

deyiş dedi, destan söyledi, bu Oğuzname

Yigenek’in olsun, dedi.

Yerli kara dağların yıkılmasın. Gölgeli ulu

ağacın kesilmesin. Ak sakallı babanın yeri cennet olsun.

Ak pürçekli ananın mekanı firdevs olsun.

Son solukta arı imandan ayırmasın.

Ak alnında beş kelime dua kıldık makbul olsun.

Günahlarınızı adı güzel Muhammed’in gül yüzü suyu için

yarlığasın, hanım hey!

Oğuzdan Bir Turfanda Kuzu

Basat’la Tepegöz’ün Hikâyesi

Oğuz, bir gün otururken, düşmanın saldırısına uğradı.

Geceydi, ürkerek kaçtı. Aruz Koca’nın küçük oğlu,

kaçarken düştü, kaldı. Bir arslan onu

alarak götürdü, besledi, büyüttü.

Oğuz, düşmandan sâlim olduktan sonra

yeniden yurduna dönerek kondu. Oğuz Han’ın

at çobanlığını yapanlardan biri, gelerek;

“Hanım” dedi, “sazlıktan bir arslan çıkıyor,

bir âdem irisine benziyor, atları yakalıyor,

telef ediyor, kanını emiyor.”

Aruz Koca’nın gözleri parladı,

“Kaçarken düşen oğlancığım olmasın.”

Beyler at bindiler, arslanın yatağının üzerine geldiler.

Arslanı ürküterek, oğlanı yakaladılar.

Aruz alıp evine getirdi, şölen kuruldu,

yiyip içip eğlendiler.

Lâkin oğlan evde durmadı, arslan yatağına geri döndü.

Ne yaptılarsa, oğlanı evde tutamadılar.

Dedem Korkut geldi, oğlana;

“Yavrum” dedi, “sen insansın, hayvanla arkadaş

olmamalısın, koç atlara binip, yiğitlerle

gezmelisin. Kıyan Selçuk, ağabeyindir, senin adın da

Basat olsun, ben adını verdim, Allah da

ömrünü versin.”

Oğuz yaylaya göçmüştü. Göçün başında, Aruz’un çobanı,

Konur Koca Sarı bulunuyordu. Uzun Pınar adındaki meşhur

su gözüne periler konmuştu. Koyunlar buraya gelince

ürktüler. Çoban, sürünün önünden giden erkek keçiye

kızarak, ileri vardı ki ne görsün! Peri kızları

kanat kanada vermiş uçuyorlar. Keçesini çıkararak

üzerlerine attı, kızlardan birini yakaladı.

Onunla birleşti. Koyun iyice ürkmeye başlamıştı.

Çoban, koyunun önüne gelince, peri kızı

kanat vurarak uçup gitti. Giderken de, ‘Bende

emanetin var, bir yıl sonra gelip al’ dedi, ‘lakin

Oğuz’un başına büyük bir bela getirdin.’

Çobanın yüreğine bir korku düştü,

benzi sarardı, bağrı sarsıldı.

Oğuz’un yaylaya göçtüğü zamandı. Çoban, yine

pınara geldiğinde koyun ürktü. İleri vardı,

gördü ki bir cisim orada yatıyor, ışıl ışıl parlıyor.

Peri Kızı gelerek, ‘Emanetini al’ dedi, ‘fakat

Oğuz’un başına bir felaket getirdin.’

Çoban kütleyi görünce dehşete kapıldı. Geri döndü,

sapan taşını getirdi, vurdukça büyüyordu.

Korkarak onu orada bırakıp kaçtı.

Tam o sırada Bayındır Han, bey yiğitleriyle birlikte

at binmiş gezinmekteydi. Pınara gelince, gördüler ki

alâmet bir şey yatıyor, başı sonu belirsiz. Çevresine

toplandılar. Bir yiğit attan inerek tekmeledi,

teptikçe büyüdü. Bir kaç yiğit daha indi, onlar da

teptiler, teptikçe büyüdüğünü gördüler.

Aruz Koca da inip tekmelemeye çalışınca, gördüler ki gövdesi adam, tepesinde bir gözü bulunuyordu. Aruz alıp

eteğine sararak, ‘Beyim’ dedi, ‘bunu bana verin,

oğlum Basat’la birlikte büyüteyim.’ Bayındır Han,

‘Tamam’, dedi, ‘al senin olsun.’

Tepegöz’ü alıp evine getirdi Aruz. Bir dadı çağırttı.

Kadın geldi, göğsünü ağzına verince

öyle bir emdi ki hiç süt bırakmadı. Bir daha emince

kanını aldı, bir dahaki emmede canını aldı.

Bir dadı daha getirdiler, onu da helak etti,

bir dadı daha... gelenlerin tümü canından oldu.

Baktılar ki olmuyor, sütle beslemeye başladılar.

Fakat doymuyordu çocuk, günde bir kazandan fazla süt içiyordu.

Günler geçip gidiyor, Tepegöz her gün biraz daha büyüyor,

diğer erkek çocuklarla oynuyor, fakat kiminin burnunu,

kiminin kulağını yiyordu.

Obadakilerin canı yanıyordu ondan.

Durumu, Aruz Koca’ya şikayet ettiler.

Aruz, onları uyardı, azarladı, dövdü lakin

değiştiremedi, nihayet evden kovdu.

Tepegöz’ün peri annesi gelerek, parmağına bir yüzük

taktı, ‘Oğul’ dedi, ‘bundan böyle sana

ok batmasın, seni kılıç kesmesin.’

Oğuz elinden çıktı Tepegöz, yüce bir dağa çıktı, yol kesip

haraç almaya, kan akıtıp cana kıymaya başladı.

Aman bilmez bir yolkesen olarak ünlendi.

Şerrinden usananlar, adam gönderdi ok attırdılar,

ne ok battı, ne kılıç kesti, en sivri uçlu, keskin

mızrakları teptiler, batmadı. Çoluk çocuk demedi yedi,

dağda çoban, düzde er bırakmadı helak etti.

Sonunda Oğuz yiğitleri birleşip üzerine vardılar.

Koca bir ağacı hiddetle kökünden sökerek fırlattı

üzerlerine, elli atmış kişiyi tepeledi.

Yiğitler başı Kazan’a öyle bir darbe indirdi ki,

dünyayı gözüne dar etti. Kazan’ın korkusuz kardeşi Kara

Göneyi perişan eyledi. Düzen oğlu Alp Rüstem’i şehid etti.

Uşun Koca oğlu gibi bir pehlivan dayanamadı,

can verdi. Demir giyimli Mamak telef oldu.

Bıyığı kanlı Bügdüz Emen’i

hurdahaş etti. Ak sakallı Aruz Koca’yı canından

bezdirdi. Kıyan Selçuk’un korkusundan ödü patladı,

bırakıp kaçtı. Oğuz, Tepegöz’le başedememiş, geri dönmüştü.

Tepegöz, hırsını alamamış, önünü keserek

yerinden etmiş, yedi kez ürkmüştü.

Varıp Dede Korkut’a haber verdiler, danışalım

görüşelim, bir kesim keselim, dediler.

Dede Korkut’u elçi olarak gönderdiler.

Gelerek selam verdi, ‘Oğul’ dedi, ‘Oğuz, elinden

bezdi, yıldı, perişan oldu, ayağının toprağına

beni sürdüler, sana kesim verelim derler.’

Tepegöz, ‘Günde altmış kişi isterim yemeğe’ dedi.

Dedem Korkut, telaşlandı,

‘Bu gidişle sen adam bırakmaz tüketirsin, Oğuz’un

adını silersin’ dedi ve bir teklifte bulundu:

‘Günde iki insan beşyüz de koyun verelim.’

Tepegöz, düşündü taşındı, Dedem Korkut’un önerisini kabul

etti. ‘Peki’ dedi, ‘beşyüz koyun verin, iki de adam verin

yemeğimi pişirsin.’

Korkut Ata döndü, Oğuz’a gelerek,

‘Yünlü Koca ile Yapağılı Kocayı gönderin Tepegöz’e,

yemeğini pişirsinler, günde iki adamla

beşyüz koyun ister.’

Oğuz beyleri razı oldu.

Oğlu dört tane olan birini verdi üçü kaldı, üçü olan birini

verdi ikisi kaldı. Herkes sırayla oğlunu veriyordu.

İki oğlundan birini vermiş olan Kapak Kan’a

yeniden sıra geldiğinde, bir oğlancığı kaldığı için

anası feryat figan ağlamaya başladı.

Tam o sırada Basat gazadan dönmüştü, ‘Varayım’ dedi kadın,

‘Alp Basattan bir köle isteyeyim, oğlancığımın yerine

onu veririm.’

Altın gölgeliğini kurmuş otururken Basat,

yiğitleri baktılar ki, bir kadıncağız geliyor.

Gelerek selam verdi, görelim ne söyledi:

Avucuna sığmayan karacalı oğlu

İri tekenin boynuzundan sert yaylı

İç Oğuz’un Dış Oğuz’un adı en çok bilineni

Aruz oğlu Basat beyim bana yardım et

Basat,

‘Ne istersin?’ diye sordu.

Ak pürçekli hatun,

‘Yalancı dünya yüzünde acaip bir er çıktı ortaya’ dedi, ‘Oğuz,

elinden perişan oldu, ne otlağına kondurur, ne yaylağına

göçtürür, hiç bir kara çelik öz kılıç kesmez, hiç bir

keskin kargı mızrak batmaz, hiç bir kayın oku

kar etmez. Kazana vurduğu darbeyi dünya

görmemiş, Kara Göne’yi perişan eylemiş, bıyığı kanlı

Bügdüz Emen hurdahaş olmuş, ak sakallı baban

Aruz’a kan kusturmuş, Kıyan Selçuk’un ödünü patlatmış,

güçlü Oğuz beylerinin tümünü ya helak veya

perişan etmiştir. Oğuz’u yedi kez yerinden sürmüş,

haraç almıştır. Şimdi de günde iki adam

beş yüz koyun istemektedir. Yünlü Koca ile Yapağılı

Koca’yı hizmetçi olarak verdiler, dört oğlu olan birini

verdi, üç oğlu olan birini verdi, ikisi olan

birini verdi, benim iki oğlancığım var, birini

verince biri kaldı, dönerek sıra bize geldi,

biricik oğlancığımı da isterler, beyim

bana yardım et. Basat duyduklarına inanamıyordu.

Burada kardeşi için söyledi, hanım görelim

ne söyledi:

Kıyıda dikilmiş otağlarını

O zalim yıktırdı demek ki kardeş

Koşucu koç atlarını tavlasından

O zalim seçtirdi demek ki kardeş

Cins cins develerini katarından

O zalim ayırdı demek ki kardeş

Şöleninde boğazladığın koyunu

O zalim kestirdi demek ki kardeş

Güvencimle getirdiğim gelini

O zalim senden ayırdı kardeş

Ak sakallı babamla akça yüzlü anamı

O zalim ağlattı demek ki kardeş

Karşıda uzayan kara dağın yükseği kardeş

Coşkun akar suyumun taşkını kardeş

Güçlü belimin kuvveti kardeş

Karanlıklı gözümün ışığı kardeş

Basat bir zaman söyleyip ağladıktan sonra, bir esiri

kadına vererek, ‘Al götür ana’ dedi, ‘oğlancığını kurtar.’

Kadın sevinç içinde gelerek Aruz’a oğlunu müjdeledi.

Aruz, güçlü Oğuz beyleriyle birlikte Basat’ı karşıladı.

Sarıldı koklaştı, hasret giderdiler.

Derken anasına gelerek elini öptü, sevincini

çoğalttı, şölen kuruldu, yediler içtiler.

