Merdan Yanardağ

Gazeteci, yazar ve televizyon programcısı. Sivas’ın Divriği ilçesinde doğdu. İlkokuldan itibaren eğitim yaşamı İstanbul’da geçen Yanardağ, 1970’li yıllarda devrimci gençlik hareketinin içinde yer aldı, çeşitli gençlik örgütlerinde yöneticilik yaptı. Siyasal Bilimler Fakültesi’nden mezun oldu, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi alanında mastır yaptı. Yanardağ 12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra tutuklandı, bir süre hapis yattı.

Gazeteciliğe 1985 yılında muhabir olarak başlayan Yanardağ, editör, haber müdürü, yazı işleri müdürü ve genel yayın yönetmeni olarak çeşitli görevlerde bulundu. Köşe yazarlığı ve başyazarlık yaptı. Görsel basına ilk geçen gazeteci kuşağından olan Yanardağ, çeşitli televizyon kanallarında haber-analiz programları hazırladı ve sundu. Editörlük, yayın kurulu üyeliği ve genel yayın yönetmenliği gibi görevler yaptı. 1989-1991 yılları arasında Türkiye Gazeteciler Sendikası’nın İstanbul Bölge Sekreterliği görevine seçildi.

Yayımlanmış 10 kitabı bulunan Yanardağ’ın, çeşitli dergi, akademik yayın, internet sitesi ve gazetelerde yazdığı yaklaşık 300 makalesi bulunuyor. Bazı parti, dernek, platform ve vakıfların kurucuları arasında da yer alan Yanardağ, halen serbest gazeteci olarak çalışıyor.

Siyasal İslamcı AKP iktidarına ve Fethullah Gülen’in liderliğindeki Cemaat yapılanmasına karşı muhalefet yapan gazeteci ve aydınlar arasında yer alan Yanardağ, Ergenekon soruşturması kapsamında 2008 yılında gözaltına alındı. Yanardağ, tutuksuz yargılandığı davada, 5 Ağustos 2013’te 10 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı.

Merdan Yanardağ, kurucusu ve başyazarı olduğu Yurt gazetesinin Genel Yayın Yönetmenliği görevini sürdürürken, 13 Eylül 2013 tarihinde Bodrum’da tutuklandı ve Muğla E Tipi Kapalı Cezaevi’nde altı ay hapis yattı. Toplumsal muhalefetin baskısı ve iktidar blokundaki çözülmenin de etkisiyle 30 Mart 2014 tarhinde tahliye edildi.

Yazarın başlıca kitapları: Kadro Hareketi, MHP Değişti mi / Türk Faşizminin ve Ülkücü Hareketin Analitik Tarihi, ‘Milliyetçilik, MHP, Faşizm’, Yeni Muhafazakârlık, Kuşatılan Türkiye (Türkiye Nasıl Kuşatıldı) / Gülen Hareketinin Perde Arkası, Bir ABD Projesi Olarak AKP, Medya Nasıl Kuşatıldı?, Ergenekon ve Sosyalistler, I. Cumhuriyetin Sonbaharı, Türkiye Neden Feda Edildi?

Kırmızı Kedi Yayınevi: 368

İnceleme: 40

Liberal İhanet

Merdan Yanardağ

© Merdan Yanardağ, 2014

© Kırmızı Kedi Yayınevi, 2014

Editör: Tunca Arslan

Son Okuma: Sabiha Şensoy

Kapak Tasarımı: Füsun Turcan Elmasoğlu

Grafik: Yeşim Ercan Aydın

Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında, yayıncının yazılı izni alınmaksızın,

hiçbir şekilde kopyalanamaz, elektronik veya mekanik yolla çoğaltılamaz, yayımlanamaz ve dağıtılamaz.

ISBN: 978-605-4927-89-0

Kırmızı Kedi Sertifika No: 13252

Kırmızı Kedi Yayınevi

kirmizikedi@kirmizikedikitap.com /www.kirmizikedikitap.com

www.facebook.com/kirmizikedikitap / twitter.com/krmzkedikitap

kirmizikediedebiyat.blogspot.com.tr

Ömer Avni M. Emektar S. No: 18 Gümüşsuyu 34427 İSTANBUL

T: 0212 244 89 82 F: 0212 244 09 48

Merdan Yanardağ

LİBERAL

İHANET

İnceleme

SUNUŞ

Bu kitapta esas olarak, Türkiye’nin demokratik gerekçelerle siyasal İslamcılara teslim edilmesinde önemli rol oynayan liberalleri ve sol liberalleri analiz etmeyi; siyasal ve entelektüel tarihimizin bu en büyük aydın ihanetini –dünyada örneği çok azdır– anlatmayı amaçladım.

Türkiye’de entelektüel ve siyasal ortam liberalizmle lekelendi. Küresel sermayenin neoliberal yağma politikalarına ülke ve toplum teslim edilirken, bu piyasa haydutluğu için “özgürlükçü” gerekçeler üretildi. Bunu çoğu köylü kurnazı ve dar kafalı İslamcılardan çok, özellikle soldan gelen liberaller yaptı. Bu kirlenmenin siyasal ve toplumsal bedeli, kültürel ve tarihsel sonuçları hem Türkiye hem de insanlık için çok ağır oldu.

Bu nedenle elinizdeki kitapta, siyasal ve ideolojik ortamda, entelektüel ve kültürel düzeyde yaşanan, bir yağ lekesi gibi toplumun dokularına doğru yayılan liberal kirlenmeyi çözümlemek istedim.

Bir ihanete dönüşen bu ideolojik kirlenmeyi, bazı somut olay ve kişilerden hareket ederek anlattım. Dolayısıyla, bir tür “mıntıka ve zihin temizliği” de yapmayı deneyerek, olası çıkış yollarına işaret etmeye çalıştım.

* * *

Kapitalizmin 1929’daki büyük ve yıkıcı ekonomik krizinden sonra itibar kaybeden liberalizm, Soğuk Savaş sonrasında (sosyalist blokun çözüldüğü 1990 sonrasında) yeniden inisiyatif ve belli bir prestij kazandı. Yeni (neo) liberalizm de denilen bu ideolojik-siyasal anlayışla mücadele etmek aslında hiç zor değildi. Ancak, küresel kapitalizmin son 30 yılda ideolojik hegemonya kurmasını kolaylaştıran en önemli etken, merkezinde bazı sol çevre ve gruplar ile sosyalist aydınların da bulunduğu muhalefet güçlerinin “yenilenme” arayışı oldu. Bu arayış büyük ölçüde liberalizmle sonuçlandı. Dünyada ve Türkiye’de bu “yenilenme” serüveninin “sol liberalizm”le sonuçlanması yıkıcı etkiler yarattı.

Siyasal ve entelektüel terminolojiye “sol liberalizm” kavramının girişi bile liberalizm için adeta bir “hayat öpücüğü” işlevi gördü. Küresel kapitalizmin dünya halklarından tazelenmiş bir ideolojik ve siyasal rıza üretmesinde, soldan gelen liberallerin ihaneti belirleyici bir rol oynadı. Oysa özgürlükçü ve demokratik de olsa liberalizm, kapitalizmin ideolojisiydi. Kaldı ki gerçek anlamda ne özgürlükçü ne de demokratik oldu. Kapitalizm içi bir ideolojik ve siyasal tutum/anlayış olan liberalizmin sınırlarını son çözümlemede piyasa tanrısı çiziyordu.

Çünkü liberaller serbest piyasa düzenini açık ya da örtük şekilde uygarlığın son aşaması olarak kabul ederler. Dolayısıyla kapitalizmi aşmaya yönelik her girişimi de “totaliter projeler” diye mahkûm etmeye çalışırlar. Özellikle sol liberaller için bu yaklaşım, düzenle bütünleşmenin, sisteme iltica etmenin en önemli gerekçesi haline getirilir. Sol liberaller ve dönmeye karar vermiş ya da buna hazırlanan solcular, kapitalizmin bütün adaletsizliklerini bir şal gibi örterek eşitlik yanılsaması yaratan burjuva demokrasisini, biraz “iyiliksever” yapmaya çalışmaktan başka bir projeye sahip değildir. Liberaller ile sol liberaller arasındaki, eğer varsa, tek fark budur.

Son 30 yıldır liberaller, postmodernist felsefi savrulmanın etkisindeki çevreler ile muhafazakârlar ve dinci gericilik (siyasal İslam) arasında bir suç ortaklığı, tarihsel bir yeni gerici blok oluştu. Bu yeni gerici blok, sol liberallerin de katılımıyla entelektüel ve kültürel açıklarını kapattı. Bu anlamda liberallerin verdiği destek çok kritik öneme ve stratejik değere sahipti.

Bu dönemde, iktisadi planda ultra-liberal/piyasacı tutuma, siyasal ve felsefi planda radikal ve gerici bir modernite ve Aydınlanma eleştirisi eşlik etti. Postmodernist felsefenin çekim alanına giren çevreler ve sol liberaller, Aydınlanma ve modernite geleneğine karşı çıkarken; tarihte, doğada ve toplumda aklın ve bilimin belirleyici konumunu reddettiler. Aydınlanma geleneğinin tersine, insan aklının sınırlılığına işaret ederek, aklın ve bilimin evreni, doğayı ve tarihi tam olarak açıklamaya yetmediğini ileri sürdüler. Böylece teolojik (dinci) literatüre geniş bir kapı açtılar.

Burada dramatik olan durum, sol liberallerin kendi değerlerine, geleneklerine ve hayatlarına ihanet ederek, tarihsel gericilikle birlikte yeni bir ortaçağın yolunu döşüyor olmalarıydı.

Toplumsal ilerleme yasasına, tarihselciliğe ve “büyük anlatılar” dedikleri sosyal kurtuluş ideolojilerine karşı çıkan sol liberaller ve postmodernistler; kapsayıcı toplum modellerinin, bu anlamda tarihin ve hatta bilimin de sonunun geldiğini iddia ettiler. Tarihselciliğin reddi, insanlığın bugünüyle geçmişi ve geleceği arasındaki bağı da kopardı.

Bu kopuş, insanlığı birleştiren ortak değerlere, görüşlere, ideolojilere, felsefeye, sınıfsal bağ ve örgütlenmelere, hatta birleştirici bir zemin olarak yurttaşlık hukukuna bile kuşkuyla bakılmasına yol açtı. Yurttaşlık hukukunun farklılıkları bastırıcı ve homojenleştirici totaliter bir etken olarak sunulması; etnik, dinsel ve bölgesel farklardan kaynaklanan kimliklerin öne çıkarılmasına neden oldu. Toplumlar kendisini oluşturan unsurlara doğru daralarak ufalandı ve parçalandı. Bu anlamda liberalizmin, sol liberalizmin ve postmodernizmin yükselişi sadece Türkiye’ye özgü bir gelişme değildi.

Postmodernistler, liberaller ve sol liberaller, alt kültürlere ve etnisiteye dönüşü savunarak insanlığı daha küçük birimlerden oluşan topluluklara doğru itelediler. Uluslar ve toplumlar özgürleşmeye değil, bir önceki çağın tanımları ve değerleri üzerinden parçalanmaya başladı. Dinler, tarikatlar, cemaatler, yerel kültürler, mezhepler, etnik farklılık ve kimlikler öne çıktı. Böylece ulus ve sınıf bütünlükleri bozuldu. Özgürlük projesi ve demokrasi anlayışı ise etnik, dinsel ve cinsel toplulukların serbestisine indirgendi. İnsanlara neredeyse hemşeri dernekleri dışında gidecekleri yer bırakılmadı.

Muhafazakârların ve İslamcıların uluslaşma ve Aydınlanma süreçlerine muhalefetleri tek varsayıma dayanır; onlara göre Türkiye’yi tarihsel ve kültürel bakımdan belirleyen temel etken “İslam medeniyeti” olgusudur. Ancak, Meşrutiyet (1908) ve özellikle Cumhuriyet Devrimi’nden (1923) sonra Türkiye seçkinleri İslam uygarlık havzasından koptu ve Batı uygarlık iklimine iltica etti. Dolayısıyla devleti elinde tutan elitler ile millet arasında bir yabancılaşma oluştu. Bu yabancılaşma giderek kültürel ve siyasal bir çatışmaya yol açtı. Bu anlamda “devlet ile millet” (daha doğru bir ifadeyle millet ile Cumhuriyet) arasında yüzyıldır devam eden siyasal-kültürel bir kopuş ve kavga var.

Bu yabancılaşmanın başlangıç tarihi olarak kimi muha-fazakârlar ve İslamcılar Tanzimat’ı alırken, büyük çoğunluğu da 1908 Hürriyet Devrimi’ni (İkinci Meşrutiyet) ve onun bir devamı olarak Cumhuriyet’i gösteriyor.

Tarih tezi böyle olunca, hedef de “devlet ile milleti barıştırmak” şeklinde belirleniyor. Devleti görece İslami ilkelere dayandırmak, laikliği tasfiye etmek ve toplumu din odaklı bir şekilde yeniden örgütlemek de bu barışın yegâne yolu ve gereği sayılıyor.

Oysa bu yaklaşım tam bir tarihsel ve siyasal sahtekârlığa dayanıyor. Çünkü hem temelinden yanlış hem de bilimdışı.

Türkiye, 200 yıla yaklaşan bir uluslaşma, modernleşme ve Aydınlanma mücadelesiyle oluşan güçlü bir seküler geleneğe sahip. Toplum tarafından içselleştirilmiş ve küçümsenmeyecek bir laik bilinç ve yaşam tarzı söz konusu. Cumhuriyet’i bir avuç seçkinin rejimi sananlar, Cumhuriyet Mitingleri ile başlayan, Gezi Direnişi’yle doruğuna ulaşan dev kitlesel eylemler nedeniyle paniğe kapıldı. Cumhuriyet’in bir avuç seçkinin rejimi olduğuna ilişkin hipotez çöktü.

Elinizdeki çalışmada hem ülkenin ideolojik ve siyasal olarak teslim alınma sürecini hem de bu sürece liberallerin ve sol liberallerin sundukları yaşamsal katkıyı bütün boyutlarıyla ele almayı amaçladım, liberal ihanetin nedenlerini açığa çıkarmayı istedim. Liberallerin ve sol liberallerin iktidarla girdikleri kirli ilişkinin derinliğini ortaya koymayı planladım.

Bu anlamda elinizdeki kitabın eksenini liberal-muhafazakâr ideolojik hegemonyanın analizi oluşturdu. Türkiye’deki liberal ihanet ve onunla iç içe gelişen aydın ihanetini yazdım. Bu topraklarda liberaller ve sol liberallerle ideolojik, politik, entelektüel ve ahlaki bir hesaplaşmanın yapılması gerekiyordu. Ben de bunu denedim.

* * *

Siyasal İslamcı iktidar ve geleneksel gericilik tarafından kurulan ideolojik, siyasal ve entelektüel hegemonyanın gerçekleştirilmesindeki en büyük pay, yukarıda da ifade ettiğim gibi, liberallere ve sol liberallere ait. Bu liberal ve sol liberal katkıyı açığa çıkarmadan, ihaneti saptayıp mahkûm etmeden, bu toplumun ilerici güçlerinin ideolojik ve entelektüel inisiyatifi yeniden ele geçirmesi (geri alması) imkânsızdır.

Türkiye, dünyada örneği görülmemiş bir aydın ihaneti yaşadı. Solun bir kesiminin bile celladına âşık olduğu bir dönemden geçildi. Bu süreçte asıl belirleyici rolü “sağlı sollu liberaller” oynadı.

Türkiye hâlâ bu dönemi ve “yeni gerici tarihsel blok”un hegemonyasını aşmaya çalışıyor. Gezi Direnişi ve Haziran eylemlerinin tarihsel anlamı budur.

Elinizdeki kitapta yer alan kimi konuları daha önce Sol Portal ve Yurt gazetesi ile kimi dergilere yazdığım bazı makalelerde de ele aldım. Dolayısıyla ilgili makaleleri ve konuları kitabın tematik bütünlüğüne uygun olduğu ölçüde bu çalışmada da değerlendirdim. Ancak söz konusu yazılarım üzerinde yeniden çalıştım, gerekli düzenlemeleri, güncellemeleri, ekleme ve çıkarmaları yaparak yeniden kaleme aldım. Bütünüyle yeni bölümler yazdım ve çalışmayı belli bir akışa sahip tek metin haline getirdim. Sonuçta ortaya yeni ve özgün bir kitap çıktı.

Bu çalışmanın hiç kuşkusuz en önemli amacı liberal ihaneti yenilgiye uğratmak, sağ ve sol liberallerin terörize ettiği entelektüel iklimi değiştirmek, bir ideolojik-politik hesaplaşmayı gerçekleştirmekti. Umarım amacına ulaşır. Kararı siz vereceksiniz.

Merdan YANARDAĞ

Eylül 2014 / İstanbul

GİRİŞ / ÖNSÖZ

Liberal İdeolojik Hile

Tarihsel olarak Cumhuriyet’e yönelik iki eleştiri var; biri, onu aşmaya ve daha ileriye taşımaya yönelik ilerici eleştiri, diğeri ise kökleri Tanzimat’a kadar uzanan ve bir önceki çağın değerler dünyasından beslenen gerici eleştiri. İşte bu iki eleştiri bilerek ve istenerek birbirine karıştırıldı. Cumhuriyet Devrimi’nin yarıda kalması, ortaçağ kurumlarının tam olarak tasfiye edilmemesi ve Cumhuriyet’in kurucu güçlerinin bu devrime ihaneti de bu karışıklığın gerçekleştirilmesine uygun zemin hazırladı.

Daha güncel bir bakışla ifade edersek; Türkiye’de liberal-muhafazakâr-dinci blokun Cumhuriyet ve modernleşme sürecine yönelik eleştirileri ile solun kapitalist düzene yönelik eleştirileri birbirine karıştırıldı. Bilinçli bir çarpıtmaydı bu… Her iki eleştiri temeldeki niteliksel ve tarihsel farklılıklarına karşın ortak amaçlara dayalı demokratik itirazlar diye sunuldu. Gerici ve ilerici eleştiri, özüne bakılmaksızın neredeyse bir ve aynı şey olarak genel bir kabule dönüştürülmek istendi. Bu konuda önemli ölçüde başarılı olduklarını kabul etmek gerekiyor.

Böylece insanlığın ilerici birikimine ve Cumhuriyet’e yönelik İslamcı ve karşıdevrimci eleştirinin de demokratik bir itiraz gibi algılanması sağlandı. Örneğin; kadını aşağılayan ve onu köleleştiren örtünme bile, demokratik hak ve kıyafet özgürlüğü gibi sunuldu. Gerçekte kadına yönelik en kapsamlı cinsiyetçi saldırı olan, dahası gerici ideolojik ve siyasal hegemonyanın bir silahına dönüşen türban, neredeyse bir “özgürlük sembolü” haline getirildi.

Cumhuriyet’e yönelik gerici itiraz ile devrimci eleştirinin birbirine karıştırılması büyük bir ideolojik hileydi. Oysa her soydan muhafazakâr ve İslamcının Cumhuriyet eleştirisi demokratik bir itiraz değil, tarihsel bakımdan gerici, kategorik olarak ise karşıdevrimciydi. Solun Cumhuriyet eleştirisi ise sosyolojik bakımdan eşitlikçi, tarihsel olarak ilerici ve kategorik bakımdan ise devrimci perspektife sahip bir itirazdı. Her iki eleştiriyi eşitleyen bu ideolojik hile, liberaller ve sol liberallerin üzerinde hareket ettikleri geniş bir zemin oluşturdu, İslamcı gericiliği meşrulaştırdı. Dahası bu durum, solun devrimci kesimlerinin “statükocu” gibi gösterilmesine de olanak sağladı.

Sol liberaller ve liberalizmin etkisi altındaki kimi sol çevreler, örneğin Kürt hareketi, neredeyse son 20 yıldır sanki kapitalizm yokmuş gibi davrandılar. Toplum adeta sınıflar üstü, maddi ve tarihsel temellerinden bağımsız, kültürel bir kategori gibi ele alındı. Bu arada liberalizme, bir eşitlik yanılsaması yaratan burjuva demokrasisine ve dinlere yönelik neredeyse bütün eleştiriler geri çekildi. Bu durum Türkiye’de 60 yıldır yaşanan karşıdevrim süreciyle birleşince ortaçağ kurumlarının eleştirisi tamamlanamadı. Dolayısıyla Aydınlanma ve modernleşme süreci de sert bir kırılmaya uğradı.

Sonuç olarak muhafazakârlar, dinciler, sağı ve solu ile liberaller ve postmodernist aydınlar arasında gerici bir “tarihsel blok” oluştu. Sol liberaller ideolojik olarak bu blokun tahkim edilmesinde esas rolü üstlendi. Bu durum sadece Türkiye’ye özgü bir oluşuma değil, küresel bir eğilime de işaret ediyordu.

* * *

Bu gerici tarihsel blok Türkiye’de bütün iktidarı almak, siyasal ve ideolojik hedefleri doğrultusunda rejimi ve toplumu dönüştürmek için 2007 yılının ikinci yarısından itibaren harekete geçti. Bu amaçla gerçekleştirilen Ergenekon operasyonu, Türkiye’de rejimin ABD’nin de desteğiyle “Ilımlı İslam Projesi” doğrultusunda dönüştürülmesinin en önemli etabını oluşturdu. Ergenekon, Balyoz ve bağlı davalar üzerinden yürütülen operasyon bir hukuk sorunu değil, bir siyasal çatışmaydı. Daha da önemlisi bu davalar üzerinden geliştirilen siyasal hamle örtülü bir darbe, tarihsel gericiliğin saldırısı ve karşıdevrim sürecinin tamamlanarak Birinci Cumhuriyet’in tasfiye edilmesiydi.

Ergenekon operasyonunun bu niteliği ve hedefleri, başlangıçta sol tarafından yeterince görülemedi. Üzerinde çalışılmış bir siyasal komplo olan Ergenekon operasyonunun tarihsel ve siyasal derinliği de yeterince anlaşılamadı. Hatta, “derin devlet” ya da kontrgerillanın tasfiye edileceğine dair sahte bir umut bile yarattı. Böylece toplumsal muhalefetin bir kesimi bu komplo aracılığıyla liberal-muhafazakâr ittifakın peşine takılarak siyasal İslamcı iktidara yedeklendi.

Liberallerin, özellikle sol liberallerin tezleri şöyleydi:

“AKP, gerçek iktidar değildir; hükümet olmuş, ama iktidar olamamıştır. Gerçek iktidar derin devleti de kapsayacak şekilde asker-sivil bürokratik elittir. CHP bu elitin siyasal partisidir. Düzenin adı ise, askeri vesayettir. Dolayısıyla siyasal mücadele esas olarak devletle sivil toplum ya da merkezle çevre arasında cereyan etmektedir.”

Bu anlayışa göre AKP hükümeti, asker-sivil bürokratik elitin iktidar alanını sınırlandırmaya veya ortadan kaldırmaya, sivil toplumun ve demokrasinin alanını genişletmeye çalışmaktadır. Dolayısıyla bu bir demokrasi mücadelesidir ve gerçek demokratikleşme de bu çatışmanın içinden gelişecektir.

Devletin sınıfsal karakterini belirsizleştiren, emek sermaye çatışmasını yok sayan, emperyalizmi hesaba katmayan bu bilimdışı “vesayet rejimi” kavramsallaştırması tam bu dönemde yaygınlık kazandı. Gerçekte beşinci sınıf Amerikan sosyologlarından alınan bu kavram, sürekli tekrar edilerek genel bir kabule dönüştürülmek istendi. Bu kavram solun terminolojisine de girdi.

Tam anlamıyla ideolojik bakımdan bir baştan çıkma hali yaşandı. Öyle ki, AKP-Cemaat iktidarının politik pratiği, Birikim gibi bazı dergi çevreleri ve sol liberal gruplar tarafından “muhafazakâr devrim” diye selamlandı. Tam anlamıyla yüz kızartıcı bir durum ve bir liberal şirretlik haliydi.

Ülke öyle bir kavşağa geldi ki, sol liberaller demokratikleşme adına toplumu, soyut bir “vesayet” rejimine karşı, somut bir gerici iktidarı desteklemeye çağırdı. Öyle ki, İslamcı iktidarın (AKP-Cemaat koalisyonunun) yargı erkini ele geçirme operasyonu olan 12 Eylül 2010 referandumunda “evet” oyu kullanılması yönünde propaganda yaptı. Söz konusu dönemde sol liberallerin bir kesiminin “Yetmez ama evet” sloganı öyle ünlendi ki, herhangi bir konuda alınan ilkesiz tutumu ifade etmek için gündelik yaşamda bile kullanılmaya başlandı.

Siyasal süreç, İslami rejim kurmayı hedefleyen dinci-faşizan diktatörlük girişimiyle sonuçlandı. Siyasal İslamcı hareketin bu ikiyüzlü tavrı, siyasal ahlaktan yoksun ve sinsi stratejisi sol liberallerin önemli bir bölümünde tam bir hayal kırıklığına yol açtı. Ergenekon, Balyoz, Odatv, Askeri Casusluk ve KCK gibi siyasal davaların da birer tertip olduğu, hiçbir yorumu gerektirmeyecek şekilde ortaya çıkınca, bu hayal kırıklığı siyasal iflasa dönüştü.

Gelgelelim, “Şark liberalizmi” de diyebileceğimiz “Oryan-tal liberalizm” aynı zamanda siyasal, entelektüel ve ahlaki yüzsüzlük demekti. Ortada sınır tanımayan bir şirretlik ve utanmazlık vardı. Çünkü liberaller ve özellikle sol liberaller, önce kendi değerlerine, yaşamlarına ve inançlarına; sonra da ülkelerine, toplumlarına ve insanlığın bütün ilerici-devrimci kazanımlarına ihanet etmişlerdi. Ancak direnenler, yani “bu kalpsiz dünyanın kalbi” olmaya çalışanlar; toplumun, insanlığın ve çağının vicdanını temsil edenler; ve nihayet yeni bir dünya kurmak isteyenler onlara her gün bu ihaneti hatırlatıyordu. Durum vicdan azabı gibiydi. Bu nedenle liberaller ve sol liberaller kendi ihanetlerini olağanlaştırmak için herkesi ihanete zorlayacaktı. Çünkü herkesin ihanet ettiği yerde “hain” de olmayacaktı.

Bu nedenle liberallerin ve sol liberallerin önemlice bir bölümü, toplum üzerindeki etkilerini büyük ölçüde yitirdikleri halde, söz konusu tutumlarında ısrar ettiler. Öyle ki, yolsuzluk bataklığına gömülen ülke dinci-faşizan bir rejime sürükleniyor ve İslamcı hükümetin diktatörleşen lideri, antidemokratik seçim sisteminin de yardımıyla Cumhurbaşkanlığına tırmanıyorken; sol liberaller ve liberaller, binbir cambazlıkla bu tabloyu bir kez daha “normalize” etmeye çalışıyorlar, yeni bir toplumsal rıza üretimi için ellerinden geleni yapmaya devam ediyorlardı.

Liberal ihanet, bir yağ lekesi gibi toplumsal doku içinde yayılıyor. İnsanları bozuyor ve ülkeyi çürütüyor.

BİRİNCİ BÖLÜM

LİBERALİZM VE SOL LİBERALİZM

1.1 - LİBERALİZM; KAYNAKLARI VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE

Elinizdeki kitapta çok sık şekilde kullanılan bazı kavramların tarihsel köklerini irdelemekte ve kazandıkları güncel anlamlarını belirlemekte yarar var. Bunlardan en önemlileri, bu çalışmaya adını veren ve eksenini oluşturan “liberalizm” ve “sol liberalizm” kavramlarıdır. İlkinden başlayalım…

Liberalizm, bir ideoloji ve siyasal tavır olarak tıpkı muhafazakârlık gibi Aydınlanma düşüncesinin, burjuva devrimlerinin, modernleşme süreçlerinin ve nihayet bütün bu akımların hem nedeni hem de bir sonucu olan kapitalizmin ürünüdür. Latince “özgürlükçü” ve “cömert” anlamındaki liberalis kökünden gelir. Liberalizm, 18. yüzyıldan itibaren iktisadi ve siyasal serbesti anlamında kullanılsa da, günümüzde daha çok bireyciliği ve serbest piyasa ekonomisi anlayışını/çizgisini ifade etmektedir.

Liberalizm Fransız Devrimi’nden (1789) sonra Avrupa’da mutlakıyet ve mutlakıyetçi monarşi karşıtlarını tanımlamak için kullanılmaya başlandı. Daha kapsayıcı bir kavramla belirtirsek, anayasal düzen yanlılarını ifade eden liberalizm, 19. yüzyıldan itibaren ideolojik (ve siyasal) bir akım haline geldi.

Liberalizmi önceleyen ve doğuşunu hazırlayan koşullara kısaca göz atmakta yarar var:

Liberal düşüncenin ortaya çıkışını önceleyen 17. yüzyıl Batı Avrupası’ndaki gelişmelere baktığımız zaman, yükselen mutlakıyetçi monarşilerin ortaçağ boyunca devam etmiş olan dağınık ve ademimerkeziyetçi (merkezileşmemiş, yerinden yönetilen) feodal düzenin yerini almakta olduğunu görürüz. Güç kazanmakta olan mutlakıyetçi rejimler, feodal üretim modelinin temelini oluşturan ekonomi dışı şiddete dayalı sömürü düzenini değiştirmemiş, ancak bu şiddetin ve sömürünün kaynağını merkezileştirerek her türlü iktidarı krala vermiştir. (Dr. Ömür Birler, Liberalizm/Siyaset Bilimi, Haz. Gökhan Atılgan-E.Atilla Aytekin, Yordam Kitap, 2. basım, Ekim 2012 İstanbul, içinde s. 267-281)

Kiliseyi de kontrol etmeye başlayan ve Papalık kurumunu sınırlayan mutlakıyetçi monarşilerde krallar/imparatorlar üç yetkiyi tekellerine aldı. Bu üç önemli yetki, verginin merkezi olarak toplanması, kolluk ve askeri gücün saraya bağlanması ve kanunların kralın iradesiyle yapılmasıydı.

Diğer taraftan Avrupa’da mutlakıyetçi iktidarların yükselmesi tepki ve isyanları da beraberinde getirdi. Yükselen yeni sınıf, burjuvazi, merkezi iktidarın dışında kalmıştı. Bu nedenle burjuvazi mutlakıyetçi rejimlere karşı özgürlükçü ve ademimerkeziyetçi düşüncelerin de savunucusu oldu. Elbette daha çok aydınların sözcülüğü ve öncülüğünde gelişen bu liberal tutum, burjuva devrimlerinin de düşünsel temellerini attı.

Liberalizmin tutucu aristokrasiye karşı mücadelesinde demokrasi yaşamsal bir silahtı. Çünkü devrimci liberalizmin amacı, iktidar siperlerine karşı tüm toplumun desteğini almaktı. Liberalizm değişmez statünün, hiyerarşinin, otoritenin ve üstünlüğün karşısında hareketliliğin (serbest dolaşımın-M.Y.), sözleşmenin, yasal eşitliğin ve seçimin yanında yer alıyordu. Bunlar liberal azınlığın salt kendisi için değil, insanlığın ortak sahiplenmesi için talep ettiği değerlerdi. Liberalizm tüm üçüncü sınıfı (sıradan halkı) temsil edebilirdi. Çünkü tüm üçüncü sınıfın hasmına karşı duruyordu. Monarşi ortak düşmandı ve monarşinin fatihi, kurulu düzenden çok çekmiş olan herkese ilerlemenin öncüsü olarak görünüyordu. Liberalizm dışlanmışlar kitlesinin tümünü temsil etmeyi çeşitli nedenlerden dolayı seçti; çünkü kendi inancının koşullarından birçoğu –yasal eşitlik ve seçim, sözleşme ve hareketlilik– kapitalist sistemin düzgün işleyişini sağlamak için genelleştirilmek zorundaydı. (Richard Lichtman, Liberal İdeolojinin Marksist Eleştirisi, Çeviren: Şükrü Alpagut, Yordam Kitap, Ekim 2013, İstanbul, s. 218)

Günümüzün baştan çıkmış liberalleri ve sol liberallerinin zannedip vaaz ettiklerinin aksine, başta Fransız Devrimi olmak üzere burjuva devrimlerinde liberalizm ile jakobenizm arasındaki ilişki bir karşıtlık değil, tamamlayıcılık özelliği taşıyor. Jakobenizmi büyük bir cehaletle “tepeden inmecilik” ve “ölçüsüz siyasal şiddet”le tanımlamaya çalışan günümüz liberalleri, Türkiye’de de Jön Türkleri, İttihat ve Terakki’yi, 1908 Hürriyet ve 1923 Cumhuriyet devrimlerini de aynı sığ anlayışla değerlendirmeye çalışıyor. Oysa adı geçen bütün bu hareket ve devrimler, Kemalizm dahil, çubuğu tarihsel bakımdan (ve orijinal anlamıyla) liberalizm ve liberallerden yana bükmüştü.

Mutlakıyetçi monarşilerin yaygınlaşması, dahası kendi aralarında “kutsal ittifaklar” oluşturarak feodal düzende oluşan sınıfsal ve ekonomik yapıyı korumaya çalışmaları, beraberinde tepki ve isyanları da getirdi. Bu isyanlar 17 ve 18. yüzyıllar boyunca (özellikle İngiltere, Hollanda, Fransa’da) sürdü. Burjuva devrimlerini hazırlayan etkenlerden biri de bu tepki ve isyanlardı.

Ancak bu hareketler içerisinde en önemlisi, sadece mutlakıyetçi rejimlerin gücünü sarsmakla kalmayıp temelleriyle liberalizmin doğuşuna önayak olan Aydınlanma düşüncesidir. (…) İnsan aklının evrensel doğa kanunlarını kavrayabilme becerisine olan güven; yani, akılcılık ilkesi. Bu ilkeye göre dünyamızı değişmez doğa kanunları yönetmektedir ve bu kanunlar akıl (us) tarafından bilinebilir. (Dr. Ömür Birler, age.)

Dr. Birler’in de aynı çalışmada ifade ettiği gibi, Aydın-lanmacıların mutlakıyetçi siyasal düzene kabaca üç temel eleştirisi vardı: Birincisi; kaynağını ve meşruiyetini gelenekten (örneğin kan bağından), dinden ya da göksel (tanrısal) bir güçten alan hiçbir siyasal iktidar kabul edilemezdi. İkincisi; dini kurumların toplum üzerinde kurdukları egemenlik doğru değildi ve reddedilmeliydi. Tıpkı siyasal ve toplumsal yasaların akıl yoluyla bilinmesi gibi, ahlaki kanunlar da akıl yoluyla bilinebilirdi. Bütün bu nedenlerle laiklik ilkesi toplumsal ve siyasal yaşamın temelini oluşturmalıydı. Dinsel inançlar ise bir vicdan meselesiydi ve kamusal yaşama değil özel yaşama ait olmalıydı. Üçüncüsü; değişmez ve hiyerarşik olarak oluşturulmuş toplumsal ve siyasal düzenler olamazdı. Rejimler esnek, değişime ve reforma açık olmak zorundaydı.

Aydınlanmacı akılcılık ilkesinin devrimsel nitelikte iki temel önermeyi barındırdığını görebiliriz: Bütün eşittir ve özgürdür. Bu önermelerden ilki olan her insanın eşit olduğu savını şüphesiz her Aydınlanma düşünürü onaylayacaktır. Herhangi bir fiziksel engeli olmayan her yetişkin düşünme kapasitesine sahiptir. Bizleri birbirimizden farklı kılan, becerilerimizin az ya da çok olması değil, bunları geliştirmek ve kullanabilmek için yeterli fırsata sahip olup olmamamızdır. Dolayısıyla her insan eşit doğar. Bu farkların kaynağı ancak toplumsal yapının getirdiği imtiyazlar olabilir ve bu sebepten ötürü geleneksel imtiyazların hepsi Aydınlanmacılar tarafından reddedilir. (Dr. Ömür Birler, age.)

Bireysel Özgürlük, Biçimsel Eşitlik

Liberalizm toplumsal ve sınıfsal özgürlükleri değil, esas olarak bireysel özgürlük anlayışını, daha çok da kapitalist girişim özgürlüğünü ve mülkiyet hakkını savunur. Bireylerin özgürlüklerinin temelinin de serbest piyasa ekonomisi olduğunu ileri sürer. Kaynakları, ortaçağ karanlığına (teokrasiye) karşı Aydınlanma, feodalizme karşı kapitalizm olan liberalizm, son çözümlemede sadece piyasa serbestisine indirgenebilir.

Bu nedenle, gerek 20. yüzyılda gerekse günümüzde ultraliberal piyasa ekonomisi savunuculuğuyla siyasal tutuculuk, muhafazakârlık, dincilik ve faşizm gibi ideolojiler iç içe olabilir. Nitekim oldu da...

Liberalizm, savunucularının tezleri esas alındığında da görüleceği gibi, ekonomik ve toplumsal eşitlik ilkesini dışlayan biçimsel (hukuksal) bir özgürlük anlayışına sahiptir. Liberalizmde insanlar ekonomik ve sosyal bakımdan değil, yasalar önünde eşittir. Liberal özgürlük anlayışı toplumsal eşitsizlik ve adaletsizliklerin üzerini örter.

Liberal burjuvazi feodalizmin ekonomik ve politik egemenliğini yıkma sürecinde, kendi yarattığı bir toplumsal kesimin, işçi sınıfının baskısı altında olduğunu, bu sınıfın kendisine karşı mücadele ettiğini de gördü. İşçiler, burjuvazi tarafından harekete geçirilen devrimci bir ruh ve sınıf düşmanlığıyla hareket ediyorlardı. Bu durum, burjuvazinin ilerici taleplerini geri çekerek tutuculaşmasının ve devrimci niteliklerini yitirmesinin de başlıca nedenini oluşturdu. Özellikle geç kalan burjuva devrimlerinde liberaller, alaşağı ettikleri aristokrasi ve diğer feodal güçlerle yeni devrimci sınıfa karşı ittifak arayışlarına girdiler. Dolayısıyla liberalizm aslında hiçbir zaman tam anlamıyla özgürlükçü ve demokratik bir dünya görüşü olamadı. Tersine, orta ve uzun vadede tutuculukla iç içe gelişti ve eski düzenin güçleriyle sürekli bir alışveriş halinde bulundu.

Burjuvazi kısa sürede liberalizmin özgürlükçülüğünü terk ettiği için 19. ve daha çok 20. yüzyıl boyunca demokratik hak ve özgürlüklerin savunuculuğu sağ liberal partilerden sol ve sosyal demokrat partilere geçti. Liberal partiler muhafazakâr bir karakter kazandı. Batı’da sağ ve muhafazakâr partiler liberalizmi daha çok serbest piyasa ekonomisini savunmak şeklinde dar bir yorumla benimserken, özgürlüklerin ve toplumsal demokrasinin savunulması ise aydınların, emekçi sınıfların ve onların siyasal partilerinin işi oldu. Dolayısıyla bugünün Batılı demokrasileri burjuvazinin eseri değil, 200-300 yıllık bir tarihsel oyluma sahip olan sınıf mücadelelerinin sonucudur. Bugün Batı’daki ulusal devletler (Soğuk Savaş sonrasında büyük ölçüde budanmış olsalar bile) son çözümlemede burjuvazi ve emekçi sınıflar arasındaki mücadele ve uzlaşmaların bir sonucudur.

1.2 - TÜRK LİBERALİZMİ VE GERİCİLİK

Türkiye gibi burjuva devrimlerinin geciktiği ülkelerde ise liberalizm başından itibaren tutuculuk ve dinci gericilikle iç içe oldu. Aydınlanma ve modernleşme süreci başta olmak üzere, burjuva devriminin ilkelerini daha çok aydınlar ve asker-sivil bürokrasi üstlendi. Batı’nın tersine Osmanlı-Türk modernleşmesinin öncüleri ve taşıyıcı güçleri arasında liberaller yer almadı. Liberaller dinci gericilikle yan yana ve siyasal bakımdan muhafazakâr bir konumda oldu.

Liberaller Osmanlı Aydınlanması’nın öncüleri olan Jön Türkler ile İttihat ve Terakki’nin karşısında yer aldı; İslamcılar ve geleneksel gericilikle işbirliği yaptı. Ademimerkeziyetçiliği savunan, hatta bu isimle bir cemiyet (dernek) bile kuran Prens Sabahattin’in Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Osmanlı-Türk Aydınlanması’nın öncüsü olan İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin, dolayısıyla demokratik devrimin de dışında kaldı. Geleneksel gericilik ve siyasal dincilikle işbirliği yapan Prens Sabahattin grubu, bu topraklardaki ilk ve en önemli demokratik atılım olan 24 Temmuz 1908 Hürriyet Devrimi’nin dinamosunu oluşturan İttihatçılara karşı sarayın desteğiyle darbe girişiminde bile bulundu. Liberaller, İngiliz emperyalizmi ve sarayla işbirliği yaptı. Bazı liberaller şaşıracak ama, bilimsel bir bakışla ifade edilirse; tarihsel bakımdan gerçek liberal değerleri benimseyenlerin İttihatçılar ve Kemalistler olduğunu teslim etmemiz gerek.

İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde, Prens Sabahattin’in örgütüyle birlikte hareket etme konusunda (1907’de) ciddi itirazlar görüldü. Aradan geçen yıllarla birlikte İttihat ve Terakki Cemiyeti Prens Sabahattin’e olan güvenini yitirmişti. Bu güvensizlik yalnızca Prens Sabahattin grubunun, siyasal gücü, gerçek bir devrim yaparak değil de bir “saray darbesi” yoluyla ele geçirme yanlısı olmasından kaynaklanmıyordu. Aynı zamanda Adem-i Merkeziyet ve Teşebbüs-ü Şahsi Cemiyeti üyelerinden bir kısmı geçmişte İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin eylem planlarını Abdülhamit’in siyasi polisine vererek İttihatçılara ihanet etmiş ve böylece İttihatçılara büyük zarar vermişti. (Aykut Kansu, 1908 Devrimi, İletişim Yayınları, 1. baskı 1995, İstanbul, s. 107)

Dolayısıyla Türkiye’de liberalizm daha çıkışında ortaçağ değerleriyle kirlendiği ve önceki çağa ait feodal düzenin kurumlarıyla işbirliği yaptığı için, deyim uygunsa, kaynağında genetik bir dönüşüme uğradı. Bu nedenle olsa gerek, tarihin bir ironisi olarak Türkiye’de liberalizm serbest piyasa ekonomisinden yana tutumuna ve söylemine karşın, siyasal ve ideolojik bakımdan tutucu, hatta gerici bir karaktere sahip oldu. Çünkü Türkiye liberalleri, özgürlükler sınıfından sadece piyasa ekonomisi ve girişim serbestisine inandı ve onu savundu. Böylece Türkiye sağında ekonomide liberal, siyasette ise muhafazakâr olmak gibi garip bir akım oluştu.

Türkiye yakın dönem tarihçiliğindeki çok önemli bir kayıp halkayı tamamlayan Dr. Aykut Kansu’nun dikkate değer çalışmasından başka bir alıntıyla devam edelim:

Anayasa hukuku açısından, monarşist rejim, –yani ancien regime– 1908 Temmuzu’nda tarih oldu. Yerine kurulan rejim meşruti bir monarşiydi ve liberal demokratik bir yönetim geleneğini yerleştirme çabasındaydı. Monarşistlerin 1909 ve 1912 yıllarındaki karşıdevrim ve askeri darbe girişimleri (darbeciler arasında liberal Hürriyet ve İtilafçılar da vardı) hep bu eski rejimi geri getirme isteğinden kaynaklanmaktaydı ve amaçlarına ancak Türkiye’nin (Osmanlı Devleti’nin) savaşı kaybedip İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin iktidardan düştüğü 1918 yılı sonunda erişebileceklerdi. (Aykut Kansu, age. s. 4)

Bu “liberal gericilik” çizgisi belli kırılmalara uğrasa da Serbest Fırka (8 Ağustos-17 Kasım 1930), Demokrat Parti (1946-1960), Adalet Partisi (1962-1980) ve Anavatan Partisi (1983-2007) üzerinden bir akım olarak günümüze kadar ulaştı. Hatta İslamcı karakteri ağır bassa da AKP’nin bile bu geleneğin bir parçası ve sonucu olduğunu ileri sürmek mümkün.

Diğer taraftan gerçek liberal değerleri, Aydınlanma ilkelerini, özgürlükleri, burjuva devrimi ve demokrasisini, çarpık bir tarih ve siyaset anlayışıyla “tepeden inmeci”, “darbeci”, “jakoben” ve “laikçi” gibi kavramlarla suçlanan Jön Türk çizgisi temsil ediyordu. Bu çizgi de İttihat ve Terakki ve 1908 Hürriyet Devrimi, Kuvayı Milliye ve Cumhuriyet Devrimi üzerinden (belli kırılmalara uğrayarak) günümüze kadar ulaştı. Bu Aydınlanmacı, Cumhuriyetçi ve halkçı çizginin sağ ve sol yorumları ortaya çıktı.

Jön Türkler ve İttihatçılar tarihsel, siyasal ve sosyolojik bakımdan liberal demokratik değerleri ve burjuva devrimcileri temsil ediyordu. Dr. Aykut Kansu bu durumu şöyle ifade ediyor:

Devrimciler daha fazla zaman kaybetmeden, mutlakıyetçi rejimi her ne şekilde olursa olsun, bir an önce sona erdirme konusunda anlaştılar. Sultan Abdülhamit’i istifaya zorlayacaklar, var olan yönetim şeklini kökten değiştirecekler ve meclis üstünlüğüne dayanan liberal demokratik bir yönetim kuracaklardı. (Aykut Kansu, age. s. 109)

Günümüz liberalizmi ise artık özgürlükleri ve demokrasiyi değil, daha çok kamusalcılık karşıtlığını ve sosyal devlet düşmanlığını, özelleştirmeciliği ve serbest piyasa ekonomisi savunuculuğunu ifade ediyor. Demokratik hak ve özgürlüklerin sözcülüğü ve savunuculuğunu ise esas olarak sol ve sosyal demokrat partiler yapıyor.

Cumhuriyet Devrimi’nden sonra yeni rejim 1923’te topladığı İzmir İktisat Kongresi ile liberal bir ekonomik politika benimseyecek ve bununla bağlantılı olarak çok partili rejime geçmeyi deneyecekti. Ancak gerek ülkedeki sermaye birikiminin yetersizliği ve burjuva sınıfının zayıflığı, gerekse kapitalizmin 1929’daki büyük krizi nedeniyle bu deneme başarısız oldu. Özel girişime ve serbest piyasa ekonomisine dayalı bir kalkınma modelinin yürütülmesinin imkânsız olduğu görüldü. Cumhuriyet Devrimi’nin öncü kadrolarından Fethi Okyar’a 8 Ağustos 1930’da kurdurulan ve liberal bir programı benimseyen Serbest Fırka ancak birkaç ay yaşayabildi. (Bkz. Merdan Yanardağ, Kadro Hareketi, Destek Yayınevi, 4. baskı, Kasım 2012, İstanbul, s. 63-75)

Tanrısal ya da Doğal Düzen!

Liberalizmin başlıca ve asıl tehdit algısını, kapitalizm karşıtlığı oluşturur. Ancak, Türkiye’deki siyasal İslamcılarla sembiyotik bir ilişki içindeki yanaşma liberaller ve sol liberallerin aksine, klasik liberalizm, mutlakıyetçi ve teokratik (dinci) iktidarları da birey özgürlüğü ve modernleşme için birer tehdit olarak görür:

Aydınlanma geleneğinin “negatif özgürlük” kanadında yer alan liberalizme göre, serbesti ilkesi ancak bireylerin fikir, ifade ve hareketlerinin dışarıdan müdahaleler (sonucu) kısıtlanmamasyla mümkündür. Liberalizme göre bireylerin özgürlüğünü tehdit eden üç temel kaynak vardır:
1) mutlakıyetçi iktidar; 2) teokratik iktidar (din erki); 3) kapitalizm karşıtlığı. (Dr. Ömür Birler, age.)

Buradaki kritik öge “kapitalizm karşıtlığı” diye ifade edilen tehdittir. Liberaller, kapitalizm karşıtlığını, hatta eleştirisini doğrudan özgürlük ve demokrasi düşmanlığı, dolayısıyla totaliter bir anlayış olarak yaftalar. Liberallere göre adeta tanrısal bir düzen olan kapitalizm, mutlak ve ebedidir. Tomas Hobbes (1588-1679), John Locke (1632-1704), Alexis de Tocqueville (1805-1859), Adam Smith (1723-1790), John Stuart Mill (1806-1873) gibi liberal ideolojinin ve iktisat teorisinin temellerini atan düşünürler ile Immanuel Kant (1724-1804) gibi Aydınlanmacı felsefeciler, birey özgürlüğüne yönelik en büyük tehdidin mutlak iktidarlardan geldiğini ifade eder. Bütün bu düşünürler kapitalizmi insanlığın son ekonomik ve toplumsal tecrübesi, bir tür doğal düzen olarak görür. Zaten Francis Fukuyama da (1962-…) tam bu nedenle, Soğuk Savaş sonrasında, kapitalizmin sosyalizm karşısında nihai bir zafer kazandığını varsayarak tarihin sonunu ilan edecekti.

Solculuğu, maddi temelleri olmayan soyut bir özgürlükçülük ve demokrasi savunuculuğuna; demokrasiyi de etnik ve dinsel kimliklerin serbestisine indirgeyen sol liberaller, bir anlamda aynı şeyi yapar ve kapitalizmi yok sayarlar. Kaçınılmaz olarak ekonomik ve sosyal eşitlik ilkesini de bir tarafa bırakan sol liberaller, tıpkı burjuva liberaller gibi hukuksal-siyasal eşitlik ilkesiyle yetinirler. Sermaye sınıfının tarihsel olarak gericileşmesi ve siyasal bakımdan daha totaliter bir zemine kayması da sol liberallere yerleşecekleri bir alan açmıştır. İşte sol liberallerin yerleştikleri bu alan, onların düzenin bir parçası haline gelmelerine neden oldu. Daha da önemlisi ruhlarını kurtaracaklarını düşündükleri, “iyiliksever bir kapitalizm” için mücadele zemini sağladı.

Tahmin edilebileceği gibi, liberallere göre bireylerin özgürlüğüne karşı en büyük saldırı, onların iktisadi etkinliklerine ve en büyük doğal haklarından biri olan mülkiyet hakkına yönelik tehdit ve saldırıdır.

Liberalizmin bireyin üç temel hakkından biri olarak sıraladığı özel mülkiyet hakkı, ancak kapitalist üretim modeli ve bu modele bağlı gelişen serbest piyasa mekanizmasının yardımıyla korunabilir. Liberallere göre özel mülkiyet kavramı kişilerin sahip oldukları taşınır ya da taşınmaz mallarla sınırlı değildir. İstisnasız her bireyin sahip olduğu emek gücü de bir özel mülktür. (Dr. Ömür Birler, age.)

Elbette burada emek gücü dışındaki özel mülkiyet tanımı kişisel eşyamızı değil, esas olarak fabrikalar, makineler, toprak, sermaye vb. gibi üretim araçlarını ifade eder.

Klasik ve liberal iktisat teorisinin kurucusu olan Adam Smith’e (1723-1790) göre kapitalizmin işleyiş yasası, serbest piyasa ekonomisinde malların değişimiyle sağlanan kazancın artırılmasıdır. Başka bir ifadeyle kapitalizmin esası kâr yasasıdır. Smith’e göre bunun önkoşulu da mülkiyet hakkı ve bireylerin ekonomik girişimlerinin üzerinde hiçbir sınırlamanın olmamasıdır. Ancak o zaman sadece bireyler değil, uluslar da zenginleşecektir. Zaten Adam Smith’in ünlü kitabı da Milletlerin Zenginliği adını taşır. Klasik iktisat teorisinin temel eseri sayılan bu kitap, 1776 yılında yayımlanmıştır. (Bkz. Adam Smith, Milletlerin Zenginliği, İş Bankası Kültür Yayınları, Ekim 2011, İstanbul)

Adam Smith’in önermesinin altında iki varsayım yatar. Birincisine göre, toplumu oluşturan bireyler her zaman kendi çıkarlarını maksimize etmek, olabilecek en yüksek noktaya çıkarmak yönünde hareket eder. Liberal düşünceye göre bu varsayım insan doğasının da esasını oluşturur. Bu amaçla
birbirleriyle rekabet de eden bireyler, ellerinde bulunan araçları geliştirmeye çalışırken toplumsal gelişimi de sağlayacaktır.

İkinci varsayıma göre ise, kendi çıkarları peşinde koşan ve onu en yüksek seviyede elde etmeye çalışan bireyler, bu davranışları nedeniyle herhangi bir dışsal müdahaleye ihtiyaç duymaz. Piyasa kendi kendisini düzenleyecek, bir kargaşa ve kaosa yol açmadan toplumsal faydayı sağlayacaktır. Smith bu durumu ünlü “görünmez el” kavramıyla açıklar. Piyasayı bu “görünmez el” düzenleyecek, arz ve talep dengesini kuracaktır.

Saf liberal ekonomik düzeni ve ideolojiyi ifade eden (bir anlamda tanımlayan) ünlü önerme ve/veya slogan, aslında her şeyi anlatır: “Laissez-faire, laissez-passer; le monde va de lui meme.” Yani, “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler; dünya kendi kendini idare eder” şeklinde Türkçeye çevrilebilecek bu Fransızca cümle, liberal ekonomi ve siyaset anlayışının özeti gibidir. Daha yaygın olarak, “Laissez-faire, laissez-passer” şeklindeki kısa hali, yani “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” diye kullanılır.

Liberal ekonomiyi tanımlayıcı bu cümle/slogan, Adam Smith’e ya da İngiliz iktisatçılarına değil, Fransız Fizyokratlara ait. Bu ifadenin ilk kez Fransa Kralı 14. Louis’nin (1638-1715) ekonomi danışmanı Jean Baptiste Colbert tarafından söylendiği ileri sürülüyor. Fizyokratlar, tıpkı fen bilimlerinde olduğu gibi sosyal ve ekonomik olaylarda da bir nedensellik ilişkisi ve düzenlilik ilkesi bulmayı amaçlıyor.

Akıl Çağı’nın ve klasik liberal felsefenin en önemli kurucu babalarından biri sayılan, Aydınlanmacı İngiliz filozof John Locke’un (1632-1704) “rasyonalizm” ve “doğal düzen” anlayışını, Fizyokratlar toplumsal ve ekonomik yaşama taşır. Fizyokratlar, “ilahi bir iradenin evrensel ve mükemmel bir
doğal düzen kurduğu” görüşünü benimsiyor. Bu anlayışa göre, dünyada varolan fiziksel düzen gibi sosyal ve ekonomik bir düzen de bulunur; bu doğal düzenin yasalarına uygunluk en yüksek mutluluğu sağlayacaktır. Yunanca kökenli olan “fizyokrat” ya da “fizyokrasi” sözcüğü/kavramı da “doğa yasası” anlamına gelir. Kuşkusuz bu “doğal” ya da “tanrısal düzen” kapitalizmden başka bir şey değildir.

Fizyokratlar, ekonomide arz ve talep arasındaki dengesizliklerin geçici olduğunu ve bu dengesizliklerin piyasa mekanizması içinde kendiliğinden giderileceğini, dolayısıyla piyasa dışı bir müdahalenin gereksiz olduğunu savunuyorlar. Bu anlamda fizyokratlar tarihteki ilk liberaller olarak kabul edilir. Fizyokratların, Adam Smith tarafından da hararetle benimsenen “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” denklemi, deyim uygunsa bütün liberaller ve klasik iktisatçıların amentüsü gibidir.

Ancak, en yüksek ve rafine ifadesini Adam Smith’te bulan bu anlayış, dünyanın hiçbir kapitalist ülkesinde tam anlamıyla uygulanamadı. Liberaller, piyasa ekonomisinin “anarşi” ve “kaos” üreten işleyişine hiçbir zaman çözüm bulamadı. Bu nedenle kapitalizm, işleyiş yasalarının kaçınılmaz bir sonucu olan üretim (arz) fazlasının yarattığı krizlerle tarihi boyunca sarsılmaya devam etti.

1.3 - LİBERALİZM VE ÖZGÜRLÜĞÜN SINIRI

Kapitalizm ve Batı uygarlığı, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra yaşadığı görece istikrarlı bir refah döneminin ardından 1970’li yıllarda yeniden bunalıma sürüklendi. Bu kriz de daha öncekiler gibi, sistemin yapısal sorunları ile küresel ölçekte derinleşen sömürü ve adaletsizliklerden kaynaklanıyordu. Dünya 1980 dönemecine geldiğinde, hem sosyalist sistemin Batı üzerindeki baskısı artmış, hem de toplumsal muhalefet güçlerinin mücadelesi sonucu sistem iyice sıkışmıştı:

Uluslararası düzeyde güç kazanan Dünya Bankası ve IMF gibi merkezlerin desteklediği, değişik alanlarda değişik vasıtalarla sürdürülen yoğun bir beyin yıkama faaliyetinin sonucunda, olup bitenlerin sorumluluğunun sosyal devletin sırtına yüklenmesi sağlandı. Pek çok ülkede, devletin iktisadi-sosyal yaşamdan çekilmesi, sosyal adaleti sağlayıcı ve iktisaden zayıf durumda olanları koruyucu yöndeki önlemlerini ve işlevlerini terk etmesi, “devletin küçültülmesi” sloganı altında tek kurtuluş yolu olarak dayatıldı. (Alpaslan Işıklı, Neoliberalizm ve 3. Dünya Savaşı, Kırmızı Kedi Yayınevi, 2011 İstanbul, s. 31)

Sosyal devlet, sosyalist blokun baskısı ve çalışanların mücadelesi sonucu elde edilen toplumsal ve tarihsel bir kazanımdı. Sosyalist sistemin küresel ölçekte gelişen bir karşıdevrim saldırısı sonucu çözülerek 1990-91 dönemecinde çökmesi, sermayenin sosyal devlete yönelik saldırılarını daha da artırdı. Çünkü kapitalizm ve küresel sermaye, krizi aşmanın yolunu iç pazarları derinleştirmekte görüyor, dolayısıyla çalışan sınıfların kazanımlarını geri almaya ve sosyal devleti tasfiye etmeye yöneliyordu. Kapitalist güç ve iktidar merkezleri bir zafer kazandıkları varsayımından hareketle, önlerinde siyasal ve toplumsal bir engelin kalmadığını düşünüyorlardı.

Ancak küresel sermayenin bu saldırıyı başarıyla gerçekleştirmesi için ideolojik ve entelektüel inisiyatifi de eline geçirmesi gerekiyordu. Toplumun ikna edilerek yeni politikalar için bir ideolojik-siyasal rıza üretilmesi şarttı. Tarihsel bakımdan geçici de olsa sosyalizmin yenilgisi moral üstünlüğün Batı’ya, dolayısıyla kapitalizme geçmesini sağlamıştı. Bu nedenle küresel sermaye ideolojik inisiyatifi yeniden ele geçirmekte fazla zorlanmadı. Serbest piyasacılık yeniden revaçta oldu, özelleştirmecilik kamusal birikimlerin ve ulusal zenginliklerin yağmasına dönüştü. Bu yağma, ilk hızını kaybetse bile günümüzde başta Türkiye olmak üzere bütün dünyada devam ediyor. İşte bu yeni liberal ekonomik politikaların adı da “neoliberalizm” oldu. Prof. Alpaslan Işıklı durumu şöyle ifade ediyor:

Artık bellekler silinmiş, vahşi kapitalizmin dünyada nelere mal olduğu unutturulmuştur. Vahşi kapitalizm sanki ileriye doğru yeni bir reformist atılımmış gibi sunularak neoliberalizm adı altında yeniden diriltilmesi büyük ölçüde başarılmıştır. Oysa neoliberalizmin, liberalizmden farklı sonuçlar doğurması için görünen bir neden bulunmamaktadır. (Alpaslan Işıklı, age. s. 31)

Sonuç olarak, serbest piyasa ekonomisi ve kapitalizm insanlığa mutluluk getirmedi. Tam tersine, daha önceki sınıflı toplumlar gibi eşitsizlik, adaletsizlik ve sömürü üretti. İnsanlığı kanlı boğazlaşmaların içine itti. Daha da vahim olanı, gezegenimiz serbest piyasa ekonomisi ve kâr yasasının yıkıcılığı nedeniyle göz göre göre bir felakete, daha net bir ifadeyle yok oluşa doğru sürüklenmeye başladı.

1.4 - SOL LİBERALİZM; BİR YAŞLILIK HASTALIĞI!

Büyük burjuvazi aslında bir sınıf olarak tarihsel ömrünü doldurmuş olmasına karşın siyasal, ekonomik ve toplumsal varlığını sürdürüyor. İnsanlık tarihsel bir eylemle kapitalizmi aşana kadar da varlığını sürdüreceği görülüyor. Ancak burjuvazi toplumsal konumunu sadece tarihsel ve siyasal bakımdan değil, artık ahlaki ve felsefi bakımdan da açıklama rezervini (ve yeteneğini) tüketmiş durumda.

