FEDERICO GARCIA LORCA

CANTE JONDO ŞİİRİ

ADAM YAYINLARI

©

Anadolu Yayıncılık A.Ş.

Birinci Basım : Mart 1996

Kapak Deseni: Federico Garcia Lorca

FEDERICO GARCIA LORCA

CANTE JONDO ŞiiRi

Çeviren:

Sabri Altınel

FEDERICO GARCIA LORCA

(5 Haziran 1898 – 19 Ağustos 1936)

İspanyol şair ve oyun yazarı, aynı zamanda ressam, piyanist ve bestecidir. 27 kuşağının ("Generación del 27") sembol üyelerinden birisidir. İspanya İç Savaşı'nın başlangıcında 38 yaşında iken milliyetçiler tarafından öldürülmüştür.

Yaşamı

1898 yılında, İspanya'nın Granada bölgesindeki Fuente Vaqueros kentinde doğan İspanyol şair Lorca, yüzyılının en büyük iki İspanyol şairinden biri olarak kabul edilir. Lorca'nın başarısında çocukluğunun büyük payı vardır. Granada'nın Fuentevaqueros kasabasında, varlıklı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Lorca'nın babası ateşli, canlı, neşeli bir adam; annesi ise sessiz ve ağırbaşlı bir kadındı. 1928'de yazdığı Romancero gitano (Çingene Baladı) ile ün kazanan Lorca, Salvador Dali ile birlikte İspanya'nın çağdaşlaşması için çalışan sanat adamlarından birisi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Şiirde, politikada ve ahlak anlayışında modernliğin savunucusu olan Lorca, eşcinsel olması nedeniyle Katolik Kilisesi ile arasının açılmasına neden olur. 1918'de, burjuva sınıfını, yeryüzünü şiirle doldurmuş olan İsa'yı katletmekle suçlayan Lorca, geçtiğimiz günlerde gelmiş geçmiş en başarılı edebiyat eseri seçilen Cervantes'in Don Quixote (Don Kişot)'u bir İsa figürü olarak ele alanlara katılır. Şair kavramını acılar çekmesi gereken bir kimse ile özdeşleştiren Lorca, İsa'nın hem katledilişini kınar, hem de kanının akması gerektiğini ifade eder.

"New York'ta Bir Şair" adlı eserinde Manhattan'ı, cesede doymayan bir mezbahaya benzeten Lorca, "hayvanların can çekişenler için öldürülüşünü" kaleme alarak kafasındaki batı anlayışına yönelik eleştirel yaklaşımlarını göz önüne serer. Lorca ve "Deli" lakaplı Salvador Dali, vücuduna saplanan oklar ile tasvir edilen Katolik Ermişi Aziz Sebastian'ı Aziz Yansızlık olarak yapıtlarında tasvir ederler. Dostlarınca apolitik bir sanatçı olarak nitelenen ve herhangi bir görüşe organik bağlarla bağlanmayan Lorca, yazdığı Yerma ve Bernarda Alba'nın Evi isimli oyunlarda ise Katolik Kilisesi, yükselen Nazizm ve milliyetçilik akımlarına karşı olan tutumunu yansıttı. Giyim kuşamında ve evinin dekorasyonunda ölüm ile özdeşleştirdiği beyaz rengi tercih eden şair, burjuva tarzı zevkler ve milliyetçilik ile çatışan çalışmalar yapmakta ve Franco'cuları masumiyeti katletmekle suçlamaktaydı.

Şiirlerinin yanı sıra tiyatro için yazdığı ve sahnelediği oyunlarla da ünlenen Lorca, eserlerinde hastalık hastalığını ve ölümü üzerine senaryolarını Kanlı Düğün (Blood Wedding, 1935), Yerma (1937) ve şiirlerinde başarı ile yansıtmış; ölüm - yaşam, verimlilik - kısırlık gibi çelişkiler arasındaki inişli çıkışlı çizgiyi başarı ile yakalamıştır.

19 Ağustos 1936'da doğduğu yörede Franco'nun adamları tarafından öldürülen Lorca, uluslararası camiada - özellikle de bir dönem yaşadığı Arjantin'de oldukça büyük bir yas ve öldürülüşüne duyulan tepki ile - alanında idolleşmiş, saygın fakat marjinal bir edebiyat adamı olarak hatırlanmaktadır.

Eserlerinin dünya çapında tanınmasının sebebi Lorca'nın geleneksel İspanyol kültürü ile çağdaş yaşamın sorunlarını içtenlikle işlemiş olmasıdır. Şiirlerindeki yaşama coşkusunu, doğa sevgisini, hüzün dolu duyguları her insan tanır ve kendine yakın bulur.

Lorca'nın sade ve derinlikli şiirleri, geniş kitlelerce kabul görmüştür. Sürrealist bir ressam olan Salvador Dali ve yönetmen Luis Bunuel 'in yakın arkadaşıdır.