Basat, beylere;

‘Kardeşim uğruna Tepegöz’le buluşacağım, ne dersiniz?’

diye sordu.

Kazan Bey, burada söylemiş, hanım görelim ne söylemiş:

Kara bir ejderha oldu Tepegöz

Gökyüzünde döndürdüm yenemedim Basat

Kara bir kaplan kesildi Tepegöz

Kara dağlarda çevirdim yenemedim Basat

Kükremiş bir arslan oldu Tepegöz

Sazlıklarda kestim yolunu yenemedim Basat

Er de olsan bey de olsan benim gibi

olamazsın Basat

Ak sakallı babanı ağlatma

Ak pürçekli ananı sızlatma

Basat, ısrarlıydı, ‘Gideceğim’ dedi.

Babası ağlayarak,

‘Oğul’ dedi, ‘ocağımı sahipsiz koyma,

merhamet et, gitme.’

Basat, diretti, ‘Ak sakallı, izzetli babam, gideceğim ben’ dedi.

Okluğundan bir tutam ok çıkararak beline

yerleştirdi, kılıcını çapraz biçimde kuşandı, yayını

koluna geçirerek, eteklerini kıvırdı,

anası ve babasıyla helalleşerek yola çıktı.

Gide gide Tepegöz’ün yaşadığı Salahana kayalığına

geldi. Tepegöz, bedenini güneşe karşı vermiş yatmaktaydı.

Sadağından bir ok çıkararak yaya taktı, gerdi gerdi

bıraktı, Tepegöz’ün omzuna çarparak

parçalandı ok. Bir daha çıkardı, taktı, gererek bıraktı,

yine aynı şekilde sanarak,

‘Buranın sineği bizi bunalttı’ dedi yaşlılara.

Basat bir ok daha fırlattı, bir parçası

önüne düşünce, Tepegöz sıçrayıp

kalktı, Basat’ı farketti.

Kah kah gülerek, yaşlılara;

‘Oğuz’dan bir taze kuzu geldi’ dedi.

Basat’ı yakaladı, gırtlağını sıkarak, önüne kattı

inine getirdi, çizmesinin koncasına sokarak

‘Bre kocalar’ dedi, ‘ikindi vakti, bunu benim için

pişirin.’

Basat, hançeriyle çizmeyi yarmış, kurtulmuştu.

Sessizce yaşlılara yanaşarak,

‘Bre bu ejderha nasıl ölür?’ diye sordu.

‘Biz nereden bilelim’ dediler, ‘fakat gözünden

başka bir yerinde et yoktur.’

Basat, Tepegöz’ün başının ucuna gelerek dikkatle

baktı, gerçekten gözü etten idi.

‘Bre yaşlılar’ dedi, ‘şişi ocakta ısıtın.’

Şişi kızdırdılar, Basat aldı, adı güzel Muhammed’e

salavat getirerek,

öyle bir bastırdı ki, Tepegöz’ün gözü helak oldu.

Dağda taşta yankıyan bir çığlık attı.

Basat, koyun sürüsüne dalarak mağaraya girdi.

Tepegöz, Basat’ın mağarada olduğunu

anlayınca bir ayağını kapının bir

ucuna, öteki ayağını öbür ucuna koyarak kapadı.

‘Bre koyun başları erkeç’ dedi, ‘bir bir gel geç.’

Koyunlar birer birer geçti, geçerken başlarını

sıvazladı.

‘Toklularım, devletim sakar koç, gel geç’ dedi.

Bir koç kalktı, gerinerek uzandı. Basat

koçu tutarak boğazladı, derisini yüzdü,

kuyruğuyla başını ayırmadı, postu

üzerine geçirdi.

Önünden geçerken, Tepegöz anladı.

‘Ey sakar koç’ dedi, ‘benim zayıf noktamı nasıl bildin?’

Basat, koçun başını Tepegöz’ün eline verdi.

Boynuzlarından sımsıkı tutunca deri elinde kalıverdi.

Basat fırsat bilerek, ejderhanın

bacakları arasından kaçtı.

Tepegöz huylanmıştı,

‘Oğlan kurtuldun mu?’

diye sordu.

‘Allahım kurtardı’ dedi Basat.

Tepegöz,

‘Al şu parmağımdaki yüzüğü parmağına geçir’ dedi,

‘gayri sana ok ve kılıç işlemesin.’

Basat, yüzüğü alarak parmağına geçirdi.

Tepegöz sordu:

‘Yüzüğü takındın mı?’

Basat,

‘Evet, takındım’ dedi.

Tepegöz, Basat’a ansızın saldırarak kılıçla tepelemek

istedi.

Basat, yüzüğün ayakları altında olduğunu farketti.

Tepegöz sordu:

‘Oğlan kurtuldun mu?’

Basat,

‘Allahım kurtardı’ dedi.

Tepegöz sordu:

‘Şu kümbeti görüyor musun?’

Basat,

‘Görüyorum’ dedi.

‘Benim orada hazinem yatıyor’ dedi, ‘var mühürle, şu yaşlılar

yağmalamasın.’

Basat, kümbede girdi, altın akçe yığınını görünce

kendinden geçti. Tepegöz vararak kümbedin kapısını

kapadı, sordu:

‘Girdin mi?’

‘Girdim’ dedi Basat.

Tepegöz,

‘Şimdi öyle bir vuracağım ki, kümbetle birlikte

paramparça olacaksın.’

Basat,

‘La ilahe illallah Muhammedün Resûlullah’ dedi.

Der demez kümbet yarıldı, yedi yerden yedi

kapı açılıverdi.

Tepegöz,

‘Oğlan kurtuldun mu?’ diye sordu.

Basat,

‘Allah’ın izniyle’ dedi.

Tepegöz,

‘Sana ölüm yokmuş’ dedi, ‘şu mağarayı görüyor musun?’

‘Görüyorum’ dedi Basat.

‘Orada biri kınlı diğeri kınsız iki kılıç var,

başımı gövdemden ayırmak istiyorsan, var git kınsızını

getir, çal’ dedi Tepegöz.

Basat mağaraya gidince kınsız kılıcın kalkıp inmekte

olduğunu gördü. Temkinlice yanaştı, kendi kılıcını çıkararak

iki parçaya böldü, bir ağaç dalı getirerek

onunla kınsız kılıcı da ikiye böldü, yayını

eline aldı, kılıcın asılı olduğu zinciri nişanlayarak

attı, parçaladı. Kılıç yere düşünce gömüldü. Kendi kılıcını

kınına yerleştirdi. Gömülen kınsız kılıcı, sapından sıkıca

tutarak Tepegöz’ün yanına geldi,

‘Nasılsın, nicesin Tepegöz?’ diye sordu.

Ejderha,

‘Oğlan sen daha ölmedin mi?’ dedi.

‘Allahım kurtardı’ dedi Basat.

Tepegöz,

‘Sana ölüm yokmuş’ dedi, burada söylemiş, hanım görelim

neler söylemiş:

Gözümle gözümle bir tek gözümle

Koca Oğuz’u kırıp geçirmiştim

Ela gözümden ayırdın yiğit beni

Tatlı canından ayırsın Kadir Mevla seni

Ben çekerim göz acısını

Hiç bir yiğide vermesin Kadir Tanrı

Bre yiğit nerelisin, nicesin

Karanlık gecede yolunu yitirsen umudun var mıdır

Büyük sancaktar beyiniz kimdir

Savaşta en önde at tepen alpınız da kim

Ak sakallı baban kimdir

Yiğidin yiğitten adını saklaması doğru olmaz

Adın nedir yiğit söyle bana

Basat, Tepegöz’e söylemiş, görelim hanım neler söylemiş:

Güneydenim

Karanlık gece içinde yitirince yolumu, umudum Allah’tır

Büyük sancağımızı Bayındır Han tutar

Ulaş oğlu Salur Kazan’dır savaş günü en önde at tepen

Babamın adını sorar isen koca ağaç

Anamın adını sorar isen kükremiş aslan

Benim adını sorar isen Aruz oğlu Basat’tır

Tepegöz, ‘Kardeşiz biz, kıyma bana’ deyince görelim hanım Basat ne söylemiş:

Ak sakallı babamı ağlatmışsın

Ak pürçekli anamı sızlatmışsın

Kardeşim Kıyan’ı helak etmişsin

Akça yüzlü yengemi dul bırakmışsın

Ela gözlü çocuklarını öksüz koymuşsun

Seni bırakır mıyım hiç

Kara çelik öz kılıcım çekmeyince

Tepeli börklü başını gövdenden almayınca

Al kanını dökmeyince

Kardeşimin kanını almayınca

Bırakmam seni

Tepegöz de söylemiş görelim hanım ne söylemiş:

Kalkarak yerimden doğrulayım derdim

Güçlü Oğuz beyleriyle sözümü bozayım derdim

Yeniden doğanlarını öldüreyim derdim

İnsan etine bir kez olsun doyayım derdim

Oğuz beyleri toplanıp üzerime gelsin derdim

Kaçarak Salahana Kayalığına saklanayım derdim

Ağır mancınıkla taşlayayım derdim

Başıma taş düşürerek öleyim derdim

Ela gözümden ayırdın yiğit beni

Tatlı canından etsin Kadir Mevla seni

Ak sakallı yaşlıları çok ağlatmışım

Ak sakallıların bedduası tutmuş gözüm seni

Ak pürçekli yaşlıları çok sızlatmışım

Gözlerinin yaşı tutmuş gözüm seni

Bıyığı henüz terlemiş yiğitleri çok telef etmişim

Yiğitlikleri tutmuş gözüm seni

Elceğizi kınalı kızları çok helak etmişim

Bedduaları tutmuş olacak gözüm seni

Öyle çekerim ki ben göz acısını

Hiç kimseye vermesin Kadir Mevla acısını

Gözüm gözüm ey gözüm yalnız gözüm

Basat, hiddetlenerek fırladı yerinden. Erkek deve

gibi dizleri üzerine çöktürdü Tepegöz’ü.

Onun kılıcıyla öyle bir vurdu ki,

dağ taş çığlığına uyandı, ses verdi.

Sonra delerek yay kirişine taktı, sürüye sürüye mağara ağzına getirdi. Yünlü Koca ile Yapağılı

Koca’yı muştucu olarak obasına gönderdi.

Yaşlılar ak boz atlara binerek sürdüler, gelerek

Oğuz’a müjdelediler.

At ağızlı Aruz Koca, evine geldi dört nala, Basat’ın anasına

sevinç verdi,

‘Müjdeler olsun’, dedi, ‘oğlun Tepegöz’ü tepeledi.’

Güçlü Oğuz beyleri derlendi toplandılar.

Haberi duyan koştu, Salahana Kayalığına

vardı. Tepegöz’ün kesik başı

ortaya getirildi.

Dedem Korkut gelerek neşeli havalar çaldı,

deyiş dedi, destan söyledi,

gazi yiğitlerin başlarından geçenleri anlattı.

Basat’a dua etti:

Kara dağa seslenince cevap alsın

Kanlı kanlı sular geçit versin

Erlikle aldın kardeşinin kanını

Güçlü Oğuz beylerini bir beladan kurtardın

Kadir Allah yüzünü ak etsin

Ölüm eriştiğinde arı imandan ayırmasın

Günahlarınızı adı güzel Muhammed’e bağışlasın hanım hey!

Ağız Dilden Bayındır’a Selam Var

Begil Oğlu Emren’in Hikâyesi

Kam Gan’ın oğlu Bayındır Han,

yerinden kalkarak doğrulmuş,

kara yerin üzerine ak otağını diktirmiş,

alaca gölgeliği gökyüzüne yükseltmiş, bin yere

küçük ipek halıları döşetmiş, Dış ve İç Oğuz

ulularını toplamıştı.