Yukarıda da işaret ettiğim gibi, kapitalizmin işleyiş ve ilerleme dinamiği insanlığı geleceksizleştiriyor. Dolayısıyla insanlığa verebileceği yeni bir şey kalmayan burjuvazinin, varlığını ve sınıfsal egemenliğini sürdürebilmek için toplumdan tazelenmiş bir ideolojik onay üretmeye ihtiyacı var. İşte postmodernizm ve sol liberalizm son çözümlemede bu ideolojik onayı ve siyasal meşruiyeti üretme ihtiyacının ürünüdür.

Soğuk Savaş döneminde sosyalist ülkelere karşı demokrasi ve insan hakları gibi soyut tezlerle ideolojik bir saldırı yürüten Batı, bu gerekçenin ortadan kalktığı koşullarda tıpkı tarihsel ömrünü dolduran sermaye sınıfı gibi yeni bir toplumsal rıza üretmekte zorlanıyor. Durum böyle olunca, finans kapital, bir önceki çağın kültürüne ve ideolojisine iltica ediyor. Dini yeniden keşfediyor, insan aklını kutsal metinlerle yeniden teslim almaya ve toplumları yeniden dogmalar üzerinden yönetmeye çalışıyor. İnsanlık yeni bir ortaçağın kapısından içeri itiliyor. Bilimin ve eleştirel aklın bastırıldığı, teknolojik bir ortaçağ!..

Postmodernistler, liberaller, İslamcılar ve muhafazakârların Aydınlanma ve modernite eleştirisi, tarihin işleyiş ve toplumların ilerleme yasasının (tarihselcilik ve toplumsal ilerleme fikrinin) reddine dayandığı için, bu çürüme dönemini aşma önerisini içinde taşımıyor. Sol liberaller de sorgulamadan postmodernistlerin bu tezlerini kabul ediyor. Böylece, bir önceki çağın zihniyet dünyasını devralarak insanlığı mevcut olana, kurulu düzenin mutlaklığına ikna etmek ve dolayısıyla kapitalizmi ideolojik bakımdan tahkim etmek amacına ulaşılıyor.

Diğer taraftan liberal, muhafazakâr ve her türden dinci akım arasındaki çıkar ortaklığı ve işbirliği, kaçınılmaz olarak gerici bir kutsal ittifaka dönüştü. Önceki bölümde de altını çizdiğim gibi, iktisadi planda ultraliberal bir tutuma, siyasal ve felsefi planda gerici bir modernite ve Aydınlanma eleştirisi eşlik etti.

Postmodernistler ve liberaller, Aydınlanma ve modernite geleneğine karşı çıkarken, aklın ve bilimin belirleyici konumunu reddediyorlar. Epistemolojik olarak toplumsal ilerleme yasasına, tarihselciliğe ve “büyük anlatılar” dedikleri ideolojilere karşı çıkan postmodernistler; sınıf mücadelelerinin, kapsayıcı toplum modellerinin ve nihayet bilimin de sonunun geldiğini iddia ediyorlar. Tarihselciliğin (tarihin ve toplumların işleyiş ve ilerleme yasalarının bulunduğu görüşü) reddi, insanlığın bugünü ile geçmişi ve geleceği arasındaki bağı da koparıyor.

Kapsayıcı toplum modellerine itiraz ederken, gerçekte insanlığı birleştiren ortak değerlere, görüşlere, ideolojilere, sınıfsal örgütlenmelere, yurttaşlık bağlarına ve ulus devletlere karşı çıkan postmodernistler, sol liberal siyasetin de temellerini atıyor.

Günümüz dünyasının önde gelen Marksist iktisatçı ve düşünürlerinden Prof. Dr. Samir Amin, postmodernizmin hayali bir iyi kapitalizm (saf ekonomi) teorisine eşlik eden ve liberal sisteme uyum sağlayan bir söylem olduğunu belirtiyor. Amin, liberalizm ve postmodernizm arasındaki ilişki konusunda şu çok önemli saptamaları yapıyor:

Postmodernizm, liberalizmi kabullendirmeye ve meşrulaştırmaya yarayan ideolojik bir söylemdir. (…) İçinde bulunduğumuz dönemin şaşkınlıklarının ürettiği kimi önyargılar da kullanılıyor, evrenselcilik ve ilerleme kavramlarına karşı güvensizlik yaratılıyor. Aslında yapılan Aydınlanma kültürünün, burjuva tarihinin ve düzeninin eleştirisi değil. Bunak kapitalizmin daha da azdırdığı tablonun tutarlı bir eleştirisini yapmak yerine, liberal Amerikan ideolojisinin önermeleri ikame ediliyor.

Geçmişin mirası olan kültürel farklılıkların yüceltilmesi ve ona eşlik eden güdük burjuva evrenselciliğinin postmodern eleştirisi, çağdaş emperyalizmin küreselleşme projesiyle tam bir uyum içindedir. (Samir Amin, Liberal Virüs, Editör ve Çeviren: Fikret Başkaya-Aynur Mert, Özgür Üniversite Kitaplığı, Ekim 2004, Ankara, s. 17-18)

Solun bu tezleri benimseyen kesimleri, devrimci ve sınıfsal pozisyonlarını terk ederek, kapitalizm yokmuş gibi davranıyor. Çünkü kapitalist toplumları sınıfsal ve ekonomik temellerinden soyutlayarak, birer kültürel kategori olarak ele alıyor. Dolayısıyla solculuğu da maddi ve sınıfsal temellerden kopuk, soyut bir özgürlük ve demokratikleşme mücadelesine indirgiyorlar.

Böylece sol liberaller, genel olarak toplumsal eşitlik, özgürlük ve adalet mücadelesini temel alan soldan; özel olarak da emekçiler başta olmak üzere toplumun kurtuluşunu ve yeni bir dünya kurmayı hedefleyen sosyalizmden kopuyor. Sol liberaller, yukarıda da işaret ettiğim gibi, bu kopuşla en çok iyiliksever bir kapitalizmi savunan alık demokratlara, dolayısıyla sistem içi bir akıma dönüşüyor.

Burjuva demokrasilerine yönelik bütün eleştirilerini de geri çeken sol liberaller, böylece liberalizmle aralarında güçlü bir ortak zemin yaratıyor. Toplumsal eşitsizlik ve adaletsizlikleri bir şal gibi örten burjuva demokrasilerini, sınıflar ve çağlar üstü soyut bir kavram olarak ele alıyorlar. Toplumları bir önceki çağın değerler dünyasına iade etmek anlamına gelen dinsel ve etnik kimlik siyasetini, demokrasi mücadelesi diye görüyorlar. Demokrasiyi sınıflar üstü, maddi ve tarihsel temellerinden kopuk bir rejim olarak sunuyorlar. Demokrasi mücadelesini ise soyut ve kültürel eksenli bir yaklaşımla, etnik ve dinsel kimliklerin serbestisine indirgiyorlar.

Sol liberaller, iddialarının aksine daha kapsayıcı, birleştirici ve enternasyonalist bir anlayış da getirmiyor. Tam tersine alt kültürlere ve etnisiteye dönüşü savunarak, insanlığı daha küçük ve birbirinden ayrışmış birimlere doğru iteleyerek ufalıyorlar. Dini, tarikatları, cemaatleri, yerel kültürleri, mezhepleri, etnik farklılıkları öne çıkarıyor ve “özgürlük” projesini söz konusu kesimlerin çıkarlarıyla sınırlıyorlar. Böylece insanların önünde neredeyse hemşeri dernekleri ve tarikatlar dışında gidebilecekleri yer kalmıyor.

İsterseniz bu bölümü bir espriyle bağlayalım: Vladimir I. Lenin ünlü Sol Komünizm kitabında dönem ve koşulları dikkate almayan aşırı solculuğu eleştirerek, onu “bir çocukluk hastalığı” olarak değerlendirir. Günümüzde sol içindeki en sağ eğilimi temsil eden sol liberalizm ise –belli bir yılgınlığı, siyasal korkaklığı ve yorgunluğu da içinde taşıdığı dikkate alınırsa– Lenin’e bir gönderme yapılarak pekâlâ “bir yaşlılık hastalığı” olarak nitelendirilebilir. Hani ne derler; her şakada bir gerçek payı vardır! (Bkz. Vladimir Ilyich Lenin, Sol Komünizm/Bir Çocukluk Hastalığı, Çeviren: Muzaffer Kabagil, Sol Yayınları, 2. baskı, Aralık 1977, Ankara)

1.5 - YENİ GERİCİ TARİHSEL BLOK

Postmodernistler ve sol liberaller, yukarıda da birkaç kez vurgulandığı gibi, toplumu maddi temellerinden bağımsız, her şeyi kapsayan kültürel bir olgu olarak ele alıyor. Dahası kapitalizm yokmuş gibi davranıyorlar. Toplumu, ekonomik süreçlerden ve sınıf mücadelelerinden bağımsız, geleneklerin ve yerel kültürlerin belirlediği tüketim ve yaşam tarzı kalıpları içinde ele alıyorlar. Sınıf mücadelesini yok sayarak, siyasal amacı soyut bir demokrasi mücadelesiyle sınırlıyorlar.

Bu görüşlere bireycilik ve hedonizm (hazcılık) eşlik ediyor. İnsan bir haz nesnesi olarak ele alınıyor ve bireye haz veren her şey “iyi” diye kabul ediliyor. Birey için iyi olan ise toplumsal bakımdan “ortak iyi” diye sunuluyor. Olayın komik tarafı da bin yıllık köhne liberal tezlerin “yeni” diye sunulması oluyor.

Teşvik edilen bu tutuma ve siyasal pozisyona bir tür “kültürel solculuk” denilebilir. Çünkü sol, sınıf mücadelesi ve kapitalizm eleştirisinden koparılarak soyut bir demokrasi ve özgürlük savunuculuğuna indirgeniyor. İşte bu anlayış sol liberalizmin en önemli kaynaklarından birini oluşturuyor.

Diğer taraftan muhafazakârlar, dinciler, liberaller ve postmodernist çevreler arasında kendiliğinden bir gerici tarihsel blok oluşuyor. Bu gerici tarihsel bloku dağıtmak ve kurdukları siyasal hegemonyayı kırmak için, Mahir Çayan’dan aldığım bir kavramı biraz farklılaştırarak ifade edersek eğer, ideolojik bir “öncü savaş” yürütmek gerekiyor. Elinizdeki kitabın bir amacı da bu mücadeleye katkıda bulunmaktır.

Postmodernistler, liberaller ve sol liberaller, Aydınlanma ve moderniteyi eleştirerek toplumları da gerçekte maddi temelleri olmayan kültürel bir kategori olarak ele alıyorlar. Bu yaklaşımın kaçınılmaz bir sonucu olarak modernizm ve Aydınlanma ile kapitalizm arasındaki bağ da koparılıyor. Böylece postmodernizm, her türlü kapsayıcı kuramı, ilerlemeci ve kurucu projeyi reddederken insanlığı da geleceksizleştiriyor. İnsanı tarih yapan bir özne olmaktan çıkarıyor.

Öte yandan postmodernizm ve sol liberalizm, esas olarak bir sosyalizm ve Marksizm eleştirisidir. Ancak, bu tavrını genel olarak modernite eleştirisi içinde gizler. Sosyalizmi ve sosyalist kuramı, tıpkı faşizm gibi modernitenin bir ürünü ve totalitarizm türü olarak görür. Bu toptancı yöntemi kullanan postmodernist sol liberaller, 1990’da sosyalist sistemin çözülmesini sadece tarihin değil, modernizmin de sonuna gelindiği şeklinde yorumladı. Onlara göre bir tarihsel evre olarak modernite kapanmıştı. Dolayısıyla moderniteyle birlikte onun ürünü olan Marksizmin çağı da geçmişti. Artık insanlık modernite sonrası (postmodern) bir tarihsel evreye giriyordu.

Hepsi budur. Bütün bir çağ, bir tarihsel dönem, örneği bulunmayan bir insanlık deneyimi bu basitlikle açıklanır. Hem de başkaca hiçbir kanıt sunmadan, sadece bir tez olarak ileri sürülür. Bu görüşler sürekli tekrarlanarak genel bir kabule dönüştürülmek istenir.

Postmodernistler ve neoliberaller, yukarıda da değindiğim gibi, “büyük anlatılar” dedikleri bütünsel/kapsayıcı kuram, ideoloji ve projeler ile totalitarizm ve diktatörlükler arasında da doğrudan bağ kurar. Onlara göre totalitarizm ve diktatörlükler işte bu “büyük anlatılar” denilen kurtuluş teorilerinin ürünüdür. Marksizm ve sosyalizm bu “büyük anlatılar” arasındaki en gelişkin ve sistematik örnektir. Böylece gerçek amaç ortaya çıkar; kapitalizm neredeyse Allah vergisi değişmez bir ilahi sistem olarak kabul edilir. Bu anlamda postmodernizm teolojik bir sol eleştirisidir. Ama bazı alık liberaller onu solculuk sanır.

Modernitenin Devrimci Eleştirisi

Sınıflar var olduğu, sınıf mücadelesi sürdüğü, toplumsal eşitsizlikler ve kapitalist sömürü devam ettiği sürece, postmodernist iddiaların kanıtlanması mümkün değil. Bu nedenle, kaynağını postmodernizmden alan sol liberalizmin başarılı olması da imkânsız. Çünkü postmodernistler ve sol liberallerin Aydınlanma ve modernite eleştirisi, tarihsel bağlamından kopuk, maddi temellere dayanmayan, kültürel eksenli ve soyuttur. Kapitalizmi aşmaya yönelik bir yol ve yöntem önermez, sadece onu yok sayarlar.

Çünkü modernite ve kapitalizm tarihsel, siyasal ve kültürel olarak birbirinin hem ürünü hem de tamamlayıcısıdır. Samir Amin şöyle diyor:

Modernite ve ona dahil olan liberal ideoloji, kapitalist gelişme sürecinde Rönesans’tan Fransız Devrimi’ne uzanan üç yüz yıllık dönemde Avrupa’da imal edildi. (…) Modernite, insanların önceki tarihsel dönemlerin geleneksel sosyal belirleyicilik boyunduruğundan kurtulma isteği ve çabasıdır. Böylesi bir özgürleşme de devlette, ailede, günlük yaşam ve üretim tarzının örgütlendiği toplulukta, iktidarı meşrulaştıran ne varsa reddini gerektirir. O zamana kadar söz konusu meşrulaştırmanın temelini, dini kaynaklı metafizik oluşturuyordu. O da modern siyasetin koşulu olan devletle dinin birbirinden ayrılmasını, radikal bir laikleşmeyi gerektiriyordu. Modernitenin kapitalizmle eşzamanlı olarak ortaya çıkması bir tesadüf değildi. (Samir Amin, age. s. 46-47)

Diğer taraftan belirtilmeli ki, kaba determinist yaklaşımların aksine, biz istemediğimiz takdirde kapitalizm kendiliğinden yıkılmayacak. Dolayısıyla kapitalizm aşılmadan gerçek anlamda modernitenin aşılması da mümkün değil. Bu nedenle (liberaller kusura bakmasınlar) moderniteye yönelik ve onu aşma yeteneğine sahip tek gerçek eleştiri sola aittir. Çünkü kapitalizme yönelik biricik devrimci eleştirinin kaynağı Marksizmdir. Bu anlamda tarihin ilk ve gerçek postmodernisti Karl Marx’tır.

İKİNCİ BÖLÜM

LİBERALİZM VE ERGENEKON

2.1 - ERGENEKON TERTİBİNİN ŞİFRESİ; PASİF DEVRİM/SİNSİ KARŞIDEVRİM

Ergenekon soruşturması üzerinden yürütülen “demokratikleşme”, “derin devletin ya da kontrgerillanın tasfiyesi” şeklindeki palavranın bu kadar hızlı şekilde açığa çıkmasını, doğrusu kimse beklemiyordu.

Oysa bu soruşturmaların ABD tarafından da desteklenen birer tertip olduğu, gerçek amacın ılımlı da olsa bir İslami rejim kurarak, yaklaşık 150 yıllık tarihsel bir derinliğe sahip Türkiye Aydınlanması ve modernleşme sürecinde köklü bir kırılmayı hedeflediğini defalarca ortaya koyduk. Dolayısıyla Ergenekon ve bağlı bir dizi davanın gerçekte Cumhuriyet’ten ve yarım kalan Osmanlı-Türk Aydınlanması’ndan bir tür rövanş alma operasyonu olduğunu belirttik.

Aralarında benim de bulunduğum, başlangıçta sayıları çok fazla olmayan gazeteci, yazar, siyasetçi, solcu ve sosyalist entelektüel bütün gerçeği kanıtlarıyla yazdığı, konferanslarda ortaya koyduğu ve televizyon ekranlarından sergilediği halde, adeta kulaklar sağır, gözler kör, kalpler mühürlüydü. İktidarın propagandası ve yönlendirmesi, yandaş ve yanaşma medyanın gerçeği ve bilgiyi karartması, siyasal iklimi belirledi.

Ancak, medya terörüne, gerici-dinci kuşatmaya, iktidar baskısına, polis ve adliye tehdidine, liberal ideolojik saldırıya ve sol liberal ihanete pabuç bırakmadık. Sonuçta haklı çıktık. Bu nedenle güçlendik, onurumuzla yaşamdaki ve özgürlük kavgasındaki yerimizi aldık.

Ancak, Amerikancı AKP-Cemaat iktidarının 2007-2014 yılları arasındaki başarısı, kendilerinin eseri değildi. Çünkü donanımsız, kültürel birikimden yoksun, fanatik, dogmaların esiri, yarı cahil, köylü kurnazı ve takiyeci Soğuk Savaş artığı siyasal İslamcıların becerebilecekleri bir iş değildi bu. İşte söz konusu büyük niteliksel boşluğu, donanım eksikliğini, entelektüel yetersizliği liberaller doldurdu. Özellikle sol liberaller gerici karşıdevrim operasyonuna, tıpkı cellatlarına âşık kurbanlar ya da efendilerine hayran olan uşaklar gibi paha biçilmez bir hizmet sundular.

Çünkü onlar için “demokratik” ve “özgürlükçü” gerekçelerle sistemle uzlaşmak, kurulu düzene enterge olmak (bütünleşmek) için bir fırsat çıkmıştı. Bu fırsatı kullandılar. Samimi ve saf şekilde yaptıkları işe inananları bir kenara koyarsak eğer, özellikle sol liberallerin söz konusu ahlaksız işbirliğine yönelme nedenlerinden biri de budur. Ayrıca bu ihanetlerinin karşılığında büyük çıkarlar sağladıklarını sanırım belirtmeye gerek bile yok!

Değilse, AKP-Cemaat iktidarı, tarihi boyunca derin devlete, kontrgerillaya, darbelere ve faşizme karşı mücadele eden solun bir kesiminden ideolojik ve siyasal onay alamasaydı ne toplumu bu operasyonlara ikna edebilir ne de siyasal meşruiyet sağlayabilirdi. Özellikle sol liberallerin verdiği destek, liberal aydınların ülkenin darbecilerden temizlendiği, demokratikleştiği ve bir siyasal İslamcı tehlikenin bulunmadığına ilişkin vaazları etkili olmasaydı AKP-Cemaat iktidarı (Cemaat’in koalisyondan kopmuş olması tabloyu değiştirmiyor) bugünkü dinci-faşizan rejimi kurması, Tayyip Erdoğan’ın bir diktatöre dönüşmesi mümkün olamazdı. Liberaller ve sol liberallerin sayıları fazla olmasa da verdikleri zarar büyük oldu; toplumun direniş refleksini kırdılar.

Türkiye uzun yıllara (yaklaşık 60 yıl) yayılan “pasif devrim” ya da sinsi bir karşıdevrim sürecinin içinden geçti. 1908 ve 1923 devrimlerinde yenilgiye uğrayan siyasal İslam, 1950’de Demokrat Parti’nin (DP) iktidara gelmesinden itibaren başlayan, merkez sağ iktidarlarla işbirliğine dayalı bir strateji izledi. Türkiye’nin NATO üyeliğinin sağladığı olanaklardan da yararlanarak, komünizme karşı mücadelede Batı’nın hizmetine koşan siyasal İslam, Cumhuriyet’e karşı sinsi bir karşıdevrim süreci başlattı. Bu süreci Gramsci’nin “pasif devrim” kavramıyla da açıklayabiliriz.

Akademisyen Cihan Tuğrul, Sultanbeyli gibi İstanbul’un “İslami varoşu/gettosu” sayılacak bir ilçesindeki saha araştırmasıyla da desteklenen, Pasif Devrim/İslami Muhalefetin Düzenle Bütünleşmesi kitabında, İslamcıların hem laik rejimi dönüştürme, hem de kendilerinin düzen tarafından içerilmesi olgusunu inceliyor. Ancak Tuğrul, değerli bulduğum bu araştırmasında emperyalizm olgusunu (Batı’nın AKP’yi destekleme nedenlerini), siyasal İslam’ın yükselişinin tarihsel ve sosyolojik kaynaklarını, liberallerin bu “pasif devrim”e verdikleri desteğin önemini ve bu desteğin nedenlerini yeterince değerlendirmemiş. Durum böyle olunca fotoğrafın sadece bir kısmını gördüğümüz, dolayısıyla yanlış sonuçlara da varabileceğimiz bir analiz ortaya çıkmış. Bu kusurlarına karşın, bize yine de önemli bir malzeme sunan Tuğrul, Gramsci’nin “pasif devrim” kavramını da isabetle yakalıyor ve bu kavramın Türkiye’deki siyasal İslam’ın başarısını anlamakta anahtar bir kavram olabileceğini belirtiyor.

“Pasif devrim” konusunda Dr. Ergin Yıldızoğlu’nun daha önce birden fazla önemli makale yazdığını, kimi yazılarımda benim de bu kavrama işaret ettiğimi anımsatarak, Cihan Tuğrul’un yazdıklarına gelelim:

Pasif devrim, egemen kesimlerin kendi yönetimleri için gönüllü rıza (hegemonya) kurmalarını sağlayan dolambaçlı ve kimi zaman da kasıtsızca başvurulan yollardan biridir. (…) Klasik devrimlerden farklı olarak, pasif devrimlerde halk kesimleri devrimci söylemlerle ve stratejilerle yalnızca ama yalnızca mevcut tahakküm örüntülerini güçlendirmek için harekete geçirilir. Ben ılımlı İslam’ın uzun bir pasif devrim sürecinin son noktası olduğunu ve bu sürecin sonunda, bir zamanların radikallerinin ve onların takipçilerinin neoliberalizmle, sekülarizmle ve Batı tahakkümüyle hemhal olduklarını iddia ediyorum. Bugün, ılımlı İslam’ın gerçek önderleri her zaman liberal Müslüman olmuş kişiler değil, on yıllarca neoliberalizme, sekülarizme ve ABD hegemonyasına karşı savaşmış ama sonunda bu deneyimlerini eski düşmanlarının hizmetine sunmuş kişilerdir. (Cihan Tuğrul, Pasif Devrim/İslami Muhalefetin Düzenle Bütünleşmesi, Koç Üniversitesi Yayınları, 2. baskı, Kasım 2010, İstanbul, s. 16)

Pasif devrim kavramının özgün anlamını ve Türkiye, Mısır, Pakistan gibi ülkelerdeki gelişmeleri açıklamak bakımından önemini ve sağladığı kolaylığı Ergin Yıldızoğlu şöyle ifade ediyor:

Ilımlı ve radikal kanatlar arasındaki diyalektiği daha iyi görebilmek için “pasif devrim” kavramına bakabiliriz. Devrim, bir toplumun iktidar ilişkilerinin, siyasi, ekonomik rejiminin değiştirilmesine ilişkin bir kavram. Bu bağlamda iki olasılık söz konusu: Siyasi erkin ani bir altüst oluş sırasında “cepheden bir saldırıyla” ele geçirilmesi; ya da toplumda yaşanan dönüşümler, bir “mevzi savaşının” kazanımları, birikerek bir aşamada siyasi erkin ele geçirilmesine olanak sağlar.

Antoni Gramsci, ikinci olasılığı, devletle aile arasındaki alanın, “sivil toplumun”, “mevzi savaşı” yürüten bir siyasi hareket tarafından dönüştürülmesi, giderek yeni sınıflar matrisinin iktidar ilişkilerinin oluşması süreci olarak tanımlamak için, “pasif devrim” kavramını kullanıyor. (Ergin Yıldızoğlu, “Ilımlı İslam Daha Büyük Tehlike” Cumhuriyet gazetesi ve sendika.org, 4 Haziran 2007)

Yıldızoğlu’nun önerdiği gibi, Antonio Gramsci’deki “pasif devrim” kavramı için, düşünürün sadece dünya solunu değil, uzun süre bütün bir entelektüel ve akademik ortamı etkileyen, Hapishane Defterleri adlı kitabının, “İtalya Tarihi Üzerine Notlar” bölümüne bakılabilir. Gramsci, bu bölümde şunları yazıyor:

Entelektüel, moral ve politik hegemonyalar aygıtını (düzeneğini) hangi biçim altında ve hangi araçlarla kurma başarısı gösterdi Ilımlılar? “Liberal” denebilecek biçimler altında ve araçlarla, yani bireysel, “moleküler”, “özel” girişimle (yoksa pratik ve örgütleyici eylem başlamadan önce hazırlanmış ve oluşturulmuş bir parti programıyla değil). Üstelik Ilımlılar’ı temsil eden ve onların yönetici katmanını, organik anlamda aydınlarını oluşturan toplumsal grupların yapı ve işlevlerinden dolayı “normal”di de bu. (Antonio Gramsci, Hapishane Defterleri-Seçmeler, Çeviren: Kenan Somer, Onur Yayınları, Ekim 1986, İstanbul, s. 17)

Gramsci’nin “Ilımlılar” diye adlandırdığı grup/parti, İtalyan ulusal demokratik devrim dönemindeki (bu dönem yeniden doğuş anlamına gelen “Risorgimento” diye adlandırılır) muhafazakâr kanadı oluşturan siyasal harekettir. Hapishane Defterleri’nin “Machiavelli, Politika ve Modern Prens Üzerine Notlar” bölümü ve bu bölümdeki “Pasif Devrim Kavramı” ara başlıklı irdeleme, halen alanındaki en yetkin Marksist metin olma özelliğini koruyor.

“Pasif devrim” ya da Türkiye’de siyasal İslam’ın gelişimini ve iktidarı ele geçiriş sürecinin özgünlüklerini ifade etmesi bakımından benim tercih ettiğim kavramla “sinsi” ya da “pasif karşıdevrim” sürecini kimi alanlarda biraz daha somutlaştırmak için, daha önce yazdığım bazı konuları bu kitapta da tekrarlamakta yarar var. Bu bakımdan, I. Cumhuriyetin Sonbaharı adlı kitabımda yer verdiğim bir konuya, tamamlayıcı özelliği nedeniyle bu çalışmada da değinmek istiyorum. Ayrıca, liberallerin ikiyüzlülüğü ve ihanetini daha net şekilde anlamak için elinizdeki kitabı, sözünü ettiğim çalışmamla birlikte değerlendirmenizi de özellikle öneririm. (Bkz. Merdan Yanardağ, I. Cumhuriyetin Sonbaharı, Destek Yayınları, 5. baskı, Mayıs 2011, İstanbul)

Emperyalizmin, özellikle ABD’nin küresel ve bölgesel çıkarları bağlamında ele alındığında, Ergenekon soruşturmalarının arka planında gerçekte neler vardı? Bunu sağlı ve sollu liberallerin kendi yazdıklarından yola çıkarak bu çalışmada bir kez daha ortaya koymak yararlı olacak.

NATO, Darbe ve Ergenekon

Ergenekon soruşturması, Cumhuriyet’in tasfiye edilmesinin ve yerine “İkinci Cumhuriyet” de denilen dinci-faşizan bir rejim kurulmasının aracıydı. Bu davalar, dünyanın büyük enerji yataklarının bulunduğu Ortadoğu ve İslam ülkelerine model olacak bir “ılımlı İslam düzeni” kurma misyonunu üstlenen AKP iktidarına, ABD’nin bölgesel çıkar ve hedeflerine “demokrasi” adına toplumsal ve tarihsel bir meşruiyet üretme girişiminden başka bir şey değildi. Dolayısıyla, “derin devletin tasfiye edileceği” gibi saf ve iyi niyetli beklentiler de büyük bir hayal kırıklığıyla sonuçlandı.

Soğuk Savaş döneminin bitimiyle, 1990 sonrası Türkiye’de de egemen sınıflar arasında bir yön ve program farklılaşması ortaya çıktı. Ergenekon gibi davalar, daha yüksek bir soyutlama düzeyinden bakıldığında bu yön ve program farklılaşmasının siyasal bir çatışmaya dönüşmesinden farksızdı.

AKP iktidarı, Susurluk artığı ırkçı-faşist bir mafya çetesine yönelik operasyonu, toplumu sindirmek, muhalefeti susturmak, TSK gibi kimi kurumlarda yaygınlaşan ABD ve NATO karşıtı eğilimleri tasfiye etmek için araç olarak kullandı.

Gözaltına alınanların kimliklerine baktığımızda; bu yön ve program farklılaşmasının bir kanadında yer alan, “Avrasyacı” diyebileceğimiz Kemalist bir kesimin tasfiye edildiğini görüyoruz. Soruşturmaya dahil edilen emekli orgeneraller (Tuncer Kılınç, Kemal Yavuz, Hurşit Tolon, Şener Eruygur) ve Balyoz Davası’ndan tutuklanan kimi general ve amirallerle çok sayıda subay, Soğuk Savaş sonrasında Türkiye’nin NATO üyeliğinin artık gereksiz hale geldiğini ve ülkenin çıkarlarıyla çeliştiğini, ABD’nin izlediği bölge siyasetlerinin Türkiye’nin stratejik çıkarlarıyla çatıştığını, bu nedenle çok odaklı bir dış politika izlenerek Avrasya’da ortaya çıkan fırsatlardan yararlanmak gerektiğini savunuyorlardı. Aynı generaller, Rusya, Çin ve İran’la NATO’yu dengeleyecek yeni ittifaklar yapılabileceğini de ileri sürüyorlardı. Üstelik bunu kapalı kapılar ardında da değil, kamuoyuna açık toplantılarda ifade ediyorlardı.

Bu görüşlerin egemen olduğu bir Türkiye, ABD’nin küresel ve bölgesel çıkarları için ölümcül bir tehdit demekti. Bu nedenle Birinci Cumhuriyet’i yıktılar ve “beyaz adamın” Batı’ya ait bir değer ve kültür olarak gördüğü laik düzeni imha ettiler. Zaten yaklaşık 60 yıldır “laik düzenin” içi boşaltılmıştı. Ergenekon operasyonunun gerçek anlamı buydu. Bu operasyon ve tasfiye hareketinde, Amerikancı ve NATO’cu derin devlet (yeniden yapılandırılan kontrgerilla) önemli bir rol oynadı.

2.2 - M.ALTAN, Y.ÇONGAR, İ.DAĞI İTİRAF EDİYOR

Batıcı ve serbest piyasacı olduklarını gizlemeyen bazı liberal yazıcılar, istihbarat örgütlerinin oyuncağı haline gelen yayın organlarında, Amerikancı ve NATO’cu olduklarını ilan etmekten sakınmıyorlardı. Bu nedenle, antiemperyalist olmayı “ayıp” saydılar, küreselleşmeyi kutsadılar, yurtseverliği ise milliyetçilikle eşitlemeye çalıştılar. Herkesi ihanete zorladılar. Çünkü, giriş bölümünde de ifade edildiği gibi, herkesin “ihanet” ettiği yerde “hain” de yoktur.

Şimdi, tertibin bozulduğu, sanıkların “adil yargılanmadığı, lehlerine tanık ve kanıtların değerlendirilmediği ve sahte kanıtların verilen hükme temel oluşturduğu” gibi gerekçelerle serbest bırakıldığı bu aşamada Ergenekon operasyonunun amacı gerçekte neymiş, buna bir daha ve bu kez belli bir mesafeden bakalım. Önce Zaman gazetesinden Prof. İhsan Dağı’nın yazdıklarından uzunca bir alıntı:

Ergenekon, devlet içinde bulunan resmi bir yapının deformasyona uğramış hali. Kökleri de belli: Özel Harp Dairesi, Türkiye’nin NATO’ya girmesinden sonra Avrupa’daki birçok NATO ülkesinde olduğu gibi bizde de örgütlendi. Mali kaynakları, teçhizatı NATO’dan sağlandı. Amaç, Soğuk Savaş döneminde ülkenin muhtemel bir Sovyet işgaline uğraması veya komünist bir ihtilale maruz kalması durumunda “sivil direniş”i örgütlemekti.

Peki, NATO böyle bir ülkede, elli yıldır Batı güvenlik sistematiğinde bulunan bir ordunun ABD ve AB ile işbirliğine karşı “Rusçu” bir kliğin eline geçmesine seyirci kalır mı?

Malzeme elde, Rusçu ekip güçlenmiş; NATO’nun ikinci büyük ordusu, “ABD ve AB ile işbirliğini bırakıp Rusya ve İran’la ittifak kuralım” diyen bir MGK Genel Sekreteri çıkarmış. Son dalgada gözaltına alınanlardan Tuncer Kılınç’ın, bu “stratejik ufkunu” ilan etmesinin ardından yedi yıl geçmiş. Bu düzeydeki bir askerin böylesine derin bir “stratejik yeniden yapılanma” yolu gösterdikten sonra makamında kös kös oturmuş olabileceğini kimse düşünmüyordur herhalde. (...)

Dahası Ergenekon’dan yargılananlardan Şener Eruy-gur bu ülkede Jandarma Genel Komutanı olmuş, yine Ergenekon sanıklarından Hurşit Tolon 1. Ordu Komutanı olarak Genelkurmay Başkanlığı’na giden yolun başına kadar gelmiş. NATO’yu Türkiye için en büyük tehlike olarak ilan edip, bir NATO ordusunun bu kadar tepesine çıkmış bir grubun varlığı şaka değil, bütün Batı ittifakı mensuplarının kaygıyla izleyeceği bir durum. (İhsan Dağı, Zaman gazetesi, 13 Ocak 2009)

Gördünüz mü, Ergenekon davasının gerçek anlamı neymiş? Bu değerlendirmede ne darbe tehdidi var ne de İslamcıların tasfiye edilmesi… Her yurttaşın hakkı olan ülkenin geleceği hakkında farklı bir fikir, stratejik tercih ve bir yön tayini ve önerisinden başka bir şey yok ortada.

Evet doğru, bir NATO ordusunda böyle bir ekibin inisiyatif kazanması, ABD’nin küresel çıkarları ve bölgesel siyasetleri için ölümcül bir tehdit demekti. Kendi siyasal ve toplumsal projelerini hayata geçirmek için ABD ve Batı’yla çatışmak yerine, onunla bütünleşmeyi en uygun yol olarak gören ılımlı İslamcılar için de durum farklı değildi.

ABD’nin küresel siyasetlerini çok demokratik ve özgürlükçü gerekçelerle savunan dönemin Taraf gazetesi yazarı ve Genel Yayın Yönetmen Yardımcısı Yasemin Çongar –kocası CIA yöneticisi olan bu hanım Amerikan istihbarat örgütleriyle derin ilişkisini hâlâ açıklayabilmiş değildir– bir adım daha ileriye gidiyor:

On üç yıl Washington’da gazetecilik yaptım. Bu yıllar bana, ABD’nin Türk ordusuyla arasındaki ilişkinin kalıcı biçimde yıpranmasını asla istemeyeceğini öğretti. Bununla beraber Amerikan siyasetinin ve ordusunun Türkiye’yi iyi tanıyan mensuplarının, TSK’nın Soğuk Savaş sonrasındaki performansına kuşkuyla baktıklarına da birçok kez tanık oldum.

Türk ordusunun Washington’da, “gitgide Batı’dan kopan, bazı unsurlarıyla Rusya’nın etki alanına giren, AB sürecini baltalamaya çalışan, Kıbrıs’ta çözümü engelleyen, demokratikleşmeyi içine sindiremeyen, 1920’lerin zihniyetine tutsak, küreselleşmeden de Türkiye’nin küreselleşmesiyle uyumlu değişimlerden de, giderek Türkiye toplumundan da kopuk” bir kurum olarak algılanmaya başladığını gözlemledim.

Yukarıda aktardığım gözlemin yol açabileceği kestirmeci yorumların farkındayım. Ama bu gözlemden, Ergenekon soruşturmasında ABD parmağı olduğu sonucu
çıkmaz. Doğru teşhis, İhsan Dağı’nın da yazdığı gibi, TSK’nın üst kademesinin Ergenekon soruşturmasına engel olmayarak kendini Batı ittifakı içinde yeniden konumlandırmaya çalıştığıdır. (Yasemin Çongar, Taraf gazetesi, 14 Ocak 2009)

Bu kirli operasyona (psikolojik harp) şu ya da bu düzeyde katkıda bulunan sol liberaller ne der bilinmez ama izledikleri çizgi, aldıkları siyasal ve entelektüel tutum, ABD, NATO, AKP Hükümeti ve “yeni kontrgerilla”yla büyük bir paralellik içindeydi. İnkâr çabasına karşın ABD’nin Ergenekon operasyonundaki rolünü açıkça ortaya koyan Çongar’ın, “Doğru teşhis, İhsan Dağı’nın da yazdığı gibi, TSK’nın üst kademesinin Ergenekon soruşturmasına engel olmayarak kendini Batı ittifakı içinde yeniden konumlandırmaya çalıştığıdır” şeklindeki değerlendirmesi de asker takıntılı liberaller bakımdan önemlidir.

Soru şudur; Soğuk Savaş sonrasında Varşova Paktı dağıldığı halde NATO neden varlığını sürdürüyor? Bu ülkede bir solcu, bir sosyalist, namuslu bir entelektüel, bir yurtsever, sağda ya da soldaki tutarlı bir demokrat ya da bir Kemalist böyle bir soruyu çok sordu. Soramaz mı? Bunu sormak suç mu?

Aslında NATO bu sorunun cevabını Haziran 2004’te yapılan İstanbul Zirvesi’nde verdi. Bu zirvede NATO, imparatorluk projesini yürüten ve fakat bu projeyi tek başına finanse etme gücüne sahip olmayan ABD’nin baskısıyla yeni bir tehdit değerlendirmesi yaptı. NATO bu yeni tehdit değerlendirmesiyle kendisini günün ihtiyaçlarına göre yeniden tanımladı. Bu değerlendirmeye göre “küresel terör” ve “radikal İslam” Batı uygarlığına karşı yeni tehdidi oluşturuyordu. Görev de bu yeni düşmana karşı savaş olarak belirlendi. Evet, inanılır gibi değil ama dünyanın en büyük askeri paktı ve dev savaş makinesi, İslam ülkelerinde bulundukları varsayılan bazı terör örgütlerine karşı mücadele etmek için varlığını sürdürmeye karar verdi.

Son dönemde İslamcı iktidarın gözünden düşse de, liberallerin ve sol liberallerin “guru”larından (bir tür şeyh denilebilir) Prof. Mehmet Altan’ın “NATO’nun dönüşü” başlıklı yazısıyla devam edelim. Mehmet Altan yukarıdaki soruya (Neden NATO var?) farklı bir cevap veriyor. Üstelik soruyu Ergenekon operasyonuyla ilişkilendiren çok “demokratik” bir cevap! Göz atalım:

NATO kurulduğunda Sovyetler’e karşı en vurucu ölüm makinesi, Soğuk Savaş’ın en keskin kılıcıydı... Sovyetler’in ardından nitelik değiştirdi. NATO 1949 yılında kurulmuştu... Nitelik değişiminin en şaşırtıcı virajı ise, 1998 yılında NATO’nun ellinci kuruluş yılını kutlarken yaşandı. Örgüt “demokrasiyi korumayı” da temel hedefi haline getirdi. Kendi halkına eziyet eden Miloseviç’in ülkenin “hükümranlık” hakkına pabuç bırakmadan NATO tarafından devrilmesi bu açıdan bir milattır...

Batı’yı boşlayarak NATO’dan ayrılmak, bölgedeki diktatörlüklerle, hatta din devletleriyle ittifaklara gitmek üst düzey askerler tarafından dillendirilir oldu... (...) Tuncer Kılınç, “NATO’da en uzun süre görev yapan Türk Paşası”... Ama MGK Genel Sekreterliği görevinin hemen başlarında, “Çin, Rusya, İran ve Suriye ile ittifak kuralım” diyen de o oldu... (...) Ergenekon Terör Örgütü sadece içeride bir darbe girişimi değil... Türkiye’yi “Batı’daki demokrasi ittifakından” koparma girişimi... (...) Özetle NATO askeriye üzerinden tekrar geriye dönüyor denilebilir... (Mehmet Altan, Star gazetesi, 15 Ocak 2009)

Nasıl ama? Savaş örgütü NATO ve demokrasi... Irak, Libya ve Yugoslavya’da ulusal devletlerin egemenlik ve sınırlarının dokunulmazlığı ilkelerini ihlal eden; bu ülkelerde insanlık tarihinin en büyük savaş suçlarını işleyen; yüzbinlerce insanı katlederek meşru yönetimleri yıkan NATO ve onu tamamlayan “demokrasi” kavramı! İnsan “pes” diyor, bir toplum bu kadar da salak yerine konulmaz ki! Mehmet Altan’a göre NATO’ya, ABD emperyalizmine, işgale, barbarlığa karşı çıktığınız zaman hemen darbeci ve Ergenekoncu oluyorsunuz, NATO yanlısı olunca da demokrat! Hani Ergenekon soruşturmaları darbeyi önleyecekti? Hani derin devlet tasfiye edilecek, Kontrgerilla ortaya çıkarılacak ve katillerden hesap sorulacaktı? Hani!

ABD’liler Amaçlarını İlan Etmiş

AKP-Cemaat iktidarının kirli operasyonları için kullanılan ve uzunca süre polis istihbarat yapılanmasının bülteni işlevini gören Taraf gazetesinin yazarlarından Lale Sarıibrahimoğlu ise Ergenekon soruşturmasının ABD’nin isteğiyle yapıldığını, kaynak göstererek açıkça ileri sürdü. Sarıibrahimoğlu, bir tür “itiraf” niteliğindeki yazısında, ABD’nin Türk ordusu içindeki Hüseyin Kıvrıkoğlu ekibinden son derece rahatsız olduğunu ve bu ekibi tasfiye etmek istediğini belirtiyordu.

Sarıibrahimoğlu, 1991 Körfez Savaşı’nın ardından ABD’nin Kürt politikasından TSK’nın rahatsız olduğunu da belirttiği yazısında, Körfez Savaşı sonrası ABD’nin Kuzey Irak’ta bir Kürt devleti kurma projesini adım adım hazırlamasının bu rahatsızlıkta belirleyici bir rol oynadığını ileri sürüyor, şöyle yazıyordu:

Amerikan ordusundan emekli Yarbay Steve Williams, merkezi ABD’deki Western Policy Center için 30 Ekim 2002 tarihinde kaleme aldığı makalesinde, münzevi (dünya işlerinden çekilen kişi) olarak nitelendirdiği Kıvrıkoğlu’nun, dört yıllık görev süresi boyunca bir kez olsun ABD’yi ziyaret etmezken Çin’i ziyaret etmiş olmasından duyulan rahatsızlığı dile getiriyordu.

Aynı makalesinde emekli Yarbay Williams, 4 Kasım 2002 tarihinde, ilk yurtdışı ziyaretini ABD’ye yapmaya hazırlanan dönemin Genelkurmay Başkanı ve şimdi emekli olan Orgeneral Hilmi Özkök’ü, daha Batı’ya dönük olacakları anlaşılan yeni nesil Türk askeri liderlerinin öncüsü, etkin ve uluslararası forumlarda ehil bir muhatap olarak nitelendirerek övüyordu. Emekli Yarbay Williams’ın zaten makalesinin başlığı da “Türk Askerinin Yeni Yüzü” idi. (Lale Sarıibrahimoğlu, Taraf gazetesi, 14 Ocak 2009)

Liberal arkadaşlar üzülür mü bilemem, ama demek ki sorun demokrasiyi savunmak filan değil. Sorun, NATO’ya ve ABD’nin bölge siyasetlerine karşı çıkılması ve bağımsız bir dış politika izlenmesi şeklindeki bazı görüşleri, aralarında askerlerin de bulunduğu kimi aydınların ileri sürmelerinden ibaret. Hilmi Özkök’ün genelkurmay başkanlığına getirilmesinin nedeni ve Ergenekon operasyonlarındaki rolü, Sarıibrahimoğlu’nun verdiği bilgilerden açıkça anlaşılıyor. Ne demeli, siyasette tesadüflerin rolü çok az!

Emperyalist bir savaş ve saldırı örgütü olan NATO’ya yıllarca karşı çıkmış bazı arkadaşlar, eski solcular “darbe girişimi” gibi palavraların arkasına saklanan tipik bir “fikir suçu” durumuyla karşı karşıya olduğumuzun farkında mı? Yani NATO’dan çıkılmasını Batı’dan, dolayısıyla demokrasi
havzasından kopmak olarak gören bazı liberaller ve neo-conlar, en fazla siyasal bir tartışmanın konusu olabilecek ve en az NATO’da kalınmasını savunmak kadar meşru olan bu siyasal önermeyi, utanmazca bir çarpıtma ve sahtekârlıkla “darbecilik” diye yaftalayıp, bir tertiple insanların tutuklanıp cezaevlerine atılmasına onay veriyorlar. Gerçekten kim militarist? Bir savaş aygıtı ve toplu cinayet örgütü olan NATO’dan çıkalım diyenler mi, yoksa NATO’ya bağlılığı sözüm ona demokratik gerekçelerle savunanları mı? Kim!

2.3 - ‘YETMEZ AMA EVET’ VE ‘ASKERİ VESAYET’

Yüksek Askeri Şûra’nın (YAŞ) Ağustos 2010 toplantısı kritik eşikti. Bu nedenle sancılı ve tartışmalı oldu. Çünkü toplantı, AKP’nin topluma dayattığı Anayasa değişiklik paketinin referanduma sunulduğu bir ortamda yapıldı ve toplantının kendisi tam anlamıyla krize dönüştü. Geleneksel iktidar bloku içinde Soğuk Savaş sonrasında ortaya çıkan yön ve program farklılaşması Ergenekon soruşturması üzerinden bir çatışmaya dönüşmüştü. YAŞ’ın 2010 toplantısında ortaya çıkan kriz bu çatışmanın artık sonlanmaya başladığının da işaretlerini veriyordu. Dönemin AKP-Cemaat iktidarı rejimi dönüştürme operasyonunda, önlerindeki son engelleri de temizlemeye çalışıyordu. Sonuçta dönemin AKP-Cemaat iktidarı, TSK’nın komuta kademesini kendi amaçlarına en uygun düşecek şekilde düzenledi. Sancılı bir süreç olsa da, AKP hükümeti bu virajı da sağlı sollu liberallerin desteğiyle “kazasız belasız” aldı. Liberaller ve sol liberaller İslamcı hükümete yine paha biçilmez bir hizmet sundu.

Bilindiği gibi aynı dönemde AKP-Cemaat iktidarının hazırladığı anayasa değişiklik paketini, “12 Eylül rejimiyle hesaplaşma hamlesi” diye sunan AKP iktidarı, ihtiyacı olan toplumsal rızayı/onayı, ancak 1980 faşist darbesinin muhatabı olan, onunla savaşmanın onurunu taşıyan solun en azından bir kesimini yanına alarak gerçekleştirebilirdi. Öyle de yaptı.

Anayasa değişikliği için yapılan 12 Eylül 2010 referandumunun hemen öncesinde, işte bu nedenle çok satışlı gazetelerde, hafta sonu eklerinde, yandaş/yanaşma medyanın televizyonlarında sık sık daha önce adını bile duymadığımız bazı solcular öne çıkartılmaya başlanacaktı. Sol liberaller, İslamcı iktidarın anayasa değişiklik paketine neden “Evet” ya da “Yetmez ama evet” dediklerini uzun uzun anlatacaklardı. Bu nedenle olsa gerek, adını daha önce belli bir sol kesim dışında kimsenin duymadığı Devrimci Sosyalist İşçi Partisi (DSİP) birdenbire en muteber sol parti, Genel Başkanları Doğan Tarkan da (2013’te yaşamını yitirdi) devlet ve büyük sermaye televizyonlarının adeta kadrolu yorumcusu haline gelecekti. Hiç unutmuyorum, aynı günlerde CNN Türk televizyonunda çıkan Tarkan, henüz program bitmeden sunucudan “NTV’deki programa yetişmem gerekiyor” diye izin alıp çıkmıştı.

Kapitalizm, emperyalizm, üretim tarzı, üretim ilişkileri, altyapı, üstyapı, sömürü, artık değer, sınıflar, işçi sınıfı ve sınıf mücadelesi gibi kavramları unutan ya da bunları antikçağa ait birer “balta” gibi gören bilgisiz, sığ, yarı aydın ve daha da önemlisi liberalizmle ağır şekilde lekelenmiş bir kesim, AKP iktidarına verdikleri onayı toplum nezdinde bir kez daha tazeletmek için ellerinden geleni yaptı. Onları, söz konusu dönemde simgeleyen slogan, İslamcı iktidarın anayasa değişiklik paketi için verdikleri “evet” oyunun, “Yetmez ama evet” şeklindeki sloganla gerekçelendirilmesiydi.

Modern tarihin akışını merkez-çevre çatışması ve devlet-sivil toplum mücadelesi üzerinden açıklamaya kalkışan, sınıf mücadelelerini yok sayan, tarihselcilik ve toplumsal ilerleme kavramlarından habersiz olan bu kesimler, örneğin hiçbir sınıfsal ve tarihsel bağlama oturtmadan sosyoloji dışı bir kavramsallaştırmayla içinde bulunulan politik ortamı “askeri vesayet rejimi” diye açıklıyorlardı.

Devrimci hareketin önemli isimlerinden Birgün gazetesi yazarı Oğuzhan Müftüoğlu aynı dönemde katıldığı bir televizyon programında çok haklı olarak şöyle diyordu:

AKP’nin neoliberal politikalarını desteklemek için darbecilik konusunda ortaya çıkan arkadaşlar burjuvazinin, sınıfların, sömürü düzeninin ve emperyalizmin bu olayla ilişkisini gizlemek için büyük çaba sarfediyorlar. Bu doğrusu sosyalist olma iddiasındaki birisi için çok büyük ayıptır.

Bir süredir ezberleri bozacağız diye başlayan bir süreç var. Ne sınıf ne emperyalizm ne düzen ne sömürü ne sermaye hiçbir şey akla gelmiyor, bütün tarihsel ve toplumsal olaylar bir devlet-sivil toplum çelişkisi, askeri vesayet-sivil vesayet içinde anlatılmak isteniyor. Sosyalistin literatüründe yok böyle bir şey. Yüz yıldır diyor bir arkadaş, Türkiye askeri bürokrasi ile burjuvazi ya da toplum arasındaki mücadeleye sahne oluyor. Böyle bir gerçek var mı? (Oğuzhan Müftüoğlu, 22 Temmuz 2010, NTV, “12 Eylül ve Referandum” programı. Tam metin için bkz. www.birgun.net)

YAŞ toplantısında ortaya çıkan kriz, Avrasyacı Kemalistlerin Ergenekon soruşturmasıyla başlatılan tasfiyesinin bir devamıydı. NATO’dan çıkmayı savunan, çok yönlü ve çok odaklı bir dış politika izlenmesini önererek, Türkiye’nin özerklik alanını genişletmeyi hedefleyen, Cumhuriyetçi ekip tasfiye ediliyordu. AKP iktidarı TSK üzerinde de tam bir hâkimiyet kurmaya çalışıyordu. Bu konuda istediği sonucu aldı da… Dolayısıyla darbe senaryoları, andıçlar, irticayla mücadele planları, “Balyoz” seminerleri vs. bu tasfiye için imal edilmiş belgeler olmanın ötesinde bir anlam taşımıyordu.

TSK gibi önemli bir NATO ordusunda Avrasyacı-bağımsızlıkçı bir ekibin inisiyatif kazanması, bu ekibin Washington’u dışlayarak Kürt sorununu Türkiye merkezli bir yaklaşımla ve barışçıl yollardan çözmeyi hedeflemesi, ABD’nin küresel ve bölgesel çıkarları için ölümcül bir tehdit anlamına geliyordu. Bu nedenle olacak ki, ABD, Ergenekon ve bağlı davalar konusunda AKP hükümetine stratejik değeri yüksek bir destek veriyordu.

Kendi siyasal ve toplumsal projelerini hayata geçirmek, yani iktidara tırmanmak için ABD ve Batı’yla çatışmak yerine onlarla uzlaşmayı en uygun yol olarak gören dönemin AKP-Cemaat koalisyonu, önlerine gelen tarihsel fırsattan sonuna kadar yararlanıyordu.

2.4 - MURAT BELGE’NİN DEMOKRATİK SEFALETİ!

Bir dönem iş öyle şirazesinden çıktı ki, insan inanamıyor. Örneğin AKP iktidarını hukuk zemininde kalmadığı için eleştiriyor ve bu konuda suçluyorsanız, diyelim ki ortaya iktidarın hoşlanmadığı bir anayasa yorumu atıyor ve tartışıyorsanız siz de pekâlâ darbeci ve Ergenekoncu olabilirsiniz. Bu durumda sizin hukukunuz çiğnenebilir. Şaşırtıcı ama liberal şirretlik gerçekten bu boyuta ulaştı. Yani egemen yönelimden farklı ya da iktidara aykırı bir fikir ileri sürüyorsanız sizin haklarınız ve hukukunuz çiğnenebilir. Çünkü ya AKP hükümetini destekleyeceksiniz ya da darbecisiniz! Size sunulan ikilem bu.

Bir zamanlar Türkiye solunun önde gelen aydınları arasında sayılan, üstelik muhalif görüşleri nedeniyle bir dönem hukuku ve hakları çiğnenen bazı kişilerin yazdıklarını okuyunca, insan şaşkınlıktan ne diyeceğini bilemiyor. Murat Belge bunlardan biriydi ve inanılır gibi değil ama şunları yazdı:

İbrahim Şahin’i mahkûm ettiren (Sabih) Kana-doğlu’ymuş. İkisi nasıl aynı yapılanmada yer alabilirmiş? (...) Sabih Kanadoğlu’nun böyle bir yapılanmada bir işlev üstlendiğine dair herhangi bir şey söyleyemem. Ancak, söz konusu cepheleşmede nerede durduğu bellidir ve 367’nin mucidi olarak demokrasiye ve hukuka “bağlılığı” da, bence, bellidir. Onun için, evine gelinmesini “hukuka saldırı” diye nitelendiremem. (Murat Belge, Taraf gazetesi, 11 Ocak 2009)

İşte bu kadar... Eğer 2007 yılında cumhurbaşkanlığı seçimi için Meclis’te nitelikli çoğunluk, yani 367 oy gerekir demişseniz, namlı “sosyalist” aydınlardan Prof. Murat Belge tarafından “darbeci” diye damgalanabilirsiniz. Çünkü bu anayasa hukuku tartışması İslamcı iktidarın hoşuna gitmemişti ve Murat Belge de bu iktidarın Türkiye’ye demokrasi getirdiğine inanıyordu.

İnsanın adeta kanı donuyor. AKP hükümetine karşı hukuki bir mütalaa, farklı bir görüş ileri sürdüğünüzde –ki çok sayıda saygın anayasa hukukçusu da aynı görüşteydi– sizin yasalar çiğnenerek hakkınız ve hukukunuz ihlal edilebilirdi. Çünkü, belli mi olur belki kaosa yol açabilirdiniz ve bu kaos da demokratik iktidarın devrilmesine neden olurdu! Bu nedenle böyle farklı bir görüşü savunduğuzda eviniz basılabilir, kitaplarınıza, elektronik haberleşme araçlarınıza, dosyalarınıza, yazılarınıza, belgelerinize el konulabilir. Çünkü bu “cepheleşmede nerede durduğunuz bellidir” ve başkaca bir kanıta gerek yoktur! Evet Murat Belge tam olarak bunu söylüyordu.

Oysa bir anayasa tartışmasında beğenmediğiniz bir görüşün –siyasal hasmınız bile savunsa– karşısına ancak başka bir görüşle ya da eleştiriyle çıkabilirsiniz. Bir aydın, bir siyasetçi veya bir hukukçu sırf sizden farklı görüşe sahip olduğu ve bunu ifade ettiği için ya da ülkede yaşanan siyasal saflaşmada yanınızda değil de karşınızda diye evinin basılmasını savunamazsınız. Hele “solcu” ya da “sosyalist” bir düşünce insanıysanız bunu hiç yapamazsınız.

Çünkü bunu yaptığınız anda ülkenin yakın siyasal tarihindeki sola yönelik bütün siyasal operasyonları ve devlet terörünü de meşrulaştırmış, hatta onaylamış olursunuz. Bir demokrat, hatta bir “burjuva demokratı” olmanız bile, sizin iktidardan gelen böyle despotik ve faşizan bir saldırıyı savunmanıza olanak tanımaz. Ama Ahmet Midhat Efendi modeli bir münevver olan Murat Belge’nin umurunda değil, o yerini seçmiş, iktidardakileri etekliyor.

Hatırlatmak gerekli mi bilemiyorum ama, günümüzün küçümsediğimiz burjuva demokrasilerinde bile “suçluların” hakları var. Böyle hoyrat ve kıyıcı bir iktidar saldırısını “demokratik” gerekçelerle savunmak, Murat Belge gibi aydınları sadece solun dışına düşürmekle kalmıyor, buruşuk birer liberal olarak dinci gericiliğin hizmetkârına dönüştürüyor. Yüz kızartıcı bir durum. Öyle anlaşılıyor ki, sosyalist hareketten koparak müesses nizama iltica eden Murat Belge gibi sol liberaller, bir dönem AKP-Cemaat koalisyonunun sahte demokratikleşme operasyonunda kendilerini temize çekecek, yeni siyasal ve yaşam tercihlerine gerekçe yaratarak üzerini örtecek, dahası çevrelerini, toplumu ve belki de solu ikna edecek bir neden bulduklarını sandılar. Ancak bu konuda da fena halde yanılmış oldukları ortada.

Murat Belge sadece Sabih Kanadoğlu’na karşı böyle bir tutum takınmış olsa, belki bu konuda tekil bir hata yapmış olduğunu düşünebilirsiniz. Ama değil. Belge hemen hemen bütün Ergenekon operasyonlarında AKP-Cemaat koalisyonuna ısrarla destek vermeyi sürdürdü. Öyle anlaşılıyor ki, bir yorulmuşluk, siyasal bakımdan tükenmişlik ve bir tür ideolojik çözülme hali yaşayan Belge gibiler için bu tavır; çok “demokratik” gerekçelerle kapağı kurulu düzene atma ve yine pek “özgürlükçü” nedenlerle düzenin yeni efendileriyle uzlaşma olanağı sağlıyordu. Gerçekten de böyle bir fırsat az bulunur; düşünsenize her zaman karşınızda darbecilerle hesaplaşma, derin devleti tasfiye etme ve demokratikleşme iddiasıyla hareket eden, İslamcı da olsa, bir iktidar bulabilir misiniz?

Murat Belge, Kanadoğlu konusunda aldığı tavrı, aşağı yukarı Türkân Saylan konusunda da aldı. Öyle ki, bir yanlış anlama olmasın diye, Ergenekon soruşturmasına her zaman nasıl destek verdiğini anlatarak başladığı yazısında Belge şunları söylüyor:

Peşin peşin söyleyeyim: Türkân Saylan’ın evinde arama yapılması olgusunu anlayamadım ve bundan tedirginlik duydum. Bu Türkân Hanım’ın bilinen rahatsızlığından ötürü duyduğum, biraz “duygusal”lığa da yorulabilecek bir tedirginlik değil. Türkân Saylan sayılan, ama daha çok sevilen bir insandır ve sevilmeyi hak eden bir insandır. Bundan öte, “şeriata da darbeye de karşıyım” demiştir. Bu nedenlerle bu ev aramasını doğrusu hoş karşılamadım.

Ancak, bu işler olurken, ortalıkta hatırı sayılır bir “Ergenekon dostları” topluluğu olduğunu ve akla mantığa uysa da, uymasa da, her türlü olayı bir propaganda aracı haline getirmekte ustalaştıklarını unutmamak gerek. Türkân Hanım’ın evi arandı ama kendisi gözaltına alınmadı. Türkân Hanım darbeye karşı olduğunu söyledi ve kendisini biraz olsun tanıyan biri olarak benim bundan hiç şüphem yok, ama bütün bu cunta/darbe ajitasyonu içinde bayağı önemli ve bayağı merkezî bir rol oynayan bir örgütün başkanı olduğunu da unutmamak gerek. (Murat Belge, Taraf gazetesi, 17 Nisan 2009)

Gördünüz mü, eğer siz Türkân Saylan gibi farklı bir görüşe ve çevreye sahipseniz, bu görüşlerinizi tümü legal olan çeşitli zeminlerde açıklamak istiyorsanız, üstelik Belge’nin deyimiyle “cunta/darbe ajitasyonu içinde” bir rol oynadığınızdan şüphe ediliyorsa sizin de eviniz basılabilir, tutuklanabilirsiniz.

