FEODOR DOSTOYEVSKİ

BEYAZ

GECELER

Kafe Kültür

FEODOR DOSTOYEVSKİ

BEYAZ GECELER

Türkçesi: Nuriye Yiğitler

KAFEKÜLTÜR Yayıncılık ® 2012

3 Klasikler

“Yüreğinin gizli kalan yerlerinde yalnız bir an yaşamak, onun mutluluktan alacağı payı değil miydi?”

İvan Turgenyev

İLK GECE

Gece olağanüstü güzeldi. Sevgili okuyucu, yalnız gençliğimizin tanıyıp bildiği o gecelerden biriydi işte. Öylesine yıldızlı, o kadar durgun bir yarım küre ki ona baktıkça, insan kendi kendine, elinde olmaksızın “Böylesine güzel bir gökyüzünün altında, gerçekten kötü niyetli kişiler de bulunabilir mi?” diye sorular yönetiliyordu. Bu düşünce de yine bir gençlik düşüncesidir. Hem de en yalın bir gençlik düşüncesi ey sevgili okuyucu. Dilerim sizin yüreğiniz de olabildiğince uzun bir zaman genç kalsın.

Acımasız “Hainleri” düşünürken, o günü nasıl geçirdiğimi de zevk duyarak gözlerimin önüne getirdim. Sabahtan beri tuhaf bir hüzünla yüklüydüm. Bana öyle geliyordu ki herkes benden bucak bucak kaçıyor, beni yalnız bırakıyordu. Kuşkusuz “Kim bu, bu herkes?” diye bana sormak yerinde olabilirdi. Çünkü Petersburg’ta yaşadığım sekiz yıldan beri kendime tek bir dost edinmeyi başaramadım. Oysa bir dost da nedir ki?

Benim dostum, Petersburg’un her yerinde. Ancak o sabah, içime “Herkes” beni bırakıp gidiyor gibi geliyorduysa; bu yalnızca tüm Petersburg’un sayfiyeye taşınmış olması yüzündendi.

“Bundan böyle ben yalnız kalacağım.” düşüncesinden ürküntü duyuyordum. Üç gündür korku bende filizleniyordu. Bense onu kendimce yorumlayamıyordum. Üç gündür kentin ortasında, ruhumda geçenlerden hiçbir şey anlayamadan, derin bir biçimde üzgün, başıboş dolaşıp duruyordum. Nevski’de bahçede, rıhtımda artık tek bir tanıdık yüze rastlamak mümkün değildi. Kuşkusuz bu bildik yüzlerden hiçbiri beni tanımaz. Oysa ben onların hepsini oldukça özel bir şekilde tanırım. O yüzleri sıkı sıkı elekten geçirerek inceden inceye gözlemişimdir. Onlardaki neşeyle üzüntüleri bir bakışta okuyabilirim. O sevinçlerle hüzünleri bir bakışta okuyabilirim. O sevinçlerle hüzünlere kimi zaman ben de ortak olurum. Hemen her gün, herhangi bir saatte, Fontanka’nın üstünde karşılaştığım ufak tefek ihtiyarla sıkı bir dostlukla hiç olmazsa dostluğa yakın bir duyguyla bağlıyımdır. Çünkü birbirimizle daha hiç konuşmuş değilizdir. Küçük ve saygın bir yaşlı. Sürekli kendi kendisiyle konuşmaya dalmış, sol eli her an için oynak, sağ elinde yuvarlak altın saplı bir baston... Eğer alışıldığı gibi bir saatte Fontanka’ya gitmekten beni alıkoyan bir olay çıkacak olursa, azap içinde kıvranırım. Kendi kendime, “Benim küçük ihtiyarımın splini var.” derdim. Birbirimize aşırı derecede düşkündük. Özellikle ikimizin de neşeli olduğu zamanlarda -ki çok olmamıştı- birbirimizi göremeden tam iki gün geçirmiştik. İkimiz de aynı anda şapkalarımızı tutmak üzere aynı hareketi yaptık. Ama tam zamanında hatırladık ki birbirimizle henüz taşınmış değiliz. Ve yalnız birbirimizle sıcak birer bakış alışverişinde bulunmuştuk, o kadar.

Evlerle de aram çok iyidir. Ben oradan geçerken onlardan her biri bana karşı çıkar, bütün pencereleri bana bakar ve “Sabahlar hayırlı olsun! Nasılsın? Ben mi? Şükürler olsun Tanrı’ya iyiyim. Mayıs’ta bana bir kat daha çıkacaklar.” ya da “Sağlığın yerinde mi? Yarın beni onarıyorlar.” Ya da “Az kaldı yanıp kül oluyordum. Tanrım! Ne korktum bir bilsen.” gibi sözler fısıldar.

Bununla beraber ben, onların hepsini aynı derecede sevmem. İçlerinde ayrı tutup yeğlediklerim vardır. Büyük dostlarımdan birini biliyorum ki bu yaz kendini bir mimarın bakımına aldırmak düşüncesindedir. Kuşkusuz ben her gün onun yaşamını sürdürdüğü sokağa yalnız ona bakılıp bakılmadığını görmek için geleceğim. Tanrı korusun, bakıma alacağım derken hepsiyle dünyasından etmesinler onu.

Ama oldukça güzel, uçuk pembe, miniminnacık, bana bu denli sevecen bakan bir küçük taş, önünden her geçişimde hantal görünümlü sıradan, yapılı komşularını aşırı derecede belli şekilde aşağılıyarak süzen o küçücük evle aramda geçen serüveni hiçbir şekilde aklımdan çıkarıp atmayacağım.

Geçenlerde bir gün, o sokaktan geçerken, dostuma bir bakayım dedim. Biçare dostum kulağıma gelen hüzünlü sesiyle şöyle dedi: “Beni sarıya boyuyorlar! Şu durumuma bir bak Tanrı aşkına!” Caniler, acımasızlar. Öylesine boya vurmuşlar ki hiç acımamışlar. Hem de hiçbir şeyi esirgeyip kollamıyorlar. Gerçekte dostum, canım ciğerim, zavallı boyanınca bir limona dönmüş. Safrası bütün gövdesine yayılmış bir limona... Yüzü böylesine değişime uğramış biçare dostumu bir daha ziyarete gidecek cesareti kendimde bulamadım. Çünkü zavallı küçük dostum Çin İmparatorluğu’nun rengine boyanmıştı. Evet ona bakmaya ne yüzüm var artık, ne de cesaretim.

Eh, siz de ey okuyucum, benim Petersburg şehrini nasıl, ne şekilde tanıdığımı şimdi iyice anlamışsınızdır.

İçinde olduğum tuhaf ruhsal durumun nedenlerini araştırıp bulmakla geçirdiğim kaygılı üç günü size anlattım. Ne sokakta, ne evimde, ama hiçbir yerde kendimi rahat ve huzurlu olarak hissetmiyordum. “Peki neyim noksan benim?” diye düşünüyordum sürekli. Neden bu denli tedirgindim acaba? Bunların nedenini anlayıncaya dek tam üç gün geçti aradan. Ve puslu duvarlarımı, Matrena’nın ustaca ve büyük bir başarıyla ürettiği örümcek ağlı tavanın çirkin görünümünün farkına vararak ilk kez hayretler içinde kalıyorum.

Öteberimi teker teker gözden geçiriyor, her birinin önünde “Acaba felaketin nedeni bunda mı?” diye kendime sorular yöneltiyordum. Çünkü sıradan bir iskemlenin dünkünden ya da önceki günden bir yere başka biçimde yerleştirilmesi, beni hırs küpüne döndürerek, kendimi tanımayacak oranda çileden çıkarmaya yeter de artardı bile. Sonra pencereye göz atardım boşu boşuna. Oraya bakarken, hiçbir şey, yeni bir üzüntüye sürükleyecek hiçbir neden olmadığını gördüm. Matrena’yı da oraya getirtip genelde pasaklı olması ve özellikle örümcek ağları yüzünden şöyle bir sözle hafif hafif okşayıp azarladım. Kadıncağız bana karşılık olarak, salt beni şöyle tepeden tırnağa bakışları ile süzerek çekip gitti. Kendisinden aldığım yanıt yalnızca bu oldu. Yüzüme tek bir sözcük söylemeden odadan çekilip gitmişti. Bu durumda örümcek ağları da hiçbir zaman ortalıktan kaldırılmadı.

Sorunun ne olduğunu ancak bu sabah anladım Hah!.. Hah!.. Ama hepsi de yazlığa gitmiş. Birini bulabilene aşk olsun. Kullandığım bu sıradan sözcüğüme bakarak sakın aldanmayın. Aslında kaba deyimler kullanmasını pek sevmem. Doğrusunu söylemek gerekirse, ince bir biçimle size olayı anlatacak durumda değilim. Evet, bütün Petersburg yazlıktaydı. Arabayla geçen her saygın kişi, dış görünüşüyle bana kerliferli birer adam kılığına bürünüp gözümde hemen değişir, her zamanki işini tamamladıktan sonra aceleyle yazlıkta bulunan ailelerin yanlarına dönen değerli birer aile reisi oluverirdi. Üç gündür bütün yolcuların durumları, davranışları değişmiş, bana başka şekilde görünür olmuşlardı. Belki de bu değişikliği yapan onlardı. Varlıklarındaki her şey açık açık, “Biz ancak buradan geçip giderken buraya öylesine uğradık; az sonra buradan yazlığa gideceğiz.” der gibiydi.

Eğer sokağımda, önce incecik, şeker gibi ak pak küçük parmakların tıklattığı bir pencere açılacak olsaydı; oradan genç ve göze güzel görünen bir kızın başı uzanarak çiçekçiye seslenirdi. İçim, bir türlü genç kızın St. Petersburg’taki boğucu havasız büyükçe apartmanın içinde çiçekleriyle kendisine gizli, başkalarına söylenmeyen bir ilkbahar yaratmak iddiasında bulunabileceğine inanmazdı. Bunun asıl anlamı özellikle “Ah, bu çiçekler!.. Nerdeyse ben onları yeniden kucaklayıp tarlalara alıp gideceğim!” demekti.

Bir şey daha söyleyeyim de iyice şaşkına dönün... Çünkü ben son buluşumda çok ilerleme kaydettim. Yalnızca dıştan görünüşüne bakarak bile adamın hangi villada kaldığını hiç yanılmaksızın kestirebiliyordum. Aptekarski Adaları’ndaki Kamenyi’de oturanlar ya da Petergov yolunda oturanlar bence yapmacıklı durumlarından, kibar yazlık giysi ve kıyafetlerinden, şehre inerken bindikleri gözü okşayan arabalarından belli olurlar. Pargolovo ile daha ötesinde oturanlar ise özellikle ağırbaşlı oluşlarıyla dikkat çeker, düzgün kılıklarıyla kendilerini belli ederlerdi. Kostovski Adası’nda yaşamlarını sürdürenlerse, değişmeyen bir tutumla hep sıcakkanlı ve neşeliydiler. Kimi zaman uzun yük kervanlarına rastlardım. Bu karşılaşmada onları teker teker tanıma fırsatını yakalardım. Üzerlerine her çeşit ev gereci, eşya, sandalyeler, Türk tarzında yapılmış divanlar, Türk yapısı olmayan divanlar istiflenmiş bu arabaların yanı sıra, hayvanın dizginlerine sıkı sıkı sarılmış olarak tembel adımlar atan arabacı giderdi. Neva’nın üstünde sanki eşya yüklü gemilerin yüzüp gittiğine bir göz attım mıydı, arabalarla gemiler gözümde arttıkça artardı. Bütün şehir göçüyor, kervan gidiyor gibi gelirdi bana. Şehir tamamıyla taşınınca, o andan sonra burası inadına yalnızlaşacak, ıssız bir havaya bürünecekti. İşte ben bu yüzden üzülüyor, adeta kahroluyordum... Çünkü ben ne yazık ki yazlığa gidip orada bir hayat süremiyordum. Yine de oraya giden her eşya taşıyan arabayla, oraya gitmek için bir araba kiralayan biraz varlıklı olan her beyefendiyle her saat, her dakika gitmeye hazır durumdaydım. Ama hiçbiri beni ne yazık ki buyur etmiyordu. Denebilirdi ki hepsi de beni unutmuştu. Ben kendileri için sanki bir yabancıydım.

Aşırı derecede yürümüştüm. Uzun zaman boyunca yürümüştüm. O yüzden nerede olduğumu bilemez duruma gelmiştim. Ölesine uzun uzun dolaşmıştım. Bir süre sonra kent sınırına ulaştığımın farkına vardım. Neşem yerine gelmişti birden. O hızla geçidi sıçrayarak geçtim. Ekilmiş tarlaların, otların arasından neşe içinde yürüdüm. Bedenime yorgunluk uğrak vermiyordu hiç. Bu yüzden bütün vücudum ilik gibiydi. Bütün varlığımla üstümden ağır bir yük kalkmışcasına tüy gibi hafiflemiştim. Yoldan araba içinde geçenler, yüzüme beni selamlayacakmışcasına bakıp duruyorlardı. Hepsinin ağzında sigarası, yana kaykılmış ağızlarında neşe kaynağı gülüşlerinin belirtisi bıyık altından birer gülüş yapışıp kalmıştı. Sigaralarını neşe içinde tüttürüyorlardı. Ben de o günküne benzer coşkulu bir neşe içinde mutluluğa gömülmüş, sağlığı bir türlü düzelmeyen bir kentli olarak; çiçekler, böcekler arasında uyanan doğa ananın görünümünden o derece hayrete düşmüştüm ki, yüreğimde sanki İtalya’da yaşıyormuş gibi bir duygu başgösterdi birden.

Neden bilmem, hepsi de halinden hoşnut görünüyordu. Hepsi de güzel purolar içiyordu. Ben mutluydum, kendimi ansızın İtalya’ya göç etmiştim sanıyordum gerçekten.

Tabiat yarı hasta, kentin insanı zehirleyen havasından yarı yarıya canını yitirmiş ben zavallı şehirliyi kendine öylesine bir duyguyla bağlıyordu işte.

İlkbahar mevsiminin tüm gücünü harcayıp ansızın açılıp saçıldığı, çiçeklerle bezendiği, bu süslü çiçeklerden çelenklerle donandığı zaman, sevgili Petersburg’umuzun kırında bayırında, sözcüklere sığmayacak derecede insanın içinde dokunan bir manzarası vardır. Öyle ki bana kendinden yılmış usanmış, kansız cansız; yalnızca acıma duygusu, bazen de kayıtsızlığı, vurdumduymazlığı uyandıran ve hemen bir günden öbürüne olasıya güzelleşen o genç kızları aklıma getirir, tek tek geçirirdim aklımdan. Siz kendi kendinize “Bu hiç umulmayan ateşi, bu üzgün ve kaygılı gözlere hangi kutsal güç koydu; önceden sarıya dönmüş bu yanakları, pembeleşen bir kanla kim böyle renkten renge boyadı; önceleri anlamları olmayan bu çizgilere bu tutku dalgasını kim yaydı? Bu körpecik göğüsler neden bu denli coşkuyla yükselip alçalıyor, inip kalkıyor?” diye sorarak, şaşkınlıktan bayılacak durumlara düşersiniz. Tanrım! Bu çaresiz, acınası durumdaki kıza bu gücü, bu apansız ve çıldırtan yaşama sevincini, bu canlılığı, bu güzelliği kimdir veren? Bu canlanmanın, varlığını birden değiştiren bu hareketliliğin ve renkliliğin nedeni nedir? Bu nedenle hiçbir yorgunluk hissetmiyor, ortaya koyabildiğim her şeyle üzerimden ağır bir yük atmış gibi bir hafiflik duyuyordum... Yoldan sağlı sollu geçenler sanki bana selam verecekmiş gibi bakıyorlardı. Hepsi neşe içindeydi. İçimde az önce belirip sönen gururu yeniden yaşadım. Bu gülümseyişin orta yerine, o tarifsiz şimşek gibi parlayan, ansızın sönen ışığı kim atmıştı acaba? Kim bir sevinci, neşeyi tutuşturmuş bir kıvılcımla?.. Döner, çevrenize şöyle bir bakarsanız; bir insanı arar, onu anlar dinler, keşfedersiniz. Ama vakit nasıl geçiyor, eski üzgün ve düşünce dolu göz süzmeyi, ak çarşaflar gibi solgun yüzü, benzer sıkılgan, silik tavırları, belki yine bulacaksınız yarın, hiç kuşkusuz. O, üzüntünün, yaptığın olumsuz işten dolayı pişman olup üzülmenin bıraktığı derin izlerin hüznüdür... İşte bu göze hoş görünen, insanı kahreden güzelliğin bu denli tez zamanda hem de çarçabuk solmasına yürekten yanıp yıkılırsınız. Öyle ya, siz henüz onu sevip okşayacak zamanı ve olanağı bulamamış, acınası birisinizdir.

Şehre oldukça geç vakitte girdiğimde saat onu vuruyordu. Yürüdüğüm yolsa, kanala paralel olarak uzanıyordu. Bu saatlerde orası ıpıssız olurdu, öyle ki gitmek delilik sayılabilirdi... Ama evet, benim oturduğum yer işte böyle ıssız bir yerdi.

Yürürken şarkı söylüyordum. Mutlu saatlerimde şarkı söylemeyi alışkanlık durumuna getirmiştim. Hep şarkı mırıldanırdım, öyle saatlerde... Sanırım bu, tek bir dosta ya da arkadaşa sahip olmayan insanların; bir neşeli zamanını acaba kiminle bölüşeyim diye düşünenlerin ve bunu bilmeyenlerin alışkanlığıdır belki de...

Ama o akşam, bana bir serüven hazırlamıştı. Bir kıyıda, gövdesiyle yüklenerek, dirseğini kanalın parmaklığına yaslamış bir kadına ilişti gözüm. Bulanık suyu, delice gözlerle inceler gibiydi sanki. Başında sarı çiçekle süslü alımlı bir şapka, omzunda ise incecik, uzun ve aynı zamanda geniş, güzel görünümlü bir atkı bulunuyordu.

“Bu genç bir kız... Hem de kesinlikle esmer bir kız,” diye aklımdan geçirdim. Düşüncemde de haklıydım sanırım.

Ona doğru yürürken, ister istemez çıkan adamlarının seslerini duymuyor gibiydi sanki. Soluğumu elden geldiğince tutarak, yüreğim bir kuş gibi çırpınarak yanından geçtiğim halde hiç mi hiç yerinden kımıldamadı.

“Tuhaf, çok tuhaf,” diye aklımdan geçirdim. “Kafası çok meşgul olmalı.” Ve ansızın duruverdim. Kulağıma, onun tarafından boğuk hıçkırıklar geliyordu. Duyduğum bu hıçkırıkların beni yanıltmasına olanak yoktu:

“Evet yanılmıyorum, kesinlikle bu kadın ağlıyor.” dedim içimden.

Bir an için sessizlik oluştu. Sonra yine insanı yüreğinden yaralayan bir hıçkırık. Tanrım! Yüreğim nasıl da burkuldu. Ben kadınlara karşı genellikle çok utangaç davranırım. Ama böyle bir anda, öyle yapamazdım.

O nedenle hemen geriye döndüm. Ona yaklaştım, kuşkusuz, “Madam” sözcüğünü kullanacaktım. Eğer bu sözcüğün hiç olmazsa buna benzer binbir çeşit durumda, tüm züppe romancılarımız tarafından “telaffuz edildiğini” hatırlamamış olsaydım eğer... Beni engelleyen bu değildi. Ben çok daha seçkin bir sözcük arıyordum. Ne zamanki genç kız beni gördü, doğruldu ve kanal kenarı boyunca önümden bir ceylan gibi hızla süzülerek kayıp gitti. Hemen ardına takıldım. Ama o, bunu hemen farketti. Rıhtımda yürümeyi bırakıp sokağı aştı ve yaya kaldırımına çıktı. Ben de bunu üzerine yolun karşı tarafına kendimi atacak cesareti buldum.

Yüreğim göğüs kafeslerimin içinde, sanki kafes içinde tutulan bir kuş gibi atıp çırpınıp duruyordu. Bereket versin, bir rastlantı imdadıma yetişti.

Gizemli kadının yürümekte olduğu yaya kaldırımının üzerinde ve tam onun yanıbaşında üzerine frak giyinmiş, orta yaşlı sayılabilecek bir “adam” göründü. Onun belirmesiyle pek tutarlı biri olmadığı anlaşılmıştı. Oysa yürümesi de yaşı oranında pek önemsenemezdi. Duvarlara tedbirli olarak sokuluyor, bir bakıma sürüne sürüne salınıyordu. Ağır ağır yalpalayıp duvarlara hafife tutunarak yürümesini sürdürüyordu. Genç kız aynı zamanda hem hızlı, hem de ürkek bir adımla, tıpkı kendilerine eşlik etme önerisinde bulunacaklardan çekinmek isteyen tüm genç kızlar gibi, yolda ok gibi şimşek hızıyla yol alıyordu. Bir an önce oradan sıvışmak isteyen bir durumu vardı. Kuşkusuz gölgesi duvarlara sallanan adam, eğer ansızın koşmaya yeltenmeseydi kendine güveni olmayan tavrıyla genç kıza asla yetişemeyecekti. Çünkü kız rüzgâra kapılmış gibi hızla gidiyordu. Ama diğeri adım adım ona yaklaştı ve sonunda yetişti. Genç kız korkuyla haykırdı.

Bunun üzerine sağ elimle sıkıca tuttuğum, kullanılacağı işe uygun, kalınca bastondan dolayı alınyazıma teşekkürler ettim. Aynı zamanda kendimi karşı kaldırıma attım. Adam, önce ileri sürdüğüm kabul edilmemesi olanaksız kanıtın hakkını teslim etti, üstünlüğünü tanıdı. Sesini keserek geri geri uzaklaştı. Yalnızca, ondan oldukça öteye uzaklaştığımız an, kulağa çok güçlü gelen sözcüklerle söylenip yakınmaya koyuldu. Ama tüm sözleri havada dağılıp yitti.

Henüz kendisini tanımadığım kıza:

“Lütfen koluma girer misiniz?” dedim. “Böylelikle sanırım sizi tedirgin etmeye kalkışamaz bir daha,” diye ekledim.

Kızcağız, hâlâ korku nedeniyle titreyen elini uzatıp kolumun altına geçirdi. Ah, nerden çıkıp geldiği bilinmeyen adam, sanki o andaki gönül ve minnet borcumun oranını sanırım hiç bilmeyecekti. Onu kutluyor, iyilikle dolu dualar ediyordum. Kıza sezdirmeden şöyle bir gözucuyla baktım. Çok güzel, sevimli ve aynı zamanda önceden tahminen söylediğim gibi esmerdi. Kapkara kirpiklerinde, az önceki korku ve hüzünün oluşturduğu kaygı gözyaşları hâlâ yerinde duruyor ve gözlerini pırıl pırıl ediyordu. Oysa dudaklarında hoş bir gülümseyişin başlayacağına dair bazı çizgiler vardı. O da ilgi dolu bakışlarla beni kaçamak olarak gözaltına aldı ve hemen bakışlarını benden kaçırdı. Hafifçe kızardığını ve gözlerini indirdiğini görünce:

“Gördünüz mü bayan?” diye konuşma başladım. “Beni az önce yanınızdan uzaklaştırdınız. Öyle yapmasaydınız ben yanınızda bulunsaydım, başınıza bunların hiçbir gelmeyecekti.”

Kulağıma gelmeye başlayan sesi çok hoştu:

“Ama o zaman sizi tanımıyordum ki! Sizin de öyle olduğunuzu sanıyordum.”

“Peki ama şimdi çok daha iyi mi tanıyorsunuz beni?”

“Evet biraz olsun tanıyorum. Sözgelimi titriyorsunuz. Neden titrediğinizi bilmiyor muyum sanki? Öyle mi sanıyorsunuz?..”

Zekâyla güzellik birlikte olunca birbirlerine o kadar yakışıyorlardı ki... İşte ben de genç kızın bu denli zeki olmasından dolayı bir an için sevinçten uçarak:

“Ahh, ne güzel! Hemen farkına vardınız demek?.. Birdenbire!” dedim. “Evet kiminle bulunduğunuzu anladınız şu anda. Gerçekten ben kadınların karşısında oldukça sıkılgan biri oluyorum. Yani oldukça çekingen biriyim ben. Öyle ki şu anda ben, o adamın sizi üzdüğünden, heyecanlandırdığından daha çok üzgün ve heyecanlıyım inanın. Bu bir düş gibi sanki. Hayır, bu bir düşten de öte! Çünkü bir kadınla konuşmak, düşte bile benim için mümkün olmayan bir şeydir. Evet düşte bile böyle bir şey gelmedi başıma. Hiç ama hiç...”

“Neler söylüyorsunuz siz Tanrı aşkına? Gerçek mi?”