Gürcistan’dan dokuz tümen ganimet gelmişti.

At, kılıç ve bir de çomak getirdiler, han Bayındır üzüldü.

Dedem Korkut gelerek

neşeli havalar çaldı, deyiş dedi, destan

söyledi, ‘Hanım niçin üzülürsün?’ diye sordu.

han Bayındır, ‘Nasıl üzülmeyeyim’ dedi, ‘her yıl

altın akçe gelirdi, beylere yiğitlere üleştirirdik,

gönüllerini hoş ederdik, şimdi bunu kime verelim de

hatırını sayalım.’

Dedem Korkut,

‘Beyim’ dedi, ‘gerek ki bunun üçünü de bir yiğide

veresin, Oğuz’a bir karakol olsun.’

Bayındır Han,

‘Peki kime verelim?’ diye sordu.

Sağına soluna bakındı, kimse istekli ve razı

değildi.

Begil adındaki alpe baktı,

‘Sen ister misin?’ diye sordu.

Begil,

‘Buyruğundur beyim’ diyerek razı oldu, kalkarak

yeri öptü.

Dedem Korkut gayret kuşağını bağladı beline, çomağı omzuna

yayı koluna geçirdi.

Yiğit, koç aygırını çektirerek bindi, yakınlarını

hısımlarını ayırarak, çözdü evini, Oğuz’dan ayrıldı.

Berdeye, Genceye yetişerek yurt edindi,

dokuz tümen Gürcistan yakınına vararak

kondu, orada karakolluk yapmağa başladı.

Kafir karşı gelse, kellesini alır Oğuz’a gönderirdi.

Senede bir kez han Bayındır’ın katına varıp

bağlılık yenilerdi.

Günlerden bir gün Bayındır Han’dan elçi geldi,

‘Beyin çağırıyor’ dedi.

Begil at binerek, dağlardan sel, ovalardan

yel gibi geçti, huzura vardı, peşkeşini çekti,

selamını vererek elini öptü.

Han, konuk eyledi onu, süslü kaftanlar, güzel binekler

ve bol harçlık bağışladı.

‘Üç gün av etiyle konuklayalım Begil’i’ diye buyurdu,

av ilanı çıktı. Av hazırlıklarına başlandığında,

kimisi atını övüyor, kimi kılıç çalmasını, kimisi de

ok atmasını... Salur Kazan, öteki yiğitler gibi

kendini değil, Begil’i övdü.

Üçyüz altmış altı yiğit ava çıksa, geyik

izi sürülse, Begil ne ok atar, ne yay kurardı.

Yayını bileğinden çıkararak yabani geyiğin boynuna

salar, yakalardı. Zayıf ise, belli olsun diye

kulağını delerek bırakır, semiz ise anında boğazlardı.

Beyler, geyik avlayınca kulağına bakarlardı,

delikse eğer, ‘Begil sevincidir’ diye

ona gönderirlerdi.

Kazan Bey sordu:

“Bu başarı, atın mıdır, yiğidin mi?”

Han dedi:

“At işlemeyince er övünmez, hüner attadır.”

Begil sözü beğenmedi;

“Yiğitler arasında bizi eyer kayışımızdan

balçığa batırdın” dedi küstü, han Bayındır’ın armağanını geri verdi, huzurdan çıktı.

Atını çektiler. Elâ gözlü

alplerini alarak evine döndü.

Çocukları karşıladı, yüzü asıktı, onları okşayıp

sevmedi, kendisiyle konuşmayınca Hatun’u

söyledi, görelim ne söyledi:

Altın tahtımın sahibi yiğit

Gözümü açınca gördüğüm

Gönül vererek sevdiğim

Yerinden kalkarak doğruldun

Elâ gözlü yiğitlerini birlikte aldın

Arkın Beli Ala Dağı geceleyin aştın

Coşkun akar sularından geçtin

Ak alınlı han Bayındır’ın huzuruna geceleyin yetiştin

Elâ gözlü beylerle yiyip içtin

Söyle bana kavimli kavmiyle atıştı mı?

Garip başın kavgada kaldı mı?

Altındaki koç atın nerede?

Üstündeki altın miğfer cübben nerede?

Elâ gözlü beylerini sevmezsin

Ak yüzlü helâllinle söyleşmezsin

Anlat bana, nedir halin

Burada Begil söylemiş görelim hanım

ne söylemiş:

Kalkarak yerimden doğruluverdim

Kara yeleli cins atıma sıçrayıp bindim

Arkın Beli Ala Dağ’dan geceleyin aştım

Akıntılı, güzel suyu geceleyin geçtim

Ak alınlı han Bayındır’ın huzuruna gece vardım

Elâ gözlü beyler ile yiyip içtim

Kavimli kavmiyle hoş geçinir gördüm

Hanımının nazarının bizden döndüğünü gördüm

Eli günü terkederek

Dokuz Tümen Gürcistan’a gidelim

Oğuz’a isyan ettim

Hatun’u telaşlandı;

“Yiğidim, bey yiğidim” dedi, “padişahlar

Allah’ın yeryüzündeki gölgesidir, ona isyan

edenin işi rast gelmez, arıyürek

paslansa şarap açar, sen gideli beyim

çapraz uzayan alaca dağların avlanmamıştır,

bin gönlün açılsın ava.”

Begil, helâllisinin aklını, sözünü iyi

buldu, cins atını çektirerek

bindi, ava çıktı.

Avda dolaşırken, önüne bir geyik

çıktı. Ona doğru at sürdü, yetişti.

Yay kirişini boynuna

fırlatınca, hayvanın canı yandı.

Yüksek bir yerden attı kendini.

Begil, atının gemine hâkim olamayınca

yardan uçtu, sağ oyluğu kayaya

çarparak kırıldı.

Büyük kardeşi ve yetişkin oğlu olmadığına

yanarak ağladı. Oyluğu

sancıyordu. Okluğundan gez çıkararak

atının eyer kayışını kopardı. Kaftanının

altından ayağını sımsıkı sardı.

Gücünü toplayarak, atının yelesine

düştü. Av arkadaşlarından ayrılarak,

tülbentli boğazında, obasına geldi.

Küçük oğlu, babasının benzini sararmış,

tülbenti boğazına sarılmış görünce

söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Kalkarak yerinden doğruluverdin

Kara yeleli cins atına bindin

Çapraz uzayan Ala Dağ’ın eteğine ava gittin

Kara giysili kâfire mi rastladın

Elâ gözlü yiğitlerini helâk mı ettirdin

Ağız dilden bir kaç söz haber ver bana

Kara başım kurban olsun yiğit babam sana

Begil, oğlancığına söylemiş, görelim

hanım ne söylemiş:

Oğul oğul ey oğul

Yerimden kalkarak doğruluverdim

Kara dağların önünde ava gittim

Kara giysili kâfire rastgelmedim

Elâ gözlü yiğitlerimi helâk ettirmedim

Yiğitlerim sağdır esendir oğul

Üç gündür hastayım

İndir atımdan, döşeğime yatır beni

Yavru da olsa arslan arslandır, oğlancığı

babasını kavradı, tutarak yatağına

getirdi. Cübbesini üzerine örttü, kapısını kapadı.

Öte yanda, avdaki yiğitler, avın bozulmuş

olduğunu görerek dağıldılar. Herkes evine döndü.

Begil, beş gün boyunca huzura çıkmadı.

Ayağının kırıldığını kimseye duyurmadı.

Bir gece, yatağında acı acı inleyip sızlarken,

helâllisi üzgün ve kaygılı bir şekilde

“Yiğidim” dedi, “sürüsüyle düşman gelse

kaçmazdın, alaca ok bedenine saplansa inlemezdin,

insan eşine sırrını açmaz mı, nedir

bu halin?”

Begil,

“Attan düştüm güzelim” dedi, “ayağım kırıldı.”

Kadın, elini eline vurup hizmetçisine

duyurdu. Hizmetçi kapıcıya, kapıcı dışardakine,

derken, otuziki dişten çıkan yurdun

dört bir yanına yayıldı.

Kâfirin casusu durumu Tekfur’a haber

verdi. Tekfur telaşla fırladı yerinden,

adamlarına bağırdı;

“Yerinizden kalkarak doğrulun, durma

zamanı değildir. Begil Bey yatağındayken

yakalayın, ak ellerini pazularında bağlayın,

başını keserek al kanını yeryüzüne dökün,

herşeyini yağmalayın, gelinini kızını esir alın.”

Meğer Begil Bey’in de casusu vardı,

Begil’e haber uçurarak dedi,

‘Düşman saldıracak, hazırlıklı olun.’

Begil, yukarı bakarak,

‘Gök uzak, yer katı’ dedi.

Oğlunu çağırarak söylemiş, hanım görelim neler söylemiş:

Oğul oğul ey oğul

Karanlıklı gözlerimin ışığı oğul

Güçlü belimin kuvveti oğul

Gör bak neler oldu

Neler koptu kara başıma

Kalkarak oğul yerimden doğruluverdim

Boynu kırılası al aygıra sıçrayıp bindim

Av avlayarak kuş kuşlayarak gezerken

Bunalarak sürçtü, yere attı beni

Sağ oyluğum kırılıverdi

Gör bak kara başıma neler geldi

Kara kara dağlardan haber aşar

Kanlı kanlı sulardan haber geçer

Demirkapı Derbendinden haber uçar

Alaca atlı Şökli Melik pusu kurmuştur bize

Pususundan kara dağlara duman çökmüştür

Bey Begil’i, yattığı yerde yakalayın dermiş

Ak ellerini pazusundan bağlayın dermiş

Kan alaca yurdunu yağmalayın dermiş

Akça yüzlü gelinini kızını esir alın dermiş

Oğul kalkarak yerinden doğrulmalısın

Kara yeleli cins atına binmelisin

Çapraz uzayan Ala Dağ’ı geceleyin geçmelisin

Ak alınlı Han Bayındır’ın divanına geceleyin varmalısın

Ağız dilden selam vermelisin

Yiğitler yiğidi Kazan Bey’in elini öpmelisin

Ak sakallı babam darda kaldı demelisin

Kazan Beyimin bana yetişmesini demelisin

Gelmezsen ilim dağılır, memleket perişan olur

Kızımız gelinimiz tutsak gider bilmiş ol

Babasını dinledikten sonra, görelim hanım

oğlancık neler söylemiş:

Neler söylersin bey babam, neler dersin

Yüreğimi ezer, bağrımı sızlatırsın

Kalkarak yerimden doğrulmayacağım

Kara yeleli cins atıma binmeyeceğim

Arku Beli Kara Dağı avlayarak aşmayacak

Ak alınlı han Bayındır’ın divanına varmayacağım

Kazan da kimdir, onun elini öpmeyeceğim

Altındaki al aygırı bana ver

Senin için kan terletip koşturayım

Sağlam yapılı demir kaftanını bana ver

Senin için yen yakalar diktireyim

Kara çelik öz kılıcın bana ver

Senin için ansızın başlar keseyim

Kargı dallı mızrağını bana ver

Senin için göğsünden yiğit mızraklayayım

Ak tüylü, delici okunu bana ver

Senin için erden ere geçireyim

Ela gözlü üçyüz yiğidini bana ver

Senin için Muhammed’in dini yoluna savaşayım

Begil’in yüreği kabardı, sevinç kapladı içini,

‘Bu sözlerin çıktığı ağzın için ölürüm oğul’ dedi,

‘sana bakınca gençliğimi görüyorum, bre, giyimimi, kılıcımı, yayımı getirin, oğluma verin’ dedi,

‘memleket ürkmeden varıp meydana girsin.’

Oğlanı giydirip donattılar, kılıç ve yayla

kuşattılar, babası ve anasından helallik aldı, ellerini öptü,

yola koyuldu. Rüzgâr gibi giderek meydana vardı.

