DALGALAR

Virginia Woolf

İngiliz yazar ve eleştirmen. 25 Ocak 1882’de Londra’da doğdu. 20. yüzyılın en önemli modernist romancılarından biri olarak kabul edilmesini sağlayan “bilinçakışı” tekniğinin en yetkin örneği Mrs. Dalloway 1925’te yayımlandı. Çağdaşlarının ve kendisinden sonra gelen yazarların biçemlerini derinden etkileyen bu anlatı tekniğini ilk kez Gece ve Gündüz’de (1919) kullandı. Orlando (1928), Dalgalar (1931), Deniz Feneri (1927), Kendine Ait Bir Oda (1929) adlı kitapları yanında denemeleri ve yazılarıyla da döneminin önde gelen edebiyat eleştirmenlerinden biridir. Eşi Leonard Woolf’la birlikte “Bloomsbury Grubu”nun kurucularındandır. İkinci Dünya Savaşı’nın başlarında, 28 Mart 1941’de içine düştüğü ruhsal bunalım sonucu intihar etti. Elliden fazla dile çevrilen Woolf’un yapıtlarını çevirenler arasında Jorge Louis Borges ve Marguerite Yourcenar gibi tanınmış yazarlar da bulunmaktadır.

İlknur Özdemir

İstanbul’da doğdu. İstanbul Alman Lisesi’ni ve Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nü bitirdi. Almanca ve İngilizceden çok sayıda çevirisi ve Senin Öykün Hangisi adlı bir öykü kitabı vardır.

Başlıca Çevirileri: Paul Auster: Yalnızlığın Keşfi, Yanılsamalar Kitabı, New York Üçlemesi; Gabriel Garcia Marquez: Şili’de Gizlice; Max Frisch: Stiller; J. M. Coetzee: Utanç, Petersburglu Usta; Michael Cunningham: Saatler; Günter Grass: Yengeç Yürüyüşü, Soğanı Soyarken; Hermann Hesse: Klingsor’un Son Yazı; Arundhati Roy: Küçük Şeylerin Tanrısı; Stefan Zweig: Günlükler; Bruno Schulz: Tarçın Dükkânları; Ian McEwan: Cumartesi, Sahilde; Ingeborg Bachmann-Paul Celan: Kalp Zamanı; Edith Wharton: Keyif Evi; Umberto Eco: Genç Bir Romancının İtirafları; Virginia Woolf: Mrs. Dalloway, Kendine Ait Bir Oda, Dalgalar, Dışa Yolculuk, Orlando; Pascal Mercier: Lizbon’a Gece Treni, Sahnede Ölüm; Sarah Quigley: Orkestra Şefi.

Kırmızı Kedi Yayınevi: 156

Çağdaş Klasikler: 13

Özgün adı: The Waves

Dalgalar / Bütün Eserleri: 4

Virginia Woolf

Çeviren: İlknur Özdemir

© Bu çevirinin Türkçe yayın hakkı Kırmızı Kedi Yayınevi’nindir.

Yayın Yönetmeni: İlknur Özdemir

Editör: İ. Utku Kavasoğlu

Kapak Tasarımı ve Grafik: Yeşim Ercan Aydın

Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında, yayıncının yazılı izni alınmaksızın,
hiçbir şekilde kopyalanamaz, elektronik veya mekanik yolla çoğaltılamaz, yayımlanamaz ve dağıtılamaz.

Birinci Basım: Ekim 2012, İstanbul

Beşinci Basım: Şubat 2015, İstanbul

ISBN: 978-605-5340-68-1

Kırmızı Kedi Sertifika No: 13252

Kırmızı Kedi Yayınevi

kirmizikedi@kirmizikedikitap.com /www.kirmizikedikitap.com

www.facebook.com/kirmizikedikitap ve Kırmızı Kedi - ÇOCUK

twitter.com/krmzkedikitap / kirmizikediedebiyat.blogspot.com.tr

Ömer Avni M. Emektar S. No: 18 Gümüşsuyu 34427 İSTANBUL

T: 0212 244 89 82 F: 0212 244 09 48

Virginia Woolf

Dalgalar

Çeviren: İlknur Özdemir

ROMAN

Güneş henüz doğmamıştı. Deniz gökyüzünden ayırt edilemiyordu, tek fark denizin buruşuk bir örtü gibi hafifçe kırışmış olmasıydı. Gökyüzü ağarırken ufukta yavaş yavaş, denizle gökyüzünü birbirinden ayıran kara bir çizgi belirdi ve gri örtünün üzerine peş peşe giden, yüzeyin altında, birbirini izleyen, durmaksızın birbirini kovalayan kalın çubuklar çizildi.

Kıyıya yaklaştıkça her bir çubuk yükseldi, kabardı, kırıldı ve kumların üzerine boydan boya beyaz sulardan incecik bir tül gerdi. Dalga hareketsiz kaldı ve sonra yeniden geriye çekildi, uyurken bilinçsizce soluk alıp veren biri gibi iç geçirdi. Eski bir şarap şişesindeki tortunun dibe çöküp şişenin yeşil rengini ortaya çıkarması gibi ufuktaki kara çubuğun rengi yavaş yavaş açıldı. Arkasındaki gökyüzü de ağardı, sanki oradaki beyaz tortu dibe çökmüştü ya da ufkun altında çömelip bekleyen bir kadının kolu bir lambayı yukarı kaldırmıştı da beyaz, yeşil ve sarı yassı çubuklar, bir yelpazenin kanatları gibi gökyüzüne yayılmışlardı. Sonra lambasını daha da yukarı kaldırdı kadın ve hava sanki tel tel oldu, yeşil yüzeyden kopar gibiydi, bir şenlik ateşinden çatırtılarla yükselen dumanlı alevler gibi titreşti, kırmızılı sarılı liflerle yandı. Şenlik ateşinin lifleri yavaş yavaş tek bir pusun, yumuşacık gri gökyüzünün ağırlığını kendi üstüne kaldıran, onu milyonlarca açık mavi renkte atoma dönüştüren bir akkorun içinde eridi. Denizin yüzeyi ağır ağır saydamlaştı, kıpır kıpır oynadı, ışıldadı, sonunda koyu renkli çizgiler hemen hemen silindi. Lambayı tutan kol onu daha da yükseğe kaldırdı, daha da yükseğe, sonunda büyük bir alev göründü; ufkun kıyısında yay şeklinde bir ateş tutuştu, çevresindeki deniz altın gibi parladı.

Işık bahçedeki ağaçlara vurdu, yaprağın biri saydamlaştı, sonra bir diğeri. Yükseklerde bir kuş şakıdı; bir sessizlik oldu; daha aşağıda bir başka kuş şakıdı. Güneş evin duvarlarını belirginleştirdi, beyaz bir perdenin üstüne yerleşti bir yelpazenin ucu gibi ve yatak odası penceresinin yanındaki yaprağın altına mavi bir parmak izi gölgesi düşürdü. Perde hafifçe kıpırdadı, ama içerisi tamamen loş ve gerçekdışıydı. Dışarıda kuşlar uyaksız ezgilerini şakıyorlardı.

“Bir halka görüyorum,” dedi Bernard, “tepemde asılı duruyor. Titreşiyor ve bir ışık çemberinin içinde asılı duruyor.”

“Ben açık sarı bir levha görüyorum,” dedi Susan, “yayılıp gidiyor ve sonunda mor bir çizgiyle buluşuyor.”

“Ben bir ses duyuyorum,” dedi Rhoda, “cik cik, cik cik; yükselip alçalıyor.”

“Ben bir küre görüyorum,” dedi Neville, “bir tepenin devasa yamaçlarının önünde bir damla şeklinde asılı duruyor.”

“Ben bir kızıl püskül görüyorum,” dedi Jinny, “simli ipliklerle bükülmüş.”

“Ben tepinen bir şey duyuyorum,” dedi Louis. “İri bir hayvanın ayağına zincir takılmış. Hayvan tepiniyor, tepiniyor, tepiniyor. “

“Balkonun köşesindeki örümcek ağına bak,” dedi Bernard. “Üzerinde su damlacıkları var, beyaz ışık damlaları.”

“Pencerenin çevresinde toplanan yapraklar sivri kulaklara benziyorlar,” dedi Susan.

“Patikaya bir gölge vurmuş,” dedi Louis, “kıvrılmış bir dirseğe benziyor.”

“Çimenlerin üzerinde ışık adaları yüzüyor,” dedi Rhoda. “Ağaçların arasından düşmüşler.”

“Yaprakların arasındaki boşluklarda kuşların gözleri parlıyor,” dedi Neville.

“Bitkilerin sapları sert, kısa tüylerle kaplı,” dedi Jinny, “ve üzerlerine su damlaları takılı kalmış.”

“Bir tırtıl yeşil bir çember gibi kıvrılmış,” dedi Susan, “kertik kertik ayakları küt.”

“Gri kabuklu salyangoz yolda sürünüyor ve üzerinden geçtiği sivri yapraklar yassılıyor,” dedi Rhoda.

“Ve pencere camlarında tutuşan ışıklar otların üzerinde parlayıp sönüyor,” dedi Louis.

“Ayağımın altındaki taşlar buz gibi,” dedi Neville. “Her birini, yuvarlak ya da sivri, tek tek hissediyorum.”

“Elimin üstü yanıyor,” dedi Jinny, “ama avcumun içi çiyden yapış yapış ve nemli.”

“Şimdi horoz, sular bembeyaz yükselirken kaskatı ve kırmızı püsküren su gibi ötüyor,” dedi Bernard.

“Kuşlar dört bir yanımızda, yukarıda ve aşağıda, içeride ve dışarıda şakıyor,” dedi Susan.

“Hayvan tepiniyor; ayağından zincirli fil; sahildeki iri hayvan tepiniyor,” dedi Louis.

“Şu eve bak,” dedi Jinny, “bütün pencerelerinde beyaz perdeler var.”

“Bulaşıkhanedeki musluktan soğuk su akmaya başlıyor,” dedi Rhoda, “tasın içindeki uskumrunun üstüne.”

“Duvarlarda altın rengi çatlaklar var,” dedi Bernard, “ve pencerelerin altında yaprakların mavi, parmak biçiminde gölgeleri var.”

“Mrs. Constable kalın siyah çoraplarını yukarı çekiyor,” dedi Susan.

“Duman yükselirken uyku da bacadan kıvrılarak çıkar, pus gibi,” dedi Louis.

“Kuşlar ilkin hep birlikte şakıdılar,” dedi Rhoda. “Bulaşık-hanenin kapısı sürgülenmemiş. Uçup gidiyor kuşlar. Etrafa serpilen tohumlar gibi uçup gidiyorlar. Ama bir tanesi yatak odasının penceresinde tek başına şakıyor.”

“Tavanın dibinde kabarcıklar oluşuyor,” dedi Jinny. “Sonra gitgide hızlanarak, gümüş bir zincir oluşturarak tavanın kenarına kadar yükseliyorlar.”

“Şimdi Biddy tırtıklı bir bıçakla balıkların pullarını tahta bir tablaya kazıyor,” dedi Neville.

“Yemek odasının penceresi laciverde dönmüş,” dedi Bernard, “ve bacaların üstündeki hava titreşmekte.”

“Paratonerin üzerine bir serçe konmuş,” dedi Susan. “Biddy de kovayı mutfak taşlarının üzerine çarptı.”

“Kilise çanının ilk vuruşu bu,” dedi Louis. “Arkasından ötekiler gelecek; bir, iki; bir, iki; bir, iki.”

“Masa örtüsüne bak, beyaz beyaz uçuşuyor masa boyunca,” dedi Rhoda. “İşte yuvarlak beyaz porselenler, her tabağın yanında da gümüş çubuk var.”

“Ansızın bir arı uğulduyor kulağımın içinde,” dedi Neville. “Şimdi var; şimdi yok.”

“Yanıyorum, donuyorum,” dedi Jinny, “bu güneşten çıkıp, bu gölgeye giriyorum.”

“Şimdi herkes gitti,” dedi Louis. “Yalnızım. Kahvaltı için eve girdiler, ben de duvarın dibinde, çiçeklerin arasında kaldım. Vakit çok erken, ders öncesi. Yeşilliğin derinliklerini çiçekler birer birer benekledi. Taçyaprakları birer soytarı. Altlarındaki kara boşluklardan saplar yükseliyor. Karanlık, yeşil suların üstünde ışıktan balıklar gibi yüzüyor çiçekler. Elimde bir sap tutuyorum. Kendim sapım. Köklerim dünyanın derinliklerine iniyor, tuğlaların kuruttuğu toprakların ve nemli toprakların içinden, kurşun ve gümüş damarların içinden geçiyor. Baştan aşağı tel telim ben. Bütün titremeler sarsıyor beni ve dünyanın ağırlığı kaburgalarıma biniyor. Yukarıda, gözlerim birer yeşil yaprak, kör. Gri flanel giysili bir oğlanım, burada, yukarıda, belimde pirinç bir yılanlı tokası olan bir kemer var. Aşağıda gözlerim, Nil kıyısındaki bir çölde, taş bir heykelin1 gözkapaksız gözleri. Kırmızı testilerle nehir kıyısına giden kadınlar görüyorum; iki yana salınan develer ve türbanlı adamlar görüyorum. Her yanımda yeri döven ayaklar, titreyişler, kımıltılar duyuyorum.

“Burada Bernard, Neville, Jinny ve Susan (ama Rhoda yok) çiçek tarhlarının üzerinden ağlarını geçiriyorlar. Çiçeklerin bükülmüş tepelerindeki kelebekleri sıyırıyorlar. Dünyanın yüzeyine sürtünüp geçiyorlar. Ağları çırpınan kanatlarla dolu. ‘Louis! Louis! Louis!’ diye haykırıyorlar. Ama beni göremezler. Ben çitin öbür tarafındayım. Yaprakların arasında sadece küçük delikler var öbür tarafın görülebileceği. Tanrım, bırak geçsinler. Tanrım, kelebeklerini çakılların üzerine serili bir mendile koysunlar, ne olur. Kaplumbağa kabuklarını saysınlar, kırmızı amiral kelebeklerini ve iri beyazmelekleri. Ama beni görmesinler. Ben, çitin gölgesindeki bir porsuk ağacı kadar yeşilim. Saçlarım yapraklardan. Köklerim dünyanın ortasında. Bedenim bir çiçek sapı. Bastırıyorum ona. Ağzındaki delikten bir damla sızıyor ve ağır ağır, dolu dolu, irileşiyor gitgide. Şimdi pembe bir şey geçiyor gözetleme deliğinin önünden. Yarığın arasından bir bakış geçiyor. O bakış bana çarpıyor. Ben gri flanel elbiseli bir çocuğum. O kız beni buldu. Enseme vurdu. Beni öptü. Her şey paramparça.”

“Koşuyordum,” dedi Jinny, “kahvaltıdan sonra. Çitteki bir delikten yaprakların kımıldadığını gördüm. ‘Yuvasında oturan bir kuş olmalı,’ diye düşündüm. Yaprakları aralayıp baktım; ama yuvasında oturan bir kuş yoktu. Yapraklar kımıldamaya devam etti. Korkmuştum. Susan’ın, Rhoda’nın yanından koşarak geçtim, aletlerin durduğu depoda konuşmakta olan Neville ile Bernard’ın yanından da. Gitgide hızlanarak koşarken ağlıyordum. Yaprakları kımıldatan neydi? Yüreğimi kımıldatan ne, bacaklarımı? Ve buraya daldım, Louis, seni bir çalılık gibi yeşil görünce, bir dal gibi, çok sakindin, gözlerin sabit bakıyordu. “Öldü mü acaba?” diye düşündüm ve öptüm seni, pembe elbisemin altında kalbim, onları kımıldatacak bir şey olmasa da hâlâ kımıldanan yapraklar gibi çırpınıyordu. Sardunya kokusu geliyor burnuma; gübreli toprağın kokusu geliyor. Dans ediyorum. Yükselip alçalıyorum. Işıktan bir ağ gibi fırlatılıyorum senin üzerine. Senin üstünde titreşerek yatıyorum.”

“Çitteki aralıktan,” dedi Susan, “onun Louis’i öptüğünü gördüm. Başımı saksımdan kaldırdım ve çitteki bir yarıktan öbür tarafa baktım. Onun Louis’i öptüğünü gördüm. Jinny ile Louis’i öpüşürken gördüm. Ben şimdi acımı mendilime saracağım. Sıkışıp top gibi olacak. Kayın ormanına tek başıma gideceğim, dersten önce. Masaya oturup toplama yapmayacağım. Jinny’nin yanına da Louis’in yanına da oturmayacağım. Istırabımı alıp kayın ağaçlarının dibindeki köklerin üstüne sereceğim. Istırabımı inceleyeceğim ve parmaklarımın arasına alacağım. Beni bulamayacaklar. Ceviz yiyeceğim ve böğürtlen çalılarının arasında yumurta arayacağım ve saçlarım donuklaşacak ve çitlerin altında uyuyacağım ve hendeklerden su içip oracıkta öleceğim.”

“Susan yanımızdan geçti,” dedi Bernard. “Elinde buruşturduğu mendiliyle alet deposunun yanından geçti. Ağlamıyordu ama gözleri, ki çok güzeldir, atlamaya hazırlanan kedilerin gözleri gibi kısılmıştı. Onun peşinden gideceğim, Neville. Usul usul gideceğim peşinden, öfkeyle parlayıp, ‘Yalnızım ben’ diye düşündüğü anda onun yanında olacağım, merakımla.”

“Şimdi salınarak yürüyor kırlarda, umursamazca, amacı bizi kandırmak. Sonra çukura geliyor; görülmediğini sanıyor; yumruk yaptığı elleri önünde, koşmaya başlıyor. Buruşturduğu mendilin içinde birbirine değiyor tırnakları. Işığın dışındaki kayın ağaçlarına doğru gidiyor. Onlara yaklaşınca bir yüzücü gibi kollarını açıyor ve gölgelerine sığınıyor. Ama ışıktan gözleri kamaşmış, ayağı takılıyor, ağaçların dibindeki köklerin üzerine fırlıyor, orada ışık soluk alıp verir gibi, soluk alıp verir gibi. Dallar yükselip alçalıyor. Burada huzursuzluk ve sorun var. Kasvet var. Işık kesik kesik. Istırap var. Kökler yere iskelet gibi yayılıyor, sararmış yapraklar aralarda yığılmış. Susan ıstırabını çıkarıp yaymış. Mendili kayın ağaçlarının köklerinin üzerine serili, düştüğü yerde büzülmüş otururken hıçkırıyor Susan.”

“Jinny’nin onu öptüğünü gördüm,” dedi Susan. “Yaprakların arasından baktım ve onu gördüm. Dans ederek geldi, elmaslarla bezenmişti, tüy gibi hafifti. Bense güdüğüm Bernard, boyum kısa. Gözlerim yere yakın, otların arasındaki böcekleri görüyorum. Jinny’nin Louis’i öptüğünü görünce böğrümdeki sarı sıcak taş kesti. Otları yiyeceğim ve içinde kurumuş yaprakların çürüdüğü bir çukurdaki pis sularda öleceğim.”

“Seni giderken gördüm,” dedi Bernard. “Sen alet deposunun kapısının önünden geçerken, ‘Mutsuzum’ diye bağırdığını duydum. Bıçağımı elimden bıraktım. Neville ile odunlardan kayık yapıyorduk. Saçlarım da karmakarışık, çünkü Mrs. Constable bana saçlarımı taramamı söylediğinde bir ağın içine bir sinek takılmıştı, ben de, ‘Sineği oradan kurtarayım mı? Yoksa bırakayım da yesinler mi?’ diye sordum. Hep geç kalırım ben. Saçlarım dağınıktır, arasına odun kıymıkları kaçmıştır. Senin ağladığını duyunca peşinden geldim, mendilini yere serdiğini gördüm, buruşturulmuştu, öfke, nefret içinde düğümlenmişti. Ama yakında biter bu. Bedenlerimiz birbirine yakın artık. Soluklarımı duyuyorsun. Sırtında yaprak taşıyan böceği de görüyorsun. Bir bu yana koşuyor, bir o yana, böceği seyrederken senin bir tek şeye sahip olma (şimdi Louis bu) arzun bile gidip geliyor, kayın ağacının yapraklarının arasına dalıp çıkan ışık gibi; ve sonra, zihninin derinliklerinde gizlice hareket eden sözcükler, mendilinin içinde topaklaşmış bu sert düğümü çözecekler.”

“Seviyorum,” dedi Susan, “ve nefret ediyorum. Tek bir arzum var. Gözlerim sert bakışlı. Jinny’nin gözleri bin ışığa bölünüyor. Rhoda’nınkiler, akşamları pervanelerin üşüştüğü o soluk çiçekler gibi. Seninkiler irileşiyor, dopdolu ve asla dağılmıyor. Ama ben yapacağım işi kafama koydum. Otların içinde böcekler görüyorum. Annem hâlâ bana beyaz çoraplar örse de, önlüklerin kenarını kıvırsa da ve çocuk olsam da, seviyorum ve nefret ediyorum.”

“Ama birlikte, yan yana oturduğumuzda,” dedi Bernard, “birbirimizin içinde cümlelerle eriyoruz. Pusla kuşatılıyoruz. Manevi bir alan oluşturuyoruz.”

“Böceği görüyorum,” dedi Susan. “Siyah olduğunu görüyorum; yeşil olduğunu görüyorum; tek tek sözcüklerle bağlanmış durumdayım. Ama sen uzaklaşıyorsun; kayıp gidiyorsun; sözcüklerle ve cümlelerdeki sözcüklerle gitgide yükseliyorsun.”

“Şimdi,” dedi Bernard, “araştıralım. Ağaçların arasındaki şu beyaz ev var. Ta aşağıda, çok uzakta duruyor. Ayak parmakları yere ancak değen yüzücüler gibi batacağız. Yaprakların yeşil havasının içinden geçerek batacağız, Susan. Koşarken batacağız. Dalgalar üzerimize kapanıyor, kayınların yaprakları başlarımızın üstünde buluşuyor. Ahırda yaldızlı kolları parıldayan bir saat var. Şunlar, büyük evin damlarının düzlükleri ve çıkıntıları. Ahır yamağı lastik çizmelerini avluda gıcırdatıyor. Şurası da Elvedon.

“Ağaçların tepelerinin arasından yere düştük şimdi. Hava, uzun, mutsuz, mor dalgalarını artık üstümüze göndermiyor. Toprağa değiyor, yeri çiğniyoruz. Şu, hanımların bahçelerinin iyice budanmış çiti. Öğlenleri ellerinde makaslarla orada dolaşırlar, gül toplarlar. Şimdi çitle, duvarla çevrili ormandayız. Burası, Elvedon. Kavşakta, bir kolunda ‘Elvedon’a Gider’ yazan yol levhaları gördüm. Oraya giden olmamış. Eğreltiotlarının kokusu yoğun, altlarında kırmızı mantarlar bitmiş. Şimdi hiç insan görmemiş küçük kargaları uyandırıyoruz; şimdi eskiyip kızarmış, kayganlaşmış, çürük yaş mazıların üzerine basıyoruz. Bu ormanın etrafı duvarla çevrili; kimse girmiyor içine. Dinle! Ağaçların dibindeki otların içinde çırpınan dev bir karakurbağasının sesi bu; şu da eğreltiotlarının içine düşüp çürüyecek çok eski bir köknar kozalağının pıtırtısı.

“Bu tuğlanın üzerine bas. Duvarın üstünden bak. Elvedon şurası. Hanımefendi iki yüksek pencerenin arasında oturmuş, yazı yazıyor. Bahçıvanlar kocaman süpürgelerle çimenleri temizliyorlar. Buraya ilk gelen biziz. Bilinmeyen bir ülkeyi keşfediyoruz. Kımıldama; bahçıvanlar bizi görürlerse vururlar. Kakımlar gibi ahır kapısına çivilerler. Bak! Kımıldama. Duvarın üzerindeki eğreltiotlarına sıkı sıkı tutun.”

“Yazı yazan hanımefendiyi görüyorum. Bahçıvanların süpürdüğünü görüyorum,” dedi Susan. “Burada ölecek olsak kimse bizi gömmez.”

“Koş!” dedi Bernard. “Koş! Kara sakallı bahçıvan gördü bizi! Vurulacağız! Kestane kargaları gibi vurulacak ve duvara çivileneceğiz! Düşman bir ülkedeyiz. Kayın ormanına kaçmalıyız. Ağaçların altına saklanmalıyız. Buraya gelirken dallardan birini büktüm. Gizli bir patika var. Eğilebildiğin kadar eğil. Arkana bakmadan peşimden gel. Bizi tilki sanırlar. Koş!

“Artık güvendeyiz. Artık doğrulabiliriz. Artık kollarımızı bu yüksek gölgelikte, bu geniş ormanda gerebiliriz. Hiçbir şey duymuyorum. Bu, sadece dalgaların havadaki sesi. Şu da kayın ağaçlarının tepesinde sığındığı yerden çıkan bir orman güvercini. Güvercin havayı dövüyor; güvercin havayı tahta kanatlarla dövüyor.”

“Sürüklenip gidiyorsun,” dedi Susan, “cümleler kurarak. Balonun ipi gibi yükseliyorsun, kat kat yaprakların arasından, gitgide yukarılara, ulaşamayacağım yerlere. Duraklıyorsun şimdi. Eteğimi çekiştirip arkana bakıyorsun, cümleler kuruyorsun. Benden kaçtın. İşte bahçe. İşte çit. İşte Rhoda, patikada, kahverengi çanağında taçyapraklarını iki yana sallıyor.”

“Bütün gemilerim beyaz,” dedi Rhoda. “Gülhatmilerin ya da sardunyaların kırmızı taçyapraklarını istemiyorum. Çanağı yana eğdiğim zaman suyun üstünde yüzen beyaz taçyaprakları istiyorum. Kıyıdan kıyıya yüzen bir donanmam var şimdi. Boğulan bir denizciye sal olsun diye bir dal atacağım şimdi suya. Bir taş atacağım ve denizin dibinden yükselen kabarcıkları göreceğim. Neville gitti, Susan da gitti; Jinny mutfak bahçesinde belki de Louis ile birlikte frenküzümü topluyordur. Miss Hudson okuldaki masanın üzerine defterlerimizi yayarken yalnız kalabileceğim kısa bir süre var. Kısa bir özgürlük ânı. Dökülmüş bütün taçyapraklarını topladım ve onları yüzdürdüm. Bazılarının içine yağmur damlaları koydum. Bir deniz feneri yerleştireceğim buraya, bir beyaz ballıca çiçeği. Kahverengi çanağı bir o yana bir bu yana eğeceğim ki gemilerim dalgaları aşabilsinler. Bazıları batacak. Bazıları kayalara çarpacak. Biri tek başına yüzüyor. O benim gemim. Beyaz ayının bağırdığı ve sarkıtların yeşil zincirler gibi sarktığı soğuk mağaralara giriyor. Dalgalar yükseliyor; tepeleri kıvrılıyor; direklerin ucundaki ışıklara bak. Hepsi dağılmış, hepsi batmış, bir tek benim gemim dalgayı aşıyor ve fırtınada sürükleniyor ve adalara varıyor, papağanların gevezelik ettiği ve sarmaşıkların...”

“Bernard nerede?” dedi Neville. “Bıçağım onda. Alet deposunda kayık yapıyorduk, Susan geçti kapının önünden. Bernard kayığını elinden bıraktı, benim bıçağımı, teknenin omurgasını yonttuğum keskin bıçağı alarak Susan’ın peşinden koştu. Sarkan bir tel gibi Bernard, kopuk bir çan ipi gibi, durmadan vızıldıyor. Pencerenin dışında sarkan yosun gibi, kâh nemli, kâh kuru. Yarı yolda bırakıyor beni; Susan’ın peşinden gidiyor; ve eğer Susan ağlarsa Bernard benim bıçağımı alacak ve ona masallar anlatacak. Bıçağın büyük ağzı bir imparator; kırık ağzı bir zenci. Sarkan şeylerden nefret ederim; nemli şeylerden nefret ederim. Gezinmekten ve her şeyi birbirine karıştırmaktan nefret ederim. Zil çalıyor, geç kalacağız. Oyuncaklarımızı bırakmalıyız şimdi. Birlikte içeri girmeliyiz şimdi. Defterler yeşil çuha kaplı masanın üzerinde yan yana dizilmiş.”

“Bernard söyleyene kadar,” dedi Louis, “fiil çekimi yapmayacağım ben. Babam Brisbane’de banker, ben de Avustralya aksanıyla konuşuyorum. Bekleyip Bernard’a öyküneceğim. O İngiliz. Hepsi İngiliz. Susan’ın babası din adamı. Rhoda’nın babası yok. Bernard’la Neville’in babaları soylu kişiler. Jinny Londra’da büyükannesiyle yaşıyor. Şimdi kalemlerinin tepesini emiyorlar. Defterlerini büküyorlar ve Miss Hudson’a yan yan bakarak onun mor yeleğinin düğmelerini sayıyorlar. Bernard’ın saçlarının arasında bir kıymık var. Susan’ın gözleri kırmızı. İkisinin de yanakları kızarmış; ama ben solgunum; ben düzenliyim, golf pantolonumun belini yılan şeklinde pirinç tokası olan bir kemer tutuyor. Dersi ezbere biliyorum. Onların bilebilecekleri her şeyden fazlasını biliyorum. İsmin hallerini ve isimlerin cinsiyetlerini biliyorum; isteseydim dünyadaki her şeyi bilirdim. Ama ben öne çıkıp dersimi söylemeyi istemiyorum. Köklerim, bir saksıdaki incecik kökler gibi dünyanın etrafına döne döne sarılmış. Öne çıkıp, sarı yüzlü, tiktaklayıp duran bu büyük saatin ışığında yaşamak istemiyorum. Jinny ve Susan, Bernard ve Neville bir araya gelip ince, kösele bir şerit oluyorlar beni kırbaçlamak için. Benim düzenli halimle, Avustralya aksanımla alay ediyorlar. Usul usul, peltek peltek Latince konuşan Bernard’ı taklit etmeye çalışacağım şimdi.”

“Onlar beyaz sözcükler,” dedi Susan, “deniz kıyısında topladığımız taşlar gibi.”

“Ben onları söylerken kuyruklarını sağa sola savuruyorlar,” dedi Bernard. “Kuyruklarını sallıyorlar; kuyruklarını savuruyorlar; havadan sürüler halinde geçiyorlar, kâh bu yana, kâh şu yana, hep birlikte hareket ediyorlar, kâh birbirlerinden ayrılıyor, kâh bir araya geliyorlar.”

“Onlar sarı sözcükler, onlar ateşli sözcükler,” dedi Jinny. “Ateş gibi bir giysim olsun isterdim, sarı bir giysim, akşamları giymek için koyu sarı bir giysim.”

“Her zaman kipinin,” dedi Neville, “farklı anlamı var. Bu dünyanın bir düzeni var; ayrımlar var, farklılıklar var bu dünyada, onların sınırına adım atıyorum. Çünkü bu sadece bir başlangıç.”

“Şimdi,” dedi Rhoda, “Miss Hudson kitabı kapattı. Şimdi dehşet başlıyor. Tebeşirini alıp tahtaya rakamlar yazıyor, altı, yedi, sekiz ve sonra bir çarpı işareti ve bir çizgi. Yanıt ne? Ötekiler bakıyor; anlayışla bakıyorlar. Louis yazıyor; Susan yazıyor; Neville yazıyor; Jinny yazıyor; hatta Bernard bile yazmaya başlamış. Ama ben yazamıyorum. Ben sadece rakamlar görüyorum. Ötekiler yanıtlarını veriyorlar, birer birer. Sıra bende. Ama benim yanıtım yok. Ötekilerin gitmesine izin veriliyor. Kapıyı çarparak çıkıyorlar. Miss Hudson gidiyor. Ben yalnız kalıyorum yanıt bulmak üzere. Şimdi rakamların hiçbir anlamı yok. Anlam kaybolmuş. Saat tıkırdıyor. Saatin iki kolu bir çölden geçen iki konvoy. Saatin yüzündeki siyah çubuklar birer yeşil vaha. Uzun kol önden gitmiş su bulmak için. Öteki, çöldeki sıcak taşların arasından zahmetle, tökezleyerek geçiyor. Çölde ölecek. Mutfağın kapısı çarpılıyor. Uzaklarda vahşi köpekler havlıyor. Bakın, rakamın yuvarlağının içine zaman dolmaya başlıyor; içinde dünyayı barındırıyor o yuvarlak. Bir şekil çizmeye başlıyorum, dünya o halkanın içine hapsoluyor, bense halkanın dışındayım; şimdi katılıyorum oraya –böyle– ve kapatıyorum boşluğu, orayı bütünlüyorum. Dünya bir bütün, bense onun dışındayım, “Ah, sonsuza kadar zamanın halkasının dışına atılmaktan kurtarın beni!” diye bağırıyorum.

“Rhoda oturmuş, yazı tahtasına bakıyor,” dedi Louis, “derslikte, bizse, Bernard hikâye anlatırken, boş boş dolaşıyoruz, şuradan bir parça kekik koparıyoruz, buradan bir karapelin yaprağı. Rhoda’nın kürekkemikleri sırtında ufak bir kelebeğin kanatları gibi birleşiyor. Tebeşirle çizilmiş şekillere bakarken ruhu o beyaz dairelerin içine yerleşiyor, o beyaz halkaların içinden geçip boşluğa adım atıyor, tek başına. Bunlar onun için hiçbir anlam taşımıyor. Onlar için yanıtı yok. Ötekiler gibi bedeni yok Rhoda’nın. Ve Avustralya aksanıyla konuşan ben, babası Brisbane’de banker olan ben, ötekilerden korktuğum kadar korkmuyorum Rhoda’dan.”

“Haydi sürünelim,” dedi Bernard, “frenküzümü yapraklarının kubbesinin altına ve masallar anlatalım. Yeraltı dünyasına yerleşelim. Sarkan ve bir yanları kızıl kızıl, bir yanları siyah siyah parlayan frenküzümlerinin şamdan gibi aydınlattığı gizli bölgemizi ele geçirelim. Gel Jinny, eğer birbirimize sokulursak frenküzümü yapraklarının kubbesinin altında oturabiliriz ve iki yana sallanan tütsü kaplarını seyredebiliriz. Burası bizim evrenimiz. Ötekiler araba yolundan geçiyorlar. Miss Hudson ile Miss Curry’nin etekleri mum söndürücüler gibi hızla geçip gidiyorlar. Şunlar Susan’ın beyaz çorapları. Çakıltaşlarına sertçe basan da Louis’in güzel kum ayakkabıları. Dağılan yaprakların, çürümekte olan bitkilerin sıcak esintileri geliyor. Bir bataklıktayız şimdi; sıtmalı bir cangılda. Kurtçuklardan bembeyaz olmuş bir fil var şurada, gözüne saplanan bir okla vurulup ölmüş. Seken kuşların –kartallar, akbabalar– parlak gözleri görünüyor. Bizi devrilmiş ağaçlar sanıyorlar. Bir solucanı didikliyorlar –bir gözlüklüyılan şu– irinli kahverengi bir yara açıyorlar üzerinde, aslanlar gelip hırpalasın diye. Bizim dünyamız bu, hilallerle, ışıklı yıldızlarla aydınlanmış; yarı saydam iri taçyaprakları mor pencereler gibi örtüyorlar delikleri. Her şey tuhaf. Her şey çok iri ve çok küçük. Çiçeklerin sapları meşe ağacı kadar kalın. Yapraklar, büyük katedrallerin kubbelerinin boyunda. Burada yatan devleriz biz, ormanları titretebiliriz.”

“Burada,” dedi Jinny, “Şimdi. Ama yakında gideceğiz. Az sonra Miss Curry düdüğünü çalacak. Yürüyeceğiz. Birbiri-mizden ayrılacağız. Sen okula gideceksin. Beyaz kravatlı, haç taşıyan öğretmenlerin olacak. Benim Doğu Sahili’ndeki bir okulda Kraliçe Aleksandra’nın portresinin altında oturan bir kadın öğretmenim olacak. Oraya gidiyorum ben, Susan ve Rhoda da. Sadece burada bu; sadece şimdi. Frenküzümü çalılarının altında yatıyoruz ve rüzgârın her esişinde baştan aşağı leke içinde kalıyoruz. Elim yılan derisi gibi. Dizlerim suda yüzen pembe adalar. Senin suratın, altına ağ gerilmiş elma ağacı gibi.”

“Sıcaklık,” dedi Bernard, “cangılı terk ediyor. Yapraklar üstümüzde kara kanatlar çırpıyorlar. Miss Curry düdüğünü terasta çaldı. Frenküzümü yapraklarının gölgesinden sürünerek çıkıp ayağa kalkmalıyız. Saçında ince dallar var, Jinny. Ensende yeşil bir tırtıl var. İkişerli sıra olmalıyız. Miss Hudson masasında oturmuş hesaplarını düzene koyarken Miss Curry bizi enerjik bir yürüyüşe çıkarıyor.”

“Çok sıkıcı,” dedi Jinny, “kestirmeden giderken bakacak pencere olmaması, kaldırıma dikili mavi camdan sulanmış gözler olmaması.”

“İkişerli sıra yapıp,” dedi Susan, “sırayı bozmadan, ayaklarımızı sürümeden, geride kalmadan yürümeliyiz, Louis öne geçip yol göstermeli, çünkü gözünü açar o, aklı başka yerde değildir.”

“Onlarla birlikte gidemeyecek kadar,” dedi Neville, “narin olduğum düşünüldüğünden, çünkü çabuk yoruluyor ve sonra da hastalanıyorum, bu yalnızlık saatinden, sohbetlere ara verilmesinden yararlanacak, evin civarında dolaşarak ve merdiven sahanlığının orta yerindeki aynı basamakta durarak, eğer becerebilirsem, dün gece aşçı ocağın ızgaralarını sokup çıkarırken sallanır kapının arasından ölü adamın bahsini duyduğum sırada hissettiklerimi yeniden hissetmeye çalışacağım. Boğazı kesilmiş olarak bulunmuş. Elma ağacının yaprakları gökte sabitlendi; ay ışıl ışıldı; ayağımı üstteki basamağa kaldıramıyordum. Adam su oluğunda bulunmuş. Kanı oluktan aşağı guruldayarak akıyormuş. Çenesi ölü bir balık gibi bembeyazmış. Ben bu kısıtlanmaya, bu katılığa sonsuza kadar ‘elma ağaçlarının arasında ölüm’ diyeceğim. Gökte soluk gri bulutlar sürükleniyordu; ve acımasız ağaç; zırhlı gümüşsü kabuğuyla amansız ağaç. Hayatım boşuna kımıldaşıyordu. Geçip gidemiyordum. Bir engel vardı. “Bu anlaşılmaz engeli aşamıyorum,” dedim. Ötekiler geçtiler. Ama hepimiz, elma ağaçlarına mahkûm edilmişiz, yanından geçip gidemediğimiz acımasız ağaca.

“Artık kısıtlanma ve sertlik bitti; ikindi vakti, güneş batarken, güneş muşambanın üzerine yağlı benekler kondururken, ve duvarda kırılan bir ışın iskemlelerin bacaklarını kırıkmış gibi gösterirken evin civarını araştırmaya devam edeceğim.”

“Mutfağın bahçesinde Florrie’yi gördüm,” dedi Susan, “biz yürüyüşten dönerken; çamaşırlar çevresinde uçuşuyordu, pijamalar, donlar, gecelikler havalardaydı. Ernest öptü onu. Yeşil çuha önlüğü vardı üzerinde, gümüşleri parlatıyordu; dudakları para kesesi gibi kırış kırış büzülmüştü, Florrie’yi kavradığında hızla savrulan pijamalar girdi aralarına. Boğa kadar kördü, Florrie de acıdan bayılır gibiydi, sadece beyaz yanaklarında yol yol ince kırmızı damarlar vardı. Şimdi çay saatinde tereyağlı ekmek tabaklarını ve süt fincanlarını elden ele geçirseler de toprakta bir çatlak görüyorum, kızgın buhar fışkırıyor dışarı; semaver Ernest gibi kükrüyor, ben de pijamalar gibi sertçe savruluyorum, hatta dişlerimi yumuşacık tereyağlı ekmeğe batırırken ve tatlı sütü şapır şupur içerken bile. Ne sıcaktan korkuyorum ne de kışın soğuğundan. Rhoda süte batırdığı ekmek kabuğunu emerken hayal kuruyor; Louis karşıdaki duvara salyangoz yeşili gözlerle bakıyor; Bernard ekmeğinden ufak topaklar yoğurup onlara ‘insanlar’ diyor. Temiz ve kararlı tarzıyla yemeğini bitirdi Neville. Peçetesini yuvarlayıp gümüş peçete halkasına soktu. Jinny’nin masanın üzerinde oynattığı parmakları güneşte dans eder, bale yapar gibiler. Ama ben ne sıcaktan korkuyorum ne de kışın soğuğundan.”

“Şimdi,” dedi Louis, “hepimiz yerimizden kalkalım; ayakta duralım. Miss Curry küçük orgun üzerinde siyah kitabı açacak. Şarkı söylerken, biz küçük çocukları uyurken korusun diye Tanrı’ya dua ederken ağlamamak zor. Üzgünken, endişeyle titrerken birlikte şarkı söylemek çok hoş, ben Susan’a, Susan Bernard’a doğru hafifçe eğilirken, el ele tutuşarak, pek çok şeyden korkarak, ben aksanımdan, Rhoda rakamlardan; ama başarmaya kararlıyız.”

“Taylar gibi topluca ilerliyoruz yukarıya doğru,” dedi Bernard, “banyoyu sırayla kullanmak üzere takır tukur, ayaklarımızı yere vura vura, peş peşe yürüyerek. Sert, beyaz yatakların üzerinde boğuşuyoruz, cebelleşiyoruz, zıplıyoruz. Sıra bende. Şimdi ben geliyorum.”

“Banyo havlusuna sarınan Mrs. Constable limon renkli süngerini alıp suya batırıyor; sünger çikolata rengini alıyor; içinden sular damlıyor; ve ben kendisinin altında tir tir titrerken, süngeri başımın üstünde tutarak sıkıyor. Belkemiğimin çukurundan aşağı su süzülüyor. Her iki yanından parlak duyu okları fırlıyor. Sıcak etle kaplanıyorum. Kuru kuytularım nemleniyor; soğuk bedenim ısınıyor; ıslanıyor, parlıyor. Su üzerimden akıyor ve beni bir yılanbalığı gibi kaplıyor. Sıcak havlular sarıyor beni, sırtımı ovalarken havluların sertliğinden kanım hırıldıyor. Ruhumun çatısında zengin ve ağır duyular şekilleniyor; gün aşağıya boşalıyor – ormanlar; ve Elvedon; Susan ve güvercin. Ruhumun duvarlarından aşağı boşalan, bir araya toplanan gün, bereketli ve muhteşem oluyor. Pijamamı gevşekçe bağlıyorum bedenime ve bu ince katmanın altında, bir dalganın gözlerimin üstüne çektiği bir su tabakasına benzeyen sığ ışığın içinde süzülüyorum. O tabakanın arasından uzaklarda, çok uzaklarda, koronun başladığını hayal meyal duyuyorum: tekerlekler; köpekler; bağıran adamlar; kilise çanları; koro başlıyor.”

“Ceketimi ve gömleğimi katlayıp kaldırır gibi,” dedi Rhoda, “Susan olmak, Jinny olmak için beslediğim umarsız arzuyu bir kenara bırakıyorum. Ama ayak parmaklarımı uzatacağım ki yatağın ayakucundaki parmaklığa değebilsinler; parmaklığa değerken sert bir şeye değdiğime inandıracağım kendimi. Artık suya gömülemem; o ince tabakanın içinden geçip düşemem artık. Bu narin şiltenin üzerinde yayılıyorum ve havada asılı kalıyorum. Yerin üstündeyim şimdi. Artık dik durmuyorum, darbe alamam ve zarar göremem. Her şey yumuşak ve esnek. Duvarlar ve dolaplar ağarıyor ve sarı dörtgenlerini eğiyorlar, bunların üstünde soluk bir cam parlıyor. Artık ruhum benden dışarı akabilir. Donanmalarımın kabaran dalgalı denizde yol aldıklarını düşünebiliyorum. Sert temaslardan ve çarpışmalardan kurtuldum. Beyaz kayalıkların altında tek başıma yol alıyorum denizde. Ah, ama batıyorum ben, düşüyorum! Dolabın köşesi bu; bu da çocuk odasındaki ayna. Ama geriliyorlar onlar, uzuyorlar. Uykunun siyah tüylerine gömülüyorum; uykunun kalın kanatları gözlerime bastırıyor. Karanlıkta yol alırken uzayıp giden çiçek tarhlarını görüyorum, Mrs. Constable yabani otların otlarının arkasından koşup geliyor, teyzemin bir arabayla beni almaya geldiğini söylüyor. Tırmanıyorum; kaçıyorum; topuğu yaylı botlarımla ağaçların tepesine çıkıyorum. Ama şimdi holün kapısının önünde duran arabanın içine düştüm, teyzem orada cilalı misketler gibi sert gözlerle sarı tüylerini sallıyor bir aşağı bir yukarı. Ah, hayallerden uyanmak! Bakın, şurada şifonyer var. Bu sulardan çıkayım ben. Ama üstüme yığılıyor sular; iri omuzlarının arasında alıp götürüyorlar beni; döndüm; yuvarlandım; bu uzun ışıkların, bu uzun dalgaların, bu sonu gelmeyen patikaların arasında gerildim, peşimde insanlar, insanlar.”

1 Sfenks. (ç.n.)

Güneş daha da yükseldi. Mavi dalgalar, yeşil dalgalar sahilin üstünden hızla bir yelpaze geçirdiler, boğadikenlerinin kıyısından dolaştılar, kumun şurasında burasında sığ ışık gölleri bıraktılar. Arkalarında soluk siyah bir iz kaldı. Puslu ve yumuşak kayalar sertleştiler, kırmızı çatlaklar oluştu üzerlerinde.

Çimenlerin üzerine çizgi çizgi koyu gölgeler düştü, çiçeklerin ve yaprakların uçlarında dans eden çiy taneleri bahçeyi, henüz bir bütün haline gelememiş, tek tek kıvılcımların mozaiğine dönüştürdü. Göğüsleri açık sarı ve kırmızı benekli kuşlar, kol kola girip eğlenen patenciler gibi, çılgınca bir-iki ezgi söylediler, ve ansızın sustular, birbirlerinden ayrıldılar.

Güneş evin üstüne daha yayvan ışınlar gönderdi. Işık, pencerenin köşesinde yeşil bir şeye değdi ve onu bir zümrüt parçasına, çekirdeksiz meyve gibi yemyeşil bir çukura dönüştürdü. Sandalyelerin, masaların kenarlarını keskinleştirdi, beyaz masa örtülerini incecik altın tellerle bezedi. Işık çoğalırken şurada burada bir gonca patladı, yeşil damarlı ve titreyen çiçekler fırladı içinden, sanki açılmak için harcadıkları çaba sarsmıştı onları, narin çan dilleri beyaz duvarlarına çarparken hafif bir ezgi duyuldu. Her şey yumuşadı, şeklini kaybetti, sanki tabağın porseleni akmış, bıçağın çeliği sıvılaşmıştı. Kıyıda çatlayan dalgalar, düşen kütükler gibi boğuk gümbürtülerle vurmaktaydı sahile.

“Artık,” dedi Bernard, “vakit geldi. Gün bu gündür. Taksi kapıda. Benim kocaman bavulum George’un çarpık bacaklarını daha da çarpıtıyor. Korkunç merasim sona erdi, tavsiyeler ve salondaki vedalaşmalar. Şimdi de annemin boğazının düğümlenmesi merasimiyle babamla el sıkışma merasimi var; köşeyi dönene kadar el sallamalıyım, el sallamalıyım. Şimdi o merasim sona erdi. Çok şükür bütün merasimler sona erdi. Yalnızım; ilk kez okula gideceğim.

“Herkes sırf bu an için bir şeyler yapıyor gibi; bir daha asla yapmayacaklar. Asla. Bütün bunların kaçınılmazlığı korkutucu. Benim okula gittiğimi herkes biliyor, okula yeni başladığımı. ‘Şu çocuk okula yeni başlıyor,’ diyor hizmetçi, merdivenleri süpürürken. Ağlamamalıyım. Onlara umursamadan bakmalıyım. İstasyonun devasa kapıları açılıyor şimdi; ‘ay yüzlü saat bana bakıyor’. Cümleler kurmalıyım, cümleler ve böylece kendimle hizmetçilerin bakışları arasına, saatlerin bakışları, bana bakan suratların, kayıtsız suratların arasına sert bir şey sokmalıyım, yoksa ağlayacağım. İşte Louis, işte Neville, sırtlarında uzun paltoları, ellerinde çantalarıyla, bilet bürosunun yanındalar. Sakinler. Ama farklı görünüyorlar.”

“İşte Bernard,” dedi Louis. “Çok sakin; rahat. Yürürken çantasını sallıyor. Ben Bernard’ın peşinden gideceğim, çünkü korkmuyor o. Bilet bürosunun içinden perona sürükleniyoruz, bir ırmağın ince dalları ve saman çöplerini bir köprünün ayaklarının etrafına dolaması gibi. Çok güçlü, şişe yeşili makine işte şurada, boyunsuz, tamamı sırt ve kalça, buhar soluyor. Nöbetçi düdüğünü çalıyor; bayrak indiriliyor; çaba harcanmadan, kendi momentiyle, hafif bir itmeyle başlatılan bir çığ gibi öne atılıyoruz. Bernard yere bir kilim seriyor ve aşık oyunu oynuyor. Neville kitap okuyor. Londra ufalanıyor. Londra kabarıyor, taşıyor. Göz alabildiğine bacalar ve kuleler var. Şurada beyaz bir kilise; şurada da sivri kulelerin arasında bir gemi direği. Orada bir kanal. Asfalt yollu açık alanlar var, insanların şimdi oralarda yürümeleri ne tuhaf. Sıra sıra kırmızı evlerin olduğu bir tepe var şurada. Bir adam peşinden gelen köpeğiyle bir köprüden geçiyor. Kırmızı çocuk bir sülüne ateş etmeye başlıyor. Mavi çocuk onu kenara itiyor. “Benim amcam İngiltere’nin en iyi avcısı. Kuzenim de Zağar Eğiticisi.” Övünme başlıyor. Bense övünemem, çünkü babam Brisbane’de banker, ben de Avustralya aksanıyla konuşuyorum.”

“Bütün bu curcunadan sonra,” dedi Neville, “bütün bu kargaşadan ve curcunadan sonra, sonunda vardık. Gerçekten de bir an bu – gerçekten de ciddi bir an. Bir hükümdar gibi geliyorum, kendisine ayrılmış mekâna giren. Şu bizim kurucumuz; ünlü kurucumuz, avluda bir ayağını kaldırmış duran. Kurucumuzu selamlıyorum. Bu ağırbaşlı avlularda soylu bir Roma havası esiyor. Sınıfların ışıkları yakılmış bile. Şunlar laboratuvar olabilir; şurası da kitaplık, orada Latincenin kusursuzluğunu araştıracağım, iyi planlanmış cümlelerin üzerine sağlam adımlarla basacağım, Vergilius’un, Lucretius’un sarih, güzel tınılı altı ayaklı dizelerini söyleyeceğim; asla muğlak ya da biçimsiz olmayan bir tutkuyla Catullus’un aşklarının şarkısını, kocaman bir kitaptan, kenarlarında notlar olan sekiz sayfalık bir kitaptan okuyacağım. Kırlarda, bacaklarımı gıdıklayan otların arasında yatacağım da. Yüksek karaağaçların altında arkadaşlarımla birlikte uzanıp yatacağım.

“Bakın, okul müdürü. Heyhat, ne kadar da gülünç görünüyor gözüme. Pek gösterişli, pırıl pırıl her yeri ve siyah, parklardaki heykeller gibi. Yeleğinin, gergin, davul gibi gergin yeleğinin sol tarafında bir haç sallanıyor.”

“Yaşlı Crane,” dedi Bernard, “bize hitap etmek için ayağa kalkıyor. Yaşlı Crane, okul müdürü, burnu batan güneşin altındaki dağa benziyor, çenesinde de mavi bir çukur var, gezintiye çıkan birinin ateşe verdiği ormanlık bir dağ geçidi gibi; tren penceresinden görünen ormanlık bir dağ geçidi gibi. Hafifçe iki yana sallanıyor, etkili ve ezgili sözlerini söylüyor. Etkili ve ezgili sözlerden hoşlanırım. Oysa onun sözleri dürüst olamayacak kadar candan. Ama o artık onların dürüstlüğünden emin. Ve iki yana devrilerek salondan çıkınca, sallanır kapıların arasından zorlukla geçince, bütün öğretmenler de iki yana devrilerek, zorlukla sallanır kapıların arasından geçiyorlar. Kız kardeşlerimizden uzak olarak okulda ilk gecemiz bu.”

“Bu benim okulda ilk gecem,” dedi Susan, “babamdan uzakta, evimden uzakta. Gözlerim şişiyor; gözyaşlarım gözlerimi acıtıyor. Çam ağaçlarının ve muşambanın kokusundan nefret ediyorum. Rüzgârda kavrulmuş çalılardan ve hijyenik fayanslardan nefret ediyorum. Neşeli şakalardan ve herkesin donuk bakışlarından nefret ediyorum. Sincabımla güvercinlerimi, onlara göz kulak olsun diye oğlana bıraktım. Mutfağın kapısı çarpılarak kapanıyor, Percy kargalara ateş ederken atışı yaprakların arasında pıtırdıyor. Buradaki her şey sahte; her şey cafcaflı. Rhoda ile Jinny epeyce uzakta, kahverengi yünlüler içinde oturuyorlar ve Kraliçe Aleksandra’nın resminin altında oturmuş önündeki kitabı okuyan Miss Lambert’e bakıyorlar. Yaşlı bir kızın işlemiş olduğu süslü mavi bir kurdele de var. Dudaklarımı büzmezsem, mendilimi buruşturmazsam ağlayacağım.”

“Miss Lambert’in yüzüğündeki mor ışık,” dedi Rhoda, “Dua Kitabı’nın beyaz sayfasındaki siyah lekenin üstünde gidip geliyor. Bordo renkli, okşayıcı bir ışık. Şimdi, bavullarımız yatakhanelerde açıldığına göre, bütün dünyanın haritalarının altında birbirimize sokulmuş oturuyoruz. Hokkalı çalışma masaları var. Burada ödevlerimizi mürekkeple yazacağız. Ama burada bir hiçim ben. Yüzüm yok. Hepsi de kahverengi jarse elbiseler giymiş bu büyük topluluk kimliğimi çaldı benden. Hepimiz duygusuz, dostsuzuz. Bir surat arayıp bulacağım, dingin, heybetli bir surat ve onu bilgiyle donatacağım, giysimin altında muska gibi taşıyacağım onu ve sonra (söz veriyorum) ormanda ağaçsız bir alan bulup orada bütün bu tuhaf hazinelerimi sergileyeceğim. Kendime bu sözü veriyorum. Böylece ağlamayacağım.”

“Şu esmer kadın,” dedi Jinny, “şu elmacık kemikleri çıkık olan, bir istiridye kabuğu gibi damarlı, parlak bir elbise giymiş akşam için. Yaz için hoş ama ben kışın, ateşin ışığında parlayacak kırmızı ipliklerle dokunmuş ince bir elbiseyi yeğlerim. O zaman, lambalar yakıldığında, kırmızı elbisemi giyerdim ve elbisem tül gibi incecik olurdu, bedenime yapışırdı, ben ayak parmaklarımın ucunda dönerek salona girerken de kabarırdı. Ben salonun ortasında, altın yaldızlı bir sandalyeye çökerken çiçek şeklini alırdı. Ama Miss Lambert’in üzerinde içini göstermeyen bir giysi var, Kraliçe Aleksandra’nın portresinin altında oturmuş beyaz parmağını sayfaya sıkıca bastırırken giysisi kar beyazı farbelalarından aşağı çağlayan gibi dökülüyor. Ve biz dua ediyoruz.”

“Şimdi ikişerli sıra halinde yürüyerek,” dedi Louis, “şapelin içine giriyoruz, düzenli, resmi geçitteymiş gibi. Kutsal mekâna girerken çöken loşluk hoşuma gidiyor. Düzen içinde yürünmesi hoşuma gidiyor. Peş peşe giriyoruz içeri; oturuyoruz. İçeri girerken farklılıklarımızı bir kenara bırakıyoruz. Dr. Crane’in, iki yana, ama sadece cüssesi yüzünden sallanarak, kürsüye çıkması, pirinç kartalın sırtında açık duran bir İncil’den dersi okuması hoşuma gidiyor şimdi. Neşeleniyorum; onun cüssesi, otoritesi kalbimi genişletiyor. Altüst olmuş, utanç verici şekilde heyecanlanmış zihnimde dönüp duran toz bulutlarını yatıştırıyor –Noel ağacının etrafında nasıl da dans etmiştik ve beni unutmuşlardı paketleri verirken, şişman kadın da, ‘Bu küçük oğlana hediye yok’ demişti, ağacın tepesinden aldığı parlak bir İngiliz bayrağını bana vermişti, ben de hırsımdan ağlamıştım– acınarak hatırlanmak yüzünden. Şimdi onun otoritesi, onun haçı her şeyi sakinleştiriyor, ayaklarımın altındaki zemin üstüme gelir gibi oluyor, köklerim derinlere, daha da derinlere iniyor, sonunda tam ortada sert bir şeye dolanıyorlar. O okurken ben sürekliliğime yeniden kavuşuyorum. Geçit törenindekilerden biri oluyorum, dönerken sonunda, burada ve şimdi, beni dikleştiren kocaman tekerleğin çubuklarından biri. Karanlıktaydım; saklanmıştım; ama tekerlek dönerken (o okurken) bu loş ışığa yükseliyorum ve orada, ama hayal meyal, diz çökmüş oğlanlar, sütunlar ve pirinçten anı levhaları görüyorum. Burada kaba şeyler, ani öpücükler yok.”

“Kaba herif özgürlüğümü tehdit ediyor,” dedi Neville, “dua ederken. Hayal gücüyle beslenmemiş kaskatı sözcükleri kaldırım taşı gibi başıma çarparken altın haçı ceketinin üzerinde kalkıp iniyor. Otorite sözcükleri, onları söyleyenlerin ağzında bozulur. Bu acıklı dinle, tozların içinde oğlanların, çıplak oğlanların serilip yattığı, incir ağaçlarının gölge verdiği ve şarapla şişmiş keçi derilerinin hanın kapısında asılı olduğu beyaz bir yoldan gelen bu soluk benizli, yaralı, titrek, kederli figürlerle alay ediyor, gülüyorum onlara. Paskalya’da Roma’daydım, babamla yolculuğa çıkmıştım; İsa’nın annesinin titreyen bedeni sallana sallana sokaklardan geçiriliyordu; İsa’nın yaralı bedeni de bir cam kutunun içinde götürülüyordu.

“Şimdi kalçamı kaşımak ister gibi yana eğileceğim. Böylece Percival’i göreceğim. Orada oturuyor işte, çoluk çocuğun arasında dimdik. Dümdüz burnundan oldukça derin soluklar alıp veriyor. Mavi ve nedense ifadesiz gözleri putperest bir kayıtsızlıkla karşıdaki sütuna dikilmiş. Harika bir kilise bekçisi olurdu. Eline bir sopa alıp yaramazlık yapan küçük oğlanları dövmeliydi. Pirinç anı levhalarındaki Latince cümlelerle ittifak halinde. Hiçbir şey görmüyor; hiçbir şey duymuyor. Hepimizden uzakta, putperest bir evrende o. Ama bakın – elini ensesine götürüyor. Bu tür el hareketleri insanı umarsızca âşık olmaya sevkeder, ömür boyu. Dalton, Jones, Edgar ve Bateman de ellerini aynı şekilde enselerine götürüyorlar. Ama onlar başarısız.”

“Sonunda,” dedi Bernard, “homurtular bitiyor. Vaaz sona eriyor. Beyaz kelebeklerin dansını kapıda un ufak etti. Kaba, kıllı sesi tıraş olmamış bir çene gibi. Şimdi sarhoş bir denizci gibi sendeleyerek yerine dönüyor. Bu hareketi bütün öteki ustalar taklit etmeye çalışacaklar; ama dayanıksızlar, pelte gibiler, gri pantolonlarıyla, sadece kendilerini gülünç duruma düşürecekler. Onlardan nefret etmiyorum. Soytarılıklarına acıyarak bakıyorum. Bu durumu, ileride başvurmak için defterimdeki öteki notların yanına ekliyorum. Büyüdüğümde bir defter taşıyacağım yanımda – birçok sayfası olan kalın bir defter, alfabetik sıraya göre harfleri olacak. Cümlelerimi oraya yazacağım. K harfinin olduğu yere ‘Kelebek tozu’ yazacağım. Eğer romanımda pencere pervazına vuran güneş ışığını betimlersem, K harfine bakıp kelebek tozunu bulacağım. Bu işe yarayacak. Ağaç ‘pencereyi yeşil parmaklarla gölgeliyor’. Bu işe yarayacak. Ama heyhat! Dikkatim o kadar çabuk dağılıyor ki – burmalı bir çubuk şekere benzeyen saçla, Celia’nın fildişi kapaklı dua kitabıyla. Louis gözünü kırpmadan, saatlerce doğaya verebilir dikkatini. Benimle konuşulmazsa hemen bocalarım. ‘Küreklerin değmediği ruh gölüm usulca kabarıyor ve çok geçmeden yağlı bir uykuya gömülüyor.’ Bu işe yarayacak.”

“Şimdi bu serin tapınaktan çıkıyoruz, sarı sahalara giriyoruz,” dedi Louis. “Ve yarım gün tatil olduğundan (Dük’ün doğumgünü) ötekiler kriket oynarken biz uzun otların arasına oturacağız. ‘Ötekiler’ olabilseydim bunu seçerdim; dizliklerimi takar, vurucuların başında sahada yürürdüm. Baksana herkes nasıl da peşinden gidiyor Percival’in. Kilolu o. Sahayı hantal adımlarla geçiyor, uzun otların arasından, büyük akçaağaçların olduğu yere gidiyor. Bir ortaçağ komutanı gibi heybetli. Arkasında bıraktığı otlara canlı bir ışık vuruyor sanki. Bak arkasından nasıl yürüyoruz, onun sadık uşakları, keklik gibi vurulacağız, çünkü mutlaka umutsuz bir işe kalkışacak ve savaşta ölecek. Kalbim sertleşiyor; iki kenarlı bir törpü gibi sürtünüyor yan tarafımda: Bir kenarı, onun görkemine hayran olmam için; öteki, onun düzensiz telaffuzunu hor görmem –ben ki ondan nice üstünüm– ve onu kıskanmam için.”

“Ve şimdi,” dedi Neville, “Bernard başlasın. Biz burada uzanıp yatarken oradan buradan konuşsun, bize hikâyeler anlatsın. Gördüklerimizi bize betimlesin ki bunlar peş peşe dizilip ortaya bir şey çıksın. Bernard, her zaman bir hikâye vardır, der. Ben bir hikâyeyim. Louis bir hikâye. Uşak yamağının bir hikâyesi var, tek gözlü adamın bir hikâyesi var, deniz salyangozu satan kadının bir hikâyesi var. Ben arkama yaslanıp titreşen otların arasından dizlikli vurucuların dimdik bacaklı vücutlarını seyrederken o hikâyesini anlatsın gürül gürül. Sanki bütün dünya sel gibi akıyor, kıvrılıyor – yeryüzünde ağaçlar, gökyüzünde bulutlar. Başımı kaldırıp ağaçların arasından, gökyüzüne bakıyorum. Oradaki yarış bitiyor gibi. Yumuşak, beyaz bulutların arasından ‘Koş’ diye bağırıldığı geliyor kulağıma belli belirsiz, ‘Bu nasıl?’ diye bağırıldığı. Esintinin darmadağın ettiği bulutlar öbek öbek yitiriyorlar beyazlıklarını. O mavi sonsuza kadar kalabilseydi; o delik sonsuza kadar kalabilseydi; bu an sonsuza kadar kalabilseydi –

“Ama Bernard konuşmaya devam ediyor. Kabarcıklanıyorlar – görüntüler. ‘Deve gibi’ ... ‘bir akbaba gibi’. Deve bir akbabadır; akbaba bir deve; çünkü Bernard sallanan bir tel, gevşek ama baştan çıkarıcı. Evet, çünkü o konuşurken, budalaca karşılaştırmalar yaparken insanın üzerine bir hafiflik geliyor. Sanki o kabarcıkmışız gibi havada süzülüyoruz; özgürleşiyoruz; kurtulduğumuzu hissediyoruz. Tombul küçük oğlanlar bile (Dalton, Larpent ve Baker) aynı düşüncelere dalıyorlar. Kriketten daha çok bundan hoşlanıyorlar. Cümleleri kabarcıklanırken yakalıyorlar. Tüylü otların burunlarını gıdıklamasına izin veriyorlar. Ve sonra hepimiz Percival’in ağır bir şekilde aramızda yattığını hissediyoruz. Onun patlattığı tuhaf kahkahalar, bizim kahkahalarımızı onaylar gibi. Ama şimdi uzun otların arasında öbür tarafa yuvarlanıyor. Sanırım dişlerinin arasında bir ot çiğnemekte. Canı sıkılıyor; benim de canım sıkılıyor. Bizim canımızın sıkıldığını Bernard hemen anlıyor. Söylediği cümlede bir çaba, bir abartı seziyorum, sanki ‘Bak!’ diyecek gibi, ama Percival ‘Hayır’ diyor. Çünkü samimiyetsizliği ilk o sezer; ve aşırı vahşileşir. Cümle zayıflayarak bitiyor. Evet, Bernard’ın gücünün tükendiği, her şeyi peş peşe sıralayamadığı o korkunç an geldi, çöküyor, elindeki ip parçasını döndürüyor, susuyor, gözyaşlarına boğulacakmış gibi ağzını açıp kapıyor. Hayatın bize çektirdikleri ve verdiği zararlar arasında bu da var demek – arkadaşlarımız anlattıkları hikâyeleri bitiremiyorlar.”

“Bir de ben deneyeyim,” diyor Louis, “çaya gitmeden önce, var gücümle çabalayarak bu ânı sabitlemeyi. Bu devam etmeli. Hepimiz dağılıyoruz; kimimiz çaya; kimimiz tenis sahasına; ben yazdığım yazıyı Mr. Barker’a göstermeye. Bu devam edecek. Anlaşmazlık yüzünden, nefret yüzünden (benzetme konusunda acemilerden hiç hoşlanmam – Percival’in gücü beni çok kızdırıyor), dağılmış ruhum ani bir idrakle yeniden toparlanıyor. Ağaçları, bulutları eksiksiz bütünlenmemin tanığı yapıyorum. Ben, Louis, yetmiş yıl yeryüzünde kalacak olan ben, bir bütün olarak geldim dünyaya, nefretten, anlaşmazlıktan doğdum. Burada, sık otlarla kaplı bu alanda birlikte oturduk, ta içimizden gelen bir itkinin muazzam gücüyle birleşmiştik. Ağaçlar dalgalanıyor, bulutlar geçiyor. Bu kendi kendine konuşmaların paylaşılacağı vakit yaklaşıyor. Bir duygudan ötekine geçerken çalınan bir gonk gibi ses çıkarmayız her zaman. Çocuklar, hayatlarımız birer çalan gonktu; yaygara ve böbürlenme, umarsız çığlıklar; bahçelerde ensemize yediğimiz tokatlar.

“Şimdi otlar ve ağaçlar, geçip giderken mavilikte sonradan dolacak delikler açan, sonradan eski yerlerine dönecek yaprakları sallayan hava ve bu halkamız, burada kollarımızla dizlerimizi sarıp oturduğumuz halka, başka bir düzeni işaret ediyorlar, daha iyi bir düzeni, sonsuz bir anlam veren düzeni. Bir saniye görüyorum bunu ve bu gece kelimelere dökmeye çalışacağım, demirden bir çember yapacağım çekiçleyerek, oysa Percival tahrip ediyor onu, otları ezerek, tökezleyerek, uysalca onu izleyen çoluk çocuğu da birlikte götürerek giderken. Yine de ihtiyacım olan kişi Percival; çünkü insanı şiir yazmak için Percival esinlendiriyor.”

“Kaç ay,” dedi Susan, “kaç yıl çıktım bu merdivenlerden koşarak, kışın kasvetli günlerinde, ilkbaharın serin günlerinde? Şimdi yaz ortası. Tenis oynamak için beyaz kıyafetlerimizi giymek üzere üst kata çıkıyoruz – Jinny ile ben, Rhoda da arkamızdan geliyor. Çıkarken her basamağı sayıyorum, her basamağı sayınca o işi tamamlamış oluyorum. Her gece de biten günü takvimden koparıyorum ve buruşturup top yapıyorum. Öç alırcasına yapıyorum bunu, Betty ile Clara dizüstü çökmüşlerken. Dua etmiyorum. Günden öcümü alıyorum. Hıncımı onun imgesinden alıyorum. Öldün artık sen, diyorum, okul günü, nefret edilesi gün. Haziranın bütün günlerini –şimdi ayın yirmi beşi– pırıl pırıl ve muntazam yapmışlar, gonklarla, derslerle, yıkanmak, giysileri değiştirmek, çalışmak, yemek yemek için verdikleri talimatlarla. Çin’den gelen misyonerleri dinliyoruz. Konser dinlemek için faytonlara binip konser salonlarına gidiyoruz. Galeriler ve resimler gösteriliyor bize.