“Evet bayan! Bakın kolum hâlâ titriyor, görüyorsunuz. Bu titreme neden? Hayatımda daha hiç bu derece güzel, küçük bir elin koluma dokunmamış olmasından kaynaklanıyor. Ben, bugüne dek kadınlara pek yaklaşmış sayılmam. Daha doğrusu böyle bir alışkanlığım yoktur. Ben her zaman yalnız yaşamayı yeğlemiş biriyim. Hem kadınlarla konuşmayı da pek beceremem. Hatta işte şu anda bile size karşı saçma bir şey söyledim mi diye aklımdan geçiyor. Bunu açıkça söyleyebilirsiniz bana. Lütfen konuşun. Size bunu peşinen söyleyeyim, hakkımda ileri geri söyleyeceğiniz şeye pek alınmam.

“Hayır, budalaca bir şey söylemediniz yanımda. Hiçbir zaman, özellikle... Tam tersine hoşa giden sözler söylediniz... Şey, mademki beni her şeyi ulu orta söylememi istiyorsunuz, öyleyse dinleyin. Bu çeşit sıkılganlık kadınların da hoşuna gider. Daha ötesini de öğrenmek istiyorsanız, onu da açıkça söyleyeyim size... Özellikle ben de sıkılgan erkeklerden hoşlanırım. İşte o yüzden size ta evimin kapısına değin bana eşlik etmeniz için izin veriyorum. Yani evime kadar yanımdan ayrılmanızı istemiyorum.

O anda sevinçten tıkanacak gibi oldum:

“Ama bana böyle bir izin verirseniz... Evinizin önüne kadar o kadar çok şey söyleyeceksiniz ki... Artık benim de sıkılganlığım geçebilir, dikkat edin. Yanı çekingenliği elden bırakabilirim. Sonra da kazandığım tüm puanları kaçırabilirim elimden.”

“Puanlar mı? Ne puanları? Yoksa?.. Ne yapmak için ha? İşte bundan hoşlanmadım beyefendi.”

“Şey, ne olur bağışlayın!.. İnanın ağzımdan kaçtı... Ama bunu nasıl istersiniz benden? Nasıl istersiniz ki benden böyle bir anda hak verin bana... Hiç istemez miyim?”

“Şey... Sanıyorum hoşa gitmeyi demek istiyorsunuz, siz... Yani kendinizi bana beğendirmek çabası işte.”

“Hah işte, onu demek istiyorum. Evet evet!.. Tanrı aşkına ne olur hak verin bana!.. Ve lütfen dinleyin. Yirmi altı yaşındayım ve beni henüz Tanrı’nın bir kulu bile sevmemiştir daha. Öyleyse ben ustaca ve uygun bir dille düşüncelerimi, duygularımı nasıl anlatabileyim? Şey... Her şeye karşın konuşmalıyım ama... Size, size içimden geçen her şeyi söylemek istiyorum. Bunu arzu ediyorum Yüreğim çığlık çığlığa haykırmak isterken nasıl susabilirim? Bana inanır mısınız. Bugüne dek hiçbir kadın, hiç ama hiç... Ve hiçbir dostum olmadı. Ne konuştum, ne de tanıştım biriyle. Yalnız Tanrı’nın her günü, böyle bir kadının karşıma çıkmasını düşler dururum. Evet, tüm yaşamım düşlemekle geçiyor. Bu şekilde bilseniz kaç kez bir kadına tutuldum, şaşar kalırsınız.”

“Ama nasıl? Kime?”

“Şey... Hiç kimseye bayan!.. Öyle işte! Belki bir düşünceye, ideale... Onlar tüm düşte görülmüş kadın yüzleri. Benim düşlerim hepsiyle birer romana benzer. Düşlerimde öyle romanlar kaleme alıyorum ki... Hayır, yaşıyorum öyle hayalleri düşlerimde. Beni nereden bileceksiniz. Az önce söylediklerimden bugüne dek hiçbir kadınla karşı karşıya gelmediğimi sanmayın sakın. İki-üç kadınla karşılaştım ben de. Ama kimdi bunlar? Söylemezsem bilemezsiniz... Evlerinde oturduğum kadınlardı hepsi... Şimdi size kalkıp bir şey söyleyecek olsam; gülmekten kırılırsınız. Sokakta rastladığım, şimdi sayısını unuttuğum kadar güzel kadınla yaklaşıp konuşmak istedim. Ama yalnızca yaklaşıp konuşmak geçti aklımdan. Sakınarak ama saygılı ve içtenlikle konuşacaktım elbette. Ona belki de yalvarıp yakarmaya kalkışacaktım. Onun benim gibi yapayalnız bir adamı dinlemenin kadınlığın şanına yakışır bir tutum olacağını söyleyecektim. Ondan beni yalnızca kovmadan dinlemesini rica edecektim. Bu da kadınlık gereği bir şeydi. Kardeşçe bir ilgi göstermesi, içten bir-iki söz söylemesi yetip artacaktı bile. Her şeyden önce beni kovmamalıydı. Hiçbir kadın beni sevmiyor, diyecektim ona. Mutsuz birinin yalvarışını kabul etmemek bir kadının şanına yakışmazdı elbette.

Diyorum ya ben ondan yalnızca bir kız kardeş sözü, tatlı ve dokunaklı iki çift söz istiyordum. O halde beni dinlesin. Dilerse bunu komik bulup gülsün bana. Ama ne olursa olsun, dinlesin. Yitirdiğim umudu bana geri versin... Bir çift söz, yalnız bir çift söz ve artık daha sonra onu hiç görmeye razıydım. Ama siz gülüyorsunuz... Öyle ya, benim ettiğim laflar da doğrusu oldukça komik şeyler. İşin aslına bakarsanız, ben de sizi eğlendirmeye çalışıyorum inanın...”

“Şey, darılmayın bana. Neden gülüyorum biliyor musunuz şimdi? Siz kendi başınıza bela birisiniz. Hatta düşmansınız bence kendinize... Eğer bir kez denemiş olsaydınız, belki de başarırdınız. Hatta sahne sokakta yaşanmış olsaydı da önemli değil. İş ne denli sıradan olursa o denli iyi olurdu, güvenli olurdu. Aptal olmayan, o anda neşesi de yerinde olan hangi kadın olursa olsun, sizin kendisinden yalvara yakara istediğiniz bir çift sözü, sizden esirgemezdi bence. Yeter ki iyi yürekli biri olsun. Ama belki de sizi kimbilir kaçık sanabilirdi. Ben kendimce sizin hakkında bir yargıya vardım... Çünkü ben insanların dünyada nasıl bir hayat sürdüklerini oldukça iyi bilirim.”

“Ah, şu anda davranışınızın benim yanımda ne denli önemli olduğunu bilemezsiniz gerçekten.”

“Tamam tamam! Şunu söyleyin yalınzca bana şimdi. Pek merak ettim de... Benim kendinize, dostluğunuza ve ilginize layık bir kadın olduğumu nasıl anladınız? Ya da sezdiniz diyelim?.. Önemli ve arkadaşlığa hak kazanmış bir kadın olduğumu, ha?.. Bunu nereden anladınız? Bana nasıl yaklaşmaya cesaret edebildiniz? Nasıl karar verdiniz buna?..”

“Nasıl mı? Siz yalnızdınız... O adam da aşırı derecede girgin ve ölçüyü taşıran biriydi... Bunu yerine getirmek için bir insanlık göreviydi.”

“Ama gerçeği tam söylemiyorsunuz. Ötede, öbür tarafta da siz benim yanıma gelmek için can atıyordunuz.”

“Ötede mi bayan? Öbür tarafta mı? Gerçekten şu anda size nasıl yanıt vereceğimi bilemiyorum... Ne diyeceğimi bilemiyorum gerçekten... Biraz da korkuyorum tabii... Biliyor musunuz, bugün kendimi olasıya mutlu hissediyorum. Yürümek, kendi kendime şarkılar mırıldanmak, kırlara çıkmak isteği kabarıyor içimde. Kendimi hiçbir zaman bu denli mutlu olarak hissetmemiştim.

Bakın, olasıdır ki bana öyle gelmiş de olabilir. Size bunu hatırlattığım için beni bağışlayın. Sizi ağlarken duyduğumu sandım ve ben... Ben buna dayanamadım, yüreğim burkuldu. Oh Tanrım!.. Size karşı nasıl üzülmeden, ilgi duymadan edemedim. Kardeşçe bir acıma duymam acaba suç mu oldu? Böyle bir cezayı hak etmedim. Sanıyorum. Acıma sözümü bağışlayın ne olur!.. İşin doğrusunu söyleyin bayan. Elimde olmaksızın size karşı içimden gelerek size yaklaştığım için bana kırıldınız mı yoksa?”

Genç, güzel kız, bakışlarını yere eğerek, elimi sıktı:

“Lütfen susun... Bundan söz etmeyelim. Çünkü bir haksızlık yapmak istemiyorum. Asıl suçun bende olduğunu biliyorum. İlkin ben konuyu açmakla hata ettim. Ama sizin hakkınız da da yanılmamışım. Buna da sevindim ayrıca. Tamam artık işte bizim eve geldik. Şu daracık sokağı aşınca, iki adım yürüdüm mü tamam. Hoşça kalın her şey için teşekkürler!..”

“Şey... Peki ama birbirimizi hiç göremeyecek miyiz, bir daha? Her şey bitti mi? Demek böyle ayrılacağız ha?”

Genç ve güzel kız:

“Bakın beyefendi, az önce siz, iki sözün yeteceğini söylemiştiniz. Şimdi oldu mu ya?.. Şey, kesin bir şey söyleyemem... Bununla beraber, belki yine görüşebiliriz.” dedi gülerek.

“Şey, yarın buraya gelirim ben. Ohoo! Bağışlayın, şimdiden daha bu denli ısrar ediyorum.”

“Ah, oldukça sabırsızsınız inanın. Adeta peşin peşin koşullandırıyorsunuz isteğinizi.”

“Ne olur izin verin.” dedim, “Sözümü bitireyim.” Böylece sözünü engellemiş oldum. “Eğer yine uygun olmayan bir söz çıkarsa ağzımdan bağışlayın beni. Yarın buraya gelmeden kesinlikle yapamam. Kahrolurum inanın. Hayalperest bir insanım ben. Yaşamın gerçekleriyle öylesine az yaşıyorum ki sevgili bayan; şuraya yanınızda geçirdiğim saniyeler benim için bulunmaz bir nimet!.. İşte bu düşleri burada yeniden yaşamadan yapamayacağımı söylemek zorundayım. Bu mutluluğu sizinle paylaşmak kadar güzel şey olamaz benim için. Onları düşümde yeniden yaşamamamın olanak ve olasılığı yoktur. Bütün gece, hafta hafta boyunca, yıl boyunca sizi, sizi düşleyeceğim. Yarın kesinlikle buraya geleceğim. Özellikle buraya, yarın hem de aynı saatte burada olacağım ve aynı yerde, bir gün öncesini hatırlamakla mutlu olacağım. Artık bu yer benim için kutsal bir yer oldu. Bundan daha kutsalı olamaz benim için. Petersburg’un içinde, bu denli, böylesine kutsal ve ayın burası gibi iki-üç yer daha vardır benim için. Ahh, siz bilmezsiniz bunu... O yerlerin birinde, bir gün, bir anı yüzünden gözyaşlarına boğuldum. Kimbilir, on dakika kadar önce belki siz de bir anı nedeniyle ağlıyor, kendinizi paralıyordunuz. Kirpikleriniz o yüzden ıslaktı, kimbilir?.. Belki önceleri burada mutluluğu yakalamış, belki de çok ama çok ama çok sevinmişsinizdir,” diyerek onun sözünü kestim.

Güzel kız, büyük bir incelikle:

“Şey.. Yarın belki ben de saat on gibi gelirim buraya. Anlıyorum ki sizi artık bu istekten caydırmayacağım... Ama aslında buraya gelmemem gerek... Sakın size yeni bir buluşacak yer belirliyorum sanmayın lütfen... Yalnız işlerim için olasıdır ki yeniden buraya gelmem gerekebilir, demek istiyorum. Ama... Şey... Tamam, tamam! Açık açık söylüyorum size. Buraya gelirseniz eğer, size darılmam. Asla böyle bir şey geçmez yüreğimden. Öncelikle belki bugünküne benzer yine uygunsuz olaylar çıkabilir. Ama biz yine de bunu şöyle bir yana koyalım... Kısacası ben de sizi görmek isterim. Yalnızca sizinle iki çift söz konuşmak için... Ama bu yüzden sakın ha hakkımda kötü bir yargıya varmayın. Sakın ha sakın sanmayın ki ben öyle kolay kolay bir erkeğe randevu veriveren kızlardan değilim. Size de randevu vermezdim ama diyorum ya ben de iki çift söz etmek uğruna... Bunuda söylemezdim size ama neyse burası ikimiz arasında bir sır olarak kalsın. Ama öncelikle önce süreceğim bir koşul var,” dedi.

Ben bunun üzerine büyük bir coşkuyla:

“Bir koşul ha? Bir antlaşma?.. Ben, ne dersiniz, ne isterseniz peşin peşin razıyım. Hem de her koşulunuza!..” diye yüksek sesle haykırdım. “Ne dersiniz deyin, asla sözünüzden dışarı adım atmayacağım. En küçük bir saygısızlıkta bulunmayacağım... Bunun en birinci tanığı yine siz olacaksınız. En küçük bir aşırılıkta... Canım söylemeye ne gerek var? Zaten tanıdınız az çok beni!..”

Kız bir yandan gülümseyerek:

“İşte o yüzden sizi asıl tanıdığım için yarın buraya çağırıyorum. Ama siz de o diğer koşula, asıl koşula uyacaksınız. Hatta uymak zorunda kalacaksınız. Bu konuya dikkat edin yeter. Size bunu açık açık ve önceden belirteyim, sakın ha sakın bana tutulmaya falan kalkmayın! Bunun böyle olmasını yüzde yüz rica ediyorum. Çünkü böyle bir şey kesinlikle olanaksız. Evet, size bunu apaçık söylüyorum. Ama arkadaş olurmuşuz... Önemli değil, olalım. Hatta bunu sevinerek benimserim. Yalnız tutulmak yok! Bunu sizden rica ediyorum!”

Kızın bana doğru uzatmış olduğunu elini biraz da sıkarken şaşırarak:

“Tamam, söz veriyorum.” dedim. “Tutulmak yok. Bunun için yemin ederim!”

“Durun, yemin etmeyin lütfen!.. Sizin bu konuda barut benzeri birden ateş alacağınızı düşünüyorum. Ne olur böyle söylediğim için beni kınamayın. Ah... Ne olurda her şeyi bilseydiniz, ne iyi olurdu. Benim de sizin gibi ne iki çift söz edecek, ne de fikirleri sürüp soracak bir kimsem var. Eh, sokaklara çıkıp böyle birini arayacak değilim herhalde. Sözüm size değil... Siz başkasınız elbette. İnanın sizi yirmi yıldır tanıyor gibiyim sanki. Evet, tam yirmi yıllık bir dostmuşuz gibi geliyorsunuz bana. Umarım siz de bana ihanet etmezsiniz.”

“Göreceksiniz... Hele sabırlı olun...”

“Etmeyeceksiniz değil mi?”

“Evet kısa sürede göreceksiniz... Yalnız ben şu yirmi dört saat nasıl sabırlı olabileceğmi, bilemiyorum?”

“Şimdi siz uykunuzu rahatça uyuyun! Hayırlı geceler size. Kişiliğinize çok güvendiğimi hiç aklınızdan çıkarmayın. Az önceki sözünüz öyle hoşuma gitti ki... Söylediğiniz gibi insan bütün duygularının, hatta kardeşlik dolu bir duyarlığın hesabını vermek zorunda değildir değilmi?.. Bunu bana siz söylediniz az önce... Hem öylesine güzel söylediniz bana; kendimi size güven içinde teslim etmek ve tüm içimdekileri inanarak sayıp dökmek istiyorum. Bu düşünce de bana iyi geldi.”

“Neyi Tanrım? Neyi sayıp dökmek istiyorsunuz? Neyiniz var ki sizin?”

“İzin verin yarına kalsın. Şimdilik bu yarına kadar bir sır kalsın. Böylesi sizin için çok daha iyi. Bari bu haliyle roman gibi olsun. Zaten öyle oluyor ya... Belki yarın size hepsin söylerim. Merak etmeyin söylerim hepsini. Şey... Belki de hiçbir şey söylemem. Size bağlı... Sizinle bu konuyu uzun uzun konuşuruz. Enine boyuna şöyle... Böylece birbirimizi çok daha iyi tanımış oluruz bu arada. Önce sizinle konuşmak, sizi daha iyi tanımayı istemek hakkım sanırım..:”

Ben kararlı bir şekilde:

“Yarın size tüm başımdan geçenleri anlatacağım.” dedim.

“Hakkımda bilmediğiniz her şeyi... İnanın sanki bir düşte gibiyim. Ruhumda inanılmayacak şeyler oluyor. Güzel şeyler oluyor... Nerdeyim ben? Ah, Tanrım... Peki, şimdi az önce bana kırılmadığınıza, beni daha ilk sözcükten başlayarak reddetmeden dinlediğinize umarım pişman olmadınız bayan... Bu önemli, doğru söyleyin lütfen!.. Beni iki dakika gibi kısa bir süre içinde mutlu etmeyi başardınız... Evet evet, öylesine mutlu ettiniz!.. Bu davranışınızla beni kendi kendimle uzlaşmaya sürüklediniz. İçimdeki tüm kuşkuları ortadan kaldırdınız. Adeta pırıl pırıl aydınlattınız içimi... Bütün kuşku bulutları dağıldı beynimden. Bunu siz başardınız. Bazen öyle zamanlarım oluyor ki, anlatamam... Buna benzer dakikalar yine elime geçerse... Ama emin olsun artık her şeyi anlatacağım size. Yarın size hepsini anlatacağım, her şeyi tepeden tırnağa öğreneceksiniz. Ama her şeyi...”

“Tamam kabul ediyorum... Ama ilkin siz başlayacaksınız değil mi?”

“Peki öyle olsun!..”

“Yine görüşelim... Hoşçakalın!”

“Güle güle!..”

Böylece birbirimizden ayrıldık. Gece boyunca sokaklarda başıboş dolaştım durdum... Gidip eve girmek içimden gelmiyordu nedense. Evet, böyle bir karar veremiyorum.

Her şey “yarına” kalmıştı. Ertesi güne kadar beklemek... Ah, ne zor olacaktı! Ama yine de yüreğim mutluluk doluydu.

İKİNCİ GECE

Gülerek yaklaşınca iki elimi birden sıkarak:

“İşte, görüyor musunuz, hâlâ ayaktasınız ve yaşamınız sürüyor.” dedi. “Bakın, iple çektiğiniz ana da ulaştınız; öyle değil mi?”

“Tam iki saatten beri burdayım. Gün boyu benim neler çektiğimi ah bir bilebilseniz!”

“Evet evet, merak etmeyin, biliyorum! Ama siz, siz benim neden buraya geldiğimi biliyor musunuz şimdi?”

“Anlatın dinliyorum...”

“Dünkü gibi söz yarıştırmak, çene yormak için değil tabii. Şu andan başlayarak daha akıllı davranmalıyız. Tedbiri elden bırakmamalıyız. Öyle yapmamız gerekiyor. Dün gece tüm bunları düşündüm tek tek, ben de... Ancak çok daha akıllı olmalıyız... Ya da daha sakınımlı davranacağız...”

“Ne bakımdan daha akıllıca? Niçin daha sakınımlı davranacağız? Ben buna razıyım ama inanın yaşamımda şimdiye dek bu derece akıllı usluca davranış gösterdiğimi hiç aklımdan geçirmiyorum. Ve hiçbir zaman bu denli aklı başında olmadım ben...”

“Gerçek mi? Tamam olabilir. Ama önce ellerimi bu denli kuvvetli şekilde sıkmayınız, rica ederim. Sonra, sizi bugün çok ama çok düşündüğümü de bildirmeliyim.”

“..Sonra? Peki sonuç?”

“Sonuç mu? Her şeye sil baştan başlamak gerekir bence. Sizi daha önce çok daha iyi tanıyamadığıma, dün bir bakıma bir çocuk gibi davranmış olduğuma karar verdim. Sonunda da kuşkusuz kendi iyilik dolu yüreğimi suçlu çıkardım. Ve kendimi çözümlemeye başladığımız anda sürekli gerçekleştiği gibi kendi kendimi övdüm. Öyle ki yanlışımı ortadan kaldırmak için, size ilişkin en küçük, incecik bilgi kırıntısını bile kazanmak istiyorum. Ama yine ancak sizden başka kimseye başvuramayacağım için... Siz ne tür bir insasınız, söyleyin lütfen! Bana hemen başınızdan geçen serüveninizi ve kendinizi tepeden tırnağa anlatmanızı istiyorum. Çünkü ben bunu bir başkasından asla öğrenemem...”

Hem şaştım, hem bayağı korktum:

“Ne serüveni?” diye haykırdım. “Benim serüvenim falan yok. Bunu böyle bilmenizi isterim...”

“Ama bunu bana daha dün söz veriyordunuz. Sonra her insanın her zaman bir serüveni olmalıdır. Vardır da... Yoksa siz serüvensiz mi yaşadınız? Başınızdan hiç mi bir şey geçmedi? Bunu nasıl başardınız?”

“Evet serüvensiz yaşadım. Bir ot gibi... Öyle geçti benim yaşamım. Ben bir bencil gibi salt kendim için yaşadım. Yani yapayalnız yaşadım. Yapayalnız... Bu sözcüğün ne anlama geldiğini algılayabiliyor musunuz?”

“Nasıl, anlayamadım... Yalnız... Siz hiçbir zaman tek bir insan yüzü görmeden mi yaşam sürdünüz?”

“Hayır, gördüm görmesine ama yine de yapayalnızdım işte.”

“Hiç kimseyle konuşmuyordunuz o zaman, öyle mi?”

“Evet öyle... Hiçbir kimseyle...”

“Ah, çok merak ettim şimdi... Doğrusu siz neyin nesisiniz? Anlatın haydi... Bir saniye, durun hele! Anladım şimdi... Herhalde sizin de benim gibi bir ‘Babuşka’nız var. Babuşka’mın gözleri görmez. Kadıncağız bu son zamanlara dek beni de dışarı salıvermezdi... Beni hiç yanından ayırmaz. Bu yüzden az kaldı konuşmayı da unutuyordum. Dilsiz kalacaktım nerdeyse... Bundan aşağı yukarı iki yıl kadar önce, bazı yaramazlıklar yapardım. O zaman da benim eteğimi kendi eteğine iğneledi ninem. Benimle başa çıkarmayacağını anlamıştı çünkü. Varın siz beraber geçirdiğimiz günleri hesap edin. Bir kez gözünüzün önüne getirin bunu. Kadıncağız kördü ama sürekli çorap da örerdi. Ben de her zaman usanmadan ona yüksek sesle kitap okurdum... Garip değil mi? İki yıldır sevgili nineciğime böyle iğneyle bağlı olarak yaşayıp gidiyorum.”

“Ah ulu Tanrım! Yazık size doğrusu. Ne büyük bir felaket? Ama benim böyle bir Babuşka’m, böyle bir ninem yok!..”

“Peki sizin de Babuşka’nız yoksa, o halde niçin evde yalnız oturuyorsunuz?”

“Bir dakika dinleyin beni... Benim kim olduğumu gerçekten öğrenmek ister miydiniz?”

“Elbette isterim. Hem de bütün ayrıntılarıyla!..”

“En ince ayrıntılara dek bilmek istiyorsunuz, demek ki...”

“Evet en ince noktalarına dek... Tam anlamıyla istiyorum.”

“Pekâlâ oldu o zaman... Ben tuhaf bir adamım.”

“Bir tuhaf adam mı? Ne tuhafı?” diye soran genç kız, en azından bir yıldır gülmemiş bir kadın gibi kahkahalar savurdu.

“Ah, siz çok ömür birisiniz inanın... Çok eğlenceli bir adamsınız bence. Bakın şurada bir bank var. Gelin oraya oturalım. Bu yoldan hiç kimse geçmiyor bayım. Sizi hiç kimsenin duymasına olanak yok... Serüveninizi anlatmaya başlayın ne olur,” diye konuşmasını sürdürdü.

“Evet evet, kimse duymaz sizi burada... Amann, bank mı deniyor, sıra mı oturun hele şuraya! Serüveninizi anlatmaya başlayın hemen bana... Çünkü siz demin az daha beni aldatıyordunuz. Sizin mutlaka bir serüveniniz var! Dünyada bir yaşam öykünüz, bir serüveniniz olmadığına inandıramazsınız beni. Bir kez ‘tuhaf adam’ ne demek oluyor, onu anlatın bana! Açıklayın canım, ne duruyorsunuz?”

Ben de aynı anda onun dostça gülmesine kendimi kaptırarak gülmeye tutuldum.

“Tuhaf bir adam mı? Açıklayayım... Garip, gülünç bir adam demektir. O da kendine özgü bir huyla, tabiatla kendini gösterir. Ama düşçünün ne demek olduğunu bilirsiniz tabii... Hayalperest adam.”

