ALEKSANDR PUŞKİN

"SEVİYORDUM SİZİ..."

SEÇME ŞİİRLER

RUSÇA ASLINDAN ÇEVİREN:
ATAOL BEHRAMOĞLU

ALEKSANDR PUŞKİN

"SEVİYORDUM SİZİ..."

SEÇME ŞİİRLER

rusça aslından çeviren: ATAOL BEHRAMOĞLU

görsel yönetmen: BİROL BAYRAM

grafik tasarım uygulama: TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI

HASAN ÂLİ YÜCEL KLASİKLER DİZİSİ

© türkiye iş bankası kültür yayınları, 2006

TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI

meşelik sokağı 2/3 beyoğlu 34430 istanbul

Tel (0212) 252 39 91

Fax (0212) 252 39 95

www.iskulturyayinlari.com.tr

Genel Yayın: 1011

Hümanizma ruhunun ilk anlayış ve duyuş merhalesi, insan varlığının en müşahhas şekilde ifadesi olan sanat eserlerinin benimsenmesiyle başlar. Sanat şubeleri içinde edebiyat, bu ifadenin zihin unsurları en zengin olanıdır. Bunun içindir ki bir milletin, diğer milletler edebiyatını kendi dilinde, daha doğrusu kendi idrakinde tekrar etmesi; zekâ ve anlama kudretini o eserler nispetinde artırması, canlandırması ve yeniden yaratmasıdır. İşte tercüme faaliyetini, biz, bu bakımdan ehemmiyetli ve medeniyet dâvamız için müessir bellemekteyiz. Zekâsının her cephesini bu türlü eserlerin her türlüsüne tevcih edebilmiş milletlerde düşüncenin en silinmez vasıtası olan yazı ve onun mimarisi demek olan edebiyat, bütün kütlenin ruhuna kadar işliyen ve sinen bir tesire sahiptir. Bu tesirdeki fert ve cemiyet ittisali, zamanda ve mekânda bütün hudutları delip aşacak bir sağlamlık ve yaygınlığı gösterir. Hangi milletin kütüpanesi bu yönden zenginse o millet, medeniyet âleminde daha yüksek bir idrak seviyesinde demektir. Bu itibarla tercüme hareketini sistemli ve dikkatli bir surette idare etmek, Türk irfanının en önemli bir cephesini kuvvetlendirmek, onun genişlemesine, ilerlemesine hizmet etmektir. Bu yolda bilgi ve emeklerini esirgemiyen Türk münevverlerine şükranla duyguluyum. Onların himmetleri ile beş sene içinde, hiç değilse, devlet eli ile yüz ciltlik, hususi teşebbüslerin gayreti ve gene devletin yardımı ile, onun dört beş misli fazla olmak üzere zengin bir tercüme kütüpanemiz olacaktır. Bilhassa Türk dilinin, bu emeklerden elde edeceği büyük faydayı düşünüp de şimdiden tercüme faaliyetine yakın ilgi ve sevgi duymamak, hiçbir Türk okuru için mümkün olamıyacaktır.

23 Haziran 1941
Maarif Vekili
Hasan Âli Yücel

Puşkin'in Dehası ve Şiiri Üzerine

Aleksandr Sergeyeviç Puşkin 1799'da Moskova'da doğdu. 1837'de Petersburg'da (bir düelloda aldığı ağır yara sonucunda iki gün sonra) öldü. Lirik şiirlerinin önemli bir bölümü 1823-1830 yılları arasında yazıldı. Anlatı-şiir türünde ("Yevgeni Onegin" v.b.) yapıtlarının başlıcaları da yine bu dönemin ürünüdür. ("Onegin" tamamlanmamış durumuyla ilk kez 1833'te yayımlandı.) 30'lu yıllarda Puşkin, ilk gençlik döneminden itibaren karşılaşmaya başladığı siyasal baskıların yoğunlaşmasının da etkisiyle, tarih araştırmalarına, roman ve öykü türünde çalışmalara yöneldi. (Gerçi, tarihe, özellikle de ulusal tarihe ilgisi yine ilk gençlik dönemlerinde başlamış; konusunu ulusal tarihten alan "Boris Godunov" 1825 yılında yayınlanmıştı.) Bu kadar kısa bir zaman süresi içinde lirik ve epik şiir türlerinde, tiyatro, roman ve öykü alanlarında bu kadar çok ve çeşitli ürün verebilmek ve bu ürünlerle Rus ulusal şiir dilinin kurucusu olmakla kalmayıp tiyatro ve anlatı türlerinde de çığır açabilmek, ulusal edebiyatın sınırlarını da aşarak dünya edebiyatının devleri arasında yer alabilmek ancak "deha" sözüyle nitelenebilir.

Aydın ve aristokrat bir ailede dünyaya gelen Aleksandr Puşkin'in anne tarafından büyük dedesi Etyopya'lı bir prensin oğlu Abram Hannibal'dir... (Puşkin, Afrika kökenli bu büyük dedeyi tamamlanmamış roman denemesi "Büyük Petro'nun Arabı"nda / 1828 / anlatmıştır.) İlk eğitimini yabancı eğitmenlerden alarak başta Fransızca olmak üzere yabancı diller öğrenen Aleksandr Puşkin'in bu yıllardaki eğitiminde bir Rus köylü kadınının, dadısı
Arina Rodionovna'nın etkileri kuşkusuzdur. Rus halk şiirine, masallara, Rus konuşma dilinin deyimlerine ve anlatım özelliklerine ilgisini bu sıradan halk kadınına (ve anne tarafından ninesi Mariya Hannibal'e) borçlu olan Puşkin, yine çocukluk döneminde bir yandan Molière, Baumarchais gibi Fransız klasiklerinin, başta Voltaire olmak üzere XVIII. yy. Fransız aydınlanmacılarının yapıtlarını okuyor, öte yandan, o dönem Rus edebiyatı ürünlerini okumanın yanı sıra, bu edebiyatın N. M. Karamzin, V. A. Jukovski gibi yaratıcılarını, Puşkinlerin salonunda düzenlenen toplantılara konuk geldiklerinde kişisel olarak da görüp tanıyordu. Bu yoğun ve çok yönlü özel eğitime, o dönemin ayrıcalıklı aristokrat çocukları için Petersburg'da açılan "Tsarskoye Selo" (çar köyü) lisesindeki öğrenim eklenecektir... Çarlığa ve toprak köleliği düzenine karşı 1825 yılı Aralık ayında silahlı bir ayaklanmayla başkaldıracak olan devrimcilerin ("Dekabristler") kimileri bu okulun öğrencileri arasındadır. Aleksandr Puşkin, devrimci ve aydınlanmacı bir bilinç kazanarak yetişmesinin yanı sıra, yine bu yıllarda, çocuk denebilecek bir yaşta, seçkin bir şair olarak da adını duyurmaya başlamıştı.

Seçkimizde yer alan ilk şiir, rüya tanrısı Morpheus'a sunulmuştur. Bu şiir, henüz bir ergenlik dönemi ürünü olmakla birlikte, Puşkin'in başka birçok şiirinde de görülen iki temanın, mitolojinin ve aşkın bir arada oluşuyla ilginçtir. Şiir, henüz başlangıç ürünlerini vermekte olan çok genç şairin, yalın anlatımı, içten ve özlü ses tonuyla da dikkat çekiyor.

Bu yalın anlatım ve ses tonu, o dönemin bir düşünür ve devrimcisi, aynı zamanda da genç Puşkin'in arkadaşı olan
Çadayev'e adanmış şiirde, yine yalın, fakat özellikle de bu nedenle etkileyici metaforlarla güçlenerek, Puşkin şiirine özgü, içten, dolaysız ve çok güçlü bir çınıltı kazanmaktadır:

Aşkın, umudun, dingin şöhretin

Aldatısı uzun sürmedi,

Dağıldı şölenleri gençliğin,

Uyku gibi, sabah dumanı gibi;

Fakat o arzu hâlâ dipdiri,

Uğursuz iktidarın zulmü altında

İçimiz içimize sığmayarak

Kulak veriyoruz yurdun çağrısına.

1817'de yazılmış bu şiirden 10 yıl sonra, 1827'de, sürgündeki devrimci arkadaşları için yazdığı "Sibirya Madenlerinin Derinliklerinde" adlı bir başka şiirinde, aynı özlü ses tonunun güçlü çınıltısının izini sürüyoruz:

Sibirya madenlerinin derinliklerinde

Bekleyin, yitirmeden gururlu sabrınızı

Boşa gitmeyecek acılı çabanız

Ve düşüncelerinizin yüce amacı.

......................................

Düşecek ağır prangalar;

Ve yıkılan zindanların kapısını

Aşarak sevinçle içeri girecek özgürlük

Ve kardeşleriniz uzatacak kılıçlarınızı.

Tsarskoye Selo lisesindeki öğrenimini 1817'de tamamlayan Puşkin, Petersburg'da, Dışişleri'nde bir göreve atanmıştı. Yenilikçi şiirleriyle gençliğin en sevdiği şairdi. İlk uzun anlatı-şiiri "Ruslan ve Ludmila" 1820'de yayınlandı. Genç şair retorikten uzak yalın anlatımı ve özlü lirizmiyle olduğu kadar, alaycı zekâsıyla da Rus şiirinde egemen olan klasikçi (Derjavin) ve gizemci-romantik (Jukovski) anlayışlara meydan okuyordu (Seçkimizde şairin bu ilk anlatı-şiirinden bir bölüm yer alıyor).

Genç Puşkin şiirlerinin yanı sıra Petersburg'un aydın çevrelerinde cesur sözleri ve davranışlarıyla da göze batmaktaydı. Bütün bunlar, atama adı altında, dört yıl sürecek Kafkasya sürgünüyle sonuçlandı.

Kafkas doğası Puşkin'in şiirini derinden etkiledi. Bu etki genel olarak Rus şiirinde de yepyeni bir akımın başlangıcıdır. Kafkasya görkemli ve vahşi doğası, insan ilişkilerindeki doğallık ve sertlikle, özgürlükçü şairin yaratıcılığına bambaşka bir ufuk kazandırmıştı. Devrimci-romantik diye nitelenebilecek bu dönemin ilk ürünlerinden biri "Tutsak"tır.

Zindandayım, nemli bir karanlıkta.

Beslediğim genç kartal, avluda,

Altında parmaklıkların çırpıyor kanatlarını

Gagalarken kanlı bir yiyecek parçasını.

Gagalıyor ve fırlatıyor, gözleri pencerede,

Sanki aynı arzuyu taşıyor benimle.

Bakışı ve çığlığıyla diyor ki tutsaklık yoldaşım:

"Vakit geldi artık, uçalım dostum, uçalım!

Bizler özgür kuşlarız, hadi davran!

O beyaz dağa doğru, daha da öteye bulutlardan,

Denizin gökyüzüyle buluştuğu maviliklere,

Sadece rüzgârın ve benim gidebildiğimiz o yerlere..."

"Kafkas Tutsağı" (1820-21), "Bahçesaray Çeşmesi" (1823) ve "Çingeneler" (1823-24) adlı uzun anlatı-şiirleri, bu olağanüstü verimli dönemin ürünlerindendir. (Seçkide, bu anlatı şiirlerin yanı sıra yine aynı dönemde üzerinde çalışmalarını sürdürdüğü "Yevgeni Onegin"den de örnekler yer almaktadır.) Çok genç yaşına karşın büyük yapıtlarını birbiri arkasına vermekte olan Puşkin'in bu yıllarda en çok etkilendiği şair George Byron'dur. "Denize" adlı şiirinde, Byron'un ölümünü büyük bir acıyla duyumsar:

Yitip gitti, başındaki çelengi

Bırakarak ve gözyaşlarına boğarak özgürlüğü.

Kabarsın dalgalar, kopsun fırtına,

O senin, ey deniz, türkücündü.

Byron'un ölümü üzerine yazılmış bu dizelerle Puşkin'in kendi ölümü üzerine yıllar sonra onun büyük izleyicisi
Lermontov'un yazacağı dizeler arasındaki yakınlık apaçıktır:

Sesleri o eşsiz şarkıların dindi

Bir daha duyulmamacasına

Dar ve sevimsiz sığınağında şimdi

Susuyor şair, bir mühür ağzında...

Puşkin'in Kafkasya dönemi şiirlerinde, "özgürlük" ve Kafkas doğası temalarının yanı sıra, özgürlüğün simgesi olarak "deniz" imgesi de öne çıkar. "Dalgalar", "Denize", "Söndü Günün Yıldızı", "İmreniyorum Sana..." v.b. bunun örnekleridir. "İmreniyorum Sana, Cesur Öğrencisi Denizlerin" adlı şiirde, Rimbeaud'dan, Mallarme'den yarım yüzyıldan daha çok bir zaman önce, şaşılacak biçimde, onlardaki bazı tatlar duyumsanıyor:

İmreniyorum sana cesur öğrencisi denizlerin,

Saçları fırtınalarda ağaran ve gölgesinde yelkenlerin

Çoktan mı ulaştın dingin rıhtıma–

Çoktan mı vardın sessizliğin hazlarına–

Ki yeniden çağırmakta seni gönül çekici dalgalar.

Hadi ver elini –yüreklerimizde aynı tutkular.

İçimizde uzak gökyüzünün, uzak ülkelerin özlemi

Bırakalım kıyılarını köhne Avrupa'nın;

Ben, yorgun kiracısı yeryüzünün, bambaşka âlemler

ardındayım;

Ey özgür okyanus, selamlıyorum seni:

Aşk temasının Puşkin şiirindeki önemli yerinden söz etmiştim. "O'na", "Seviyordum Sizi" v.b. aşk şiirleri, Rus aşk liriğinin ölümsüz örneklerindendir:

Seviyordum sizi ve bu aşk belki

İçimdeki sönmedi bütünüyle;

Fakat üzmesin sizi artık bu sevgi;

İstemem üzülmenizi hiçbir şeyle.