“Evimin olduğu yerde, kuru otlar çayırlarda kabararak dalgalanıyor. Babam tahta kapıya yaslanmış sigara içiyor. Yaz havası boş koridorlarda eserken evin içinde bir kapı çarpıyor, sonra biri daha. Duvardaki eski resimlerden biri sallanıyor belki. Vazodaki gülden bir taçyaprağı düşüyor. El arabalarından çitlere tutam tutam saman saçılıyor. Bütün bunları görüyorum, hep görürüm, merdiven sahanlığındaki aynanın önünden geçerken, Jinny önde, Rhoda da ağır aksak peşimizde. Jinny dans ediyor. Jinny holdeki çirkin, cilalı taşların üzerinde hep dans eder; oyun alanında taklalar atar; yasaklanmış bir çiçeği koparır, kulağının arkasına takınca Miss Perry’nin siyah gözleri hayranlıkla parlar, Jinny’ye karşı, bana değil. Miss Perry, Jinny’yi sever; ben de sevebilirdim, ama şimdi babamdan başka kimseyi sevmiyorum, bir de güvercinlerimden ve evdeki çocuk baksın diye kafeste bıraktığım sincaptan başka.”

“Merdivendeki küçük aynadan nefret ediyorum,” dedi Jinny. “Sadece başlarımız görünüyor onda; kafalarımızı kesip alıyor. Dudaklarım çok geniş ve gözlerim birbirine çok yakın; gülerken dişetlerim çok görünüyor. Vahşi görünümüyle, şairlerin seveceği çimen yeşili gözleriyle, dedi Bernard, çünkü beyaz nakışına indiriyor onları, Susan’ın kafası beni gölgede bırakıyor; Rhoda’nın dalgın, boş bakışlı yüzü bile eksiksiz, çanakta yüzdürdüğü o beyaz taçyaprakları gibi tıpkı. Basamakları sıçrayarak çıkıp yanlarından geçiyorum, bir sonraki sahanlıkta boy aynası var ve kendimi baştan ayağa görüyorum. Başımla bedenimi bir bütün halinde görüyorum; çünkü bu serj kıyafette bile tek parça halindeler, bedenimle başım. Bakın, başımı oynatınca sıska bedenim baştan aşağı kımıldıyor; incecik bacaklarım bile rüzgâra kapılmış çiçek sapları gibi titreşiyor. Susan’ın inatçı suratıyla Rhoda’nın belirsizliği arasında gidip geliyorum; topraktaki yarıkların arasında sıçrayan alevler gibiyim; hareket ediyorum, dans ediyorum; hareket etmekten ve dans etmekten hiç vazgeçmiyorum. Çocukken çitte kıpırdayıp beni korkutan yaprak gibi hareket ediyorum. Ateşin ışığının çaydanlığın üzerinde dans etmesi gibi ben de bu çizgili, bu kişiliksiz, tempera boyalı, sarı süpürgelikli duvarların üstünde dans ediyorum. Kadınların buz gibi soğuk gözlerinden bile ateş alıyorum. Okurken, kitabın siyah kenarı boyunca mor bir bant dolaşıyor. Yine de hiçbir sözcükteki değişimleri izleyemiyorum. Tek bir düşüncenin peşinden bile şimdiden geçmişe gidemiyorum. Evimi hatırlarken Susan gibi gözlerimde yaşlarla çaresiz kalmıyorum; ya da eğreltiotlarının arasında buruşmuş Rhoda gibi, yeşil yeşil lekelenen pembe pamuklu giysimle uzanıp yatmıyor, denizin altında açan çiçekleri, aralarında balıkların salına salına yüzdüğü kayaları hayal etmiyorum. Hayal kurmam ben.

“Şimdi acele edelim. Şimdi ilk ben çıkarayım üstümden şu kaba giysileri. İşte temiz beyaz çoraplarım burada. Yeni ayakkabılarım da. Saçlarıma beyaz bir kurdele bağlayacağım, avludan sıçrayarak geçerken kurdele bir anda çözülecek, ama boynuma dolanacak, tam yerine oturacak. Saçımın tek bir teli bile bozulmamalı.”

“Şu benim yüzüm,” dedi Rhoda, “Susan’ın omzunun arkasındaki aynada görünen – o yüz benim yüzüm. Ama ben yüzümü gizlemek için Susan’ın arkasına sineceğim, çünkü burada yokum ben. Yüzüm yok. Başkalarının yüzleri var; Susan’la Jinny’nin yüzleri var. Onlar buradalar. Onların dünyası gerçek dünya. Kaldırdıkları şeyler ağır. Evet, diyorlar, Hayır, diyorlar; oysa ben yer değiştiriyorum ve değişiyorum ve bir saniyede içim okunuyor. Onlar bir hizmetçiyle karşılaştıklarında kız onlara gülmeden bakıyor. Ama benimle alay ediyor. Onlar kendileriyle konuşulduğunda ne söyleneceğini biliyorlar. Gerçekten gülüyorlar; gerçekten kızıyorlar; oysa benim önce bakmam ve başkalarının ne yaptığını görüp onlar gibi yapmam gerekiyor.

“Bakın şimdi Jinny çoraplarını nasıl da kendinden emin şekilde giyiyor, tenis oynamak için. Buna hayranım işte. Ama Susan’ın tarzı daha çok hoşuma gidiyor, çünkü o daha kararlı, başkalarından farklı olmayı da Jinny kadar kafasına takmıyor. Her ikisi de kendilerine öykünüyorum diye benden hoşlanmıyorlar; ama Susan bazen bana yol gösterir, örneğin kurdelenin nasıl bağlanacağını öğretir, oysa Jinny her şeyi bilir ama kendine saklar. Yanlarına oturabilecekleri arkadaşları var onların. Köşede bucakta gizlice söyleyecekleri şeyleri var. Bense sadece isimlere ve yüzlere tutunuyorum; ve onları felaketlerden koruyan nazarlık gibi aklımda tutuyorum. Holün karşı tarafında yabancı bir yüz seçiyorum kendime ve adını bilmediğim o kız karşımda oturduğu sürece çayımı içemiyorum. Boğazıma kaçıyor. Duygularımın şiddetiyle sarsılıyorum. Beni çalılıkların arkasından gözetleyen o isimsiz, o kusursuz insanları hayal ediyorum. Bana hayran olsunlar diye havaya sıçrıyorum. Gece, yatağımda yatarken, bana alabildiğine şaşırmalarını sağlıyorum. Benim için gözyaşı döksünler diye sık sık oklarla delik deşik edilerek ölüyorum. Eğer geçen tatilde Scarborough’daydık derlerse, ya da bavullarının üzerinde gördüğüm bir etiketten bunu anlarsam, bütün kasaba altın rengine bulanır, kaldırım baştan başa ışıklanır. Bu yüzden bana gerçek yüzümü gösteren aynalardan hiç hoşlanmam. Yalnızken çoğunlukla hiçliğe düşerim. Dünyanın kıyısından hiçliğe düşmeyeyim diye ayağımı usul usul oynatmam gerekir. Aklım başıma gelsin diye elimle sert bir kapıya vurmam gerekir.”

“Geç kaldık,” dedi Susan. “Oyun için sıramızı beklememiz gerekecek. Burada uzun otların arasına yerleşip Jinny ile Clara’yı, Betty ile Mavis’i seyrediyormuş gibi yapacağız. Ama onları seyretmeyeceğiz. Başkalarının oyunlarını seyretmekten nefret ederim. En çok nefret ettiğim şeylerin birer kopyasını yapıp hepsini toprağa gömeceğim. Bu parlak çakıltaşı Madam Carlo, yaltakçı ve sırnaşık tavrı yüzünden iyice derinlere gömeceğim onu, piyanoda gam çalışırken parmaklarımı düz tuttum diye bana verdiği altı penilik para yüzünden. Onun verdiği altı peniyi toprağa gömdüm. Bana kalsa bütün okulu gömerdim: spor salonunu; sınıfı; hep et kokan yemek salonunu; ve şapeli. Kızıl-kahve yer taşlarını ve yaşlı adamların yağlı portrelerini – bağışçıların, okulların kurucularının. Hoşlandığım ağaçlar var, kabuğunda topak topak berrak reçineleriyle kiraz ağacı; ve çatıdan uzaktaki tepelere bakınca gördüğüm manzara. Bunlar dışında hepsini gömerdim, tıpkı iskeleleriyle, gezintiye çıkmış turistleriyle bu tuzlu sahilin orasına burasına yayılmış bu çirkin taşları gömdüğüm gibi. Yaşadığım yerde, dalgalar kilometrelerce uzar. Kış gecelerinde onların uğultularını duyarız. Geçen Noel’de, at arabasında tek başına oturan bir adam boğulmuştu.”

“Miss Lambert,” dedi Rhoda, “rahiple konuşarak geçerken ötekiler gülüyor ve arkasından kamburunu taklit ediyorlar; ama her şey değişiyor ve ışıl ışıl oluyor. Miss Lambert geçerken Jinny de daha yükseğe sıçrıyor. Onun şu papatyayı gördüğünü varsayın, o papatya değişir. Nereye gitse gözlerinin değdiği her şey değişiyor; ama o ayrıldığında o şey yeniden aynı olmuyor mu? Miss Lambert, rahibi küçük kapıdan geçirerek kendi özel bahçesine götürüyor; havuzun yanına geldiğinde bir yaprağın üzerinde bir kurbağa görecek ve kurbağa da değişecek. Onun koruluktaki bir heykel gibi durduğu yerde her şey çok ciddi, her şey çok silik. Miss Lambert kenarı püsküllü ipek pelerinini yere kaydırıyor, sadece mor yüzüğü hâlâ parlamakta, şarap rengi, ametist yüzüğü. Bizi terk eden insanlarda bir gizem oluyor. Bizi terk ettiklerinde havuza kadar eşlik edebilir ve onlara bir görkem katabilirim. Miss Lambert geçerken papatyanın değişmesine neden oluyor; sığır etini keserek servis ederken de sanki her şeyin içinden ateş akıyor. Aydan aya her şey sertliğini yitiriyor; benim bedenim bile şimdi ışığı geçiriyor; omurgam, mumun alevinin yanındaki balmumu gibi yumuşak. Hayal kuruyorum; hayal kuruyorum.”

“Oyunu kazandım,” dedi Jinny. “Şimdi sıra sizde. Kendimi yere atıp soluk almaya çalışmalıyım. Koşmaktan, zafer kazanmaktan soluğum kesildi. Bedenimin her noktası koşmaktan, zafer kazanmaktan inceldi sanki. Kanım parlak kırmızı herhalde, kaburgalarımda şaklıyordur köpürerek. Tabanlarım karıncalanıyor, sanki ayaklarımın içinde tel halkalar açılıp kapanıyor. Bütün otların saplarını açık seçik görüyorum. Ama alnımın içinde, gözlerimin gerisinde öyle bir zonklama var ki her şey dans ediyor – ağ, otlar; yüzleriniz kelebekler gibi sıçrıyor; ağaçlar sanki zıplayıp duruyorlar. Bu evrende hiçbir şey sabit değil, hiçbir şey yerine yerleşmemiş. Her şey kıpırdıyor, her şey dans ediyor; her şey telaş, her şey zafer. Ama sert toprakta tek başıma uzanıp yatarken, sizin oyununuzu izlerken, seçilme arzusu hissetmeye başlıyorum; çağrılma arzusu, benim çekiciliğime kapılan, benden uzakta duramayan, çevremde bir çiçek gibi kabaran giysimle yaldızlı koltuğumda otururken yanıma gelen, beni arayan biri tarafından adımın seslenilmesi arzusu. Ve bir köşeye çekilerek, bir balkonda yan yana oturarak sohbet ediyoruz.

“Şimdi sular alçalıyor. Şimdi ağaçlar yeryüzüne geliyor; kaburgalarıma vuran sert dalgaların salınımı yumuşuyor ve kalbim, yelkenleri yavaşça süzülerek beyaz güverteye inen bir yelkenli gibi demir atıyor. Oyun bitti. Artık çay içmeye gitmeliyiz.”

“Böbürlenen çocuklar,” dedi Louis, “büyük bir ekip kurup kriket oynamaya gittiler şimdi. Bir ağızdan şarkılar söyleyerek, büyük faytonlarına binip gittiler. Köşede, defne çalılıklarının yanında, hepsi aynı anda başlarını çeviriyor. Şimdi böbürleniyorlar. Larpent’in abisi Oxford takımında futbol oynamış; Smith’in babası Lord’s kriket sahasında yüz kez koşmuş. Archie ve Hugh; Parker ve Dalton; Larpent ve Smith; sonra yine Archie ve Hugh; Parker ve Dalton; Larpent ve Smith – isimler tekrarlanıyor; isimler hep aynı. Onlar gönüllü; onlar kriket oyuncuları; onlar Doğa Tarihi Derneği’nin yöneticileri. Onlar hep dörderli gruplar oluşturuyorlar ve armalı kepleriyle takım halinde uygun adım yürüyorlar. Generallerinin önünden geçerken hep birlikte selam veriyorlar. Düzenleri ne kadar muhteşem, itaatleri ne kadar güzel! Eğer onların peşinden gidebilseydim, eğer onlarla birlikte olabilseydim bildiğim her şeyden feragat ederdim. Ama onlar aynı zamanda kanatları koparılmış kelebekleri çırpınırken bırakıyorlar; kurumuş kan lekesi olan kirli mendilleri buruşturup köşelere atıyorlar. Küçük oğlanları karanlık geçitlerde ağlatıyorlar. Keplerinin altından görünen kocaman kırmızı kulakları var. Yine de böyle olmak istiyoruz biz, Neville ile ben. Onların gitmelerini izliyorum kıskançlık duyarak. Bir perdenin arkasına gizlenip hareketlerindeki eşzamanlılığı keyifle gözlüyorum. Eğer bacaklarıma onların bacaklarının gücü geçmiş olsaydı nasıl da koşarlardı! Eğer onlara katılıp maçları kazansaydım, önemli yarışlarda kürek çekseydim ve bütün gün at koştursaydım, gece yarısı nasıl da şarkılar söylerdim gürül gürül! Kelimeler gırtlağımdan nasıl da fışkırırdı sel gibi!”

“Percival gitti şimdi,” dedi Neville. “Maçtan başka bir şey düşünmüyor. At arabası defne çalılarının yanındaki köşeyi dönerken elini hiç sallamadı. Oynayamayacak kadar güçsüz olduğum için nefret ediyor benden (yine de benim güçsüzlüklerime karşı anlayışlıdır). Kazanıp kazanmamalarını umursamadığım için nefret ediyor benden, ama onu umursuyorum. Ona olan bağlılığıma itiraz etmiyor; ürkerek sunduğum özverimi kabul ediyor, kuşkusuz aşağılık bir özveri bu, onun zekâsına karşı duyduğum nefretle karışık olduğu için. Çünkü o okuyamıyor. Yine de, ben uzun otların arasında yatıp Shakespeare ya da Catullus okurken Louis’den daha fazla anlıyor. Kelimeleri değil – ama kelimeler nedir ki? Ben uyaklı şiir yazmayı, Pope’u, Dryden’ı, hatta Shakespeare’i taklit etmeyi zaten bilmiyor muyum? Ama bütün gün gözlerimi topa dikerek güneşin altında duramam; topun bedenimin içinden hızla geçtiğini hissedemem ve sadece topu düşünemem. Hayatım boyunca sözcüklerin dış yüzlerine tutunan biri olacağım. Bununla birlikte onunla yaşayamazdım ve budalalığına dayanamazdım. Gitgide kabalaşırdı, uyurken horlardı. Evlenecek, kahvaltıda sevgi sahneleri yaşanacak. Ama şimdi genç. Yatağına devrilip çıplak, kızışmış yatarken onunla güneş arasında, onunla yağmur arasında, onunla ay arasında tek bir iplik, tek bir tabaka kâğıt bile yok. Şimdi faytonlarıyla şoseden geçerlerken yüzü sarılı-kırmızılı beneklenmiş. Ceketini fırlatıp atacak, bacaklarını ayırıp duracak, elleri hazır durumda, gözleri kalede. ‘Biz kazanalım Tanrım’ diye dua edecek; aklında tek bir şey olacak, kazanmaları gerektiği.

“Onlarla birlikte faytona binip nasıl gidebilirdim kriket oynamaya? Sadece Bernard gidebilirdi, ama onlarla gidemeyecek kadar gecikti. Her zaman geç kalır. Onlarla gitmesini engelleyen, onun iflah olmaz huysuzluğu. Ellerini yıkarken durup, ‘O örümcek ağında bir sinek var. Onu kurtarayım mı; yoksa örümceğin yemesine izin mi vereyim?’ der. Kafasını karıştıran pek çok şey var, yoksa onlarla birlikte kriket oynamaya giderdi, otların arasında yatar, gökyüzünü seyreder, topa vurulunca irkilirdi. Ama onu bağışlarlardı, çünkü onlara bir hikâye anlatırdı.”

“Çekip gitmişler,” dedi Bernard, “çok geciktiğim için onlarla gidemedim. Senin ve Louis’in, Neville’in çok imrendiği korkunç küçük oğlanlar ki çok da güzeller, başlarını aynı yöne çevirip çekip gitmişler. Ama ben bu derin ayrımların farkında değilim. Hangisinin siyah hangisinin beyaz olduğunu bilmeden tuşların üzerinde geziniyor parmaklarım. Archie rahatlıkla yüz koşu yapıyor; şansım rast giderse ben de bazen on beşi beceriyorum. Ama aramızdaki fark ne? Bekle biraz Neville; bırak konuşayım. Bir tavanın tabanından yükselen gümüşsü kabarcıklar gibi yükseliyor kabarcıklar; imge üstüne imge. Louis’in yaptığı gibi demir bir iradeyle kitabımın başına oturamıyorum. Kapanın küçük kapısını açmalı ve olanı biteni bir araya getirdiğim bu birbirine kenetli cümleleri dışarı salmalıyım, böylece tutarsızlık yerine her şeyin içinden geçen, onları birbirine gevşekçe bağlayan bir ip görülür. Sana doktorun hikâyesini anlatacağım.

“Dr. Crane duadan sonra sallanır kapılardan sendeleyerek geçerken görünüşe göre müthiş üstünlüğünden pek emin; gerçekten de Neville, onun gidişinin bize sadece ferahlama değil, tıpkı çekilen bir diş gibi, bir şeyin bizden uzaklaştığı duygusu da verdiğini inkâr edemeyiz. Sallanır kapılardan geçip kendi dairesine giderken izleyelim onu. Ahırların üstündeki özel odasında soyunduğunu getirelim gözlerimizin önüne. Jartiyerini gevşetiyor (haydi beylik sözler edelim, laubalileşelim). Sonra tipik bir el hareketiyle (bu basmakalıp cümlelerden kaçınmak zor, ki onun durumunda nedense uygun düşüyorlar) pantolon ceplerinden gümüş ve bakır paraları çıkarıyor ve tuvalet masasının şurasına burasına bırakıyor. Her iki kolunu koltuğunun kolçaklarına uzatıp düşünüyor (bu onun kendine ait ânı; işte burada yakalamaya çalışmalıyız onu): Yatak odasına giden pembe köprüden geçecek mi, yoksa geçmeyecek mi? İki odayı birbirine pembe ışıktan bir köprü bağlıyor, ışık, saçları yastığa dağılmış Mrs. Crane’in bir Fransızca anı kitabını okurken uzandığı yatağın başucundaki lambadan geliyor. Mrs. Crane okurken elini şaşkın ve çaresiz bir hareketle alnına değdiriyor ve ‘Hepsi bu mu?’ diye iç geçirirken kendisini bir Fransız düşesiyle kıyaslıyor. Evet, diyor doktor, iki yıl sonra emekli olacağım. Batıda, kırsaldaki bir bahçede, porsuk ağacından çitleri kırpacağım. Amiral olabilirdim, ya da yargıç; okul müdürü değil. Omuzlarını bizim bildiğimizden daha da yukarıya kaldırarak (unutma ki gömlekle oturuyor) ve gazlı ocağın alevlerine bakarak hangi güç getirdi beni buraya, diye soruyor. Hangi büyük güç, diye düşünüyor, omzunun gerisinden pencereye bakarken kendini görkemli cümlelerinin havasına kaptırıyor. Fırtınalı bir gece; kestane ağaçlarının dalları bir yukarı bir aşağı savruluyor. Aralarından yıldızlar göz kırpıyor. İyiliğin ve kötülüğün hangi büyük güçleri getirdi beni buraya, diye soruyor, ve koltuğunun mor halıda küçük bir delik açmış olduğunu üzülerek görüyor. Jartiyeri bacağından sallanarak orada öylece oturuyor. Ancak insanları kendi odalarına kadar izleyen hikâyeler zordur. Bu hikâyeye devam edemeyeceğim. Parmaklarımın arasında küçük bir ip parçası döndürüyorum; pantolonumun cebindeki dört-beş metal parayla oynuyorum.”

“Bernard’ın hikâyeleri beni eğlendiriyor,” dedi Neville, “ilk başta. Ama sonuna doğru saçmalaştıkça ve Bernard, elindeki ip parçasını döndürerek boş boş bakmaya başlayınca, kendi yalnızlığımı hissediyorum. Herkesi bulanık görüyor o. Bu yüzden onunla Percival hakkında konuşamıyorum. Kendi garip ve yoğun tutkuma ondan duygudaşça anlayış bekleyemiyorum. Bu tutkumdan da bir “hikâye” çıkabilir. Zihni oduna inen keser gibi olan birine ihtiyacım var; anlamsızlığın doruğunu olağanüstü bulmalı o kişi ve bir ayakkabı bağına hayran olabilmeli. Kendi tutkumun önemini kime açabilirim? Louis çok soğuk, çok genel. Kendimizi yalnız hissetmememiz için ustalıkla düzenlenmiş bütün bu gri kemerlerin, kuğuran güvercinlerin, neşeli oyunların ve geleneğin ve rekabetlerin arasında hiç kimse yok. Yine de beni bekleyen şeyleri önceden sezince, yürürken elim ayağım kesiliyor. Dün, özel bahçeye götüren açık kapının önünden geçerken sopasını havaya kaldırmış olan Fenwick’i gördüm. Çaydanlığın buharı çimenliğin ortasında yükseliyordu. Küme küme mavi çiçekler vardı. Birden anlaşılmaz, mistik bir tapınma duygusu çöktü üstüme, kaosa üstün gelen bir bütünlük duygusu. Açık kapıda dururken kimse benim o dimdik, kararlı bedenimi görmedi. Varlığımı bir tanrıya sunma ihtiyacımın kimse farkında değildi, ve yok olma ve kaybolup gitme ihtiyacımın. Neville’in sopası indi; görüntü koptu.

“Bir ağaç mı arayıp bulmalıyım? Bu sınıfları ve kitaplıkları, Catullus’u okuduğum geniş, sararmış sayfayı bırakıp ormanlara ve kırlara mı gitmeliyim? Kayın ağaçlarının altında yürümeli ya da birbirine kavuşan âşıklar gibi sularda buluşan ağaçların olduğu nehir kıyısında gezinmeli miyim? Ama doğa çok bitkisel, çok sıkıcı. Sadece heybet var onda, uçsuz bucaksızlık ve sular ve yapraklar. Bir şömine ateşi arzulamaya başlıyorum, mahremiyet ve bir tek kişinin uzuvlarını.”

“Ben,” dedi Louis, “geceyi arzuluyorum. Burada, elimi Mr. Wickham’ın kapısının damarlı ahşabına dayamış dururken Richelieu’nün ya da Kral’a bir enfiye kutusu uzatan St. Simon Dükü’nün arkadaşı olduğumu düşünüyorum. Bu benim ayrıcalığım. Nükteli sözlerim ‘sarayda orman yangını gibi yayılıyor’. Düşesler, hayranlıklarından küpelerindeki zümrütleri koparıyorlar – ama bu havai fişekler en iyi karanlıkta yükselirler, geceleri benim küçük odamda. Şimdi ben parmaklarının eklemlerini Mr. Wickham’ın damarlı meşeden kapısına dayamış, sömürge aksanlı bir oğlan çocuğuyum sadece. Gün, gülünür korkusuyla gizli tutulan rezilliklerle ve zaferlerle dolu. Okuldaki en iyi öğrenciyim ben. Ama karanlık çökünce bu hiç de imrenilesi olmayan bedeni çıkarıp atıyorum –iri burnumu, incecik dudaklarımı, sömürge aksanımı– ve uzama yerleşiyorum. Sonra Vergilius’un arkadaşı oluyorum ve Platon’un. O zaman Fransa’nın en önemli ailelerinden birinin son evladı oluyorum. Ama ben aynı zamanda kendini bu rüzgârlı, ay ışığıyla aydınlanan toprakları, bu gece yarısı gezintilerini bırakıp damarlı meşe kapıları kabullenmeye zorlayacak biriyim. Hayatımda –umarım Tanrım çok uzun tutmaz onu– bu kadar iğrenç biçimde ortaya çıkan ve birbiriyle çelişen iki şeyi sağlam bir karışımda birleştireceğim. Çektiğim ıstıraba dayanarak becereceğim bunu. Kapıyı tıklatacağım. İçeri gireceğim.”

“Mayısın ve haziranın tamamını koparıp aldım,” dedi Susan, “ve temmuzun yirmi gününü. Kopardım onları ve iyice buruşturdum ki, yan tarafımdaki ağırlıkları dışında artık mevcut olmasınlar. Sakat günlerdi onlar, kanatları pörsüyüp uçamayan pervaneler gibi. Geriye sadece sekiz gün kaldı. Sekiz gün sonra trenden ineceğim ve saat altı yirmi beşte peronda duracağım. Sonra özgürlüğüm açılacak önümde ve insanı büzüp kurutan bütün bu kısıtlamalar –kesin saatler ve düzen ve disiplin ve tam saatinde şurada, burada olmak– parçalanıp dağılacak. Arabanın kapısını açıp babamı eski şapkası ve tozluklarıyla gördüğümde gün dışarı fışkıracak. Titreyeceğim. Gözyaşlarına boğulacağım. Ertesi sabah gün ağarırken uyanacağım. Mutfak kapısından dışarı çıkacağım. Kırlarda gezineceğim. Hayalet süvarilerin iri atları arkamdan gümbür gümbür gelecek ve ansızın duracaklar. Kırlangıcın çimenlere değip geçtiğini göreceğim. Nehir kıyısında bir banka atacağım kendimi ve sazların arasına dalıp çıkan balıkları seyredeceğim. Avuçlarıma çam iğneleri batacak. Burada yaptığım her neyse, sert bir şey, onu orada çıkarıp ortaya sereceğim. Çünkü buradayken, içimde bir şey büyüdü, kışlar ve yazlar boyu, merdivenlerde, yatak odalarında. Jinny’nin istediği gibi ben bana hayran olunmasını istemiyorum. Ben içeri girdiğimde insanların bana hayran hayran bakmalarını istemiyorum. Ben vermek istiyorum, bana verilmesini istiyorum ve sahip olduklarımı ortaya koyabileceğim yalnızlığı istiyorum.

“Sonra ceviz ağacı yapraklarının kemerleri altında titreşen kır yollarından geçerek geri döneceğim. İçine çalı çırpı doldurduğu bir puseti iten yaşlı bir kadının yanından geçeceğim; ve çobanın. Ama konuşmayacağız. Mutfak bahçesinden geçeceğim, çiyin necef taşı gibi kapladığı lahanaların kıvrılmış yapraklarını göreceğim ve pencerelerdeki perdelerin içerisini görünmez kıldığı bahçedeki evi. Üst kata, odama çıkacağım, özenle dolaba kaldırılmış eşyamı elden geçireceğim: midye kabuklarımı, yumurtalarımı; tuhaf otlarımı. Güvercinlerimi ve sincaplarımı besleyeceğim. Köpek kulübesine gidip spanyel köpeğimin tüylerini tarayacağım. Böylece, burada, yan tarafımda büyümüş olan sert şeyi yavaş yavaş çıkarıp atacağım. Ama burada çanlar çalıyor, ayaklar sürekli yere sürtünüyor.”

“Karanlıktan, uykudan ve geceden nefret ederim,” dedi Jinny, “yatarken gündüzün gelmesini isterim. Haftanın hiçbir şeye bölünmeyen tek bir gün olmasını arzularım. Erkenden uyandığımda –beni kuşlar uyandırır– gardırobun pirinç kulplarının gitgide görünür olmasını izlerim yattığım yerden; sonra çanağın, sonra ayaklı havluluğun. Yatak odasındaki her şey belirginleşirken kalbimin atışları da hızlanır. Bedenimin sertleştiğini hissederim, pembeleştiğini, sarardığını, kahverengine döndüğünü. Ellerim bacaklarımda, bedenimde gezinir. Bedenimin eğimlerini, inceliğini hissederim. Gonkun evin içinde gürlemesini ve kıpırtıların başlamasını duymak hoşuma gider – burada bir pat sesi, şurada bir tıkırtı. Kapılar çarpılır; su şırıldar. İşte yeni bir gün, işte yeni bir gün, diye haykırırım, ayaklarım zemine değerken. Yorgun bir gün olabilir, kusurlu bir gün olabilir. Sık sık azar işitirim. Tembellik ettiğim, kahkahalar attığım için sık sık gözden düşerim; ama uçarılık ve dikkatsizlik ettiğim için Miss Matthews homurdanırken bile hareket eden bir şey çarpar gözüme – bir tabloya vuran güneş olabilir bu ya da çim biçme makinesini çimenlerin üzerinde çeken bir eşek; ya da defne ağacının yapraklarının arasından geçen bir yelken; böylece moralim hiç bozulmaz. Miss Matthews’un peşinden dua etmeye giderken piruet yapmaktan beni hiçbir şey alıkoyamaz.

“Okuldan çıkıp uzun eteklikler giyeceğimiz günler de yaklaşıyor artık. Kolye takacağım ve geceleri kolsuz bir beyaz elbise giyeceğim. Işıl ışıl odalarda partiler verilecek; bir erkek beni seçecek ve başka hiç kimseye söylemediği şeyler söyleyecek. Susan’dan ya da Rhoda’dan daha çok hoşlanacak benden. Bende bir farklılık, özel bir şey bulacak. Ama ben sadece bir tek kişiye bağlanmayacağım. Bağlanmak, zincirlenmek istemiyorum. Ürperiyorum, çitteki bir yaprak gibi titriyorum, yatağın kenarında ayaklarımı sallayarak otururken, ve yeni bir gün başlamak üzere. Kullanacak elli yılım var, altmış yılım var. Henüz stoğuma el atmadım. Başlangıç bu.”

“Daha saatler var,” dedi Rhoda, “ışığı söndürmeme ve yatağımda yatarken dünyanın üstünde asılı kalmama, günü düşürmeme, başımın üstünde küçük yeşil kulübelerde titreşen ağacımı büyütmeme saatler var. Burada büyütemem onu. Biri delip geçiyor içinden. Sorular soruyorlar, araya giriyorlar, ağacı deviriyorlar.

“Şimdi banyoya gideceğim, ayakkabılarımı çıkarıp yıkanacağım; ama yıkanırken, başımı lavaboya eğerken, Rus imparatoriçesinin tülü omuzlarımda uçuşacak. İmparatorluk tacının elmasları alnımda ışıldayacak. Balkona çıkarken düşman kalabalıkların kükremesini duyuyorum. Şimdi ellerimi kuruluyorum, sıkı sıkı kuruluyorum ki, Miss, adını unuttum, kudurmuş kalabalığa yumruğumu salladığımdan kuşkulanmasın. “Ben sizin imparatoriçenizim, halkım.” Meydan okuyor tavrım. Korkusuzum. Galibim.

“Ama bu zayıf bir rüya. Bu, kâğıttan bir ağaç. Miss Lambert üfleyip deviriyor onu. Onun koridorda gözden kaybolması bile ağacı atomlarına ayırmaya yetiyor. Sağlam değil; beni tatmin etmiyor – bu imparatoriçelik rüyası. Şimdi yok olduğuna göre, ürpererek kalıyorum burada, bu koridorda. Her şey solgunlaşıyor gözümde. Şimdi kitaplığa gidecek ve bir kitap alacağım, okuyacağım ve bakacağım; ve tekrar okuyup bakacağım. Burada bir çit hakkında bir şiir var. Çit boyunca yürüyüp çiçek toplayacağım, yeşil çit asması ve ay ışığı renginde akdiken, yabangülleri ve fildişi renkli sarmaşık.2 Onları ellerimde sıkı sıkı tutup çalışma masasının cilalı yüzeyine bırakacağım. Nehrin titreyen kıyısında oturacağım ve çitin üzerinde büyüyen meşe ağacını kendi ıslak ışıklarından vuran ay ışığıyla aydınlatan enli ve parlak nilüferlere bakacağım. Çiçek toplayacağım; çiçeklerden bir çelenk yapacağım, onları bağlayıp sunacağım – Ah! Kime? Benim varlığımın akıntısında bir şey birikiyor; derin bir nehir bir engeli sıkıştırıyor; engel sarsılıyor; sağa sola çekiştiriliyor; engelin ortasındaki bir düğüm direniyor. Ah, acı bu, ıstırap! Halsizleşiyorum; bitkinleşiyorum. Şimdi bedenim eriyor; mühürler çözülüyor, akkor haline geliyorum. Şimdi nehrin suları iyice kabararak, dölleyerek boşalıyor, kapalı olanı açıyor, sıkı sıkı katlanmış olanı zorluyor, sel oluyor. Şimdi içimden akan bunca şeyi ben kime vereceğim, sıcak, gözenekli bedenimden akanları? Çiçeklerimi toplayacağım ve sunacağım onları – Ah! Ama kime?

“Denizciler amaçsızca dolaşıyorlar sahilde, ve sevgililer; otobüsler deniz kıyısından kasabaya doğru gidiyorlar tangır tungur. Vereceğim; bolluk vereceğim; bu güzelliği dünyaya iade edeceğim. Çiçeklerimi bir demet yapacak, elimi uzatıp sunmak için yaklaşacağım – Ah! Ama kime?”

2 Percy Besshe Shelley’nin (İngiliz romantik şair, 1792-1822) “A Dream of the Unknown” şiirinden alıntı [Bilinmeyenin Düşü]. (ç.n.)

“Öğretmenlerimizin bize vereceği her şeyi,” dedi Louis, “artık aldık. Çünkü son dönemin son günündeyiz –Neville’in ve Bernard’ın ve benim son günüm– artık aldık. Sunuş yapıldı; dünya tanıtıldı bize. Onlar kalıyor, biz gidiyoruz. Dünyada en çok saydığım kişi olan, masaların, ciltli kitapların arasında hafifçe bir o yana bir bu yana sallanan büyük doktor, Horace’ı, Tennyson’u, Keats’in ve Matthew Arnold’un bütün yapıtlarını paylaştırdı, uygun birer ithafla. Onları dağıtan ele saygı duyuyorum. Tamamıyla inanarak konuşuyor. Kendi sözlerini doğru buluyor, ama biz bulmuyoruz. Derin duyguları yansıtan boğuk bir sesle, sertçe, yumuşakça, gitmek üzere olduğumuzu söyledi bize. ‘Erkek gibi davranmamızı’ istedi bizden. (Onun ağzından çıkınca, İncil’den de, Times gazetesinden de alıntılar aynı şekilde görkemli geliyor kulağa.) Kimileri bunu yapacak, kimileri şunu. Kimileri bir daha hiç karşılaşmayacak. Neville, Bernard ve ben burada bir daha karşılaşmayacağız. Hayat bizi birbirimizden ayıracak. Ama bazı bağlar geliştirdik aramızda. Çocuksu, sorumsuz yıllarımız geride kaldı. Ama bazı bağlar kurduk biz. Hepsinden öte, gelenekleri miras aldık. Bu kaldırım taşları altı yüz yıldır çiğneniyor. Bu duvarlara büyük savaşçıların adları kazılı, devlet adamlarının, bazı mutsuz ozanların (benim adım da olacak onların arasında). Bütün geleneklere, bütün korumalara, bütün sınırlamalara şükürler olsun! Siz siyah cüppeli adamlara minnettarım, ve size, ölmüşler, yol gösterdiğiniz, bizi koruduğunuz için; yine de sorun orta yerde duruyor. Farklılıklara henüz çözüm bulunmadı. Pencerenin önündeki çiçekler başlarını savuruyorlar. Vahşi kuşlar görüyorum, benim çılgın yüreğimde en vahşi kuştan bile daha vahşi dürtüler doğuyor. Gözlerim vahşi; dudaklarım sımsıkı kapalı. Kuş uçuyor; çiçek dans ediyor; ama ben hep dalgaların boğuk vuruşunu duyuyorum; ve zincire vurulmuş hayvan sahilde tepiniyor. Tepiniyor da tepiniyor.”

“Bu son tören,” dedi Bernard. “Bütün törenlerimizin sonuncusu bu. Tuhaf duygular içindeyiz. Elinde işaret bayrağını tutan görevli düdüğünü çalmak üzere; buhar soluyan tren az sonra hareket edecek. Duruma tam uygun düşen bir şey söylemek istiyor insan, bir şey hissetmek istiyor. Ruh hazır, dudaklar büzülmüş. Ve sonra bir arı giriyor içeri ve General’in karısı Lady Hampton’un, kendisine gösterilen nezaketten hoşlandığını göstermek için koklayıp durduğu buketteki çiçeklerin çevresinde vızıldıyor. Ya arı burnunu sokarsa? Hepimiz çok etkilendik; ama saygısızız; ama bitsin de kurtulsak diyoruz; ama yine de ayrılmak istemiyoruz. Arı dikkatimizi dağıtıyor; onun gelişigüzel uçuşu bizim gerilimimizle alay eder gibi. Belli belirsiz vızıldayarak, geniş daireler çizerek sonunda karanfile konuyor. Pek çoğumuz bir daha karşılaşmayacağız. Gece yatıp yatmamakta serbest olduğumuzda, mumların diplerini ya da ahlaksız yazıları artık gizlice içeri sokmama gerek kalmadığında, zevk aldığımız bazı şeyleri yeniden yaşamayacağız. Arı şimdi büyük doktorun başının çevresinde vızıldıyor. Larpent, John, Archie, Percival, Baker ve Smith – onlardan çok hoşlandım. Bir tek çılgın oğlan tanıdım. Sadece bir tek adi oğlandan nefret ettim. Şimdi düşününce, müdürün masasındaki kızarmış ekmekli ve marmelatlı berbat kahvaltılar hoşuma gidiyor. Arıyı tek fark etmeyen, doktor. Burnunun ucuna konacak olsa, elini şöyle bir savurarak kovalardı onu. Şimdi esprisini yaptı; şimdi sesi neredeyse çatallaştı, ama tam değil. Şimdi bıraktılar bizi – Louis, Neville ve beni, sonsuza kadar. Küçük, kuru bir elyazısıyla adımıza imzalanmış pırıl pırıl kitaplarımızı alıyoruz. Ayağa kalkıyoruz, dağılıyoruz; baskı kalkıyor üzerimizden. Arı, önemsiz, umursanmayan bir böceğe dönüştü, açık duran pencereden dışarı, bilinmezliğe uçtu. Yarın gidiyoruz.”

“Birbirimizden ayrılmak üzereyiz,” dedi Neville. “Bavullar burada; arabalar da burada. İşte Percival de burada, fötr şapkasıyla. Beni unutacak. Mektuplarımı yanıtlamaksızın sağda solda bırakacak, silahların ve köpeklerin arasında. Ben ona şiirler göndereceğim, o da belki bir kartpostalla yanıtlayacak beni. Ama ben onu bu yüzden seviyorum. Buluşmayı teklif edeceğim – bir saatin altında, herhangi bir haçın yanında; bekleyeceğim, ama o gelmeyecek. İşte onu bu yüzden seviyorum. Hiç hatırlamadan, neredeyse hiç bilmeden hayatımdan çıkacak. Ve ne kadar inanılmaz görünse de ben de başka hayatlara geçeceğim; bu sadece bir eğlence belki, bir başlangıç. Doktorun gösterişli yapmacıklığına ve sahte duygularına tahammül edemesem de, belli belirsiz sezmiş olduğumuz şeylerin yaklaştığını hissetmeye başladım. Fenwick’in sopasını havaya kaldırmış olduğu bahçeye girmekte özgür olacağım. Beni hor görmüş olanlar üstünlüğümü kabul edecekler. Ama benim yaradılışımın anlaşılmaz bir kuralı gereği üstünlük ve güç sahibi olmak yetmeyecek bana; hep perdelerin arkasına geçip mahremiyete sığınacak, sadece bana fısıldanacak sözcükler isteyeceğim. Bu yüzden kuşkular içinde ama neşeyle gidiyorum; dayanılmaz acılar çekeceğimin farkındayım; ancak serüvenlere atılıp büyük acılar çektikten sonra galip gelmeye kararlıyım, kalbimdeki arzunun ne olduğunu sonunda mutlaka keşfetmeye kararlıyım. Dini bütün kurucumuzun başının çevresinde güvercinler uçuşan heykelini son kez görüyorum. Şapelde org inlerken kuşlar onun başının çevresinde sonsuza kadar dönecekler, onu ağartacaklar. Yerime oturuyorum; bize ayrılan kompartımanın köşesindeki yerimi bulduğumda gözyaşımı gizlemek için gözlerimi kitapla kapatacağım; etrafı gözlemek, bir suratı gözetlemek için gözlerimi gizleyeceğim. Yaz tatilinin ilk günü bu.”

“Yaz tatilinin ilk günü,” dedi Susan. “Ama gün henüz açılmadı önümüzde. Akşam perona adım atmadan önce onu incelemeyeceğim. Kırların soğuk yeşil havasını solumadan önce onu koklamayacağım bile. Ama bunlar okuldaki kırlar değil artık; bunlar okulun çitleri değil; bu kırlardaki adamlar gerçek şeyler yapıyorlar; arabalara gerçek saman dolduruyorlar; şunlar da gerçek inekler, okul inekleri değil. Ama koridorların fenol kokusu, sınıfların tebeşir kokusu hâlâ burnumda. Parkelerin cilalı, parlak görüntüsü hâlâ gözlerimin önünde. Kırları ve çitleri beklemeliyim, ormanları ve çayırları, demiryolunun geçtiği, katırtırnaklarıyla bezeli yamaçları, tali raylardaki vagonları ve tünelleri, dış mahallelerde kadınların çamaşır astıkları bahçeleri ve sonra yine kırları ve bahçe kapılarında sallanan çocukları beklemeliyim nefret etmiş olduğum bu okulun üstünü örtsünler, derine gömsünler diye.

“Ne çocuklarımı okula göndereceğim ne de hayatım boyunca Londra’da bir gece geçireceğim. Burada, bu büyük istasyonda her şey yankılanıyor ve içi boş olarak gümbürdüyor. Işık, bir tentenin altındaki sarı ışık gibi. Jinny burada yaşıyor. Jinny köpeğini bu kaldırımlarda gezdiriyor. Burada insanlar sokaklarda sessizce koşturuyorlar. Mağaza vitrinlerinden başka bir şeye bakmıyorlar. Başları hemen hemen aynı seviyede kalkıp iniyor. Sokaklar, telgraf telleriyle birbirine bağlanmış. Evler baştan aşağı cam, baştan aşağı çelenk ve pırıltı; şimdi hep sokak kapıları ve tül perdeler, hep sütunlar ve beyaz basamaklar. Ama şimdi geçiyorum ben, Londra’dan çıkıyorum yine; kırlar başlıyor yeniden; ve evler, ve çamaşır asan kadınlar ve ağaçlar ve tarlalar. Londra kâh perdeleniyor, kâh yok oluyor, kâh ufalanıyor, kâh yıkılıyor. Fenol ve çıralı çam, kokularını yitirmeye başlıyorlar. Burnuma mısır ve şalgam kokusu geliyor. Bir parça beyaz iple bağlanmış bir kâğıt paketi açıyorum. Yumurta kabukları dizlerimin arasındaki boşluğa kayıyorlar. Her istasyonda duruyor, süt güğümlerini boşaltıyoruz. Kadınlar birbirlerini öpüyor ve sepetlere yardım ediyorlar. Şimdi pencereden dışarı sarkacağım. Burnumdan ve boğazımdan aşağı hava doluyor – şalgam tarlalarının kokusunu içinde taşıyan soğuk hava, tuzlu hava. İşte babam, sırtı dönük, bir çiftçiyle konuşuyor. Titriyorum, ağlıyorum. İşte babam, tozluklarıyla. İşte babam.”

“Ben kendi köşemde rahatça oturuyor ve kuzeye gidiyorum,” dedi Jinny, “bu gümbürtülü hızlı tren de, öyle bir kayarak gidiyor ki çitleri yassıltıyor, tepeleri uzatıyor. İşaret kulelerinin yanından hızla geçiyoruz; toprağın hafifçe sallanmasına neden oluyoruz. Uzaklar durmadan daralıp bir noktada toplanıyor; ve biz de uzakları yeniden, durmadan genişletiyoruz. Sürekli telgraf direkleri fışkırıyor; biri yere seriliyor, öbürü dikiliyor. Şimdi kükreyerek bir tünele giriyoruz. Beyefendi camı kaldırıyor. Tüneli kaplayan parlak camda yansımalar görüyorum. Beyefendinin gazetesini indirdiğini görüyorum. Tüneldeki yansımama gülümsüyor. Bedenim hemen, kendiliğinden bir farbela oluşturuyor onun bakışlarının altında. Bedenimin kendi hayatı var. Pencerenin siyah camı yeniden yeşile dönüyor. Tünelden çıktık. Adam gazetesini okuyor. Ama bedenlerimizin onaylarını değiş tokuş ettik. Bedenlerden oluşan büyük bir topluluk var, benimki de takdim ediliyor onlara; benim bedenim yaldızlı iskemlelerin durduğu salona girmiş. Bakın – villaların bütün pencereleri ve beyaz fitilli perdeleri dans ediyor; mısır tarlalarındaki çitlerde, düğüm atılmış mavi mendilleriyle oturan erkekler de sıcağın ve coşkunun farkında, benim gibi. Yanından geçerken el ediyor biri. Villaların bahçelerinde kameriyeler ve çardaklar var ve kollarını sıvamış genç erkekler merdivenlere çıkmış gülleri buduyorlar. At sırtında bir adam dörtnala geçiyor çayırdan. Biz geçerken atı ileri fırlıyor. Binicisi de dönüp bize bakıyor. Yine kükreyerek karanlıktan geçiyoruz. Arkama yaslanıyorum; kendimi coşkuya bırakıyorum; tünelin sonunda, içinde koltuklar olan aydınlık bir salona girdiğimi düşünüyorum, koltuklardan birine çöküyorum, hayran hayran bakıyorlar bana, elbisem çevremde kabarıyor. Ama o da ne, başımı kaldırınca huysuz bir kadınla göz göze geliyorum, kendimden geçmemden kuşkulanıyor. Bedenim onun gözlerinin önünde kapanıyor, bir güneş şemsiyesi gibi, küstahça. Bedenimi açıyorum, bedenimi kapatıyorum, canım nasıl isterse. Hayat başlıyor. Şimdi başlıyorum biriktirdiğim hayatıma.”

“Yaz tatilinin ilk günü,” dedi Rhoda. “Ve şimdi, tren bu kırmızı kayaların, bu mavi denizin yanından geçerken, biten ders yılı arkamda bir şekil alıyor. Onun rengini görüyorum. Haziran, beyazdı. Kırların papatyalarla beyaza büründüğünü görüyorum, ve elbiselerle beyaza büründüğünü; tenis kortlarının çizgileri de beyaz. Sonra rüzgâr çıktı ve şiddetli fırtına. Bir gece bulutların arasında geçen bir yıldız vardı, ben yıldıza, ‘Tüket beni,’ dedim. Bu dediğim, yaz ortasındaydı, bahçe partisinden ve benim o bahçe partisinde aşağılanmamdan sonra. Rüzgâr ve fırtına temmuzu renklendirdi. Ayrıca, ben elimde bir zarfla bir mesaj götürürken ortada, avluda, soluk, çirkin, gri bir su birikintisi vardı. Su birikintisinin yanına geldim. Öbür tarafına geçemiyordum. Kimliğimi bilemiyordum. Biz hiçbir şeyiz, dedim ve düştüm. Bir tüy gibi savruldum, tünellerden aşağı üfürüldüm. Sonra çok temkinli olarak ayağımı öbür tarafa koydum. Elimi tuğla bir duvara dayadım. Acılar içinde geri döndüm, o gri, soluk su birikintisinin üstünden kendimi tekrar bedenimin içine çektim. Öyleyse benim sürdürmek zorunda olduğum hayat bu.

“Böylece ayırıyorum yaz dönemini. Bir kaplanın sıçrayışları kadar ani, gelip giden şoklarla, karanlık doruğunu denizden çıkararak görünüyor hayat. İşte buna bağlıyız biz; buna zincirliyiz, vahşi atlara zincirlenmiş bedenler gibi. Bununla birlikte yarıkları doldurmak ve bu çatlakları gizlemek için hileler icat ettik. İşte kondüktör. İşte iki adam; üç kadın; bir kedi var bir sepette; benim dirseğim pencerenin pervazında – bu, burada ve şimdi. İlerliyoruz, altın rengi başakların fısıltılı tarlalarından hızla geçiyoruz. Tarlalardaki kadınlar orada çapalarken geride bırakılmaktan şaşkın. Şimdi tren, tepelere tırmanırken ağırlaşıyor, hırıltılı soluk alıyor. Sonunda kırların tepesine varıyoruz. Burada sadece birkaç yabani koyun yaşıyor; tüyleri birbirine karışmış birkaç tay; ama rahatımız sağlanmış; gazetelerimizi koyacağımız masalar, bardaklarımızı oturtacağımız çemberler var. Bu araç gereci taşıyarak arazinin tepesine geliyoruz. Şimdi doruktayız. Arkamızı sessizlik kaplayacak. O kel kafanın üstünden bakınca sessizliğin çökmekte olduğunu ve boş arazide birbirini kovalayan bulutların gölgelerini görebiliyorum; sessizlik bizim hızlı geçişimizin üstüne çöküyor. Bu, şimdiki an diyorum; bu, yaz tatilinin ilk günü. Bu, ortaya çıkan ve bizim bağlı olduğumuz canavarın bir parçası.”

“Artık yola çıktık,” dedi Louis. “Şimdi, hiçbir yere bağlı olmadan havada asılı duruyorum. Hiçbir yerdeyiz. Bir trenle geçiyoruz İngiltere’den. İngiltere pencerenin önünden geçerken hep değişiyor, dağlardan ormanlara, ırmaklardan ve salkımsöğütlerden yeniden kasabalara. Ve gideceğim sağlam bir zemin yok. Bernard ve Neville, Percival, Archie, Larpent ve Baker Oxford’a ya da Cambridge’e, Edinburgh’a, Roma’ya, Paris, Berlin ya da bir Amerikan üniversitesine gidecekler. Bense belirsiz bir biçimde gidiyorum, belirsiz bir biçimde para kazanmak için. Bu yüzden bu altın anızların, bu gelincik kırmızısı kırların, sınırlarını asla aşmayan, ama kıyısına kadar dalgalanarak uzayan bu buğdayların üzerine keskin bir gölge, yoğun bir vurgu var. Bu, yeni bir hayatın ilk günü, yükselen tekerleğin bir başka çubuğu. Ama benim bedenim bir kuşun gölgesi gibi amaçsızca geçip gidiyor. Beynimi başımın içinde şekillenmeye zorlamasam, çayırlara vuran bir gölge gibi gelip geçici olurdum, kâh solan, kâh kararan ve ormanla birleştiği yerde yok olan. Yazılmamış bir şiirin bir tek dizesiyle bile olsa bu ânı ifade etmeye zorluyorum kendimi; Mısır’da, firavunların zamanında, kadınların Nil kıyısına kırmızı testiler taşıdıkları günlerde başlayan uzun, upuzun hikâyedeki bu birkaç santimi tanımlamak için. Binlerce yıldır yaşamış gibiyim. Ama şimdi gözlerimi kapatırsam, geçmişle şimdinin kesişme noktasını, tatil için evlerine dönen oğlan çocuklarıyla dolu üçüncü mevki bir tren kompartımanında oturduğumu kavrayamazsam, insanlık tarihi bu anın görüntüsü kadar aldatılmış olur. Benim içimi görecek olan gözü kapanır – eğer şimdi uyursam, şapşallık edip, ya da korkaklık, kendimi geçmişe, karanlığa gömerek; ya da Bernard’ın yaptığı gibi hikâyeler anlatmaya razı olursam; ya da övünürsem, Percival, Archie, John, Walter, Lathom, Larpent, Roper, Smith’in övündüğü gibi – hep aynı adlar, övünen çocukların adları. Hepsi övünüyor, hepsi konuşuyor, Neville dışında, o ara sıra Fransızca bir romanın üstünden göz atıyor, her zaman yastıklı, şömine yanan salonlara kaçacak o, pek çok kitap ve bir arkadaşla, bense bir tezgâhın gerisinde bir döner sandalyede kaykılıp oturacağım. Sonra sinirlenip alay edeceğim onlarla. Ben Cockneylilerle ve memurlarla görüşüp kentin kaldırımlarını çiğnerken, onların yaşlı porsuk ağaçlarının gölgesindeki geleneklerin güvenli yollarına devam etmelerine gıpta edeceğim.

“Ama şimdi bedenimden kopmuş durumda, kalacak bir yerim olmadan kırların üzerinden geçerken –(bir ırmak var; bir adam balık tutuyor; işte bir kulenin sivri tepesi, cumbası pencereli hanıyla köy yolu)– her şey düş gibi ve bulanık görünüyor gözüme. Bu acımasız düşünceler, bu kıskançlık, bu öfke, içimde yer etmiyor. Ben Louis’in hayaletiyim, zihnindeki düşlerin ve taçyapraklarının dipsiz derinliklerin üzerinde yüzdüğü ve kuşların cıvıldadığı sabahın erken saatlerinde bahçedeki seslerin ağırlık kazandığı gelip geçici bir yolcuyum. Çocukluğun berrak sularını püskürtüyorum, sıçratıyorum üstüme. Çocukluğun incecik tülü titreşiyor. Ama zincire vurulmuş hayvan sahilde tepinip duruyor.”

“Louis de, Neville de,” dedi Bernard, “sakin oturuyorlar. İkisi de düşüncelere dalmış. İkisi de başkalarının varlığının araya duvar gibi girdiğini hissediyorlar. Ama başkalarının yanında bulunursam, sözcükler hemen duman halkaları oluşturmaya başlıyor – bakın sözcükler hemen nasıl kıvrılarak çıkıyor dudaklarımın arasından. Sanki bir kibrit yakılmış; bir şey yanıyor. Yaşlıca ve belli ki varlıklı bir adam, bir yolcu giriyor içeri şimdi. Ve hemen ona yaklaşmak istiyorum; içgüdüsel olarak rahatsız oluyorum o varlığı hissetmekten, soğuk ve yabancı aramızda. Ben ayrılığa inanmam. Yalnız başımıza değiliz. Aynı zamanda, insan hayatının gerçek doğası üzerine değerli gözlemler koleksiyonumu çoğaltmak istiyorum. Kitabım mutlaka birkaç cilt olacaktır, erkek ve kadına dair bilinen bütün türleri kapsayacaktır. Zihnimi, bir odanın ya da tren kompartımanının içinde ne varsa onunla dolduruyorum, tıpkı mürekkep şişesinden dolmakalemi doldurur gibi. Süregiden, gideremediğim bir susuzluğum var. Şu anda değil ama daha sonra yorumlayacağım, zor sezilir işaretlerden onun direncinin kırılmakta olduğunu hissediyorum. Yalnızlığının çatladığına dair izler var. Kırdaki bir ev hakkında bir şey söyledi. Dudaklarımdan bir duman halkası çıkıyor (hasata dair) ve onu sarmalıyor, onunla aramızda temas kuruyor. İnsan sesinin kişiyi savunmasız kılan bir yanı var – (tek tek değiliz, bir tek kişiyiz). Kır evleri hakkında bu az ama dostça sözleri söylerken onu donatıyorum, somutlaştırıyorum. Hoşgörülü bir eş, ama sadık değil; yanında birkaç kişi çalıştıran ufak çaplı bir inşaatçı. Yaşadığı toplumun önemli bir mensubu; belediyede danışman olmuş bile, belki zamanla belediye başkanı da olur. Kökünden sökülmüş iki dişe benzeyen, kocaman mercan bir süs takılı saatinin kösteğinde. Walter J. Trumble diye bir ad ona uygun düşerdi. Karısıyla birlikte Amerika’ya bir iş gezisine gitmiş, küçükçe bir oteldeki çift kişilik oda bir aylık maaşına mal olmuş. Ön dişi altın kaplama.

“İşin aslı şu ki, büyük bir düşünme yeteneğim yok. Her şeyde somutluk istiyorum. Ancak böyle avcuma alabiliyorum dünyayı. Ama iyi bir cümlenin bağımsız bir varlığı varmış gibi geliyor bana. Yine de en iyilerinin yalnızken kurulabileceğini düşünüyorum. Nihai bir soğutulmaya ihtiyaçları var ki ben bunu onlara veremem, çünkü ben hep ılık, eriyebilen sözcüklerin arasında çırpınırım. Bununla birlikte benim yöntemimin onlarınkiler karşısında bazı avantajları var. Trumble’ın kabalığını itici bulur Neville. Çevresine bir turna gibi kibirle bakan, onun gibi ayaklarını kaldıra kaldıra yürüyen Louis sözcükleri şeker maşasıyla tutarcasına yakalar. Onun gözlerinin –çılgın, gülen, yine de umarsız– bizim tahmin edemediğimiz bir şeyi ifade ettiği doğru. Neville’de de, Louis’de de bir kesinlik var, bir mutlaklık, ben buna hayranım ama asla sahip olamayacağım. Şimdi artık eyleme geçmek gerektiğinin farkına varmaktayım. Bir kavşağa yaklaşıyoruz; kavşakta aktarma yapmalıyım. Edinburgh’a giden trene binmeliyim. Bu olguyu tam olarak biçimlendiremiyorum – düşüncelerimin arasında başıboş duruyor, bir düğme, ufak bir bozuk para gibi. İşte biletleri toplayan ihtiyar. Vardı biletim – vardı mutlaka. Ama önemi yok. Ya bulacağım onu ya da bulamayacağım. Cüzdanıma bakıyorum. Bütün ceplerimi arıyorum. Bunlar, durup dinlenmeden tam bu âna uyacak mükemmel bir cümle arayışımı sürekli bölen şeyler.”

“Bernard gitti,” dedi Neville, “bileti olmadan. Bizden kaçtı, bir cümle kurarak, elini sallayarak. At yetiştiricisiyle ya da tesisatçıyla da aynı bizimle konuştuğu gibi konuştu. Tesisatçı onu çok takdir etti. ‘Eğer onun gibi bir oğlu olsaydı,’ diye düşünüyordu, ‘ne yapar eder onu Oxford’a gönderirdi.’ Ama Bernard tesisatçı hakkında ne hissediyordu? Kendine anlatmaktan asla vazgeçmediği hikâyenin devamını getirmek istemiyor muydu sadece? Çocukluğunda ekmeğini koparıp topak yaparken başlamıştı ona. Topaklardan biri bir erkekti, öteki de kadın. Hepimiz birer topağız. Hepimiz Bernard’ın hikâyesindeki cümleleriz, defterine A ya da B’nin altına yazdığı. Hikâyemizi olağanüstü bir anlayışla anlatıyor, en derin duygularımız dışında. Çünkü bize ihtiyacı yok. Hiçbir zaman bize muhtaç değil. İşte orada, peronda kollarını sallıyor. Tren onsuz gitti. Aktarmasını kaçırdı. Biletini kaybetti. Ama bunun önemi yok. Barmen kızla insan yazgısının doğası hakkında konuşacak. Biz gidiyoruz; o bizi unuttu bile; görüş açısından çıkıyoruz; yola devam ediyoruz, hissettiklerimiz silinmeden, yarı acı yarı tatlı duygulanmalar, çünkü her nasılsa acınası biri o, dünyayı yarım kalmış cümlelerle göğüslüyor, üstelik biletini kaybetmiş: Ayrıca sevilmeli de o.

“Şimdi yine okuyormuş gibi yapıyorum. Kitabımı kaldırıyorum, gözlerimi örtene kadar. Ama at yetiştiricilerinin ya da tesisatçıların yanında okuyamıyorum. Kendimi kimseye sevdiremiyorum. O adama bayılmıyorum; o da bana bayılmıyor. Bırakın da en azından dürüst olayım. Bu saçma, önemsiz, kendinden hoşnut dünyayı kınayayım; at kılından yapılma bu koltukları; rıhtımları ve geçit törenlerini gösteren bu renkli fotoğrafları. Saat kösteklerinden mercan süsler sarkan at yetiştiricileri üreten bu dünyanın böyle gururlanıp kendini beğenmesi, bu sıradanlığı karşısında çığlık atabilirim. İçimde onları tümüyle ortadan kaldıracak bir şey var. Kahkaham, onları oturdukları yerde kıvrandıracak; önüm sıra uluyarak gidecekler. Yo, onlar ölümsüz. Onlar galip gelir. Bir trenin üçüncü mevki kompartımanında Catullus okumamı hep olanaksız kılacaklar. Ekim ayında üniversitelerden birine sığınmaya zorlayacaklar beni, orada öğretim görevlisi olacağım; ve okuldaki öğretmenlerle birlikte Yunanistan’a gideceğim; ve Partenon harabeleri üzerine konferans vereceğim. Yanımda yüce gönüllü bir eşle, şu üniversiteli kadınlardan biriyle, Sofokles ve Euripides’in kafataslarına kurtçuk gibi girip çıkmaktansa at yetiştirmek ve o kırmızı villalardan birinde oturmak daha iyi. Ne var ki benim alınyazım böyle olacak. Acı çekeceğim. Daha on sekizimde öylesine hor görebiliyorum ki at yetiştiricileri benden nefret ediyor. Zaferim bu benim; uzlaşmıyorum. Çekingen değilim; aksanlı konuşmuyorum. Louis gibi, ‘Brisbane’li banker babam’ hakkında insanlar ne düşünür diye korkarak kılı kırık yarmam.

“Şimdi uygar dünyanın merkezine yaklaşıyoruz. Bildik gazölçerler var burada. Asfalt yollarla bölünmüş parklar var. Kurumuş çimenlerin üzerinde utanmadan dudak dudağa yatan sevgililer var. Percival İskoçya’ya varmak üzere. Treni kırmızı bozkırlardan geçiyor. Sınırdaki dağların ve Romalılardan kalma duvarın uzayan hattını görüyor. Bir polisiye okuyor, ama her şeyi anlıyor.

Londra’ya, merkeze yaklaşırken tren yavaşlayıp uzuyor, benim yüreğim de, korkuyla, sevinçle kabarıyor. Karşılaşacağım şey – ne? Hangi olağanüstü serüven bekliyor beni, bu posta arabalarının, bu hamalların, araba çağıran bu insan sürülerinin arasında? Kendimi önemsiz hissediyorum, kayıp, ama çok sevinçli. Küçük bir sarsıntıyla duruyoruz. Ötekilerin benden önce inmelerini bekleyeceğim. O karmaşanın, o hengâmenin içine girmeden önce bir an sakince oturacağım burada. Olacakları önceden tahmin etmeyeceğim. O müthiş gürültü kulaklarıma doluyor. Bu cam tavanın altında, kabaran bir deniz gibi çınlıyor durmadan. Çantalarımızla birlikte perona fırlatılıyoruz. Birbirimizden uzaklara savruluyoruz. Kimlik duygum neredeyse kayboluyor; nefretim de. Emiliyorum, yere çarpılıyorum, havaya fırlatılıyorum. Perona adım atıyorum, neyim varsa sıkı sıkı tutarak – bir tek çanta.”

Güneş doğdu. Sarı ve yeşil çubuklar sahile vurdu, köhne sandalın kaburgalarını yaldızlayarak, boğadikenlerini ve zırhlı yapraklarını çelik mavisi ışıldatarak. Yelpaze gibi yayılarak sahile hızla ulaşan incecik dalgaları neredeyse delip geçti ışık. Başını sallayıp bütün mücevherleri, topazı, akvamarini, içlerinde kıvılcımlar yanan su rengindeki mücevherleri dans ettirmiş olan kız şimdi alnını açtı ve iri iri açılmış gözleriyle dalgaların üzerinde düzgün bir yol çizdi. Kıpırtılı dalgaların uskumru parıltıları karardı; öbeklendiler; yeşil çukurları derinleşti ve koyulaştı ve balık sürüleri geçebildi aralarından. Şıpırtılarla vurdukları sahilden geri çekilirken ince dalların ve mantarların siyah hattını bıraktılar orada ve saman çöpleri ve tahta parçaları da, sanki hafif, küçük bir yelkenli su alıp batmış, iki yanı parçalanmıştı ve içindeki denizci karaya yüzmüştü, kayalığa tırmanmış ve narin yükünü sularla sahile sürüklenmeye terk etmişti.

Şafak sökerken şu ağaçta, bu çalılıkta gelişigüzel ve ayrı ayrı şakımış olan kuşlar şimdi hep birlikte cıvıldıyorlardı bahçede, tiz ve keskin bir sesle; kâh birlikte, ötekilerle birlikte şakıdıklarının farkındaymış gibi, kâh açık mavi gökyüzüne söylermiş gibi tek başlarına. Kara kedi çalıların arasında kımıldayınca ve aşçı kül yığınına cürufları fırlatıp onları ürkütünce hepsi birden sürü halinde uçup gittiler. Korku vardı şarkılarında ve acıyı tanımak ve hemen, bu anda yakalanacak neşe. Duru sabah havasında, karaağacın tepesinde dönerek yarışırcasına öttüler, birbirlerinin peşinden giderken birlikte ötüştüler, yükseklerde dönenirken kaçtılar, birbirlerini izlediler, gagaladılar. Sonra takipten ve kaçmaktan yorulup tatlı tatlı alçaldılar, zarifçe yere yaklaştılar, inip bir ağacın, bir duvarın üzerine sessizce tünediler, parlak gözleriyle bakarak başlarını bir o yana bir bu yana çevirdiler; dikkatli, tetikte; dikkatleri özellikle bir şeyin, bir nesnenin üzerinde olarak.

Belki bir sümüklüböcek kabuğuydu, otların arasında gri bir katedral gibi yükselen, siyah halkalı, kabaran bir yapı, otların yeşiliyle gölgelenmiş. Belki de gördükleri çiçek tarhlarının üstüne, çiçek saplarının arasından mor gölgeli karanlık tüneller geçirten, akışkan mor bir ışık yayan çiçeklerin görkemiydi. Ya da belki gözlerini dans ederken engellenen, pembe uçlu çiçeklerin arasında kaskatı parıldayan küçük, parlak elma yapraklarına dikmişlerdi. Ya da sallanan ama devrilmeyen çite vuran yağmuru gördüler, gerisinde yamulmuş koca bir ev ve yüksek karaağaçlar olan çite ya da doğruca güneşe baktıkları için gözleri altın boncuklara dönüştü.

Bir o yana bir bu yana göz atarak daha derine baktılar, çiçeklerin altına, karanlık caddelerin sonuna, yaprakların çürüdüğü ve çiçeklerin döküldüğü ışıksız dünyaya. Sonra içlerinden biri, muhteşem bir fırlayışla, hedefini bularak, savunmasız solucanın yumuşak, iri bedenini deldi, tekrar tekrar gagaladı ve onu kokuşmaya bıraktı. Diplerde, çiçeklerin çürüdüğü köklerin arasında, kötü kokular esiyordu; şişmiş şeylerin kabarık yüzlerinde damlalar birikiyordu. Çürümüş meyvelerin kabukları yarılıyor, sızan öz akamayacak kadar koyu oluyordu. Sümüklüböcekler sarı salgılar çıkarıyorlar, ara sıra her iki ucunda birer kafası olan biçimsiz bir yaratık ağır ağır iki yana sallanıyordu. Yaprakların arasında gidip gelen altın gözlü kuşlar bu irinlenmeyi, bu ıslaklığı şaşkınlıkla izliyorlardı. Ara sıra gagalarının ucunu bu yapışkan karışıma sertçe daldırıyorlardı.

Şimdi doğan güneş de pencereye geldi, kırmızı kenarlı perdeye değdi, daireler ve çizgiler çizmeye başladı. Işık artarken güneşin beyazlığı tabakta toplandı; parıltısı bıçağın ağzında yoğunlaştı. Arkada sandalyeler ve dolaplar göründü, her biri ayrı durmasına rağmen yine de ayrılmaz biçimde iç içe geçmiş gibiydiler. Aynanın duvardaki havuzu ağardı. Pervazdaki gerçek çiçeğin yanında bir de hayalet çiçek duruyordu. Ama bu hayalet, çiçeğin bir parçasıydı, çünkü ne zaman bir gonca açsa aynadaki rengi soluk çiçekte de bir gonca açıyordu.

Rüzgâr şiddetlendi. Dalgalar sahili dövdü, türbanlı savaşçılar gibi, kollarını kaldırıp havada sallayarak zehirli mızraklarıyla otlayan sürülerin, beyaz koyunların üzerine saldıran türbanlı adamlar gibi.