“Düşçü mü? Düşçü bir adam mı? Durun, ben kendim de düşçünün tekiyim. Babuşka’mla sürdürdüğüm uzun günlerde usumdan nice şeyler geçerdi. Düşlerim uzaklara, ötelere doğru yol alır giderdi. Bir defasında Çinli bir prensle evlenmeyi kurmuştum. Düşlere dalıp gitmek bazen ne kadar iyi bir şeydir.”

“Çok güzel! Ah, eğer siz bir Çinli prensle evlenecek bir kadınsanız eğer, beni öyle güzel anlarsınız ki... Ama izin verin efendim, henüz adınızı bile bilmiyorum.”

“Ah, evet... Hele şükür iyi ki adımı sormak düşüncesi aklınıza geldi.”

“Ah, Tanrım! Benim aklıma gelmedi bile. Öylesine mutlulukla doluydu ki yüreğim... O büyüyü bozmak istemezdim hiçbir zaman.”

“Şey... Adım Nastenka!”

“Nastenka ha? O kadarcık mı yalnızca?”

“Evet yalnızca o kadar. Yetmez mi bu kadarı?”

“Oh, çok bile bayan! Çok çok, Nastenka... Benim iyi yürekli kızım. Pek çok, mademki daha birinci günden benim için yalnızca Nastenka olduğunuz çok bile.”

“Nastenka, öyleyse benim dinleyeni gülmekten kırıp geçiren serüvenimi dinleyin lütfen. Yani size komik bir serüven anlatacağım...”

O an, yanına oturuverdim. Ağır ve bilgiç bir tavırla ve adeta kitaptan okurcasına serüvenimi anlatmaya koyuldum:

“Nastenka, güzel kızım... St. Petersburg’ta -belki de siz bunu bilmezsiniz- oldukça garip köşe-bucaklar bulunur. Bu köşelerin ayrı ayrı görünümleri vardır. Dört bir yanda pırıl pırıl olan güneş, o köşeleri aydınlatmaz. Orada bir başka güneş parıldar. Oraların güneşleri sanki Petersburgluları aydınlatan, ışıtan güneş değildir. Efendim, sanki o güneş bu yerler için ısmarlanmış, değişik, yepyeni bir güneştir. Ve adeta çok özel yaratılmış bir güneş. Orada sevgili Nastenka, sizinkinden daha başka, çok başka bir yaşam sürülür. Bir yaşam ki çevremizde kaynaşıp duran yaşama hiç ama hiç benzemez. Öylesine bir yama ki ancak uzak iklimlerde varsayılabilir. Bizim dünyamızın, bizim yaşamımızın akla yatkın yaşamı değildir bu yaşam. İşte o yaşam, Nastenka; benim yaşamımdır. Hayali ve çevre olarak ideal bir çevre aynı zaman da ne yazık ki kaba saba, sıradan ve oldukça bayağı bir şey; saygınlığını yitirmişliğin son derecesine varacak kadar çok rastlanılabilir bir şey.”

“Hey Tanrım! Ne garip, ne biçim bir giriş?.. Dur bakalım, daha neler öğreneceğiz giderek?..”

“Öğreneceksiniz Nastenka. Bana öyle geliyor ki size Nastenka demekten hiç ama hiç bıkmayacağım, yorulmayacağım. Öğreneceksiniz ki o yerde, o köşede garip insanlar, düşçü insanlar yaşamlarını sürdürür. Bir düşçü, bir insan değildir. Tarafsız bir yaratıktır. Sürekli bir gölge içinde yaşar. Sanki kendini günden güneşten saklar. Kendi deliğine bir salyangoz gibi yapışır. Ya da bir kaplumbağayı andırır daha çok. Siz bu konuda ne düşünürsünüz, sevgili Nastenka? Mutlaka Yeşile boyalı olan isli, hüzünlü dört duvarı niçin bu denli sever? Eğer yakınlarından biri kendisini görmeye gelecek olursa, niçin bu garip adam onu bu kadar sıkıntıyla isteksizlikle, bu kadar yüzünü gözünü buruşturarak karşılar? Öylesine ki daha içeriye adımını atar atmaz insanın, bu evde ya cinayet işlenmiş ya da kalp para basıyorlar diye bir düşünceye kapılası gelir. Ya da ev sahibi; sanki yaşamını yitirmiş, bilinmeyen bir şairin dostu olarak ev davranışını kutsal bir görev diye nitelendirerek, yayınevlerinden herhangi birine altında imza bulunmayan bir mektup yazmış, şimdi de yayınlanması için bazı şiirler kalemle almakla uğraşmaktadır. Neden ev sahibiyle konuğu tüm çabalarına karşın aralarında konuşulacak bir konu, bir söz bulamaz? Başka bir zamanda, hiç durmadan çene çalan, attığı kahkahalarla ortalığı boğan, güzel kadınlara, kızlara ilişkin ve diğer neşeli konuları konuşmaya can atan adamın dili birden niçin tutulup kalır? Bu ilk ve sanırım son görüşmeye gelişte; çünkü böylece bir rastlaşmadan sonra ikinci kez gelmeyi aklının ucundan bile geçirmez elbette, niçin konuk da ev sahibinin şaşkın, donuk durumunu görür görmez onun şekline bürünür? Onun durumunu alır ve onun gibi olur, bilinmez. Karşısındaki gibi, toplum yaşamıyla, kadınlarla ilgili konularda bilgili görünmeye çalışmak, kendini kapısını elinde olmaksızın yanlışlıkla çalan acınası konuğun beğenisine uydurmak istemesine ne demeli peki?”

Bu görüşmeye gelişe ben kez pişman duruma düşen konuk, kırdığı potları düzeltmeye çabalayan ev sahibinin elinden elini çekip aldıktan sonra, şapkasını aldığı gibi bir an önce sıvışmak için neden önemli önemli ve ivedi işler uydurur? Bir soru da şöyle: Neden kendini yanlışlıkla kapısını çalan biçare konuğun zevkine uydurmak ister?

Bu yaptığı ziyarete konuk belki bin kez pişman olmuştu. O yüzden de pot üstüne pot kırınca, ev sahibinden kurtulduktan sonra, önemli ve ivedi işler uydurduğu gibi bir an önce kaçmaya yeltenmişti. Niçin bir kez dost, dışarıya adım atar atmaz kahkahalarla güler? Bu tuhaf adamın, bununla beraber her şeye karşın bu iyi çocuğun, evine ne olursa olsun, bir daha gitmeyeceğine ant içer?.. Onun yüzünü, çocuklar tarafından hırpalanmış, acı çektirilmiş ve az önce gelip sandalyenin altına kıvrılmış ve gölgede, uzun, düzgün iki küçük pençesi ve parlak ufak burnuyla neden sonra yine hâlâ doğaya ve yaşama içinde bir öç almayı güden öfke duyarak bakan, o mutsuz kendinin açık yüzüne benzetmekten bir türlü kendini alamaz? Zavallı kedicik, acımasız ellerden kurtulunca, odanın dipteki karanlığına, bir sandalyenin altına saklanmıştı. Orada tüyleri diken gibi havaya dikilmiş bir şekilde, aksırarak, tipi değişik yüzceğizini patisiyle temizledikten sonar, dış dünyaya düşmanca bakmıştı. Hatta yufka yürekli kalfa kadının beylerin sofrasından güçlükle aparıp getirdiği yiyeceğe bile... İşte o adamın bu benzetmeyi vurgulamasına neden neydi?”

Gözleri ipiri açılmış bir şekilde beni dinleyen Nastenka, sonunda ağzı bir karış açılmış olarak sözünü kesti:

“Haydi, yormayın kendinizi... Ben bütün bu anlattıklarınızın nedenlerini de hiç mi hiç bilmem. Bana bu derece tuhaf gelen soruları neden sorup durduğunuzu da bir türlü anlayamıyorum. Bilemem de elbette. Bilebildiğim bir şey varsa, o da, bu anlattıklarınızın eksiksiz olarak sözcüğü sözcüğüne sizin başınızdan geçmiş olabileceğidir.”

Çok ciddi bir biçimde:

“Hiç kuşku yok,” diye yanıt verdim.

“Madem öyle, anlatın. Ne olursa olsun serüvenin sonunu mutlaka öğrenmek istiyorum.”

“Zavallı küçük kedimizin, sandalyesinin altında ne olduğunu mu, yoksa daha çok benim ne olduğumu mu öğrenmek istiyorsunuz Nastenka? Mademki bu serüvenlerin sıradan kahramanı benim; gün boyu bu bütün günümün, bu hiç beklenmeyen dostun konukluğuyla neden darmadağın olduğunu, odamın kapısının açılır açılmaz, neden bu denli coşkulandığımı, geleni niçin böylesine kötü karşıladığımı, kendi konukseverliğimin eksik oluşu yüzünden niçin ağır bir yük altında ezilip kahrolduğumu mu duyup öğrenmek istiyorsunuz?”

“Ya evet evet!” dedi, Nastenka. “Öğrenmek istediğim bu... Beni lütfen dinler misiniz? Siz hem çok güzel anlatıyorsunuz. Bunu bu denli güzel, allayıp pullayıp anlatmasanız olmaz mı? Yani nasıl söylesem... Biraz daha kötü anlatsanız diyorum. Öyle yapmaz mısınız? İnsan bunları sizin sanki bir kitaptan okuduğunuzu sanıyor.” diye karşılık verdi. “Konuşmuyor da kitap okuyormuş gibi yani...”

Kendimi gülmemek için zorlukla tutarak, güvenli bir tavırla:

“Nastenka, güzel anlattığımı ben de biliyorum.” dedim. “Ama istesem de başka türlü konuşmam olanaksız. Sevgili Nastenka, ben şu anda, yedi mühre sahip bir çekmecede bin yıl tutsaklıktan sonra özgürlüğe kavuşan Süleyman Peygamber’in ruhu gibiyim adeta. Uzunca yıllar süren hasretten sonra -çünkü ben sizi çok önceden tanıyordum- biz birbirimize ancak kavuşabildik. Zaten ne zamandır yana yana birisini aramaktaydım. İşte o aradığım sizdiniz Nastenka birbirimize karşılaştığımız anda başımdaki binlerce supap açılıverdi. İzin verin, ben kendimi bir söz seli halinde size aktarayım. Eğer içimdeki söz seli taşıp bir yerlere gitmezse; boğulurum. O yüzden beni şimdi hanım hanımcık, hem de sözümü ağzıma tıkamadan, kesmeden dinlemenizi rica ediyorum. Yoksa keserim sesimi, ağzımı bir daha açmam.”

“Aman sakin öyle bir şey yapmayın ne olur! Artık tek bir sözcük bile duymayacaksınız benden. Sizi dinliyorum!..”

“Peki devam ediyorum. Sevgili Nastenka, günün bir saati vardır ki onu çok severim ben. O saat tüm işlerin sona erdiği saattir. O zaman herkes akşam yemeğini yemek, dinlenmek üzere evine koştura koştura gider. Hem de yürürken akşamı, geceyi ya da kendine kalan tüm boş zamanı geçirmek için bazı hazlar arar. İşte o saatte, benim serüvenimin kahramanı; -eh artık izninizle Nastenka, bu öyküyü üçüncü kişiden söz eder gibi anlatacağım. Çünkü kendimi anlatmak tuhaf geliyor bana- ivet, demek o saatte boş olmayan kahramanımız, herkes gibi sokaklardadır. Ama tuhaf bir duygunun verdiği haz, onun soluk ve yorgun durumdaki çehresini coşkuya boğar.

St. Petersburg’un serin gökyüzünde ağır ağır sönen akşam güneşine büyük bir merakla bakmaktadır. Bu seyir ona büyük bir zevk verir. Bakmaktadır, dediğim zaman belki de yalan söylemiş olurum. Bakmaz, yorgun bir insan gibi ya da kendi içinde var olan daha önemli şeylerle uğraşan biri gibi dalgın bir şekilde seyreder. Öyle ki yalnızca bazen ve hemen hemen elinde de olmaksızın çevresine de gözatacak zamanı bulunur. Sevinçlidir, çünkü can sıkıcı, usanç verici işlerini yarın için hazırlayıp tamamlamıştır. Okuldan azat edilmiş bir okul öğrencisi gibi neşe içerisindedir. Kendi dilediği oyunlara ve kendi şeytanlıklarına, muzipliklerine koşan bir okul çocuğu gibi...

Neşe içindedir... Ona dikkatle bakın Nastenka... İyi ki öncelikle neşenin, onun duyarlı sinirleri üzerinde etkileşim yaptığını ve düşgücünü hastalık derecesinde harekete getirip uyandırdığını çok çabuk görürsünüz. O sürekli düşünür. Siz sanırsınız ki büyük olasılıkla o da akşam yemeğini ya da dün geceyi düşünüyor. Böyle neye bakıyor acaba?

Böylesine güzel atların koşulduğu şu arabanın içindeki hanımefendi, yanından geçerken ona oldukça ‘sanatkâra yakışırcasına’ bir selam veren şu görkemli adamı mı düşünüyor yoksa? Hayır Nastenka, onu bu denli uğraştıran şeyler, bu hiçler değildir işte. O, şu anda iç dünyası zengin bir adamdır. Size ‘zengindir’ diyorum, hem batan güneşin son ışıkları kendisi için boş yere ışıldamış değildir. Bu ışıklar onun yüreğinde bütün bir yığın duyguyu ayaklandırmış, uyandırmıştır. Şimdi o yolun tüm ayrıntısını gözden geçiriyor, şimdi sıcaklığı yükselen yüreğinde bir yığın anlam doluyor. Şimdi Düş Tanrıçası -Sevgili Nastenka, siz Jukovski’yi[2] okumuşsunuzdur- olasıya güzel elleriyle altın tülünü işlemiştir büyülü kasnağından görülmemiş, sıradışı bir yaşamın biçimlerini, üstün resimlerini dokumaya girişmiştir.

Kimbilir hep o becerikli eliyle kahramanınız rahatlıkla yürümekte olduğu granit kaldırımdan billur gökyüzünün yedinci katına çoktan uçuruvermiştir bile... İşte o kutsal gökyüzüne götürmüştür onu. Sınamak isterseniz, onun hareketini engelleyip ansızın o anda nerede olduğunu, hangi sokaklardan geçip gittiğini soracak olan bakalım; kesinlikle ne yürüdüğü yolun, ne de nerede olduğunun ayırdında olmadığını görebilirsiniz. Açıkçası pek çok şeyin farkında bile değildir. Küplere binerek yüzü gözü kızarır ve durumu uygun bir duruma sokmak için üstüne üstlük bir de yalan kıvırır. Bu attığı yalana kim inanır ki? Birinde soylu ve yaşlı bir kadın, tam sokağın orta yerinde, kendisini durdurup yolunu kaybettiği için kendisinden bu konuda yardımcı olmasını istemiş, ona yolu soracak olmuş.

Kahramanımızın yüreği o anda öylesine korku ve şiddetle çarpmaya başlamış ki irkilmekten kendini alamamış. Az daha avazı çıktığı kadar bağıracak olmuş. Sonra da asık bir suratla yoluna devam etmeye koyulmuş. Sağdan soldan gelip geçenlerin kendisine bakarak gıcık gıcık güldüğünün, hatta ardından tuhaf bir şekilde baktığının, genç bir kızın ona çekinerek yol verirken, yüz hatlarında ansızın oluşan dalgın gülümseyişi ve el hareketlerini görünce, attığı çıngıraklı kahkahanın farkında bile olamamıştır. Ama yorulmak bilmeyen imge, yaşlı kadıncağızı, ilgili yolcuları, gülen küçük kızı ve Fontanka’yı baştan başa kaplayan mavnalarda (kahramanımızın oradan geçtiğini kabul edecek olursak) akşam yemeğini atıştıran tayfayı da alıp örümcek ağının sinekleri dolanışını andırırcasına, altın tığ örgüsünün üstüne sıralayıp yığmıştır. Sinekler daha önce denildiği gibi örümcek ağlarına nasıl bilerek bilmeyerek düşerse, o imge de bunların hepsini kendi çemberinde sıkboğaz eder, soluksuz bırakır. Adamcağız böylelikle hepsini kendi içine sindirerek kutsal inine dönüp girer. Sofraya çöküp yemeğini yiyip bitireli hayli zaman geçtiği halde, ancak getir götür işlerine bakan sürekli dalgın ve daima küskün Matrena, masayı derleyip toparladıktan sonra içmesi için piposunu getirdiğinde kendine gelebilmiştir. Şaşkınlığından yemeğin nasıl sürdüğünü, ne yediğini içtiğini hiç ayrımsamadığının farkına varmıştır. Evin içi ansızın kararmıştır ve içinde tuhaf bir boşluk ve üzüntü vardır.

Çevresindeki imge ülkesi yıkılmakta, hiçbir iz bırakmaksızın göçüp gitmektedir. Her şey düş gibi gürültüsüz patırtısız, sessizce geçip gitmiştir. Şu anda imgelerinin neler olduğunu bile hatırlamamaktadır. Ama içini sızlatan yeni, yepyeni bir duygu, uyarıcı bir istek, imgeleme gücünü kimi zaman gıdıklıyor, kimi zaman kamçılıyor; belli belirsiz bir yığın yeni imgelere davetiye çıkarıyordur... Küçük odada alabildiğine bir sessizlik egemenlik kurmuştur. Bu sessizlikte yalnızlık ve tembellik düşgücünü kaşıyıp tava getirmektedir. İmge dünyası yaşam bulmaya, yaşlı hizmetçi Matrena’nın mutfakta kendisi için özenle hazırladığı kahvenin suyu gibi inceden inceye fokurdamaya başlamaktadır.

Ağır ağır taşmakta; şöylesine böylesine almış olduğu kitap daha üçüncü sayfaya erişmeden imgecimizin elinden kayıp düşmektedir. O anda beyninin içi yeniden harekete geçmiştir. Önünde yepyeni bir evren, yeni ve vantuzlarıyla çekici bir yaşam ansızın tüm parıltıları ile ortaya çıkmıştır. Yeni imgelemler ona yeni mutluluk getirmektedir. Tadı ve türü değişik, kandırıcı, tatlı bir zehir!.. Gerçek yaşam artık onu ilgilendirmemektedir. O evrenin görünüşüyle sizinle benim yaşamımız oldukça ağrı aksak, tembel ve yavaş geçmektedir. Hatta uyuşuk da diyebiliriz. Hepimiz alınyazımıza dargınız, yaşamdan bıkıp bezmişiz. Gerçekten de öyledir; bakın, ilk anda sanki birbirimize küsmüşüz gibi ne denli buz dağları koymuşuz araya. Sopsoğuk duruyoruz.

Buz gibi görünüyoruz... Buna baktıkça, imgecimiz; ‘Vah zavallılar!’ diye aklından geçirmektedir. Onun bu düşüncesinde pek şaşılacak durum da yoktur. Önünde uzayıp giden ucu bucağı belirsiz, hatta görünmeyen yaşam dolu bir tablo gibi büyülü bir masal evreni durmaktadır. Doğaldır ki bu evrenin en önde gelen kahramanının, imgecimizin değerli kişiliği olduğunu söylemeye hiç gerek yoktur. Şu bildik türlü türlü serüvenlere, harıl harıl akan imgelere bakın siz. Belki düşlediği imgelerin neye ilişkin olduğunu sormaya kalkışırsınız. Bu her şeye ilişkindir... İlkin kendi kabuğunda, kimseden begenip yüceltme görmeksizin yaşamını sürdüren ama sonunda utkuya, başarıya erişen şairi bir aklınızda tartın. Düşünün onu bir kez...

Aklından neler geçirmez... İmgelerinde neler canlandırmaz: Örneğin Hoffman’la arkadaşlığı, Bartoleome Gecesi, Diana Veron, Kazan şehri düşmandan alınırken, İvan Vasilyeviç’in yiğitliği, Klara Mobray, Evfia Dens, Yan Gus’un Papazlar Konseyi’nin önündeki duruşu, Robert’te ölülerin dirilişi... (Bunun ezgisini hatırlar mısınız bilmem? Bir bakıma baştan sona mezarlık kokar.) Minna ve Brenda, Berezina’daki savaş, Danton, Kleopatra ve Âşıkları... Kolomno’da küçücük bir yuva... İçinde, onu -tıpkı sizin gibi meleğim- ağzını, gözlerini açaraka derin bir hayretle dinleyen sevimli bir yaratık...

İşte Nastenka söylediğim gibi bu tembellik budalası sizin, benim aramakta olduğumuz yaşamı ne yapsın? O, bu yaşamı karalar ve değersiz olarak görür. Ama belki bir gün, beğenmediği bu yaşamın bir günü için, hem de zevk, mutluluk düşünmeden, pişmanlık ve sonsuz bir üzüntü içinde, tüm o imge yıllarını gözden çıkarmaya razı olacağını hiç aklına getirmiyor... Bu korkunç zaman daha gelip çatmadığı için tek dileği var denemez. Çünkü o her isteğin üstünde olup her şeye sahiptir; her şeye doymuştur. Kişisel yaşamının yaratıcısı olduğundan, ona her an istediği biçimi verebilir. Zaten imge dünyası öyle kolay, öyle doğal yaratılıyor ki bunların imge olduğuna inanılmıyor bile. Evet onun herşeye gücü yeter. Kendi yaşamının öz yaratıcısı kendisidir. Her an o yaşamı salt kendi dileğiyle yeniden yeniden yaratır dersek, yanlış söylemiş olmayız. Hem bu evrenin gerçek bir evren olup olmadığını kim bilebilir ki?.. Olasıdır ki iki yaşamdan en gerçeği de bu düşsel yaşamdır. O halde neden o anda içini hiçbir hüzün kaplamayan o adamın gözlerinden yaşlar akar, bana söyleyin lütfen Nastenka, neden ama?.. O evrende insana her şey yapmacık bir ‘serap’tan, yanıltıcı bir imgeden oluşmuş gibi değil, gerçeğin ta kendisi olarak görünüyor. O zaman neden ‘düşçü’nün ruhu bunalımla doluyor sıkış tepiş. Nabız atışları artıyor, gözlerinden dışarı uğrayan yaşlar, sapsarı yanaklarından akmaya başlıyor ve tüm varlığını betimlenemez bir sevinç kaplıyor. Yani istenilse de anlatılamıyor tüm varlığını kaplayan sevinç. Neden gözüne bir damla uyku girmeden geçirdiği geceler, onun için eşi bulunmaz bir sevinç, mutluluk ânı gibi tez geçiyor?.. Kahramanımız ancak güneşin ilk turuncu ışıkları pencereyi parıltılara boğarken, ruh bunalımları arasında örselenmiştir. Ama yine de derin bir zevk duyarak, kendini yatağa boylu boyunca atar. Petersburg’a özgü tuhaf, fantezilerle dolu bir sabah ışığı odayı kaplamıştır. Bu hayalperestin tutkulu, âşık olduğuna inanası gelir insanın, Nastenka. Ona yalnızca bir kez bakın, buna kesinlikle siz de inanırsınız. Ama o imgesinin coşkunluğu içinde sarıp sarmaladığı yarattığı, diyelim hiç tanımamış olsun, buna inanmak olası mı?..

Öyledir Nastenka. Ona baktıkça mutlaka siz de inanırsınız. Yüreğini sarsıntılara boğan tutkunun derinliği, sizi de salt ruhunda yaşayan imgelerin gözle görülür, elle tutulur nesneler olduğuna inandırmaya doğru yönelir. Oysa bunların hepsi de yalandır. Hem de ne yalan Nastenka? Ne yalan, anlatamam... Sözgelimi âşık olmuştur. Tutkusu sevgiye dönüşmüştür. Sevmektedir. Tutkunun sevinçlerini, coşkusunu, kederlerini tüm yüreğiyle tatmaktadır. Ne olur bir kez bakın şu adamın yüzüne hele! Bu adamın delice imgelerinin sevgili nedir bilmeksizin oluştuğuna hiç inanabilir misiniz?..

Demek ki o ateşli aşk, salt bir düşten oluşmuş. İyi ama yeryüzünden birlikte uzaklaşarak, yaşamlarını, iç dünyalarını bir araya getirerek, yıllar yılı elele de doğru değil mi? Ayrılık vaktinde, çevrelerinde fırtınalalar kopsa da ondan haberi olmaksızın, kapkara kirpiklerinden akan gözyaşlarını silip götüren rüzgâra aldırış etmeden, sevgilisinin göğüs kafesinin üzerinde gözyaşları döken kız, kimdir peki?.. Öylesi durumda bu da bir imgedir. Sevgi, umut dolu olarak dolaşıp durdukları harap, sıkıcı-kapanık, yollarını- izlerini yosunlar bürümüş bahçenin de aslı astarı yok mu?.. Ya o dededen kalmış tuhaf görünümlü eve ne demeli?..

Yaşlı, yüzü kırış buruş ve hırçın kocasıyla orada oturuyor. Adam, kendilerinden bile sakladıkları sevdanın korkuluğu gibidir. Tutkuları temiz ve suçsuzdur, günahtan arınmıştır. Oysa insanlar yine de kötüdür Nastenka!.. Yıllar sonrasında, uzak bir ülkede, yabancı bir gökyüzü altında, sürekli sıcak, sonsuz güzellikler kentinde parlak bir sarayda verilen baloda (tabii saraysız hiç olmaz) müzik sesleri, ezgiler arasında, onunla bir kez daha karşı karşıya geldi...