Eserleri

Şiir

Impresiones y paisajes (Impressions and Landscapes, 1918)

Poema del cante jondo (Poem of Deep Song, 1921)

Libro de poemas Book of Poem, 1921)

Oda a Salvador Dali (Ode to Salvador Dalí, 1926)

Canción de jinete (Songs, 1927)

Primer romancero gitano (Gypsy Ballads, 1928)

Poeta en Nueva York (A Poet in New York, )

Llanto por Ignacio Sánchez Mejías (Lament for Ignacio Sánchez Mejías, 1935)

Seis poemas gallegos (Six Galician poems, 1935)

Diván del Tamarit (The Diván of Tamarit, 1936)

Sonetos del amor oscuro (Sonnets of Dark Love, 1936)

Primeras canciones (First Songs, 1936)

Tiyatro

El maleficio de la mariposa (The Butterfly's Evil Spell, 1919-1920)

Los Títeres de Cachiporra (The Billy-Club Puppets, 1922-1925)

Mariana Pineda (1923-1925)

La zapatera prodigiosa (The Shoemaker's Prodigious Wife, 1926-1930)

Amor de Don Perlimplín con Belisa en su jardín (The Love of Don Perlimplín, 1928-1933)

El público (The Public, 1929-1930)

Así que pasen cinco años (When Five Years Pass, 1931)

Retablillo de Don Cristóbal (The Puppet Play of Don Cristóbal, 1931)

Bodas de Sangre (Blood Wedding, 1932) (Kanlı Düğün)

Yerma (1934)

Doña Rosita la soltera (Doña Rosita the Spinster, 1935)

Comedia sin título (Play Without a Title, 1935) (yarım)

La casa de Bernarda (The House of Bernarda Alba, 19 Haziran 1936)

Kısa Oyunlar

El paseo de Buster Keaton (Buster Keaton goes for a stroll, 1928)

La doncella, el marinero y el estudiante (The Maiden, The Sailor and The Student, 1928)

Quimera (Dream, 1928)

Senaryo[değiştir | kaynağı değiştir]

Viaje a la luna (Trip to the Moon, 1929)

CANTE JONDO ŞİİRİ

(Poema Del Cante Jondo)

(1921)

ÜC NEHRIN KÜCÜK BALLADI

- Salvador Quintero'ya

Portakalların zeytinlerin arasından

akıp gidiyor Guadalquivir nehri.

Gırnata'nın iki ırmağı

kardan buğdaya iniyor.

Ah, aşk

gitti de gelmez!

Guadalquivir nehri

nar çiçeği sakallı.

Gırnata'nın iki ırmağından

biri ağlıyor

kanıyor biri.

Ah,

rüzgârda giden aşk!

Yelkenli gemiler için

Sevilya'da bir yol var;

ama Gırnata'nın suyunda

yalnız iç-çekmeler var.

Ah, aşk

gitti de gelmez!

Guadalquivir yüce kule

portakal bahçelerinde rüzgâr.

Dauro ve Genil

küçük, ölü kuleler

gölcükler üstünde.

Ah,

rüzgârda giden aşk!

Kim der sular taşır

çiğlikli alevi!

Ah, aşk

gitti de gelmez!

Portakal çiçeği taşı ey Endülüs,

zeytin taşı,

denizlerine.

Ah,

rüzgârda giden aşk!

ÇİNGENE SIGUIRIYA'SI ŞİİRİ

-Carlos Morla Vicuña’ya

GÖRÜNÜ

Bir yelpaze gibi açılıp kapanıyor

zeytinlikler.

Gök yıkıldı yıkılacak

ve karanlık bir yağmur

soğuk yıldızlı.

Irmağın kıyısında

gölgeler, kamışlar titriyor.

Buruşuyor külrengi hava.

Çığlıklarla yüklü

zeytin ağaçları.

Tutsak bir kuş sürüsü

upuzun kuyruklarım sallıyor

karanlıkta.

GITARA

Gitara başlıyor ağlamaya.

Şafağın

bardakları kırılıyor.

Gitara başlıyor ağlamaya.

Faydasız

susturmak onu.

Çaresiz

susturmak onu.

Hep o değişmez ağlayış,

suyun ağlayışı gibi,

rüzgârın ağlayışı gibi,

karın üstünde.

Çaresiz

susturmak onu.

Uzak şeylere ağlıyor.

Ak kamelyalar isteyen

yakıcı güney çölü.

Hedefsiz bir ok ağlıyor

ertesiz bir akşama,

ilk Ölen kuşa

bir dal üstünde.

Ey gitara!

Yüreğin nasıl da yaralı ama

beş kılıçla.

ÇIĞLIK

Dağdan dağa

bir çığlık yayılır gider.

Şimdi o kara bir gökkuşağı olacak

mavi gecenin üstünde,

zeytinlikte.

Ay!

Bir keman yayıyla, çığlık,

titretir rüzgârın tellerini.

Ay!

(Mağaralarda yaşayanlar

kandillerini çıkarıyor.)

Ay!

ISSIZLIK

Dinle, çocuğum ıssızlığı.

Dalgalanan ıssızlığı,

vadilerin kaydığı ıssızlığı,

yankıların olduğu ıssızlığı,

alınlan toprağa eğilten ıssızlığı.

SIGUIRIYA'NIN GEÇİŞİ

Kara kelebekler ortasında,

esmer bir kız gider,

yanında ak sisten bir yılan.

Işık toprağı,

toprak gök.

Gider, zincirlenmiş de

hiç varamayan bir düzenin titreyişine;

gümüşten bir yüreği var onun

bir hançeri var sağ elinde.