“Nesnelerin karmaşıklığı daha da artıyor,” dedi Bernard, “burada okulda, hayatın gelgitinin ve baskısının bunca aşırı olduğu yerde, salt hayatta olmanın verdiği heyecanın her gün daha da yoğunlaştığı yerde. Saat başı mucizeler yumağından yeni bir şey çıkıyor ortaya. Ben neyim, diye soruyorum. Bu mu? Hayır, ben şuyum. Özellikle şimdi, bir odadan çıktığımda, insanlar konuşurken, taş zeminde yalnız adımlarım çınlarken ve ben, kadim şapelin üzerinden görkemle ve umursamazca doğan ayı görürken – o zaman tek ve basit değil, karmaşık ve çok olduğumu anlıyorum. Herkesin içindeyken cıvıl cıvıl olan Bernard yalnızken ketumdur. İşte bunu anlayamıyorlar, şimdi kuşkusuz beni konuşuyorlardır, kendilerinden kaçtığımı, soğuk olduğumu söylüyorlardır. Farklı değişimler geçirmem gerektiğini, dönüşümlü olarak Bernard rolünü oynayan birkaç adamın giriş çıkışını örtbas etmem gerektiğini anlamıyorlar. Anormal denilecek kadar farkındayım koşulların. O adam bir müteahhit mi? O kadın mutsuz mu? diye sormadan trendeki bir kompartımanda asla kitap okuyamam. Zavallı sivilceli Simes’ın Billy Jackson’un üzerinde iyi bir izlenim bırakma şansının olmadığını, ne yazık ki, derinden hissettiğini açıkça fark ettim bugün. Bunu içim acıyarak hissedince onu ısrarla yemeğe davet ettim. Bunu kendisine duyduğum hayranlığa atfedecektir ki öyle bir hayranlık filan duymuyorum. Doğru bu. Ama ‘bir kadın duyarlılığına ek olarak’ (burada kendi biyografimden alıntı yapıyorum), ‘Bernard bir erkeğin sağlam mantığına sahipti.’ Tek bir izlenim, genellikle de iyi bir izlenim bırakan insanlar (çünkü basitlikte erdem olduğu görünüyor) akıntının ortasında dengelerini koruyabilenlerdir. (Burunlarını bir yöne doğrultan balıklar görüyorum hemen, oysa akıntı öbür yöne doğru.) Canon, Lycett, Peters, Hawkins, Larpent, Neville – bunların hepsi akıntının ortasındaki balıklar. Ama sen anlıyorsun, sen, kendim, ilk çağırdığımda gelen (seslenmek ve kimsenin gelmemesi insanın yüreğini dağlardı; gece yarısının içini oyardı; kulüplerdeki yaşlı erkeklerin yüz ifadelerini açıklar bu – gelmeyen bir ben’i çağırmaktan vazgeçmişlerdir), bu gece söylediklerimin beni ancak yüzeysel olarak temsil ettiğini anlıyorsun. Yüzeyin altında ve en parçalanmış olduğum anda, aynı zamanda bütünüm de. Coşkuyla katılıyorum buna; bir delikteki karakurbağası gibi oturup karşıma ne çıkarsa büyük bir serinkanlılıkla kabul ediyorum. Şu anda benden söz eden sizlerin pek azı hem hissetmek hem de mantıklı düşünmek konusunda yeteneklidir. Gördüğünüz gibi Lycett tavşan yakalamaya bayılıyor; Hawkins kütüphanede sıkı çalışarak geçirdi öğle sonrasını. Peters ödünç kitap veren kütüphanedeki genç hanımla ilgileniyor. Hepiniz meşgulsünüz, işiniz var, dalmışsınız, bütün yeteneklerinizi var gücünüzle kullanıyorsunuz – Neville dışında, onun zihni tek bir faaliyetle harekete geçirilemeyecek kadar karmaşık. Ben de çok karmaşığım. Benim durumumda, boşlukta süzülen, kopuk bir şey kalıyor geride.

“Şimdi, atmosferden nasıl etkilendiğimin bir kanıtı olarak, burada, odama girerken, ışığı yakarken, kâğıdı, masayı, sandalyenin arkalığına atılmış sabahlığımı görürken o atak ama düşünceli adam olduğumu hissediyorum, paltosunu sırtından atıp kalemine sarılan ve delice âşık olduğu kıza hemen aşağıdaki mektubu yazan o gözü pek ve tahripkâr kişi.

“Evet, her şey elverişli. Havama girdim. Kaç kez başladığım mektubu bir oturuşta yazabilirim. Yeni girdim içeri; şapkamı ve bastonumu bir kenara attım; kâğıdı düzeltmeye kalkışmadan aklıma ilk geleni yazıyorum. Harika bir taslak olacak; o, ara verilmeksizin, hiçbir yeri silinmeden yazıldığını düşünecek. Bakın, harfler nasıl da eğri büğrü – şurada dikkatsizce lekelenmiş bir yer var. Hıza ve dikkatsizliğe her şey feda edilmeli. Hızlı, akıcı, küçük bir elyazısıyla yazacağım, ‘y’nin kuyruğunu abartacak ve ‘t’ye işte böyle - bir çizgi çekeceğim. Tarih olarak sadece 17, Salı yazacağım, sonra da bir soru işareti. Ama o kişi –çünkü yazan ben değilim– böyle düşüncesizce, böyle çalakalem yazsa da samimiyet ve saygının da incelikle ima edildiği izlenimi uyanmalı mektubu okuyanda. Sohbetlerimize göndermelerde bulunmalıyım – aklıma gelen bir sahneyi hatırlatmalıyım ona. Ama son derece rahatlıkla konudan konuya geçer gibi görünmeliyim (bu çok önemli). Boğularak ölen adam için yapılan cenaze töreninden (bunun için bir cümlem var) Mrs. Moffat’a ve dediklerine (not etmiştim onları), oradan da okumakta olduğum, sıra dışı bir kitap hakkında görünüşte gelişigüzel ama derinlikli bazı düşüncelere (derinlikli eleştiriler çoğunlukla gelişigüzel kaleme alınırlar) geçeceğim. Saçını fırçalarken ya da mumu söndürürken “Bunu nerede okumuştum? Ah, Bernard’ın mektubunda,” demesini istiyorum. İhtiyacım olan, hız, sıcak ve eritici etki, cümlelerin birbirinin içine lav gibi akması. Kim var aklımda? Byron, elbette. Bazı bakımlardan Byron’um ben. Belki de bir yudum Byron, havamı bulmama yardım eder. Bir sayfa okuyayım. Yo, bu sıkıcı; bu derme çatma. Bu da fazla ciddi. Şimdi anlıyorum püf noktasını. Şimdi giriyor onun ritmi benim beynime (Yazarken en önemli şey ritimdir). Şimdi, ilk kıvrak vuruşu duyar duymaz hiç beklemeden başlayacağım.

“Ama olmuyor. Akıp gidiyor. Bu geçişi sağlamak için yeterince enerji toplayamıyorum. Gerçek benliğim, edindiğim benlikten ayrılıyor. Yeniden yazmaya başlarsam da okuyan, ‘Bernard bir edebiyat adamıymış gibi yapıyor; Bernard biyografisini yazacak kişiyi düşünüyor,’ diye hisseder (ki doğru bu). Hayır, mektubu yarın, kahvaltıdan hemen sonra yazacağım.

“Şimdi, zihnimi hayali resimlerle dolduracağım. Varsayalım ki Restover’de kalmaya davet edildim, King’s Laughton’da, Langley İstasyonu’na üç mil uzaklıkta. Hava kararırken varıyorum oraya. Bu köhne ama seçkin evin avlusunda iki-üç köpek var, uzun bacaklarıyla sinsice dolaşıyorlar. Giriş holünde solmuş halılar serili; terasta bir aşağı bir yukarı gezinen asker görünümlü bir beyefendi pipo içiyor. Evde orduyla bağlantılı seçkin bir yoksulluk havası esiyor. Çalışma masasının üzerinde bir av atının nalı – gözde bir atın. “At biner misiniz?” “Evet efendim, çok severim.” “Kızım bizi salonda bekliyor.” Kalbim göğsümden fırlayacak gibi atıyor. Kız, bir sehpanın yanında ayakta duruyor; avdan dönmüş; erkek çocuklar gibi ağzını şaplatarak yiyor sandviçleri. Albayın üzerinde oldukça iyi izlenim bırakıyorum. Pek zeki olmadığımı düşünüyor; pek görgüsüz sayılmam. Hem bilardo da oynarım. Sonra, otuz yıldır ailenin yanında çalışan sevimli hizmetçi giriyor içeri. Tabaklardaki desen uzun kuyruklu Doğu kuşları. Kızın annesinin muslin elbiseli portresi şöminenin üstünde asılı. Bulunduğum ortamı bir noktaya kadar olağanüstü kolay bir biçimde betimleyebilirim. Ama işe yarar mı? Kızın sesini duyabilir miyim – ikimiz yalnızken ‘Bernard’ diyen sesinin tonunu? Hem sonra ne olacak?

“Gerçek şu ki, başkalarının yüreklendirmesine ihtiyacım var. Tek başımayken, şöminemdeki sönmüş ateşin başında, kendi hikâyelerimdeki zayıf noktaları görmeye eğilimliyim. Gerçek romancı, tamamıyla yalın kişi, sonsuza kadar hayal kurmayı sürdürebilir. Benim yaptığım gibi her şeyi birleştirmez. Sönmüş bir şöminedeki gri küllerin mahvedici duygusunu taşımaz. Gözlerime bir perde iniyor. Her şey geçirgenliğini yitiriyor. Uydurmaktan vazgeçiyorum.

“Hatırlayayım. Genelde iyi bir gündü. Akşam, ruhun damında oluşan damla yuvarlak ve rengârenk. Öğleden önce hava güzeldi; öğleden sonra gezindim. Gri çayırların üzerinden çan kulelerini seyretmek hoşuma gidiyor. İnsanların omuzlarının arasından öbür tarafa göz atmak hoşuma gidiyor. Durmadan bir şeyler geldi aklıma. Hayal gücümü çalıştırdım, becerikliydim. Akşam yemeğinden sonra tiyatro havasına girdim. Ortak arkadaşlarımızda belli belirsiz gözlemlediğimiz pek çok şeyi somutlaştırdım. Dönüşümlerimi kolayca yaptım. Ama şimdi, içinde çıplak, siyah kömür öbeklerinin durduğu bu kurşuni ateşin başında otururken nihai soruyu sorayım kendime, bu insanlardan hangisi benim? Mekâna öylesine bağlı ki her şey. Kendi kendime ‘Bernard’ dediğimde kim çıkıp geliyor? Vefakâr, kötü kötü bakan bir adam, kırgın ama öfkeli değil. Belli bir yaşı ya da mesleği yok. Ben, sadece ben. Şimdi eline şömine maşasını alan ve ızgaradan aşağı boşalsınlar diye külleri karıştıran o. ‘Tanrım’ diyor kendi kendine, onların akmasını izlerken, ‘nasıl bir toz bulutu!’ ve sonra mahzun ama biraz da avunmuş bir halde, ‘Mrs. Moffat gelip süpürür bunları’ diye ekliyor. Bu cümleyi kendi kendime sık sık yineleyeceğimi hayal ediyorum, hayatın içinden oraya buraya çarpa çarpa geçerken ve arabada bir o yana bir bu yana savrulurken, ‘Ah, evet, Mrs. Moffat gelip süpürür bunları.’ Artık doğru yatağa.”

“Şimdiki ânı içinde barındıran bir dünyada,” dedi Neville, “neden ayrımcılık yapmalı? Hiçbir şeye ad verilmemeli, ola ki onu değiştirmek isteyelim. Bırakın var olsun bu sahil şeridi, bu güzellik, ve bir anlığına zevke dalmış olan ben. Güneş yakıyor. Nehri görüyorum. Sonbahar güneşinde beneklenen, alazlanan ağaçları görüyorum. Tekneler geçiyor, kırmızıların, yeşillerin arasından. Uzaklarda bir çan çalıyor, ama ölümü duyurmak için değil. Hayat için çalan çanlar da var. Bir yaprak düşüyor, sevinçten. Ah, âşığım ben hayata! Bakın, salkımsöğüt incecik sürgünlerini nasıl da uzatıyor havaya! Bakın, bir tekne nasıl da geçiyor onların arasından, tembel, kendinden geçmiş, güçlü delikanlılarla dolu. Gramofon dinliyorlar; kesekâğıdından aldıkları meyveleri yiyorlar. Muz kabuklarını fırlatıyorlar, kabuklar yılanbalığı gibi nehrin sularına gömülüyorlar. Her yaptıkları çok güzel. Vazolar ve biblolar var arkalarında; odaları kürek ve yağlıboya taklidi resimlerle dolu, ama hepsi güzelliğe dönüşmüş. O kayık köprünün altından geçiyor. Bir başkası geliyor. Sonra bir başkası. Percival bu, yastıklara yaslanmış, yekpare, devasa bir huzur içinde. Hayır, sadece onun eşlikçilerinden biri, onun yekpare, devasa huzuruna öykünen. Sadece Percival farkında değil onların numaralarının, onları numara yaparken yakalayınca pençesini yumruk yapıp indiriyor onlara. Onlar da köprünün altından, ‘sarkan ağaçların fıskiyelerinin’ arasından, sarı ve mor renkli incecik çizgilerin arasından geçtiler. Meltem esiyor; perde kıpırdıyor; yaprakların arkasında ağırbaşlı ama neşesi eksilmeyen yapıları görüyorum, gözenekli görünüyorlar, şişkin değil; hafifler, oysa kim bilir ne zaman kondurulmuşlar o kadim çayırların üzerine. Şimdi içimde o bildik ritim başlıyor; derin bir uykuda olan sözcükler şimdi uyanıyor, başlarını savuruyor, düşüp kalkıyor, yine düşüp kalkıyor. Ben bir şairim, evet. Kesinlikle büyük bir şairim. Tekneler ve gençler geçiyor ve uzaktaki ağaçlar, ‘sarkan ağaçlardan akan fıskiyeler’. Hepsini görüyorum. Hepsini hissediyorum. Esinlendim. Gözlerime yaşlar doluyor. Yine de, bunları hissederken bile coşkumu daha da azdırıyorum. Köpürüyor. Yapaylaşıyor, içtenliksiz oluyor. Sözcükler ve sözcükler ve sözcükler, nasıl da dörtnala gidiyorlar – uzun yelelerini ve kuyruklarını nasıl da savuruyorlar, ama içimde beni tutan bir şey var, onların sırtına atlayamıyorum; onlarla birlikte uçamıyorum, kadınları ve alışveriş filelerini sağa sola dağıtarak. Bende bir kusur var – onulmaz bir tereddüt, üstesinden gelebilsem uçup gidecek. Ama büyük bir ozan olmamam inanılacak gibi değil. Dün gece yazdıklarım iyi şiir değilse neydi? Çok mu aceleciyim, çok mu basitim? Bilmiyorum. Bazen kendimi tanıyamıyorum, ya da beni ben yapan tohumları nasıl ölçeceğimi ve adlandıracağımı ve sayabileceğimi bilemiyorum.

“Şimdi bir şey terk ediyor beni; bir şey benden çıkıyor ve gelmekte olan figürle buluşuyor, daha onun kim olduğunu görmeden onu tanıdığıma ikna ediyor beni. Uzaktan bile olsa bir arkadaşının katılmasıyla insanın değişmesi ne kadar tuhaf. Arkadaşlarımız bizi hatırlayınca ne kadar da yararlı bir hizmet görüyorlar. Oysa geri alınmak, azaltılmak, insanın değerinin düşürülmesi, karıştırılması, bir başkasının parçası olması ne kadar da acı veriyor. O bana yaklaşırken ben kendim olmuyorum, bir başkasıyla birleştirilmiş Neville oluyorum –ama kiminle?– Bernard’la mı? Evet, Bernard o, ve ben sorumu Bernard’a soracağım, Ben kimim?

“Birlikte bakınca,” dedi Bernard, “salkımsöğüt ne kadar tuhaf görünüyor. Ben Byron’dım, ağaç da Byron’ın ağacı, gözü yaşlı, yere sarkan, inleyen. Şimdi ağaca seninle birlikte bakarken dalları ayrık gibi görünüyor, her dalı farklı, ve senin anlaşılırlığının baskısı altında, ne hissettiğimi anlatacağım sana.

“Onaylamadığını hissediyorum, gücünü hissediyorum. Seninle birlikteyken dağınık, düşüncesiz, rengârenk mendilinde hep yağlı hamur tatlısının lekesi bulunan biri oldum. Evet, Gray’in Elegy’sini3 bir elimde tutuyorum; öteki elimle, bütün yağı içine çekmiş ve kabın dibine yapışmış en alttaki hamur tatlısını kazıyıp alıyorum. Bundan hiç hoşlanmıyorsun; bu hoşlanmazlığını açıkça hissediyorum. Bundan etkileniyor, hakkımda yeniden iyi düşünmeni sağlamak arzusuyla Percival’i nasıl az önce yataktan çekip çıkarmış olduğumu anlatmaya girişiyorum; onun terliklerini betimliyorum, masasını, eriyip akmış mumunu; ayaklarının üzerindeki battaniyeyi çektiğimde huysuzlanıp homurdanmasını; bir yandan da kocaman bir koza gibi dertop oluşunu. Bütün bunları öyle bir biçimde anlatıyorum ki, kendi derdine odaklanmış olsan bile (çünkü buluşmamız kukuletalı birinin hükmü altında) kendini bırakıyorsun, gülüyorsun ve benden keyif alıyorsun. Çekiciliğim ve akıcı konuşmam, beklenmedik ve kendiliğinden olsa da, benim de hoşuma gidiyor. Her şeyin üzerindeki örtüyü sözcüklerle çekip alırken, söyleyebileceğimden ne kadar fazlasını, inanılmaz fazlasını gözlemlemiş olmak şaşırtıyor beni. Ben konuşurken daha da, daha da fazla şeyler doluyor zihnime, kabarcıklanarak, imgeler ve imgeler. İşte bu, diyorum kendi kendime, ihtiyacım olan şey; yazmakta olduğum mektubu neden bitiremiyorum, diye soruyorum. Çünkü odamda hep yarım kalmış mektuplar duruyor sağda solda. Seninle birlikteyken en yetenekli insanlardan biri olduğumu sanmaya başlıyorum. Gençliğin neşesi doluyor içime, gücü doluyor, beni bekleyen şeyleri sezmeye başlıyorum. Yalpalayarak, ama tutkuyla çiçeklerin çevresinde vızıldadığımı görüyorum, kıpkırmızı çanak yaprakların içinde vınladığımı, mavi hunileri korkunç gümbürtümle çınlattığımı. Gençliğimin tadını nasıl da çıkaracağım (sen hissetmemi sağlıyorsun). Ve Londra. Ve özgürlük. Ama dur. Dinlemiyorsun beni. Anlatılmaz derecede tanıdık gelen bir hareketle elini dizlerinde gezdirirken biraz itiraz ediyorsun. Bu tür işaretlerle arkadaşlarımızın rahatsızlıklarına tanı koyarız. “Bolluk ve zenginlik içindeyken,” der gibisin, “yanımdan geçip gitme. Dur,” diyorsun. “Ne acılar çektiğimi sor bana.”

“O zaman bırak da yaratayım seni. (Sen de aynısını yaptın benim için.) Bu sıcak nehir kıyısında yatıyorsun, bu tatlı, bu solmakta olan, bu hâlâ pırıl pırıl ekim gününde, salkımsöğüdün ayrık dallarının arasından birer birer geçen tekneleri gözlüyorsun. Ve bir şair olmak istiyorsun; ve bir sevgili olmak istiyorsun. Ama zekânın muhteşem berraklığı, ve zihninin acımasız dürüstlüğü (bu Latince sözcükleri sana borçluyum; senin bu niteliklerin huzursuz ediyor beni, kendi donanımımdaki solmuş alanları ve eprimiş yerleri görüyorum) seni durduruyor. Gizemli haller takınmıyorsun. Pembe ya da sarı bulutların altına gizlenmiyorsun.

“Haklı mıyım? Sol elinin küçük hareketini doğru mu yorumladım? Eğer öyleyse, bana şiirlerini ver; dün gece bir esin ateşine tutulup yazdığın için şimdi sana kendini biraz budala hissettiren sayfaları ver. Çünkü sen esine inanmazsın, kendininkine de benimkine de. Gel birlikte dönelim geriye, köprüden geçelim, karaağaçların altından, odama dönelim, orada, çevremizde ağaçlarla, kırmızı serj perdeler çekilmiş olarak, dikkatimizi dağıtan bu sesleri, ıhlamur ağaçlarının kokularını ve tadını, başka hayatları dışarıda bırakabiliriz; burunları havada, sekerek yürüyen bu şımarık tezgâhtar kızları, ağır yükleriyle ayaklarını sürüyerek yürüyen bu yaşlı kadınları; hayal meyal ve kaçıp giden birinin kaçamak bakışlarını – Jinny olabilir o, Susan olabilir, yoksa caddenin aşağısında gözden kaybolan Rhoda mıydı? Tekrar, gözünün hafifçe seğirmesinden neler hissettiğini anlayabiliyorum; kaçtım senin elinden; bir arı sürüsü gibi vızıldayarak uçtum, sürekli başıboştum, senin tek bir nesne üzerinde dikkatini acımasızca toplama gücünden yoksundum. Ama geri döneceğim.”

“Bu tür yapılar varken,” dedi Neville, “tezgâhtar kızlar olmasına tahammül edemiyorum. Kıkırdamaları, dedikoduları rahatsız ediyor beni; sükûnetimi bozuyor, tam bir coşku içindeyken aşağılanmışlığımızı getiriyor aklıma.

“Ama şimdi, bisikletlere ve ıhlamur kokusuna ve o çılgın sokakta gözden kaybolan kişilere şöyle bir değip geçtikten sonra topraklarımızı yeniden ele geçirdik. Burada sükûnetin ve düzenin efendileriyiz biz; gurur veren bir geleneğin vârisleriyiz. Işıklar meydanı yol yol sarıya boyuyorlar. Nehirden yükselen pus bu kadim mekânlara doluyor. Eskimiş taşlara hafifçe tutunuyor. Şimdi kırsalın yollarında yapraklar birikmiştir, koyunlar nemli çayırlarda öksürür gibi sesler çıkarıyorlar; ama burada, senin odanda biz kupkuruyuz. Baş başa konuşuyoruz. Ateş harlanıp sönerken kapı tokmaklarından birini parlatıyor.

“Byron okuyordun. Kendi karakterine uygun görünen paragrafları işaretliyordun. Alaycı ama tutkulu bir mizacı ifade eder görünen bütün cümlelerin yanında işaretler buluyorum; sert cama çarpan pervaneler gibi atak. Kaleminle burasını çizerken ‘Ben de paltomu böyle çıkarıp fırlattım. Ben de kaderin suratına parmaklarımı şaklatıyorum,’ diye düşündün. Ama Byron hiç senin yaptığın gibi çay hazırlamadı, sen çaydanlığı öyle doldurursun ki kapağını kapattığında çay taşar. Masanın üzerinde kahverengi bir gölcük var – kitaplarının ve kâğıtlarının arasına akıyor. Şimdi beceriksizce kuruluyorsun onu mendilinle. Sonra mendilini yine cebine sokuşturuyorsun – Byron böyle yapmaz; sen yaparsın; öylesine sensin ki bu, senin yirmi yıl sonraki halini düşündüğümde, ikimizin de ünlü, gut hastası ve dayanılmaz olacağımız zamanı, aklıma bu sahne gelecek: eğer ölmüşsen de ağlayacağım. Bir zamanlar Tolstoy gibi genç bir adamdın; şimdi Byron gibi genç bir adamsın; belki Meredith gibi genç bir adam olacaksın; sonra Paskalya tatilinde Paris’e gideceksin, siyah kravat takmış olarak döneceksin geriye, kimsenin adını duymadığı iğrenç bir Fransız gibi. O zaman bırakacağım seni.

“Ben bir tek kişiyim – kendim. Hayranı olduğum Catullus’u taklit etmiyorum. Tam köle gibi bir öğrenciyim, şurada bir sözlük duruyor, burada geçmiş zaman kipinin garip uygulamalarını kaydettiğim bir defter. Ama insan ömür boyu bu kadim yazıları bıçakla kesip çıkaramaz. Her zaman kırmızı serj perdeyi kapatıp bir lambanın ışığında soluk bir mermer levha gibi yatan kitabımı mı göreceğim? İnsanın kendisini mükemmelliyete adaması muhteşem bir hayat olurdu; baştan çıkarmalara, ayartmalara aldırmadan, nereye götürürse götürsün, çöllere, kumulların altına, cümlenin kıvrılışını izlemek; her zaman yoksul ve bakımsız olmak; Piccadilly’de alay konusu olmak.

“Ama ben cümlemi doğru dürüst tamamlayamayacak kadar gerginim. Bir aşağı bir yukarı yürürken huzursuzluğumu gizlemek için telaşlı konuşuyorum. Senin yağlı mendillerinden nefret ediyorum – Don Juan kitabını lekeleyeceksin. Beni dinlemiyorsun. Byron’a dair cümleler kuruyorsun. Ve paltonla, bastonunla el kol hareketleri yaparken ben şimdiye kadar kimseye söylenmemiş bir sırrı açığa çıkarmaya çalışıyorum; hayatımı ellerine almanı ve sevdiklerimde hep iğrenme hissi uyandırmaya yazgılı olup olmadığımı (sırtım sana dönükken) söylemeni istiyorum.

“Sırtımı sana dönüp sinirli sinirli ellerimi kıpırdatıyorum. Yo, şimdi ellerim tamamıyla sakin. Kitap rafında bir yer açıp Don Juan’ı koyuyorum; işte böyle. Keşke sevilsem; kumların arasında mükemmeliyet aramaktansa ünlü olmayı yeğlerim. Ama benim kaderimde insanlarda iğrenme duygusu uyandırmak mı var? Ben bir şair miyim? Al işte. Dudaklarımın arkasında birikmiş, kurşun gibi soğuk arzu, bir mermi gibi fırladı, tezgâhtar kızlara, kadınlara, hayatın sahteliklerine, adiliklerine (çünkü onu seviyorum) nişan aldığım şey ben atarken sana çarpıyor –yakala onu– şiiri mi?”

“Odadan ok gibi fırlayıp çıktı,” dedi Bernard. “Bana şiirini bıraktı. Ah arkadaşlık, ben de Shakespeare’in sonelerinin sayfalarının arasında çiçek kurutacağım. Ah arkadaşlık, senin okların ne kadar delici – şurası, şurası ve şurası. Bana baktı, dönüp benimle yüz yüze geldi; bana şiirini verdi. Bütün sisler varlığımın çatısından kıvrılarak çıkıyor. Bu güven simgesini ölene kadar saklayacağım. Upuzun bir dalga gibi, yuvarlanan su kütleleri gibi üzerimden geçti o, onun tahrip edici varlığı – beni çekip açtı, ruhumun sahilindeki çakıltaşlarını açıkta bıraktı. Aşağılayıcıydı bu; küçük taşlara bölünmüştüm. Bütün benzerliklerin üstü yıkanmıştı. ‘Sen Byron değilsin; sen kendinsin.’ Bir başkası tarafından tek bir varlıkta özetlenmek – ne tuhaf.

“İkimizin arasında gerili olan ipin incecik liflerinin aramıza giren dünyanın puslu alanlarının üzerinden uzandığını hissetmek ne tuhaf. O gitti; ben burada, elimde onun şiiriyle duruyorum. Aramızda bu ip var. Ama şimdi, o yabancı varlığın uzaklaştığını, beni inceleyen bakışların karardığını ve üstünün örtüldüğünü hissetmek ne kadar rahatlatıcı, ne kadar yatıştırıcı! Perdeleri çekmek ve içeri başka hiçbir varlığı sokmamak; onun üstün gücüyle saklanmaya zorladığı burasının o perişan sakinlerinin, tanıdıklarımın, sığındıkları yerlerden çıkıp döndüklerini hissedince nasıl da minnet duyuyorum. Kriz çıktığında ve bıçak saplanırken başımda nöbet tutmuş olan alaycı, dikkatli ruhlar yeniden dönüyorlar yuvalarına, sürü halinde. Onların da eklenmesiyle Bernard oluyorum; Byron oluyorum; bu, şu ve öteki oluyorum. Bunlar havayı karartıp tuhaflıklarıyla, yorumlarıyla beni güçlendiriyorlar eskiden olduğu gibi, benim duygusal ânımın narin sadeliğini örtüyorlar. Çünkü bende Neville’in sandığından daha fazla ben var. Bizler, arkadaşlarımızın ihtiyaçlarına uyacak ölçüde basit değilizdir. Ancak aşk basittir.

“Geri döndüler artık, buranın sakinleri, tanıdıklarım. Şimdi o bıçak yarası, Neville’in o şaşırtıcı incelikteki kılıcıyla savunmamda açtığı o yarık onarıldı. Artık neredeyse bir bütünüm; bakın ne kadar neşeliyim, Neville’in bende görmezden geldiği her şeyi harekete geçiriyorum. Perdeleri aralayıp pencereden bakarken, ‘Bu ona zevk vermez ama beni neşelendiriyor’ diye hissediyorum. (Kendi önemimizi ölçmek için arkadaşlarımızı kullanırız.) Benim ufkum Neville’in asla ulaşamayacağı yerlere uzanıyor. Yollarda bağıra bağıra av türküleri söyleniyor. Okuldaki hademelerle yarışıp eğleniyorlar. Fayton köşeyi dönerken her zaman aynı anda dönüp bakan, başları kepli oğlanlar birbirlerinin sırtına vurup böbürleniyorlar. Ama Neville, onların arasına girmekten incelikle kaçınıyor, gizlice, bir işbirlikçi gibi odasına dönüyor hızla. Onun koltuğuna gömülüp gözlerini o anda mimari bir sağlamlık edinmiş olan ateşe diktiğini görüyorum. Eğer hayat, diye düşünüyor, o sürekliliği götürebilse, eğer hayat öyle bir düzene sahip olabilse – çünkü her şeyden önce düzen arzuluyor Neville ve benim Byron’vari dağınıklığımdan hiç hoşlanmıyor; ve perdesini çekiyor; ve kapısını sürgülüyor. Gözleri (çünkü âşık; uğursuz aşk figürü bizim buluşmamızda mevcuttu) özlemle doluyor; yaşlarla doluyor. Şömine maşasını alıp yanan kömürlerin o bir anlık sağlamlığını bir vuruşta yıkıyor. Her şey değişiyor. Ve gençlik ve aşk. Tekne salkımsöğütlerin kubbesinin altından geçti ve şimdi köprünün altında. Percival, Tony, Archie ya da bir başkası Hindistan’a gidecek. Bir daha görüşmeyeceğiz. Sonra elini defterine doğru uzatıyor –damarlı kâğıtla kaplanmış temiz bir defter– ve hararetle uzun dizeler yazıyor, o anda en çok kime hayransa onun üslubuyla.

“Ama ben burada oyalanmak istiyorum; pencereden sarkmak; dinlemek. İşte şu şamatacı koro yeniden geliyor. Tabak çanağı kırıyorlar – bu da gelenek. Kayaların üzerinden atlayan, yaşlı ağaçlara vahşice saldıran bir sele benzeyen koro muhteşem bir teslimiyetle doğruca uçurumların üstüne boşalıyor. Sonra yuvarlanıyor; dörtnala gidiyorlar; av köpeklerinin peşinden, futbol toplarının peşinden; un çuvalları gibi küreklerin yanına yapışıp bir yukarı bir aşağı pompalanıyorlar. Bütün farklılıklar eriyor; tek bir kişi gibi hareket ediyorlar. Sert ekim rüzgârı bu curcunayı ses ve sessizlik nöbetleri halinde avluda savuruyor. İşte yine kırıyorlar tabak çanağı – gelenek bu. Elinde çantasıyla yaşlı, titrek bir kadın ateş kırmızısı pencerelerin altından ağır adımlarla evine gidiyor. Üzerine saldıracaklarından ve onu su oluğuna devireceklerinden korkuyor. Yine de duruyor, kemikli, romatizmalı ellerini, havaya kıvılcımlar ve dönen kâğıt parçaları püskürten şenlik ateşinde ısıtmak ister gibi. Yaşlı kadın ışıklı pencerenin önünde duruyor. Bir çelişki. Ben görüyorum bunu; Neville ise görmüyor; ben hissediyorum bunu, Neville ise hissetmiyor. Bu yüzden o mükemmelliğe ulaşacak, bense başarısız olacağım ve arkamda kumlanmış yarım cümlelerden başka hiçbir şey bırakmayacağım.

“Şimdi Louis’i düşünüyorum. Louis bu solan sonbahar akşamına, tabak çanağın kırılmasına, bağıra çağıra söylenen av türkülerine, Neville’in, Byron’ın ve buradaki hayatımızın üzerine hangi kötücül ama araştırıcı ışığı tutardı? İncecik dudakları büzülmüş biraz; yanakları solmuş; bir büroda ne olduğu belirsiz ticari bir belgeye dikmiş gözlerini. ‘Brisbane’de banker olan babam’ –utandığı için sürekli ondan söz ediyor– iflas etti. Bir büroda oturuyor, okulun en iyi öğrencisi olan Louis. Ama zıtlıklar arayan ben sık sık üzerimizde hissediyorum onun gözlerini, alaycı gözlerini, çılgın gözlerini, bürosunda oturup sürekli hesapladığı bir genel toplamdaki önemsiz sayılar gibi üst üste koyup topluyor bizi. Ve günün birinde, eline zarif bir kalem alıp kırmızı mürekkebe batıracak ve toplama işlemi tamamlanacak; toplamımız açıklanacak; ama yeterli olmayacak.

“Çat! Duvara bir sandalye fırlattılar. Lanetlendik o zaman. Benim durumum da kuşkulu. Yersiz duygulara kapılmıyor muyum? Evet, pencereden sarkarken ve fırlattığım sigaram ve döne döne yere inerken Louis’in sigaramı bile gözlediğini hissediyorum. Ve Louis, ‘Bunun bir anlamı var. Ama ne?’ diyor.”

“İnsanlar geçmeye devam ediyorlar,” dedi Louis. “Bu yemek evinin önünden sürekli geçiyorlar. Otomobiller, kamyonlar, otobüsler; ve yine otobüsler, kamyonlar, otomobiller – geçiyorlar pencerenin önünden. Arka planda dükkânlar ve evler görüyorum; ve kentteki bir kilisenin gri kulelerini. Ön tarafta çörekler ve salamlı sandviçler olan tabakların durduğu cam raflar var. Bir çaydanlığın buharı bütün bunları bir parça gizliyor. Sığır ve koyun, sosis ve kıymanın buharlı et kokusu nemli bir ağ gibi yemek evinin ortasından aşağı sarkıyor. Kitabımı bir Worcester sosu şişesine dayıyorum ve ötekiler gibi görünmeye çalışıyorum.

“Ama yapamıyorum. (Geçmeye devam ediyorlar, karmakarışık bir biçimde geçmeye devam ediyorlar.) İkna olmadım, ne kitabımı okuyabiliyorum ne de sığır etimi ısmarlayabiliyorum. ‘Ben sıradan bir İngiliz’im; ben sıradan bir memurum,’ diye yineliyorum, ama onların yaptığını yaptığıma emin olmak için yan masadaki küçük adamlara bakıyorum. Kıpırtılı suratları, duygularının çokluğu yüzünden sürekli seğiren kırışık ciltleriyle, maymunlar gibi yakalamaya hazır durumda, tam da bu an için bilenerek, el kol hareketleri eşliğinde bir piyanonun satışını tartışıyorlar. Piyano holü tıkıyor; adam bir onluğa razıymış. İnsanlar geçmeye devam ediyor; kilisenin kulelerinin, salamlı sandviçlerin durduğu tabakların önünden geçmeye devam ediyorlar. Bilincimin flamaları titreşiyor, sürekli yırtılıyorlar, onların düzensizliğinden rahatsız oluyorlar. Bu yüzden yemeğime veremiyorum dikkatimi. ‘Bir onluk alırım. Kasası güzel ama holü tıkıyor.’ Tüyleri yağdan kayganlaşmış martılar gibi dalıp inişe geçiyorlar. Bu standardı aşan her şey gösteriş sayılır. Bu ölçüdür; bu ortalamadır. Bu arada şapkalar yükselip alçalıyor; kapı sürekli açılıp kapanıyor. Akıntının, düzensizliğin farkındayım; yokoluşun ve çaresizliğin. Eğer her şey buysa, bu değersiz. Bununla birlikte yemek evinin ritmini hissediyorum. Bir vals müziği gibi, yükselip alçalıyor, dönüp duruyor. Ellerindeki tepsileri dengede tutan garson kızlar girip çıkıyor, dönüp duruyor, tabak tabak sebzeyi, kayısıları ve kremayı getiriyor, doğru zamanda doğru müşterilere sunuyorlar. Kızların ritimlerini kendi ritimlerine katan ortalama erkekler (Bir onluk alırım; çünkü holü tıkıyor) sebzelerini alıyorlar, kayısılarını ve kremalarını alıyorlar. O zaman bu süreklilik hangi noktada kesiliyor? Arasından felaketi gördüğümüz çatlak ne? Halka kopmamış; ahenk eksiksiz. Merkezi ritim burada; ortak itki burada. Onun genişlediğini, daraldığını görüyorum; sonra yeniden genişliyor. Ama ben ona dahil değilim. Onların aksanlarına öykünerek konuştuğumda kulaklarını dikip yeniden konuşmamı bekliyorlar, kökenimi anlayabilmek için, Kanada’dan mı geliyorum, Avustralya’dan mı, ben ki her şeyden önce sevgiyle kucaklanmak isterim, yabancı kalıyorum, dışarda kalıyorum. Sıradanlığın koruyucu dalgalarının üzerime kapandığını hissetmek isterken gözümün ucuyla uzak ufuklar görüyorum; sürekli bir karmaşa içinde yükselip alçalan şapkalar görüyorum. Başıboş dolaşan, dalgın bir ruhun yakınmaları bana yöneltilmiş (çürük dişli bir kadın tezgâhın önünde duraksıyor), ‘Bizi sürümüze geri götür, tabak tabak salamlı sandviçler sergilenen vitrinlerin önünden böyle karmakarışık, sallana sallana geçen bizleri.’ Evet; sizi düzene indirgeyeceğim.

“Worcester sosu şişesine dayalı duran kitabı okuyacağım. İçinde birtakım sahte izlenimler, bazı kusursuz ifadeler, birkaç kelime var, ama şiir. Siz, hepiniz, görmezden geliyorsunuz. Ölü şairin dediklerini unuttunuz. O sözleri size tercüme edemem ki etkileyici gücü sizi kendine bağlasın, amaçsız olduğunuzu kafanıza soksun; ritmin bayağı ve değersiz olduğunu göstersin; ve böylece amaçsızlığınızın farkında olmadığınız sürece içinize işleyen ve henüz gençken sizi yaşlandıran o aşağılanmadan sizi kurtarsın. O şiiri kolayca okunacak şekilde tercüme etmeye çalışmalıyım. Platon’un ve Vergilius’un yoldaşı olan ben, damarlı meşe kapıyı çalacağım. Dövülmüş çelikten bu tüfeği gelip geçen her şeyin karşısına çıkaracağım. Melon şapkaların, Homburg şapkaların bu amaçsız geçişlerine boyun eğmeyeceğim ve kadınların başlarındaki bütün o tüylü ve rengârenk şeylere. (Benim saygı duyduğum Susan olsa yaz gününde basit bir hasır şapka takardı.) Ve bu gıcırdama ve gelişigüzel damlalar halinde pencerenin camlarından akan bu buhar; otobüslerin duruşu ve sarsılarak kalkışı; ve tezgâhların önündeki duraksamalar; insani bir anlamı olmadan ruhsuzca sürüklenen kelimeler; sizi düzene sokacağım.

Köklerim, kurşun ve gümüş damarlardan, kokular salan nemli, bataklığımsı yerlerden geçip ortasından bağlanmış meşe köklerinden yapılma bir düğüme doğru gidiyor. Mühürlenmiş ve kördüm, kulaklarıma toprak dolmuştu, yine de savaşlardan söz edildiğini duydum; ve bülbülden; yazın peşinde göç eden kuş sürüleri gibi uygarlığı arayan pek çok insanın oraya buraya koşuşturduğunu hissettim; Nil kıyılarına kırmızı testiler taşıyan kadınlar gördüm. Bir bahçede uyandım, enseme yediğim tokatla, sıcak bir öpücük, Jinny’den; şaşkın çığlıkları, devrilen sütunları ve bir gece yangınındaki kırmızılı siyahlı ışıkları hatırlar gibi hatırlıyorum bütün bunları. Durmadan uyuyup uyanıyorum. Şimdi uyuyorum; şimdi uyanıyorum. Parıldayan çaydanlığı görüyorum; açık sarı sandviçlerle dolu vitrinleri; tezgâhın başında taburelere tünemiş kısa paltolu adamları; ve onların arkasında da sonsuzluğu. Titreyen etime kızgın demirle kukuletalı bir adam tarafından vurulan bir damga bu. Bu yemek evini geçmişin birbirine sokulmuş, çırpınan kuş kanatlarının, bol tüylü, kapalı kanatların önünde görüyorum. Dudaklarımın büzülmesi, benzimin solması bu yüzden; porsuk ağaçlarının altında gezinen, koltuk miras alan ve kitaplarına lambanın ışığı vursun diye perdelerini sıkıca kapayan Bernard ile Neville’e doğru yüzümü nefretle, öfkeyle çevirirken nahoş ve itici görünmem bu yüzden.

“Susan’a saygı duyuyorum; çünkü o oturmuş dikiş dikiyor. Sakin bir lambanın ışığında dikiş dikiyor, penceresinin hemen dibinde iç çeken mısırların bana kendimi güvende hissettirdiği bir evde. Çünkü içlerinde en zayıfı, en genci benim. Ben ayaklarına ve akıntının çakıltaşlarının arasında oluşturduğu dereciklere bakan bir çocuğum. Bu bir sümüklüböcek, diyorum; bu bir yaprak. Sümüklüböceklere bayılıyorum; yaprağa bayılıyorum. Ben hep en gencim, en masum, en güvenilir. Hepiniz korunuyorsunuz. Ben çıplağım. Saçlarını örüp başına dolanmış garson kız yanımızdan salınarak geçerken size kayısılarınızı ve kremanızı tereddütsüz veriyor, tıpkı bir kız kardeş gibi. Sizler onun erkek kardeşlerisiniz. Ama ben ayağa kalkıp yeleğimdeki kırıntıları silkelerken dolgun bir bahşiş bırakıyorum tabağımın altına, bir şilin, ben gidene kadar bulmamalı o parayı, ve parayı kahkahalarla gülerek alırken küçümsemesi ben sallanır kapılardan geçene kadar ulaşmamalı bana.”

3 Thomas Gray (1716-1771) İngiliz şiirinin romantizm öncesi dönemde önemli şiirlerinden ‘Elegy written in a country church-yard’ı (Kırsaldaki bir kilise mezarlığında yazılan ağıt) yazmıştır. (ç.n.)

“Şimdi rüzgâr perdeyi havalandırıyor,” dedi Susan. “Kava-nozlar, kâseler, şilteler ve delinmiş, yıpranmış koltuk artık açıkça görülebiliyor. Her zamanki solmuş fiyonklar beneklemiş duvar kâğıdını. Kuşların korosu bitmiş, şimdi sadece bir tek kuş yatak odası penceresinin dibinde şakıyor. Çoraplarımı giyip sessizce yatak odasının penceresinin yanından geçeceğim, aşağıda mutfaktan, sonra dışarı çıkıp bahçeden, seranın yanından geçecek, kırlara çıkacağım. Henüz sabahın erken saatleri. Sis bataklığın üzerine çökmüş. Gün, kefen gibi sert ve katı. Ama yumuşar; ısınır. Bu saatte, bu erken saatte çayır olduğumu düşünüyorum, ahır olduğumu, ağaçlar olduğumu; kuş sürüleri bana ait, tam üzerine basacakken son anda sıçrayan şu yavru tavşan da. Kocaman kanatlarını tembelce açan balıkçıl bana ait; ağzındakini katur kutur çiğneyerek bir ayağını ötekinin önüne koyarken inildeyen inek de; ve ansızın saldıran vahşi kırlangıç; ve gökyüzündeki soluk kırmızı; ve kırmızı solduğunda yerini alan yeşil; sessizlik ve çan; kırlardan koşum atlarını toplayan adamın seslenişi – bütün bunlar bana ait.

“İkiye bölünemem ya da bir kenarda tutulamam. Okula gönderilmiştim; eğitimimi tamamlayayım diye İsviçre’ye gönderilmiştim. Muşambadan nefret ederim; köknar ağaçlarından ve dağlardan nefret ederim. Şimdi kendimi bulutların ağır ağır geçtiği soluk bir göğün altındaki bu düz toprağa atmak istiyorum. Yaklaşan at arabası gitgide büyüyor. Koyunlar çayırın ortasında toplanıyorlar. Kuşlar yolun ortasında toplanıyorlar – hemen uçmaları gerekmiyor. Odun dumanı yükseliyor. Şafağın katılığı şimdi çözülüyor. Gün kımıldıyor. Renk geri dönüyor. Bütün ekinleriyle sarı sarı dalgalanıyor gün. Yeryüzü benim altımda ağırca sarkıyor.

“Ama bu bahçe kapısına yaslanan ve daireler çizerek burnuyla yerleri koklayan av köpeğimi izleyen ben kimim? Bazen bir kadın değil de (henüz yirmisinde bile değilim) bu bahçe kapısına, bu toprağa düşen ışık olduğumu düşünüyorum. Mevsimlerim ben, diye düşünüyorum bazen, ocak, mayıs, kasım aylarıyım; çamurum, sisim, şafağım. Sağa sola fırlatılamam, ya da havada usulca süzülemem ya da başka insanların arasına karışamam. Yine de şimdi, kapının izi koluma çıkana kadar burada böyle yaslanmış dururken yan tarafıma çökmüş ağırlığı hissediyorum. Bir şey biçim almış, ben okuldayken, İsviçre’deyken, sert bir şey. İnlemeler ya da kahkahalar değil; dolambaçlı, ustaca kurulmuş cümleler değil; Rhoda’nın gözlerini üzerimizden aşırarak, arkamızdaki bir yere bakarak söylediği tuhaf şeyler değil; ya da Jinny’nin kolları, bacakları ve bedeniyle bir bütün halinde ayakuçlarında dönmeleri de değil. Benim verdiğim şey, acımasız. Usulca süzülerek başka insanların arasına karışamam. En çok yolda karşılaştığım çobanların bakışlarını seviyorum; bir çukurda, bir at arabasının yanında, benim kendi çocuklarımı emzireceğim gibi çocuklarını emziren Çingene kadınlarının bakışlarını. Çok geçmeden, öğlen sıcağında, arılar gülhatmilerin çevresinde vızıldarken sevgilim gelecek. Sedir ağacının altında duracak. Söylediği tek kelimeye tek kelimeyle yanıt vereceğim. İçimde oluşanı ona vereceğim. Çocuklarım olacak; önlüklü hizmetçilerim olacak; eli yabalı adamlarım; hasta kuzuları sepetlerin içinde ısınsınlar diye getirdikleri, jambonların asılı olduğu, soğanların parladığı bir mutfağım. Mavi önlüğüyle sessizce dolapları kilitleyen annem gibi olacağım.

“Şimdi karnım acıktı. Av köpeğimi çağıracağım. Ekmek kırıntılarını ve tereyağlı ekmekleri ve güneşli bir odadaki beyaz tabakları düşünüyorum. Çayırlardan geçerek geri döneceğim. Sert, düzenli adımlarla bu çimenli yolda yürüyeceğim, kâh bir su birikintisine basmamak için yoldan çıkacağım, kâh bir tümseğe atlayacağım kolayca. Kaba etekliğimin üzerinde ter damlacıkları oluşuyor; ayakkabılarım gevşeyip kararıyor. Günün katılığı kalmamış; gri, yeşil ve koyu kahveye boyanmış. Kuşlar artık asfalt yola konmuyor.

“Şimdi geri dönüyorum, bir kedi gibi ya da tüyleri kırağıdan grileşmiş, pütürlü toprağa basan tabanları sertleşmiş bir tilki gibi. Lahanaları iterek aralarından geçiyorum, yaprakları hışırdıyor, üzerlerindeki damlalar düşüyor. Babamın ayak seslerini bekleyerek otururken o koridorda parmaklarının arasında bir otu ezerek, ayaklarını sürüyerek yürüyor. Taçyaprakları açılmamış çiçekler masanın üzerinde, reçel kapları, ekmek dilimleri ve tereyağın arasında dimdik dururlarken ben fincanlara durmadan çay koyuyorum. Susuyoruz.

“Sonra dolaba gidip içinde çekirdeksiz, iri kuru üzümlerin durduğu nemli torbaları alıyorum. Ağır unu kaldırıp tertemiz mutfak masasının üzerine koyuyorum. Yoğuruyorum; çekiştiriyorum; ellerimi hamurun sıcaklığına daldırarak hamuru uzatıyorum. Soğuk suyu yelpaze gibi açtığım parmaklarımın arasından akıtıyorum. Ateş kükrüyor; sinekler vızıldayarak daireler çiziyorlar. Bütün kuşüzümlerim ve pirincim, gümüş rengi torbalar ve mavi torbalar yeniden dolaba konulup kilitlenmiş. Et fırına sürülmüş; temiz peçetenin altında ekmek yumuşak bir kubbe gibi kabarmış. İkindi vakti nehre iniyorum. Bütün dünya düşünceler içinde. Sinekler ottan ota uçuyor. Çiçekler polenlerle şişmiş. Nehirde kuğular tek sıra halinde yüzüyorlar. Artık ısınan, güneşle beneklenen bulutlar tepelere sürtünerek geçerken suya altın bırakıyorlar, kuğuların boyunlarına altın bırakıyorlar. Bir ayaklarını ötekinin önüne koyan inekler çayırda otlayarak ilerliyorlar. Otların arasında beyaz tepeli mantarı arıyorum; sapını kırıyor, yanı başında yetişmiş mor orkideyi koparıyorum, orkideyi kökü topraklı mantarın yanına bırakıyorum, sonra eve gidiyorum, babam için çay masasının üzerindeki yeni kızarmış güllerin arasında çay pişirmek üzere.

“Ama akşam oluyor, lambalar yakılıyor. Ve akşam olup lambalar yakılınca sarmaşıkların arasında sarı bir yangın başlıyor. Elimde dikişimle masanın başında oturuyorum. Jinny’yi düşünüyorum; Rhoda’yı; çiftliğin atları eve dönerken taşların üzerinde tekerleklerin tıkırtısını duyuyorum; akşam rüzgârında trafiğin uğultusunu duyuyorum. Karanlık bahçede titreşen yapraklara bakıyorum ve ‘Londra’da dans ediyorlar. Jinny, Louis’i öpüyor’ diye düşünüyorum.”

“Ne tuhaf,” dedi Jinny, “insanların uyuması, ışıkları söndürüp üst kata çıkmaları. Elbiselerini çıkardılar, beyaz gecelikler giydiler. Bu evlerin hiçbirinde ışık yok. Gökyüzüne karşı bir sıra baca külahı var; bir-iki tane de sokak lambası yanıyor, kimsenin ihtiyacı yokken yanan lambalar gibi. Sokakta sadece telaşla yürüyen yoksul insanlar var. Bu sokakta ne gelen var ne giden; gün sona erdi. Köşe başlarında birkaç polis memuru duruyor. Oysa gece başlıyor. Karanlıkta parladığını hissediyorum. Dizlerimde ipek. İpek bacaklarım yavaşça birbirine sürtünüyor. Bir gerdanlığın taşları soğuk soğuk duruyor boynumda. Ayakkabılarım ayaklarımı sıkıyor. Saçlarım koltuğun sırtına değmesin diye dimdik oturuyorum. Süslendim. Hazırım. Bu, anlık bir bekleyiş; karanlık an. Kemancılar yaylarını kaldırdılar.

“Şimdi araba kayarak yaklaşıyor ve duruyor. Kaldırımın bir kısmı aydınlanmış. Kapı açılıp kapanıyor. İnsanlar gelmekte; konuşmuyorlar; hızla içeri giriyorlar. Giriş holünde çıkarılan paltoların hışırtısı var. Bu prelüd, bu başlangıç. Bakıyorum, gizlice seyrediyorum, yüzümü pudralıyorum. Her şey düzenli, hazır. Saçım iri bir dalga halinde taranmış. Dudaklarım kıpkırmızı. Merdivendeki erkeklerle kadınlara katılmaya hazırım şimdi, akranlarıma. Yanlarından geçiyorum, gözleri üzerimde, benim gözlerim de onlarda. Şimşek çakıyor sanki bakışlarımızda, ama ne yumuşuyor ne de tanıdığımızı belli eden bir işaret veriyoruz. Bedenlerimiz iletişimde. Benim görevim bu. Benim dünyam bu. Her şey kararlaştırılmış ve hazır; orada burada duran hizmetkârlar adımı alıyorlar, taze, bilinmedik adımı ve önüme fırlatıyorlar. İçeri giriyorum.

“Boş, beklenti içindeki salonlarda yaldızlı iskemleler var ve duvarların önünde yeşil yeşil, beyaz beyaz yayılan çiçeklerden daha sessiz, daha görkemli çiçekler. Bir sehpanın üzerinde ciltli bir kitap duruyor. İşte bunun düşünü gördüm ben; bunu bildim önceden. Ben burada evimdeyim. Kalın halılara doğallıkla basıyorum. Cilalı zeminde rahatça kayıyorum. Kıvrılmış yaprakları açılan bir eğreltiotu gibi açılmaya başlıyorum şimdi bu rayihada, bu ışıltıda. Duruyorum. Bu dünyayı seyrediyorum. Tanımadığım insanların arasında durup bakınıyorum. Parlak yeşil, pembe, inci grisi kadınların arasında erkeklerin bedenleri dimdik duruyor. Onlar siyah ve beyaz; elbiselerinin altındaki bedenlerinde derin çatlaklar var. Tüneldeki pencereye vuran yansımayı tekrar hissediyorum; hareket ediyor. Tanımadığım adamların siyah-beyaz bedenleri bana bakıyor ben öne eğilirken; bir resme bakmak için yana döndüğümde onlar da dönüyorlar. Elleri hızla kravatlarına gidiyor. Yeleklerini, mendillerini elliyorlar. Çok gençler. İyi bir izlenim bırakmayı arzu ediyorlar. İçimde binlerce yeteneğin fışkırdığını hissediyorum. Sırayla kurnaz, neşeli, tembel, melankolik oluyorum. Köklerim yere sabitlenmiş ama akıyorum. Saf altın gibi o yöne akarken onlardan birine, ‘Gel,’ diyorum. Simsiyah çağlarken bir başkasına ‘Olmaz,’ diyorum. Bir tanesi cam vitrindeki yerinden ayrılıyor. Yaklaşıyor. Bana doğru geliyor. Şimdiye dek yaşadığım en heyecanlı an bu. Çırpınıyorum. Titriyorum. Nehirdeki bir bitki gibi akıyorum, kâh bu yöne, kâh şu yöne, ama yerimden ayrılmadan ki o bana gelebilsin. ‘Gel,’ diyorum, ‘gel.’ Gelen solgun, siyah saçlı kişi melankolik, romantik. Bense kurnaz, konuşkan ve huysuzum; çünkü o melankolik, romantik. Burada şimdi; yanımda duruyor.

“Küçük bir sarsıntıyla, kayadan çekilip alınan bir sümüklüböcek gibi, koptum şimdi: O kişiyle birlikte düşüyorum; alınıp götürülüyorum. Bu ağır sele kapılıyoruz. Bu duraksamalı müziğe bırakıyoruz kendimizi, sonra çıkıyoruz dışına. Dansın akışını kayalar engelliyor; takılıyor dans, titriyor. Bu büyük figürün bir içine sürükleniyoruz, bir dışına; bizi bir arada tutuyor o; onun kıvrımlı, kararsız, dik ve bizi kuşatan duvarlarının dışına çıkamıyoruz. Onun sert, benim gevşek bedenlerimiz o figürün bedeninin içinde birbirine bastırılıyor; o bizi bir arada tutuyor, sonra uzayarak, pürüzsüzce, kat kat kıvrılarak bizi arasına alıyor, alıyor. Ansızın susuyor müzik. Kanım damarlarımda akmaya devam ediyor ama bedenim kıpırtısız. Salon gözlerimin önünde dönüyor. Duruyor.

“Gel, öyleyse, döne döne yaldızlı iskemlelere gidelim. Beden düşündüğümden daha güçlü. Başım sandığımdan daha çok dönüyor. Dünyada hiçbir şey umurumda değil. Adını bilmediğim bu adam dışında kimseye aldırdığım yok. Kabul edilebilir değil miyiz biz, ay? Burada böyle birlikte otururken sevimli değil miyiz, ben satenler içinde, o siyah-beyaz? Şimdi akranlarım bana bakabilirler. Ben doğrudan size bakıyorum, erkekler ve kadınlar, sizlerden biriyim. Burası benim dünyam. Şimdi bu ince saplı bardağı alıp yudumluyorum. Şarabın sert, buruk bir tadı var. İçerken elimde olmadan irkiliyorum. Rayiha ve çiçekler, pırıltı ve ısı onun içinde damıtılıp ateşli, sarı bir sıvıya dönüşmüşler. Tam sırtımın arkasında kuru, gözleri iri iri açılmış bir şey, usulca kapanıyor, mırıl mırıl uykuya dalıyor. Mest oluş bu, ferahlayış. Boğazımın derinliklerinde sürgü kapanıyor. Kelimeler yığılıyor, birikiyor, birbiri üstüne biniyor. Hangisinin üstte olduğu önemli değil. İtişiyorlar, birbirlerinin omuzlarına çıkıyorlar. Tek olanla yalnız olan birleşiyor, boğuşuyor ve birçok oluyor. Ne söylediğimin önemi yok. Kanat çırparak dalan bir kuş gibi aramızdaki boşluktan bir cümle geçiyor. Onun dudaklarına konuyor. Bardağımı tekrar dolduruyorum. İçiyorum. Aramızdaki perde iniyor. Bir başkasının sıcaklığına ve mahremiyetine dahil oluyorum. Birlikteyiz, yükseklerde, Alpler’deki bir geçitte. Yolun tepesinde melankolik bir şekilde duruyor. Eğiliyorum. Mavi bir çiçek alıp, boyuna yetişmek için ayak parmaklarımın üzerinde yükselip onun yakasına takıyorum. İşte! Kendimden geçtiğim an bu. Şimdi bitti artık.

“Şimdi bir tembellik ve umursamazlık çöküyor üstümüze. İnsanlar sürtünerek geçiyor yanımızdan. Masanın altında birleşen bedenlerimizin bilincinde değiliz artık. Mavi gözlü sarışın erkeklerden de hoşlanırım. Kapı açılıyor. Kapı açılmaya devam ediyor. Bir daha açıldığında bütün hayatım değişecek, diye düşünüyorum. Gelen kim? Sadece bir uşak, bardakları getiriyor. Yaşlı bir adam –onun yanında çocuk kalıyorumdur. Bu, büyük bir hanımefendi – onun yanında başka türlü görünmeliyim. Benim yaşımda kızlar var, saygın bir düşmanlığın kılıçlarının çekilmiş olduğunu hissediyorum onlara karşı. Çünkü bunlar benim akranlarım. Ben bu dünyada yaşıyorum. Tehlikelerim de burada, serüvenlerim de. Kapı açılıyor. ‘Gel bakalım,’ diyorum bu gelene, tepeden tırnağa altınsı parlayarak. ‘Gel’, o da bana yaklaşıyor.”

“Onların arkasına sokulup gideceğim,” dedi Rhoda, “tanıdığım birini görmüş gibi. Ama kimseyi tanımıyorum. Perdeyi yana çekip aya bakacağım. Unutmanın esintileri heyecanımı bastıracak. Kapı açılıyor; kaplan sıçrıyor. Kapı açılıyor, terör dalıyor içeri; terör üstüne terör, peşimden geliyor. Bir kenara koyduğum hazinelerin yanına gideyim gizlice. Dünyanın öbür tarafında, mermer sütunları yansıtan göller var. Kırlangıç kanadını karanlık göllere daldırıyor. Buradaysa kapı açılıyor ve insanlar giriyor içeri; bana doğru geliyorlar. Acımasızlıklarını, umursamazlıklarını örtmek için hafifçe gülümseyerek yakalıyorlar beni. Kırlangıç kanatlarını daldırıyor; ay, mavi denizlerden tek başına geçiyor. Onun elini tutmalıyım; yanıt vermeliyim. Ama ne olacak yanıtım? Geri fırlatılıyorum, bu hantal, bu uyumsuz bedende yanmak için, onun kayıtsızlığının ve küçümsemesinin oklarına hedef olmak için; ben ki mermer sütunlar arzuluyorum ve dünyanın öbür tarafında, kırlangıcın kanatlarını daldırdığı göller.

“Gece, baca külahlarının üstünden biraz daha ötelere yol aldı. Pencereden, onun omzunun üstünden bakınca sakin bir kedi görüyorum, ışığa boğulmayan, ipeklere dolanmayan, istediği gibi duran, gerinen ve yeniden harekete geçen. Bireysel yaşamın bütün ayrıntılarından nefret ediyorum. Ama burada tutukluyum ve dinlemek zorundayım. Üzerimde müthiş bir baskı var. Yüzyılların ağırlığının yerini değiştirmeden kımıldayamam. Bir milyon ok deliyor beni. Küçümsemeler ve alaya almalar delik deşik ediyor. Göğsünü fırtınalara açabilecek olan ben, sellerde boğulmaya neşeyle katlanacak olan ben, buraya mıhlandım; her şeye açığım. Kaplan sıçrıyor. Kırbaç gibi diller üzerimde şaklıyor. Kıpır kıpır, durmaksızın iniyorlar üstüme. Kaçamaklı konuşmak ve onları yalanlarla savuşturmak zorunda kalıyorum. Bu felakete karşı bir nazarlık var mı? Bu sıcağın üzerine uzanıp serinletsin diye hangi yüzü getirebilirim buraya? Bavulların üzerindeki isimleri düşünüyorum; etekleri açılmış dizlerinden sarkan anneleri; çok cepheli dik dağların indiği çayırları. Saklayın beni, diye bağırıyorum, koruyun beni, çünkü hepinizin en genci benim, en çıplağı. Jinny bir dalganın tepesindeki martı gibi, gözlerini ustalıkla bir oraya bir buraya çeviriyor, şunu ya da bunu söylüyor, inanarak. Bense yalan söylüyorum; kaçamaklı konuşuyorum.

“Tek başımayken çanağımı iki yana sallıyorum; kendi donanmamın efendisiyim. Ama burada, ev sahibemin penceresindeki brokar perdenin püsküllerini elimde çevirirken ayrı parçalara bölünüyorum; artık bir bütün değilim. Öyleyse Jinny’nin dans ederken sahip olduğu bilgi ne; Susan’ın, lambanın ışığının altında sessizce öne eğilirken ve beyaz ipliği iğnesinin deliğine geçirirken emin olduğu şey ne? Evet, diyorlar; hayır, diyorlar; masanın üzerine yumruk indiriyorlar. Ama ben kuşkuluyum; titriyorum; dikenli yaban çalısının çölde gölgesini silkelediğini görüyorum.

“Şimdi, bir hedefim varmış gibi, tentenin altındaki balkona gideceğim. Ayın aniden ışıldamasıyla hafifçe tüylenmiş gökyüzünü görüyorum. Meydandaki parmaklıkları da görüyorum, ve suratları olmayan iki de insan, gökyüzünün karşısında heykel gibi duruyorlar. Demek ki değişikliğe karşı bağışık bir dünya var. Beni bıçak gibi kesen, kekeleten, yalan söyleten dillerin titreştiği bu salondan geçtikten sonra hatları silinmiş, güzellikle donatılmış yüzler buluyorum. Âşıklar çınar ağacının altına çömelmişler. Polis memuru köşe başında nöbet tutuyor. Bir adam geçiyor. Demek ki değişikliğe karşı bağışık bir dünya var. Ama ben, ateşin kenarında ayak parmaklarımın ucunda, sıcak nefesten hâlâ kavrulmuş halde dururken, kapının açılmasından ve kaplanın sıçramasından hâlâ korkarken, bir tek cümle kuracak kadar bile sakin değilim. Ne söylesem sürekli karşı çıkılıyor. Ne zaman kapı açılsa sözüm kesiliyor. Yirmi birimde bile değilim henüz. Kırılacağım. Hayatım boyunca alay edilecek benimle. Yüzleri seğiren, yalanlar söyleyen bu erkeklerle kadınların arasında, fırtınalı denizdeki bir şişe mantarı gibi oraya buraya fırlatılacağım. Kapı ne zaman açılsa bir yosun dalı gibi uzaklara savruluyorum. Kayaların en uçtaki kenarlarını yalayan ve bembeyaz yapan köpüğüm; aynı zamanda bir kızım, burada, bu odada.”

Doğan güneş, yeşil bir örtünün üzerine serilip ıslak mücevherlerin arasından huzursuz bakışlar atmadı artık, yüzünü ortaya çıkardı ve dalgaların üstünden ötelere baktı. Dalgalar düzenli, boğuk vuruşlarla çarpıyorlardı sahile. Basınca çimenleri sarsan at nalları gibi çarpıyorlardı. Püsküren sular, süvarilerin başlarının üstünden fırlatılan mızraklar ve oklar gibi yükseldi. Sahili çelik mavisi ve elmas uçlu sularla yıkadılar. Gücünü dışarı verip içeri çeken bir makinenin enerjisiyle, sağlamlığıyla gidip geliyorlardı. Güneş buğday tarlalarına ve ormanlara vuruyordu. Nehirler mavileşiyor, kıvrımlanıyor, sahile doğru alçalan çayırlar, usulca kabaran kuş tüyleri gibi yeşil yeşil parlıyordu. Kıvrımlı, denetimli tepeler, kasların sardığı bir uzuv gibi, sırımla bağlanmışçasına geriye çekilmişlerdi; tepelerin yamaçlarını gururla dolduran ormanlar bir atın boynundaki kırpılmış yeleye benziyorlardı.

Bol yapraklı ağaçların, çiçek tarhları, havuzlar ve seraların üzerine sarktığı bahçede, güneşin sıcağının altında kuşlar, her biri tek başına, şakıyordu. Biri, yatak odasının penceresinin altında söylüyordu şarkısını; bir başkası leylakların en üstteki dalında; bir diğeri duvarın kenarında. Her biri tiz bir sesle, başka bir kuşun şarkısını kendi kulak tırmalayan ahenksizliğiyle bozup bozmayacağına aldırmadan, coşkuyla, şarkıyı içinden fışkırtmak istercesine, var gücüyle şakıyordu. Yuvarlak gözleri parlayıp şişmişti; pençeleri dalı ya da parmaklığı kavramıştı. Bir yere sığınmadan, açık havada ve güneşin altında söylüyorlardı şarkılarını, istiridye kabuğu gibi ebruli ya da zırh gibi parlak, kâh açık mavi çubuklu, kâh altın rengi benekli, ya da içinden bir tanesi parlayan yepyeni tüyleriyle çok güzeldiler. Sanki şarkı içlerinden sabahın baskısıyla çıkıyormuş gibi şakıyorlardı. Sanki varoluşun kıyısı bıçak gibi bilenmişti ve mavi-yeşil ışığın yumuşaklığını, ıslak toprağın nemini kesmeliydi, ayırmalıydı; yağlı mutfak buharının dumanları ve kokularını; koyunun ve sığırın sıcak nefeslerini; pastaların ve meyvelerin bolluğunu; mutfaktaki çöp kovasından atılan ve çöp yığınının üzerinde ağır bir buhar yükselmesine neden olan nemli dilimleri ve kabukları. Islanmış, yer yer nemlenmiş, suyu çekip kıvrılmış ne varsa üzerine iniyorlardı, kuru gagalarıyla, acımasızca, aniden. Leylak dalından ya da çitten ansızın kendilerini bırakıyorlardı. Bir sümüklüböcek görüyor ve kabuğunu taşa çarpıyorlardı. Kabuk kırılana kadar öfkeyle, ritmik bir şekilde vuruyorlar, sonunda kabuk kırılıyor ve çatlağın arasından yapışkan bir şey sızıyordu dışarı. Dönerek, süzülerek, keskin uçuşlarla havada yükseldiler, kısa, tiz cıvıltılar saldılar, bir ağacın tepedeki dallarına kondular, aşağıdaki yapraklara ve ince dallara, bembeyaz çiçeklenmiş, çayırlarla dolup taşan araziye, sorguçlu ve türbanlı askerlerden oluşan bir birliği harekete geçiren bir davul gibi vuran denize baktılar. Ara sıra cıvıltıları hızlı gamlarla birleşiyordu, tıpkı dağdaki bir akarsuyun buluşan, köpüren ve sonra birbirine karışan, gitgide hızlanarak aynı kanaldan akan, aynı enli yapraklara sürtünen yan kolları gibi. Ama bir kaya var; ayrılıyorlar.

Güneş, odanın içine sivri oklarını gönderiyordu. Işık nereye değse orası çılgın bir hayatla donanıyordu. Bir tabak, beyaz bir göle benziyordu. Bir bıçak buzdan bir hançer gibiydi. Ansızın, ışık huzmeleriyle ortaya çıkarılınca büyük bardaklar görünür oldular. Masalar ve iskemleler yüzeye çıktılar, sanki suyun altında kalmışlardı da, olgun meyvelerin kabuğundaki ince tabaka gibi kırmızı, turuncu, morla kaplanmış olarak şimdi görünüyorlardı. Porselenlerin sırındaki çizgiler, ahşabın damarları, hasırın lifleri gitgide daha belirginleşti. Her şey gölgesizdi. Kavanozun biri öyle yeşildi ki, sanki o rengin yoğunluğa bakan gözü bir bacanın içine çekiyor ve göz bir salyangoz gibi yapışıp kalıyordu kavanoza. Sonra şekiller biçimlendi, hatları belirginleşti. Burada bir sandalyenin kabartısı, şurada bir dolabın gövdesi. Ve ışık çoğaldıkça öbek öbek gölgeler önünde sürüklendiler, kümelendiler ve arka tarafta defalarca katlanıp asılı kaldılar.