Gül ve Mersin ağaçlarıyla çevrelenmiş bir taraçada oluştu bu karşılaşma. Kadın, birden yüzündeki maskeyi çıkarıp atarak, ‘Artık bağımsızım, eli kolu bağlı değilim...’ diye fısıltı halinde konuştu. Sonra sevdiği adamın kollarına tutkuyla ve arzuyla atılıverdi. O anda hemen birbirlerine sarılarak, bir süre için üzüntüyü, ayrılık acılarını, uzakta kalmış ülkelerindeki insanın ruhunu sıkan evi, yaşlı kocayı, karanlık bahçede son kez olarak dudaklarının birbirine dokunduğu sırayı ve aynı zamanda her şeyi unutuverdiler.

İşte o anda, bulunduğunuz odaya upuzun, sevecen ama çalçene bir arkadaşınız girerek, ‘Hey arkadaş, şu anda Pavlovsk’tan geliyorum,’ diye yüksek sesle haykırsa, komşunun bahçesinden aşırdığı elmayı cebine saklarken ansızın yakalanan yaramaz gibi bozum olup yüzünüz kıpkırmızı olmaz mı? Nastenka, söyleyin olmaz mı? Düşünün bir kez, yaşlı kont dünyasını değiştirmiş, mutluluk kapıları açılmıştır... Oysa o anda elâlem Pavlovsk’tan geliyor!..”

Bir süre sessiz kaldım. Kendimi zoraki bir gülüşe bırakmak istediğimi hiç unutamıyorum. Tam tersine, boğazım yanıyor, çenem zangır zangır ediyor, gözlerim gittikçe bulutlanıyordu. İpiri olmuş gözlerinin, zekâ dolu bakışlarını benden ve üstümden hiç ayırmayan Nastenka’nın çocukça da olsa neşe içinde bir kahkaha koyuvermesini bekler bir durumdaydım. Bu denli çok açıldığıma, içimi açık seçik ortaya serdiğime, kitap gibi konuştuğuma bakmamak gerek; çünkü içimi biraz pişmanlık sarmıştı. Yine de nasıl olsa kişiliğim hakkında yargımı ortaya sermiş, bunu dünden belirtmiştim. Karşımdakinin beni anlayışla karşılayacağına iyice güvenemiyordum. İşte bu nedenle niçin açılmıştım ki? Ama Nastenka’nın sustuğunu hayretler içerisinde gördüm. Az sonra elimi tuttu ve kuvvetlice sıktı. Sonra ürkek bir merak içinde şunu sordu:

“Demek bütün hayatınızı bu şekilde geçirdiniz?”

“Evet, hep böyle geçirdim. Sanırım sonumda böyle olacak benim, Nastenka...”

Üzüntüyle karışık bir şekilde:

“Hayır, olmayacak,” diye karşılık verdi. “Olmasın varsın. Bu gidişle ben de yaşamını ninemin dizi dibinden ayrılmaksızın geçirmeye tutsak olacağım. Çünkü bu şekilde asla hayat sürdürülmez...”

O andan başlayarak, duygularımı saklayamaz duruma gelmiştim:

“Farkındayım Nastenka, farkındayım,” diye yüksek sesle konuştum. “İçinde olduğum şu anda, inan ki her zamankinden çok, en iyi yıllarımı boşu boşuna yitirdiğimi biliyorum. Bu, beni, sonsuz bir üzüntüye boğuyor. Aslında Tanrı, bunları anlayabilmem için bana sizin gibi bir meleği gönderdi. Şu anda yanınızda ayaklarımı toplayıp sizinle konuşurken, yarınları düşünmek, inanın artık içimden gelmiyor. Çünkü bu yarın yine yalnızlık, yine kirli, gereksiz bir yaşam taşıyor... Yanınızda gerçek yaşamda bu kadar mutlu olduktan sonra neyi düşleyebilirim ki?.. Bana ‘hayır’ demediniz. Hayatımda hiç olmazsa, iki gece yaşamama olanak tanıdığınız için Tanrı daima yanınızda olsun, yardımcınız olsun sizin!..”

Nastenka, büyük bir coşkuyla:

“Oh, hayır, bu şekilde olmaz! Böyle olamaz! Birbirimizden bu şekilde ayrılmayalım ne olur! İki akşamdan ne çıkar ki!” diye bağırdı. Gözlerinde biriken yaşlar parlamaktaydı.

“Oo, Nastenka!” dedim, “Nastenka! Biliyor musunuz siz bana ne zamandır mutluluk ve neşe verdiniz? Biliyor musunuz ki ben kendi hakkımda artık çok daha iyi düşüncelere sahip oldum?.. Yaşamımda bir cinayet, bir suç işlediğim için, şu anda birazcık daha az pişmanlık duyuyorum. Çünkü böyle bir yaşam sürmek, cinayettir, bir suçtur. Hem abarttığımı sanmayın sakın. Ve buna inanın! Hayır, hiçbir şeyi abartmadım... Kimi zaman beni böyle bir hüzün kaplar. İçimi öyle duygular basar ki artık yaşamımı yaşayacak güç kalmaz bende. Her şey omuzlarıma yük olur. Ve kendi kendime lanetler yağdırırım... Çünkü hayal dünyamda yaşadığım gecelerin sarhoşluğundan ayılıp kendine gelmek öyle acı oluyor ki... Oysa çevremizde gürül gürül akan insan yığınları, capcanlı, rengârenk bir evren ortaya koyar. İşte öylesi saatlerde gerçek dünyadan ne denli uzaklaştığımı, duygularımın köreldiğini duyumsuyor ve özüme kötü sözlerle hakaretler yağdırıyor, lanetler okuyordum. Yaşam fırtınasına kendilerini kapıp koyvermiş bu insanların aslında her şeyi tepeden tırnağa gerçekleri yansıtır. Ânı ânına benzemez birbirinin. Saati saatini tutmaz. Yeniliklerle, başka coşkularla tıka basa durumdadır. Ucu bucağı olmadığını sandığımız imgede yoksulluk, tekdüzelik dopdoludur... Önüne denk gelen ilk gölgenin, bir düşüncenin, güneşi karartan ilk bulutun tutsağıdır o... Düş evreni yara bere alır, üstelik yorulur da... Sonsuz olarak varsaydıkları imge, sürekli bir gerginlik içinde bulunmaktan tükenir. Çünkü çağ geçip insan olgunluğa erdikçe, eski ülkelerin yerine yenilerini koyamayınca, yıkıntılar arasından yepyeni bir şeyler bulup çıkarmak zorunluluğu doğar. O zaman ‘düşçü’, sanki ateş yakmak isterken, sönmüş külleri, közleri karıştırarak yanan bir köz aradığımız gibi, vaktiyle yüreğini coşkulara salıp gözlerini yağmur gibi yaşartan eski imgelerini canlandırmaya çabalar. Biliyor musunuz Nastenka, ben artık o anlamsız, verdiği sonucu olumsuz ama ruhumun kutsal saydığı düş evrenine çoktan ‘elveda’ dedim. Bu ‘elveda’yı yalnızca geride kalan tatlı bir geçmiş, bir hatıra gibi aklımda tutuyorum. Öyle hatırlıyorum işte. Bu evrenin bana anı olarak bıraktığı yerleri çoğu zaman dolaşarak, bulunduğum ânın içerisinde geri gelmez geçmişi yaşamayı pek severim. Bu yüzden bir gölge gibi amaçsız ve başıboş, kentin tek canlının olmadığı sokaklarında pek sıkça gezer dururum. O günkü aklımdan geçenler, neler olur neler... O günkü düşündüklerim usuma geldikçe, bunların iç karartıcı şeyler olduğu bir gerçektir. Sözgelimi tam bir yıl önce, aynı saatlerde, aynı kaldırımda, şu anki gibi yapayalnız, tek başıma üzgün süzgün dolaşıp duruyordum. Aklımdan geçenler gerçekten pek iç açıcı şeyler değildi. Oysa ruhum, şimdikine göre daha huzur doluydu. Şimdiki gibi yakamı-paçamı çekip alamadığım kara düşüncelerimden, akşam sabah beni sürekli tedirgin eden vicdan azabımdan çok uzaktım. Ayrıca o zamanlar kendi kendime daha, ‘Hani düşlerim?’ diye sormuyordum. Derken başımı kaldırıp kendi kendime, ‘Yıllar ne de tez geçiyor? Peki sen o yılları ne yaptın? Yaşadın mı?’ soruyordum. Ama yeni bir soru karşıma çıkıveriyordu , dimdik. ‘İyi ama geçen yıllar, yaşamın en iyi yılları ne olacak? Yaşadın mı sen onları, yoksa yaşadığını mı sandın?’ Beynimde dalgalanan ses, ‘Bak şu çevrene... Her şey giderek nasıl da soğuyor!..’ demekteydi. ‘İnsanın üstüne üstüne gelen umutsuzluk, tedirginlik, yalnızlık içinde yıllar geçip gidecek. İçine çöken yalnızlık giderek bastıracak ve titreyen yaşlılık, bastonunun sapı üstünde beli iki büklüm olmuş yaşlılık çıkıp gelecek. Tüm şeyler üzüntüye, kedere doyacak. O pespembe düş evrenin birden sararıp solacak. Aralık... Ocak... Ağaçların da artık o çağında yaprakları dökülecek,’ gibi düşüncelere boğuldum. Oo, Nastenka, biliyor musun bilmem, hayatı tam anlamıyla doyasıya yaşamadan yaşlanıp gitmek pek üzüntülü bir şey olacak. İnsanın, yüreğinde geçmişten kalmış bir üzüntü kırıntısı bile olmamak! Böyle bir şeyin olmadığını bilmek... Çünkü yitirdiklerinin hepsi, değeri sıfır olan imgeler ne denli acı verici oluyor, değil mi? Şöyle de diyebilirim. Benim bütün yaşamımım ancak koskoca bir sıfırdır, bir hiç, lanetlenmemiş bir düştür...”

Nastenka, farkında olmaksızın gözlerini silerek:

“Ne olur beni üzmeyin, beni ağlatmayın.” dedi.

Kızcağız, o anda yanağından aşağılara kayan bir damla gözyaşını sildi. Kısık bir sesle, sözlerini sürdürdü:

“Bundan böyle bunların hiçbiri olmayacak. Artık yalnız değilsiniz. Ben varım yanınızda artık. Başıma ne gelirse gelsin, hiç ayrılmayacağız birbirimizden. Size bir şey söylemek istiyorum. Lütfen dinleyin beni... Bilgisi az, sıradan bir kızım ben. Babuşka’m, benim öğrenimim için öğretmen tuttu ama çok okuyamadım. Yine de sizi tam anlamıyla anlayabiliyorum. Çünkü az önce anlattıklarınızın hepsini, Babuşka’m eteğimi kendi eteğine iğnelediği günden beri, ben de tıpkı tıpkısına yaşadım diyebilirim. Doğaldır ki bunları sizcileyin ne yapsam anlatamam. Çünkü okumuş değilim. Güzel anlatmaya kalkışsam öğrenim durumum böyle olması engeller beni.”

Duygu dolu söylevime ve yüksek anlatım becerime saygı duymasından olacak; Nastenka, bu sözleri kendisine anlattıklarımın dokunduğunu belli ederek ürpertiler içinde söylemişti.

“Ama bana kendinizi güvenerek içinizi açmanıza çok sevindim gerçekten. Artık şu anda sizi iyice tanıyorum. Size bir şey ‘itiraf’ edeyim mi? Ben de size serüvenimi, başımdan geçenleri hiçbir şey saklamadan anlatmayı arzuluyorum. Ama bunu akıl danışmak amacıyla yapacağım, bilmiş olun. Bana bu konuda yardımcı olursunuz umarım. Çünkü sizin görüşlerinize ihtiyacım var. Ha, ne dersiniz buna?”

“İnanın Nastenka, bugüne dek kimsenin danışmanı, hele hele akıl danışmanı olmadığım gibi kimseye de öğütçübaşılık yapmadım... Ama artık bu inadı şu anda bırakmanın yerinde olacağına inanıyorum. Peki hemen bana söyleyin bakalım güzel Nastenka’cığım, benden görüş olarak ne gibi bir şey istiyorsunuz? Haydi şimdi açık açık konuşun bakalım. Beni böyle kolay kolay göremezsiniz. Şu anda o denli sevinç içinde, mutlu, yürekli ve akıllıyım ki size bu konuda çok kolay yanıt verebileceğime inanıyorum.”

Güzel kız, sözümü keserek güldükten sonra:

“Şey, ben ondan biraz kuşku duyuyorum,” dedi. “Ama bana yalnızca zekice değil, tüm yüreğinizle, dostça, sanki beni bütün yaşamınız boyunca seviyormuşsunuz gibi bir düşünce olsun yeter... Yüz yıllık, bin yıllık bir dostun yüreğinden gelen içten bir öğüt olsun...”

Ben tepeden tırnağa coşkulu bir tavırla:

“Anlaşıldı, Nastenka.” dedim. “Namusum ve onurum üzerine söz veriyorum... Dediğiniz gibi içten bir görüş ve öğüt olacak vereceğim... Zaten ben eğer sizi bin yıldır tanımış olsaydım, yine bundan daha çok sevmem olanaksızdı.”

“Öyleyse verin elinizi bana.” dedi Nastenka.

Sessizce uzattım elimi!

“Şimdi sıra benim serüvenimde,” diye başladı.

NASTENKA’NIN SERÜVENİ

“Serüvenimin aşağı yukarı yarısını önceden biliyorsunuz. Yani bir büyükannem, bir Babuşka’m olduğunu söylemiştim zaten.”

Tuhaf bir gülüşle konuşmasını kestim:

“Eğer serüveninizin geri kalan yarısı da bu kadarsa... Yani bu kadarcıksa...”

“Lütfen susun da dinleyin beni. Bir koşulum var: Sözümü kesmemek, beni böylece şaşırtmamak... Yoksa gerçekten ne anlatacağımı şaşırabilirim. Onun için hep susmanız gerek... Şimdi sessiz soluksuz dinleyin beni bakalım...

Yaşlı bir Babuşka’m var. Ben eline pek küçük bir çocukken gelmişim. Ne yazık ki annemle babam ben çok küçük bir kızken, genç yaşlarında dünyaları değiştirmiş. Bundan çok zaman önce tabii, Babuşka’m da çok gençti. Bana Fransızca dilini ve daha pek çok şey öğretti. On beş yaşımda şimdiyse on yedisindeyim öğrenimimi noktaladık. Böylece dersler bitmiş oldu. Daha sonra ne yaptığı size söylemeyeceğim. O günlerde bir yaramazlık yapmıştım da... Önemsiz bir suçtu aslına bakarsanız... Ama büyükannem, bir sabah benim yanına gitmemi istedi. Gözleri görmediğinden, bana gerektiği şekilde bakamayacağından, peşimden koşup beni denetlemeyeceğimden dem vurdu. Bu yüzden bir kolaylık bulmuştu. Ben büyüyesiye dek hep eteğine iğneli durumda kalacaktım. İlk günlerde çok ağrıma gitti bu durum.

Elişi, ev işi yaparken, ders çalışıp kitap okurken, kendisinden bir adım bile uzaklaşma fırsatım olmuyordu. Birinde Babuşka’mı aldatmak yoluna saptım. Yerime hizmetçimiz Fyokla’yı oturttum. Kulakları duymayan bir kadıncağızdı Fyokla. Kadın benim oturduğum sandalyeye oturdu. Babuşka’m koltuğunda tatlı tatlı uyurken, bitişik komşumuzdaki bir arkadaşımın yanına gittim. Ama sonu kötü oldu. Babuşka’m uyandığı zaman yanında benim oturduğumu sanmış. Fyokla’ya bir şey sormuş. Kadıncağız, ninemin konuştuğunu görüyor ama kulağı duymadığı için yanıt veremiyormuş tabii... Sonunda başka bir çare bulamayınca kadıncağız, iğneyi ninemin eteğinden çıkardığı gibi selameti mutfağa kaçmakta bulmuş.”

Nastenka, burada susarak kahkahalar atmaya, bu şekilde gülmeye koyuldu. Tabii ben de ona katılmak durumunda kaldım. Ama ben gülmeye koyulunca, Nastenka, sesini kesti.

“Durun, rica ederim, Babuşka’m’la alay etmeyin ne olur! Ben olayın komikliğine gülüyorum... Elden ne gelir, Babuşka’m böyleydi işte. Ama ben yine de severim kendisini. O gün yediğim zılgıt yaşamım boyunca unatamaycağım. Beni yeniden yerime oturttular. Eh, sıkıysa kımılda bakalım!..

Bir dakika, az kalsın şunu söylemeyi unuttum... Bizim, daha doğrusu ninemin bir evi vardı.

Ev dediysem, minicik, üç pencereli, ahşap, en azından ninem kadar yaşlı bir evdi bu... Bunun bir de tavan arası vardı tabii. Oraya yeni bir kiracı taşındığı zaman...”

“O halde eski bir kiracı da vardı?”

“Tabii vardı... Hem de öyle bir kiracı ki, sizden de çok daha iyi susmanı becerirdi. Gerçekten ağzını açmazdı. Cüce bir yaşlıcağızdı... Kupkuru, dilsiz, kör, topal biriydi. Artık daha çok yaşaması olanak dışıydı; öyle ki sonunda yaşamını tamamlayıp bir gün bu dünyadan göçüverdi. Budurumda bize yeni bir kiracı gerekmişti. Kiracı olmadan yapamazdık. Çünkü ninemin dul maaşı bir tutam bir şeydi. Yeni kiracımız da tersine genç biriydi. Buralı değildi atbii, taşralı bir adamdı. Pazarlık etmediği için ninem odayı derhal ona kiraladı.

Sonra da Nastenka, “Yeni kiracımız nasıl; genç mi yaşlı mı?” diye bana sordu.

“Eh, şöyle Babuşka... (Yalan söylemek istemiyordum kendisine.) çok genç sayılmaz. Ama yaşlı da denemez.”

“Kılık kıyafeti düzgün mü bari?”

“Evet Babuşka, oldukça düzgün!”

“Peki yakışıklı mı?”

Yine yalan söylemedim, nineme...

“Evet, yakışıklı.” dedim. Ninem dırdır etmeye koyuldu:

“Hay Tanrı’nın cezası! Kızım sen şimdi beni iyi dinle! Ben şimdi bu sözleri sana, bu adama gönül vermemen için söylüyorum. Ne günlere kaldık Tanrım?.. Odayı kiralıyor diye, nerden geldiği, nereye gittiği belli olmayan bir adamı ister istemez sevimli buluyoruz. Sevimli ve tehlikeli...

Eskiden benim zamanımda böyle miydi ya? Evet evet benim günümde hiç böyle değildi.”

Ninemin her süzünün sonu kesinlikle eski günlerde bağlanırdı zaten. Hep böyle olurdu bu. Geçmiş zamanlarda o çok ama çok gençmiş. Güneş dünyayı eskiden daha çok aydınlatır, ısıtırmış. Onun çağında her şey daha iyi, daha güzelmiş. Süt bile çabucak kesilmezmiş onun gençlik döneminde. Yani sözün kısası her şey ama her şey çok iyiymiş o zamanlar... Bu konuşmalar sırasında ben, oturduğu yerde sessiz soluksuz duruyordum ama Babuşka’m, ‘kiracımız yakışıklı mı, üstelik genç mi?’ diye sormakla beni bu konuda kendisi uyarıyor, hatta kışkırtıyor, diye aklımın ucundan şöyle bir geçiriyordum. Bu bir oldu, iki oldu. Sonra çorap ördüğümüz sırada ilmikleri sayarken unuttum gitti.

Derken bir sabah, kiracımız odamıza girdi. Ve kendi odasına ninemin kendisine verdiği sözü hatırlatarak, yeni kâğıt kaplatmamızı rica etti. Söz sözü açtı, döndü dolandı. Babuşka’m da böyle çene çatlatmaya kurban olur. Sonunda bana bir iş buyurdu:

Nastenka, git de o odamdan sçeti’leri[1] al buraya getir,’ dedi. O anda hiç düşünmeden ayağa fırladım. Böylesi zamanlarda korkunç derecede, ona öfke duyardım ama bu arada kendisinin eteğine iğneli olduğumu da unutuvermiştim. O anda kiracı durumu görmesin diye toplu iğneyi çaktırmadan usulca çıkaracağım yerde, ileriye atılırken eteğimi öyle şiddetle çekmişim ki Babuşka’nın koltuğu kaymaya başladı o saniye. Yüzüm alı almoru morken, iyice morardım. Bir an için durdum. Olduğum yere çakılı kaldım. Hemen de gözyaşlarım boşandı. O dakikalarda öylesine üzülmüştüm ki hiç düşünmeden yaşamıma son verebilirdim.

Kiracı her şeyi görmüş ve anlamıştı. Babuşka bana:

‘E, hadi canım, daha ne bekliyorsun? Gitsene,’ diye bağırdı üstelik.

Onu söylediğini yapmamı istemesi üzerine, iyice boşanıp sel gibi yaşlar dökerek hüngür hüngür ağlamaya başladım, yeniden. Öyle utanmış, öyle aşağılanmıştım işte. Kiracı, kendisinden gerçekten utanıp sıkıldığımın ayırdına varınca, hiç durmadı. Derhal ‘Hoşça kalın’ diyerek çekilip gitti.

O günden beri koridorlarda bir gürültü duymayayım, canlı olmaktan çıkar, ölüp ölüp dirilirim. Küçücük bir patırtı, bana fenalıklar geçirtmeye, baygınlıklar getirtmeye yeter de artar üstüme. Ama sonunda kolayını buldum. Kiracı geliyor bahanesiyle usulcacık eteğimdeki iğneyi yerinden çıkarıp bir kenara koyuyordum. Ama böyle düşündüğüm ve eyleme geçtiğim zamanlarda hep yanılıyordum. Çünkü gelen kiracımız olmuyordu. Aradan on beş gün kadar bir zaman geçti. Kiracımız bir gün bize Fekla ile haber iletti. Bir yığın Fransızca kitabı varmış. Hepsi de birbirinden güzel kitaplarmış. Eğer ninemin hoşuna gidecek olursa, cansıkıntısından kurtulsun diye diğerlerini de Babuşka’ma yollayabilirmiş. Ninem, bu öneriyi sevinerek kabul etti:

‘Sanırım bunların hepsi de iyi kitaplardır, Nastenka. İyi olmasalar zaten sana okutmazdım. O çeşit kitaplar sana bayağı bayağı şeyler öğretir sonra,’ dedi.

‘Söyle bakalım Babuşka, bana neler öğretir o dediğin kitaplar?’

‘Ah, Nastenka’cığım, güzel kızım. Nasıl söylesem?.. Sana o kitaplar genç erkeklerin genç ve güzel kızlara karşı nasıl iki yüzlü davrandıklarını, onları nasıl kandırdıklarını öğretirlerdi. Nasıl kızlara, evleneceğim seninle, diyerek onları baba evinden alıp sonra da orta yerde bırakırlar, işte bunları öğretirlerdi. Ben bu saydığım kitapların pekçoğunu okudum eskiden. O denli güzel yazılmıştır ki sizi her gece uykusuz bırakır... Söyle bakayım bana, hangi kitapları yollamış?..’

‘Hepsi de Walter Scott’un romanları nineciğim!’

‘Ah, sakın bunda bir numara olmasın!.. demek Walter Scott’un romanları?.. Kitaplara, içlerine iyice bir bak bakalım... Kabın içine de iyice bak.. Bu kendini bilmezler, bazen oraya aşk pusulası falan sokuştururlar... Pusulaların, çoğu zaman yuvası orasıdır.’

‘Hayır nineciğim, baktım işte... Cildin içinde de yok!..’

‘Tamam öyleyse, iyi!..’

Bu sıkı denetimden sonra Walter Scott’ı okumaya koyulduk. On beş günde bir kısmını, bir ayda da kitapların yarısını okuyup bitirdik. Kiracımız da zavallı, bize sürekli kitap gönderip duruyordu. Puşkin’in yapıtlarından birkaçını yolladı. Böylece hiç kitabımız eksilmiyordu. Ben okumaktan büyük bir zevk almaya başlamıştım. Artık o günden sonra bir Çinli prensle ya da Periler Padişahı’nın beyaz atlı oğluyla evlenmeyi kafamdan silip atmıştım.

Sonunda bir gün onunla merdivende yüz yüze geldik. Babuşka’m dışardan bir şey alıp gelmemi söylemişti. İlkin o ‘zınk’ diye duruverdi. Ben kızarıp bozardım. O da aynı şekilde renklere büründü ama hemen kendini toparlayıp gülmeye başladı. Karşılıklı merhabalaştık. Ninemi sordu. Sonra da:

‘Kitaplar okuyup bitirdiniz mi?’ diye ekledi.

‘Evet, okudum,’ dedim.

‘En çok hangisi hoşunuza gitti pek?’

‘Başta İvanhoe, sonra da Puşkin’in kitapları.’

O günkü konuşmamız bu kadarcıkla sınırlı kaldı.