Sessizce, umutsuzca seviyordum sizi,

Kâh ürkeklik, kâh kıskançlıkla üzgün;

Bu öyle içten, öyle candan bir sevgiydi ki,

Dilerim bir başkasınca da böyle sevilin.

"Kış Akşamı", "Kış Yolu", "Cinler" v.b. türünde, Rusya doğasının betimlendiği masalsı güzellikte şiirler, Rus halk dilinin ulaştığı klasik bir yalınlığın eşsiz örnekleri olarak, şairin ülkesinde kuşaklar boyunca anadil duyarlığını oluşturmuş ve oluşturmaya devam etmektedir...

Bulutlar koşuyor, bulutlar dönüyor;

Ve ay, görünmez bir elle

Uçuşan karları aydınlatıyor;

Gök bulanık, bulanık gece.

Gidiyor tarlalar boyunca arabam;

Çalıyor çıngırak çın-çın-çın..

Ürperiyor yüreğim korkudan

Ortasında ıssız ovaların!

Yeni anlatım arayışları onun yaratıcılığının bir başka yönüdür. "Kuran'a Öykünmeler" başlığı altında topladığı şiirler bu özelliğinin başarılı ve ilginç örneğidir:

Yer devinimsiz–gök kubbeleri,

Tanrım, sımsıkı duruyor sayende,

Ve sular ezmiyor bizi

Boşanıp yere.

Yergi, eleştiri, keskin ve alaycı zekâ, Puşkin şiirindeki (ve genel olarak tüm yaratıcılığındaki) ana doğrultulardan birini oluşturur:

Keneler ve sivrisinekler

Çevrende uçuştuğunda gazete kalabalığıyla

Boşuna kafa yorma, tüketme ince sözler

Karşı koyma bu kaba gürültüye ve çığırtkanlığa

Çünkü mantık da, üslup da sevgili dost

O inatçı sürüyü etkilemez

Kızmak da boş, fakat kaldır elini ansızın

Ve şimşek gibi bir yergiyle onları ez...

"İblis", "Peygamber", "Yankı" v.b. şiirlerde, yaratıcı sanatçının yalnızlığı işlenir. Bu onun, yaşadığı çağda ve ülkede kendi kişisel yalnızlığıdır da... Baskı ve duyarsızlık ortamında şair yine kendine ve şiirine tutunarak ayakta kalabilecektir:

Ey şair! Değer verme sevgisine sen halkın.

Tez geçer gürültüsü zafer övgülerinin;

Aptalın yargısına, soğuk kalabalığın

Gülüşüne de boş ver; aldırışsız ol, sâkin.

Dekabrist ayaklanmanın idamlar ve sürgünlerle bastırılmasından sonra gittikçe boğuculaşan gericilik ortamında Aleksandr Puşkin gibi aydınlanmacı, özgür bir aklın, seçkin bir dehanın giderek yalnızlaşması kaçınılmazdı. Kişisel yaşamdaki, aile yaşantısındaki sorunlar da bu yalnızlığı arttıran etkenler olmuştu. Ölümünden birkaç yıl önce yazdığı "Bulut", "Vaktidir..." v.b. kimi şiirlerde kaçınılmaz, trajik bir sonun önsezileri, yalnızlıkta ve çalışmada bir avuntu arama çabaları duyumsanıyor:

Vaktidir dostum, vaktidir! Yürek dinginlik istiyor-

Uçuyor birbiri ardına günler ve geçen her saat alıp götürüyor

Yaşamdan bir parça daha...

.................................

Nicedir, ben, yorgun köle, kaçıp gitmektir istediğim

Uzak sığınağına çalışmanın ve lekesiz bir esenliğin.

Deha, çepeçevre kuşatılmış olmasına karşın, değerinin bilincindedir:

Ben insanüstü bir anıt diktim kendime,

Halkın yolu geçecek ordan,

Boyun eğmez başıyla daha da yükseklere

Çıkacak o Aleksandr Sütunu'ndan.

Hayır, büsbütün ölmem ben–ruhum kutsal lirdedir

Yaşayacak bedenim ve kaçacak çürüme–

Şu yeryüzünde yaşadıkça tek bir şair

Duyulacak ünüm her yerde.

Ve halk gönlünde taşıyacak beni uzun zaman,

İyi duygular uyandırdığım için lirimle.

Özgürlüğü övdüğüm için şu acımasız çağda

Ve merhamet uyandırdığım için düşenlere.

..............................

Puşkin'in kendine ve yaratıcılığına ilişkin öngörüsü tümüyle doğrulandı. Büyüklüğü, önemi, yaşarken de kabul edilmişti. Bu büyüklük ve önem, ölümünden sonraki süreçlerde ve sonraki kuşaklarca daha derinliğine kavrandı. Otuz yaşına bile gelmeden yarattığı yapıtlarla ulusal Rus edebiyatının temellerini attığı, bu edebiyata sonraki kuşakların şair ve yazarlarınca geliştirilecek evrensel yönelişler kazandırdığı, bugün konuyla ilgili herkesçe bilinen bir gerçektir.

Ataol Behramoğlu   

Seviyordum Sizi

İSTEK

Ağır aksak geçiyor günlerim,

Ve her an, çoğaltıyor solgun kalbimde

Tüm acılarını mutsuz aşkın

Ve kaygıdan çıldırmış gibiyim.

Fakat susuyorum, mırıltım işitilmiyor;

Akıyor gözyaşlarım, onlar avuntudur bana;

Kederle kaplı ruhum,

Acı bir zevk buluyor onda.

Ey yaşam düşü! uç git, acımam sana,

O boş görüntü karanlıkta yitip gitsin;

Aşkın acısıdır değerli olan benim için,

Öleyim ne çıkar, severken öleyim ama.

1816   

MORPHEUS'A¹

Morpheus, bir avuntu ver

Benim acılı sevdama.

Gel, üfle lambamı,

Hayallerimi kutsa!

Gizle tasalı belleğimden

Korkunç hükmünü ayrılığın!

Göster bana o tatlı bakışı,

O tatlı sesi yine duyayım.

Uçup gittiğinde karanlık gece

Sen de bırakıp gideceksin gözlerimi,

Ah, yeni bir geceye kadar

Gönlüm aşkı unutabilseydi!

1816   

MERAKLI

-Yeni bir şey yok mu? "Hiçbir şey yok valla."

-Hey, kurnazlığı bırak, mutlaka bir şeyler biliyorsun.

Yaptığın ayıp değil mi dostuna,

Düşmanmışım gibi hep bir şeyler saklıyorsun.

Dargın mıyız yoksa? İnsaf, kardeş, ne için?

İnat etme, tek bir sözcük söyle hiç olmazsa..

"Yahu, bırak yakamı! Tek bir şey varsa bildiğim

Senin aptal olduğundur, ama yeni bir şey değil bu da".

1816   

ÇAADAYEV'E²

Aşkın, umudun, dingin şöhretin

Aldatısı uzun sürmedi,

Dağıldı şölenleri gençliğin,

Uyku gibi, sabah dumanı gibi;

Fakat o arzu hâlâ dipdiri,

Uğursuz iktidarın zulmü altında

İçimiz içimize sığmayarak

Kulak veriyoruz yurdun çağrısına.

Umudun azabıyla beklemekteyiz

Kutsal özgürlük dakikalarını,

Nasıl beklerse genç âşık

Şaşmaz buluşma anlarını.

Yürekler canlıyken onur için

Özgürlükle tutuştuğumuz sürece,

Dostum, en yüce coşkularımızı

Vatana adayacağız elbette!

Arkadaş, inan: er-geç doğacak

Büyüleyen mutluluğun yıldızı,

Rusya uykusundan silkinip kalkacak

Ve yıkıntılarına mutlakıyetin

Yazacaklar adlarımızı!

1818   

YENİDEN DOĞUŞ

Barbar sanatçı, dâhinin tablosunu

Karalıyor özensiz bir elle

Ve kendi ilkesiz resmini

Çiziktiriyor onun üzerine.

Fakat yabancı boyalar zamanla,

Köhneyip düşüyor kabuklar gibi;

Ve önceki güzelliğiyle.

Çıkıyor ortaya dâhinin eseri

Tıpkı bunun gibi yanılgılar da

Kayboluyor benim acılı ruhumda,

Ve başlangıçtaki temiz günlerin

Görüntüleri doğuyor onda.

1819   

KÖY

Kimsesiz köşecik, selam sana,

Dinginliğin sığınağı, çalışmanın ve esinin,

Günlerim burada fark etmeksizin

      Akıyor mutluluk ve unutuşun koynunda!

Seninim ben: Kirke'nin³ utançlı konağını

Tantanalı şölenleri,eğlenceleri,yoldan çıkmaları

Değiştirdim meşelerin barışçıl hışırtısıyla , tarlaların sessizliğiyle

Ve özgür başıboşlukla,düşünmenin yoldaşı.

      Seninim ben:Bu karanlık bahçeyi seviyorum

      Serinliğiyle,çiçekleriyle,

Bu çayırlığı,kokulu tınazlarla kaplı.

Burada berrak derecikler fundalıklarda şırıldar,

Nereye baksan devingen tablolar:

Şurada iki gölün mavi düzlükleri,

Beyaz balıkçı yelkenlisinin görünüp yittiği,

Onların ardında tepe dizileri, tarla çizgileri,

      Uzakta serpiştirilmiş köy evleri.

Nemli kıyılarda yayılan sürüler,

Dumanlı ambarlar,yel değirmenleri;

      Her yerde mutluluk ve emek izleri...

Buradayım, boş kaygıların prangasından kurtularak,

Mutluluğu gerçekte bulmayı öğrenmiş olarak,

Yasaya bağımsız bir ruhla tapınmayı,

Eğitimsiz kalabalığın mırıltısına kulak asmamayı,

Yürekten katılmayı utangaç duaya

      Ve imrenmemeyi yazgısına

Adil olmayan bir yükseklikteki kötünün ya da aptalın.

Yüzyılların bilgeleri,sorularımı burada soruyorum sizlere!

      Burada,yüce yalnızlıkta

      Erinç veren sesiniz daha güçlü duyuluyor;

      O ses, tembelliğin somurtkan uykusunu kovalıyor,

      Çalışmak ateşi doğuyor içimde,

      Ve yaratıcı düşünceleriniz

      Olgunlaşıyor ruhumun derinliğinde

Fakat burada ruhu korkunç bir düşünce karartıyor :

      Çiçekli tarlaların ve dağların arasında

İnsanlığın dostu kederle fark ediyor

Bilgisizliğin öldürücü ayıbını her yanda.

      Burada yazgının insanlara bela ettiği

Yabanıl, duygusuz, acımasız efendilik

Göz yaşlarını görmeksizin, iniltilere kulak vermeksizin,

Ele geçirdi zorbalık sopasıyla

Emeğini de, mülkünü de, zamanını da çiftçinin.

Eğilip yabancı pulluğa, kamçıya boyun eğip

Sürükleniyor sıska kölelik

      Dizginlerinde aman bilmez efendinin.

Burada ağır boyunduruk herkesi mezara kadar sürükler;

İçlerinde umut ve heves beslemeye cüret etmeksizin

Burada genç kızlar çiçeklenirler

      Ruhsuz zorbanın keyfi için.

Yaşlı babaların desteği oğullar

Sevimli,genç çalışma arkadaşları

Baba ocağından koparılırlar

Çoğaltmak için bey çiftliğinin

Acı çeken uşak kalabalığını.

Ah, sesimle titretebilseydim yürekleri!

Neden yanıyor bu yararsız ateş göğsümde,

Ve yazgı neden vermedi bana

Söylevcinin müthiş yeteneğini?

Ey dostlar! halkın ezilmediğini görecek miyim bir gün

Ve köleliğin düştüğünü çarın işaretiyle,

Ve sonunda doğacak mı yurdumun üzerinde

Güzel şafağı bilginin ve özgürlüğün?

1819   

"SÖNDÜ GÜNÜN YILDIZI..."

Söndü günün yıldızı;

İndi mavi denize kara bir duman

      Hışırda, çırpın uysal yelken

Dalgalan, karanlık okyanus, dalgalan.

      Görünüyor işte uzaklarda,

Güneşin hiç batmadığı büyülü diyarlar;

Gönlüm akıyor oraya coşkuyla, tasayla,

      Ve kıpırdanıyor içimde anılar...

Gözlerim yaşlarla doluyor yine;

Kaynıyor ruh ve donuyor birden;

Tanıdık bir hayal uçuyor çevremde;

Anımsıyorum her şeyi, acı çektiren, mutlu eden,

Anımsıyorum çılgın aşkı geçmişteki,

Arzuları, umutları, kırılıp aldanan...

      Hışırda, çırpın, uysal yelkenim

Dalgalan, karanlık okyanus, dalgalan.

Uç gemi, götür beni bilinmezliklere

Ürkünç oynaklığında güvenilmez denizlerin,

      Yeter ki uzaklarda olayım

      Hüzünlü kıyılarından dumanlı ülkemin,

      Orada ilk kez tutuşturmuştu

      Tutkuların alevi beni,

Esin perileri gizlice gülümsemişlerdi,

      Ve erkenden olgunlaşmıştı fırtınalarda

      Orada benim yitik gençliğim,

Hafif kanatlı sevinç beni orada aldatmıştı

Orada acıyla dolmuştu kalbim.