Oysa biliyoruz ki, Türkân Saylan ve kurucu başkanı olduğu Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’ne (ÇYDD) yönelik operasyon, Cemaat’in laik eğitim kurumlarına karşı yürüttüğü saldırının bir parçasıydı. Türkân Saylan’a Ergenekon iddianamesinde yüklenmek istenen suçlardan biri de Kürt kız çocuklarına (evet yanlış okumadınız Kürt kızlarına) burs verilmesiydi. Türkân Saylan Kürt çocuklara burs vermekle, dolaylı olarak “PKK’ye yardım ve yataklık yapmakla” suçlanıyordu. Polis fezlekesinde, savcılık iddianamesinde aynen böyle yazıyordu. ÇYDD’nin yurt ve okul yaparak, yoksul çocuklara burs vererek eğitim alanında Cemaat’in önünü kestiği anlaşılıyordu. Ortada ne “cunta ajitasyonu” ne de “darbe girişimi” suçlaması vardı. Söz konusu iddialar halkta bu yönde bir algı oluşturmak için yürütülen PR-halkla ilişkiler operasyonu ve dezenformasyondan başka bir şey değildi.

Ancak, Belge gibi “akademisyen solcular” ve liberaller bütün iddialı tutumlarına karşın dosya okumadıkları, daha da kötüsü hükümetin ve polisin açıklamalarını yeterli saydıkları için gerçeği ideolojik önyargılarına kurban ediyorlar. Ayrıca, Murat Belge’nin uydurduğu şu “ajitasyon” suçu da ilginç! Bir tür kışkırtıcı ve ateşli propaganda diye tanımlanabilecek “ajitasyon” nihayetinde bir fikir eylemi değil mi? Eğer öyleyse nasıl suç olabilir? Aynı gerekçelerle başka siyasal eğilimlerdeki, örneğin soldaki binlerce insan da evleri basılıp pekâlâ tutuklanabilir.

Oysa biliyoruz ki, Ergenekon operasyonları boyunca pis bir oyun oynandı. Davaya inandırıcılık kazandırmak, dahası solu ve toplumsal muhalefeti ikna edebilmek ve liberal solcuları yedeklemek için her gözaltına alma dalgasında hedef isimlerin arasına Susurlukçu ya da ülkücü mafya mensubu birkaç kişi eklendi. Böylece Gladyo’nun tasfiye edilmek istendiğine dair bir izlenim yaratılmaya çalışıldı. Alık liberaller ve sol liberaller de bu boş havuza herkesten önce atladı.

Murat Belge başta olmak üzere Taraf yazarları ve sol-liberal aydınlar açıkça AKP-Cemaat iktidarının yanında durarak, Ergenekon operasyonu ve davalarının Türkiye’nin demokratikleşmesini sağlayacak önemli bir olanak olduğunu ileri sürdüler. Bu gerekçeyle AKP-Cemaat koalisyonunun yargı erkini ele geçirme operasyonu olan, 12 Eylül 2010 Anayasa değişikliği referandumunda militan bir üslupla iktidarı desteklediler. Oysa kısa süre içinde, bu referandumda “hayır” diyenlerin bütün eleştirilerinin haklı olduğu ortaya çıkacak, yargı erkinin tümüyle iktidarın ve cemaatin denetimine girerek bağımsızlığını yitirdiği anlaşılacaktı. Aynı liberaller, kamu kurumlarında türban gibi bazı dinci düzenlemelerde de AKP’ye verdikleri militan desteği sürdürdüler.

Yazdıklarından dolayı şimdi yüzü kızarır mı bilemeyiz ama Murat Belge açıkça şunları söyledi:

Yani, evet, şu anlamda AKP’ye yakın olunur: Yolda yürürken, irikıyım bir adamın cılız bir adamı evire çevire dövdüğünü gördün. Normal bir insanın ilk tepkisi ne olur? Bana göre bu, dayak yiyeni kurtarmak, yani kurtarmaya çalışmaktır. Sonuçta, kurtarayım derken, senin de kafanın gözünün yarılması ihtimali var elbette. Ama, “iki tane de ben patlatayım” diye kuvvetlinin yanında eyleme katılmak ya da “bana ne, bana karışan yok, şuradan geçip gidivereyim” demek değildir normal bir insanın ilk tepkisi. Bu anlamda, evet, benim müdahalem AKP’yi kayırmaya yöneliktir; AKP’yi kapatmaya ya da bütün memleketi kapatmaya çalışan kesimi kayırmaya yönelik değildir. (…) Bu düzen AKP’ye de zulüm uyguladığı ve ben bu otoriter/baskıcı siyasi varlığa karşı olduğum için aldığım (bireysel) tavrı alıyorum. (Murat Belge, “Sosyalist Solda Ergenekon Çatlağı”, Hürriyet gazetesi, 20 Ağustos 2008, Sefa Kaplan’ın haberi)

Bir dönem neredeyse “sosyalist aydın” kavramıyla ifade edilen insan türünün bu ülkedeki prototipi olan birinin, ahir zamanında muhafazakâr-dinci bir sermaye partisinin propagandistine dönüşmesi hazin aslında. Belge, zannettiğinin aksine güçlü olanın, iktidarın, gerici bir sermaye grubunun yanında olduğunun; gerçekte devleti ele geçiren irikıyım zorbayla birlikte masum insanlara “iki tane de ben patlatayım” dediğinin farkında bile değil. Geçmişte de şişirildiği anlaşılan bir kişinin tükenmişlik durumuyla karşı karşıyayız… Liberalizm insanları sadece kalpsizleştirmiyor, körleştiriyor da…

“En Hakiki Sosyalist” Murat Belge!

Prof. Murat Belge aslında bir sol liberal, hatta liberal olduğunu reddetmiyor. Üstelik bunu ucuz bir siyasal tarih çarpıtması ve demagojik bir Marksizm yorumu üzerinden yapıyor. Belge, “Ben, söyleyenlerin çoğundan farklı olarak, ‘liberal’ sıfatını bir küfür gibi anlamadığım için, buna aldırmıyorum ve zaten ‘siyasi liberalizm’in tarihi rolü ve işlevine saygım olduğunu hep söyledim” diyor ve şöyle devam ediyor:

Türkiye’de “sol” ve “liberal” kavramları pek öyle yanyana gelmez. Bunun başlıca nedeni “sol”un “devletçilik” olarak anlaşılmasıdır. Yalnız sosyalistler değil, liberal olduğunu söyleyenler de bunu böyle kabul eder. O zaman da kavramlar daha baştan birbirlerini dışlamış olur. Oysa böyle olmak zorunda değildir. İlk olarak Aydın Güven Gürkan’la giriştiğimiz “demokratik oluşum” hareketinde, olmasını tasarladığımız partiye “davet edilecek” grupların başında “sol liberaller”i saymıştık ve dediğim nedenlerle bu kategori eleştirilmiş, tepki çekmişti; Sol liberal de neymiş? (Murat Belge, Taraf gazetesi, 19 Haziran 2009)

Bir tür solculuk adına konuşmakta ısrar eden Murat Belge’nin bu yaklaşım ve değerlendirmesinde ne kapitalizm var, ne sınıf mücadelesi, ne emek-sermaye çelişkisi, ne de emperyalizm. Solculuk ve sosyalizm sanki salt kültürel bir kategori ve mücadele de sadece kavramlar üzerinden ve entelektüel alanda yürüyor! Bu durumda bizim de saf hümanistler olmaktan başka seçeneğimiz yok!

Ellen Meiksins Wood, ünlü kitabı Sınıftan Kaçış’a Marx ve Engels’in en etkileyici polemiklerinden birini anımsatarak, kendilerini “hakiki sosyalistler” diye nitelendiren bir sol entelektüel akıma yönelik eleştirilerine gönderme yaparak başlıyor. Bu “hakiki sosyalistler” denilen akımı aslında Marx sonrasında gelişecek revizyonist (düzeltmeci) akımların ve günümüzdeki sol liberallerin babası sayabiliriz. Bu akımın mensupları, belirli bir sınıfa, döneme ve tarihsel temele dayanan bir toplumsal düzen olarak değil de, sosyalizmi daha çok “akla yakın” bir yaşam tarzı olduğu için savunuyorlardı. (Bkz. Ellen Meiksins Wood, Sınıftan Kaçış, Çeviri; Şükrü Alpagut, Akış Yayıncılık, Şubat 1992, İstanbul, s. 7-18)

Wood’un da işaret ettiği gibi, Marx ve Engels Alman İdeolojisi adlı ünlü kitaplarında, çok önemli bir tespitle, “Bunlar gerçek tarihsel temeli terk edip ideoloji temeline dönüş yaptılar” diyor. “Hakiki sosyalistler”in, gerçek insanlarla değil de bir kavram olarak “insan”, yani hiçbir sınıfa dahil olmayan “insan” ile ilgilendiğini de belirten Marx ve Engels, bu nedenle “hakiki sosyalizmin bütün devrimci coşkusunu” yitirdiğini vurguluyor. Kendinden menkul bu “hakiki sosyalistleri”, belli bir sınıfa mensup gerçek insanın yerine, soyut bir “evrensel insanlık sevgisini” koymakla da eleştiren Marx ve Engels şunları yazıyor:

Burada teori, “yaşamın bölünmesi”nin nedeni olarak gösterilmektedir. Tüm gerçek bölünmelere kavramların bölünmesinin yol açtığı inancındaki filozoflarla bu hakiki sosyalistler hemfikir olduğuna göre, aslında neden toplumdan söz ettiklerini anlamak mümkün değil. Kavramların dünyayı yaratan ve yıkan gücüne dair duydukları bu felsefi inançla, gelişigüzel bir bireyin, kavramları herhangi bir yok etmeyle “yaşamın bölünmesini yok ettiğini” sanmaları da haliyle mümkün. Tüm Alman ideologları gibi bu hakiki sosyalistler de edebi tarih ile gerçek tarihi, eşit derecede etkiliymiş gibi birbirine karıştırırlar. (K. Marx - F. Engels, Alman İdeolojisi, Çeviri: Tonguç Ok-Olcay Geridönmez, Evrensel Basım Yayın, 2. baskı, Haziran 2013, İstanbul, s. 405)

Murat Belge gibi Marksist kökenli olan ya da Mehmet Altan gibi Marksizmin etki alanı içindeki sol liberaller, sadece Türkiye’de değil, bütün dünyada da genel olarak solun ve daha dar olarak sosyalizmin devrimci özelliklerinin imha edilmesi ve düzen içi bir akım haline gelmesinde önemli rol oynadılar.

Avrupa’daki “yeni sol” akımlar ve Marksist kökenli sol liberaller, sosyalizm mücadelesini çeşitli eşitsizlik ve baskılara karşı yürütülen farklı direniş hareketlerini bir araya getiren, “demokratik” mücadelelerin oluşturduğu bir bileşim olarak değerlendirmeyi tercih ediyor. Bu nedenle, özellikle Soğuk Savaş sonrasında “sosyalizm” kavramı ve fikrinin yerine, “radikal demokrasi” kavramı ve fikrini; “sınıf mücadelesi” yerine de, “demokrasi mücadelesi” anlayışını geçirdiler. Bu yaklaşım postmodern sol liberalizmin de temellerini attı. Zaten onlara göre (Murat Belge’nin bu konuda söylediklerini yukarıya aldık) sosyalizm de bir anlamda liberal demokrasinin uzantısı olarak değerlendirilebilirdi. En azından ileri kapitalist ülkelerde “demokrasi” bir kavram ve düzen olarak siyasal bakımdan sınırlanmadığı için pekâlâ sosyalist demokrasiye doğru derinleştirilebilirdi.

Ayrıca belirtmek gerekir ki Murat Belge, sıkıntılı bir dille de olsa Marksizm ile ilişkisini kopardığını kendisi de söylüyor. Hatta bir söyleşi sırasında, “hâlâ solcu muyum, bilmiyorum” bile diyor. Birikim dergisinin ikinci dönem 100. sayısı nedeniyle Murat Belge ve Ömer Laçiner’in ortak bir söyleşisi yayımlandı. (İlk sayısı Murat Belge ve Ömer Laçiner’in öncülüğünde 1975’te çıkan Birikim, 12 Eylül 1980 darbesinden sonra yayınına ara verdi. Dergi 1989’dan itibaren yeniden yayımlanmaya başlandı.) Murat Belge, söz konusu söyleşide Marksizm ile ilişkisini şöyle anlatıyor:

Marksizmin benim formasyonumdaki yerini inkâr edemem. (…) Herhalde benim entelektüel formasyonumda hiç kimsenin payı Marx kadar fazla değildir. Ben ne anlıyorum sosyalizmden, genel dünya görüşüm nedir? Aslında Marx için hayati olan bir sürü şey var ki, bunlar bana bir şey söylemiyor. Diyalektik materyalizmi umursadığımı, emek-değer teorisini doğru bulduğumu söyleyemem, bunun gibi bir sürü şey de sayabilirim. O zaman birileri yahu sen bunları savunmuyorsun, Marksist olamazsın derlerse, muhtemelen haklıdırlar. (Murat Belge, Birikim dergisi, sayı: 100, Ağustos 1997 İstanbul, s. 42)

Kimse Marksist olmak zorunda değil elbette. İnsanlar Murat Belge gibi Marksizmle olan bağlarını koparabilir ya da inancını yitirebilir. Kuşkusuz kimse salt bu nedenle kınanamaz. Ancak, böyle aydınlardan ortalama bir fikir namusu, tutarlılık ve asgari bir ilerici-demokratik tutum beklemek herkesin hakkıdır. Oysa Türkiye’yi İslamcı faşizan bir diktatörlüğe sürükleyen AKP iktidarına Marksist gerekçelerle toplumsal onay üretmeye çalışmak, tipik bir aydın ihanetinden başka bir şey değildir. Belge gibi hâlâ solda olduğunu belirten biri, insanlığın ilerici birikimine sahip çıkmak yerine, dinci gericiliği “demokratik” gerekçelerle destekliyorsa ortada basit ve masum bir entelektüel tutum değişikliği değil, yüz kızartıcı bir siyasal döneklik var demektir.

Belge’nin reddettiği şey, devrim fikri ve devrimcilik aslında. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişin devrimci yolla değil de eski kurum ve ideolojileri (dinciliği) koruyarak ya da içine alarak evrimci bir çizgi izlemesi gerektiği görüşünü savunuyor. Diğer bir anlatımla, devrimin daha başında eski ideoloji, sınıf ve kurumlarla uzlaşmak gerektiğini düşünüyor. Bu tutum aslında solcu ya da devrimci bir pozisyona değil, deyim uygunsa tipik bir evrimci değişim ya da aynı anlama gelmek üzere “modern muhafazakâr” konuma denk düşüyor. Belge’nin Marksizme ve sosyalist devrimlere bakışı da bu anlayışa dayanıyor. Bu nedenle Murat Belge, Marksizm ile liberalizm arasında bir ilişkinin kurulmasını ısrarla zorluyor.

Murat Belge ve Mehmet Altan farkı

Kendisini işine geldiğinde “liberal Marksist” olarak tanımlayan Mehmet Altan için Murat Belge’den farklı olarak sosyalist bir demokrasi de gerekmiyor. Altan öyle bir “liberal devlet” tanımı ve güzellemesi yapıyor ki, başka bir dünya için mücadele etmek neredeyse insanlık düşmanlığı yapmak ile aynı anlama geliyor. Aslında “sol liberal” olmaktan çok, sadece “liberal” diye nitelendirmenin daha doğru olacağı Mehmet Altan şöyle yazıyor:

Liberal devlet, toplumun çeşitliliğinden güç alır. Yoksa, “politik devlet” anlayışında olduğu gibi yalnızca bazı kesimlerin ihtiyaç ve arzularına göre hareket etmez. Tüm toplumu gözetir. Bu gözetmenin yolu da, hiçbir kesime öncelik tanımamaktır. Toplumun kendi içindeki farklılık, çok seslilik ve uzlaşmaz çelişkiler o toplumun zenginleşmesini ve sürekli hareket etmesini sağlar. (Mehmet Altan, Marksist Liberal, Hemen Kitap, 4. baskı, Eylül 2013, İstanbul, s. 69)

İnsan bazen, “profesör” unvanlı bazı kişilerin basit bir tarih-coğrafya bilgisinden bile nasıl bu kadar uzak olabildiğini düşünmeden edemiyor. Örneğin Altan’a göre ezen ve ezilen, çalışan ve sermaye sahibi olan sınıflar var ama bu iyi bir durum, değişmesine gerek yok. Liberal devlet bunun iyi bir şey olduğunu garanti ediyor! Ona göre, tekelci sermayenin egemen olduğu modern kapitalist ülkelerde liberal devlet hiçbir sınıfa öncelik tanımıyor. Emek-sermaye çelişkisi ya da çatışmasının da hiçbir önemi yok. Tam tersine bu çeşitlilik ve sınıf farkı bir dinamizm sağlıyor, toplumu zenginleştiriyor.

Özetle, “Marksist-liberal” yazarımız Prof. Mehmet Altan, kapitalizm ve liberal demokrasi için iyi bir şey diyor. Burjuva (liberal) demokrasilerin eşitsizlikleri, adaletsizlikleri ve kapitalist sömürüyü gizleyen bir şal olduğu yolundaki temel Marksist eleştiriyi ise görmezden geliyor, yok sayıyor.

Birgün gazetesi yazarı Oğuzhan Müftüoğlu, 10 Ağustos 2014 cumhurbaşkanlığı seçimlerinden hemen sonra kendisiyle yapılan bir söyleşide, “radikal demokrasi” anlayışının liberalizm anlamına geldiği belirterek, bu yaklaşımı Kürt siyasal hareketi bağlamında şöyle değerlendiriyor:

(Selahattin) Demirtaş görüşlerini “radikal demokrasi” diye tanımladıkları bir programa dayandırıyor. “Radikal demokrasi” genelde toplumsal/siyasal devrim yerine etnik ve dinsel ayrımlara dair bugüne kadar karşılanmamış hakların devlet sistemi içinde çözümünü öngören liberal bir anlayışa tekabül eder. Kürt sorununun çözümü için devletle müzakere içinde bazı özgün katkılarla geliştirilen bu “radikal demokrasi” programı, Kürt Hareketinin geldiği aşamadaki hedeflerinin sınırlarını belirliyor. (Oğuzhan Müftüoğlu, Birgün gazetesi, 15 Ağustos 2014, Uğur Koç söyleşisi)

Evet, sol liberal tezlere kaynaklık eden teorik tutumun ve ideolojik-siyasal yaklaşımın esası budur. Bu akım, “sol liberalizm” diye de nitelendirilebilecek bir felsefi-siyasal arka plana ve tutuma işaret ediyor. Genel olarak solu sol yapan temel ilke ve nitelikleri, özel olarak da Marksist sosyalizmi revizyondan geçiren (düzelten) ve sistem için kabul edilebilir sınırlar içine çeken günümüzdeki “yeni revizyonistler” ise, bir anlamda sol liberaller oluyor.

Belge’ye Göre Sol Piyasacı mı Olmalı?

Genel olarak toplumun ve siyaset kamuoyunun “soldan devletçiliği anladığı” iddiası ise bir efsane, sürekli tekrarlanarak genel kabule dönüşmüş ucuz bir çarpıtmadan ibaret. Murat Belge daha somut şekilde ortaya koymalıdır; kimmiş bu solu ve sosyalizmi devletçilik diye anlayanlar? Evet böyle anlatanlar ve anlayanlar var, ama onlar ya sağcı politikacılar ve onların propagandasının etkisinde kalan bazı kesimler ya da Murat Belge gibi sol liberallerdir. Örneğin, yaptığı özelleştirmelerle övünen eski DYP Genel Başkanı ve Başbakan Tansu Çiller, “son sosyalist devleti yıktık” diye övünmüştü. Belge, Tansu Çiller’i solcu sayıyorsa bilemeyiz!

Sosyalist ekonomik ve toplumsal düzenin devletçilikle bir ilgisinin olmadığını, bu ülke solcularının büyük bölümü, bırakın Marksist literatürü taramayı ve ince teorik analizleri, daha ilkgençlik yıllarından, Leo Huberman’ın Sosyalizmin Alfabesi adlı elkitabından beri bilir. (İlk baskısı Şubat 1966’da Sol Yayınları tarafından yapılan bu kitap 1970’li yılların tamamında tartışmasız “best seller” oldu.) Ayrıca, liberal ideolojik teröre karşı açıkça ve cesaretle belirtmek gerekli ki, kamucu bir ekonomik ve sosyal düzene yakın olan halkçı bir devletçilik; kuralsız, vahşi, yıkıcı ve insanı ezen bir piyasa ekonomisinden her zaman daha iyidir. Türkiye’de son 60 yıldır içi boşaltılan, dahası sağcı ve muhafazakâr iktidarların “arpalık” haline getirdiği çarpık bir devletçilik bile, vahşi ve insanlıkdışı piyasa ekonomisinden daha insancıldır. Yaşadığımız özelleştirme yağması bunu fazlasıyla kanıtladı.

Liberalizm, serbest piyasa ekonomisi ile demokrasi arasında doğrudan bir bağ kurar. Daha da önemlisi demokrasiyi sınıflar üstü bir rejim diye sunar. Murat Belge gibi sol liberalleri baştan çıkaran ezber de budur. Oysa serbest piyasanın ruhu özel mülkiyettir ve bu ruhu korumak için piyasa tanrısı her zaman kolaylıkla gerçeğin üzerindeki “demokrasi şalını” kaldırıp atabilir. Faşizmle liberalizm arasındaki mesafe sanıldığı kadar uzun değildir. İnsanlık bu barbarlığı defalarca yaşadı.

Murat Belge, Ergenekon davasında kararın açıklandığı 5 Ağustos 2013 tarihinden bir hafta sonra, yani henüz AKP ve Cemaat arasındaki kavganın sert bir iktidar çatışmasına dönüşmesinden hemen önce şunları yazıyordu:

Öte yandan, periyodik darbe yöntemleri bir “azınlık” iktidarı olmakla birlikte, toplumsal bir tabanları olmadığı da söylenemezdi. Sonuç olarak, Silivri’de yargılanan bu. Adı, işi, yaşı, cinsi şu olan, bu olan falan sayıda insan yargılandı. Ama bu insanlar, anlattığım bu sistemin içinde ya da yanında yer alan, bunun böyle devam etmesini isteyen kimselerdi. Devam etmesi için kendilerine düşeni yerine getirmiş kimselerdi. Dolayısıyla orada asıl yargılanan, bir düşünce biçimi ve onun çevresinde kümelenmiş çeşitli pratiklerdi. (…)

Silivri’deki kararları eleştiren koro gibi, hüküm giymiş kişilerin “aslında masum” olduğunu düşünmüyorum. Tabii tek tek durumları bilemem, bunun “önemsiz” olduğunu da söyleyemem. Ama bu olaya, sözgelişi çapı sanık sayısıyla sınırlı bir “hukuk davası”ndan önce bir toplumun kendi tarihinin çok önemli kamburlarıyla hesaplaşması
çerçevesinde bakmaktan kendimi alamıyorum. (Murat Belge, Taraf gazetesi, 13 Ağustos 2013)

Murat Belge bunları yazdıktan kısa bir süre sonra AKP ve Fethullah Gülen Cemaati arasında özel dershaneler üzerinden başlayan kavga bir siyasal çatışmaya dönüşünce tablo değişti. Bu örtülü iktidar kavgası sırasında bütün gerici ve liberal kurgu çöktü. Aralarında Başbakan Tayyip Erdoğan’ın ve bazı bakanların da bulunduğu, bu dönemde birinci dereceden sorumluk alanların itiraflarının ortalığa saçılması, dolayısıyla tertibin/kumpasın hiçbir şüphe bırakmayacak şekilde açığa çıkması, Belge ve diğer liberallerin bütün yazdıklarını boşa çıkararak yalanladı.

Ergenekon Hafiyesi Murat Belge!

Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarındaki en güçlü padişah hiç kuşkusuz II. Abdülhamit’tir. Yaklaşık 30 yıl hüküm süren Abdülhamit devletin ve toplumun kaderinde önemli bir rol oynamıştır. Abdülhamit, ortaçağ artığı düzeni ve rejimi korumak için Fransız devriminin etkisindeki aydınları, dönemin devrimcilerini (Jön Türkler, İttihat ve Terakki Cemiyeti üyeleri) ve diğer muhalif kesimleri takip etmek, baskı kurmak ve cezalandırmak için hayli etkili bir hafiye teşkilatı kurmuştu. Bu hafiye teşkilatı, bir tür rejim muhafızlığı ve istihbarat örgütü işlevi görüyordu. Geniş bir “jurnal” ağına, yani gönüllü muhbir örgütlenmesine de sahipti. Hafiye teşkilatının muhbirleri arasında dönemin hilafet ve padişah yanlısı çok sayıda gazetecisi ve yazarı da vardı.

Bu sivil teşkilatın özelliği “havadan nem kapmak” diye özetlenebilirdi. Öyle ki, eğer döneme ilişkin anılar abartılı değilse, bir Jön Türk’e ya da İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesine veya taraftarına selam vermek bile neredeyse tutuklanmak ve hatta işkence görmek için yeterliydi. Dönemin gazetelerinde İstanbul’un bir semti olan Sarayburnu’ndan söz etmek bile yasaklanmıştı. Çünkü Abdülhamit büyük burunlu biriydi ve muhaliflerin bununla alay ettiği düşünülüyordu. Özetle Abdülhamit, hafiye teşkilatına dayalı koyu bir istibdat (baskı-terör) rejimi kurmuştu.

Her devrin gönüllü hafiyeleri vardır. Bunlar baskı ve terör rejiminin kurulmasına büyük katkıda bulunurlar. İnandırıcıdırlar... Çünkü bazılarının iktidarlardan ilk bakışta bir çıkarları da yoktur. Ama aldıkları politik tutum nedeniyle toplumsal ve ekonomik bakımdan rahat ederler. En azından sabaha karşı evleri basılmaz ve gözaltına alınmazlar.

AKP-Cemaat koalisyonunun gerçekleştirdiği örtülü darbeyle, Türkiye’de bir bakışa göre 60 yıla yayılan, bir başka yaklaşımla 12 Eylül 1980’den sonra derinleşen karşıdevrimci sürecin sonuna gelindi. Artık bir ılımlı İslam rejiminin kurulduğunu ve Birinci Cumhuriyet’in sonlandığını ileri sürebiliriz. Diğer bir ifadeyle İslamcı-faşizan bir polis devletinin ve aynı anlama gelmek üzere İkinci Cumhuriyet’in kurulmaya çalışıldığını saptayabiliriz.

Ancak, ortada çok önemli bir sorun var; Birinci Cumhuriyet’i yıktılar ama ikincisini kuramıyorlar. Türkiye adeta siyasal bir arafta salınıp duruyor. Bu durum 2013 yılında başlayan ve derinleşerek sürme eğilimi gösteren siyasal krizin hem nedenini hem de kaynağını oluşturuyor.

Günümüzün “havadan nem kapan” postmodern hafiyelerinden birinin Prof. Dr. Murat Belge olduğunu söylemem sanırım şaşırtıcı olacaktır. Belki de o kadar da değil denecektir, ama ne eksik ne fazla, durum aynen öyle. Maalesef! Şaşırmaya gerek yok, Murat Belge gibi kimi eski solcu aydınlar, uzun yıllardır George Soros’un desteklediği kuruluşların fikirlerini, özgürlükçü gerekçelerle tekrarlıyor, yeniden üretiyor ve piyasaya sürüyor. Bu işten para kazanıyor. Dolayısıyla ilk bakışta yadırgayacağımız yeni rollerine aslında uzun süredir fikren ve maddi bakımdan hazırlanıyorlar.

Gazeteci arkadaşım Atilla Akar’ın deyimiyle, Belge “takıntılı bir antiaskercilik ve bunların yerine ikame ettiği, tarihten ve sosyolojiden kopuk bir jakobenizm (devrimcilik) düşmanlığı ve en kabasından bir sivillik kutsalını” koymaktadır. Bu özellikleriyle Murat Belge, söz konusu liberal tipi bir inceleme nesnesi olarak ele almak bakımından en uygun kişidir.

Belge ve birlikte hareket ettiği kesimler artık muhalif değil iktidarda. Onlar uzun süredir iktidarın dilini kullanıyor. Üstelik sağcı ve hoyrat bir iktidar bu. Muhafazakâr bir iktidarı destekleyen, sol’la gerçek bir ilişkisi kalmamış, buruşuk bir tiptir artık. Üzücüdür, ama böyledir.

Çünkü her şey bir yana Murat Belge, iktidara verdiği açık destekle klasik aydınların “bağımsızlık” ilkesini bile bir kenara bıraktı. O artık bir “organik aydın” ve sistemin adamıdır. Çünkü, bırakın işçi sınıfının tarihsel rolüyle ortaklaşma kaygısını, artık sıradan entelektüel hassasiyetleri bile bir kenara itmiş durumda.

Belge gibi soldan ve sosyalizmden vazgeçenlerin ortak özelliğinin belirsiz bir “radikal demokrasi” savunusu olduğunu biliyoruz. Burada komik olan şey, Murat Belge’nin kendisini hâlâ solcu saymasıdır. Sabah gazetesinin Pazar ilavesine verdiği bir röportajda Belge, “solcu muyum artık ben de bilmiyorum” derken daha samimiydi. Ancak bu konuda Murat Belge’nin görüş değiştirdiği anlaşılıyor. Çünkü son dönemde kendisini hâlâ “komünist” diye tanımlayacak kadar gerçeklikten kopmuş durumda.

Murat Belge, eleştirel bilincini soyut bir sivil toplum kutsallığı ve hastalıklı bir resmi (siyasal) toplum nefreti adına iptal etmiş görünüyor. Dahası, askeri vesayete karşı çıkmak adına “İslami vesayet” rejimine “evet” diyen ve boyun eğen bir kişilik bu…

Bu bölümü yazmama neden olan gelişme, Murat Belge’nin Hopa’da öldürülen sosyalist öğretmen, Halkevleri ve ÖDP üyesi Metin Lokumcu hakkında yazdığı bir yazı ve bir röportaj sırasında söyledikleriydi. Utanç vericidir.

Murat Belge’nin Taraf gazetesinde yazdığı 3 Haziran 2011 tarihli yazı ve Radikal gazetesinde 4 Temmuz 2011 günü yayımlanan söyleşi, solcu bir aydının entelektüel sefaletinin çarpıcı bir örneğidir. Bu söyleşi sırasında Belge’nin, Hopa’da “biber gazıyla öldürülen” devrimci öğretmen Metin Lokumcu’ya ilişkin sözleri dehşet verici. Belge’nin sadece sosyalizmden dönmediği, “entelektüel namus” denen ilkeden de hayli uzaklaştığı anlaşılıyor.

Belge Taraf’taki yazısında Hopa’da polisin gösteri yapan protestocu halka ve gençlere saldırısı hakkında şöyle diyor:

Türkiye seçime yaklaşırken ben de birkaç günlüğüne Türkiye’den uzaklaştım. Ben yola çıkarken Hopa’da adam öldüğü, bir başkasının ağır yaralandığı haberini okuyordum. Nedir, nedendir, Türkiye’de “siyaset” denince böyle bir şey anlamak gerekir? Ortalık kan revan içinde kalmadıkça siyaset siyaset olmaz? Birileri bununla AKP’ye oy kaybettireceğini umuyor herhalde. (Murat Belge, Taraf gazetesi, 3 Haziran 2011)

Murat Belge kendisiyle Radikal’de yapılan söyleşide ise, Ergenekon savcılığının iddianamelerindeki kimi mantık yürütme ve suçlama yöntemlerini bile aşan bir yaklaşımla Hopa olaylarının “Ergenekoncuların marifeti” olduğunu saptıyor. Radikal muhabirinin sorusu üzerine Murat Belge şunları söylüyor.

Hopa’daki gariban adamın bu kadar heyecanlanacağı bir durum yoktu. Biraz da yapay olarak pompalanan, ucu Ergenekon’a uzanan bir gerginlikti. (Murat Belge, Radikal gazetesi, 4 Temmuz 2011, Ezgi Başaran söyleşisi)

Görüldüğü gibi, mevcut iktidarın toplumsal muhalefet güçlerine, doğal olarak sola ve örgütlü sosyalist harekete karşı geliştirdiği tutum ile Belge’nin tavrı arasında tam bir uyum bulunuyor. Radikal muhabiri Ezgi Başaran’ın, “Emekli öğretmen Metin Lokumcu’yu Ergenekon’a mı bağladınız?” şeklindeki sorusuna ise, insanın kanını donduran şu cevabı veriyor:

Kendisini değil ama onun bir çevresi var, çevresinin çevresi var. Toplumda her şey böyle olur. O kişiyle sınırlı değil. Bir bakana yumurta atan öğrencileri düşün… Niçin darbeler iyidir diyen Süheyl Batum’a atmıyorlar? (Radikal, 4 Temmuz 2011)

Belge, “Siz de mi Başbakan gibi öğrenci protestolarının arkasında başka bir şey arıyorsunuz?” sorusuna da şöyle karşılık veriyor:

Öyle düşünüyorum evet. Çünkü Tan gençliğinden itibaren böyle bir gelenek var. Eğitimle yapıyoruz bunu. Türkiye’de faşizm aileden değil eğitimden gelir. 68’den beri ben bu hareketlerin içinden geldiğim için biliyorum.

Murat Belge’nin ne tip bir soruşturmanın ardından bu değerlendirmeyi yaptığını bilmiyoruz ama, bu denli iddialı bir görüş ortaya attığına göre hükümetten gelen bilgilerin kendileriyle paylaşıldığı anlaşılıyor.

Belge’ye göre, Metin Lokumcu’nun çevresi ve hatta çevresinin çevresi Ergenekoncu ise öldürülmesi kötü olabilir ama susturulmasında bir sakınca yok. AKP-Cemaat iktidarının gönüllü hafiyeliğine soyunan Belge, havayı koklamakta, çevresini süzmekte ve kimin Ergenekoncu olduğunu, hatta çevresinin kimlerden oluştuğunu hemen saptamakta. Ergenekon diye bir örgütün bulunmayabileceği, tam tersine bu soruşturmanın gerçek darbeyi gizleyen büyük bir yalan/kurgu olabileceğini aklına bile getirmiyor.

Metin Lokumcu, ÖDP’nin ve Halkevleri’nin üyesiydi, iki taraftan da Devrimci Yol’cuydu, Dev-Genç’liydi. Metin Hoca’nın çevresi buydu. Ama Belge’ye göre ölüm üzücüdür ve fakat ne yazık ki askeri vesayeti kırana kadar bu türden “kaçınılmaz kötülükler” olacaktır. Demokrasi için hepimiz bunu bilmeli ve dişimizi sıkmalıyızdır!

İnsan bu vahim mantık karşısında ne diyeceğini bilemiyor. Murat Belge bu sözleri ettiği günlerde Ergenekon savcılarını bile solluyordu. Çevrenizde, hatta çevrenizin çevresinde bile bir Ergenekoncu varsa, sizin gösteri yapma, protesto eylemi düzenleme hakkınız pek yok diyor. İslamcı iktidar tarafından hukukunuz çiğnenebilir ve bunu yaptıklarında da pek haksız sayılmazlar! Çünkü AKP iktidarı demokrasiyi kuruyor, sizin ise çevrenizde Ergenekoncular var. İyi mi! Mantık bu!

Öyle anlaşılıyor ki, Murat Belge 12 Mart 1971 darbesinden sonra ıslah olmuş. Zaten yaygın kanının aksine kendisi hakkında 12 Eylül 1980 darbesinden sonra ciddi denebilecek bir soruşturma açılmamıştı. Belge 1980’li yıllarda daha çok İslamcıların toplumsal meşruiyet kazanması için çalışmıştı.

Murat Belge’nin mantığıyla hareket edersek, kendi çevresi, dahası “çevresinin çevresi” İslamcılardan, yeni muktedirlerden ve güç odaklarından oluşmaktadır. O halde pekâlâ Murat Belge’nin bir gerici olduğunu söyleyebiliriz.

Murat Belge Radikal’deki söyleşide, “Şimdiye kadar biz bir ucunda ordunun olduğu düzenle mücadele ettik. Bundan böyle bir siyasi parti var. Hegemonya veya diktatörlük kurmaya çalışabileceği, muhtemelen çalışacağı bir düzen bu da. Ama sonuç olarak bu bir siyasi parti, silahlı kuvvetler değil” diyor.

Oysa dünyada birçok faşist ya da faşizan rejim/yönetim, sivil hareketler ve partiler eliyle kuruldu. Tarihin tanıdığı en has faşist rejimler genellikle aşağıdan yukarıya doğru, kitle desteğiyle gelen sivil siyasal güçler tarafından hayata geçirildi. Nazi rejimi ve İtalyan faşizmi böyledir. Hitler katıldığı bütün seçimleri kazandı. Bu durumu Murat Belge bilmiyor olamaz, ama liberalizm insanı bir kez körleştirmesin, saçmalamak kaçınılmaz oluyor.

Şimdi liberal ve dinci/karşıdevrimci palavranın nasıl bittiğini, suç ortaklarının birbirini nasıl ihbar ettiğini ve Ergenekon tertibinin nasıl çöktüğünü ve Murat Belge gibi sol liberallerin nasıl boş havuza atladığını değerlendirerek devam etmekte yarar var.

2.5 - AKP-CEMAAT ÇATIŞMASI; TERTİP ÇÖKTÜ İHANET KALDI

Hiç beklenmedik bir zamanda AKP ve Fethullah Gülen Cemaati arasında dershaneler üzerinden başlayan kavga, Milli Güvenlik Kurulu’nun (MGK) 25 Ağustos 2004 tarihinde yapılan toplantı tutanaklarının basına sızdırılmasıyla tam anlamıyla bir iktidar savaşına dönüşecekti. Deyim uygunsa AKP Hükümeti “suçüstü” yakalanacak, dolayısıyla güvenilmez, ilkesiz ve ikiyüzlü bir siyasal hat izlediği, “dava” dediği hedeflerine ulaşmak için her yolu meşru saydığı bir kez daha ortaya çıkacaktı.

Fethullah Gülen Cemaati, askerler ve Cumhuriyet’in kurucu güçleriyle uzlaşarak kendilerini harcayacağından kuşkulandığı AKP iktidarına ve dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’a karşı harekete geçmişti. Çünkü AKP, Ergenekon, Balyoz, Askeri Casusluk gibi davalar üzerinden yürütülen operasyonların amacına ulaştığını düşünüyor ve çubuğun daha fazla bükülmesinin yıkıcı bir kırılma ve kaosa yol açma olasılığından korkuyordu. Nitekim Gezi Parkı eylemleri bu korkunun temelsiz olmadığını gösteriyordu. AKP ve Tayyip Erdoğan, Birinci Cumhuriyet’in yerini büyük ölçüde bir ılımlı İslam rejimine bırakmaya başladığını, dolayısıyla hedeflerine ulaştıklarını seziyordu. Cemaat ise devam etmekten yanaydı. Bu tutum farklılığı giderek makasın açılmasına ve bir iktidar savaşına yol açtı.

Tayyip Erdoğan ve Abdullah Gül başta olmak üzere dönemin ilgili bütün AKP’li bakanlarının imzasının bulunduğu MGK kararında, “Fethullah Gülen grubuna karşı alınması gereken tedbirler” belirleniyordu. Cemaat’in faaliyetlerinin önlenmesi ve etkisizleştirilmesi için bir “Eylem Planı” da yapılarak harekete geçilmesi kararlaştırılıyor; görevlendirilecek bakanlıklar ve kurumlar bile tespit ediliyordu. Cemaat, Taraf gazetesinde 15 maddelik bu belgeyi yayımlayarak AKP Hükümeti ve Erdoğan’a bir tür “suçüstü” yapıyordu. (Bkz. Taraf gazetesi, 28 Kasım 2013)

AKP yönetiminin, emniyet ve adliyeyi gizli ortağı Cemaat’e bağladığı da ortaya çıktı. Şamil Tayyar gibi AKP’li milletvekilleri bu durumu açıkça belirttikleri halde hiçbir itiraz gelmedi. Açıkça bir suç ihbarı niteliğinde olan bu ifşaat soruşturulmadı. Ancak, 7 Şubat 2012’de MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın da aralarında olduğu üst düzey istihbaratçıların PKK ile yapılan Oslo görüşmeleri nedeniyle ifadeye çağrılması üzerine bu işbirliği koptu. Bu girişim, Cemaat’in iktidardaki payını genişletme ve kendisini güvenceye alma hamlesiydi. Fidan ifade vermeye gitse kesin olarak tutuklanacak, savcılar daha sonra Erdoğan’ın kapısına dayanacaktı.

O günlerde AKP-Cemaat çatışmasının tozu dumanı ve magazini arasında çok önemli başka bir olgu gözlerden kaçtı. Daha önce “ulusalcıların paranoyası” ya da “komplo teorisi” diye bastırılmaya çalışılan Ergenekon ve benzer davalara yönelik bütün eleştiri ve iddialar, bu kavga dolayımıyla doğrulanacaktı. Diğer bir ifadeyle bu davalara yönelik sadece iktidarın ve İslamcıların değil, librallerin de bütün tezleri ve varsayımları çökecekti.

Bu iktidar çatışması nedeniyle ortalığa saçılan belgeler, itiraflar, karşılıklı iddialar kavganın şehvetine kapılarak ağızdan kaçırılanlar, önümüzde büyük bir suç ortaklığının bulunduğunu gösteriyordu. Artık ortada, Cemaat ve iktidara karşı, muhalif çevrelerce yöneltilen iddialar değil, iktidar ortaklarının birbirlerine yönelttikleri suçlama, itiraf ve ihbarlar vardı.

* * *

Israrla ileri sürdüğüm gibi, devlet içinde yapılanmış yasadışı bir örgütlenmenin, özellikle 2007’den itibaren çeşitli tertip ve operasyonlarla Cumhuriyet’in tasfiyesine yönelik örtülü bir darbe girişiminde bulunduğu kesin olarak ortaya çıkıyordu. Hükümet tarafından bu darbe itiraf edildi. Ortada tam bir skandal vardı.

Örneğin Cemaat yazıcıları ve sözcüleri, 2007’den beri polis ve adliye yapılanması üzerinden yürüttükleri temizlik operasyonu ile hükümete yaptıkları büyük yardımlara işaret ediyorlardı. Bu hizmetlere karşılık, AKP Hükümeti’nin nankörlük yaptığını ileri sürüyorlardı. Ortada, çapı ve derinliği ilk bakışta fark edilmeyen büyük bir iktidar çatışması yaşanıyordu. Güç ayaklarına dolanmıştı.

Yeni Rejime Egemen Olma Kavgası!

Bu kavganın ortaya çıkardığı ilk gerçek şuydu; Cumhuriyet’in tasfiye süreci büyük ölçüde tamamlanmış ve devletin fetih süreci sonuçlanmıştı. İşte bu tarihsel ve stratejik hedefe ulaşıldığı için, kurulma sürecinde olan yeni dinci-faşizan rejime kimin egemen olacağı kavgası başlamıştı. Dershaneler konusunda ortaya çıkan çatışma, 12 Eylül 2010 referandumundan sonra başlayan AKP-Cemaat kavgasının ilk dışa vurumuydu. Gezi Direnişi ve AKP’nin Ortadoğu’da izlediği dış politikanın büyük bir başarısızlığa dönüşmesi de bu çatışmayı yeni bir zemine taşıyarak sertleştirmişti.

Kimdi bu Cemaat? Yasal bir siyasal parti mi? Kayıtlı bir vakıf mı? Dernekler Masası’nda bildirimi yapılan dernek mi? Sendika mı? Sahi neydi bu Cemaat? Yasal statüsü var mıydı?

Bunların hiçbiri yoktu. Bu ülkede “Cemaat”, “Hizmet” ya da “Fethullah Gülen Camiası” diye bir siyasal parti, vakıf, dernek, sendika ya da meslek örgütü yoktu. Ancak ortada hepimizin bildiği, bütün basının tanık olduğu, toplumun gözlerinin önünde bulunan ve açıkça tartışılan bir yapılanma vardı. Orduda, poliste, adliyede, bürokraside örgütlü olan ve bu örgütlülüğü herkesçe kabul edilen, iktidarın gizli ortağı olduğu bilinen bir siyasal hareket vardı. Eğitim kuruluşları, hastaneleri, bankaları, şirketleri, gazeteleri, televizyonları, radyoları, dergileri, ticari şirketleri, vakıfları, dernekleri olan bir örgüt… Bir merkezi olan, karar organı, hiyerarşisi, yöneticileri, maliyesi bulunan; aldığı kararları yukarıdan aşağıya doğru ve belli bir disiplin içinde uygulayan bir yapı ve gizli çalışan bir örgüt...

Evet, ortada Ergenekon, Balyoz, Odatv, Askeri Casusluk, Devrimci Karargâh ve KCK gibi sadece hukukdışı değil, ahlak ve siyasetdışı tertiplerle soruşturmalar yürüten, operasyonlar düzenleyen, davalar açan, hükümetle ilişki içinde olan yasadışı bir örgüt vardı. Devlet içinde örgütlenen bu çetenin gölgesi Hrant Dink, Danıştay ve Malatya Zirve Yayınevi cinayetlerinin üzerinde duruyordu. Bu bakımdan AKP-Cemaat kavgasının ortaya çıkardığı gerçek tablo ve suç itirafları çok önemliydi. Bunları şöyle özetleyebiliriz:

1- Ortada yasal statüsü, dayanağı, yasası, tüzüğü olmayan yasadışı (illegal) bir örgüt vardı ve bu örgüt AKP ile iktidarı paylaşıyordu. Başbakan Erdoğan, “Cemaat’in ileri gelenleri, mensupları bugüne kadar acaba ne getirdiler de Tayyip Erdoğan bunu geri çevirdi” diyerek, bu yasadışı ortaklığı itiraf ediyordu.

2- Kavganın sıcaklığı içinde, iktidarın AKP ve Cemaat arasında nasıl paylaşıldığı da ortaya çıktı. Türkiye’nin önde gelen yeni muhafazakâr (neo-con) teorisyenlerinden, eski Başbakanlık Müsteşarı ve Mili Eğitim Bakanı Ömer Dinçer soruyordu: “2002’den önce kaç valiniz, bakanınız, milletvekiliniz, kaç üniversiteniz, kaç dershaneniz, kaç ticari kuruluşunuz vardı; şimdi kaç oldu? Tam 15 kat büyüdünüz.” Bu sözler tam anlamıyla skandal niteliğinde olan katıksız bir itiraftı! (Bkz. Hürriyet gazetesi, 1 Aralık 2013)

3- Ülke büyük bir tımarhaneye dönüşüyordu. Devlet dinselleştiği gibi çeteleşiyordu da... Kimse yasal güvence altında değildi. Devletin “Emniyet Örgütü” ve “Adliye” yapılanmasının Cemaat’e bağlandığı da AKP Milletvekili Şamil Tayyar tarafından sosyal medyada açıkça ilan edilmiş ve buna bir itiraz gelmemişti. (Bkz. Hürriyet gazetesi, 28 Kasım 2013)

4- Ergenekon, Balyoz, Odatv, Devrimci Karargâh, Askeri Casusluk ve KCK gibi davaların hukuksal zemini zaten yoktu. Bu davaların siyasal arka planı ve toplumu ikna etmek üzere ileri sürülen gerekçeler tam anlamıyla yalana dayanıyordu ve çökmüştü. Bu davalardan tutuklu olan herkes serbest bırakıldı. Ortada darbe hukukundan (örneğin 12 Eylül’den) daha feci bir tablo vardı.

5- Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden hemen önce, 2014 Temmuz ayında söz konusu tertibi hazırlayan Cemaat’in Emniyet içindeki örgütlenmesine yönelik bir operasyon başlatıldı. Emniyet içindeki yapılanmanın en önemli isimlerden Emniyet Müdürü rütbesindeki Ali Fuat Yılmazer ve Yurt Atayün’ün de aralarında bulunduğu 130’u aşkın polis gözaltına alındı, yaklaşık 50’si tutuklandı.

Sonuçta kumpas çökmüş, “demokratik” gerekçelerle dinci gerici AKP-Cemaat hükümetini destekleyen liberaller deyim uygunsa rezil olmuştu. Tertip çökmüş, geriye ihanet kalmıştı.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

LİBERAL İDEOLOJİK TERÖR VE ANTİEMPERYALİZM

3.1 - MİLLİYETÇİLİK, ULUSALCILIK, YURTSEVERLİK

Bugün yurtseverlik, ulusalcılık ve milliyetçilik gibi birbirinden farklı anlamlara ve oyluma sahip akımlar liberaller tarafından hem bir kavram hem de bir politik tutum olarak bir ve aynı anlamda ele alınıyor, kasıtlı olarak birbirine karıştırılıyor. Aslında bu, örneğin “cehaletle” açıklanamayacak bir tutuma işaret ediyor. Durum öyle bir hal aldı ki, emperyalizme karşı olmak bu çevreler tarafından adeta “ayıp” sayılıyor. Dahası, yurtseverlik, milliyetçilikle eşitlenerek, neredeyse faşizan bir anlayış ve hatta yabancı düşmanlığıyla aynı kategoride değerlendiriliyor.

Yurtseverlik, liberaller tarafından milliyetçilik ve ulusalcılıkla eşitlenerek lekelenmek isteniyor. Özellikle “ulusalcılık” kavramı, anlamı ve bu sıfatı kullananların sosyolojik ve siyasal konumu, bu sıfatı tercih nedenleri ve geleneksel sağcılık/milliyetçilik ile farkı hiçbir şekilde dikkate alınmaksızın adeta kriminal bir kavram haline getiriliyor. Oysa çok yeni olan “ulusalcılık” kavramının ortaya çıkışı, anlamı ve kendilerini “ulusalcı” sıfatıyla tanımlayanların kimliği, ima edilen tavır ve ideolojik pozisyondan çok farklı.

Bu ideolojik abluka ve saldırının nedeni belli. Bu yaklaşımın küreselleşmeci, serbest piyasacı, Cemaatçi, postmodernist ve nihayet sinsi bir sağcı ideolojik saldırı olduğu açık. Türkiye solu bu tavra yabancı değil aslında. Gerici ve faşist çevreler dahil, geleneksel Türk sağı, bu ülkede her zaman antiemperyalist, yani yurtsever olmayı “suç” saydı.

Bu nedenle söz konusu kavramlar üzerinde durmak, liberal ideolojik soytarılığı açığa çıkarmak bakımından önem taşıyor.

Yurtseverliği ve ulusalcılığı bir kenara koysak bile, Türkiye’nin modern tarihinde bir ideolojik akım ve bir siyasal hareket olarak milliyetçiliğin izi sürüldüğünde, hayli farklı “milliyetçiliklerle” karşılaşılır. Bu farklı milliyetçilik anlayışlarının hem birbiriyle örtüşen alanları hem de birbirinden uzaklaşan uçları vardır.

Şimdi öncelikle bu farklı milliyetçilik ekollerine güncellikle ilişkilendirerek biraz daha yakından bakalım. Sonra da yurtseverlik ve görece yeni bir kavram olan ulusalcılığı değerlendirerek bu kavramlar arasındaki ilişkiyi sorgulayalım.

Batıcı Milliyetçilik

Bir Cumhuriyet ideolojisi şeklinde gelişen Batıcı Türk milliyetçiliği, “200 yıllık geri kalmışlık” kompleksinin aşıldığı iddiasına dayanır. Bu zihniyet dünyası, Batılı olmayı çağdaşlaşma ve ilerleme olarak anlamakta, dolayısıyla milliyetçiliği yerel ölçeklerin üzerine çıkarak evrensel düzeyde yeniden kurmaya çalışmaktadır. Batılı bir eğitimden geçmiş, görece modern bir estetik anlayışına sahip ilk kuşak Cumhuriyetçi seçkinlerin temsil ettiği bir üst sınıf kültürüdür.

Ancak bu üst sınıf kültüründe, kapitalistleşme sürecinin derinleşmesi ve paradoksal olarak 1980’lerden itibaren gelişen siyasal gericilik derin bir çözülmeye yol açtı.

Yeni burjuvalaşan kesimler, taşra sermayesinin yükselmesi ve bir ara tabakanın oluşması, sınıflar arasındaki kültürel geçişkenliği de beraberinde getirdi. Bu ara tabaka, yeni sınıfsal konumuna uygun olarak bir yandan Batı kültürüyle buluşmaya çalıştı, ama diğer yandan da taşraya ait değer yargılarından, zevklerinden ve davranış kalıplarından da kopamadı. Taşra sadece siyasal olarak değil, kültürel olarak da merkezi kuşattı ve fakat bu kuşatma sürecinde kendisi de dönüşüme uğradı.

Cumhuriyet’in en önemli kurucu ilkelerinden biri olan kurucu milliyetçilik, modernist ve Batıcı bir karaktere sahip. Daha çok kültürel ve hukuki bir içerikle tanımlanmaya çalışılan bu milliyetçilik, Kemalist modernleşme projesinin taşıyıcı kavramlarından biridir. Kemalist milliyetçilik, bu özelliğiyle vatandaşlık hukukunu ve vatan bağını esas alan Fransız (Batı) milliyetçiliği ekolüne yakındır. Ancak Kemalist milliyetçilik diğer ucuyla da Anadolucu bir Türkçülüğe, soy ve köken birliği arayışına açılır ve bu yanıyla da Alman (Doğu) milliyetçiliği ekolüne, yani etnik modele yaklaşır. Resmi milliyetçilik, bu iki ekol arasında bir sentez oluşturmaktan çok, eklektik bir yapıya sahiptir. Bu nedenle sol yorumları bulunduğu gibi, ırkçı-faşist açılımlara da yol veren bir yapısı ve kurgusu vardır. Oynak merkezli bir milliyetçiliktir bu. Dolayısıyla manevra alanı hayli geniş bir egemen/resmi milliyetçilik anlayışından söz etmek mümkündür. Bu düzende faşistler “ırkçılık” suçlamasıyla yargılanabildiği gibi (1944 Irkçılık-Turancılık davası gibi), solcular da enternasyonalist tutumları nedeniyle “dış mihrakların” temsilcisi olmakla suçlanabildiler. Konjonktürel olarak bu milliyetçilik anlayışı, kültürel bir Batılı milliyetçilikten, soycu ve muhafazakâr bir Türkçülüğe savrulabilmektedir.

Şimdi yukarıdaki değerlendirmeyi biraz açalım; 1908 Devrimi’yle ilk büyük atılımını yapan ve Cumhuriyet’le birlikte hızlanan modernleşme sürecinde, sadece etnik temele dayalı bir uluslaşma modeli, kaçınılmaz olarak Türk kökenli olmayanları, örneğin Kürtleri, Çerkezleri vb. dışında bırakacaktı. Bu durumda din bağı dışında başkaca birleştirici bir unsur bulmak mümkün değildi. Bu bir açmazdı. Oysa Aydınlanmacı projenin kaçınılmaz sonucu olarak yeni ve kültürel bir Türklük tanımı, Anadolu’yu esas alan, dolayısıyla vatan birliğini gözeten bir eksene sahip olmak durumundaydı.

Cumhuriyet’in kuruluşunda vazgeçilmez bir önem taşıyan vatandaşlık bilinci ve laikliğin yaşama geçirilmesi, burjuva devriminin gereği olmasının yanı sıra, biraz da bu ihtiyacın ürünüydü. Bunun gerçekleştirilebilmesi için de zaten yapısal bir unsur olarak var olan etnik-ırksal bağların canlandırılması kaçınılmazdı. Nitekim öyle de yapıldı. Ancak asıl tercih, Aydınlanmacı bir çizgide gelişti, sadece İslamcılık değil, Pan-Türkçülüğü de dışlayan, hatta yasaklayan bir siyasal-kültürel eksen kuruldu.

Ancak, Cumhuriyet milliyetçiliğinde kültürel bir millet tanımının yanı sıra etnik-soycu bir damar da her zaman etken (etkin değil, etken) konumda oldu. Kürt sorununun büyüdüğü dönemlerde resmi milliyetçiliğin Türkçü-etnik yanı öne çıkarıldığı gibi, Kürt sorununun görece geri çekildiği dönemlerde ise kültürel-sosyolojik bir tanıma dönüş eğilimi güçlendi. Resmi ideolojideki bu salınım, ülkücü hareketi de yakından etkiledi.

Ülkücü ve Faşizan Milliyetçilik

Ülkücü hareket resmi milliyetçiliğin bu eklektik özelliğinden sonuna kadar yararlandı. Onun etnisist yanını Turancı-Türkçü bir yoruma tabi tutarak uca taşıdı. MHP, Anadolucu ekolden de Pan-Türkçü çizgisiyle ayrılacak ve ırkçı-faşist bir ideolojik hat inşa edecekti. Bu yanıyla ülkücü hareket, 19. yüzyılın sonunda bir burjuva devrimci akım olarak doğan ve uluslaşma sürecini ateşleyerek tarihsel bakımdan ilerici bir rol oynayan klasik ve demokratik Türkçülükle ciddi bir bağa sahip olmadı. Var olan zayıf ilişki de zaman içinde koptu. MHP kurucu lideri Alparslan Türkeş’in ölümüne kadar, başka bir bakışla 1990’lı yıllara gelinceye dek bu çizgisini, zaman zaman belli kırılmalara uğrasa da, taşıdı.

Otantik Türkçülük uygarlığın evrenselliğini benimseyen, kentli, Aydınlanmacı ve kültürel bir millet tanımına yatkın olduğu halde, ülkücü hareket esas olarak taşra/kasaba milliyetçiliği üzerinden yürütülen muhafazakâr ve ırkçı bir yapıya sahip oldu. Bu yanıyla ülkücü hareket, Cumhuriyet milliyetçiliğinin Batıcı ve modernist yanından uzak durarak, muhafazakâr/gerici bir zeminde konumlandı. Bu zemin ülkücü hareketi, ideolojik evriminin belli bir aşamasında İslamcılığa doğru taşıdı. Bu durum, her iki hareketin (ülkücü milliyetçilik ve İslamcılık) tabanları ve kadroları arasındaki geçişkenliğin de nedenini oluşturuyordu. Türkçülükten İslamcılığa doğru yaşanan bu serüven, “Türk-İslam sentezi” de denilen gerici faşist çizgiyi oluşturdu. Bu çizgi ülkücü hareketi, yüzde 95’i Türk ve Türkmen olan Anadolu ve Rumeli Alevilerinden kopardığı gibi, onları kanlı katliamların faili de yaptı.

Faşist milliyetçilik, milleti tarihsel değil değişmez bir veri olarak alır ve insanlık tarihinin bir “milletlerarası mücadeleler tarihi” olduğunu ileri sürer. Bilimsel olarak millet ve milliyetçiliğin kapitalizmin doğuş döneminin bir ürünü olduğu ve bu iki olgunun esas olarak tarih sahnesine 18. yüzyılda çıktığı gerçeğini reddeder. Faşizm, “milletler mücadelesinin” insanlığın serüveninde değişmez bir tarih yasası olduğunda ısrar eder. Ülkücü milliyetçilik bu yaklaşımı aynen benimser.

Ülkücü milliyetçilik bu yanıyla, sanılanın aksine, hem Ziya Gökalp’ten hem de Yusuf Akçura’dan köklü bir şekilde ayrıldığı gibi, muhafazakâr-İslamcı milliyetçilik çizgisiyle Cumhuriyet milliyetçiliğinden de farklılaşır. Taşralı Türk kimliğine hitap eder. Servetin ve iktidarın kenarında kalan, kapitalistleşme sürecinde sosyal statülerini yitiren ve bütün bunların sorumlusu gibi gördüğü merkezi siyasal güçlere, büyük kent yaşamına, modern ilişkilere ve Batılı değerlere öfke duyan kesimlere seslenir. Tipik faşizan bir söylemdir bu. Giderek İslami tonu belirgin bir milliyetçilik anlayışına ulaşmasının bir nedeni de, işte bu taşralı özelliğidir.

Burada bir parantez açarak belirtmek gerekiyor; MHP özellikle 1977 yılından (giderek içsavaşa dönüşen silahlı siyasal çatışmaların başladığı yıldır) itibaren girdiği İslamcılaşma sürecinden, 1993 yılından itibaren sistematik şekilde uzaklaşma eğilimine girdi. Bu yıllar İslamcı hareketin yükseldiği, kitle tabanını genişlettiği bir dönemdi. MHP 1995’ten itibaren belirginleşmeye başlayan bu yönelimiyle 1960’ların sonu 70’lerin başındaki Türkçü-muhafazakâr çizgisine dönmeye çalıştı. Stratejik bir karardı bu. Çünkü kendilerine Türk-İslam ülkücüleri adını veren BBP’lilerin ayrılmasıyla, ülkücü hareketin 12 Eylül deneyiminden süzülen ve İslami bir ton taşıyan rejim eleştirisi de terk ediliyordu. Bu dönüş çabası kısmen sonuç vermesine karşın, tam olarak başarılamadı. Daha doğrusu bu süreç sonuçlandırılmak istenmedi.