Nereye gidiyorsun Siguiriya,

böyle çığırdan çıkmış bir düzenle?

Hangi ay toplayacak

senin kireçli, zakkumlu acını?

Işık toprağı,

toprak gök.

GECISTEN SONRA

Çocuklar,

uzakta bir noktaya bakıyor.

Kandiller sönüyor.

Kör genç kızlar

ayı sorguya çekiyorlar,

havada hıçkırıklar

ağlamalar yükseliyor.

Dağlar,

uzakta bir noktaya bakıyor.

DAHA SONRA

Zamanın izleri

yitiyor.

(Her yan çöl.)

Yürek,

bu istek çeşmesi,

yitiyor.

(Her yan çöl.)

Tan kuruntusu

öpücükler

yitiyor.

(Her yançöl.

Her yan

uzanıp giden çöl.)

SOLEA ŞİİRİ

- Jorge Zalamea'ya

Kuru toprak,

geniş geceleriyle

tasasız toprak.

(Zeytinlikte rüzgâr eser, dağda rüzgâr eser.)

Yaşlı toprak,

kandil

ve acı.

Derin sarnıçları olan toprak.

Orada oklar uçuşur,

orada ölüm kördür.

(Yollarda rüzgâr eser, kavaklarda rüzgâr eser.)

KÖY

Kel bir tepenin üstünde

bir haç.

Yüzyıllık zeytinlikler

apaydınlık bir su.

Daracık sokaklannda

örtülü adamlar,

kulelerin üstünde

dönüp duran fırıldaklar.

Tâ sonsuzluğa kadar

dönüp duran fırıldaklar.

Ey, acılı Endülüs'te,

yitik köy!

HANÇER

Hançer,

giriyor yüreğe,

saban demiri toprağa nasıl girerse.

Hayır .

Etime saplamayın onu.

Hayır.

Hançer,

güneş ışını gibi,

yakıyor korkunç derinlikleri.

Hayır.

Etime saplamayın onu.

Hayır.

DÖRT YOL AĞZI

Doğudan esen rüzgâr;

sokak feneri

ve yüreğe saplanmış bir hançer.

Gergin

bir yay gibi

titriyor sokak,

iri bir sinek gibi

titriyor.

Yüreğe saplanmış hançeri görüyorum

her yönden.

AY!

Çığlık,

bir selvi gölgesi bırakıyor rüzgârda.

(Bırakın beni bu tarlada, ağlayayım.)

Dünyada her şey kırıldı.

Yalnız ıssızlık kaldı.

(Bırakın beni bu tarlada ağlayayım.)

Karanlık ufka yer yer

köz düştü.

(Dedim ya size

bırakın beni bu tarlada ağlayayım.)

SOKAK ORTASINDA KALMIŞ ÖLÜ

(ŞAŞIRMA)

Sokak ortasında kalmış ölü,

göğsüne hançer saplı,

kimseler onu tanımıyor.

Sokak feneri nasıl da titriyor,

anacağım!

Sokak feneri nasıl da titriyor!

Şafak söktü;

bu pırıl pırıl havada,

kimsecikler belirmedi,

açık kalmış gözlerinde.

Ölü be, ölü kalmış sokakta,

üstelik göğsüne hançer saplı,

üstelik kimseler onu tanımıyor.

SOLEA

Kız karalar giyinmiş,

düşünüyor, dünya ne kadar küçük

ve yürek ne kadar geniş.

Karalar giyinmiş.

Düşünüyor iç çekişler, çığlıklar

nasıl da yitiyor rüzgârda.

Karalar giyinmiş.

Açık kalmış balkonundan

şafak vakti,

gökler dolmuş içeri.

Ay! Ay ay ay ay!

Giyinmiş, karalar giyinmiş!

MAĞARA

Uzun hıçkırıklar

çıkıyor mağaradan.

(Kırmızı üstüne mor.)

Çingene uzak yerleri kuruyor.

(Yüksek kuleler, esrarlı adamlar.)

Yer yer kesilmiş sesinde

gözleri dalıp gider.

(Kırmızı üstüne kara.)

Mağara, kireç akı,

titriyor altın rengi içinde.

(Kırmızı üstüne ak.)

KARŞILAŞMA

Ne sen, ne ben

hazır değiliz

karşılaşmaya.

Biliyorsun nedenini.

Öyle sevdim ki onu!

Bu izden git.

Ellerim

delinmiş

çivilerden.

Görmüyor musun nasıl

nasıl da yitiriyorum kanımı?

Geriye bakma sakın,

yavaşça yürü,

ve dua et bencileyin

San Gaetan'a.

Ne sen, ne ben nasıl olsa,

hazır değiliz

karşılaşmaya.

TAN

Kurtuba'nm çanları,

alacakaranlıkta.

Gırnata'da

tan çanları.

Bütün kızlar dinliyor sizi,

yaslı solea'ya ağlayan kızlar;

yazıdakiler, dağlılar,

bütün Endülüs'ün kızlan.

Dört yol ağızlarını ışıtan

etekleri rüzgârda

küçücük ayaklı

bütün İspanya kızları.

Oh! Kurtuba'nm çanları

alacakaranlıkta,

oh! Tan çanları

Gırnata'da.