      Ve ben, yeni izlenimler arayıcısı,

      Kaçtım sizden yurdumun kıyıları

      Sizlerden de, zevk avcıları,

Bir anlık dostları, uçucu gençliğin;

Ve sizler, günahlarımın sırdaşları

Kendimi aşksız feda ettiklerim,

Huzurumu çalan, ünümü, ruhumu, özgürlüğümü,

Unuttum sizleri de gizli ve

Sadakatsiz dostları altın ilkbaharımın...

Fakat iyileşmedi yine de

Kalbim eski yaralardan, aşkın derin yarasından

      Hışırda, çırpın, uysal yelkenim

Dalgalan, karanlık okyanus, dalgalan

1820   

"RUSLAN VE LUDMİLA"DAN

Birinci Şarkı

(...)

Ve işte genç gelin

Gerdek yatağına götürülüyor;

Işıklar söndü...Aşk tanrıçası

Gece lambasını yakıyor.

Tatlı umutlar gerçekleşti,

Sıra aşkın armağanlarında;

Düşüyor kıskanç giysiler

İstanbul halılarına...

Aşk fısıltılarını işitiyor musunuz,

Öpücüklerin tatlı sesini,

Son ürkeklik mırıltısının

Ansızın kesildiğini?...

Damat önceden duyumsuyor

Heyecanları...Ve işte başladı onlar...

Ama birden gök gümbürdüyor,

Bir ışık parlıyor sisler arasından,

Lamba sönüyor, ışık koşuyor

Her şey karardı, her şey titriyor,

Ve donup kalıyor Ruslan.

Sustu her şey .Müthiş sessizlikte

İki kez garip bir ses işitildi

Ve yükseliverdi dumanlı derinlikten

Dumandan daha karanlık biri...

Oda yeniden boş ve sessiz;

Soğumuş terler akarak yüzünden

Ürkmüş damat yerinden kalkıyor;

Ve titreyerek, soğuk elleriyle

Dilsiz karanlığı yokluyor...

Eyvah: Sevgili yok orada...

Boşluktur ellerinin dokunduğu;

Ludmila yok koyu karanlıkta,

Bilinmez bir güç çalmış onu.

(...)

1817-1820   

"KAFKAS TUTSAĞI"NDAN

Birinci Bölüm

(...)

Umutsuz tutsak, sanki git gide

Sevinçsiz yaşama alışıyordu.

Tutsaklık kederini, isyanını

İçinin derinliğinde saklıyordu.

Arasında kasvetli kayalıkların

Erken sabah serinliğinde

Sürünerek gezinmekteyken

Dikiyordu meraklı bakışlarını

Ak saçlı, kızıl, mavi dağların

Uzak kütlelerine.

Olağanüstü tablolardı!

Karların ebedi tahtları,

Tepelerinin çevresinde

Bulutların devinimsiz zinciriyle .

Ve aralarında iki başlı dev

Görkemli,yüce Elbrus

Buzdan çelenginde parıldayarak

Ağarıyordu mavi gökte.

Gök gürültüsü,öncüsü fırtınanın

Boğuk bir uğultuyla karışarak

Gürlediğinde, çoğu kez

Dağda, köyün üzerinde

Kıpırtısız oturmaktaydı tutsak!

Altında ayaklarının bulutlar tüterdi,

Bozkırdan bir toz yükselirdi;

Ürkmüş bir geyik kayalıklarda

Kendine sığınak arardı şimdi;

Kartallar kopardı kayalardan

Ve çığrışırlardı gökte;

Yılkıların patırtısı,sürülerin böğürtüsü

Boğulurdu artık fırtınanın sesiyle...

Ve bulutlardan, şimşeklerin arasından

Ansızın yağmur ve dolu

Patlardı ovaların üstünde;

Akardı yağmur selleri

Yamaçları oyarak dalgalarla

Yüzyıllık taşları yerinden sökerek-

Ve tutsak orada,bir başına

Fırtına bulutunun ardından

Güneşin dönüşünü beklerdi;

Kasırganın dışında

Ve onun güçsüz uluyuşuna

Bir çeşit sevinçle kulak vererek

(...)

1821-22   

ESİN PERİSİ

Çocuktum daha beni sevdiğinde

Yedi borulu flütü elime verdiğinde;

Beni gülümseyerek dinliyordu ve ben usulcana

Çıkarıyordum artık zayıf parmaklarımla

Boş kamışın çınıltılı deliklerinden

Marş ezgileri, tanrılarca esinlenen,

Ve Frigyalı çobanlardan barışçıl şarkılar.

Dilsiz gölgesinde meşelerin sabahtan akşama kadar

Derslerini gizemli kızın dinliyordum can kulağıyla;

Ve o , kimi kez sevindirerek beni bir armağanla,

Atarak sevimli alnında lüleleri geriye,

Alıyordu kavalı kendi ellerine:

Çalgı tanrısal bir solukla canlanıyordu sanki

Ve kutsal bir büyülenmişlik dolduruyordu yüreği

1821   

TUTSAK

Zindandayım, nemli bir karanlıkta.

Beslediğim genç kartal, avluda,

Altında parmaklıkların çırpıyor kanatlarını

Gagalarken kanlı bir yiyecek parçasını.

Gagalıyor ve fırlatıyor, gözleri pencerede,

Sanki aynı arzuyu taşıyor benimle.

Bakışı ve çığlığıyla diyor ki tutsaklık yoldaşım:

"Vakit geldi artık, uçalım dostum, uçalım!

Bizler özgür kuşlarız, hadi davran!

O beyaz dağa doğru, daha öteye bulutlardan,

Denizin gökyüzüyle buluştuğu maviliklere,

Sadece rüzgârın ve benim gidebildiğimiz o yerlere..."

1822   

"İMRENİYORUM SANA, CESUR ÖĞRENCİSİ DENİZLERİN..."

İmreniyorum sana cesur öğrencisi denizlerin,

Saçları fırtınalarda ağaran ve gölgesinde yelkenlerin!

Çoktan mı ulaştın dingin rıhtıma-

Çoktan mı vardın sessizliğin hazlarına-

Ki yeniden çağırmakta seni gönül çekici dalgalar.

Haydi ver elini-yüreklerimizde aynı tutkular.

İçimizde uzak gökyüzünün, uzak ülkelerin özlemi

Bırakalım kıyılarını köhne Avrupa'nın;

Ben, yorgun kiracısı yeryüzünün, bambaşka âlemler ardındayım;

Ey özgür okyanus, selamlıyorum seni.

1823   

KUŞ

Gurbette saygıyla izliyorum

Geleneğini eski zamanların:

Bir kuşu özgürlüğe salıyorum

Parlak şöleninde ilkbaharın.

Artık avuntusuz değilim,

Ve küsmüyorum yazgıma,

Mademki özgür kılabildim

Tek bir varlığı da olsa!

1823   

"DALGALAR, SİZİ KİM DURDURDU..."

Dalgalar, sizi kim durdurdu,

Kim vurdu sizi prangaya,

Kim yönlendirdi isyancı koşunuzu

Dilsiz ve aşılmaz bir havuza?

Kim bozguna uğrattı âsasıyla

Bende umudu, neşeyi ve acıyı

Ve uyuşturdu ruhumdaki fırtınayı

Tembelliğin uykusuyla?

Essin rüzgârlar, coşsun dalgalar,

Ruhu öldüren kale yıkılsın!

Nerdesin ey özgürlük simgesi fırtına?

Kükre üstünde bu tutsak suların.

1823   

İBLİS

Henüz yeni olduğu zamanlar

Yaşamda tüm izlenimlerim

Bakışı kızların, meşeliğin hışırtısı,

Bülbülün şarkısı geceleyin-

Henüz şiddetle coşturduğunda

Yüreği, yüce duygular

Özgürlük, ün ve aşk,

Ve güzel sanatlar,-

Umut ve zevk saatlerini

Kaplayarak apansız bir tasayla,

Gizlice ziyarete başladı

Beni kötücül bir deha.

Karşılaşmalarımız hüzünlüydü:

Gülümseyişiyle, garip bakışıyla,

Yaralayıcı sözleriyle

Soğuk bir zehir akıtıyordu ruha.

Sonu gelmez iftiralarla,

Tanrı'ya dil uzatıyordu;

Güzellik boş bir hayaldi;

Esini hor görüyordu;

İnanmıyordu aşka, özgürlüğe;

Hayata bakışı alay doluydu-

Ve tüm evrende hiçbir şeyi

Kutsamak istemiyordu.

1823   

YAŞAM ARABASI

Yükü ağır olsa da kimi zaman

Araba yolunda rahatça ilerler;

Arabacı yiğit, kocamış bir adam,

Dinlenmeksizin, ha babam sürer.

Sabahleyin bineriz arabaya;

Ve yel gibi gitmekten hoşnutuzdur,

Tembellik, rehavet bizden ırak olsun,

Bağırırız: Haydi, sür!

Fakat öğleyin biter o atılganlık;

Sarsılmışızdır; ve her şeyden korkarak,

Yamaçtan da, hendekten de,

Bağırırız: Daha yavaş, salak!

Oysa hızı hep aynıdır arabanın;

Ve artık alışmışızdır yaklaşırken gece,

İlerleriz uyuklayarak barınağımıza doğru-

Zamandır oturan arabacı yerinde.

1823   

DENİZE

Elveda, ey özgür yaradılış!

Son kez karşımdasın işte;

Yuvarlayarak mavi dalgalarını

Parıldıyorsun gurur dolu bir güzellikle.

Hazin mırıltısı gibi bir dostun,

Veda saatinde ümitsiz seslenişi gibi,

Son kez işitiyordum hüzünlü uğultunu

Yalvaran, beni çağıran seslerini.

Ey, can attığım sınırı benliğimin!

Ne kadar çok senin kıyılarında

Dolaştım, sessiz ve başım dumanlı,

Gizli bir kararın hüznü ruhumda.

Nasıl seviyordum seslenişlerini,

Boğuk sesleri, o uçurum yankısını;

Ve akşam saatindeki sessizliği,

Ve delişmen atılışlarını!

Uysal bir balıkçı yelkenlisi

Bir an öyle istedin diye sen

Dalgırlarda yiğitçe kayıp gider;

Fakat coşup kükredin mi birden

Batar birbiri ardına gemiler.

Elimden gelmedi sonsuzca bırakmak

Karayı; bu iç karartan devinimsiz yurdu;

Ve seni coşkularla selamlayarak

Elimden gelmedi yüceliklerine

Yöneltmek şiirsel koşumu.

Bekliyordun sen, çağırıyordun...

Ruhum boş yere çırpınıyordu prangasında;

Güçlü bir tutkuyla büyülenmiş,

Kalakaldım kıyılarında...

Niye hayıflanmalı? Kaygısız yolumu

Nereye yöneltirdim ki şimdi?

Bir şey var ki çölünde senin

Ruhumu altüst etmeye yeterdi.

Bir kaya parçası, şanlı bir varlığın

Mezarı olan; ve yüce anılar da

Orada soğuk bir uykuya dalıyordu:

Napolyon sönüp gidiyordu orada.

Ve öldü acılar içinde;

Ve onun ardından, gürültüsüyle fırtınanın

Yitirdik bir başka dehayı da

Bir başka hükümdarını akıllarımızın.⁴

Yitip gitti, başındaki çelengi

Bırakarak ve gözyaşlarına boğarak özgürlüğü.

Kabarsın dalgalar, kopsun fırtına,

O senin, ey deniz, türkücündü.

İmgen onda bulmuştu anlamını,

Ruhuyla o senin cevherindendi:

Senin gibi, güçlü, derin ve karanlık,

Senin gibi, hiçbir şeyle bükülmezdi.

Boşaldı dünya... Şimdi beni

Alıp da nereye götürsün okyanus?

Yeryüzü yazgısı aynı her yerde,

Nerede birazcık iyilik varsa

Ya aydınlanma, ya tiran tetikte.

Elveda öyleyse ey deniz!

Utkulu güzelliğin yaşayacak belleğimde.

Ve uzun süre, uzun süre işiteceğim

Uğultunu akşam saatlerinde.

Ormanlara, ıssız bozkıra

Taşıyacağım, beni dolduran varlığını;

Kayalarını senin, körfezlerini

Ve parıltını,ve gölgeni,ve dalgaların konuşmasını.

1824   

"BAHÇESARAY" SARAYININ ÇEŞMESİNE

Aşk fıskiyesi, ölümsüz çeşme!

Sana armağan olarak iki gül getirdim.

Seviyorum bitimsiz konuşmanı

Ve şiirsel gözyaşlarını senin.

Çiseyen gümüşsü tozların

Serin çiğlerle kaplıyor beni:

Ak, durmaksızın ak sevinçli pınar!

Anlat, anlat bana bildiklerini...

Aşk fıskiyesi, kederli çeşme!

Okudum ben de mermerinde senin

Uzak bir ülkenin övgüsünü;

Fakat Mariya'dan söz etmedin...

Ey, solgun yıldızı haremin!

Burada da mı unutuldun yoksa?

Yoksa sadece mutlu düşler miydi

Mariya ve Zarema⁵

Ya da sadece imgelemin uykusu mu

Tenha bir alacakaranlıkta resimledi

Kendi bir anlık sanrılarını,

Ruhumun bir anlık idealini?

1824   

"GECE YELİDİR..."

Gece yelidir

Havayı titretir.

      Çağıldar

      Akar

Guadalquivir.⁶

Doğdu ay

Som altından,

Kulak ver gitara

Başladı usuldan...

İspanyol dilber

Yaslandı balkona.

Gece yelidir

Havayı titretir

      Çağıldar

      Koşar

Guadalquivir.