“Ne kadar güzel, ne kadar tuhaf,” dedi Bernard, “uzanıyor Londra altımda, sis içinde, ışıl ışıl, sivriliklerle dolu ve kulelerle. Gazölçerlerle, fabrika bacalarıyla korunarak uyumakta biz yaklaşırken. Karınca yuvasını göğsüne bastırıyor. Bütün bağırışlar, bütün gürültüler yumuşak bir sessizlikle kuşatılıyor. Roma bile bu kadar görkemli görünmez. Ama hedefimiz o kent. Anaç uyku halinden uyanmaya başlamış bile. Evlerle kaplı tepeler sisin içinden yükseliyor. Fabrikalar, katedraller, cam kubbeler, kurumlar ve tiyatrolar doğruluyorlar. Kuzeyden gelen sabah treni bir füze gibi atılıyor o kente doğru. Geçerken perdelerden birini çekiyoruz. İstasyonlardan tıkırtılarla, hızla geçerken ifadesiz, umutlu yüzler bize dikiyorlar gözlerini. Ölümü gözlerinde canlandıran erkekler gazetelerini daha da sıkı tutuyorlar, rüzgârımız onları yalayıp geçerken. Ama biz kükreyerek ilerliyoruz. Az sonra kentin böğründe infilak edeceğiz, tıpkı hantal, anaç, heybetli bir hayvanın böğründe patlayan bir mermi gibi. Kent mırıl mırıl konuşuyor, uğulduyor ve bizi bekliyor.

“O sırada, trenin penceresinde durup dışarı bakarken, nedense, duyduğum büyük mutluluk nedeniyle (evlenmek üzere nişanlandım), bu hızın, kente fırlatılan bu füzenin bir parçası olduğumu hissediyorum, buna ikna oluyorum. Hoşgörü ve itaat gösterecek kadar uyuştum. Beyefendi, diyebilirim, neden böyle huzursuzsunuz, neden bavulunuzu indirip bütün gece başınızdan çıkarmadığınız kasketinizi içine tıkıyorsunuz? Ne yapsak yararı yok. Hepimizin tepesinde harika bir fikir birliği yuvalanmış. İrileşmişiz, tören havasına girmişiz ve sanki devasa bir kazın gri kanadı bize dokunmuş gibi (güzel ama renksiz bir sabah) tek tipleşmişiz, çünkü tek bir arzumuz var – istasyona varmak. Trenin sarsılarak durmasını istemiyorum. Bütün gece karşı karşıya oturduğumuz için aramızda oluşan bağın kopmasını istemiyorum. Nefretin ve rekabetin yeniden egemen olduğunu hissetmek istemiyorum; ve farklı arzuların. Hızla giden trendeki birlikteliğimiz, tek bir şeyi, Euston’a varmayı arzulayarak yan yana oturmamız, çok hoştu. Ama bakın! Bitti bile. Arzumuza kavuştuk. Perona yanaştık. Telaş ve karmaşa ve kapıdan ilk geçen, asansöre ilk binen olma isteği açıkça belli oluyor. Ama ben kapıdan ilk geçen olmak, bireysel yaşamın yükünü sırtlanmak istemiyorum. Pazartesi gününden beri, o benim teklifimi kabul ettiğinden beri kimlik duygusunu her bir hücresinde hissetmiş olan ben, bir bardağın içinde diş fırçası gördüğünde ‘benim diş fırçam’ demeden duramayan ben, şimdi ellerimi açıp sahip olduklarımı yere bırakmak ve sadece burada, sokakta durmak, hiçbir şeye katılmadan, hiçbir şey arzulamadan, kıskanmadan otobüsleri seyretmek istiyorum; zihnim hâlâ isabetli düşünebilseydi, insanın yazgısına duyduğum sınırsız merak diyebilirdim buna. Ama isabetli düşünemiyorum. Vardım artık; kabul edildim. Hiçbir şey istemiyorum.

“Karnı doyup annesinin memesini bırakan bir bebek gibi ben de artık dibe inebilirim, derinlere, önümden geçip gidenin içine, her zaman, her yerde var olan bu genel yaşama. (Pantolonlara ne kadar çok şey bağlı olduğunu söyleyebilir miyim; zeki insan eski püskü pantolonlar yüzünden kesinlikle elverişsiz durumdadır.) Asansörün kapısında tuhaf duraksamalar görebiliyoruz. Şu tarafa mı, bu tarafa mı, yoksa öbür tarafa mı? Sonra bireysellik ağır basar. Giderler. Hepsinin giderilmesi gereken bir ihtiyacı vardır. Bir randevuyu kaçırmamak gibi acınası bir mesele, ya da bir şapka satın alma, bir zamanlar onca birlik içinde olan bu güzel insanları birbirinden ayırır. Kendi adıma, benim bir amacım yok. Hiçbir hırsım yok. Kendimi genel akışa bırakacağım. Zihnimin yüzeyi geçenleri yansıtan soluk gri bir ırmak gibi kayıp gidiyor. Geçmişimi hatırlayamıyorum, burnumu ya da gözlerimin rengini, ya da kendim hakkındaki düşüncelerimi. Sadece acil durumlarda, bir kavşakta, kaldırım kenarında bedenimi koruma arzusu dışa vuruyor, beni yakalıyor ve durduruyor, burada, bu otobüsün önünde. Yaşamakta ısrarcıyız, görünüşe bakılırsa. Sonra yine, kayıtsızlık çöküyor. Trafiğin uğultusu, şu yana ya da bu yana doğru birbirinden farksız suratların geçişi, beni hayallere sürüklüyor; insanların yüz hatlarını siliyor. İnsanlar benim içimden geçebilir. Ve zamandaki bu an nedir, kendimi içinde hapsolmuş bulduğum bu gün? Trafiğin homurtusu herhangi bir kargaşa olabilir – ormandaki ağaçlar olabilir ya da vahşi hayvanların kükremesi. Zamanın tekerleği gıcırdayarak birkaç santim geriledi; biraz ilerlemiştik, iptal oldu. Bedenlerimizin aslında çıplak olduğunu düşünüyorum. Düğmeli kumaşlarla hafifçe örtülmüşüz sadece; ve bu kaldırımların altında istiridyeler var, kemikler ve sessizlik.

“Bununla birlikte, hayallerimin, bir nehrin yüzeyinin altında sürüklenir gibi sağı solu yoklayarak ilerlememin, merak, açgözlülük, arzu gibi duygulanımlarla, ansızın ve yersizce, uykuda olduğu gibi sorumsuzca bölündüğü, parçalandığı, delindiği ve koparıldığı doğru. (Bu çantayı çok istiyorum, filan.) Hayır, ama ben batmak istiyorum; derinliklere ulaşmak; her zaman eylemde bulunmak değil, araştırma da yapabilmek ayrıcalığımı ara sıra uygulamak istiyorum; kırılan dalların, mamutların boğuk, kadim seslerini duymak istiyorum; bütün dünyayı anlayışın kollarıyla kucaklamak gibi olanaksız arzulara kapılmak – eylemde bulunanlar için olanaksız bu. Burada yürürken duygudaşlık içinde tuhaf titremeler ve sarsılmalar hissetmiyor muyum, artık özel biri olmadığımdan bu dalgın sürüleri kucaklamak gelmiyor mu içimden; şaşkın bakanları ve gezginleri; bu haberci çocukları ve gizlice kaçıp giden, yazgılarından habersizce vitrinlere bakan kızları? Ama ben bu geçici yolculuğumuzun farkındayım.

“Yine de, hayatın benim için gizemli bir biçimde uzatılmış olduğu duygusunu taşıdığım doğru. Bunun nedeni çocuklarımın olabileceği, bir avuç tohumu, bu kuşağın ötesine, sokakta bitmek bilmeyen bir rekabet içinde itişip kakışan, kaderin tuzağına düşmüş bu kalabalıktan öteye serpebileceğim mi? Kızlarım gelecek buraya, başka yazlarda; oğullarım yeni tarlalar sürecek sabanla. Bu yüzden, güneşin hemen kuruttuğu yağmur damlaları değiliz; bahçelerde çiçek açtırıyor, ormanları coşturuyoruz; sonsuza kadar farklı biçimlerde çıkıyoruz ortaya. Öyleyse bu benim güvenimi açıklamaya yarıyor, temeldeki tutarlılığımı, yoksa bu kalabalık ana caddedeki insan seline karşı yürürken, insanların arasından kendime hep yol açarken, karşıya geçmek için tehlikesiz anlardan yararlanırken son derece tuhaf olurdu. Kibirden değil, çünkü bütün hırslarımdan arınmışım; özel yeteneklerimi hatırlamıyorum ya da yapısal özelliklerimi ya da bedenimdeki izleri; gözlerimi, burnumu ya da ağzımı. Şu anda ben kendim değilim.

Ama bakın, geri dönüyor. Bu yapışkan kokuyu silip atamıyoruz. Yapıdaki bir çatlaktan sızıyor içeri – insanın kimliği. Ben sokağın bir parçası değilim – hayır, ben sokağı gözlüyorum. Bu yüzden kopup ayrılıyor insan. Örneğin, şu arka sokağın yukarısında bir kız durmuş bekliyor; kimi? Romantik bir hikâye. Şu dükkânın duvarına küçük bir vinç yerleştirilmiş, ve hangi nedenle, diye soruyorum, yerleştirilmiş o vinç oraya? Ve morlu bir hanım icat ediyorum altmışlı yıllarda, patlayacak gibi şişmiş, ve ter içindeki kocası tarafından bir faytondan atılıyor. Acayip bir hikâye. Ben doğal bir sözcük hokkabazıyım, baloncuk üflüyorum şunun bunun içinden. Ve bu gözlemler bir çırpıda ağzımdan çıkarken, geliştiriyorum kendimi; farklı kılıyorum ve – yanından geçerken bana ‘Şuraya bak! Şuna dikkat et!’ diyor bir ses– bir kış gecesi bütün gözlemlerime bir anlam bulmakla yükümlü kişi olduğumu kavrıyorum – birinden ötekine uzanan ipi bulmalı, her şeyi derleyip toparlamalıyım. Ama arka sokaklarda kendi kendine konuşmalar çok geçmeden cazibesini yitirir. Dinleyicilere ihtiyacım var. Bu benim çöküşüm. Bu her zaman son sözün kenarını buruşturur ve onun biçim almasını engeller. Günbegün sefil bir yermek evinde oturup aynı kadehi ısmarlayamam ve bütünüyle bir tek sıvıyla dolduramam içimi – bu hayatla. Cümlemi kurarım ve onu alıp dayalı döşeli bir odaya koşarım, orada onlarca mum aydınlatır onu. Bu fırfırları ve farbelaları yaratmak için üzerimde gözlerin olmasına ihtiyacım var. Kendim olmam için (bunu kaydediyorum) başka insanların gözlerinin aydınlığına ihtiyacım var ve bu yüzden kendimin ne olduğundan tamamıyla emin olamıyorum. Louis gibi, Rhoda gibi özgün kişiler sadece yalnızken tam olarak varolurlar. Onlar aydınlanmaktan, ikilemelerden hoşlanmazlar. Yaptıkları tabloları bitirince ters çevirip çayıra fırlatırlar. Louis’in sözlerinin üzerinde kalın buz tabakaları vardır. Sözcükler ağzından bastırılmış olarak çıkarlar, yoğunlaşarak, kalıcı biçimde çıkarlar.

“O zaman, bu uyuşukluğun ardından, arkadaşlarımın yüzlerinin ışığı altında çok yüzeyli olarak ışıldamak isterim. Kimliksizliğin güneşsiz alanlarından geçiyordum. Tuhaf bir ülke. Sakinleşme anımda, her şeyi silen tatmin anımda, bu parlak ışık halkasının ötesinde, bu umursamaz öfkenin darbelerinin ötesinde yaşanan gelgitin iç çekişlerini, alınıp verilen soluğu duydum. Müthiş huzur duyduğum bir an yaşadım. Belki de mutluluk budur. Şimdi iğne gibi batan duygulanımlar geri çekiyor beni; merak, açgözlülük (karnım aç) ve kendim olmak için duyduğum karşı konulmaz arzu. Bir şeyler söyleyebileceğim insanları geçiriyorum aklımdan: Louis, Neville, Susan, Jinny ve Rhoda. Onlarla birlikteyken çok yönlüyüm. Onlar beni karanlıktan çekip alıyorlar. Çok şükür bu akşam buluşacağız. Çok şükür, yalnız kalmayacağım. Birlikte yemek yiyeceğiz. Hindistan’a giden Percival’i uğurlayacağız. O saate daha çok var, ama o habercileri, o eşlikçileri, burada olmayan arkadaşlarımın suretlerini hissetmeye başladım bile. Louis’i görüyorum, taştan oyulmuş gibi, heykele benziyor; Neville, makasla kesilmiş gibi, keskin; Susan’ın gözleri kristal parçaları gibi; Jinny alev gibi dans ediyor kuru toprağın üzerinde, heyecanlı, sıcak; ve su perisi Rhoda, hep ıslak. Bunlar imgelem resimleri – burada olmayan arkadaşların bu görüntüleri hayal ürünü, garip, sıska, gerçek ayakkabının burnuyla ilk dokunuşta kayboluyorlar. Yine de vuruşları beni canlandırıyor. Bu buharları silip atıyorlar. Yalnızlıktan sıkılmaya başlıyorum – beni sarıp sarmalayan yapışkan, hastalıklı örtülerinden bunalıyorum. Ah, onları fırlatıp atabilsem ve harekete geçebilsem! Kim olsa olur. Müşkülpesent değilim. Sokak çöpçüsü olur; postacı; bu Fransız restoranındaki garson; daha da iyisi, güler yüzlülüğü size yönelikmiş gibi olan sevimli sahibi. Özel müşterileri için salatayı kendi elleriyle karıştırıyor. Kim bu özel müşteri diye soruyorum ve neden? Küpeli hanıma ne söylüyor o? Kadın, bir arkadaşı mı yoksa müşteri mi? Bir masaya otururken şaşkınlığın, tereddüdün, olasılığın, tahminlerin keyifli kıpırdanışlarını hemen hissediyorum. Bir anda resimler doğuyor. Kendi üretkenliğimden rahatsız oluyorum. Buradaki her iskemleyi, masayı, yemek yiyeni ayrıntılarıyla, rahatça betimleyebilirim. Her şey için sözcüklerden oluşan tülüyle orada burada uğulduyor zihnim. Garsonla şarap hakkında konuşmak bile bir patlamaya neden oluyor. Füze havaya fırlıyor. Altın tohumları, hayalgücümün bereketli topraklarına düşüp döllüyor. Bu patlamanın tamamıyla beklenmedik doğası – ilişkilerin keyfi budur. Tanımadığım bir İtalyan garsonla bir araya gelen ben – neyim? Bu dünyada istikrar diye bir şey yok. Herhangi bir şeyde anlam olduğunu kim söyleyebilir? Bir sözcüğün nereye doğru uçacağını kim önceden bilebilir? Ağaçların tepelerinden geçen bir balondur o. Bilgiden söz etmek yararsızdır. Her şey deneme ve serüvendir. Sürekli bilinmedik miktarlara karıştırıyoruz kendimizi. Ne çıkacak sonuçta? Bilmiyorum. Ama bardağımı bırakırken hatırlıyorum: Nişanlıyım ben. Bu gece arkadaşlarımla yemek yiyeceğim. Ben kendim Bernard’ım.”

“Saat sekize beş var,” dedi Neville. “Erken geldim. Bekleyişin her ânının tadını çıkarmak için masadaki yerime vaktinden on dakika önce oturdum; kapının açıldığını görünce, ‘Percival mi gelmiş? Yo, Percival değilmiş,’ demek için. ‘Yo, Percival değilmiş,’ demekten marazi bir zevk alıyorum. Kapının yirmi kez açılıp kapandığını gördüm; her seferinde gerilimim arttı. Onun geleceği yer burası. Oturacağı masa bu. Ne kadar inanılmaz görünse de gerçek bedeni burada olacak. Bu masa, bu iskemleler, içindeki üç kırmızı çiçeğiyle bu metal vazo olağanüstü bir değişim geçirmek üzereler. Sallanır kapılarıyla, üzeri tepeleme meyve ve soğuk et dolu masalarıyla bu salonda, insanın bir şey olmasını umarak beklediği bir yerin kararsız, gerçekdışı görünümü var. Sanki henüz oluşmamış gibi titreşiyor her şey. Beyaz sofra örtüsünün çıplaklığı insanın gözünü alıyor. Burada yemek yiyen öteki insanların düşmanlığı, kayıtsızlığı bunaltıcı. Bakışıyoruz; birbirimizi tanımadığımızı anlayıp boş boş bakıyor, sonra gözlerimizi çeviriyoruz. Böyle bakışlar kamçı gibidir. O bakışlarda dünyanın bütün zalimliğini ve kayıtsızlığını hissediyorum. Eğer o gelmezse ben buna dayanamam. Gitmeliyim. Yine de şu anda biri onu görüyor olmalı. Bir arabadadır; bir mağazanın önünden geçiyordur. Ve sanki o her an bu salona bu batıcı ışığı, varoluşun bu yoğunluğunu pompalıyor, nesneler normal işlevlerini yitiriyorlar – bu bıçağın keskin kenarı sadece parlayan bir ışık, kesmeye yarayan bir şey değil. Normal olan yok olmuş.

“Kapı açılıyor, ama o gelmiyor. Orada duraksayan, Louis. Kendine güvenle çekingenliğin garip karışımı var üzerinde. İçeri girerken aynada kendine bakıyor; saçlarını elliyor; görünümünden hoşnut değil. ‘Ben bir düküm,’ diyor, ‘kadim bir soyun sonuncu üyesi.’ Buruk, kuşkulu, hükmedici, zor (onu Percival ile karşılaştırıyorum). Aynı zamanda müthiş, çünkü gözleri gülüyor. Beni gördü. İşte geldi.”

“Susan geliyor,” dedi Louis. “Bizi görmüyor. Süslenmemiş, çünkü Londra’nın sığlığından tiksiniyor. Sallanır kapıda bir an duruyor, lambanın ışığından gözleri kamaşmış bir yaratık gibi çevresine bakınıyor. Şimdi ilerliyor. Vahşi bir hayvan gibi sinsice ama kendine güvenerek ilerliyor (masaların ve iskemlelerin arasında bile). Bu küçük masaların arasına girip çıkarken yolunu içgüdüleriyle bulur gibi, kimseye değmiyor, garsonlara aldırmıyor, doğruca köşedeki masamıza geliyor. Bizi gördüğünde (Neville’i ve beni) yüzüne yerleşen güven ifadesi korkutucu, sanki istediğini elde etmiş gibi. Susan tarafından sevilmek, bir kuşun sivri gagasını batırması, bir ahır kapısına çivilenmek gibi olurdu. Bununla birlikte bir gaganın ısırmasını, bir ahır kapısına çivilenmeyi istediğim anlar oluyor, gerçekten, kurtulmamak üzere.

“Rhoda ortaya çıkıyor birden; biz bakmazken usulca girmiş içeri. Kâh bir garsonun arkasına, kâh oymalı bir sütunun gerisine gizlenerek dolana dolana gelmiş olmalı, tanınmanın sarsıntısını olabildiğince geciktirmek, çanağındaki taçyapraklarını çalkalamak için bir an daha güvende kalmak amacıyla. Onu uyarıyoruz. Ona eziyet ediyoruz. Bizden korkuyor, bizden nefret ediyor, yine de yaltaklanarak geliyor yanımıza, çünkü ne kadar acımasız davransak da yine de her zaman bir isim, bir yüz var ışıltı saçan, onun bastığı kaldırımı aydınlatan ve düşlerini gerçekleştirmesini mümkün kılan.”

“Kapı açılıyor, kapı durmadan açılıyor,” dedi Neville, “ama o hâlâ gelmiyor.”

“Jinny geldi,” dedi Susan. “Kapıda duruyor. Her şey olduğu yerde kalmış gibi. Garson duruyor. Kapının yanındaki masada yemek yiyenler bakıyorlar. Her şeyin merkezi o sanki; çevresindeki masalar, kapıların, pencerelerin, tavanların çizgileri ona doğru giderek birleşiyorlar, kırılmış bir pencere camının ortasında oluşan yıldız biçimli açıklığın çevresindeki ışınlar gibi. Nesneleri bir noktada topluyor, düzene sokuyor. Bizi görüyor şimdi, yürüyor, bütün ışınlar kıpırdanıyor, akıyor ve üstümüzde titreşiyor, yeni duygulanımlar getiriyor dalga dalga. Değişiyoruz. Louis elini kravatına götürüyor. Acılı bir dikkatle oturup beklemekte olan Neville önündeki çatalları düzeltiyor sinirli sinirli. Rhoda şaşırarak görüyor Susan’ı, sanki uzaktaki ufukta bir yangın çıkmış gibi. Ve ben, ki ruhumu Susan’a karşı korumak için zihnime nemli otları, ıslak tarlaları, damdaki yağmurun sesini ve kışın evi kamçılayan rüzgârları doldursam da onun alaycılığının yanıma sokulduğunu, kahkahasının alevden dilinin etrafımda kıvrıldığını ve hırpani giysimi, hemen sofra örtüsünün altına gizlediğim küt parmak uçlarımı acımasızca aydınlattığını hissediyorum.”

“Gelmedi,” dedi Neville. “Kapı açılıyor ve o gelmiyor. Bu gelen Bernard. Paltosunu çıkarırken mavi gömleği gözüküyor koltuk altlarından elbette. Ve sonra, bizden farklı olarak, kapıları itip açmadan, yabancılarla dolu bir salona girdiğini bilmeden giriyor içeri. Aynaya bakmıyor. Saçları dağınık, ama o bunu bilmiyor. Birbirimizden farklı olduğumuzun farkında değil, hedefinin bu masa olduğunun da. Yaklaşırken tereddüt ediyor. Bu kim, diye soruyor kendine, pelerinli bir kadını tanır gibi olurken. Herkesi az buçuk tanıyor; hiç kimseyi tanımıyor (onu Percival ile karşılaştırıyorum). Ama bizi görünce sevinip el sallıyor; öyle bir sevecenlikle, (‘insanlığı sevmenin’ anlamsız olduğunu doğrulayan bir göz kırpışla birleşen) öyle bir insanlık sevgisiyle koşuyor ki yanımıza, bütün bunları etkisiz kılan Percival olmasa herkesin hissettiğini hissederdim: İşte şimdi bizim şenliğimiz; şimdi birlikteyiz. Ama Percival olmazsa sağlam bir şey de olmaz. Arkamızda bir fon olmadan sis perdesi gibi hareket eden içi boş hayaletler, siluetler oluruz.”

“Sallanır kapılar sürekli açılıp kapanıyor,” dedi Rhoda. “Yabancılar geliyor hep, bir daha hiç görmeyeceğimiz insanlar, teklifsizlikleriyle, kayıtsızlıklarıyla, bizsiz de yoluna devam edecek bir dünyayı bize hissettirerek, rahatsız ederek sürtünüp geçenler. Çökemeyiz, yüzlerimizi unutamayız. Yüzü olmayan, içeri girdiğinde hiçbir şeyi değiştirmeyen ben bile (Susan ve Jinny bedenleri ve yüzleri değiştiriyorlar), bir yere tutunmadan, hiçbir yere bağlanmadan, kopuk bir durumda, herhangi bir boşluk ya da süreklilik ya da önünde bu bedenlerin hareket ettiği bir duvar oluşturmaktan aciz ben bile kanat çırpıyorum. Neville ve onun derdi yüzünden. Onun derdinin sert soluğu benliğimi dağıtıyor. Hiçbir şey durulamıyor; hiçbir şey yatışamıyor. Ne zaman kapı açılsa gözlerini masaya dikiyor –başını kaldırmaya cesareti yok– sonra bir saniye bakıp, ‘Gelmedi,’ diyor. Ama geldi işte.”

“Şimdi,” diyor, Neville, “ağacım çiçek açıyor. Kalbim ferahlıyor. Bütün baskılar yok oldu. Bütün engeller kalktı. Kaosun hükmü sona erdi. O, düzen getirdi. Bıçaklar yeniden keskinleşti.”

“İşte Percival,” dedi Jinny. “Akşam için giyinmemiş.”

“İşte Percival,” dedi Bernard, “saçlarını düzeltiyor, kendini beğenmişlikten değil (aynaya bakmıyor), terbiye tanrısının gönlünü almak için. Geleneklere uygun davranıyor; bir kahraman o. Oyun alanlarında küçük oğlanlar onun peşinden yürüdüler. O sümkürünce onlar da sümkürdüler, ama beceremediler, çünkü o Percival. Hindistan’a gitmek için bizden ayrılmak üzereyken, bütün bu ufak tefek şeyler bir araya geliyor. Bir kahraman o. Ah, evet, yadsıyamayız bunu, ve sevdiği Susan’ın yanına otururken bu buluşma taçlandırılıyor. Çakallar gibi bağırarak birbirimize saldırırken şimdi komutanlarının yanındaki askerler gibi ağırbaşlı ve inançlı görünüyoruz. Gençliğimizin (en büyüğümüz yirmi beşinde bile değil) ayırdığı bizler, hevesli kuşlar gibi her biri kendi şarkısını söyleyen ve gençliğe özgü acımasız ve vahşi bir bencillikle çatlatana kadar kendi sümüklüböcek kabuğuna vuran (ben nişanlandım), ya da bir yatak odası penceresinin dibinde tek başına çömelip aşktan, şöhretten, ya da gagasının üstü sarı tüylü acemi çaylağın pek sevdiği başka deneyimlerden söz eden şarkılar söyleyen bizler, yakına geliyoruz şimdi; herkesin farklı şeylere ilgi duyduğu, durmak bilmeyen geliş-gidişin dikkatimizi dağıtıp bizi rahatsız ettiği, camdan kafesini sürekli açan kapının bizi çeşitli kışkırtmalarla baştan çıkarmaya çalıştığı ve özgüvenimizi aşağılayıp yaraladığı bu restorandaki tüneğimizde birbirimize sokulurken, burada yan yana otururken birbirimizi seviyor ve dayanacağımıza inanıyoruz.”

“Haydi gelin yalnızlığın karanlığından çıkalım,” dedi Louis.

“Haydi gelin, zalimce ve esirgemeden, aklımızda ne varsa söyleyelim,” dedi Neville. “Yalnızlığımız, hazırlıklarımız bitti. Gizlilik ve saklanmayla geçen kaçamaklı günler, merdivenlerde yapılan itiraflar, korkulu, coşkulu anlar bitti.”

“Yaşlı Mrs. Constable süngerini kaldırdı ve üzerimize sıcaklık boşaldı,” dedi Bernard. “Etin bu değişken, bu duyarlı kılığını giydik.”

“Genç uşak mutfak bahçesinde mutfakta çalışan hizmetçi kızla sevişti,” dedi Susan, “havalanan çamaşırların arasında.”

“Rüzgârın soluğu, soluk soluğa kalmış bir kaplan gibiydi,” dedi Rhoda.

“Boğazı kesilmiş adam su oluğunda mosmor yatıyordu,” dedi Neville. “Ve üst kata çıkarken, kaskatı gümüşsü yaprakları olan isyankâr elma ağacı yüzünden ayağımı kaldıramadım.”

“Hiç kimse üflemeden yaprak çitte dans etti,” dedi Jinny.

“Güneşin ısıttığı köşede,” dedi Louis, “taçyaprakları yeşil derinliklerde yüzüyorlardı.”

“Elvedon’da bahçıvanlar büyük süpürgeleriyle durmadan süpürdüler ve kadın bir masaya oturup yazı yazdı,” dedi Bernard.

“Buluştuğumuzda, hatırlayarak,” dedi Louis, “bu sımsıkı sarılmış yumaklardan şimdi iplikleri birer birer çekiyoruz.”

“Ve sonra,” dedi Bernard, “araba kapıya geldi, erkeklere yakışmayan gözyaşlarımızı gizlemek için silindir şapkalarımızı gözlerimize kadar indirerek hizmetçilerin bile bize baktıkları sokaklardan geçtik, bavullarımızın üzerine beyaz harflerle yazılı isimlerimiz, bize bildirilen sayıda, annelerimizin birkaç gece boyunca üzerine isimlerimizin baş harflerini işledikleri çorap ve külotlarla okula gitmekte olduğumuzu bütün dünyaya ilan etti. Annelerimizin rahminden ikinci kez kopuyorduk.”

“Ve Miss Lambert, Miss Cutting ve Miss Bard,” dedi Jinny, “beyaz farbelalar içinde, taş renginde, gizemli heybetli hanımlar vardı başımızda, Fransızca, coğrafya ve aritmetik kitaplarının sayfalarının üzerinde yanmamış mumlar, donuk ateşböcekleri gibi hareket eden ametist yüzükleriyle; ve haritalar vardı, yeşil çuha kaplı ilan tahtaları ve bir rafta sıralanmış ayakkabılar.”

“Çanlar tam vaktinde çalardı,” dedi Susan, “hizmetçi kızlar birbirini dürtükleyip kıkır kıkır gülerlerdi. İskemleler muşambanın üzerinde oraya buraya çekiliyorlardı. Ama çatı katının birinden mavi bir manzara görünüyordu, bu düzene sokulmuş, gerçekdışı varoluşun kokuşmuşluğuyla lekelenmemiş bir çayırın uzak manzarası.”

“Başlarımız üzerinden yere tüller düştü,” dedi Rhoda. “Yeşil yaprakları hışırdayan çiçeklerden çelenkler ördük.”

“Değiştik, tanınmaz olduk,” dedi Louis. “Bütün bu farklı ışıkların altında içimizde ne varsa (çünkü hepimiz farklıyız), kesik kesik, sanki bir tabağa gelişigüzel asit dökülmüş gibi aralarında boşluklar bulunan dağınık lekeler halinde yüzeye çıktı. Ben buydum, Neville şu, Rhoda daha farklı, Bernard da öyle.”

“Kayıklar soluk sarı dalların arasından kayarak geçtiler,” dedi Neville, “ve Bernard, rahat adımlarla geniş yeşilliklerin, çok eskiden kurulmuş evlerin önünden geçerek yanı başımda kendini yere attı. Duygularım coşunca –ne rüzgârlar benden daha kudurmuştur ne de şimşekler daha ani– şiirimi aldım, şiirimi fırlattım, kapıyı arkamdan çarptım.”

“Bense,” dedi Louis, “sizi gözden kaybedince büromda oturdum, takvimin yaprağını kopardım, gemi simsarlarının, buğday tüccarlarının ve sigorta acentelerinin dünyasına Londra şehrinin üzerinde ayın onu cumanın ya da on sekizi salının doğmuş olduğunu duyurdum.”

“Sonra,” dedi Jinny, “Rhoda ile ben, sırtımızda parlak renkli elbiselerle, gerdanlarımızdaki soğuk halkaya dizili birkaç değerli taşla eğildik, tokalaştık ve gülümseyerek bir tepsiden bir sandviç aldık.”

“Kaplan sıçradı ve kırlangıç kanatlarını dünyanın öbür yanındaki karanlık göllere daldırdı,” dedi Rhoda.

“Ama burada ve şimdi birlikteyiz,” dedi Bernard. “Belli bir zamanda, belli bir yerde buluştuk. Derin ve ortak bir duygu çekti bizi bu birlikteliğe. Kolay olsun diye ‘sevgi’ diyelim mi buna? Percival’i sevmek diyelim mi, Percival Hindistan’a gittiği için?”

“Hayır, böyle bir tanım çok dar kalır, çok özel. Duygularımızın genişliğini ve yaygınlığını bu kadar ufak bir ada bağlayamayız. Bir şeyi dayanıklı kılmak için değil ama –çünkü ne dayanıklıdır ki– aynı anda birkaç çift göz tarafından görülebilir kılmak üzere bir araya geldik (kuzeyden, güneyden, Susan’ın çiftliğinden, Louis’in işyerinden). Şu vazoda kırmızı bir karanfil var. Biz burada oturup beklerken tek bir çiçekti, ama şimdi yedi yüzlü bir çiçek, pek çok taçyaprağı olan, kırmızı, kızıl-kahve, mor gölgeli, katı, gümüşsü yapraklı – her gözden farklı bir katkı eklenen bütün bir çiçek.”

“Gençliğin değişken ateşlerinden, uçurumlar gibi derin sıkıntısından sonra,” dedi Neville, “ışık artık gerçek nesnelere vuruyor. Çatallarla bıçaklar var burada. Dünya kendini ortaya koyuyor, biz de öyle, artık konuşabiliriz.”

“Farklıyız birbirimizden,” dedi Louis, “açıklanamayacak kadar derin olabilir bu farklılık. Ama gelin deneyelim. İçeri girerken, sizler gibi görünmeyi umarak elimle saçlarımı düzelttim. Ama beceremem bunu, çünkü ben sizler gibi bir ve bütün değilim. Bin değişik hayat yaşadım bile. Her gün bir şeyler ortaya koyuyorum – kazıp çıkarıyorum. Bin yıl önce, Nil kıyısında söylenen şarkıları ve zincire vurulmuş hayvanların tepinmesini duyduğumda, kadınların yaptıkları kendi kalıntılarımı buluyorum kumda. Yanınızda gördüğünüz bu adam, bu Louis, bir zamanlar muhteşem olan bir şeyin külü ve artığı sadece. Bir Arap prensiydim, bakın yüce gönüllü hareketlerime. Elizabeth döneminde büyük bir şairdim. On dördüncü Louis’nin sarayında düktüm. Çok kendimi beğenmişim, çok güveniyorum kendime; kadınların duygudaşlıkla iç geçirmelerini öyle arzuluyorum ki. Belki Susan iskelet gibi olduğumu düşünür, Jinny de bana sevgisinin benzersiz merhemini sunar diye bugün öğle yemeği yemedim. Ama Susan’la Percival’e hayran olsam da ötekilerden nefret ediyorum, çünkü bu maskaralıkları onların yüzünden yapıyorum, saçımı düzeltip aksanımı gizlemeyi. Ben, bir ceviz yüzünden dır dır eden küçük maymunum, siz de içine bayat çörekler koyduğunuz parlak çantalarınızla pasaklı kadınlar; ben aynı zamanda kafese kapatılmış kaplanım, sizler de elinizde akkorlaşmış çubuklarıyla bekçiler. Demek istiyorum ki, ben sizlerden daha vahşi ve daha güçlüyüm, yine de upuzun hiçlik dönemlerinden sonra yeryüzünde beliren hayalet, benimle alay edersiniz diye dehşete düşerek tükenip gidecek, kurum fırtınalarına karşı rüzgârla yarış ederken, öğle yemeğinde şairimi –Lucretius mu?– bir şişeye ve sos sıçramış mönüye dayayıp martılarla çürük dişli kadınları ve kilisenin kulesiyle yükselip alçalan melon şapkaları birleştirecek duru şiirden çelik bir halka yapmaya çabalarken.”

“Ama sen benden asla nefret etmeyeceksin,” dedi Jinny. “Beni asla görmeyeceksin, yaldızlı iskemleler ve büyükelçiler dolu bir salonda bile, benden merhamet dilenmek için salonun öbür tarafına yürüyüp yanıma gelmedikçe. Az önce içeri girdiğimde her şey bir motifin parçasıymış gibi kıpırtısız duruyordu. Garsonlar oldukları yerde kaldılar, yemek yiyenlerin çatalları havada kaldı. Olacaklara hazırlıklıymışım gibi görünüyordum. Yerime oturduğumda ellerinizi kravatlarınıza götürdünüz, masanın altına sakladınız. Ama ben hiçbir şey gizlemiyorum. Ben hazırım. Kapının her açılışında, ‘Daha da fazla!’ diye bağırıyorum. Ama ben bedenleri hayal ediyorum. Kendi bedenimden yansıyan daire dışında hiçbir şey hayal edemem. Bedenim benden önce yürüyor, karanlık bir yolda, karanlıktaki her şeyi teker teker bir ışık dairesine alan fener gibi. Sizin gözlerinizi kamaştırıyorum; her şeyin bu kadar olduğuna sizi inandırıyorum.”

“Ama sen kapıda durduğunda,” dedi Neville, “sessizlik doğuruyorsun, hayranlık bekliyorsun, ve bu da ilişkilerdeki özgürlüğün önünde büyük bir engel. Kapıda durup seni fark etmeye zorluyorsun bizi. Ama hiçbiriniz benim yaklaştığımı görmediniz. Ben erken geldim; hızla ve doğrudan geldim, buraya, sevdiğim insanın yanında oturmaya. Benim hayatımda sizlerinkinde olmayan bir hız var. Koku almış köpek gibiyim. Sabahtan akşama kadar av peşindeyim. Hiçbir şeyin anlamı yok benim için, ne kumun içinde kusursuzluk aramanın, ne şöhretin, ne paranın. Zengin de olacağım, ünlü de. Ama istediğim şeye hiçbir zaman kavuşamayacağım, çünkü bende zarafet ve onunla birlikte gelen cesaret eksik. Ruhumun hızı bedenime fazla geliyor. Hedefime varmadan bocalıyorum ve çuval gibi düşüyorum, nemli, hatta belki de itici bir halde. Hayatın kriz anlarında sevgi değil, acıma uyandırıyorum. Bu nedenle büyük acılar çekiyorum. Ama Louis’in yaptığı gibi gösteriş olsun diye acı çekmiyorum. Bu maskaralıklara, bu sahteliklere girişmeyecek kadar incedir benim gerçeklik duygum. Her şeyi –bir tek şey dışında– son derece berrak görüyorum. Bu benim kurtuluşum. Bu, benim ıstırabıma tükenmeyen bir heyecan katıyor. Sessizken bile üstünlük kurmamı sağlıyor. Ve bir bakıma kandırılmış olduğum için, arzu değişmese de insan sürekli değiştiği için, gece kimin yanında oturacağımı sabahleyin bilmediğim için de asla durgun olmam; en kötü felaketlerimden çıkarım, dönerim, değişirim. Kaslı, gelişmiş bedenimin zırhına çarpan çakıltaşları geri seker. Bu çabayla yaşlanacağım.”

“İnanabilseydim,” dedi Rhoda, “çabalayarak ve değişerek yaşlanacağıma, korkularımdan kurtulurdum: Hiçbir şey sonsuza dek sürmez. Bir an öteki âna ulaştırmaz. Kapı açılır ve kaplan sıçrar. Benim geldiğimi görmediniz. Atlamanın dehşetinden kaçınmak için iskemlelerin çevresinden dolaştım. Hepinizden korkuyorum. Üstüme atlayan duygu şokundan korkuyorum, çünkü ben onunla baş edemem sizin yaptığınız gibi – bir ânı ötekinin içinde eritemem. Bana göre hepsi şiddetli, hepsi ayrı; ânın sıçramasının şokuyla düşersem eğer, siz üstüme atlarsınız, beni parçalarsınız. Hiçbir amacım yok. Dakikadan dakikaya, saatten saate nasıl koşacağımı, sizin hayat dediğiniz bütün ve bölünemeyen kütleyi oluşturana dek onları doğal bir güçle nasıl çözeceğimi bilmiyorum. Çünkü sizin bir amacınız var – yanında oturacağınız bir kişi belki, bir fikir, ya da güzelliğiniz? Bilmiyorum – günleriniz ve saatleriniz ormandaki ağaçların dalları gibi geçer ve orman yollarının pürüzsüz yeşili kokunun izini süren bir köpeğin peşinden gider. Ama ne tek bir koku vardır takip edebileceğim ne de tek bir beden. Ve yüzüm de yok benim. Sahilde hızla akan köpük gibiyim, ya da burada teneke bir kutuya, kalın kabuklu boğadikeninin bir dikenine ya da bir kemiğe ya da yarısı yenmiş bir ekmeğe dimdik düşen ay ışığı gibi. Çukurlarda sürükleniyorum döne döne, kâğıt gibi çarpıyorum sonu gelmez koridorlara ve kendimi geri çekebilmek için elimi duvara yaslamak zorunda kalıyorum.

“Ama her şeyden önce kalacak bir yer istediğimden, Jinny ile Susan’ın peşinden tökezleyerek üst kata çıkarken sanki bir amacım varmış gibi yapıyorum. Onların çoraplarını çektiklerini görünce ben de çekiyorum. Konuşmanızı bekliyor sonra ben de sizin gibi konuşuyorum. Londra’nın öbür yanından buraya, belli bir noktaya, belli bir yere, beni çeken seni ya da seni, ya da seni görmek değil, bütün ve bölünmez halde ve tasasızca yaşayan sizlerin ortak yangınında ateşimi yakmak.

“Bu gece salona girdiğimde,” dedi Susan, “durdum, gözleri yerde bir hayvan gibi etrafıma bakındım. Halıların ve mobilyaların ve parfümlerin kokusu midemi bulandırıyor. Islak çayırlarda tek başıma dolaşmayı seviyorum, ya da bir bahçe kapısında durup av köpeğimin yerleri koklayarak daireler çizmesini seyretmeyi ve ‘Tavşan nerede?’ diye sormayı. Parmaklarının arasında otları ezen ve ateşe tüküren ve babam gibi uzun koridorlarda terliklerini sürüye sürüye yürüyen insanlarla birlikte olmayı seviyorum. Anladığım tek ifadeler, aşk, nefret, öfke ve ıstırap haykırışları. Yaşlı bir kadının sırtından giysisini çekerek çıkarmak gibi buradaki konuşmalar; giysiler onun bir parçası gibi görünüyordu, ama şimdi, biz konuşurken, kadının giysisinin altındaki teni pembeleşiyor, kalçaları buruşuk, göğüsleri sarkık. Sustuğunuzda yine çok güzel oluyorsunuz. Doğal mutluluktan başka bir şey hissetmeyeceğim. Neredeyse tatmin olacağım onunla. Yatağıma yorgun gideceğim. Nadasa bırakılmış bir tarla gibi yatacağım orada; yazları sıcak dans edecek üstümde; kışları soğuk çatlatacak beni. Ama sıcak ve soğuk birbirini izleyecek doğal bir biçimde, ben istesem de istemesem de. Çocuklarım sürdürecek beni; diş çıkarmaları, ağlamaları, okula gitmeleri ve dönmeleri altımda denizin dalgaları gibi olacak. Hiçbir gün yaşanmayacak bu hareket olmadan. Mevsimlerin sırtında hepinizden daha yükseklere kaldırılacağım. Öldüğümde Jinny’den de Rhoda’dan da daha çok şeye sahip olacağım. Ama öte yandan, sizler çeşit çeşit olurken, başkalarının fikirleriyle ve kahkahalarıyla bir milyon kez neşelenirken ben suratımı asacağım, öfkelenecek, mosmor kesileceğim. Anneliğin hayvani ve güzel tutkusuyla alçalacak, sinirli olacağım. Evlatlarımın kısmetlerini düşüncesizce zorlayacağım. Onların hatalarını görenlerden nefret edeceğim. Onlara yardım etmek için adi yalanlar söyleyeceğim. Seninle, seninle ve seninle aramda duvar örmelerine izin vereceğim. Kıskançlıktan çatlayacağım. Ellerimin kırmızı, tırnaklarımın kemirilmiş olduğunu bana gösterdiği için Jinny’den nefret ediyorum. Öyle bir şiddetle seviyorum ki aşkımın nesnesi kaçıp gidebileceğini bir cümleyle gösterse ölürüm. O kaçıp gidiyor ve ben ağaçların tepelerindeki yaprakların arasına girip çıkan bir ipi sıkı sıkı tutarak kalıyorum geride. Cümleleri anlamıyorum.”

“Eğer bir kelimenin bir başkasını izlediğini,” dedi Bernard, “bilmeden doğsaydım, kim bilir ne olurdum. Ama bu durumda, her yerde birbirini izleyen şeyler bulduğuma göre, yalnızlığın baskısına dayanamıyorum. Çevremde duman halkaları gibi kıvrılan kelimeler göremezsem karanlıkta kalırım – hiçbir şeyimdir. Tek başımayken uyuşurum, şöminenin ızgarasının arasından közleri dürtüklerken kendi kendime, sıkıntı içinde, Mrs. Moffat gelecek, derim. Gelecek ve bunların hepsini süpürüp atacak. Louis yalnızken, şaşırtıcı bir dikkatle görür ve hepimizden uzun yaşayacak bazı sözcükler yazar. Rhoda yalnız kalmaktan hoşlanır. Bizden korkar, çünkü yalnızken aşırı büyük olan gerçeklik duygusunu bozarız biz –bakın çatalını nasıl sıkı sıkı tutuyor– bu da onun bize karşı silahı. Ama ben ancak, tesisatçı ya da at tüccarı ya da her kimse o, beni harekete geçiren bir şey söylerse var olurum. O zaman cümlemin dumanı ne kadar da hoş olur, yükselir ve alçalır, yayılır ve iner, kırmızı ıstakozların ve sarı meyvelerin üzerine, onları büküp tek bir güzelliğe dönüştürür. Ama bakın ne kadar cafcaflı bir cümle – nasıl da bahanelerden ve bayat yalanlardan kurulu. Böylece benim karakterim kısmen başka insanların sağladığı itkilerden oluşuyor, bu itkiler ki sizde olduğu gibi bana ait değiller. Onları zayıflatan bir kaçınılmaz hat var, hareket halinde, düzensiz bir gümüş damar. Neville’i okulda hep kızdıran ve benim de onu terk etmeme neden olan olgu buradan kaynaklanıyor. Kocaman faytonlara binip giden küçük kasketli ve rozetli, böbürlenen çocuklara katıldım – bazıları bu gece, büyük bir uyum içinde müzikhole gitmeden önce burada, şık kıyafetleriyle, birlikte yemek yiyorlar; onları sevdim. Çünkü tıpkı sizin gibi onlar da var olmamı sağlıyorlar. Bu yüzden de, ben yanınızdan ayrılınca, tren yola çıkınca, gidenin tren değil ben, Bernard olduğunu hissediyorsunuz, umursamayan, hissetmeyen, bileti olmayan ve belki cüzdanını da kaybetmiş olan Bernard. Kayınların yapraklarının arasına girip çıkan ipe gözlerini diken Susan, “O gitti! Benden kaçtı!” diye bağırıyor. Çünkü ele geçirebileceği bir şey yok. Ben sürekli yeniden, yeniden biçimlendiriliyorum. Farklı insanlar farklı kelimeler alıyorlar ağzımdan.

Bu yüzden bu gece yanında oturmak istediğim elli kişi var, bir değil. Ama aranızda, bir tek ben teklifsiz davranmadan kendimi rahat hissediyorum. Kaba değilim; kendini beğenmiş değilim. Toplumun baskısına maruz kalırsam, dilimin becerisi sayesinde güç bir konuyu açmayı başarıyorum. Bir saniyede yoktan var ettiğim şu küçük oyuncaklarıma bakın, nasıl da eğlendiriyorlar. İstifçi değilim –öldüğümde geride bir dolap dolusu eski kıyafet bırakacağım– Louis’e onca eziyet eden hayatın küçük kibirlerini neredeyse hiç umursamam ben. Ama çok özveride bulundum. Damarlarımda demir, gümüş ve bildik çamur dolaşıyor, itkilere bağlı olmayanlar gibi kendimi sıkıp yumruk haline gelemem ben. Louis ve Rhoda gibi inkârlar, kahramanlıklar gelmez elimden. Konuşurken bile kusursuz bir cümle kurmayı asla beceremeyeceğim. Ama hepinizden daha çok katkım olacak geçen âna; hepinizden çok gireceğim salonlara, daha farklı salonlara. Ama işin içinde içeriden değil de dışarıdan gelen bir şey olduğu için unutulacağım; sesim kesildiğinde, bir zamanlar meyveleri büküp cümleler kuran bir sesin yankısı olmam dışında beni hatırlamayacaksınız.”

“Bakın,” dedi Rhoda, “dinleyin. Bakın ışık nasıl dolgunlaşıyor, her saniye, ve her yer çiçekleniyor, olgunlaşıyor; bütün bu masaların olduğu salonda dolaşan gözlerimiz, tüller gibi esnekleşen ve gözlerimizin arkasından kapanan kırmızı, turuncu, koyu kahve ve garip ve belirsiz tonlardaki renk perdelerini delip geçer gibi, ve her şey birbirinin içinde eriyor. “

“Evet,” dedi Jinny, “duyularımız genişledi. Beyaz ve gevşek bir halde duran zarlar, sinir ağları doldular ve yayıldılar, çevremizde incecik teller gibi dolaşıyorlar, havayı elle dokunabilir kılıyorlar ve daha önce duyulmamış uzak sesleri içlerinde hapsediyorlar.”

“Londra’nın uğultusu,” dedi Louis, “çevremizde. Otomo-biller, kamyonlar, otobüsler geçiyor durmadan. Hepsi, tek bir ses halinde dönen bir tekerlek gibi. Bütün ayrı sesler –tekerlekler, çanlar, sarhoşların haykırışları ya da eğlenceden dönenlerin– bir tek, çelik mavisi, dairesel seste buluşmuş. Sonra bir siren ötüyor. O zaman sahiller kayıp gidiyor, bacalar yassılaşıyor, gemi denize açılıyor.”

“Percival gidiyor,” dedi Neville. “Biz burada oturuyoruz, çevremizde insanlarla, ışık içinde, rengârenk; her şey –eller, perdeler, bıçaklar ve çatallar, yemek yiyenler– iç içe giriyor. Burada bir duvar örülü çevremizde. Ama Hindistan dışarıda.”

“Hindistan’ı görüyorum,” dedi Bernard. “Alçak, uzun kıyıyı görüyorum; harap pagodaların arasına dalıp çıkan, eğri büğrü, çamurlu yolları görüyorum, basıla basıla ezilmiş; Doğu’daki bir sergide geçici olarak kurulmuş yapılar gibi narin ve çökecekmiş gibi duran yaldızlı ve mazgallarla süslü binaları görüyorum. Güneşin kavurduğu yolda basık bir arabayı çeken bir çift öküz görüyorum. Araba hantalca iki yana savruluyor. Tekerleklerden biri tekerlek izlerinin bıraktığı çukura saplanınca bir anda, belden yukarısı çıplak sayısız yerli arabanın çevresini alıyor, telaşlı telaşlı konuşuyorlar. Ama hiçbir şey yapmıyorlar. Zaman sonsuz, çabalar beyhude görünüyor. Her şeyin üzerine insan çabasının boşunalığı duygusu çökmüş. Tuhaf, ekşi kokular duyuluyor. Bir çukurdaki yaşlı bir adam betel yaprağını çiğneyip göbeğini seyretmeye devam ediyor. Ama bakın işte Percival geliyor; kahverengi benekli kır bir ata binmiş, başında bir kolonyal şapka var. Batı’nın standartlarını uygulayarak, kendine özgü sert sözcüklerini kullanarak çukurdaki arabayı beş dakikaya kalmadan doğrultuyor. Doğu sorunu çözülmüş. Percival yoluna devam ediyor; kalabalık onun etrafını alıyor, sanki –aslında öyle– bir tanrıymış gibi bakıyorlar ona.”

“Yabancı da olsa, sırları olsa da olmasa da, önemi yok,” dedi Rhoda, “bir göle düşen ve çevresinde golyan balıkları kaynaşan bir taş gibi o. Bir o yana bir bu yana koşuşturan bizler de o gelince, tıpkı o balıklar gibi çevresini aldık. İri bir taşın varlığını hisseden golyan balıkları gibi biz de hoşnutlukla kıvrılıp dönüyoruz. Rahatlık siniyor üstümüze. Kanımızda altın akıyor. Bir, iki; bir, iki; kalpler huzur içinde atıyor, güven içinde, esenlikle kendinden geçerek, sevecenlikle coşarak; ve bakın –dünyanın en uzak köşeleri– ufkun en uzağındaki soluk gölgeler, Hindistan örneğin, görüş alanımıza giriyor. Kuruyup büzülmüş olan dünya yuvarlaklaşıyor; uzak eyaletler karanlıktan çekilip çıkarılıyor; çamurlu yolları, dolaşık cangılı, kalabalıkları, şişmiş bir leşi didikleyen akbabayı sanki yakınımızdaymış gibi, gururlu ve harika eyaletimizin bir parçasıymış gibi görüyoruz, çünkü kahverengi benekli kır bir ata binmiş Percival, tenha bir patikadan geçerek buraya geliyor, ıssız ağaçların arasında kurmuş kampını, tek başına oturmuş heybetli dağlara bakıyor.”

“Bulutlar meltemle ikiye ayrılıp tekrar birleşirken, gıdıklayan otların arasında oturduğu gibi sessizce oturan,” dedi Louis, “bir beden ve bir ruhun birbirinden ayrılmış parçaları gibi bir araya geldiğimizde ‘Ben buyum, ben şuyum’ deme çabalarımızın yanlış olduğunun farkına varmamızı sağlayan kişi Percival. Korkulduğu için söylenmeden kalmış bir şey var. Kibir yüzünden değiştirilmiş bir şey de. Farklılıkları vurgulamaya çalıştık. Ayrı olmayı arzulayıp yanlışlarımızın altını çizdik ve bize özel olanların. Ama altında çelik mavisi bir daire çizerek dönüp duran bir zincir var.”

“Nefret bu, sevgi bu,” dedi Susan. “Vahşi, kapkara nehir bu, içine bakarsak başımız döner. Burada bir kaya çıkıntısının üzerinde duruyoruz ama aşağıya bakarsak başımız döner.”

“Sevgi bu,” dedi Jinny, “nefret, bir kez Louis’i bahçede öptüm diye Susan’ın bana karşı hissettiği gibi; çünkü ben öylesine donanımlıyım ki içeri girdiğimde ister istemez ‘Ellerim kırmızı’ diye düşünüp onları gizlemek zorunda kalıyor. Ama nefretimiz neredeyse ayırt edilemiyor sevgimizden.”

“Üzerine çılgın platformlarımızı kurduğumuz,” dedi Neville, “bu köpüren sular, ayağa kalkıp konuşmaya çalışırken ağzımızdan çıkan sinirli, cılız ve tutarsız bağırışlardan; ileri sürdüğümüz görüşlerden, ‘Ben buyum; ben şuyum’ tarzındaki sahte iddialardan daha sağlam. Konuşmak sahtedir.

“Ama ben yiyorum. Yerken de özellikler hakkında ne biliyorsam kaybediyorum. Yediklerim yüzünden yerimden kalkamıyorum. Ağzıma doldurduğum bu lezzetli lokmalar, tepeleme yığılmış bu kızarmış ördekler ve yanında ona uygun sebzeler, sıcaklar, ağırlar, tatlı ve acı nefis bir sırayla birbirini izleyerek damağımdan geçip gırtlağımdan aşağı indiler, mideme girip dengemi sağladılar. Sükûneti hissediyorum, ağırlığı, denetimi. Her şey sağlam şimdi. İçgüdüsel olarak damağım şimdi tatlı ve hafif bir şey istiyor, onu bekliyor, şekerli ve gelip geçici bir şey; ve soğuk şarap, damağımda titreşen ve onu (ben içerken) misk kokulu, mor üzümlü asma yapraklarıyla yeşillenen, yüksek kubbeli bir mağara gibi genişleten o ince sinirlerin üzerini eldiven gibi kaplayan. Altımda köpüren değirmen sularının aktığı yola gözlerimi kırpmadan bakabilirim şimdi. Ona hangi özel adı vereceğiz? Karşıdaki aynada yüzünün bulanık yansımasını gördüğüm Rhoda konuşsun; taçyapraklarını kahverengi bir çanakta sallarken araya girip Bernard’ın çalmış olduğu çakıyı istediğim Rhoda. Aşk bir anafor değil onun için. Aşağıya baktığında başı dönmüyor. Başlarımızın üstünden uzaklara bakıyor o, Hindistan’ın ötesine.”

“Evet, omuzlarınızın arasından, başlarınızın üstünden, bir manzaraya,” dedi Rhoda, “çok sırtlı dik tepelerin kapalı kuş kanatları gibi alçalarak indikleri bir çukura. Orada, kısa, sert otların üzerinde koyu renk yapraklı çalılar var, o koyuluğun üzerinde bir şekil görüyorum, beyaz, ama taş değil, kıpırdıyor, canlı olabilir. Ama bu sen değilsin, sen değilsin, sen değilsin; Percival değil, Susan, Jinny, Neville ya da Louis de değil. Beyaz kol bir dizin üzerinde dururken bir üçgen oluşturuyor; şimdi dimdik – bir sütun; şimdi de bir çeşme, suları akan. İşaret etmiyor, bizi çağırmıyor, bizi görmüyor. Arkasında deniz uğulduyor. Erişemeyeceğimiz bir yerde. Ama oraya gitmeyi göze alıyorum. Boşluğumu gidermek, gecelerimi uzatmak ve onları düşlerle tıka basa doldurmak için gidiyorum oraya. Şimdi bile, burada bile, bir anlığına hedefime ulaşıyor ve ‘Dolaşma artık. Başka her şey bir sınama ve kandırmaca. Hedefin burası,’ diyorum. Ama bu hac yolculukları, bu yola çıkış anları hep sizin yanınızdan başlıyor, bu masadan, bu ışıklardan, Percival ve Susan’dan, burada ve şimdi. Hep görüyorum koruluğu başlarınızın üstünden, omuzlarınızın arasından ya da bir pencereden, bir partide salonun karşı tarafına geçip sokağa baktığımda.”

“Ama terlikleri?” dedi Neville. “Ve aşağıdaki holden gelen sesi? Ve o bizi görmezken onu birdenbire görmemiz? Bekleriz ve gelmez. Saat gitgide ilerler. Unutmuştur. Başkasıyla birlik-tedir. Sadakatsizdir, aşkının bir anlamı olmamıştır. Ah, ve sonra o acı – o dayanılmaz çaresizlik! Ve sonra kapı açılır. Gelmiştir.”

“Altın dalgacıklarla ben, ‘Gel’ diyorum ona,” dedi Jinny. “Ve o geliyor; salonu geçiyor, tül gibi kabaran elbisemle yaldızlı bir sandalyede oturduğum yere geliyor. Ellerimiz birbirine değiyor, bedenlerimiz alev alev yanıyor. İskemle, bardak, masa – hepsi ateş alıyor. Her şey titreşiyor, her şey tutuşuyor, her şey yanıyor.”

(“Bak Rhoda,” dedi Louis, “gecemsi oldular, kendilerinden geçtiler. Gözleri pervanelerin kanatları gibi öyle hızlı hareket ediyor ki sanki hiç kıpırdamıyorlar.”

“Boruların ve trampetlerin,” dedi Rhoda, “sesi geliyor. Yapraklar açılıyor; erkek geyikler çalılıkların içinde bağırıyorlar. Çıplak erkeklerin ellerinde mızraklarla dansı gibi dans ediliyor, davullar çalınıyor.”

“Yerlilerin dansı gibi,” dedi Louis, “kamp ateşi etrafında. Vahşidir onlar; acımasızdır. Halka olup dans ediyorlar, keselerini savurarak. Alevler boyalı yüzlerinde, leopar derilerinin ve canlı bedenlerden kopardıkları, hâlâ kanayan uzuvların üzerinde oynaşıyor.”

“Şenlik alevleri yükseliyor,” dedi Rhoda. “Büyük tören alayı yeşil dallar ve tomurcuklanmış dallar atarak ilerliyor. Borulardan mavi dumanlar fışkırıyor; meşalelerin ışığı ciltlerinde kırmızılı sarılı benekler oluşturuyor. Menekşeler atıyorlar. Sevdiklerini çelenklerle ve defne yapraklarıyla beziyorlar, dik yamaçlı tepelerin indiği yerde, daire şeklindeki çayırda. Tören alayı geçiyor. O geçerken, Louis, düştüğümüzün farkındayız, çökeceğimizi anlıyoruz. Gölgeler uzuyor. Hep birlikte geri çekilip soğuk bir kül kavanozunun üstüne eğilen biz işbirlikçiler mor alevin nasıl aşağıya doğru aktığını görüyoruz.”

“Ölüm menekşelerle örülmüş,” dedi Louis. “Ölüm ve yine ölüm.”)

“Ne kadar da gururla oturuyoruz burada,” dedi Jinny, “biz ki daha yirmi beşinde bile değiliz! Dışarıda ağaçlar çiçek açıyor; dışarıda kadınlar dolaşıyor; dışarıda arabalar dönüp hızla uzaklaşıyorlar. Gençliğin tereddütlerinden, belirsizliklerinden ve şaşkınlığından sıyrılmış olarak doğruca karşıya bakıyoruz, bizi bekleyen her neyse hazırlıklıyız (kapı açılıyor, kapı sürekli açılıyor). Her şey hakiki; her şey sağlam, gölgesiz, yanılsamasız. Güzellik alnımıza yazılı. İşte benimki. İşte Susan’ınki. Tenlerimiz sıkı ve serin. Farklılıklarımız, güneş altındaki kayaların gölgeleri kadar kesin. Yanı başımızda gevrek, sarı kabuklu, küçük ekmekler var; sofra örtüsü beyaz; ellerimiz yarı kıvrılmış duruyor, kapanmaya hazır. Daha ne günler gelecek; kış günleri; yaz günleri; stoğumuzdakilere pek el atmadık bile. Meyveler yaprakların altında irileşmiş. Salon altın renginde ve ben ona, ‘Gel’ diyorum.”

“Kulakları kırmızı,” dedi Louis, “ve belediye memurları kafede ayaküstü yemek yerken et kokusu nemli bir ağ gibi siniyor her yere.”

“Önümüzde sınırsız zaman varken,” dedi Neville, “ne yapalım diye soruyoruz. Sağa sola bakınarak Bond Street’te dolaşalım mı, rengi yeşil diye bir dolmakalem alabiliriz belki, ya da mavi taşlı yüzüğün fiyatını sorabiliriz. Ya da evde kalıp kömürlerin akkora dönüşmesini mi seyredelim? Elimizi kitaplara uzatıp şuradan buradan birkaç paragraf mı okuyalım? Durup dururken kahkahalar mı atalım? Çiçekli çayırlardan geçip papatyalardan zincirler mi yapalım? Hebrides’e bir sonraki trenin ne zaman kalkacağını öğrenip bir kompartıman mı ayırtalım? Bunların hepsi bizi bekliyor.”

“Sizi bekliyor,” dedi Bernard, “ama ben dün kafamı bir posta kutusuna tosladım. Dün nişanlandım ben.”

“Ne kadar tuhaf görünüyor,” dedi Susan, “tabaklarımızın yanındaki küçük şeker öbekleri. Armutların benekli kabukları ve aynaların tüylü kadife çerçeveleri de. Onları daha önce görmemiştim. Şimdi her şey belirli; her şey sabit. Bernard nişanlı. Geriye döndürülemeyecek bir şey olmuş. Sulara bir halka atılmış; bir zincir takılmış. Bir daha asla özgürce akıp gidemeyeceğiz.”

“Sadece bir an için,” dedi Louis. “Zincir kopmadan önce, karmaşa yeniden başlamadan önce, nasıl sabitlendiğimizi görün, nasıl teşhir edildiğimizi, bir mengenenin içinde nasıl sıkıştığımızı görün.

“Ama şimdi halka kopuyor. Nehir akıyor. Şimdi eskisinden de hızlı koşuyoruz. Dipte büyüyen kara otların içine sinip bekleyen tutkular şimdi yükseliyor ve bizi dalgalarıyla dövüyor. Istırap ve kıskançlık, haset ve arzu ve onlardan daha derin bir şey, aşktan daha güçlü ve çok daha gizli bir şey. Eylemin sesi konuşuyor. Dinle Rhoda (çünkü biz işbirlikçiyiz, ellerimiz soğuk kül kavanozunun üzerinde), eylemin sıradan, hızlı, heyecanlandırıcı sesini dinle, kokunun peşinden giden köpeklerin sesini. Cümlelerini bitirmeye aldırmadan konuşuyorlar şimdi. Âşıklar gibi küçük bir dille konuşuyorlar. Zorba bir hayvan ele geçirmiş onları. Kalçalarındaki sinirler zonkluyor. Kalpleri yanlarında atıyor ve çırpınıyor. Susan elindeki mendili buruşturuyor. Jinny’nin gözlerinde bir yangın tutuşuyor.”

“Onların bağışıklığı var,” dedi Rhoda, “kurcalayan parmaklara ve araştıran gözlere karşı. Ne kadar da kolayca dönüp bakıyorlar; nasıl da enerji ve gurur yansıyor tavırlarından! Jinny’nin gözlerinde nasıl bir canlılık var; Susan’ın köklerde böcek arayan bakışları nasıl da insafsız, nasıl da bütün! Saçları pırıl pırıl parlıyor. Gözleri avının kokusunu izleyerek yapraklara sürtünüp geçen hayvanların gözleri gibi alev alev. Halka bozuldu. Birbirimizden koptuk.”

“Ama yakında, çok yakında,” dedi Bernard, “bu bencilce coşku bitecek. Gözü dönmüşçesine kimlik arama ânı çok geçmeden sona erecek ve mutluluğa ve mutluluğa ve daha da fazla mutluluğa duyulan açlık doyurulacak. Taş battı; o an geçti. Çevremde bir umursamazlık yayılıyor alabildiğine. Şimdi gözlerimde binlerce meraklı göz açılıyor. Şimdi, bu bilinmedik alana, bilinmedik dünyanın bu ormanına dokunmamak koşuluyla, kimin canı isterse öldürebilir Bernard’ı, nişanlanan Bernard’ı. Neden, diye soruyorum (usulca fısıldayarak) kadınlar burada bir arada, tek başlarına yemek yiyorlar? Kim onlar? Ve onları tam da bu akşam tam da buraya getiren ne? Elini zaman zaman sinirli bir şekilde başının arkasına götürmesine bakılırsa köşedeki genç taşradan gelmiş. Pek terbiyeli, babasının arkadaşının, kendisini yemeğe davet eden kişinin gösterdiği nezakete uygun bir biçimde karşılık vermeyi öyle istiyor ki, ertesi sabah yaklaşık saat on bir buçukta iyice tadını çıkaracağı şeyin tadını şimdi pek çıkaramıyor. Şu hanımefendinin de, derin bir sohbetin ortasında burnunu tam üç kez pudraladığını gördüm – belki aşktan söz ediliyordu, belki de en sevdikleri arkadaşlarının mutsuzluğundan. ‘A, ama burnumun hali ne!’ diye düşünüyor ve çıkıveriyor pudranın ponponu, sürülürken de insan kalbinin bütün ateşli duygularını silip atıyor. Ama geride, monokl takmış yalnız adamın ve tek başına şampanya içen orta yaşlı hanımın çözülemeyen sorunu kalıyor. Bu yabancı insanlar kim ve ne? diye soruyorum. O adamın, o kadının neler söylediklerine dair onlarca hikâye uydurabilirim – onlarca resim görebilirim. Ama hikâyeler nedir? Elimde çevirdiğim oyuncaklar, üflediğim baloncuklar, birbirinin içinden geçen halkalar. Bazen de hikâye diye bir şey var mı diye kuşkulanmaya başlıyorum. Benim hikâyem ne? Rhoda’nınki ne? Neville’inki ne? Şunun gibi olgular var örneğin: ‘Çekingenliği ötekilerin gevezeliğiyle garip bir biçimde çelişen gri elbiseli yakışıklı delikanlı şimdi yeleğindeki kırıntıları eliyle silkeledi ve hem buyurgan hem de lütufkâr, tipik bir el hareketiyle garsona işaret etti, o da hemen geldi, sonra da dikkatlice katlanarak bir tabağa konmuş hesap makbuzuyla döndü.’ Gerçek bu; bu bir olgu, ama onun ötesinde her şey karanlık ve varsayım.”

“Şimdi bir kez daha,” dedi Louis, “hesabımızı ödeyip ayrılmak üzereyken, sık sık, sertçe kopmuş olan, çünkü çok farklıyız, kanımızdaki çember kapanıp birleşiyor. Bir şey oluştu. Evet, biz ayağa kalkıp huzursuzca kıpırdanırken, biraz da sinirli durumda, dua ediyoruz ellerimizde şu ortak duyguyla: ‘Kıpırdamayın, oluşturduğumuz şeyi, burada, bu ışıkların, bu meyve kabuklarının, ekmek kırıntılarının ve gelip geçen insanların arasında küreleşen şeyi sallanır kapının parçalara ayırmasına izin vermeyin. Kımıldamayın, gitmeyin. Onu hep elinizde tutun.”

“Bir an sıkı sıkı tutalım onu,” dedi Jinny; “duvarları Per-cival’den oluşan, gençlikten ve güzellikten ve belki de bu ânı bir daha asla bir tek kişiden yaratamayacağımız derecede içimize gömülü bir şeyden oluşan bu küreyi, adına aşk, nefret ya da ne dersek diyelim.”

“Dünyanın öbür ucundaki ormanlar ve uzak ülkeler,” dedi Rhoda, “içindeler onun; denizler ve cangıllar; çakalların ulumaları ve kartalların uçtuğu yüksek bir tepeye düşen ay ışığı.”

“Mutluluk var onun içinde,” dedi Neville, “ve sıradan şeylerin sükûneti. Bir masa, bir iskemle, sayfalarının arasına bir kâğıt açacağı sıkıştırılmış bir kitap. Gülden dökülen taçyaprağı ve biz sessizce otururken ya da belki aklımıza herhangi bir şey gelince ansızın konuşurken titreşen ışık.”

“Hafta içi günleri var içinde,” dedi Susan, “Pazartesi, salı, çarşamba; çayırlara giden atlar ve dönen atlar; yükselip alçalan ve karaağaçları ağlarına alan ekinkargaları, nisan da olsa kasım da.”

“Ne bekliyorsa bizi, onun içinde,” dedi Bernard. “Bu, Per-cival’den yarattığımız kabaran, muhteşem âna doğaüstü bir cıva gibi düşürdüğümüz en son ve en parlak damla. Neler olacak, diye soruyorum, ekmek kırıntılarını yeleğimden süpürürken, dışarıda ne var? Oturmuş yemek yerken, oturmuş konuşurken değerli anları artırabileceğimizi kanıtladık. Bükülmüş sırtlarımıza durmaksızın kimsenin görmediği aşağılık darbeler yemeye mahkûm tutsaklar değiliz biz. Koyun da değiliz, sahibinin peşinden giden. Yaratıcılarız biz. Biz de geçmiş zamanın sayısız topluluklarına katılacak bir şey yarattık. Biz de, şapkalarımızı başımıza oturtup kapıyı açarken karmaşaya değil, kendi gücümüzle egemen olabileceğimiz, aydınlık ve ebedi yolun bir parçası yapabileceğimiz bir dünyaya adım atıyoruz.