SAETA ŞİİRİ

- Francisco Iglesias'a

OKÇULAR

Karanlık okçular

Sevilya'ya yaklaşıyor.

Guadalquivir açık.

Ağır, uzun yağmurluklar,

külrengi geniş şapkalar.

Ah, Guadalquivir!

Irak ülkelerinden geliyorlar

kara bahtın.

Guadalquivir açık.

Aşktan, kristalden, taştan

bir dolambaca gidiyorlar.

Ah, Guadalquivir!

GECE

Kandil, mum,

fener ve ateşböceği.

Takım yıldızları

Saeta’nin.

Küçük altın pencereler

titriyor,

ve sallanıyor şafakta

üst üste haçlar.

Mum, kandil,

fener ve ateşböceği.

SEVİLYA

Usta okçularla,

dolu bir kuledir Sevilya.

Sevilya yaralamak için.

Kurtuba ölmek için.

Boylu düzenlere

pusu kuran kent,

dolambaçlar gibi

büker onları.

Tutuşmuş

asma filizleri gibi.

Sevilya yaralamak için!

Gökkuşağı altında,

pırıl pırıl ovada, boydan boya

fırlatır art arda oklarını

ırmağının.

Kurtuba ölmek için.

Ve ufuklarıyla çılgın;

şarabına katar

Don Juan'ın acılığını,

olgunluğunu Dionysos'un.

Sevilya yaralamak için!

Hep, hep Sevilya yaralamak için!

AYİN ALAYI

Garip tekboynuzlular1

geliyor sokaktan.

Hangi kırdan

geliyorlar,

hangi mitoloji ormanından?

Gökbilginleri gibiler

daha yakından.

Düşsel Merlinler2

ve Ecce Homo,3

Büyülü Durandarte4

Çılgın Orlando.5

(1) Tekboynuzlu :Tek boynuzlu, at gövdeli mitoloji hayvanı.

(2) Merlin : Galya ve Kral Arthur'la ilgili efsanelerde adı geçen büyücü.

(3) Ecce Homo : Latince "İşte İnsan" demektir. Başında dikenli taçla İsa'yı gösteren resimlere denir.

(4) Durandarte : Chanson de Roland destanında Roland'm kılıcının adı.

(5) Çılgın Orlando : Ariosto'nun bu addaki destanının kahramanı.

PASO1

Kabarık etekli Meryem

yalnızlığın Meryem'i,

kocaman bir lale gibi

açılmış.

Işıklı geminde

gidiyorsun

yüksek gelgitinde

kentin,

karanlık saeta'lar2

ve kristal yıldızlar arasında.

Kabarık etekli Meryem,

gidiyorsun

sokağın ırmağında

denize kadar!

(1) Paso : Kutsal hafta geçitlerinde, ışıklandırılmış tepsiler üzerinde, insanların sırtında taşınan, boyalı ve giyimli heykel ya da heykeller (İsa, Meryem, İncil'de İsa'nın çektiği acıları anlatan bölümden sahneler).

(2) Saeta : Kutsal hafta geçitlerinde söylenen bir çeşit şarkılı dua. Saz eşliği yoktur. Bu müzik Flamenco ya da Cante Jondo'nun en an şeklidir. Bu kelime ok demektir. Ok admı taşıması herhalde bu çeşit müzikteki keskin yükselişleri gösteriyor. Aslı Doğu'dan gelmedir. Arap-Yahudi. İçinde önemli İran öğeleri vardır. Hatta eski Yunan etkisi bile olabilir. Lorca bu halk türkülerini, hava larıni, zaman zaman kişileştiriyor da şiirlerinde.

SAETA

Esmer İsa

dönmüş

Judea zambağından

Ispanya karanfiline.

Bakın nasıl da geliyor o!

Ispanya'nın.

Temiz ve karanlık gökyüzü,

kavruk toprak,

suyun çok ağır

aktığı yataklar.

Esmer İsa,

yanık uzun saçlarıyla,

çıkık elmacık kemikleri

ve ak gözbebekleriyle.

Bakın nasıl da gidiyor o!

BALKON

Lola,

saeta'lar söylüyor.

Yöresini almış torero'lar,

berber

kapısının önünde,

başıyla tempo tutuyor.

Lola saeta'lar söylüyor,

naneler

fesleğenler arasında.

Lola, ah bu Lola

yalnız kendini seyrediyordu

hayran,

havuzda.

ALACAKARANLIK

Ama aşk gibi kördür

saeta'ları fırlatanlar.

Sıcak gökkuşağı izleri bırakır

yeşil gecenin üstünde

saeta'lar.

Mor bulutları yarıyor

ayın omurgası,

çiğle dolar

ok kılıfları.

Ah! Aşk gibi

aşk gibi kördür

saeta'ları fırlatanlar.

PETENERA'NIN ÇİZGİSİ

- Eugenio Montes'e

ÇAN

Sarı kulede

bir çan,

yas çalıyor.

Sarı rüzgârda

yayılıyor,

çan sesleri.

Sarı kulede

çan,

susuyor.

Rüzgâr gümüş biçimler yontuyor

tozda.

YOL

Yüz atlı,

yaslı,

portakallığın uzanmış göğü altında

nereye giderler?

Ne Kurtuba'ya varabilecekler

ne Sevilya'ya,

ne de denizin özlemini çeken

Gırnata'ya.