Savur şalını sevimli dilber,

Doğan gün gibi yüzünü göster!

Ardında demir parmaklıkların

Görünsün efsane bacakların!

Gece yelidir

Havayı titretir.

      Çağıldar

      Coşar

Guadalquivir.

1824   

KURAN'A ÖYKÜNMELER⁷

P.A.Osipova'ya

I

Çift ve tek üstüne ant içerim,

Kılıç ve haklı savaş üstüne ant içerim,

Sabah yeli üstüne ant içerim,

Akşam duası üstüne ant içerim:

Hayır, seni terk etmedim ben.

Ya kimdi başını okşayarak

O korunaklı yere götürdüğüm,

Amansız takipten saklayarak?

Ben değil miydim çölün sularıyla

Susuzluğunu dindiren?

Ben değil miydim diline senin

Akıllar üstünde erk veren?

Sıkı dur öyleyse, yalanı hor gör,

Yürü gerçeğin yolunda inançla,

Sev öksüzleri ve Kuran'ımı,

Öğüt ver titreyen yaratığa.

II

Ey lekesiz kadınları peygamberin,

Siz farklı kılındınız bütün eşlerden:

Ayıbın gölgesi de korkunçtur sizin için.

Yaşayın alçakgönüllülüğünüzü yitirmeden

Tatlı kanatları altında sessizliğin.

Yakıştı size bakirenin örtüsü,

Sadık yüreklerinizi saklayın

Helal ve utangaç zevkler için.

Ve ulaşamayacak yüzünüze

Kurnaz bakışı inançsızların.

Ve sizler, ey konukları Muhammed'in,

Akın akın gelenler akşam ziyaretine,

Sakının, dünyasal telaşlarla

Sıkıntı vermekten peygamberime.

O dindarca düşüncelere dalmışken

Hoşlanmaz laf ebelerinden

Sevmez, gösterişli ve boş sözleri:

Sofrasına kibirsiz gelin,

Ve tertemiz bir duyguyla eğilin

Önünde genç cariyelerinin.

III

Peygamber bozulup yüzünü ekşitti

Körün yaklaştığını işitince:

Koşup geliyor, şaşkınlık gösterip

Günah işlemeye cüret etme.

Sana göksel kitap, ey peygamber

Kibir sahipleri için gönderilmedi;

Kuran'ımı sakince bildir,

Zorlama dikine gidenleri!

Neden böbürlenir ki insanoğlu?

Dünyaya çıplak geldiğinden mi,

Ömrünün kısalığından mı,

Güçsüz doğduğu, güçsüz öleceği için mi?

Yoksa Tanrı onu keyfince

Öldürecek ve diriltecek diye mi?

Mutlulukta da acı yazgıda da

Gökten nasıl belirliyorsa günlerini.

Ona nimetler verdiği için mi,

Ve ekmeği ve zeytini ve hurmayı,

Emeğini kutsayarak

Ve bahçeyi ve tepeyi ve tarlayı?

Fakat İsrafil iki kez öttürecek borusunu;

Kopacak yeryüzünde göksel tufan:

Ve kardeş kaçacak kardeşinden,

Ve oğul kaçacak anasından.

Ve her şey akacak önünde Tanrı'nın,

Korkuyla allak bullak;

Ve yok olacak günahkârlar,

Ateş ve külle kaplanarak.

IV

Seninle, bir zamanlar, ey her şeyi yaratan,

Yarışa yeltenmişti bir kudretli,

Çıldırmış gibiydi gururdan;

Fakat sen nasıl da bildirmiştin ona haddini.

Dedin: Dünyaya yaşam armağan ediyorum,

Ve onu ölümle cezalandırıyorum.

Ben her şeye kadirim.

Dedi o, ben de yaşam armağan ediyorum

Ben de ölümle cezalandırıyorum:

Ey Tanrı, seninle eşitim.

Fakat senin gazabın konuşunca

Günahın böbürlenişi sustu:

Güneşi yukarı kaldırıyorum doğuda;

Sen de batıda kaldır onu!

V

Yer devinimsiz- gök kubbeleri,

Tanrım, sımsıkı duruyor sayende,

Ve sular ezmiyor bizi

Boşanıp yere.

Evrende güneşi tutuşturdun,

Göğü ve yeri aydınlatsın diye,

Kandil yağına doymuş keten

Nasıl parlarsa lamba kristalinde.

Tanrı'ya yakarın; güçlüdür o:

Yönetir rüzgârı; kavurucu günde

Göğe gönderir bulutları;

Ağaç gölgesi verir yere.

O merhametlidir: ışıklı Kuran'ı

Açtı peygamberi Muhammed'e,

Akalım bizler de aydınlığa doğru,

Ve kalksın gözlerden perde.

VI

Boşuna görmedim sizi düşümde

Savaşta tıraş edilmiş başlarla,

Kılıçlarla, kana bulanmış,

Hendeklerde, kulede,surlarda.

Kulak verin sevinçli çağrıya

Ey ateşli çöllerin çocukları!

Ganimetleri paylaşın,

Tutsak edin genç köle kadınları.

Kazandınız, şan olsun size,

Ve ödlekler ezilsin utançla!

Onlar inanmadılar kutsal düşlere

Kulak vermediler çağrımıza.

Gözleri savaş ganimetleriyle kamaşmış,

Pişmanlıktan kıvranarak

Bizi de alın diyorlar şimdi;

Siz, hayır diyeceksiniz fakat.

Mutludur düşenler çarpışmada:

Cennettir şimdi onların otağı.

Zevk içinde yüzmekteler,

Hiçbir şeyin bozmayacağı.

VII

İsyan et, cesaretsiz

Mağaranda senin

Kutsal lamba

Yanıyor sabaha dek.

Yürekten duayla

Peygamber, uzaklaştır

Kederli düşünceleri!

Sabaha dek dua et

Alçakgönüllüce;

Göksel kitabı

Sabaha dek oku!

VIII

Satılık mal gibi kullanarak vicdanını,

Yoksula cimrice sunma armağanlarını:

Göklere tam cömertlik gerek.

O müthiş yargı günü, bereketli tarla örneği,

      Ey mutlu tohum ekici!

Emeğin kat kat karşılık görecek.

Fakat eğer mal canlısı olup da,

Cimrice sadaka verirsen yoksula,

Pintice sıkarsan avucunu,-

Bil ki tüm armağanların taş üzerinden

      Bir avuç toz gibi, yağmurla silinen,

Yitip gidecektir–Tanrı hor görmüştür onları.

IX

Gezgin yakardı Tanrı'ya, yorgunluktan bitik:

Bir yudum su dileyerek ve bir gölgelik.

Üç gün üç gece dolaşarak çölde,

Kızgın sıcaktan ve tozdan ağırlaşan gözlerle

Bakınırken çevreye umutsuz bir tasayla,

Bir palmiye gördü ve bir kuyu altında.

Ve varıp yanına palmiyenin bir koşu

Kana kana içti soğuk suyu

Serinletti kavrulan dilini ve gözbebeklerini,

Ve yatıp uyudu, yanında sadık eşeği-

Ve pek çok yıl geçti birbiri ardına

Göklerin ve yerin hâkiminin arzusuyla.

Ve geldi uyanma saati sonunda;

Kalktı gezgin ve gaipten bir ses ulaştı kulağına:

"Çoktandır mı derin uykudaydın çölde?"

Yanıtladı gezgin: Bir gün önce

Güneş yüksekte, sabah göğündeydi;

Bir sabahtan ötekine uyumuşum demek ki.

Fakat ses dedi ki: " Ey yolcu, sen çok daha uzun uykudaydın;

Baksana: Genç yattın, yaşlı uyandın;

Palmiye çürüyüp dağıldı, serin kuyu

Kurudu, tükendi susuz çölde suyu,

Çoktandır kumlarla kaplanarak;

Ve kemikleri eşeğinin beyaz beyaz parıldıyor bak".

Ve bir anlık ihtiyar acıyla sarsılarak,

Eğdi titreyen başını, hıçkırarak...

O zaman mucize gerçekleşti çölde:

Canlandı geçip giden, yeni renklerle;

Gölgeli başı palmiyenin başladı kımıldamaya;

Kuyu doldu yeniden serinlik ve buğuyla.

Ve köhnemiş kemikleri eşeğin kalktılar,

Ete büründüler ve bir anırtı kopardılar;

V gezgin, güçlü ve mutlu,

Kanında yeniden dirilen gençliği duydu.

Ve doldu içi kutsal coşkuyla:

Ve devam etti yola Tanrı'yla.

1824   

POYRAZ

Öfkeli poyraz, neden

Kıyı sazlarını ovaya doğru eğiyorsun?

Neden uzaktaki ufka

Bulutları böyle hırsla kovalıyorsun?

Az önce gök kubbesi

Kara bulut kümelerini sımsıkı sarınmıştı,

Az önce gururlu bir güzellikle

Yükseliyordu tepede meşe ağacı...

Fakat koptun ve coşup taştın sen,

Borayla ve şanla gürledin-

Kattın önüne kibirli bulutları,

Azametli meşeyi alaşağı ettin.

Şimdi bırak da güneşin parlak çehresi

Sevinçle ışıldasın artık,

Yel oynasın bulutçukla,

Ve usulca dalgırlansın sazlık.

1824   

VORONTSOV'A

Yarı bilgin, yarı cahil,

Yarı milord, yarı tüccar,

Yarı alçak, fakat artık

Tam bir şey olmasına umut var.

1824   

"KORU BENİ, TILSIMIM..."

Koru beni, tılsımım,

Koru beni, izlenip örselendiğimde,

Koru, pişmanlık ve telaş günlerinde:

Bana kederli bir günde verilmiştin sen.

Çevremi kuşattığında

Kuduran dalgaları okyanusun,

Bulutlar fırtınayı patlattığında,–

Koru beni, tılsımım.

Yaban ellerde yapayalnızlıkta,

Koynunda can sıkıcı rahatlığın,

Savaşın kızıştığı anda,

Koru beni, tılsımım.

Kutsal ve tatlı aldanış,

Büyülü yıldızı ruhun...

Gizlendi benden, ihanet etti...

Koru beni, tılsımım.

Bırak, tazelemesin bellek

Yatışsın sonsuzca yürek yaralarım;

Elveda ümit; uyu istek;

Koru beni tılsımım.

1825   

"ÇİNGENELER"DEN⁸

Gürültüyle,şamatayla çingeneler

Besarabya'da göç ediyorlar.

Bu gece onlar nehrin üzerinde

Yırtık pırtık çadırlarında kalacaklar.

Konak yerleri neşeli,özgür,

Huzur dolu uyku açık havada.

Kilimlerle yarı örtülmüş

Arabaların arasında

Yanıyor ateş,çevrede aile

Akşam yemeğini hazırlıyor.

Açık alanda beygirler yayılmış

Çadırın ardında evcil ayı

Yan gelmiş keyif çatıyor.

Bozkırların ortasında

Her şey nasıl da canlı

Sabahla uzak yola çıkacak

İnsanların barışçıl kaygıları.

Türküsü kadınların,çocuk bağırışları

Ve gezici örsün çınıltısı

Ve işte uykunun suskunluğuna

Bürünüyor göçebe ovası.

Ve sessizliğinde bozkırın

Duyulan sadece köpek havlayışları

Ve kişnemesi atların.

Ateşler söndü her yerde

Her şey dingin,bir tek ay parlıyor

Ve göksel yüksekliklerden

Sessiz obayı aydınlatıyor

(...)

Ve uyandılar gürültü şamata,

Çadırlar toplandı;arabalar

Hareket etmeye hazırlar

Ve her şey birlikte koyuldu yola.

Kalabalık akın akın gidiyor

Boş ovalarda göz alabildiğine,

Çocuklar oynuyor, eşeklerin

Üstlerinden atılmış sepetlerde.

Kocalar,erkek kardeşler,karılar,kızlar

Gidiyor ardından yaşlılarla küçüklerin ;

Bağırtı,çığırtı,çingene şarkıları,

Ayının böğürtüsü,zincirlerinin

Sabırsız şıngırtıları

Renk renk, parlak paçavralar

Çocukların,yaşlıların çıplaklığı,

Köpek havlayışları,ulumalar,

Gaydanın sesi,araba gıcırtısı-

Her şey yoksul,yabanıl,bozuk düzen

Ama her şey öyle kıpır kıpır canlı ki,

Her şey öylesine yabancı ki

Anlamsız yaşamlarımızın

Ölü gevşekliğine,

Kölelerin tek düze şarkısına benzeyen!

1824   

O'NA

Anımsıyorum o büyülü ânı

Karşımda beliriverdiğin,

Uçup gidici bir hayal gibi,

Dehası gibi saf güzelliğin.

Bunluklarında ümitsiz hüznün,

Telaşın yorucu tasalarında,

Çınlardı o tatlı ses uzun uzun,

O güzelim çizgiler görünürdü bana.

Yıllar geçti.İsyancı dalgalarında fırtınaların

Dağılıp söndü eski hayaller,

Unuttum tatlı sesini sesin

Ve silindi göksel çizgiler.

Issızlıkta, karanlığında tutsaklığın

Sessizce uzayıp gidiyordu günlerim

Tanrısız, esinsiz, gözyaşsız,

Yaşamsız ve sevgisizdim.

Ve bir an geldi, uyandı ruhum:

Ve işte sen yeniden belirdin,

Bir hayal gibi, uçup giden,

Dehası gibi saf güzelliğin.

Ve yürek çarpıyor bir esrimeyle,

Ve yeniden canlanıyorlar onda

Tanrısallık da, esin de ,

Yaşam da, göz yaşı da, aşk da.