“Onlar arabayı çağırırlarken sen yakında kaybedeceğin şu manzaraya bir bak Percival. Sokak sayısız tekerleğin girip çıkmasıyla sertleşmiş ve kayganlaşmış. Muazzam enerjimizin sarı tentesi yanan bir örtü gibi başlarımızın üstünde asılı duruyor. Tiyatrolar, müzikholler ve evlerdeki lambalardan vuruyor o ışık.”

“Üst üste binmiş bulutlar,” dedi Rhoda, “cilalı balina kemikleri kadar karanlık bir gökten geçiyorlar.”

“Şimdi işkence başlıyor; şimdi dehşetin pençesine düştüm,” dedi Neville. “Şimdi araba geliyor; şimdi Percival gidiyor. Onu burada tutmak için ne yapabiliriz? Aramızdaki mesafeyi nasıl kapatabiliriz? Hiç sönmeden yanması için ateşi nasıl körükleyebiliriz? Sokakta, ışığın altında duran bizlerin Percival’i sevmiş olduğumuzun işaretini gelecek zamana nasıl verebiliriz? Şimdi gitti işte Percival.”

Güneş tam tepedeydi. Artık yarı görünür değildi, göz kırpışlarla, kıvılcımlarla belli etmiyordu kendini, sanki deniz yeşili şiltesine uzanmış bir kız alnını, inci tanesi gibi su damlalarıyla süslemişti de o tanelerden kararsız havaya opal renkli mızraklar fırlıyor, yere düşüyor, sonra sıçrayan bir yunusun böğrü ya da inen bir bıçak gibi parlayıp sönüyorlardı. Şimdi güneş acımasızca yakıyordu, kaçınılmazdı. Sert kumlara vurdu, kayalar birer akkor fırınına dönüştü; her bir gölü yokladı, yarıkta saklanan golyan balığını yakaladı, paslı araba tekerleğini, beyaz kemiği, ya da kuma gömülmüş, kapkara demire benzeyen bağcıksız botu ortaya çıkardı. Her şeye hak ettiği ölçüde renk verdi; kum tepelerine sayısız ışıltılarını, yabanotlarına parlak yeşillerini; ya da şurada güneşin kamçısını yiyip yol yol oyulmuş, burada ıssız höyükler oluşturmuş, ötede koyu yeşil, bodur cangıl ağaçlarıyla beneklenmiş çorak, engin çöle vurdu. Huzur veren yaldızlı camiyi aydınlattı, güneydeki köyün narin, pembe-beyaz karton evlerini ve nehir yatağında diz çöküp buruşuk bezleri taşlara vuran sarkık göğüslü, beyaz saçlı kadını. Denizde yavaşça, bata çıka ilerleyen buharlı gemiler güneşin durgun bakışlarına yakalandılar ve güneş sarı tentelerin arasından geçerek uyuklayan ya da güvertede gezinen, ellerini gözlerine siper edip karayı arayan, ama geminin yağlı, zonklayan iki yanı arasında sıkıştırarak günbegün tekdüze bir şekilde denizde taşımaya devam ettiği yolcuların üzerine vurdu.

Güneş, güneydeki dağların dopdolu zirvelerine vurdu, yükseğe kurulu köprünün altında suların sığlaştığı, sıcak taşların üzerinde çömelmiş çamaşırcı kadınların çamaşırlarını neredeyse ıslatamadıkları ve çelimsiz katırların, sıska sırtlarına atılmış küfelerle takırdayan gri taşların arasında kendilerine yol açtıkları derin, taşlık nehir yataklarında ışıldadı. Öğlen, güneşin sıcağı, dağları bir patlamada yüzeyleri çıplak kalmış ve alazlanmışlar gibi griye boyadı, daha kuzeyde, daha bulutlu ve daha yağmurlu ülkelerde dağlar alçalır, küreğin tersiyle yassıltılmış taşlara benzerler ve çok içerlerde, elinde yeşil lambasıyla bir bekçinin bölmeden bölmeye geçişi misali bir ışık saçarlar. Havadaki gri-mavi atomların arasından güneş İngiltere’nin çayırlarına vurdu, bataklıkları ve su birikintilerini, bir direğin tepesindeki beyaz bir martıyı, tepeleri kubbeli ormanlar üzerinden ağır ağır süzülen gölgeleri, taze ekinleri ve dalgalanan otlakları aydınlattı. Meyve bahçesinin duvarına vurdu, tuğlalardaki çukurluklar, tanecikler gümüşsü, mor beneklerle doldu, dokunulsa ele yumuşak gelircesine sıcak, dokunulsa eriyip kavrulmuş toz zerreciklerine dönüşecekmiş gibi. Frenküzümleri duvarın üzerinde parlak kırmızı dalgacıklar ve çağlayanlar halinde asılı duruyordu; eriklerin yaprakları kabarıp birbirinden ayrıldı, otlardaki sivri yapraklar birleşip tek bir akıcı, yeşil pırıltı oldular. Ağaçların gölgesi köklerindeki karanlık bir gölde birikti. Sel gibi akan ışık, ayrı ayrı duran yaprakları tek bir yeşil kütle halinde birbirinin içinde eritti.

Kuşlar sadece bir tek kulak için tutkulu şarkılar söylediler ve sonra sustular. Fıkırdayarak, gurklayarak saman çöplerini ve ince dalları ağaçların en yükseklerdeki dallarının karanlık budaklarına taşıdılar. Altına ve mora bulanarak, sarısalkımların ve erguvanların yerlere altın ve leylak serptikleri bahçede tünediler, öğle vakti bahçe baştan aşağı çiçeklenmişti çünkü, bolluk içindeydi, güneş kırmızı taçyapraklarına ya da enli sarı taçyapraklarına vurduğunda ya da önüne nüfuz edemeyeceği sık tüylü yeşil bir yaprak sapı çıktığında bitkilerin altındaki tüneller bile yeşil ve mor ve sarımsı kahverengine çalıyordu.

Güneş eve dik vuruyor, koyu renkli pencerelerin arasında kalan beyaz duvarlar gözleri alıyordu. Yeşil dalların sımsıkı kapladığı pencere camlarında arkası görülemeyen karanlık yuvarlaklar vardı. Pencere pervazlarındaki keskin kenarlı ışık üçgenleri, odanın içindeki mavi halkalı tabakları, kıvrık kulplu fincanları, iri bir kâsenin gövdesini, halının ekose motifini ve dolaplarla kitaplıkların heybetli köşelerini ve hatlarını gösteriyordu. Bir araya gelmiş bu nesnelerin gerisinde, gölgeden kurtarılabilecek başka bir şeklin bulunabileceği bir gölge alanı asılıydı, ya da daha da derin karanlıklar.

Dalgalar çatladı ve püsküren sular hızla sahile yayıldı. Birbiri üstüne yığıldılar ve çöktüler; onların düşüşünün doğurduğu enerjiyle püsküren sular geri fırladı. Dalgalar, yürürken sırt kasları oynayan iri atlarda olduğu gibi, sırtlarında kıpırdaşan elmas uçlu bir ışık dışında koyu maviye boyanmıştı. Dalgalar sahile vurdu; tepinen iri bir hayvan gibi geri çekilip tekrar vurdu.

“Öldü,” dedi Neville. “Düştü. Atının ayağı tökezledi. Onu üstünden attı. Dünyanın yelkenleri döndüler ve başıma çarptılar. Her şey bitti. Dünyanın ışıkları söndü. Yanından geçemeyeceğim ağaç şurada.

“Ah, bu telgrafı avucumda buruşturabilsem –dünyanın ışığının geriye akmasını sağlayabilsem– bunun olmadığını söyleyebilsem! Ama neden başımızı sağa sola çeviriyoruz? Hakikat bu. Gerçek bu. Atı tökezledi; onu üstünden attı. Şimşek gibi parlayan ağaçlar ve beyaz parmaklıklar havaya fırladılar fıskiye gibi. Bir tufan oldu; onun kulakları uğuldadı. Sonra da o çarpma; dünya parçalandı; o zorlukla soluk aldı. Düştüğü yerde öldü.

“Ahırlar ve kent dışındaki yaz günleri, oturduğumuz odalar – şimdi hepsi artık bitmiş olan o gerçekdışı dünyada. Geçmişim benden koparıldı. Koşarak geldiler. Onu alıp bir küçük kulübeye taşıdılar, binici çizmeli adamlar, kolonyal şapkalı adamlar; yabancı adamların arasında öldü. Yalnızlık ve sessizlikle çevrilirdi sık sık. Sık sık bırakıp giderdi beni. Sonra, dönünce, ‘İşte geliyor!’ derdim.

“Pencerenin önünden kadınlar geçiyor ayaklarını sürüyerek, sanki sokak yarılıp bir uçurum açılmamış, sanki yanından geçemeyeceğimiz sert yapraklı ağaçlar yokmuş gibi. O zaman köstebek yuvalarına takılıp düşmeyi hak ediyoruz. Böyle gözlerimiz kapalı, ayaklarımızı sürüyerek geçerken son derece perişanız. Ama neden boyun eğeyim? Neden ayağımı kaldırıp merdivenden çıkmaya çalışayım? Burada duruyorum; burada, elimde telgrafla. Geçmiş, yaz günleri ve oturduğumuz odalar, içinde kırmızı gözler olan yanık kâğıtlar gibi geçip gidiyorlar. Neden buluşalım ve tekrar başlayalım ki? Neden konuşalım ve yemek yiyelim ve başka insanlarla başka birlikteliklere girişelim? Bu andan itibaren tek başımayım. Artık kimse tanımayacak beni. Üç mektubum var, ‘Az sonra bir albayla disk atmaya gideceğim, bu yüzden burada bırakalım,’ böylece bitiriyor arkadaşlığımızı, elini sallayıp kalabalığın arasında kendine yol açarak ilerliyor. Bu maskaralık resmi bir kutlama yapmaya değmez. Ama eğer biri sadece ‘Bekle’ demiş olsaydı, kemeri üç delik daha küçültseydi – elli yıl boyunca hüküm verebilir, mahkemede bulunurdu ve birliklerin başına tek başına geçip ilerler, korkunç bir zorbalığa karşı çıkar ve yanımıza geri dönerdi.

“Şimdi diyorum, sırıtanlar var, kaçamaklı davrananlar. Arkamızdan alaya alıyorlar bizi. O çocuk arabaya atlarken neredeyse boşa basıyordu. Percival düştü, öldü, gömüldü ve ben geçen insanları seyrediyorum; otobüslerin parmaklıklarına sıkı sıkı tutunuyorlar; hayatlarını kurtarmaya azmetmişler.

“Merdiveni tırmanmak için ayağımı kaldırmayacağım. Amansız ağacın altında bir an duracağım, boğazı kesilmiş adamla birlikte, o sırada aşağıda aşçı ocağın sürgüsünü açıp kapayacak. Merdiveni çıkmayacağım. Hepimiz lanetlendik. Ellerinde alışveriş torbalarıyla kadınlar geçiyor ayaklarını sürüyerek. İnsanlar geçmeye devam ediyor. Ama siz beni mahvedemeyeceksiniz. Bu anda, bu bir tek anda birlikteyiz. Seni göğsüme bastırıyorum. Gel, acı, benden beslen. Sivri dişlerini geçir bana. Beni parçala. Hıçkırıyorum, hıçkırıyorum.”

“Bağlantı öyle anlaşılmaz, her şey öyle karmaşık ki,” dedi Bernard, “merdivenden inerken neyin keder, neyin neşe olduğunu bilemiyorum. Oğlum doğdu; Percival öldü. Beni her iki yandan güçlü duygularla desteklenmiş sütunlar ayakta tutuyor; ama hangisi keder, hangisi neşe diye soruyor ve bilmiyorum, bildiğim tek şey sessizliğe ihtiyacım olduğu, yalnız kalmak ve dışarı çıkmak, bir saat ayırıp dünyama ne olduğu, ölümün dünyama neler getirdiği üzerinde düşünmek istiyorum.

“Percival’in artık görmediği dünya böyle demek. Bir bakayım. Kasap yandaki eve et getiriyor; iki yaşlı adam kaldırımda yalpalayarak yürüyor; serçeler yere konuyor. Öyleyse düzenek çalışıyor; ritmi fark ediyorum, zonklamayı, ama içinde yer almadığım bir şey olarak, çünkü Percival artık görmüyor onu. (Bir odada solgun ve sargılar içinde yatmakta.) Neyin büyük önemi olduğunu bulma fırsatım şimdi işte, ve dikkatli olmalıyım, yalan da söylememeliyim. Onun hakkındaki duygularım şöyleydi: her şeyin merkeziydi o. Artık o noktaya gitmiyorum. O yer boş.

“Ah, evet, sizi temin ederim, siz fötr şapkalı beyler ve siz sepet taşıyan kadınlar – sizin için çok değerli olabilecek bir şeyi kaybettiniz. Peşinden gidebileceğiniz bir önderi kaybettiniz; içinizden biri de mutluluğu ve çocukları kaybetti. Bunları size verebilecek olan kişi öldü. Portatif bir yatakta yatıyor, sargılar içinde, Hindistan’daki sıcak bir hastanede, yere çömelmiş ameleler şu yelpazeleri sallıyorlar – neydi adları, unuttum. Ama bu önemli: ‘Sen kurtuldun,’ dedim, sanki bir gerçekmiş gibi, güvercinler damlara konarken ve oğlum doğarken. Küçük bir oğlanken onda tuhaf bir özgürlük havası olduğunu hatırlıyorum. Ve konuşmaya devam edip (gözlerim yaşlarla doluyor, sonra da kuruyor) ‘Ama bu beklediğimizden de iyi’ diyorum. Bulvarın sonunda gökte, gözsüz durumda, soyut olana hitap ederek, ‘Bundan fazlası gelmiyor mu elinden?’ diyorum. Öyleyse galibiz. Elinden geleni yaptın, diyorum, o boş ve vahşi yüze konuşarak (çünkü yirmi beş yaşındaydı ve seksenine kadar yaşamalıydı), ama beyhude. Yere yatıp ömrümün sonuna kadar gam çekip ağlamayacağım. (Cep defterime not etmeliyim bunu; anlamsız ölüm buyuranlara karşı nefret duymak.) Ayrıca şu da önemli; onu saçma sapan ve gülünç durumlara sokmalıyım, böylece kendini garip hissetmez iri bir atın sırtındayken. ‘Percival, çok gülünç bir ad’ diyebilmeliyim. Aynı zamanda şunu söylememe izin verin, siz metro istasyonuna koşan erkekler ve kadınlar, ona saygı duymanız gerekecekti. Tek sıra olup onun peşinden gitmeniz gerekecekti. Hayatı çukur gözlerle, yanan gözlerle görerek kalabalıklar arasında kendimize ite kaka yol açmamız ne kadar tuhaf.

“İşaretler başlıyor bile, el etmeler, beni kandırıp geri döndürmek için çabalar. Merak sadece kısa bir süre saf dışı bırakılmış. Düzeneğin dışında belki de yarım saatten fazla yaşanamaz. Görüyorum ki bedenler sıradan görünmeye başlamışlar bile; ama arkalarındaki şey farklı – bakış açısı. Şu gazete afişinin arkasında hastane var; ipleri çeken siyah adamların olduğu uzun oda; ve sonra onu gömüyorlar. Ünlü bir kadın oyuncunun boşandığı söylenince, hemen ‘Hangisi?’ diye soruyorum. Yine de cebimden bozuk para çıkaramıyorum; gazete satın alamıyorum; ara vermeye dayanacak durumda değilim henüz.

“Soruyorum, seni bir daha hiç görmeyeceksem ve gözlerimi bu noktaya dikeceksem birbirimizle nasıl iletişim kuracağız? Avlunun öbür ucuna gittin, gitgide uzaklaştın, aramızdaki ipliği sürekli incelterek. Ama bir yerde varsın sen. Senden bir şey kalıyor geride. Bir yargıç. Demek istiyorum ki, içimde yeni bir damar keşfedersem, onu özel olarak sana göstereceğim. Hükmün nedir? diye soracağım. Sen belirleyici olarak kalacaksın. Ama ne zamana kadar? Her şey açıklanması zor hale gelecek: yeni şeyler olacak; oğlum geldi bile. Şimdi bir deneyimin doruk noktasındayım. Ama azalacak. Artık inançla, “Ne şans!” diye bağırmıyorum bile. Büyük heyecan, alçalan güvercinlerin uçuşu bitti. Karmaşa, ayrıntı geri döndü. Dükkânların vitrin camlarına yazılan isimler beni artık şaşırtmıyor. Neden acele edeyim? Neden trenlere yetişeyim, diye hissetmiyorum. Düzen geri dönüyor; bir şey ötekine bağlanıyor – alışıldık düzen.

“Evet, ama ben alışıldık düzene hâlâ kızıyorum. Olayların düzenini bana kabul ettirmelerine izin vermeyeceğim. Yürüyeceğim; durarak, bakarak zihnimin temposunu değiştirmeyeceğim; yürüyeceğim. Bu basamaklardan çıkarak üstü kapalı balkona gideceğim ve kendimi, düzenin dışındaki, benimki gibi zihinlerin etkilemesine bırakacağım. Soruyu yanıtlamaya az zaman kalıyor: Gücüm tükeniyor; gevşiyorum. İşte resimler. İşte soğuk madonnalar, sütunların arasında. Zihin gözünün durmak bilmeyen faaliyetini, sargılı başı, elleri ipli adamları durdursunlar, ben de alt tarafta görsel olmayan bir şey bulayım. İşte bahçeler; ve çiçeklerinin arasında Venüs; işte azizler ve mavi madonnalar. Çok şükür ki bu resimler akla bir şey getirmiyorlar, dürtmüyorlar, işaret etmiyorlar. Böylece onu daha geniş boyutta algılamamı sağlıyor ve onu bana farklı bir biçimde geri getiriyorlar. Onun güzelliğini hatırlıyorum. “Bakın, nereden geliyor,” dedim.

“Çizgiler ve renkler neredeyse ikna edecekler beni, benim de kahramanlık yapabileceğime, ben ki kolayca cümle kurabilir, hemen baştan çıkartılır, önüme çıkanı sevebilir ve yumruğumu sıkamaz ama güçsüzce bocalayıp kendi koşullarıma uygun düşecek cümleler kurarım. Şimdi, kendi güçsüzlüğüm yoluyla onun bana ne ifade ettiğini hatırlayabiliyorum: Benim zıttım o. Doğuştan dürüst biri olduğu için bu aşırılıkların ne anlama geldiğini görmedi ve uygun olana dair doğal bir duyguyla gitti ileriye, yaşama sanatında gerçekten ustaydı, uzun yaşamış ve çevresine sükûnet dağıtmış görünüyor, hatta kayıtsızdı da diyebiliriz, en azından kendi kariyerine karşı, ayrıca çok da şefkatliydi. Oyun oynayan bir çocuk –bir yaz akşamı– kapılar açılıyor ve kapanıyor, açılıp kapanacak sürekli, onların arasından beni ağlatan manzaralar görüyorum. Çünkü onları anlatamam. Yalnızlığımız bu yüzden; perişanlığımız bu yüzden, zihnimdeki o noktaya dönüyor ve orasını boş buluyorum. Kendi eksikliklerim beni eziyor. O artık yok ki onlara karşı çıksın.

“Bak şu mavi madonnaya, gözyaşları içinde. Bu benim cenaze törenim. Ayin yok, sadece belli bir amacı ve sonucu olmayan kişisel mersiyeler, ayrı ayrı çılgın duygulanımlar. Söylenen hiçbir şey bizim durumumuza uygun değil. National Gallery’de İtalyan Salonu’nda oturmuş parçaları topluyoruz. Tiziano’nun, bu farenin kemirmesini hissettiğinden kuşkuluyum. Ressamlar sistemli bir şekilde kendilerini vererek yaşarlar, fırça darbesi üstüne fırça darbesi vurarak. Şairlere benzemezler – günah keçileri değillerdir; kayaya zincirlenmemişlerdir. Sessizlikleri bu yüzden, yücelikleri bu yüzden. Bununla birlikte o kızıl renk Tiziano’nun midesini yakmış olmalı. Kuşkusuz güçlü kollarıyla o boynuz biçimli kabı tutarak ayağa kalkmış ve inerken düşmüştür. Ama bu sessizlik, gözün sürekli kışkırtılması beni eziyor. Bu baskı aralıklarla geliyor ve boğuk. Çok az şeyi ayırt edebiliyorum ve pek bulanık olarak. Zile basılıyor ve ben çalmıyorum ya da birbiriyle uyumsuz tıngırtılar çıkarmıyorum. Parlak bir şey beni yakışık almaz şekilde kışkırtabiliyor; yeşil astar üzerindeki kızıl fırfır; sütunların geçit töreni; zeytin ağaçlarının kara, dikilmiş kulaklarının arkasındaki turuncu ışık. Omurgamdan duygulanım okları fırlıyor, ama karmakarışık.

“Ama benim yorumuma bir şey eklenmiş. Derinde yatan bir şey var. Bir an onu yakalamayı geçirdim aklımdan. Ama göm onu, göm onu; zihnimin kuytularında saklanarak çoğalsın, günün birinde meyve vermek üzere. Uzun bir ömür sürdükten sonra, kendimi zorlamadan, bir aydınlanma anında, ona el atabilirim, ama şimdi bu düşünce elimde kırılıyor. Fikirler bin kez kırılır, ama bir tek kez yuvarlanıp bir bütün haline gelirler. Kırılırlar; üzerime dökülürler. ‘Çizgiler ve renkler kalıcıdır, bu yüzden...’

“Esniyorum. Duygularla dolup taşıyorum. Bu çabalama ve kendimi düzeneğin dışında tek başıma tuttuğum uzun, uzun zaman –yirmi beş dakika, yarım saat– beni bitkin düşürdü. Uyuşuyorum; kaskatı kesiliyorum. Benim şefkat dolu yüreğime ters düşen bu uyuşukluğu nasıl bozacağım? Acı çeken başkaları da var – pek çok insan acı çekiyor. Neville acı çekiyor. Percival’i seviyordu o. Ama ben artık aşırılıklara tahammül edemiyorum; birlikte gülebileceğim, birlikte esneyebileceğim, başını nasıl kaşıdığını birlikte hatırlayabileceğim birini istiyorum; onun, yanında kendini rahat hissettiği, hoşlandığı birini (âşık olduğu Susan değil de Jinny olabilir bu kişi). Jinny’nin odasında da kefaretimi ödeyebilirim. O gün Hampton Court’a gitmemi istediğinde onu nasıl reddettiğimi sana anlattı mı, diye sorabilirim Jinny’ye. Gece yarısı korkuyla sıçrayarak uyanmama neden olan düşünceler bunlar – insanın dünyanın bütün pazaryerlerinde başı açık kefaret ödemek isteyeceği suçlar; o gün Hampton Court’a gitmemiş olmak.

“Ama şimdi çevremde hayat istiyorum, ve kitaplar ve küçük biblolar ve satıcıların bildik seslerini, bu yorgunluktan sonra başımı onlara yaslayabilir, bu aydınlanmadan sonra gözlerimi yumabilirim. O zaman doğruca merdivenden aşağı ineceğim, önüme çıkan ilk arabayı çağırıp Jinny’ye gideceğim.”

“Şurada bir su birikintisi var,” dedi Rhoda, “üzerinden geçemiyorum. Başımın birkaç santim uzağında büyük değirmentaşının hışırtısını duyuyorum. Rüzgârı yüzümde uğulduyor. Hayatın bütün elle tutulur, gözle görülür biçimlerinden yoksun kaldım. Uzanıp sert bir şeye dokunmadıkça ucu görünmeyen koridorlarda ölene kadar savrulacağım. O zaman neye dokunabilirim? Hangi tuğlaya, hangi taşa, ve o devasa uçurumu aşıp salimen bedenime girebilirim?

“Şimdi gölge alçaldı, mor ışık aşağıya eğik vuruyor. Daha önce güzelliğe bürünen figür şimdi enkaz gibi. Dik yamaçlı tepelerin indiği ağaçlıkta duran figür parçalanıyor, onun merdivendeki sesini, eski ayakkabılarını ve birlikte geçirilen anları sevdiklerini söylediklerinde onlara anlattığım gibi.

“Şimdi ben, şimşeğin parçaladığı bir dünyayı hayal ederek Oxford Street’te yürüyeceğim; yarılan ve tomurcuklanan dalın koptuğu yerleri kırmızılaşan meşelere bakacağım. Oxford Street’e gidip bir parti için çorap satın alacağım. Şimşek çakarken her zamanki şeyleri yapacağım. Çıplak topraktan menekşe toplayıp bir demet yapacağım ve onları Percival’e vereceğim, benden ona bir şey vermiş olacağım. Bakın Percival bana ne verdi. Percival öldüğüne göre sokağa bakın şimdi. Evlerin temelleri öylesine hafif ki, bir esintide uçup gidecekler. Arabalar gözüpekçe ve gelişigüzel yarışıyor, uğulduyor ve tazılar gibi ölümüne kovalıyorlar bizi. Düşman bir dünyada yapayalnızım. İnsan yüzü iğrenç. Bundan hoşlanıyorum. Reklam istiyorum ve şiddet ve bir taş gibi kayaların üzerine fırlatılmak. Fabrika bacalarından, vinçlerden ve kamyonlardan hoşlanıyorum. Önümden yüzlerin, yüzlerin ve yüzlerin geçmesinden hoşlanıyorum, şekilsizleşmiş, kayıtsız. Şirinlikten sıkıldım; mahremiyetten sıkıldım. Azgın sularda gidiyorum, batacağım, beni kurtaran kimse de olmayacak.

“Percival ölümüyle bana bu armağanı sundu, bu dehşeti görünür kıldı, bu aşağılanmaya katlanmam için bıraktı beni – yüzler ve yüzler, aşçı yamakları tarafından çorba tabakları gibi sunulan; kaba saba, açgözlü, sıradan; ellerindeki paketleri sallayarak dükkânların vitrinlerine bakıyorlar; her şeye gözlerini dikiyorlar, sürtünüyorlar, bozuyorlar, kirli ellerini değdirip aşkımızı bile kirletiyorlar.

“İşte çorap satılan dükkân burası. Güzelliğin bir kez daha sel gibi akacağına inanabilirim. Fısıltısı bu koridorlarda yaklaşıyor, bu dantellerin arasından, renkli kurdelelerle dolu sepetlerin arasında soluk alıyor. Bu velvelenin merkezine gömülü sıcak çukurlar var; güzelliğin kanadı altında arzuladığım hakikatten kaçıp sığınacağımız sessiz kuytular var. Bir satıcı kız çekmecelerden birini sessizce açarken ıstırap havada asılı kalıyor. Ve sonra konuşuyor kız; sesi beni uyandırıyor. Dibe çöküyorum, otların arasına ve o konuşurken, kumların üzerinde yengeçler gibi sürünen imrenişi, kıskançlığı, nefreti ve garezi görüyorum. Bunlar bizim arkadaşlarımız. Ben hesabımı ödeyip paketimi alacağım.

“Burası Oxford Street. Burada nefret, kıskançlık, telaş ve kayıtsızlık köpürerek birleşir, hayatı andıran çılgın bir şeye dönüşürler. Bunlar bizim arkadaşlarımız. Birlikte oturup yemek yediğimiz arkadaşları bir düşün. Louis’i düşünüyorum, bir akşam gazetesinin spor sayfasını okuyan, gülünç duruma düşmekten korkan; kendini beğenmiş. Geçen insanlara bakarak, peşinden gelirsek bize yol göstereceğini söylüyor. Ona boyun eğersek bizi düzene sokarmış. Böylece Percival’in ölümünün üzerini gönlünce kapatacak, şişenin üstünden evlerin ötesine, gökyüzüne gözlerini dikerek. O arada Bernard kıpkırmızı gözleriyle kendini bir koltuğa bırakıyor. Not defterini çıkarıyor, Ö harfinin altına, ‘Arkadaşların ölümlerinde kullanılacak cümleler’ diye not düşüyor. Salonun karşısından bale adımlarıyla dönerek gelen Jinny, onun koltuğunun kolçağına oturup ‘Beni sevdi mi?’ diye soracak. ‘Susan’ı sevdiğinden daha mı çok?’ Köyündeki çiftçiyle nişanlı olan Susan bir an önünde telgrafla, elinde tabakla duracak; sonra topuğuyla vurup fırının kapısını çarparak kapatacak. Neville gözyaşlarının arasından pencereye baktıktan sonra etrafı görebilecek ve ‘Pencerenin önünden kim geçiyor?’ diye soracak. ‘Hangi tatlı oğlan?’ Bu benim Percival’e kefaretim; solmuş menekşeler, kararmış menekşeler.

“Nereye gideyim öyleyse? Yüzüklerin cam vitrinlerde korunduğu, dolaplarla dolu, kraliçelerin giymiş olduğu elbiselerin bulunduğu bir müzeye mi? Yoksa Hampton Court’a gidip kırmızı duvarlara ve avlulara ve bir araya toplanmış, otların üzerinde, çiçeklerin arasında, simetrik siyah piramitler oluşturan porsuk ağaçlarının uygun olup olmadıklarına mı bakayım? Orada güzelliği yeniden bulup uçarı, dağılmış ruhumu düzene mi sokayım? Ama insan yalnızlığında ne yapabilir? Boş çimenlerde tek başıma durup ekinkargaları uçuyor demeliyim; biri geçiyor elinde çantayla; el arabasıyla bir bahçıvan görüyorum. Kuyrukta bekleyip ter kokusu almalıyım ve ter kokusu kadar kötü kokular; ve başka insanlarla birlikte, başka butların arasında but gibi asılı olmalıyım.

“Burada bir salon var para ödenip girilebilen, sıcak bir öğle sonrasında buraya yemekten sonra gelmiş uykulu insanların arasında müzik dinleyebileceğiniz. Öyle çok biftek ve puding yedik ki bir hafta boyunca ağzımıza tek lokma koymasak olur. Bu yüzden bizi taşıyacak bir şeyin sırtına sinek kurtları gibi yapıştık. Terbiyeli, iri yapılı – şapkalarımızın altında dalgalı saçlarımız var; zarif ayakkabılar; küçük çantalar; tıraşlı yanaklar; şunda bunda bir asker bıyığı; yünlü giysilerimizin hiçbir yerinde tek bir toz zerresi bile bulunmasına göz yumulmamış. Programları sallayıp açarak, arkadaşları birkaç kelimeyle selamlayarak, kayalıklara çıkan fok balıkları gibi, denize yürüyemeyecek kadar ağır olan, bir dalganın gelip kendisini kaldırmasını bekleyen bedenler gibi yerimize oturuyoruz, ama çok ağırız, bizimle deniz arasında çok fazla kuru çakıltaşı var. Midemiz tıka basa yiyecek dolu tembel tembel yatıyoruz güneşte. Sonra, şişmiş durumda ama parlak satenler içinde deniz yeşili kadın geliyor bizi kurtarmaya. Dudaklarını büzüyor, dikkatini toplar gibi bir havaya giriyor, şişiniyor ve en doğru anda fırlatıyor kendini, sanki bir elma görmüş de sesi ‘Ah!’ notasına saplanan okmuş gibi.

“Bir balta ağacı tam ortasına kadar ikiye böldü; ağacın göbeği ılık; kabuğun altında sesler titreşiyor. ‘Ah!’ diye bağırdı bir kadın sevgilisine, Venedik’teki evinin penceresinden sarkarak. ‘Ah, ah!’ diye bağırdı, ve yine bağırıyor ‘Ah!’ diye. Bize bir feryat sundu. Ama sadece bir feryat. Ama nedir feryat? Sonra böcek biçimli adamlar geliyorlar kemanlarıyla; bekle; say; başını eğ; ve iniyor kemanların yayları. Ağzındaki ince dalı ısıran bir deniz yolcusunun çok sırtlı dik tepelerin toprakla birleştiği yerde sahile çıkmasıyla birlikte zeytin ağaçları ve çok dilli, gri yaprakları dans eder gibi kıpırdanıyor ve kahkahalar duyuluyor.

“‘Gibi’ ve ‘gibi’ ve ‘gibi’ – ama bir şeyin görüntüsünün altında yatan şey nedir? Şimdi yıldırım ağacı parçaladığına ve tomurcuklanan dal koptuğuna göre, Percival da ölümüyle bana bu armağanı verdiğine göre, o şeyi göreyim ben. Bir kare var; bir dikdörtgen var. Oyuncular kareyi alıp dikdörtgenin üzerine koyuyorlar. Kusursuzca koyuyorlar; mükemmel bir mesken yaratıyorlar. Pek az şey kalıyor dışarıda. Yapı şimdi görünüyor; önce henüz tohum olan, burada ifade edilmiş; o kadar çeşitli de değiliz o kadar acınacak durumda da; dikdörtgenler yapıp onları karelerin üzerine kondurduk. Bu bizim zaferimiz; bu bizim tesellimiz.

“Bu taşan içeriğin tatlılığı zihnimin duvarlarından aşağı akıyor ve anlayışı serbest bırakıyor. Artık dolaşma, diyorum; sona vardın. Dikdörtgen, karenin üzerine oturtuldu; spiral tepede. Çakılların üstünden denize fırlatıldık. Oyuncular yine geliyor. Ama yüzlerini kuruluyorlar. Artık o kadar şık ve güler yüzlü değiller. Gideceğim. Bu öğle sonrasını bir kenara bırakacağım. Hac yolculuğuna çıkacağım. Greenwich’e gideceğim. Korkusuzca tramvayların, otobüslerin içine atacağım kendimi. Regent Street’ten sarsılarak geçerken bu kadının, bu adamın üstüne fırlatılıyorum ama bir yerim incinmiyor, bu çarpışma beni öfkelendirmiyor. Bir dikdörtgenin üzerinde bir kare duruyor. Burada, semt pazarlarında pazarlıklar yapılan sefil sokaklar var, her türlü demir çubuk, sürgü ve vida sergileniyor, insanlar kaldırımdan aşağı üşüşüyorlar, çiğ eti kalın parmaklarıyla didikliyorlar. Yapı görülebiliyor. Oturulacak bir yer yaptık.

“Demek bunlar ineklerin çiğnediği, rüzgârdan kavrulmuş, neredeyse şeklini kaybetmiş, ne meyvesi ne tomurcuğu olan çayırdaki kaba otların arasında yetişen çiçekler. Oxford Street’in kaldırımında kökünden kopartarak getirdiğim çiçekler bunlar, bir peniye aldığım demet, bir peniye aldığım bir demet menekşe. Şimdi tramvayın camından bakınca bacaların arasından gemilerin direklerini görüyorum; nehir orada; Hindistan’a giden gemiler orada. Nehir kıyısında yürüyeceğim. Yaşlı bir adamın camlı bir kulübede gazete okuduğu kıyıdaki bu seti adımlayacağım. Bu terası adımlayacak ve alçalan sularla birlikte sallanarak giden gemileri seyredeceğim. Güvertede bir kadın yürüyor, köpeği etrafında havlıyor. Etekleri uçuşuyor; saçları uçuşuyor; denize açılıyorlar; bizi terk ediyorlar; bu yaz akşamında gözden kayboluyorlar. Şimdi vazgeçiyorum; artık ipin ucunu bırakacağım. Denetim altında tuttuğum, bastırdığım arzuyu sonunda özgür bırakacağım ki harcansın, tüketilsin. Kırlangıcın kanatlarını karanlık göllere daldırdığı ve sütunların sapasağlam durduğu çöldeki tepelerde birlikte, dörtnala gideceğiz. Sahile koşan dalgaya, beyaz köpüklerini dünyanın en uzak köşelerine gönderen dalgaya fırlatıyorum menekşelerimi, Percival’e sunuyorum.”

Güneş artık tam tepede değildi. Işınları yere dik değil, eğik vuruyordu. Bir bulutun kıyısına tutunuyor, onu tutuşturup ışıktan bir levhaya, hiçbir ayağın basamayacağı, alev alev yanan bir adaya çeviriyordu. Sonra bir başka bulut yakalanıyordu ışığa ve bir başkası ve bir başkası, öyle ki alttaki dalgalar, titreşen maviliğin üzerinden gelişigüzel geçen, tüyleri ateşten oklarla deliniyordu.

Ağacın en üstteki yaprakları güneşte kıvrılmıştı. Rastgele esen meltemde sertçe hışırdıyorlardı. Kafalarını hızla iki yana çevirmeleri dışında kuşlar sessizce oturuyorlardı. Şimdi, sanki sese doymuşlar gibi, sanki öğle vaktinin doluluğu boğazlarını tıkamış gibi şarkılarını yarıda kestiler. Yusufçuk bir kamışın üzerinde hareketsiz kaldı, sonra mavi ilmeğini havada daha da ileriye fırlattı. Uzaklardaki vızıltı ufukta kalkıp inen narin kanatların kırık titreyişinden oluşuyor gibiydi. Nehrin suyu, sanki çevrelerinde sertleşen cam varmış gibi kamışları dimdik tutuyordu; ve sonra cam sallandı ve kamışlar boyunlarını büktü. Derin derin düşünen sığırlar, başlarını eğerek çayırlarda durdular ve ayaklarını sırayla, hantal hantal hareket ettirdiler. Evin yakınındaki tulumbanın musluğu, sanki kova dolmuş gibi, artık damlamadı, sonra musluktan bir, iki, üç damla düştü, birbiri peşi sıra.

Pencerelerde art arda benek benek yangınlar, bir dalın dirseği ve sonra da dupduru bir boşluk göründü. Perde, pencerenin kenarında kıpkırmızı sarkıyordu, odanın içinde ışık hançerleri iskemlelere ve masalara saplanıyor, onların cilasını ve verniğini çatlatıyorlardı. Yeşil kap iyice şişiyor, yan yüzündeki beyaz pencere yayvanlaşıyordu. Karanlığı önüne katan ışık, köşelere ve kabartmalara bolca boşalıyordu; yine de karanlığı biçimsiz kütleler halinde istifliyordu.

Dalgalar üst üste bindiler, kabardılar ve çatladılar. Küçük taşları ve çakıltaşları püskürttüler havaya. Kayaların çevresini yaladılar, havaya fışkıran su öncesinde kuru olan bir mağaranın duvarlarına sıçradı ve içeride gölcükler bıraktı, karaya vurmuş bir balık kuyruğuyla suları kamçıladı dalga geri çekilirken.

“Yirmi kez imzaladım zaten,” dedi Louis, “adımla. Ben ve yine ben ve yine ben. Apaçık, sağlam, anlaşılır bir biçimde duruyor orada adım. Benim de hatlarım kesin ve ben de anlaşılırım. Yine de içimde birikmiş epeyce deneyim var. Binlerce yıl yaşadım. Çok yaşlı bir meşe kütüğünün içini kemirerek yol almış bir kurt gibiyim. Ama şimdi bütünüm ben; şimdi, bu güzel sabahta toparlanmış durumdayım.

“Güneş berrak bir gökyüzünde parlıyor. Ama saat on ikiyle birlikte ne yağmur geliyor ne de güneş açıyor. Mrs. Johnson’ın bana mektuplarımı tel bir tepside getirdiği saat bu. Beyaz kâğıtların üzerine adımı damgalıyorum. Yaprakların fısıltısı, oluklardan akan su, yer yer yıldızçiçekleri ya da kadife çicekleriyle bezeli yeşil derinlikler; şimdi kâh bir düküm kâh Platon’um, Sokrates’in yoldaşı; doğuya, batıya, kuzeye ve güneye göç eden kara adamların ve sarı adamların ayak sesleri; ebedi geçit alayı, evrak çantalarıyla Strand’den geçen kadınlar, bir zamanlar testileriyle Nil kıyısına gittikleri gibi; çok çeşitli hayatımın bütün kıvrık ve üst üste istiflenmiş yaprakları şimdi benim adımda toplanmış; tertemiz ve yalın bir şekilde kâğıdın üzerine kazınmış. Kâh bir yetişkinim; kâh güneşin ya da yağmurun altında dimdik duruyorum, bir balta kadar ağır inmeli ve meşeyi sırf kendi ağırlığımla kesmeliyim, çünkü eğer çizgimden saparsam, şuraya buraya bakarsam, kar gibi düşer ve yok olurum.

“Daktilo ve telefona adeta âşığım. Paris’e, Berlin’e, New York’a gönderdiğim mektuplarla, telgraflarla ve telefonda verdiğim kısa ama kibar talimatlarla pek çok hayatımı bir tek hayatta erittim; gayretimle ve kararlılığımla oradaki haritada dünyanın değişik kısımlarını birbirine bağlayan çizgileri çektim. Saat tam onda odama gelmeyi seviyorum; koyu renkli maunun mor parıltısını seviyorum; masayı ve keskin kenarlarını seviyorum; ve yağ gibi kayan çekmeceleri. Fısıltılarıma dudaklarını uzatan telefonu ve duvardaki takvimi; ve randevu defterini. Mr. Prentice saat dörtte; Mr. Eyres tam saat dört buçukta.

“Mr. Burchard’ın özel odasına çağrılmaktan ve Çin’deki işlerimiz hakkında bilgi vermekten hoşlanıyorum. Bana bir koltukla bir Türk halısı miras kalmasını umuyorum. Tekerleğe dayıyorum omzumu; karanlığı önüm sıra yuvarlıyorum, dünyanın uzak köşelerine, karmaşa olan yerlere ticaret götürüyorum. Eğer böyle zorlamaya devam edersem, karmaşayı düzene çevirirsem, kendimi Chatham’ın, Pitt’in, Burke ve Sir Robert Peel’in durduğu yerde bulacağım. Böylece bazı lekeleri siliyor, eski pislikleri temizliyorum; bana Noel ağacının tepesinden bir bayrak veren kadını; aksanımı; dayakları ve öteki işkenceleri; böbürlenen çocukları; Brisbane’li bir bankacı olan babamı.

“Sevdiğim şairi bir yemek evinde okudum ve kahvemi karıştırırken küçük masalarda bahis oynayan memurları dinledim, tezgâhta kararsız kalan kadınları gözledim. Hiçbir şeyin, gelişigüzel yere atılan bir parça paket kâğıdı gibi ilgisiz sayılamayacağını söyledim. Onların yolculuklarının bir hedefi olması gerektiğini söyledim; haftalık iki pound on şilinlerini saygıdeğer bir ustanın yönetiminde kazanmalılar; bir el, bir giysi, akşamları kuşatmalı bizi. Ne mazeret bildirmelerine ne de özür dilemelerine, ki ikisi de gücümüzü tüketir, gerek kalmayacak şekilde bu kırıkları onardıktan ve bu canavarlıkları anladıktan sonra sokağa ve yemek evine, bu zor zamanlara düştüklerinde ve bu taşlık sahillerde karaya oturduklarında kaybettikleri şeyi geri vereceğim. Birkaç sözcüğü bir araya getireceğim ve çevremizde dövülmüş çelikten bir çember kuracağım.

“Ama şimdi kaybedecek bir ânım bile yok. Burada dinlenmeye zaman yok, titreşen yaprakların gölgesi yok, ya da güneşten kaçıp sığınabileceğimiz, akşam serinliğinde sevgiliyle oturabileceğimiz bir kuytu. Dünyanın yükü omuzlarımızda; görüntüsü de gözlerimizde; gözlerimizi kırparsak ya da yan tarafa bakarsak ya da Platon’un söylediklerinin yazılı olduğu sayfaları çevirmek ya da Napoléon’u ve fetihlerini hatırlamak için geriye dönersek, dünyanın biçimini bozup zedeleriz. Hayat bu; Mr. Prentice saat dörtte; Mr. Eyres dört buçukta. Asansörün hafif hışırtısını ve benim katımda dururken çıkardığı boğuk sesi, sorumluluk taşıyan erkek ayaklarının koridoru sertçe adımlamalarını duymak hoşuma gidiyor. Ortak çabalarımızın gücüyle, banyolarla ve spor salonlarıyla donatılmış gemileri dünyanın en uzak köşelerine gönderiyoruz. Dünyanın yükü omuzlarımızda. Hayat bu. Koşuşturmaya devam edersem bana bir koltuk ve bir halı miras kalacak; Surrey’de bir çiftlik, seralarıyla birlikte, ve öteki tüccarların imreneceği nadir bulunan bir kozalaklı ağaç, kavun ya da tomurcuklu ağaç.

“Yine de çatıdaki odamı bırakmıyorum. Orada her zamanki küçük kitabı açıyorum; orada çatı kiremitleri üzerinde parlayan yağmuru gözlüyorum, bir polis memurunun yağmurluğu gibi pırıl pırıl olana dek; orada yoksulların evlerinin kırık camlarını görüyorum; sıska kedileri; köşe başına gitmeden önce çatlak bir aynaya bakarak yüzünü gözünü düzelten bir fahişeyi; Rhoda arada sırada oraya gelir. Çünkü biz sevgiliyiz.

“Percival öldü (Mısır’da öldü; Yunanistan’da öldü; bütün ölümler tek bir ölümdür). Susan’ın çocukları var; Neville hızla en yükseklere tırmanıyor. Hayat geçiyor. Evlerimizin üstündeki bulutlar sürekli değişiyor. Şunu yapıyorum, bunu yapıyorum, ve sonra yine şunu yapıyorum, bunu yapıyorum. Buluşup ayrılırken çeşitli biçimler alıp değişik desenler çiziyoruz. Ama eğer ben, bu izlenimleri tahtaya çivilemezsem ve içimdeki sayısız insandan bir insan yapmazsam, uzak dağlardaki kar çelenkleri gibi yayılıp çizgiler ya da benekler halinde değil de burada ve şimdi var olmazsam, ve ofisten geçerken Miss Johnson’a filmleri sormazsam ve bir fincan çayımı ve en sevdiğim bisküvileri almazsam, işte o zaman kar gibi düşer ve eririm.

“Saat altı olduğunda ve ben, kabullenilmeyi çok istediğimden resmiyete pek meraklıyımdır, kapıdaki görevlinin önünde şapkamın kenarına dokunduğumda; rüzgâra karşı, paltomun düğmeleri ilikli, çenem morarmış, gözlerim sulanarak çabalarken, küçük bir daktilo kız dizlerime sokulsa derim; en sevdiğim yemeğin ciğer ve domuz pastırması olduğunu düşünürüm; böylece nehre, çokça meyhanenin bulunduğu, sokağın sonundan gemilerin gölgesinin geçtiği ve kadınların kavga ettiği daracık sokaklara gitmeye kalkışırım. Ama aklım başıma gelince, kendi kendime, ‘Mr. Prentice saat dörtte, Mr. Eyres saat dört buçukta’ derim. Balta kütüğe inmeli; meşe tam ortasına kadar yarılmalı. Dünyanın yükü omuzlarımda. İşte kalem, işte kâğıt; tel tepsideki mektupların üzerine imzamı atıyorum, ben, ben ve yine ben.”

“Yaz geliyor ve kış,” dedi Susan. “Mevsimler geçiyor. Armut olgunlaşıyor ve ağaçtan düşüyor. Sararmış yaprak kendi ucunda sallanıyor. Ama buhar camı bulanıklaştırmış. Ateşin yanında oturup çaydanlığın kaynamasına bakıyorum. Pencere camındaki yol yol buharın arasından armut ağacını görüyorum.

“Uyu sen, uyu, diye mırıldanıyorum yazın da kışın da, mayısta da kasımda da. Uyu, diye şarkı söylüyorum ben, müzikten anlamayan, bir köpek havlaması, bir çıngırağın çalması ya da çakıltaşlarının üzerinde tekerleklerin gıcırdaması gibi kırsala ait olan dışında hiçbir müzik dinlemeyen ben. Sahilde mırıldanan eski bir deniz kabuğu gibi söylüyorum şarkımı ateşin yanında. Uyu, uyu, diyorum, süt güğümlerini tangırdatan, ekinkargalarına ateş eden, tavşanları vuran, ya da tahribatın şokunu, pembe bir örtünün altında kıvrılmış yatan yumuşacık uzuvları taşıyan bu hasır beşiğe herhangi bir şekilde yaklaştıranları sesimle uyararak.

“Kayıtsızlığımı, boş gözlerimi, köklerin dibini gören armut biçimli gözlerimi kaybettim. Artık ocak, mayıs ya da herhangi bir mevsim değilim, beşiğin çevresine sarılmış incecik bir iplik haline geldim, bebeğimin narin uzuvlarını kendi kanımdan yapılmış bir kozanın içine alıyorum. Uyu, diyorum ve içimde daha vahşi, daha koyu bir şiddetin kabardığını hissediyorum, öyle ki odaya izinsiz dalıp uyuyanı uyandıracak birini, bir fırsatçıyı bir yumrukta yere serebilirim.

“Sabahtan akşama kadar evin içinde önlükle ve terliklerimle ayağımı vura vura yürüyorum, kanserden ölen annem gibi. Yaz mı, kış mı olduğunu kırdaki otlara, süpürgeotunun çiçeklerine bakarak anlayamıyorum artık; sadece camdaki buhardan, ya da camdaki buzlanmadan anlıyorum. Tarlakuşu yükseklerde ses sarmalının kabuğunu soyunca ve ses bir elma kabuğu gibi döne döne alçalınca eğilip bebeğimi besliyorum. Kayın ormanlarında gezinirken alakarganın dökülen tüylerinin maviye döndüğünü gören, bir çukurda yan yatmış el arabasının yanında çömelmiş kadına bakan çobanla berduşun yanından geçen ben, şimdi elimde bir toz beziyle odadan odaya gidiyorum. Uyu diyorum, uykunun kuştüyü bir yorgan gibi inip bu sıska uzuvları örtmesini arzulayarak; hayatın pençelerini gizleyerek, şimşeklerini bağlayarak geçip gitmesini, benim bedenimi çocuğumun içinde uyuyacağı bir kovuk, sıcak bir yuva haline getirmesini isteyerek. Uyu, diyorum, uyu. Ya da pencereye gidiyorum, alakarganın yüksekteki yuvasına bakıyorum ve armut ağacına. ‘Benim gözlerim kapandığında onunkiler görecek,’ diye düşünüyorum. ‘O gözlerle birleşerek bedenimin dışına çıkacak ve Hindistan’ı göreceğim. O eve dönecek, getirdiği ganimetleri ayaklarımın dibine serecek. Sahip olduğum şeyleri çoğaltacak.

“Ama ben asla şafakla birlikte kalkmıyor ve lahana yapraklarındaki mor damlaları görmüyorum; av köpeğinin daire çizerek yerleri koklamasını seyretmiyorum ya da gece yatıp yaprakların yıldızları gizlemesini, yıldızların kaymasını ve yaprakların dallarda kımıldamadan durmalarını. Kasap uğruyor; süt ekşimesin diye serinde tutulmalı.

“Uyu, diyorum, uyu, çaydanlık kaynarken ve soluğu gitgide yoğunlaşıp ağzından oluk gibi fışkırırken. Hayat da damarlarıma böyle doluyor. Uzuvlarımdan böyle akıyor. Böylece itekleniyorum, sabahtan akşama kadar bir şeyleri açıp kapatarak hareket ederken, ‘Yeter artık, doğal mutluluğa boğuldum’ diye bağırabilirim sonunda. Ama dahası da olacak, daha fazla çocuk, daha fazla beşik, mutfakta daha çok sepet ve olgunlaşan jambonlar, ve pırıl pırıl soğanlar, ve daha da fazla marul ve patates tarhı. Fırtınada savrulan yaprak gibiyim; kâh ıslak çimenlere değiyorum, kâh döne döne havalanıyorum. Doğal mutluluğa boğuldum; bazen, oturup kitap okurken ve ben ipliği iğnenin deliğine götürürken bu doluluğun benden alınmasını, uykudaki evin ağırlığının kalkmasını diliyorum. Lamba, karanlık pencere camında bir ateş tutuşturuyor. Sarmaşığın göbeğinde bir ateş yanıyor. Yaz-kış yeşil kalan yapraklarda ışıklı bir sokak görüyorum. Yoldan aşağı esen rüzgârın hışırtısında trafiğin sesini duyuyorum, ve kesik sesler ve kahkahalar ve kapı açılırken, ‘Gelin! Gelin!’ diye bağıran Jinny’yi.

“Ama kapısının yanı başında çayırların inlediği evimizin sessizliğini hiçbir gürültü bölemez. Rüzgâr kavakları yalıyor; bir pervane lambaya çarpıyor; bir inek böğürüyor; çatı kirişinde bir çatırtı başlıyor; ve ben ipliği iğnenin deliğinden geçirip ‘Uyu’ diye mırıldanıyorum.”

“İşte o an geldi,” dedi Jinny. “Artık buluştuk, bir araya geldik. Haydi konuşalım, hikâyeler anlatalım. O adam kim? O kadın kim? Çok merak ediyorum ve neler olacağını bilmiyorum. Eğer ilk kez karşılaştığım sen bana ‘Otobüs saat dörtte Piccadilly’den kalkıyor’ diyecek olsan, bana lazım olacak üç-beş şeyi bir şapka kutusuna atmak için beklemez, hemen seninle gelirdim.

“Gelin bu demetlenmiş çiçeklerin altına, resmin yanındaki kanepeye oturalım. Noel ağacımızı olgularla, hep olgularla süsleyelim. İnsanlar erkenden gitmişler, gelin yakalayalım onları. Dolabın yanında duran şu adam; onun porselen vazolarla çevrili yaşadığını söylüyorsun. Biri kırılsa bin pound parçalanmış demektir. Roma’da bir kız sevmişti, kız onu terk etti. Vazolar bu yüzden; kira evlerinde bulunmuş ya da çöldeki kumların altından çıkarılmış döküntüler. Güzelliğin güzel kalması için her gün kırılması gerektiğinden ve o adam da hiç değişmediğinden, hayatı bir porselen denizinde hareketsiz kalıyor. Ama çok garip; çünkü bir zamanlar, gençken, nemli toprağa oturup askerlerle rom içerdi.

“Çabuk davranmalı ve olguları ustalıkla, Noel ağacına oyuncak asar gibi birbirine eklemeli insan, parmaklarını şöyle bir oynatarak sabitlemeli. Kamburunu çıkararak eğiliyor o, nasıl da eğiliyor, bir açelyaya bile. Hatta yaşlı kadının üstüne bile eğiliyor, çünkü kadının kulaklarında elmaslar var ve tayların çektiği bir arabayla arazisinde dolaşıyor, kime yardım edileceğine, hangi ağacın kesileceğine ve yarın kimin işine son verileceğine karar veriyor. (Bunca yıldır hayatımı, ki şimdi otuzumu geçtim, söyleyeyim sana, tehlikeli biçimde yaşadım, bir dağ keçisi gibi, uçurumdan uçuruma atlayarak; hiçbir yerde uzun süre yerleşip kalmıyorum; belli bir kişiye bağlanmıyorum; ama göreceksin, ne zaman kolumu kaldırsam hemen biri koşup gelir.) Ve şu adam bir yargıç; şu da bir milyoner, şuradaki gözlüklü adam, on yaşındayken dadısının kalbine bir ok sapladı. Sonra da elinde bildirilerle çöllerden geçti, devrimlere katıldı, şimdi annesinin uzunca süredir Norfolk’a yerleşmiş olan ailesinin tarihi için malzeme topluyor. Şu mavi çeneli adamın sağ eli büzülmüş. Neden ama? Bilmiyoruz. Şu kadın, diye fısıldıyorsun kulağıma, hani şu kulaklarından inci pagodalar sarkan kadın, devlet adamlarımızdan birinin hayatına ışık vermiş olan gerçek bir alev; adamın ölümünden beri hayaletler görüyor, fal bakıyor ve adını Mesih koyduğu çikolata tenli bir genci evlat edindi. Süvari birliğindeki subaylar gibi sarkık bıyıklı şu adamın hayatı sefahatle geçti (bir anı kitabında var hepsi), ta ki günün birinde bir trende, Edinburgh’la Carlisle arasında, İncil okuyarak ona doğru yolu gösteren bir yabancıya rastlayana kadar.

“Böylece, birkaç saniye içinde, maharetle, el çabukluğuyla, başka insanların yüzlerinde yazılı hiyeroglifleri çözeriz. Burada, bu salonda, yıpranmış, hırpalanmış deniz kabukları var; sahile vurmuş. Kapı sürekli açılıyor. Salon durmadan bilgiyle, ıstırapla, çeşitli hırslarla, pek çok kayıtsızlıkla, biraz umarsızlıkla doluyor. Bir araya gelip, diyorsun, katedraller kurabilirdik, politikalar uygulatır, insanları ölüme mahkûm eder, pek çok kamu kuruluşunun işlerini yönetebilirdik. Ortak deneyim dağarı çok derindir. Her iki cinsten onlarca çocuğumuz var, onları eğitiyoruz, kızamık çıkardıklarında okullarına gidip görüyoruz, günü gelince evlerimiz onlara kalsın diye yetiştiriyoruz. Şu ya da bu şekilde bu cuma gününü biçimlendiriyoruz, kimimiz adliyeye gidiyor; kimimiz şehre; kimimiz çocuk odalarına; kimimiz de dörderli sıralar haline uygun adım yürüyoruz. Bir milyon el dikiş dikiyor, kovalara tuğla koyup yukarı çekiyor. Faaliyet sonsuz. Ve yarın yeniden başlıyor; yarın cumartesini biçimlendireceğiz. Kimi trenle Fransa’ya gidecek; kimi de gemiyle Hindistan’a. Kimi bir daha bu salona ayak basmayacak. Kimi bu gece ölebilir. Bir başkası bir çocuğu dölleyecek. Bizden her türlü yapı, politika, girişim, resim, şiir, çocuk, fabrika fışkıracak. Hayat gelir; hayat gider; biz hayatı biçimlendiririz. Öyle diyorsun.

“Ama bizler, biz bedenin içinde yaşayanlar, bedenin hayal gücüyle nesnelerin siluetlerini görürüz. Parlak güneş ışığında kayalar görüyorum. Bu olguları bir mağaraya götürüp ellerimi gözlerime siper ederek onların sarılarını, mavilerini, koyu kahvelerini bir tek özde derecelendiremem. Uzun süre oturup kalamam. Yerimden fırlayıp gitmeliyim. Otobüs Piccadilly’den kalkabilir. Bütün bu olguları yere bırakıyorum –elmasları, büzülmüş elleri, porselen vazoları filan– tıpkı bir maymunun kılsız ellerinden cevizleri yere düşürmesi gibi. Sana hayat şudur ya da budur diyemem. Farklı cinslerden oluşan kalabalığa karışacağım. İtilip kakılacağım, havaya fırlatılacağım, yere atılacağım, insanların arasına, denizdeki bir gemi gibi.

“Çünkü şimdi, işaretlerini, kaba, siyah ‘Hayır’ını, altın ‘Evet’ini birbirini hızla izleyen duygu oklarıyla durmaksızın gönderen bedenim, benim yoldaşım, bana işaret ediyor. Biri kımıldıyor. Kolumu mu kaldırdım? Baktım mı? Çilek rengi benekli sarı fularım uçuşup işaret mi veriyor? Duvardan ayrıldı o. Peşimden geliyor. Ormanda izleniyorum. Her şey kendinden geçmiş, her şey geceye özgü, papağanlar çığlık çığlığa dalların arasında geziniyor. Bütün duyularım ayakta. Şimdi itip geçtiğim perdenin kaba dokumasını hissediyorum; şimdi soğuk demir parmaklığı ve kabarmış boyasını elimin altında hissediyorum. Şimdi karanlığın serin suları yükselip üzerime boşalıyor. Dışarıdayız. Gece açılıyor, uçuşan pervanelerin dolaştığı gece; serüvene doğru yol alan âşıkları gizleyen gece. Gül kokusu geliyor burnuma; menekşe kokusu; yarı saklı kırmızıyı ve maviyi görüyorum. Şimdi çakıltaşları var ayakkabılarımın altında; şimdi çimen. Işıklarla suçlu evlerin yüksek sırtları uzanıyor yukarıya. Bütün Londra yanıp sönen ışıklarla huzursuz. Haydi aşk şarkımızı söyleyelim – gel, gel, gel. Şimdi benim altın işaretim gergin uçan bir yusufçuk gibi. Cik, cik, cik, ezgisi gırtlağının daracık borusunda sıkışıp kalan bülbül gibi şakıyorum şimdi. Şimdi çarpışma sesi geliyor kulağıma ve dalların kırılışı ve boynuzların çatırtısı, sanki ormandaki hayvanların hepsi birden avlanıyormuş gibi, hepsi birden sıçrayıp dikenli çalıların arasına iniyormuş gibi. Biri deldi beni. Biri ta içime daldı.

“Ve kadife çiçekler ve sularda serinlemiş yapraklar beni ıslatıyor, sarıp sarmalıyor, merhem oluyor.”

“Neden bakalım,” diyor Neville, “şöminenin üzerinde tiktak çalışan saate? Zaman geçiyor, evet. Ve yaşlanıyoruz. Ama seninle birlikte oturmak, seninle baş başa, burada Londra’da, ateş yanan bu odada, sen orada, ben burada, hepsi bu işte. Dibine kadar yağmalanan, bütün tepeleri bomboş, çiçeksiz bırakılan dünyada bir şey kalmaz. Perdenin altın ipliklerinde bir aşağı bir yukarı kayan ateşin yansısına bak. Onun çevresini sardığı meyve ağırlaşıyor. Senin ayakkabının burnuna vuruyor, yüzünü kırmızı bir çerçeveye alıyor – bence ateşin ışığı bu, senin yüzün değil; bence duvara dayalı olanlar kitap, şu da bir perde ve oradaki de belki bir koltuk. Ama sen gelince her şey değişiyor. Bu sabah sen içeri girince fincanlar ve altlıkları değişmişti. Gazeteyi bir kenara bırakırken hiç kuşku yok ki diye düşünmüştüm, göze hoş görünmeyen zavallı hayatlarımız sadece aşkın gözleri değince güzelleşir ve bir anlam kazanır.

“Ayağa kalktım. Kahvaltımı bitirmiştim. Önümüzde bütün bir gün vardı, hava güzel, ılık, zararsız göründüğünden parktan geçerek Embankment’e gittik, Strand boyunca yürüyüp St. Paul’s’e, oradan da bir şemsiye satın aldığım dükkâna, hep konuşuyor, ara sıra bir şeye bakmak için duruyorduk. Ama bu devam edebilir mi, diye sordum kendime, Trafalgar Meydanı’ndaki bir aslanın yanında, bir kereliğine görülen aslanın yanında. Geçmiş hayatıma yeniden dönüyorum böylece, her bir ânına; şurada bir karaağaç var, şurada da Percival yatıyor. Sonsuza kadar, diye yemin ettim. Sonra her zamanki kuşkuya kapıldım aniden. Senin elini yakaladım. Beni terk ettin. Metroya iniş ölüm gibiydi. Ayrıldık, bütün o yüzler ve aşağıda, çöldeki kayaların üstünden eser gibi uğuldayan, boşluktan gelen rüzgâr bizi birbirimizden kopardı. Kendi odamda gözlerimi önüme dikerek oturdum. Saat beş olduğunda bana ihanet ettiğini biliyordum artık. Telefonu kaptım, onun sesinin senin boş odanda budalaca vızıldaması yüreğimi ezdi, o sırada kapı açıldı, sen karşımdaydın. En mükemmel buluşmamızdı bu. Ama bu buluşmalar, bu ayrılmalar sonunda bizi mahvediyor.

“Şimdi bu oda gözüme bir merkez gibi görünüyor, ebedi geceden kepçeyle alınmış bir şey gibi. Dışarıda çizgiler bükülüp kesişiyor, ama çevremizde dolanıyor, sarıp sarmalıyor bizi. Merkezimiz burası. Burada susabiliriz ya da seslerimizi yükseltmeden konuşabiliriz. Şunu fark ettin mi, bir de şunu, diyoruz. O şunu dedi, demek istediği... Duraksadı ve sanırım kuşkulandı. Her neyse, sesler duydum, gece geç vakit merdivende bir hıçkırık. İlişkilerinin sonu. Böylece çevremizde bitimsizce ince iplikler dokuyoruz ve bir sistem kuruyoruz. Platon ile Shakespeare de var içinde, hiç bilmediğimiz, hiçbir önemi olmayan kişiler de. Yeleklerinin sol tarafında haç taşıyan erkeklerden nefret ederim. Törenlerden, ağıtlardan ve sallanan bir başka üzgün figürün yanında titreyerek duran üzgün İsa figüründen nefret ederim. Gece kıyafetleri içinde, yıldızlarla ve nişanlarla süslenerek kristal avizeler altında atıp tutan insanların şatafatından ve kayıtsızlığından ve hep yanlış yeri vurgulamalarından da. Buna karşın bir çitte püsküren su ya da kışın dümdüz çayırların üstünde batan güneş ya da yaşlı bir kadının bir otobüste sepetiyle, elleri böğründe oturuşu – bunlar, baksın diye yanımızdakine işaret ettiğimiz şeyler. Bir başkasına baksın diye bir şeyi işaret edebilmek ne kadar da sakinleştirir insanı. Ve sonra konuşmamak. Zihnin karanlık yollarını izleyip geçmişe adım atmak, kitapları ziyaret etmek, dallarını bir kenara itip meyve koparmak. Sen onu eline alıp hayranlıkla bakıyorsun, tıpkı benim senin bedeninin gelişigüzel hareketlerine bakıp o bedenin rahatlığına, gücüne hayran olmam gibi – pencereleri açışına ve ellerinin becerisine. Heyhat, ruhum sorunlu biraz, çabuk yoruluyor; hedefe varınca, ter içinde, belki de itici görünerek, yere düşüyorum.

“Heyhat! Başımda kolonyal şapkayla Hindistan’da dolaşamam ve sonra bir bungalova geri dönemem. Senin yaptığın gibi, bir geminin güvertesinde birbirlerini hortumla ıslatan yarı çıplak çocuklar gibi azamam. Bu ateşi istiyorum, bu koltuğu. Günün koşuşturmasının ve bütün acılarının, dinlemelerinin, beklemelerinin ve kuşkularının ardından yanına oturacağım birini istiyorum. Tartıştıktan ve barıştıktan sonra mahremiyet istiyorum – seninle yalnız olmak, bu karmaşayı düzene sokmak. Çünkü alışkanlıklarımda bir kedi gibi titizimdir. Dünyanın tahrip edilmesine, zarar görmesine karşı çıkmalıyız, ortaya fırlayan, ayaklarını vura vura dönüp duran kalabalıklara. Romanların sayfalarından kâğıt açacaklarını bile özenle geçirmeliyiz, mektup destelerini yeşil ipekle güzelce bağlamalıyız, külleri de bir süpürgeyle süpürmeliyiz. Zararın dehşetini azaltmak için her şeyi yapmalıyız. Romalıların ağırlığına ve erdemlerine sahip yazarları okuyalım; kumların arasında kusursuzluğu arayalım. Evet, soylu Romalıların erdemlerini ve ağırlığını senin gözlerinin gri ışığına kaydırmayı seviyorum, ve dans eden otları ve yaz meltemlerini ve oyun oynayan çocukların bağırışlarını ve kahkahalarını – gemilerin güvertelerinde birbirlerini hortumla ıslatan yarı çıplak miçolarınkini de. Dolayısıyla ben, Louis gibi, kumların arasında umursamazca kusursuzluk arayan biri değilim. Renkler hep lekeler sayfayı; üstünden bulutlar geçer. Ve şiir, sadece senin konuşan sesin, diye düşünüyorum. Alcibiades, Ajax, Hector ve Percival de sensin. Ata binmeyi severlerdi, hayatlarını düşüncesizce tehlikeye attılar, büyük okurlar da değildiler. Ama sen ne Ajax’sın ne de Percival. Onlar senin gibi kesin hareketlerle burunlarını kırıştırmaz ve alınlarını kaşımazlardı. Sen sensin. Bu da beni teselli ediyor, eksikliğini duyduğum pek çok şey yanında –çirkinim, güçsüzüm–, dünyadaki ahlaksızlık ve gençliği yitirmek ve Percival’in ölümü ve acı ve garez ve sayısız kıskançlık yanında.

“Ama eğer bir gün sen kahvaltıdan sonra gelmezsen, eğer bir gün seni bir aynada belki bir başkasına bakarken görürsem, telefon boş odanda durmadan çalarsa, o zaman ben, anlatılamaz ıstırapların ardından –çünkü insan kalbinin budalalıklarının sınırı yoktur– bir başka sen ararım, bir başka seni bulurum. O gün gelene kadar zaman saatinin tiktaklarını bir vuruşta durduralım. Yaklaş bana.”

Güneş gökte alçalmıştı. Bulut adaları yoğunlaşmıştı, güneşin önünden geçerlerken kayalar ansızın kararıyor, titreyen boğadikeni maviliğini yitirip gümüşe dönüyor, gölgeler gri örtüler gibi denizin üstüne uçuyorlardı. Dalgalar artık uzaktaki su birikintilerine gitmiyor ya da sahilde kesik kesik uzanan siyah çizgiye ulaşmıyorlardı. Kum inci beyazıydı, pürüzsüz ve ışıl ışıldı.

Yükseklerde kuşlar birden alçalıyor, daireler çiziyorlardı. Bazıları rüzgârın yarıklarına dalıyor, dönüyor, o yarıklar binlerce parçaya bölünmüş tek bir bedenmiş gibi aralarından geçiyorlardı. Kuşlar ağaçların tepelerine bir ağ gibi iniyorlardı. Tek başına uçan bir kuş bataklığa doğru kanat çırpıyor, beyaz bir direğin tepesinde yapayalnız oturuyor, kanatlarını açıp kapıyordu.

Bahçede dökülmüş taçyaprakları vardı. Deniz kabukları gibi yatıyorlardı yerde. Solan yaprak artık kendi ucunda sallanmıyor, kâh hızla, kâh dura dura çiçeklerden birinin sapına doğru savruluyordu. Bütün çiçeklerin içinden, ani bir gösteriş ve parıltıyla, gölün yeşil camını kesen bir yüzgeç gibi, aynı ışık dalgası geçiyordu. Ara sıra ölçülü ve mahir bir rüzgâr kümelenmiş yaprakları kaldırıp indiriyor, sonra rüzgâr azaldıkça her bir uzun yaprak kimliğine yeniden kavuşuyordu. Parlak yuvarlakları güneşte yanan çiçekler rüzgârda sağa sola savruldukça güneş ışığını üzerlerinden atıyorlardı, yeniden doğrulamayacak kadar ağır olan bazı başlar hafifçe yere eğiliyordu.