Yedi sekiz gün sonra, kiracımıza yine merdivende rastladım. Daha doğrusu yakaladı beni. O gün ninem göndermemişti beni. Kendim için bir şey almaya iniyordum. Saat de üçte falan gelmişti. O da hep o saatlerde eve ayak basardı. Selam verdi. Selamını aldım.

‘Günboyu ninenizin yanında kalmaktan sıkılmıyor musunuz?’ diye sordu.

Bunu sorunca bir utandım, bir renkten renge girdim ki... Başkalarının durumumun farkına varması, oldukça zoruma gitti. Ona hiçbir karşılık vermeksizin yoluma gitmek istedim ama bunu başaramadım.

“Siz iyi ve alımlı bir kızsınız,” diye ekledi. “Böyle konuşma yürekliliği gösterdiğim için beni bağışlayın ne olur! Güvenin bana, hep sizin mutluluğunuz, iyiliğiniz için bu sözleri kullanıyorum. Hatta bunu ninenizden fazla istediğimden emin olabilirsiniz. Tanrı aşkına konuşup dertleşecek kiminiz kimseniz yok mu sizin?’

‘Tek bir kişi bile yok...’

Bir Maşenka vardı ama o da Pskov’a taşınmıştı.

‘Birlikte tiyatroya gitmemize ne dersiniz?’

‘Tiyatroya mı? İyi ama ninem ne olacak?’

‘İstemezseniz bir şey çıtlatmayız.’

‘Hayır, bunu yapamam,’ diye karşılık verdim. Ben, onu aldatacak kızlardan değilim... Hoşça kalın!..

Bana, ardımdan kısa bir:

‘Güle güle!’ dedi, o kadarla da yetindi.

Akşam yemeğinden sonra kalktı bize geldi. Bir süre oturdu. Nineciğime dostları olup olmadığını sordu. Onunla uzun uzun konuşmaya daldı. Nerelere gittiğimizi de öğrenmeye çalıştı. Sonra ansızın:

‘Ah, bugün Opera’da bir loca ayırtmıştım. Dostlarım gelemiyor. Bilet de elimde kaldı, yazık. Üstelik Berber oynuyor.’

Babuşka’m, işten anlayan bir tavırla:

‘Sevil Berberi mi?’ diye sordu. ‘Ama acaba benim zamanımdaki Barbiye mi?’ diye coşkuyla seslendi.

‘Evet evet, aynen o,’ dedikten sonra yüzünü bana çevirdi. Uzunca bir süre baktı. O zaman, ne olup bittiğini, gerçeği tüm çıplaklığıyla sezinledim. Kızarıp bozarmaya başladım yine. Yüreğim coşku doluydu ve bu nedenle duracakmış gibi küt küt atmaya başlamıştı.

Ninem:

‘Demek o eski Berber ha?.. Hey girdi günler hey!’ diye hayıflanmaya koyuldu. ‘Benim zamanımda, evimizde küçük bir sahnemiz vardı. Rozina’yı ben oynamıştım, biliyor musunuz?’

‘Bu gece gitmemizi önersem? Peki? Biletler boşa gitmesin hiç olmazsa,’ dedi kiracımız.

Nineciğim, pek ummazdım ya, razı oluverdi:

‘Pekâlâ, gidelim bakalım,’ dedi. ‘Bizim Nastenka’cık daha tiyatro nedir bilmez. Kapısından adım atmamıştır.’

Aman Tanrım, bende bir sevinç, bir sevinç... Nerdeyse çıldıracaktım vallahi. Derhal hazırlıklara giriştik. Giyinip kuşanıp tiyatroya gittik... Babuşka’cığım müzik için gidiyordu aslında. Daha doğrusu, bunu seni sevindirmek, mutlu etmek için yaptı, biliyorum. Doğrusunu söylemeli, altın gibi kalbi vardır kadınağızın. Eh, bize kalacak olsa, tiyatroya falan gitmek aklımızın kıyıcığından da geçmezdi tabii... Sevil Berberi’nin bende oluşturduğu etkiden hiç söz etmeyeceğim. Adamcağız, orada bana öyle tatlı tatlı bakıyor, o denli çekici bir anlatımla konuşuyordu ki gündüz gözüyle tiyatroya yalnız gitmemizi salt beni sıramak için önerdiğini hemen sezinledim. Bense o an için sevinçten kabıma sığamıyordum... O gece, son derece neşeli ve mutlu bir genç kızdım. Yüreğim korkunç çırpınışlarla çarpıp duruyordu işte. Ateşim de çıktı biraz. Gece boyunca, Sevil Berberi’ni dilimden düşürmediğimi gibi uykumda da sayıkladım durdum.

Kiracımızı, o geceden sonra artık bize sıkça gelir gider diye düşünüyordum. Oysa tam bunun tersi çıktı. Aşağı yukarı bizden tam anlamıyla kesti ayağını. Ancak her ay bir kez bizi tiyatroya götürmek için yanımıza uğruyordu, o kadar. Biz de bir-iki kez bu çağrıya uyduk ve onunla tiyatroya gittik. Ama ben bu gidişten pek sevinemiyordum. Babuşka’cığım benimle her zaman ilgilenmediğinden, onun bu ‘çağrıları’ bana acıdığı için yerine getirdiğini ve başkaca bir şey olmayacağını algılamış durumdaydım. Bunu anlamamak için gerizekâlı olmak gerekirdi. Giderek üzerime bir ağırlık çökmeye başladı. Bana bir şeyler olduğunu anlıyor ama kesin olarak ne olduğunu kavrayamıyordum.

Durduğum yerde duramaz, oturduğum yerde oturamaz olmuştum. Ne iş yapabiliyor ne de bir yana çekilip kitap okuyabiliyordum. Böyle zamanlarda beni bir gülme tutardı. Bu şekilde yaşlı kadıncağızı bunaltmaya, onu tedirgin etmeye çaba harcardım. Onu kızdırmak hoşuma giderdi bazen. Bazen de kendimi tutamaz, için için ağlamaya başlardım. Sonunda yataklara düşecek kadar kilo verdim. Çöp gibi kalmıştım nerdeyse. Opera mevsimi sona erdi. Bu kez kiracımız büsbütün bize gelmez oldu. Ara sıra, merdivenlerde karşılaşacak olsak, hiç konuşmadan başıyla beni selamlayıp geçiyordu... Halinde büyük bir durgunluk, bir ağırbaşlılık ve benimle konuşmak istemeyen bir görünüş vardı. O, merdivenlerden inerek sokağa vardıktan sonra da ben basamakların ortasında, bir pancar gibi kızararak kalakalırdım. Onunla göz göze gelir gelmez, öfkem tepeme çıkıyordu zaten. Coşkumu da bastırabilmem güçleşiyordu.

Eh, serüvenin tamamlanmak üzere artık. Tam geçen yılın mayıs ayında kiracımız Babuşka’mla konuşmak üzere yanına geldi. Buradaki görevini tamamlayıp bir yıl için Moskova’ya dek gideceğini belirtti. Bu sözler kanımı beynime sıçrattı. Zaten sözcükler ağzından dışarı uğrar uğramaz, sandalyeye kaykılıp kaldım. Tabii yaşlı nineciğim henüz akın, karanın farkında değildi. Kiracı, nineciğimle de benimle de üzüntülü bir vedalaşmadan sonra odasına çekildi.

Olduğum yerde çaresiz kalakalmıştım. Ne yapmalıydım şimdi pek? Hiçbir sağlıklı çare gelmiyordu aklıma. İyice düşünüp taşındıktan sonra bir karara vardım. Kiracı ertesi gün, kesinlikle gidecekti. Ben de vermiş olduğum kararı uygulamak üzere, Babuşka’mın uykuya çekilmesini bekledim. Düşündüğüm gibi de yaptım zaten. Büyücek bir bohçanın içine birkaç kat giysi ve çamaşır koyup bağladım. Bu bohçayı sırtlayıp onun kaldığı yukarda tavanarasındaki bölmeye çıktım. Onun yanına çıkarken ölü gibiydim. Sanırım bu çıkış tam bir saatte gerçekleşmişti. Bana kapıyı açtığında şaşırmış gibiydi. Kapıyı ittim...

Yüzyüze gelince, sanki bir hayaletmişim gibi korkunç bir haykırış koyuverdi. Attığı çığlıkla birlikte yanıma hızla geldi. Ben de hiç kendimde değildim. Canım tenimden çekilir gibiydi. Ayakta bile duracak durumum yoktu. Hemen bana su yetiştirdi. Suyu içince biraz toparlandım. Kendime geldiğimde ise elimdeki bohçayı yatağın üstüne koydum. Hemen yanına diz çöktüm. Yüzümü iki elimle kapayarak iki gözümden sel gibi yaşlar akıtarak ağlamaya koyuldum. O da belli ki o anda her şeyi baştan aşağı anlamıştı. Kiracımızın da durumu perişandı. Gözlerimin önünde öyle boynu bükük, öyle solgun bir görünüm içindeydi ki bir an yüreğimin başının ezildiğini duyumsadım. Başımda korkunç bir ağrı vardı ve bu beni çok sarsıyordu. Çevreyi de bu yüzden açık seçik göremez duruma gelmiştim. Yüzümü avuçlarımın içine saklamam boşunaydı. Gözlerimden çeşmeler gibi boşalan yaşlara bir türlü engel olamıyordum. Onun hali de yüreğimi burkuyor, içim paramparça oluyordu.

‘Lütfen sözlerime kulak verin Nastenka,’ dedi. Konuşmaya boğuk bir sesle başlamıştı. ‘Ben yoksulun tekiyim. Hiçbir şeyi olmayan bir adamım. Hatta doğru düzgün bir memuriyetim bile yok şu anda. Mevki dersen hak getire... Evlendiğimizi varsayalım, size nasıl bakabilirim, söyleyin!.. Birlikte yaşamımız cehenneme dönüşmez mi sonra?..’

Zaten her haliyle elinden bir şey gelmeyeceğini duruşundan anlamak olasıydı. Ama dinleyen kim?

Bu konuda ayrıntılara varasıya dek konuştuk. Babuşka’mın eteğine iğneli bir durumda oturmaktan artık usandığımı, ufukta gözlerimle nereyi görebilirsem, oraya dek kaçacağımı, ne pahasına olursa olsun, kendisiyle Moskova’ya birlikte gitmek istediğimi yüreklice, bir bir anlattım. Böyle bir serüvenden sonra, artık onsuz yaşayamayacağımı da ekledim sözlerime. Bir yandan utanç, bir yandan sevgi, bir yandan gurur ve her şey birden içimde kabarıvermişti. Yatağına kıvrana kıvrana yıkıldım kaldı. Öyle korkuyordum ki kabul edilmeyeceğimden. Ya, bana ‘hayır’ derse, diye ödüm patlıyordu.

Kiracımız, kısa süre sandalyesinde kıpırdamadan oturdu. Daha sonra ayaklanıp geldi yanıma. Ellerime yapıştı. Onun da gözleri ıpıslak olmuştu. O halde:

‘Nastenka’m,’ dedi, ‘benim melek yüzlü, iyi kalpli bebeğim. Kutsal kızım!’ Sesinde hıçkırıklar vardı. ‘Size yeminler ediyorum ki başka birisiyle asla evlenmeyeceğim. Ancak gün gelir de evlenmeye kalkışacak olursam; mutluluğu sizden başka bir kadında aramayacağım, istemeyeceğim bir başka kadından. Yaşamımın tek mutluluğu siz olacaksınız, inanın buna!.. Bana iyi kulak verin şimdi. Moskova’da tam bir yıl kalacağım. İnşallah işlerimi yoluna koyunca, --ki bunu mutlaka bekliyorum- derhal buraya döneceğim. Döndüğüm zaman, eğer beni o güne dek unutmayacak olursanız, yemin ediyorum size, çok mutlu oluruz, Nastenka. Ama şimdi buna asla olanak görmüyorum. Size bir şey de söz veremem. Çünkü buna hakkım yok! Ama bir kez daha söylüyorum, bir yıl sonra değilse bile, bir gün, bu kesinlikle olacak. Doğaldır ki eğer siz başkasına gönül vermemiş olursanız, beklerseniz beni şu iş dediğim gibi olacak. Yoksa sizi herhangi bir sözle kendime bağlamak, boş yere avutmak istemem. Ama siz bana asla söz vermeyin...’

O andan sonra, ertesi gün geldi çattı. O da kalkıp gitti. İkimiz de bu işe ilişkin Babuşka’ma bir şey çıtlatmamaya karar vermiştik. O böyle arzu etti, böyle oldu... İşte serüvenim aşağı yukarı bitti sayılır. Aradan tam bir yıl geçti. O geldi; şimdi üç gündür burada kalıyor. Ve... Ve...”

Sonunu öğrenebilmek için öyle merak içindeydim ki:

“Ve ne oldu?” diyerek Nastenka’nın sözünü kesmek zorunda kaldım.

Beni yanıtlamak için büyük bir güç harcayarak, son kuvvetini kullanıyormuş gibi:

“Hiç, ne olacak? Beni görmedi bile,” diye yanıt verdi. “Kendisinden ses soluk çıkmıyor...”

Başını ansızın öne eğerek, hızla ellerini yüzüne kapadı. O denli üzüntülü bir şekilde hıçkırmaya koyuldu ki yüreğim parça parça oldu. Ben asla böyle bir sonuç beklemiyordum doğrusu. Çünkü böyle bir son beklemiyordum, açıkçası.

Utanır gibi ürkek ama girişken bir sesle:

“Tanrı aşkına ne olur ağlamayın Nastenka,” diye konuşmaya başladım. “Gelmiş olduğuna nasıl hükmediyorsunuz? Belki de gelmemiştir henüz...”

Kızcağız:

“Hayır, hayır o burada,” diye diretti. Çünkü burada olduğunu kesin olarak biliyorum. O gitmeden sözleşmiştik. O zaman, bir gece önce, aramızda konuştuklarımızı anlattım ya size... Buraya rıhtımın üstünde yürüyerek geldik. Kanal boyunca yürüyorduk. Saat de ondu. Şuradaki banka oturduk. O anda ağlamıyor, konuşmasını büyük bir zevk içinde dinliyordum. Çünkü akan su gibi gürül gürül, hoş bir tavırla konuşuyordu. Moskova’dan döner dönmez, bize uğrayacağını, ben onu istediğim taktirde Babuşka’ma her şeyi açabileceğimze ilişkin konuşmalar yaptık. Hep böyle verdiği sözde duran bir insandır o... Ama şimdi burada olduğu halde -ki bunu biliyorum- bize uğramadı ve Babuşka’mdan istemedi beni.”

Nastenka, bir kez daha hüngür hüngür ağlamaya başladı. Ben üzüntü içinde bulunduğum yerden fırladım:

“Ne dersin Nastenka, bir çaresi yok mu bunun? Şey... Ben bir şey söylemek istiyorum. Gidip onunla görüşsem olmaz mı acaba?”

Kız, başını kaldırarak yüzüme baktı:

“Bilmem, acaba olur mu? Uygun düşer mi böyle?..”

Kendimi o ana kadar toplamıştım:

“Hayır hayır, olmaz böyle.” dedim. “Siz en iyisi bir mektup yazın kendisine. Öyle daha iyi...”

Kızacağız, başını öne eğdikten sonra, yüzüme bakmadan ama kararlı bir tonla:

“İşte o hiç olmaz.” deyiverdi.

Bense ileri sürdüğüm düşünceyi savunmayı sürdürüm:

“Nastenka, bana bak, niçin olmayacakmış? Her mektuptan her mektuba fark vardır. Bu yazılışına bakar mektubun. Utanılacak bir şey yok ki bence. İnanın Nastenka, şu anda size kötü bir eylemde bulunmanızı isteyecek değilim sizden. Önerim asla öyle bir şey değil. Her şey bakarsın yoluna giriverir. Daha önce ilk adımı siz atmışsınız da neden şimdi?.. Siz bana güvenin yeter.”

Bu kez gülümsedim ve bunu ondan saklamadan yaptıktan sonra:

“Tanrı iyiliğini versin senin Nastenka.” dedim. Sözünü uygun bir yerde kesmiştim. “Düşündüğünüz şeye bakın şimdi... Bu da nereden çıktı Tanrı aşkına? Hem siz onu kendiniz aramakta çok haklısınız. Çünkü önceden söz vermiş size. Hem bana kalırsa, çok nazik bir insan. Dürüst bir davranışta bulunmuş size karşı... O bu yetkiyi önceden size vermiş zaten. Şimdi bu koşullar içinde ilk adımı kendiniz atabilirsiniz.”

Bir yandan sözlerimi peşpeşe sıralıyor, hem de kızcağızı düşüncelerime çekmek için öne sürdüğüm mantık zincirine hayran olmaktan kendimi alamıyordum. Bu mantığa göre o genç, kızcağızın sözünü geri çevirme yetkisini de tanımıştı ona.

“Bu delikanlı ne yaptı?” diye sorarak sözlerimi sürdürdüm. “Size söz vererek bağlantı kurdu. Eğer evlenecek olursa sizden başkasını almayacağına ilişkin kararını açıkça bildirdi. Bir yandan da bu konuda sizi tam anlamıyla özgür bıraktı. Dilediğiniz anda onu kabul etmemekte serbestsiniz. O halde, bu durumda da ilk adımı atmak yine size düşer bence de. Şu anda içinde bulunduğunuz durum, ondan daha üstün ve ayrıcalıklı. Sözgelimi, verdiği sözü geri çevirmek isteyecek olsanız...”

“Peki, bir dakika beni dinleyin... Siz olsaydınız nasıl yazardınız?”

“Neyi nasıl yazardım?”

“Canım, sözünü ettiğiniz mektubu işte!..”

“Durun bakayım, nasıl yazardım? Öncelikle ‘Sayın Bayım’ diye söze başlardım.”

“Sayın bayım ille de gerekli mi?”

“Elbette Nastenka!.. Ama durun!.. Bence şöyle düşünüyorum... Düşünüyorum ki...”

“Pekâlâ.. Ya sonra?..”

“Beni bağışlayın, sayın bayım... Eğer... Özür dileyerek... Bununla beraber, özür dilemeye gerek yok belki de... Evet hiç gerek yok. İçinde bulunduğunuz durum, her şeyi açıklamakta zaten. Kısaca şu şekilde yazsanız yeterli: ‘Sayın Bayım, size bu satırları yazıyorum. Sabırsız davrandığım için beni bağışlayın. Ama bütün bir yıl büyük bir umut içinde yaşam sürdükten sonra, artık bir günlük bir kuşkuya bile dayanamayacağım. Çünkü o durumda değilim. Bilmem, belki de bizim buraya döndükten sonra düşüncenizi birden değiştirmiş olabilirsiniz... Böyle bir durum varsa eğer, size yazmış olduğum mektuptan yanlış anlamlar çıkarmayın sakın... Size sitem ettiğimi ya da suçlamaya kalkıştığımı düşünmeyin ne olur!.. Gerçekten böyle bir şeye kalkışmayacağımı belirtmek isterim. Anımsayınız ki size bu satırları kendisine yol gösterecek kimi kimsesi olmayan zavallı bir kızcağız yazıyor ve onun yapayalnız yüreğine böyle bir kuşkunun düşmüş olmasını bağışlayın. Çünkü beyninize ve gönlünüze söz geçirmek elimde olmayan bir şeydir. İşte bu nedenle asla sizi suçlayamam... Alınyazım böyleymiş, ne yapayım...’”

“Bence soylu bir ruha sahip bir insansınız. Aceleciliğin bana kaleme aldırdığı şu mektubu umarım hoş görürsünüz. Hiç aklınızdan çıkarmayınız ki bunları yazan, hem zavallı, hem de kimsesiz bir kızcağızdır. Kendisi o denli yalnızdır ki yanında tek bir akıl vereni, yol göstereni yoktur. Zavallı yüreğine söz geçirememek de onun suçu olmasa gerek, sanıyorum. Ama bir an için de olsa, beynime saplanan bu kuşku nedeniyle beni bağışlamanızı rica edeceğim sizden. Sizi ne yazık ki gönülden sevmiş ve hâlâ da sevmeye devam eden bir insanın gönlünü paramparça etmeyi aklınızın ucundan bile geçirmeyeceğinizi kesinlikle anlamış durumdayım. Kuşkusuz, sizi sevmiş olan ve seven bir kızcağızın kutsal bildiği şeylere saldırmaya soylu düşünceleriniz izin vermez ve buna gücünüz yetmez...”

Kızcağız, kendini tutamayıp:

“Evet, evet! En iyisi bu. Tam da düşündüğüm gibi,” diye sesini yükseltti. “Ben de bunları yazmayı aklımdan geçiriyordum.” Bunları söylerken gözbebekleri ışık içinde parlıyordu. Bu ışıklar sevinç ışıklarıydı. “Ohh!” diye derin bir soluk aldı. “Benim tüm kuşkularımı, tüm güçlüklerimi çözümlediniz. Sizi bana Tanrı yolladı eminim. Teşekkür ederim, çok teşekkür ederim,” dedi.

Nastenka’nın bir an için sevinçle parlayan yüzüne hayran hayran baktıktan sonra:

“Bana niçin teşekkür ediyorsunuz?” diye sordum. “Tanrı’nın beni size gönderdiğine mi yoksa?..”

“Evet ya, ona tabii!”

“Ah hanım kız, birtakım kişiler de varmış teşekkür edeceğimiz. Aramızda yaşadıkları için. Önce benim gibi... Sonra da... Ben de bu durumda size rastgeldiğim ve yaşamımın sonuna dek usumdan asla silinmeyeceğiniz için, bende bırakacağınız ölmez anılar için size karşı duyduğum gönül borcuyla dopdoluyum. İşte bu yüzden de benim size teşekkür etmem gerekir Nastenka!..”

“Hayır ama bu kadarı yeterli... Şimdi lütfen söyleyeceklerime kulak verin!.. Kendisiyle buraya ayak basar basmaz, belirttiğim bir adrese haber bırakması ya da mektup yazması için kararlaştırmıştık. Kesin böyle, bu şekilde sözleşmiştik onunla. Adresini verdiğim kişiler, içten, çok temiz, iyi yürekli, güvenilir kişiler. Elbette bu sorunun aslını astarını bildikleri yok. Ama bir terslik çıkar da mektup yazamazsa? -öyle ya mektuplarda bazı şeyler yazılmayabilir de- O zaman Petersburg’a geri geldiği günün gecesinde, tam saat onda şimdi bulunduğumuz yere gelecekti. Dediğim gibi onunla anlattığım şekilde sözleşmiştik. Kente geri geldiğini öğrendim. Hatta üç gündür burada olduğunu biliyorum. Oysa hâlâ ne mektup var kendisinden, ne de kendisi geliyor. Sabahleyin Babuşka’ma baktığım için yanından hiç ayrılma şansım olmuyor. Şimdi sizden bir ricam olacak. Siz mektubumu, sözünü ettiğim kişilere götürürseniz, çok sevineceğim. Onlar kendisine gönderirler. Adresine yani. Biliyorlar çünkü adresini. Bu işi onlar çözümler de yanıt gelecek olursa; siz bana her zamanki gibi onu buraya alır getirirsiniz.. Yani saat onda.”

“Fakat mektubu unutuyorsunuz. Evet mektup!.. İlkin mektubu yazmalı! Ya da tüm bu işler ancak öbür güne sarkar.”

Kızcağız, biraz şaşkın bir şekilde:

“Mektup mu dediniz? Evet, öyle ya... Ama,” diye sözünü tamamlamaya çalıştı. Ancak kekeliyordu. Sonra sözünü tamamlayamadan başını diğer yana dönderdi. Basbayağı kıpkırmızı olmuştu. İşte tam o anda, elime daha önceden hazırlanıp yazılmış, hatta balmumuyla kapatılmış bir zarfın tutuşturulduğunu duyumsadım. Evet, bu iyice kapatılmış bir mektuptu. Aklıma birden sevimli, kibar ve alımlı bir anı geldi. Gizemli bir hayal canlanmıştı beynimde. Kekeleyerek:

“R, o-Ro? Z, i-Zi; N, a-Na...” diye söylemeye başladım. Sonra da ikimiz aynı anda:

“Rozina!” diye yüksek sesle haykırdık.

O anda büyük bir coşkuyla nerdeyse Nastenka’yı kucaklaşıp sıkacak gibi oldum. Oysa, kıpkırmızı olmuş yüzüyle simsiyah kirpiklerinin arasında titreşen gözyaşlarıyla durmadan gülücükler saçıyordu. Daha sonra hızlı bir şekilde konuşarak:

“Haydi artık bu kadarı yeter,” dedi. “Hoşça kalın. İşte mektup şu anda elinizde. İleteceğiniz adres de burada. Size güle güle! Hoşça kalın şimdilik! Yarına! Yarın olsun, hayır olsun!.. Görüşürüz!”

İki elimi birden avuçlarının içine alarak güçlü bir şekilde sıktıktan sonra bir ok gibi oturduğu sokağa doğru atılırken, başıyla da selam verdi. Kısa bir sürede ortadan kayboluverdi. O, karanlıkta yitip giderken, ben içimden: “Yarına, tamam, yarına dek!” diye yinelemeye başladım. Olduğum yerde kalıp uzun süre bakışlarımda kızcağızı izlemiştim. Hâlâ yerimden kımıldamamıştım.