1825   

KIŞ AKŞAMI

Göğü dumanla kaplıyor fırtına,

Karları döndürüp savurarak;

Kâh uluyarak canavar gibi,

Kâh çocuk gibi ağlayarak;

Bazen üstünde köhne damın

Ansızın samanları hışırdatıyor,

Bazen geç kalmış bir yolcu gibi

Penceremizi tıkırdatıyor.

Eski, harap kulübemiz

Hüzünlü ve karanlık.

Kadıncığım, ne oldu sana,

Konuşmaz oldun artık?

Fırtınanın ulumasıyla

Yaşlı dost, bitkin mi düştün?

Uyukluyor musun yoksa

Vızıltısında kirmeninin?

İçelim gel, can yoldaşı

Benim yoksul gençliğimin,

İçelim tasadan; nerde maşrapa?

Gönüller şenlensin.

Söyle türküsünü, deniz kıyısında

Sessizce yaşayan isketenin;

Söyle türküsünü, kuşluk vakti

Suya giden dilberin.

Göğü dumanla kaplıyor fırtına,

Karları döndürüp savurarak;

Kâh uluyor canavar gibi,

Kâh çocuk gibi ağlayarak.

İçelim gel, can yoldaşı

Benim yoksul gençliğimin,

İçelim tasadan; nerde maşrapa?

Gönüller şenlensin.

1825   

"EY ESİN PERİSİ ATEŞLİ YERGİNİN..."

Ey esin perisi ateşli yerginin!

Yetiş imdat çağrıma!

Gürüldeyen lir istediğim,

Juvenalis'in⁹ kırbacını ver bana!

Bir sorunum yok ruhsuz öykünmecilerle,

Ve aç çevirmenlerle,

Ne de sorumsuz uyakçılar

Yergilerimden nasiplerini alacaklar!

Gerek yok korkmasına mutsuz ozanların

Ve gazete yardakçılarının,

Çekinmesin benden mazlum salaklar!

Fakat siz, ey alçak oğlu alçaklar,-

Sizlere kurtuluş yok oklarımdan!

Dosdoğru kalbinizi bulacaklar!

Ve eğer içinizden birini unutacak olursam,

Lütfen anımsatın baylar!

Oh, ne kadar utanmazca solgun surata,

Ne kadar geniş-bakır alna

Vurulacak benim elimle

O silinmez damga!

1825   

ÖĞÜT

Keneler ve sivrisinekler

Çevrende uçuştuğunda gazete kalabalığıyla

Boşuna kafa yorma, tüketme ince sözler

Karşı koyma bu kaba gürültüye ve çığırtkanlığa

Çünkü mantık da, üslup da sevgili dost

O inatçı sürüyü etkilemez

Kızmak da boş, fakat kaldır elini ansızın

Ve şimşek gibi bir yergiyle onları ez

1825   

"YEVGENİ ONEGİN"DEN

Dördüncü Bölüm

XL

(...)Gök artık sonbaharı soluyordu,

Güneş daha seyrek parlıyordu,

Günler kısalıyordu git gide,

Açılıyordu hüzünlü bir sesle

Ormanların gizemli örtüsü,

Tarlaları duman kaplıyordu

Ve güneye doğru uzanıyordu

Kazların bağırtkan sürüsü,

Can sıkıcı günler yaklaşmadaydı;

Kasım artık kapıdaydı.

XLI

Gün soğuk bir sise bürünüp batıyor

Diniyor çalışma sesleri tarlalarda;

Kurt yola çıkıyor

Kurt gibi acıkmış karnıyla;

Yoldaki at sezerek onu

Horulduyor-ve tedbirli yolcu

Yel gibi gidiyor tepeye;

Çoban artık kuşluk vaktinde

İnekleri kovmuyor ahırdan,

Ve öğleyin kavalıyla

Çağırmıyor onları halka olmaya;

Ve kulübecikte türkü mırıldanaraktan

Yün eğiriyor kız ve kış gecelerinin

Dostu çıracık çıtırdıyor karşısında.

XLII

Ve artık çatırdayan ayazlı günler

Gümüş rengiyle tarlalarda..

(Okurun beklediği uyak:"güller";

Nah işte, al sana!)

Moda bir parkeden daha şık

Buzdan giyside parlıyor ırmakçık.

Neşeli oğlan çocuğu ordusu

Kızaklarıyla kesip vızıldatıyor buzu;

Suların koynuna dalmayı düşünerek

Hantal kaz kırmızı ayaklarıyla

Sakınganlıkla basarken buza

Kayıp düşüyor; sevinçle fır dönerek

İniyor ilk karlar bir biri ardına

Yıldızlar gibi düşerek kıyıya.

1825   

"YURDUNUN MAVİ GÖĞÜ ALTINDA..."

Yurdunun mavi göğü altında

      Sararıp soluyordu günden güne...

Tükendi sonunda ve tam üzerimden

      Uçup gitti o genç gölge;

Fakat aşılmaz bir sınır var aramızda

      Boşuna canlandırmak istedim içimde duyguyu;

Ölüm haberini kaygısız dudaklar bildirdi bana,

      Ve ben kaygısızca dinledim onu.

İşte tutkulu bir ruhla sevdiğim oydu

      Acı veren bir yoğunlukla.

İçim yumuşak, gergin bir tasayla dolu,

      Çılgınlık ve acıyla!

Nerede üzünçler, hani aşk? Ne yazık! Ruhuma

      O gölge için, saf ve zavallı,

Tatlı anısı için geri gelmez günlerin

      Ne gözyaşı var ne de bir yakını.

1826   

PEYGAMBER

Ruhsal susuzluktan kavrularak,

Issız çölde, üzgün, sürüklenirken,-

Altı kanatlı haberci melek

Yol ayrımında göründü birden.

Tüyden parmaklarını, uyku gibi

Gözbebeklerimde gezdirdi.

Büyüdü gözbebeklerim

Ürkmüş bir kartalınkiler gibi.

Kulaklarıma dokundu,-

Ve onları sesle, çınıltıyla doldurdu:

Ve göğün titreyişini iştim

Ve göksel uçuşunu meleklerin

Ve su altında sürüngenleri,

Ve ovada söğüdün yeşermesini.

Ve dudaklarıma yapıştı,

Ve günahkâr dilimi kopardı,

Kurnaz ve geveze,

Ve bilge iğnesini yılanın

Üstüne donakalmış dudaklarımın

Koydu kanlı eliyle.

Ve bir kılıçla yardı göğsümü

Ve çıkardı küt küt atan yüreği,

Alev alev bir kömürü

Bu açık göğse yerleştirdi.

Çölde ceset gibi yatıyorken ben,

Tanrı'nın sesi duyuldu birden;

"Kalk, peygamber,ve gör, ve dinle,

Uygula istencimi,

Ve dolaşarak karada ve denizde

Tutuştur sözlerinle insan yüreklerini"

1826   

KIŞ YOLU

Arasından kıvrımlı dumanların

Ay süzülüp geçiyor,

Kederli boşluklarına ormanın

Kederle ışık saçıyor.

Can sıkıcı kış yolunda

Uçuyor troyka yel gibi,

Yoruyor ruhu

Çıngırağın tek düze sesi.

Tanıdık, yürekten bir çınıltı var

Yanık türkülerinde arabacının:

Kâh dizginsiz, gözü pek bir sevinç,

Kâh ezgileri içten bir tasanın...

Ne ateş, ne bir kulübe karaltısı,

Issızlık ve kar kaplamış her yeri...

Yoluma çıkan sadece

Kilometre direkleri...

Usanç ve hüzün... Yarın, Nina,

Yarın dönünce sevgiliye,

Dinleneceğim ocak başında,

Doymaksızın bakarak her şeye.

Yüksek sesli yelkovan

Tamamlayacak düzenli çevrimini,

Ve gece yarısı herkesi gönderip

Baş başa bırakacak bizi.

Hüzünlüyüm, Nina: Yolum can sıkıcı,

Sustu arabacım uyuklayarak,

Ayın çehresi dumanlandı,

Çınlıyor tekdüze çıngırak.

1826   

STENKA RAZİN ÜSTÜNE TÜRKÜLER

I

Volga nehrinde o geniş nehirde nasıl da

Sivri burunlu tekne gidiyordu,

Teknede nasıl da yiğit kürekçiler

Kazaklar,o genç çocuklar kürek çekiyordu.

Pupada kendisi oturuyor efendinin,

Efendinin kendisi,korkunç Stenka Razin,

Karşısındaysa bir güzeller güzeli,

Tutsak Pers ecesi.

Fakat Stenka Razin ona bakmıyor,

O,Volga anaya bakıyor.

Kulak verelim ne diyor:

"Selam sana Volga ana!

Beni sen eğittin en erken yaşımda,

Uzun gecede ninni söyledin, salladın dizinde,

Dayandın nice dalgalı havaya,

Ben yiğit için gözünü kırpmadın ya,

Servet kazandırdın ya Kazaklarıma.

Ama biz daha hiç armağan sunmadık sana".

Ve tam burada sıçramasıyla korkunç Stenka Razin

Kucaklamasıyla Pers ecesini,güzeller güzelini

Fırlatıp atması bir oluyor sulara

Böylece selamlıyor Volga anayı.

II

Gidiyordu Stenka Razin

Astrahan kentine

Alış veriş etmeye.

Başladı voyvoda

Armağanlar istemeye.

Sundu Stenka Razin

Kristal taşlar,

Kristal taşlar-

Altın simli kumaşlar.

Başladı voyvoda

Kürkler istemeye:

Değerlisinden

Yenisinden,

Biri kunduz

Öteki samur.

Stenka Razin

Ona kürk vermiyor.

"Ver Stenka Razin.

Ver sırtındaki kürkü!

Verirsen ne alâ;

Vermezsen

Asarım seni

Boş tarlada

Yeşil meşeye,

Yeşil meşeye

Köpek postunda".

Stenka Razin'i

Aldı bir düşünce:

"Peki, voyvoda

Al bakalım kürkü.

Al bakalım kürkü,

Çıkmasın gürültü".

III

Ne at tepinmesi , ne insan sesi duyulan,

Ne de borucunun borusu savaş alanında,

Havadır, havacık, ıslık çalan, uğuldayan,

Çağıran beni, Stenka Razin'i,

Denizde, mavi denizde gezmeye:

"Yiğit delikanlı, gözüpek haydut

Gözüpek haydut, tasasız kavgacı,

Atla hızlı kayıklarına,

Aç rüzgâra keten yelkenleri,

Dolaş bir hız mavi denizi,

Üç gemicik getireceğim sana:

Birincisi kızıl altın dolu,

İkincisi temiz gümüş,

Üçüncü gemide bir güzel kız.

1826   

"SİBİRYA MADENLERİNİN DERİNLİKLERİNDE..."

Sibirya madenlerinin derinliklerinde

Bekleyin, yitirmeden gururlu sabrınızı

Boşa gitmeyecek acılı çabanız

Ve düşüncelerinizin yüce amacı

Bahtsızlığın sadık kız kardeşi

Umut, karanlık zindanınızda

Diri tutacak dinçliği ve neşeyi

Ve gelecek beklenen o zaman da:

Kırarak kilitleri aşk ve dostluk

Ulaşacak yanınıza

Sürgün hücrelerinize nasıl

Benim özgür sesim ulaştıysa

Düşecek ağır prangalar;

Ve yıkılan zindanların kapısını

Aşarak sevinçle girecek içeri özgürlük

Ve kardeşleriniz uzatacak kılıçlarınızı

1827   

BÜLBÜL VE GÜL

Bahçelerin sessizliğinde, ilkbaharda, gece dumanında,

Doğu bülbülü söylüyor türküsünü üstünde bir gülün.

Fakat tatlı gül hiçbir şey duyumsamıyor, kulak vermiyor ona,

Sallanıyor ve uyukluyor altında sevda türküsünün.

Senin türkün de böyle değil mi soğuk güzellik için?

Ayıl, ey şair, nedir can attığın tutkuyla?

Aldırmıyor o, dinlemiyor bile türküsünü şairin;

Bakıyorsun, çiçekleniyor; sesleniyorsun, yanıt yok çağrına.

1827   

ARİON

Çok kişiydik teknede;

Birileri yelkenleri gererken,

Ötekiler hep birden

İndiriyorlardı ağır kürekleri dibe.

Akıllı kürekçimiz eğilmiş dümene

Yönetiyordu yüklü tekneyi suskun;

Bense, tasasız, türküler söylüyordum

Denizcilere... Dalgaların bağrı ansızın

Buruşuverdi patlayan kasırgayla birdenbire...

Dümenci de, tayfalar da sulara gömüldü!

Ben kaldım sadece, gizemli türkücü,

Kıyıya attığı fırtınanın,

Söylüyorum yine türkülerimi

Ve kurutuyorum ıslak giysilerimi

Güneşte, dibinde bir kayanın.

1827   

MELEK

Kapılarında cennetin güzel melek

Duruyordu, parıldayan, öne eğik başıyla,

Karanlık ve isyancı şeytan

Uçuyordu cehennemin uçurumunda.

İnkârcı ruh, kuşkucu ruh,

Bakıyordu lekesiz ruha

Ve istem dışı sıcaklığını duygululuğun

İlk kez duydu içinde, bulanıkça.

"Elveda,"dedi,"seni gördüm,

Ve sen boşuna parlamadın bana:

Göklerde her şeyden nefret etmedim,

Ve her şeyi hor görmedim dünyada."