Al aygır cinsti, ne zaman düşman

kokusunu alsa, ayaklarını

teper, yeri göğü tozuturdu.

Kafirler işitti,

‘Bre bu at Begil’indir’ dediler, ‘biz kaçıyoruz.’

Tekfur, kaygılandı,

‘Bre iyi bakın, eğer gelen Begil ise ben sizden

önce kaçarım.’

Gözcü dikkatle bakınca gördü ki, gelen

Begil’in atıdır lakin binen o değildir.

Kuş kadar bir oğlancık binmektedir al aygıra.

Giderek Tekfur’a haber verdi.

‘At, giyim koşum ve miğfer Begil’indir,

fakat içindeki o değil.’

Tekfur,

‘Yüz adam seçin, büyük bir gürültü çıkarın,

oğlancığı korkutun, kuş yüreklidir o,

bırakıp kaçar meydanı’ diye buyurdu.

Yüz kafir seçildi, oğlanın üzerine geldi,

kafir burada söylemiş hanım görelim

ne söylemiş:

Oğlan oğlan ey oğlan

Babası belirsiz oğlan

Altındaki al aygırı güçsüz oğlan

Kara çelik öz kılıcı çentik oğlan

Elindeki mızrağı kırık

Ak kirişli yayı kısa

Okluğundaki doksan oku seyrek oğlan

Yanındaki yoldaşları çıplak

Karanlıklı gözleri ışıksız oğlan

Şökli Melik sana bir pusu kurdu

Meydandaki şu oğlanı yakalayın

Ak ellerini pazusundan bağlayın

Ansızın kara başını kesin

Al kanını yeryüzüne dökün dedi

Ak sakallı babanı ağlatırsın

Ak pürçekli ananı sızlatırsın

Yalnız yiğit alp olmaz

Otun dibi sağlam olmaz

Belası gelmiş oğlan

Var git yoluna

Begil’in oğlu kafirin sözlerini dinledikten sonra

söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Saçma sapan konuşma bre itim kafir

Altımdaki al aygırı niçin beğenmezsin

Seni görünce oynar

Üzerimdeki demir giysi omzumu kısar

Kara çelik öz kılıcım kınını doğrar

Kargı dalı mızrağımı niçin beğenmezsin

Göğsünü delerek göğe fırlar

Ak kirişli katı yayım inler

Okluktaki okum yuvasını deler

Yanımdaki yiğitler savaş ister

Yiğide korku vermek ayıptır

Beri gel savaşalım bre kafir

Kafir şaşırdı,

‘Oğuz’un arsızı, Türkmen’in delisi gibidir, hele bak’ dedi.

Tekfur,

‘Varıp sorun bakayım’ dedi, ‘oğlan Begil’in nesidir?’

Kafir, gelerek oğlana söylemiş,

hanım görelim ne söylemiş:

Altındaki al aygır Begilindir, Begil nerede

Kara çelik öz kılıcın Begilindir o nerede

Üstündeki demir giysi Begilindir, o nerede

Yanındaki erler Begilindir, o nerede

Eğer burda ise Begil

Geceye dek savaşaydık

Ak kirişli katı yayla çekişeydik

Begil’in nesisin oğlan söyle bize

Oğlan,

‘Bre kafir’ dedi, ‘bilmez misin; ak alınlı Han Bayındır’ın beyler beyi Salur Kazan, kardeşi Kara Göne, Dönebilmez Dülek Evren,

Düzen oğlu Alp Rüstem, Boz Atlı Beyrek,

Begil Bey’in evinde yiyip içmekteyken,

casus geldi, altındaki al aygırına Begil beni

bindirdi, kara çelik öz kılıcını

bana verdi, kargı dalı mızrağını

emanet etti, üç yüz yiğidini yanıma

kattı, bre densiz ben Begilin oğluyum, dayan bre!

Geliyorum!’

Kafir, ansızın altı kanatlı gürzünü

eline alarak oğlana saldırdı,

oğlan, kalkan tuttu.

Kafir, gürzünü, yukarıdan aşağı öyle bir

vurdu ki, kalkanını dağıttı, miğferini ezdi, göz kapaklarını

sıyırdı, lakin yenemedi.

Gürzle dövüştü, kara çelik öz kılıçla

çekiştiler, meydanda kılıç kılıca

çarpıştılar. Boğalar gibi süsüştüler.

Kılıçları parçalandı, mızrakları kırıldı,

gürzleri dağıldı, kalkanları ufalandı fakat

yenişemediler.

At üstünde kapıştılar, kafir güçlüydü,

oğlan perişan oldu.

Kadir Allah’a el açarak yakardı, hanım

görelim nasıl yakardı:

Yücelerden yücesin İzzetli Tanrı

Kimse bilmez nicesin güzel Tanrı

Adem’e sen taç giydirdin

Şeytanı sen lanetli kıldın

Bir suçundan dolayı kapından sürdün

İbrahim’i tutturarak

Deriye sardın

Kaldırıp ateşe sen attın

Ateşi sen gülistana çevirdin

Birliğine sığındım Aziz Tanrı

Aziz Allah’ım bana yardım et

Kafir şımardı,

‘Oğlan yenilince Allah’ına mı yakarırsın,

senin Yaratıcın var ise, benim yetmiş iki

puthanem var.’

Oğlan,

‘Ey lanetlenmiş asi’ dedi, ‘sen putlarına

yalvar, ben ancak Allah’ımdan yardım dilerim.’

Hak Teâlâ, Cebrail’e buyurdu:

‘Ey Cebrail, bu ere kırk yiğit gücü verdim.’

Bunun üzerine, Oğlan öyle bir celâllendi ki,

kafiri kaldırarak yere vurunca,

burnundan düdük gibi kan fışkırttı.

Şahin gibi saldırdı kafirin üzerine, gırtlağına sarıldı.

Kafir,

‘Aman!’ dedi, ‘sizin dine ne derler, dininize girdim.’

Oğlan şaşırdı.

Kafir,

‘Eşhedüenla ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden

Resûlullah’ dedi, şehadet parmağını kaldırarak.

Oğlan onu bıraktı.

Diğerleri korkarak kaçtılar.

Akıncılar, kafirin yurdunu otağını kuşatarak

gelinini kızını esir aldılar.

Oğlan, Begil’e haber göndererek,

‘Düşmanı yendim, müjdeler olsun’ dedi.

Ak sakallı babası, yüreği kıvranarak, karşıladı

oğlunu, boynuna sarıldı, öptü,

kokladı, dönerek eve geldiler.

Begil, karşıda yatan kara dağlardan

yaylak verdi oğluna.

Kara koç koşucu atlardan tavla bağışladı.

Al duvaklı güzel gelin aldı.

Ak alınlı han Bayındır’a da hisse çıkardı

ganimetten.

Oğlunu alarak Bayındır Han’ın huzuruna çıktı.

El öptü. Bayındır Han, Kazan oğlu Uruz’un sağ

yanında yer gösterdi ona, cübbe, sırmalı çuha giydirdi.

Dedem Korkut gelerek neşeli havalar çaldı.

Deyiş dedi, destan söyledi.

Bu Oğuznameyi Begil’e koştu,

Emren’in olsun dedi, gazi erenlerin

başlarından geçenleri anlattı.

Dua edeyim beyim:

Yerli kara dağların sarsılmasın

Gölgeli ulu ağacın kesilmesin

Allahın bağışladığı umut yok olmasın

Günahınızı, adı güzel Muhammed’in

yüzü suyuna bağışlasın, hanım hey!

Ana Hakkı Tanrı Hakkı Olmasaydı

Uşun Koca Oğlu Segrek Hikâyesi

Oğuz arasında Uşun Koca derler bir er vardı.

Büyük oğlu Egrek,

gözükara, cesur bir yiğitti.

Ne zaman dilese han Bayındır’ın

meclisine girer, sohbetini dinlerdi.

Beyler beyi Kazan’ın katında kapısı bacası

olmaz, istediği zaman girip çıkar, onun

önünde oturur, kimseye iltifat etmezdi.

Günlerden bir gün, beyleri erleri

çiğneyerek, geçip en öne oturunca

Ters Uzamış adındaki yiğit

itiraz etti:

“Bre, Uşun Koca oğlu!

Buradaki beylerin her biri

yerini kılıçla mızrakla hak etmiş, ekmeğiyle

almıştır. Sen kaç baş kestin, ne kadar kan döktün,

kaç çıplak donatıp kaç yoksul doyurdun ki, gelip

en öne oturursun?”

Egrek, “Bre Ters Uzamış!” dedi, “kan döküp can

telef etmek hüner midir ki!”

Ters Uzamış,

“Hünerdir ya” dedi.

Egrek’e dokundu bu, kalkarak Kazan

beyden akın diledi.

İzin çıkınca, duyurarak, üçyüz

akıncı yiğit topladı.

Üç yüz düz mızraklı yiğit toplandı yanına,

Beş gün boyunca yiyip içtiler, akın heyecanıyla

coştu, eğlendiler.

Şirögüvenin kıyısından Gökçe denizine

uzayan bölgedeki yurtları yağmalayıp

bir hayli ganimet topladılar.

Alınca kalesine

uğradılar. Kara Tekfur, orada bir koru yaptırmış; avluya,

uçandan kaz ve tavuk, yürüyenden geyik ve tavşan

bırakarak, Oğuz yiğitlerine tuzak kurmuştu.

Uşun Koca oğlunun yolu korudan geçerken, yiğitler

kapıyı kırmış, geyik, kaz ve tavukları keserek

yiyip içmişler, atların eyerlerini çıkarmışlardı.

Kara Tekfur’un casusu durumu haber vererek;

“Oğuzdan bir bölük geldi” dedi,

“korunun kapısını kırarak atların giyimlerini çıkardı.”

Kara giysili altıyüz kâfir kılıç kuşanıp at bindi, yiğitlere

saldırarak, perişan eyledi. Egrek yakalandı,

Alınca kalesinde zindana kapatıldı.

Kara dağlardan haber aştı, karlı sulardan

haber geçti, güçlü Oğuz beylerine

ulaştı. Uşun Kocanın ak otağından

bir çığlık yükseldi.

Gelini, kızı ak çıkarıp kara giyindi.

Uşun Koca ile hatunu, “Oğul oğul!” diyerek ağlaştı.

Her kemikli büyür, her kaburgalı

gelişirmiş. Uşun Kocanın küçük oğlu

Segrek de büyümüş, gözükara, cesur, deli

bir yiğit olmuştu.

Günlerden bir gün, yolu düğüne

uğramış, yiyip içip sarhoş olmuştu.

Ayak yoluna gittiğinde bu öksüzün, bir başka

çocukla dolaştığını gördü. Ayırdı. Bir tokat

birine, bir tokat ötekine çaldı.

Eski dutun biti, öksüz çocuğun dili

acı olurmuş.

Öksüz, sızlandı:

“Bre bizim öksüzlüğümüz yetmez mi,

bir de sen vurursun? Kendini

hünerli görüyorsan, Alınca Kalesi’ndeki

tutsak kardeşini kurtar da görelim.”

Segrek,

“Bre çocuk!” dedi, “kardeşimin adı nedir?”

Çocuk,

“Egrektir” dedi.

Segrek,

“O, bana yakışır” dedi, “Oğuzda kardeşsiz

duramam artık, karanlıklı gözümün ışığı kardeş” diye ağladı.

Düğüne döndü, izin isteyerek ayrıldı.

Atına binerek doğruca anasına geldi.