İkindi güneşi tarlaları ısıtıyor, gölgelere mavilik akıtıyor, ekinleri kızartıyordu. Tarlaların üzerine cila gibi koyu bir parıltı yayılıyordu. Bir el arabası, bir at, bir ekinkargası sürüsü – tarlada hareket eden her şey altına bulanıyordu. Bir inek bacağını hareket ettirince kırmızı altın dalgacıklar kıpırdanıyor, boynuzları ışıkla çerçeveleniyordu. Çayırlardan gelen, kısa bacaklı ve ilkel görünüşlü, döküntülü at arabaları sürtündüğünde takılan soluk sarı, tüylü buğday püskülleri çalı çitlerin üzerinde duruyordu. Yuvarlak tepeli bulutlar döne döne giderken hiç küçülmüyor, hacimlerinin her bir atomunu muhafaza ediyorlardı. Şimdi, geçerlerken attıkları ağa bütün bir köyü alıyor ve giderken tekrar özgürce uçmaya bırakıyorlardı. Ufkun uzaklarında, mavi-gri tozun milyonlarca zerresinin arasında, bir pencere camı alev alıyordu, ya da tek bir kilise kulesinin ya da bir ağacın silueti yükseliyordu.

Kırmızı perdeler ya da beyaz storlar içeri dışarı uçuşuyor, pencerenin kenarına çarpıyorlardı, düzensiz çırpınışlarla ya da dilim dilim içeri giren ışık kahverengine çalıyordu, uçuşan perdelerin arasından kesik kesik vuruşunda bir terk edilmişlik vardı. Şuradaki dolabı kahverengine boyuyor, oradaki koltuğu kızartıyor, buradaki yeşil vazonun yüzeyindeki pencereyi titretiyordu.

Bir an her şey titreşti, kararsızlık ve belirsizlik içinde eğildi, sanki odanın içinde uçan iri bir pervane, koltukların ve masaların muazzam sağlamlığını havada süzülen kanatlarıyla gölgelemişti.

“Ve zaman,” dedi Bernard, “damlasını düşürüyor. Ruhun çatısında oluşmuş damla düşüyor. Zihnimin çatısında zaman damlasını oluşturuyor ve düşürüyor. Geçen hafta tıraş olurken damla düştü. Elimde usturamla duruyordum, yaptığım işin doğasında alışkanlık olduğunun farkına vardım (damlanın oluşması), ve ellerimi kutladım, alaycı bir tavırla, bu alışkanlığı sürdürdükleri için. Tıraş ol, tıraş ol, tıraş ol, dedim. Durma tıraş ol. Damla düştü. Gün boyu çalışırken, zihnim ara sıra boş bir yere gitti, ‘Ne kayboldu? Ne bitti?’ diyerek. Ve ‘Bitti, gitti,’ diye mırıldandım, ‘bitti, gitti’, kendimi sözcüklerle avutarak. İnsanlar yüzümün ifadesizliğini ve konuşmamın amaçsızlığını fark ettiler. Cümlemin son sözcükleri yavaş yavaş azalıp yok oldular. Eve gitmek üzere paltomun düğmelerini iliklerken daha dramatik bir sesle, ‘Gençliğimi yitirdim,’ dedim.

“Her krizde, uyumsuz bir cümlenin yardıma gelmek için ısrar etmesi ne kadar tuhaf – yaşlı bir uygarlıkta elinde bir defterle yaşamanın cezası. Bu düşen damlanın gençliğimi yitirmemle hiçbir ilgisi yok. Bu damlanın düşmesi, zamanın bir noktaya doğru sivrilmesi. Dans eden bir ışıkla kaplı güneşli bir çayır olan zaman, öğle vakti genişleyip yayılan bir tarla gibi olan zaman, sarkmaya başlıyor. Zaman, bir noktaya doğru sivriliyor. Dibinde ağır bir tortu birikmiş bir bardaktan düşen bir damla gibi düşüyor zaman. Bunlar gerçek döngüler, bunlar gerçek olaylar. Sonra, sanki atmosferin bütün ışıltısı çekilmiş gibi her yeri dibine kadar görüyorum. Alışkanlığın neyi örttüğünü görüyorum. Günlerce yatakta tembel tembel yatıyorum. Akşamları dışarıda yemek yiyor ve morina balığı gibi ağzım açık bakıyorum. Cümlelerimi bitirmeye çalışmıyorum, genellikle kararsız olan hareketlerim mekanik bir kesinlik kazanıyor. Bu sefer, bir seyahat bürosunun önünden geçerken içeri girdim, mekanik bir insan gibi tam bir sükûnet içinde Roma’ya bir bilet aldım.

“Şimdi bu bahçelerde bir taş bankta oturuyor ve o ölümsüz şehri tarıyorum gözlerimle, beş gün önce Londra’da tıraş olan küçük adam çoktan bir öbek eski giysiye benzemiş bile. Londra da ufalanıp dağılmış. Londra yıkılmış fabrikalardan ve birkaç gazölçerden ibaret. Ancak bu debdebenin bir parçası değilim ben. Mor kuşaklı rahipleri ve tablo gibi dadıları görüyorum; sadece dışta olanları fark ediyorum. Nekahet dönemindeki bir hasta gibi oturuyorum burada, sadece tek heceli sözcükler bilen mütevazı bir adam gibi. ‘Güneş yakıyor,’ diyorum. ‘Rüzgâr üşütüyor’. Bir böcek gibi toprağın üzerinde dolaştırıldığımı hissediyorum ve burada otururken toprağın sertliğini, dönüşünü hissettiğime yemin edebilirim. Dünyanın aksi yönüne gitmek istemiyorum. Bu duyguyu on beş santim daha uzatabilsem tuhaf bir alana dokunabileceğime dair bir önsezi var içimde. Ancak hortumum çok sınırlı. Bu kopuş durumlarını uzatmayı asla istemiyorum; hoşlanmıyorum onlardan; nefret de ediyorum. Elli yıl aynı yerde oturup göbeğini düşünen bir adam olmak istemiyorum. Bir arabaya koşulmak istiyorum, taşların üzerinde tıkır tıkır giden bir sebze arabasına.

“Gerçek şu ki, tek bir kişiyle ya da sonsuzlukla tatmin olan insanlardan değilim ben. Özel oda canımı sıkar, gökyüzü de. Benim varlığım ancak bütün yüzeyleri pek çok kişinin gözlerine sunulduğunda ışıldar. Onlar olmazsa delik deşik olurum, yanık kâğıt gibi büzülürüm. Ah Mrs. Moffat, Mrs. Moffat, diyorum, gelin de süpürün bütün bunları. Her şey düştü benden. Bazı arzuları geride bıraktım; arkadaşlarımı kaybettim, bazıları öldüğü için –Percival– bazılarını da sokakta karşıdan karşıya geçmeyi beceremediğim için. Bir zamanlar öyle görünmüş olsam da pek yetenekli değilim. Ulaşamayacağım şeyler var. Felsefenin zor sorunlarını asla anlayamayacağım. Yolcuğum Roma’dan öteye geçmeyecek. Geceleri uykuya daldığımda, Tahiti’de yanan bir meşalenin ışığında mızrakla balık avlayan vahşileri ya da cangılda sıçrayan bir aslanı ya da çiğ et yiyen çıplak bir adamı asla göremeyeceğim birden aklıma gelince içim sızlıyor. Ne Rusça öğreneceğim ne de Veda’ları4 okuyabileceğim. Bir daha asla başımı posta kutusuna çarpmayacağım. (Yine de, o çarpışmanın şiddetiyle birkaç yıldız düşüyor gecemin içinden, çok güzel bir biçimde.) Ama ben düşünürken gerçek yaklaşmış. Yıllarca, ‘Çocuklarım... karım... evim... köpeğim’ diye sızlanarak mırıldanıp durdum. Kapıyı anahtarımla açıp içeri girdiğimde o bildik ritüeli yerine getirecek, o sıcak örtülere sarınacağım. Şimdi o şirin tül düştü. Artık hiçbir mal mülk istemiyorum. (Not: Bir İtalyan çamaşırcı kadın bir İngiliz dükünün kızıyla aynı bedensel zarafet basamağındadır.)

“Bir düşüneyim. Damla düşüyor; başka bir aşamaya gelinmiş. Aşama üstüne aşama. Hem aşamaların neden sonu olsun? ve nereye götürüyorlar? Hangi karara? Çünkü üstlerinde tören giysileriyle geliyorlar. Bu ikilemlerde dindar kişi, yanımdan yürüyerek geçen o mor kuşaklı ve kösnül görünümlü soyluya danışır. Ama biz öğretmenlerden hoşlanmayız. Bir adam ayağa kalkıp ‘Bakın, gerçek budur’ dese, ben hemen arka planda bir parça balık aşıran kum rengi bir kedi görürüm. Bakın, kediyi unuttunuz, diyorum. Neville de, okulda, loş şapelde, doktorun haçını gördüğünde öfkeden köpürmüştü. Bir kedi yüzünden ya da Lady Hampton’un özenle burnuna bastırdığı buketin çevresinde vızıldayan bir arı yüzünden olsun, hep dikkati dağılan ben, hemen bir hikâye uydurur ve böylece haçın açılarını silerim. Binlerce hikâye uydurdum; doğru hikâyeyi bulduğumda kullanacağım cümlelerle doldurdum sayısız defteri, bütün bu cümlelerin yöneldiği tek hikâyeyi. Ama o hikâyeyi henüz bulmadım. Ve sormaya başlıyorum: Hikâye var mıdır?

“Bu terastan aşağıda kaynaşan insanlara bak. Genel hareketliliğe ve gürültüye bak. Şu adam katırıyla uğraşıyor. Yarım düzine iyi niyetli aylak ona yardım öneriyorlar. Kimileri de hiç bakmadan geçiyor yanından. Bir çile yünde ne kadar iplik varsa onların da o kadar tarakta bezi var. Gök kubbeye bak, üstünden yuvarlak beyaz bulutlar geçiyorlar. Kilometrelerce uzanan dümdüz toprakları hayal et, su kemerlerini ve kırık Roma kaldırımlarını ve Campagna’daki mezar taşlarını ve Campagna’nın ötesindeki denizi, sonra yine topraklar, sonra deniz. Bu manzaranın herhangi bir ayrıntısını koparıp alabilir –örneğin katır arabasını– ve onu kolayca betimleyebilirim. Ama katırıyla uğraşan bir adamı neden betimleyeyim? Aynı şekilde, basamakları çıkan o kızla ilgili hikâyeler uydurabilirim. ‘Kız erkekle karanlık kemerin altında buluştu... “Bitti artık” dedi erkek, porselen papağanın asılı olduğu kafese arkasını dönerek.’ Ya da ‘Buraya kadar’ diye kesip atabilirdi. Ama neden benim keyfi örneğimi zorla kabul ettireyim? Neden bunu vurgulayayım, şunu biçimlendireyim, sokak satıcılarının sattığı oyuncaklara benzeyen küçük figürler uydurayım bükerek? Neden bunca şey arasından bunu seçeyim – bu ayrıntıyı?

“Hayat derilerimden birini döküyorum burada, onların bütün söyleyecekleri, ‘Bernard Roma’da on gün geçiriyor,’ olacak. Bu terasta tek başıma, yönümü bilmeden, bir aşağı bir yukarı yürüyorum. Ama yürürken noktaların ve kısa çizgilerin uzun çizgilere dönüşmeye başladıklarını, nesnelerin, ben o basamaklardan çıkarken sahip oldukları o yalın, farklı kimliği nasıl yitirdiklerini görüyorum. Büyük kırmızı çanak şimdi sarımsı yeşil bir dalganın içinde kırmızımtrak bir çizgi. Dünya şimdi yanımdan geçmeye başlıyor, tren hareket ederken yanından geçtiği bir çitin çalılıkları gibi, denizde bir geminin yanından geçen dalgalar gibi. Ben de hareket ediyorum, bir şeyin ötekini izlediği, yanımdan önce ağacın, sonra telgraf direğinin, sonra da çitteki boşluğun geçmesinin kaçınılmaz göründüğü genel sıralamaya katılıyorum. Ve ben, kuşatılmış, dahil olmuş ve katılmış durumda hareket ederken, her zamanki cümleler fokurdamaya başlıyor, bu kabarcıkları başımın içindeki çatı kapısından kurtarmaya çalışıyorum, bu nedenle adımlarımı, başının arkasını tanır gibi olduğum o adama doğru yönlendiriyorum. Birlikte okula gittik onunla. Kuşkusuz rastlaşacağız. Mutlaka birlikte öğle yemeği yiyeceğiz. Konuşacağız. Ama bekle, bir dakika bekle.

“Bu kaçış anları küçümsenmemeli. Çok az bulunuyorlar. Tahiti mümkün oluyor. Bu küpeşteden eğilince uzaklarda uçsuz bucaksız suları görüyorum. Bir yüzgeç dönüyor. Bu yalın görsel izlenim hiçbir düşünce silsilesine bağlı değil, tıpkı ufukta görebileceğimiz bir domuzbalığının yüzgeci gibi birden çıkıyor ortaya. Görsel izlenimler çoğunlukla, böyle kısaca, zaman içinde keşfedip sözcüklere dökeceğimiz ifadeleri iletirler bize. Bu nedenle ‘Y’ harfinin altına, ‘yüzgeç, uçsuz bucaksız sularda’ diye not düşüyorum. Nihai ifadeyi bulmak için zihninin kıyısına sürekli notlar alan ben, bir kış akşamını bekleyerek bu notu alıyorum.

“Şimdi gidip bir yerde öğle yemeği yiyeceğim, kadehimi kaldırıp şarabın içinden karşıya bakacağım, her zamankinden daha da tarafsızca gözlem yapacağım ve restorana güzel bir kadın girerse, masaların arasından geçerek yaklaşırsa kendi kendime, ‘Bak, uçsuz bucaksız sulara karşı nereye geliyor’ diyeceğim. Anlamsız bir gözlem, ama bana göre ciddi, kurşun rengi ve çöken dünyaların ve yıkamaya odaklı suların ölümcül sesini taşıyor.

“Öyleyse Bernard (seni hatırlıyorum, girişimlerimin alışıldık partnerini), bu yeni bölüme başlayalım ve bu yeni, bilinmedik, tuhaf, tamamıyla tanımlanmamış ve dehşet verici deneyimin –yeni damla– oluşumunu gözlemleyelim. O adamın adı Larpent.”

“Bu sıcak öğle sonrasında,” dedi Susan, “bu bahçede, oğlumla gezindiğim bu çimende, arzularımın doruğuna ulaştım. Bahçe kapısının menteşesi paslanmış; kaldırarak açıyor kapıyı. Çocukluğun çılgın tutkuları, Jinny Louis’i öptüğünde bahçede döktüğüm gözyaşları, çam kokulu sınıftaki öfkem, katırların sivri nallarının üzerinde takırtılarla geldikleri, İtalyan kadınların sırtlarında şalları, saçlarında karanfilleriyle çeşme başında gevezelik ettikleri yabancı ülkelerdeki yalnızlığım, güvenlikle, mal mülkle ve samimiyetle ödüllendiriliyor. Huzurlu, üretken yıllar geçirdim. Gördüğüm her şeye sahibim. Tohumdan ağaçlar yetiştirdim. Geniş yapraklı nilüferlerin altına süs balıklarının saklandığı havuzlar yaptım. Çilek tarhlarının ve lahana tarhlarının üstüne ağ gerdim, armutlarla erikleri arılardan korumak için ağzını diktiğim beyaz torbalara koydum. Bir zamanlar küçük yataklarında birer meyve gibi cibinliklerinin altında yatan, boyları benden uzun oğullarımın ve kızlarımın, ilmekleri yırtıp benimle birlikte yürüdüklerini gördüm, çimenlere gölgelerini düşürerek.

“Burada çitle çevriliyim, kendi ağaçlarımdan biri gibi yere çakılıyım. ‘Oğlum’ diyorum, ‘Kızım’ diyorum ve üzeri çivi, boya ve çit teli dolu tezgâhından başını kaldırıp bakan nalbur bile kapıdaki kelebek ağı, dizlik ve arı kovanı yüklü döküntü arabaya saygı gösteriyor. Noel’de saatin üstüne ökseotu asarız, böğürtlenlerimizi ve mantarlarımızı tartarız, marmelat kavanozlarımızı sayarız, her yıl boyumuz ölçülsün diye salondaki pencerenin panjuruna dayarız sırtımızı. Beyaz çiçeklerden çelenkler de yaparım, aralarına gümüş yapraklı bitkiler katarım, ölmüşler için, ölmüş çoban için taziyelerimi, ölen arabacının karısına üzüntülerimi bildiren kartımı eklerim yanına; ölüm döşeğindeki, elimi sıkı sıkı tutan, duydukları son korkuyu mırıldanan kadınların başucuna otururum; benim gibi doğmuş olmayanların, çiftlik hayatını, gübre yığınlarını, başıboş dolaşan tavukları, büyümekte olan çocuklarıyla iki odada yaşayan bir anneyi erken yaşta tanımayanların tahammül edemeyeceği evleri ziyaret ederim. Buğunun pencere camlarından aktığını gördüm ben, musluk taşını kokladım.

“Şimdi elimde makasımla çiçeklerimin arasında dururken, gölge nereye girebilir, diye soruyorum. Benim titizlikle bir araya getirilmiş, acımasızca bastırılmış hayatımı hangi şok gevşetebilir? Yine de zaman zaman doğal mutluluk bıktırıyor beni, meyve yetiştirmek, kürekleri, silahları, kafataslarını, ödül verilen kitapları ve diğer ödülleri evin içine dağıtan çocuklar da. Bedenden bıkıyorum, kendi becerimden, çalışkanlığımdan ve kurnazlığımdan bıkıyorum, kendi çocuklarını, daima kendi çocuklarını koruyan, uzun bir masada, kıskanç gözlerinin önünde toplayan annenin ahlaksız tarzından bıkıyorum.

“İlkbahar geldiğinde, serin, sağanaklı, ansızın açan sarı çiçeklerle – o zaman, mavi tentenin altındaki ete baktığımda ve ağır, gümüşsü çay ve kuşüzümü torbalarını sıktığımda güneşin nasıl doğduğunu hatırlıyorum, kırlangıçların otlara değerek geçtiklerini, biz çocukken Bernard’ın kurduğu cümleleri, kat kat, çok açık renkte yaprakların üstümüzde sallanarak, göğün mavisini küçük parçalara ayırdıklarını, hıçkıra hıçkıra ağlayarak oturduğum sahildeki kayın ağaçlarının kök iskeletine oynaşan ışıklar serptiklerini. Güvercin havalandı. Ayağa fırladım, bir balondan sarkan ip gibi, gitgide yükseklere çıkarak, daldan dala kaçarak uzayıp giden sözcüklerin peşinden koştum. Sonra, çatlayan bir çanak gibi sabahımın değişmezliği kırıldı, un torbalarını yere bırakırken, ‘Hayat beni, camın içine hapsolan kamış gibi kuşatıyor’ diye düşündüm.

“Elimde bir makas var, Elvedon’a giden, çürük yaş mazılara basan, yazı yazan hanımı ve büyük süpürgeli bahçıvanları görmüş olan ben gülhatmileri kesiyorum. Vurulmayalım ve kakımlar gibi duvara çivilenmeyelim diye soluk soluğa geri koştuk. Şimdi tartıyorum, reçel yapıyorum. Gece koltukta oturup dikiş dikerken kolumu uzatıyorum; kocamın horlamasını duyuyorum; geçen bir arabanın farları pencereleri aydınlatınca başımı kaldırıp bakıyorum ve hayatımın dalgalarının, ben olduğum yere kök salmışken, etrafımda köpürüp çatladığını hissediyorum; ve bağırtılar duyuyorum, iğnemi batırıp çıkarırken ve ipliğimi iğnenin deliğinden geçirirken başkalarının hayatlarının bir köprünün ayaklarının çevresinde saman çöpleri gibi dönüp durduğunu görüyorum.

“Beni sevmiş olan Percival’i düşünüyorum bazen. Atına binip gitti ve Hindistan’da öldü. Bazen Rhoda’yı düşünüyorum. Gecenin yarısında huzursuz çığlıklar uyandırıyor beni. Ama çoğunlukla oğullarımla gezintiye çıkmak hoşuma gidiyor. Gülhatmilerin kurumuş taçyapraklarını kesiyorum. Oldukça ufak tefeğim, saçlarım zamanından önce ağardı, ama pırıl pırıl gözlerimle, armut biçimi gözlerimle tarlalarımda dolaşıyorum.”

“Metro istasyonunda duruyorum,” dedi Jinny, “arzulanan her şeyin buluştuğu yerde – Güney Piccadilly, Kuzey Piccadilly, Regent Street ve Haymarket. Londra’nın merkezinde, kaldırımın altında duruyorum bir an. Başımın tam üstünde sayısız tekerlek hızla dönüyor, ayaklar yere basıyor. Uygarlığın büyük bulvarları burada buluşuyor, şu ya da bu yöne ayrılıyor. Ben hayatın ortasındayım. Ama bak – şu aynada benim bedenim var. Ne kadar yalnız, ne kadar büzülmüş, ne kadar yaşlı! Artık genç değilim. Artık geçit alayının bir parçası değilim. O basamaklardan milyonlar iniyor korkunç bir inişle. Kocaman tekerlekler engellenemez şekilde dönüyor, onları aşağı inmeye zorluyor. Milyonlar öldü. Percival öldü. Ben hâlâ hareket ediyorum. Ben hâlâ yaşıyorum. Ama ben işaret verince kim gelir?

“Küçük bir hayvanım ben, sağrılarım korkudan inip kalkıyor, burada kalbim çarparak, titreyerek duruyorum. Ama korkmayacağım. Kırbacı sağrımda şaklatacağım. Gölge arayan, sızlanan küçük bir hayvan değilim ben. Hazırlanmama fırsat bulamadan kendime gözüm iliştiğinde, ki kendimi görmek için her zaman hazırlanırım, sadece bir an kırıldı cesaretim. Doğru, genç değilim – yakında kolumu boş yere kaldıracağım ve eşarbım yanıma düşecek, kimseye işaret vermeden. Geceleyin o ani iç çekişi duymayacağım, karanlığın içinden birinin geldiğini hissetmeyeceğim. Karanlık tünellerde pencere camlarında yansımalar olmayacak. İnsanların yüzlerine bakacağım ve onların bir başka yüzü aradıklarını göreceğim. Bir ölüler ordusunun kolu kanadı kırılmış, korkunç inişi gibi dimdik bedenlerin yürüyen merdivenden sessizce kaçışının ve bizi, hepimizi acımasızca ilerleten, daha ileriye gönderen büyük makinelerin uğultusunun beni bir an korkuttuğunu ve bir yere sığınmaya zorladığını itiraf ediyorum.

“Ama şimdi, beni donatan o küçük hazırlıkları kasten aynanın karşısında yaparken, korkmayacağıma yemin ediyorum. Kırmızılı sarılı o muhteşem otobüsleri düşün, duran ve kalkan, tam vaktinde ve arka arkaya. Güçlü ve güzel arabaları düşün, kâh yürüme hızında giden kâh ileri atılan; donanımlı, hazırlıklı, hızla ilerleyen erkekleri düşün, kadınları. Bu, zafer alayı; bayrakları ve pirinç kartallarıyla, savaşta kazanılmış defne yaprağından çelenk takılı başlarıyla muzaffer ordu bu. Peştamala sarınmış vahşilerden daha iyiler, ve saçları nemli, uzun memeleri sarkan, uzun memelerini çocukların çekiştirdiği kadınlardan. Bu geniş caddeler –Güney Piccadilly, Kuzey Piccadilly, Regent Street ve Haymarket– cangılın içinden geçen kumlu zafer yollarıdır. Ben de, küçük rugan ayakkabılarımla, tül gibi incecik mendilimle, kırmızıya boyalı dudaklarımla ve güzelce kalem çekilmiş gözlerimle, orkestrayla birlikte zafere doğru yürüyorum.

“Bak, burada, yeraltında bile, hep pırıl pırıl parlayan giysileriyle nasıl da gösteriş yapıyorlar. Toprağı bile solucanlı ve sırılsıklam bırakmıyorlar. Işıklandırılmış cam vitrinlerde tüller ve ipekler var, milyonlarca ilmekten oluşan incecik nakışlarla süslenmiş iç çamaşırları. Kızıl, yeşil, mor, her renkten. İnsanların nasıl düzenlediklerini, silindirden geçirdiklerini, pürüzleri giderdiklerini, boyaya batırdıklarını ve tünel açmak için kayaları patlattıklarını düşün. Asansörler çıkıp iniyor, trenler duruyor, tramvaylar denizin dalgaları gibi düzenli hareket ediyor. İşte ben buna bağlıyım. Bu dünyanın çocuğuyum ben, onun standartlarına uyarım. Ötekiler bunca serüvene atılırken, gözü pekken, hem de meraklıyken ve çabalamaya ara verip serbest elleriyle duvara bir şaka yazacak kadar güçlüyken ben nasıl sığınacak bir yer ararım? Bu yüzden yüzümü pudralayacak ve dudaklarımı boyayacağım. Kaşlarımın kavisini her zamankinden daha fazla keskinleştireceğim. Yüzeye çıkacak, ötekilerle birlikte Piccadilly Circus’ta dimdik duracağım. Bir arabaya elimle keskin bir işaret yapacağım, arabanın sürücüsü işaretimi anladığını, hevesini pek belli etmeden gösterecek. Çünkü ben hâlâ heveslendirebiliyorum insanları. Sokakta erkeklerin hâlâ önümde eğildiklerini hissediyorum, başakların, kendilerini kıvırıp kızıllaştıran hafif bir esintiyle sessizce eğilmeleri gibi.

“Kendi evime gideceğim arabayla. İri demetlerdeki başlarını eğen gösterişli, şatafatlı çiçeklerle vazoları bol bol dolduracağım. İskemlelerden birini buraya, birini şuraya koyacağım. Bernard’ın Neville’in ya da Louis’in gelme olasılığına karşı sigaraları hazırlayacağım, bardakları ve bir tane de rengârenk kapaklı, yeni çıkmış kitap. Ama belki de Bernard, Neville ya da Louis gelmez de yeni biri gelir, tanımadığım, bir merdivende yanından geçtiğim ve tam geçerken dönüp ‘Gel’ diye mırıldandığım biri. Bu öğle sonrasında gelecek o; tanımadığım, yeni biri. Ölülerin sessiz ordusu insin aşağı. Ben ileriye yürüyorum.”

“Artık odaya ihtiyacım yok,” dedi Neville, “duvarlara ve şöminedeki ateşe de. Artık genç değilim. Jinny’nin evinin önünden kıskançlık duymadan geçiyorum, kapının eşiğinde hafifçe gergin halde kravatını düzelten genç adama gülümseyerek bakıyorum. İki dirhem bir çekirdek genç adam çalsın kapıyı; bulsun Jinny’yi. Ben Jinny’yi bulmak istersem bulurum; istemezsem geçip giderim. Eskiden beni yıpratan duygular artık gücünü yitirdi – kıskançlık, entrika ve öfke silinip gitti. İhtişamımızı da yitirdik. Gençken nereye olsa otururduk, kapıların çarptığı esintili hollerde tahta banklara. Bir geminin güvertesinde birbirini hortumla ıslatan oğlan çocukları gibi yarı çıplak yuvarlanırdık yerlerde. Şimdi, iş çıkışı metrodan boşalan meçhul, birbirinden farksız, sayısı belirsiz insanlardan hoşlandığıma yemin edebilirim. Kendi meyvemi seçtim. Heyecana kapılmadan bakıyorum.

“Ne de olsa sorumlu değiliz. Biz yargıç değiliz. Diğer insanlara başparmaklarını mengeneye alarak ya da demirlerle işkence etmemiz istenmiyor bizden; kürsüye çıkıp bulutlu pazar ikindilerinde vaaz vermemiz istenmiyor. Bir güle bakmak ya da benim burada, Shaftesbury Caddesi’nde yaptığım gibi Shakespeare okumak çok daha iyi. Şu gelen budala, şu kötü adam, şu arabada gelen de Cleopatra, saltanat kayığında alev alev yanarak. Lanetlenmişler de var burada, sulh ceza mahkemesinin duvarına yaslanmış burunsuz adamlar, ayakları ateşin içinde, uluyorlar. Yazmazsak, şiir bu. Rollerini kusursuzca oynuyorlar, ve neredeyse daha ağızlarını açmadan ne diyeceklerini biliyorum ve yazılı olması gereken sözcüğü söyleyecekleri o ilahi ânı bekliyorum. Sırf oyunun uğruna olsaydı sonsuza kadar yürüyebilirdim Shaftesbury Caddesi’nde.

“Sokaktan gelip bir odaya girince sohbet eden insanlar görüyoruz, ya da konuşmaya kalkışmayanlar. Erkek konuşuyor, kadın konuşuyor, başka biri konuşuyor, öyle sık söylenmişler ki bu sözler, koca bir yükü yerinden kaldırmak için tek bir sözcük yeterli oluyor. Tartışma, kahkahalar, eski şikâyetler – havayı yoğunlaştırarak düşüyorlar. Elime bir kitap alıp herhangi bir yerinden yarım sayfa okuyorum. Çaydanlığın ağzını henüz onarmamışlar. Annesinin giysilerini giymiş çocuk dans ediyor.

“Ama sonra Rhoda, yoksa Louis mi, kendini yiyen, acılar içindeki biri, aradan geçip dışarı çıkıyor. Bir plan olsun istiyorlar, değil mi? Bir gerekçe istiyorlar. Bu sıradan sahne yetmiyor onlara. Bir şeyin sanki yazılıymış gibi söylenmesini beklemek; cümlenin, bir harf oluşturacak şekilde kil topağını tam doğru noktaya koymasını görmek; ansızın, göğün önünde bir grubun farkına varmak yeterli değil. Yine de, eğer şiddet istiyorlarsa, ölümü de, cinayeti de, intiharı da hepsini birden tek bir odada gördüm. İçeri giren var, dışarı çıkan var. Merdivende hıçkırıklar duyuluyor. Kopan iplikleri, atılan düğümleri ve bir kadının kucağındaki ince beyaz ketenin durmaksızın, sessizce dikildiğini işittim. Neden bir gerekçe sorayım, Louis gibi, ya da Rhoda gibi uzaktaki bir ağaçlığa uçayım, defne ağacının yapraklarını aralayıp heykel arayayım? Bu patırtının gerisinde güneşin parladığına inanarak kanatlarımızı fırtınaya karşı çırpmamız gerektiğini söylüyorlar; söğütlerin kapladığı göllere güneş dik vuruyor. (Burada kasım ayındayız; yoksullar rüzgârın kavurduğu ellerinde tuttukları kibrit kutularını uzatıyorlar.) Hakikatin orada bütün olarak bulunacağı söyleniyor, ve buraya çıkmaz sokaklardan geçerek, ayaklarını sürüyerek gelen erdemin orada eksiksiz yer aldığı. Rhoda boynunu ileri uzatarak, kör, acayip bakışlarla yanımızdan hızla geçiyor. Artık varlıklı olan Louis tabaka tabaka kabarmış damların arasındaki çatı penceresine gidiyor ve Rhoda’nın kaybolduğu yere bakıyor, ama bürosunda daktilo makinelerinin ve telefonların arasında oturması ve bizim eğitilmemiz, yenilenmemiz, henüz doğmamış bir dünyanın da ıslahı için hazırlık yapması gerek.

“Ama şimdi kapısını vurmadan girdiğim bu odada, sanki yazılıymış gibi söyleniyor şeyler. Kitaplığa gidiyorum. İstersem herhangi bir kitaptan yarım sayfa okuyabilirim. Konuşmak zorunda değilim. Ama dinliyorum. Tam anlamıyla uyanığım. Kuşkusuz, bu şiir kolayca okunamaz. Sayfaların çoğu zarar görmüş ve çamurlanmış, yırtılmış, sonra da solmuş yapraklarla, bir parça mine çiçeği ya da sardunya yaprağıyla tutturulmuş. Bu şiiri okuyabilmek için insanın pek çok gözü olmalı, gece yarısı, sadece bir tutam yosunun yüzeyi deldiği ya da ansızın dalgaların açılıp ortaya bir canavarın çıktığı Atlas Okyanusu’nun coşkun sularına ışıkları vuran fenerler gibi. Hoşlanmazlıkları, kıskançlıkları bir kenara bırakmalı ve araya girmemeliyiz. Sabırlı olmalı, büyük özen göstermeli ve ister örümceğin narin bacaklarının bir yaprak üzerindeki, ister alakasız bir yağmur oluğundaki suyun gurultusundaki hafif seslerin de duyulmasına izin vermeliyiz. Korkarak ya da dehşete kapılarak hiçbir şeyi reddetmemeliyiz. Bu sayfayı yazmış olan şair (insanlar konuşurken okuduğum sayfa) geri çekildi. Ne virgül var, ne noktalı virgül. Dizeler alışıldık uzunlukta değil. Çoğu şey saçma sapan. Kuşkulu olmak gerek, ama ihtiyatı boş ver, kapı açıldığında da mutlaka kabul et. Ara sıra da ağla; bir bıçak alıp birikmiş kurum, kabuk ve her türlü sert şeyi acımasızca kesip at. Ve böylece (onlar konuşurken) ağını derinlere sal ve erkeğin söylediklerini ve kızın söylediklerini yavaşça çekip yüzeye çıkar ve bunlardan şiir yap.

“Onların konuşmalarını dinledim. Şimdi gittiler. Yalnızım. Ateşin yanışını sonsuza kadar izlemek mutlu edebilir beni, bir kubbe gibi, bir fırın gibi; şimdi tahta bir çatı kirişi bir darağacına benziyor, ya da çukura, ya da mutluluk vadisine; şimdi kıvrılmış bir yılan, kızıl, beyaz pullu. Perdedeki meyve, papağanın gagasının altında kabarıyor. Çıtır çıtır ses çıkarıyor ateş, tıpkı ormanın ortasındaki böceklerin sesi gibi. Uzakta dallar havayı döverken ateş çıtırdıyor, ve şimdi bir ağaç devriliyor, yaylım ateşi gibi ses çıkararak. Bunlar, bir Londra gecesinin sesleri. Sonra, beklediğim tek sesi duyuyorum. Gitgide yükseliyor, yaklaşıyor, duraksıyor, kapımda duruyor. ‘İçeri gel. Yanıma otur. İskemlenin kenarına otur’ diye bağırıyorum. Eski hayallerime kapılıp ‘Daha yaklaş, yaklaş’ diye bağırıyorum.”

“Bürodan dönüyorum,” dedi Louis. “Paltomu buraya asıyor, bastonumu şuraya koyuyorum – Richelieu’nün böyle bir bastonla yürümüş olduğunu kuruyorum kafamda. Böylece otoritemden sıyrılıyorum. Cilalı bir masada bir müdürün sağ yanında oturuyordum. Başarılı girişimlerimizin grafikleri karşımızdaki duvardaydı. Dünyanın her yerini gemilerimizle birbirine bağladık. Yerküreyi bizim deniz hatlarımızla sardık. Müthiş bir saygınlığım var. Bürodaki bütün genç hanımlar benim girişimi fark ediyorlar. Artık canımın istediği yerde yemek yiyebilirim, yakında Surrey’de bir evim, iki arabam, bir limonluğum ve nadir bulunan birkaç kavun türü olacağını söylersem kibirlilik etmiş olmam. Ama hâlâ geri dönüyorum, hâlâ çatı katındaki odama geliyorum, şapkamı asıyor ve yalnızlığım içinde, yumruğumu müdürün meşe kapısına indirdiğim günden beri başvurduğum o tuhaf şeye kalkışıyorum. Küçük bir kitabı açıyorum. Bir şiir okuyorum. Bir şiir yetiyor.

Ah batı rüzgârı...5

Ah batı rüzgârı, benim abanoz masamla ve tozluklarımla ve ne yazık ki metresimin, İngilizceyi doğru dürüst konuşmayı asla becerememiş olan şu küçük oyuncunun adiliğiyle aranda hep düşmanlık var –

Ah batı rüzgârı, ne zaman eseceksin...

Yıldızların ışıl ışıl parladığı gece yarısı da gelse, öğle vakti, en sıradan bir saatte de gelse Rhoda, o koyu dalgınlığıyla, salyangoz eti rengindeki görmeyen gözleriyle seni yok etmez, batı rüzgârı. Pencerede durur ve bacalara bakar ve yoksulların evlerindeki kırık camlara –

Ah batı rüzgârı, ne zaman eseceksin...

“Benim görevim, benim sırtımdaki yük başkalarınınkinden hep daha ağır olmuştur. Sırtıma bir piramit yerleştirilmiş. Müthiş bir iş yapmaya çalıştım. Berbat, kural tanımayan, ahlaksız bir ekibin başındaydım. Avustralya aksanımla yemek evlerinde oturdum ve işyerinde çalışanların beni kabul etmelerine çalıştım, ama kendi ciddi ve derin inançlarımı, çözülmesi gereken fikir ayrılıklarını ve tutarsızlıkları unutmadım. Çocukken Nil Nehri’ni görürdüm düşümde, uyanmak istemezdim, yine de yumruğumu damarlı meşe kapıya indirirdim. Susan gibi, büyük hayranlık duyduğum Percival gibi dünyaya yazgısız gelseydim daha mutlu olurdum –

Ah batı rüzgârı, ne zaman eseceksin,

Ki yağabilsin küçük yağmur?

“Hayat benim için korkunç bir şeydi. Kocaman bir emici gibiyim, yapış yapış, yapışkan, doymak bilmeyen bir ağız gibiyim. Tam ortada oturan taşı canlı etimden çekip çıkarmaya çabaladım. Pek az doğal mutluluk tattım, oysa metresimi, Cockney aksanıyla kendimi rahat hissetmemi sağlar diye seçmiştim. Oysa onun yaptığı yerlere kirli iç çamaşırlarını saçmak oldu, temizlikçi kadınla dükkânlardaki çıraklar arkamdan onlarca kez bağırdılar, ciddi ve kibirli yürüyüşümle alay ettiler –

Ah batı rüzgârı, ne zaman eseceksin,

Ki yağabilsin küçük yağmur?

“Yazgım neydi, bunca yıl kaburgalarımı ezen o sivri uçlu piramit? Nil’i ve başlarının üzerinde testi taşıyan kadınları hatırlamam mı; buğdayları dalgalandıran, nehirlerin buz tutmasına yol açan yazların ve kışların içine karışıp dışına çıktığımı hissetmem mi? Ben tek ve fani bir varlık değilim. Hayatım, bir elmasın yüzeyinde bir an parlayıp göz alan bir ışıltıya benzemiyor. Yerin altına dolana dolana iniyorum, hücreden hücreye elinde lambayla giden bir nöbetçi gibi. Yazgım, pek çok ipi, uzun tarihimizin, karmaşalı ve çok çeşitli bugünümüzün ipliklerinin incesini, kalınını, kopuğunu, sağlamını hatırlamak ve bir araya katmak, bir tek kalın ip halinde dokumaktı. Anlayacak çok şey olur hep; kulak verilecek bir ahenksizlik; azarlanacak bir hata. Baca şapkaları, gevşemiş kayağantaşları, sinsice sokulan kedileri ve çatı pencereleriyle şu damlar çökük ve kurum içinde görünüyorlar. Kırık camların, gevşemiş kiremitlerin arasından kendime yol açıyorum ve sadece iğrenç ve açlıktan ölmüş suratlar görüyorum.

Varsayalım ki bütün bunların hikmetini anlıyorum – bir sayfaya bir şiir ve sonra da ölüyorum. Sizi temin ederim ki hiçbir itirazım olmaz buna. Percival öldü. Rhoda beni terk etti. Ama sıskalaşıp kuruyana kadar yaşayacağım, saygın biri olarak, altın topuzlu bastonumla kentin kaldırımlarını yoklayarak yürüyeceğim. Belki de hiç ölmem, hatta belki de o devamlılığa ve süreğenliğe hiç kavuşmam –

Ah batı rüzgârı, ne zaman eseceksin,

ki yağabilsin küçük yağmur?

Yeşil yapraklar büyüyordu Percival’in üzerinde, hâlâ yaz rüzgârında iç çekmekte olan bütün dallarıyla birlikte konuldu toprağa. Ötekiler konuşurken sessizliği paylaştığım Rhoda, geride kalan ve birörnek, parlak tüylü sırtlarıyla bereketli otlaklarda dörtnala giden sürü toplandığında başını çeviren Rhoda gitti şimdi çöl sıcağı gibi. Kentin damları güneşte kabardığında onu düşünüyorum; kurumuş yapraklar yalpalayarak yere döküldüğünde; yaşlı adamlar gelip sivri uçlu sopalarını, bizim Rhoda’yı şişlediğimiz gibi, küçük kâğıt parçalarına sapladıklarında –

Ah batı rüzgârı, ne zaman eseceksin,

ki yağabilsin küçük yağmur,

Tanrım, sevgilim kollarımda

ve ben yine yatağımda olabilseydim!

Şimdi kitabıma geri dönüyorum; Şimdi çabama geri dönüyorum.”

“Ah hayat, nasıl da korktum senden,” dedi Rhoda, “ah insanlar, nasıl da nefret ettim sizlerden! Nasıl da dürtüklediniz beni, nasıl da araya girdiniz, nasıl da itici göründünüz Oxford Street’te, metroda karşı karşıya oturup birbirinize gözlerinizi dikerken nasıl da sefildiniz! Şimdi, doruğundan Afrika’yı göreceğim bu dağa tırmanırken zihnimde ambalaj kâğıdıyla sarılmış paketlerin ve sizin yüzlerinizin izleri var. Siz beni lekelediniz ve bozdunuz. Üstelik çok da kötü kokuyordunuz, bilet almak için kapıların önünde kuyruğa girdiğimizde. Herkes grinin ve kahverenginin muğlak tonlarında giyinmişti, tek bir mavi tüy bile yoktu bir şapkaya tutturulmuş. Hiçbiri, bir şey değil de öteki şey olacak cesarete sahip değildi. Bir günü geçirebilmek için nasıl bir ruh ölümü talep ettiniz, ne yalanlar, eğilip selam vermeler, sürtünmeler, dil ustalığı ve yaltakçılıklar! Nasıl da zincirlediniz beni bir noktaya, bir saate, bir iskemleye, ve kendiniz de karşıma oturdunuz! Bir saati ötekinden ayıran beyaz alanları nasıl da aldınız elimden ve onları kirli topaklar haline getirip kâğıt sepetine attınız yağlı pençelerinizle. Ama onlar benim hayatımdı.

“Ama pes ettim. Elimi kaldırıp küçümsemelerin ve esnemelerin üzerini örttüm. Sokağa çıkıp öfkemin işareti olarak bir şişeyi kaldırımın kenarındaki su oluğunda kırmadım. Heyecandan titrerken hiş şaşırmamış numarası yaptım. Sen ne yaptıysan ben de onu yaptım. Susan ile Jinny şu şekilde çoraplarını çektiklerinde ben de tıpkı onlar gibi çektim benimkileri yukarı. Hayat öyle korkunçtu ki perde üstüne perde çektim önüne. Hayata şunun içinden bak, hayata bunun içinden bak; gül yaprakları olsun, asma yaprakları olsun – bütün sokağı kapladım, Oxford Street’i, Piccadilly Circus’u parıldayan, kıpırdaşan zihnimle kapladım, asma yapraklarıyla ve gül yapraklarıyla. Okul kapanırken koridorda duran bavullar da vardı. Etiketleri okumak ve isimleri ve yüzleri hayal etmek için gizlice sokuldum yanlarına. Adını unuttuğum bir kızın kaldırımda durduğu yerde, belki Harrogate, belki Edinburgh altın rengi bir aylayla kuşatılmıştı. Ama sadece isimdi. Louis’i terk ettim; kucaklaşmalar ürkütüyordu beni. Örtülerle, giysilerle mavi-siyah bıçağı gizlemeye çalıştım. Geceye dönüşsün diye yakardım güne. Dolabın küçüldüğünü, yatağın yumuşadığını, havada asılı kalarak süzülmeyi, uzamış ağaçları, bir bataklıktaki yeşil bir bankı ve üzülerek vedalaşan iki kişiyi görmeyi arzuladım. Sözcükleri yelpaze gibi savurdum, tohum eken adamın toprak boşken tohumları sürülmüş tarlalara fırlatması gibi. Hep geceyi uzatmak ve onu rüyalarla iyice doldurmayı arzuladım.

“Sonra, herhangi bir konser salonunda müziğin dallarını araladım ve yaptığımız evi gördüm; kare, dikdörtgenin üzerinde duruyordu. ‘Her şeyi içeren ev,’ dedim, Percival öldükten sonra bir otobüste insanların sırtlarına çarparken; yine de Greenwich’e gittim. Rıhtımda yürürken, bitkilerin olmadığı, sadece şurada burada mermer bir sütunun bulunduğu dünyanın kıyısında sonsuza kadar gürleyeyim diye dua ettim. Buketimi püsküren dalgaya attım. ‘Tüket beni, en uzak sınıra kadar götür beni,’ dedim. Dalga eridi, buket soldu. Artık Percival’i pek az düşünüyorum.

“Şimdi bu İspanyol dağına tırmanıyorum; bu katır sırtının yatağım olduğunu, ölüm döşeğinde olduğumu varsayacağım. Şimdi benimle uçsuz bucaksız derinlikler arasında sadece incecik bir çarşaf var. Şiltenin yumruları altımda yumuşuyor. Tökezleyerek yükseliyoruz, tökezleyerek ilerliyoruz. Yolum gitgide yukarılara götürdü beni, en tepede yanında bir göl olan, tek başına duran bir ağaca doğru. Dağların kuş kanatları gibi kapandıkları akşam vaktinde güzelliğin sularını böldüm. Bazen kırmızı bir karanfil kopardım, ve tutam tutam samanlar. Tek başıma çimenlerin üzerine çöktüm ve eski bir kemiği ellerken, rüzgâr bu tepeye değip geçmek için eğiliyorsa, bir fiske tozdan başka bir şey bulunmasın, diye düşündüm.

“Katır tökezleyerek yukarı çıkıyor, tökezleyerek ilerliyor. Dağın sırtı pus gibi yükseliyor, ama tepeden Afrika’yı göreceğim. Altımdaki yatak çöküyor. Sarı deliklerle dolu çarşaftan aşağı düşüyorum. Yüzü beyaz bir atın yüzüne benzeyen, yatağın ayakucunda duran iyi kadın veda edercesine işaret edip gitmek üzere arkasını dönüyor. O zaman kim gelecek benimle? Sadece çiçekler, akasma ve ay ışığı rengindeki mayıs. Onları gevşek bir demet yapıp çelenk ördüm ve verdim – ah, kime? Şimdi uçurumu aşıp öteye gidiyoruz. Altımızda ringa balığı sürüsünün ışıkları. Kayalıklar kayboluyor. Ufak ufak kımıldaşarak, gri gri kımıldaşarak, sayısız dalga yayılıyor altımızda. Hiçbir şeye dokunmuyorum. Hiçbir şey görmüyorum. Çöküp dalgaların üzerine yerleşebiliriz. Deniz kulaklarımda uğuldayacak. Beyaz taçyapraklarını deniz suyu karartacak. Bir an suyun yüzeyinde kalıp sonra batacaklar. Beni döndürüp altlarına çekecek dalgalar. Her şey muazzam bir sel gibi üzerime yağacak, beni yok edecek.

“Ama şu ağacın dalları dikenli; şu da bir kulübenin damının sert çizgisi. Kırmızıya ve sarıya boyanmış şu torba biçimli şeyler birer surat. Ayağımı yere basarak, çekinerek birkaç adım atıyorum ve elimi bir İspanyol meyhanesinin sert kapısına bastırıyorum.”

4 Sanskritçenin en eski şekliyle yazılmış edebiyat metinleri. (ç.n.)

5 Anonim şiir, 16. yy. (ç.n.)

Güneş batıyordu. Günün sert taşı çatlamıştı, aralıklarından ışık boşalıyordu dışarıya. Karanlıkta tüylenmiş oklar gibi kırmızı ve altın, hızla vurup deliyordu dalgaları. Işınlar kararsızlık içinde parlayıp sönüyor, batmış adalardan gelen sinyaller gibi ya da gülen, utanmaz oğlanların defne ağaçlarının arasından attıkları dart okları gibi ilerliyorlardı. Ama dalgalar, sahile yaklaşırken ışıksız kalıyorlardı ve devrilen bir duvar, hiçbir ışığın sızmadığı gri taştan bir duvar gibi, tek ve uzun bir sarsıntıyla kırılıyorlardı.

Bir meltem çıktı; yapraklar titreşti; ve böyle kıpırdayınca kahverengi yoğunluklarını yitirdiler, grileştiler ya da beyazlaştılar, ağaç kütlesinin yerini değiştirdi, göz kırpıp kubbeli tekdüzeliğini yitirdi. En üstteki dalda oturan şahin gözlerini kırpıştırdı, dikleşti, kanatlarını açtı ve uzaklara süzüldü. Yabani yağmurkuşu bataklıkta bağırdı, uzaklaştı, daireler çizdi, uzaklarda yine bağırdı yalnızlık içinde. Trenlerin ve bacaların dumanı uzadı, parçalandı, denizin ve çayırların üstünde asılı duran yumuşacık örtüyle bütünleşti.

Buğdaylar biçilmişti şimdi. Onların kaymalarından ve dalgalanmalarından geriye sadece sert anızlar kalmıştı. İri bir baykuş karaağaçtan ağır ağır bıraktı kendini, döndü ve yere sarkan bir ipe tırmanır gibi, sedir ağacı boyunca yükseldi. Tepelerdeki yavaş gölgeler, geçerlerken kâh genişlediler, kâh daraldılar. Bozkırın tepesindeki göl boş görünüyordu. Oradan bakan hiçbir tüylü surat yoktu, ya da su sıçratan bir nal ya da suya sokulan sıcak bir hayvan ağzı. Külrengi bir ince dala tünemiş bir kuş gaga dolusu soğuk su içti. Otlama sesi yoktu, tekerlek gürültüsü de, duyulan sadece yelkenlerini şişiren, otların tepesine sürtünen rüzgârın ani uğultusuydu. Denizin parlattığı ince bir dal gibi ışıldayana kadar yağmurda hırpalanmış, güneşte solmuş bir kemik duruyordu orada. İlkbaharda yanıp tilki kırmızısı rengini almış ve yaz ortasında yumuşak yapraklarını güney rüzgârında eğmiş olan bir ağaç şimdi demir kadar kara, onun kadar çıplaktı.

Kara öylesine uzaktaydı ki ne parıldayan bir dam ne de ışıltılı pencere görülebiliyordu artık. Gölgeli dünyanın muazzam ağırlığı öyle narin zincirleri, salyangoz kabuğu kadar ince öyle engelleri yutmuştu ki. Şimdi sadece bulutun akışkan gölgesi, yağmurun darbeleri, hızla geçen bir tek güneş ışığı ya da yağmur fırtınasının bıraktığı ani berelenmeler kalmıştı. Tek tek ağaçlar birer dikili taş gibi belirginleştiriyordu uzaktaki dağları.

Sıcaklığını kaybetmiş, yakıcılığının odak noktası dağılmış olan akşam güneşi sandalyelerle masaları yumuşatıyor, üzerlerini kahverengi ve sarı, eşkenar dörtgenlerle dolduruyordu. Gölgelerle çerçevelenince ağırlıkları artmış görünüyordu, sanki renk yana yatıp bir tarafta toplanmıştı. Bıçak, çatal ve bardak vardı burada, ama boyları uzamış, şişmiş, olağanüstü olmuşlardı. Altın bir daireye alınmış ayna, hiç silinmeyecekmiş gibi bu sahneyi gözlerinde sabitlemişti.

O arada sahilde gölgeler uzamış, karanlık koyulaşmıştı. Kapkara çizme lacivert bir göle dönüşmüştü. Kayalar sertliklerini yitirdiler. Eski teknenin çevresindeki suyun rengi, içine midyeler doldurulmuş gibi koyulaşmıştı. Köpüğün rengi kurşuniye dönmüştü, donuk kumların şurasında burasında beyaz bir inci parıltısı bırakıyordu.

“Hampton Court” dedi Bernard. “Hampton Court. Burası bizim buluşma yerimiz. ‘Hampton Court’un kırmızı bacalarına, kare şeklindeki mazgallara bak. “Hampton Court’ diyen sesimin tonu orta yaşlı olduğumu kanıtlıyor. On yıl, on beş yıl önce olsa, Hampton Court? derdim, soru sorar gibi – Nasıldır orası? Göller, labirentler var mıdır orada? Ya da sesimde beklentiyle, Orada başıma neler gelecek? Kiminle karşılaşacağım? Şimdi, Hampton Court –Hampton Court– sözcükler, yarım düzine telefon mesajıyla ve kartpostallarla o kadar uğraşarak temizlediğim mekânda bir gonk çaldırıyor, peş peşe ses dalgaları yayıyor, gür, yankılı; ve resimler çıkıyor ortaya –yaz öğle sonraları, tekneler, eteklerini kaldıran yaşlı hanımlar, kışın bir ölü külü kabı, martta birkaç nergis– bütün bunlar, şimdi her sahnenin üzerini kaplayan derin suların yüzeyine çıkıyor.

Orada, buluşma yerimiz olan lokantanın kapısında, duruyorlar çoktan – Susan, Louis, Rhoda, Jinny ve Neville. Hep birlikte gelmişler bile. Az sonra, ben yanlarına katıldığımda, başka bir düzen oluşacak, başka bir motif. Şimdi ziyan olan, müsrifçe sahnelere dönüşen şey, denetlenecek, durdurulacak. Bu baskıya boyun eğmek istemiyorum. Elli metre uzaklıktan bile içimdeki düzenin değiştiğini hissediyorum. Onların toplumunun mıknatısı beni çekiyor. Yaklaşıyorum. Beni görmüyorlar. Şimdi Rhoda beni görüyor ama, buluşmanın şokunun yarattığı dehşet içinde, bir yabancıymışım gibi davranıyor. Şimdi Neville arkasına dönüyor. Birden elimi kaldırıp Neville’i selamlarken ‘Ben de Shakespeare’in sonelerinin sayfalarının arasına çiçekler koydum,’ diye bağırıyorum, çok heyecanlıyım. Küçük teknem kıyılmış, çırpıntılı dalgaların üzerinde iki yana sallanıyor. Buluşmanın şokuna iyi gelecek (söylemiş olayım) hiçbir ilaç yok.

“Pütürlü kenarları, kaba kenarları birbiriyle birleştirmek rahatsızlık verici; ancak yavaş yavaş, ayaklarımızı sürüyerek, yere vurarak lokantaya girince, paltolarımızı, şapkalarımızı çıkarınca buluşmamız hoşlaşıyor. Şimdi bir parka, batan güneşin hâlâ muhteşem bir şekilde aydınlattığı ve ağaçların arasında altın bir çizgi oluşturduğu yeşil bir alana bakan uzun, boş yemek salonunda toplanıyor ve oturuyoruz.”

“Şimdi yan yana otururken,” dedi Neville, “bu ensiz masada, ilk duygumuz henüz yatışmadan, ne hissediyoruz? Dürüst olalım şimdi, açık ve dolaysız konuşalım, zorlukla buluşan eski arkadaşlara yaraşan şekilde, buluştuğumuzda ne hissediyoruz? Keder. Kapı açılmayacak; o gelmeyecek. Ve biz yüklüyüz. Artık hepimiz orta yaşlıyız ve hepimizin sırtında yük var. İndirelim bu yüklerimizi. Hayatınızı nasıl kullandınız, diye soralım, ve ben? Sen Bernard; sen Susan; sen Jinny; ve Rhoda ve Louis? Listeler kapılara asıldı. Ekmeklerimizi bölmeden ve balıkla salatamızı yemeye başlamadan elimi cebime atıyor ve kimlik belgelerimi buluyorum – üstünlüğümü kanıtlamak için taşıdığım şeyleri. Sınavı geçtim. Kendi cebimdeki kâğıtlar bunu kanıtlıyor. Ama senin turplarla, buğday tarlalarıyla dolu gözlerin beni rahatsız ediyor Susan. Cebimdeki bu kâğıtlar –sınavı geçtiğimi kanıtlayan gürültü– hafif bir ses çıkarıyor, tıpkı boş bir tarlada ekinkargalarını ürkütmek için ellerini çırpan bir adamın çıkardığı ses gibi. Şimdi iyice kesildi ses, Susan’ın bakışları altında (el çırpmalar, benden kaynaklanan yansımalar), sadece sürülmüş tarlanın üstünde esen rüzgârı duyuyorum ve bir kuşun cıvıltısını – belki de kendinden geçmiş bir tarlakuşudur. Garson benim adımı duymuş mudur, ya da şu, kâh aylak aylak dolaşan kâh geride kalıp onların yere uzanmış bedenlerini gizleyecek kadar kararmamış ağaçlara bakan kaçamaklı, ebedi çiftler? Hayır, el çırpma sesi kesildi.

“Kâğıtlarımı çıkarıp belgelerimi yüksek sesle okuyarak sınavı geçtiğime sizi inandıramıyorsam geriye ne kalır ki? Geriye, Susan’ın yeşil gözlerinin, berrak, armut biçimli gözlerinin iğneleyiciliğiyle ortaya koyduğu şey kalır. Biz buluştuğumuzda ve toplantının kenarları hâlâ keskinken bastırılmayı reddeden, bu nedenle de kimliğini kendi kimliğimizin altında sindirmek istediğimiz biri olur her zaman. Benim için bu kişi şimdi Susan. Susan’ı etkilemek amacıyla konuşuyorum. Dinle beni Susan.

“Kahvaltı sırasında içeri biri girerse, perdemdeki meyve nakışı bile öyle kabarır ki papağanlar gagalayabilir onu; başparmağımızla işaretparmağımız arasında ezebiliriz. Sabah saatlerinin kaymağı alınmış, ince sütü yarı saydamlaşıyor, mavi, pembe oluyor. O saatte kocan –dizliklerine vuran, kamçısıyla kısır ineği işaret eden adam– homurdanıyor. Sen hiçbir şey söylemiyorsun. Hiçbir şey görmüyorsun. Gelenekler gözünü kör ediyor. O saatte sizin ilişkiniz suskun, boş, boz renkte. O saatte benimkisi ılık ve çok çeşitli. Benim için yinelemeler yok. Her bir gün tehlikeli. Yüzeyde pürüzsüz, altındaysa kemik gibiyiz hepimiz, kıvrılan bir yılan gibi. Varsayın ki The Times’ı okuyoruz; varsayın ki tartışıyoruz. Bu bir deneyim. Varsayın ki kıştayız. Yağan kar damları ağırlaştırıyor ve bizi kırmızı bir mağaraya hapsediyor. Borular patlamış. Odanın ortasına sarı bir teneke küvet koyuyoruz. Sağa sola koşturup leğen arıyoruz. Bakın şuraya – yine patladı kitaplığın üstünde. Tahribatı görünce kahkahayla gülüyoruz. Varsın göçsün dayanıklılık. Hiçbir şeyimiz kalmasın. Yoksa yaz mı? Bir gölün kıyısına gidebilir ve Pekin ördeklerinin yassı ayaklarıyla paytak paytak suyun kıyısına yürümelerine bakabilir ya da önünde titreşen taze yeşilliklerle kemiğe benzeyen bir kent kilisesi görebiliriz. (Rastgele seçiyorum; görüneni seçiyorum.) Her manzara, bir mahremiyetin tehlikesini ve mucizesini resmeden, ansızın, çalakalem karalanmış bir arabesk. Kar, patlayan boru, teneke küvet, Pekin ördeği – bütün bunlar havada dönüp duran işaretler, geriye baktığımda üzerlerinde her bir aşkın özünü okuyorum, her biri nasıl da değişikti.

“O arada sen –çünkü senin düşmanlığını azaltmak istiyorum, benim gözlerime diktiğin yeşil gözlerini, ve perişan kılığını, kaba ellerini ve annelik görkeminin bütün öteki işaretlerini– bir denizminaresi gibi aynı kayaya yapışıp kaldın. Yine de doğru, seni incitmek istemiyorum; sadece sen içeri girerken bozulan kendime olan inancımı yenilemek, canlandırmak istiyorum. Değişmek mümkün değil artık. Bizi bekleyen şey belli. Daha önce, Londra’da bir lokantada Percival’le buluştuğumuzda her şey içten içe kaynar, sarsılırdı; ne istersek olabilirdik. Artık seçimimizi yaptık, ya da bazen bizim adımıza bu seçim yapılmış gibi görünüyor – bir maşa omuzlarımızın arasını kıstırdı. Ben seçtim. Hayatın damgası dış tarafıma vurulmadı, içime vuruldu, kaba, beyaz, korunmasız lifin üzerine. Zihinlerin ve yüzlerin ve nesnelerin damgası kararttı beni, yaraladı; öyle ince ki bunlar kokuları, renkleri, dokuları, özleri var ama adları yok. Hayatımın dar sınırlarını ve aşamayacağı çizgiyi gören sizler için sadece ‘Neville’im ben. Ama kendime ölçülemez biriyim; ipleri belli belirsiz dünyanın altından geçen bir ağım. Ağım kuşattığı şeyden neredeyse ayırt edilemiyor. Balinaları havaya kaldırıyor – kocaman su canavarlarını ve beyaz denizanalarını, şekilsiz ve gezgin olan ne varsa onu; keşfediyorum, fark ediyorum. Gözlerimin altında –bir kitap açılıyor; dibi görüyorum; kalbi– derinlikleri görüyorum. Hangi aşkların titreşip ateşe dönüştüklerini biliyorum; kıskançlığın yeşil ışınlarını oraya buraya nasıl gönderdiğini; aşkların birbirinin üzerinden nasıl karmakarışık biçimde geçtiğini; aşk düğümler atar; aşk onları vahşice koparır. Ben düğümlendim; ben parçalanıp koparıldım.

“Ama bir zamanlar başka bir ihtişam vardı, kapının açılmasını ve Percival’in gelmesini beklerken; bekleme salonunda, kendimizi serbestçe ve bağımsızca sert bir bankın kenarına fırlattığımızda.”

“Kayın ormanı vardı,” dedi Susan, “Elvedon vardı ve ağaçların arasında parlayan saatin yaldızlı kolları. Güvercinler yaprakları kırdılar. Değişken, gezgin ışıklar üstümden geçtiler. Benden kaçtılar. Ama bak Neville, ki kendim olmak için onu gözden düşürüyorum, masanın üzerinde duran elime. Şu eklemlerimdeki, şu avuç içimdeki sağlıklı rengin değişik tonlarına bak. Bedenim her gün kullanıldı, baştan aşağı, uygun biçimde, iyi bir ustanın elindeki alet gibi. Bıçağı temiz, keskin, ortası aşınmış. (Bir çayırda dövüşen hayvanlar gibi, boynuzlarını tokuşturan erkek geyikler gibi çarpışıyoruz). Sizin solgun ve gevşek etinizin içinden bakınca elmalar ve salkım salkım meyveler bile cam altındaymış gibi ince bir tabakayla kaplı görünüyor olmalılar. Bir kişiyle bir koltuğa gömülürsen, bir kişiyle, ama değişen bir kişiyle, sadece birkaç santimlik et görürsün; o etin sinirlerini, liflerini, üzerinde kanın ağır ya da hızlı akışını; ama bir bütün değildir. Bir bahçede bir ev görmezsin; çayırda bir at; örgüsüne gözlerini kısarak bakan yaşlı bir kadın gibi eğilirken önünde serilen bir kasaba görmezsin. Ama ben hayatı bloklar halinde gördüm, sağlam, büyük; mazgallarını ve kulelerini, fabrikaları ve gazölçerlerini; geleneksel bir örneğe uygun olarak kadim zamanlarda yapılmış bir evi. Bunlar benim zihnimde kare, çıkıntılı, çözülmemiş kalıyorlar. Ben eğilip bükülemem, ya da nazik biri değilim; yumuşaklığınızı sertliğimde silerek oturuyorum aranızda, sözcüklerin gümüş grisi titreşen pervane kanatları gibi çırpınışını, berrak gözlerimden fışkıran yeşille eziyorum.

“Şimdi boynuzlarımızı çarpıştırdık. Bu, gerekli olan başlangıç; eski arkadaşların selamlaşması.”

“Ağaçların arasındaki altın soldu,” dedi Rhoda, “arkalarında bir dilim yeşil var, düşlerde görülen bir bıçağın sırtı gibi uzun, ya da hiç kimsenin ayak basmadığı, sivri uçlu bir ada gibi. Şimdi araba, bulvardan aşağı gelirken sarsılmaya, titremeye başlıyor. Âşıklar şimdi karanlığa çekilebilirler; ağaçların gövdeleri şişmiş, âşıklar müstehcen kılmış onları.”

“Bir zamanlar farklıydı,” dedi Bernard. “Bir zamanlar akıntıyı istediğimiz gibi kesebilirdik. İçinden geçip Hampton Court’ta bir araya geldiğimiz, buluştuğumuz bu deliği açmak için kaç telefon görüşmesi, kaç kartpostal gerekir? Ocaktan aralığa hayat ne kadar hızlı geçiyor! Gölge vermeyecek kadar tanıdıklaşan şeylerin seline kapılmışız hepimiz; karşılaştırma yapmıyoruz; ben ya da sen diye nadiren düşünüyoruz; ve bu bilinçsizlik içinde sürtünmekten kesinlikle kurtuluyor, çökmüş kanalların ağızlarının üstünde bitmiş yaban otlarını aralıyoruz. Waterloo’dan kalkan trene yetişebilmek için balıklar gibi havalara zıplamalıyız. Ne kadar yükseğe sıçrarsak sıçrayalım yine nehre geri düşüyoruz. Artık bir daha asla Güney Denizi Adaları’na giden bir gemiye binmeyeceğim. Olsa olsa Roma’ya kadar gidebilirim. Oğullarım ve kızlarım var. Bulmacadaki yerime sabitlendim.

“Ama sadece bedenim –Bernard diye çağırdığınız bu yaşını başını almış adam– geri döndürülemez şekilde sabitlenmiş – buna inanmayı arzu ediyorum. Gençken olduğumdan daha ilgisizce düşünüyorum ve kendimi keşfetmek için, bir pastaya dalıp altüst eden bir çocuk gibi çılgınca kazımak zorundayım. ‘Bak, bu ne? Ya bu? İyi bir hediye olacak mı bu? Hepsi bu mu?’ filan falan. Şimdi paketin içinde ne olduğunu biliyorum; pek de aldırmıyorum. Geniş daireler çizerek, mor günbatımından geçerek yere, silindirle ezilmiş, parlak, bomboş tarlaya düşen tohumlar serpen biri gibi ruhumu havalara fırlatıyorum.

“Bir cümle. Noksan bir cümle. Nedir cümleler? Masaya, Susan’ın elinin yanına koyabileceğim pek az şey bıraktılar bana; cebimden çıkarıp, Neville’in kimlik bilgileriyle birlikte. Hukuk konusunda uzman değilim, ya da tıp ya da finans konularında. Nemli saman gibi cümlelerle sarılıp sarmalanmışım; fosforlu gibi ışıldıyorum. Ve ‘Ben ışıklandırıldım. Ben parlıyorum,’ dediğimde, her biriniz hissediyorsunuz. Oyun oynadığımız alanlardaki karaağaçların altında cümleler dudaklarımdan köpürerek çıktığında küçük oğlanlar “Bu iyi, bu iyi” diye hissederlerdi. Onlar da köpürtürlerdi; onlar da benim cümlelerimle birlikte kaçıp giderlerdi. Ama ben yalnızlık içinde eriyorum. Yalnızlık benim yıkımım.

“Ortaçağdaki, kadınlarla kızların akıllarını boncuklarla, baladlarla çelen keşişler gibi evden eve dolaşıyorum. Bir gezginim ben, bir gezgin satıcı, yatacağım yerin parasını bir baladla ödüyorum; ne olsa kabul eden, kolayca tatmin olan bir konuğum; sık sık dört direkli bir karyolanın bulunduğu en iyi odaya yerleştiğim olur; sonra da bir ahırda saman balyasının üzerinde yatarım. Ne bitler umurumda olur, ne de ipeğe kusur bulurum. Çok hoşgörülüyüm. Ahlak dersi vermem. Hayatın ne kadar kısa olduğunu sezer, her şeyin altına kırmızı çizgiler çekilmesi için bizi baştan çıkartmaya çalıştığını bilirim. Benim ne kadar iyi konuştuğuma bakarak –yaparsınız bunu– hüküm veren sizlerin sandığı kadar her şeye uyum sağlamam. Kolumun yeninde sakladığım, nefret ve şiddet hançeri var. Ama dikkatim başka yöne çevrilebilir. Hikâyeler uydururum. Herhangi bir şeyden oyuncaklar yapabilirim. Bir kız, bir kulübenin kapısında oturuyor; bekliyor; kimi? Baştan çıkarılmış mı, çıkarılmamış mı? Okul müdürü halıdaki deliği görüyor. İçini çekiyor. Karısı, hâlâ gür olan dalgalı saçlarının arasından elini geçirirken düşünüyor – falan filan. Ellerin hareket etmesi, sokak köşelerinde tereddüt etmeler, su oluğuna sigarasını atan biri – hepsi birer hikâye. Ama gerçek hikâye hangisi? Bunu bilmiyorum. Bu yüzden cümlelerimi, bir gardıropta asılı, birinin gelip kendilerini giymesini bekleyen elbiseler gibi tutuyorum. Böyle bekleyerek, böyle fikir yürüterek, kâh şunu kâh bunu not ederek hayata tutunmuyorum. Ayçiçeğinden silkelenen bir arı gibi süpürülüp atılacağım. Hep biriken, anbean kabaran felsefem aynı anda, cıva gibi, onlarca yöne akıyor. Oysa çılgın bakışlı ama ciddi Louis, çatı katındaki odasında, bürosunda, bilinecek şeyin gerçek doğası üzerine değiştirilemeyen sonuçlar çıkarmış.”