1827   

ŞAİR

Henüz çağırmadığında şairi

Apollon, kutsal özveriye,

Günlük yaşamın kaygılarına

Gömülmüştür o yüreksizce;

Kutsal lirin sesi kesilmiştir;

Ruh dalmıştır soğuk bir uykuya,

Ve o ,belki en önemsiz kişidir

Dünyanın önemsiz çocukları arasında.

Fakat Tanrı'nın seslenişi

Duyarlı kulağa ulaşmaya görsün,

Silkinir ruhu şairin,

Uyandırılmış bir kartal gibi.

Sıkılır dünyasal eğlencelerden,

Yabancılaşır insan konuşmalarına,

Ve indirmez gururlu başını

Avam putunun ayaklarına;

Kaçıp gider, yabanıl ve sert,

Seslerle dolu ve ruhsal çalkantılarla,

Kıyılarına ıssız dalgaların,

Ve uğultulu ormanlara...

1827   

SEN VE SİZ

Boş siz'i yürekten sen'le

Değiştirdi o, sürçerek dili

Ve uyandırdı sevdalı gönülde

Tüm mutlu düşleri.

Duruyorum karşısında düşünceli,

Ayrılamıyor ondan gözlerim;

"Ne kadar hoşsunuz!"derken dudaklarım,

"Seni nasıl seviyorum!" diyor kalbim...

1828   

"BİR ARMAĞAN Kİ RASTLANSAL, BOŞUNA..."

26 Mayıs 1828

Bir armağan ki, rastlansal, boşuna,

Yaşam, bana neden verildin sen?

Ve gizemli bir yazgıyla

İdama hükümlüsün, neden?

Beni hangi düşmanca güç

Çağırdı yokluktan?

Kimdir o, tutkuyla dolduran ruhu

Ve aklı kuşkuyla karıştıran?

Bir amaç yok gelecek zamanda:

Yürek bomboş ve yok bir yararı aklın,

Ve üzüyor beni tasayla

Tekdüze gürültüsü yaşamın.

1828   

"GÜZELİM; SÖYLEME YANIMDA BENİM..."

Güzelim, söyleme yanımda benim

Kederli Gürcü şarkısını:

Anımsatıyor bana o

Başka bir yaşamı, uzak bir kıyıyı.

Ne yazık! Anımsatıyor bana

Senin acımasız şarkın

Bozkırı, geceyi ve ay altında

Çizgilerini, çok uzaklarda, mutsuz bir kızın.

O elem dolu, sevgili imgeyi

Unutuyorum seni görünce ben;

Fakat şarkın başladı mı bir kez

Canlanıyor o karşımda yeniden.

Güzelim, söyleme yanımda benim

Kederli Gürcü şarkısını:

Anımsatıyor bana o

Başka bir yaşamı, uzak bir kıyıyı.

1828   

ANÇAR¹⁰

Çorak ve çıplak çölde,

Kızgın sıcağın kavurduğu toprakta,

Ançar, müthiş bir nöbetçi gibi

Duruyor- tüm evrende tek başına.

Susuzluktan çatlayan bozkır

Bir öfke gününde doğurmuştu onu,

Ve ölüm yeşilini dallarının

Ve köklerini zehirle doldurmuştu.

Gün ortasında, kabukları arasından

Damlayan zehir, kızgın bir eriyik halinde

Katılaşarak akşama doğru

Dönüşüyor koyu, saydam bir reçineye.

Ne kuş uğrar semtine onun,

Ne kaplan yaklaşır, sadece kara kasırga

Kucaklaşır bu ölüm ağacıyla-

Ve sıçrar ötelere, zehirle doygun.

Ve eğer yanılıp da bir bulut,

Akıtırsa yağmurunu gür ve sık yapraklarına

Zehirli sulardır boşanan

Dallarından kızgın kuma.

Fakat bir adam bir başka adamı

Gönderdi Ançar'a buyurgan bir bakışla,

Uysalca yola düştü öteki

Ve ertesi gün döndü ağıyla.

Tutarken elinde ürkütücü dalı

Ve zehirli reçineyi,

Solgun alnından terler

Boşanıyordu dereler gibi.

Sonra bitkin düştü ve yatıp kaldı

Üstünde bir hasırın,

Ve can verdi zavallı köle

Ayakları dibinde yenilmez hükümdarın.

Ve prens uysal oklarını

Buladı bu ağıyla

Ve onlarla ölüm gönderdi

Sınır ötesi komşularına.

1828   

ÇİÇEK

Kurumuş, kokusuz bir çiçek gördüm

Sayfaları arasında bir kitabın;

Bu unutulmuş çiçek, tuhaf hayallerle

Doldurdu ruhumu ansızın:

Nerede açtın? Ne zaman? Hangi baharda?

Ömrün ne kadar sürdü? Kim kopardı seni?

Yabancı biri mi, tanıdık bir el mi?

Ve neden konuldun buraya?

Tatlı bir buluşmanın anısına mı?

Uğursuz bir ayrılığın ya da?

Yoksa baş başa bir gezinti miydi

Issız kırlarda, gölgeli ormanda?

Ve yaşıyor mu onlar bir yerlerde?

Ve acaba neredeler şimdi?

Yoksa solup gittiler mi artık

Şu gizemli çiçek gibi?

1828   

ANIMSAYIŞ

Günün gürültüsü dindiğinde ölümlüler için

Ve kentin dilsiz sokaklarını, alanlarını

Örttüğünde yarı saydam gölgesi gecenin

Ve gündüz emeklerinin ödülü uyku;

Benim için üzücü uyanıklık saatlerinin

Başladığı zamandır bu.

Gece eylemsizliğinde daha bir yakıcıdır

İçimde yürek azaplarının yılanları;

Kaynaşır hayaller, bir yığın ağır düşünce

Tasayla ezilmiş aklımı sıkıştırır.

Anımsayış açar önümde

Sessizce uzun tomarını:

Ve ben okuyarak yaşamımı irkiltiyle

Titrerim ve ilenirim,

Acıyla yakınırım, acı gözyaşları dökerim-

Yıkayamam fakat kederli satırları.

1828   

"GECE SİSİ KAPLAMIŞ TEPELERİNİ GÜRCİSTAN'IN..."

Gece sisi kaplamış tepelerini Gürcistan'ın;

      Karşımda akıyor Aragva uğultulu.

Hem hüzün hem bir hafiflik var içimde; kederliyim,

      Seninle dopdolu, aydınlık bir keder bu.

Seninle, sadece seninle...Hiçbir şey

      Bozmuyor, tedirgin etmiyor üzgünlüğümü,

Ve yürek yeniden tutuşuyor, seviyor yeniden,

      Sevmemesi olanaksız çünkü.

1829   

KIŞ SABAHI

Ayaz ve güneş, harika bir gün!

Tatlı dost , sen henüz uykudasın–

Zamanıdır güzelim,uyan:

Aç artık uykuyla kapanmış gözlerini,

Ve kuzey şafağının karşısında

Kuzey yıldızı gibi görün!

Dün akşam, anımsa, kuduruyordu tipi,

Bulanık gökte koşuyordu sis,

Ay, karanlık bulutların arasında

Solgun, sarı bir leke gibiydi,

Ve sen oturuyordun kederle–

Ya şimdi... bir göz at pencereye:

Altında mavi göklerin

Masal halılarını andırarak

Güneşte parlayarak yatıyor kar;

Bir tek saydam orman karanlıkta,

Ve çiğler arasında akçam yeşeriyor,

Ve parlıyor ırmakçık buzun altında.

Tüm oda bir kehribar parıltısıyla

Aydınlanmış. Sevinçli bir çatırtıyla

Yanıyor ateşlenmiş soba.

Ocak başında yatıp düşünmek pek güzel.

Ama ne dersin, boz kısrağı

Koşturmalı mı kızağa?

Kayarak sabah karında

Tatlı dost, kapılalım koşusuna

Sabırsız beygirin.

Ve bomboş tarlaları ziyaret edelim

Daha dün öylesine sık ormanları.

Ve kıyıyı, benim için öylesine sevgili.

1829   

"SEVİYORDUM SİZİ..."

Seviyordum sizi: ve bu aşk belki

İçimde sönmedi bütünüyle;

Fakat üzmesin sizi artık bu sevgi

İstemem üzülmenizi hiçbir şeyle.

Sessizce, umutsuzca seviyordum sizi,

Kâh ürkeklik, kâh kıskançlıkla üzgün;

Bu öyle içten, öyle candan bir sevgiydi ki,

Dilerim bir başkasınca da böyle sevilin.

1829   

"GEÇİP GİDERKEN GÜRÜLTÜLÜ SOKAKLAR BOYUNCA..."

Geçip giderken gürültülü sokaklar boyunca,

Girerken kapısından insanla dolu bir tapınağın,

Otururken çılgın gençler arasında,

Kendi hayallerime dalarım.

Derim ki kendime, yıllar uçup gidecek,

Ve hepimiz geçeceğiz altından sonsuz kemerlerin-

Ne kadar çok görünürsek görünelim burada

Son saati çalmak üzeredir birilerinin.

Bakarken yalnız bir meşeye,

Düşünürüm: Atası ormanların

Benim unutulmuş çağımdan daha çok yaşayacak

Nasıl daha çok yaşadıysa çağından atalarımın.

Okşamaktayken sevimli bir çocuğu,

Vedalaşırım içimden sessizce:

Senin olsun dünyadaki yerim,

Benim çürüme çağım, senin çiçeklenme.

Geçen her günü, her yılı,

Alıştım hep aynı düşünceyle uğurlamaya:

Hangisi gelecekteki ölümümün

Yıldönümü olacak acaba?

Ve ölümü nerede gönderecek bana yazgı?

Savaşta mı, yolculukta mı, koynunda mı dalgaların?

Ya da şu komşu ovada mı

Toprağa karışacak soğumuş tozlarım?

Ve duygusuz bedenimin

Fark etmese de nerede çürüyeceği,

Yine de sevdiğim yerlerin yakınında

İsterdim sonsuz dinlenceyi.

Ve girişinde mezarımın

Oynasın genç yaşam tüm sevinciyle,

Ve umursamaz doğa

Parlasın sonsuz rengiyle.

1829   

KAFKAS

Altımda Kafkas Dağı. Göklerde yalnızım,

Karlar üstündeyim, kıyısında bir uçurumun;

Bir kartal, koparak üstünden uzaktaki bir doruğun,

Süzülüyor benimle aynı yükseltide, kanat çırpmaksızın.

Görüyorum buradan doğuşunu dağ ırmaklarının,

Ve ilk devinimini müthiş çığların.

Bulutlar geçip gidiyor üzerimden usulcacık,

Ve aralarından, alçalarak, gürüldüyor çağlayanlar;

Onların altında çıplak gövdeleriyle kayalar,

Daha aşağılarda cılız yosun örtüsü ve kuru çalılık;

Ve sonra yemyeşil korular, çayırlar göz alabildiğine,

Kuşların ötüştüğü, geyiklerin sıçradığı keyifle.

Ve daha aşağılarda, tepelerde, köy evleri,

Yayılarak iniyor koyun sürüleri bol otlu yamaçlardan,

İniyor çiçekli ovalara doğru bir çoban,

Aragva'nın gölgeli kıyılar arasından akıp gittiği,

Ve yoksul bir atlının gizlendiği bir derbentte,

Terek'in sıçrayıp oynadığı, kuduruk bir neşeyle;

Sıçrayıp oynuyor, böğürüyor, genç bir canavarın hırsıyla,

Dışarıda yiyecek bir şeyler gören demir kafesinden;

Çarpıyor kıyılara, çırpınıyor öfkesinden,

Ve yalıyor kayaları soğuk dalgalarıyla...

Boşuna! Onu bekleyen ne yiyecek ne sevinç var:

Sadece ürkünç kütleleriyle sıkıştıran dilsiz dağlar.

1829   

ÇIĞ

Kasvetli kayalarda parçalanarak,

Gürüldüyor dalgalar, köpükler saçarak,

Ve üstümde kartallar haykırıyor,

      Ve mırıldanıyor çam ormanı,

Ve dalgalı sisler arasında parıldıyor

      Dağ dorukları.

Oradan bir gün bir çığ koparak

Düşmüştü ağır bir gümbürtüyle yuvarlanarak,

Ve kayalar arasında tüm derbendi

      Tıkamıştı,

Ve Terek Nehri'nin durduruvermişti

      Güçlü dalgasını.

Gücünü tüketip, uslanıp bir an,

Ey Terek, kesilmişti uluman;

Fakat direşken öfkesi arka dalgaların

      Delip geçmişti karları...

Ve kudurarak sular altında bırakmıştın

      Kıyılarını.

Ve deşilen çığ uzun süre

Yatmıştı erimeyen göğsüyle

Ve kötücül Terek koşmuştu altından,

      Ve hışırtılı köpükleri

Ve tozlarla, sularından saçılan

      Islatarak buzdan kemeri.

Ve yanından geniş bir yol geçiyordu:

Ve bir at dört nala, ve bir öküz hızlı hızlı gidiyordu,

Ve yediyordu bozkır tüccarı

      Devesini,

Şimdi sadece, göklerin kiracısı

      Ailos'un¹¹ kurşun gibi geçtiği.

1829   

ÇİZMECİ

(Bilmece)

Çizmeci bir gün bir tablo incelerken

Pabuçtaki hatayı göstermiş;

Ressam alıp fırçayı düzeltmiş hemen,

Çizmeci, eller böğürde, devam etmiş:

"Bence yüz iğri bir parça...

Ya şu göğüs, sanki fazlaca çıplak?..."

O zaman Apelles¹² kesmiş sabırsızca:

"Çizmeden yukarı çıkma ahbap"

Bir tanıdığım var örnek buna:

Sözcükleri pek serttir ya

Hangi konudan anlar bilmem,

Fakat söze çizmeden başlamaya görsün,

Dünyayı yargılar uyup şeytana!