İndi atından, anasına söyledi, görelim hanım ne söyledi:

Ana ana ey ana

Kalkarak yerimden doğruldum

Kara yeleli cins atıma bindim

Çapraz uzayan Ala dağın eteğine vardım

Güçlü Oğuz beylerinin düğününe gittim

Yiyip içip eğlenirken

Ak boz atlı bir ulak geldi

Çok zaman önce Egrek adında bir yiğit varmış

Şimdi pis dinli kâfir elinde esirmiş

Kadir Mevla yol vermiş çıkarak gelmiş

Çoluk çocuk kalmadı onu karşılamaya gitti

Ana ben de gideyim mi ne dersin

Anası burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Ağzın için ölürüm oğul

Dilin için ölürüm oğul

Karşıda yatan kara dağın

Yıkılmıştı, doğruldu sonunda

Coşkun akan güzel suyun

Kurumuştu, çağladı sonunda

Koca ağaçta dal budak

Kalmamıştı, filizlendi sonunda

Güçlü Oğuz beyleri gittilerse sen de git

O yiğide ulaşırsan

Ak boz atın üzerinden yere in

El bağlayıp o yiğide selam dur

Elini öperek boynunu sar

Kara dağımın yücesi kardeş, de

Ne durursun oğul, koş

Segrek, anasına söylemiş, görelim ne söylemiş:

Ana ağzın çürüsün

Ana dilin kurusun

Demek kardeşim benim, şimdi kaygılanmaz mıyım

Kardeşsiz Oğuz’da durur muyum

Ana hakkı Allah hakkı olmasaydı

Kara çelik öz kılıcımı çekerdim

Ansızın güzel başını keserdim

Al kanını yeryüzüne dökerdim

Ana ana zalim ana!

Babası karşı durarak Segrek’e,

“Belki haber yanlıştır oğul” dedi,

“Kaçıp giden ağabeyin değil de

bir başkasıdır. Gel, etme; ak sakallı

babanı ağlatma, ak pürçekli

ananı sızlatma.”

Segrek, burada söylemiş, görelim hanım

ne söylemiş:

Üçyüzaltmış altı yiğit ava gitse

Kanlı geyik için kavga çıksa

Kardeşi olan yiğitler ansızın kalkar

Kardeşi olmayanın ensesine yumruk inse

Ağlayarak dört yanına bakar

Ela gözden acı yaşını döker

Ela gözlü oğlunuzu görünceye kadar

Hatun anam, bey babam esen kalın

Babası direndi,

“Oğul, gitme” dedi, “belki yanlış haberdir.”

Segrek de direndi,

“Kaleye varmayınca, ağabeyimi görmeyince

Oğuz’a dönmem” dedi.

Anası babası ağlaşarak Kazan’a haberci gönderdiler,

“Oğlan ağabeyini anarak gidiyor, bize ne

salık veriyorsun?” dediler.

Kazan,

“Ayağına at kösteği vurun” dedi,

Yavuklusuna haber ettiler. Geldi, düğün dernek

kuruldu. Attan aygır, deveden erkek deve,

koyundan koç kesildi. Segrek’le yavuklusunu

gelin odasına koydular. Segrek, kılıcını

kınından sıyırarak, gelinle arasına

koydu. Gelin,

“Al kılıcını yiğit” dedi, “önce muratlaşalım.”

Segrek,

“Kılıcıma doğranayım, okuma saplanayım,

oğlum doğmasın, doğarsa on yaşına

ermesin, ağabeyimi kurtarmayınca

murat almam” dedi.

Kalktı. Tavladan koç atını çıkardı.

Eyerledi. Diz ve kol bağlarını bağladı.

Geline dönerek,

“Üç yıl bekle beni” dedi, “üçüncü yıl

gelmezsem bilmiş ol ki artık gelemem,

ben ölünce aygır atımı boğazlayarak

ölü aşımı dağıt, gözün kimi tutar, gönlün

kimi dilerse ona var.” dedi.

Gelin, burada söylemiş, hanım görelim

ne söylemiş:

Yiğidim seni bir yıl beklerim

Bir yılda gelmezsen iki yıl beklerim

İki yılda gelmezsen üç yıl beklerim

Dört yılda gelmezsen altı yıl beklerim

Altı yolun ayrımına çadır dikerim

Gelenden geçenden haber sorarım

İyi haber getirene at ve giysi veririm

Kötü haber getirenin başını keserim

Erkek sineği üzerime kondurmam

Muratlaşalım da öyle git yiğit

Segrek,

“Ben” dedi, “ağabeyimin başı için

yemin ettim, dönemem.”

Gelin, burada kayın anasıyla kayın babasına

söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Babamdan daha aziz kayın baba

Anamdan daha iyi kayın ana

Develerinin erkeği ürkmüştür gider

Deveciler önünü kesti döndüremez

Kara koç aygırın coştu gider

At çobanları önünü kesti döndüremez

Ağıldaki koçların kaçtı gider

Çobanlar önünü kesti döndüremez

Ela gözlü oğlun ağabeyini andı gider

Akça yüzlü gelinin döndüremez

Anası babası ağladı, sızladılar. Yerlerinden

kalkarak, “Oğul gitme” dediler.

Segrek, “Ağabeyimin tutulduğu kaleye

varmadan dönmem” dedi.

Ellerini öptü, kara koç atına binerek,

yola koyuldu.

Az gitti uz gitti. Bir eğri bir

düz gitti. Dereşam’ın kıyısını izleyerek

koruluğa geldi. İlerde kâfir çobanların atları

otlattığını gördü.

Kılıcına davranarak atıldı, bir çırpıda altı kâfiri

tepeledi. Davul çalarak kısrakları ürküttü, koruluğa

sürükledi. Üç gün üç gece at sürmüştü,

yorgundu. Atının yularını bileğine

bağlayarak uyudu.

Kâfirin casusu, Tekfur’a haber verdi.

Tekfur,

“Silahlı altmış kişi seçin” dedi,

“tutup getirsinler.”

Altmış demir giysili kâfir, gizlice koruluğa süzüldü.

Aygır kulağı tetikte olurmuş. Segrek’in

atı, kâfirlerin hışırtısına kulak

kabartınca huysuzlandı, sahibini uyandırdı.

Segrek uyanınca ne görsün! Bir bölük

atlı üzerine geliyor. Hemen fırladı yerinden,

adı güzel Muhammed’e salavat getirdi.

Atına bindi, kara giysili kâfire kılıç çaldı,

karşı durarak püskürttü, onları kaleye

geri gönderdi. Gelerek uykuya daldı.

Sağ kalanlar, Tekfur’a haber getirdiler

Tekfur,

“Altmış kişi bir oğlanı yakalayamadınız, yazıklar

olsun size!” dedi.

Bu kez, yüz kâfir, üzerine geldi Segrek’in.

Aygır yine huysuzlanarak uyandırdı.

Adı güzel Muhammed’e salavat getirerek

kılıcını çekti, kâfiri basarak kaleye

tıktı. Döndü, yattığı yerde yeniden uykuya

daldı. Uyurken, at, yularını Segrek’in

bileğinden çıkardı.

Tekfur’un, cini tepesine çıkmıştı;

“Tez üç yüz kişi seçin, oğlanı

yakalayıp getirin” diye buyurdu.

Kâfirler korkuyordu,

“Gidemeyiz” dediler, “hepimizi öldürür.”

Tekfur,

“Öyleyse gidin o tutsağı getirin” dedi,

“tekmeleyenin karnını ancak boynuzlayan

yırtabilir, tutsağa at ve giysi verin.”

Gelerek Egrek’e,

“Tekfur seni bağışladı” dediler, “koruda

deli bir alp, yolunun, yola gidenin, çobanın

çoluğun ekmeğini alıyor. Onu öldürürsen

eğer seni serbest bırakacak.”

Egrek’i zindandan çıkararak saçını sakalını

kestiler. Bir at bir de kılıç vererek,

yanına üçyüz kâfiri kattılar. Segrek’in

üzerine vardılar.

Üçyüz kâfir geride durdu.

Egrek,

“Gelin birlikte varıp tutalım” dedi.

Kafirler,

“Tekfur’un buyruğu sanadır, sen var” dediler.

Egrek,

“Bre gelin beraber varalım, işte uyuyor, yakalamanın

tam sırası” dedi.

Kâfirler,

“Onunkisi uyku değil” dedi, “koltuğunun altından

bakıyor, kalkıp bize geniş ovayı dar ediyor.”

Egrek,

“Ben önce varıp elini ayağını bağlayacağım,

siz arkamdan gelin” diyerek

atını mahmuzladı, yiğidin üzerine

geldi. Atından inerek, yularını ağaca

bağladı. Bakınca gözleri kamaştı.

Ayın ondördü gibi güzel, genç bir

yiğit. Uyuyor, dünyadan haberi yok.

Başucuna yanaştı. Belindeki kopuzu

çıkararak söylemiş. Görelim hanım ne söylemiş:

Yerinden kalkarak doğrudan yiğit

Kara yeleli cins atına sıçrayıp binen

Arka Beli Ala Dağ’dan geceleyin aşan

Coşkun akar güzel suyunu delerek geçen

Gurbete çıkan hiç uyuklar mı?

Benim gibi ak ellerini pazusundan bağlatarak

Domuz ahırında hiç yatar mı?

Ak sakallı babasını ak pürçekli anasını

Ağlatarak sızlatır mı?

Neden yatarsın yiğit

Gafil olma güzel başını kaldır yiğit

Ela gözlerini aç

Kadir Mevla’nın verdiği tatlı canını

Uyku bürümüş yiğit

Pazusundan kollarını bağlatma

Ak sakallı babanı

Ak pürçekli ananı ağlatma

Ne yiğitsin güçlü Oğuz’dan gelen yiğit

Yaradan’ın hakkı için kalkıver

Dört bir yanını kâfir sarmış biliver

Segrek sıçrayarak uyandı. Kılıcının sapını kavradı ki

vursun. Baktı elinde kopuz.

“Bre kâfir” dedi, “Dede Korkut

hürmetine kopuz çalmadım. Eğer elinde kopuz

olmasaydı, ağabeyimin başı için seni

paramparça ederdim.” Çekti, elinden aldı,

söyledi, görelim hanım ne

söyledi:

Sabahın erken çağında kalktığım kardeş için

Ak boz atları yorduğum kardeş için

Kalenizde tutsak var mı söyle bana

Kara başım kurban olsun sana

Egrek burada söylemiş, görelim

hanım ne söylemiş:

Ağzın için öleyim kardeş

Dilin için öleyim kardeş

Yurdunu doğum yerini sorsam neresidir

Karanlık gecede yolunu yitirsen umudun nedir?

Büyük sancağı tutan beyiniz kim?

Savaşta en önde at süren yiğidiniz kim?

Kimin oğlusun sen?

Yiğidin yiğitten adını saklaması ayıptır

adın nedir yiğit?

Develerimi güden deveci misin?

Kara koçumu güden çoban mısın?

Kulağımda sesi çınlayan naibim misin?

Beşikte bıraktığım kardeşim misin?

Yiğit söyle bana kara başım kurban olsun sana

Segrek burada abisine söylemiş,

görelim ne söylemiş:

Karanlık gecede yolumu yitirsem

umudum Allah’tır

Büyük sancağı taşıyan beyimiz

Bayındır Han’dır

Savaşta en önde at tepen yiğidimiz

Salur Kazan’dır

Babamın adını sorarsan Uşun Koca derler

Benim adımı sorarsan Segrek

Bir kardeşim varmış adı Egrek

Develesini güdünce devecinim

Kara koçlarını güdünce çobanınım

Beşikte bırakıp gittiğin kardeşinim

Egrek burada söylemiş, görelim hanım

ne söylemiş:

Ağzın için öleyim kardeş

Dilin için öleyim kardeş

Er mi oldun yiğit mi oldun

Gurbete kardeşini aramaya mı geldin

İki kardeş söyledikten sonra kucaklaştılar

Küçüğü büyüğünün elini diğeri de

boynunu öptü, kâfirler şaşkın bir şekilde

bekliyorlardı. İçlerinde biri, “Galiba

güreşiyorlar” dedi.