“Kopuyor,” dedi Louis, “eğirmeye çalıştığım ip; senin kahkahan koparıyor onu, kayıtsızlığın, güzelliğin de. Yıllar önce bahçede beni öperken Jinny kopardı ipi. Okulda, caka satan oğlanlar Avustralya aksanımla alay ettiler ve ipi kopardılar. “Anlam budur,” diyorum; ve sonra bıçak saplanmış gibi irkiliyorum – kendini beğenmişlik. “Kulak ver,” diyorum, “tepinen ayakların arasında şakıyan bülbüle; fetihlerin ve göçlerin arasında. İnan –” ve sonra çekilip koparılıyorum. Kırık taşların ve cam kırıklarının üzerinden yolumu buluyorum. Farklı ışıklar düşüyor, sıradan olan, leopar benekli ve tuhaf oluyor. Buluşup birleştiğimiz bu uzlaşma ânını, şarabıyla ve sallanan yapraklarıyla bu akşam ânını, ve ellerinde yastıklarıyla nehirden doğru gelen beyaz flanel pantolonlar giymiş gençleri; zindanların gölgeleri, insanın insana yaptığı işkenceler ve alçaklıklar karartıyor benim gözümde. Duyularım o kadar yetersiz ki, mantığımın durmadan büyüterek bize karşı yaptığı ciddi suçlamanın üzerini, biz burada otururken bile bir morla asla örtmüyorlar. Çözüm ne, diye soruyorum kendime, ve köprü. Bu şaşırtıcı, bu oynak görüntüleri, hepsini bir tek görüntüde toplayabilecek bir çizgiye nasıl indirgeyebilirim? Böyle düşünüyorum derin derin; sizse o sırada benim büzülmüş dudaklarımı, çökmüş yanaklarımı ve sürekli çatık kaşlarımı kötü bakışlarla gözlüyorsunuz.

“Ama bastonumu ve yeleğimi de görün lütfen. Duvarlarında haritalar asılı bir odada duran masif abanoz ağacından bir çalışma masası da miras kaldı bana. Lüks kamaralarından dolayı gemilerimiz imrenilesi bir üne sahip. Yüzme havuzları ve spor salonları sunuyoruz. Şimdi beyaz yelek giyiyorum ve randevu vermeden önce küçük bir deftere göz atıyorum.

“Bu cesur ve ironik tavrımla dikkatinizi ürperen, narin, çok genç ve çok savunmasız ruhumdan başka tarafa çekmeyi umuyorum. Çünkü ben hep en gencim; saflığı yüzünden en çok şaşırtılanım; beceriksizce ya da gülünç halde, kaygılanmalarım ve duygudaşlığımla hep önden koşanım – birinin burnunun üzerinde bir is lekesi ya da iliklenmemiş bir düğme gördüğümde. Bütün aşağılanmaların acısını ben çekiyorum. Ama aynı zamanda acımasızım, mermerdenim. Yaşadığımız için şanslı olduğumuzu nasıl söyleyebildiğinizi anlamıyorum. Bir çaydanlık kaynadığında, tatlı hava Jinny’nin benekli eşarbını havalandırdığında ve eşarp havada ağ gibi süzüldüğünde küçük heyecanlarınız, çocuklar gibi kendinizden geçmeleriniz, saldıran boğanın gözlerine fırlatılan ipek bezler gibi görünüyor bana. Sizi lanetliyorum. Ama yine de çok özlüyorum sizi. Sizinle birlikte ölüm ateşlerinden geçerim. Yine de en çok yalnızken mutluyum. Simli, mor giysilerin tadını çıkarıyorum. Yine de bacaların manzarasını yeğlerim; pul pul kabarmış, bacalara uyuz gövdelerini sürten kedileri; kırık pencere camlarını; tuğlalı bir şapelin sivri kulesinden duyulan çanların boğuk çınlamasını.”

“Önümde olanı görüyorum,” dedi Jinny. “Bu eşarp, bu şarap rengi benekler. Bu bardak. Bu hardal kavanozu. Bu çiçek. Dokunabildiğim, tadına bakabildiğim şeylerden hoşlanıyorum. Kara dönüşen ve lezzetlenen yağmurdan hoşlanıyorum. Ve aceleci olduğum için, sizlerden çok daha cesur olduğum için, bayağılık katmıyorum ki güzelliğime beni incitmesin. Olduğu gibi yutuyorum. Etten yapılma o; maddeden yapılma. İmgelemim, bedenin imgelemi. Gördükleri Louis’inkiler gibi ince dokulu, bembeyaz, tertemiz değiller. Sizin sıska kedilerinizden ve pul pul kabarmış bacalarınızdan hoşlanmıyorum. Damlarınızın zavallı güzellikleri itiyor beni. Üniformalar içinde, peruklu ve cüppeli, silindir şapkalı ve yakaları hoş bir biçimde açılmış tenis gömlekli erkekler ve kadınlardan, kadınların sınırsız çeşitteki elbiselerinden (her zaman fark ederim bütün kıyafetleri) zevk alıyorum. Onlarla birlikte salınarak gidip geliyorum, bir içeri bir dışarı, bir içeri bir dışarı, salonlara, hollere, buraya, şuraya, her yere, nereye giderlerse oraya. Bu adam bir atın nalını kaldırıyor. Bu adam özel koleksiyonunun çekmecelerini açıp kapatıyor. Asla yalnız kalmıyorum. Arkadaşlarımdan oluşan bir tabur var yanımda. Annem davulların peşinden gitmiş olmalı, babam denizlerin. Alayın bandosunun peşine takılıp yolda giden ama durup bir ağaç gövdesini, kahverengi bir lekeyi koklayan, bir sokak köpeğini görünce ansızın yolun karşısına koşan, sonra kasap dükkânından yayılan et kokularını alınca kendinden geçerek patisini kaldıran bir yavru köpek gibiyim. İşlerim beni tuhaf yerlere götürdü. Erkekler, kaç tanesi, duvardan ayrılıp bana geldiler. Elimi kaldırmam yeter. Ok gibi fırlayıp doğruca geldiler buluşma yerine – belki balkondaki bir koltuğa, belki bir köşe başındaki dükkâna. Sizin hayatlarınızın sıkıntıları, bölünmeleri her gece benim için çözümlendi, bazen sadece, yemekte otururken sofra örtüsünün altından bir parmağın dokunuşuyla – bedenim öyle akışkanlaştı ki bir parmağın dokunuşuyla bile, kendini dolduran, titreşen, parlayan, vecd içinde düşen iri bir damlaya dönüşüyor.

“Siz oturmuş yazı yazarken, masa başında rakamları toplarken ben bir aynanın karşısında oturdum. Yatak odamın tapınağındaki aynanın karşısında burnumu ve çenemi değerlendirdim; fazla açılan dudaklarımı, fazlasıyla görünen diş etlerimi. Baktım. Fark ettim. Hangi sarının ya da beyazın, hangi ışıltının ya da matlığın, hangi yuvarlak ya da düz hattın uygun olduğuna karar verdim. Biri için uçucu, diğeri için katıyım, gümüşe bulanmış buzdan bir sarkıt kadar sivri ya da altına bulanmış mum alevi kadar yuvarlak hatlıyım. Hızla şaklatılan bir kamçı gibi alabildiğine uzağa fırladım. Onun gömleğinin önü, şu köşesi, beyazdı; sonra mor; çevremizi duman ve alevler sardı; büyük bir yangından sonra – ama, şöminenin önündeki kilimde oturup kalplerimizdeki bütün sırları, uykudaki evde kimse duymasın diye istiridyelere fısıldar gibi mırıldanırken seslerimizi pek yükseltmedik, ama ben bir kez aşçının kımıldadığını duydum, bir kez de saatin tıkırtısını ayak sesi sandık – kül olup döküldük, geride bir şey bırakmadık, ne yanmamış bir kemik ne de saç teli kaldı madalyonda saklanacak, yakın olduklarınızın arkada bıraktığı türden. Şimdi grileşiyorum, şimdi zayıflıyorum; ama gün ortasında, ortalık aydınlıkken aynanın karşısında oturup yüzüme bakıyorum, burnumu, çenemi, fazla açılan ve dişetlerimin görünmesine neden olan dudaklarımı görüyorum. Ama korkmuyorum.”

“Sokak lambalarının direkleri vardı,” dedi Rhoda, “ve istasyondan gelen yolda yapraklarını henüz dökmemiş ağaçlar. Yapraklar beni hâlâ gizleyebilirlerdi. Ama ben onların arkasına saklanmadım. Duygu şokundan kaçınmak için eskiden yaptığım gibi daireler çizmek yerine doğruca geldim sizin yanınıza. Ancak sadece bedenime öğrettim belli bir numarayı yapmasını. İçimdeyse eğitilmiş değilim; korkuyorum; nefret ediyorum; seviyorum, kıskanıyorum ve küçümsüyorum sizi, ama asla mutluluk içinde katılmıyorum yanınıza. Ağaç gölgelerinin ve posta kutularının uzağından geçerek istasyondan gelirken, ta uzaktan bile, paltolarınıza ve şemsiyelerinize bakınca, defalarca birlikte geçirilmiş anlardan yapılma bir öze nasıl gömülmüş olduğunuzu fark ettim; nasıl birbirinize bağılı olduğunuzu, çocuklara, otoriteye, şöhrete, aşka, topluma karşı bir tavır sahibi olduğunuzu; oysa ben hiçbir şeye sahip değilim. Benim bir yüzüm yok.

“Bu yemek salonunda geyik boynuzlarını ve büyük bardakları görüyorsunuz; tuzlukları, masa örtüsündeki sarı lekeleri. ‘Garson!’ diyor Bernard. ‘Ekmek!’ diyor Susan. Ve garson geliyor; ekmeği getiriyor. Ama ben, hayretle ve dehşetle, bir fincanın yan tarafını bir dağ gibi görüyorum ve büyük bardakların da sadece bir kısmını, ve şu sürahinin yanındaki parlaklığı da karanlıkta bir çatlak gibi. Sesleriniz kulağıma, bir ormandaki ağaçların çatırtısı gibi geliyor. Yüzleriniz ve yüzlerinizdeki girintiler ve çıkıntılar da öyle. Gece yarısı, bir meydanı çevreleyen parmaklıkların biraz uzağında hareketsiz durmak ne kadar güzel! Arkanızda köpükten beyaz bir hilal var, dünyanın kıyısındaki balıkçılar ağlarını çekiyor ve fırlatıyorlar. İlkçağdan kalma ağaçların en üstteki yaprakları rüzgârda kırışıyorlar. (Ama biz yine Hampton Court’ta oturmaktayız.) Papağanların çığlıkları cangılın koyu sükûnetini yırtıyor. (Burada tramvaylar hareket etmekte.) Kırlangıç kanatlarını gece yarısı göllerine daldırıyor. (Burada konuşmaktayız.) Birlikte otururken kavramaya çalıştığım çevre bu işte. Tam saat yedi buçukta ödemeliyim Hampton Court’un kefaretini.

“Ama bu küçük ekmeklere ve şarap şişelerine ihtiyacım var, sizin girintili çıkıntılı yüzleriniz de çok güzel, sofra örtüsü ve sarı lekesi de var, bu yüzden gitgide genişleyen, sonunda bütün dünyaya yayılabilecek (rüyam böyle, gece yatağım havada süzülürken ben dünyanın kıyısından düşüyorum) anlayış halkalarıyla büyümeme izin verilmediği için bireyin maskaralıklarına başvurmalıyım. Çocuklarınızla, şiirlerinizle, el ve ayaklarınızdaki şişliklerle ya da yaptığınız ve acı çektiğiniz her neyse onunla gelip beni çekiştirdiğinizde irkilmeliyim. Oysa kandırılmış değilim. Bütün bu şuraya buraya çağrılmalardan, bu çekiştirmelerden ve araştıran bakışlardan sonra, bu ince çarşaftan tek başıma geçip ateş uçurumlarına düşeceğim. Ve siz bana yardım etmeyeceksiniz. Eski işkencecilerden daha acımasız olacak, düşmeme göz yumacaksınız ve düştüğümde de beni paramparça edeceksiniz. Ama zihnin duvarlarının inceldiği, özümsenmemiş bir şeyin kalmadığı anlar vardır; öyle kocaman bir balon şişirebiliriz ki güneş onun içinde doğup batabilir, gün ortasının mavisini ve gece yarısının siyahını alabiliriz, dışarı çıkabilir ve hemen şimdi, buradan kaçabiliriz, bunu hayal edebiliyorum.”

“Damla damla,” dedi Bernard, “sessizlik çöküyor. Zihnin çatısında biçimleniyor ve aşağıdaki göllere düşüyor. Hep yalnız, yalnız, yalnız – sessizliğin çökmesini ve halka halka en uzak kıyılara yayılmasını duy. Tıka basa yemiş ve doymuş, orta yaş hoşnutluğuyla donanmış olan, yalnızlığın mahvettiği ben, sessizliğin damla damla çökmesine izin veriyorum.

“Ama şimdi inen sessizlik yüzümde çukurlar açıyor, yağmurda avluda kalmış bir kardan adam gibi burnum eriyor. Sessizlik çökerken ben tamamen dağılıyorum, yüzümün hatları yok oluyor, başka birinden ayırt edilemez oluyorum. Önemi yok. Neyin önemi var? Güzel bir yemek yedik. Balık, dana kotletleri, şarap bencilliğin keskin dişini körelttiler. Kaygılar uykuda. İçimizde en kendini beğenmiş olan bile, Louis’dir belki, insanların ne düşündüğünü umursamıyor. Neville’in acıları dindi. Başkaları gönensinler – böyle düşünüyor. Susan derin bir uykuda olan bütün çocuklarının soluk alıp vermelerini duyuyor. Uyuyun, uyuyun diye mırıldanıyor. Rhoda gemilerini sallayıp sahile gönderdi. Karaya mı vurdular, yoksa demir mi attılar, onun umurunda değil. Dünyanın sunabileceği herhangi bir öneriyi, tamamen tarafsızca dikkate almaya hazırız. Yeryüzünün, güneşin yüzeyinden tesadüfen fırlayan bir çakıltaşı olduğunu ve evrenin sonsuz derinliklerinde hiçbir hayat bulunmadığını düşünüyorum şimdi.”

“Bu sessizlikte,” dedi Susan, “sanki hiçbir yaprak dökülmeyecek ya da kuş uçmayacak gibi geliyor.”

“Sanki mucize olmuş da,” dedi Jinny, “hayat burada ve şimdi durmuş gibi.”

“Ve sanki,” dedi Rhoda, “artık yaşamayacakmışız gibi.”

“Kulak verin ama,” dedi Louis, “dünya sınırsız uzamın sonsuz derinliklerinden nasıl geçiyor. Gürlüyor; tarihin ışıklı şeridi geçmişte kaldı, krallarımız ve kraliçelerimiz de; göçtük biz; uygarlığımız; Nil Nehri; ve bütün hayat da. Ayrı damlalarımız dağıldı; yok olduk, zamanın sonsuz derinliğinde, karanlıkta kaybolduk.”

“Sessizlik çöküyor; sessizlik çöküyor,” dedi Bernard. “Ama şimdi dinleyin; tik tak; düt düt; dünya bizi kendine geri çağırdı. Hayatın ötesine geçerken bir an karanlığın uğultulu rüzgârlarını duydum. Sonra tik tak (saat), sonra düt düt (arabalar). Karaya çıktık; sahildeyiz; oturuyoruz, altımız, bir masada. Burnumu hatırlamak beni geri getiriyor. Ayağa kalkıyorum; ‘Dövüşün!’ diye haykırıyorum, burnumun biçimini hatırlayınca, ‘dövüşün!’, ve bu kaşıkla bu masanın üzerine hınçla vuruyorum.”

“Bu sınır tanımaz kaosa karşı çıkalım,” dedi Neville, “bu biçimsiz budalalığa. Bir ağacın arkasında bir dadıyla sevişen asker, bütün yıldızlardan daha fazla değer hayran olmaya. Ama bazen berrak gökyüzünde titrek bir yıldız görünür, o zaman dünyanın güzel olduğunu, biz rezillerin şehvetimizle ağaçları bile çarpıttığımızı düşünürüm.”

(“Yine de Louis,” dedi Rhoda, “sessizlik ne kadar da kısa sürüyor. Tabaklarının yanlarındaki peçeteleri düzeltmeye başladılar bile. ‘Kim geliyor?’ diye soruyor Jinny; Percival’in artık gelmeyeceğini hatırlayan Neville içini çekiyor. Jinny aynasını çıkarmış. Bir sanatçı gibi yüzünü inceleyip burnunu pudralıyor ponponla ve kısaca düşünüp dudaklarına tam da ihtiyacı olan kırmızılığı konduruyor. Bu hazırlıkları görünce küçümsendiğini hisseden ve korkan Susan mantosunun üstteki düğmesini ilikleyip açıyor. Ne için hazırlanıyor? Bir şey, ama tümüyle farklı bir şey için.”

“Kendi kendilerine,” dedi Louis, ‘vakit geldi,’ diyorlar. ‘Ben hâlâ güçlüyüm’ diyorlar. ‘Sonsuz uzamın siyahlığının önünde yüzümün hatları açıkça belirecek.’ Cümlelerini bitirmiyorlar. ‘Vakit geldi,’ deyip duruyorlar. ‘Park kapatılacak.’ Ve onlarla gidersek, Rhoda, akıntılarına kapılırsak, belki biraz geride kalırız.”

“Fısıldaşacak bir şeyleri olan suç ortakları gibi,” dedi Rhoda.

“Doğru, ve ben de gerçek olduğunu biliyorum,” dedi Bernard, “bu caddede yürürken, at binen bir kral burada bir köstebek yuvasına takılıp düşmüş. Ama sonsuz uzamın döne döne açılan uçurumlarının karşısına, başının üzerinde altından bir çaydanlık taşıyan küçük bir figürü koymak ne kadar tuhaf geliyor göze. Çok geçmeden figürlere olan inancını yeniden kazanıyor insan; ama başlarının üzerine koydukları şeylere karşı hemen olmuyor bu. Bizim İngiliz geçmişimiz – 2-3 santimlik bir ışık. Sonra insanlar kafalarına çaydanlık oturtup ‘Ben kralım!’ diyorlar. Yo, biz yürürken zaman duyusunu yeniden kazanmaya çalışıyorum, ama gözlerimde akan bu karanlıkta tutunacağım yeri kaybettim. Bu saray, bir an gökte asılı kalan bir bulut kadar hafif görünüyor. Zihnin bir oyunu bu – kralları, başlarında taçlarıyla peş peşe tahtlarına oturtmak. Bizse, yan yana yürüyen biz altı kişi, içimizdeki, adına beyin ve duygu dediğimiz bu gelişigüzel parlayıp sönen ışıkla neye karşı çıkıyoruz, bu selle nasıl mücadele edebiliriz; neyin sürekliliği var? Hayatlarımız da akıp gidiyor, ışıksız caddelerde, zaman diliminin yanından, tanınmadan geçerek. Bir keresinde Neville kafama bir şiir atmıştı. Ansızın ölümsüzlüğe inanarak şöyle demiştim: ‘Shakespeare’in bildiğini ben de biliyorum.’ Ama bu geçip gitti.”

“Mantıksız ve saçma ama,” dedi Neville, “biz yürürken zaman geri geliyor. Zıplayan bir köpek yapıyor bunu. Makine çalışıyor. Zaman, o giriş kapısını eskitiyor. O köpeğin karşısında, üç yüz yıl şimdi kaybedilen bir andan daha uzun görünmüyor. Kral William kafasında peruğuyla ata biniyor, saraylı kadınlar işlemeli, çemberli jüponlarıyla çimenleri süpürerek yürüyorlar. Biz yürürken, Avrupa’nın kaderinin büyük önem taşıdığına ikna olmaya başlıyorum, ve ne kadar gülünç görünse de, her şeyin Blenheim Savaşı’na bağlı olduğuna da. Evet; bu giriş kapısından geçerken o an şimdi diye ilan ediyorum; ben Kral George’un bir tebaası oldum.”

“Biz bu cadde ilerlerken,” dedi Louis, “ben hafifçe Jinny’ye yaslanırken, Bernard Neville’in koluna girmişken, Susan’ın eli elimdeyken, kendimizi birer küçük çocuk olarak görüp biz uyurken Tanrı bizi korusun diye dua ederken ağlamamak çok güç. Karanlıktan korkup el ele tutuşarak, Miss Curry armoni çalarken birlikte şarkı söylemek çok tatlı.”

“Demir kapılar açıldı,” dedi Jinny. “Zamanın sivri dişleri öğütmekten vazgeçti. Dudak boyasıyla, pudrayla, zarif mendillerle uzamın uçurumlarına üstün geldik.”

“Kavrıyorum, sıkı sıkı tutuyorum,” dedi Susan. “Bu ele sıkı sıkı tutunuyorum, herhangi bir ele, aşkla, nefretle; hangisi olursa olsun.”

“Sakin ruh hali, bedeninden ayrılmış ruh hali var üzerimizde,” dedi Rhoda, “ve biz, zihnin duvarları saydamlaştığında, bu bir anlık sakinleşmenin tadını çıkarıyoruz (insanın kaygı duymaması sık rastlanan bir şey değildir). Tiyatro salonundaki basit ve sıkıntılı insanlara çalan bu dörtlü gibi, Wren’in sarayı6 dikdörtgen şeklinde. Dikdörtgenin üzerine bir kare konuluyor ve biz ‘Burası kaldığımız yer,’ diyoruz. Yapı şimdi görülebiliyor. Dışarıda pek az şey kalmış.”

“Çiçek,” dedi Bernard, “Percival’le birlikte yemeğe gittiğimiz restorandaki masanın üzerinde duran vazodaki kırmızı karanfil altı yüzlü bir çiçek oldu, altı tane hayattan oluşuyor.”

“Gizemli bir aydınlık,” dedi Louis, “şu porsuk ağaçlarının önünde görünen.”

“Zahmet çekilerek, pek çok darbeyle yapılmış,” dedi Jinny.

“Evlilik, ölüm, seyahat, arkadaşlık,” dedi Bernard; “kent ve kırsal; çocuklar filan; bu karanlıktan yontulmuş çok yüzlü bir madde; çok yüzlü bir çiçek. Bir an duralım; yaptığımıza bakalım. Porsuk ağaçlarının karşısında tutuşturalım. Bir hayat. Orada. Geçti. Bitti.”

“Şimdi kayboluyorlar,” dedi Louis. “Susan Bernard’la. Neville Jinny’yle. Sen ve ben, Rhoda, bir an duruyoruz bu taştan ölü kavanozunun önünde. Bu çiftler ağaçlıklara gittiklerine göre hangi şarkıyı duyacağız, eldivenli eliyle işaret eden Jinny nilüferleri fark etmiş gibi yapıyor, hep Bernard’ı sevmiş olan Susan ona, ‘Mahvolan hayatım, ziyan olan hayatım,’ diyor. Jinny’nin tırnakları vişne rengine boyalı, ufak elini tutan Neville, göl kıyısında, ay ışığının aydınlattığı suların kıyısında, ‘Aşk, aşk’ diye bağırıyor, Jinny de kuşa öykünerek, ‘Aşk mı? Aşk mı?’ diyor. Hangi şarkıyı duyuyoruz biz?”

“Kayboluyorlar, göle doğru,” dedi Rhoda. “Çimenlerin üzerinden gizlice sıvışıyorlar, ama güven içinde, sanki bizim merhametimize sığınıp o eski ayrıcalıklarını –rahatsız edilmemelerini– bizden dilemişler gibi. Ruhun suları, hangi yana devrilirse o yöne doğru akar; ellerinde değil bizi terk etmemek. Karanlık, bedenlerini yutmuş. Hangi şarkıyı dinliyoruz – baykuşunkini mi, bülbülünkini mi, çalıkuşununkini mi? Buharlı gemi düdük çalıyor; elektrikli raylardaki ışık yanıp sönüyor; ağaçlar vakurca eğilip bükülüyorlar. Londra’nın üstünde asılı duruyor parıltı. Sessizce geri dönen yaşlı bir kadın var burada, ve bir adam, geç kalmış bir balıkçı, elinde kamışıyla terastan aşağı yürüyor. Ne bir sesi kaçırmalıyız, ne de bir hareketi.”

“Bir sinek eve doğru uçuyor,” dedi Louis. “Akşam, gözlerini açıyor ve uykuya dalmadan önce çalılıkların arasına çabucak bir göz atıyor. Nasıl bir araya getireceğiz, onların bize geri gönderdikleri bu karmaşık ve karma mesajı, hem sadece onların değil, şu ya da bu kralın yönetiminde buraya gelmiş ve ölmüş olan pek çok oğlanın ve kızın, yetişkin erkeklerin ve kadınların da?”

“Gecenin içine bir ağırlık düştü,” dedi Rhoda, “ve onu aşağıya çekti. Her ağaç, arkasındaki ağacın gölgesi olmayan bir gölgeyle irileşmiş. Açlık çeken bir kentin damlarında çalınan davulları duyuyoruz, Türkler aç ve hırçın olduğunda. Onların geyik sesine benzeyen sert bir sesle, ‘Açın, açın!’ diye kükrediklerini duyuyoruz. Dinleyin bakın tramvaylar nasıl gıcırdıyor ve elektrikli raylardan nasıl kıvılcımlar çıkıyor. Kayın ağaçlarıyla huş ağaçlarının dallarını kaldırdıklarını duyuyoruz, sanki gelin ipekli geceliğini yere bırakmış ve kapıya gelip ‘Açın, açın!’ demiş gibi.”

“Her şey canlı görünüyor,” dedi Louis. “Bu gece hiçbir yerde ölümü duyamıyorum. Şu adamın yüzündeki aptallık, şu kadının yüzündeki yaşlılık, büyüyü bozup ölümü getirmeye yetebilir, diye düşünebilir insan. Ama bu gece ölüm nerede? Kaba ne varsa, ıvır zıvır, şunlar bunlar, sayısız balıkla yüklü olarak sahile vuran ve ayaklarımızın dibinde çatlayan kırmızı kenarlı mavi suların içinde, cam kırıkları gibi ezilip parçalandı.”

“Birlikte tırmanabilseydik, yeterli bir yükseklikten bakabilseydik,” dedi Rhoda, “destek almadan, dokunulmadan kalabilseydik – ama övgüyle hafifçe alkışlanmaktan ve kahkahalardan rahatsız olan sen, ve uzlaşmadan ve insanların dudaklarından çıkacak doğrudan ve yanlıştan hoşlanmayan ben, sadece yalnızlığa ve ölümün şiddetine güveniriz ve bu yüzden bölünürüz.”

“Sonsuza kadar,” dedi Louis, “bölünürüz. Eğreltiotlarının arasındaki kucaklaşmaları feda ettik, ve göl kenarındaki aşkı, aşkı, aşkı, bir sırrı paylaşmak üzere bir köşeye çekilen suç ortakları gibi ölü külü kavanozunun yanında dururken. Ama bak, biz burada dururken ufukta küçük bir dalga kırılıyor. Ağ gitgide yukarı kaldırılıyor. Suyun yüzüne çıkıyor. Gümüşle yarılıyor sular, oynaşan küçük balıklarla. Sıçrarlarken, sağa sola kaçarlarken sahile bırakılıyorlar. Hayat, avını otların üzerine yuvarlıyor. Bize doğru gelenler var. Erkek mi bunlar, yoksa kadın mı? İçine batmış oldukları sel sularının bulanık örtüleri var üstlerinde hâlâ.”

“Şimdi,” dedi Rhoda, “şu ağacın yanından geçerlerken doğal boyutlarına kavuşuyorlar yeniden. Sadece erkek onlar, sadece kadın. Sel sularının örtülerini çıkarırlarken şaşkınlık ve korku değişiyor. Her gece (burada ya da Yunanistan’da) savaşa giden ve her gece yaralarıyla, yaralı suratlarıyla geri dönen temsilcilerimiz bir ordunun kalıntıları gibi ay ışığına çıkarlarken merhamet geliyor geriye. Şimdi yine ışık vuruyor üstlerine. Suratları var. Susan ve Bernard oluyorlar, Jinny ve Neville, tanıdığımız kişiler. Şimdi nasıl da bir ufalma oluyor! Şimdi nasıl bir büzüşme, nasıl bir aşağılanma! İçimden eski ürpertiler geçiyor, nefret ve dehşet, üzerimize attıkları bu kancalarla kendimi bir noktaya tutturulmuş hissederken; bu selamlaşmalar, tanımalar, parmakların çekiştirilmesi ve gözlerin araştırılması. Bununla birlikte bir şey söylemeleri yeter, hatırlanan ses tonuyla söylenen ve insanın beklentisinden sürekli sapan ilk sözcükleri ve geçmiş binlerce günü karanlıkta yeniden doğuran ellerinin hareketleri benim niyetimi sarsar.”

“Bir şey titreşiyor ve dans ediyor,” dedi Louis. “Caddeden buraya yaklaşırlarken hayal geri dönüyor. Kıvranmalar ve sorgulamalar başlıyor. Senin hakkında ne düşünüyorum – sen benim hakkımda ne düşünüyorsun? Kimsin sen? Ben kimim? – bu, içimizi yeniden huzursuzlukla dolduruyor, nabzımız hızlanıyor, gözlerimiz parlıyor ve onsuz hayatın yavanlaşacağı ve yok olacağı kişisel varoluşun bütün deliliği yeniden başlıyor. Geldiler bile. Güney güneşi bu ölü külü vazosunda parlıyor; vahşi ve acımasız denizin kabaran sularına atıyoruz kendimizi. Onları –Susan ile Bernard’ı, Neville ile Jinny’yi– karşılarken Tanrı rollerimizi oynamamız için bize yardımcı olsun.”

“Burada bulunuşumuz bir şeyi mahvetti,” dedi Bernard, “bir dünya olabilir bu.”

“Yine de zorlukla soluk alıyoruz,” dedi Neville, “çok tükenmişiz. Sadece kesilip alındığımız annemizin bedenine katılmayı arzuladığımız o edilgen ve yorgun ruh halindeyiz. Bunun dışında her şey itici, zoraki ve yorucu. Bu ışıkta Jinny’nin sarı eşarbı güve rengi; Susan’ın gözleri fersiz. Neredeyse ayırt edilemiyoruz nehirden. Aramızda tek öne çıkan nokta, bir sigara izmariti. Ve mutluluğumuzu üzüntü bulandırıyor, sizi terk ettik çünkü, dokuyu yırttık; aslında tatlı da olan daha acı, daha kara bir özsuyu sıkıp çıkarmak arzusuna yenildik. Ama şimdi tükendik artık.”

“Yangınımızdan sonra,” dedi Jinny, “madalyonlara koyacak bir şeyimiz kalmadı.”

“Yine de ağzı açık bakıyorum,” dedi Susan, “elimden kaçan bir şeye, tatminsiz bir yavru kuş gibi.”

“Gitmeden önce,” dedi Bernard, “duralım biraz. Nehrin kenarındaki terasta hemen hemen yalnız dolaşalım. Yatma vakti geldi sayılır. Herkes evine gitti. Nehrin karşı tarafında, dükkâncıların yatak odalarında ışıkların yandığını görmek ne kadar rahatlatıcı. İşte bir tane – işte bir tane daha. Sizce bugün ne kadar para kazandılar? Sadece kiralarını, elektriği, yiyeceklerini ve çocukların giysilerini ödemeye yetecek kadar. Ama ancak yeter. Dükkâncıların yatak odalarındaki ışıklar, hayata katlanılabileceği duygusunu nasıl da veriyor bize! Cumartesi geliyor ve paraları belki sadece sinema bileti almaya yetecek kadar. Belki de ışığı söndürmeden önce küçük bahçeye gidip tahta kulübesinde oturan dev tavşana bakıyorlardır. Pazar günü öğle yemeğinde o tavşanı yiyeceklerdir. Sonra ışığı söndürürler. Sonra uyurlar. Ve binlerce insan için uyku sıcaklıktan, sessizlikten, fantastik bir düşle bir an oyalanmaktan başka bir şey değildir. ‘Mektubumu postaladım,’ diye düşünür manav, ‘pazar gazetesine yazdığım. Ya spor-totoda beş yüz pound kazanırsam? Ve tavşanı keseceğiz. Hayat tatlı. Hayat iyi. Mektubu postaladım. Tavşanı keseceğiz.’ Ve uyur.

“Bu böyle devam eder. Dinle. Manevra hattında çarpışan vagonların çıkardığına benzer bir ses var. Bu da, hayatlarımızda birbirini izleyen olayların birbiriyle mutlu kenetlenmesi. Tak tak tak. Olmalı olmalı olmalı. Gitmeli, uyumalı, uyanmalı, kalkmalı – kötülermiş gibi yaptığımız akla yakın, insaflı sözcük; göğsümüze bastırdığımız, onsuz kaybolup gideceğimiz. Bir manevra hattında çarpışan vagonların sesine benzeyen o sese nasıl da taparız!

“Nehrin çok aşağısından gelen sesini duyuyorum koronun; kalabalık gemilerin güvertelerinde yaptıkları bir günlük geziden dönünce büyük faytonlara övünerek binen oğlanların şarkısını. Eskiden olduğu gibi şarkı söylüyorlar hâlâ, avlunun karşı tarafında, kış gecelerinde, ya da yazın pencereler açıkken, sarhoş oluyor, mobilyaları kırıyor, küçük, çizgili kasketler giyiyor, fayton köşeyi dönerken hepsi başlarını aynı tarafa çeviriyor; ve ben de onların arasında olmak istedim.

“Ve böyle, şarkıyla ve köpüren sularla ve meltemin belli belirsiz hissedilen mırıltısıyla kayıp gidiyoruz. Ufak ufak parçalanıyoruz. İşte! Çok önemli bir şey düştü o zaman. Kendimi toplayamıyorum. Uyuyacağım. Ama gitmeliyiz; trenimize yetişmeliyiz, istasyona geri yürümeliyiz – mecburuz, mecburuz, mecburuz. Sadece yan yana koşan bedenleriz biz. Ben sadece ayaklarımın tabanlarında mevcudum ve kalçalarımın yorgun kaslarında. Görünüşe göre saatlerce yürümüşüz. Ama nereye? Hatırlayamıyorum. Bir çağlayandan usulca kayan bir kütük gibiyim. Bir yargıç değilim. Fikrim sorulmuyor bana. Bu gri ışıkta evlerle ağaçlar birbirinden ayrılmıyor. Şuradaki bir direk mi? Şu yürüyen bir kadın mı? İşte istasyon burada, tren beni ikiye bölecek olsa öte tarafta yeniden birleşirim, bir bütün olurum, bölünmez olurum. Ama tuhaf olan, Waterloo’ya gidiş biletimin dönüş kısmını hâlâ sağ elimin içinde sıkı sıkı tutmam, şimdi bile, uyurken bile.”

6 Ünlü İngiliz mimar Sir Christopher Michael Wren (1632-1723). Saray ile Hampton Court kastediliyor olabilir. (ç.n.)

Artık güneş batmıştı. Gökyüzüyle deniz birbirinden ayırt edilemiyordu. Kıyıya vuran dalgalar beyaz yelpazelerini sahilin ta içerilerine kadar yayıyor, yankılı mağaraların kuytularına beyaz gölgeler gönderiyor, sonra iç çekerek çakılların üzerinden geri çekiliyorlardı.

Ağaç dallarını salladı ve yapraklar dağılarak yere düştüler. Orada, büyük bir dinginlik içinde, yok olmayı bekleyecekleri yere yerleştiler. Bir zamanlar kırmızı ışık barındıran kırık çanaktan bahçeye siyah ve gri gönderildi. Sapların arasındaki tünelleri kara gölgeler kararttı. Ardıçkuşu suskundu ve solucan daracık deliğine çekildi yeniden. Ara sıra, ağarmış ve içi boş bir saman eski bir kuş yuvasından uçuyor ve çürümüş elmaların arasındaki karanlık otların arasına düşüyordu. Alet deposunun duvarındaki ışık solmuştu, kancada sallanan engereğin derisi boştu. Odadaki bütün renkler sınırlarından taşmıştı. Kesin hatlı fırça darbesi kabarmıştı ve yamuktu; dolapların ve sandalyelerin kahverengi kütleleri erimiş, kocaman bir karanlığa akmıştı. Yerden tavana kadar, titreşen karanlığın enli perdeleri asılıydı. Sarkan sarmaşıkların gölgelendirdiği bir mağara ağzı kadar silikti ayna.

Tepelerin katılığındaki öz yok olmuştu. Gezgin ışıklar, görülmeyen ve çökmüş yolların arasından tüylü bir kama geçiriyorlardı, ama tepelerin katlanmış kanatlarının arasında hiçbir ışık görülmüyor, daha ıssız bir ağaç arayan bir kuşun çığlıkları dışında hiçbir ses duyulmuyordu. Kayalığın kıyısında, ormanların içinden sürtünüp geçmiş bir havanın, okyanusun ortasındaki binlerce camsı çukurun içinde serinletilmiş suya denk fısıltısı vardı.

Havada karanlık dalgalar varmış gibi ilerledi karanlık, denizin dalgalarının batık bir geminin iki yanını yalaması gibi evleri, tepeleri, ağaçları kapladı. Karanlık, sokaklardan aktı, tek başına yürüyenlerin etrafında dolandı, onları yuttu; yazın gürleşmiş yapraklarıyla, karaağaçların sel gibi inen karanlığı altında birbirine kenetlenen çiftleri sildi. Karanlık, dalgalarını ot bürümüş, ağaçsız orman yollarında, çayırların kırışık derilerinin üstünden geçirdi, münzevi dikenli çalılığı ve dibindeki boş sümüklüböcek kabuklarını içine aldı. Daha da yukarı çıkarak, üstteki tepelerin çıplak yamaçları boyunca esti karanlık, vadileri akarsular ve sarı asma yaprakları doldursa da, karın sonsuza dek sert kayaların üzerinde kaldığı dağın yıpranmış ve aşınmış tepeleriyle buluştu, verandalarda oturan kızlar, yüzlerini yelpazelerinin arkasına gizleyerek başlarını kaldırıp kara baktılar. Karanlık onları da örttü.

“Şimdi toparlayayım,” dedi Bernard. “Şimdi size hayatımın anlamını anlatayım. Birbirimizi tanımadığımız için (ama aslında sanırım bir kez karşılaştım sizinle, Afrika’ya giden bir gemide) serbestçe konuşabiliriz. Bir şeyin bir an bir araya geldiği, yuvarlak bir biçimi, ağırlığı, derinliği olduğu, tamamlanmış olduğu gibi bir yanılsama içindeyim. Şu anda benim hayatım buymuş gibi görünüyor. Eğer mümkün olsaydı onu bütünüyle size verirdim. Bir salkım üzüm koparır gibi koparırdım onu. ‘Alın,’ derdim, ‘Bu benim hayatım.’

“Ama ne yazık ki benim gördüğümü (figürlerle dolu bu küreyi) sizler göremiyorsunuz. Karşınızdaki masada oturan beni görüyorsunuz, oldukça kilolu, yaşlıca bir adam, şakakları ağarmış. Peçetemi alıp açtığımı görüyorsunuz. Kadehime şarap doldurduğumu görüyorsunuz. Arkamdaki kapının açıldığını, insanların geçtiğini görüyorsunuz. Ama anlayabilmeniz için, size hayatımı sunabilmem için, size bir hikâye anlatmalıyım –ve ne çok hikâye var, ne çok– çocukluk hikâyeleri, okul, aşk, evlilik, ölüm vs. hikâyeleri; ve hiçbiri gerçek değil. Yine de çocuklar gibi hikâyeler anlatırız birbirimize, onları süslemek için de böyle gülünç, göze çarpıcı, güzel cümleler uydururuz. Ne kadar bıktım hikâyelerden, ne kadar bıktım gelirken ayakları yere basan güzel cümlelerden! Yarım sayfa not kâğıdına çizilen hayatın düzgün tasarımlarına nasıl da güvenmiyorum. Âşıkların kullandığı türden küçük konuşmaları özlemeye başlıyorum, kopuk sözcükler, meramını anlatamayan sözcükler, kaldırımda sürüklenen adımlar gibi. Şimdi gelen ve yadsınamaz olan o aşağılanma ve zafer anlarıyla daha uyumlu bir motif aramaya başlıyorum. Yağmurlu ve fırtınalı bir gün bir çukurda yatarken gökten devasa bulutlar geçti, parça parça bulutlar, öbek öbek bulutlar. O zaman karmaşa keyif veriyor bana, yükseklik, kayıtsızlık ve öfke de. Durmadan değişen, hareket eden iri bulutlar; kükürtlü ve tekinsiz, şişkin, telaşlı bir şey; tepeden bakan, uzayıp giden, kopan, kayıp, ve ben, bir an, bir çukurda unutulmuş. Ne hikâyeden ne motiften bir iz var.

“Ama bu arada, yemeğimizi yerken, ‘Şu bir inek. Şu bir kayık,’ diyen dadılarının yanında resimli kitapların sayfalarını çeviren çocuklar gibi çevirelim bu sahneleri. Çevirelim sayfaları ve siz eğlenesiniz diye, kenara bir yorum ekleyeyim.

“İlk başta, pencereleri bir bahçeye açılan çocuk odası vardı, onun ötesinde de deniz. Parlayan bir şey gördüm – kuşkusuz bir dolabın pirinç kulpuydu. Sonra Mrs. Constable süngeri başının üstüne kaldırdı, sıktı onu, sağa, sola, belkemiğinden aşağı duyu okları fırladı. Ve böylece, soluk aldığımız sürece, ölene kadar, ne zaman bir sandalyeye, bir masaya, ya da bir kadına çarpsak duyu okları deler bizi – bir bahçede gezinirsek, bu şarabı içersek. Bazen gerçekten de, içinde bir çocuk doğmuş, penceresinde ışık olan bir kulübenin yanından geçerken, süngeri o yeni doğmuş bedenin üzerinde sıkmamaları için yalvarabilirim onlara. Sonra, bahçe vardı ve her şeyi sarıp sarmalar gibi görünen kuşüzümlerinin kubbesi; yeşilliğin derinlerinde kıvılcımlar gibi parlayan çiçekler; bir ravent yaprağının altında sinek kurtlarıyla boğuşan bir sıçan; çocuk odasının tavanında vız, vız, vız diye uçan sinek, ve tabaklar dolusu masum tereyağlı ekmekler. Bütün bunlar bir saniyede olur ve sonsuza kadar sürer. Yüzler belirir karanlıktan. Köşeden fırlarlar. ‘Selam,’ der biri, ‘işte Jinny. İşte Neville. Gri flanel elbiseli, yılan derisinden kemer takmış olan da Louis. Şu da Rhoda.’ Rhoda’nın, içinde beyaz çiçeklerin taçyapraklarını yüzdürdüğü bir çanağı vardı. Neville ile birlikte alet odasında olduğum gün ağlayan Susan’dı; kayıtsızlığımın eriyip gittiğini hissettim. Neville erimedi. ‘Bu yüzden,’ dedim, ‘ben kendimim, Neville değil,’ harika bir keşif. Susan ağladı, ben de peşinden. Onun ıslak mendili, kendisinden esirgenen şey için ağlarken küçük sırtının pompa kolu gibi inip kalkması, sinirlerimi bozdu. ‘Dayanılacak gibi değil,’ dedim, onun yanına, iskelet gibi sert köklerin üzerine otururken. Değişen ama hep var olan düşmanların, savaştığımız güçlerin farkına ancak o zaman vardım. İnsanın hiç karşı koymadan kendini sürüklenmeye bırakması düşünülemez. ‘Bu senin yolun, dünya,’ deriz, ‘bu da benimki.’ Böylece, ‘Haydi keşfe çıkalım,’ diye bağırdım, ayağa fırladım, Susan’la birlikte bayır aşağı koştum, ahır yamağının avluda büyük çizmelerini takırdatarak yürüdüğünü gördüm. Aşağılarda, yaprakların derinliğinin ötesinde bahçıvanlar kocaman süpürgelerle çimenleri temizliyorlardı. Hanımefendi oturmuş yazı yazıyordu. Olduğum yerde donarak, taş kesilerek, ‘Şu süpürgelerin bir tek hareketine bile karışamam,’ diye düşündüm. ‘Durmadan süpürüyorlar. Dikkatini toplayarak yazı yazan şu kadına da karışamam.’ Bahçıvanların süpürmelerini engellemenin ya da bir kadına yerini değiştirtmenin mümkün olmaması tuhaf. Hayatım boyunca orada kaldılar. Sanki Stonehedge’de7, birer düşman olan iri kayalarla, bu varlıklarla kuşatılmış olarak uyanmış gibiyim. Sonra ahşap bir güvercin havalandı ağaçların arasından. Ve ilk kez âşık olduğumdan, bir cümle kurdum –bir ahşap güvercin hakkında bir şiir– tek bir cümle, çünkü kafamda bir delik açılmıştı, insanın içinden bakınca her şeyi görebileceği şu aniden saydamlaşan şeylerden biri. Sonra avizenin sivri uçlarından şöminenin köşesine mavi gölcükler damlarken daha da çok tereyağlı ekmek ve çocuk odasının tavanında, üzerinde ışık adalarının titreştiği, kırışmış, yanardöner tavanda vızıldaşan daha da çok sinek. Günler boyu, çay saatinde bu ışıkları seyrettik.

“Ama hepimiz farklıydık. Balmumu – omuriliği kaplayan el değmemiş balmumu her birimiz için farklı yerlerde eridi. Frenküzümü çalılarının arasında hizmetçi kızla oynaşan yamağın hırıltısı; çamaşır ipinde uçuşup sertleşen giysiler; su oluğundaki ölü adam; ay ışığı altında hatları keskinleşen elma ağacı; üzerinde sinek kurtları kaynaşan sıçan; mavi mavi damlayan avize – bunların hepsi beyaz balmumumuzu farklı farklı çizmiş ve lekelemişti. İnsan teninin doğası Louis’e itici gelmişti; Rhoda’ya gaddarlığımız; Susan hiçbir şeyi paylaşamıyordu; Neville düzen istiyordu; Jinny aşk; filan falan. Ayrı bedenlere dönüşürken korkunç acı çekiyorduk.

“Yine de bu aşırılıklardan korunmuştum ve arkadaşlarımın pek çoğundan daha uzun yaşadım, biraz iri yarıyım, saçlarıma kır düştü, sanki göğsüm biraz hırpalanmış gibi, çünkü bana zevk veren, hayatın panoraması, ama damdan değil, üçüncü katın penceresinden görüldüğü gibi, ve bir kadının bir erkeğe söylediği şey değil, o erkek ben olsam bile. Bu yüzden okulda nasıl kabadayılık edilebilirdi bana? Beni nasıl kızıştırabilirlerdi? Sert rüzgârda bir savaş gemisinde yürürcesine şapele sendeleyerek dalan Doktor vardı, megafondan emirler yağdırıyordu, çünkü otorite sahibi kişiler hep böyle teatral olurlar – Neville gibi nefret etmedim ondan ya da Louis gibi saygı göstermedim. Şapelde birlikte otururken not tuttum. Sütunlar vardı, gölgeler, anı plaketleri, birbiriyle didişen ve dua kitaplarının gerisinde pullarını değiştokuş eden çocuklar; paslı bir pompanın sesi; ölümsüzlüğe ve erkek gibi davranmamıza dair gümbür gümbür konuşan Doktor; ve bacağını kaşıyan Percival. Öyküler için not tuttum; cep defterinin kenarlarına portreler çizdim ve böylece daha da koptum herkesten. Gördüğüm figürlerden bir-ikisi burada.

“O gün şapelde Percival gözlerini önüne dikip oturdu. Elini hızla ensesine götürürdü o. Hareketleri hep dikkat çekiciydi. Hepimiz ellerimizi ensemize götürürüz hızla – ama başarısız oluruz. Okşamalardan uzak duran bir güzelliği vardı onun. Kesinlikle erken olgunlaşmış olmadığından, bizim eğitimimiz için ne yazılmışsa, hiçbir yorumda bulunmadan okurdu, ve o kendisini onca bayağılıktan ve aşağılanmadan esirgeyen muhteşem ağırbaşlılığıyla (Latince sözcükler kendiliğinden geliyor) Lucy’nin açık sarı atkuyruğunun ve pembe yanaklarının kadın güzelliğinin doruğu olduğunu düşünürdü. Böyle korununca, sonraları müthiş ince bir zevk sahibi oldu. Ama müzik çalmalıydı, neşeli, çılgın şarkılar. Anlaşılmadan hızla geçip giden bir hayata dair bir av şarkısı girmeliydi pencereden – tepelerin arasında çınlayan ve sonra duyulmaz olan. Şaşırtıcı olan, beklenmeyen, açıklama getiremediğimiz, simetriyi saçmalığa döndüren şey – onu düşünürken bütün bunlar ansızın geliyor aklıma. Küçük gözlem aleti menteşesinden çıkıyor. Sütunlar çöküyor; Doktor süzülerek uzaklaşıyor; ani bir coşkuya kapılıyorum. Bir yarışta koşarken atı fırlatmıştı onu ve bu gece ben Shaftesbury Caddesi’nden gelirken, metronun kapılarından fışkıran o önemsiz, hatları belirsiz yüzler ve kim olduğu meçhul Hintliler, açlıktan ve hastalıktan ölenler ve ağlayan çocuklar – bütün bunlar bana bir şeylerden yoksunmuşlar gibi geldi. O olsa adil davranırdı. Korurdu. Kırk yaşlarındayken yetkilileri deli ederdi. Onu sakinleştirecek hiçbir ninni gelmedi aklıma.

“Ama yeniden dalayım da, iyimserlikle ‘arkadaşlarımızın karakterleri’ dediğimiz şu minik nesnelerden birini çıkarayım kaşığımla – Louis. Rahibe gözlerini dikip oturdu. Bütün varlığı alnında toplanmış gibiydi, dudakları büzülmüştü; gözleri sabit bakıyordu, ama ansızın bir kahkahayla parladılar. Soğuk ısırması rahatsızlığı da vardı onun, dolaşım bozukluğunun sonucu. Mutsuz, arkadaşsız, sürgündü, bazen, güven duyduğu anlarda, yaşadığı yerde, dalgaların sahile nasıl vurduğunu anlatırdı. Gençliğin acımasız gözü, onun şişmiş eklemlerine takılırdı. Evet ama hemen onun ne kadar sert, ne kadar zeki, ne kadar haşin olduğunu da fark ederdik, karaağaçların altına yatıp kriketi izler gibi yaparken ne kadar doğallıkla beklerdik onun onayını, ki nadiren verirdi. Percival’in üstünlüğüne hayran olur, onunkinden hoşlanmazdık. Kuralcıydı, kuşkuluydu, leylek gibi atardı adımlarını, oysa yumruğuyla bir kapıyı kırdığına dair bir efsane dolaşırdı ortada. Ama başının tepesi, bu tür bir sisin yapışıp kalamayacağı kadar çıplaktı, kayalıktı. İnsanları birbirine bağlayan o basit bağlardan yoksundu. Mesafeli ve gizemli kalıyordu; insanı ürküten bir yanı olan şu esinli titizliğe yatkın bir ilim adamıydı. Cümlelerimi (ay nasıl betimlenir) beğenmiyordu. Öte yandan, hizmetkârlarla zorlanmadan ilişki kurmam umarsızlık hissettirecek kadar imrendiriyordu onu. Ama kendi yararlığını unutmuş da değildi. Bu da onun disipline duyduğu saygı gereğiydi. Sonunda da bu yüzden başarılı oldu. Oysa mutlu bir hayatı yoktu. Ama bakın – avcumun içinde yatarken gözü beyazlaşıyor. Birden, insanların ne olduğuna dair duygu yitiyor. Onu, parıltısını yeniden kazanacağı göle geri götürüyorum.

“Sırada Neville var – sırtüstü yatmış yaz göğüne bakıyor. Bir devedikeni tüyü gibi dolaştı aramızda, oyun alanının güneşli köşesinde uyuşuk uyuşuk dolandı, dinlemiyordu, ama uzak da değildi. Latince klasiklere tam anlamıyla elimi sürmeden, koklayarak çevrelerinde dolaşmam onun sayesinde, bizi iflah olmaz biçimde tek taraflı kılan şu sabit fikirlerden kimini de onun sayesinde edindim – örneğin haçlara dair, onların şeytanın işareti olduğuna dair. Bizim kararsız aşklarımız ve kararsız nefretlerimiz ve bu konulardaki belirsizliklerimiz onun gözünde savunulamaz birer ihanetti. Bir gaz sobasının karşısında pantolon askısını sağa sola sallayarak oturmaya zorladığım, salına salına yürüyen, gür sesli Doktor onun gözünde bir engizisyon aletinden başka bir şey değildi. Böylece, tembelliğini telafi eden bir tutkuyla Catullus, Horace, Lucretius’a döndü, uyuşuk uyuşuk, tembel tembel uzandı, evet, ama gözlemliyordu, kriket oyuncularını kendinden geçerek izliyordu, bir yandan da bir karıncayiyenin diline benzeyen zihniyle, Romalıların o cümlelerinin her kıvrılışını, her dönüşünü hızla, maharetle, bıkmadan araştırır, bir kişiyi, bir tek kişiyi seçip yanında otururdu.

“Okul müdürlerinin eşlerinin uzun etekleri hışırdayarak geçerdi yanımızdan, dağ gibi, tehditkâr; ve ellerimiz keplerimize giderdi uçarak. Ve muazzam bir sıkıntı çökerdi kesintisiz, tekdüze. O kurşun gibi engin suları hiçbir şey, hiçbir şey, hiçbir şey kesemezdi kuyruğuyla. O tahammül edilmez can sıkıntısının ağırlığını hiçbir şey kaldıramazdı. Yarıyıllar sürüp gitti. Biz büyüdük; değiştik; çünkü birer hayvandık, kuşkusuz. Her zaman her şeyin farkında değiliz elbette; hiç düşünmeden soluk alıyor, yemek yiyor, uyuyoruz. Sadece ayrı olarak var değiliz, aynı zamanda maddenin birbirinden farklılaşmamış damlaları halinde de varız. Kepçeyi daldırınca koca bir öbek oğlan çocuğunu alıyoruz, kriket, futbol oynamaya gidiyorlar. Avrupa’dan bir ordu geçiyor. Parklarda ve salonlarda toplanıyor, ayrı bir hayat kuran bütün hainlere (Neville, Louis, Rhoda) azimle karşı çıkıyoruz. Yapım öyle ki, uzaktan, Louis’in ya da Neville’in söylediği gibi bir-iki tane ezgi duyarken bir yandan da karşı konulmaz bir biçimde, geceleri avlulardan duyulan eski, neredeyse güftesiz, neredeyse anlamsız şarkıyı söyleyen koronun sesi kendine çekiyor beni; arabalar ve otobüsler insanları tiyatrolara taşırken o sesin çevremizde gümbürdediğini duyuyoruz. (Dinleyin; arabalar bu restoranın önünden hızla geçiyorlar; ara sıra, geminin biri denize açılırken nehir boyunca bir siren çalıyor.) Bir trendeki satıcı enfiye sunarsa kabul ediyorum. Her şeyin bereketli, şekilsiz, sıcak, pek zeki olmasa da aşırı kolay ve oldukça ham halinden hoşlanıyorum; kulüplerde ve meyhanelerde erkeklerin, üstlerinde sadece donları olan yarı çıplak maden işçilerinin sohbetleri – açık sözlü, tamamen mütevazı ve akşam yemeğinden, aşktan, paradan ve iyi kötü geçinmekten başka bir hedefleri olmadan; büyük umutlar beslemeden, ya da idealler ya da buna benzer bir şey gütmeden; iyi sayılacak bir iş çıkarmak dışında bir amacı olmadan. Bütün bunlar hoşuma gidiyor. Böylece katıldım onlara, Neville suratını astığında, ya da Louis, kabul ediyorum ki soylu bir biçimde, topuklarının üzerinde dönüp gittiğinde.

“Böylece, kesinlikle eşit ya da düzgün olmadan, ama geniş çizgiler halinde eridi balmumundan yeleğim, şuradan bir damla, buradan bir damla. Bu saydamlığın arasından o muhteşem otlaklar göründü, ilk başta ay beyazı, ışıl ışıl, ayak basılmamış yerlerde; güllü, çiğdemli çayırlar, kayalık, hem de yılanlı çayırlar; benek benek ve koyu renkli, mahçup eden, bağlayan ve çözen. Yataktan fırlar, pencereyi ardına kadar açarız; nasıl da kanatlarını çırparak havalanır kuşlar! Kanatların böyle aniden çırpınmasını bilirsin, o bağırışı, şakımaları ve karmaşayı; gürültülü, curcunalı sesleri; ve bütün damlalar parlıyor, titriyor, sanki bahçe parçalanmış bir mozaikmiş gibi, kaybolan, kıvılcımlanan; henüz bir bütün haline gelmemiş; pencerenin hemen dibinde bir kuş şakıyor. O şarkıları duydum. O hayaletlerin peşinden gittim. Joan’ları, Dorothy’leri, Miriam’ları gördüm, bulvarlardan geçen, ırmağa bakmak için köprülerin üstünde duranların isimlerini unutuyorum. Aralarından bir-iki tanesi belirginleşiyor, pencerenin yanında gençliğe has bencillikle kendilerinden geçerek şarkı söyleyen kuşlar; salyangozlarını taşa vurup kırdılar, gagalarını yapışkan, kaygan bir şeye daldırdılar, sert, doyumsuz, acımasız; Jinny, Susan, Rhoda. Doğu kıyısında ya da güney kıyısında eğitim görmüşlerdi. Saçları upuzun örgüler halindeydi, ürkek taylara benziyorlardı, ki bu büyüme işaretidir.

“Şeker yemek için bahçe kapısına çekinerek ilk sokulan Jinny oldu. Şekeri insanın avucundan ustalıkla kapıyordu, ama sanki ısıracak gibi arkaya yatmıştı kulakları. Rhoda çılgındı, Rhoda’yı asla ele geçiremezdiniz. Hem ürkmüştü hem beceriksizdi. İlk Susan tam anlamıyla kadın oldu, tam bir dişi oldu. Yüzüme o akıttı, o yakıcı gözyaşlarını, hem korkunç, hem güzeldiler; her ikisi de, hiçbiri de. Şairlerin tapınması için doğmuş biriydi o, çünkü şairler güvende olmak isterler; oturup dikiş diken, ‘Nefret ediyorum, seviyorum,’ diyen birini isterler, ne sakinleştirici ne de varlıklı olan, ama şiir yazanların özellikle hayran oldukları ince bir üslubun seçkin ama göze çarpmayan güzelliğiyle uyumlu nitelikteki birini. Babası, iki yana savrulan sabahlığı ve eskimiş terlikleriyle taş döşeli koridorlarda, odadan odaya dolaştı. Sakin gecelerde, bir mil uzakta bir su bendi kükreyerek devrildi. Yaşlı köpek kendini zorla kaldırabildi iskemlesinin üzerine. Evin üst katında dikiş makinesinin tekerleğini durmadan çeviren basit bir hizmetçinin güldüğü duyuluyordu.

“O huzursuz halimde bile, mendilini elinde buruşturan Susan, ‘Seviyorum; nefret ediyorum,’ diye bağırdığında, bunun farkına vardım. ‘Basit bir hizmetçi’ dedim, ‘yukarıda, çatı katında gülüyor’, ve bu kısa dramatizasyon bile kendi deneyimlerimizle ne kadar az kaynaştığımızı gösteriyor. Her ıstırabın kıyılarında eliyle işaret eden bir gözlemci oturur; o yaz sabahı mısırların pencerenin boyuna yükseldiği evde bana fısıldadığı gibi fısıldar, ‘Irmağın kıyısındaki çayırlarda söğüt yetişiyor. Bahçıvanlar büyük süpürgelerle süpürüyorlar ve hanımefendi oturmuş yazı yazıyor,’ der. Böylece beni, kendi kötü halimizin ötesinde ve dışında olana yönlendirdi; simgesel ve bu yüzden de belki kalıcı olana, bunca vahşi, bunca ruhani ve karmaşalı yaşamlarımızda, uyumamızda, yemek yememizde soluk alıp vermemizde herhangi bir kalıcılık varsa eğer.

“Söğüt ağacı ırmağın kıyısında büyüdü. Neville ile, Larpent, Baker, Romsey, Hughes, Percival ve Jinny ile yumuşacık çayırda oturdum. Ağacın küçük, sivri uçları ilkbaharda yeşil, sonbaharda turuncu beneklenen incecik tüylerinin arasından bakınca tekneler gördüm; binalar; telaşla yürüyen, eli ayağı tutmayan kadınlar. Anlama sürecinin şu ya da bu evresini (felsefe olabilir, bilim; kendim bile olabilir) işaretlemek üzere çimenlere peş peşe kibritler sapladım, hiçbir şeye bağlı olmadan havada süzülen aklımın kenarları, bir süre sonra zihnin içine çekip yoğurduğu o uzak duyguları yakaladı; çanların sesini; ortalıktaki mırıltıları; gözden kaybolan kişileri; bisiklet sürerken, arkadaşlarımın siluetlerinin ve söğüt ağacının arkasında köpüren hayatın kalabalık, farklılaşmamış karmaşasını gizleyen bir perdenin ucunu kaldırır gibi görünen bir kızı.

“Sadece ağaç karşı koydu bizim ebedi akışımıza. Çünkü ben sürekli değiştim; Hamlet oldum, Shelley oldum, Dosto-yevski’nin bir romanının şimdi adını hatırlamadığım kahramanı oldum; bütün bir yarıyıl boyunca, inanılmaz ama, Napoléon oldum; ama esas olarak Byron’dım. Haftalarca bana düşen rol, odalara girmek ve eldivenlerle paltomu iskemlelerin arkalığına atmak oldu, hafifçe kaşlarımı çatarak. İlahi ilaçtan bir yudum daha almak için sürekli kitaplığa gidiyordum. Bu yüzden hiç de uygun olmayan birini cümlelerimle bombardımana tuttum – şimdi evli olan, şimdi gömülü bir kızı; her kitabı, penceredeki her oturma yerini beni Byron yapan kadına yazdığım, yarım kalmış mektuplarım çöplüğe çeviriyordu. Çünkü bir başkasının üslubuyla yazılan mektubu bitirmek zordur. Kadının evine kan ter içinde vardım; hediyeler alıp verdik birbirimize, ama onunla evlenmedim, kuşkusuz böyle bir yoğunluk için yeterince olgun değildim.

“Burada yine müzik girmeli devreye. O vahşi av şarkısı, Percival’in müziği değil de ilk aşkın uçarı anlarını betimlemeye kalkışan bu güçsüz, saçma mektup kopyalarının –ne kadar da kasıtlı! Ne kadar da mantıklı!– yerini alacak olan, acıtan, gırtlaktan çıkan, içten gelen, aynı zamanda yükselen, tarlakuşu gibi hafif, çınlayan bir şarkı. Günün üzerine mor bir kılıf çekilmiş. O kadın girmeden önce bak bir odaya, bir de girdikten sonra. Dışarıda kendi yollarına giden şu masumlara bak. Ne görüyorlar ne de duyuyorlar; yine de gidiyorlar. Bu parlak ama yapışkan atmosferde hareket ederken nasıl da her bir hareketin bilincinde oluruz – bir gazeteyi kaldırırken bile bir şey yapışıp kalır insanın ellerine. Sonra da içimiz temizlenir – dışarı çekilip alınır, örümcek ağı gibi örülür ve bir dikenli çalının çevresinde acılar içinde dolandırılır. Sonra yıldırım gibi çarpar kayıtsızlık; ışık söner; ölçüsüz, sorumsuz sevinç geri döner; bazı çayırlar sonsuza kadar yemyeşil parlar sanki, masum manzaralar şafağın ilk ışığındaymış gibi görünürler – örneğin küçük bir yeşil alan, yukarıda, Hampstead’de; ve bütün yüzler parıldar, huzurlu, sakin bir sevinç içinde birleşirler; ve sonra bütünlenmenin mistik duygusu ve sonra kedibalığı derisi gibi törpüleyen sertlik – o kadın mektubu almadığında, gelmediğinde kara okları ürpertili heyecanın. Sipsivri kuşkular fırlar dışarı diken gibi, dehşet, dehşet, dehşet – ihtiyacımız olan, peş peşe gelen bir şey değil de bir havlama, bir inleme ise, bu peş peşe gelen cümleleri kurmak için uzun uzadıya uğraşmanın ne yararı var? Ve yıllar sonra bir restoranda orta yaşlı bir kadının mantosunu çıkardığını görmek.

“Ama geri dönelim şimdi. Hayatın, parmaklarımızın arasında çevirdiğimiz, yuvarlak, katı bir madde olduğunu varsayalım. Basit ve mantıklı bir hikâye uydurabilecekmişiz gibi yapalım, öyle ki bir konunun –örneğin aşkın– işi bittiğinde düzgün adımlarla ötekine geçiyoruz. Bir söğüt ağacı var diyordum. Dallarının sel gibi yere akışı, kırışık ve eğri büğrü kabuğu, yanılsamalarımızın dışında kalan ama onları elinde tutamayan şeylerin izlenimini bırakıyordu, bir an onlar tarafından değiştiriliyor, yine de istikrarlı bir şekilde, sakince aralarından görünüyordu, hayatlarımızda eksik olan bir sertlikle. Bu yüzden yorumda bulunuyor; ölçü koyuyor, biz akarken ve değişirken onun ölçer gibi görünmesinin nedeni bu. Neville örneğin, çayırlarda benimle birlikte oturdu. Ama bütün bunlar kadar açık seçik başka bir şey olabilir mi, diye sordum kendime, dalların arasından, nehirdeki bir tekneye ve bir kâğıt torbadan muz alıp yiyen bir delikanlıya giden bakışlarını izlerken. Bu sahne öyle bir yoğunlukla öne çıktı ki ve onun özel bakışıyla öyle yoğruldu ki, bir an ben de görebildim onu; tekneyi, muzları, delikanlıyı, söğüdün dallarının arasından. Sonra silindi.

“Rhoda yalpalayarak geldi. Mümkün olsa, cüppesini savurarak yürüyen öğrencilerin ya da çayırda nallanmış ayaklarıyla koşan eşeklerin arkasına saklanırdı. Onun gri, onun ürkek, onun hülyalı gözlerinin derinliklerinde hangi korku titreşip saklanır ve alevlenirdi? Ne kadar acımasız ve intikamcı olsak da o kadar da kötü kişiler değiliz. Elbette temelimizde iyilik var, yoksa pek tanımadığım biriyle rahatça konuşamazdım – susardık. Onun gördüğü söğüt ağacı hiçbir kuşun ötmediği ıssız bir çölün kıyısında yetişmişti. O bakarken yapraklar kuruyup kıvrıldı, yanlarından geçerken acıyla kıvrandılar. Tramvaylar ve otobüsler sokakta boğuk seslerle gürlediler, kayaların üzerinden geçtiler ve köpükler saçarak hızla gittiler. Belki onun çölünde, vahşi hayvanların gizlice su içmeye geldikleri bir gölün yanında güneşin aydınlattığı bir sütun vardı.

“Sonra Jinny geldi. Ateşini ağacın üzerine fışkırttı. Kırışık bir gelincik çiçeği gibiydi, heyecanlı, kuru toz içmek arzusuyla dolu. Şimşek gibi, köşeli, hazırlıklı geldi, içgüdüsel değildi hareketi. Küçük alevler kuru topraktaki çatlakların üzerinde zikzaklar çiziyor. Söğütleri dans ettirdi o, ama göz aldanmasının yardımıyla değil; çünkü orada olmayan hiçbir şeyi görmedi. Bir ağaç vardı; şurada bir ırmak; öğleden sonraydı; biz buradaydık; ben serj giysimle; o yeşiller içinde. Ne geçmiş vardı, ne gelecek; sadece ışık halesi içinde o an ve bedenlerimiz; ve kaçınılmaz doruk, vecd hali.

“Louis otların üzerine oturduğunda, dört köşe bir yağmurluğu (abartmıyorum) dikkatle yere serdiğinde, varlığını kabul ettirdi. Varlığı soluk kesiciydi. Onun dürüstlüğünü kabul edecek kadar zekiydim; soğuktan kızardığı için paçavralara sarılı kemikli parmaklarıyla erimeyen bir elmas aramasını. Onun ayaklarının dibindeki çayırda, kutu kutu yanmış kibrit gömdüm çukurlara. Onun acımasız ve iğneleyici dili benim uyuşukluğumu kamçıladı. Aşağılık hayal gücü beni büyüledi. Onun kahramanları melon şapkalar takıyorlar ve bir onluğa piyano satmaktan söz ediyorlardı. Tramvay Louis’in manzarasının içinden gıcırdayarak geçti; fabrika yoğun dumanlarını boşalttı. Noel günü Louis sarhoş, çıplak kadınların yatak örtüsünün üzerinde yattığı kasabalarda ve sefil sokaklarda gezindi. Sözcükleri bir atış kulesinden düşercesine suya çarpıp fışkırttılar. Ay için bir sözcük buldu, bir tek sözcük. Sonra kalkıp gitti; hepimiz ayağa kalktık; hepimiz gittik. Ama ben, durup ağaca baktım, ve ben sonbaharda alev almış, sarı ağaçlara bakarken bir tortu oluştu; biçimlendim; bir damla düştü; ben düştüm – yani tamamlanmış bir deneyimden çıktım.