Soğuk Savaş Milliyetçiliği

MHP’deki hâkim çizgi, bir Soğuk Savaş milliyetçiliğiydi. Soğuk Savaş, sadece MHP milliyetçiliğini değil devlet milliyetçiliğini de etkisi altına aldı ve dönüştürdü. Batıcı Cumhuriyet milliyetçiliği yerini antikomünist gerici milliyetçiliğe bıraktı. Sol ve sosyalizm düşmanlığı, milliyetçilik ile dinci gericilik arasındaki ilişkiyi daha da güçlendiren bir etki yarattı.

Dolayısıyla Türkiye’de birer Soğuk Savaş gücü olan siyasal İslamcılık ve aktüel milliyetçiliğin kaynakları aynıdır. Türkiye’de milliyetçilik, muhafazakâr, hatta gerici bir karaktere sahiptir. Bu milliyetçilik sağcılıktır, etnik temele vurgu yapar, ayrıştırıcı ve dışlayıcıdır.

Soğuk Savaş milliyetçiliği, değişik yorumları olsa da, yüzyılın başlarındaki uluslaşma döneminin ilerici ve demokratik Türkçülüğünden farklı olarak, Aydınlanmacı ve modernist değildir. İslamcılık ve kasaba tutuculuğu ile iç içe geçmiş eklektik bir yapıya sahiptir. Antikomünizm bu milliyetçiliğin köşe taşlarından biridir.

Ulusalcılık ve Milliyetçilik: Aynı mı Farklı mı?

Antiemperyalist, yani yurtsever olmak, bu ülkenin ve halkının hakkını ve hukukunu savunmak; bu topraklara ait bütün etnik ve kültürel değerleri çoğulcu ve birleştirici bir anlayışla içermek; Aydınlanma’dan, laiklikten, pozitif bilimden ve özgür akıldan yana olmaktır. Bu anlamda yurtseverlik sol ve doğası gereği enternasyonalisttir. Milliyetçilik ise, etnisiteyi esas alan bir gericilik ve yerelciliktir.

Türkiye’de 2000’li yılların başından itibaren “ulusalcılık” diye kavramsallaştırılan bir akımdan sıkça söz edilmeye başlandı. Sözlük anlamından yola çıkarak ulusalcılık ile milliyetçiliğin aynı şey olduğu söylendi. Ancak MHP bu kavrama itiraz etti ve Farsça kökenli “milliyetçilik” yerine Türkçe “ulus” ve “ulusalcılık” kavramlarının kullanılmasının kafa karıştırıcı olduğunu ve yanlış bulduğunu söyledi.

Ancak, farklılığın sadece bir alfabe ve dil sorunu olmanın ötesinde bir anlam taşıdığını görmek gerekiyor. Kendilerini “ulusalcı” diye tanımlayan kesimlerin (en azından büyük bölümünün), gerici/muhafazakâr Türk milliyetçiliği ile aralarına mesafe koymak ve ayrı durmak istedikleri anlaşılıyor. Bu kavramı ve sıfatı kullananlar, emperyalizme karşı oldukları gibi, önsel olarak Cumhuriyet devrimlerine bağlı, laiklik ve Aydınlanma’dan yana olduklarını da ifade etmek ve böyle anlaşılmak istiyorlar. Genel olarak antikomünist değiller. Kürt sorununa bakışları ise egemen ulus milliyetçiliğine yakın. Ancak genel eğilim olarak Kürt düşmanı olmadılar.

Özetle ulusalcıların antiemperyalizmi de sınırlı bir politik tutuma işaret ediyor. Kapitalizme karşı mücadeleyi içermeyen bir antiemperyalizm...

Ulusalcılık, Soğuk Savaş sonrasında ortaya çıkan tarihsel fırsatlardan yararlanarak, bölgesel ölçekte de olsa emperyal bir sıçrama yapmak isteyen, “yerli” karakteri görece ağır basan sermaye çevreleri; kentli orta sınıflar, asker-sivil Cumhuriyetçi bürokrasi; bazı toplum kesimleri (örneğin Aleviler) ve kimi kanaat önderleri ile önemli bir aydın kesim için kendilerini ifade etmek bakımından uygun düşen bir kavram ve sıfat olarak şekillendi. Bu anlamda bir ideolojik ve kültürel akımı ifade etti.

ABD ve AB’ye karşı yer yer “Avrasyacılık” diye de kodlayabileceğimiz bu eğilim, söz konusu kesimlerin Türkiye’nin küresel düzen içindeki yeni yerinin tayin edilmesi tartışmasına da verdikleri bir yanıt oldu. Özetle ulusalcılık, Aydınlanmacı ve modernist bir burjuva ve küçük burjuva milliyetçiliği olarak şekillendi.

Ancak bir kavram ve akım olarak ulusalcılığın tam olarak teorisi yapılabilmiş ve içi doldurulmuş değildir. Bütünlüğü yoktur, “sağ” ve “sol” kanatları vardır. Üzerinde çalışılmamış, sığ ve elbette enternasyonal bakıştan yoksun bir akımdır. Sosyalizme düşman değildir ama ilgisi de yoktur ve bu yanıyla yurtseverlikten ayrılır.

Öte yandan ulusalcıların geleneksel Türk sağcılığı ve milliyetçiliğinden bir farkı olduğunu da bilmek ve unutmamak gerekiyor. Çünkü, kendilerini “ulusalcı” olarak tanımlayanlar, aynı zamanda (önsel olarak) geleneksel sağcılık ve milliyetçilikten ayrıldıklarını da ifade ediyorlar. Dolayısıyla emperyalizme karşı olmanın yanı sıra laiklikten, Aydınlanmadan ve özgürlüklerden (evet özgürlükten) yana olduklarını da anlatmak istiyorlar. Bu farklılık, siyasal bakımdan taraf ya da karşı olmak gibi dar bir ideolojik tutumun ya da tercihlerin ötesinde, siyaset sosyolojisi bağlamında saptanması gereken bir olgudur. Aydınların, akademisyenlerin, medyanın, siyaset yapan ve siyasetle ilgilenen herkesin dikkate alması gereken bir olgu...

Yurtseverlik Neden Soldur?

Liberallerin ideolojik ve siyasal ihanet sürecinde ileri sürdükleri en önemli tezlerden biri de, emperyalizm çağının kapandığına ilişkin iddiaydı. Öyle ki, bu dönemde ABD gibi süper bir güç ve NATO gibi savaş örgütlerinin artık dünyada demokrasileri koruduğunu bile ileri sürecek kadar baştan çıktılar. Akıl almaz bir şirretlikle, ABD ve NATO’nun “demokrasi ihraç ettiği” bile savunuldu.

Solun bazı kesimlerinde de etkili olan bu tezlerin toplumsal muhalefet hareketleri üzerindeki etkisi çürütücü oldu. Türkiye’de işbirlikçi gericiliğe karşı toplumsal direniş refleksinin kırılmasına yol açtı. Sol liberaller, inanılmaz ideolojik ve siyasal çarpıtma ile emperyalizme karşı olmayı “milliyetçilik yapmak” diye aşağılıyorlardı.

Liberaller, soldan ve antiemperyalist gelenekten gelen devrimcilere ve seküler bir yaşam tarzını benimseyen toplum kesimlerine milliyetçi diyemedikleri için önce “ulusalcı” dediler, sonra da “ulusalcı” olmayı ayıp ve suç saydılar. Üstelik yanı başımızda Irak ve Afganistan gibi ülkeler işgal edilmiş, Libya NATO saldırısı altında yıkılarak bir bakıma ortaçağa iade edilmiş ve Suriye’ye karşı vahşi bir emperyalist-gerici saldırı başlatılmış olduğu halde… Ortada tam anlamıyla entelektüel bir ahlaksızlık ve siyasal sefillik vardı.

Emperyalizme karşı olmayı ve yurtseverliği zamanını dolduran arkaik bir siyasal tutum olarak değerlendirenler, ortaçağ artığı bir zihniyetin taşıyıcısı olan AKP iktidarını ve bölgedeki ABD saldırganlığını ise “demokratik” gerekçelerle desteklemekten utanmadılar.

Yukarıda belirtildiği gibi Türkiye’de milliyetçilik, sağ ve tutucu bir siyasal pozisyonu ifade eder. Etnik temelli ve ucu faşizme kadar açılan bir siyasal tutumdur. Yurtseverlik ise sol bir siyasal, felsefi ve ahlaki tercihe ve anlayışa işaret eder. Etnik ve teritoryal bir tavır değil, siyasal ve kültürel bir tutumdur. Bu anlamda, yurtsever ya da antiemperyalist olmadan çağımızda solcu ya da sosyalist olmak mümkün değildir. Niyet ne olursa olsun, antiemperyalist olmayı reddeden bir sol hareket, nesnel olarak küresel sermayenin yedeğine düşecektir.

Türkiye sosyalist hareketinin kurucu kuşağının en önemli liderlerinden biri olan ve bu topraklardaki devrimci mücadelenin bir dönemine damgasını vuran Mihri Belli’nin 1969 yılında verdiği “Millet Gerçeği” başlıklı bir konferans bu bakımdan önemlidir. Aynı yıl Aydınlık Sosyalist Dergi’de kapsamlı bir makale olarak yayımlanan bu konferansta ortaya atılan görüşler, neredeyse Türkiye solunun 1970’lerin sonuna kadar ulus, milliyetçilik, yurtseverlik ve antiemperyalizm konularındaki görüşlerini –büyük ölçüde– belirledi. Aylık Teori dergisinin de Ağustos 2014 tarihli 295’inci sayısında yer verdiği bu makalede Mihri Belli, “yurtseverlik” kavramını “ulusçuluk” ya da “gerçek milliyetçilik” kavramlarıyla karşılıyor (ifade ediyor) ve milliyetçiliği eleştiriyordu.

Milli Demokratik Devrim teorisinin kurucusu ve aynı adla (MDD) anılan hareketin de önderi Mihri Belli bu önemli makalede şunları söylüyordu:

Ulusun bağımlı ve feodal bölünmeye uğramış durumundan sınıf çıkarı olan, ulusal kültürün açılıp gelişmesi önünde engeller diken kimsenin ağzında ulusçuluk, gerçekliği olmayan demagojik bir sözcüktür. Her ne kadar ulus sloganını ilk ileri süren, devrimci çağında burjuvazi olmuşsa da, bugün artık bütün dünyada ulusçuluk bayrağı, emekçilerin ellerinde dalgalanmaktadır.

Ulusçuluk, devrimci enternasyonalizmle çelişen bir kavram değildir. Ama ulusçuluk, ulus gerçeğini reddeden kozmopolitizm ile bağdaşmaz. En derin anlamıyla ulusçuluk, insanı enternasyonalizme götürür. Devrimci anlamıyla enternasyonalizm, insanı ulusçuluğa götürür. Ulus gerçeğini inkar etmek, yüzeyde kalan bir enternasyonalizm olur. Devrimci enternasyonalizmi reddetmek, derinliği olmayan ulusçuluk olur.

Kapitalizmle ortaya çıktığı ve kapitalizm ile birlikte geliştiği halde, ulus, kapitalist sömürü düzeninin yerini sosyalist düzenin almasıyla hemen ortadan kalkmamaktadır. Tersine emperyalizmin tarihi gelişmelerini durdurduğu birçok ulus, ancak sosyalist düzen içinde kültürlerini engelsiz geliştirme olanağına kavuşmaktadır. Burjuva ulusların yerini, sosyalist uluslar almaktadır.

Irk birliğini ulusun temel karakteri sayan görüş, bilime ve tarihi gerçeklere aykırıdır. (…) Bugünün (artık gerici bir akım haline gelen-M.Y.) Turancıları, milliyetçiliği demagojik bir silah olarak kullanarak, milli güçler safını bölmeye çalışmaktadır. (Mihri Belli, Yazılar 1967-1970, Sol Yayınları, Ankara 1970, s. 290)

Türkiye solunun önemlice bir bölümü, Mihri Belli’nin yukarıda uzan bir alıntıyla özetlemeye çalıştığım yaklaşımını, 1970’lerin sonundan (1977-78’den) itibaren, özellikle 1980’den sonra “milliyetçi” bir görüş olarak değerlendirmeye başladı. Ancak Belli’nin yaklaşımı, sosyalist sistemin çözüldüğü, küreselleşme dalgasının yükseldiği ve neoliberal politikaların yıkıcı bir rüzgâr olarak yeryüzünü dolaştığı 1991 sonrasında yeniden güncel bir karşılık bulmaya başladı. Belli’nin teorisini kurduğu millet, milliyetçilik ve ulusçuluk konusundaki bu anlayış, günümüzde sol ulusalcı çizgide ifadesi bularak kendisini yeniden üretti.

Kemal Okuyan’ın 2013 sonbaharında yayımlanan, Türkiye Solunun Yurtseverlik Sınavı adlı kitabı ise, bu alandaki güncel teorik boşluğun doldurulmasına çok önemli bir katkıda bulundu. Yurtseverliği büyük bir isabetle, solun bir ülke tarihi ve toplumu ile kurduğu biricik ilişki alanı olarak değerlendiren Okuyan, “Siyasette yurtseverlik, pivot ayağımızı sağlama alma, onunla zemine sıkı basmaktır” diyor. Haklı! (Bkz. Kemal Okuyan, Türkiye Solunun Yurtseverlik Sınavı, Yazılama Yayınları, 2. baskı, Eylül 2013, İstanbul, s. 9-10)

Türkiye’de “yurtseverliğe büyük gereksinme olduğunu” da belirten Okuyan, emperyalizme karşı mücadelenin yurtseverlikten geçtiğinin altını çeşitli örnekler vererek çiziyor. Çünkü diyor yazar; “Emperyalizm olgusu çağımızda devrimci bir strateji açısından merkezi öneme sahiptir ve yurtsever bir konumlanış da bu stratejinin vazgeçilmez unsurudur.” (Kemal Okuyan, age. s. 11)

Yurtseverliğin, “onursuzluğa isyan” olduğunu da vurgulayan yazar, “Solculuk eşitsizliklerle mücadeledir. Yurtseverlik de uluslar arasındaki haksızlıkları kabullenmemek, aşağılanmayı ve bağımlılığı reddetmektir,” diye vurguluyor. Okuyan şöyle devam ediyor:

Yurtseverlik, hele sosyalizm perspektifinin içine yerleştirildiğinde, milliyetçilikle hesaplaşmanın en etkili yolu. Milliyetçilik dünyaya bir ulusun penceresinden bakmak, ona sonsuz hoşgörüyle yaklaşmak ve çelişkileri onunla “dış dünya” arasında kurmaksa, Marksizm açısından her şeyden önce sınıf uzlaşmacılığıdır. Emek ile sermaye arasındaki ilişkinin ittifak biçimini aldığı burjuva devrimleri çağında, milliyetçiliği olumlamak pekâlâ söz konusu olabilirdi. (…) Lenin gibi kalburüstü Marksistler, milliyetçiliğe, bazı ülkeler söz konusu olduğunda oldukça cömert biçimde kredi açtılar. (Kemal Okuyan, age. s. 10)

Bugün yurtseverlik ile milliyetçilik arasındaki derin ve büyük farklılık, liberaller tarafından ucuz bir demagojiyle silikleştirilmeye çalışılıyor. Ulus devletlerin ortadan kalktığı, sınırların belirsizleştiği tezi, büyük bir neoliberal yalandır. Emperyalist devletlerin dünya ölçeğinde gerçekleştirdikleri ekonomik talanı; bu yağmaya olanak, ortam ve güvenlik sağlayan askeri ve siyasi operasyonları ahlaksızca gizleme çabasıdır. Ulus devletlerin sonunun geldiği iddiası, liberal ihanetin en önemli ideolojik ayaklarından biridir. Alman sosyalist gazeteci ve fikir adamı Jürgen Elsasser ulus, işçi sınıfı, sol ve demokrasi arasındaki güncel bağı şöyle kuruyor:

Ben ulusal devleti milliyetçi olduğum için değil, demokrat olduğum için savunmaktayım. Ulusal devleti, sermaye sınıfının emekçileri kullanarak gemiyi daha hızlı yüzdürebildikleri için değil, eğer içinde bulunduğumuz bu gemi olmasa sermaye sınıfı başka bir gemiye rahatça geçerken, emekçilerin boğulup gideceğini bildiğim için savunuyorum. Ulusal devlet, büyük sermaye için can sıkıcı bir maliyet faktörü haline gelmişken, orta ve alt sınıflar için diğer toplumsal organizasyon biçimlerine oranla daha fazla koruma ve katılım imkânı sağlamaktadır. Demokratik ve sosyal cumhuriyeti savunmayı mı, yoksa postdemokratik ve neoliberal ultraemperyalizm içinde çözülmeyi mi seçeceğimiz, 21. yüzyılın başında yanıtlanması gereken soru olarak önümüzde durmaktadır. (Jürgen Elsasser, Ulusal Devletin Yıkımı ve Sol Tavır, Çeviren: Emre Ertem, Kaynak Yayınları, Haziran 2013, İstanbul, s. 30)

Mali sermayenin küresel ölçekte serbest dolaşımının önündeki ulusal, siyasal, kültürel, fiziki ve askeri engelleri, bilişim çağının sağladığı dönüşüm ve olanakların yanı sıra, gerektiğinde zor kullanarak kolaylaştırmak; sermaye ve işçi sınıfının ulus devletle ilişkisini de yeniden tanımlama gereğini ortaya koyuyor. Sermayenin serbest dolaşımının hızını kesen engellerin kaldırılmasının yöntemlerinden biri de hiç kuşkusuz, bölgesel güç merkezi konumundaki sistem dışı ülkeleri etnik ve dinsel unsurlarına ayrıştırarak parçalamak oluyor.

Dolayısıyla sermaye hareketlerinin kolaylaşması ve hızlanması, sanayi üretiminin de emperyalist merkezlerden maliyetlerin daha düşük olduğu ve ekolojik risklerin ihraç edildiği dünyanın daha geri bölgelerine kaymasını beraberinde getiriyor. İşte tam da bu aşamada sosyal ve ulusal devleti savunmak, sermaye sınıfından ve onun siyasal partilerinden çok, nesnel ve tarihsel bakımdan emekçilere ve sola geçiyor. Emperyalist ve neoliberal teorisyenlerin ulus devletlerin sonunu ilan etmeleri, bu bakımdan ne basit bir raslantı ne de salt teorik ve masum bir tarih tezidir.

Emekçi sınıflara yönelik saldırıyı her zaman başa yazmak gerektiğini belirten Kemal Okuyan, fabrikaların gelişmiş ülkelerden “üçüncü dünya”ya taşınmasının nedeninin sadece ucuz işgücü, düşük vergi ve yeni pazarlara erişim kolaylığı olmadığını vurguluyor. Okuyan, bu gelişmenin aynı zamanda gelişmiş ülkelerdeki sosyal devletin ve işçi sınıfı kazanımlarının tasfiye edilmesi için bir ortam, olanak ve baskı yarattığını da, çok doğru bir şekilde saptıyor. Ardından, “Peki, bütün bu saldırılar, bu saldırıların hedefi olan ulus devletlerde milliyetçiliğin yükselişine neden olmaz mı” diye soruyor. Yazar kendi sorduğu bu soruya şöyle yanıt veriyor:

Belli ölçülerde evet. Ancak milliyetçiliğin yeniden başat ideoloji olmasına itki sağlayacak bir burjuva sınıfının var olduğu tartışmalıdır. Burjuvazinin herhangi bir ülkede emperyalist merkezlerin düzenlemelerine direnecek mecali kaldığı şüphelidir. Onların tercihi çoğu örnekte nemalanmak, eklemlenmek ve kayıplarını emeğe saldırının yarattığı olanaklarla telafi etmektir. Oysa işçi sınıfının bu saldırıları sineye çekmesi ölüm demektir. Yurtseverlik ölümün çaresidir. Yurtseverlik işçi sınıfının kendisi ile birlikte ülkesini savunmasıdır. (Kemal Okuyan, age. s. 123)

Özellikle belirtmek gerekir ki, kapitalizm var oldukça ulusal devletlerin önemsizleşmesi ya da sönümlenme sürecine girmesi tarihsel bakımdan söz konusu olamaz. Zaten bu nedenle emperyalist merkezler birer emperyal anavatan şeklinde tahkim edilip güçlendirilirken, ulusal devletlerin önemsizleştiği şeklindeki neoliberal siyasal-tarihsel tez bizim gibi ülkelere propaganda ediliyor. Bu emperyalist ideolojik-siyasal operasyon daha çok liberal ve sol liberal aydınlar aracılığıyla sürdürülüyor.

Sonuç olarak vurgulamak gerekirse; nasıl ki, kapitalizme karşı olmadan tutarlı bir antiemperyalist olmak mümkün değilse, küreselleşme diye kodlanan bu neoklasik sömürgecilik çağında da tutarlı bir antiemperyalist olmadan antikapitalist olmak mümkün değildir.

3.2 - LİBERAL EMPERYALİZM TEORİSİ YA DA BASKIN ORAN KOMEDİSİ

Bugün Türkiye’de antiemperyalist olmak Ergenekoncu olmakla neredeyse eşitlenmiş durumda. İktidar ve İslamcılar bu ideolojik saldırıyı sağıyla soluyla liberaller üzerinden sola karşı yürütüyor.

Küreselleşme döneminde emperyalizmin ve bağımlılık ilişkilerinin ortadan kalktığı, artık karşılıklı bağımlılığın egemen olduğu bir dünyada yaşadığımız vaaz ediliyor. Dahası, “tam bağımsızlık” ise, inanılır gibi değil ama “barbarlık” olarak nitelendirilip, “antiemperyalist” olmak milliyetçilik, hatta yabancı düşmanlığı ile eşitleniyor.

Bu ideolojik saldırının taşıyıcıları arasında önemli olan kuşkusuz kendilerini solda gören ya da böyle tanımlayan kişi ve kesimlerdir. Çünkü, neredeyse bütün bir tarihi emperyalizme karşı mücadeleyle geçen sol/sosyalist hareketin içinden doğru geliştirilen eleştiri tartışmasız daha etkili olacaktır.

Hemen bir örnekle başlayalım; 22 Temmuz 2007 genel seçimlerinde her nasılsa solun ortak adaylarından biri olan Prof. Dr. Baskın Oran, emperyalizmi iptal ediyor. Üstelik bunu teorik bir yetkinlik ve zarafet içinde de değil, akademik anlamda son derece kaba şekilde yapıyor.

Örneğin Prof. Dr. Baskın Oran, emperyalizm konusundaki dev Marksist literatürü bir kenara koyarak, dahası bu alanda en yetkin eseri veren V. I. Lenin’i unutarak (yok sayarak) şunları söylüyor:

Küreselleşme sonucu tam bağımsızlık artık tam bir şehir efsanesi; ABD bile Irak’ı işgal etmek için 24 ülkeyi yanına almak zorunda kaldı. Üstelik, devletler bazen tam bağımsızlıktan vazgeçerek bağımsızlıklarını sağlarlar. (...) Antiemperyalizmin kullanılışı ise tam bir cehalet örneği. Emperyalizm sadece devletin niteliğidir ve ancak askeri işgal veya işgal tehdidiyle olur. Aksi halde dışarıya yatırım yapan her ülke (bu arada Türkiye) ve hatta her şirket (örneğin Sabancı) emperyalisttir diyebilirsiniz (nitekim Fransa-Afrika ilişkisi). Ama dışişleri bakanı bile olmayan, dış ve savunma politikalarında ortak karar alamayan AB’ye “emperyalisttir” diyene gülerler. “ABD emperyalisttir, AB de emperyalist” diyenler “muasır medeniyet”i ittiklerinin farkında bile değil. (...) İkincisi, farkında bile değiller ki, “solcu” olmak için kullandıkları bu iki kavramın (tam bağımsızlık ve antiemperyalizm) ikisi de Marksizmle ilgisiz. Siz hiç Marx’ta bu kavramları duydunuz mu? (Baskın Oran, Radikal İki, 3 Ağustos 2008)

İnsan bu satırlar karşısında ne diyeceğini şaşırıyor gerçekten. Bu kadar cehalet için ancak özel bir “eğitim” almak ya da Baskın Oran gibi profesör olmak lazım...

Tekelci kapitalizmin en yüksek ve tekelci aşaması olarak Marksistler tarafından (Lenin) analiz edilen ve klasik sömürgecilikten farklı olarak, kapitalizmin sermaye ihracı yoluyla gerçekleştirdiği ekonomik ve dolayısıyla siyasal bağımlılık ilişkisi (yeni sömürgecilik) diye tanımlanan emperyalizm, bu pek liberal profesörümüz tarafından klasik sömürgecilik (kolonyalizm) ile kasıtlı olarak karıştırılmaktadır. Oysa Lenin’i sadece Sovyet Devrimi’nin lideri olmaktan çıkaran ve “Lenin” yapan şey, büyük ölçüde onun emperyalizm tahlilleridir.

Bu değerlendirme sadece Baskın Oran’a ait özel görüşler değil. Bu “parlak” analizin sağ ve sol liberallerin ortak yaklaşımı olduğunu saptamak gerekli. Artık bir küstahlık raddesine varan bu liberal saçmalıkların nedeni açık; yeni ıslahatçı Tanzimat aydınları Türkiye’nin iç dinamikleriyle demokratikleşemeyeceğini, bunun için gerekirse AB ve gerekirse ABD “sopasının” bile kullanılabileceğini düşünüyor. Bu sopayı Türkiye’de AKP hükümeti ve bir dönem Fethullahçılar salladığı için, gerici iktidara destek verilmesini ısrarla telkin ediyorlar. Denklem yukarıda da değindiğim gibi şöyle kuruluyor; “Ya demokrasi için AKP hükümetini destekleyeceksiniz ya da darbecisiniz.”

Oysa sosyalistler, hem faşist darbelere hem de bu toprakların tanıdığı en fütursuz emperyalizm işbirlikçisi ve gerici AKP iktidarına karşı olabilir. Olmalı da. Bugün piyasacılığa, neoliberal politikalara, IMF-Dünya Bankası programlarına, küresel mali sermayenin yağma düzenine, hegemonya savaşlarına ve askeri işgallere karşı olunmaksızın, yani antiemperyalist bir politik ve entelektüel tutum takınmaksızın, bırakın sosyalist olmayı genel olarak solcu bile olunamaz.

Mahir Çayan’ın çok yerinde bir analizle saptadığı gibi, “emperyalizmin artık bir iç olgu” olduğu bu çağda, kapitalizme karşı mücadele büyük ölçüde emperyalizme karşı mücadele üzerinden yürütülecektir. Yukarıda da vurguladığım gibi, nasıl tutarlı bir antiemperyalist olmak için aynı zamanda bir antikapitalist olmak gerekiyorsa, günümüz dünyasında tutarlı bir antikapitalist olmak için de antiemperyalist olmak şarttır. Küreselleşme diye kodlanan neoklasik sömürgecilik çağında, hem emperyalizmi yok sayıp hem de antikapitalist, dolayısıyla solcu olunamaz.

Yurtseverliği neredeyse “suç” sayanlar, aslında örtük olarak emperyalizmin demokrasi ve insan hakları ihraç ettiğini de kabul ediyor. Bütün bir modern zamanlar tarihinin inkârı ve çarpıtılmasına dayanan, dolayısıyla bilimsel ve akademik hiçbir değeri olmayan bu görüşleri, Mehmet Altan gibi kimi gözünü karartmış liberal solcular açıkça yazıyor.

Altan’a göre daha çapsız ve cahil olanlar ise saçmalamakta sınır tanımıyor. Bunlardan biri de büyük bir küstahlık ve kinle 1960’ların ve 70’lerin bütün bir devrimci kuşağını bile Ergenekoncu ilan eden Taraf gazetesi yazarı Rasim Ozan Kütahyalı. Bu yarı-aydın ve meczup liberal şöyle diyor:

Hem Ortodoks sosyalistlerin hem de özgürlükçü olma iddiasındaki sosyalistlerin bu derece ulusalcılığa cephe aldıklarını söyledikleri halde, en az ulusalcılar kadar değer atfettikleri bir kavram hâlâ yerli yerinde duruyor. O da Tam Bağımsızlık... (...) Türkiye’de kendini solda tanımlayan ve aynı zamanda özgürlükçü-demokrat olduğuna inanan tüm çevrelerin iyi anlaması gereken bir şey var... Tam bağımsızlık, tam barbarlık demektir. Bu tam bağımsızlık söylemi bütünüyle terk edilmelidir. (R. Ozan Kütahyalı, Taraf gazetesi, 7 Haziran 2008)

Yeryüzünde bu kadar açık bir işbirlikçilik, çürüme ve entelektüel haysiyetin terk ediliş hali var mıdır bilmiyorum. Aslında bu buruşuk yarı-aydının hiçbir önemi yok. Bilgisiz olduğu gibi görgüsüz de... Dolayısıyla böyle bir bilgisizlik karşısında tartışmak da pek anlamlı değil.

Ancak yine belirtmek gerekiyor ki bu görüşler sadece bir cehaletin ürünü de olamaz. Büyük ve bilinçli bir çarpıtma, dolayısıyla karşıdevrimci bir propagandayla karşı karşıya olduğumuz açık. Bir operasyon yürütülüyor, bir proje adım adım hayata geçirilmeye çalışılıyor. Bu operasyonun sadece, polisiye boyutu, siyasal şiddet ayağı yok. İdeolojik ve felsefi bir oylumu da var. Değilse, gözümüzün önünde iki ülkenin (Afganistan ve Irak) işgal edildiği, bir ülkenin paramparça hale getirildiği (Yugoslavya), Kafkaslar’da bitmeyen bir etnik boğazlaşmanın tezgâhlandığı, Suriye’ye karşı gerici-emperyalist bir saldırı ve ablukanın uygulandığı, Filistin’de kanın gövdeyi götürdüğü, dünyanın en zengin enerji havzalarına el konulacağının açıkça ilan edildiği bu tarihsel dönemeçte; “emperyalizm yok” denilemez.

Tam bağımsızlığı, içe kapanma, otarşik bir ekonomik ve siyasal düzen, modern dünyanın dışında kalmak, demokrasiden uzaklaşmak ve totaliter bir rejim altında yaşamak şeklinde yorumlayan liberaller, efendilerine âşık uşaklara benziyor. Çünkü bu temelsiz iddia dünyanın efendilerine, postmodern barbarlara ait. Belirtmek gerekir mi bilmiyorum, ama bilimsel bakımdan “bağımsızlık” ile “otoriter rejimler” arasında bir doğrudanlık ilişkisi de kurulamaz.

Ergenekon soruşturmalarına militanca destek veren Prof. Dr. Baskın Oran, bu büyük tertip sürecinde AKP-Cemaat iktidarı tarafından tepe tepe kullanılıp bir kenara atılan sol liberal aydınlar arasında ön sıralarda yer alıyor. “Baskın Hoca” şirretliği bir ara öyle bir hal aldı ki, kendisinin AKP’yi desteklemesinin suçunu bile, “Bizi buna siz mecbur ettiniz” diye sola ve CHP’ye yüklemeye kalkıştı. Bu ucuz cinlik yoluyla, kendisinin İslamcı bir parti ve iktidarın yedeğine düşme ayıbını örtmeye çalıştı.

Nasıl Ergenekon tam anlamıyla 1930’ları temsil ediyorsa, CHP’nin ve Deniz Baykal’ın özü de 1930’lar. Bakın... Türkiye’nin en gerici partisi bugün CHP’dir. Çünkü 1930’ları geri getirmeye çalışırken, sadece otoriter devleti geri getiriyor. 1930’ların Batıcılığını getirmiyor. Oysa Kemalizmin iki temel ayağı var. Bir Batıcılık, iki otoriter devlet. Bugün ise Kemalizmin otoriter devlet modeli aynen korunurken, Batıcılığı tam tersine dönüştü. Batıcılık, “Batı düşmanlığı” oldu. (…)

Türkiye’de şu anda gerçek sorun darbe yanlıları ile darbe karşıtlarının kavgasıdır. Ama CHP başta olmak üzere bazı kurumlar, dernekler ve kişiler, bu gerçeği laik-dinci kavgası gibi sanal bir olaya tercüme etmek için yırtınıyorlar. Laik-dinci kavgasını öne sürerek Ergenekoncuları, darbecileri kurtarmaya çalışıyorlar. Laikler ve kendilerine solcu diyenler maalesef bugün darbe yanlılarına destek veriyorlar. Neden? Çünkü AKP dinci. Oysa şu anda Türkiye’nin gündeminde laik-dinci kavgası yok ve olmaması da gerekir. (Baskın Oran, Taraf gazetesi, 28 Temmuz 2008, Neşe Düzel söyleşisi)

Baskın Oran’a göre bir ortaçağ ideolojisi olan siyasal İslamcılık ve 21. yüzyılın başındaki dinci bir iktidar gericilik değil; ama laikliği, Aydınlanma’yı, moderniteyi savunmak ise gericilik. İşte liberallerin ürettiği bu tezler ve sol liberallerin verdiği bu ideolojik destek, kültürel donanımı son derece yetersiz, yarı cahil bir siyaset kadrosunun entelektüel inisiyatifi eline geçirmelerini sağladı. Bu ideolojik inisiyatiften güç alan İslamcılar, laik eğitimi, Marx’ın da tarihsel bakımdan en büyük demokratik atılım diye değerlendirdiği, medeni kanunun (code civil) kazanımlarını tasfiye ederek Cumhuriyet’i yıkmaya kalkıştılar.

Prof. Oran, bir operasyon gazetesi olarak kurulan ve bir dönem adeta polis istihbaratının bülteni gibi yayımlanan Taraf’a verdiği söyleşide, emperyalizm konusundaki yüksek fikirlerini yine esirgemiyor:

Ayrıca bunların kafaları milliyetçilik yüzünden de karışık. Bunlara göre milliyetçilik, bağımsızlık ve antiemperyalizm demek. Oysa bu iki kavramın da Marksist solla ilgisi yok. Bizdeki solcuların kafasındaki bağımsızlık ve antiemperyalizm aslında yabancı düşmanlığıdır. Ergenekon’la mücadelenin bile Amerika’nın planı olduğunu söylüyorlar. “Ergenekon’a vurmamak lazım. Onlarla Amerika uğraşıyor” diyorlar. Eğer Amerika devletin içindeki çeteleri kaldırmaya uğraşıyorsa helal olsun ona. (Baskın Oran, age.)

Solculuk adına böyle bir liberal şirretlik ve “Helal olsun Amerika’ya” soytarılığı görülmüş değil. Bağımsızlık talebi ve emperyalizm teorisinin değil, gerçekte Baskın Oran’ın Marksizm ve solla bir ilgisinin kalmadığı anlaşılıyor. Kendisi solun dışına düştüğü ve bir liberal enkaz haline geldiği için, bağımsızlık mücadelelerinin ve emperyalizim çözümlemelerinin Marksizmle ilgisinin kalmadığını sanıyor.

Gelgelelim Baskın Oran, son bir-iki yıldır büyük bir hayal kırıklığı yaşıyor. AKP’ye adeta “Neden bizi yalancı çıkardın ve şu solculara rezil ettin” diye öfkeleniyor. Oran’ın Agos gazetesinde yayımlanan bir yazısı bu bakımdan ibret verici. Prof. Baskın Oran, iktidarı eleştirirken bile onu övmeye devam ediyor:

Muhterem başbakanım, siz bu ülkede büyük reformlar yapmış insansınız; müteşekkiriz, ama şu anda fenaya gidiyorsunuz. Öfke infilaklarınız bitmek bilmiyor. Kendinize durmadan adrenalin, ortama durmadan elektrik zerk ediyorsunuz. Yazı yazan insanlar Kenan Evren devrindeki gibi ürküyor. Sadede geleyim, üç başlık halinde arz edeyim. İnsanlara bu kadar hakaret size sonunda zarar getirir. Gazeteciler için leş yiyici “akbaba” dediğiniz gibi, bir de “tasma” yoluyla köpek dediniz. Tasma derken, doğrudur, kimi gazeteciler kendilerini askere tasmalattı. Onları siz kurtardınız, o da doğru, fakat medya bu sefer sizden “it gibi korkuyor”, maalesef o da doğru. (Baskın Oran, Agos gazetesi, 1 Haziran 2012)

Önce bir düzeltme yapalım; medyanın tamamı ya da onurlu gazeteciler, solcu ve devrimci aydınlar değil, liberal yazıcılar, buruşuk aydınlar ve sol liberaller Tayyip Erdoğan adlı yeni diktatörden “it gibi” korkuyor. Sana da geçmiş olsun profesör! Bu yeni düzenin kurulmasındaki payın büyük. Bugünleri hazırlayan en büyük etkenlerden biri de senin gibi liberallerin ihanetidir. Asıl “tasma” sizin boynunuzda da, haberiniz yok! Bir nokta daha var profesör; belli ki sen ayrıca yurtseverlerden, devrimcilerden, solcu ve sosyalist aydınlardan da “it gibi” korkuyorsun.

İki elimiz yakanızda olacak.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

LİBERALİZM VE DEMOKRASİ ELEŞTİRİSİ

4.1 - SOLUN ‘DEMOKRASİ’ İLE İMTİHANI!

Yalçın Küçük, kendisiyle yapılan bir televizyon programında “Siz demokrat değil misiniz?” diye sorulan soruyu, “Ben demokrat değilim, bana demokrat denilmesini de anneme küfür edilmiş sayar ve ‘ben de senin ananı’ derim,” diye yanıtlamıştı. Ardından da ekliyordu; “sosyalistler demokrat değil, devrimci olur”...

Yalçın Küçük’ün kendisine özgü üslubu nedeniyle söz konusu televizyon programında ne söylemek istediği ortalama izleyici nezdinde pek anlaşılmasa da, gerçekte önemli bir tartışmaya işaret ediyordu.

Çünkü ülkede öyle bir entelektüel ve siyasal ortamdan geçiyoruz ki, “demokrat” olmak “sosyalist” olmanın tartışmasız bir önkoşulu sayılıyor. Üstelik ortalıkta bir dizi darbe senaryosunun uçuştuğu 2008-2014 döneminde bırakın tartışmayı, böyle bir tezi ağzına almak bile “darbeci” ya da “Ergenekoncu” sayılmak için yeterli oluyor. Kısacası, demokrat değilseniz sosyalist de sayılmıyorsunuz, solcu da...

Ülke, entelektüel ortamın liberaller, sol liberaller, İslamcılar ve Kürt siyasal hareketi tarafından terörize edildiği bu dönemden geçti. Bu dönem, önemli bazı değişiklikler yaşansa ve yer yer kırılsa da hâlâ devam ediyor. Liberallerin ve yol arkadaşlarının devrimci sola yönelik en önemli eleştirilerinden birini demokrasi konusu oluşturuyor. O halde bu bölümde konunun üzerinde biraz durmak, sol ve sosyalizm ile demokrasi ve demokratlık ilişkisini ele almak yerinde olacak. Böylece hiçbir bilimsel, tarihsel ve siyasal temeli olmayan, ancak liberal ideolojik hegemonya nedeniyle genel bir kabule dönüşmüş demokrasi sorununu irdeleyelim. Bakalım teorik, siyasal ve tarihsel bakımdan sol, demokrasi sorununa nasıl yaklaşıyor?

Sağdaki liberalleri anlamak mümkün. Mümkün çünkü burjuva demokrasileri sermayenin en gelişkin ve en istikrarlı egemenlik biçimlerinden biridir. Ancak, yaklaşık 30 yıldır küresel ölçekte esen yeni liberal rüzgârın çekim alanına giren sol liberalleri anlamak mümkün değil. Çünkü bu kesimlerin önemlice bir bölümü kendilerini sadece “solcu” olarak değil, hâlâ “sosyalist” diye tanımlamakta ısrar ediyor.

Bu ısrara karşın sol liberaller tarafından demokrasiye ilişkin eleştiriler geri çekildi. Bir kavram ve sistem olarak demokrasilerin sınıflar üstü olduğuna dair bir modern zamanlar efsanesi üretildi. Demokrasi neredeyse insanlığın ulaştığı son toplumsal aşama ve en mükemmel rejim ilan edildi. Bu efsaneye göre artık “burjuva demokrasileri” yok, sadece “demokrasi” vardı.

Dolayısıyla demokrasilerin, sınıf eşitsizliklerini, sömürüyü ve adaletsizliği gizleyen, insanın doğasına aykırı kapitalist yıkıcılığın üstünü örten bir şal olduğu gerçeği unutturulmak istendi. Bir ölçüde başarılı da olundu. Oysa tarihsel bir kategori ve bir kavram olarak “demokrasiler” siyaset sosyolojisinin de kesin olarak ortaya koyduğu gibi, sınıfsal bir öze sahipti.

Dolayısıyla, sanılanın aksine gerçek demokrasi bir “eşitlik” rejimi değil, ancak eşitlerin düzeni olabilir. Eşitlerin, “eşitlik” hukukuna göre düzenlenmiş rejimidir demokrasi. Bir anlamda “demokrasi”nin yadsınması ve aşılmasıdır. İnsanlar arasında ekonomik, sosyal, kültürel ve siyasal eşitlik sağlanmadan genel oy ilkesine dayalı yönetim biçimleri –ki genel ve eşit oy hakkı insanlık tarihinin en büyük demokratik atılımı ve kazanımlarından biridir– gerçek eşitliği sağlamaz, ancak bir eşitlik yanılsaması yaratır. Bu gerçek Platon’dan beri bilinmesine karşın, “milli irade” dalkavukluğuna feda edilir.

Bu nedenle Marksist politikanın çıkışında da esas olarak demokrasi eleştirisi yatar. Sosyalistler, yaklaşık 150 yıl önce demokrasilerin sınıfsal eşitsizlikleri ve adaletsizlikleri gizlediği ve bir “eşitlik” yanılsaması yarattığını belirterek, toplum için eşitlik ve özgürlük talep ettiler. Diğer bir anlatımla toplum için demokrasi istediler. Bu nedenle kurdukları ilk sosyalist/komünist partilerinin isimleri de hareketi tanımlayan “sosyal demokrat” sıfatını aldı. Sosyalistler toplum için eşitlikçi bir “demokrasi” talep ettiler ve kullandıkları kavramı egemen söylemden ayrıştırıp bağımsızlaştırdılar. İşte “sosyal demokrasi” kavramı böyle doğdu.

F. Engels, burjuva demokrasilerinin, yarattıkları “eşitlik” yanılsaması yüzünden sermaye sınıfının en güvenli egemenlik biçimi olduğunu belirtir. Bu anlamda demokrasiler, son çözümlemede birer burjuva diktatörlüğünden başka bir şey değildir.

Marksizm, modernitenin hem bir ürünü, hem de inkârıdır. Marksizm, Aydınlanma düşüncesinin, sanayi devriminin, bilimsel ve teknolojik atılımların, siyasal ve toplumsal devrimlerin ilerici mirasına sahip çıkar. Başka bir anlatımla sosyalizm insanlığın bütün ilerici birikimini içererek aşar, reddederek değil. Dolayısıyla sol, burjuvazi ve işçi sınıfı arasındaki yüzyıllara yayılan sınıf mücadelelerinin bir ürünü olan “demokrasilerin” kazanımlarını da sahiplenir. Tıpkı burjuvazi ve işçi sınıfı arasındaki uzlaşmanın bir sonucu olarak da değerlendirebileceğimiz ulus devletlerin kazanımlarını sahiplenmek gibi... Örneğin; hukuk önünde eşitlik, laisizm, genel ve eşit oy hakkı, kadınlara seçme ve seçilme hakkı, yurttaşlık hukuku vb.

Ancak, sosyalist devrimciler insanlığın ilerici mirasına sahip çıkarken eleştirilerini geri çekmez. Tam tersine bu birikime basarak, kapitalizme karşıdevrimci eleştirilerini sürdürür.

Belirtmek gerekir ki pozitivizme, moderniteye ve kapitalizme karşı tarihte görülen en köklü, en yıkıcı ve onu aşma kapasitesi ve yeteneğine sahip olan tek bilimsel eleştiriyi Marksizm ve sol yöneltir.

Sol Eleştiri Neden Geri Çekildi?

Son 10 yıldır darbe tartışmaları ve Ergenekon davası, ardından üst üste gelen Kürt, Alevi ve Ermeni açılımları, “milli irade” kavramıyla ifade edilen çarpık iktidar anlayışı, entelektüel ortamda esen liberal rüzgâr ve bütün bu olup bitenlerin ortasında solun durumu, “demokrasi” kavramının hem teorisi hem de ima ettiği pratiği hakkında, yukarıda da belirttiğim gibi, bir kez daha düşünmemizi zorunlu kılıyor.

Türkiye’de sosyalist solun “demokrasi” ve “demokrasi mücadelesi” konusunda sorunlu bir tarihe sahip olduğu açık. Esas olarak 12 Eylül 1980 sonrasında başlayan, 1991 yılında sosyalist sistemde yaşanan büyük çözülmenin ardından derinleşen bir tutum, solun genel çizgileriyle devrimci niteliğinin aşınmasına ve sistem tarafından büyük ölçüde içerilmesine yol açan esaslı bir savrulmaya yol açtı. Bu savrulmayı, birkaç istisnayı bir yana bırakırsak eğer –ki bu örnekler çok önemlidir– olan biteni kısaca solda demokratlaşma süreci diye değerlendirebiliriz.

Öyle ki, neredeyse son 25-30 yıldır “demokrasi” sözcüğünün ima ettiği soyut değerlerin karşısında durmak neredeyse imkânsız hale geldi. Demokrasi kavramının önsel olarak ve sorgusuz sualsiz pozitif çağrışımlı bir anlam kazanmasında, esas olarak devrimci ve sosyalist solun burjuva demokrasisi hakkındaki neredeyse bütün eleştirilerini geri çekmesinin payı çok büyüktür.

Oysa biliyoruz ki, demokrasi (buna “burjuva demokrasisi” diyerek kavramı biraz daraltalım) kapitalist toplumlarda çok yönlü ve çok katlı adaletsizlik ve eşitsizliklerin üzerini örter. Burjuva demokrasileri insanlarda soyut bir eşitlik duygusu ve yanılsaması yaratarak sermayenin siyasal ve toplumsal egemenliğini gizleyen bir işlev görür. Bu nedenle demokrasiler, sanayileşmiş kapitalist toplumlarda –ki Türkiye ileri olmasa da bir sanayi ülkesidir– sınıf olarak burjuvazinin dolaylı fakat en gelişkin ve en güvenli egemenlik rejimleridir.

Gelgelelim bu alanda, başta sol olmak üzere entelektüel ortamda büyük bir kafa karışıklığının bulunduğu da bir gerçektir. Aslında esaslı bir bilinç çarpılmasına işaret eden bu kafa karışıklığının nedenleri sanıldığından da derinlerdedir. Biraz şematik bir analiz yapma tehlikesini göze alarak bu konuya ilişkin bazı nedenleri şöyle sıralayabiliriz:

1- Emperyalizmin yeni aşaması küreselleşme ve onun doğrudan sonucu olan yeni liberalizm (neoliberalizm) dalgası, solu sanıldığından daha derin bir şekilde etkiledi. Postmodern edebiyatın sol üzerindeki etkisi hayli yıkıcı oldu. İdeolojik-politik yenilenme çabası/yönelimi solun önemli bir kesiminde devrimci ve sosyalist temellerde geliştirilemediği gibi, 12 Eylül 1980 yenilgisi ve 1990-91 dönemecinde sosyalist blokun çözülmesinin de yıkıcı etkisiyle liberal demokrat bir karakter kazandı.

2- Türkiye sosyalist hareketinde “asgari program, azami program” sorunsalı aşılamadı. Demokratikleşme, başlı başına ve sosyalizm bağlamından koparılarak ele alınmaya başlandı. Öyle ki, “sınıf” kavramının yerini Marksist terminolojide çok başka bir anlama sahip olan soyut bir “yurttaşlık” kavramı aldı.

3- Daha da önemlisi, sosyalistlerin önemli bir bölümü gerek teoride gerekse politikada kendi demokrasi anlayışlarını geliştiremedi. Dolayısıyla sosyalistler burjuva demokrasileri ile kendi demokrasi anlayışları arasındaki nitelik farkını belirgin hale getiremedi. Demokrasi, zaman içinde adeta sınıflar ve hatta çağlar üstü mistik bir kavram, tarihsel ve toplumsal bir düzen anlamı kazanmaya başladı.

4- Bilindiği gibi Tanzimatçı bir geleneğe sahip olan Türk aydını ve dolayısıyla Türk solunun önemli bir bölümü Batıcı ve modernist bir anlayışın taşıyıcısıdır. Örtük bir aşağılık kompleksini de içeren bu anlayış, siyasal olarak kendisini bir tür “ıslahatçılık” olarak dışa vurmaktadır. Bu reformcu tutum sosyalistler bakımından irdelendiğinde karşımıza, devrim ve sosyalizm bağlamı olmayan bir “demokrasicilik” anlayışı çıkmaktadır.

4.2 - TOPLUMCU / EŞİTLİKÇİ DEMOKRASİ ANLAYIŞI

Açıkça ve cesaretle saptamak gerekiyor ki, günümüzde nasıl “insan hakları” kavramı artık emperyalist bir müdahale hukukunun ve bu hukuka bağlı olarak yaygınlaştırılmaya çalışılan Yugoslavya, Afganistan, Irak, Libya ve Suriye müdahalelerinin/işgallerinin bir gerekçesi haline gelmişse; “demokratikleşme” de küresel kapitalizmin yeni bir egemenlik aracına dönüşmüştür.

Unutmamalıyız; Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) Kasım 1999 tarihinde gerçekleştirdiği Seattle (ABD) toplantısı sırasında gezegenin egemen güçlerinin en önemli argümanı serbest ticaret ve demokrasiydi. Burjuva demokrasisi ve Batı normları bugün küresel kapitalizmin ulusal pazarları ele geçirmesinin ve bu saldırıya karşı gelişecek siyasal direnişleri kırmasının en önemli aracıdır.

Anlatım ve anlaşılmada kolaylık sağlaması bakımından sosyalist solun demokrasi sorununu nasıl ele alması gerektiğini şöyle sıralayabiliriz:

1- Sosyalistlerin, demokratik ve özgürlükçü de olsa sermayenin egemenlik biçimlerinden birinin savunuculuğunu yapması doğru değildir. Unutulmamalıdır ki, sermaye egemenliğinin en istikrarlı ve en güvenli biçimlerinden biri de parlamenter demokrasilerdir. Çünkü bir eşitlik yanılsaması yaratır.

2- Sol ve sosyalistler hızla kendi demokrasi anlayışlarına açıklık getirerek farklarını ortaya koymalıdır. Slavoj Zizek Türkiye’deki Gezi/Haziran Direnişi’ni değerlendirdiği bir yazısında, “Protesto eylemlerine katılan insanlar serbest piyasa fundamentalizmi ile fundamentalist İslam’ın birbirine aykırı düşmediğinin sezgileriyle farkında” olduğunu belirterek, “İslamcı bir hükümetin kamusal bir alanı özelleştirmesi, fundamentalizmin iki biçiminin el ele yürüyebileceğini göstermektedir. Bu, demokrasi ile kapitalizm arasındaki ‘ebedi’ evliliğin boşanmaya yaklaşmasının açık bir işaretidir” diyor. (Slavoj Zizek, Dünyadaki İsyanların Anlamı, Çeviren; Osman Akınhay, Agora Kitaplığı, Ağustos 2013, İstanbul, s. 6)

Bu durum solun, toplumsal talepleri içerme ve bütün ülkeye seslenme olanaklarını artırıyor. Bu nedenle sosyalistler kendi farklarını ortaya koyamadıkları sürece, siyasal bakımdan gereksizleşeceklerdir.

3- Bugün yapılması gereken şey; burjuva demokrasisinin salt hukuksal eşitlik ilkesiyle yetinmemek, ekonomik ve toplumsal eşitlik isteminin merkezde olduğu bir demokrasi anlayışını öne çıkarmaktır. Anımsanmalıdır ki, yaklaşık 150 yıl önce sosyalistler, burjuva demokrasisinin hukuksal/biçimsel eşitlik ilkesinin karşısına ekonomik ve toplumsal eşitlik ilkesiyle çıkmıştı. Marksist politika anlayışı, klasik ya da burjuva demokrasisinin eleştirisi üzerinde yükselmişti. Marx ve Engels’in kuruluşunda yer aldığı ilk sosyalist partiler bu nedenle “sosyal demokrat” ismini aldı. Dolayısıyla devrimci politika öncelikle burjuva demokrasisinin eleştirisi üzerinden geliştirilebilir. Burada sorun siyasal ve hukuksal eşitlik doğrultusunda atılacak adımlara karşı çıkıp çıkmamak değil, bununla yetinilip yetinilmeyeceğidir. Toplumcu bir demokrasi perspektifi, demokratik hak ve özgürlükler için yürütülecek siyasal bir geçiş programı karakterine sahiptir.

4- Sosyalistler, demokratik bazı açılımlar sağlanmasına yol açsa da herhangi bir emperyalist kampta yer almanın taraftarı olmamalı, buna karşılık kendi toplumcu/eşitlikçi demokrasi programları doğrultusunda mücadeleyi örgütlemelidir.

Liberal Rüzgârın Bozuculuğu

Sorun açık; genel olarak sol kerteriz noktasını önemli ölçüde kaybetmiş durumda. Toplumsal ve siyasal gelişmelerin sınıfsal analizinden yola çıkma ve ölçüyü buradan koyma yöntemi bir yana bırakılmıştır. Yaşanan şey açık bir sınıfsal körlüktür. Dolayısıyla sınıfsal bakış yerini merkez-çevre ya da devlet-sivil toplum çatışması üzerinden bütün bir insanlık tarihini açıklama ve siyasal olayları bu perspektifle analiz etme tutumuna bırakmış durumda. Dünyada son 30 yıldır esen liberalizm fırtınasının sol üzerindeki asıl bozucu etkisi budur.

Kapitalist egemenliğin hüküm sürdüğü dünyada asıl ve belirleyici ayrımın sermaye ile işçi sınıfı, ezenler ile ezilenler, emperyalizm ile emekçi/mazlum halklar arasında değil, örneğin devlet-sivil toplum, merkez-çevre, alt kültür-üst kültür, cemaatler-ulus devlet arasında olduğunun yoğun şekilde vaaz edilmesi sol açısından temel sorun alanını oluşturmaktadır.

Kapitalizmi ve liberal/parlamenter demokrasiyi, nihai insanlık tecrübesi, toplumsal ilerlemenin ve tarihin son aşaması olarak gören liberal ve postmodern anlayışın krallığını ilan etmesi, sadece gözleri değil, kalpleri de kör ediyor. Oysa, emekçilerin ve ezilenlerin sözcüsü olma iddiasındaki sosyalist solun; sermayenin ve devletin bütün parti ve akımlarından ideolojik, politik, kültürel ve örgütsel bakımdan bağımsızlaşmadan, toplumun ve ülkenin geleceğini tayin etmeyi bir yana bıraksak bile, toplumsal ve siyasal yaşamı asgari düzeyde etkileyecek bir güç olarak dahi varlığını sürdürmesi mümkün değildir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

DÖNEK, ESKİ SOLCU VE SİVİL OLMANIN SIRRI!

5.1 - TARAF’IN CİCİ SOLCULARI!

Operasyon gazetesi Taraf, 13-21 Temmuz 2009 tarihleri arasında, “eski solcu/Marksist” etiketine sahip bazı isimlerle seri söyleşiler yaptı. Neşe Düzel’in yaptığı bu söyleşilere katılanlar örtük olarak piyasayı kutsuyor, işçi sınıfı ve çalışanlara tuhaf bir kayıtsızlıkla yaklaşıyor, kapitalizmi neredeyse insanlığın son iktisadi düzeni, burjuva demokrasisini ise kesin sayılabilecek bir yaklaşımla insanlığın son siyasal tecrübesi olarak görüyor, emperyalizmi yok sayıyor ve siyasal bakışlarını soyut ve liberal bir özgürlükçülük üzerinde temellendirmeye çalışıyordu. Bu eski solcular/Marksistler özetlemeye çalıştığım bu perspektifle, “yeni bir sol olabilir mi” sorusuna yanıt arıyorlardı.

Neşe Düzel’in, eski Türkiye Komünist Partisi’nin (TKP) son genel sekreteri Nabi Yağcı ve dönemin Sosyal Demokrat Halk Partisi (SHP) Genel Başkanı Hüseyin Ergün’den sonraki konuğu, yine eski TKP’nin merkez komitesi üyelerinden Zülfü Dicleli oldu. (Hemen belirtelim, yeni/bugünkü TKP’nin, bu yazıda sözü edilen eski TKP ile bir ilişkisi, örgütsel bağı ve devamlılığı yok.)

Düzel, bu söyleşide Dicleli’yi çok abartılı bir şekilde “sol düşüncenin ideoloğu” diye takdim etti. İşte bu takdim, işin esasını, solu ve devrimciliği tasfiye etme girişiminin özünü oluşturuyordu. Çünkü, bu kişilerin piyasa değeri, sözlerinin ağırlığından, görüşlerinden, ortaya attıkları parlak fikirlerden değil, onların bir dönem taşıdıkları “solcu”, “sosyalist” ve “komünist” gibi kimliklerinden geliyordu. Başka bir deyişle bu kişilerin piyasa değerlerini artırmalarının yolu “eski solcu” olmalarından geçiyordu.

Ancak bir koşulu vardı bunun; piyasaya çıktığınızda “eski solcu” olacaksınız ama gerçek sola saldıracak, ona küfür edecek ve onu değersizleştireceksiniz. Solun temel tezlerinin, devrimci fikirlerin, dünyayı anlama ve değiştirme çabasının artık geçersiz olduğunu ilan edeceksiniz. Hatta bunları yaparken, daha inandırıcı olmak için halen bir tür “solcu” olduğunuzu da iddia edeceksiniz.

Döneklik zor şey, bir kez ihanet ettiğiniz zaman herkesi ihanete zorlamaya başlarsınız. Çünkü “döneklik” ileriye doğru bir değişim ya da gelişimi değil, insanı insan yapan bütün değerlerden kopmak ve tarihsel vicdanını yitirmek anlamına gelen onursuz bir pozisyonu ifade ediyor. Bu nedenle “dönek” ve “döneklik” sözcükleri ve kavramı insanlara bu kadar sevimsiz ve itici geliyor.

Dolayısıyla bu anlamda döneklik, çeşitli nedenlerle –ki bunların önemli bir kısmı insani nedenler olabilir ve anlaşılabilir– bir kenara çekilen, duygu ve anlayış olarak soldan kopan insanların davranışından çok farklıdır. Örneğin hırçındır dönekler, görüşlerinde ve davalarında ısrar eden herkese saldırırlar. Onlar için kavgayı sürdürenler vicdan azabı gibidir. Herkes dönsün, herkes ihanet etsin isterler. Çünkü herkesin döndüğü yerde “dönek”, herkesin ihanet ettiği yerde de “hain” yoktur.

Bunun beyhude bir çaba olduğu bilinir, bilinir ama insandır işte, yine de bu tutumunda ısrar eder. Bu ısrarın sonuç alamadığı durumda da –ki sonuç almak pek mümkün değildir– bu tutum yer yer yıkıcı bir saldırganlığa da dönüşür. Döneklik zavallılıktır.

Döneklik Cahilleştirir mi?

Öncelikle bir hatırlatma yapmak gerekiyor; bilindiği gibi din değiştirenler, yeni geçtikleri dinin en tutucu ve katı kesimini oluştururlar. Bu davranış psikolojik olarak insanın kendi ruhunu, iç dünyasındaki tereddütleri ve çatışmayı yatıştırması için gereklidir. Değilse, kendilerini rahatsız eden bilinçaltlarının ve vicdanlarının baskısı karşısında huzur bulmaları, hatta yaşamaları çok zordur. Bu nedenle, tarihte de günümüzde de bir dinden diğerine geçenler, yeni dinlerinin eski mensuplarını, örneğin yeterince Müslüman ya da Hıristiyan olmadıkları için şiddetle eleştirirler. Biraz farklı olmakla birlikte günümüzde bu durumun tipik örneklerinden biri şair İsmet Özel’dir. İslamcı olan eski solcu İsmet Özel, katıldığı siyasal İslamcılardan yer yer daha radikal çıkışlar yapıyor.

Diğer taraftan döneklik, insanı sadece ve felsefi olarak kurulu düzene bağlamaz, aynı zamanda cahilleştirir de… Örneğin Hüseyin Ergün (eski TİP’li ve FKF yöneticilerinden) solu sol yapan bütün tezleri reddederek, bin yıllık köhne ve gerici ne kadar liberal görüş varsa tümünü tekrarlayarak bir tür “solculuk” yaptığını bile iddia ediyor. Piyasa ekonomisini savunmadan artık solculuk yapılamayacağını ve daha da önemlisi işçi sınıfının günümüzde gericileştiğini bile öne sürüyor.