ÜÇÜNCÜ GECE

İnsana hüzün veren, yağmurlu, gelecek bir yaşlılık gibi karanlık bugün... Elem veriyor düpedüz insana. Beynimin içerisinde tuhaf tuhaf kaynaşan düşünceler var. Bunlar öyle sorunlar, belli belirsiz duygular ki... Kafamdaki soruların çoğunu da henüz açıklayabilmiş değilim. Çünkü tümü birbirini kovalıyor, kargaşa yaratıyor. Oysa bende bunların tekini bile bir olumlu sonuca götürecek ne bir güç, ne de istek var. Kısacası bunları çözememek benim harcım değil!..

Bugün Nastenka’yla görüşmeyeceğiz. Dün biribirimizden ayrılırken, sis yükselmiş, bulutlar gökyüzünü ağır ağır kaplamıştı. Kıza, havanın yarın bozuk olabileceğini hatırlatmıştım:

“Nastenka, yarın hava bozacak...”

Nastenka, ilkin sesini çıkarmadı. Belki de kötü bir şey söylemek karamsar bir kehanette bulunmak istememişti. Ama az sonra:

“Eğer yağmur yağacak olursa, ben gelemem, birbirimizi görmeyiz,” dedi. “O zaman bekleme beni.”

Ama ben yine de o, yağmurun farkına varmaz sanmıştım. Öyle düşünmüştüm işte... Bununla beraber gelmedi yine de...

Dün bizim üçüncü beraberliğimizdi. Üçüncü Beyaz Gecemiz...

Şimdi söyleyin bakalım. Neşe ve mutluluk ne denli güzelleştiriyor, insanları. Yürek sevgiyle dolup taşarken, insanın içindekileri bir başkasının yüreğine aktarıp dökmek, çevrede her şeyin neşeyle dolup taştığını, gülüp konuştuğunu görmeyi diliyor. Dün gözlerinde kişiliğime karşı sonsuz bir sevecenlik ve iyilik duyguları vardı. Bana ağır ağır yaklaşıyor sevgiyle sokuluyor, gözbebeklerimin içine bakışlarını dikiyor, adeta yüreğime tapınmak için giriyordu. Mutluluk içinde olmanın verdiği şuhluk, benim gönlümü çelmek için takındığı cilveli edalar, nazlar, kısacası işvebazlık... Bunların hepsi gizemli biçimde onda vardı. Oysa ben... Ben tüm bunlara inanıyordum. Ahmakça... Sanıyordum ki o da...

Ama Tanrım, nasıl da bu derece kısır görüşlü, o derecede de kör olabilirdim? Hem nasıl böyle düşünebiliyordum bilmem ki? Nasıl, her şeyin bir başkasına ait olduğunu, benim onun üzerinde hiç hakkım bulunmadığını sezinlemeyecek kadar kör olmuştum demek. Bana karşı gösterdiği ilgi ve sevecenlik, özen ve sevginin, evet, bana olan sevgisinin çok yakında başkasına, asıl sevdiği kişiye kavuşmanın yarattığı coşkudan, aşırı sevinçten kopmuş bir mutluluk payı olduğunu nasıl da ayırt edememiştim?.. Bu sevecenlikler, bu özentiler, bu dikkatle üzerine durmalar ve bu tutku... Evet belki de aşk... Onun bana olan ilgisi belki de hem de mutluluğunu benim üstümde sınamak isteğiydi. Ve saat gelip de o adam kesinlikle burada olmayınca, kızcağız, ne kadar buz gibi oldu... Donup kaldı adeta. Ne kadar da hüzünlendi! Tüm cesaretini bir anda yitiriverdi. Bütün davranışları, tüm sözleri keder doluydu. Aynı zamanda sanki benden kendisini çocuk gibi tatlı tatlı avutmamı diliyormuşçasına, gerçeğin yalan olduğuna kendini inandırmamı istiyormuşçasına, bana karşı gösterdiği ilgiyi iki kat çoğaltıyordu. Sonunda tam benim ona karşı olan sevdamı anladığını, benim zavallı tutkuma acıyacağını düşündüğüm anda, kırdı cesaretini, yitirdi belki de... Bizler mutsuz olduk mu her zaman işte böyle olmaz mı? Evet sanki kendisi için dilediği ve özlediği halde sağlayamadığı, ele geçiremediği mutluluk dolu şeyden bir parçayı bendenize sunmak arzusuyla doluydu, kimbilir. Çaresiz Nastenka, acınası kızcağız, bu korku dolu ve şaşırmış halinde bile sonunda kendisini derin bir doyguyla sevmekte olduğumu sezmişti galiba... İşte o yüzden bu kadersiz sevgiye acıma dolu duygularla yanıt vermeye çalışmıştı. Çünkü insanlar kendileri mutsuz olmadıkça, başkalarının mutsuzluğunu asla anlayamazlar zaten. O zaman duygular daha da incelip güçlenir. Başkalarının acısını içimizde daha derinden duymalıyız!..

İşte bugün yüreğim bu duygularla dopdolu, buluşup birleşeceğimiz dakikaları sabırsızlıkla bekleyerek geliyordum. Şimdi içimde hissettiğimi ve bunun sonunun bu şekilde biteceğini daha önceden asla farkına varmıyordum. O, neşe içindeydi. Bir yanıt bekliyordu. Evet kızın gözbebekleri ışıldayarak bekliyordu bu yanıtı. Sevinç içindeydi aynı zamanda. Yanıt, özellikle “çağrısına” hızla koşup gelecek olan sevgilisi olacaktı. Nastenka, buluşma yerine benden tam bir saat önce gelip beklemeye koyulmuştu. İlkin, ağzımdan çıkan her söze kahkahalar atarak gülüyor, ortalığı çınlatıyordu. Bir aralık sessizliğe gömüldüm.

“Neden bu denli sevinç içinde olduğumu biliyor musunuz?” diye sordu. “Çünkü sizinle göz göze geldikçe seviniyorum. Ben sizi bugün öylesine seviyorum ki...”

“Öyle mi?” diye sordum, şaşkınlıkla. Yüreğim o anda bir kuş gibi çırpınmaya başlamıştı.

“Biliyor musunuz, sizi bu derece bana âşık olmadığınız için seviyorum. Şu anda yerinizde başka biri olsa, beni huzursuz ederdi. Hiç rahat vermezdi inanın. Yanıma yaklaşıp ahlar oflar çekerek çeşitli isteklerde bulunurdu. Oysa siz tam anlamıyla bir can yoldaşı, can dostusunuz siz.”

Kızcağız, bunları anlatırken, elimi öylesine sıktı ki az kalsın acıdan kendimi tutamayıp haykıracaktım. Güldü, sonra ağırbaşlı bir tavıra bürünerek:

“İnanın, siz çok candan bir arkadaşsınız,” diye ekledi. “Sizi bana Tanrı yolladı. Siz şu anda yanımda olmasaydınız, durumum nasıl olurdu bilmem. Bir kez çıkarcı değilsiniz. Bencil değilsiniz. Şahsıma karşı içiniz dışınız tertemiz bir sevgiyle dolu. Ben evlendikten sonra sizinle yine arkadaş, dost olabileceğiz. Hatta kardeşten daha yakın daha ileri iki dost, anlatabildim mi? Sizi de aşağı yukarı onu sevdiğim gibi bir muhabbetle sevebileceğim.”

İşte tam o anda, içimi kuyu gibi derin bir üzüntü kapladı. Yine de içimden nedenini bilemediğim bir gülme isteği devinmeye başladı. Kendimi zor tuttum.

“Nastenka, dedim, siz şu anda bir sinir krizi geçiriyorsunuz. Onun belki de gelmeyeceğini düşünerek, endişeye kapılıyor, korkuyorsunuz.”

Sesi direniyordu:

“Sinir krizi mi? Aşk olsun dostum size, aşk olsun. İnanın mutluluğum birazcık daha eksik olsaydı üzerimde, güvensizliğiniz nedeniyle oturur hüngür hüngür ağlardım. Ama işin doğrusunu saklayamacağım sizden... Yüreğim pek de huzur içinde değil... Neyse dostum, bu sonra düşünülecek bir şey bence. Evet, kabul etmek gerekir ki işin aslını söylediğinizi açıkça kabul etmeliyim. Gerçekten Tanrı’nın bildiğini kulundan ne saklayayım, şu anda çok tuhaf bir durumdayım. Tepeden tırnağa ‘bekleyiş’ kesildim diyebilirim. Tüm duygularıma ağır basıyor bu kaygı. Yani diğerlerini toplasan bu bekleyiş kadar etmez. Aman geçelim şu duygu konusunu, başka şeye bakalım.”

O arada bir ses duyuldu. Ayak sesleriydi kulağımıza gelen. Az sonra karanlığın içinden bize doğru yürüyerek gelen bir adam çıktı. İkimiz de aynı anda titremeye başladık. Nastenka, çığlığını güçlükle engelliyordu. Bağırmamak için dudaklarını ısırdığını farkediyordum. Doğaldır ki oradan çekilmek, onları yalnız bırakmak için elini bıraktım ve uzaklaşmaya hazırlandım. Ama hayret! Ne yazık ki yanılmıştık ikimiz de... Gelen, beklediğimiz adam değildi.

Zavallı kızcağız, elini yeniden bana doğru uzattı.

Az önce sözlerinin her biri beni yaralayan kız o değildi sanki. Elimi kuvvetle sıkışını bir an için unutmuş ve onu bir an için terketmiştim. Sanırım ondan alınmış olacak ki:

“Neden benden çekildiniz? Neden elimi bıraktınız? Ne korkuyorsunuz böyle?.. Ona birlikte rastgeliriz diye öyle değil mi? Oysa ki ben öyle istiyorum ki birbirimizi nasıl sevdiğimizi o da görsün, o da bilsin... Evet, birbirimizi nasıl sevdiğimizi, ne kadar sevdiğimizi açıkça görmesini, öğrenmesini istiyorum dostum.”

“Evet, nasıl sevdiğimizi,” diye yineledim... “Birbirimizi ne kadar seviyoruz?” diye içimden geçti.

Kendi kendime daha sonra, “Ah Nastenka.” dedim içimden... “Bu konuştuklarında ne büyük gerçek payı var. Bu, bazen yüreğimizi buz gibi eden, elimizi ayağımızı buz kestiren, içimizdeki dünyayı toza dumana katan, ruhumuzu taş gibi ağırlaştıran tutku ve sevgilerden biri Nastenka... Senin elin donmuşken, benimkiler cayır cayır yanıyor. Gözlerin görmüyor senin zavallı kız... Resmen körsün sen! Ah Tanrım, mutlu bir yaratık, kimi zaman ne denli çekilmez biri oluyor. Oysa benim sana kızmam elimde mi, bilmiyor musun?..”

Sonunda kendimi tutamayıp yüzüne konuşmaya başladım:

“Nastenka, size bugün zamanımı nasıl değerlendirdiğimi söyleyeyim isterseniz. Söyleyeyim de zamanın nasıl geçtiğini bilmeyiz belki...”

“Aşk olsun... Neden anlatmıyorsunuz? Nasıl geçirdiniz zamanınızı, lütfen açıklayın çabuk!.. Neden şu ana dek beklediniz yani? Hadi konuşun konuşun!..”

“Durun bir saniye, acele etmeyin!.. Önce beni görevlendirdiğiniz işleri yaptım tek tek... Dostlarınıza kadar uzanıp onlara mektubunuzu ilettim. Yerine ulaştırmaları için de sıkı sıkıya öğütledim kendilerini. Sonra... Eve dönüp derin bir uyku çekmek için yatağıma uzandım.”

Nastenka gülmeye başladı. Sonra da sözümü kesti:

“Bu kadarcık mı anlatacaklarınız? Ha ha ha! Bu kadarcık mı?”

“Eh, aşağı yukarı... Buluşma saatimizden bir saat önce uyanıp kalktım. Sanki hiç uyumamış gibiydim. Ne olduğumu pek anlayamamıştım biliyor musunuz?.. Buraya gelirken, özellikle size bunları anlatmak için çılgın bir arzu duyuyordum. Saatler durmuş, o dakikada ruhumdaki duygular sanki sonsuzlaşmış gibiydi. Bir küçük an, bir sürecik; sonsuzluk kadar uzamıştı. Yaşam durmuştu özüm için. Uyandığım zaman, daha önceden duyduğum bildik tanıdık ama ne yazık ki unutulmuş tatlı bir ezgi çın çın ediyordu kulaklarımda. Yaşamım süresince sanki içimden kopup çıkmak istiyormuş gibi ve ancak şu an... Evet, yaşam boyu çekip çıkarmak istemişti... Şimdi...”

Nastenka, tedirgin bir şekilde:

“Ah Tanrım,” dedi, “bunlar ne biçim şeyler?” Bu şekilde sözümü kesince ekledi: “Tek bir sözcüğünün bile ne anlama geldiğini çıkaramıyorum, inanın...”

“Oysa size Nastenka, bu garip duyguları açıklamayı ve olduğu gibi anlatmayı çok çok isterdim... Ama çaresizim ne yazık ki...”

Gırtlağımdan güçlükle çıkan sesimde bir umut seziliyordu ama bir yandan da yalvaran bir hava vardı.

Bu ses yüreğimin derinliklerinden fışkırarak gelmişti. Nastenka:

“Ah, yeter artık,” diye karşılık verdi.

Kızcağızın durumu ansızın değişivermişti. Sevinçli, şen şakrak, çalçene, afacan bir kız oldu birden. Az sonra koluma girdi. Gülmeye başladı. Sürekli gülüyor, benim de aynı şekilde gülmemi bekliyordu. Onun bu isteğini ne yazık ki tuhaf buluyordum. Utanarak söylediğim her sözüm onun üzerinde, çıngıraklı, uzun bir kahkaha yankısına dönüşüyordu. Bu yansıma dikkatimi çekiyordu. Ufak ufak da kızdırıyordu beni. Tam bir sinir küpü kesilmeye başlamışken, Nastenka bu kez cilveli bir tavır takınarak:

“İşin gerçeği, bana tutulmadığınıza biraz üzüntü duyuyorum. İnsanoğlu bilinmez, anlaşılmaz bir yaratık, öyle değil mi?.. Ama davranışlarımı, safça tutumumu sanırım beğenmiyorum diyemezsiniz. Neden derseniz, size her şeyi ama her şeyi, aklıma fikrime geliveren en saçma sapan şeyi bile olduğu gibi söylüyorum. Siz de tüm anlattıklarımı dinliyorsunuz.”

Tam o sıra, kent kulesinden, çanın tok ama ölçülü sesi duyulmaya başladı. Uzaktan geliyordu ses.

“Saat on biri vuruyor galiba.” dedim.

Nastenka, ansızın dinlemek için dikkat kesildi. Sesini, gülmesini kesip tutmuştu. Çan seslerini saymaya koyuldu. Sonra çekingen kararsız bir ses tonu ile:

“Evet, haklısınız, on biri vuruyor,” dedi.

Kızcağızın sevincini, neşeli halini engellediğim için pişman olmuştum, saatin vuruşlarını saydırarak. İşte bu hırçın davranışım nedeniyle derin bir üzüntüye kaptırdım kendimi. Nastenka’cığın adına içim üzüntüyle doldu. İşlediğim bu suçu nasıl bağışlatacağımı bir türlü bulamıyordum, nedense. Zavallı kızcağızı, adamın o gün için gelmeyişi yüzünden olası önemli ve gerçeğe uyan nedenler bulmaya çalışarak teselli etmeye çabaladım. O sırada içinde bulunduğu ruhsal dengesizlik yüzünden Nastenka’yı kandırmak çok kolaydı. Kızcağızın durumunda olan herkes, her çeşit teselliye muhtaç olur ve suçluyu aklamak için minik bir kanıta bile sevinerek, güle oynaya dört elle sarılır. Ben de fırsatı kaçırmadım. Her an daha da şiddetlenen bir ateşle ve inanması için önüne serdiğim kanıtların açıklığına kendim de inanıp bayılarak konuşmaya giriştim:

“Düşün bir kez, nasıl gelebilirdi? Elbette gelemezdi. Nastenka. Beni öylesine şaşkına çevirdiniz ki, zaman kavramını bir an için yitirdim... Bakın hele, kendiniz hesaplayın Nastenka: Mektubunuzu aldığını ve şu ya da bu nedenle gelemeyeceğini varsayalım. Eğer size buna ilişkin bir yanıt yazıp göndermişse; o mektubu ancak en erken yarın alabilirsiniz. Onun için sakın üzüleyim demeyin... Ben yarın mektubun geleceği yeri erkenden araştırır, yanıtı varsa, alır size getiririm. Bu konuda bin bir çeşit olasılık var... Sözgelimi mektup geldiğinde o, evde olmayabilir. Belki şu ana değin yazıp gönderdiğiniz mektup adamcağızın eline geçmemiştir. Ne bileyim, her şey düşünülebilir bu konuda. Her şeyin olabileceği göz önüne alınabilir. Çünkü her çeşit olasılık akla gelebilir.”

Kız, çaresiz buruk bir sesle:

“Haklısınız,” diye yanıt verdi. Elbette haklısınız! İşin aslını söyleyeyim mi size; anlattıklarınızın hiçbiri aklıma gelmedi benim, inanın!..”

Kızcağız, akıllı uslu konuşurken, kaygılı sesin de; ara yerdeki müziğin ezgisini değiştiren, kulağa hoş gelmeyen bir nota gibi, sözlerine uymayan gizli bir fikrin kaçınılmaz etkisi seziliyordu.

Sonra, konuşmasına devam ederek:

“Durun hele, bakın ne yaparsınız,” dedi. “Yarın onun evine, elden geldiğince erken gidin. Böylece onu evde bulabilirsiniz. Yanıtı alınca da bana hemen haber ulaştırırsınız. Ne olur, böyle yapın! Evimi, adresimi biliyorsunuz. Ama ben yine de...”

Kızcağız, bir kez daha adresini söyledi. Sonra aniden, yumuşak başlı, korkak bir kız kimliğine büründü. Durumu hiç de iç açıcı değildi. Görünüşe bakılırsa, beni büyük bir özen içinde dinliyordu. Kısacası can kulağıyla dinliyordu beni. Ama bir ara, bir şey sormaya kalkıştım. Buna yanıt veremedi. Onun üzerine yüzü allak bullak oldu. Bozulmuştu. Başını öbür yana çevirmek zorunda kaldı. Biraz dikkatle gözlerinin içine bakınca, tahmin ettiğim gibi çıktı. Yine kendini tutamamıştı ve sicim gibi ağlıyordu.

İster istemez uyarmak zorunda kaldım:

“Ne yapıyorsunuz Nastenka’cığım Tanrı aşkına? Ne yapıyorsunuz, etmeyin, eylemeyin. Kendinize gelin lütfen.” dedim. “Sizin yaptığınızı ancak çocuklar yapar. Boşverin, yeter artık.”

Bu uyarı üzerine önce gülümsemek istedi. Kendini toparlamaya çabaladı. Ama boşuna çaba harcıyordu. Çenesi birbirine vuruyor, göğsü bir körük gibi inip kalkıyordu. Aramızda kısa bir sessizlik hüküm sürdükten sonra:

“Sizi ölçüp tartıyorum. Aklımdan hep siz geçiyorsunuz, burada bile... Ah, o denli iyisiniz ki dostum. Bunu anlamamak için taş ya da odun olmak gerek. Şu anda aklıma ne geldi biliyor musunuz? İkiniz birbirinize çarptım, topladım, çıkardım. Neden o siz değil? Neden sizin gibi olamıyor? Sizden kötü o.. Ama yine de onu sizden çok evet sizden çok onu seviyorum!..”

Hiç karşılık vermedim. Ama kızcağız, bir şey, bir fikir ileri sürmemi, bunun için de konuşmamı bekler gibiydi.

Konuşmasına devamla:

“Bilmem, belki de onu daha iyice anlamış, çözmüş değilim,” dedi. “Ama çok iyi biliyorum. Ondan sürekli korkardım. Çok ağırbaşlı, kendini beğenmiş bir tipi vardı. Elbette, bunun yalnızca görünüşte böyle olduğunu kabul ediyorum. Bohçamı sırtlayıp odasına daldığım gece, gözlerindeki ifadeyi yaşam boyu unutamam. Ama yine de ona pek fazla saygı duyduğumdan, bana, birbirimize uygun değiliz gibi geliyor.”

Yanıtım, onu şaşırttı mı bilmem:

“Yanılıyorsunuz Nastenka.” dedim. “Onu yeryüzünde her şeyden çok, kendinizden de çok sevdiğiniz için size öyle geliyor. Yoksa iş bildiğiniz gibi değil!..”

Saf kızcağız:

“Varsayalım ki dediğiniz gibi olsun... Ama şu anda içimden geçenleri, aklımda neler dolaştığını biliyor musunuz? Ben artık ondan söz etmeyeceğim. Bu şekilde dereden tepeden konuşuyorum işte. Neden dünyanın en iyi insanı bile çoğu zaman diğer insanlardan bazı şeyleri saklamaya çabalar? Bu gizemlilik niye? İçi dışında derler ama boş laf bunlar... Neden bir insan, yüreğinde olan şeyleri açık seçik söylemez ki? Hele o sözleri rüzgâra savurmadığını insan bilirse, değil mi?.. Herkes de sözümona dünya âleme duygularını incitmemesini haber verecekmişçesine taşkın, aşırı bir sertliğe dikkat eder, özen gösterir. Ve nedense herkes, genelde duygularını kimi zaman karakterinden çok daha sert davranarak ya da öyle görünmek isteyerek, olduğundan bambaşka görünmek arzusu duyar? Bana kalırsa, çoğu insanda, buna herkes de diyebiliriz, duygularını başkalarına kolayca veriverirse, horlanacakmış ya da asıl görünümünden daha çok küçülüverecekmiş gibi bir kaygı vardır.”

İşte o dakika, kendim de ruhumun en gizemli yerinde duygularımı kovmaya her zamankinden daha çok yöneldiğim için kızın sözünü keserek:

“Ah Nastenka, çok doğru söylüyorsunuz.” dedim. “Ama bunun pek çok nedenleri vardır,” diye de mırıldanarak devam ettim.

Kızcağız, üzerime etkili bir bakışla dönerek:

“Hayır hayır... Bana öyle geliyor ki... Şu anda, kısacası bana öyle geliyor ki siz benim uğruma kendinizi kaldırıp, nedenini bilemeyeceğim ama feda ediyorsunuz,” diye yanıt verdi. “Size böyle sözler söylediğim için beni bağışlayın ne olur!.. Ben sıradan bir kızım işte. Dünyayı pek az biliyor, çok az tanıyorum. Her zaman da amaçladığım şeyleri tam anlamıyla ortaya koyamam, sayıp dökemem. Meramım da içimde kalır.”

O anda kız, bana yan yan bakmış ve sözlerini sürdürmüştü:

“Evet, derdimi anlatamam gerçekten... (Yüzünde sıkılgan bir gülümseyiş parlayıp duruyordu). Ama bana yapılan iyilikler karşısında altta kalmadığım gibi şükran duygularımı da sunmasını bilirim. Ah, yüce Tanrı size mutluluk versin! Sizin ‘düşçünüz’e ilişkin bana sözünü ettiğiniz şey, hiç doğru değildi. Yani demek istiyorum ki o ‘düşçü’ kendiniz değildiniz. Ya da hiç olmazsa, siz iyileştiniz. Siz anlattığınızdan başka bir insansınız tamamıyla. Eğer bir tekini sevecek, bağrınıza basacak olursanız, Tanrı sizi mutlu etsin yine. Sizin sevdiğiniz kıza da bundan fazla hiçbir şey dilemek istemem. Çünkü mademki siz o kutlu kızı seveceksiniz, o elbette mutlu olabilecektir. Çünkü sizin sevginizi kazanmıştır, sizin yüreğinize sahip olmuştur... Ben bir kadınım, sözüme kesin güvenebilirsiniz; çünkü bu işleri yeterince bilirim ben... Evet, evet, ben bütün bunları çok iyi bilerek söylüyorum.”

Bir süre konuşmadı. Ve elimi kuvvetle sıkmaya başladı. O kadar üzgündüm ki konuşmak gelmiyordu içimden. Tek bir söz etmek istemiyordum.

Birkaç dakika böyle sürdü. Sonra yüzüme doğru başını kaldırarak:

“Evet, sanırım bugün gelmeyecek,” diye söylendi, isteksiz isteksiz. “Vakit hayli geç oldu artık!..”

“Yarın gelir!..”

Sesimde onu inandırmaya çabalayan kesin bir ton vardı. Nastenka, bu söz üzerine birden sevindi:

“Evet, yarın, görüyorum ki yarın gelecek... Bana da öyle geliyor. Ancak yarın gelebilecek bu durumda. Öyleyse şimdilik hoşça kalın! Yarına tamam mı? Yarın görüşürüz... Ama yağmur yağacak olursa, aklından çıkarma, gelmem. Ama öbür gün kesinlikle geleceğim. Ne olursa olsun öbür gün mutlaka geleceğim, unutmayın!.. Geldiğim zaman sizi de burada mutlaka görmeliyim ama..”