Kardeşler hasret giderdikten sonra cins

atlarına bindiler, kılıçlarını çektiler, kara

giysili kâfire saldırdılar. Onları kırdıktan

sonra koruluğa dönüp kısraklarını çıkardılar.

Davul çalarak önlerine kattılar.

Dereşam Irmağı’nı geçtiler, gece gündüz at

sürerek sınır boyuna yetiştiler.

Segrek kanlı kâfirin elinden kardeşini

kurtarmıştı. Ak sakallı babasına haber gönderdi,

“Babam gelip bizi karşılasın” dedi.

Uşun Koca’ya haberci gelerek, “Gözün aydın”

dedi, “oğulların sağ selamet geldi.”

Uşun Koca’nın sevincine diyecek yoktu.

Davullar çalındı, altın ve tunç borular öttü.

Alaca büyük otağlar dikildi, attan aygır,

deveden erkek deve, koyundan koçlar

kesildi.

Uşun Koca oğullarını kucakladı.

Altın gölgelikli odasına geldiler.

Şölen kuruldu yiyip içtiler. Büyük

oğluna da gelin getirdi. Kardeşler

birbirinin sağdıcı oldular.

Dedem Korkut geldi, deyiş dedi,

destan söyledi, neşeli havalar çaldı.

Duâ edelim beyim:

Uzun yaşın sonu ölüm

O geldiğinde arı imandan ayırmasın

Günahlarınızı adı güzel Muhammed’in

Yüzü suyuna bağışlasın

Amin diyenler Allah’ın yüzünü görsün

Kılavuzsuz Yol Başaran

Salur Kazan’ın Tutsaklığı Hikâyesi

Günlerden bir gün Tırabuzan Tekfuru, beyler beyi

Salur Kazan’a bir şahin armağan etmişti.

Salur Kazan gece yiyip içerlerken şahinciye,

“Yarın sabah şahinleri de al, ava gidelim” dedi.

Şafakta at binerek ava çıktılar. Bir kaz

sürüsü gördüler. Kazan, bıraktı fakat

şahin avını yakalıyamadan havalandı. İzlediler

giderek Tomanın Kalesi’ne kondu.

Kazan çok etkilendi, ardına düştü.

Dereden tepeden aşarak kâfir mülküne geldi

yorulunca uyku bastırdı. Beylerden

bazıları, “Dönelim” dediler. Kazan, “Hayır”

dedi “daha ileri gidelim.” Kaleyi

görünce, “Burada konaklayalım” dedi. Kazan’ı

küçük ölüm tuttu, uyuya kaldı. O zamanda

Oğuz beyleri yatınca yedi gün uyur, bu yüzden

ona küçük ölüm denirdi.

Meğer o gün Tomanın Kalesi’nin Tekfuru da

ava çıkmıştı. Casus, haber verince Tekfur

adam göndermiş gelenlerin Oğuz yiğitleri

olduğunu öğrenmişti. Askerlerini toplayarak

üzerlerine geldi, beyler yiğitçe savaştılar.

Yirmibeş beyi şehit olan Kazan’ın elini ve

ayağını sımsıkı bağlayarak arabaya yüklediler.

Sağlam iplerle sardılar yola koyuldular.

Kazan arabanın gürültüsünden uyandı.

Elindeki urganları kopararak gülmeye başladı.

Kâfirler, “Niçin gülüyorsun?” diye sordular.

Kazan, “Bre” dedi, “arabayı beşik, sizi de

dadım dayam sandım” dedi.

Kâfirler Onu Tomanın Kalesi’nde bir kuyuya attılar.

Kazanın üzerine bir değirmen taşı kapadılar.

Yiyeceğini taşın deliğinden veriyorlardı.

Günlerden bir gün Tekfur’un karısı

gelerek zindancıya kapıyı açtırdı, Kazan’a,

“Kazan Bey nasılsın, halin nicedir, yer

altında dirliğin var mıdır? Ne yersin içersin?

Neye binersin?” diye sordu.

Kazan, “Ölülerine yemek verdiğin zaman,

ellerinden alıyorum, ölülerinizin yorgasına

biniyorum, yaşlılarınızı yedekte çekiyorum”

dedi. Hatun yalvardı:

“Dinin hakkı için Kazan Bey, yedi yaşında

bir kızcağızım yatar toprak altında, kerem

et, binme.”

Kazan, “Ölüleriniz arasında ondan

yorgası yoktur” dedi. Kadın kaygılandı,

“Elinden yeryüzünde dirimiz yeraltında

ölümüz bizar desene” diyerek Tekfura

geldi; “Kerem eyle, o pis tatarı kuyudan

çıkar, yeraltındaki kızcağızımızın belini

koparıyor, ölülerimizin elinden yemeklerini

alıyormuş” diye yalvardı.

Tekfur beylerini toplayarak, “Kazanı kuyudan

çıkarın” dedi, “bizi överek Oğuz’u yersin,

sonra yurdumuza saldırmayacağına söz vererek gitsin.”

Kazanı kuyudan çıkarıp getirdiler,

“Memleketimize düşmanlıktan vazgeç, Oğuz’u

yererek bizi öv seni bırakalım” dediler.

Kazan, “Allah’a and olsun ki, doğru yolu

görürken eğri yoldan gitmem” dedi.

Kâfirler, “Kazan Bey güzel yemin ettin,

şimdi de bizi öv” dediler.

Kazan, “Ben adam övmem, at gibi bineceğim

bir adam getirin bineyim sonra sizi öveyim” dedi.

Bir kâfir getirdiler, kâfirin sırtına eğer koydu,

ağzına gem vurdu, sıçrayarak bindi, ökçesiyle

vurarak kaburgasını karnına yapıştırdı.

Gemini çekerek ağzını ayırdı, kâfiri öldürdü.

“Kopuzumu getirin” dedi. Vardılar getirdiler. Kazan

burada söylemiş görelim hanım ne söylemiş:

Bin erden düşman görünce övüneyim dedim

Yirmibin er düşman görünce, koklamadım

Otuzbin er düşman görünce, ona saydım

Kırkbin er düşman görünce, gözümü kısarak baktım

Ellibin er düşman görünce, el vermedim

Altmışbin er düşman görünce, söyleşmedim

Seksenbin er görünce, ürpermedim

Doksanbin er görünce kuşanmadım

Yüzbin er görünce yüzümü dönmedim

Yüzü dönmez kılıcımı ele aldım

Muhammed’in dini aşkına kâfire çaldım

Ak meydanda kelleleri top gibi kesdim

O zaman bile, yiğidim diye övünmedim

Övünen yiğitleri hoş görmedim

Bre kâfir, eline geçmiş iken, öldür beni

Kara kılıcını vur boynuma kes başımı

Kendi aslımı yermem ben

Yüksek kara dağdan taş yuvarlansa

Kaba ökçemi karşı tutan Kazan Erim ben

Firavun şişler yükleyip yerden bitse

Kaba beylerin oğlu kavga etse

Kamçı vurup yatıştıran Kazan Erim ben

Yüce dağlara duman çökse

kapkara bir sis inse koç atımın kulağı görünmez olsa

kılavuzsuz Kazan Erim ben

Yedi başlı ejderhaya yetişip vardım

Heybetinden sol gözüm yaşardı

Hey gözüm, kalleş gözüm

Bir yılandan niçin korktun dedim

O zaman bile yiğidim diye övünmedim

Övünen erenleri hoş görmedim

Eline geçmiş iken kâfir, öldür beni

Kılıcını çal başıma

Kaçacağımı sanma

Kendi aslımı yermem ben

Oğuz yiğitleri dururken seni övmem ben

Kazan, burada bir daha söylemiş, görelim

hanım ne söylemiş:

Arkaç kırda çalkanır umman denizinde

Sarp kayalıklı kâfir şehri

Sağa sola çarpar vurur yüzgeçleri

Su dibinde döner ördekleri

Tanrı benim diyerek su dibinde bağırır âsileri

Önünü koyarak tersini okur kızı, gelini

Altın aşık oynar Sancıda’nın beyleri

Altı kez vardı Oğuz alamadı

O kaleye, altı yiğitle birlikte ben de varmıştım

Altı güne varmadan almıştım

Kilisesini yıkarak yerine mescit yaptırıp ezan okuttum

Gelinini kızını ak göğsümde oynattım

Beylerini kabul ettim

O zaman bile yiğidim diye övünmedim

Övünen erleri hoş görmedim

Eline geçmişken kafir öldür beni

Kılıncından kaçacağımı sanma

Kendi aslımı yermem ben

Kazan bey, burada yine söylemiş, görelim hanım

ne söylemiş:

Arkaç Kırda çevirdiğim bre kafir senin babandır

Gerdanına imrendiğim senin gelinindir kızındır

Akça Kale Sürmelide at oynattım

Atla Karun eline baskında bulundum

Ak Hisar kalesinin burcunu yerle bir ettim

Ak akçe getirdiler, pul dedim

Kızıl altın yığdılar, bakır dedim

Ela gözlü gelinini kızını getirdiler aldanmadım

Kilisesini yıkarak mescit yaptım

Altınını gümüşünü gasbettim

O zaman bile yiğidim diye övünmedim

Övüneni hoş görmedim

Eline geçmiş iken bre kafir yitir beni

Kendi kökümü yermem ben

Seni övmem

Kazan bey, yine söylemiş görelim hanım ne söylemiş:

Ak kayanın kaplanın erkeğinde aslım var

Ota Kırda geyiklerinizi durdurmaya

Ak sazın arslanında köküm var

Kaz alaca kısrağınızı durdurmaya

Azman kurt yavrusunun erkeğinde aslım var

Akça yünlü binlerce koyununu gezdirmeye

Ak şahin kuşunun erkeğinde köküm var

Alaca ördek kara kazını uçurmaya

Güçlü Oğuz elinde Uruz adında bir oğlum var

Kara Göne adında bir kardeşim

Eline geçmişken bre kafir öldür beni

Kılıcından kaçacağımı sanma

Kendi aslımı yermem ben

İt gibi güv güv eden Çerkes hırslı

Küçük domuz şölenli

Bir torba saman döşekli

Yarım kerpiç yastıklı

Yontma ağaç putlu

İtim kafir

Oğuz dururken seni övmem ben

Bundan geri öldürsen de öldür beni

Öldürmezsen Mevla korsa öldürürüm kafir seni

Kafirler hiddete gelerek,

“Bizi övmedi, gelin bunu öldürelim” dediler.

Beyler toplandı, geldiler.

Biri,

“Oğlu var, kardeşi var, öldürmek olmaz” dedi.

Getirip domuz ahırına attılar.

At ayağı çabuk, ozan dili çevik olurmuş.

Kazan’ın yaşayıp yaşamadığını kimse bilmiyordu.

Kazan’ın oğlancığı büyümüş, küçük bir yiğit olmuştu.

Günlerden bir gün at binip divana gelirken,

birisi,

“Sen” dedi, “Kazan hanın oğlu değil misin?”

Uruz kızdı,

“Bre sen ne dersin, benim babam Bayındır Han değil midir?”

“Yok” dedi adam, “O, ananın babasıdır, senin deden olur.”

“Peki” dedi Uruz, “babam diri midir ölü mü?”

Adam,

“Diridir” dedi.

Uruz,

“Nerededir?” diye sordu.