Oysa sosyalist politikanın çıkışı bütün aktüel eşitsizliklerin kaynağı olan piyasa ekonomisinin eleştirisi üzerine yükselir. Bu görüşleri savunarak bırakın “solcu” ya da “sosyalist” olmayı, sosyal demokrat bile olmak mümkün değildir. Ve dünya hâlâ ezenlerin ve ezilenlerin, zenginlerin ve yoksulların, sömürgecilerin ve sömürenlerin, işçi sınıfının ve burjuvazinin, emperyalizmin ve ezilen halkların, erkek egemenliğinin ve kadın dışlanmışlığının, emek ve sermaye çatışmasının bulunduğu bir gezegen olmaya devam ediyor. İnsanlığın evvel ve ahir talebi olan eşitlik ideali ise, hâlâ karşı konulamayacak bir çekiciliğe sahip. Eşitlik istemi, insanlığın en soylu ve erdemli özlemi ve ilkesi olmayı sürdürüyor.

5.2 - ESKİ SOLCU OLMANIN PİYASA DEĞERİ!

Öyle anlaşılıyor ki, “eski solcu” olmak piyasada hâlâ yüksek bir değer taşımayı sürdürüyor. Türk sermayesi ve kurulu düzeninin, Batılı ülkelerden çok gecikerek de olsa, özellikle 1980 sonrasında solcuları sisteme entegre etmenin önemini (çok kavramasa bile) sezdiği anlaşılıyor. Türkiye egemen sınıfları hödük, yetenekleri sınırlı, dünyadan bihaber, edebiyata ve felsefeye uzak, sanattan anlamayan, yarı cahil ve evrensel süreçleri okuyamayan kadrolarla sistemin kendisini yenilemesinin mümkün olmadığını görüyor. Dolayısıyla egemen güçler, kurulu düzene karşı gelişen şiddetli saldırıyı etkisizleştirmenin yollarından birinin de bazı solcuları devşirmekten geçtiğini bir ölçüde anlamış gibi…

Bu nedenle reklam sektörü ve medya başta olmak üzere holdinglerin yöneticileri arasında çok sayıda “eski solcu” görmek şaşırtmıyor bizi. Beyaz yakalı çalışanlar arasındaki solcu nüfusun giderek artması önemli bir gösterge.

Çünkü eski de olsa “solcu” olmak, önsel olarak ülke siyasetine, sosyolojisine, ekonomisine, dünya gündemine, edebiyata hâkim olmak; diyalektik düşünme yöntemine ve yaratıcı fikirlere sahip olmak demek. Özellikle 1968 sonrasında Batı kapitalizminin kendini yenilemesinde bu “sol aşının” önemi inkâr edilebilir mi?

İşte bunu bilen bazı “eski solcular”, solda edindikleri şöhreti paraya tahvil etmek, sınıf atlamak, kurulu düzen içinde etkili bir pozisyon edinmek için kendilerini “kullandırmaya” başladı. Öne sürülen bütün felsefi tezlere, siyasi gerekçelere ve ekonomik analizlere karşın durum çıplak olarak budur.

Ancak ortada bir sorun var; döneklerden bazıları hâlâ “solcu” olduklarını da iddia ediyor. Oysa dürüst olmak gerekli. Bu kişiler açıkça “vazgeçtik” dedikleri zaman bir ahlak tartışması yapılabilir ama söylenecek fazla söz de yoktur. Bunun en iyi örneği Cengiz Çandar’dır diye düşünüyorum. Gazeteci Çandar, solculuktan vazgeçti ve böyle bir iddiayı, “solcu olmayı” bir daha hiçbir zaman gündeme getirmedi. Üstelik kendi kişiliğini oluşturan, analitik düşünmesini sağlayan etkenlerin başta geleninin de Marksizm olduğunun farkında. O artık uzun süredir karşı tarafta, bunu biliriz. Ama Nabi Yağcı, Hüseyin Ergün ve Zülfü Dicleli gibi kişiler, hâlâ solcu olduklarını iddia etmeyi, dahası küstah bir şekilde sola akıl vermeyi sürdürüyor. İşte bu duruma artık bir son vermek gereklidir.

Dönek Saldırganlığı

Şimdi gelelim, Hüseyin Ergün ve Zülfü Dicleli’nin öne sürdüğü bazı görüşlere:

Ergün’ün piyasa ekonomisini savunmak gibi saçmalıklarını bir yana bırakırsak, şu çok tartışılan Mahir Çayan’ın kendisine söylediğini iddia ettiği sözler üzerinde durabiliriz. Ergün, Mahir Çayan’la bir sohbeti sırasında ona, sol örgütler içinde MİT ajanlarının bulunduğunu söylediğini, Çayan’ın da kendisine, “Biz büyük ve etkili bir hareketiz, MİT’in bizimle ilgilenmesi normaldir” dediğini iddia ediyor.

Bu anekdot konusunda Ergün’e güvenmek ne kadar doğrudur kestirmek zor ama, Çayan’ın söylediği iddia edilen bu sözlere bazı sosyalist arkadaşlarımızın tepkileri gerçekten çok anlamsız. Açık ki, Ergün bu sohbeti aktararak, geçmişte devrimci örgütlerin aslında istihbarat kuruluşları tarafından yönlendirildiğini ima ediyor. Bu örgütlerdeki sosyalistleri de iyi niyetli ve saf kurbanlar gibi çiziyor. Elbette bu iddia büyük bir yalandır. Dahası, tarihi bir avuç ajan provokatör ile saf kitlelerin ilişkisi olarak açıklayan ucuz bir komplo teorisinden başka bir şey değil. Bu yaklaşımda ne tarih bilimi ne sosyoloji ne ekonomi ne sınıflar mücadelesi ve ne de dünyanın içinden geçtiği dönemin analizi var.

Diğer taraftan, serinkanlılıkla bakıldığında Mahir Çayan’ın sözlerinde hiçbir tuhaf yan yok. Elbette sistemi sarsma potansiyeline sahip büyük ve etkili bir devrimci hareket ya da grupla, onların mücadele ettiği devletin istihbarat örgütü ilgilenecek ve içine ajanlar sokmaya çalışacaktır. Öyle anlaşılıyor ki, Türkiye devriminin ve sosyalist hareketin en parlak liderlerinden biri olan Mahir Çayan da bu olguya/duruma işaret etmiş. Bu yaklaşım Mahir’in içinden geçtiği tarihsel evreye, kendisinin ve örgütünün konumuna, devletin alacağı tedbirlere egemen/vâkıf olduğunu göstermektedir. Üstelik bu devrimci uyanıklığın kendisi, grubun içine ajanların sızması karşısındaki en büyük engeldir. Nitekim hem 12 Mart döneminde hem de 12 Eylül’de sol örgütlerin içinden itirafçılar çıkmış ama (Mahir Kaynak gibi bir iki kişi hariç) ajanlara pek rastlanmamıştır.

Sol, Din Düşmanı mıydı?

Zülfü Dicleli (Zülfükâr Dicleli) de, söz konusu röportajda solun din düşmanlığı yaptığını ve din konusuna ilgisiz olduğunu söylüyor.

Hüseyin Ergün ve Zülfü Dicleli gibi kişiler bu dünyada olup biten her şeye, din değiştiren kişilere özgü bir tavırla, “kraldan fazla kralcı” bir yaklaşım ve saldırgan üslupla bakıyorlar.

Örneğin bu kişiler garip bir şekilde, Türkiye’de büyük bir sermaye gücünü kontrol eden, polis ve adliye içinde örgütlenen, bir dönem eğitimi ve bürokrasiyi neredeyse ele geçiren, daha da önemlisi sahip olduğu illegal örgütlenme üzerinden AKP ile örtülü koalisyon halinde bir ılımlı İslam darbesi yapmaya kalkışan Fethullah Gülen Cemaati’nin meşrulaştırılması için ellerinden geleni yaptılar. Gerici, işbirlikçi, Amerikancı, piyasa düzeninin yılmaz savunucusu ve insanlığın büyük ilerici birikimine düşman olan Fethullah Gülen’in bir dönem dokunulmazlık kazanmasında bu “eski solcular”ın katkısı utanç vericidir.

Bu kişiler, Türkiye’nin adım adım dinci bir otoriter rejime ve faşizan bir polis devletine doğru kaymasına, “askeri vesayet” rejiminden kurtulmak gibi büyük bir palavranın arkasına takılarak destek verdiler. Bütün kusurlarına karşın Türkiye’nin AKP eliyle demokratikleştiği gibi bir yalanı her gün dile getirdiler. Gülen’e tek eleştirileri, daha doğrusu tavsiyeleri ise bu örgütün “şeffaflaşmasını” istemek oldu.

Evet, söz konusu röportajda Zülfü Dicleli, “Sol hep din düşmanı oldu!” diyor. Bu sözler büyük bir yalan. Türkiye’de sol hiçbir zaman din düşmanlığı yapmadı. Tam tersine sol, dinci gericiliğe karşı yeterince ve etkili bir şekilde mücadele yürütmediği için eleştirilebilir. Sosyalist hareketin hiçbir kesimiyle din düşmanlığı yaptığı iddia edilemez. Ayrıca sol İslam’a hiçbir dönem ilgisiz de kalmadı. İslam konusunda soldan yapılan birçok çalışma halen kitapçı raflarında bulunmaktadır. Bu konuda geniş bir sol literatürün bulunduğunu söyleyebiliriz. Oysa İslamcıların bilimsel hiçbir değer taşımayan, düzeysiz birkaç propaganda risalesinden başka sol ve Marksizm konusunda ciddiye alınabilecek tek bir çalışması bile yok.

Zülfü Dicleli bu büyük ve ahlaksızca yalanı niçin söylüyor olabilir diye düşündüm. Bunun bana göre tek bir yanıtı var; bugünün egemen gücü olan AKP iktidarına, İslamcı sermaye çevrelerine, dönemin etkili ismi Fethullah Gülen’e göz kırpmaktır. Değilse, solun insan aklının özgürlüğüne dayalı, bilimi temel alan, iktidarı ve iradeyi gökyüzünden yeryüzüne indiren, laik ve seküler anlayışı, politik çizgisi ve felsefi tavrı ile din düşmanlığını birbirine karıştırmak “eski bir solcuya” bile yakışmaz.

Çünkü sol, dini toplumsal ve kültürel bir gerçeklik olarak kabul ve analiz eder. Onu aşmanın yolu da budur. Halkın dini inançlarına ise saygı gösterir ve bu alanda özgürlüğü savunur. Solun karşı çıktığı ve mücadele ettiği durum, “folk İslam” değil, siyasallaşmış İslam’dır. Solun itirazı, toplum hayatının, insan ilişkilerinin ve kamusal düzenin din kurallarına göre düzenlenmesinedir. Zaten bu itiraz olmazsa sol da olmaz.

Ne demeli, bu yalan karşısında insan, “harbi ol ciğerimi ye” demekten başka bir söz bulamıyor.

5.3 - SİVİLLİK, DEMOKRAT OLMAYA YETER Mİ?

Son yıllarda adeta bir fetiş haline getirilen moda kavramlardan biri de “sivil”, “sivil toplumculuk” kavramı ya da “sivil olmak” durumu sanırım. Öyle ki, “sivil” oldunuz mu, önsel olarak “demokrat”, “özgürlükçü” ve “antimilitarist” filan da oluyorsunuz.

Öyle mi gerçekten?

Söz konusu kavramın, içinden geçtiğimiz tarihsel dönemeçte çok sorunlu olduğunu düşünüyorum. Çünkü, “sivil” olmak sadece üniformalı, üstelik askeri üniformalı olmamak şeklinde anlaşılıyor. Neredeyse polis bile “sivil” kategorisinde değerlendiriliyor. Yani asker olmadınız mı yaptığınız her politik faaliyet peşin olarak meşru, hatta demokratik sayılıyor.

Oysa öyle olmadığını biliyoruz. Çünkü hem sivil olup hem faşist olmak, hem sivil olup hem darbeci olmak ya da hem sivil olup hem soykırımcı olmak, tarihte ve günümüzdeki birçok örnekte de görüleceği gibi mümkündür. Bunun tersi de doğrudur. Yani hem asker olup hem antimilitarist olmak, hem asker olup hem darbe karşıtı ve özgürlükçü olmak ya da hem asker olup hem de devrimci ve sosyalist olmak da mümkündür.

5.4 - DARBE DEĞİL, KARANFİL DEVRİMİ

Bu durumun en çarpıcı ve çok bilinen örneği Avrupa yakın tarihinde yaşandı. Bilinse de bu örneği şu günlerde tekrar etmekte büyük yarar var. Örnek Salazar Portekizi’dir. Antonio de Oliveira Salazar, iktisat profesörü bir sivildi ve 1926’da akademiden ayrılarak askerlerin desteklediği hükümette ekonomi bakanı oldu. İspanya’da falanjist (faşist) General Francisco Franco, Hitler Almanyası’nın desteğiyle Cumhuriyetçi iktidara karşı ayaklanıp ülkeyi içsavaşa sürüklediği dönemde –ki falanjistler bu içsavaşı kazandı– Salazar da Portekiz’de yine Nazilerin desteğiyle, 1933’te iktidarı ele geçirdi.

Salazar, “Estado Novo” (Yeni Devlet) ismini verdiği faşist diktatörlüğü kurarak ülkeyi 1968’e kadar tek başına yönetti. Salazar 1968’de, Portekiz sömürgelerindeki ulusal kurtuluş savaşlarının da etkisiyle iktidarı yine bir sivil olan yardımcısı Marcelo Coetano’ya devretti. Fakat faşist rejim Coetano döneminde de varlığını ve niteliğini korudu.

Salazar’ın kurduğu faşist rejim 25 Nisan 1974’te genç subaylar tarafından, aydınların, orta sınıfın, öğrenci gençliğin ve emekçilerin oluşturduğu geniş bir toplumsal muhalefetle de buluşarak askeri bir darbeyle (evet, askeri darbeyle) devrildi. Ve bu ülkede, bizim liberallerin de hiç itiraz edemeyecekleri türden bir parlamenter demokrasi kuruldu.

Portekiz’de “darbeciler” bütün faşist politikacıları, bürokratları, polis şeflerini, işkencecileri ve ordu üst komuta kademesini oluşturan generallerin büyük bölümünü tasfiye ettiler. Siyasi tutukluları serbest bıraktılar, başta komünist parti olmak üzere bütün sosyalist örgütler yasallaştı. Sömürgecilik tasfiye edildi. Başta Mozambik, Angola ve Portekiz Ginesi olmak üzere bütün sömürgelere (bu ülkelerdeki ulusal kurtuluş örgütleriyle anlaşarak) bağımsızlıkları verildi. Basın özgürlüğü sağlandı ve işçiler serbestçe örgütlenme haklarını elde etti. Bu “darbe” onu gerçekleştirenler ve kimi tarihçiler tarafından “Karanfil Devrimi” diye anıldı. Çünkü faşist diktatörlüğü deviren askerler silahlarını halka çevirmediklerini anlatmak için namlularına karanfil takmışlardı. Liberaller pek hoşlanmayacak ama bir kez daha belirtelim ki, günümüzün AB üyesi Portekiz demokrasisi bu askeri darbeyle 1974’te kuruldu.

Yaşamın diyalektiğidir bu. Eğer “düz mantık” diye de bilinen Aristo mantığıyla olaylara ve tarihe bakarsanız, yani öze/içeriğe değil de salt biçime bakarak bir değerlendirme yaparsanız, o durumda 1974 Karanfil Devrimi ile Şili’deki faşist Pinochet darbesini aynı kefeye koyarsınız. Ya da seçimle iktidara gelen Hitler ve Nazilerin halk iradesini temsil ettiğini, dolayısıyla kurdukları iktidarın meşru hatta demokratik olduğunu savunmak zorunda kalırsınız. Tıpkı Türkiye’de 27 Mayıs 1960 ile 12 Eylül 1980’in, esasa ilişkin bütün nitelik farkları bir tarafa bırakılarak aynı kefeye konulması gibi...

5.5 - SİVİL TOPLUMCULUK VE LİBERALİZM

“Sivil toplum” kavramı Türkiye’de esas olarak 12 Eylül 1980 sonrasının darbe koşullarının entelektüel ve siyasal ortamında dolaşıma girdi ve ünlendi. Ülkenin içinde bulunduğu şartların da etkisiyle sempatiyle karşılandı ve darbe karşıtı, dahası “demokrat” olmanın alametifarikası haline geldi.

Marx’ta da yer alan bu kavram (sivil toplum), esas olarak Batılı monarşilerde devlet ve onun aygıtlarının (siyasi toplumum) dışındaki bütün burjuva örgütlerini, daha çok da ticaret ve sanayi odaları gibi oluşumları ifade eder. Ancak bu kavram İtalyan sosyalist hareketinin önderlerinden ve Avrupa Solu’nun önde gelen teorisyenlerinden Antonio Gramsci tarafından geliştirildi ve büyük ölçüde farklılaştı. Gramsci, sivil toplumu esas olarak siyasi toplumun dışında kalan, sınıfsal olarak bujuvaziden görece özerk bir yapıya sahip olan ve fakat sermaye egemenliğinin yeniden üretildiği bir alan ve bu alandaki bütün örgüt, kurum, entelektüel ortam, hareket ve oluşumların toplamı olarak değerlendirdi.

Gramsci’de sivil toplum kavramı, “hegemonya” ve “toplumsal rıza/onay” üretme kavramlarıyla birlikte anlam kazanır. Gramsci’deki sivil toplum teorisi esas itibarıyla Marksizm içi bir yorum olarak kalma çabasındadır. Buna göre sivil toplumun fethedilerek siyasi toplumun kuşatılması sonucu kurulacak ideolojik, siyasal, entelektüel ve örgütsel hegemonya sonucu toplumsal devrimin bütün ön şartlarının gerçekleştirileceğini varsayar.

Bir dönem (1980’li yıllarda) solda çok revaçta olan bu kavramı günümüzde liberallerin ve postmodernistlerin devraldığı ve içini yeniden doldurduğu gözleniyor. Tarihi, toplumsal gelişmeyi ve siyasal dönüşümleri sınıf mücadelesi yerine devlet-sivil toplum çatışması ya da merkez-çevre çelişkisi üzerinden açıklamaya çalışan yeni burjuva sosyolojisinin, bu kavramı da zimmetine geçirdiği anlaşılıyor. Bu kavramın böyle kolayca mülkiyet değiştirmesi, sanırım kendisinin de bu duruma elverişli olmasından kaynaklanıyor. Öyle ki, uzunca süre liberallerin mülkiyetinde olan bu kavram, son günlerde İslamcıların ve her türden gericiliğin silahına dönüşmüş durumda.

“Genç Siviller” Soytarılığı!

Şimdi gelelim, bir dönemin (2006-2011) popüler grubu “Genç Siviller” denilen çevreye... Hemen belirtmeliyim ki, AKP’nin ve cemaatin devleti ele geçirme ve rejimi dönüştürme operasyonunun ortaya çıkardığı ilginç oluşumlardan biri de bu “Genç Siviller” isimli gruptu. Hani amblem olarak ünlü “Converse” marka çadır bezinden spor ayakkabıyı seçen bir grup var ya, onlar... Spor ayakkabı “genç, sivil ve özgür” olmayı simgeliyormuş.

Her devrin o döneme damgasını vuran kıyafetleri, hâkim simgeleri, sembolleri vardır. Örneğin 60’lı ve 70’li yıllarda, eğer ayakkabı söz konusu ise, bu simge gençler, özellikle öğrenci gençler için “postal”, palto/kaban söz konusu olduğu zaman da haki renkli “parka” idi. Tahmin edilebileceği gibi her iki giyecek de askeri kıyafetlerin biraz bozulmuş şekliydi ve o dönemin içinden bakıldığında esas olarak sisteme karşı başkaldırıyı, mücadele ve savaşımı simgelemek gibi çağrışımlara sahipti. Dahası sapına kadar “sivil” kıyafetlerdi, asiydi. Her devrimcinin aynı zamanda bir gerilla olduğu gibisinden, romantik arka planı da vardı. Cem Karaca’nın, 1970’li yıllarda parkalı bir devrimci gencin vuruluşunu anlattığı o şahane şarkısı “Parka” hâlâ dinleniyor olmalı. Söz konusu kıyafetler o günlerde devrimci olmanın, kurulu düzene isyan etmenin, diktatörlükle savaşmanın ve özgürlükçü olmanın simgesiydi.

Günümüz liberallerinin gözü ve yargılarıyla bu olguya bakınca, sırf Converse giymedikleri, dahası postal ve parka giydikleri için 1960 ve 70’li yıllarda kurulu düzene karşı bu topraklardaki en şiddetli başkaldırıyı gerçekleştirmiş; bunun için ölümü göze almış, bu yolda binlerce (evet binlerce) arkadaşını kaybetmiş, yüzbinlercesi hapis yatmış, işkencelerden geçmiş olan; tarihimizin o en pırıltılı kuşağını, militarist, darbeci, asker yanlısı vs. olarak suçlamak mı gerekiyor?

Evet birileri tam da böyle yapıyor ve öyle anlaşılıyor ki bugünlerde artık “Converse” moda! Belirteyim, Converse marka ayakkabı giyenleri suçluyor değilim. Bu marka sadece bir ayakkabı olarak görüldüğü ve giyildiği sürece benim için çok fazla bir sorun yok. Ancak bunu bir politik grubun sembolü haline getirdiğiniz zaman, orada biraz durmak gerekiyor. Çünkü Converse bugünün dünyasında uluslararası bir giyim markasını, dolayısıyla kapitalizmi, tüketim toplumunu ve marka fetişizmini simgelemesi bakımından önem taşıyor. Tıpkı Coca Cola gibi...

Kendilerine “Genç Siviller” diyen bu grup, İstanbul Barosu’nun çağrısıyla bir araya gelen tam 46 baroya üye avukat ve hukukçunun 17 Kasım 2009 günü Taksim’de gerçekleştirdiği yürüyüşe karşı züppece bir eylem yapmıştı. Meydana bakan pahalı bir otelde (The Marmara) kiraladıkları odanın penceresinden “Darbeci Baro Taksim’e hoş geldin” yazılı bir pankart astılar. (Benzer bir eylemi herhalde sola hoş görünmek için olsa gerek, aynı yılın 1 Mayısı’nda da yapmışlardı.) Bu pankarta göre, Baro darbeci, kendileri de özgürlükçü oluyordu!

Oysa Baro, AKP-Cemaat iktidarının Ergenekon tertibini, dinci-faşizan dikta kurma girişimini, kanunsuz telefon ve ortam dinlemelerini, iktidarın yargı bağımsızlığını yok etmeye yönelik antidemokratik uygulamalarını, burjuva parlamenter demokrasilerin olmazsa olmazı durumundaki güçler ayrılığı ilkesini tasfiye girişimlerini protesto ediyordu. Baro bütün bu antidemokratik uygulama ve girişimlere karşı demokratik hak ve özgürlükleri savunan bir bildiri yayımlıyordu. Kendilerine Genç Siviller diyen bu grup, telekulak skandallarına, yargı bağımsızlığının hoyratça ihlal edilmesine, demokratik hak ve özgürlüklerin tasfiye girişimlerine ise hiç sesini çıkarmıyordu. Ancak onlar demokrat, Baro ise darbeci oluyordu...

Yani hem iktidar yanlısı olacaksın, hem hükümetten besleneceksin, hem cemaat operasyonlarında rol alacaksın hem de “sivil” ve “demokrat” olacaksın! Hadi ya!

Son 10-12 yıldır büyük bir bilgi kirliliği ve haber bozumu-dezenformasyon ortamında yaşadık. Bu durum halen devam ediyor. Örneğin Türkiye söz konusu dönemde tarihinde hiç olmadığı kadar bir darbe ortamının uzağında bulunuyordu. Yani 2003-2013 arasındaki tarihsel kesitte aktüel bir askeri darbe tehlikesi, dahası olasılığı bile yoktu. Ama öyle bir hava yaratılıyor ve yandaş/yanaşma medya tarafından bu hava öyle bir yoğunlukla işleniyor ki, sanki yakın bir darbe tehdidi vardı ve birileri buna karşı demokrasi mücadelesi veriyordu. Bu büyük bir yalandı ve siviller tarafından yönetilen, polisin silahlı gücünü oluşturduğu asıl darbeyi, Amerikancı ılımlı İslam operasyonunu gizlemeyi amaçlıyordu. Dahası toplumun ilerici güçlerini bu sürece yedekleme amacını taşıyordu.

Lafı daha fazla uzatmadan saptamak gerekiyor; Genç Siviller denilen bu oluşum, Cemaat ve AKP güdümlü bir operasyon grubuydu. Ilımlı İslam darbesinin kamuoyu yapıcı örgütlerinden biri olduğu kesindi. Kendileri değil, kamuoyuna verdikleri görüntü önemliydi. (Bu grubun lideri, dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından 29 Ekim 2008’de Çankaya’daki Cumhuriyet resepsiyonuna belirsiz bir sıfatla davet edilmiş, kendileri de Converse marka ayakkabılarıyla bu davete icabet etmişti.)

Onlara en uygun sıfat herhalde “Sivil Gericiler” hatta kavramı biraz ilerletirsek “Sivil Faşistler” olmalıydı. Baro’nun hangi taleplerle sokağa çıktığı bilinmesine karşın, liberal bir şımarıklık, siyasal bir ahlaksızlık ve bir burjuva küstahlığıyla onlara “darbeci” demeleri şu anlama gelmektedir: Biz telefonların dinlenmesine, yargıçların takip edilmesine, muhaliflerin baskı altına alınmasına, muhaliflerin hukuku çiğnenerek tutuklanmasına, yargı bağımsızlığının ihlal edilmesine, kişi hak ve özgürlüklerinin çiğnenmesine karşı değiliz. Çünkü bunlar darbeyi önlemek için yapılıyor.

Bu dönemin liberal siyasal ahlakı böyleydi işte. Tam da bu dönemde bir kavram olarak “demokrasi”, İslamo-faşist bir düzenin kurulması için bir araç haline getiriliyordu.

Sonuç olarak Genç Siviller’in tıpkı Taraf gazetesi gibi, ABD emperyalizminin desteğiyle ülkede yürütülen ılımlı İslam darbesinin bir aracı olarak tasarlandığı ve oluşturulduğu ortadaydı. Kentin merkezinden gelen, sözüm ona “iyi eğitimli”, beyaz yakalı ve orta sınıf ailelerin çocuklarından oluşan, günün moda eğilimlerini benimsemiş görünen bu grup, ilk bakışta İslamcı hatta muhafazakâr bir profil de vermiyordu. Bu bileşim ve görüntünün özellikle tasarlandığı açıktı. Tıpkı Taraf gazetesinin dinciliğe ve muhafazakâr değerlere uzak bir çevreye ve kimi eski solculara çıkarttırılması gibi. Böylece hem söyledikleri söze daha çok kulak ve değer verilmesinin sağlanmasını istedikleri, hem de “çok kullanışlı” bir araç oluşturmayı amaçladıkları anlaşılıyordu.

Dolayısıyla, kendilerine “Genç Siviller” diyen ve devletin ele geçirilme süreci tamamlandığı için olsa gerek artık dağıldığı anlaşılan bu grup, öncelikle derin bir ahlaksızlıkla maluldü. Çünkü, polisin insan haklarına ve hukuka aykırı telefon/ortam dinleme operasyonlarına ve iktidarın yargıya yönelik müdahalelerine karşı gösteri yapan hukukçulara “darbeci” demek, ancak ahlaksız, ikiyüzlü ve hatta “görevli” olmakla mümkündü. Kendi suçunu gizlemek isteyenlerin şirret ve sahtekâr tavrından başka bir şey değildi o pankart. Bu eylem, son yıllarda bütün kavramları tersyüz etme, içini boşaltma, kendilerine ait olmayan kavramları kullanma ve örneğin çok özgürlükçü gerekçelerle asıl darbeyi gizleme diye tarif edebileceğimiz bir tutumun parçasıydı.

5.6 - KULLANIŞLI APTALLIK

Murat Belge, Hasan Cemal, Ömer Laçiner, Ümit Kıvanç, Ali Bayramoğlu, Mehmet Altan, Ahmet Altan, Baskın Oran, Ufuk Uras, Doğan Tarkan, Halil Berktay vb. gibi ünlü ya da ünsüz, küçük ya da büyük çok sayıda ismi düşününce, insanın aklına ister istemez şöyle bir soru geliyor; liberaller ya da sol liberaller arasında yaptığı işe, aldığı ideolojik ve siyasal tutuma, içinde bulunduğu eyleme inananlar var mı? Kuşkusuz olabilir. Sayıları fazla olmasa da bazı liberal ve sol liberaller yaptıkları işe inanıyor ve bir demokrasi mücadelesi verdiklerini düşünüyorlar.

Ancak şu açık ki; Türkiye’de pasif karşıdevrimi gerçekleştirenler ve bu amaçla bir dizi ahlaksız siyasal tertip kuranlar durumun farkında ve bu isimleri ustaca kullanıyorlar.

Bütün dünyada böyle kişilere “kullanışlı aptallar”, bu tutuma da “kullanışlı aptallık” deniyor. Bu deyimin daha çok istihbarat örgütlerinin kullandığı bir kavram olması ayrıca dikkat çekiyor. Özellikle belirtmeliyim ki, “kullanışlı aptallık” doğrudan görevli elemanlara göre daha işlevli ve ikna edici olduğu için çok değerli sayılıyor. Çünkü “kullanışlı aptallar” görevleri nedeniyle çıkar elde etseler bile, esas olarak yaptıkları işe inanıyorlar..

Ancak bu durum, yani yaptıkları işe inanıyor olmaları, onların tarih önünde topluma ve insanlığa karşı işledikleri suçu hafifletmiyor. “Gönüllü aptallık” da denilebilecek bu durum, insanlığın biriktirdiği bütün ilerici değerlere karşı ihaneti masum bir yanılgı haline getirmiyor. Çünkü ortada genel olarak ve sadece basit yanılma ya da saf bir inanma durumu değil, elde edilen büyük çıkarlar ve aktarılan ciddi düzeyde paralar da var. En azından bazı kişiler için yüksek ücretle gazetelere yazdırılan yazılar, paralı konferanslar, televizyon programları ve alınan danışmanlık hizmetleri, bu para ve çıkar aktarımının araçlarını oluşturuyor.

Türkiye’de güncel “Kullanışlı Aptallık” tartışmasını “Genç Siviller” hareketinden gelen gazeteci Yıldıray Oğur başlattı. Taraf gazetesinin eski yazıişleri müdürü ve yazarı olan Yıldıray Oğur, 2014 başında yeni adresi Türkiye gazetesinde yazdığı iki yazıyla sadece “gönüllü aptallık” tartışmasını başlatmakla kalmadı; Ergenekon, Balyoz, Kafes Eylem Planı gibi adlarla anılan soruşturma ve davalardaki büyük tertibi ve yalanı da ifşa etti.

Türkiye gazetesi yazarı Yıldıray Oğur, itiraf niteliğindeki bu yazılarında, eski yazarı ve üst düzey yöneticisi olduğu Taraf gazetesinin söz konusu tertiplerde oynadığı yüz kızartıcı rolü açıkça ortaya koydu. Oğur’un Türkiye gazetesinde konuya ilişkin olarak yayımladığı ilk yazısının başlığı da çok ilginçti; “Nasıl ‘Kafes’lendik?”

Söz konusu yazısında Taraf gazetesinin 19 Kasım 2009’da yayımladığı, “Kafes Eylem Planı” başlıklı belge ve haber hakkındaki çelişkileri sergileyen Oğur şunları söylüyordu:

Kafes Eylem Planı’nı hatırlayan var mı? Poyrazköy’de çıkarılan mühimmattan sonra çıkan, AKP’yi yurtdışında köşeye sıkıştırmak için gayrimüslimlere yönelik tedhiş eylemlerinin yer aldığı, Koç Müzesi’nde sergilenen denizaltının içine bomba koyup, çocukların en kalabalık olduğu bir günde patlatmayı düşünen “manyak” askerlerin planlarından biriydi işte. 19 Kasım 2009’da ilk olarak Taraf’ta yayımlanmıştı. Sonra tutuklamalar geldi, iddianame yazıldı. (Türkiye gazetesi, 17 Ocak 2014)

Yazısında, “Mide bulandıran, ne kadar aptalmışız dedirten bir sürü çelişki” ifadelerini de kullanan Oğur, “Kafes Eylem Planı” adı verilen sahte belgede, “Hrant Dink operasyonları” diye bir bölüm yer almasına karşın, Dink ailesinin avukatı Fethiye Çetin’in Utanç Duyuyorum adlı kitabında bu olguya ve bu plana neden değinmediğini sorguluyor. Yıldıray Oğur, “Nasıl ‘Kafes’lendik?” başlıklı ibret verici yazısının Hrant Dink cinayetinin işlendiği tarihe denk geldiğini de anımsatarak şöyle devam ediyor:

19 Ocak’ın (2007-M.Y) yıldönümünde herhalde yapılacak en iyi iş, tüm bu cinayetlerin karartılmasına hizmet ederken, bazı askerlerin hayatını karartan bu planlara zamanında inanmış insanlar olarak kullanışlı aptallığımızı kabul etmektir. (Türkiye gazetesi, 17 Ocak 2014)

Bu yazı nedeniyle eski gazetesi Taraf’ın ağır saldırısına uğrayan Yıldıray Oğur, 5 Şubat 2014 tarihli köşesinden bu hakaret ve sataşmalara cevap verdi. Oğur’un Taraf’a cevap verdiği yazısı da tertibi ve ihaneti belgelemesi bakımından en az ilk yazısı kadar önemli. Bu nedenle bu yazıdan geniş bir bölümü buraya almakta, konunun daha net anlaşılması bakımından yarar var. Liberal çizgisini terk etmeyen ve AKP iktidarına militanca destek vermeyi sürdüren Yıldıray Oğur, eski arkadaşlarına şöyle cevap veriyor:

Bugüne kadar haklı olarak herkesi geçmişiyle yüzleşmeye çağıranlar, herkesi parmaklarını uzatıp özeleştiriye davet edenler bu kez yüzleşmeye ve özeleştiriye çağrılıyor ve çağrılacak.

Gelmek istemeyecekler, “ama ben” diye tarihi tersten yazmaya çalışacaklar. (…) Hatırlatırım, çalıştığım yıllarda Taraf’ın yayımladığı Kafes Planı haberinin sonradan düzmece olduğunun ortaya çıktığını yazdığım yazıda kendi özeleştirimi verirken, “Kullanışlı Aptal” sözünü bizzat kendim için kullandım.

Tam da Kafes’in de içine atıldığı Poyrazköy Davası’nda kalan beş tutuklu sanığın da tahliye edilmesinden sonra, somut iddiaların olduğu bir yazıya verilecek cevap, “Hayır yanılıyorsun yine, o dava şöyle şöyle haklıydı ve o haber doğruydu” şeklinde olmalıydı. Yoksa içim sızlayarak baktığım eski ve bir zamanlar çok sevdiğim gazetem Taraf’ın sürmanşetindeki yazı gibi “salak sensin taaam mı” gibi ergen liseli atarları değil.

Haklılar onlar kullanışlı aptal değil. (…) Haki renkli üniformalıların vesayetine kafayı takıp, kendini lacivert renkli üniformalıların vesayetinin şefkatli kollarına terk etmiş bir kullanışlılık bu. (…) Bu gayet gözü açık, kullanışlı bir ahlaksızlık.

Polis radyosuna dönmüş gazetede sosyalist ütopya pazarlamacılığının, barış karşıtı paralel devletle paralel hattan hükümeti barıştan vurmaların başka bir açıklaması zor bulunur. (Türkiye gazetesi, 5 Şubat 2014)

Peki şimdi ne olacak? Bir operasyon bülteni olarak kurulan Taraf gazetesinin deyim uygunsa pilot kabininde yer alan bir ismin bu çarpıcı itiraflarından sonra liberaller ne diyecek? Ergenekon, Balyoz vb. davalar üzerinden “yetmez ama evet” kampanyaları yürüten, halkı darbecilere karşı “demokrasi mücadelesi” verdiklerine inandırmaya çalışan ve İslamcı-faşizan bir iktidara toplumsal rıza üretmek için ellerinden geleni yapanlar, özellikle sol liberaller nasıl bir tutum takınacak?

Onlardan bir özeleştiri, dahası özür beklemek toplumun ve bu davalar aracılığıyla hayatları karartılmak istenen insanların hakkıydı. Ancak hiçbir şey olmadı; liberaller ve özellikle sol liberaller, benzer bir dizi gelişme karşısında yaptıkları gibi, Yıldıray Oğur’un itiraflarını da yüz kızartıcı bir sessizlik içinde karşıladılar.

ALTINCI BÖLÜM

LİBERAL AHLAKIN ÇÖKÜŞÜ!

6.1 - AHMET ALTAN; SAVAŞ KIŞKIRTICISI LİBERAL BİR MECZUP

Türkiye, eğer devrimci, sosyalist, sosyal demokrat (CHP), Cumhuriyetçi ve ulusalcı muhalefet güçleri olmasaydı 2011-2012 yıllarında göz göre göre haksız ve ahlaksız bir savaşa sürüklenecekti. Çünkü bu büyük ülke, dramatik bir sol liberal aydın ihaneti yaşıyordu. Solcu diye bilinen bazı aydınlar yaşamlarına, kişisel tarihlerine, topluma, ülkelerine ve insanlığa ihanet ederek savaş kışkırtıcılığı yapıyorlardı. Üstelik bu ihaneti hâlâ aydın ve bir şekilde demokrat, hatta solcu olarak kalma başarısını gösteren bir sahtekârlıkla gerçekleştiriyorlardı.

Kendilerini “liberal” ve “demokrat” diye tanımlayan bu aydınlar, evrensel özgürlük ve demokrasi ilkelerinden hareket ettiklerini ileri sürerek Suriye’ye yönelik emperyalist işgal girişimini destekliyor ve bu insanlıkdışı hukuksuz girişime meşruiyet üretmeye çalışıyorlardı.

İsterseniz şu aydın ihanetine biraz yakından bakalım. Ahmet Altan 17 Kasım 2011 tarihli Taraf gazetesinde yayımlanan “CHP ve Suriye” başlıklı yazısında şu soruyu soruyor; “Beyin ne işe yarıyor?” Soruyu, CHP heyetinin Kasım 2011 başında Suriye’yi ziyaret edip Beşar Esad’la görüşmesinden sonra, bu partinin aldığı politik tutumu eleştirmek için sorduğu anlaşılıyor.

Altan, Suriye’deki Baas rejiminin sonunun geldiğini, Esad’ın devrilmesi için düğmeye basıldığını ve olayların tıpkı Libya’da olduğu gibi gelişeceğini belirterek, CHP’nin bu durumu görememesine hayret ettiğini söylüyor.

Bu değerlendirmenin ardından Altan, CHP’ye ve Suriye’ye yönelik emperyalist tehdide karşı çıkan, Türkiye’nin ABD’nin taşeronluğunu yapmasına itiraz eden ve “savaşa hayır” diyen herkese aklınca “beyinsiz” diyordu.

Hızını alamıyor ve bütün solculara, yurtseverlere, bağımsızlık yanlılarına, savaş karşıtlarına, barışseverlere de hakaret ediyordu. Bu “beyinsizler” takımına ister istemez, Suriye’ye yönelik askeri müdahaleye karşı olan demokratlar, liberaller, ulusalcılar, savaş karşıtları ve pasifistler de giriyordu. Eğer Altan’ın onayladığı ölçülerde bir “liberal” değilseniz hakaretten kurtulamıyorsunuz.

Bu mantığa göre “beyinli” olmak, kazanacak olanın yanında bulunmak anlamına geliyordu. Kaybedecek olanın haklı ve masum olmasının; ahlaken ve tarihen doğru yerde durmasının hiçbir önemi yoktu. Kim kaybedecek, kim kazanacak ona bakmak gerekiyordu. Çünkü onlar için önemli olan kazanana oynamaktı. Bu yaklaşım hem entelektüel hem siyasal hem de insani bakımdan tam bir ahlaki çöküşe işaret ediyordu.

Darbe karşıtı ve antimilitarist olduğunu iddia eden kimi liberallerin savaş kışkırtıcılığı yapmaları, eğer bir sahtekârlık ve tutarsızlık değilse, süzme bir cehalet örneği sayılmalıydı.

Çünkü bu liberallerimizin tezine göre “akıllı olmak” demek, haklı ya da haksız olduğuna bakmaksızın kazanacak olanı desteklemekti. Ortada sadece ahlaki bir çöküş değil, siyasal ve felsefi bir alçalma da vardı.

İnanılır gibi değil ama onlar için akıllı olmak, NATO uçaklarının aylarca Libya’yı bombalamasını, ağır silahlarla donatılmış, CIA ajanları tarafından yönetilen paralı askerlerin ve haydutların yaptığı katliamları desteklemekten ya da Suriye’de kirli ve dinci bir savaş yürütmekten geçmektedir.

Altan, CHP’ye, “Akıllı ol kendini ezdirme” diyor. Anlayacağınız “beyinli” olmak, bu ülke çocuklarının emperyalist bir küresel kumarda harcanmasına ses çıkarmamak demekti. Bu durumda emperyalizme karşı çıkmak, bağımsızlığı savunmak, komşularımızla iyi ilişkiler geliştirmek ve “savaşa hayır” demek de elbette tam bir aptallık oluyordu!

Buna karşılık kiralık katil olmak, siyasal uşaklık yapmak, emperyalizmle işbirliği yapmak, bir cinayet olan haksız savaşa girmek, komşumuzu işgal etmek “akıllı” olmak anlamına geliyor.

Bu hisli demokratın sorduğu soruyu bu kez biz tekrarlayalım; “Beyin ne işe yarıyor?” Beyin, tıpkı Altan gibi bir yandan askeri darbelere karşı çıkarken, diğer yandan da askeri işgalleri savunmaya yarıyorsa, bu olsa olsa “kuş beyni” olur.

Celladına Âşık Olma Zavallılığı!

Uluslararası Hrant Dink Ödülü; 15 Eylül 2011 tarihinde dönemin Taraf gazetesi Genel Yayın Yönetmeni ve Başyazarı Ahmet Altan’a verildi. Ödülü veren kurum Hrant Dink Vakfı’ydı. Ödül Komitesi Başkanlığı’nı ise Türkiye’de aydın ihanetinin simge isimlerinden, tipik “neo-con”lardan (yeni muhafazakâr) Ali Bayramoğlu yaptı.

Bu ödülün Ahmet Altan’a verilmesi tam anlamıyla siyasal ve ahlaki rezaletti. Altan’ın ödülü, gerçekleri öğrenmeye başlayan kamuoyunda ciddi bir tepki yarattı. Çünkü Ahmet Altan’ın yönettiği Taraf gazetesi Dink cinayetini örtbas etmek için başından beri özel ve sinsi bir çaba harcadı. Cinayetin azmettiricisi oldukları ortaya çıkan Fethullahçı polis şeflerini aklamak için elinden geleni yaptı. Müfettiş raporlarını, kanıtları, ifadeleri, katilleri işaret eden apaçık olguları görmezden geldi. Yeni rejimin silahlı kuvveti olan polisi korumak için olağanüstü bir çaba harcadı.

Ahmet Altan gerçekte Hrant Dink’in katilleriyle aynı safta yer alıyordu. Fethullah Gülen Cemaati’nin Taraf gazetesine sağladığı ekonomik desteği gizledi. Hükümetin, Hazine Dış Ticaret Müsteşarlığı aracılığıyla verdiği yaklaşık 4,5 milyon (4,5 trilyon) TL tutarındaki teşvikle çıkarılan Taraf’ın mali kaynaklarını hiçbir zaman açıklamadı. Altan, hükümetin desteğiyle çıkardığı gazeteyi, sivil ve demokratik bir yayın diye topluma yutturmaya kalkıştı. Bu büyük yalana ne yazık ki bazı avanak liberaller ve akılları demokrasi vaadiyle alınan solcular ve özellikle Kürt siyasal hareketinin önemli bir kesimi inandı.

Bununla da kalmadı Ahmet Altan, son dönemdeki bütün AKP-Cemaat güdümlü polis operasyonlarında kullanılan katillerin devşirildiği, İslamcı-faşist BBP-Alperen Ocakları’nı sürekli olarak korudu. Galiba onların cinayet işleyerek demokrasiye katkıda bulunduğunu sanıyordu! Çünkü Altan’ın gazetesi, Türkiye’yi 12 Eylül darbesine taşıyan bütün büyük provokasyonların failleri ve faşist katliamların sorumluları tarafından oluşturulan BBP ve gençlik örgütünü “demokrasi gücü” gibi sunmaya kalkıştı.

Derin bir cehaletle sadece askere karşı olmanın “demokrat” olmak için yetebileceğini sandı. Basit bir tarih-coğrafya bilgisinden bile yoksun olan, dönemin bütün egemen güçlerine (iktidara, polise, ABD’ye, yükselen yeni sermaye çevrelerine vb.) yaslandığı halde, bunu “sivil” ve dahası “antimilitarist” bir tavır olarak sunan ve tam da bu gerekçelerle ödüle layık görülen Ahmet Altan, kirli bir isimdir. Karanlık operasyonlarda görev almış dinci faşizan düzenin kuruluşuna katkı sunmuş bir liberaldir.

Ahmet Altan, tıpkı katillerin cinayet mahalline dönmeleri gibi, utanmadan, sıkılmadan Hrant Dink ödülünü almaya gitti ve ödülü aldı. Bu ülke tarihinde böyle utanç verici başka bir yüzsüzlüğe rastlamak mümkün değildir.

6.2 - ALİ BAYRAMOĞLU VE POSTMODERN FAŞİZM

Diğer taraftan bu ödülün Ahmet Altan’a verilmesinde şaşırtıcı bir yan da yoktu. Ödülü veren kurulun başkanı, Türkiye’deki neo-con/yeni muhafazakâr akımın önde gelen isimlerinden Yeni Şafak gazetesi yazarı, kendisini yer yer solcu bile sayan Ali Bayramoğlu’ydu. Bayramoğlu, kendi yaşamına ihanet eden ve bırakın solcu olmayı, artık “demokratlık” zemininde bile değerlendirilmesi mümkün olmayan, son yıllarda yaygınlaşan bir siyasal poziyon olan “liberal faşist” olarak da nitelendirilebilecek bir isimdir.

Ödül komitesinin önemli üyelerinden biri ise, yine kendi hayatına, değerlerine, tarihine ve yaşam tarzına ihanet eden bir başka yeni muhafazakâr Hasan Cemal’di. (Hasan Cemal üzerinde ilerideki sayfalarda daha ayrıntılı olarak duracağız.)

Ödülü takdim eden kişi ise, nerede durduğunun farkında bile olmayan, düşünsel serüvenini liberalizmle noktalayan Adalet Ağaoğlu’ydu. Adalet Hanım’ın, Elif Şafak’ın hakaret ve aşağılamalarından bile gerekli dersi almadığı anlaşılıyordu.

Neo-con hareket, bilindiği gibi Soğuk Savaş sonrasında ABD’ye tam olarak egemen olan, özellikle dış politikada iktidarları yönlendiren ve ikinci Bush döneminde doğrudan iktidara gelen yeni gericiliğin adıdır. Postmodern faşizmdir. Bu hareketin önemli bir özelliği de önde gelen mensuplarının bir bölümünün eskiden solcu (genellikle eski Troçkist ve Maocu) olmalarıdır. (Bu bir olgudur ve bütün Troçkist ya da Maocu dostlarımızı tenzih ederim.) Bu özelliğin Türkiye’de de değişmediği görülüyor. (Ayrıntılı bilgi için bkz. Merdan Yanardağ, Yeni Muhafazakârlık/Neo-Conlar, Destek Yayınları, 3. baskı, Aralık 2013, İstanbul)

Ahmet Altan’a Hrant Dink ödülünün verilme gerekçesi ise başka bir rezaletti. Bu gerekçe sadece katilleri aklamıştı. Söz konusu gerekçede ödülün, “Militarizme karşı cesaretle mücadele ettiği için” Altan’a verildiği ileri sürülüyordu. Hükümetin mali desteği ve polis istihbaratının yönlendirmesiyle çıkarılan bir gazetenin, dolayısıyla yeni militarizmin temsilcisi olan bir yayının; Nazilerin propaganda bakanı Josef Goebbels’in “büyük yalanı” gibi bir gerekçeyle ödüllendirilmesi, eğer hâlâ felsefi bakımdan bir “ortak iyi” varsa ona ve insanlığın biriktirdiği bütün değerlere hakaretti.

Açıklanan Odatv iddianamesinde somut hiçbir suçlama yapılmayan, sadece gazetecilik ve yazarlık faaliyetleri suç diye sunulan, kanser hastası eşini ölmeden önce görmesine bile izin verilmeyen Doğan Yurdakul’a reva görülen zulümde payı vardır Ahmet Altan’ın.

Çünkü Ahmet Altan ve Hasan Cemal gibi yeni muha-fazakârların desteği olmasaydı, onlar tarafından aklanıp cesaretlendirilmeselerdi, bu iktidar devlet terörünü böyle kolayca uygulayamazdı.

Yaşamı Camdan İzleme Travması

Ahmet Altan korkak bir portre çiziyor ve bazı kompleksleri olduğu anlaşılıyor. Çünkü devrimci mücadelenin, edebiyatın, gençlik mücadelesinin, adalet kavgasının doruğa çıktığı; yaşamı dönüştürme kudretinin ellerimizde olduğu; tarihin akışına yön verme iradesinin gösterildiği; hayatın ritminin ve tarihin temposunun olağanüstü şekilde hızlandığı; zulmün, adaletsizliğin, savaşın ve sömürünün kaynağı olan faşizme, kapitalizme ve emperyalizme karşı göğüs göğüse bir mücadelenin verildiği 1970’li yıllarda, Ahmet Altan’ın bu kavgaya katılma cesareti gösteremediği biliniyor. Kompleks, bu. Sokakta tarih yapılırken siz onun dışındaysanız, bu eziklik yaşam boyu sizi izler. Ahmet Altan’ın dramı da buydu. Altan hayatı camdan izlemenin ezikliğini yaşıyor. Bu bilinçaltı onu, devrimci olan her şeye saldırmaya zorluyor.

Altan, 12 Eylül diktatörlüğünün yazıcısıdır. Faşist diktatörlük koşullarında, askeri cuntanın paralelinde, devrimcilere ve sosyalist harekete küfür eden Sudaki İz romanının yazarıdır. Solcu bir asker arkadaşının anlattığı, büyük bölümü abartılı traji-komik hikâyeleri –ki bizim kuşaktan herkesin bildiği bu hikâyeleri o yıllarda anlatır gülerdik– Freudyen bir anlayışla ve düşmanca bir yaklaşımla roman formunda aktaran Altan, 12 Eylül Cuntası’nın ABD’den getirttiği CIA psikologlarının, devrimcileri “terbiye etmek” için kullandığı bütün tezleri bu kitabında tekrarlamıştır. Altan o romanı yazarken biz cuntanın hapishanelerindeydik. (Bu kitabın yazarı 12 Eylül’den sonra, 1982’de o psikologlarla Bartın Özel Tip Cezaevi’nde karşılaştı.) Kitabı sonraki yıllarda elimize aldığımızda ortada bir edebiyat eseri değil, 12 Eylül Cuntası’nın kirli bir ürünü olduğunu gördük.

Kadere bakın ki, bugün Ahmet Altan en büyük demokrat, biz ise darbeciyiz!

Hrant Dink ödülü Ahmet Altan’a değil, bu cinayeti büyük ölçüde aydınlatan ve bu nedenle hapse atılan gazeteci Nedim Şener’e verilmeliydi. Çünkü bilenler bilir, Hrant Dink cinayetindeki Fethullahçı polislerin rolünü ayrıntılı, ısrarlı ve sürekli olarak iki kişi yazdı. Bunlardan ilki Nedim Şener, diğeri de bendim. Şener’in Dink Cinayeti ve İstihbarat Yalanları isimli kitabı, bu alandaki en önemli çalışmadır. Konuyla ilgilenen okuyucular sanırım benim I.Cumhuriyetin Sonbaharı isimli kitabımdan da haberdar olmalılar.

6.3 - AHMET ALTAN; LİBERAL SAHTEKÂRLIK İLE MUHALİF OLMANIN FARKI

Taraf gazetesinin eski Genel Yayın Yönetmeni Ahmet Altan 2009’da şöyle yazıyordu:

Türkiye’de yapılan en büyük siyasi sahtekârlık nedir biliyor musunuz? İktidardaki partiyi eleştirmeyi “gerçek muhalefet” olarak sunmak... Bu, iktidardaki partiyi de “gerçek iktidar” olarak kabul etmeyi getiriyor çünkü. İkisi de yalandır. Doğu dürüst muhalefet yapmaya yüreği yetmeyenler, iktidardaki partiyi eleştirerek kendilerini “muhalif” hissetmekten hoşlanırlar. (Ahmet Altan, Taraf gazetesi, 4 Nisan 2009)

Yukarıdaki sözler AKP iktidarına destek veren, bu partiyi eleştirmeyi neredeyse “demokrasi düşmanlığı”yla özdeşleştiren her soydan liberalin temel tezidir. Onlara göre AKP’nin iktidarda olduğu yalan, iyi mi! Ünlü fıkrada olduğu gibi, peki bu milleti kim dövüyor o halde?

Bu liberal saçmalık ilk kez bu açıklıkla gerekçelendiriliyor. Ahmet Altan gibi neredeyse “liberal bir meczup” diye nitelendirilebilecek bir yarı aydının yazdıklarının önemi burada.

Söylenmek istenenin özeti şudur; AKP hükümeti gerçek iktidar değildir, hükümet olmuş ama iktidar olamamıştır. Gerçek iktidar “derin devleti” de kapsayacak şekilde, asker-sivil bürokratik elittir. Hatta CHP’dir. Mücadele esas olarak devlet ile sivil toplum ya da merkez ile çevre arasındadır. Bu analizde “sivil toplum”, bir sınıf olarak burjuvaziyi de içine alacak genişlikte tarif edilmektedir. Onlara göre bu bir demokrasi
mücadelesidir ve gerçek demokratikleşme de bu çatışmanın içinden gelişecektir. AKP hükümeti, asker-sivil bürokratik elitin iktidar alanını ortadan kaldırmaya ya da sınırlandırmaya, sivil toplumun, dolayısıyla demokrasinin alanını genişletmeye çalışmaktadır. Öyleyse AKP hükümeti desteklenmeli. Diğer bir anlatımla somut olan AKP iktidarı desteklenmeli, buna karşılık soyut bir devlet kavramına karşı da mücadele edilmelidir.

Gelgelelim bu yaklaşım sınıfların varlığını ve sınıf mücadelesini yok sayıyor ve hiçbir şekilde sermaye egemenliğini sorgulamıyor. Kapitalizme, serbest piyasa ekonomisine, neoliberal politikalara esastan bir itirazı yoktur. Emperyalizm bir önceki çağa/döneme özgü bir olgu olarak kabul ediliyor ve küreselleşme pozitif bir dinamik olarak alınıyor.

Bilimsel bir temele sahip olmayan, bu tarih, sosyoloji ve iktisat bilgisinden uzak görüş, esas olarak İslamcı iktidarı gizlemeye hizmet ettiği gibi, Ahmet Altan gibilerinin de “muhalif” gibi görünmelerini sağlar. Soyut bir statüko eleştirisine karşın somut bir dinci/gerici iktidarı desteklemeyi öneren bu anlayış, asıl siyasal sehtekârlığı oluşturan bir tutumdur. Bizim aklımızla alay etmeye kalkışan Altan, kendi utanç verici iktidar kuyrukçuluğunu ve dinci gericilikle içine girdiği suç ortaklığını gizlemeye çalışıyor. Kemalist bir karakol komiserinin bile kalmadığı bir bürokraside, dinci iktidarı, devleti elinde tutan Cumhuriyetçi elitlere karşı desteklememizi istiyor. Hisli demokrat Altan, kasaba yobazının takunyasını yalayan bir köylü kurnazına dönüşüyor.

Liberallerin bu soyut, temelsiz ve ülkede gerçek bir karşılığı kalmayan sivil toplumcu statüko eleştirisiyle toplum, aydınlar, emekçiler ve solun kimi kesimleri Türkiye tarihinin en katı, sınıf karakteri en açık ve Amerikancı iktidarının arkasına takılmak isteniyor.

Mesele bundan ibaret!

6.4 - AKP’NİN KURULUŞU VE LİBERAL MÜSTEHCENLİK!

Hükümetin niteliği, İslamcı iktidarın kaynağı, yeni küresel düzen ve AKP’nin sınıf karakteri hakkında yoğunlaşmış bir değerlendirme yaparak, bu liberal sahtekârlığa biraz daha yakından bakalım.

1- Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın başdanışmanı ve AKP siyasetine yön veren isimlerden Doç. Dr. Yalçın Akdoğan, “Rejimde köklü bir değişim için 200 yıldır ilk kez iç ve dış dinamikler birbiriyle örtüşmektedir. Batı’nın talepleriyle Müslüman halkın talepleri Tanzimat döneminden beri ilk kez aynıdır” diyor. (Akt. Prof. Dr. Erol Manisalı, Hayatım Avrupa-5, Truva Yayınları, Şubat 2007, İstanbul, s. 35)

2- Yukarıda, birinci maddedeki değerlendirme, Türkiye’de bugüne kadar yapılmış emperyalizmle işbirliğine dair en açık, en gelişkin, tarihsel bir gerekçeye oturtulan ve aynı nedenle en “ahlaksız” uşaklık teorisidir. AKP doğuşundan itibaren, Batı ve emperyalizmle çatışarak değil, uzlaşarak ve işbirliği yaparak iktidar olunabileceğini gören İslamcıların partisidir. Yalçın Akdoğan, AKP’nin izlediği politikaların emperyalizmin Türkiye ve bölgedeki çıkarlarıyla uyumlu olduğunu, bu durumun iç ve dış dinamikler arasında bir örtüşme yarattığını ve bu örtüşmenin kendilerini iktidara taşıdığını söylüyor. İnsan sormadan edemiyor, emperyalizmin, özellikle ABD emperyalizminin çıkarlarına uygun bir siyasal hat, bu ülkeye ve topluma ihanet anlamına gelmez mi? AKP, Batı ve ABD ile çatışarak değil, onların hizmetine girerek ve işbirliği yaparak iktidar olabileceklerini düşünen ve bunu gören bir kadronun partisidir. Milli Görüş hareketi ile AKP’nin temel farklılığını ve ayrışmasını da bu özelliği oluşturuyor. Dolayısıyla, AKP iç dinamiklerin yanı sıra, aynı zamanda ve daha belirgin olarak dış dinamiklerin ürünüdür. Bir imalattır. Arkasında ABD ve bir ölçüde AB emperyalizmi vardır.

3- Küreselleşme emperyalizmin yeni aşamasıdır. Nesnel bir süreç olmasının yanı sıra, yeni liberal politikaları gezegene hâkim kılmak için finans kapital tarafından geliştirilen politik bir hamledir. Bilişim çağının emperyalizmi ve aynı anlama gelmek üzere, deyim uygunsa, neoklasik sömürgeciliktir. Yani bir önceki çağa ait klasik sömürgecilik (kolonyalizm) yöntemleriyle yeni sömürgecilik dinamiklerinin iç içe geçtiği; açık işgal ve siyasal zora dayalı operasyonlara sermaye ihracının eşlik ettiği yeni bir emperyalizm aşaması ve biçimidir. Lenin’in de işaret ettiği gibi, kapitalizmin doğasında olan dünyanın tek bir pazara doğru ilerleme dinamiği ile bu sürecin bir dizi ulusal, kültürel ve siyasi engele takıldığı bir küresel ekonomik ve siyasal durumun toplamıdır. Finans kapitalin serbest dolaşımı önündeki her türlü fiziksel, siyasal, coğrafi ve kültürel engelin kaldırılma girişimidir. Dolayısıyla günümüzde, “tarih coğrafya bilgisi”nden yoksun bazı liberallerin yaptığı gibi emperyalizmi yok sayarak hiçbir siyasal analiz yapılamaz.

4- AKP’nin arkasında, başta ABD olmak üzere Batılı emperyalist devletler vardı. AKP Büyük Ortadoğu Projesi ve ılımlı İslam siyasetinin stratejik bir yan ürünü olarak doğdu. Bu nedenle AKP uzunca süre, ülke içinde eksik olan iktidar kudretini Batı’ya yaslanarak tamamlamaya çalışan bir çizgi izlendi.

5- AKP, iktidardan ve servetten daha çok pay isteyen ve artık orta ölçekli olma sınırlarını çoktan aşmış muhafazakâr ve İslamcı taşra sermayesinin (İstanbul’un taşrası da dahil) partisi olarak doğdu. AKP, 3 Kasım 2002 seçimlerinden sonra İstanbul burjuvazisiyle uzlaşarak hükümet oldu. Görünür gelecekte gerçekleşmesi mümkün olmayan AB üyelik süreci, bu uzlaşmanın temelini oluşturuyordu. Dolayısıyla, AKP’nin arkasında neoliberal politikaları destekleyen, özelleştirmeci büyük sermaye ve ulusötesi tekeller var. AKP karakteri gereği işçi sınıfı düşman olacak bir partidir.