Uyuklayan atları sürüyecek onları

Şarkının titrediği

çarmıhın dolambacına.

Yedi ah çivili

göğüslerine,

Endülüs atlıları

portakallıktan

nereye giderler?

ALTI TEL

Gitara

ağlatır düşleri, düşünceleri.

Yitik canların

hıçkırıkları

dökülür yuvarlak ağzından.

Kocaman bir örümcek gibi

bir yıldız örer

iç çekmeleri avlamak için,

kara sarnıcında

ağaç sarnıcında

dalgalanan iç çekmeleri.

DANS

Petenera 'nın bahçesinde

Bahçenin gecesinde

aklar giyinmiş,

dans ediyor

altı çingene.

Bahçenin gecesinde,

kâğıt güllerden,

otlardan taçlar

başlarında.

Bahçenin gecesinde,

sedef dişleri

yazıyor

yanık gölgeyi.

Bahçenin gecesinde

gölgeleri uzuyor,

varıyor göğe

mor mor.

PETENERA 'NIN ÖLÜMÜ

Ölüyor ak evde o

erkeklerin yıkını.

Döner durur yüz midilli.

Ölmüş binicileri.

Ürperen yıldızları altında

kandillerin,

menevişli eteği titriyor

bakır bacakları arasında.

Döner durur yüz midilli.

Ölmüş binicileri.

Uzun, incecik gölgeler

bulanık ufuktan gelir,

ve gitaranın mırıltısı

birdenbire kesilir.

Döner durur yüz midilli.

Ölmüş binicileri.

İNCE SES

Ay, çingene petenerası!

Ay, ay petenera!

Sen gömülürken

yoktu uslu, küçük kızlar;

ölü İsa'ya saçlarım veren,

bayramlarda beyaz başörtülü,

küçük kızlar.

Hep uğursuz insanlar vardı

sen gömülürken.

Yürekleri kafalarında insanlar,

ardından geliyorlardı senin

sokaklarda ağlayarak.

Ay, çingene petenerası!

Ay, ay petenera!

"ÖLÜ DUASI"

Yüz âşık

uyur durur

kuru toprağın altında.

Endülüs'ün

bitmez tükenmez kırmızı yollan.

Kurtuba'nin

onların anılarına

yüz haç dikili

yemyeşil zeytinlikleri.

Yüz âşık

uyur durur.

AĞIT

San kulelerde

çanlar

yas çalıyor.

Sarı rüzgârlarda

yayılıyor

çan sesleri.

Ölüm

başında solmuş portakal çiçekleri,

bir yoldan gidiyor.

Ölüm

şarkı söylüyor;

söylüyor

ak sazıyla

bir şarkı.

Söylüyor

söylüyor

söylüyor.

Sarı kulelerde

çanlar susuyor.

Rüzgâr gümüş biçimler yontuyor

tozda.

iKi GENC KIZ

- Maximo Quijano'ya

LOLA

Portakalların altında,

Lola kundak bezleri yıkıyor.

Yemyeşil gözleri var onun,

menekşe sesi.

Yazık!

Çiçekli portakal altındaki aşk!

Güneş doluydu

oluktaki su,

zeytinliklerde

bir serçe ötüyordu.

Yazık!

Çiçekli portakal altındaki aşk!

Sonra, Lola

sabunu bitirdiğinde

torerolar gelecek.

Yazık!

Çiçekli portakal altındaki aşk!

AMPARO

Amparo,

ne kadar yalnızsın kendi evinde,

aklar giyinmişsin de!

(Ekvator

yaseminle sümbülün arasında)

Bahçemdeki fıskiyelerin

şırıltısını dinliyorsun. Makara çekişini kanaryanın

inceden.

Öğle oldu mu

selvilere bakıyorsun,

dallari pıtrak gibi kuş dolu selvilere;

gergefine harfler işliyorsun

yavaşça.

Amparo,

ne kadar yalnızsın kendi evinde,

aklar giyinmişsin de!

Amparo,

ne kadar güç bilsen,

"Seni seviyorum!" demek sana.

FLAMENCO NAKIŞLARI

- Manuel Torres'e

SILVERIO FRANCONETTI'NİN RESMİ

Yarı İtalyan

yarı flamenco,

nasıl şarkı söyleyebiliyordu

bu Silverio?

İtalya'nın koyu balı

bizim limonumuzla

Siguiriya'lann derin ağıtında

akıyordu.

Korkunçtu, yavuzdu çığlığı.

Anlatır ihtiyarlar

dikilir ürperirdi saçlar

söyleyince o,

aynaların sırları dökülürdü.

Bir yaratıcı oldu o

ve bir bahçıvan.

Köşklerin yaratıcısı

ıssızlık için.

Şimdi onun ezgisi

uyuyor yankılarla.

Kesin ve arı.

O en son yankısıyla!

JUAN BREVA

Dev gibi bir vücudu vardı

Juan Breva'nın,

bir çocuk sesi gibi sesi.

Onun sesinin ayarında değildi hiçbir ses.

Gülerek söylerdi ama

acıklıydı belli.

Uykulu Malaga'nın

limonluklarını düşünür,

deniz tuzu acılığmdaydı

ağıtı.

Gözleri kör, şarkı söylerdi

Homeros gibi.