Adam,

“Tomanın kalesinde tutsaktır” deyince, Uruz

atını çevirdi, doğruca anasına gelerek söylemiş, görelim

hanım ne söylemiş:

Ana ana ey ana

Ben han oğlu değil mişim

Kazan beyin oğlu imişim

Bunu bana neden söylemedin

Ana hakkı Allah hakkı olmasaydı

Kara çelik öz kılıcımı çekerdim

Ansızın güzel başını keserdim

Al kanını yeryüzüne dökerdim

Anası ağlayarak,

“Oğul” dedi, “baban sağ idi, fakat söylemeye dilim

varmazdı, korkardım, henüz küçüktün, öğrenince

kafire varıp telef olurdun, bu yüzdendir canım oğlum.”

Uruz,

“Peki şimdi ne yapmalı?” diye sordu.

Anası,

“Amcana haber gönder, gelsin konuşalım, danışalım” dedi.

Amcasına adam gönderdiler. Geldi.

Uruz,

“Ben” dedi, kararlı bir şekilde, “babamın tutsak olduğu

kaleye gidiyorum.”

Danışıp görüştüler, istişarede bulundular. Beylere haber

iletildi, Uruz babasına gidiyor, diye.

Herkes silahlanıp toplandı, Alp Uruz çadırlarını

açtırarak silahlarını yükletti. Kara Göne

askerin başına geçti, borular çalındı,

yola çıktılar.

Az gittiler uz gittiler. Kafirin yol üzerindeki

kilisesine geldiler. Keşişler nöbet tutarlardı. Sarp bir

kayalığa kurulmuştu. At inerek bezirgan giysilerine

büründüler. Kafir, tüccara ilişmezdi, yalınkılıç

kaleye sızdılar.

Lakin kafir kuşkulandı, tacire benzemediklerini anladı.

Farkedince kaleye kaçtılar, burçlara çıkarak,

“Bre siz kimlersiniz?” diye sordular.

“Bezirganız” dedilerse de, kafirler inanmadı.

Taşa tuttular, “Yalan söylüyorsunuz” diye bağırdılar.

Uruz indi atından,

“Ey babamın altın kupasından şarap içenler, beni seven,

babamı seven insin atından, kapıya bir gürz

çarpacağız.”

Onaltı yiğit hemen indi atından.

Kalkan tutarak, gürzlerini kapıya hızla çarptılar.

Kapı unufak oldu, içeri daldılar.

Önlerine çıkanı yıktılar, kuş uçurtmadı, ağız

açtırmadılar. Malını mülkünü yağmalayıp

askerin üzerine gelerek kondular.

Meğer bir sığırtmaçları vardı, kalenin düştüğünü görünce,

kaçarak Tekfur’a haber uçurdu,

“Ne durursunuz, düşman üzerinize geldi, başınızın

çaresine bakın!” dedi.

Tekfur hemen beylerini topladı, görüştü, danıştı.

“Varıp Kazan’ı kaleden çıkaralım, onlarla başbaşa kalalım”

diyerek geldiler. Kazan’ı Tekfur’un huzuruna çıkardılar.

Tekfur,

“Üzerimize gelen askerleri geri çıkarırsan, seni

salıveririz” dedi.

Kazan dinliyordu.

Tekfur,

“Bir şartımız var” dedi, “bir daha üzerimize düşman

salmayacaksın.”

Kazan,

“Vallahi billahi, doğru yol dururken eğri yoldan gitmem” dedi.

Kafirler, Kazan yemin etti diye sevindi.

Tekfur, askerlerini toplayıp meydana indi, çadır yükseltti,

Kazan’ı getirerek giyim verdi, kılıç, mızrak,

çomak ve öteki savaş araçlarını bağışladı.

Bu sıra, Oğuz yiğitleri bölük bölük geliyordu. Davullar

vuruluyordu. Kazan, askerin önüsıra bir ak boz atlı,

ak sancaklı, demir giyimli biri olduğu halde,

geldiklerini görünce yüreği kabardı.

Oğuz erenleri gelerek çadırını diktirdi, saf bağlayarak durdu.

Ardından Kara Göne geldi, saf bağlayıp durdu.

Kazan, beklemeden atını meydana sürdü, hasım istedi.

Boz atlı Beyrek, at teperek geldi, burada Kazan söyledi,

görelim hanım ne söyledi:

Kalkarak yerinden doğrulan yiğit, ne yiğitsin

Sağlam yapılı demir giysisini giyen yiğit ne yiğitsin

Adın nedir ey alp söyle bana

Beyrek de söylemiş görelim hanım ne söylemiş:

Bre kafir sen beni bilmez misin

Parasarın Bayburt kalesinden uçarak gelen

Adaklısını, düşmanın elinden kurtaran

Pay Püre oğlu Bamsı Beyrek derler adıma

Beri gel bre çarpışalım

Kazan,

“Bre yiğit” dedi, “bu askerin önü sıra bir alay

sancaklı çıktı, çadırını önce dikti, ak boz ata binen

yiğit ne yiğittir öyle, kimdir o, adı nedir, söyle bana.”

Beyrek,

“Kim olacak bre kafir” dedi, “Kazan Hanımızın oğludur”

Kazan’ın yüreğine bir sevinç bir de acı çöktü,

“Allaha binlerce şükür, oğlancığım büyümüş de er olmuş”

diye geçirdi aklından.

Beyrek, telaşlanmıştı.

“Daha ne zamana dek konuşacağız?” diye gürledi.

Ve atını Kazan’ın üzerine doğru sürdü.

Altı kanatlı gürzüyle Kazan’a vurdu.

Kazan, kendisini tanıtmamıştı, Beyrek’in bileğini tutarak,

çekti, gürzünü elinden aldı, ensesine

indirdi, atın boynuna çöktürdü, döndü.

Kazan,

“Ey Beyrek” dedi, “beyine söyle, o gelsin.”

Bu kez, Eylik Koca oğlu Dönebilmez Dülek Evren

geldi meydana, Kazan, burada söylemiş,

görelim hanım ne söylemiş:

Şafak vakti yerinden kalkan yiğit ne yiğitsin

İri cins atını oynatarak gelen yiğit ne yiğitsin

Er erden adını saklamaz

Adın nedir söyle bana yiğit

Dülek Evren, burada söylemiş, görelim ne söylemiş:

Bre kafir adımı bilmez misin

Kendi kendisine hor bakan yurttan çıkan

Elli yedi kalenin kilidini alan

Eylik Koca oğlu Dönebilmez Dülek Evren derler bana

Mızrağını kavrayarak atını sürdü, Kazan’a saplamak

istedi, saplayamadı. Öteye geçince, bu kez Kazan tepti atını.

Mızrağını çekerek aldı, başını indirdi,

“Beyine söyle, o gelsin” dedi.

Kazan yine er isteyince, Düzen oğlu Alp Rüstem at tepti

bu kez, meydana girdi.

Kazan, yine söyledi:

Yerinden kalkarak doğruluveren

Sıçrayarak cins atına binen

Kimsin yiğit

Adını söyle bana

Alp Rüstem, şöyle söyledi:

Kalkarak yerinden doğruluveren

İki kardeş bebeğini öldürüp zillet içinde gezen

Düzen Oğlu Rüstem derler adıma

Kazan’a doğru sürdü atını, bir şey yapamadı.

Kazan, hamlesini savuşturarak, ona da bir darbe indirdi,

“Bre çekil” dedi, “beyine söyle o gelsin”

Kazan tekrar er isteyince, Uruz, dayanamayıp sürdü atını.

Kılıcına davrandı, babasının omzuna indirerek

dört parmak derinliğinde bir yara açtı.

Al kanı şırıl şırıl akmaya başladı Kazan’ın.

Uruz yeniden bir hamle tasarlayınca

Kazan, burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Kara dağımın yücesi oğul

Karanlık gözümün ışığı oğul

Yiğidim, alpım, arslanım Uruz

Kıyma ak sakallı babana

Uruz’un kara süzme gözleri yaşla doldu. Hemen atından

inerek geldi, Kazan’ın ellerine sarıldı.

Kazan, oğlunun boynunu öptü.

Beyler, baba oğul üzerine at sürdüler.

Çevrelerini kuşattılar.

Birer birer attan inerek gelip Kazan’ın elini öptüler.

Birlikte pis dinli kafire saldırdılar.

Derelerde, tepelerde kafirin köküne ölüm salgını girdi.

Kale alındı, kilise yıkılıp mescit yapıldı.

Uruz, kanlı kafirin elinden babasını kurtarmış,

kudretli Oğuz’a doğru yola çıkmıştı.

Dönünce, ilkin anasına koştu.

Akça yüzlü anasının ellerine sarıldı.

Gelini kızı koşarak geldiler, Kazan’ın

elini öptüler.

Güzel çimen üstüne ak çadır dikildi, yedi gün yedi gece

şölen kurularak yiyip içildi.

Dedem Korkut gelerek boy boyladı, soy soyladı,

güzel destanlar söyledi, gazi erenlerin

başlarından geçenleri anlattı, deyiş dedi:

Hani övdüğümüz bey yiğitler

Dünya benimdir diyenler

Ecel aldı toprak gizledi

Geçici dünya kimlere kaldı

Gelişli gidişli dünya

Sonu ölümlü dünya

Dua edeyim hanım:

Ölüm eriştiğinde arı imandan ayırmasın

Kadir Mevla namerde el açtırmasın

Beş kelime dua ettik, makbul olsun

Âmin diyenler Tanrı’nın cemalini görsün

Kötülüklerinizi derleyip toplasın, adı güzel Muhammed’e

bağışlasın, hanım hey!

Aldatarak Er Tutmak

Dış Oğuz’un, İç Oğuz’a İsyanı ve Beyrek’in Ölümü Hikâyesi

Bozok’la Üçok bir araya gelince, Kazan

evinde ne var ne yok verirdi.

Günlerden bir gün Kazan, evini Oğuz’a açmış, fakat Dış

Oğuz gelmemişti.

Sadece Üçok girdi çadıra.

Kazan, helallisini, her zaman olduğu gibi bu yağmada da dışarı çıkardı.

Dışoğuz’dan Emen ve Aruz gibi beyler

bunu duydular, dediler ki;

“Bak bak! Şimdiye dek, Kazanın evini birlikte

boşaltırdık, şimdi sadece İç Oğuz bunu yapar.”

Böylece Dış Oğuz, Kazan’a gelmeyerek,

bir husûmet araya girdi.

Kazan da kaygılıydı, Kılbaş adındaki adama sordu;

“Bre Kılbaş, Oğuzlar birlikte gelirdi, şimdi niçin

Dışoğuz gelmez?”

Kılbaş, “Bilmiyor musun, evini yağmalattığında

Dışoğuz birlikte bulunmadı.”

Kazan,

“Düşmanlık mı besliyorlar?” diye sordu.

Kılbaş,

“Beyim” dedi, “dilersen, varıp aslını onlardan öğreneyim.”

“Peki” dedi Kazan.

Kılbaş, birkaç kişiyle birlikte at binip

doğruca Aruz’un evine geldi.

Aruz, altın gölgeliğini dikmiş, oğullarıyla

söyleşmekteydi.

Kılbaş selam vererek,

“Kazan hanım” dedi, “darda kalmıştır, mutlaka dayım

Aruz bana gelsin, der.”

Aruz,

“Sebebi nedir?” diye sordu.

Kılbaş,

“Bunalmıştır, başına düşman gelmiş develerini bağırtmış,

kara koç cins atlarını kişnetmiş, kaza benzer

kızı gelini darda kalmıştır” deyince,

Aruz,

“Bre Kılbaş” dedi, “Üç Bozok biraraya gelince Kazan

evini yağmalattı, bizim suçumuz neydi ki

beraber olamadık?”

Kılbaş susuyordu.