6- AKP, 2007-2008 dönemecinde hükümet olmaktan iktidar olmaya yükselmişti daha da önemlisi 2010’dan itibaren devletin fethini tamamladı. Bugün bütün kamu gücünü kontrol ediyor. Yoğun olarak kadrolaştı, bürokrasiyi tam olarak denetim altına aldı. Artık hükümet karşısında özerk konuma sahip bir bürokrasi yok. Tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar bürokrasi İslamcı ve muhafazakâr bir karakter kazandı. Totaliter bir devlet yapılanması, dinci-faşizan bir siyasal düzen kurmak için önemli adımlar atıldı. Ancak, Birinci Cumhuriyet yıkılmasına karşın, ikincisi kurulamadı.

7- AKP sanılanın aksine TSK komuta kademesiyle de uzlaştı. Gülen Cemaati koalisyondan ayrılsa bile, siyasal tarihimizde ilk kez bütün tarikat ve cemaatlerin aynı partiyi desteklediği bir dönem yaşandı.

8- AKP sadece İslamcı/dinci değil, aynı zamanda bir Soğuk Savaş milliyetçisi, antikomünist ve sol düşmanı bir parti. Soğuk Savaş döneminin örtülü operasyonlarında kullanılan/rol alan kadroların bir kesimi tarafından kuruldu. Aydınlanma’nın kazanımlarına ve insanlığın bütün ilerici birikimine karşı ve bu özelliğiyle muhafazakâr değil, siyasal İslamcı bir karaktere sahip. Bu nedenle özgür ve eleştirel akla, bilime ve insan doğasına karşı düşmanca bir saldırganlık içinde. Modernite karşıtı ve son çözümlemede özgürlüklerin (örneğin kadın özgürlüğünün, modern yaşam tarzının) düşmanı.

Durum böyleyken AKP iktidarına büyük bir sahte-kârlıkla “demokrasi” adına meşruiyet üretmek isteyen liberallerin tezleri, eğer cahillikten (hadi buna saflığı da ekleyelim) kaynaklanmıyorsa büyük bir aydın ihanetiyle karşı karşıyayız demektir. Liberal bir ihanettir bu; topluma, emekçi halka, kendi geleneklerine, insanlığın bütün ilerici birikimine, tarihe bir ihanet...

Ahmet Altan ve liberaller müstehcen bir konumda olduklarını görüyorlar aslında. Bu nedenle kendilerini gerçek muhalif, asıl muhalefet güçlerini de gerçek iktidar güçleriyle (devletle) işbirliği yapıyor gibi gösterme çabasına giriyorlar. Oysa asıl kendileri gerçek iktidara utanç verici bir teslimiyet içindeler. Emperyalizmle yüz kızartıcı bir işbirliği yürütüyor ve bunu gerektiğinde bir tehdit sopası olarak sallıyorlar. Bu nedenle sınıfsal karakteri açık olan somut bir hükümeti, dünyanın hiçbir yerinde görülemeyecek bir soytarılık ve siyaset bilimine aykırı bir saçmalıkla muhalefet gücü gibi göstermeye çalışıyorlar. Durumu kurtarmak için yapılan liberal bir cinlikle karşı karşıyayız. Yani bu liberallere göre AKP, 12 yıldır tek başına hükümet olan bir muhalefet partisi, iyi mi!..

Tekel Direnişine Liberal Bakış 

Hükümet yerine statüko ya da “askeri vesayet” rejimine karşı muhalefet edilmesi tezini liberaller yer yer ifrata vardırdı. Özelleştirme yağmasının kamuculuğu yıkıma uğrattığı yakın dönemde işçi sınıfı tarihinin en önemli mücadele dönemeçlerinden birini oluşturan Tekel direnişi (Kasım 2009-Mayıs 2010) hakkında Ahmet Altan’ın yazdıkları, liberal ihanet çizgisinin nasıl bir emekçi düşmanlığına dönüşebileceğinin de somut örneğini oluşturuyor.

Giderek meczup bir liberale ve fanatik bir kapitalizm taraftarına dönüşen Ahmet Altan’ın yazdıklarını fazla ciddiye alan var mı bilmiyorum, ama söyledikleri insana “pes” dedirtecek cinsten. Ahmet Altan yönettiği Taraf gazetesinde Tekel direnişiyle ilgili aynen şunları yazdı:

Globalleşen bir dünyada devletlerin “tekeller” kurması ekonomi mantığına tümüyle aykırı. Bu ülkede devlet işletmeleri (...) ekonomi kurallarına aykırı bir biçimde yönetildi ve devlet zarar etti. (...) Bizim devlet de diğer devletler gibi ekonomik alandan çekiliyor ve kendine ait kuruluşları özel sektöre devrediyor.

Bu “özelleştirme” döneminde birçok işçi işsiz kalıyor. (...) Eğer devlet, “işsiz kalan” işçilere para verecekse, bu para çalışanların parasından verilecek. Çalışanların paralarını alıp, bu paraları “çalışmayanlara” ya da emeklerine artık ihtiyaç duyulmayanlara dağıtmak hak kavramına uygun mu?

Özel sektörde çalışanlar rekabetin kızgın olduğu bir alanda ve her türlü riski göze alarak çalışırken, “devlet çalışanlarının” rekabetten ve riskten uzak bir çalışma hayatı sürdürmeleri eşitliğe ne kadar uygun? (...) Üretim biçiminin değiştiği, makinelerin işçilerin yerini aldığı bir dünyada “işsizlik” kaçınılmaz bir sonuç olarak ortaya çıkıyor. (...) Özel sektörde çalışanlar neden verdikleri vergilerle “devlette” çalışanların hayat garantisi olsunlar? Bunlar, “ekonomik aklın” bize söyledikleri. (Ahmet Altan, Taraf gazetesi, 2 Ocak 2010)

Böyle bir kamu düşmanlığı görülmüş değil. Altan, vahşi bir piyasa düzeninin, hatta 18. yüzyıldan kalma bir burjuva açgözlülüğünün sözcülüğüne soyunmaktan utanmıyor. Öyle ki, Tekel işçilerinin atılmasını, çünkü onların sahip olduğu iş güvencesinin çalışanlar arasında haksız rekabet yarattığını bile savunuyor. Artık “emeğine ihtiyaç duymadıklarımızı” çöpe atalım diyor.

Oysa sendikaların yüzlerce yıllık mücadelelerinin hedefi herkes için çalışma hakkı ve iş güvencesinin sağlanmasıydı. Ancak Altan buna karşı. O bir patronlar düzeni savunucusu ve bunun adına da “ekonomik akıl” diyor. İşsizliği “kaçınılmaz bir durum” olarak değerlendiren Altan’ın aklına kapitalizmi sorgulamak hiç gelmiyor. Belli ki, ona göre kapitalizm bir tür tanrısal ya da doğal düzen. Dolayısıyla aşılması da mümkün değil; bir anlamda tarihin sonu demek.

Altan, çalışanların yüzyıllara yayılan mücadeleleri sonucu kazandıkları sosyal devlete de karşı. Neredeyse mafya kapitalizmini savunacak. Ekonomi bilgisi yok ama piyasa tanrısına biat ediyor. Neoliberalizme yürekten bağlı. Yukarıdaki alıntının her satırından süzülen cehalet bir yana, insanın bunları bir tür “eşitlik” argümanıyla savunması da inanılır gibi bir demagoji değil.

Tekel işçilerinin askeri vesayete karşı mücadele etmek yerine, “dünyanın en kolay muhalifliğini seçerek” AKP hükümetine karşı mücadele etmesini eleştiren Altan’ın Taraf gazetesi, direnişçileri Ergenekonculara hizmet etmekle bile suçladı.

İçinde “kamu mülkiyeti”, “sosyal haklar”, “devlet” ve “sınıf mücadelesi” gibi kavram ya da sözcükler geçen her eylemden, her metinden ve her girişimden nefret eden Ahmet Altan ve arkadaşlarını bu ülkenin çalışanları hiçbir zaman affetmeyecek.

YEDİNCİ BÖLÜM

LİBERAL İHANETİN GEREKÇESİ: “ASKERİ VESAYET” SÖYLEMİ

7.1 - HASAN CEMAL’İN DRAMI!

Türkiye’yi İslamo-faşist bir rejim doğrultusunda dönüştürmeye çalışan AKP iktidarına güç ve nüfuslarıyla ters orantılı şekilde büyük bir destek veren liberaller, hükümetin kimi politika ve uygulamaları karşısında bugün (2014 yılında) bir hayal kırıklığı yaşıyor. Kullanıldıktan sonra, buruşuk bir peçete gibi bir kenara atılan Hasan Cemal gibi isimler başta olmak üzere, çok sayıda liberal yazıcı, daha önce, “Elbette AKP hükümetinin de hataları var, onları biz de eleştiriyoruz, ama iktidarın ana yönelimi doğrudur ve bu nedenle desteklenmelidir. Çünkü askeri vesayet rejimine karşı demokrasiyi yerleştirmeye çalışıyorlar,” diye yazıyordu. Bu liberal yazarlar hemen ardından ekliyorlardı: “Asıl mücadele edilmesi gereken sistemdir/rejimdir, onun özünü de askeri bürokratik vesayet oluşturmaktadır.” Böylece liberaller soyut bir vesayet kavramını gösterip toplumu onunla mücadeleye çağırırken, aslında somut bir kötülüğün (iktidarın) üzerini örtüyorlardı.

Bu liberaller şimdi, “Değişen biz değiliz, Tayyip Erdoğan ve AKP iktidarı” diyerek, ihanetlerine mazeret üretmeye çalışıyorlar. Bunlar arasında en ibret verici hikâye, Erdoğan’ın “Hasan Abi” diye hitap ettiği konumdan bir anda kendisini İslamcıların “kullanılmış liberaller çöplüğü”nde bulan Hasan Cemal’e ait. Aslında Cemal, solda edindiği şöhreti ve formasyonu; sınıf atlamak, güce dönüştürmek, iktidardan ve servetten daha fazla pay almak için fırsata çevirmek isteyenler arasındaki vasat isimlerden biriydi. Yön dergisi çevresi ve Cumhuriyet gazetesinde hak etmediği bir ün kazanan Cemal, ilk fırsatta su içtiği kuyuya tükürecekti. Hasan Cemal, ihanet günlerinde şöyle yazıyordu:

Nasıl ki yakın geçmişte gizli gündem, irtica iddialarına katılmadıysam, bugün de Türkiye’nin “sivil faşizm”e doğru yol aldığını düşünmüyorum. Ama nasıl ki geçmişte, laiklikle ilgili hassasiyet ve kaygılara gereken önemin verilmesini savunduysam, bu bakımdan Tayyip Erdoğan’ı bazı konularda eleştirdiysem, bugün de demokratik hak ve özgürlükler alanında hükümetin yanlışlarını, eksiklerini eleştiriyorum. (Hasan Cemal, Milliyet gazetesi, 7 Ocak 2010)

Hasan Cemal AKP iktidarını ne zaman eleştirdi, kimse pek hatırlamıyor, ama kendisi hemen asıl söylemek istediği konuya geliyor ve şöyle devam ediyor:

Demokrasi notu öyle tek pencereden bakarak verilemez. Artılar eksiler ya da kırıklar zamana yayılarak karneye yazılır. (...) Çünkü bugün yaşanmakta olan, özünde, bir demokrasi ve hukuk mücadelesidir; devleti hangi güç yönetir sorusuyla ilgili mücadeledir; seçim sandığından çıkan mı son sözü söyleyecektir sorusunda düğümlenen bir mücadeledir. (Hasan Cemal, Milliyet gazetesi, 7 Ocak 2010)

İşte böyle... Bu teze göre Hasan Cemal tıpkı Ahmet Altan gibi, AKP’yi iktidardaki muhalefet partisi olarak görüyor. Hükümete karşı mücadele edenleri de dünyada örneği görülmemiş bir yaklaşımla “statükocu” sayıyor. Dolayısıyla muhalefeti de örneği görülmemiş bir yaklaşımla “gerçek iktidar” sahipleri ya da yandaşları ilan ediyor.

Tam anlamıyla bir siyasal soytarılık.

Yukarıdaki satırlar AKP iktidarına destek veren, bu partiyi eleştirmeyi neredeyse “demokrasi düşmanlığı” ile özdeşleştiren her soydan liberalin temel tutumunu yansıtıyor. Buna göre AKP hatalar yapabilir, örneğin hukuku çiğneyebilir, insanları fişleyebilir, muhalifleri sorgusuz sualsiz tutuklatabilir, ama özünde yürüdükleri yol doğrudur. Bu nedenle söz konusu hatalar birer yol kazası sayılabilir. Çünkü AKP “askeri vesayet” rejimine karşı demokrasi mücadelesi vermektedir!

Elbette bu yaklaşım siyasal ve tarihsel bakımdan sermaye düzeni ve emperyalizmden bağımsız olan “askeri vesayet” diye bir rejimin bulunduğu varsayımına dayanıyor.

Hasan Cemal, Kimse Kızmasın Kendimi Yazdım adlı kitabında sevgisizlik, tükenmişlik ve vazgeçiş penceresinden solun 1965-71 yükseliş dönemini ve bu fonda anılarını anlatarak dönekliğine gerekçe üretmeye de çalıştı. Ancak, Hasan Cemal, bir dönek olmaktan çok, siyasal ve entelektüel bakımdan bir zavallılık simgesi gibidir. Çünkü ne yazdığı otobiyografide kendi dönekliğine ikna edici bir gerekçe bulabildi ne de AKP ve Erdoğan’a sunduğu paha biçilmez himmetin karşılığını alabildi. Kullanıldı ve atıldı. Öyle ki, uzun süre Cemaatin ve polis istihbaratının operasyon araçlarından biri olarak kullanılan “t24” adlı internet sitesi dışında hiçbir yerde yazamaz oldu. Seçilmiş Başbakan, “demokratik” şekilde kendisini kullanılmış liberaller çöplüğüne attı! Bu duruma düşmesinin tek nedeni ise, kendisine biçilen rolü abartarak arada bir Erdoğan’ı ve hükümetini eleştirmekti. İslamcılar sol gibi değildi, su içtikleri kuyuya tükürenleri affetmiyorlardı. Kimbilir, belki de doğrusu buydu! (Bkz. Hasan Cemal, Kimse Kızmasın Kendimi Yazdım, Doğan Kitap, Şubat 1999, İstanbul)

Bütün İktidar AKP’ye!

Bir kez daha altını çizmekte yarar var; AKP servetten ve iktidardan daha çok pay isteyen, dinci ve muhafazakâr sermaye çevrelerinin partisi olarak doğdu. Bu çevrenin (toplumsal kategorinin) ağırlığını taşra sermayesi oluşturuyordu. Başta ABD olmak üzere Batılı emperyalist devletlerin ve ulusötesi tekellerin desteğini de alan AKP, iç ve dış dinamiklerin örtüştüğü bir siyasal dönemeçte, önüne gelen fırsatı değerlendirerek iktidarı ele geçirdi. AKP, Batı ve ABD ile çatışarak iktidar olamayacaklarını gören, bu nedenle sınırsız bir işbirlikçiliği ilke edinen, ancak ikiyüzlülüğü de bir “tarz-ı siyaset” haline getiren İslamcıların partisiydi. AKP liderleri bu nedenle Necmettin Erbakan’ın liderliğindeki Milli Görüş hareketinden ayrılarak kendi partilerini kurmuşlardı.

Hasan Cemal’in anlamak istemediği ya da gizlediği olgu şuydu; AKP çoktan hükümet olmaktan çıkmış ve bir iktidar partisi haline gelmişti. Üstelik devleti ele geçiren ve Cumhuriyet’i yıkarak yerine dinci-faşizan rejim kurmaya çalışan bir iktidar partisi...

AKP bugün bütün kamu gücünü kontrol ediyor. Yoğun şekilde kadrolaşarak bürokrasiyi bütünüyle denetim altına almış görünüyor. Artık hükümet karşısında özerk konuma sahip bir bürokrasi yok. Totaliter bir yapı inşa ediliyor. Daha da önemlisi bir karşıdevrim operasyonu hüküm sürüyor. Onlar buna, eski düzeni (dinciliğin egemen olduğu monarşiyi) ihya etmek/yeniden kurmak anlamında “restorasyon süreci” diyor.

Diğer taraftan, tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar üst ve orta kademe bürokrasi İslamcı bir karakter kazanıyor. AKP hükümeti kamu kaynaklarını ve bu kaynaklardan üretilen mali gücü elinde tutarak, rant ve servet dağıtımını düzenliyor. Servet dağıtımı kadrolaşmanın ve devleti ele geçirmenin de bir aracı olarak kullanılıyor. Hem toplumun hem de sermayenin dokusunda hızlı bir dönüşüm gerçekleştiriliyor.

Polis, orduyu dengeleyecek silahlı bir güce ve gerici karşıdevrimci örgüte dönüştürülmek isteniyor. Polisin, sistem içindeki etkisi ve gücü yakın tarihte hiç olmadığı kadar büyüyor. Derin devlet ve silahlı bürokrasi yeniden yapılandırılıyor. Ancak, emperyalistlerin çıkarları ve talepleri ile AKP iktidarının programı ve karşıdevrim stratejisi arasındaki uyum ise, 2014 yılının başı itibarıyla bozulmuş görünüyor.

7.2 - NURAY MERT VE DİNDARLARA ZULÜM EFSANESİ!

Muhafazakâr ve dinci ajitasyonda “Cumhuriyet’in bir avuç elitin rejimi” olduğu şeklindeki söyleme, “baskı ve zulüm gören dindarlar” edebiyatı eşlik ediyor. Sahte bir edebiyat bu. Örneğin, Doğan Grubu’nun işten attığı yazar Nuray Mert’in uğradığı haksızlığı açıklamak için, geçmişte dindarların uğradığı baskılara nasıl karşı çıktığını anımsatması, tam bir entelektüel sefalet örneği oluşturuyor. Bu tavır gerçeği yansıtmadığı gibi, gerici siyasal ve ideolojik hegemonyanın da kurulmasına hizmet ediyor.

Çünkü sormak gerekiyor; bu ülkede Sünni Müslümanlardan kim, ne zaman dini inançlarından dolayı baskı gördü? Kimin oruç tutması, camiye gitmesi, namaz kılması engellendi ya da Kuran okuması yasaklandı. Bu iddia büyük bir yalandan ibaret. Cumhuriyet’in kendisini ve laikliği koruma refleksini baskı olarak sunmaya çalışan İslamcılar, bu yalan üzerinden bir mağduriyet edebiyatı üretmeye çalıştılar. Bu mağduriyet edebiyatı o kadar tekrar edildi ki, neredeyse genel bir kabule dönüştü.

Bu ülkede Sünni-Hanefi inancına sahip dindarlar tarihin hiçbir döneminde ciddi bir baskı görmedi. Baskı gördükleri söylenenler ise, politik iddiaları olan çok dar bir kesimdir. Bu topraklarda her zaman gerçek anlamıyla baskı ve zulme uğrayan en büyük inanç grubu öncelikle Aleviler oldu. Alevileri, Hıristiyan azınlıklar izledi.

Diğer taraftan İslamcılar bu ülkedeki bütün askeri darbeleri destekledi. Bütün faşist askeri darbeler de İslamcıları destekledi ve büyüttü. Örneğin, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askeri darbeleri sırasında (göstermelik ve sınırlı bazı uygulamalar dışında) baskı gören neredeyse tek bir İslamcı bile olmadı. Tam tersine söz konusu darbelerden sonra İslamcılar, solun önünü kesmek için sürekli olarak beslendi.

Bu ülkede oruç tutanlar ve namaz kılanlar değil, tam tersine oruç tutmayanlar, namaz kılmayanlar, farklı inançlara ve felsefi tercihlere sahip olanlar baskı gördü. Bu nedenle cinayetler işlendi. Katliamlar düzenlendi. Bu devlet, bütün bir Soğuk Savaş boyunca İslam’ı ve İslamcıları değil, solu, sosyalistleri, Alevileri ve Kürtleri “milli tehdit” olarak gördü. Ülke, deyim uygunsa, NATO’ya kurban edildi.

Gelelim “28 Şubat süreci” diye adlandırılan döneme. Söz konusu dönemde olan şudur; 28 Şubat 1997’den sonra genel olarak devlet, özel olarak da TSK, diğer NATO ülkelerinden farklı olarak gecikmeli şekilde de olsa (Kürt savaşı nedeniyle) Soğuk Savaş dönemini kapatmaya çalıştı. Bu nedenle İslamcılar ile devletin güvenlik aygıtları arasındaki ahlaksız ilişki sonlandırılmak istendi. İşte 28 Şubat denilen hikâye bundan ibaretti. İslamcıların devletle girdikleri sembiyotik ilişkinin bitirilmek istenmesi ve ulusal tehdit değerlendirmesinin değiştirilerek “irtica”nın öncelikli ve baş tehdit olarak tespit edilmesi dinci çevrelerde bir paniğe yol açtı. Soğuk Savaş bitmiş, komünizm küresel ölçekte bir tehdit olmaktan çıkmış, ancak devlet yapılanması ve toplumsal dokuda bu dönemde yaşanan bozulma (dinselleşme) yerinde kalmıştı.

Türkiye, toplumu ve devleti saran bu Soğuk Savaş artığı dinci kadrolarla 21. yüzyılda yoluna devam edemezdi. İşte 28 Şubat, Cumhuriyet’i başlangıç ilkeleri ve kuruluş varsayımları temelinde sınırlı bir restorasyona tabi tutma girişimiydi. Başarısızlığa uğradı. Amerikancı AKP-Cemaat iktidarı, 60 yıllık sinsi karşıdevrim sürecini (dinci pasif devrim) örtülü bir darbeyle sonuçlandırdı. Bu nedenle dindarlara baskı denilen şey, sayıları birkaç yüz kişiyi geçmeyecek türbanlı öğrenciler ile yine aynı sayıdaki memurların idari olarak geçirdikleri sınırlı bir soruşturmadan ibarettir. Gerisi büyük bir siyasal sahtekârlıktan başka bir şey değildir.

Gerici siyasal hegemonyaya hizmet eden söz konusu mağduriyet edebiyatının yerleşmesindeki en büyük pay ise, aralarında maalesef Doç. Dr. Nuray Mert gibi görece farklı isimlerin de bulunduğu liberallerdir.

Çatışmanın esasını oluşturan etmen ise, ne demokrasi ne de özgürlüklerdir. Asıl neden, İslamcıların bütün ülkeyi ve devleti istemesidir.

İslamcı iktidar 2014 Türkiyesi’nde bu amaca büyük ölçüde yaklaşmış görünüyor. Ancak, toplum her vesileyle İslamcılara teslim olmadığını eylemli olarak ortaya koyuyor. İslamcılar bütün iktidarı ele geçirme yolunda yeni mevziler elde ettikçe, toplumdaki direniş eğilimi de buna paralel olarak şiddetleniyor. Ülke nihai bir hesaplaşmaya doğru gidiyor. Toplum, kendi ortaçağını aşma, Aydınlanma ve modernite yolculuğunda yarım kalan tarihsel bir hesaplaşmayı, 100 yıla yayılan sancılı ve çürütücü bir erteleme döneminden sonra tamamlamaya çalışıyor.

7.3 - ASKERİ VESAYET VE POLİS DEVLETİ!

Son yılların bir başka liberal fantezisi daha çöküyor galiba. Hani şu AKP iktidarının “askeri vesayet” denilen rejime son verdiği, hatta “muhafazakâr bir devrimi” gerçekleştirdiği ve dolayısıyla Türkiye’nin demokratikleştiği yolundaki yaygın fantezi...

Öyle ki, “muhafazakâr devrim” saçmalığı bir yana, “askeri vesayete” son verildiği ve ülkenin demokratikleştirildiği iddiası, Ergenekon soruşturmalarının başlatıldığı 2007 sonrasında neredeyse resmi görüş haline gelmişti. Bu teze itiraz edenler ise acımasızca eleştirildi, saldırıya uğradı, hatta ideolojik-siyasal bir linç girişimiyle karşı karşıya kaldı. Sürece ilişkin kuşku belirtenler bile darbeci, asker yanlısı ve Ergenekoncu ilan edildi.

Gelgelelim bugüne kadar AKP iktidarına kayıtsız şartsız destek veren liberal cephede son yıllarda esaslı bir çözülme gözlemleniyor. Demokratikleşme yolunda hukukun bile gerektiğinde çiğnenebileceği görüşünü savunacak kadar şirretleşen bu liberal güruhun kimi mensupları, “acaba” diye soruyor; “askeri vesayetten kurtulalım derken tek parti diktatörlüğüne ya da polis devletine mi gidiyoruz?”

Evet, aynen öyle oluyor, oldu da!

Oysa bu liberaller, orduyu sivil siyasal otoriteye bağlı kılmadan gerçek anlamda bir demokratikleşmeden söz edilemeyeceğini belirterek, Türkiye’nin “sivil faşizme” ya da “İslamo-faşist” bir dikta rejimine doğru gittiği şeklindeki görüşleri ise abartılı buluyorlardı. Onlar için önemli olan askeri vesayet rejiminin yıkılmasıydı. Gerisi teferruattı...

Gidişattan utangaç şekilde şüphe etmeye başlayan Nuray Mert gibi bazı liberal yazarlar –ki bunlar zamanında AKP iktidarı için meşruiyet ve toplumsal rıza üretiminde önemli bir rol oynamıştı– hemen Ergenekoncu ilan edildiler. Ancak küçük bir farkla... Onlar “soft Ergenekoncu” idi. Bu “yumuşatma” sıfatına karşın söz konusu liberaller suçlama karşısında dehşete düşmüş görünüyor.

Türkiye solunda bile, daha düne kadar birlikte oldukları, politik ve felsefi sicillerini çok iyi bildikleri arkadaşlarını, grupları ya da partileri sırf olan biteni farklı değerlendiriyorlar diye darbeci, Ergenekoncu, Genelkurmay’ın adamı ya da örgütü diye insafsızca suçlayanların olduğu bir ortam yaşandı.

Şimdi son günlerin şu moda kavramı “vesayet”e gelelim.

“Vesayet” hukuki bir kavram, “koruma” ve “himaye” gibi anlamları var. Örneğin, yakınlarını kaybetmiş ve korunmaya muhtaç küçük çocuklar için, eğer kendilerine miras da kalmışsa mallarını/parasını yönetmek ve diğer yasal işlerini yürütmek amacıyla asliye hukuk mahkemeleri tarafından bir “vasi” tayin edilir. Aynı uygulama yasal hakları sınırlanmış mahkûmlar, ağır hasta kişiler ve çok yaşlı olanlar için de yapılır. Vasiler genellikle birinci dereceden akrabalar arasından seçilir. Böyle biri yoksa baroya kayıtlı bir avukata da görev verilebilir. Vasi onu tayin eden mahkeme tarafından denetlenir. İşte bu uygulamaya “vesayet kurumu” denir. Siyaset dilinde ise vesayet, baskın/dominant bir gücün, toplumun ve ülkenin kaderini şansa bırakmayarak tarihsel bakımdan ilerleme koordinatlarını belirlemesidir. Ancak, sınıflar üstü, sermaye düzeni ve emperyalizmle ilişkisiz bir vesayet rejimi olamaz. Zaten yok da...

Durum böyle olunca, poltikanın diline aktarılan “vesayet” kavramının “askeri” nitelemesiyle birlikte Türkiye’de bir karşılığının olduğu açık. TSK’nın Cumhuriyet’in kurucu kuvveti ve modernleşme projesinin öncüsü olmaktan gelen sistem içindeki ağırlığı nedeniyle, koruması ve himayesine aldığı toplum adına ulusal çıkarları ve tehditleri belirlediği, onlar adına düşündüğü, doğruyu belirlediği vb. biliniyor.

TSK’nın bu gücü Soğuk Savaş boyunca daha da arttı. Kurucu ideolojinin taşıyıcısı olarak kendisini rejimin ve sistemin koruyucu ve kollayıcı gücü olarak gören TSK’nın bu konumuna, başlangıçta (sermaye birikim sürecinde) sınıf mücadelesini ve toplumsal muhalefeti karşılama kapasitesi sınırlı olan burjuvazinin de bir itirazı yoktu. Soğuk Savaş döneminde komünizme karşı mücadele için geliştirilen ve kapitalist ülkelerin kendi vatandaşlarının bir bölümünü “düşman” olarak değerlendirdiği “dolaylı saldırı doktrini” TSK’nın dokusunu yeniden oluşturan etkenler arasındaydı.

Ancak, kimi tarihsel dönemeçlerde siyasal rolü belirleyici de olsa (Osmanlı-Türk modernleşmesine öncülük yapmak gibi) TSK nihayetinde bürokratik bir kurum olmanın ötesine geçemezdi. Sermaye karşısında görece özerk bir konuma sahip bulunsa bile, askere bir sınıf rolü yüklemek ya da onu bir sınıf gibi değerlendirmek tarihsel ve sosyolojik bakımdan doğru değil. Bu yaklaşım hem kapitalist devlet yapılanmaları ve pratiklerine hem de bilimsel ve Marksist devlet teorisine aykırıdır.

Diğer taraftan TSK, Soğuk Savaş döneminde kendi ülkesini işgal eden antikomünist bir içsavaş örgütüne dönüştü. Bu dönemde Cumhuriyet’in başlangıç ilkelerinden önemli ölçüde koptu ve tutuculaştı. 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askeri darbeleriyle kendi içindeki ilerici kanadı büyük ölçüde tasfiye ederek, kurumsal bakımdan milliyetçi-sağcı bir karakter kazanan TSK, gerçekte “ulusal” olma niteliğini de yitirdi. NATO ordusu olan TSK, Amerikalıların bölgedeki jandarması haline geldi.

Bir dönem “NATO’dan çıkalım” diyen generallerin ve subayların tutuklanmasına, o nedenle TSK komuta kademesinden ciddi bir tepki gelmedi.

Bütün bir Soğuk Savaş döneminde Türk sağı ve gericilikle iç içe olan TSK, sola ve yurtseverlere karşı savaştı. Hiyerarşi dışına çıkan kimi gelişmeleri dışında tutarsak eğer, TSK’nın, ülkeyi neredeyse 60 yıldır kesintisiz yöneten sağcı ve muhafazakâr iktidarlarla esastan hiçbir sorunu olmadı. Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği’ne karşı konumlanan, başka bir anlatımla kendisine Kurtuluş Savaşı sırasında yardım eden dostlarına karşı, ülkesini işgal eden batılı emperyalistlerle birlikte olan TSK, NATO üzerinden Amerikan vesayeti altına girdi. (Vesayet kavramı burada doğru şekilde kullanılmaktadır.)

Ancak Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte TSK da misyonsuz (amaçsız) kaldı, bu dönemde reaksiyoner bir karakter kazandığı için tehdit algısında da boşluğa düştü. Yeni dönemde TSK’nın sistem içindeki eski dominant konumuna ihtiyaç kalmadı.

Bunun üzerine TSK, önceki bölümde de işaret ettiğim gibi, 28 Şubat 1997’de rotasını yeniden belirlemeye, Cumhuriyet’in başlangıç ilkelerine bir dönüş denemesine öncülük etmeye çalıştı. Bu kapsamda Milli Güvenlik Siyaset Belgesi yeniden düzenlenerek komünizm baş tehdit olmaktan çıkartıldı. Kırmızı Kitap’ta irtica, “ayrılıkçılık” ile birlikte birinci sırada ve öncelikli ulusal tehdit olarak belirlendi. Ancak, ulusal planda Soğuk Savaş’ı bitirmeye dönük bu restorasyon girişimi kesintiye uğrayarak başarılı olmadı. Süreci kesintiye uğratan en önemli faktör AKP iktidarıydı.

NATO’nun ikinci büyük ordusu olan TSK’ya eski gücü ve etkinliğiyle artık ihtiyaç duyulmaması, askerin bütün Soğuk Savaş boyunca arkasında olan ABD ve diğer Batılı ülkelerin desteğini geri çekmesine yol açtı. Bu durum ordunun sistem içindeki konumunu temelinden sarstı. Türkiye’yi ılımlı bir İslam ülkesi olarak bölge için model haline getirmek isteyen ABD ve Batı ile AKP’nin amaçları arasındaki örtüşme, TSK’nın gücünü kırma konusunda bir anlaşmayla sonuçlandı. Nitekim gereği de yapıldı.

Sistem içi çatışmanın esasını bu durum oluşturmaktadır.

Sonuç olarak Türkiye askeri vesayet rejminden kurtuluyor denilirken, bir polis devletine dönüşmeye başladı. İdeolojik olarak İslamcılaşan polis, TSK’yı dengeleyecek başka bir “silahlı kuvvet” olarak sistem içinde güç kazandı. Mustafa Sönmez bu konuda somut veriler ortaya koydu:

Son 4 yılın bütçelerine bakın. Maliye verilerinden aktarıyorum: Askerin bütçedeki payı yüzde 6,5’tan 5’e gerilerken, emniyet hizmetlerinin özelleştirilmesine rağmen, polis bütçesinde 2006’dan sonra azalma yok. Polis bütçesi 2006’da askerlerinkinin yüzde 67’si iken, bu oran 2009’da yüzde 86’ya çıkmıştır. (Mustafa Sönmez, Cumhuriyet gazetesi, 13 Ocak 2010)

Bu tabloya göre, polise genel bütçeden ayrılan pay neredeyse TSK’nın tümüne ayrılan paya yaklaşmış durumda. Yani Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri ile Jandarma Genel Komutanlığı’na ayrılan toplam bütçe, polise ayrılan payın biraz üzerinde. Polise ve Milli İstihbarat Teşkilatı’na (MİT) ağır savaş silahları ithal etme hakkı ve yetkisinin verilmesi için yasal düzenleme hazırlıkları yapıldığı da hatırlanırsa, tablo daha iyi görülecektir. Bütçede yer alan güvenlik harcamalarının dışında, ayrıca çeşitli kurumlar ve fonlar aracılığıyla başta özel güvenlik kuruluşları olmak üzere çeşitli baskı aygıtlarına milyarlarca lira para aktarılmaktadır. Bu olgu da gözönüne alındığında, polise ülke kaynaklarından ayrılan payın, reel bakımdan askere ayrılan payı aştığını belirtmek abartılı olmayacaktır.

Bu arada Emniyet’in personel sayısı 250 bine yaklaşmış durumda. Bu rakama göre, her 100 kamu görevlisinden 10’u polis demek. Bu arada, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına göre, özel güvenlik görevlilerinin sayısı ise 160 bin civarında. Üstelik bu özel güvenlik elemanlarının çoğu çeşitli kamu kurumlarında görevli. Dahası, özel güvenlik şirketlerinin denetimi de polis tarafından yapılıyor. Yani özel güvenlik kuruluşları bir anlamda Emniyet’e bağlı.

Tablo budur... Bilinen anlamıyla demokrasinin, yine egemen tanıma göre demokrat olmayanlar tarafından devleti bütünüyle ele geçirmek ve rejimi dönüştürmek için araçsallaştırıldığı bir dönemde, toplum “askeri vesayetin yıkıldığı” efsanesiyle teslim alınıyor. Bu yalanın inandırıcı olmasında ve ülkede bir “demokratikleşme” yanılsamasının yerleşmesinde, İslamcılardan çok, liberallerin, özellikle sol liberallerin payı bulunuyor.

Çünkü her şeyin yolunda olduğunu ve ülkenin demokratikleştiğini söyleyen liberaller, toplumsal direniş refleksinin kırılmasında belirleyici bir rol oynadı.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

LİBERAL BİR ENKAZDAN PORTRELER

8.1 - UFUK URAS SOLCULUĞU

AKP’nin anayasa değişiklik paketinin Meclis’te görüşülmesi sırasında, bu ülkenin siyasal tarihinden hiç silinmeyecek görüntülere tanık olduk. Örneğin sosyalistleri temsil etme iddiasıyla TBMM’ye giren Ufuk Uras, AKP’lilerin alkışları arasında “evet” oyu kullandı.

Uzun süre Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP) Genel Başkanlığı da yapan Ufuk Uras, kendisinin ülke genelinde tanınmasını sağlayan bu göreve, hak ettiği ve liderlik yetenekleri nedeniyle değil, partideki gruplar arasındaki rekabet yüzünden, söz konusu yapılardan birine ait olmayan, bu anlamda “vasatı temsil eden” bir kişi olduğu için tesadüfen seçilmişti. Önüne çıkan fırsatları kişisel çıkarları ve kariyeri için kullanmakta becerikli olduğu anlaşılan Uras, anayasa referandumunda “Ergenekoncuları sevindirmemek için anayasa değişiklik önerilerine Meclis’te 330’un üzerinde oy çıkması gerektiğini” ilan etmişti. Yani Uras, “Yetmez ama evetçi” bile değildi, doğrudan “evetçi”ydi.

Ülkede dinci-faşizan bir rejimin kurulması yolunda atılan en büyük adımlardan biri olan 12 Eylül 2010 anayasa referandumunda Ufuk Uras ÖDP’den tamamen farklı bir tutum takındı. ÖDP söz konusu dönemde, doğru ve devrimci tutum takınarak TKP, EMEP ve Halkevleri ile birlikte “hayır” cephesi içinde yer alırken, Ufuk Uras ise adeta Tayyip Erdoğan ve AKP iktidarının sözcülüğünü yapıyordu. Uras’ın “Evet” kampanyası yürüttüğü anayasa değişiklik paketi, AKP’nin tek başına hazırladığı, sistem içi güçlerle bile uzlaşma aramadığı, dolayısıyla gerici bir siyaset ve sermaye kliğinden başka hiçbir kesimi ifade etmeyen bir rejim modelinin bütün topluma dayatıldığı bir değişiklik taslağıydı.

Liberal Ufuk Uras, bu tutumuyla sosyalist solla bağlarını da koparmış oluyordu.

Ancak, toplumu ve entelektüel ortamı ideolojik ve siyasal bakımdan terörize eden liberal-muhafazakâr blok, ideolojik saldırganlıkta öyle bir aşamaya ulaşmış durumdaydı ki, Ufuk Uras anayasa değişikliğine ilişkin tavrını açıkça ilan etmesine karşın, yine de bazı arkadaşlarının eleştirilerinden kurtulamadı.

Bilindiği gibi Uras, Demokratik Toplum Partisi’nin (DTP) kapatılması ve iki milletvekilliğinin düşürülmesi üzerine Kürt siyasal hareketinin Meclis’te grup oluşturabilmesi için yeni kurulan Barış ve Demokrasi Partisi’ne (BDP) “özerk” bir statüyle katılmıştı. Gelgelelim, değişiklik taslağı konsunda AKP ile anlaşamayan BDP’nin –ki BDP, anayasa değişikliği konusunda kimi maddelerin oylanması sırasında AKP’yi destekledi– aldığı grup kararı nedeniyle Ufuk Uras daha önceki bazı oturumlara katılmadı. Yani parti tavrına uydu ve kimi maddelerin oylanmasında dolaylı da olsa AKP’yi desteklemedi, diğer BDP’li milletvekilleri gibi “çekimser” kaldı. İşte o zaman liberal mahfillerde kıyamet koptu. Ufuk Uras’ın bazı liberal yol arkadaşları kendisini hemen, “kara koalisyoncu” ve “statükocu” diye suçlamaya başladı. Daha da trajikomik olanı, oylamaya katılmayan Uras’ı neredeyse Ergenekoncu ilan edeceklerdi.

Örneğin Ahmet İnsel, 2 Mayıs 2010 tarihli Radikal gazetesinin pazar eki Radikal İki’de yazdığı bir yazıda, Uras’ın “Hesapçı ve ilkesiz siyasete” alet olduğunu ileri sürüyordu. Ahmet İnsel böyle demişse ne olmuş diye düşünmeyin... Ahmet İnsel Birikim’cidir, yani günümüzün her soydan liberalinin peygamber ocağı olan dergi çevresinden gelir. Gündelik işlerle pek uğraşmayan liberal tekke şeyhlerinden biridir. Günümüzün egemen gücü olan muhafazakârların da gözdelerindendir. AB’cilerin sevgilileri arasındadır. Yani tekin değildir. Bu nedenle bir şey yazdı mı, şöyle bir toparlanmak gerekir!

Herhalde bu nedenle olsa gerek Ufuk Uras, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun (HSYK) yapısını değiştirerek zaten sınırlı olan yargı bağımsızlığını tümüyle ortadan kaldıran ve yargıyı yürütmenin denetimine sokan anayasa değişiklik önerisine, üyesi olduğu BDP’den hiçbir milletvekili katılmadığı halde, AKP’lilerin alkışları arasında “evet” oyu verdi. Uras böylece dinci partinin rejimi değiştirme operasyonuna paha biçilmez bir meşruiyet kazandırdı. Daha sonra Halkların Demokratik Partisi’ne (HDP) katılan Ufuk Uras, emperyalizmin ve gericiliğin neredeyse bütün operasyonlarını “özgürlükçü” gerekçelerle destekleyen bir liberal enkaza dönüştü.

Üçüncü Yol ve Halk İçin Laiklik!

Dönemin AKP-Cemaat iktidarının anayasa referandumunda “Evet” oyu kullananlar ile “Yetmez ama evet” diyenler dışında bir de kimi sol gruplar tarafından gündeme getirilen “üçüncü yol” önerisi vardı. Geleneksel iktidar bloku içinde ortaya çıkan yön ve program farklılaşması karşısında, her iki eğilime ya da güç odağına da itiraz eden bir “üçüncü kutup” oluşturulması öneriliyordu. İlk bakışta doğru gibi görünen bu öneriye biraz yakından bakmakta yarar var.

Evet, son çözümlemede iki sermaye fraksiyonu arasında devam eden çatışma karşısında birini ya da diğerini desteklemek yerine, solun yapması gereken şey kendi bağımsız politikasını geliştirmekti. Ancak o dönemde sorulması gereken doğru soru şuydu; her tarihsel uğrak ve dönemeçte bu tavır doğru muydu?

Değildi!

Değildi çünkü, teorik bakımdan doğru bir tutum, politik olarak yanlış olabilirdi. Örneğin, biz bütün olup bitenlere bakarak güncel her kötülüğün kaynağının kapitalizm olduğunu, kurtuluşun da sosyalizmle gerçekleşeceğini söylediğimizde bu tutum teorik bakımdan doğru, ancak politik bakımdan yanlış olacaktır. Çünkü bu yaklaşım, bize soyutlama düzeyinde doğru bir şey söylemiş olmasına karşın, güncel politik ihtiyaçları karşılamak ve toplumsal çelişkileri çözmek anlamında hiçbir şey söylememiş olacaktır.

Siyasal mücadeleye kitleleri kazanmak, güç biriktirmek ve toplumu kurtuluşa hazırlamak için güncel dolayımlara ihtiyaç vardır.

Örneğin kapitalizme karşı mücadele güncel olarak özelleştirmelere, adaletsizliklere, gelir dağılımındaki büyük dengesizliğe, eğitimde fırsat eşitsizliğine, işsizliğe, pahalılığa, yoksulluğa, hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına, kent yağmasına vb. karşı savaşılarak gerçekleştirilir.

Dolayısıyla günümüzde insanlığın ilerici birikimine, Aydınlanma’nın ve Cumhuriyet’in kazanımlarına (bu kazanımlar ne kadarsa) ve laikliğe yönelik saldırılar karşısında, “bize ne” diyebilir ve gönül rahatlığıyla bir “üçüncü yol” önerebilir miyiz? Bu ülkede gericilikle mücadelede sol ve sosyalizm adına tarafsız kalınabilir mi? Gezi Direnişi, bunun olamayacağını gösterdi. Milyonlarca insan kendi yaşam tarzını, laikliği, Aydınlanma’nın ve modernitenin kazanımlarını korumak için aylarca sokaklara döküldü. Ay yıldızlı bayrak bu nedenle bir direniş sembolüne dönüştü. Sol bu başkaldırıya kayıtsız kalamazdı, kalmadı da… Solcular, devrimciler ve sosyalistler bütün renkleriyle Cumhuriyet tarihinin bu en büyük, en uzun süreli, en kitlesel ve en görkemli başkaldırısında halkın yanında, barikatların en önündeydi.

Dolayısıyla solun da üzerinde yükseldiği zeminleri yok edecek gerici bir saldırı karşısında tarafsız kalınamaz. Çünkü dinci gericiliğe karşı yürütülecek mücadele, aynı zamanda kendi geleneklerine ve devrimine ihanet eden bütün sermaye sınıfına karşı da esaslı bir mücadele anlamına gelecektir.

İnsan aklının özgürlüşmesine ve laikliğe karşı gerici bir saldırıyı “demokratik eleştiri” olarak kabul etmek için, siyaseten saf ya da salak olmak gerekir.

Liberal-muhafazakâr güruhun moda haline getirdiği bir yaklaşım olan ve kimi sosyalist arkadaşlarımızın da sorgulamadan kabullendikleri “laik-antilaik çatışması” güncel bakımdan sahte bir bölünme değil, bu ülkenin bütün emekçileri için sahici ve yakıcı bir mücadele alanıdır. Çünkü laiklik artık sadece orta ve orta alt sınıf kentli ve eğitimli kesimler ile aydınların değil, aynı zamanda ezilenlerin, işçi sınıfının, emekçilerin ve bütün çalışanların da davasıdır.

Günümüzün dünya ölçeğinde en önemli Marksist iktisatçılarından biri olan Prof. Dr. Korkut Boratav hoca bu konuda şunları söylüyor:

(...) Önce askeri rejimin, sonra da neoliberal politikalarla emperyalizmin başarısı, Türkiye’nin emekçileri ile sosyalizm arasındaki bağları koparmak olmuştur... Halkımıza özgü dindarlığın, halk İslamı’nın köktendinci yobazlara göre “Vahabi” bir dönüşüme uğramasına özel çaba sarf edilmiş; böylece halkın İslami duyarlılıkları ile siyasi İslam bütünleştirilmiştir. Bu nedenle bence AKP’ye karşı laiklik sorunsalı etrafında başlatılan mücadele, orta sınıfların hayat tarzlarını savunma gündemiyle sınırlı değildir. Halk sınıfları nezdinde sürdürülen kritik bir ideolojik mücadeledir. Çok önemli sınıfsal işlevi vardır. Halkın İslami duyarlılıklarının bugün aldığı biçimi bir veri kabul etmemek de bu nedenle gereklidir. (Prof. Dr. Korkut Boratav, Cumhuriyet gazetesi, 2 Mayıs 2010, Şükran Soner söyleşisi)

Dini bağlılıklarına göre hareket eden ya da cemaatlere biat eden insanlar, sosyo-ekonomik (sınıfsal) konumlarına göre hareket etmezler. Dolayısıyla dincilik, kalabalıkları yönlendirmek ve toplumu yönetmek için etkili bir siyasal araçtır. Dindarlığın yaygınlaştırılması başta kadınlar olmak üzere insanları köleleştirir ve esas olarak sömürü düzeninin sürekliliğine hizmet eder.

Bu kitabın giriş bölümünde de altı çizildiği gibi, kurulu düzene yönelik her türden gerici, postmodernist ve liberal eleştiri ile ilerici ve devrimci itirazın birbirine karıştırıldığı bir dönemden geçiyoruz. Bu hileye izin vermemek gerekir.

8.2 - LİBERAL AKILDIŞILIK: ÜMİT KIVANÇ ÖRNEĞİ

Bazen tarihe not düşmek gerekiyor, unutulmasın, hesap kapanmasın, günün birinde görülsün ve adalet yerini bulsun diye...

Solun ve entelektüel ortamın liberalizm ve milliyetçilikle lekelendiği günlerde bunu sık sık yapmak gerekiyor üstelik. Örneğin, Yeni Harman dergisinin Şubat 2010 tarihli 138. sayısında dönemin Taraf gazetesi yazarı ve Birikim çevresinin önde gelen isimlerinden Ümit Kıvanç’la yapılan söyleşi işte tam da bu türden bir ilgiyi gerektiriyordu.

Yeni Harman dergisinde yayımlanan söyleşi, Birikim dergisinin internet sitesinde de yaklaşık üç ay açılış sayfasından yayında tutuldu. Böylece anladık ki, Ümit Kıvanç’ın bir entelektüel sefalet ve siyasal cehalet örneği olan bu söyleşisinde ileri sürdüğü görüşler, Birikim dergisi çevresince de paylaşılıyor.

Başar Başaran ve Burak Cop tarafından aylık Yeni Harman dergisi için yapılan söyleşi tam bir ibret vesikası gibi. Çünkü bu söyleşi; liberal kirlenmenin, soldan kopuşun, sermayeye ve yeni düzene eklemlenmenin, İslamcıların ve muhafazakârların yedeğine düşme sefilliğinin, felsefi bakımdan alçalmanın, sermayenin iki fraksiyonu arasındaki kapışmada birinin eteklerine tutunmanın, polis devletine ya da aynı anlama gelmek üzere dinci yeni dikta rejiminin kuruluşuna çok demokratik gerekçelerle katkıda bulunma utanmazlığının saf bir örneği durumunda. O nedenle tipik.

Söyleşide göze çarpan ilk şey şu; devrimci pozisyonlarında ısrar eden sosyalist sola karşı derin bir kin sanki her cümleye, her sözcüğe sinmiş gibi... Tuhaf bir kin bu. Kudretli olanların safına geçmiş olmanın yarattığı ince bir vicdan sızısından beslenen kirli bir kin... Haksız ve zalim...

Öyle anlaşılıyor ki, devrimcilerin ve sosyalistlerin varlığı, bu çevrelerin giderek yeniden artan etkisi Ümit Kıvanç’ın keyfini kaçırıyor. Dahası onların varlığı, tıpkı döneklerde gözlendiği gibi derin bir vicdan azabı etkisi yaratıyor.

Adı geçen söyleşi, liberalizmle baştan çıkmanın insanı sadece soldan uzaklaştırmadığı, aynı zamanda vicdanını da karartarak cahilleştirdiğini ortaya koyuyor.

Söz konusu söyleşide Ümit Kıvanç, belki de hiçbir zaman devrimci olamamanın yarattığı derin bir kompleksin bilinçaltında yol açtığı hırçınlıkla olsa gerek, ağzını da bozuyor. Herhalde kendisinin yüksek fikirlerini takip etmediklerinden olacak, solun ana akımlarına hakaret ediyor. Onun bu hırçınlığı insanda “sanki kendi pisliğini örtmeye çalışıyor” duygusunu yaratıyor.

AKP Kuyrukçuluğunun Teorisi

Ümit Kıvanç AKP’nin neden desteklenmesi gerektiğini şöyle anlatıyor:

Şimdi bugün mesela demokrasi mücadelesini desteklememek için ya da AKP’li görünmemek için ya da ne bileyim liberal diye suçlanmamak için bulunan bahaneler var ya yani... Şimdi onların çoğu o kadar komik ki aslında. AKP neden iyi bir parti olsun ki? Neden biz onu sevelim ki? Zoraki demokrattır AKP. Ama aslında zoraki olması onu daha güvenilir kılar birçok açıdan. Kendisi istemese de, kendisi o iyilikte olmasa da bir şeyleri yapmak zorunda. (Ümit Kıvanç, Yeni Harman, Şubat 2010, Sayı: 138)

Ümit Kıvanç’a göre, AKP’ye muhalefet etmek “demokrasi mücadelesine” karşı çıkmakla aynı anlama geliyor. Sosyalistlerin “demokrasi” için nasıl mücadele edecekleri bahsini bir kenara bırakalım, Kıvanç söyleşinin devamında özetle bize şöyle bir seçenek sunuyor; “Ya AKP’yi destekleyeceksiniz ya da statükodan, hatta darbeden yana olacaksınız.”

Kıvanç’ın havsalası, bize sunduğu her iki seçeneğe de karşı olmayı ve mücadele etmeyi almıyor. Üstelik, AKP’nin “zoraki demokratlığını” da çok güvenilir buluyor.

AKP’nin, halk düşmanı neoliberal ekonomi politikaların hoyrat bir uygulayıcısı olduğunu, bu amaçla ulusal hukuku ve kurumları küresel sermayenin ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlediğini, yükselen yeni sermaye fraksiyonunun kendisine iktidar alanı açmak için ileri sürdüğü taleplerin
“demokratikleşme” olmadığını, bu iktidarın kamu varlıklarını yağmaladığını, insan aklına ve aklın özgürlüğüne karşı savaştığını, özelleştirmeci olduğunu ve başta işçi sınıfı olmak üzere bütün çalışanlara karşı düşmanca bir politika izlediğini görmezden geliyor. Dahası bunu gizliyor.

Ümit Kıvanç daha da ileriye gidiyor ve AKP’yi “devrimci bir parti” olarak görüyor. Bu kadarı da olmaz demeyin, Kıvanç AKP’nin “AB uyum süreci” kapsamında gerçekleştirdiği yasa değişiklikleri konusunda aynen şunları söylüyor:

Solcuları çevirip soralım. Ne değişti, mesela hangi yasa değişti, soralım insanlara. Bir madde, bir şey sayacak insan çıkar mı? Çıkmaz değil mi? Biliyoruz. Avukat falan değilse, özel alanı falan değilse, çıkmaz. Niye? Çünkü bizi ilgilendirmiyor. (Yeni Harman, aynı sayı)

Bunu nereden çıkarıyor Kıvanç? Solcuların neyin değiştiğini bilemeyeceğini neresinden uyduruyor anlamak mümkün değil. Aktüel politika konusundaki kendi cahilliğini başkalarına yüklemeye, hele sola saldırmak için bunu bir bahane haline getirmeye kalkışması tam anlamıyla saçma ve komik!

Kıvanç ortaya, doğruluğu kendisinden menkul bir iddia atıyor, sonra da bunlarla yine kendisi tartışıyor. Oysa yapılan yasa değişiklikleri konusunda solcu gazeteci, aydın, siyasetçi ve akademisyenlerin yazdığı onlarca makale bulunuyor. Sol dergilerde de bu konuda yazı çıkmamış sayı bulmak neredeyse imkânsız durumda. Üstelik solcuların yönetimindeki meslek örgütleri tarafından yapılan yüzlerce panel, açık oturum ve yayın ortadayken böyle bir iddiayı ortaya atmak anlaşılır gibi değil.

Kıvanç’ın Devrimci Partisi!

Ama Kıvanç’ın derdi başka. Bu yasa değişikliklerini çok önemsiyor kendisi ve bir “devrim” olarak görüyor onları. Dahası solcuların bu “devrim”e ilgisizliği karşısında kendisini kaybediyor ve hakaret yağdırıyor. Bu yasa değişikliklerini eleştirmeyi ise konuyu bilmemek olarak görüyor. Dolayısıyla bu eleştirileri kendince “yok” sayıyor.

İnanılması çok zor ama Kıvanç şunları söylüyor:

Bakın, binlerce yasa değişti birkaç ay içinde. Ve bir kısmı önemli şeylerdi onların. Normalde hiçbir parlamento birkaç ay içinde binlerce yasa değiştiremez. Bence 500 yıl sonra bugünkü Türkiye’yi inceleyen biri, “o dönemde Türkiye’de devrim olmuş galiba” der... Ama yanlış anlaşılmasın, “devrim” kelimesini yalnızca bu anlamda kullanıyorum. (...) Bugün olan devrim falan değil. Ama, hani neredeyse “ulan devrim gibi bir şey” dedirtecek olaylar oldu. (age.)

Zorlanıyor Ümit Kıvanç, olan bitene “devrim” diyemiyor bir türlü. Bu kadarını sola yutturamayacağını hissediyor. Ikınıyor, sıkınıyor ve nihayet “ulan devrim gibi bir şey”de karar kılıyor. Üstelik insanların 500 yıl sonra farkına varacakları bir devrim! Ne diyelim, bir kavram olarak “devrim” hiç bu kadar kirletilmemişti.

Ümit Kıvanç tam anlamıyla sallıyor. Tam bir bilgisizlikle acayip sonuçlar çıkarıp ucuz değerlendirmeler yapıyor. Aklınca insanları aptal yerine koyuyor. Öncelikle belirtelim, “AB uyum sürecinde” AKP hükümeti binlerce yasayı değiştirmedi. Bu bağlamda (temel değişiklik özelliği taşıyan) en çok yasa değişikliği Bülent Ecevit’in başbakanlığındaki 57. Hükümet (DSP, MHP, ANAP koalisyon hükümeti) tarafından yapıldı. Üstelik yapılan bu yasa değişiklikleri, kapsam ve içerik bakımından AKP hükümetinin yaptıklarından daha önemli ve Ümit Kıvanç perspektifinden bakıldığında daha ileriydi. Örneğin idam cezası 57. Hükümet tarafından kaldırıldı. Bu durumda Ümit Kıvanç, 57. Hükümet için “süper devrimci” der herhalde.

Ama öyle anlaşılıyor ki, Kıvanç iddia ettiğinin tam tersine kendisi hiç okumadan bu konudaki liberal-muhafazakâr ezberi aynen devralıyor.

Liberal Saflık mı Kötü Niyet mi?

Ümit Kıvanç, AKP’nin doğru ve demokratik bir çizgi izlediği konusunda en ufak bir kuşku duymuyor. Onun için AKP’ye muhalefet etmek sadece “Bakın AKP sonuna kadar gitmiyor” demekten ibaret. Örneğin Ergenekon soruşturması konusunda da hiç şüphe duymuyor. Bu soruşturmanın Kontrgerillanın tasfiyesi olduğuna iman ediyor. Düzmece suçlamaları, sahte kanıt üretimini, sola yönelik saldırıları, tarihin yeniden ve gerici yazımını, darbe iddialarının polis istihbaratının imal ettiği birer senaryo olabileceğini hiç düşünmüyor.

Olan bitenin bir demokratikleşme değil, ABD’nin bölge siyasetleriyle de paralellik taşıyan bir rejim değişikliği operasyonu olduğuna, bunun da yeni bir dikta düzeni anlamına geldiğine ihtimal vermiyor.

Sermayenin iki fraksiyonu arasındaki bu mücadeleden demokratikleşme çıkarmaya çalışıyor. Gözleri sadece haki üniformayı görüyor ve bu üniformaya karşı olan her şeyin demokratik olduğu gibi ilkel/geri bir mantık yürütüyor. Gözleri polis laciverdini bir türlü görmüyor. Onu üniformadan saymıyor.

Ergenekon iddianamesini okuduğunu söylüyor ama, ya iyi okumamış ya da okuduğundan pek bir şey anlamamış görünüyor.

“Küçük” Oltaya Takılanlar!

Ümit Kıvanç, Ergenekon iddianamesine/soruşturmasına bakınca sadece Veli Küçük’ü görüyor. Veli Küçük’ü gördükleri halde kafaları karışan ve Ergenekon soruşturmasına kuşkuyla bakan solculara da fena halde kızıyor:

“Ulan senin kafan nasıl karışıyor ya Veli Küçük’ü görünce? Veli Küçük’ü görünce kafası karışan adam kötü niyetlidir arkadaş.” (Ü. Kıvanç, age.)

Bu kadar kızma hacı! Biraz anlamaya çalış. Yabancısı değilsin, hani şu bilimsel kuşkuculuk vardı, hatırlarsın... Bilim, biraz da bu yaratıcı insan edimi, yani kuşkuculuk sayesinde gelişmişti, bilirsin. Sen de biraz kuşkuyla bak olan bitenlere. Örneğin senin de desteklediğin AKP’nin arkasında büyük sermaye çevreleri, yükselen dinci muhafazakâr burjuvazi, tarikatlar, ABD, NATO, AB filan var. Bir de bunlara bak ve nasıl aynı hizaya geldiğinizi bir düşün.

Merak etme sen, solcuların kafası Veli Küçük’ü gördükleri halde karışmıyor. Onlar Veli Küçük’ü gayet iyi tanıyorlar. Yanlışın burada, kafası karışan sensin. İnsanlar DHKP-C, PKK, MLKP gibi sol örgütlerin de Ergenekon’un taşeron kuruluşu olduğunu söyleyen iddianamelere ve savcılara kuşkuyla bakıyor. İnsanlar polis ve adliye örgütünü ele geçiren Fethullah Gülen’in operasyonlarından endişeye kapılıyor.

Sosyalistler, Gazi Mahallesi katliamını solcuların üzerine yıkan, Sivas katliamını Ergenekon üzerinden solculara bağlayan, PKK, MLKP ve Devrimci Sol (Dev-Sol) örgütlerini Ergenekon’un kurdurduğunu söyleyen ve böylece İslamcı katilleri aklayarak asıl kontrgerilla yapılanmasını gizleyen iktidarın savcılarına inanmıyor. Tek bir polis şefinin bile bu davaya dahil edilmediğini görüyor solcular. Bu davada hayatları boyunca darbecilere ve kontrgerillaya karşı savaşan solcuların, devrimcilerin ve sosyalistlerin de yargılandığını izliyor ve gerçeği görüyorlar.