Sesinde bir şeyler vardı

ışıksız denizden,

suyu sıkılmış portakaldan.

ŞARKILI KAHVE

Kristal lambalar

yeşil aynalar.

Parrala

karanlık şanoda

bir konuşma tutturur

ölümle.

Işık gelmez,

o yeniden çağırır onu.

Hıçkırıklar içinde halk.

Dalgalanır

uzun ipek etekler

yeşil aynalarda.

AĞIT

- Miguel Benitez'e

Kapkara göklerde,

sarı toplar.

Dünyaya geldim gözle

kör gidiyorum.

Kara acının tanrısı!

Sonra

bir kandil, bir örtü

toprakta.

Varmak istedim

iyilerin vardığı yere.

Geldim işte Yaradanım!

Ama sonra,

bir kandil, bir örtü

toprakta.

Küçük sarı limon

limonlukta.

Rüzgârlara atın

küçük limonları.

Biliyorsunuz! Sonrası

sonrası,

bir kandil, bir örtü

toprakta.

Kapkara göklerde,

sarı toplar.

BÜYÜ BOZMA

Bir meduza gibi

kasılmış el

sızlıyor kör gözü

kandilin.

Sinek ası.

Haç makaslar.

Günlüğün

beyaz dumanı üstünde,

köstebeğe benzer bir şeyleri var elin

ve kararsız bir kelebeğe benzer.

Sinek ası.

Haç makaslar.

Sıkıyor görünmeyen

bir yüreği, görüyor musunuz onu?

Bir yürek

rüzgârda yansıyan.

Sinek ası

Haç makaslar.

ANMALIK

Ölünce,

gömün beni

gitaramla kuma.

Ölünce,

gömün beni

naneler, portakallar arasina.

Ölünce,

gömün beni

isterseniz, bir fırıldağa.

Ölünce!

ÜÇ KENT

- Pilar Zubiaurre'ye

MALAGA

Ölüm,

giriyor çıkıyor

meyhaneden.

Derin yollanndan

gitaranın,

kara atlar geçiyor,

şom adamlar geçiyor.

Bu kıyının

ateşli sümbüllerinde,

bir tuz kokusu var,

bir dişi kanı kokusu.

Ölüm,

giriyor çıkıyor

meyhaneden,

çıkıyor giriyor

meyhaneye.

KURTUBA MAHALLESİ

- Gece-

Yıldızlardan kaçar

evin içinde insanlar,

yığılır, çöker gece.

Ölü bir kız çocuğu içerde,

kırmızı bir gül saklı

saçlarında.

Altı bülbül,

demirleri üstünden pencerenin

ağlarlar ona.

İç çeker, sızlanır insanlar

açık gitaralariyla.

DANS

Sevilya sokaklarından,

Carmen geçiyor dans ederek.

Bembeyaz saçları var onun,

parlak gözbebekleri.

Küçük kızlar,

örtün perdeleri!

Sarı bir yılan çöreklenmiş

başının üstünde,

dans ederken

eski âşıklarının düşünü görüyor

Carmen.

Küçük kızlar,

örtün perdeleri!

Kimseler yok, sokaklar ıssız,

yüreklerini bulursunuz Endülüs'ün, dipte,

eski acılarını arayan yüreklerini.

Küçük kızlar,

örtün perdeleri!

ALTI KAPRİS

- Regino Sainz de la Maza'ya

GiTARA BiLMECESi

Değirmi

kavşakta,

altı kız

dans ediyor.

Üçü etten

ve gümüşten üçü.

Dünkü düşleri arıyor onları

onları sarılmış, tutuyor

oysa bir altın Polifemo.1

Gitara!

(1) Polifemo : Poseidon'un oğlu. Kikloplann (tek gözlü devlerin) en ünlüsü. Odysseus onu kör etmiştir. (Ç.N.)

KANDİL

Oh, ne de derin düşünüyor

kandilin alevi!

Bir Hint fakiri gibi

bakıyor altın karnına

ve yitiyor düşleyerek

rüzgârsız havaları.

Kor gibi leylek

yuvasından gagalıyor

gölge yığınlarını,

ve görünüyor titreyerek

yuvarlak gözlerinde

küçük ölü çingenenin.

ÇALPARA

Çalpara.

Çalpara.

Çalpara.

Çın çın öten böcek.

Örümceğinde

elin

büküyorsun havayı

sıcak,

ve boğuluyorsun senin

ağaç titreşimlerinde.

Çalpara.

Çalpara.

Çalpara.

Çin çın öten böcek.

KAKTÜS

Yabanıl LAOCOON

Ne kadar iyisin

yarımay altında!

Sayısız pelotçu.

Ne kadar iyisin

korkutunca rüzgârı!

Dafne ve Atis,

biliyorlar senin acını.

Açıklanamayan.

PİTA1

Taşlaşmış AHTAPOT.

Külden kolanlar takıyorsun

dağların karnına,

ve korkunç dişler

dar geçitlere.

Taşlaşmış ahtapot.

(1) Pita : Nergisgiller'den bir Amerika bitkisi. Orta Amerika kökenli. Sıcak böl gelerde yetişir. Y apraklan tekstilde kullanılır. (Ç.N.)

HAÇ

Haç.