Sonra benden istemez bir durumda ayrılırken, elini elime uzattı. Gayet durgun bir tavırla bakarak; tertemiz gözlerini gözlerime dikti:

“Artık sonuna dek birbirimize bağlıyız, değil mi?” dedi. “Artık hep beraber...”

Ah güzel Nastenka, o anda içimdeki yalnızlığı keşke bir bilebilseydin, ne olurdu!.. Nastenka, Nastenka, her şeye karşın ne kadar yalnızım... Ne kadar yalnızım ben!..

Saat dokuz olmuştu... O anda odamda oturamadım. Giyinip havanın kötülüğüne aldırmaksızın çıktım dışarıya... Dosdoğru her zamanki yerimize gittim. Orada sürekli duran banka oturdum. Az sonra banktan kalkıp Nastenka’nın sokağına dek yürüdüm. Sonra utandım bu davranışımdan; penceresine bile bakamadan gerisin geriye döndüm. Ama henüz iki adım bile atmadan arkama döndüm. O kadar kederliydim ki, öylesine üzüntü doluydum ki boynum bükülü kalıverdi birden. Ne havaydı Tanrım!.. Eğer hava iyi olsaydı, bütün gece orda burda gezinip duracaktım. Sonunda eve döndüm. Eve dönünce, o ana dek hiç hissetmediğim bir sıkıntı çöktü içime. Keşke hava iyi olsaydı da bu sıkıntıyı evde yaşamasaydım. Ne yapalım, elden gelen bir şey yok işte. Yarını beklemek zorundayım. Yarın olsun hele... Yarın, her şeyi açık seçik ortaya çıkaracak.

Ne yazık ki bugün mektup yoktu ortalıkta. Zaten olmaması da gerekirdi. Sanırım artık beraberdirler ikisi. Zaten onlar artık birbirleriyle beraber...

DÖRDÜNCÜ GECE

Ey yüce Tanrım, bu işin sonu nasıl bitti! Bu işin sonu nasıl bitti!

Saat dokuzda oraya vardım; kendisi daha önceden gitmiş oraya. Kızcağızı uzaktan gördüm. Rıhtımın parmaklığına yaslanmıştı. Yanına yaklaştığımı duymamıştı bile...

İçimden fışkıran coşkuyu güçlükle tutarak:

“Nastenka,” diye ona seslendim.

Hızla bana doğru dönüverdi. Bunu hiç beklemiyordum:

“Pekâlâ, haydi çabuk olun.” dedi. “Çabuk, çabuk!”

Nastenka, eliyle parmaklığı sımsıkı tutarak:

“Hani mektup? Mektup nerede? Alıp geldiniz mi mektubu?” diye bağırarak sorusunu yineledi.

Şaşkınlığımı üzerimden atınca:

“Şu anda bende mektup falan yok.” dedim. “Siz kendisiyle hâlâ görüşemediniz mi? Gelmedi mi daha?”

Bu sözler üzerine, kızcağızın kanlı canlı yüzü, bir damlacık kan bile kalmamacasına keçe gibi bembeyaz oldu. Uzun süre, sessiz soluksuz baktı bana. Kızcağızın son umudunu da yitirmesine neden olmuştum. İyice kırılarak, sonunda tıkanacakmışçasına titreyen bir sesle yüzünü çevirip bana:

“Eh, ne yapalım, elden gelen bir şey yok ki.” diye söylendi. “O benden bu şekilde yüz çevirip uzaklaştıktan, görünmez olduktan, kayıplara karıştıktan sonra... Evet ya, ne gelir elden?..”

Başını öne eğdi, kirpiklerini kırpıştırarak gözlerini indirdi. Sonra da bana bakmak arzusunu gizlemeyerek başını kaldırmaya çalıştı ama bunu başaramadı. Yüzüme bakamamıştı. Birkaç dakika içinde coşkusunu yenmek için savaştı. Sonra ansızın arkasını bana dönerek, parmaklığa iyice sırtını dayadı. Ve hüngür hüngür ağlamaya başladı.

Onu teselli etmek için:

“Rica ederim, sakin olun.” dedim. “Böyle yapmanız hiç yakışık almıyor.” Ama son manzara da benim konuşmamı engelleyecek kadar iç karartıcı, ses soluk kesici olmuştu. O yüzden yürek serinletebileceğini sandığım sözlerime yazık ki devam edemedim. Hele bu ortamda ne söyleyebilirdim ki zavallı kıza?..

Nastenka, içli içli ağlamasını sürdürerek:

“Lütfen beni teselli etmeye, boş yere avutmaya kalkışmayın. Hem ondan da söz etmeyin... Beni bu denli acımasızca, kalpsizce bırakmadığını söylemeye yeltenmeyin ne olur. Gerçek gün gibi ortada.” diyor, bir yandan da ezilen gururunun okşanmasını istemediğini belli ediyordu. Sözlerini şöyle sürdürdü: “Bunu bana neden yaptı? Niçin yaptı acaba? Bir türlü kestiremiyorum. Ben ne yaptım kendisine? Bunu hak ettim mi acaba? Hiç düşündünüz mü?.. O zavallı, talihsiz mektubumda bir uğursuzluk mu vardı yoksa? Bir terslik mi vardı?”

Nastenka’nın hıçkırıkları konuşmasını engelledi. Ona elimde olmadan baktıkça, yüreğim parça parça oluyordu:

“Oh Tanrım, bu ne gaddarlık, ne insaniyetsizlik? Böyle davranacağını kırk yıl söyleseler inanmazdım. Ne kadar acımasızmış, insafsızmış. Üstelik bana tek satır bile yazmayı çok gördü. Tek bir sözcük bile... Hiç olmazsa artık beni arzulamadığını başından savmak istediğini yazsaydı ya... Ama bütün şu üç gün içerisinde tek satır bile yazmamak! Sevmekten başka bir suç işlemeyen, savunmasız bir kıza saldırmak, sonra onu da canevinden yaralamak o kadar kolay ki... Ohh Tanrım, şu üç gündür neler çekiyorum bir bilseniz... Ah Tanrım, ya evine kendim gittiğimi, onun önünde gururumu ayaklar altına alarak kişiliğimi aşağılattığımı, yalvar yakar ağladığımı, aşkını dilendiğimi söylemek!.. Tüm bunların üstüne de... Ah, bu asla doğru olamaz. Ama bunları düşündükçe çıldırasım geliyor. Beynimin içi arı kovanı gibi... Yüreğim sıkıldıkça sıkılıyor limon gibi. Fena oluyorum inanın. O da tüm bunlardan sonra..”

Kızcağızın kapkara gözleri birdenbire alev alev parlamaya başladı:

“Bir dakika, size bir şey açıklayacağım. Buna olanak yok, emin olun. Asla doğal bir şey olamaz bu!.. Ya siz ya da ben ben bir yerde, bir şekilde aldandık... Belki de mektubum eline geçmedi. Belki henüz hiçbir şeyden bilgisi, haberi yok zavallı adamcağızın... Siz söyleyin Tanrı aşkına... Tanrınız aşkına siz söyleyin. Bu denli hunharca, acımasızca, vahşice davranmasını akıl alır mı? Böylesine bu gibi tümüyle insan ruhuna seslenen bir olayda, böylesine merhametsizce kim davranabilir? Hem neden yapsın? Bir şey var, bir oyun... Yoksa?.. Evet tek bir sözcük bile yazmadı bu adam bana. Dünyanın en bayağı, en aşağılık insanına bile bundan daha çok acıma duyulabilir. Yoksa benim hakkımda kötü bir şey mi duydu? Öyle ya, belki de ona benim kötü biri olduğum gibi bazı şeyler söylenmiştir. Belki birisi dedikodu da yapmış olabilir. Söyleyin ha, siz ne diyorsunuz buna?”

Kızcağız, görünüşe göre kuşkucu biri olup çıkmış; adeta bağırarak soru üstüne soru yağırıdıyordu! Dayanamayıp düşüncemi söyledim:

“Nastenka, yarın mutlaka sizin için, sizin tarafınızdan kendisine kendim gideceğim... Sakin olun!..”

“Eee, sonra ne olacak?”

“Durumu sorup olduğu gibi her şeyi anlatacağım ona.”

“Sonra peki?”

“Siz bir mektup yazarsınız. Hayır demeyin ne olur Nastenka, kabul edin bu düşüncemi. Hayır demeyin! Bu davranışınızı saygıyla karşılaması için onu zorla da olsa ikna ederim. Her şeyi açık açık bilir, merak etme... Öğrenir, her şeyi, yoksa eğer...”

“Olmaz dostum, hayır, ben mektup yazamam ona. Artık ben tek bir sözcük bile edemem ona karşı. Tek bir sözcük beklemesin benden. Artık onu hem tanımıyor, hem de sevmiyorum artık onu... Onu mutlaka u-nu-ta-ca-ğım...”

Diyerek sözümü kesti ama sözünü tamamlayamadı. Onu bankın üzerine oturttum:

“Sakin üzmeyin kendinizi Nastenka!.. Sakinleşin, oturun bakalım şuraya!..”

Ona sıranın üstündeki yeri işaret ediyordum, oturması için.

“Benim bir şeyim yok, birazcık gözlerim yaşardı o kadar. Gözyaşları kısa sürede kurur... Yoksa siz onun aşkından öleceğimi, kendimi şu kanala kaldırıp atacağımı mı sanıyorsunuz? Hiç endişeniz olmasın... Üstelik benim bir şeyim olmuş, kimin umurunda?.. Sakinim, üzülmeyin!..”

Yüreğim kahır doluydu... En çok değer verdiğim bir kıza... Bu saf, yalansız, dolansız kızcağıza... Şu anda istesem de ne gibi bir yardımım dokunabilirdi ki?.. Üstelik “Benim bir şeyim yok.” derken bile gözlerinden çeşme gibi yaş boşanıyordu. Hıçkırıkları boğazında düğümleniyordu. Gerçekten ya kendini kanala atar, boğulursa?

Bir şey konuşmak, acısını kökünden kazımak istedim ama pek beceremedim sanıyorum.

Nastenka, o güvercin gibi eliyle elimi tutarak sözlerini sürdürdü:

“Ne olur Tanrı aşkına siz söyleyin bana... Onun yerinde olsanız, böyle yapmazdınız değil mi siz? Ayağınıza kadar gelen kısmeti tepmez, böyle zavallı bir kızcağızı ele güne karşı yüzüstü koymazdınız ortalık yerde. Onun güçsüz, ahmak yüreğiyle saygısız bir biçimde eğlenmeye kalkışmaz, alay etmezdiniz değil mi? Hiç olmazsa, en azından acırdınız ona! Bu acınası kızcağızın tek başına olduğunu, kimi kimsesi olmadığını, kendisine, hatta kalbine söz geçiremediğini, ona egemen olamadığını; kendini sizi sevmekten alakoyamayadığını, böyle bir duygudan uzak tutamadığını hiç, ama hiçbir şeyde suçu günahı olmadığını, derdini bulup dermanını arayıp bulamadığını şıp diye anlayıverirdiniz değil mi? Evet evet anlayıverirdiniz... Ah Tanrım, sen nelere kadirsin... Nelere gücün yeter!..”

İçimdeki coşku yüreğimden taşmaya başlamıştı. Artık kendimi tutamadım:

“Nastenka’cık.” dedim... “Beni kahrediyorsunuz... Yavaş yavaş mahvolup yok oluyorum. Artık buna dayanamayacağım...” Sesim gittikçe yükseliyordu. “Ben böyle bir davranış gösteremezdim. Ben kendiliğinden gelen bir kızcağızı böyle terketmezdim. Ona merhamet ederdim elbette. Bütün bu söylediklerinde haklısın... Artık susamayacağım. Yüreğimde birikenleri size demeden yapamayacağım.”

Oturduğum yerden, usulca kalktım. Nastenka, incelikle elimi eline aldı. Gözleri fincan gibi açılmış, hayretler içinde yüzüme bakıyordu... Daha sonra o da susamadı:

“Niye böyle oldunuz? Niçin heyecanlandınız?” diye sordu.

“Beni lütfen dinleyin Nastenka.” diye karşılık verdim. “Şimdi size anlatacaklarım belki saçmasapan, budalaca düşlerden ibaretmiş gibi gelebilir. Öyledir de... Bu isteklerin kesinlikle gerçekleşmeyeceğine adım gibi inandığım halde, kendimi tutamıyor ve susamıyorum. Kendim sussam, yüreğim susmak bilmiyor. Yoluna acılarak boğulduğunuz şeyin uğruna söyleyeceklerimi bağışlayın, Nastenka!”

Nastenka’nın coşkusu biraz dinmiş, acısı hafiflemişti. O yüzden ağlamıyordu artık. Gözlerini bana dikmiş, garip parıltılarla bana bakıyordu:

“Neler söylüyorsunuz? Neniz var sizin de? Çekinmeden söyleyebilirsiniz...”

“Şey... Bu hiç olacak gibi bir şey değil Nastenka ama sizi seviyorum. Bütün söyleyeceklerim bu kadar.”

Ve elimi umutsuzca salladıktan sonra:

“Eh, dur bakalım.” dedim, “bundan böyle benimle eskisi gibi sözgelimi az önceki gibi konuşabilecek misiniz?.. Size söyleyeceklerimi dinleyebilecek misiniz bakalım?..”

Nastenka, konuşmamın önüne geçerek:

“Neymiş canım? Ne varmış bunda?.. Hem ne çıkar?.. Beni sevdiğinizi epeyce zamandır biliyordum. Ancak beni tutkuyla aşkla değil, evet bir başka deyişle sevdayla değil de yalnızca sevdiğinizi biliyordum. Herkes gibi canım... Herkes nasıl severse birbirini, işte öyle sanıyordum. Yalnızca herkes gibi sevmek yetmemiş demek size... Demek öyle değilmiş ha? Hey Tanrım!..”

Kızcağızın bu sözleri üzerine:

“Evet Nastenka.” dedim, “önceleri sizi yalnızca sevdim. Yalnızca öyle sevdim işte... Öylesine... Ama şimdi iş değişti... Şimdi ise tıpkı sizin küçük bohçanızla onun yanına gittiğiniz zamanki gibiyim ben de. Hem de ben sizden çok daha acınacak durumdayım, Nastenka... Hiç olmazsa, o; o zaman kimseyi sevmezmiş. Şimdiye sizin kalbiniz onun sevgisiyle dolu. Evet dünyalar kadar değer verdiğim yüreğinizde uğruna ölümlere gideceğiniz birinin sevdası var...”

“Aman siz neler söylüyorsunuz?.. Ne demek istediğinizi pek anlayamadım. Bunları neden, yani ne için söylüyorsunuz şimdi? Hem böyle ansızın, hiç umulmayan bir anda... Evet birdenbire... Öff, ben de neler söylüyorum şimdi? Saçmalıyorum galiba. Ama siz...”

Kızcağız, bunun üzerine iyice şaşkına döndü. Yanakları pembeleşti, bakışlarını öne eğdi.

“Elimden başka şey gelmiyor Nastenka... Ne yapayım?.. Söyleyin ne yapayım?.. Sizin bana olan güveninizi kötüye kullandım... Ama hayır, asla suçlu olduğumu kabul etmiyorum Nastenka!.. Tüm varlığımla hissediyorum bunu, inanın! Kalbim bana bu işte büsbütün haklı olduğumu belirtiyor. Çünkü ne olursa olsun, ben sizi asla kıramam. Üzemem ve size karşı hiçbir kötülük gelemez benden. Önceden dostunuzdum sizin, biliyorsunuz. Yine de öyleyim ve bu böyle sürüp gidecek... Hiçbir şeye, özellikle size ihanet etmiş değilim. Etmem de Nastenka. Bu, olası değil! Gözlerimden şu an, yaşlar boşandı, görüyorsunuz işte! Varsın gözbebeklerimden yaşlar boşansın!.. Gözyaşları aksın gözlerimden. Bunun şuna buna, hiç kimseye bir zararı olmaz ki... Salt bana olursa da kurur...”

Nastenka, soğukkanlı olmaya özen göstererek, beni sıraya oturttu, teselliye çalıştı:

“Durun a canım, üzülmeyin lütfen! Oturun şuraya,” dedi.

Bense direnmeye çalışıyordum:

“Hayır Nastenka, bırakın beni, oturmayacağım! Artık buralarda duramam! Artık beni göremeyeceksiniz buralarda. Size diyecek bir çift sözüm daha var, daha sonra basıp gideceğim. Ah, ne yazık ki siz benim sizi sevdiğimi asla bilmeyecektiniz. Ben gizimi ne bahasına olursa olsun, saklayacaktım. Ama suç biraz da sizin Nastenka!.. Beni bunları anlatmaya adeta zorunlu kıldınız. Hüngür hüngür ağladığınızı, kendinizi harap ettiğinizi gördüm. O zaman da ben kendimi tutumadım. İçimdekilerin tümünü söylemek zorunda kaldım. Ve şimdi sizin de artık beni kendinizden uzaklaştırmaya, çevrenizden kovmaya hakkınız yok Nastenka.”

“Ama şimdi size kim uzaklaşın yanımdan, gidin diyen oldu mu?”

Zavallı kızcağız, utancını elden geldiğince saklamaya çabalayıp sürdürdü konuşmasını:

“Evet, sizi başından atan, kovan kim? Ben sizi kovmuyorum ki,” dedi. “Öyle biri varsa...”

“Demek iyi kalpli kız, demek beni yanınızdan kovmuyorsunuz öyle mi? Öyle ben inanın az daha kendim kaçıp gidecektim. Zaten gideceğim ama içimdekileri sayıp döktükten, yüreğimdekileri size açtıktan sonra... Az önceki sitemlerinize, sel gibi boşanan gözyaşlarınıza, çektiğiniz acılara dayanamadım. Dayanamadım Nastenka’cığım, çünkü (bunları olduğu gibi aktaracağım) evet çünkü sizi ve aşkınızı hiçe sayıp reddettiler... O zaman kalbimin, size karşı olan tutkumla ve sevgimle ne denli dolu olduğunu hissettim. Bu tutkunun, bu sevginin yazık ki hiçbir işe yaramadığına ne kadar acı çekip üzüldüğümü anlatamam. Artık yüreğim dolup taştı Nastenka, dayanamayıp bunları söylemek zorunda kaldım, inan. Ben şu yalnız yapayalnız kalbimde Nastenka’cığım, ne kadar aşk acısı duydum, biliyor musun? Ne kadar aşk Nastenka? İşte o yüzden susamadım, o yüzden tutamadım kendimi. İçimden taşanları söylemek zorunda kaldığım için bağışlayın beni!..”

Kızcağız, anlatılamaz bir davranışla:

“Evet evet, çekinmeyin, söyleyin. Ne duyuyorsanız içinizde söyleyin, tümünü söyleyin. Belki bunu sizden istemiş olmam, garibinize gidecek. Ama çekinmeyin söyleyin! Konuşun haydi. Nedenini size sonra anlatırım. Zaten her şeyi anlatacağım size. Önce siz başlayın...”

“Bana acıyorsunuz Nastenka, bana yalnızca acıyorsunuz siz. Benim küçük, sevgili dostum, gerçek bu işte... Ama ne önemi var ki? Aslında anlatacak o kadar şey var ki... Yok gibi de... Evet Nastenka, soruyorum size, anlatacak ne var ki? Dediğim gibi içiniz bana karşı acıma duygularıyla dolu, o kadar. Yitirdiğiniz şey geri gelecek gibi değil! Dilden dökülen, ağızdan çıkan söz de öyledir, değil mi? Şimdi bakın her şeyi açık seçik biliyorsunuz.

Bu iş böyle başlıyor. Çok güzel... Şimdi bir dakika durun ve bakın, siz orada durup ağlarken aklımdan şunları geçiriyordum: -şimdi size düşündüklerimi de söyleyeceğim- Bir bakıma bunlar, olacak gibi şeyler olmasa da söyleyeceğim size. Şöyle dedim içimden; belki bir şey olur da... Olmaz ya... Bunu bile bile işte böyle düşündüm, kendi aklımdan. Şu ya da bu nedenle... Artık onu sevmez, sevemez duruma gelirsiniz. O zaman, bunu dün de aklımdan geçirmiştim, önceki gün de- ne yapıp edip içinizde şu gariban bana karşı bir sevgi yumağı oluşturacaktım.

Dedim ya olacak iş değil ama, bağışlayın beni. Kendimi size sevdirdikten sonra, siz kendiniz de demiştiniz bunu aynen; şimdi bana kesinlikle kızmaya, öfkelenmeye hakkınız yok; beni aşağı yukarı sevdiğini açıklayan siz değil misiniz, söyleyin bakalım... İşte benim size tüm söyleyeceklerim bunlardı Nastenka, hemen hemen. Eğer bir de beni gerçekten sevmiş olsaydınız, ne olacağını biteceğini söylemem kaldı geriye. Ne olur bir dakika beni dinleyin dostum (Her şeye karşın dostumsunuz yine de) ben sıradan, yoksul, değersiz bir kişiyim. İnsanlıktan yana gerçi bunların hiçbirinin ne önemi vardır, ne de değeri. (Neden belirttiğime gelince inanın şaşkınlığımdan sayıyorum tek tek.) Özetle demek istiyorum ki Nastenka, tüm bunlara karşın, sizi öylesine sevecek, öylesine sevecektim ki, kendisini hiç görmediğim, bilmediğim o adamı hep sevseniz, yine de sevmeye devam etseniz de benim zavallı sevdam, sizi asla tedirgin etmeyecek, üstünüzde kesinlikle yük olmayacaktı. Yalnızca ve yalnızca sizin yanınızda, sizin için, güzelliğiniz için atıp duran, minnet duygularıyla dopdolu sıcak bir yürek bulunduğunu bilecek, bunu her an içinizde hissedecektiniz. Evet bu yürek sizin için... Ah sevgili Nastenka, ah Nastenka, bilmeyerek ne durumlara soktunuz beni? Ne durumlara düşürdünüz...”

Ağlamaya başlamam üzerine kızcağız hızla oturmakta olduğu sıradan kalkarak:

“Ah, ne olur ağlamayın.” dedi. “Ağlamanızı hiç ama hiç istemiyorum. Haydi kalkın da biraz yürüyelim. Açılırsınız. Lütfen kesin artık ağlamayı!..”

Nastenka, yumuşacık mendiliyle gözyaşlarımı silerek sürdürdü konuşmasını:

“Haydi yürüyelim.” dedi. “Belki benim de size söyleyeceklerim olabilir... Evet o beni mademki terk etti ve aklından çıkardı, onu delice sevdiğim halde (bunu söylemek zorundayım ve sizi bu konuda aldatmak istemiyorum)... Şey... Durun bakayım... Şimdi siz bana yanıt verin bakalım, şu soracağım soruya... Sözgelimi eğer ben de size gönül vermiş, yüreğimi kaptırmış olsaydım size, eğer yalnızca... Ah, sizin o hiç kimselere benzemeyen aşkınızla bir bakıma alay ederek, belki de eğlenerek, bana âşık olmadığınız için göklere çıkarak sizi nasıl kırdığımı düşündükçe şimdi içim kanıyor, yüreğim sızlıyor. Ne aptallık? Bunu nasıl da önceden akıl edemedim? Üç aşağı beş yukarı hiç olmazsa tahmin etmeliydim. Bu konuda yaptığım budalalığın derecesini saptamak çok güç. Evet, çok aptallık ettim. Ama şimdi kesin kararımı verdim, size her şeyi anlatacağım!..”

İçine düştüğüm kaygı yüzünden:

“Bir dakika Nastenka, sevgili Nastenka.” dedim. “Ben şimdi izin verin de gideyim artık. Size yalnızca işkence yapmaktan, içinizi karartmaktan başka yaptığım bir şey yok. Bu azap çekilir gibi değil. Öyle ya, şimdi siz benimle eğlendiğiniz için ‘Vicdan azabı’ içinde kıvranıyorsunuz. Ben asla bunu, böyle bir şeyi dilemem... Kendi kaderiniz yetmiyormuş gibi... Ama suçun büyüğü bende elbette. Neyse, hoşça kalın Nastenka! Ben gidiyorum!..”

“Bekleyin canım biraz!”

“Neyi bekleyeyim Nastenka?”

“Durun anlatacağım.. Evet, ben onu seviyorum ama bu aşk nasıl olsa geçer gider. Kimbilir belki bugün bile sona erebilir. Aslında ondan tümüyle nefret duygularıyla kopmak istiyorum. O şu anda, benimle alay edip eğlenmekte değil mi? Kimbilir, belki de beni hiçbir zaman sevmemiştir de... Ben sizi seviyorum, inanın! Dostum, evet sizi seviyorum. Siz beni nasıl seviyorsanız, ben de sizi öylesine seviyorum işte. Hatta sizi ondan da çok seviyorum, inanın. Çünkü siz benimle birlikte ağladınız, dertlerimi paylaştınız. Beni onun gibi orta yerde bırakmadınız. Siz sürekli sevdiniz ama o sevgi nedir, asla bilmedi. Bilse gelirdi... Size daha önce de belirtmiştim. Ondan çok daha iyi, daha iyi, daha soylu olduğunuz için seviyorum sizi. Çünkü... Evet çünkü o!..”