İnsanlar Veli Küçük’ü değil, Yalçın Küçük’ü gördükleri için kafaları karışıyor. Bu dava üzerinden solun bütün değerlerine ve tarihine de saldırıldığını gördükleri için şaşırıyorlar. Yeni ve gerici bir tarih yazılmak istendiğini, tarihimizdeki bütün devrimci miras ve değerlere hakaret edildiğini izledikleri için kuşkuya kapılıyorlar. Bu ülkenin en temiz evlatları olan Deniz Gezmiş, Mahir Çayan gibi devrimci ve sosyalist liderleri bile Ergenekoncu ilan edildiği için bu davalara inanmıyorlar.

Bırakın “Türk Gladyosu”nun tasfiyesini, bu dava üzerinden asıl derin devlet ve Kontrgerilla aklandı. Bu dava aracılığıyla örtülü bir İslamcı darbe gerçekleştirildi. Birinci Cumhuriyet yıkıldı, ikincisinin kurulması için en büyük dönemeç aşıldı. İnsanlığın ve bu ülkenin bütün ilerici birikimini tasfiye edecek bir ılımlı İslam rejiminin siyasal koşulları hazırlandı.

Polis bu darbenin silahlı kuvvetini oluşturdu. Özel yetkili savcılıklar ve mahkemeler üzerinden paralel bir adliye kuruldu. Doğal yargıç ilkesi ayaklar altına alındı. Gizli tanıklık sistemiyle itirafçılık kurumsallaştırıldı. Tertipler kuruldu. Yalana ve iftiraya dayalı iddianameler hazırlandı. İddianamelerde fiil ile fail arasında ilişki kurulamadı. İnsanlar ortaçağ engizisyon mahkemelerinde olduğu gibi önce suçlandı, sonra da masum olduklarını kanıtlamaya zorlandı.

Hrant Dink cinayeti davasında yaşanan rezalet ortadayken, bu cinayetin bir Cemaat komplosu olduğu ve Emniyet içinde örgütlü bir çete tarafından yönlendirildiği neredeyse kesinleşmişken nasıl bir arınmadan söz edilebilirdi? Veli Küçük ve bir zamanlar kullanılıp sonra bir kenara bırakılan İbrahim Şahin gibi kişiler, ancak Ümit Kıvanç gibilerinin kafasını karıştırmak için bu davaya dahil edildi. Bu isimler Ergenekon ve bağlı davalara inandırıcılık kazandırmak için seçildi. Başarılı oldukları da anlaşılıyor.

Ergenekon davalarında Veli Küçük ve İbrahim Şahin gibi isimler, kamuoyu tarafından bilinen asıl suçlamalardan yargılanmadılar. Kendilerine kamuoyunca bilinen suçlamalar hakkında, duruşmalar boyunca tek bir soru bile sorulmadı. Dolayısıyla Ergenekon tertibi nedeniyle, eğer bu kişiler suçluysa, onların da aklanmasına yol açıldı. Bu konuda, Veli Küçük’ün avukatı olan kızı Zeynep Küçük’ün savunmaları dikkat çekiciydi. Susurluk soruşturması ile Ergenekon davalarının birleştrilmesi istemi mahkeme tarafından reddedildi.

Emperyalizm Solcuları İlgilendirmez mi?

Ümit Kıvanç, tıpkı Baskın Oran gibi emperyalizmi yok sayıyor, önemsemiyor. Ya küreselleşmenin emperyalizmi sonlandırdığını sanıyor ya da Mehmet Altan gibi emperyalizmin artık “ilerici” olduğunu, örneğin NATO’nun “demokrasi ve özgürlükler için savaştığını” düşünüyor. Bilmiyoruz. Çünkü analizini bu kadar derinleştirmiyor ama, antiemperyalist olmayı solun tanımından çıkarıyor. Solcu olmak için antiemperyalist olma şartını kaldırıyor. Hatta solcu olmak için antiemperyalist olmamak şartını koyuyor. Çünkü, tam bir cehaletle antiemperyalist olmayı milliyetçilik sayıyor.

Kıvanç şunları söylüyor:

Emperyalizmi biz o kadar fazla yere koyduk ki biraz dışarıda bırakırsak daha iyi anlayacağız bazı şeyleri. Benim sol tanımımda emperyalizm niye olsun ki? Türkiye solunun antiemperyalizmi milliyetçiliğin kibarca söylenmesinden başka hiçbir şey değildir ve bu beni uzaktan yakından ilgilendirmiyor. (Ümit Kıvanç, age.)

Söyleşiyi yapanların bir sorusu üzerine Latin Amerika için antiemperyalist mücadelenin “belki olabileceğini” belirten Kıvanç, Irak’ın gözümüzün önünde işgal edildiğini, bırakın emperyalizmi, klasik sömürgecilik metotlarının bile devreye sokulduğunu görmüyor. Basit bir ekonomi politik bilgisinden bile yoksun olduğu, daha doğrusu bunu unuttuğu görülüyor.

Günümüzün önde gelen Marksist iktisatçılarının küreselleşme denilen dönemin emperyalizmin yeni bir evresi olduğunu, bu görüşe sağcı kimi akademisyenlerin bile katıldığını, dahası bu yeni dalganın sonuna geldiğimizi bilmiyor.

Çünkü Ümit Kıvanç, “devrim gibi” dediği düzenlemelerin emperyalistler tarafından da desteklendiğini görüyor ve bu çelişkiyi kafasına göre çözüyor. Antiemperyalizmi milliyetçilik sayıyor ve kurtuluyor.

Emperyalizm yoksa, çelişki de yok! Ama ne yazık ki Ümit Kıvanç ilgilenmeyince emperyalizm yok olmuyor.

Taraf’ın Solculuğu!

Kıvanç, bir dönem çalıştığı Taraf’ı da solcu gazete sayıyor. Bu gazetenin hükümetin emriyle Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan aktarılan parayla kurulduğunu, yani bir anlamda hükümetin bir operasyon gazetesi olarak kurulduğunu bilmezden geliyor.

Çalışanların, emekçilerin, işçilerin hak ve özgürlük mücadelesine karşı bu gazetenin tutum aldığını, neoliberal politikaları kayıtsız şartsız desteklediğini, hatta işçileri yer yer Ergenekonculukla bile suçladığını (Tekel direnişi sırasında olduğu gibi) unutmuş görünüyor.

İstihbaratçı polislerle aynı sayfalarda yazdığının farkında bile değil. Polis istihbaratı ile gazete arasındaki ilişkiyi sorgulamıyor. O yine solculara hakaret ediyor. Bir dönem polis bülteni gibi çıkan operasyon gazetesinde neden yazdığını demokratik bir gerekçeye bağlamaya çalışıyor.

Kıvanç, Taraf gazetesinin Başbakan Erdoğan’ı eleştirdiği zaman çalışanların maaşlarının ödenemez hale gelmesini, bağımsız olmasının kanıtı sayıyor. Oysa verdiği örnek tam tersine Taraf ile hükümet arasındaki “derin” bağın kanıtını oluşturuyor. Bugün Kıvanç’la yeniden bir söyleşi yapılsa, AKP-Cemaat kavgasında Fethullah Gülen’in yanında duran Taraf gazetesini herhalde “devrimci” sayar.

Kıvanç 12 Eylül Darbesini Aklıyor!

Darbe karşıtı, büyük demokrat, harbi delikanlı Ümit Kıvanç’ın 12 Eylül 1980 askeri faşist darbesi yapıldığı zaman, tıpkı Ertuğrul Özkök gibi, derin bir “oh” çektiği ve “canımız kurtuldu” diye sevindiği anlaşılıyor.

İnanılır gibi değil ama Kıvanç, devrimcilerin, sosyalistlerin iktidara gelmesi yerine askerlerin darbe yapmasının daha hayırlı olduğunu söylüyor. Üstelik bu darbeyi ABD’nin yaptırmadığını, onun sadece darbeleri onayladığını ileri sürüyor.

Kıvanç kendisini tutamıyor ve devrimci örgütlerin liderlerinin Mesut Yılmaz, Tansu Çiller vb’den farklı olmadığını, genellikle psikopat bir kişiliğe sahip olduklarını ima ediyor. Tam bir terbiyesizlik ve derin bir düşmanlık örneği veriyor. Büyük demokrat Kıvanç’a göre darbenin nedeni de neredeyse solcular oluyor.

Şimdi sıkı durun:

ABD’nin her istediği oluyordu zaten Türkiye’de, niye darbe yaptırsın, manyak mı? Türkiye ABD’nin en sıkı müttefikiydi. Bu şöyle bir icat ve uydurma; biz (devrimciler) mi Türkiye’de o sırada hâkim olmak üzereydik de ABD bunun üzerine darbe yaptırttı? Biz birbirimizi öldürüyorduk zaten be. (...) Gidin namuslu herhangi bir insana, şunu size itiraf edecektir; 11 Eylül günü bu ülkedeki solcuların hiçbiri ne yapacağını bilmiyordu zaten. Faşistler de bilmiyordu. Böyle kalmıştık hepimiz. Kitleler falan da bizim peşimize takılmış değildi. Onları yeterince mutsuz ettik zaten. Bunlar birtakım efsaneler... Yok böyle şeyler yani. Allah saklasın, devrim yapsaydık biz en az 5 milyon kişi öldürürdük. 12 Eylül kaç kişiyi öldürdü? Birkaç yüz kişidir yani. (Ümit Kıvanç, age.)

Pes gerçekten! Bu kadar aşağılık bir saldırıyı 12 Eylül darbecileri bile devrimcilere karşı yapmamıştı. Kıvanç sosyalistleri, devrimcileri hastalıklı, toplumsal hayatla bağları olmayan, şiddet bağımlısı, hatta terörist tipler gibi görüyor. Onların neden solcu oldukları bile belli değil. Tıpkı Bekle Dedim Gölgeye isimli kötü (edebi bakımdan vasat bile değil) romanında olduğu gibi.

Oysa, 1970’li yıllarda Türkiye solu en kitlesel dönemini yaşıyor, kurulu düzeni temellerinden sarsıyordu. Tarihsel inisiyatifin solda olduğu yıllar yaşanıyordu. Kıvanç, hikâyemizi liberal bir okumadan geçirmemizi, aslında yaşadıklarımızın başka bir şey olduğunu anlatmaya çalışıyor. Ancak Kıvanç’ın teklif ettiği okuma biçiminde kendi yaşadığı alçalmadan başka bir şey bulunmuyor.

Kapitalizm 1980 dönemecinde küresel bir karşı saldırı başlatıyor ve bu çerçevede Pakistan ve Türkiye’de askeri darbeler yapılıyordu. Nikaragua ve Afganistan gibi ülkelerde ise kontrgerilla faaliyetleri yoğunlaştırılarak iktidarlar ele geçirilecekti. Bu saldırı 1990’da sonlanacak ve sosyalist blokun dağılmasıyla sonuçlanacaktı. Neo-Cons (Neo-Conservatives) ideologlar ve siyasetçiler bunu açıkça yazacaktı.

Çünkü 1980 yılında sadece Türkiye’de değil, bütün dünyada bir kırılma yaşanıyordu. Bu tarihsel dönemeçte en kritik ülkeyi ise Türkiye oluşturuyordu. Dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter, Ufuk Güldemir’e verdiği röportajda açıkça şunları söylüyordu;

İran ve Afganistan’ın kaybedilmesinden sonra Türkiye’nin kaybedilmesini göze alamazdık. Bütün Batı uygarlığı tehdit altına girerdi. (Ufuk Güldemir, Kanat Operasyonu, Tekin Yayınları, 2. baskı, 1986 İstanbul, s. 76)

Başkan Carter 12 Eylül darbesine destek verdiklerini açıkça belirtiyordu. O dönemde kimi solcular ve sosyalistler düşünmese ve inanmasa bile, öyle anlaşılıyor ki egemen sınıflar ve emperyalist güç merkezleri Türkiye’de rejimin renginin değişebileceğini olanaklı görmekteydi. “Taç giyen başın akıllanacağı” konusunda hiçbir kuşkularının bulunmadığı anlaşılıyor.

Kıvanç, sol içi çatışmaları da akıl almaz şekilde abartıyor. Sayısı bir elin parmaklarını geçmeyecek ölümle sonuçlanan bazı talihsiz olay ve sol içi çatışmalar dışında, dönemin karakteristiği kesinlikle sol içi şiddet değildir. Solcular, kitlelere acı falan da çektirmedi. Kıvanç bütün bunları nereden uyduruyor, anlaşılır gibi değil. Galiba acı çeken Kıvanç’ın kendisiydi.

Esas olarak 1970’li yıllar (özellikle ikinci yarısı) faşistler ve kontrgerilla ile devrimciler ve sosyalistler arasındaki içsavaş dönemiydi. Üstelik solun kazanmaya başladığı bir içsavaştı bu. O dönem ayrıca işçi sınıfının tarihsel bir değiştirici güç olarak siyaset sahnesine çıktığı yıllardır. Ülkenin bir baştan bir başa yandığı, devrimci durumun ve ulusal bir krizin yaşandığı dönemdir.

Biz uzanıp iktidarı almaya cesaret edemedik. Bu büyük hatanın bedelini bütün bir kuşak, ülke ve toplum olarak ağır ödedik. Tarihin çağrısına uymadık, bu nedenle cezasına razı olduk. Derinleşen siyasal ve toplumsal krize karşı sistemin ürettiği gerici çözüme mahkûm edildik.

Öyle anlaşılıyor ki Kıvanç, “5 milyon kişiyi” öldüreceklerini ileri sürdüğü solcular yerine, kendi deyimiyle “birkaç yüz kişiyi öldüren” 12 Eylül cuntacılarını bir kurtarıcı gibi ya da büyük kötülüğü önleyen daha az kötü adamlar olarak görmüş. Kıvanç’ın değerlendirmesinden çıkan nesnel sonuç bu.

Kuşkusuz Ümit Kıvanç’ın benzer başka ve daha güncel yazıları da (özellikle Taraf’ta) var. Ancak, yukarıda ele aldığım söyleşi bunlar arasında, sol liberal anlayışı ve mantığı ortaya koyan en çarpıcı ve açık olan metindi.

Ümit Kıvanç, 12 Eylül darbesi ve sol hakkındaki bu ağır spekülasyon nedeniyle sosyalist hareketten özür dilemelidir.

Ve Ümit Kıvanç bilmeli ki, 500 yıl sonra bu döneme bakan tarihçiler, sandığı gibi “devrim gibi bir şey” değil, dinci bir karşıdevrim görecektir. Bir de İslamcıların yedeğine takılan alık liberaller ya da düzenle entegre olmak için “demokratik” gerekçe arayan şarlatanlarla karşılaşacaktır.

8.3 - SOL LİBERAL BİR ÂLİM: ÖMER LAÇİNER

Devrimcilere akıl vermeyi her nedense kendisine iş edinen Birikim dergisinin Genel Yayın Yönetmeni ve bu çevrenin entelektüel lideri Ömer Laçiner, yaklaşık dört yıl önce Radikal gazetesinin Pazar ilavesinde önemli bir yazı yayımladı. (Bkz. Radikal İki, 5 Eylül 2010)

Laçiner bu yazısında AKP gericiliğinin topluma dayattığı anayasa değişiklik taslağına neden “evet” dememiz gerektiğini anlatıyordu. Ancak Laçiner’in yazısının önemi buradan değildi. Bu yazının önemi, Türkiye’deki liberal siyaset bakışı ve tarih okumasının teorik gerekçelerini kurma denemesinden kaynaklanıyordu.

Bu nedenle, “Evet’in tarih öncesi” başlıklı yazıyı, referandum tartışması bağlamında kaleme alınan bir makele olarak değil, liberal tarih anlayışı ve siyaset felsefesinin açık ve yetkin şekilde ortaya konulduğu bir metin olarak değerlendirmek ve tartışmak gerekliydi. Önemi de burada. Ben de Laçiner’in yazısında ortaya attığı tezleri bu bağlamda tartışmaya çalışacağım.

Laçiner söz konusu yazısında, hem bir tarih ve siyaset felsefesi, hem de bir analiz yöntemi olarak diyalektik ve tarihsel materyalizmi bir kenara bırakıyor. Marksist referanslara dayandırmaya çalışsa da, tezlerinin gerçek kaynağını, tarihselci bakış ve sınıfsal yaklaşım karşıtı, sivil toplumcu ve liberal tarih anlayışının kurucu babası sayabileceğimiz Karl Popper’den alıyor. Laçiner, Popper’in Tarihselciliğin Sefaleti ile Açık Toplum ve Düşmanları kitaplarında ileri sürdüğü tezleri sosyalist gerekçelerle tekrarlamanın ötesine geçemiyor. (Bkz. Karl R. Popper, Tarihselciliğin Sefaleti, Çeviren: Dr. Sabri Orman, İnsan Yayınları, 1998 İstanbul ve Açık Toplum ve Düşmanları I-II, Çeviren: Mete Tunçay-Harun Rızatepe, Liberte Yayınları, 3. baskı, Kasım 2013, İstanbul)

Laçiner adı geçen yazısında bize, burjuva devrimini tamamlayacağını ileri sürdüğü muhafazakâr sermayeyi desteklemeyi teklif ediyor. Burjuvazi ve devlet arasındaki 100 yıllık mücadelenin, AKP iktidarı ve yeni gerici blokun anayasa referandumunu kazanması halinde tamamlanacağını, dolayısıyla burjuvazinin nihayet devleti tam olarak eline geçireceği için sınıf mücadelesinin de önünün açılacağını ileri sürüyor. Laçiner, böylece geleneksel sosyalist anlayışın 100 yıllık hegemonyasının da sona ereceğini, dolayısıyla gerçek bir sosyalizm mücadelesinin şartlarının olgunlaşacağı görüşünü de savunuyor. İnsan bu tezin neresinden tutacağını bilemiyor. Çünkü neresinden tutsanız elinizde kalıyor.

“Muhafazakâr Devrim” Saçmalığı

Ömer Laçiner 90 yıllık burjuva devletinin sınıfsal niteliğini siliyor ve onu bir tür sınıflar dışı ya da sınıflar üstü siyasal oluşum olarak değerlendiriyor. İkinci Cumhuriyetçi, “askeri-bürokratik vesayet rejimi” tezini aynen devraldığı anlaşılan Laçiner’in analizinde ve tarih anlayışında sınıflar, emperyalizm, kapitalizm, altyapı-üstyapı ilişkisi bulunmuyor. Bunun yerine kerameti kendinden menkul bir “vesayet rejimi” kavramı geçiriliyor.

Laçiner’in öznel niyeti ne olursa olsun, nesnel olarak önerdiği tutum bir tür sınıf işbirlikçiliğidir. Solu, sosyalistleri, emekçileri, aydınları muhafazakâr-İslamcı sermayenin ve onun partisinin yedeğine takma girişimidir.

Laçiner tarihi, toplumların gelişim yasası bağlamında ve sınıf mücadeleleri içinden değil, artık bıkkınlık veren ve birer klişe haline gelen sivil toplum-devlet çatışması ve merkez-çevre çelişkisi gibi Amerikan sosyolojisinin burjuva tezleriyle açıklamaya çalışıyor. Üstelik bu bin yıllık liberal tezler üzerinden bir sosyalizm dersi vermeye de kalkıştığı için hiç çekilmiyor.

Laçiner yazısının başında, 12 Eylül 2010 referandumunda AKP’nin dayattığı anayasa değişiklik taslağına “hayır” diyen ya da “boykot” politikasını savunan solcuların/sosyalistlerin ortak ve başat gerekçesinin, “AKP’nin işçi-emekçi sınıfın maddi koşullarını düzeltmek, haklarını genişletmek için çaba göstermediği, Anayasa değişikliklerinin de sosyalist hareketin/işçi-emekçi sınıfların çıkar ve talepleriyle doğrudan ilişkisi olmadığı” tezine dayandığını ileri sürüyor.

Laçiner, “hayır” diyen ya da “boykot” politikasını savunan bütün sosyalistlerin böyle bir yaklaşıma sahip olduğunu nereden çıkarıyor bilmiyoruz, ama kendi ortaya artığı görüşlerle yine kendisi tartışan yazar, “Eğer sosyalist sıfatıyla yaşadığımız son yılları sadece, asıl olarak o ‘maddi çıkar’ parametresiyle değerlendirmekle yetineceksek söylenecek fazla bir şey yok. Çünkü bu yaklaşım sosyalizmi alelade bir siyaset derekesine indirgemek, tarihsel misyonunu hiçe saymak demektir,” diyor. (Ö. Laçiner, age.)

Amerikancı ve İslamcı AKP iktidarının anayasa değişiklik paketine “hayır” diyen sosyalistler hiçbir şekilde bu politik tavırlarını sendikalist taleplerle sınırlı tutmadı. Sokakta yürütülen günlük ajitasyon ve propaganda söylemini bir yana bırakırsak eğer, AKP’nin bir İslamo-faşist rejim kurma girişimi çok daha kapsamlı bir şekilde tartışıldı. Sadece maddi çıkar parametresiyle değil, tarihsel, felsefi ve siyasal gerekçelerden hareket eden bir muhalefet cephesi oluşturuldu.

Bilindiği gibi, bir sınıf olarak burjuvazi ve bir sistem olarak kapitalizm tarihsel ömrünü doldurmasına karşın, siyasal, ekonomik ve toplumsal varlığını sürdürmektedir. İnsanlık politik bir eylemle kapitalizmi aşana kadar da varlığını sürdürmeye devam edecek.

Ancak burjuvazi dünyanın içinden geçtiği bu tarihsel dönemeçte artık kendi varlığının ve iktidarının ahlaki, tarihsel ve siyasal temellerini açıklama yeteneğini yitirmiş durumda. Bir başka anlatımla, sınıf olarak burjuvazi tarihsel meşruiyetini tüketti.

Kapitalizm artık bütün insanlığın ve gezegenin geleceğini tehdit ediyor. Durum böyle olunca burjuvazi varlığını ve egemenliğini sürdürebilmek için yeniden bir tarihsel ve ahlaki meşruiyet üretmek ihtiyacıyla karşı karşıya.

İşte toplumların dinselleştirilerek insan aklının ve bilincinin yeniden teslim alınması girişimi, bu meşruiyet arayışının sonucudur. Artık insan aklına ve bilime yaslanarak sömürü ve yağma düzenini, müstehcen servetini, toplumsal ve siyasal egemenliğini açıklayamayan burjuvazi; bu nedenle özgür akla ve bilimsel bilgiye yönelik kapsamlı saldırı başlattı. Burjuvazi kendi eseri olan Fransız Devrimi’ne, Aydınlanma’nın kazanımlarına ve insanlığın bütün ilerici birikimine karşı bir düşmanlık geliştirmeye yöneldi. Akılları teslim alınmak istenen toplumlar, bu nedenle bir önceki çağın değerler dünyasına iade edilmek istendi.

Yeryüzündeki gerici dalganın nedeni budur. İktisadi plandaki neoliberal politikalara, siyasal planda yeni muhafazakârlık ve dincilik, felsefi planda da postmodernizm ve bütün bir teolojik literatür eşlik etmektedir. Bizim gibi sermaye birikimi sınırlı, gelenekleri ve kültürel temelleri zayıf burjuva toplumlarında bu sorun daha yakıcı şekilde yaşanmakta, rejim kaba bir şekilde dinselleştirilmektedir.

Ömer Laçiner tezinin merkezine, Türkiye’deki burjuva devriminin tamamlanmadığı varsayımını koymaktadır. Bu tamamen yanlıştır. 20. yüzyıla özgü gecikmişlik ve sınırlar içinde de olsa Türkiye’de burjuva devrimi gerçekleşmiştir. İttihat ve Terakki hareketinin Temmuz 1908’i ve Kemalistlerin önderliğindeki 1923, gerçek anlamda burjuva devrimleridir.

Çünkü her burjuva devriminin mutlaka bütün yönleriyle “demokratik” olmak gibi bir zorunluluğu yoktur. Burjuva devrimleri, bizatihi feodal rejimleri yıktıkları, dinsel toplumsal düzeni tasfiye ettikleri, yurttaşlık hukukunu kurdukları, insan aklını özgürleştirerek toplumların kaderlerine yön veren iradeyi-iktidarı gökyüzünden yeryüzüne indirdikleri için demokratiktirler. Yoksa tarihteki her burjuva devrimi iktisadi planda bütün feodal ilişkileri tasfiye etmediği gibi, bütün ulusal sorunları da çözememiştir. Türkiye bu bakımdan bir istisna değildir.

Ömer Laçiner öyle anlaşılıyor ki ne 1908’i ne de 1923’ü gerçek anlamda bir burjuva devrimi olarak görüyor. Birbirinin devamı olan bu iki burjuva devriminin 2010 Türkiyesi’nde bile hâlâ tamamlanmadığını ileri sürüyor. Bu yanıyla Laçiner, Milli Demokratik Devrim (MDD) tezini bir bakıma liberal bir anlayışla yeniden üretiyor. Ancak bir farkla; MDD’ciler yarım kalan burjuva devriminin tamamlanmasını sosyalistlerin görevi olarak belirlerken, Laçiner bunun muhafazakâr taşra burjuvazisi ve onun siyasal örgütleri AKP ve Cemaat gibi yapılanmalar tarafından gerçekleştirileceğini iddia ediyor.

Cemaat, Sivil Toplum ve Burjuva Devrimi

Fethullah Gülen örgütlenmesini (Cemaat) meşru bir sivil toplum hareketi olarak gören Laçiner, AKP’nin ve Cemaatin devleti tam olarak ele geçirmesinin bir sakıncasının olmadığını savunuyor. Bu nedenle 2010 anayasa referandumunda “evet” oyu kullanmayı önererek, bu operasyonu desteklememizi istiyordu.

Laçiner şöyle yazıyordu:

Sosyalizm, işçi-emekçi sınıfın maddi yaşam koşullarını iyileştirme mücadelesini kuşkusuz içermekle birlikte, asıl olarak uygarlaşma sürecimizde ileri bir aşama, hatta bir sıçrayış olma iddia/misyonunun adıdır. Onun tarihe, tarihsel gelişmeye verdiği özel önem bundan dolayıdır. Ve “gelişme” dediğimiz şey maddi çıkara, mülkiyet ve bölüşümdeki paya bakılarak ölçülmez. İnsanların bilme, yapma ve yaratma kapasitelerini ne ölçüde ve nasıl kullanabildiklerine, bununla hangi eşitsizlik türlerini ne ölçüde geride bıraktıklarına ve bunlar kadar önemli olarak da bütün ilişkilerde fiziksel gücün, zor ve şiddet kullanımının geriletilme derecesine bakarlar. (Bkz. Ömer Laçiner, Radikal İki, 5 Eylül 2010)

Laçiner’in mülkiyet ve bölüşüm ilişkilerini önemsizleştiren yaklaşımı başlı başına büyük bir yanlış oluşturuyor. Sosyalistler tarihsel gelişmeyi, toplumsal ilerlemeyi ve devrimleri değerlendirirken mülkiyet ve bölüşüm ilişkileri ile insanların bilme ve yaratma kapasitelerindeki gelişmeye, geride bıraktıkları eşitsizlik biçimlerine, siyasal zorun yeni kaynaklarına ve onun kullanılma biçimlerine bir bütün olarak bakarlar. Eğer böyle bir bütünsel bakış olmaz ise ya indirgemeci ve sığ bir ekonomist bakışa ya da devrimleri sadece kültürel ve siyasal bir kategori olarak görme yanlışına düşülür.

Laçiner, bu bakışının doğal uzantısı olarak, “Sosyalistler, kapitalist burjuva toplumlarına geçişi de bir devrim olarak nitelerken, onun bölüşüm-mülkiyet düzeninde yaptığı dönüşümden ziyade, fizik gücü, ‘doğal imtiyaz’ı, hak ve değerler hiyerarşisinin tepesine yerleştiren arkaik zihniyetleri alaşağı etmesinin altını çizer” demektedir. Genel çizgileriyle doğru.

Gelgelelim Laçiner, tam da bu özelliklere sahip olan 1908 ve 1923 burjuva devrimlerini “devrim” saymamakta, onun yerine insanın yaratıcı aklını teslim almaya çalışan, varolan eşitsizlik ilişkisini daha da derinleştiren, yurttaşlık yerine itaat ve kulluk kültürünü geçirmeye çalışan, burjuva devrimlerinin temel ölçütlerinden biri olan pozitif bilimin yanına teolojik literatürü koymaya kalkışan İslamcı/muhafazakâr taşra burjuvazisinin bir “devrim” yapmasını, daha doğrusu yapılan devrimi tamamlamasını beklemekte, bunu desteklemektedir.

Oysa, AKP’nin temsil ettiği yeni muhafazakârlık, özgür akla ve bilimsel bilgiye karşı bir saldırıdır. Dolayısıyla 1908 ve 1923’ün temsil ettiği uygarlık aşamasının karşısında yer almaktadır.

Laçiner’in Tarih Öncesi!

AKP’nin de bir parçası olduğu uluslararası gericilik, bir tür “ortaçağa dönüş” ideolojisi olarak değerlendirilebilir. Örneğin ABD’deki neo-con akımın burjuva demokrasisini bile reddeden seçkinci, teolojik ve faşizan özü tam da bu özellikleri taşımaktadır. Yeni muhafazakârlar, Aydınlanma ve moderniteye yönelik tarihsel ve kategorik bakımdan gerici bir eleştiri yöneltir. Aydınlanma ve modernleşmeye karşı gerici saldırı, toplumu baskı altına alan devlete karşı dışlanan ve çevrede tutulan milletin başkaldırısı diye nitelendirilir.

AKP ile rakipleri arasındaki mücadelenin bir anlamda, “Burjuva form ve içeriğindeki uygar/sivil ‘güç’ biçim ve imkânları ile arkaik, fiziki zor, tehdit ve korkudan beslenen güç biçimleri arasında bir mücadele olduğunu” belirten Laçiner, bu mücadelenin aslında genel seçimler yoluyla (özellikle 2007 seçimleri) AKP’nin zaferiyle sonuçlandığını belirtiyor. Laçiner yaklaşımına 2010 Anayasa Referandumu üzerinden şöyle devam ediyor:

AKP’nin değişiklik paketinin mazrufu bu artçı muharebelerinin son direniş noktası olan yüksek yargıyı mevzilerinden orta vadede sökmektir. Bu paketin kabulü ile Türkiye’de modern/burjuva-kapitalist toplumun siyaset alanı “tarih öncesi”nin kalıntılarından temizlendiği gibi, özel olarak da toplumun siyasal kültürünü nefessiz bırakan, iğdiş eden fiziki şiddet ve güç kültü, bundan beslenen değerler, prestij algısının tıkacı da yerinden sökülmüş olacaktır. (Ö. Laçiner, age.)

Ve Laçiner, yukarıdaki değerlendirmeyi tamamlayan ve yazının özünü oluşturan asıl sözünü söylüyor:

Umarız ki sonuç, burjuvazi ve “devlet” arasındaki asırlık mücadelenin 12 Eylül 2010’da nihayet bitiş noktasına, sosyalistler için de geleneksel sosyalist anlayışın yüzyıllık hegemonyasının sonuna gelinmesi olsun. (Ö. Laçiner, age.)

Laçiner, böylece sosyalistlerin önünün açılacağını ve kafaları karışmadan, bulaşık bir ideolojik kurguya sahip olmadan, artık devleti de elinde tutan egemen bir burjuva sınıfımız olduğu için ona karşı (100-150 yıl sonra da olsa) nihayet gerçek bir sınıf mücadelesi vermelerinin mümkün olacağını iddia ediyor. Aslında Laçiner, 2010 Türkiyesi’nde bütün kurumlarıyla sermayenin egemenliğinde olan Türkiye Cumhuriyeti’nin hâlâ bir burjuva devleti olmadığını sanıyor. Şimdi 2014 Türkiyesi’nde olduğumuza ve 2010 referandumunu da AKP kazandığına göre Laçiner için artık burjuva devrimi tamamlanmış olmalı. Ancak biz hâlâ onun ülkeyi kızıla boyamasını bekliyoruz.

Laçiner’in anlamadığı ya da karıştırdığı durum ve tarihsel olgu şudur; bütün burjuva devrimlerinde, daha devrimin başlangıcında burjuva sınıfı iki kanada ayrılır. Tarihin önünü açan bu sınıfın “devrimci” ve “muhafazakâr” kanatları daha devrim sürecinin içinde oluşur ve birbirleriyle çatışmaya başlar.

Muhafazakârlık hakkındaki ilk teorik eserin sahibi olan İrlanda asıllı İngiliz politikacı Edmund Burke (1729-1797) ünlü kitabını henüz Fransız Devrimi’nin bütün sıcaklığının yaşandığı günlerde yazmıştı. Amerikan bağımsızlık mücadelesini desteklediği halde Fransız Devrimi’ne karşı çıkan İngiliz parlamenter Burke, Fransız Devrimi’nin Etkileri adlı kitabında bir siyasal akım olarak muhafazakârlığın teorik temellerini atmıştı. Burke’nin karşı çıktığı şey devrim değil, değişim ve ilerleme için seçilen yöntem ve yol, yani devrimciliktir.

Muhafazakârlık, Fransız Devrimi sırasında jakoben hareketin eski toplumun kurumlarına karşı yaptığı radikal ve/veya devrimci müdahalelere karşı bir tepki olarak ortaya çıktı. Daha yavaş, eski kurumları ve gelenekleri koruyarak aşamalı bir değişimden yana olanlar muhafazakâr akımı oluşturdular. İktidardan devrilen sınıf ve zümrelerle de işbirliği yanlısı olan bu kesim sermayenin tutucu kanadını oluşturdu.

Türk Devrimi de farklı bir yol izlemedi. Ömer Laçiner’in de “AKP’nin son halkasını oluşturduğunu” belirttiği muhafazakâr gelenek, Türkiye’de iktisadi planda hep liberal çizgide oldu. Siyasal, kültürel ve ideolojik planda tutucu/muhafazakâr ve gerici bir çizgi izlerken iktisadi planda liberal bir tutum takındılar.

Laçiner’in Vesayet Rejimi

AKP’nin temsil ettiği muhafazakâr ve İslami güçler ile sermaye çevrelerinin (örneğin Fethullahçıların) Türkiye’de burjuva devrimini tamamlayacağını ileri süren, dolayısıyla örtük olarak bu karşıdevrim hamlesinin aslında tarihsel bakımdan “ilerici” olduğunu iddia eden Ömer Laçiner tam bir siyasal ve tarihsel şaşkınlık içinde.

Dünyanın hiçbir yerinde, hiçbir burjuva devrimine “muhafazakâr” sermaye çevreleri öncülük etmedikleri gibi, yarım kalmış ya da kesintiye uğramış burjuva devrimlerini de muhafazakâr ya da gerici güçler tamamlamış değildir. Burjuva devrimlerini, burjuvazinin ilerici/devrimci kanadı gerçekleştirir ya da tamamlar, gerici ve muhafazakâr kanadı değil. Laçiner’in bu basit tarihsel-sosyolojik gerçeği bilmemesi düşünülemeyeceğine göre, bakışını “ideolojik” bir prizmadan kırarak geçirdiği çok açık.

Çünkü Laçiner hiçbir tarihsel, sosyolojik ve iktisadi analize dayanmadan, salt “ideolojik” gerekçelerle ileri sürdüğü “devlet ve burjuvazi arasındaki asırlık mücadelenin” AKP hükümetinin referandum hamlesiyle sona ereceğini ve “burjuva devriminin tamamlanacağını” belirtiyor. Zaten Başbakan Erdoğan da 12 Eylül 2010’da yapılan referandum akşamı yaptığı konuşmada tam bunu söyledi ve “artık vesayet rejiminin sona erdiğini” ilan etti. Ancak daha sonra öğrendik ki, “vesayet rejimi” aslında sona ermemiş. Onun son bir kalesi daha varmış; Abdullah Gül’ün yedi yıl boyunca başında olduğu Cumhurbaşkanlığı kurumu! Artık 10 Ağustos 2014 tarihi itibarıyla cumhurbaşkanını halk seçtiğine ve Tayyip Erdoğan Çankaya’yı fethettiğine göre, “vesayet rejimi” sorunu da sonsuza kadar çözülmüş olmalı.

Gerçi liberallerin, muhafazakârların ve İslamcıların siyasal ve ideolojik mücadele alanında uzunca süre etkili bir şekilde kullandıkları, Laçiner’in de sorgusuz sualsiz devraldığı şu sınıflar üstü “vesayet rejimi” kavramı bir türlü tedavülden kalkmıyor. Her sorunda söylem geri geliyor ve bütün kötülüklerin kaynağı olarak ilan ediliyor. Çünkü bu kavram liberallerin, muhafazakârların ve dincilerin ideolojik bir hegemonya oluşturmakta kullandıkları en önemli araçtır.

Sonuç olarak, askeri vesayet sona erdiği ve burjuva devrimi tamamlandığı için, Laçiner’e göre sosyalistlerin de önü açılacak. Yani sosyalistler, sınıfsal niteliği saf bir burjuva devletine ve kapitalist sisteme karşı daha net, kafaları karışmadan, bulaşık olmayan ve cepheden yürütülecek bir mücadeleyi başlatabilecekler. Yani tarihin saati Türkiye’de de nihayet sosyalistler için çalmış durumda.

İlk bakışta liberal siyaset ve sivil toplumcu tarih felsefesiyle çelişik gibi görünse de, Laçiner tipik bir “aşamalı devrim” anlayışına ve şematik bir tarih metodolojisine sahip. Laçiner, “Önce burjuva devrimi tamamlansın, sosyalist devrim ondan sonra gelir” diye özetleyebileceğimiz bir tarih anlayışına ve stratejik çizgiye sahip.

Böylece Laçiner, kendisini sürekli ayrı tutmaya çalıştığı 2. Enternasyonal’in “ilerlemeci” ve “şematik” tarih anlayışıyla da buluşmuş durumda. Öyle ki, bugün Türkiye’de sosyalist bir devrim olsa, Laçiner tıpkı 1917 Rusyası’nda Plehanov’un yaptığı gibi “kitaba uymadığı” gerekçesiyle bu devrime karşı çıkar.

Laçiner’in Muhafazakâr Devrimi

Laçiner, AKP’nin son halkasını oluşturduğu sağcı, muhafazakâr ve İslamcı hareketi Marksizm içi bir dille tarihsel bakımdan meşrulaştırıyor. Böylece Hürriyet ve İtilaf, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Demokrat Parti, Adalet Partisi, Anavatan Partisi ve AKP çizgisinin temsil ettiği yüzyıllık gerici, muhafazakâr ve sağcı hareketi entelektüel planda meşrulaştırıyor ve kirli sicilini temizleniyor.

Aslında Laçiner ve Birikim dergisi bunu ilk kez yapmıyor. İnanılır gibi değil ama, Birikim dergisinde 2002 seçimlerinin sonuçlarını değerlendirirken, Türkiye’de “muhafazakâr demokratik devrimin” gerçekleştiği ve böylece “burjuva devriminin de tamamlanma sürecine girdiği” ilan edilmişti. Dergi “Muhafazakâr Demokrat İnkılap” başlıklı bir kapakla çıkmıştı. (Bkz. Birikim dergisi, Kasım-Aralık 2002, sayı: 163-164)

Laçiner, 2007 seçimlerinden sonra yine Birikim dergisinde kaleme aldığı “Şimdi Alternatif Zamanı” başlıklı yazısında da, “Postmodern bir burjuva demokratik devrim”in gerçekleştiğini ve “Otantik Türkiye burjuvazisinin nihai zaferi” elde ettiğini ileri sürmüştü.

Şu “muhafazakâr devrim” ne demek? Hangi sınıf ve güçlere dayanıyor? Bu devrime kadar devletin ve düzenin sınıfsal niteliği neydi? Tamamlandığı belirtilen bu “devrim” hangi tarihsel, sosyolojik ve felsefi gerekçelerle ”demokratik” sayılıyor? Bu soruları şimdilik bir yana bıraksak bile Laçiner’in şu “Otantik Türkiye burjuvazisi” dediği kesime bakmak lazım. Laçiner’in kastettiği muhafazakâr ve İslamcı Anadolu sermayesi, öyle anlaşılıyor ki, laik burjuvazinin başlattığı demokratik devrimi 2010 yılına kadar bir türlü tamamlayamıyor.

Laçiner’in burjuva devrimlerinin neredeyse istisnasız bir karakteristiği olan sermayenin muhafazakâr ve radikal eğilimleri arasındaki mücadeleyi; belli kırılmalara uğrasa da günümüze kadar gelen, burjuvazinin tutucu ve devrimci kanadı arasındaki tarihsel itişmeyi yanlış yorumladığı açık. Dahası bu çatışmanın niteliğini hiç kavramadığı da anlaşılıyor.

Değilse Laçiner’in ucuz bir teorik cinlik yaparak sermayenin muhafazakâr-liberal kanadının devlete karşı aldığı tutumundan, devletin sınıflar üstü bir yapıya sahip olduğu sonucunu çıkardığını söylemek gerekiyor. Ama Laçiner tam da bunu yapıyor. Çünkü 300 yıllık liberal tezleri çok yeni görüşler gibi sunmakta bir sakınca görmüyor. Laçiner, burjuvaziden bağımsız bir asker-sivil bürokratik kastın, bir yazısına göre 3 Kasım 2002’ye bir başka yazısına göre de 12 Eylül 2010’a kadar devlete egemen olduğunu ileri sürüyor. Dolayısıyla 1908’i esas alırsak, Türk devletinin yaklaşık 100 yıldır sınıflar üstü/dışı bir konumda, bir Türk Bonapartist karakterde olduğunu ileri sürüyor.

8.4 - İDRİS KÜÇÜKÖMER’İN MİRASI VE ETKİSİ!

Türkiye’de İkinci Cumhuriyetçi siyaset tezlerinin kurucusu Prof. Dr. Mehmet Altan olarak bilinir. Bu doğru değildir. Çok matah olduğundan değil, ama bu kadarının yapılması için bile Altan’ın kalibresi yeterli değildir de ondan.

Türkiye’de İkinci Cumhuriyetçi tarih anlayışı ve siyaset felsefesinin kurucusu, sivil toplumculuğun yerli babası sayabileceğimiz Prof. Dr. İdris Küçükömer’dir. Küçükömer, 1960’lı yılların ünlü “solcu” akademisyenlerinden biridir. Döneminde büyük yankı uyandıran “Düzenin Yabancılaşması” isimli makalesinde (sonra kitabında) Türkiye’nin ilerici, solcu ve laik bilinen siyasal güçlerinin aslında sağcı; gerici, muhafazakâr ve İslamcı diye bilinen güçlerinin de gerçekte “solcu” olduklarını ileri sürüyordu.

Prof. Küçükömer’in siyasal bir şaka gibi olan tezi şöyle:

Türkiye’nin “sağ” güçleri; Batıcı-laik bürokratik çevreleri temsil eden Jön Türkler’in İttihat ve Terakki kanadı, Birinci Meclis’te Cumhuriyet Halk Fırkası, CHP ve Ortanın Solu’dur. “Sol” güçleri ise Hürriyet ve İtilaf, Demokrat Parti ve Adalet Partisi’dir. (Prof. Dr. İdris Küçükömer, Düzenin Yabancılaşması/Batılılaşma, 5. baskı, Bağlam Yayınları, Ekim 1994 İstanbul, s. 34)

Küçükömer’in tezlerinin daha iyi anlaşılması için bir özete ve kimi vurgulara ihtiyaç var. Adı geçen kitaba “Sunuş” yazan Yücel Yaman’ın da yaptığı gibi İdris Küçükömer’in görüşlerini şöyle toparlayabiliriz:

a- Türkiye’nin “solcu”ları gericidir. Üretim güçlerinin gelişmesinden yana değillerdir. Tek merkezli yukarıdan aşağı otoriter bir örgütlenmeyi savunurlar. Halkı güdülecek sürü olarak görürler.

b- Türkiye’nin ilericileri “sağ” kanatta görülen geniş İslamcı halk kitleleridir. Onlara bu niteliği kazandıran, onların değişmeye ve gelişmeye, dönüşmeye açık olan sosyal ve ekonomik talepleridir. Bu taleplerin üretici güçleri geliştirici, monolitik iktidar yapısını çatlatıcı ve çoğulcudur.

c- 1960 Anayasası gerici ve antidemokratiktir.

d- Türk Ulusal Kurtuluş Savaşı antiemperyalist değildir.

e- Türkiye’de “sivil toplum” ilişkilerinin kurulmasının önündeki engeller, Türkiye’nin ilerici olduğu sanılan güçleridir.

f- Türkiye’de demokratikleşmenin önünde “genetik” engeller vardır. Yüzyıllar boyunca merkezi iktidarlar karşısında “tebaa” ve “kul” olan kitlelerle demokrasi kurulamaz vb. (Prof. Dr. İdris Küçükömer, age. s. 7-8)

İdris Küçükömer’in görüşleri özetle böyle. Ben kendisini ölümünden kısa bir süre önce, 1987 yılında Kadıköy Bahariye’deki Kafkas Düğün Salonu’nda düzenlenen bir SHP panelinde dinlediğimde de görüşlerini yumuşatmakla birlikte aynı tezleri tekrarlıyordu. SHP’ye katılmıştı ve tarihin bir cilvesine bakın ki, ona göre SHP solcu değil, sağcı bir partiydi.

Küçükömer’in tek ölçüsünün halk, kitleler, kalabalıklar vb. tarafından desteklenmek ile geleneksel değer ve inançlarla belli ölçülerde uyumlu bulunmaktan ibaret olduğu anlaşılıyor.

Türkiye’de her ilerici atılımın karşısına çıkan, kadının özgürleşmesine itiraz eden, insan aklının dinden ve dogmalardan bağımsızlaşmasına karşı direnen, Köy Enstitüleri’ne saldıran, bilim düşmanlığı yapan, faşist partileri destekleyen, Maraş ve Sivas katliamlarına katılan, emperyalizmin işbirlikçisi olan, askeri darbeleri destekleyen, töre cinayetlerini savunan İslamcı, muhafazakâr ve sağcı siyasetçileri ve kalabalıkları “solcu” saymak gerçekten de saçmalamaktan da öte bir durum.

Ya da, böyle büyük bir saçmalık olamayacağına göre, şöyle düşünülebilir; İdris Küçükömer Türkiye’ye özgü bir tersliği, solun kitlelerle buluşmaktaki başarısızlığını vurgulamak için siyasal bir ironi yaptı, ama onu izleyenler bunu ciddiye aldı.

Gelgelelim ironi ya da ne kadar saçma ve bilimdışı olursa olsun Küküçömer görüşlerini açık, doğrudan ve dürüst bir şekilde ortaya koyduğu halde, günümüzün liberalleri ise görüşlerini son derece sinsi ve entelektüel bakımdan korkak bir şekilde ileri sürüyorlar. Günümüz liberalleri AKP’nin ve Cemaatin görüşlerini incelterek, kabalık ve sivriliklerini törpüleyerek yeniden formüle etmeye çalışıyorlar.

Küçükömer, günümüzün liberal ve sol liberal tarih ve toplum anlayışının en önemli kurucusudur. Ömer Laçiner ve Birikim dergisi çevresinin de Küçükömer gibi düşündüğü anlaşılmaktadır.

Örneğin Laçiner, Türkiye sosyalistlerinin mücadele tarihini şöyle değerlendiriyor:

Sosyalistler bu mücadele sürecinde sadece fiziki-askeri güç kültünün, onun içerdiği “değer”leri cisimleştiren “devlet”lilerin yanında veya gölgesinde görüntü verdikleri için değil, o “devlet”in karşısına rakip/düşman olarak geçtiklerinde kullandıkları güç, şiddet vurgulu jargon ve tutumlarıyla da aynı horlayıcı tavrı yansıttıkları için kalıcı bir kitlesel destek, benimsenme hali oluşturamadılar. (Ömer Laçiner, Radikal İki, 5 Eylül 2010)

Laçiner’in bu gözlemi ve değerlendirmesi tamamen yanlıştır. Çünkü bütün devrimlerin karakteristiğini, onların yukarıdan dönüştürücü özelliğini, sadece Türk Devrimi’nin bir arızası olarak görüyor. Dolayısıyla bu değişim ve dönüşüme karşı aslında bütün devrimlerden sonra gelişen gerici-muhafazakâr direnişi de tarihsel bakımdan doğru, haklı ve demokratik bir tepki olarak kabul ediyor. Burada da kalmıyor, örtük olarak ve tıpkı İdris Küçükömer gibi bu gerici tepkiyi “ilerici” diye değerlendiriyor. Sosyalistleri de bu kitlenin duyarlılıklarına yabancı ve hatta karşıt oldukları için başarısız sayıyor.

Tarihsel İki Çizgi Mücadelesi!

İttihat ve Terakki Fırkası’nın temsil ettiği (burjuva anlamda) ilerici ve devrimci çizgiye karşı; Prens Sabahattin’in liderliğindeki Hürriyet ve İtilaf Fırkası muhafazakârlığın ve liberal gericiliğin temsilcisi olarak oluştu. Cumhuriyet’in ilanı sırasında ve sonrasında da burjuva devriminin ilerici kanadını temsil eden Müdafa-i Hukuk Grubu karşısında muhafazakâr İkinci Grup, sonrasında ise CHP karşısında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Fırka, Demokrat Parti, Adalet Partisi, ANAP ve AKP çizgisi çıktı. Çizginin solundaki alanda devrimci ve sosyalist gruplar, partiler ve kişiler olduğu gibi, çizginin sağındaki alanda da radikal milliyetçi, ırkçı, İslamcı ve faşist parti, grup ve kişiler de bulunuyor.

Ancak burada önemle saptanması gereken olgu şudur; Türk burjuva devrimi 1950’lerden itibaren burjuvazinin muhafazakâr kanadının denetimine ve yönetimine geçti. Laçiner’in zannettiği ve ileri sürdüğü gibi, bu ülkedeki muhafazakâr, sağcı, milliyetçi ve İslamcı güçler ezilen, horlanan ve dışlanan bir kesim değildi. Türkiye’de sağcılar, serbest piyasa yanlıları (liberaller), muhafazakârlar ve gericiler 60 yıldır iktidarda. Bu iktidarın el değiştirme olasılığının her ortaya çıkışında da askeri faşist darbeler yapıldı. Türkiye sağcılığı, muhafazakârlığı ve İslamcılığı askeri darbelerle uyumlu ve barışık oldu. Dahası bu darbelerin kitle temelini Laçiner’in ve Küçükömer’in horlandıklarını sandığı kesimler oluşturdu.

Cumhuriyet’in 90 yıllık tarihinin son 65 yılında ülke ve toplum sağcı, muhafazakâr ve işbirlikçi kadroların/burjuvazinin yönetimindedir. Bu çevre ve sınıfların muhalefette oldukları, hele hele Laçiner’in iddia ettiği gibi “devletle bir asırdır mücadele” yürüttükleri tezi tam olarak saçma, tarihsel gerçeklere aykırı, ideolojik eksenli ve bilimsel bakımdan yanlıştır. Bu tez liberal bir palavradan ibarettir.

Dr. Fatih Yaşlı’nın da belirttiği gibi, Prens Sabahattin ile Hürriyet ve İtilaf geleneğini izleyen Türkiye liberallerinin işbirlikçi, özel girişimci ve gerici konumlarına karşılık, Jön Türkler, İttihat ve Terakki geleneği ve Kemalist-Cumhuriyetçi hareket tarihsel olarak bağımsızlıkçı, ilerici ve kamucu bir nitelik taşır. Yaşlı, şu önemli saptamayı yapıyor:

Tarihsel olarak bakıldığında liberalizm Türkiye’de, Batı’dakinden farklı olarak, monarşizme karşı direnen ve ulusal bir pazar inşa etmek isteyen burjuva sınıfının dünya görüşü olarak değil, dünya kapitalizmine Osmanlı’yı bir açık pazar, bir yarı-sömürge olarak eklemlemek isteyen
işbirlikçi burjuvazinin dünya görüşü olarak ortaya çıkıyor. (Fatih Yaşlı, www.sol.org.tr, 7 Eylül 2010)

Jön Türkler, İttihatçılar ve Kemalistler dünya kapitalist sistemi içinde olabildiği kadar bağımsızlıkçı bir çizgi izlemeye ve bir ulusal pazar kurmaya çalıştıkları halde, muhafazakâr-liberal kanat ise işbirlikçi/komprador konumda bulunmakta ısrar ediyordu. Muhafazakâr-liberal kesim, gerici sınıf ve güçlerle ittifak yapan bir hareket olarak şekillendi. Bu durum birinci kanadı Aydınlanmacı, kamucu, halkçı ve bağımsızlıkçı yaparken, ikinci kanadı ise tutucu, gerici ve işbirlikçi bir çizgiye oturtuyordu.

Bu nedenle muhafazakâr burjuvazi ve kadrolar, ilerici kanadı temsil eden asker ve sivil bürokrasiyle tarihleri boyunca ya çatıştılar ya da iktidarı paylaşmak zorunda kaldılar. Özetle, hem 1908’e hem de 1923’e karşı sürekli bir düşmanlık içinde oldular.

Diğer taraftan Türkiye’de burjuva devrimini, başlangıç ilkelerine ve kuruluş varsayımlarına uygun olarak tamamlama ve onun eksik kalan “demokratik” yanını inşa etme yolundaki en önemli girişim, genç subayların öncülük ettiği ve geniş bir halk, gençlik ve aydın muhalefetiyle buluşan 27 Mayıs 1960 müdahalesidir. Bu nedenle 27 Mayıs Anayasası, sadece Türkiye tarihinin değil, modern burjuva toplumlarının da (Batılı parlamenter rejimlerin) en demokratik kurucu metinlerinden biridir. Dolayısıyla 27 Mayıs’ı klasik bir askeri darbe saymak, tarihe diyalektik materyalist bir yöntemle değil, düz mantıkla bakmak anlamına gelecektir.

Türkiye’de 27 Mayıs hareketi modern burjuva demokrasilerinin hemen hemen bütün kurumlarını inşa etmiş, devletin fiziki ve siyasal zor yetkisini alabildiğine sınırlandırmıştır. Bütün özerk kurum ve kuruluşlar 27 Mayıs Anayasası’nın ürünüdür. 1961 Anayasası en gelişkin burjuva demokrasilerinde bile bulunmayan bir hakkı, hukukdışına çıkan iktidarlara karşı halka “direnme” hakkını bile veren ilginç bir deneydir.

Ancak bu girişim 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askeri faşist darbeleri yoluyla tasfiye edilmiştir. Bu darbeleri destekleyenler ağırlıklı olarak işbirlikçi sermaye çevreleri ile sağcı, muhafazakâr, İslamcı ve milliyetçi kesimlerdir. Yani Ömer Laçiner’in ileri sürdüğü tezin aksine, muhafazakâr burjuvazi bırakın kendi devrimini tamamlamayı, tam tersine bu devrimi tamamlama ve ona “demokratik” bir boyut kazandırma yolundaki en önemli girişimi bastırmış ve tasfiye etmiştir.

AKP Sağcı Değil, İslamcı Bir Parti

AKP’yi, Hürriyet ve İtilaf, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Demokrat Parti, Adalet Partisi ve ANAP gibi “muhafazakâr modernleşmeci” partilerin tarihsel, felsefi, siyasal ve örgütsel olarak düz bir devamı ya da bu akımın son halkası saymak doğru değil.

AKP İslamcı bir gelenekten gelen, dünyadaki gericileşme ve dine dönüş dalgasıyla buluşan, emperyalizmin Ortadoğu ve Hazar havzası politikalarının ürünü olan, servetten ve iktidardan daha fazla pay isteyen sermaye çevrelerini (ağırlıklı olarak taşra burjuvazisi) temsil eden, Aydınlanma ve modernite karşıtı bir partidir. Laçiner’in hiçbir kayıt koymadan AKP’yi merkez sağ-muhafazakâr burjuva gelenek içine yerleştirmesi son derece yanlıştır.

Çünkü, sosyalist sistemin var olduğu koşullarda “demokrasi” ve “insan hakları” gibi soyut tezlerle ideolojik saldırı yürüten ve bir ölçüde inisiyatifi eline geçiren Batı ve küresel sermaye, artık bu gerekçenin ortadan kalktığı koşullarda kendi hegemonyası için yeni bir tarihsel rıza ve toplumsal onay üretmekte zorlanıyor.

Durum böyle olunca, bir önceki çağın kültürüne ve ideolojisine iltica ediyor. Dini yeniden keşfediyor, insan aklını kutsal metinlerle yeniden teslim almaya ve toplumları bunun üzerinden yönetmeye çalışıyor. Bu olgu günümüz dünyasında sadece Türkiye ve bölge ülkelerini değil, bütün yeryüzünü kapsayıcı bir eğilime işaret ediyor.

Postmodernistler, liberaller, dinci gericiler ve muhafaza-kârlar serbest piyasa düzenini açık ya da örtük şekilde uygarlığın son aşaması olarak kabul ettikleri için, kapitalizmi aşmaya yönelik her girişimi de “totaliter projeler” diye mahkûm etmeye çalışıyorlar.

İşte AKP ve Türkiye yeni muhafazakârlığı bu tarihsel, kültürel, ideolojik ve felsefi iklimin ürünüdür. Tarihsel bakımdan “ilerlemeci” olması mümkün değldir.

Sonuç olarak, burjuvazinin tarihsel ve kategorik bakımdan gericileştiği bir çağda, garip ve bilimdışı bir kavramsallaştırmayla “muhafazakâr devrim”den söz etmek, dahası muhafazakâr-İslamcı sermayenin “burjuva devrimini” tamamlayacağını ileri sürmek, Marksist gerekçelerle sınıf işbirliğini savunmaktan başka bir şey değildir. Laçiner de bunu yapıyor.

8.5 - HALİL BERKTAY VE SİYASAL YALANCILIK

Taraf gazetesi yazarı, tarihçi ve (daha belirleyici özelliğiyle) eski sosyalist Halil Berktay’ın, 1 Mayıs 1977 katliamıyla ilgili olarak 2012’de ortaya attığı iddia geniş yankı buldu. Gerici ve iktidar yanlısı medya bu iddianın üzerine hemen atladı. Yeni sol liberal “peygamber” Berktay’ın Taraf gazetesine yaptığı açıklama, katliamın 35. yıldönümüne de denk geldiği için hemen hemen bütün gazetelerde yer aldı.

Yandaş ve yanaşma sendikaların emek hareketini bölme çabalarına karşın, 1 Mayıs 2012 etkinliklerinin bütün yurtta büyük bir coşku ve katılımla gerçekleştirilmesi, düzenlenen mitinglerin AKP iktidarına karşı dev protesto eylemlerine dönüşmesi bazı çevreleri rahatsız etmiş olacak ki, sadece gerici ve yandaş basın değil, “merkez medya” da Berktay’ın sözlerine geniş yer ayırdı. Zaten 2012’den sonra Taksim yeniden 1 Mayıs törenlerine kapatıldı. Böylece 12 Eylül 2010 referandumunun sahte demokratikleşme yaldızlarının bir bölümü daha kısa sürede döküldü.

Dönek solcu Berktay, on yıllardır polisin, sağcı çevrelerin ve MİT’in konuya ilişkin bütün tezlerini doğruluyordu. Önemi de buradan geliyordu. Geçmişte üst düzey sorumluluklar almış eski bir solcu olarak bir derin devlet operasyonunu aklıyordu.

Berktay, 1 Mayıs 1977 katliamına ilişkin şunları söyledi:

(Taksim Alanı’ndaki kitleye) ateş açıldığı palavradır, birbiriyle çatışan solcular kendi rezaletinden bir mağduriyet yarattı. TKP ve DİSK, Maocuları Taksim’e sokmama kararı almıştı. Maocular barikata tosladı, ateş açıldı, izdiham oldu. Otel ve Sular İdaresi çatısından ateş açıldığı palavradır. Polis araçlarından da ateş açılmadı. Sol kendi rezaletinden bir mağduriyet yarattı. (Haber Türk Televizyonu, 1 Mayıs 2012, www.haberturk.com, 2 Mayıs 2012)

Berktay’ın bu değerlendirmesi, aslında geçmişte kendisinin de önemli liderleri arasında yer aldığı Aydınlık hareketinin 1977 1 Mayısı öncesinde yazdıkları ve yaptığı uyarılarla da çelişiyor. Türkiye solunda iyi haber almak ve istihbarat konularına ilgisiyle tanınan Aydınlık hareketinin o dönemdeki
yayın organı Halkın Sesi dergisi, “Bir provokasyon ve katliam ortamı oluştuğu” ve bu konuda “bazı haberler aldıkları” için sol örgütleri 1 Mayıs mitingine katılmamaya çağırıyordu. Halkın Sesi dergisi, alana sadece sendikaların çıkması gerektiğini de savunuyordu. Kabul etmek gerekir ki, Doğu Perinçek’in liderliğindeki PDA (Proleter Devrimci Aydınlık) grubu doğru bir değerlendirme yapıyordu ve tarihen haklı çıktı. Nitekim Aydınlıkçılar 1 Mayıs 1977’ye katılmadı. Zaten Halil Berktay da, kendi grubuyla değil, öğretim görevlisi olduğu için Asistanlar Sendikası’yla etkinliğe (mitinge) katılmıştı.