(Son noktası

yolun.)

Kendini seyrediyor arkta.

(Üç nokta.)

SÎVİL MUHAFIZ YARBAYI SAHNESİ

BAYRAK ODASI

YARBAY Ben Guardia Civil yarbayıyım.

ÇAVUŞ Evet.

YARBAY Kimse beni yalanlayamaz.

ÇAVUŞ Hayır.

YARBAY Benim üç yıldızım ve yirmi nişanım var.

ÇAVUŞ Evet.

YARBAY Toledo Kardinal Başpiskoposu yirmi dört mor püskülüyle selamladı beni.

ÇAVUŞ Evet.

YARBAY Ben yarbayım. Ben yarbayım. Ben Guardia Civil yarbayıyım.

(Romeo ve Jülyet, gök mavisi, ak ve altın rengi, puro kutusunun tütün bahçesinde kucaklaşıyorlar. Asker, deniz altı gölgesiyle dolu bir tüfeğin namlusunu okşuyor. Dışardan bir ses.)

Ay, ay, ay, ay,

zeytin zamanının ayı.

Cazorla kulesini gösteriyor

ve Benameji saklıyor onu.

Ay, ay, ay, ay.

Bir horoz ötüyor ayda.

Sayın belediye başkanı, kızlarınız

bakıyorlar aya.

YARBAY Ne var orada?

ÇAVUŞ Bir çingene.

(Çingenenin genç katırının bakışı karartır ve büyütür küçük gözlerini Guardia Civil yarbayının.)

YARBAY Ben Guardia Civil yarbayıyım.

ÇAVUŞ Evet.

YARBAY Sen kimsin?

ÇİNGENE Bir çingene.

YARBAY Nedir bir çingene?

ÇİNGENE Ne istenirse.

YARBAY Adın ne?

ÇİNGENE Böyle.

YARBAY Ne diyorsun? '

ÇİNGENE Çingene.

ÇAVUŞ Onu buldum ve getirdim.

YARBAY Neredeydin?

ÇİNGENE Irmakların köprüsü üstünde.

YARBAY Ama hangi ırmakların?

ÇİNGENE Bütün ırmakların.

YARBAY Ne yapıyordun orda?

ÇİNGENE Tarçından bir kule.

YARBAY Çavuş!

ÇAVUŞ Buyrun Guardia Civil yarbayım.

ÇİNGENE Uçmak için kanatlar buldum ve uçuyorum, Kükürt ve gül dudaklarımda.

YARBAY Ah!

ÇİNGENE Uçmak için kanada ihtiyacım da yok. Kanımda bulutlar ve yü zükler.

YARBAY Aah!

ÇİNGENE Ocak ayında portakal çiçeğim var.

YARBAY (Çırpınarak kasılmış) Aaaah!

ÇİNGENE Ve kar altında portakallarım var.

YARBAY Aaaah! Bum, bim, bom. (Düşer ölür.)

(Guardia Civil yarbayının sütlü kahveden ve tütünden ruhu pencereden çıkar.)

ÇAVUŞ İmdat!

(Kışlanın avlusunda dört Guardia Civil çingenenin dayaktan pestilini çıkarırlar.)

DÖVÜLEN ÇİNGENENİN ŞARKISI

Yirmi dört tokat.

Yirmi dört tokat;

ve sonra anam, bu gece,

beni telli kâğıda koyacak.

Yolların Guardia Civil'i,

bir yudum su verin bana.

Balıklı, gemili su ver

su, su, su, su.

Ah! Guardia Civil komutanı,

yukarda odandasın!

Hiç ipek mendilin yok mu

yüzümü silmek için.

5 Temmuz 1925

ACI NIN KONUŞMASI

BİR SES

Acı.

Bahçemdeki zakkumlar, Acı

(Geniş şapkalarıyla üç genç gelir.)

BİRİNCİ DELİKANLI

Geç kaldık.

İKİNCİ DELİKANLI

Gece oluyor.

BİRİNCİ DELİKANLI

O nerde?

İKİNCİ DELİKANLI

Bizi izliyor.

BİRİNCİ DELİKANLI

(Yüksek sesle) Acı!

ACI (Uzaktan)

Geliyorum.

İKİNCİ DELİKANLI

(Bağırır) Acı!

ACI (Sakin)

Geliyorum.

(Durur)

BİRİNCİ DELİKANLI

Ne güzel zeytinlikler!

İKİNCİ DELİKANLI

Öyle.

(Uzun sessizlik)

BİRİNCİ DELİKANLI

Gece yürümeyi sevmiyorum.

İKİNCİ DELİKANLI

Ben de.

BİRİNCİ DELİKANLI

Gece uyumak içindir.

İKİNCİ DELİKANLI

Doğru.

(Endülüs yazının cırcır böcekleri ve kurbağalar,. Acı yürüyor, ellerini kemerine ge çirmiş yürüyor.)

ACI

Ay! Aaaah!

Soru sordum ölüme

Ay! Aaaah!

BİRİNCİ DELİKANLI

(Çok uzaktan) Acı!

İKİNCİ DELİKANLI

(Yarı anlaşılır) Acın!

(Sessizlik)

(Acı yolun ortasında yalnız. Yeşil gözleri yan kapalı, kadife ceketine sarınır. Yüksek dağlar çevreler onu. Büyük gümüş saati her adımda cebinde boğuk boğuk çınlar.)