1829   

UYAK

Yankı, uykusuz peri, sürtüyordu Peneios kıyılarında.

Apollon görünce onu, yanıp tutuştu tutkuyla.

Peri, taşıdı heyecanlarının ürününü âşık tanrının;

Doğurdu acı çekerek, arasında geveze peri kızlarının

Güzel kızını. Bellek tanrıçası Mnemosyne onu sahiplendi.

Kıvrak kız , tanrıça Aonid'lerin korosunda yetişti,

Duygulu annesine benzer, sert belleğe de itaatkârdır,

Sevilir esin perilerince; onun adı uyaktır.

1830   

ŞAİRE

Ey şair! Değer verme sevgisine sen halkın,

Tez geçer gürültüsü zafer övgülerinin;

Aptalın yargısına, soğuk kalabalığın

Gülüşüne de boş ver; aldırışsız ol, sakin.

Sen çarsın: Yalnız yaşa. Yürü özgür yolunda

Özgür akıl nereye götürüyorsa seni.

Yetiştir emeğinin sevgili meyvesini,

Ödül beklemeksizin soylu çabalarına.

Ödül sendedir, çünkü en yüce yargıç sensin;

Ürününe en titiz değer biçebilensin,

Ey güç beğenir usta, sen ondan hoşnut musun?

Hoşnutsan, kalabalık varsın küfretsin sana,

Tükürsün ateşinin tutuştuğu mihraba,

Şımarık bir inatla rahleni sarsıp dursun.

1830   

CİNLER

Bulutlar koşuyor, bulutlar dönüyor;

Ve ay, görünmez bir elle

Uçuşan karları aydınlatıyor;

Gök bulanık, bulanık gece.

Gidiyor tarlalar boyunca arabam;

Çalıyor çıngırak çın-çın-çın...

Ürperiyor yüreğim korkudan

Ortasında ıssız ovaların!

"Hey, arabacı, hızlan!"

"Beyim, hayvanlarda can kalmadı;

Gözlerim köreldi fırtınadan:

Kar yolları kapadı;

Tek bir iz yok görünürde;

Yitirdik yolumuzu tümden!

Dönüp duruyor çevremizde

Bir cin, bizi yöneten!

Bakın, bakın, nasıl da oynuyor,

Yüzüme üfleyip tükürerek;

Şimdi de hendeğe doğru sürüklüyor

Beygirleri, ürküterek;

Şurada bir yol direği gibi

Çıkıveriyordu karşıma

Burada bir kıvılcım örneği

Çakıp sönüyor karanlıkta."

Bulutlar koşuyor, bulutlar dönüyor;

Ve ay görünmez bir elle

Uçuşan karları aydınlatıyor;

Gök bulanık, bulanık gece.

İlerlemeye gücümüz kalmadı;

Çıngırak ansızın susuverdi;

Durdu beygirler."Nedir o karaltı?"-

"Kim bilir? Bir kütük, ya da kurt belki?"

Tipi kuduruyor, tipi ağlıyor;

Hırıldıyor duyarlı beygirler;

Karaltı uzağa doğru sıçrıyor;

Siste parıldıyor gözler;

Beygirler yeniden hareket etti;

Çalıyor çıngırak çın-çın-çın.

Görüyorum toplanan cinleri

Ortasında bembeyaz ovaların.

Karmakarışık ve sonu gelmeksizin,

Ayın bulanık dansında

Dönüyordu çeşit çeşit cin

Yapraklar gibi Kasımda...

Ne kadar da çoklar! Nereye gidiyorlar?

Ve neden böyle elemli şarkıları?

Bir ev cinini mi gömüyorlar?

Kocaya mı varıyor bir cadı?

Bulutlar koşuyor, bulutlar dönüyor;

Ve ay görünmez bir elle

Uçuşan karları aydınlatıyor

Gök bulanık, bulanık gece.

Koşup gidiyor birbiri ardınca

Sonsuz yükseklerde cin dizileri...

Çığlıklarıyla, ağıtlarıyla

Paralayarak yüreğimi...

1830   

ELEJİ

Çılgın yılların sönükleşen sevinci

İçki ağırlığıyla daraltıyor içimi.

Fakat yaşanmış kederler geçmiş zamanda

Şarap gibi yıllandıkça güçleniyor ruhumda.

Yolum sevinçsiz. Önümde uzayıp giden çalkantılı deniz

Üzüntü ve yorgunluk vaat ediyor sadece.

Fakat, dostlarım, ölüm yine de gelmesin;

Yaşamak istiyorum, düşünmek ve acı çekmek için;

Ve biliyorum, tadılacak zevkler var daha

Acıların, telaşların, kaygıların arasında:

Kimi kez uyum yine mest edecek beni

Gözyaşlarımla yıkayacağım kendi yaratığım imgeyi,

Ve kederli günbatımında belki de

Parıldayacak aşk, veda gülümseyişiyle.

1830   

YAPIT

Geldi şiddetle istenen an. Yıllarca süren çalışmam bitti.

Öyleyse nedir beni tedirgin eden bu anlaşılmaz hüzün?

Zaferimi kazanmış, gereksiz bir gündelikçi gibi miyim yoksa,

Ücreti ödenmiş, işe yabancı, dikilip duran?

Ya da, acıyor muyum yapıtıma, sessiz yoldaşına gecenin,

Altın şafağın dostuna, kutsal baba ocağının?

1830   

"AL YANAKLI ELEŞTİRMENİM..."

Al yanaklı eleştirmenim, koca göbekli alaycı,

Hazırsın alay etmeye süzgün esin perimizle,

Gel hele, otur azıcık şuracıkta benimle.

Bakalım yenebilecek miyiz lanet olası can sıkıntısını,

Burada görünen sadece bir dizi sefil baraka,

Arkalarında kara toprak ve eğimli bir ova,

Üstlerinde kopkoyu kümelenmiş bulutlar.

Altın başaklar hani, hani o sık ormanlar?

Nerde ırmak? Alçak bir çitle çevrili avluda

Bir şey yok gözü şenlendirecek, iki gariban ağaçtan başka,

İki ağaççık hepsi. Onlardan birini de

Güz yağmurları cıscıbıl soymuş bütünüyle,

Ötekininse yaprakları sapsarı ve sırılsıklam,

Dökülüp pisletmek için su birikintisini bir poyraz tamam.

Hepsi bu kadar. İn cin top oynuyor avluda.

Yo, bi köylü belirdi, iki de karı ardında.

Adam şapkasız; koltuğunda bir çocuk tabutu taşıyor

Uzaktan papazın haylaz oğluna sesleniyor

Babası gelsin de açsın diye kiliseyi.

Tez ol! Vaktimiz yok! Çoktan gömülmeliydi

Ne o, yüzün asıldı?- Canım, bunlar nene gerek!

Yok mu şen bir türkün, gönül eğlendirecek?

------------

Hayrola, nereye?-Moskova'ya, isim günü balosunu beylerin

Burada kalıp da kaçıramam.

                  -Dur, karantina var, gidemezsin!

Bilmiyor musun salgın hastalık olduğunu bölgemizde.

Bir zamanlar sadık kulun, asık yüzlü Kafkas'ın kapısında

Nasıl beklediyse, sen de şimdi otur ve bekle burada;¹³

Ne o kardeş? Alay etmiyorsun artık-neşen kaçtı, ha!

1830   

YANKI

Canavar mı böğürüyor geçit vermez ormanda,

Boru mu çalıyor, yıldırımlar mı patlamada,

Genç kız türkü mü söylüyor tepenin ardında-

      Her sese sen

Kendi yanıtını bomboş havada

      Doğurursun birden.

Kulak verirsin gök gürültüsüne,

Fırtınanın ve dalgaların sesine,

Ve çobanların ünlemesine-

      Ve yanıt gönderirsin;

Fakat seni yoktur yankılayan kimse...

      Şair, sen de işte öylesin!

1831   

"HAYIR, BENİM İÇİN DEĞERİ YOK..."

Hayır, benim için değer yok ateşli zevkin,

      Duygusal coşkunun, çılgınlığın, esrimenin,

İniltilerin, genç günahkârın zevk çığlıklarının,

      Yılan gibi kıvrılarak arasında kollarımın

Zehirli öpüşler, tutku dolu okşayışlara

Son titreyişler ânını çabuklaştırdığında!

      Oh, sen nasıl da daha tatlısın, uysalım benim!

      Oh, nasıl acılı bir mutluluk bu, bana verdiğin,

Boyun eğerek uzun yakarışlarıma

Esrimesiz, yumuşak, teslim olduğunda,

Ve ancak yanıt verdiğinde coşkuma benim

Utangaçça soğuk, hiçbir şeyle ilgilenmeksizin,

      Ve sonra gitgide canlanarak daha da-

İster istemez paylaştığında ateşimi sonunda!

1831   

DİLBER

Her şey uyumlu, doğaüstü onda,

Her şey dünyanın ve tutkuların üstünde;

Dinleniyor o utangaçça

Kendi görkemli güzelliğinde;

Bakışlarını çevresinde gezdiriyor:

Ne rakibesi var, ne dostu;

Bizim güzellerin soluk topluluğu

Onun parıltısında yitip gidiyor.

Nereye koşarsan koş, isterse

Bir aşk buluşması olsun bu,

Hangi gizli, değerli duyguyu

Beslersen besle yüreğinde,-

Karşına çıkınca o, birdenbire

Duracaksın ta içinden sarsılarak,

Bir dindar gibi hayran kalarak

Karşındaki Kutsal güzelliğe.

1832   

BİR ŞİİR DEFTERİNE

Beni görkemli Moskova'dan

Sürdüğünde yazgının despot eli,

Anımsayacağım içtenlikle

Sizin bir çiçek gibi açtığınız o yerleri.

Başkent tedirgin eder beni gürültüsüyle;

Ve hep hüzün vericidir orada yaşamak-

Sizin anınınızdır sadece

Bana Moskova'yı anımsatacak.

1832   

"DALGALI, BENEKLİ BİR KAR ÖRTÜSÜ..."

Dalgalı, benekli bir kar örtüsü

Gümüşsü bir renkle ışıldamada,

Parlıyor bomboş ovada ay

Uçuyor troyka posta yolunda.

Türkü söyle: Geceleyin yolda

Böyle kovulur can sıkıntısı

Isıtır içimi akraba sesler,

O yanık türkünün tınısı.

Söyle arabacı! Ben kulak kesilip

Hevesle dinleyeceğim sesini.

Saçacak soğuk ışınlarını ay,

Rüzgârın ağıtı hüzün verici.

Söyle:"Çıracık, çıra,

Niye parlak yanmazsın ki?"

. . . . . . . . . . . .

1833   

BUDRIS VE OĞULLARI

Üç oğlu vardı Budrıs'ın, onun gibi üç Litvanyalı,

      Bir gün dedi ki delikanlılara:

"Çocuklar! Eğerleri onarın, atları seçin,

      Ve bileyin kılıçları baltalarla.

Haber doğru, dünyanın üç yönüne

      Vilnyus'tan üç sefer yapılacak.

Paz, Polonya'ya gidiyor, Olgerd, Prusya'ya,

      Rusların üstüne voyvoda Kestut varacak.

Gençsiniz, yiğitsiniz, güçlüsünüz,

      (Litvanya tanrıları korusun sizleri!),

Ben gidemem artık, zafer sizin,

      Üç kişisiniz ve üç yol bekliyor sizi.

Hepiniz armağanlarla geleceksiniz:

      Biriniz Novgorod'dan Rus ganimetleri getirsin.

Onların karıları, değerli giysilerle zırhlı gibidir,

      Evleri doludur, töreleri zengin.

Ötekiniz o melun Prusyalılardan,

      Çok değerli şeyler elde edebilir,

Çeşit çeşit paralar, renk renk kumaşlar;

      Ve orada kehribar, denizde kum gibidir.

Üçüncünüz Paz'la gitsin korkusuzca

      Üstüne Lehlerin:Ama onlar zengin değildir,

Kılıç da olabilir, ama en doğrusu

      Oradan bir gelin getirmektir.

Leh kızından güzeli yok bu dünyada.

      Neşelidirler soba önünde kedi yavrusu gibi;

Gül gibi kırmızı, kaymak gibi aktırlar;

      Ve iki mum gibi parıldar gözleri!

Gençtim, çocuklar, ben de gittim Polonyaya

      Ve karıcığımı oradan getirdim;

İşte bir ömür geçti, o yöne baktığımda

      Hep odur anımsayıp özlediğim".

Oğulları vedalaşıp koyuldular yola.

      Onları uzun süre bekledi ihtiyar.

Günler izledi birbirini, gelmedi hiç biri.

      Düşündü Budrıs:Öldürülmüş olmasınlar!

Kar düştü toprağa, bir oğul geliyor dört nala,

      Ve büyük bir yük gizliyor yamçısı.

"Nedir o? Ne kazandın? Ruble mi? Ha?"

      "Yok baba, Leh kızı".

Düşüyor yumuşak kar; geliyor atlı dört nala,

      Kara yamçıyla örtmüş armağanını.

"Nedir o, renkli kumaş mı yamçının altındaki?

      "Yok baba, Leh kızı".

Kar toprağa düşüyor ; geliyor üçüncü atlı dört nala ,

      Kapatmış ganimeti kara yamçı.

İhtiyar Budrıs soru sormak istemiyor artık ,

      Ve üç düğün için sıvıyor paçaları.

1833   

GÜZ

(Parça)

"Uyuklayan aklıma neler gelmiyor ki o zaman?"