1 Mayıs 1977 öncesinde, gerçekten de sol içinde büyük bir gerilim vardı. DİSK yönetiminde etkin olan eski Türkiye Komünist Partisi, provokasyon yapacakları gerekçesiyle Maocuları alana sokmayacağını ilan etmişti. Halkın Kurtuluşu, Halkın Yolu, Halkın Gücü (Partizan), Halkın Birliği gibi dergi adlarıyla anılan dönemin grupları ve Maocu örgütler ise kendi aralarında bir ittifak kurarak Taksim Alanı’na gireceklerini duyuruyor, meydan okuyorlardı. Diğer devrimci grupların alana girmesinde bir sorun yoktu. Maocu ittifak içinde yer alan Halkın Sesi (Aydınlık) grubu ise yaptığı uyarılar dinlenmeyince geri çekilmiş ve 1 Mayıs’a katılmamıştı. Gerilim, miting öncesinde karşılıklı açıklamalarla tırmanıyordu.

Bu gerilimi, Başbakan Süleyman Demirel liderliğindeki Adalet Partisi, Necmettin Erbakan’ın başkanlığındaki Milli Selamet Partisi ve Alparslan Türkeş’in Milliyetçi Hareket Partisi’nden oluşan Milliyetçi Cephe hükümeti de kışkırtıyordu. Neredeyse bütün gazeteler 1 Mayıs’ta çatışma çıkacağını yazıyor, toplumu bu habere alıştırıyordu. Gazeteler “Maocular ve Leninciler savaşa hazırlanıyor” türünden başlıklar atıyordu.

İşte 1 Mayıs 1977’ye bu atmosferde girildi. Türkiye’de sol yükseliyor, gençlik büyük kitleler halinde devrimci harekete akıyor, geniş toplum kesimleri sosyalist hareketin etkisi altına giriyor, geleneksel değerler temellerinden sarsılıyordu. Öyle ki, nüfusunun 33 milyon olduğu o günlerde Taksim’e tam 1 milyon insan gelecekti.

“Maocu” olarak nitelendirilen gruplar, Tarlabaşı yönünden Taksim’e geleceklerdi. Toplanma yerleri Saraçhane’ydi. Yürüyüş gerçekleştiğinde diğer sosyalist gruplar ve DİSK kortejleriyle arada belli bir mesafe bırakılmıştı. O dönemde liselerde geniş ve etkili bir örgütlülüğe sahip olan Dev-Lis korteji de adeta tampon olarak Maocu gruplar ile DİSK ve İGD (İlerici Gençlik Derneği) kortejlerinin arasına alınmıştı. Ben de, aynı yıl üniversiteye girmekle birlikte Dev-Lis yöneticilerinden biriydim ve kortejin en önünde yürüyenler arasındaydım. Yani ilk ateşin açıldığı ve çatışmanın çıktığı yerdeydim.

Yürüyüş planlaması yapılırken, dönemin en geniş kitlesel lise örgütlenmesi olan Dev-Lis’in, iki kesim arasına tampon olarak alınmasının üzerinde ayrıca durulmalıdır. Bu olay üzerinde fazlaca durulmadı.

Şimdi gelelim 1 Mayıs 1977 katliamının perde arkasına, hedefine ve Prof. Halil Berktay’ın gerçekte neyin üzerini örttüğü konusuna...

Kamuoyunda yaratılan ve bazı grupların sorumsuz davranışlarıyla tırmandırılan gerilim Tarlabaşı’ndan Taksim’e giriş sırasında doruğa çıktı. “Maocu” denilen gruplar da büyük bir kitle gücüyle Taksim’e gelip girişte oluşturulan DİSK güvenlik barikatına dayanmışlardı. Arada sadece Dev-Lis korteji vardı ve devrimci liseliler de barikatın dışında kalmıştı. Miting bitmek üzereydi. DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler konuşmasını neredeyse tamamlamıştı. Alanda çok sayıda CHP’li milletvekili ve İstanbul Belediye Başkanı Ahmet İsvan da bulunuyordu.

Gerilimin bütün şiddetine karşın barikatı oluşturan DİSK’li ve TKP yanlısı İGD (İleri Gençler Derneği) üyelerinin oluşturduğu barikat ile “Maocu” gruptakiler arasında itiş kakış ve yer yer yaşanan arbede dışında ciddi bir çatışma çıkmadı. Zaten doğrudan teması Dev-Lis korteji önlüyordu. Ancak tam bu sırada havaya bir el ateş edildi.

Her şey Taksim-Tarlabaşı girişinde gözlerimizin önünde başladı. Maocu gruplar Taksim’in Tarlabaşı girişine DİSK ve İlerici Gençler Derneği (İGD) militanlarının kurduğu barikatı sloganlar eşliğinde zorlarken, kalabalık arasından bir kişi silahını çekerek havaya bir el ateş etti. Ben, bir apartmanın girişindeki birkaç basamağın üzerine çıkan o kişiyi, havaya kalkan eli, silahı ve ilk ateşi gördüm. Önce bir sessizlik oldu, sloganlar kesildi, insanlar ne oluyor diye sağa sola bakmaya başladı. Ardından Taksim Sular İdaresi Binası’ndan –bu binanın arka yüzü, Tarlabaşı girişine bakıyordu– yağmur gibi kurşun yağmaya başladı. Ardından da bütün alana yaylım ateş açıldı, patlamalar oldu. Taksim ve Beyoğlu sokaklarında, alanın çeşitli yerlerinde polisle çatışmalar yaşandı. Çatışmalar Kasımpaşa, Dolapdere, Karaköy, Şişli, Beşiktaş ve Saraçhane semtlerine kadar yayıldı. Bazı bölgelerde akşam geç saatlere kadar sürdü.

Olayın büyük bir katliam girişimi ve bir kontrgerilla tertibi olduğu açıktı. Zaten bu katliamdan sonra kamuoyunda yeniden kontrgerilla ve Özel Harp Dairesi tartışılmaya başlandı. Bütün bulgular, “içsavaş aygıtı”nın devreye girdiğini gösteriyordu. Olayı soruşturan dönemin İstanbul Cumhuriyet Savcısı Dr. Çetin Yetkin, Emniyet’e gönderdiği yazıda, olay sırasında gözaltına alınanların katliamla bir ilgisinin bulunmadığını belirterek, yazılı olarak “Gerçek suçluların yakalanması” talimatını verdi.

CHP Genel Başkanı Bülent Ecevit, dönemin Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk’e yazdığı 7 Mayıs 1977 tarihli mektupta, 1 Mayıs katliamından kontrgerillanın (Özel Harp Dairesi’nin) sorumlu olabileceğini, örgütün adını açıkça belirterek iletecekti. Halil Berktay’ın 40 yıldır “göremediği” olguyu Ecevit saptamıştı. Ecevit mektup yazmakla kalmadı, konuyla ilgili olarak Cumhurbaşkanı Korutürk’le özel bir görüşme de yaptı. 1 Mayıs katliamının bir kontrgerilla eylemi olduğunu, 12 Mart 1971 darbesinden sonra kurulan hükümetlerde MİT’ten ve iç güvenlikten sorumlu başbakan yardımcılığı yapan Sadi Koçaş, Hürriyet gazetesine şöyle açıklayacaktı:

Bunu (1 Mayıs olaylarını) tertipleyenler vardı. İç ve dış mihraklı, isteyenler vardı. Kontrgerilla, gerillaya karşı kontrgerillayız diyen birtakım insanlardan oluşan bir örgüt. Bunların gerilla, komando oldukları kendilerinden menkul. Ama bunlar bir makamdan yetki alıyorlar. Nedir o makam? Belki Cumhurbaşkanı, belki Genelkurmay Başkanı’nın emri var, bilmiyorum. Ancak, MİT’in olduğu kesindir. Bazı isimleri tanıyorum, bunların içinden bu işleri yapan binbaşı, yarbay, yüzbaşı rütbeli kimselerden bahsedilirdi. Hatırladıklarım MİT’te çalışıyorlardı. (Sadi Koçaş, Hürriyet gazetesi, 8 Mayıs 1987)

İşte durum bu kadar açık. Sadece itiraf gibi bu tanıklık bile, Berktay’ın söylediklerini çürütmeye yeter.

CHP’nin yüzde 42 oy alarak birinci parti olarak çıkacağı, devrimci ve sosyalist örgütlerin büyük bölümünün boykot etmesi nedeniyle tam olarak ölçülemeyen toplumdaki “sol tercih”in gerçekte yüzde 50’yi aştığı kabul edilen seçimlere çeyrek kala, bu katliamın düzenlenmesinin bir anlamı olmalıydı. Vardı da...

Kamuoyu sadece CHP’nin 5 Haziran 1977 genel seçimlerinde aldığı yüzde 42 oranındaki oyu anımsıyor. Oysa, aynı yılın sonunda (11 Aralık 1977) yapılan yerel seçimlerde CHP yüzde 48,5 oy alacaktı. Aynı yerel seçimlere sosyalist soldan bazı gruplar da bağımsız adaylarla katılmış, Ordu Fatsa’da Devrimci Yol’un adayı Fikri Sönmez, Diyarbakır’da Özgürlük Yolu grubundan Mehdi Zana belediye başkanı seçilmişti. Bağımsız adaylar Türkiye’nin birçok kenti ve beldesinde yüksek oylar almıştı. Seçimleri boykot eden gruplar da vardı. Dolayısıyla söz konusu seçimlerde solun toplam oyları yaklaşık yüzde 53’e ulaşmıştı.

1 Mayıs 1977 katliamının amacı, merkezinde MHP’nin de yer aldığı, egemen sınıflar arasındaki dar bir fraksiyonun erken bir faşist darbe girişimine gerekçe hazırlamaktı. Kara Kuvvetleri’nde örgütlenen, 12 Mart 1971 darbesinin amaçlarına ulaşmadığı ve yarım kaldığı görüşünü savunan sağcı-faşist subaylar sert, Şili tipi bir darbe hazırlığı yapıyordu. Yarım kaldığını düşündükleri 12 Mart darbesini tamamlamak istiyorlardı. Liderleri dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Namık Kemal Ersun’du.

Bu darbe girişiminin, resmi ağızlardan doğrulanmasa bile, 1977’de devletin zirvesinde görev yapan herkes tarafından bilenen bir “sır” olduğu anlaşılıyordu. Darbe ortamını hazırlamak için 1 Mayıs 1977’de yüzlerce kişinin öleceği “şok” bir katliam planlanmıştı. Ordudan ihraç edilen ve 12 Mart döneminde ağır işkence gören Emekli Kurmay Yarbay Talat Turhan, “Eğer 1 Mayıs 77’de 300 kişi ölseydi darbe yapacaklardı” diyor.

Aynı yıl İzmir Çiğli Havaalanı’nda CHP lideri Bülent Ecevit’e bir suikast düzenlenecek, kendisine refakat eden İstanbul Belediye Başkanı Ahmet İsvan’ın kardeşi işadamı Mehmet İsvan bacağından yaralanacaktı. Gözaltına alınan polisin üzerinde, orduda ve polis envanterinde bile bulunmayan çok özel bir NATO silahı yakalanacaktı. Yine aynı yıl Sirkeci Tren Garı’na ve Yeşilköy Havalimanı’na konulan bombalarla sıradan insanlar ölecek, bu sabotajlara kimse bir anlam veremeyecekti. Ecevit’in Taksim’de, kanlı 1 Mayıs’tan sadece bir ay sonra yapacağı seçim mitingine de saldırılacağı ihbar edilmişti. Bu ihbarı doğrudan dönemin başbakanı Süleyman Demirel açıklayarak, suikastı boşa çıkarmıştı.

Talat Turhan konuya ilişkin olarak şunları yazıyor:

Terörden yararlanılarak Türkiye istikrarsız duruma getirilmek isteniyordu. Bu planın bir parçası olarak, 5 Haziran 1977 seçimleri öncesinde mahiyeti hâlâ aydınlanmayan olaylara tanık olduk. Kuşkusuz bu olaylar arasında en iğrenç ve aşağılık olanı Taksim Meydanı’nda kurulan kanlı tuzaktı. 1 Mayıs 1977’de 34 vatandaşımız yaşamını yitirdi. Bizim istihbaratımıza göre, eğer 300 kişi ölseydi 1980 darbesi üç yıl önce, 1977 tarihinde gerçekleşecekti. Ama bu plan sökmedi. Türkiye seçimlere gitti. Bu arada Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Namık Kemal Ersun emekli edildi. Nedeni bugüne kadar aydınlanmış değildir. 1980 yılından sonra bu kişinin Kenan Evren tarafından en çok para getiren bir kuruluşun yönetim kurulu üyeliğine getirilmesi herhalde boşuna değildi. (Talat Turhan, Özel Savaş, Terör ve Kontrgerilla; Tümzamanlar Yayıncılık, Mart 1992, s. 63)

Dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Namık Kemal Ersun’la birlikte, tam 850 subay, 1 Mayıs katliamından 30 gün sonra 1 Haziran 1977 tarihinde emekli edildi. Türkiye seçimlere gitti ve Milliyetçi Cephe hükümeti düştü. Yasal olarak tayin, terfi ve emekli edilecek subaylar hakkında işlemlerin karara bağlandığı Yüksek Askeri Şûra (YAŞ) toplantısı ve 30 Ağustos günü bile beklenmemişti. İhraç edilen subaylar arasında iki korgeneral, eski MİT Müsteşarı Tümgeneral Musa Öğün gibi isimler de vardı. Tümü Özel Harp Dairesi’nde görev yapmıştı. MİT’te de geniş bir tasfiye yapıldı. Görevine son verilen MİT yöneticileri arasında MHP lideri Alparslan Türkeş’in dünürü Şahap Homriş ile damadı Davut Homriş de vardı. Atılanlardan biri de daha sonra yeniden MİT’e alınacak olan, Mahir Çayan ve arkadaşlarının öldürüldüğü Kızıldere operasyonuna katılan Hiram Abas’tı.

Olay bundan ibaretti. Halil Berktay ya bütün bu olup bitenleri bilemeyecek ve içinde yaşadığı olayları yorumlayamayacak bir siyasi körlük içinde ya da sınırlı bir analiz yeteneğine sahipti. İkisi de değildi; Berktay liberalizmle baştan çıkmış biri olarak sola saldırı üzerinden yeni rejime önemli bir hizmet sunarak ne kadar değerli olduğunu göstermeye çalışıyordu. Nitekim, 12 Eylül 2010 anayasa referandumundan sonra Taksim’i yeniden 1 Mayıs etkinliklerine, dolayısıyla toplumsal muhalefete kapatmak isteyen AKP iktidarına, tam zamanında 2012’deki 1 Mayıs yasağından hemen önce, paha biçilmez bir gerekçe sunmuştu.

Türkiye soluna Maoculuğu getiren PDA (Proleter Devrimci Aydınlık) ekibinin önde gelen isimlerinden biri olan Halil Berktay’ın diğer sol liberallerden bir farkı bulunuyor; Berktay, açık bir Marksizm eleştirisi üzerinden, sosyalizmi bir siyasal tutum, inanç ve felsefi tercih olarak terk eden bir sol liberal. Kendi deyimiyle “demokratik solculuk” olanaklarını arayan bir dönek! Taraf gazetesinde yazdığı seri yazılarla Marksizme ve sosyalizme yönelik eleştirilerini temellendirmeye çalışan Berktay, Murat Belge ile girdiği bir tartışma kapsamında şunları söylüyordu:

Bakın, 80’lerin sonlarında SSCB ve Doğu Avrupa “halk demokrasileri” çöktü; Çin ise ekonomik anlamda sosyalizmi (veya “sosyalist üretim tarzı”nı) terk edip, “sosyalist politik sistem” diye sadece tek-parti diktatörlüğünü korurken, bu koşulla kapitalist piyasa ekonomisini benimsedi. Böylece (a) sosyalizmin mevcut (kapitalist) üretim ilişkilerini iradî bir müdahaleyle kökten değiştirme iddiası; (b) kapitalizme üstünlük iddiası; (c) tarihin akış yönünde kapitalizmden sonra yer alma, yani kapitalizme göre bir ilerlemeyi temsil etme iddiası kalmadı. Aslında bu, kim kabul etmezse etmesin, maddî bir realite olarak sosyalizmin ve sosyalizm tarihî döneminin sona ermesi demekti. (…)

Bu ve benzeri sorular, tarihin illâ devrimlerle ilerleyeceğine; devrimlerin iyi, zorunlu, kaçınılmaz ve evrensel olduğuna, hattâ “ilerleme” fikrinin kendisine ilişkin olanca teorik kurguyu alaşağı ve paramparça etti. (Halil Berktay, Taraf gazetesi, 9 Mart 2013)

Görülebileceği gibi, tarihçi Halil Berktay, aslında çok temel ve basit bir metodolojik hata yapıyor. Marksizm ve sosyalizm hakkındaki hükmünü, çok kısa dönemli ve insanlık tarihinde ihmal edilebilir kısalıktaki gözlemlerine dayanarak veriyor. Fransız Devrimi’nden sonraki restorasyon dönemine bakıp kesin hüküm vermek gibi bir hata yapıyor. İnsanlığın ve gezegenin geleceğini yok etmeye doğru büyük bir hızla ilerleyen kapitalizme karşı biricik eleştirinin geçersiz olduğunu ileri sürmekle, hem Francis Fukuyama gibi ABD emperyalizminin önde gelen teorisyenleriyle hem de liberalizmin kurucu babalarıdan Adam Smith ile aynı noktada buluşuyor. Kapitalizm, öyle anlaşılıyor ki Berktay’a göre de “tanrısal” veya “doğal düzen”di artık. Bir anlamda tarihin sonu, insanlığın nihai tecrübesiydi.

Aslında Halil Berktay’a “sol liberal” demek de çok zor. Çünkü Berktay, kendi Marksizm eleştirisinin büyüsüne kapıldığı için bir “demokratik solculuk” olanağının kaldığından bile şüphe duyuyor. Açıkça kapitalizmi de savunamadığı için büyük bir sıkıntı yaşıyor. Aslına bakılırsa Türkiye’de yeni muhafazakâr (neo-con) kavramına en yakın ve bu şablona en çok uyan isim Halil Berktay. Dönekliğin teorik ve ideolojik temellerini atan Berktay, eğer ömrü yeterse daha uzun yıllar kurulu düzene ve kapitalizme hizmet sunmaya aday bir eski solcu portresi çiziyor.

DOKUZUNCU BÖLÜM

LİBERALLERİN ÜÇ DÖNEMİ

9.1 - LİBERALLERİN AKP İLE MÜSTEHCEN DANSI!

AKP’nin başarısı; soyut bir statüko ve devlet eleştirisi üzerinden somut bir iktidarın ve bir gerici dönüşüm projesinin desteklenmesini sağlamasında yatıyor. Bu başarının sağlanmasında ve 2014 Türkiyesi’ne kadar sürdürülmesinde en büyük rollerden birini, bu kitabın da temel konusunu oluşturan ve çoğu soldan devşirilen liberaller oynadı.

Bugün liberallerin bir bölümünün işinin bittiği ve kirli bir mendil gibi kenara atıldıkları anlaşılıyor. Soyut ve sahte bir demokratikleşme adına İslamcılara yönelik bütün eleştirilerini geri çeken liberallerin, “dost eleştirilerine bile” izin verilmediğini, Mehmet Altan’ın iktidar güdümündeki Star gazetesinden atıldıktan sonra yaptığı açıklamayla öğrendik. Altan’ın, işten atılana kadar bu gerçeği gizlediği ortaya çıktı.

AKP-Cemaat iktidarı ile liberallerin ilişkileri üç aşamadan geçti. Birinci aşama, AKP’nin ilk iktidar dönemiydi. Bu ilk dönem, Avrupa Birliği (AB) üyelik sürecinin baştan çıkarıcı vaatleri üzerinden kurgulandı. İkinci aşama geleneksel iktidar blokunun tasfiye edilmesi ve yeni iktidar bileşiminin kurulmasına “demokratikleşme” gerekçesiyle verilen destek dönemiydi. Üçüncü dönem ise AKP-Cemaat koalisyonunun kayıtsız şartsız iktidar olduğu dönemi ve liberallerin geçici yol arkadaşları olarak dışlanma aşamasıydı. Üçüncü dönem aynı zamanda, AKP ve Cemaat arasındaki iktidar kavgasının da büyüdüğü ve illegal bir yapılanma olarak Gülen Cemaati’nin koalisyondan ayrıldığı aşama olacaktı.

Üçüncü dönem kapanırken, Ergenekon ve benzer davalar üzerinden kurulan siyasal tertip açığa çıkmış, rejimin yolsuzlukları ve her türden pislik ortalığa saçılmıştı. Bu ortamda girilen 30 Mart 2014 yerel seçimlerini de hile, baskı, şantaj, satın alma ve kirli propaganda gibi yöntemlerin de yardımıyla yine AKP kazanacaktı. Böylece liberallerin AKP ve İslamcılarla ilişkisinde dördüncü dönem başlıyordu. Bir ulus içten içe çürüyordu.

Bu dönemde liberaller hayatlarına, kendilerini var eden değerlere, tarihlerine, içinden geldikleri toplumsal çevrelerine ihanet etmenin utancı ve zavallılığıyla baş başa kalacaklardı. Bu utançtan kurtulmak için liberaller arasından keskin ve fakat yüzeysel bir AKP eleştirisine yönelenler çıkacaktı. Ancak inandırıcı olmaları artık çok zordu.

Bu arada Oya Baydar gibi sosyalist soldan (TİP/TKP) gelip herkesten önce boş havuza atlayanlar da vardı. Sıcak Külleri Kaldı ve Çöplüğün Generali gibi bu dönemin küfür romanlarını yazan Oya Baydar gibi sol liberaller, tertibin açığa çıkmasıyla ortalıkta kalacaktı. Çöplerden silahların, bombaların çıktığı darbecilerin ülkesini anlatırken, kendilerini Hrant Dink’in katilleriyle yan yana bulmuşlardı. Türkiye’yi hep beraber siyasal İslamcılara teslim ettiler. Adalet Ağaoğlu’nu da bu kategoride anmak kaçınılmaz. Ağaoğlu, Tayyip Erdoğan’a bir dönem inandığını itiraf ediyor, ancak, hâlâ kendilerinin değil de Erdoğan’ın değiştiğini ve toplumu yanılttığını söylemek gibi bir “saflığı” sürdürüyor. (Bkz. Oya Baydar, Çöplüğün Generali, Roman, Can Yayınları, 2009 İstanbul)

AKP, hükümet olduğu ilk dönemde (2002-2007) iç dinamiklere dayalı bir iktidar kudretine sahip olmaktan çok, esas olarak dış dinamiklere yaslanarak ülke içindeki iktidar alanını genişletmeye çalışan bir siyasal oluşum görüntüsünü veriyordu. Bu durum salt görüntüden ibaret de değildi. Siyasal ve toplumsal güç dengeleri/dağılımı nedeniyle gerçek tablo da böyleydi. Bu olgu, her siyasal gerilim ya da kriz aşamasında olaylar tarafından doğrulanacaktı.

Öyle anlaşılıyor ki, iktidar referansını ABD ve AB’den alan AKP ve örtülü ortağı Gülen Cemaati’nin başka çareleri de yoktu. Bu nedenle Erdoğan ve beraberindekilerin zaman zaman Ankara’da ilan ettiği “kırmızı çizgiler” Washington ya da Brüksel’de aşıldığında, buna direnemeyecekleri daha başından belliydi. Nitekim hiçbir ihtilafta direnme yoluna da gitmediler. Yönelttikleri her itirazı çok kısa sürede geri almak zorunda kaldılar. AKP iktidarı Irak’ın işgali ve Libya’ya yönelik NATO müdahalesi sırasında bu tutumu yüz kızartıcı şekilde sergileyecekti.

İlk iktidar döneminde Batı’ya yaslanarak iktidarda kalan ve AB sopasını kullanarak muhalefet güçlerini pasifize eden AKP ve Gülen Cemaati; ABD’nin de desteğiyle ikinci iktidar döneminde bütün devleti ele geçirecekti.

9.2 - BİR ULUSUN UZUN VE ACILI İNTİHARI

“Modern Türkiye” hızla kendisini inkâr eden bir noktaya doğru savruluyor. Ülke ve bir ulus, uzun ve acılı bir intihar süreci yaşıyor.

ABD ve Batı’da tasarlanan proje ile yerel İslamcıların hedefleri arasındaki örtüşmeye uygun şekilde, Türkiye, bir ılımlı İslam rejimi olarak bütün bölgeye model diye sunuluyor. Körfez ülkeleri ve Suudi Arabistan rejimlerinden farklı olarak Türkiye’nin hem sandığa dayalı ve Batı yanlısı hem de İslami referanslara yaslanan bir rejim olabileceği ileri sürülüyor.

Ancak bir siyasal hareket olarak AKP, Ortadoğu’da liderlik kapasitesini şaşırtıcı bir hızla yitiriyor. AKP, bölgede köklü bir siyasal İslamcı hareket olan Müslüman Kardeşler’in bir kolu, yerel bir birimi haline geliyor.

Türkiye’nin ardından, bütün Arap dünyasında da “Birinci Cumhuriyet”ler yıkıldı. Bu ülkelerde Müslüman Kardeşler iktidara geldi. Arap Baharı denilen siyasal dalga, nedense ortaçağ artığı Arap emirliklerini değil de, iyi-kötü Cumhuriyet rejimleri kuran, kadınların seçme ve seçilme haklarının olduğu, yarı seküler ülkelerdeki rejimleri yıkacaktı.

Dolayısıyla, modern kurumlarını ve değerlerini kaybeden Türkiye asıl şimdi model olmaktan çıkıyordu. Çoğunlukla 20. yüzyılın ikinci yarısında kurulan ve genellikle Kemalist Cumhuriyet modelini izleyen Arap dünyasındaki yarı laik rejimler, Türkiye’deki ılımlı İslam darbesinin ardından yıkılacaktı.

Modernleşme deneyimi başarısızlıkla sonuçlanan Müslü-man ülkeler, deyim uygunsa yeniden ortaçağa iade ediliyordu. Arap dünyasını saran karşıdevrimci dalga, Tunus’ta olduğu gibi yer yer belli bir kitle desteğini sağlıyor gibi görünse de, Irak, Libya, Yemen ve Suriye’de gözleneceği gibi genellikle doğrudan işgal, askeri müdahale ya da emperyalizmin desteğindeki kanlı içsavaşlar aracılığıyla gelişecekti.

İnsanlığa verebileceği hiçbir şey kalmayan; edebiyatı tükenen ve sadece tarihsel bakımdan değil, güncel olarak da gericileşen burjuva sınıfının varlığı dünya için tehdide dönüşmüştü. Servetini, refahını ve bir sınıf olarak varlığını felsefi ve ahlaki olarak açıklama yeteneğini yitiren küresel sermaye, bu nedenle insanlığı bir önceki çağın değerler dünyasına iade etmeye çalışıyordu.

9.3 - YENİ ORTAÇAĞIN EŞİĞİNDE

İnsanlık teolojik literatüre ve kurumlara dayalı yeni bir ortaçağın kapısından içeriye itiliyor. İnsanlık tarihsel bir atılımla emperyalizmi ve kapitalizmi aşamadığı sürece, gezegen durdurulamaz şekilde yok olmaya doğru gidiyor. İnsanlık hem başarısız sosyalizm deneyimlerinin bedelini hem de kazanımlarından bu kadar kolay vazgeçmenin cezasını ödemeye hazırlanıyor.

Suriye’nin direnişi bu bakımdan büyük önem taşıyor. Çünkü Suriye’de emperyalizm ve gericilerin kazanması halinde, bütün insanlık kaybetmiş olacak Baas rejiminin bütün kusurlarına karşın ikilem böyle. 

Türkiye son 30 yıldır derin, yıkıcı, yüz kızartıcı ve sefil bir aydın ihaneti yaşıyor. Liberal ihanetle iç içe gelişen bir savrulma bu. Çünkü bu topraklarda aydınlar hiçbir zaman böyle alçalmamıştı. İnsanın içi sızlıyor, öfkeleniyor.

Aydın sınıfının bir bölümü bu ülkenin (Osmanlı ve Türkiye’nin) ilerici birikiminden, devrimci damarından/geleneğinden (bu birikim ve gelenek ne kadarsa) kopuyor. Bozulma ve çürüme öyle derin ki, son yıllarda işbirlikçilik ve ihanetin, halk düşmanlığı ve gericilikle buluştuğu bir yatak oluşuyor.

Tanzimat’tan beri her tarihsel kırılma noktasında aydınların bir bölümünün kendi hayatlarına, değerlerine, geleneklerine, çevresine ve topluma ihanet ederek iktidarların emrine girdiğini biliyoruz. Böylelerinin devlet ve egemen güçler tarafından yönlendirilip korunduğunun da farkındayız.

Ancak böyleleri tarihte hep azınlıkta kalmışlardı. Türkiye’nin yeni ortaçağın bir deney laboratuvarı haline getirildiği bu tarihsel dönemeçte, çoğunluk olmasalar bile ilk kez bu kadar çok oldular.

Türkiye bu dönemde, kredi kartı reklamlarına çıkan ve bir magazin yıldızına dönüşen yazarların, Elif Şafak’ların ülkesi oldu. İktidarın, emperyalizmin ve yeni gericiliğin tezlerini, demokratik ve özgürlükçü gerekçelerle tekrarlayan, dahası kendi ülkesine bir turist gibi dolaşacak kadar yabancılaşan ve Türkçe yazmasını bile bilmeyen Orhan Pamuk’ların ülkesine dönüştü.

Ancak bu ülkenin hâlâ büyük bir aydın birikimi, devrimci geleneği, iyi ve yüksek sanatı temsil eden şairleri ve edebiyatçıları var. Onlar şiirin ve edebiyatın onurunu korudukları gibi, bu ülkeyi ve toplumu da yüceltmeye devam ediyor. Liberal aydının ihaneti büyük bir bozguna dönüşüyor, hayal kırıklığı yerini ağır bir yenilgiye bırakıyor. Gezi Direnişi sadece liberal ve sol liberal anlatının çökmesine yol açmamış, aynı zamanda yeni bir aydın kuşağının da habercesi olmuştu.

9.4 - GEZİ/HAZİRAN LİBERALLERİN YENİLGİSİDİR

Mayıs 2013’te başlayan, Haziran ve Temmuz aylarında bütün ülkeye yayılarak toplumu ve kurulu düzeni sarsan Gezi Direnişi, bir yanıyla liberallerin ideolojik ve siyasal yenilgisine işaret ediyordu. Bu ülkede son 30 yıldır inşa edilen ve İslamcı AKP iktidarına verilen somut bir desteğe dönüşen bütün liberal tezler çöktü. Yaşam, tarih ve bir halkın siyasal eylemi bu liberal tezleri yanlışladı.

AKP’nin ülkeyi demokratikleştireceğine ilişkin efsane darmadağın oldu. Bu öyle büyük ve hızlı bir çöküş oldu ki, “AKP’nin vesayet rejimini yıktığı” tezine dört elle sarılan sağlı sollu liberaller başta olmak üzere üzere, kendi hayatlarına ve değerlerine ihanet eden aydınlar, gazeteciler, muhafazakâr yağmacılar, izleyicilerine ve okurlarına ihanet eden merkez medyanın tamamı bu enkazın altında kaldı.  “Hani muhalefet nerede” diye soran liberal şarlatanlar, aşağıdan gelen bu büyük öfke patlaması karşısında şaşkına döndü.

Hiç beklemiyorlardı, birdenbire insanların neden sokağa çıktığını anlayamadılar. İstanbul’un her köşesinde ve Türkiye’nin her bölgesinde gece yarısı kadınların, erkeklerin, yaşlıların, çocukların ve özellikle gençlerin bayraklarını, flamalarını alarak protesto eylemine nasıl ve neden katıldığını çözemediler.

Cumhuriyet tarihinin en büyük kitle eylemleriyle, ay yıldızlı bayrak gericiliğin ve faşizmin elinden alındı ve toplumun direniş sancağına dönüştü. Gezi Direnişi sırasında ay yıldızlı bayraklar ve Mustafa Kemal posterleri ile sol ve devrimci grupların flamaları yan yanaydı. Eylemler sırasında Kürt düşmanlığı diye yorumlanabilecek tek slogan bile atılmadı. Önemsiz bir iki olay dışında, şovenist bir saldırganlık olarak nitelendirilebilecek tek bir olay bile olmadı. Direniş ve eylemler, şovenist ya da millyetçi değil, yurtsever ve Aydınlanma’nın kazanımlarını korumayı amaçlayan, laikliği ve modern yaşam tarzını savunan, halkçı ve toplumcu bir karaktere sahipti. Bu anlamda sol ve ilericiydi.

Liberaller, en az muhafazakârlar ve dinciler kadar şaşkındı. Çünkü onlar AKP-Cemaat koalisyonunun bu ülkeyi özgürleştireceğini, dahası “muhafazakâr devrim” yoluyla burjuva devrimini tamamlayacağını; Türkiye’nin tıpkı Batı ülkelerinde olduğu gibi, sivil toplumun güçlendiği bir ülke ve demokrasisi haline geleceğini düşünüyordu. Oysa AKP, pek demokratik gerekçelerle dinci-faşizan bir diktatörlük kuruyordu. Toplum bunu görmüş ve müdahale etmişti. Liberallerin ve yanaşma aydınların ihanetine karşın kendi yaşamını ve hukukunu savunmaya yönelmişti.

Tarihsel Devrimci Birikim

Liberaller o kadar şaşkındı ki, Gezi günlerinde CNN International televizyonuna konuşan, merkez medyanın önde gelen isimlerinden biri, muhabirin, “İnsanların seküler hakları için nasıl böyle büyük kütleler halinde sokağa çıktığı” ve “Nasıl bu kadar geniş bir halk kesiminin 48 saat boyunca aralıksız polisle çatışarak direnişini sürdürdüğü” şeklindeki sorularına tatmin edici bir yanıt veremedi. Halkın aniden “ulusalcı” olmaya karar verdiğini söyleyemediği için, verebileceği bir yanıt da yoktu.

Oysa ortada şaşıracak ya da açıklanamayacak bir şey yoktu. Ülkeyi ve toplumu siyasal İslam’ın programı doğrultusunda dönüştürme karşılığında neoliberal yağma politikalarının kararlı bir uygulayıcısına dönüşen AKP iktidarı; tarihin akışına, insanın doğasına, toplumun kazanımlarına karşı savaş açmıştı. AKP hükümeti yandaş bir sermaye grubu yaratarak İslamcı iktidarının sosyal ve ekonomik temelini güçlendirmeye çalışıyordu. Bu politika, kamu varlıklarının yağmalanmasına dayalı büyük ve pervasız bir yolsuzluk ekonomisi demekti. Bütün bu uygulamalar halkta büyük bir öfke birikimine yol açtı.

Gelir dağılmı Cumhuriyet tarihinde hiç olmadığı kadar bozulmuş, sosyal adalet çökmüş, sosyal güvenliğin yerine sadaka ekonomisi geçirilmişti. Özelleştirmeler işsizliği artırmış, esnek ve güvencesiz çalıştırma ve taşeronlaştırma sistemi iş hukukunun belirleyici karakteri olmuştu.

Daha da önemlisi, AKP-Cemaat iktidarı Ergenekon, Balyoz vb. gibi polis-adliye tertibine dayalı davalarla örtülü bir darbe gerçekleştirmişti. Bu darbe yoluyla devleti bütünüyle ele geçiren iktidar, güç sarhoşluğu içindeydi.

Ancak Türkiye’nin yaklaşık 200 yıllık tarihsel derinliğe sahip ilerici birikimini, geleneğini ve devrimci damarını unutmuşlardı.

Seküler bir hayat yaşayan bazı aydınların, liberallerin ve yanaşma solcuların AKP’ye verdikleri destek, önce halkın kafasını karıştırmıştı. Liberallerin sayısı azdı, ama kendilerine sunulan medya olanakları nedeniyle etkileri çok yüksekti. Bu nedenle liberallerin ihaneti toplumun direniş refleksinin kırılmasında önemli bir rol oynadı. AKP iktidarına karşı kuşkuların giderilmesinde, en azından “bekleyelim görelim” tavrının yaygınlaşmasında liberallerin tutumu belirleyici olmuştu.

İslamcılar, liberallerin desteğiyle, akıllarınca “milletle devleti barıştıracaklarını” ileri sürüyorlardı. Onlar kendi dar dinci programlarını milletin talepleri sanıyor, onun yerine koyuyorlardı. Cumhuriyet’i ise bir avuç seçkinin rejimi olarak değerlendiriyorlardı. Hiçbir tarihsel, sosyolojik ve siyasal veriyle desteklenmeyen bu hipotez, tamamıyla “ideolojik” bir yaklaşımdan ibaretti. Çünkü gerçek ileri sürdükleri gibi değildi. Ufukları imam hatip okulu tedrisatıyla sınırlı olan iktidar kadroları bunu anlayamadı. Cumhuriyet’in kitle desteği, sandıklarından çok daha geniş ve büyüktü. Gezi Direnişi’yle işte bu büyük kitle, üstelik de eylemli olarak sokağa çıkmıştı.

Cumhuriyet’le kavgalı olduğunu varsaydıkları “millet” ile kendilerini birdenbire sokakta çatışıyor halde yakalamak, iktidarlarını polis copu ve silahına dayanarak korumak, belli ki İslamcılarda siyasal ve felsefi bir travmaya yol açmıştı. Çünkü AKP ve siyasal İslamcıların Cumhuriyet’in kurumlarını ve kültürel temellerini tasfiye ederken öne sürdüğü en önemli gerekçe “milleti devletle” ya da “ümmeti cumhuriyetle barıştırmak” hipoteziydi. İşte Türkiye gericiliğinin bu 100 yıllık hipotezi çökmüştü.

Taksim direnişinde devrimciler, yurtseverler, Cumhuri-yetçiler, demokratlar, CHP’liler, spor kulüplerinin taraftar dernekleri, sosyalist partiler, çocukları ve eşleriyle gelen sıradan yurttaşlar hep birlikteydi. Türk bayraklarıyla devrimci örgütlerin bayrakları, acele yazılan dövizlerle spor kulüplerinin flamaları yan yana dalgalandı. Küfürler ile siyasal sloganlar aynı anda atılıyordu.

Taksim Gezi Parkı, gerici-faşizan AKP iktidarına ve yağma düzenine isyanın alanı oldu. Bütün ülke Taksim oldu, direniş Kürtlerin yoğun olduğu kentler dışında kalan bütün alanlara yayıldı. Toplumun her kesiminden, her sınıfından, her inanç grubundan insan direnişe destek verdi. Bazı firmaların Taksim’de yapılacak AVM’de mağaza açmayacaklarını açıklamalarından sonra, TÜSİAD’dan da, “Halkın vicdanının yaralandığına” ilişkin bir açıklama gelmesi ilginçti.

9.5 - İLERİCİ TARİHSEL BLOK

Gezi Direnişi’yle korku yer değiştirdi. Her toplumsal muhalefet eylemini “Darbecilerin komplosu” ya da “Ulusalcıların ve Ergenekoncuların” provokasyonu diye yaftalayan dinciler ve liberaller, bu yalanı sürdüremez hale geldi.

Tayyip Erdoğan diktasına dönüşen dinci-faşizan AKP iktidarını ve emperyalist kuşatmayı yenilgiye uğratacak toplumsal güç, Gezi Direnişi ile tarih sahnesine çıktı. Bir tarihsel ilerici blok, yaşamın pratiği içinde bir halk cephesi oluştu. Cumhuriyetçiler, sosyalistler, solcular, yurtseverler, ulusalcılar, devrimciler, emekçiler, işçi sınıfı, beyaz yakalı çalışanlar, laiklik kazanımlarını korumak isteyen yurttaşların büyük cephesi...

Bireysel ya da yerel katılımları bir yana bırakırsak, Kürt siyasal hareketi ortalıkta yoktu. Örgütsel ve siyasal bir kararla direnişin dışında kaldılar. Bu tutum büyük bir siyasal ve tarihsel yanlıştı.

Direnişe Türkiye genelinde yaklaşık 10-11 milyon insanın katıldığı tahmin ediliyor. İçişleri Bakanlığı Kamu Güvenliği Müsteşarlığı’nın verdiği rakamlar böyle; 3 milyon 600 bini aktif olmak üzere, yaklaşık 10,5 milyon yurttaş Gezi eylemlerine katılmış. Bu, Türkiye siyasal tarihinin gördüğü en büyük kitlesellik.

Tutucu ve dinci kesimlerle milliyetçiler bu eylemlerde yer almadı. Kürt siyasal hareketinin yasal partisi olan dönemin Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) başından beri Gezi Direnişi’ne temkinli yaklaştı. AKP iktidarının devrilmesini, Kürt sorununun PKK ve hükümet tarafından yürütülen “çözüm süreci” bakımından zararlı ya da tehlikeli buldular. Gezi eylemleri boyunca (yaklaşık iki ay) başta Diyarbakır olmak üzere Güneydoğu illerinde tek bir dayanışma eylemi yapılmaması dikkat çekti.

BDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş, direniş eyleminin büyük bir yükseliş içinde olduğu günlerde, “Barış sürecini baltalamak isteyenlerle yan yana olamayacaklarını” belirterek, şunları söyleyecekti:

Diyarbakır sokaklarından hâlâ gaz kokusu geliyor. Demin de belirttiğim gibi müzakere ve barış sürecine karşı ulusalcı ve milliyetçi kesimler süreci baltalamak için uğraşıyorlar, bunlara karşı dikkatli olmak lazım. Taksim’de, Türkiye’nin dört yerindeki AKP’nin zulmüne karşı herkesin direnişi meşru ve haklıdır. Gezi Parkı’nda yaşananların barış müzakerelerinin karşıtlığına çevrilmesine izin vermeyeceğiz. Çünkü biz onlarla hareket etmiyoruz. Kesinlikle ırkçı ve faşistlerle aynı etkinlikler içinde olmayız. Bizim tabanımız ne yapacağını bilir. (Milliyet vd. gazeteler, 1 Haziran 2013)

Demirtaş’ın açıklaması tam anlamıyla skandaldı. Daha sonra düzeltilmeye çalışılsa bile Kürt siyasal hareketi, Türk toplumuna ulaşmak, “Türkiyelileşmek” ve Kürt sorununun ilerici bir çözümü için zemin yaratmak gibi çok önemli bir tarihsel fırsatı da kaçırmış oldu. Direnişin ardından Cemil Bayık gibi PKK liderleri özeleştiri yaparak, hata yaptıklarını kabul etti.

MHP de tıpkı BDP gibi direniş eylemine örgütlü olarak ve siyasal bakımdan katılmadı. MHP direnişte yer almadığı gibi, esas olarak katılımcıları suçlayan bir tutum takındı. Direnişin sol ve Cumhuriyetçi karakterinden ürktü. AKP hükümetini eleştirse bile temkinli bir dil kullandı. Mahalle arkadaşları ya da yerel nedenlerle gelen bireysel katılımcı ülkücüler dışında, MHP Gezi eylemlerinde örgütlü olarak bulunmadı. Üstelik MHP, eylemlere katılan üyeleri olursa, onları ihraç edeceğini de açıkladı.

Dolayısıyla Gezi eylemlerine “faşistlerin ve ırkçıların” katıldığı ya da direnişte bu kesimlerin damga vurduğu yolundaki iddiaların hiçbir karşılığı yoktu. Bu iddia asıl katılmama nedenini gizleyen sahte bir gerekçe olmanın ötesinde anlam taşımıyordu. BDP ve Kürt siyasetçiler, “AKP iktidarına, dolayısıyla çözüm sürecine zarar verir” diye, son derece “dar milliyetçi” nedenlerle direnişe katılmamıştı. Böylece Türk halkının ve emekçilerinin duyarlılıkları ve talepleriyle bir ilgilerinin olmadığını da ortaya koymuşlardı. Zaten Demirtaş’ın ifade ettiği direnişe katılmama nedenlerini bir daha hiç kimse tekrarlamadı.

Gezi Direnişi sadece liberaller, muhafazakârlar ve İslamcılar için bir siyasal ve ideolojik yenilgi değildi. Kürt siyasal hareketi bakımından da ciddi bir bozgun anlamına geliyordu. Ortaya çıkan İmralı görüşme tutanaklarından anlaşıldığına göre, Abdullah Öcalan, “Gezi eylemlerine katılsaydık AKP hükümeti düşerdi” diyecekti. (Aydınlık gazetesi, 28 Ağustos 2014)

SONUÇ / SONSÖZ

Yüz Yıl Ertelenen Hesaplaşma

Tayyip Erdoğan, AKP iktidarını Cumhuriyet’i ve laikliği tasfiye etmekle eleştiren kesimlere büyük bir kinle saldırıyor. İktidarı boyunca fanatik bir İslamcı militan üslubuyla muhalifleri azarlamaya kalkıyor. AKP iktidarının dinci-faşist bir diktatörlük kurmaya çalıştığını söyleyenleri yukarıdan ve buyurgan edayla tersliyor.

Toplam seçmen sayısının 56 milyon olduğu Türkiye’de, ancak 20 milyon 800 bin oy alarak 10 Ağustos 2014’te cumhurbaşkanı seçilen Erdoğan, adeta bir darbe rejimi lideri gibi hareket ediyor. Hilesiz, adil ve demokratik bir seçim yapılmadığını aklımızda tutarak belirtirsek eğer; toplam seçmenin ancak üçte birinin desteğini alan Erdoğan, 12 Eylül 2010 referandumundan sonra inşa etmeye başladıkları dinci faşizan rejimi bir diktatör olarak tamamlıyor. (Sadece İstanbul Kâğıthane’deki 50 seçim sandığının 36’sında hile yapıldığı mahkeme kararlarıyla kesinleşti.)

Erdoğan, gündemin ilk sırasından inmeyen rejim tartışmalarına da yine dizginlenmemiş bir öfkeyle katılıyor. Erdoğan, kendisini ve partisini Cumhuriyet’in kazanımlarını yıkmakla eleştirenlere, aşağılayıcı bir üslupla “Kimsiniz siz ya!” diye saldırıyor. Bu sözleri her fırsatta tekrarlıyor; “Kimsiniz siz ya!” Ve devam ediyor, “Cumhuriyet sizin malınız değil, geçti o günler”. (Bkz. Hürriyet vd. gazeteler, 31 Ekim 2013)

Erdoğan “Cumhuriyet artık bizim” diyor. Güya “Cumhuriyet herkesin, 76 milyonun” demek istiyor, ama diyemiyor. Asıl söylemek istediği şu; “Cumhuriyeti sizden aldık, devlet artık bizim, haddinizi bilin”. Çünkü aynı konuşmayı yaklaşık sekiz ay sonra tekrar ediyor ve yine “Kimsiniz siz ya!” diye rövanşist bir üslupla öfke saçıyor. (Tayyip Erdoğan, Anadolu Ajansı, 11 Mayıs 2014, Afyonkarahisar konuşması tam metni)

Azınlık oylarıyla cumhurbaşkanı seçildikten sonra da tutumunu sürdürüyor ve “Ben tarafsız cumhurbaşkanı olmayacağım,” diyor. Çünkü bütün diktatörler gibi mutlak doğruyu temsil ettiğini ve kendi dar siyasal programını toplumun tamamına dayatma hakkının olduğunu düşünüyor. Bu nedenle, Meclis’e türbanla girilmesini kolaylıkla, “dinin emri” diye savunuyor. Oysa tam da bu yaklaşım, demokrasinin ve pozitif hukukun değil, artık bu ülkede dinci bir diktatörlüğün ve dinsel dogmaların yürürlükte olduğunu gösteriyor. Yasaların kaynağının tartışılamaz, eleştirilemez, sorgulanamaz, değiştirilemez ve itiraz edilemez kutsal ilkeler, dini dogmalar olduğunu söylemek, burjuva anlamda da, genel anlamda da demokrasinin tam karşıtı bir politik pozisyona işaret ediyor.

Böylece kadını aşağılayan, onun gerçek özgürlüğünü yok eden, ikinci sınıf bir insan olduğunun önsel olarak kabulüne dayanan ve en kapsamlı cinsiyetçi saldırı olan türban, bütün kavramların tersyüz edildiği bir ortamda, “özgürlük” sorunu gibi ele alınıyor. Kadın ve örtünme sorununun böyle çarpık bir anlayışla tartışılmasını sağlayanlar ise, esas olarak kendi yaşam tarzlarına ihanet eden liberaller oluyor.

Immanuel Kant, Fransız Devrimi’nden iki yıl sonra Aydınlanma konusunda verdiği ünlü konferansında şunları söylüyordu:

Aydınlanmanın temel noktasını, insanların bizzat kendilerinin sorumlu olduğu vesayet durumundan, özellikle din konularındaki vesayetten çıkmalarında görüyorum. Çünkü, dini vesayet tüm vesayetlerin hem en zararlısı hem de en onur kırıcısıdır. (Aktaran: Taner Timur, Marx-Engels ve Osmanlı Toplumu, Yordam Kitap, 2012 İstanbul, s. 29)

Ünlü Alman filozof ve felsefeci bu sözleriyle düz bir din karşıtlığına değil, kamusal düzenin ve hukukun hangi temellere dayanması gerektiğine, dolayısıyla iktidarın kaynağına işaret ediyor. Tartışılamaz ve sorgulanamaz kutsal değerlere dayanan dini vesayet rejimi ve din üzerinden hareketle toplumdan gelen baskı, devlet baskısıyla karşılaştırılamayacak kadar ağır bir kuşatma durumu oluşturuyor. Bu ülkede, “vurun kahpeye” olayının yaşanmadığı tek belde göstermek bile zordur. Artık bu vesayet, kuşatma ve baskı, devlet eliyle de uygulanacak. İşte AKP iktidarıyla sağlanan budur.

Temel Çatışma Alanı Cumhuriyet

Çankaya’ya tırmanan Tayyip Erdoğan’ın başbakanlığı devrettiği eski Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, yeni görevi ilan edildiğinde yaptığı ilk konuşmada, “Restorasyon sürecini tamamlayacaklarını” söyledi. Hükümet hemen ardından aldığı kararla bir yönetmelik değişikliği yaparak bütün ortaöğretim okullarında türbanı serbest bıraktı.

Davutoğlu, 2008’de Ergenekon soruşturmalarının bütün hızıyla devam ettiği günlerde de, “Yüz yıllık parantezi kapatacağız,” demişti. Böylece Davutoğlu eski rejimi, sadece Cumhuriyet öncesini değil, 1908 Devrimi’nin yıktığı Padişah Abdülhamit yönetiminde ifadesini bulan İslami düzeni, günün koşullarına göre yeniden ihya edeceklerini de (kuracaklarını) ilan etti.

Davutoğlu, bu nedenle AKP iktidarıyla başlayan dönemi “restorasyon süreci” olarak değerlendiriyor. Tıpkı Fransız Devrimi’nden sonra Bourbon Hanedanı’nın bir karşıdevrimle yeniden iktidarı ve devleti ele geçirdiği dönem gibi. Zaten “restorasyon” kavramının siyasal anlamını da Avrupa’nın önemli kraliyet ailelerinden biri olan Bourbon Hanedanı’nın devrimin yıktığı eski düzeni onarma girişiminden alıyor.

Bu nedenle liberallerin ileri sürdüğü gibi suni bir çatışma diye nitelendirilemeyecek Cumhuriyet tartışması ve “Cumhuriyet’in kazanımları” konusu, son yıllarda toplumdaki saflaşma ve siyasal çatışmanın merkezine oturdu. Cumhuriyet’in tarihsel kazanımlarını, insanlığın ilerici birikimini, laikliği, aklın özgürlüğünü ve bilimi savunmak ya da bütün bu değerlere karşı çıkmak sizin toplumsal ve siyasal konumlanışınızı da tayin eden en önemli belirleyen haline geldi. Liberalizmle lekelenen solun önemli bir bölümü, artık bir olgu haline gelen bu gerçeği görememekte ısrar ediyor. İdeolojik önyargılarına ve “teorinin grisine”, yaşamın gerçekliğini ve yeşilini feda ediyorlar.

Oysa geniş yığınlar, Gezi Direnişi dahil toplumun her kesiminden muhalifler; bu ülkede özgürlüğün, demokrasinin ve adaletin toplumsal zeminini oluşturacak kesimler, büyük ölçüde söz konusu değerleri savunmak amacıyla sokaklara ve alanlara çıkıyor. Taşıdıkları pankartlara, bayraklara ve simgelere bakıldığında bu durum açıkça görülüyor.

Örneğin 29 Ekim 2013 tarihide Cumhuriyet Bayramı nedeniyle yapılan ve milyonlarca yurttaşın katıldığı kutlamalar, Haziran/Gezi Direnişi’nin bir devamı, onun görece daha örgütlü bir ifadesi olarak gerçekleşti. Katılımcı sıradan insanlar bu durumu açıkça ifade etti. Bütün alanlardan, “Hükümet istifa” ve “Her yer Taksim, her yer direniş” sloganları yükseliyordu. Kürt düşmanlığı diye nitelendirilebilecek tek slogan bile atılmadı. Ayrıca 29 Ekim günü ve gecesi sokağa çıkan, alanlara akan ve gerektiğinde polisle çatışan milyonlarca insanın kendisini solda saydığını, en azından sola açık olduğunu da saptamak gerekiyor. Bu durum saptanmadan söz konusu geniş toplumsal kesimlerle doğru bir ilişki kurmak mümkün değil.

Türkiye’nin içinden geçtiği bu tarihsel dönemecin özelliğini ve söz konusu temel çatışma alanını doğru şekilde kavramadan, bırakın siyaseti ve solculuk yapmayı, artık bu ülkede spor bile yapılamaz.

Tarihsel Hesaplaşmaya Doğru

Türkiye, bütün ülkeyi saracak bir hesaplaşmaya doğru gidiyor. Bütün ulus, kendisini oluşturan tüm unsurlarıyla iki çağ arasındaki bir yüksek gerilim hattında salınıyor. Siyasal İslamcı bir örgüt, kendilerine ve değerlerine ihanet eden, kendi cumhuriyetini yarı yolda bırakan güçlerin sağladığı olanaklarla büyük bir ülkeye el koymuş durumda.

Artık (2014 yılı itibarıyla) ülkede sadece siyasal İslamcı bir iktidar yok, yeni bir rejim var. Dinci-faşizan bir diktatörlük hüküm sürüyor. Toplum 200 yıllık bir tarihsel derinliği olan yönünü değiştirmeye zorlanıyor. Devletin ve toplumun seküler temeli imha ediliyor, 12 yıldır dinsel bir yeni zemin kuruluyor. Bir bakışla 64 yıllık, bir başka bakışla 34 yıllık karşıdevrim süreci tamamlanıyor.

Diğer taraftan, Cumhuriyet büyük ölçüde tasfiye edilmesine ve yerine “ılımlı” da olsa bir İslami rejim kurulması yolunda önemli adımlar atılmasına karşın, yeni düzen bütün kurumlarıyla henüz oluşturulmuş da değil. Diğer bir ifadeyle dinci gericilik Birinci Cumhuriyeti yıktı, ama ikincisini kuramadı. Bu başarısızlığın temelinde, karşıdevrimci hareketin insanlığın ve toplumun ilerleme dinamiğiyle çatışan ve tarihsel bakımdan gericiliği temsil eden toplumun en geri güçlerine dayanması yatarken; aynı zamanda çapsızlık, cahillik, donanımsızlık, bilimsel bilgiye yabancılık, dogmatizme esaret ve yeteneksizlik gibi etkenler de rol oynuyor.

Dolayısıyla dinci-faşizan diktatörlüğün temelleri sağlam bir zemine oturmuyor. Her şey son derece kararsız bir dengeye dayanıyor ve deyim uygunsa yeni düzenin (ya da Ilımlı İslam rejiminin) kuruluşu bıçak sırtında ilerliyor. Çünkü Haziran/Gezi Direnişi bütün hesapları bozmuş, liberal ve muhafazakâr illüzyonu dağıtmış durumda.

Ülke ve toplum bu yükle, kendisini bir önceki çağın dünyasına çeken bir güçle yoluna devam edemez. Toplumsal ve tarihsel ilerleyişini sürdürmek isteyen, böyle bir nesnel dinamiğin itilimi altındaki bir ülke ve toplum, kendisini geriye, bir önceki çağın değerler dünyasına çekmeye çalışan bir gücün baskısı altında yaşadığı sıkışmayı daha fazla taşıyamaz. Bir tercih yapmak ve bir karar vermek zorunda.

Ya bütün tarihsel kazanımlarını kaybederek bir önceki çağa iade edilecek ya da tarihsel ilerleyişinin ve Aydınlanma yürüyüşünün önündeki engeli sonsuza kadar ortadan kaldıracak. Türkiye’nin geldiği çatal, toplumun karar vermesi gereken tarihsel kavşak budur.

İşte bu nedenle bütün ülke ve toplum yaklaşık 100 yıldır ertelenerek, birikimli şekilde bugüne kadar gelen bir hesaplaşmayı tamamlamak zorunda. Biz istesek de istemesek de toplum, içsavaş potansiyelini de içinde taşıyan böyle bir kırılma noktasına doğru gidiyor. Çünkü, gerek 1908 Hürriyet, gerekse 1923 Cumhuriyet devrimleri, bir önceki çağın değerleri ve kurumlarıyla hesaplaşmayı tamamlamadı. Tamamlayamadı… Dolayısıyla hesap kapatılmadı. Defter hâlâ açık. Durum böyle olunca, önceki yüzyıldan devredilen tarihsel yük, bugün bütün toplumun üzerine bir karabasan gibi çökmüş durumda. Bu hesap görülüp defter kapatılmadan, dinciliğin tarihsel eleştirisi tamamlanmadan ve karşıdevrim güçlerinin tasfiyesi kesin ve tartışılmaz şekilde gerçekleştirilmeden toplumun yoluna devam etmesi imkânsız.

Artık ortak hiçbir zemin yok. Spordan sanata, iş ve çalışma dünyasından medyaya, toplumsal yaşam alanlarından kültüre, gündelik yaşamdan siyasete kadar her düzeyde sert bir kopuş yaşanıyor. İslamcılar 100 yılda kendiliğinden oluşan uzlaşmayı, toplumun aldığı ortalamayı yıktı. İslamcı iktidar, toplumu, ağırlık merkezi din olan yeni bir ortalama almaya zorluyor.

İktidarı ve devleti ele geçirenler dinmeyen bir intikam duygusu, kin ve küstahlıkla kendi dışındaki herkese, her şeye, her muhalife, her değere, özellikle sol, sosyalist, cumhuriyetçi ve yurtsever güçlere saldırıyor. Büyük bir yağma düzeni kurarak ölçüsüz servetler edindikleri halde, ayın sonunu zor getiren ama sadece kitap okuyup tiyatroya gittiği için bir öğretmene “seçkin” diye hakaret edip yükleniyorlar. Kendileri mazlum ve halktan insanlar, bir eğitim emekçisi olan öğretmen ise seçkin oluyor. Özetle bütün ölçüler kaçmış durumda.

Hiçbir sistem ve rejim kesin bir hesaplaşma yaşamadan, son ve sert bir çatışmadan geçmeden bütünüyle yıkılmaz. Dolayısıyla böyle bir hesaplaşma yaşanmaksızın ne dinci-faşizan düzen ne de cumhuriyet yeniden ve sağlam temellerde kurulamaz.

AKP iktidarının, Ergenekon ve Balyoz davalarıyla toplumu sindirdiği ve bu nedenle daha da ilerleyebileceği gibi bir sonuç çıkardığı anlaşılıyor. Oysa çok yanılıyor. Gezi/Haziran Direnişi’nden gerekli dersi almadığı görülüyor.

Türkiye’de gericiliğe karşı büyük bir toplumsal dalga şekilleniyor. Bütün veriler çok güçlü bir karşı koyuşun geldiğini gösteriyor. Toplum siyasal aktörlerin tutumlarından bağımsız olarak tarihsel bir hesaplaşmaya doğru gidiyor. Gezi/Haziran İsyanı asıl olarak böyle bir hesaplaşmanın ilk dışa vurumuydu. Gezi/Haziran isyanının sola rağmen gerçekleştiğini ve öngörülemediğini unutmamak gerekiyor. Bütün sorun bu dalganın örgütsüz ve öndersiz olmasından kaynaklanıyor. İsyanın yine yenilgiyle sonuçlanmaması ve toplumun bir kez daha yanımızdan akıp gitmemesi için devrimci bir müdahale gerekiyor. Çünkü biz görsek de görmesek de tarih böyle bir hesaplaşmanın gerçekleşeceği kavşağa doğru akıyor.

Ancak, AKP iktidarı ve Erdoğan eline geçirdiği güçten emin görünüyor. Bu nedenle öfkeyle kendisinden olmayanları “Siz kimsiniz ya!” diye aşağılamaya devam ediyor. Üstelik 10 Ağustos 2014 tarihinden itibaren bunu Cumhurbaşkanlığı makamından yapıyor.

Öyle anlaşılıyor ki, “biz kimiz” sorusuna doğru yanıtı verdiğimiz takdirde, bu ülke ve bu halk diktatörü fazla bekletmeyecek ve “bizim kim” olduğumuzu ona anladığı dilden anlatacak. Onu bu kez liberalleri de kurtaramayacak. Göreceksiniz.