(Yoldan dörtnala bir atlı gelir.)

ATLI (Atını durdurarak)

İyi akşamlar!

ACI

Allah selâmet versin.

ATLI

Gırnata'ya mı gidiyorsunuz?

ACI

Gırnata'ya gidiyorum.

ATLI

Demek ikimiz de oraya gidiyoruz.

ACI

Öyle anlaşılan.

ATLI

Niye terkime binmiyorsunuz?

ACI

Ayaklarım ağrımıyor.

ATLI

Malaga'dan geliyorum.

ACI

Güzel.

ATLI

Kardeşlerim orda yaşar.

ACI

(Sevimsiz bir sesle) Kaç kardeşin var?

ATLI

Üç... Bıçak satarlar. Onların işi bu.

ACI

Hayırlısı olsun.

ATLI

Altın ve gümüş bıçaklar.

ACI

Bıçak bıçaktır.

ATLI

Acaba.

ACI

Sağol.

ATLI

Altın bıçaklar tek başına yüreğe gider. Gümüş olanlar boyun keserler, bir tutam ot gibi.

ACI

Ekmek kesmeye yaramazlar mı?

ATLI

İnsanlar ekmeği elleriyle koparırlar.

ACI

Doğru!

(At huysuzlanır.)

ATLI

Höst!

ACI

Geceden.

(Eğri büğrü yol hayvanın gölgesini sarmallar biçiminde çekip uzatır.)

ATLI

Bir bıçak ister misin?

ACI

Hayır.

ATLI

Hediye ederim onu sana.

ACI

Kabul etmiyorum.

ATLI

Başka fırsatın olmayacak.

ACI

Kim bilir?

ATLI

Öteki bıçaklar on para etmez. Öteki bıçaklar yumuşaktır ve kan dan korkarlar. Bizim sattıklarımız soğuktur. Anlıyor musun? Gi rerler, en sıcak yeri ararlar ve orda kalırlar.

(Acı susar. Sağ eli bir altın parçası sıkmış gibi soğur.) .

ATLI

Ne güzel bıçak!

ACI

Pahalı mı?

ATLI

Hayır, şunu istemez misin?

(Altın bir bıçak gösterir. Ucu bir kandil alevi gibi parlar.)

ACI

Hayır dedim.

ATLI

Bin terkime, dost!

ACI

Daha yorulmadım.

(At ürker.)

ATLI

(Geri çeker.)

Bu ne biçim at!

ACI

Karanlıktan.

ATLI

Dediğim gibi, Malaga'da üç kardeşim. Öyle ustadırlar ki bıçak satmada! Kilise, bütün sunakları süslemek ve kuleyi taçlandırmak için iki bin bıçak aldı. Bir sürü geminin adı yazılı onlarda. En çekingen balıkçılar gece bıçaklarının incecik ağızlarının parıltısıyla aydınlanırlar.

ACI

Ne görkemli!

ATLI

Onu kim yadsıyabilir?

(Gece yüz yıllık bir şarap gibi koyulaştı. Güneyin büyük yılanı şafakta açıyor göz lerini, ve uyuyanlar kokulu uzaklıkların kötü büyüsünde kendilerini balkondan fırlatıp atmak için sınırsız bir istek duyarlar.)

ACI

Kaybolduk sanırım.

ATLI

(atını durdurarak) Öyle mi?

ACI

Konuşurken.

ATLI

Bu ışıklar Gımata'nın ışıkları değil mi?

ACI

Bilmiyorum.

ATLI

Dünya çok büyük.

ACI

içinde de kimseler yok gibi...

ATLI

Öyle mi dersin?

ACI

Bir umutsuzluk aldı beni! Ay! Aaaah!

ATLI

işte geldin Gırnata'ya. Ne yapacaksın?

ACI

Ne mi yapacağım?

ATLI

Yerinde kalacaksan, niye orda kalmak istiyorsun?

ACI

Niye mi?

ATLI

Ben bu ata biniyorum ve bıçak satıyorum, ama bunu yapmazsam ne olur?

ACI

Ne mi olur?

(Durur.)

ATLI

Gırnata önlerindeyiz.

ACI

Olur mu?

ATLI

Cihannümalara bak, nasıl da parlıyorlar.

ACI

Evet ya.

ATLI

Artık binmeyi reddetmezsin.

ACI

Bekle biraz.

ATLI

Haydi bin! Bin çabuk. Şafaktan önce varmalı... Al bu bıçağı. He diye ediyorum sana.

ACI

Ay! Aaaah!

(Atlı Acı'nın ata binmesine yardım eder. Gırnata'ya doğru giderler. Dipteki dağ baldıran ve ısırganlarla örtülü.)

ACI'NIN ANASININ ŞARKISI

Çarşafımın üstünde taşınır

zakkumlarım ve palmiyem.

Ağustosun yirmi yedinci günü

küçük altın bir bıçakla.

Haç çıkaralım ve yürüyelim!

Esmer ve acıydı o.

Komşular verin bana bir pirinç

güğüm limonata dolu içi.

Haç çıkaralım, kimseler ağlamasın.

Ayda Acı.

9 Temmuz 1925

ARKA KAPAK