Aruz, sürdürdü konuşmasını; “Kazanın başı dardan

kurtulmasın, dayısı Aruzu daima ansın, biz gayri

düşmanız ona, bunu bilsin”

Kılbaş, burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Kalkarak Han Kazan yerinden doğruluverdi

Ala Dağda otağını, çadırını dikti

Üçyüz altmış altı yiğit yanına toplandı

Yiyip içerken beyler hep seni andı

Üzerimize düşman filan gelmedi

Ben senin dostluğunu düşmanlığını bilmeye geldim

Şimdi bildim Kazana düşman imişsin

“Hoşçakal” diyerek çıktı gitti.

Aruz, üzülmüştü.

Dış oğuz beylerine haber göndererek, “Emen, Alp Rüstem,

Dönebilmez Dülek Evren ve öteki beyler gelsin” dedi.

Dış Oğuz beyleri toplandı. Düzlüğe alaca büyük otağ

dikildi. Attan aygır, deveden erkek deve, koyundan koç

kesildi. Dış Oğuz beylerine şölen kuruldu,

yiyip içmeye durdular.

Aruz,

“Sizleri niçin çağırdığımı bilir misiniz?” diye sordu.

Beyler,

“Bilmiyoruz” dediler.

Aruz,

“Kazan Bey” dedi, “bize Kılbaşı göndermiş, kara başım

bunaldı, elim günüm talan edildi Aruz bize gelsin demiş.”

Emen,

“Sen ne dedin?” diye sordu.

Aruz,

“Kılbaşa dedim ki” dedi, “Kazan bu kez evini yağmalatırken

biz niçin yoktur, suçumuz ne idi ki bize seslenilmedi, biz

gayri ona düşmanız” dedim.

Emen,

“İyi konuşmuşsun” dedi.

Aruz, öteki beylere dönerek,

“Siz ne dersiniz beyler?” diye sordu.

Beyler,

“Madem sen Kazana düşman kesildin, biz de

onun düşmanıyız artık” dediler.

Aruz Kuran-ı Kerim’i getirerek,

“El basın” dedi.

Beyler el basıp yemin ettiler,

“Senin dostun dostumuz, senin düşmanın düşmanımızdır”

dediler.

Aruz, beylere kaftan armağan etti,

“Beyler” dedi, “Beyrek bizim güveyimizdir, lakin

Kazan Beyin de inançlısıdır, gelsin Kazan’la

bizi barıştırsın, diyerek getirelim, bize

boyun eğerse ne âlâ, itaat etmezse ben sakalını

tutayım, siz kılıçla paralayın, aradan onu kaldıralım da

Kazan’la hesabımızı görelim.”

Beyrek’e mektup gönderildi.

Ulak geldiğinde odasında yiğitlerle yiyip içmekteydi.

Haberci gelerek selam verdi,

“Beyim” dedi, “size Aruzun selamını getirdim.

Der ki, kerem etsin, bize gelerek görüşsün,

biz Kazan Beyle barışmak dileriz.”

Beyrek sevindi,

“Peki” dedi.

Atını çektirdi, bindi, kırk yiğidiyle birlikte

Aruz’un çadırına geldi.

Dış Oğuz beylerine selam verdi.

Aruz,

“Bilir misin seni niçin çağırdık?” diye sordu.

Beyrek,

“Niye çağırdınız?” dedi.

Aruz,

“Burada bulunan Dış Oğuz beyleriyle birlikte, hepimiz

Kazana isyan ettik, and içip Kuran’a el bastılar,

senin de katılmanı istiyoruz.”

Beyrek,

“Ben asla Kazan beyime âsi olmam” diyerek

söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Kazanın nimetini çok yemişim

Unutursam gözüme durur

Kara koç cins atına çok binmişim

Bilmezsem bana tabut olur

Güzel kaftanlarını çok giymişim

Anmazsam kefenim olur

Alaca büyük otağına çok girmişim

Söylemezsem zindanım olur

Kazan’dan dönmem, onu yolda bırakmam bunu böyle bil

Aruz öfkelenerek, Beyrek’in sakalından kavradı.

Beyler, Beyrek’e kıyamadılar.

Beyrek, Aruz’un hiddetlendiğini görünce, burada

söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Bana bunu yapacağını bilseydim Aruz

Kara koç cins atıma binerdim

Sağlam yapılı demir giysimi giyerdim

Kara çelik öz kılıcımı belime bağlardım

Başıma sağlam miğferimi geçirirdim

Kargı dalından altmış tutam mızrağımı elime alırdım

Ela gözlü yiğitlerimi yanıma katardım

Bilsem böyle gelir miydim

Aldatarak er tutmak da neyin nesi

Hatunundan mı öğrendin sen bu işi

Aruz’un öfkesi tepesine çıkmıştı,

“Saçmalarsın bre” dedi, “kanına mı susadın sen?”

Beyrek, diretti,

“Ben Kazan beyimin yoluna başımı koymuşum, isterse

dilim dilim doğra beni, asla ona ihanet etmem.”

Aruz, Beyrek’in sakalını yine tuttu.

Lakin beyler yine davranmadı.

Bunun üzerine, Aruz, kara çelik öz kılıcını çekerek,

Beyrek’in sağ oyluğunu kesti, kara kana

buladı, yiğidin başı bunalarak yığıldı kaldı.

Beyler dağıldılar, herkes atına bindi.

Beyrek’i bir ata bindirdiler, otağına yetiştirdiler.

Giysisini üzerine serdiler,

Beyrek, burada söylemiş, görelim ne söylemiş:

Kalkın yerinizden erlerim

Ak boz atımın kuyruğunu kesin

Arku Beli Ala Dağdan geceleyin aşın

Coşkun akar güzel suyundan geçin

Kazan Bey’imin huzuruna varın

Ak çıkarıp kara giyin

Sen sağ ol, Beyrek öldü deyin

Beyrek, burada bir daha söylemiş, görelim

beyim ne söylemiş:

Yiğitlerim, Aruz oğlu Basat ermeden

Elim günüm talan edilmeden

Develerim bağırtılmadan

Kara koç cins atım kişnetilmeden

Akça koyunlarım meleşmeden

Akça yüzlü gelinim kızım ağlayıp sızlanmadan

Akça yüzlü helallimi Aruz oğlu Basat almadan

Yetişsin Kazan bana

Kanımı Aruz’a bırakmasın

Akça yüzlü güzelimi oğluna nikahlasın

Ahiret hakkını helal eylesin

Söyleyin o hanlar hanına

O sağ olsun Beyrek gider

Anasına babasına haber ulaşınca Beyrek’in

obasında bir çığlık koptu. Yankısı dağa taşa vurdu.

Kaz gibi gelini kızı ak çıkarıp kara giydiler.

Anası babası ağlayıp sızladılar

Ak boz atının kuyruğu kesildi.

Kırk yiğit kara giyinip mavi bağladı, Kazan Bey’e haber getirdi.

Kazan’ın elini öperek

“Sen sağ ol, Beyrek öldü” dediler.

Kazan’ın yüreği yandı, süzme gözleri yaşla doldu.

“Nasıl oldu?” diye sordu.

Beyler,

“Namert dayın pusu yapmış” dediler, “çağırarak, and içmesini

istemiş, biz Kazana asi olduk, sen de ol, demiş. Beyrek,

ben ekmeğimi çiğnemem, Kazan Beyimin yoluna

boş koymuşum, dönmem, demiş. Aruz öfkelenmiş,

sakalından tutmuş, kara çelik öz kılıcıyla sağ oyluğunu

doğramış, Beyrek Hakk’a erişti, kanımı Aruza bırakmasın

Kazan Bey’im, dedi.”

Kazan, mendilini alıp hüngür hüngür ağladı, divanda

feryat koptu, beyler ağlaştılar.

Kazan odasına kapandı, yedi gün yedi gece kimsenin

yüzünü görmedi.

Beyler toplanarak, yedi gün sonra divana geldiler, danışıp

konuştular.

Kara Göne,

“Kılbaş, buraya gel” dedi.

Kılbaş geldi.

Kara Göne,

“Var git, söyle” dedi, “Kazan ağam gelsin,

bir yiğit senin uğruna aramızdan eksildi, üstelik

vasiyeti vardır, kanı yerde kalmamalı, varalım

düşmanı haklayalım.”

Kılbaş çekindi,

“Sen git” dedi, “kardeşisin, seni dinler”

Sonunda ikisi birlikte vardılar, selam verip el öptüler.

“Beyim” dediler, “sen sağ ol, bir yiğidimizi yitirdik,

vasiyeti geride kaldı, kanı yerde kalmamalı, ağlayıp

sızlamakla ne oluyor ki, kalkıp gel, beylerinin başına geç.”

Kazan Bey kabul etti,

“Atlarımız hazırlansın, silahlarımız yüklensin” dedi.

Beyler at bindi, Kazan Han’ın yağız al atı çekildi,

borular öttü, davullar vurdu, gece gündüz

demeyip at sürerek düşmanın üzerine gidildi.

Beri yanda Aruz ve beylerine haber erişti ki, Kazan

bey yiğitleriyle birlikte öç almaya geliyor.

Onlar da asker toplayarak savaş

vaziyeti aldılar, borular çalındı, davullar

gümbür gümbür vuruldu.

Üçok’la Bozok karşılaştı.

Aruz,

“Benim hasmım Kazan olsun” dedi.

Emen,

“Ben, Ters Uzamışı dilerim” dedi.

Alp Rüstem, Ense Koca oğlu Okçu’yu seçti.

Saf tutuldu, ordular dizildi, borular çınlattı meydanı,

davullar dövüldü. Aruz koca, meydana at tepti,

Kazan’a seslenerek,

“Benim hasmım sensin” dedi, “beri gel.”

Kazan kalkan tutarak, mızrağını kavradı.

“Bre” diye bağırdı Aruz’a, “namertlikle er öldürmek

nedir sana göstereceğim”

Aruz, Kazan’ın üzerine at sürüp kılıç çaldı.

Hamlesi boşa çıktı. Sıra Kazan’a gelmişti.

Altmış tutam alaca mızrağını tutarak, koltuğuna kıstı,

Aruz’a öyle bir mızrak vurdu ki, göğsünden şimşek gibi

delerek geçti. Atından yıkıldı yere Aruz. Kardeşi Kara

Göne’ye işaret ederek, “Başını kes” dedi.

Kara Göne indi atından, Aruz’un başını

gövdesinden ayırdı.

Bunu gören Dış Oğuz beyleri attan indiler,

Kazan’ın ayaklarına kapanarak, bağış dilediler.

Kazan aman dileyeni bağışladı. Beyrek’in kanını

dayısından alarak, evini talan ettirdi, elini

gününü bırakmadı, yağmalattı.

Yiğit beyler, ganimet topladılar.

Kazan, yeşil çimene çadır diktirdi, otağ kurdu.

Dedem Korkut gelerek neşeli havalar çaldı, deyiş dedi,

destan söyledi, gazi erenlerin başlarından

geçenleri hikaye eyledi:

Hani bey dediğim erenler

Dünya benimdir diyenler

Ecel aldı toprak gizledi

Fani dünya kimlere kaldı

Gelişli gidişli dünya

Ahir sonu ölümlü dünya

Uzun yaşın sonu ölüm

ahiri ayrılık

Dua edeyim Hanım:

Ölüm eriştiğinde arı imandan ayırmasın.

Ak sakallı babanın

ak pürçekli ananın mekanı cennet olsun.

Kadir Mevlâ namerde muhtaç etmesin.

Ak alnında beş

kelime duada bulunduk, makbul olsun.

Amin diyenler Tanrı’nın yüzünü görsün.

Günahlarınızı derlesin toplasın, adı güzel

Muhammed Mustafa’ya bağışlasın, hanım hey!