Derjavin   

I

Ekim gelip çattı– silkeliyor koru

Son yaprakları çıplak dallardan;

Güz soğuğu duyurdu soluğunu–yol buz tuttu.

Derecik şırıldıyor hâlâ, koşuyor değirmene usanmadan,

Fakat havuz buz bağladı; acele ediyor komşum

Avlanmak için uzak tarlalarda,

Güzlük ekinler zarar görecek kuduruk şamatadan,

Ve köpek havlaması uyandıracak meşelikleri uykusundan.

II

Güz benim mevsimimdir; Sevmem ilkbaharı;

Buzların çözülüşü canımı sıkar; pis koku, çamur, ilkbaharda hastayımdır;

Kan köpürür; tasa sıkıştırır duyguları, aklı.

Asık yüzlü kış gönlüme daha yakındır.

Severim karları; parlarken ayışığı

Yanında sevgili, kızak nasıl da hafif ve özgür uçup gider,

Ve o, samur kürk altında taze ve sımsıcak,

Sıktığında elinizi, titreyerek ve ışıldayarak.

III

Ne hoştur, takıp da ayaklara keskin demirleri,

Kaymak durgun aynalarında dümdüz ırmakların!

Ya o harika telaşları kış bayramlarının?..

Fakat her şeyin sınırı var; yarım yıl da kar çekilmez ki,

Sonunda kabak tadı verir bu

İninde yaşayan ayıya da. Bütün bir ömür boyu

Kızak kayacak değiliz ya genç Armid'¹⁴lerle

Ya da gamlanıp duracak soba başında, çift cam gerisinde.

IV

Ah, güzel yaz! Sevebilirdim seni,

Kızgın sıcağın, tozun, sivrisineğin, karasineğin olmasaydı.

Sen, yok ederek tüm ruhsal yetenekleri

Bize acı veriyorsun; kuraklık çeken tarlalar gibiyiz tıpkı;

Susuzluğumuzu nasıl gidermeli, nasıl serinlemeli–

Yok başka bir düşüncemiz, ve acıyarak uğurluyoruz ihtiyar kışı,

Kreplerle, şarapla vedalaşıp onunla,

Dondurma ve buz ziyafeti sunuyoruz anısına.

V

Güz son demlerinde sevilmez genellikle,

Fakat, değerli okur, onu severim ben,

Parlar uysalca sessiz güzelliğiyle,

O, tıpkı bir çocuk gibi, kendi ailesinde sevilmeyen

Çeker kendine beni. Tüm mevsimler içinde

İnanın bir tek odur beni sevindiren,

Nice güzelliklerin tadına vardım onda,

Delişmen hayallerim ve kibirsiz sevdamla.

VI

Nasıl açıklamalı? Seviyorum onu ben,

Ölüme mahkûm veremli bir kız

Size nasıl hoş gelebiliyorsa bazen,

İğilir zavallıcık, öfkesiz, yakınmasız,

Bir gülümseyiştir solgun dudaklarında görülen;

Mezar uçurumunun açılmış ağzından habersiz;

Yanaklarında bir pembelik kıpırtısı hâlâ.

Bugün yaşıyor henüz, yarın yok olacak oysa.

VII

Keder mevsimi! Gözleri büyüleyen!

Yakındır gönlüme veda güzelliğin senin–

Ne güzeldir doğa, görkemle solarken

Ormanların büründüğü kızıl ve altın renkli pelerin,

Rüzgârın taptaze soluğu ağaçlar arasından eserken,

Ve dalgalı bir sisle kaplanışı göklerin,

Güneşin seyrek ışınları, duyumsanışı ilk ayazların,

Uzaktan uzağa tehditleri ak saçlı kışın.

VIII

Ben her sonbaharda yeniden canlanırım;

Rus soğuğu sağlığıma yararlıdır;

Yeniden sevgi duyarım alışkanlıklarına hayatın;

Uykum vaktinde açılır, karnım vaktinde acıkır;

Yürekte hafif ve neşeyle oynar kanım,

Mutluyum, yeniden delikanlıyım, arzularım kıpır kıpır,

Yaşamla doluyum yeniden– organizmam böyle benim

(Şu gereksiz nesir için affınızı dilerim).

IX

Atımı getirirler; açık, engin alanda,

Yelelerini savurarak taşır biniciyi,

Ve onun parlayan toynakları altında

Çatırdar buz, çınıldar donmuş vadi.

Fakat tez biter gün ve unutulmuş ocakta

Yeniden tutuşur ateş– kâh coşar parlak alevi,

Kâh sönmeye yüz tutar– ve ben onun karşısında

Ya okurum, ya uzun düşünceleri olgunlaştırırım ruhumda.

X

Ve dünyayı unuturum– ve tatlı sessizlikte

İmgelemim uyuşturur beni tatlılıkla,

Ve şiir uyanır içimde:

Ruh sıkışır lirik bir heyecanla,

Titrer ve çınlar ve arar, bir uyku halinde,

Sonunda fışkırıp akmayı, özgür bir patlayışla–

Ve o zaman gelir bana görünmez sürüsü misafirlerin,

Eski tanıdıklar, ürünleri hayalimin.

XI

Ve çalkanır zihnimde düşünceler atılganlıkla,

Koşup karşılar onları çevik uyaklar,

Parmaklar divite uzanır, divit kâğıda,

Bir an– ve şiir özgürce akar.

Tıpkı kıpırtısızca uyuklarken bir gemi durgun sularda,

Birden! Fırlaması gibi tayfaların, ve bir koşuşturmadır

başlar

Yukarı, aşağı– ve rüzgâr alabildiğine dolar yelkenlere;

Devinir muazzam kütle, yararak dalgaları göğsüyle.

XII

Yüzüyor. Fakat nereye yüzelim?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1833   

"VAKTİDİR DOSTUM, VAKTİDİR..."

Vaktidir dostum,vaktidir! Yürek dinginlik istiyor,

Uçuyor birbiri ardına günler ve geçen her saat alıp götürüyor

Yaşamdan bir parça daha, ve biz seninle ikimiz

Yaşamak umudundayız, oysa kuşku yok ki öleceğiz.

Dünyada mutluluk yok, fakat dingin ve özgür olunabilir.

İmrenilecek bir yazgı düşlüyorum nicedir-

Nicedir, ben, yorgun köle, kaçıp gitmektir istediğim,

Uzak sığınağına çalışmanın ve lekesiz bir esenliğin.

1834   

"...YENİDEN GÖRMEYE GELDİM..."

...Yeniden görmeye geldim

Bu toprak köşeciğini, sürgünümün

Göz açıp kapayasıya iki yılını geçirdiğim.

Artık on yıl geçti aradan ve o günden bu güne

Çok şey değişti yaşamda benim için.

Kendim de değiştim ,boyun eğerek

Genel yasaya-ama burada yeniden

Geçmiş kucaklıyor beni canlılıkla,

Ve sanki daha dün dolaşmışım

Bu korularda.

      İşte sürgün evceğizim,

Zavallı dadımla yaşadığımız,

İhtiyarcık yok artık, duvarların ardında

Ne ağır adımlarının sesini onun

Ne yorulmak bilmez gidip gelmelerini işiteceğim.

İşte ormanlı tepe, orada ne çok

Kıpırtısız oturur

Başka kıyıları, başka dalgaları

Hüzünle anımsayarak

Göle bakardım...

Altın tarlalar, yeşil çayırlar arasında

Uzanırdı o, mavi ve genişliğine;

İşte gizemli sularında şimdi

Bir balıkçı sandalı gidiyor, sürükleyerek

Ardında yoksul bir balık ağını. Yumuşak eğimli kıyılarda

Dalgın ağaçlar-ve onların arkasında

Gizlenmiş bir değirmen, kanatlarını güçlükle

Çevirerek rüzgârda...

      Sınırında

Dede topraklarının; yağmurlarla delik deşik

Yolun dağa sardığı o yerlerde

Duruyor üç çam ağacı,ikisi yan yana

Biri biraz ötede.

Buradan, yanından onların

At sırtında geçtiğimde ay ışığında

Tanıdık hışırtısı tepelerinin

Beni selamlardı. O yoldan

Geçerken şimdi, yeniden

Çıktılar karşıma. Yine aynılar,

Yine kulağa tanıdık gelen o hışırtı-

Fakat yaşlanmış köklerinin çevresinde

(Bir zamanlar boş ve çıplak olan)

Genç bir fundalık yetişmiş şimdi,bir yeşil aile:

Çatılarının altında fundalar

Çocuklar gibi sokulmuş birbirine.Ve uzakta

Duruyor asık yüzlü arkadaşları

Yaşlı bir bekâr gibi tek başına, ve onun çevresi

Eskisi gibi boş.

      Merhaba, tanımadığım

Genç kuşak! Ben göremeyeceğim

Sizin yetişip güçlendiğinizi,

Büyüyüp benim tanıdıklarımı geçtiğinizi

Ve yanınızdan geçenin gözlerinden.

Onların yaşlı başlarını gizlediğinizi.

Fakat isterim ki dönerken bir dost buluşmasından

Neşeli ve hoş düşüncelerle dolu

Torunum işitsin sizin selam hışırtınızı,

Geçsin yanınızdan gece karanlığında

Ve anımsasın beni

1835   

BULUT

Dinmiş fırtınanın son bulutu!

Bir tek sensin mavi gökte gezinen,

Hüzün veriyor ışıklı güne

Bir tek senin tasalı gölgen.

Az önce kaplıyordun gökyüzünü ve şimşek

Kolunu tehditle doluyordu sana;

Ve sen gizemli bir gümbürtü kopararak

Suluyordun aç gözlü toprağı yağmurunla.

Yeter artık, gizlen! Zaman geçti,

Fırtına dindi, toprak tazeleşti yeniden,

Ve rüzgâr, okşayarak yapraklarını ağaçların

Kovuyor seni yatışmış göklerden.

1835   

"BEN İNSANÜSTÜ BİR ANIT DİKTİM KENDİME..."

Exegi monumentum¹⁵

Ben insanüstü bir anıt diktim kendime,

Halkın yolu geçecek ordan,

Boyun eğmez başıyla daha da yükseklere

      Çıkacak o, Aleksandr Sütunu'ndan.¹⁶

Hayır, büsbütün ölmem ben-ruhum kutsal lirdedir

Yaşayacak bedenim ve kaçacak çürüme-

Şu yeryüzünde yaşadıkça tek bir şair

      Duyulacak ünüm her yerde.

Adım dilden dile dolaşacak tüm Rusya'da,

Ona özgü her dilde herkes bilecek onu.

Gururlu torunu Slav'ın, Finli, şimdilik yabanıl Tunguz,

      Ve Kalmuk, bozkırların dostu.

Ve halk gönlünde taşıyacak beni uzun zaman,

İyi duygular uyandırdığım için lirimle,

Özgürlüğü övdüğüm için şu acımasız çağda

      Ve merhamet uyandırdığım için düşenlere.

Ey esin, boyun eğ buyruğuna Tanrı'nın,

Övgüyü de iftirayı da umursama,

Ne hakaretten kork ne çelenk iste

      Ve tartışma aptalla.

1836   

¹ Rüya tanrısı(ç.)

² P.Y.Çaadayev(1794-1856)-Dekabristlerle bağlantısı olan düşünür ve gazeteci. Puşkin'in yakın dostu.(ç.)

³ Kirke: Odysseus'un arkadaşlarını domuza çeviren büyücü tanrıça.(ç.)

⁴ İngiliz şair George(Lord) Byron'dan söz ediliyor. Byron Balkanlardaki Yunan başkaldırı hareketine katılmış, 1824'te hummadan ölmüştü.(ç.)

⁵ "Bahçesaray çeşmesi"nin kahramanları. (ç.)

⁶ İspanya'da bir ırmak.(ç.)

⁷ Bu şiirlere Puşkin'in düştüğü beş dipnot var. Dipnotlarda şair, Kuran'dan bir alıntı yaparak,(bkz."Ganimetler" Bölümü) Kuran'ı "bilinen eski masal" diye niteleyen "kâfirler"in kuşkusuz ki haklı olduğunu, fakat Kuran'da çok güçlü ve şiirsel bir tarzda dile getirilmiş birçok ahlâki hakikat bulunduğunu söylüyor. Birinci şiirinin ilk dörtlüğüne düştüğü dipnotta Kuran'ın başka yerlerinde de bu 'garip retorik'le, çeşitli şeyler üzerine yemin edilmesiyle karşılaşıldığını belirtiyor. Beşinci şiirin ilk dörtlüğü için düşülen dipnot şöyle: "Kötü bir fizik(bilgisi);buna karşılık ne gözü pek bir şiir!"(ç,)

⁸ Giriş bölümünden.

⁹ Decimus Junius Juvenalis:İ.S. 60-130.Latin yergi ozanı.(çev)

¹⁰ Zehir ağacı.(Puşkin'in notu.)

¹¹ Grek mitolojisinde rüzgârlar kralı.(ç.)

¹² Grek ressam.İ.Ö. IV.yy.

¹³ Puşkin, Kafkasya sürgünlüğünü ima ediyor.(ç.)

¹⁴ "Armid". İtalyan yazar-şair Torquato Tasso'nun (1544-1595) "Kurtarılmış Kudüs" adlı epik şiirinin baştan çıkarıcı, büyücü, fakat sonunda aşka yenik düşen kadın kahramanı. (ç.)

¹⁵ Ben bir anıt diktim (Lat.)

¹⁶ Petersburg'da saray alanına Çar I. Aleksandr'ın anısına dikilen granit sütun. Puşkin, 1834 yılı Kasım ayındaki açılışta bulunmamak için Petersburg'dan ayrılmıştı.