Zavallı Nastenka’nın içindeki coşku öylesine güçle akmaya, hatta taşmaya başlamıştı ki sözünü bitiremedi. Başını omzuma koydu ve hıçkırarak ağlamaya başladı. Ben de onu avutmaya çalıştım. Kanıtlar ortaya koymaya çabaladım. Ama o sürekli elimi sıkıyor ve hüngür hüngür ağlarken, benimle konuşmasını sürdürüyordu:

“Biraz bekleyin. Sabredin n’olur! Şimdi geçecek bu. O zaman susacağım inanın!.. Sonra da size bir şeyler anlatacağım.” diye yineliyordu... “Yalnızca sinirimden bu ağırlık bastırdı. Şimdi geçer, geçer!..”

Gerçekten de az sonra hıçkırıkları dindi. Islak yanaklarını mendiliyle kuruladı. Birlikte yürümeye koyulduk. Ben konuşmak istediğimi belirtince, beni engelledi, biraz daha beklememi, sonra konuşmamı ısrarla rica etti. İkimiz de aynı anda susuyorduk. Sonunda sinir nöbeti biraz dinen Nastenka, söze başladı. Tüy gibi hafif, titrek sesinde, yüreğime tatlı tatlı saplanıp onu sızlatan titremeler vardı. O, bu titremelerin verdiği tonla:

“Sakın ha, beni hoppa, daldan dala konan bir kız olarak görmeyin! Öyle herkesi kolaycana unutuverip kendisine ihanet edecek insanlardan değilim ben... Onu tam bir yıl sevdim ve hiç aklımdan çıkarmadım... Yüce Tanrı tanığım olsun, bir tek düşüncemde bile ona ihanet etmiş kul değilim! O, tüm bu kutsal şeyleri ayaklar altına alıp çiğnedi. Bunu yaparken de bana mısın demedi. Hatta benimle alay bile etti, gördünüz biliyorsunuz. (Tanrı onun suçunu bağışlasın!) Beni kırdı, yüreğimi incitti. Açıkçası artık sevmiyorum onu!.. Sevmiyorum zorla mı?.. Ancak ve ancak beni gönülden anlayan, yüce gönüllü, değer bilir, soylu ruha sahip birisini sevebilirim ben. Çünkü kendim de böyle bir huy taşıyorum ve öyleyim!.. O, bana asla layık değil, olmadı da. Elden ne gelir? Kader kısmet böyleymiş... Hem şimdiden böyle davranmakla çok iyi etti. İçyüzünü peşinen anlamış oldum ve bitti, oh ne güzel!..”

Kızcağız sonra elimi sıktı:

“Hem de kimbilir, belki ona karşı oluşan aşkım, duygularımın, hayallerimin aldanışından başka bir şey değildi belki de. Belki bu, yalnızca Babuşka’mın istemeden üzerimde kurduğu baskıdan kurtulmak amacıyla yaptığım işe yaramayan bir şeydi. Diyelim ki bir suçtu, yaramazlıktı ama geçti. Onu, evet onun gibi bir insanı değil, bana gerçekten acıyan, her şeyini bana adamaya hazır olan birini sevmem gerekirdi... Demek istediğim şu.... Aşkınızın yüreğimden başka her çeşit duyguyu söküp atacak, benim ruhumu doyasıya dolduracak kadar büyük olduğunu eğer siz duyuyorsanız, bana acıyor, beni yapayalnız bırakmak istemiyorsanız, beni her zaman, şu anki gibi sevecek olsanız; o zaman yemin ederim ki, benim size olan minnet duygularım, özetle benim aşkım da sizinkine layık olacaktır... Şimdi elinizi uzatıp elimi tutar mısınız?.. Yani elimi kabul ediyor musunuz bu durumda, bu şekilde?..”

Nastenka, heyecandan tıkanarak bunları söylemiş ve sözünü nerdeyse tamamlamıştı.

Bense büyük bir sevinçle, adeta uçarak ve sevinçten tıkanarak:

“Nastenka!” diye yüksek sesle bağırdım! “Ah Nastenka!..”

O kendini tutmaya, dingin olmaya çaba harcayarak:

“Tamam, yeter artık, dedi, yeter!.. Diyeceklerimizi dedik, söyleyeceklerimizi tamamladık, değil mi dostum?.. Siz de mutlusunuz şu anda, ben de... Söylenecek bir şey kaldığını sanmıyorum. Şimdi bırakalım bunları da başka şeylerden söz edelim.”

“Tamam Nastenka, sevgili Nastenka, sevgili Nastenka... Boş yere günlerdir acı ve işkence çekip durduk... Dediğin gibi olsun, bırakalım bunları. Artık çok mutluyum, artık ben... İnanın ne söyleyeceğimi bilemiyorum sevinçten... Haydi Nastenka, başka şeylerden söz edelim en iyisi, ben buna hazır durumdayım!.. Haydi söylesenize, konuşsanıza!”

Aslında o an için ne söyleyeceğimizi hiç bilmiyorduk, tutulup kalmıştık, ikimiz de... Bir gülüyor, bir ağlıyor, sonra işe yaramaz bir yığın lakırdı ediyorduk. Evet, sonu gelmez anlamsız sözlerin fırtınası başlamıştı. Önce yaya kaldırımında yürüyorduk, sonra sokağın tam ortasında çakılıp kalıyorduk. Daha sonra adımlarımızı açıyor, hızımızı artırıyorduk. Çocukça davranışlara kaptırmıştık kendimizi. Bu çocuksu duygular arasında, bir ara konuşmaya başladık:

“Nastenka, bilmelisin ki ben şimdi yalnız oturuyorum.” dedim. “İlerde bilmem ne olur? Şu anda gelirimin tamamı bin iki yüz rubledir. Ama sanırım önemi yok bunun...”

“Tabii canım... Benim de Babuşka’mın dul aylığı var zaten. Bize asla yük olacağını sanmam... Evet, onu mutlaka yanımıza almalıyız.”

“Elbette canım. Yalnız şunu söylemek istiyorum, benim de Matrena’m var. Ben de onu bırakmam yanımdan.”

“Ha evet, iyi edersin... Ben de Fekla’yı salıvermem yanımdan.”

“Düşünceni paylaşıyorum... Matrena gerçekten iyidir. Tek bir noksanı varsa, o da büsbütün akılsız olmasıdır.”

“Onun pek zararı yok, dostum!.. Bakın ikisi birlikte geçinir giderler. Yalnız siz derhal yarın bizim eve taşınmalısınız. Bu daha uygun olur böyle...”

“Ne diyorsunuz? Size mi taşınacağım?... Peki peki, ben hazırım!” “Evet, bizim boş odayı kiralarsınız. Hani bizim çatı katındaki ara yer var ya, işte o boş duruyor!.. Soylulardan yaşlı bir kadın kalıyordu, geçenlerde boşalttı orasını. Babuşka’mın şu anda genç bir kiracıya orasını vermek istediğini biliyorum. Kendisine:

“Niçin genç birini istiyorsun Babuşka?’ diye sordum. ‘Yaşlandım yavrucuğum,’ dedi. ‘Evin içinde genç bir erkeğin olması çok iyi olur. Sakın ha sana koca falan aramak için olduğunu aklına getireyim, deme Nastenka!’ diye ekledi. Oysa ben, o nedenle istediğini o saat anlamıştım dostum!”

İkimiz de aynı zamanda gülmeye başladık.

“Şey, ama siz nerede oturuyordunuz? Unuttum ben!”

“Köprünün yanıbaşında Nastenka, Baranikov’un evinde, kalıyorum.”

“Ha, bildim canım, bildim. Güzel bir evdir orası! Pekâlâ, siz oradan derhal çıkın! Boşaltıp taşınmanız kolay olur. Oradan da bizim eve gelin, tamam mı?”

“Tamam Nastenka, yarından tezi yok taşınırım. Bugünlerde de aylığımı alacağım zaten.”

“Çok güzel! Biliyor musunuz, ben de ders vereceğim, önce kendim öğreneceğim ama, sonra da ders vereceğim, anlaşıldı mı?”

“Anlaşıldı; ben de yakında, birkaç güne kadar çalıştığım yerden ikramiye alacağım. Bu para durumumuzu düzeltir umarım.”

“Canım düzeltir elbette. Hem zaten önemli değil! Yarın nasıl olsa bizim kiracımız olacaksınız.”

“Evet öyle! Eğer yine sahnelenirse, birlikte Sevil Berberi’ne gideriz. Gider görürüz eğer isterseniz. Duyduğuma göre yakında yine oynayacakmış!”

Kız, hafifçe gülerek:

“Neden olmasın, tiyatroya gideriz tabii. Yalnız Sevil Berberi olmasa daha iyi. Ona değil, başka bir oyuna gideriz.”

“Tamam Nastenka, sizin dediğiniz olsun... Başka bir oyuna! Kuşkusuz sizin dediğiniz gibi daha iyi olur. Bağışlayın ben düşünemedim, bağışlayın!..”

Konuşmaya dalınca kaptırıp gitmiştik. Kendimizden geçmişçesine, bir yerde yavaşlayıp duruyorduk. Sonra da uzun uzun konuşuyorduk orada. Daha sonra yeniden yürüyor, yürümeyi sürdürüyor, oldukça uzak bir yere kadar gidiyor; kahkahalar atıp eğlenirken, kendimizi tutamıyor, gözyaşlarına boğuluyorduk bir de. Nastenka, artık eve gitmek istiyordu ama ben tutmuyordum ki kendisini. Yalnızca ona eşlik ediyor, yanında koruma görevi yapıyordum. Bunu arada bir söyledikçe kızcağız, kendisini zorla yanımda alıkoymaktan çekindiğim için, kendisini evine götürmek amacıyla o yola yön değiştiriyordum. Ama bir çeyrek saat geçiyor geçmiyor, kendimizi yine rıhtımda, bankın önünde buluyorduk. Kızcağız bazen derin derin iç çekiyor, kirpikleri ıslanıyordu. O zaman içimi bir korkukaplıyordu. Buz kesiliyordum sanki. Ama Nastenka, bunun ayırdına varıp o saniye elimi tutuyor, sevecenlikle sıkıyor; beni yolda sürüklemeye çalışıyor, biz de az sonra çene çalarak, dereden tepeden konuşarak dolaşmaya başlıyorduk.

Sonunda kızcağız:

“Eve gitmem gerek artık.” dedi. “Çok geç oldu sanırım... Bu kadar haylazlık yeter!”

“Haylazlık mı? Haklısınız Nastenka! Ama ben uyuyamam bu saatten sonra. Eve gitmeyeceğim. Sizi götüre...”

“Sanırım ben de uyuyamam. Ama sizi yine de götürün beni evime kadar... Çocuklar gibi geç kaldık doğrusu!.. Ama bu kez doğru bizim eve gideceğiz, tamam mı?”

“Tamam Nastenka, elbette! Size eşlik edeceğim!”

“Söz mü ama?.. Çünkü ne de olsa eve gitmem gerekiyor.”

Hafifçe gülerek:

“Elbette söz, Nastenka.” dedim.

“Haydi öyleyse gidelim!..”

“Peki gidelim... Gökyüzüne bakınız Nastenka, gökyüzüne bakınız! Yarın, çok güzel bir gün olacak! Gökyüzü masmavi, hele Ay’ı hiç sorma!.. Şu sapsarı buluta bir bakınız hele... Bu Ay’ı kaplayacak bütünü ile. Yaşamak gibi gerilecek üstüne. Bakınız, bakınız ne olur!.. Hayır, ne yazık ki akıp gitti gökyüzünde... Hah, bakınız Nastenka, bakınız şimdi!..”

Oysa kızcağız, buluta yüzünü dönüp bir göz bile atmıyordu. Hareketsiz, olduğu yerde put kesilmiş gibi yerinde parmağını bile kımıldatmadan duruyordu. Bir süre geçtikten sonra, çekingen bir davranışla bana doğru yaklaştı. Adeta tek gövde oluyormuşçasına sokuldu. Avucumun içinde duran eli hasta bir kuş gibi titremeye başladı. Yüzüne doğru bakışlarımı çevirdim. Bakışlarımdan güç almışçasına, olanca gücüyle omuzlarıma yaslandı.

Tam o sırada, ikimizin de önünden bir delikanlı geçip gitti. Hayır hayır tümüyle uzaklaşmadı delikanlı. Bir-iki adım attıktan sonra ansızın yerinde durdu. Şöyle bir geriye dönüp Nastenka’yla beni iyice süzdü. Sonra bize doğru, geriye birkaç adım attı. Atmaz olaydı... Yüreğim küt küt vurmaya başladı. Usulca:

“Bu adam kim Nastenka?” diye çekine çekine sordum.

Kızcağız, bana büsbütün sokularak gayet hafif bir sesle:

“O!” diye karşılık verdi!

Gövdemi sinsi bir titreme sardı. Güçlükle ayakta durabiliyordum. Arkamızdaki adamın, sesi yankılandı kulaklarımızda:

“Sen misin Nastenka? Nastenka sen misin?..” diye seslendiğini duydum.

İşte tam o sırada genç adam, bize doğru birkaç adım daha attı. Aman Tanrım, nasıl çığlıktı o? Ya kızcağızın deli gibi titremeye başlaması? Sanki gövdesi bir an içinde rüzgâra tutulmuşçasına titremeye başladı. Kolumdan hızla çıkıp delikanlıya doğru koşması yok mu, o yetti canıma! Çaresiz, olduğum yerden bakıyordum onlara... Ama Nastenka’nın delikanlıya aceleyle elini uzattıktan sonra boynuna sarılmasıyla bana dönüp koşması bir oldu. Evet, delice bir rüzgâr ve şimşek gibi yanıma koşarak geldi. Ben, ortada dönüp duran olayın ayırdına varasıya dek kız, kollarını büyük bir sevecenlikle boynuma attı. Buza kesmiş dudaklarıma, en içten, sımsıcak bir öpücükle ödüllendirdi. Sonra birden dudaklarını da boynumdan çekerek, tek bir sözcük etmeden yine diğerinin yanına koşarak döndü. Onu ellerinden tutkuyla çekerek peşinden sürükledi.

İliklerim, kemiklerimin içinden çekilerek, bulunduğum yerden uzunca bir süre arkalarından bakmaktan başka bir şey bakmaktan başka bir şey yapamadım...

Ne yazık ki ikisi de az sonra gözden yitti...

SABAH

Ne yazık ki tadı tuzu olmayan bir gündü. Gecelerim işte böyle bir günün sabahında bitti. Yağmur damlacıkları, camların üzerine düşerken hüzün dolu sesler çıkarıyordu. Odamın içi de dışarısı da alabildiğine karanlıktı. Dışarda puslu bir hava vardı. Başım bir yandan dönüyor, diğer yandan da ağrıyordu. Tüm gövdemi saran bir titreme nöbet halinde gelip gelip gidiyordu.

Bir aralık Matrena’nın:

“Beyim, postacı size mektup getirdi.” diye bağırdığını duydum.

Telaş içinde oturduğum sandalyeden fırlayıp kalktım:

“Ne diyorsun Matrena, mektup mu? Kimden peki?” diye merakla sordum.

“Ne bileyim efendim.” diye karşılık verdi kadıncağız. “Siz bakın. Belki içinde kimden geldiğini okur öğrenirsiniz.”

Hızla zarfı açtım. Mektup ondan geliyordu.

“Bağışlayın beni.” diyordu, Nastenka mektubunda. “Ellerinize ayaklarınıza kapanarak sizden bağışlanmamı rica ediyorum. Yaptıklarımla hem kendimi, hem de sizi aldatmış oldum. Bu bir düş, bir hayaldi. Bugün hep sizi düşündüm. Düşündükçe de içim paramparça oldu. Kahroldum sanki. Ne olur, yalvarıyorum, bağışlayın beni!

Ne olur suçlamayın beni. Çünkü size karşı hiç yalancı durumuna düşecek bir şey yapmadım. Tüm söylediklerimde öylesine içtendim ki. Sizi seveceğimi vaadetmiştim. Evet, sizi seviyor, size karşı sevgiden de öte ve büyük bir duygu besliyorum! Tanrım, ne olur, mümkün olsa da her ikinizi birden aynı tutkuyla sevebilseydim. Ne olurdu ya o sizin gibi olsaydı. Ya da siz o olsaydınız, ne olurdu; (Kızın konuştukları şeyler, bu duygular bana hiç de yabancı değildi. Aynı duyguları ben de taşıyordum.) Sizin için ah, şu an neler yapmak istiyorum, bir bilseniz... Ne denli hüzünlü ve yas içinde olduğunuzu bir de bana sorun... Sizi anlıyorum. Sizi yürekten yaraladım. Kırdım sizi. Ama sevgiyle öç bir yürekte uzun süre asla kalamaz. Biliyorum ki dostum, siz de beni aynı tutkuyla seviyorsunuz ve bağlısınız bana. Buna o kadar inanıyorum ki o sevgi bağıyla sonsuza dek birlikte olabilmenin hasretini çekeceğim, biliyorum. Hiç inkâra kalkışmayın... Sevgi inkâr edilemez ki... Seviyorsunuz dostum, siz de beni en az benim sizi sevdiğim kadar seviyorsunuz...

Sizin için yapmak istediklerimi bir bilebilseniz... Onu Tanrı biliyor, görüyor. Benim yüzümden o kadar acı çektiniz ki. Ben de çektim ama size ben çektirdim bu üzüntüyü. O yüzden kendimi kolay kolay bağışlayamayacağım... Ama bir gün gelir, bu kötülük elbette unutulur. Geride sizde beni sevmenin hazları kalır, tatlı anıları kalır. İşte bu yüzden teşekkür ediyorum size. Evet aşkınız için çok teşekkürler... O aşk benim belleğime, düşlerime uyandıkları andan çok zaman sonra bile bellekte kalan bir düş gibi nakış nakış izlendi. Evet bu düşü, siz nakşettiniz beynime. Çünkü yüreğinizi bana dostça, çekinmeden açtınız. Hatta kardeşçe diyebilirim... Yaralı gönlüme erinç ve mutluluk vermek istediğiniz saatleri tüm yaşamım boyunca hiç unutmayacağım. Beni bağışlamakla yüreğime gömdüğüm, gömmek zorunda kaldığım sizinle ilgili anıları, sonsuz minnet duygularımı böylece siz bir kat daha kutsallaştırmış olacaksınız. Ve yüreğimde her istediğiniz an bu duyguları öyle bulacaksınız dostum. Bu erişilmez, bulunmaz anıyı içimde ölesiye dek koruyup saklayacağım.

Benim yüreğim, asla ihanet bilmez. İstesem de ihanet nedir bilemem. Onu tanımlayamam bile size... Biliyor musunuz daha dün bile ait olduğu kişiye bir an içinde nasıl dönüverdiğini gördünüz işte.

Bundan böyle asla birbirimizi yitirmeyeceğiz. Bundan emin olabilirsiniz. Her zaman bize gelir gider, bizleri unutmaya kalkışmazsınız. Daima sıradışı dostum, hatta kardeşim olacaksınız, unutmayınız. Kimi zaman rastlaştığımızda çekinmeden bana elinizi uzatabilirsiniz. Uzatırsınız değil mi? Beni bağışlayınız saçmalıyorum galiba, uzatacaksınız elbette. Şimdi beni bağışladınız sanırım artık, değil mi? Evet evet, sanırım bağışladınız. Beni eskisi gibi seveceksiniz. Bundan emin olabilirim değil mi?

Evet dostum, sevin beni, buna muhtacım, sakın unutmayın, unutayım demeyin! Çünkü şu anda ben de öylesine seviyorum ki!.. Sevginize layık olmaya çalışacağım her zaman. Hak edeceğim bunu benim sevgili dostum, hak edeceğim bunu. Bunun için ne gerekiyorsa onu yapacağım!

Eh, söylemek zorundayım. Önümüzdeki haftaya onunla evleniyoruz. Evlenip bir arada yaşayacağız hep. Baktım, gördüm; beni eskisi gibi sevmeye devam ediyor. İnanın asla unutmamış. Kadınım, anlarım bunu. Size ondan söz ettiğim için kızmayın bana! Size ilk fırsatta onunla birlikte gelmek istiyorum. Tanıştırınca seveceğinize inanıyorum. Onu seveceksiniz, değil mi?

Siz onu da yaparsınız ben istedikten sonra. Onu da benim gibi sevmenizi istiyorum. Tekrar tekrar bağışlamanızı diliyorum sizden. Tekrar tekrar teşekkürler ediyorum. Nastenka’nızı daima seviniz, bağışlayınız ve unutmayınız!.. Sizin Nastenka’nızı seviniz!..”

Mektubu evirip çevirdim. Uzun süre elimde tuttum. Döndüm döndüm okudum. Sonunda kâğıt elimden zikzaklar çizerek yere düştü. Yüzümü ellerimle kapadım.

Matrena’nın sesi kulaklarımı doldurdu:

“Yavrucuğum, size bir şey söyleyeceğim!”

“Ne var nineciğim?..”

“Tavandaki bütün örümcek ağlarını sıyırıp temizledim artık. Ama hepsini, biliyor musunuz... Eğer şimdi evlenmek istiyorsanız, hemen evlenebilirsiniz. Dilerseniz düğün yapın, konuklarınızı çağırın dilerseniz. Tam zamanı şimdi.”

Kadıncağıza şöyle bir baktım. O kendini yılların ağır yükünden iyi korumuş bir yaşlı kadındı. Daha doğrusu henüz dinç ve genç gösteriyordu. Ama neden bana bakışlarındaki parlaklık sönmüş, yüzü de buruşarak, omuzları bu denli çıkık, tüm gövdesi bu kadar düşük görünüyordu bilmem?.. Kadıncağızın sırtını kamburlaşmış gördüm üstelik. Sanki iki büklüm olmuştu zavallı. Nedenini hiç bilmediğim halde, odamın içi de bana bu kadın gibi ansızın yaşlanmış gözüktü. Duvarlar, döşemeler solmaya yüz tutmuş, parıltısını yitirmiş, örümcekler bürümüştü dört bir yanı. Pencereden yaklaşıp bakınca, karşıda duran evin de her yanının çökmüş olduğunu gördüm. Sütunların boyaları yer yer kararmıştı. Yapının kornişleri de aynı durumdaydı. Üstelik yer yer çatlamıştı da. Duvarlar o canlı, parıltılar içindeki sarılığını yitirmiş, donuk ve boz bir renk almıştı.

Acaba o canım güneş, ansızın çıkan bir yağmur bulutu ardına saklandığından mı her şeyi böyle kapkara, ışıksız görüyordum? Belki de bu buz gibi, üzüntü verici manzara beni bekleyen geleceğimin tablosuydu kimbilir... O anda kendimi şimdi olduğu gibi ama bir on beş yıl sonrasında aynı odanın içinde, aynı yalnızlığın pençesinde, yıllar son hızla geçip gitmiş bir durumda, hiç aklı başına gelmeyen Matrena’yla beraber görür gibi oldum birden.

Ah, ahh! Sana öç duygularıyla bağlanmak mı Nastenka? Aklını mı yitirdin sen yoksa? En küçük bir kusuru bulunmayan, ışıklar içindeki mutluluğuna gölge düşürmek, acı bir gönül koyuşla yüreğini üzüntüye boğmak; kendi davranışların hakkında bir yargıda bulunmaya iten, kişisel ahlak değerlerin üzerine dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmanızı sağlayan gücünüze, insafınıza ceza vererek, en mutlu saatlerinizde size üzüntü vererek, yüreğinizi çarpıntılara sürüklemek; gelin olacağınız günde “Mihraba” doğru yürürken, saçlarınıza bağladığınız nazlı çiçekleri soldurmak mı Nastenka?.. Asla benden bunu beklemeyin. Asla! Asla!.. O, tüm kirlerden arınmış sımsıcak gülümseyişiniz, gökyüzünüz gibi ışıklarını hiç yitirmesini, dupduru olsun! Bu donuk, yalnızlıklar içinde çırpınan ve tüm yaşamını hep öyle sürdüren ve size karşı minnet duygularıyla bağlı durumda olan yüreğe verdiğin sevinç, mutluluk duygularıyla yaşayan garip yolcuya, tüm bunları tattırdığınız için yürekten kutlarım sizi.

Ah Tanrım!.. Ne uzun zaman dilimidir; yaşam süresince bir anlık mutluluk!.. Bir ömür boyu için yeterli olmaz mı? az şey midir bu, bir insan yaşamı için?..

[1] Demir şişlere sıra sıra dizilmiş ve sayı saymaya yarıyan toplara verilen ad. (Ç.N.)

[2] Jukovski, Rusların büyük romantik şairlerinden biridir. 19. Yüzyılda yaşamış olup yapıtları özellikle bir zamanların Rus Ordusu’nda çok beğenilerek okunmuştur.