“Ayağa kalktım ve gittim – ben, ben, ben; Byron değil, Shelley, Dostoyevski değil, ben, Bernard. Hatta bir-iki kez kendi adımı tekrarladım. Bastonumu sallayarak bir dükkâna girdim ve –müzik sevdiğimden filan değil– Beethoven’in gümüş bir çerçeve içindeki resmini satın aldım. Müzik sevdiğimden filan değil, ama hayatın tamamı, ustaları, serüvencileri, muhteşem insanların oluşturduğu uzun sıralar halinde arkamda belirdikleri için; ve ben onların vârisiydim; ben, devam ettirendim; ben, devam ettirmek üzere mucizevi bir şekilde tayin edilen kişiydim. Bastonumu sallayarak, gözlerimde gururun değil de daha çok aşağılanmanın perdesiyle sokakta yürüdüm. İlk kanat çırpışlar havaya yükselmişti, coşkulu şarkılar, bağırışlar; ve şimdi biri giriyor; biri eve giriyor, tatsız, uzlaşmasız, meskûn eve, bütün gelenekleriyle, nesneleriyle, birikmiş ıvır zıvırıyla ve masaların üzerinde sergilenen hazineleriyle o yere. Aile terzimizi ziyaret ettim, amcamı hatırlıyordu. Sürü sürü geldi insanlar, ilk suratlar (Neville, Louis, Jinny, Susan, Rhoda) gibi keskin hatlarla değil, ama bulanık, silik yüz hatlarıyla, ya da yüz hatlarını o kadar çabuk değiştirdiler ki sanki yüz hatları hiç olmamıştı. Ama yüzüm kızarsa da küçümseyerek, son derece tuhaf bir şekilde kendimden geçerek ve kuşkular içinde darbeye dayandım; karışık duygulara; hayatın karmaşık ve rahatsız edici ve kesinlikle hazırlanılmamış, her taraftan aynı anda gelen darbesine tümüyle dayandım. Ne kadar huzursuz ediyor! Az sonra ne söylemek gerektiğinden asla emin olamamak ne kadar aşağılayıcı bir şey, ve her bir çakıltaşının açık seçik göründüğü kuru çöller gibi gözümüzü alan o acıtıcı sessizlikler; ve sonra söylenmemesi gerekeni söylemek ve sonra insanın kucağına dolacak pırıl pırıl metal paralarla seve seve değişebileceği, ama bunu o partide, Jinny yaldızlı bir sandalyede, ışıl ışıl, rahatça otururken yapamayacağı sapasağlam, sarsılmaz bir dürüstlüğün farkında olması.

“Sonra bir hanımefendi etkileyici bir el hareketiyle, ‘Benimle gelin,’ diyor. Sizi alıp özel bir köşeye götürüyor ve kendisiyle baş başa kalma onurunu bahşediyor. Siz bırakılıp sen’e geçiliyor, sonra da kısaltılmış adlara. Hindistan konusunda, İrlanda ya da Fas konusunda ne yapılabilir? Avizelerin altında duran, göğüsleri madalyalı yaşlı beyefendiler bu soruya yanıt veriyorlar. Şaşırtıcı bir biçimde bilgiyle donatılıyorsunuz. Dışarıda, birbirinden ayırt edilemeyen güçler coşup taşıyor; içeride biz baş başayız, açık konuşuyoruz, burada, bu küçük odada, haftanın hangi günü olursa olsun günü yakalamakta olduğumuz duygusu var içimizde gerçekten de. Cuma ya da cumartesi. Yumuşak ruhun üstünde bir istiridye kabuğu oluşuyor, sedefli, parlak, duygular onun üzerini boşuna gagalıyorlar. Benim üzerimde çoğu kişiden daha önce oluştu o. Çok geçmeden, ötekiler tatlılarını yedikten sonra ben armudumu soyabildim. Ortalıkta çıt çıkmazken ben cümlemi tamamlayabildim. Kusursuzluğun cazibesi de hayatın o dönemindedir. Sağ ayak başparmağına bir ip bağlayıp erken uyanarak İspanyolca öğrenebileceğini sanar insan. Randevu defterinin küçük bölmelerini saat sekizdeki akşam yemekleriyle doldurur; bir buçuktaki öğle yemekleriyle. Yatağının üzerine gömlekleri, çorapları, kravatları serilir.

“Ama bu aşırı titizlik, bu düzenli ve askervari ilerleyiş bir hata; bir rahatlık, bir yalan. Tam sözleşilen saatte, beyaz yeleklerimiz ve kibar ama süslü püslü sözlerle gelsek bile, bunun altında, bozulan düşler, çocuk şarkıları, sokaktaki haykırışlar, yarım kalan cümleler ve görüntüler yükselip alçalarak sel gibi akar –karaağaçlar, söğütler, süpüren bahçıvanlar, yazı yazan kadınlar– bir hanımefendiyi elinden tutup akşam yemeğine götürdüğümüz sırada bile. Çatalımızı büyük bir dikkatle sofra örtüsünün üzerinde düzeltirken binlerce yüz şekilden şekile girer. Kaşığımızı daldırıp çıkaracağımız hiçbir şey yoktur; hadise diyebileceğimiz hiçbir şey. Yine de canlı ve derin bu akıntı. Onun içine batsaydım, iki lokma arasında dururdum, ve içinde belki bir kırmızı çiçek bulunan bir vazoya dikkatle bakardım, o sırada aklıma bir fikir gelirdi, ani bir aydınlanma. Ya da, Strand’de yürürken, ‘Aradığım cümle bu’ derdim, o sırada çok güzel, harika bir hayalet kuş, balık ya da kıyıları tutuşmuş bir bulut peşimi bırakmayan bir düşünceyi kuşatmak üzere süzülerek gelirdi, ondan sonra, yeniden keyifle vitrinlerdeki kravatları ve başka şeyleri seyrederek yürümeye devam ederdim.

“Hayatın kristali, küresi denen şey, dokununca ele sert ya da soğuk gelmiyor hiç, duvarları incecik havadan. Üzerlerine bastıracak olsam hepsi patlar. Bu kazandan bütün ve eksilmemiş olarak hangi cümleyi çıkarırsam çıkarayım, her cümle kaçamayıp yakalanan altı küçük balıktan oluşan bir zincir sadece, milyonlarca başka balıksa zıplayıp çıtır çıtır yanıyor, fokurdamakta olan gümüş gibi köpürüyor kazanın içinde ve parmaklarımın arasından kayıp gidiyor. Yüzler geliyor geriye, yüzler ve yüzler –güzelliklerini kabarcığımın duvarlarına bastırıyorlar– Neville, Susan, Louis, Jinny, Rhoda ve daha binlercesi. Onları doğru bir düzene sokmak olanaksız; birini ayırmak ya da bir bütün izlenimi vermek de – yine müzik gibi. Ahengiyle, ahenksizliğiyle, en üstte ezgileriyle, altta da karmaşık baslarıyla ne biçim bir senfoni çıkardı ortaya! Her biri kendi ezgisini çalardı, keman, flüt, trompet, davul ya da hangisiyse o. Neville ile, ‘Gel, Hamlet’i tartışalım.’ Louis ile bilimi. Jinny ile aşkı. Sonra ansızın, bir öfke anında kalkıp sakin bir adamla Cumberland’e gidelim, koca bir hafta bir handa kalalım, yağmur camlardan aşağı süzülürken ve akşam yemeğinde koyun eti, koyun eti, sadece koyun eti yiyerek. Bununla birlikte o hafta, kaydedilmemiş duygulanımların kaosunda sağlam bir taş gibi kalıyor. İşte o zaman domino oynadık; sonra da koyunun sert eti konusunda tartıştık. Sonra tepelerde yürüdük. Kapının arasından bakan küçük bir kız mavi kâğıda yazılmış o mektubu verdi bana, beni Byron yapmış olan kızın bir toprak sahibiyle evleneceğini o mektuptan öğrendim. Tozluklu bir adamla, kırbaçlı bir adamla, akşam yemeğinde besili öküzler hakkında konuşan bir adamla – alay ettim ve akıp giden bulutlara baktım, ve kendi başarısızlığımı hissettim; özgür olma arzumu; kaçma; bağlanma; son verme; devam etme; Louis olma; kendim olma arzumu; ve yağmurluğumla tek başıma çıkıp gittim, ebedi tepelerin karşısında kendimi son derece bezgin hissettim, hiç de heybetli değildim; eve geldim ve eti suçladım ve eşyamı topladım ve tekrar kaosa döndüm; işkenceye.

“Yine de hoştur hayat, katlanılabilir ona. Pazartesini salı izler, sonra çarşamba gelir. Zihin halkalar üretir; kimlik güçlenir, acılar büyümenin içinde erir. Açıp kapayarak, kapayıp açarak, artan mırıltılar ve güçlenen dirençle, gençliğin telaşçılığı ve ateşinden yararlanılır, sonunda bütün varlığımız bir saatin zembereği gibi genişleyip daralır gibi olur. Ocaktan aralığa kadar ne kadar da hızlı akıyor zaman! Gölge düşürmeyecek kadar aşinası olduğumuz şeylerin seline kapılıyoruz. Sürükleniyoruz, sürükleniyoruz...

“Bununla birlikte, atlamak gerektiğinden (size bu hikâyeyi anlatmak için) atlıyorum, burada, bu noktada, tamamen sıradan bir nesnenin üzerine konuyorum – örneğin ocak demiriyle maşanın, onları bir süre sonra, beni Byron yapan hanımefendi evlendikten sonra, üçüncü Miss Jones diyeceğim birinin ışığında gördüğüm gibi. Sırtında belli bir kıyafetle akşam yemeğine birini bekleyen kız o, eline belli bir gülü alan, tıraş olurken insana ‘Acele etme, bu önemli bir meseledir’ diye hissettiren. ‘Çocuklara nasıl davranıyor bu kız?’ diye sorarız sonra. Şemsiyesini kullanmayı beceremediğini görürüz; ama köstebek kapana yakalandığında üzüldüğünü; ve en sonunda, kahvaltıda (tıraş olurken evlilik hayatındaki sonu gelmeyen kahvaltıları düşünüyordum) ekmeği pek de berbat etmeyeceğini – kahvaltıda bu kızın karşısında otururken ekmeğin üzerinde bir yusufçuk görmek insanı şaşırtmaz. Bu kız içimde, hayatta başarılı olma arzusu da uyandırdı; yeni doğmuş bebeklerin bugüne kadar itici bulduğum suratlarına merakla bakmamı da sağladı. İnsanın kendi zihninin sertçe, vahşice –tiktak, tiktak– zonklayan nabzının ritmi daha görkemli oldu. Oxford Street’te gezindim. Devam ettirenleriz biz, vârisleriz, dedim, oğullarımı ve kızlarımı düşünerek; ve eğer duygu, saçmalık derecesinde muazzamsa ve insan onu bir otobüse atlayarak ya da akşam gazetesi alarak gizliyorsa, insanın botlarının bağcıklarını bağladığı, farklı kariyerlere yönelmiş arkadaşlarına hitap ettiği sırada duyduğu hevesin yine de ilginç bir öğesidir o. Çatı katında oturan Louis; fıskiyenin her zaman ıslak perisi Rhoda; o zaman bana çok olumlu gelen şeye ikisi de karşı çıktılar; bana son derece doğal görünen şeyin (evlenmek, evcilleşmek) öbür tarafını sundular; bunun için sevdim onları, onlara acıdım, hem de farklı yazgıları için yürekten imrendim onlara.

“Bir zamanlar bir biyografi yazarım vardı, çoktan öldü, ama eğer o eski gönül okşayıcı heyecanıyla hâlâ benim peşimden geliyor olsaydı, burada şöyle derdi: ‘Bernard o günlerde evlenmişti ve bir ev almıştı... Arkadaşları onun gitgide evcilleştiğini gözlemlediler... Çocukların doğumuyla birlikte gelirinin artması iyice gerekli olmuştu.’ Bu, biyografik üsluptur, parçalanmış şeyleri, kenarlı pürtüklü şeyleri birbirine tutturmaya yarar. Ne de olsa mektuplara ‘Sayın Bay’ diye başlayıp ‘Saygılarımla’ diye bitirirseniz biyografinin üslubunda hata bulamazsınız; hayatlarımızın karmaşasında Roma yolları gibi yayılan bu cümlelerden nefret edemeyiz, çünkü onlar bizi, uygar insanlar gibi polislerin ağır ve düzenli adımlarıyla uygun adım yürümeye zorlarlar, aynı anda ağzımızın içinden saçma sapan şeyler mırıldansak bile – ‘Hav, hav, havlar köpekler’,8 ‘Yaklaş, yaklaş, ölüm’9, ‘Bence engel tanımaz gerçek bir aşkla sevmiş olanlar’10 filan. ‘Mesleğinde başarılı oldu... Bir amcasından bir miktar para kaldı ona’ – biyografi yazarı böyle devam eder, ve eğer pantolon giyiyorsanız ve pantolon askısı takıyorsanız, bunu da söylemek gerek, ara sıra içinizden böğürtlen toplamaya gitmek, bu cümlelerle suda taş kaydırmak gelse de. Ama böyle bir şey söylenmeli.

“Demek istiyorum ki, belli bir tür insan oldum, çayırlardan geçen bir patikada yürür gibi hayatın içinden geçtim. Botlarımın sol tarafı biraz eskidi. Bir odaya girdiğimde bazı değişiklikler yapılıyordu. ‘Bernard geldi!’ Farklı kişiler nasıl farklı söylüyorlar bunu! Pek çok oda var – pek çok da Bernard. Çekici, ama zayıf olanı vardı; güçlü ama kibirli; zeki ama acımasız; çok iyi biri, ama kuşkum yok, korkunç sıkıcı; sempatik ama soğuk; pejmürde, ama –öbür odaya geçmeli– züppe, dünya zevklerine düşkün ve çok şık. Kendi gözümde ise çok farklıydım; bunların hiçbiri değildim. Karımla kahvaltıda, önümüzde ekmekle oturduğumuz yere yerleşmeye meyilliydim, şimdi artık benimle karşılaşmayı umduğunda elinde bir gül tutan kız değil de tamamıyla karım olduğundan, bana, bilinçsizliğin ortasında varolma duygusu veriyordu, tıpkı en doğru yeşile sahip yaprağın üzerinde oturan kurbağanın sahip olacağı gibi. ‘Uzat’... derdim. ‘Süt’... olabilirdi yanıtı, ya da ‘Mary geliyor’... – bütün çağların kazanımlarını devralmış kişiler için basit sözcükler, ama günbegün, hayat olanca doluluğuyla geçerken, kahvaltıda kendimizi sağlam ve eksiksiz hissettiğimizden söylenince değil. Kaslar, sinirler, bağırsaklar, kan damarları, varlığımızın yayı ve zembereği olan her şey, makinenin bilinçsiz homurtusu, dilin fırlayıp titremesi, harika işledi. Aç, kapa; kapa, aç; ye, iç; ara sıra konuş – bütün düzenek genişler gibiydi, büzülür gibi, bir saatin zembereği gibi. Kızarmış ekmek ve tereyağı, kahve ve jambon. The Times ve mektuplar – ansızın telefon acı acı çaldı, ben ağırdan alarak kalktım ve telefona gittim. Siyah almacı kaldırdım. Zihnimin mesajı ne kadar kolayca benimsediğini fark ettim – Britanya İmparatorluğu’nun başına geçmek olabilirdi mesaj (böyle hayaller kurar insan); itidalimi koruduğumu fark ettim; dikkatimin atomlarının ne kadar büyük bir enerjiyle dağıldıklarını, kesintinin etrafına doluştuklarını, mesajı özümsediklerini, yeni duruma uyum sağladıklarını, ve daha ben almacı yerine koyar koymaz, başaracağımdan en küçük bir kuşku duymadığım rolümü oynamaya davet edildiğim daha zengin, daha güçlü, daha karmaşık bir dünya yarattıklarını fark ettim. Şapkamı başıma geçirdim, şapkalarını başlarına geçiren çok sayıda erkeğin yaşadığı bir dünyaya adım attım, biz itişip kakışırken, trenlerde ve metroda karşılaşırken, binlerce tuzakla ve hileyle donanmış olarak aynı hedefe –hayatımızı kazanmaya– yönelmiş rakipler ve yoldaşlar gibi anlayışla göz kırptık birbirimize.

“Hayat güzel. Hayat iyi. Sadece yaşamak bile tatmin ediyor insanı. Sağlıklı bir adamı ele alalım. Yemekten ve uyumaktan hoşlanır. Temiz havayı solumaktan ve çevik adımlarla Strand’de yürümekten hoşlanır. Ya da şehir dışında, bir bahçe kapısının üzerinde bir karga gaklar; bir tay çayırlarda dörtnala koşar. Her zaman az sonra yapılacak bir şey vardır. Salı, pazartesiyi izler, çarşamba da salıyı. Her bir gün, halka halka aynı esenlik dalgalarını yayar, aynı ritmik kavisleri yineler; taze kumların üstünü bir serinlikle kaplar ya da serinlikten yoksun olarak uyuşukça geri çekilir. Böylece varoluş halkalar yayar; kimlik güçlenir. Önceleri havaya fırlatılan, dört bir yandan esen çılgın hayat rüzgârlarıyla oraya buraya savrulan bir avuç tahıl gibi kızgın ve kaçamaklıyken şimdi sistemli ve düzenli ve bir amaçla savruluyor – öyle görünüyor.

“Tanrım, ne hoş! Tanrım, ne kadar iyi! Küçük dükkâncıların hayatı ne kadar katlanılır, dedim, tren şehrin banliyölerinden geçerken ve yatak odalarının pencerelerinde ışıklar görülürken. Aktifler, bir karınca sürüsü gibi enerjikler, dedim, pencerede durup, ellerinde torbalarıyla kasabaya akan işçileri izlerken. Ne biçim güç, ne biçim enerji ve ne sağlam uzuvlar, diye düşündüm, ocak ayında karlı zeminin üzerinde bir futbol topunun peşinden koşan beyaz şortlu adamları görünce. Mutluluğu daha da artan evliliğimizin muazzam dengesini önemsiz bir mesele yüzünden huysuzlanarak bozmak –et olabilirdi bu– bir lüks gibi görünüyordu, çünkü o dengedeki bir titreyiş –çocuğumuz doğmak üzereydi– evliliğin verdiği keyfi artırıyordu. Yemekte terslendim. Milyoner olduğum için beş şilini sokağa atabilirmişim gibi saçma sapan konuştum; ya da hiç de sakar olmamama rağmen kasıtlı olarak bir tabureye takılıp tökezledim. Yatmaya giderken merdivende kavgaya son verdik, pencerede durup masmavi bir mücevher gibi parlak gökyüzüne bakarken ‘Tanrıya şükür, bu nesri şiire dökmemize gerek yok,’ dedim. ‘Küçük konuşma yeterli.’ Çünkü geniş manzarada ve berrak görünümünde hiçbir engel yok gibiydi, hayatlarımızın, ötelere, çok ötelere kadar genişlemesine, fırça gibi dikelen damların ve bacaların ötesine, kusursuz kıyılara uzamasına olanak tanıyordu.

“Bunun içine ölüm çöktü – Percival’inki. ‘Hangisi mutluluk?’ dedim (çocuğumuz doğmuştu), ‘hangisi acı?’ bedenimin iki tarafını ima ederek, alt kata inerken, tamamen fiziksel bir şeydi söylediğim. Aynı zamanda evin durumunun da farkındaydım; uçuşan perdeler; şarkı söyleyen aşçı; aralık duran kapıdan görünen gardırop. Aşağı inerken ‘Onu (kendimi) bir an rahat bırakın,’ dedim. ‘Bu oturma odasında acı çekecek. Kaçış yok.’ Ama acıyı ifade edebileceğim sözcükler eksik. Bağırışlar olmalı, kırıklar, çatlaklar, şintz örtülerin üzerinden akan beyazlık, zaman duygusunda, yer duygusunda kaymalar; geçip giden nesnelere aşırı takılıp kalma duygusu; çok uzaktaki, sonra da çok yakındaki sesler; kesilen et ve fışkıran kan, ansızın bükülen bir eklem – bütün bunların altından çok önemli, ama çok uzak bir şey görünüyor, ancak yalnızken sıkı sıkı tutulabilen. Bu yüzden dışarı çıktım. Onun asla görmeyeceği ilk sabahı gördüm – serçeler bir çocuğun elindeki ipin ucunda sallanan oyuncaklar gibiydiler. Nesneleri onlara yakınlık duymadan, dışarıdan görmek ve başlı başına güzelliklerini fark etmek – ne tuhaf! Ve sonra bir yükten kurtulmuş olma duygusu; bahane ve kandırmaca ve gerçekdışılık gitmiş ve hafiflik gelmiş bir tür saydamlık içinde, kişiyi görünmez kılan ve yürürken her şeyi saydamlaştıran – ne tuhaf. ‘Ve şimdi başka neyi idrak edeceğim?’ dedim, ve onu elimde sıkı sıkı tutmak için gazete ilanlarını görmezden geldim, gidip resimlere baktım. Madonnalar ve sütunlar, kemerler ve portakal ağaçları, yaratılışın ilk gününde olduğu gibi hâlâ, ama kederle tanışık, orada öylece asılıydılar, onlara gözlerimi dikip baktım. ‘Burada’ dedim, ‘birlikteyiz, rahatsız edilmeden.’ Bu özgürlük, bu korunmuşluk bir zafer gibi göründü o zaman, ve içimde öyle bir mutluluk yarattı ki, şimdi bile, o mutluluğu ve Percival’i yeniden bulmak için ara sıra giderim oraya. Ama sürekli olmadı. İnsana eziyet eden, zihin gözünün dehşet veren çalışması – nasıl düştü, nasıl görünüyordu, onu nereye taşıdılar; ipleri çeken peştamallı adamlar; sargılar ve çamur. Sonra belleğin korkunç saldırısı başlıyor, ne önceden kestirebilir ne de uzaklaştırabiliriz onu – onunla birlikte Hampton Court’a gitmemiştim. O pençe indi; o azı dişleri parçaladı; gitmedim. Önemi yok diye sabırsızca itiraz etmişti oysa; kimse rahatsız etmeden birlikte olduğumuz an neden bölünsün, neden bozulsun? Yine de, diye yineledim huysuzca, gitmedim, ve böylece, bu işgüzar şeytanlar beni kutsal mekândan çıkartınca, Jinny’ye gittim, çünkü onun bir odası vardı; odasında sehpaları, sehpaların üzerine serpiştirilmiş küçük süsleri. Orada gözyaşları içinde, Hampton Court’a gitmediğimi itiraf ettim. Ve Jinny, benim için kıvır zıvır saydığım ama ona işkence çektiren başka şeyleri hatırlayarak, paylaşamadığımız şeyler olduğunda hayatın nasıl kuruduğunu gösterdi bana. Çok geçmeden elinde bir notla bir hizmetçi girdi içeri, Jinny notu yanıtlamak için döndü, ben de onun ne yazdığını, kime yazdığını merak ettiğim sırada Percival’in mezarının üzerine düşen ilk yaprağı gördüm. Bu ânın ötesine geçtiğimizi ve onu sonsuza kadar arkamızda bıraktığımızı gördüm. Sonra kanepenin üzerinde yan yana otururken kaçınılmaz olarak başkalarının söylediklerini anımsadık; ‘Zambak mayısta çok daha güzeldir’; Percival’i zambakla karşılaştırıyorduk – saçlarının dökülmesini, yetkilileri deliye döndürmesini, benimle birlikte yaşlanmasını istediğim Percival’i; çoktan zambaklar örtmüştü üstünü.

“O anın içtenliği geçip gitti; sembolikleşti; ben de buna dayanamadım. Bu zambak gibi tatlı yapışkanı salgılamaktansa kahkahalarla ve eleştirilerle küfredelim; ve Percival’i cümlelerle örtelim, diye bağırdım. Bu yüzden bıraktım, geleceği de hayalleri de olmayan, ama yaşanan âna tam bir tutarlılıkla saygı gösteren Jinny bedeninde kamçı şaklattı, yüzünü pudraladı (bunun için sevdim onu), kapının eşiğinde durup bana el salladı, saçları bozulmasın diye eliyle bastırdı, bu hareketi nedeniyle de beğendim onu, zambak yetişmemesi konusundaki kararlılığımızı doğrular gibiydi.

“Gayet berrak bir zihinle sokağın itici hiçliğini fark ettim; verandaları; pencerelerdeki perdeleri; kasvetli kıyafetleri; alışveriş eden kadınların açgözlülüğünü ve kayıtsızlığını; açık havanın tadını çıkaran, yün atkılı ihtiyarları; karşıdan karşıya ihtiyatla geçen insanları; yaşamaya devam etmek için gösterilen evrensel kararlılığı, ki aslında, ne kadar budala ve safsınız, dedim, bir çatıdan bir kiremit düşebilir, bir araba yolundan çıkabilir, çünkü sarhoşun biri elinde bir sopayla yalpalayarak yürürken hiçbir şeyin anlamı da yoktur mantığı da – hepsi bu. Sahne gerisine geçmesine izin verilen biri gibiydim: efektlerin nasıl hazırlandığı gösterilen biri gibi. Yine de kendi sıcak yuvama döndüm, hizmetçi üst kata giderken ayakkabılarımı çıkarmam için uyardı beni. Çocuk uyuyormuş. Odama gittim.

“Bir kılıç, herhangi bir şey yok muydu, bu duvarları alaşağı edecek, bu korunmayı, bu çocuk döllemeyi ve perdelerin gerisinde yaşamayı ve günden güne daha da boğulmamızı yükümlülüklere, kitaplarla ve resimlerle? Louis gibi kusursuzluk peşinde hayatımızı yakmak daha iyi; ya da bizi terk edip, yanımızdan geçip çöle koşan Rhoda gibi; ya da milyonların içinden birini seçmek, Neville gibi; en iyisi Susan gibi olmak ve güneşin sıcağını ya da kırağı çalmış çimenleri sevmek ve nefret etmek; ya da Jinny gibi olmak, dürüst, hayvansı. Hepsinin kendilerinden geçtikleri anlar vardı; ölüm karşısında ortak duyguları; yanlarında duran bir şey. Bütün arkadaşlarımı sırayla ziyaret ettim, beceriksiz parmaklarımla kilitli kutularını kırıp açmaya çalıştım. Birinden ötekine giderek kederimi –yo, kederimi değil, bu hayatımızın anlaşılmaz doğasını– sundum onlara, incelesinler diye. Kimileri rahiplere gider, kimileri şiirlere; ben arkadaşlarıma gittim; kendi yüreğime gittim, cümlelerin ve cümle parçacıklarının arasında sağlam bir şey aramaya – ne ayda ne ağaçta yeterince güzellik bulamayan ben; bir insanın bir başkasına dokunmasını çok önemseyen ben; ama bunu bile elinde tutamayan, onca kusurlu, onca güçsüz, anlatılmaz derecede yalnız olan ben. Orada oturdum.

“Hikâyenin sonu bu mu olacak? İç çeker gibi? Dalganın son bir çırpınışı? Bir su oluğunda incecik bir suyun guruldayarak akıp gidişi? Masaya dokunayım –böyle– ve bu ânın duygusunu yeniden yakalayayım. Üzerinde baharat kutuları dizili bir büfe; küçük ekmeklerle dolu bir sepet; bir tabak muz – bunlar insanı rahatlatan görünümler. Ama eğer hikâyeler yoksa hangi son olabilir ya da hangi başlangıç? Hayat, onu anlatmaya çalıştığımızda sunduğumuz muameleye belki de elverişli değildir. Gece geç saatlere kadar otururken, daha fazla kontrol sahibi olmamak tuhaf görünüyor. O zaman küçük çekmecelerin pek yararı olmuyor. Gücün kuru bir dere yatağına doğru gitgide çekilmesi tuhaf. Tek başına otururken tükenmiş gibi görünüyoruz; sularımız sadece şu ıssız ada çıkıntısını yarım yamalak kuşatabiliyor; uzaktaki şu çakıltaşına ulaşıp ıslatamıyoruz. Bitti, sona geldik. Ama dur –bütün gece oturup bekledim– içimizde yine bir dürtü uyanıyor; kalkıyoruz, beyaz dalga köpüğü dağınık saçları arkaya atıyoruz; sahili dövüyoruz; sınırlara hapsolamayız. Bunun anlamı, tıraş olup yıkandım; karımı uyandırmadım, kahvaltı ettim; şapkamı taktım ve hayatımı kazanmak üzere dışarı çıktım. Pazartesiden sonra salı gelir.

“Yine de bir kuşku kaldı geride, bir soru işareti. Bir kapıyı açınca bu kadar meşgul insanları görmek şaşırttı beni; bir fincan çay alırken, süt mü şeker mi diye sorulunca duraksadım. Milyonlarca yıl seyahat ettikten sonra yıldızların, şimdi olduğu gibi elime vuran ışığı –bir an soğuk şok yaşayabilirdim– daha fazlası yok, hayal gücüm zayıf. Ama bir kuşku kaldı geride. Akşamleyin bir odada sandalyelerin ve masaların arasında kanat çırpan pervaneler gibi bir gölge gelip geçti zihnimden. Örneğin o yaz Susan’ı görmek üzere Lincolnshire’a gittiğimde ve Susan, yarı yarıya şişmiş bir yelken gibi tembelce, gebe bir kadın gibi iki yana sallanarak bahçede bana doğru gelirken, “Devam ediyor, ama neden?” diye düşündüm. Bahçede oturduk; çiftliğin arabaları samanları akıtarak geldiler; her zamanki gibi kargaların ve güvercinlerin uğultusu duyuluyordu; meyvelerin üzerine ağ gerilip örtülmüştü; bahçıvan toprağı kazıyordu. Çiçeklerin mor tünellerinin içinde arılar vızıldıyordu; arılar ayçiçeklerinin altın rengi kalkanlarına gömülüyorlardı. İnce dallar çayırın üstüne savruluyorlardı. Ne kadar ahenkli ve yarı bilinçli ve sanki sise sarılı bir şey gibiydi bunlar; ama bana göre nefret edilesiydi, ipleriyle insanın kollarına bacaklarına dolanan, onu kıskıvrak yakalayan bir ağ gibiydi. Percival’i reddeden kadın, buna teslim oluyordu, bu örtülüşe.

“Trenimi beklemek üzere bir banka oturdum, nasıl teslim olduğumuzu, doğanın budalalığına nasıl boyun eğdiğimize düşündüm. Önümde yoğun yeşilli bitkilerle örtülü ormanlar uzanıyordu. Ve bir fiske rayihayla, ya da bir sinire değen sesle eski imge –süpüren bahçıvanlar, yazı yazan hanımefendi– geri döndü. O kişileri Elvedon’daki kayınların altında gördüm. Bahçıvanlar süpürüyorlardı; masada oturan hanımefendi yazıyordu. Ama şimdi çocukluğun sezgilerine olgunluğun katkısını sundum – doygunluk ve yazgı; alnımızda yazılı olandan kaçamayacağımızı hissetmek; ölüm; sınırları bilmek; hayatın insanın sandığından daha direngen olması. Eskiden, ben çocukken, bir düşman kendini hissettirmişti; karşı koyma ihtiyacı kemirmişti içimi. Ayağa fırlayıp, ‘Haydi gidip keşfedelim’ diye bağırmıştım. Durumun dehşeti sona ermişti.

“Şimdi hangi durum sona erdirilecekti? Yavanlık ve yazgı. Ve neyi keşfedecektik? Yapraklar ve orman hiçbir şeyi gizlemiyordu. Eğer bir kuş havalansaydı ben artık şiir yazmazdım – daha önce gördüklerimi yinelerdim. Varoluşun kavisindeki girintilere işaret edeceğim bir sopa olsaydı elimde, en alttaki bu olurdu; burada, yükselen suların hiç ulaşmadığı bu çamurda yararsızca kıvrılıyor – burada, sırtımı bir çite dayayarak, şapkamı gözlerime indirerek oturduğum yerde, koyunların kendilerine özgü tahta gibi yürüyüşleriyle, sert, ince bacaklarının üzerinde acımasızca, adım adım yaklaştıkları yerde. Ama eğer bir bileği taşına kör bir bıçağı yeterince uzun sürterseniz bir şey fışkırır – ateşin çentikli kenarı; ben de bıçağı mantıksızlığa, amaçsızlığa, bilinen şeylere tuttum, ve hepsini birbirine karıştırdım, tek bir alev fışkırdı dışarı, nefretin, kinin alevi. Ruhumu, varlığımı, o eski kederli, cansız nesneyi aldım, bu ıvır zıvırın, sopaların ve samanların, nefret edilesi, yağlı yüzeyde gezinen enkaz parçacıklarının, gemiden atılan nesnelerin arasında sağa sola savurdum. Yerimden fırladım. ‘Savaş! Savaş!’ dedim. Tekrarladım. Çaba ve mücadele, süregiden savaş hali, parçalama ve tekrar birleştirme – gündelik savaş bu, yenilgi ya da yengi, dikkatimizi verdiğimiz amacımız. Dağınık duran ağaçlar düzene girdi; yaprakların koyu yeşili açıldı, dans eden bir ışığa dönüştü. Ağ atar gibi ani bir cümleyle örttüm onları. Biçimsizliklerinden sözcüklerle kurtardım.

“Tren perona girdi. Peron boyunca uzayarak durdu. Trenime yetiştim. Ve akşamleyin Londra’ya vardım. Sağduyunun ve tütünün atmosferi ne kadar tatmin edici; ellerinde sepetleriyle üçüncü mevki kompartımanlara tırmanan yaşlı kadınlar; tüttürülen pipolar; ara istasyonlarda vedalaşan arkadaşların iyi geceler’i ve yarın görüşürüz’leri, ve sonra Londra’nın ışıkları – gençliğin heyecanlı coşkusu yok, o yırtık mor bayrak yok, ama yine de Londra’nın ışıkları; üst katlardaki bürolarda sert elektrik ışıkları; kuru kaldırımlar boyunca dizilen sokak lambaları; sokak pazarlarının üstünde tıslayan meşaleler. Bir anlığına düşmandan kurtulunca bütün bunlardan hoşlanıyorum.

“Hayatın kükreyen geçit alayını görmek de hoşuma gidiyor, örneğin bir tiyatroda. Çayırların kil renkli, dünyevi bir tanımsızlığa sahip hayvanı burada doğruluyor ve bitimsiz bir beceri ve çabayla yeşil ormanlarla ve yeşil çayırlarla ve ağızlarındakini kıtır kıtır çiğneyerek ölçülü adımlarla yaklaşan koyunlarla mücadeleye girişiyor. Ve uzun, gri sokaklardaki pencereler aydınlıktı elbette; kaldırımda yol yol halılar vardı temizlenmiş ve süslenmiş odalar vardı, ateş, yiyecek, şarap, sohbet. Buruşuk elli erkekler, kulaklarından inci pagodalar sarkan kadınlar girip çıktılar. Dünya işlerinin yaşlı erkeklerin yüzlerine kondurduğu kırışıkları ve küçümseyen gülümsemeleri gördüm; iyi bakıldığı için ileri yaşta bile taptaze görünen güzellik, ve insana zevkin gerçekten var olduğunu düşündürecek kadar zevke yatkın gençlik gördüm; sanki çayırlar o zevk için sere serpe yayılacaklardı; ve deniz küçük dalgalara bölünecekti; ve ormanlar parlak renkli kuşlarla gençlik için hışırdayacaklardı, beklentili gençlik için. Orada Jinny ve Hal ile, Tom ve Betty ile karşılaştık; orada şakalaştık, sırlarımızı paylaştık; fırsatın ve mevsimin uygunluğuna göre bir başka yerde yeniden buluşmayı ayarlamadan asla ayrılmadık kapı eşiklerinde. Hayat hoş; hayat iyi. Pazartesiden sonra salı gelir, çarşamba da arkasından.

“Evet, ama bir süre sonra küçük bir farkla. Belki bir gece odanın görünümü, sandalyelerin düzeni akla getirir onu. Bir köşedeki kanepeye kendimizi bırakmayı, bakmayı, dinlemeyi çeker canımız. Sonra, sırtları pencereye dönük duran iki kişinin arkasında yayılan bir söğüdün dalları belirir belki. Ani bir duygulanımla, ‘Yüz hatları belirsiz kişiler var, güzelliğe bürünmüş,’ deriz. Bunu izleyen sessizlikte, dalgacıklar yayılırken, aslında konuşmamız gereken genç kız, kendi kendine, ‘O yaşlı,’ der. Ama yanılıyordur. Yaş değildir; bir damla düşmüştür; sonra bir damla daha. Zaman, düzeni yeniden bozmuştur. Frenküzümü yapraklarının oluşturduğu kemerin altından sürünerek daha geniş bir dünyaya çıkarız. Nesnelerin doğru düzeni –bu bizim sürekli hayalimizdir– şimdi görünür olmuştur. Böylece, bir an içinde, bir salonda, hayatımız günün gökyüzündeki heybetli yürüyüşüne uyum sağlar.

“İşte bu yüzden rugan ayakkabılarımı giyip uygun bir kravat bulmak yerine Neville’i aradım. Byron olduğum, Meredith’in genç erkeği olduğum, Dostoyevski’nin bir kitabındaki, şimdi adını hatırlamadığım kahraman olduğum günlerde beni tanımış olan en eski arkadaşımı aradım. Yalnız başınaydı onu bulduğumda, kitap okuyordu. Tertemiz, düzenli bir masa, sistemli bir biçimde düzgünce yana çekilmiş bir perde; Fransızca bir kitabın arasına sokulmuş bir mektup açacağı – hiç kimse, diye düşündüm, onu ilk gördüğümüzdeki tavrını değiştirmiyor, ya da giysilerini. İlk karşılaştığımızdan beri bu koltukta, bu giysilerle oturdu. Burada özgürlük vardı; burada samimiyet vardı; şömineden vuran ışık perdedeki yuvarlak bir elmayı koparıyordu. Orada konuştuk; oturup konuştuk; o bulvarda gezindik, ağaçların altında uzanan bulvarda, bol yapraklı, mırıltılı, meyve yüklü ağaçların altında, öyle çok yürüdük ki orada birlikte, bazı ağaçların çevresindeki çimenler artık seyrelmiş, bazı oyunların ve şiirlerin çevresinde, en sevdiklerimizin – durmaksızın, gelişigüzel orada yürümemiz kelleştirmiş çimenleri. Beklemem gerekirse kitap okuyorum; geceleyin uyanırsam elimle yoklayarak rafta bir kitap arıyorum. Kafamın içinde kaydedilmemiş malzemeden oluşan büyük bir birikim var, şişiyor, sürekli çoğalıyor. Ara sıra bir parça koparıyorum ondan, Shakespeare olabilir bu, Peck adında yaşlı bir kadın olabilir; yatakta sigara içerken kendi kendime, ‘Bu Shakespeare. Bu Peck’ diyorum – tanıdığımdan emin olarak ve bilgimin neden olduğu şokla, ki müthiş keyif verse de dile getiremem. Shakespeare’lerimizi paylaştık onunla, Peck’lerimizi; birbirimizin elindeki baskıları karşılaştırdık; kendimizin Peck’ini ya da Shakespeare’ini daha iyi bir ışık altında görebilmek için diğerimizin ona bakmasına izin verdik; sonra, sanki uçsuz bucaksız sessizlikte bir yüzgeç görünmüş gibi ara sıra bir kelimeyle bölünen o sessizliklerden birine gömüldük; ve sonra o yüzgeç, düşünce, etrafına küçük bir tatmin dalgası, hoşnutluk yayarak tekrar sulara gömülür.

“Evet, ama ansızın bir saatin tıkırtısını duyarız. Bu dünyaya gömülmüş olan bizler başka bir dünyanın farkına varırız. Acı verir bu. Zamanımızı değiştiren Neville’di. Shakespeare’den bizlere şimşek hızıyla uzanan ruhun sınırsız zamanıyla düşünmüş olan Neville, ateşi körükledi ve belli bir kişinin gelişini işaret eden öteki saate göre yaşamaya başladı. Zihninin geniş ve vakur salınımı daraldı. Tetikteydi. Sokaktaki seslere kulak verdiğini hissedebiliyordum. Bir yastığa dokunduğunu gördüm. İnsanlık âleminin ve bütün geçmiş zamanların kalabalığından bir tek kişiyi, bir tek ânı seçmişti. Holde bir ses duyuldu. Onun söyledikleri huzursuz bir alev gibi havada titreşti. Ayak seslerini birbirinden ayırt ettiğini gözledim; tanıyacağı bir işareti beklediğini ve bir yılanın atikliğiyle kapının tokmağına baktığını. (Algılarının şaşırtıcı kesinliğinin nedeni bu; hep tek bir kişi tarafından eğitildi.) Böylesine yoğun bir tutku, diğerlerini durgun, pırıl pırıl bir sıvının içindeki yabancı maddeyi atarcasına dışarı atar. Kendi tortu dolu, belirsiz ve puslu doğamın farkına vardım, kuşku doluydu, cümlelerle ve cep defterlerine geçirilecek notlarla doluydu. Perdenin kıvrımları hareketsizleşti, donup kaldı; masadaki kâğıt ağırlığı katılaştı; perdenin iplikleri parladı; her şey belirginleşti, dışlaştı, bu sahnede yerim yoktu. Ayağa kalktım bu yüzden; onu terk ettim.

“Ulu Tanrım, odadan çıkarken nasıl da yakaladı beni, o eski acının sivri dişleri, orada olmayan birine duyulan arzu. Kime? İlk başta bilemedim; sonra Percival’i anımsadım. Aylardır düşünmemiştim onu. Şimdi onunla birlikte gülmek, onunla birlikte Neville’e gülmek – istediğim buydu, kol kola girip gülerek yürümek. Ama yoktu. Orası boştu.

“Ölülerin sokak köşelerinde ya da rüyalarda üzerimize atlamaları ne kadar tuhaf.

“Böyle sert ve soğuk olarak üzerime fasılalarla esen bu rüzgâr o gece beni alıp Londra’dan geçirdi, eski arkadaşlarıma götürdü, Rhoda ve Louis’e, birinin yanında olmayı, emniyet duymayı, temas etmeyi arzuluyordum. Merdiveni çıkarken, ilişkileri nasıl diye merak ettim, yalnızken neler konuşuyorlar? Rhoda’nın çaydanlıkla beceriksizce uğraştığını tahmin ettim. Arduaz kaplı damların üstünden ileriye bakıyordu – fıskiyenin hep ıslak perisi, aklı görüntülerde, hayalci. Geceye bakmak için perdeyi aralıyordu. ‘Öteye!’ dedi. “Ayın altında kırlar karanlık.’ Kapıyı çaldım; bekledim. Belki Louis kedi için bir tabağa süt döküyordu; kemikli elleri, suların devasa çalkantısının üzerine, biraz da acıyla çabalayarak kapanan bir gemi havuzunun yanları gibi kapanan Louis; Mısırlının, Hintlinin, elmacık kemikleri çıkık, kıldan yapılma gömlekler giyen adamların ne dediğini bilen Louis. Kapıyı tıklattım; bekledim; yanıt gelmedi. Yeniden taş basamaklardan aşağı indim. Arkadaşlarımız – ne kadar uzak, ne kadar suskunlar, ne kadar az ziyaret etmişiz ve ne kadar az tanımışız onları. Ve ben de, arkadaşlarımın karşısında belirsiz ve bilinmezim; bir hayaletim, bazen görülen, çoğu kez görülmeyen. Hayat bir düş, kuşkusuz. Alevimiz, birkaç gözde dans eden aldatıcı ışık, yakında söndürülecek ve her şey silinip gidecek. Arkadaşlarımı anımsadım. Susan’ı düşündüm. Tarlalar satın almıştı. Seralarında salatalıklar ve domatesler olgunlaşıyordu. Geçen yılın donunun öldürdüğü asmalardan birer ikişer yapraklar büyüyordu. Susan oğullarıyla birlikte ağır adımlarla çayırlardan geçiyordu. Tozluklu adamların eşliğinde arazide dolaşıyor, elindeki sopayla bir dama, çitlere, yıkılmış duvarlara işaret ediyordu. Paytak paytak yürüyen güvercinler geliyordu peşinden, onun becerikli, dünyevi ellerinden düşürdüğü mısırları almak için. ‘Ama ben artık gün ağırırken kalkmıyorum,’ diyordu. Sonra Jinny – kuşkusuz yeni bir genç erkeği konuk ediyordu. Bildik sohbetin en kritik noktasına gelmişlerdi. Oda kararacaktı; sandalyeler düzenlenecekti. Çünkü Jinny hâlâ uygun anı kolluyordu. Hayallere kapılmadan, kristal kadar sert ve berrak, çıplak göğüsleriyle güne karşı koşuyordu. Dikenlerinin bedenine saplanmasına göz yumuyordu. Alnındaki bukle beyazlaştığında onu korkusuzca büküp ötekilerin arasına sokuyordu. Onu gömmeye geldiklerinde her şey düzenli olacak böylece. Kurdelelerin uçları kıvrılmış olarak bulunacaktı. Ama yine de açılıyor kapı. Kim giriyor içeri? diye soruyor ve ayağa kalkıyor geleni karşılamak üzere, hazırlıklı, ilkbaharın ilk gecelerinde, saygıdeğer kentlilerin ayık kafayla yatmaya gittikleri büyük Londra evlerinin önündeki ağaç onun aşkını neredeyse gizleyemediğinde olduğu gibi; tatmin olmuş doğanın bütün tatlılığıyla serinlemiş olarak yere çökerken, onun keyifli çığlığına karışan tramvay gıcırtıları ve kıpırtılı yapraklar bitkinliğini, şahane halsizliğini örtmeliydiler. Ne kadar az ziyaret ediyoruz, ne kadar az tanıyoruz arkadaşlarımızı – doğru; yine de, tanımadığım biriyle karşılaştığımda, ve burada, bu masada, hayatım dediğim şeyi çözmeye çalıştığımda, geri dönüp baktığım tek bir hayat değil; ben tek bir kişi değilim; pek çok kişiyim; kim olduğumu – Jinny, Susan, Neville, Rhoda, ya da Louis mi – tam olarak bilmiyorum; ya da hayatımı onlarınkinden nasıl ayırt edeceğimi.

“Sonbahar başlarında o gece bir araya geldiğimizde ve bir kez daha Hampton Court’ta akşam yemeği yerken böyle düşünüyordum. İlk başta epeyce huzursuzduk, çünkü her birimiz o güne gelene kadar bir ifadeye bağlanmıştık, ve yoldan geçip buluşma yerine gelen, şöyle ya da böyle giyinmiş olan, bastonlu ya da bastonsuz her kişi, bununla çelişir gibiydi. Jinny’nin Susan’ın kaba ellerine baktığını, sonra kendi ellerini sakladığını gördüm; o şık ve düzenli Neville’in karşısında ben, bütün bu cümlelerin bulandırdığı kendi hayatımın belirsizliğini hissettim. Sonra övündü Neville, çünkü bir odadan utanıyordu ve bir kişiden ve kendi başarısından. Masadaki casuslar, not tutan işbirlikçiler Louis ile Rhoda, ‘Ne de olsa Bernard garsonu bize ekmek getirsin diye gönderebilir – bu temas bize yasak,’ diye düşündüler. Olamadığımız ama aynı zamanda unutamadığımız eksiksiz insanın bedeninin aramızda uzanmış yattığını gördük bir an. Olabileceğimiz her şeyi gördük; kaçırdığımız her şeyi, ve bir an karşımızdakinin hakkına imrendik, tıpkı pasta, tek pasta kesildiğinde kendilerine verilecek dilimin ufalmasını seyreden çocuklar gibi.

“Bununla birlikte, bir şişe şarabımız vardı, onun baştan çıkarıcılığı düşmanlığımızı unutturdu, kıyaslamaktan vazgeçtik. Yemeğin ortasında dışımızdaki şeyin, olamadığımız şeyin devasa karanlığının çevremizde genişlediğini hissettik. Rüzgâr, tekerleklerin dönüşü zamanın uğultusu oldu ve biz de koştuk – nereye? Ve kimdik biz? Bir an için söndürüldük, yanık kâğıttaki kıvılcımlar gibi yok olduk ve karanlık kükredi. Zamanın, tarihin yanından hızla geçtik. Benim için ancak bir saniye sürdü bu. Kendi hırçınlığım bitirdi onu. Masaya kaşıkla vuruyorum. Nesneleri pusulayla ölçebilseydim ölçerdim, ama benim tek ölçüm bir cümle olduğundan cümleler kuruyorum – şu âna ne uygundu, unuttum. Hampton Court’taki masada altı kişiydik. Kalktık ve caddeden aşağı yürüdük. İncecik, gerçekdışı alacakaranlıkta, bir dar sokakta gülen seslerin yankısı gibi, kesik kesik tekrar yerine geldi neşem, ve bedenselliğim. Kemerli geçidin karşısında, bir sedir ağacının karşısında açık seçik Neville’i, Jinny’yi, Rhoda’yı, Louis’i, Susan’ı ve kendimi gördüm, hayatımızı, kimliğimizi. Yine de Kral William gerçekdışı bir hükümdar gibi görünüyordu ve tacı da olsa olsa cicili bicili bir şey. Ama biz – tuğlaların önünde, dalların önünde, biz altımız, kim bilir kaç milyonlarca milyonlarca kişiden altısı, geçmiş ve gelecek zamanın kim bilir hangi sınırsız bolluğundan bir an için zaferle parladık. O an her şeydi; o an yeterliydi. Ve sonra Neville, Jinny, Susan ve ben, kıyıya vuran bir dalga gibi birbirimizden ayrıldık, teslim olduk – bir sonraki yaprağa, doğru kuşa, çemberli bir çocuğa, sıçrayan bir köpeğe, sıcak bir günün ardından ormanlarda biriken ısıya, kırışık sularda beyaz şeritler gibi kıvrılan ışıklara. Birbirimizden uzaklaştık; ağaçların karanlığında eridik, Rhoda ile Louis’i ölü külü vazosunun yanında, terasta bıraktık.

“Daldığımız yerden –ne kadar tatlıydı, ne kadar derin!– yüzeye çıktığımızda ve işbirlikçilerin hâlâ orada durduğunu gördüğümüzde, biraz pişmanlık duyduk. Onların koruduğunu biz yitirmiştik. Araya girmiştik. Ama yorgunduk, iyi de olsa kötü de olsa, tamamlanmış da olsa yarım bırakılmış da olsa, karanlık tül iniyordu çabalarımızın üzerine; nehre bakan terasta bir an durduk, ışıklar azalmaktaydı. Gemiler yolcularını kıyıya indiriyorlardı; uzaklardan neşeli sesler geliyordu, şarkı sesleri, sanki insanlar şapkalarını sallıyor, son bir şarkıya eşlik ediyorlardı. Koronun sesi suyun üstünden bu tarafa ulaştı, hayatım boyunca beni etkilemiş olan o eski dürtünün içimde kabardığını hissettim: başka insanların kükreyen sesleriyle yükselip alçalmak, aynı şarkıyı söylemek; neredeyse bilinçsizce gürleyen bir neşenin, duygu, zafer, arzunun kucağında bir yukarı bir aşağı fırlatılmak. Ama şimdi değil. Hayır! Kendimi toparlayamıyordum; kendimi başkalarından ayırt edemiyordum; beni bir dakika önce hevesli, keyifli, kıskanç, açıkgöz ve daha bir sürü şey yapmış olan şeylerin elimde olmadan suya karışmasını engelleyemedim. Durmadan fırlatılmaktan, harcanmaktan, istemesem de sel gibi taşmaktan ve köprünün kemerinin altından, bir öbek ağacın ya da bir adanın çevresinden sessizce, hızla akmaktan, deniz kuşlarının kazıkların üzerinde oturduğu yerlere gitmekten, kabarmış suların üstünden geçip denizde dalgalara dönüşmekten – kendimi böyle harcanmaktan kurtaramadım. Böylece ayrıldık.

“Susan, Jinny, Neville, Rhoda ve Louis’in arasına karışarak akıp gitmek bir tür ölüm müydü öyleyse? Elementlerin yeni bir düzene geçmesi miydi? Bizi bekleyen şeylerin işareti miydi? Not çiziktirilmiş, defter kapatılmıştı, çünkü ben ara sıra öğrenciyim. Derslerimi asla belirtilen saatlerde söylemiyorum. Daha sonra, trafiğin yoğun olduğu saatte Fleet Street’te yürürken o ânı hatırladım; sürdürdüm onu. ‘Sonsuza kadar,’ dedim, ‘kaşığımı sofra örtüsüne vuracak mıyım? Ben de razı olmayacak mıyım?’ Otobüsler birikmişlerdi; birbiri arkasından geldiler ve bir tıkırtıyla durdular, taştan bir zincire eklenen bir halka gibi. İnsanlar geçtiler.

“Öbek öbek, ellerinde evrak çantalarıyla, inanılmaz bir hızla dalıp çıkarak, taşan bir nehir gibi geçip gittiler. Tünelin içindeki bir tren gibi gümbür gümbür geçtiler. Fırsatını bulup karşıya geçtim; karanlık bir geçide daldım ve saçımı kestirdiğim dükkâna girdim. Başımı arkaya eğdim, bir havlu sardılar bana. Mıhlanmış bedenimi ve geçen insanları görebildiğim aynalar vardı karşımda; duruyorlar, bakıyorlar, sonra da umursamazca gidiyorlardı. Berber makasını ileri geri hareket ettirmeye başladı. O soğuk metalin gidiş gelişlerini durduramayacak kadar güçsüz hissediyordum kendimi. Demek böyle kesilip biçiliyoruz, kesilenler böyle yere bırakılıyor, dedim; nemli çayırlarda, kurumuş ya da filizlenen dalların üzerinde böyle yan yana yatıyoruz. Yapraksız çitlerin üzerinde, rüzgârın ve karın altında bulunmak zorunda değiliz artık; fırtına eserken dik durmak, yükümüzü eğilmeden taşımak zorunda değiliz; ya da, o soluk öğle saatlerinde, kuş ağacın dalına sürtünürken ve yapraklar nemle ağarırken mırıldanmadan durmak zorunda değiliz. Kesildik, yere düştük. Biz hareket halindeyken uyuyan ve biz uyurken kıpkırmızı yanan o duygusuz evrenin bir parçası olmuşuz. Konumumuzdan vazgeçtik ve şimdi dümdüz, kupkuru yatıyoruz ve ne kadar da çabuk unutulduk! Bunun üzerine berberin gözünün ucunda, sokakta ilgisini çeken bir şey varmış gibi bir ifade gördüm.

“Berberin ilgisini çeken neydi? Berber sokakta ne görmüştü? İşte bu şekilde hatırlanıyorum. (Çünkü ben mistik değilim; bir şey hep didikler beni – merak, kıskançlık, berberlere karşı ilgi filan beni alıp yüzeye çıkarır.) Berber omuzumdaki saçları temizlerken ben de onun kimliğinden emin olmak için çaba harcadım, ve sonra bastonumu sallayarak Strand’e gittim, kendime zıt karakter olarak Rhoda’yı getirdim aklıma, hep kaçamaklı, hep gözleri korku dolu, hep çölde bir sütun arayan, onu bulmak için yola çıkmıştı; kendini öldürmüştü. ‘Bekle,’ dedim, hayali Rhoda’nın koluna girerek (arkadaşlarımıza böyle eşlik ederiz), ‘bu otobüsler gidene kadar bekle. Böyle tehlikeli bir biçimde geçme karşıya. Bu adamlar senin kardeşlerin.’ Onu ikna ederken aynı zamanda kendi ruhumu da ikna ediyordum. Çünkü bu bir tek hayat değil; kadın mı erkek mi olduğumu da her zaman bilemiyorum, Bernard mıyım Neville mi, Louis, Susan, Jinny ya da Rhoda mı – insanların birbiriyle teması bu kadar tuhaf.

“Bastonumu sallayarak, yeni kesilmiş saçlarımla, ensem karıncalanarak, St. Paul Kilisesi’nin önündeki, Almanya’dan ithal edilmiş, ucuza satılan oyuncakların bulunduğu tezgâhların önünden geçtim – St. Paul Kilisesi, kanatlarını açmış, düşünceli bir tavuk, en kalabalık saatte koruması altından otobüsler, sel gibi kadın ve erkekler akıyor. Louis’in şık kıyafetiyle, elinde bastonuyla ve sert, oldukça havalı adımlarıyla o basamakları nasıl tırmanacağını düşündüm. Avustralya aksanıyla (‘Babam Brisbane’de bankerdi’), bu eski törenlere, aynı ninnileri bin yıldır dinlemiş olan benden daha büyük bir saygıyla yaklaşırdı diye düşündüm. Ne zaman içeri girsem ovalanmış burunlar etkiler beni; parlatılmış pirinçler; anlaşılmaz mırıltılar ve çocuklardan birinin sesinin kayıp ve gezgin bir güvercin gibi kubbenin içinde inlediği ilahiler. Ölülerin sırt üstü yatmaları ve huzuru etkiler beni – eski bayraklarının altında dinlenen savaşçılar. Sonra oymalı bir mezar taşının süslemeleriyle ve saçmalığıyla alay ederim; ve trompetler ve zaferler ve armalar ve yeniden doğuşa, ebedi hayata inanıldığını yineleyen çınlamalı sesler. Etrafta dolaşan meraklı gözüm sonra bana huşu içindeki bir çocuğu gösteriyor; ayaklarını sürüyerek yürüyen bir emekliyi; ya da zavallı sıska göğüslerinde kim bilir hangi mücadeleyi barındıran, trafiğin yoğun saatinde avuntu arayan yorgun tezgâhtar kızların biatlarını. Sağda solda dolaşıyorum ve bakıyorum ve merak ediyorum ve ara sıra, hiç belli etmeden, bir başkasının duasının ışığında kubbeye yükselmeye çalışıyorum, dışarıya, ötelere, nereye giderse oraya. Ama sonra, kayıp ve inleyen güvercin gibi, benim de başaramadığımı, kanat çırpıp alçaldığımı, ve garip bir oluğun, hırpalanmış bir burnun ya da absürt bir mezar taşının üzerine eğlenerek, şaşırarak tünediğimi anlıyorum, ve sonra çocuğun sesi kubbeye yükselirken ve org ara sıra devasa bir zafer ânı yaşarken yine turistlerin, ellerinde rehber kitaplarıyla ayaklarını sürüyerek geçtiklerini görüyorum. O zaman Louis hepimizi nasıl bir çatı altında toplayacak? diye sordum. Nasıl sınırların içine çekecek, kırmızı mürekkebiyle, ucu sipsivri kalemiyle nasıl tek bir bütün yapacak bizi? Ses kubbede, inleyerek, duyulmaz oldu.

“Ve yeniden sokağa çıktım, kırtasiyecilerin vitrinlerindeki tel tepsilere baktım, sömürgelerde yetiştirilmiş meyvelerin durduğu sepetlere, ‘Pillicock Pillicock’un tepesinde oturdu,’ ya da ‘Hav hav havlar köpekler’, ya da Dünyanın büyük çağı yeniden başlıyor,’ ya da ‘Yaklaş, yaklaş ölüm’ diye mırıldandım, saçmalıkla şiiri karıştırdım, akıntıya kapıldım. Az sonra yapılacak bir şey vardır hep. Salı, pazartesiyi izler; çarşamba da salıyı. Her biri aynı dalgacıkları gönderir. Varoluş halkalar doğurur, bir ağaç gibi. Yapraklar düşer bir ağaçtan düşercesine.

“Çünkü bir gün çayırlara açılan bir bahçe kapısına yaslandığımda ritim kesildi: şiirler ve mırıltılar, saçmalıklar ve şiir. Ruhumda bir alan temizlendi. Alışkanlığın kalın yapraklarının arasından baktım. Kapıya yaslanıp eğilirken boşa harcanmış pek çok şeyden, tamamlanamayan pek çok şeyden, pek çok ayrılıktan pişmanlık duydum, çünkü insan arkadaşını görmek için Londra’nın öbür ucuna gidemiyor, hayat pek çok meşguliyetle dolu, gemiye atlayıp Hindistan’a da gidilemiyor, mavi sularda balık avlayan çıplak bir adamı görmek için. Hayatın eksik kaldığını, tamamlanmayan bir cümle olduğunu söylemiştim. Trende önüne gelen herhangi bir satıcıdan enfiye alan benim gibi biri için tutarlı kalmak olanaksızdı – nesillerin duygusunu, Nil’e kırmızı testiler taşıyan kadınların, fetihler ve göçler arasında şakıyan bülbülün duygusunu korumak. Çok büyük bir girişimdi, dedim, ve merdiveni çıkmak için ayağımı nasıl sürekli kaldırabilirim? Birlikte Kuzey Kutbu’na gittiğim bir arkadaşla konuşur gibi konuştum kendimle.

“Pek çok büyük serüvende benimle birlikte olan o ‘Kendi’mle konuştum; herkes yattıktan sonra ateşin karşısında oturan, közleri maşayla karıştıran o sadık adamla; anlaşılmaz bir biçimde ve varoluşun ani genişlemeleriyle biçimlenmiş olan, bir meşe ormanında, nehrin kıyısında bir söğüdün altında oturan, Hampton Court’ta bir parmaklığın üzerinden eğilen, acil durumlarda kendini toplayıp kaşığını masaya vurarak, ‘Razı değilim,’ diyen adamla.

“Ben kapıya yaslanıp, altımda renk renk dalgalanan çayırlara bakarken bu ‘kendi’ yanıt vermedi. İtiraz etmedi. Cümle kurmaya kalkışmadı. Yumruğunu sıkmadı. Ben bekledim. Dinledim. Hiçbir şey gelmedi, hiçbir şey. Tamamen terk edildiğime ansızın inanarak, Şimdi artık hiçbir şey yok, diye bağırdım o zaman. Bu uçsuz bucaksız denizi hiçbir yüzgeç bölmüyor. Hayat beni mahvetti. Konuştuğumda hiçbir yankı oluşmuyor, farklı sözcükler de. Bu ölüm, arkadaşların ölümünden, gençliğin ölümünden daha gerçek. Ben berber dükkânında havluya sarılıp sarmalanmış figürüm, ancak o kadar yer kaplıyorum.

“Altımdaki sahne soldu. Güneş tutulması gibiydi, yazın coşan bitkilerle dolan dünya güneş çekilince, kurudu, kırılgan ve yapay kaldı. Ayrıca kıvrılarak uzayan bir yolda, oluşturduğumuz grupların toz içinde dans ettiğini gördüm, bir araya gelmelerini, birlikte yemek yemelerini, şu ya da bu odada buluşmalarını. Kendi tükenmeyen gayretimi gördüm – birinden ötekine nasıl koştuğumu, getirip götürdüğümü, dolaşıp döndüğümü, şu ya da bu gruba katıldığımı, şurada öpüp burada geri çekildiğimi; olağandışı bir amaçla, koku alan bir köpek gibi burnumu yerden kaldırmayarak işin peşini bırakmadığımı; ara sıra başımı geriye atarak, ara sıra hayretle bağırarak, tereddüt ederek, sonra yeniden burnumu kokunun geldiği yere çevirerek. Ne biçim çöp – ne kargaşa; burada doğum, şurada bir ölüm; lezzet ve tatlılık; çaba ve ıstırap; bense hep oraya buraya koşarak. Şimdi bu bitmişti. İştahım kalmamıştı; insanları zehirleyeceğim dikenler yoktu artık içimde; keskin dişlerim, pençe gibi ellerim de yoktu, armudu ve üzümü ve meyve bahçesinin duvarından yansıyan güneşi hissetmek için bir arzum da.

“Ormanlar kaybolmuştu, yeryüzü gölgeler ülkesi olmuştu. Kış manzarasının sükûnetini bölen bir ses yoktu. Horozlar ötmüyor, duman tütmüyordu; trenler hareket etmiyordu. Kendi olmayan bir insan, dedim. Bir bahçe kapısına yaslanan ağır bir beden. Ölü bir adam. Tozların dansını sakin bir umutsuzlukla, tam bir hayal kırıklığıyla inceledim; hayatım, arkadaşlarımın hayatları, ve o harika varlıklar, süpürgeli adamlar, yazı yazan kadınlar, nehir kıyısındaki söğüt ağacı – bulutlar ve hayaletler, onlar da tozdan yapılma, azalıp çoğalan, altın rengine ya da kırmızıya dönüşen, doruklarını yitiren ve bir oraya bir buraya doğru kabaran, kararsız, nafile bulutlar gibi değişen tozdan. Elimdeki not defterimde cümleler kurarken sadece değişiklikleri not etmiştim; kendim bir gölgeyken, gölgeleri hamaratça not etmiştim. Şimdi nasıl ilerleyebilirim, dedim, kendi diye bir şeyim olmadan, ağırlıksız ve ileriyi görmeden, ağırlıksız bir dünyanın içinden hayallerim olmadan geçerek?

“Hayal kırıklığımın ağırlığı, yaslandığım kapının hızla açılmasına neden oldu ve ben, yaşlı bir adam, kır saçlı, kilolu bir adam donuk çayırlardan, boş çayırlardan hızla geçtim. Artık yankıları duymayacak, hayaletler görmeyecek, itirazla karşılaşmayacak, ama hep gölgesiz yürüyecek, cansız toprakta iz bırakmayacaktım. En azından ağızlarındakini ağır ağır çiğneyen, ayaklarını birbiri ardına koyan koyunlar olsaydı, ya da bir kuş, ya da toprağa küreğini saplayan bir adam, hiç olmazsa beni tökezletecek bir dikenli dal ya da içine düşeceğim, ıslak yapraklarla nemlenmiş bir çukur – ama hayır, hüzün patikası beni dosdoğru götürdü, daha da soğuğa, ve renksizliğe ve aynı manzaranın değişmeyen, ilginç olmayan görünümüne.

“Öyleyse ışık yeryüzüne nasıl dönüyor güneş tutulduktan sonra? Mucizevi bir şekilde. Narince. İncecik çizgiler halinde. Cam bir kafes gibi asılı duruyor. Minicik bir sarsıntının parçalayacağı bir halka. Orada bir kıvılcım var. Bir an sonra da gri-kahverengi bir aydınlık. Sonra da bir buhar, sanki yeryüzü ilk kez soluk alıp veriyormuş gibi, bir kez, iki kez. Sonra o bulanıklığın altında biri yürüyor yeşil bir ışıkla. Sonra beyaz bir hayalet dönerek fırlıyor. Ormanlar mavi ve yeşil zonkluyor, ve çayırlar yavaş yavaş kırmızıyı, altın rengini, kahverengini içiyorlar. Ansızın bir ırmak mavi bir ışığı yakalıyor. Ağır ağır suyu çeken bir sünger gibi yeryüzü renk emiyor. Ağırlaşıyor; yuvarlaklaşıyor; havada asılı kalıyor; ayaklarımızın altına yerleşip sallanıyor.

“Böylece manzara bana geri döndü; çayırların altımda renk renk dalgalanarak aktıklarını gördüm, ama artık şu farkla; gördüm ama görülmedim. Gölgesiz yürüdüm; habersizce geldim. Eski palto, eski yanıt düşmüştü üzerimden; gürültüleri geri yansıtan çukur el. Bir hayalet gibi ince, bastığım yerde iz bırakmadan, sadece algılayarak, ayak basılmamış yeni bir dünyada yalnız başıma yürüdüm; taze çiçeklere sürtündüm, bir çocuk gibi tek heceli sözcüklerle konuşabildim ancak; cümlelerin koruması olmadan – ben ki onca cümle kurmuştum; yanımda kimse olmadan, ben ki hep benim gibilerle olmuştum; bir başıma, ben ki yanımda hep şöminenin boş ızgarasını ya da içinden altın bir halka sallanan dolabı paylaşacak biri olurdu.

“Ama ‘kendi’ olmadan seyredilen bir dünya nasıl betimlenir? Sözcükler yok. Mavi, kırmızı – onlar bile dikkat dağıtır, onlar bile kalınlaşıp gizler, ışığı geçirmek yerine. Yeniden nasıl betimleyebiliriz ya da sözcükleri birbirine eklemleyerek bir şey söyleyebiliriz? – solduğunu söyleyebiliriz sadece, ağır ağır bir dönüşümden geçtiğini, kısacık bir yürüyüş sırasında bile alışkanlık haline geldiğini – bu manzaranın da. İnsan hareket ederken ve bir yaprak ötekini yinelerken körlük geri döner. Biz bakarken şirinlik geri döner, bir dizi hayalet cümleyle. Dolu dolu soluk alıp veririz; aşağıdaki vadide tren iki yanından kulak gibi sarkan dumanla çayırlardan geçiyor.

“Ama bir an, akan denizin ve ormanların sesinin çok yukarılarında, çayıra oturmuştum, evi, bahçeyi, ve sahilde çatlayan dalgaları görmüştüm. Resimli kitabın sayfalarını çeviren yaşlı dadı durmuş ve ‘Bak,’ demişti, ‘Bu, gerçektir.’

“Bu gece Shaftesbury Caddesi’nden gelirken bunları düşünüyordum. Resimli kitaptaki o sayfayı düşünüyordum. Paltolarımızı asmak için gittiğimiz yerde sana rastlayınca kendi kendime, ‘Kiminle buluştuğumun önemi yok,’ dedim. ‘”Olmak”la ilgili şu önemsiz mesele bitti artık. Bunun kim olduğunu bilmiyorum; aldırmıyorum da; birlikte yemek yiyeceğiz.’ Paltomu astım, sizin omzunuza dokundum ve ‘Yanıma oturun,’ dedim.

“Yemek bitti; meyve kabuklarıyla ve ekmek kırıntılarıyla dolu çevremiz. Şu salkımı koparıp size vermeye çalıştım; ama içinde öz ya da hakikat var mı, bilmiyorum. Tam olarak nerede bulunduğumuzu da bilmiyorum. Şu bir parça gökyüzü hangi şehrin üzerinde? Paris’te mi oturuyoruz, Londra’da mı, yoksa kartalların dönendiği yüksek dağların eteklerindeki, servilerin altındaki pembe badanalı evlerin olduğu güneydeki bir şehirde mi? Şu anda emin olamıyorum.

“Şimdi unutmaya başlıyorum; masaların sabitliğinden, burasının ve şimdinin gerçekliğinden kuşku duymaya, görünüşte sağlam nesnelerin kenarlarına parmaklarımın eklemlerini vurup ‘Sert misin sen?’ diye sormaya başlıyorum. O kadar değişik şey gördüm, o kadar farklı cümleler kurdum ki. Yeme, içme ve gözlerimi yüzeylerde gezindirme sürecinde, ruhu içine alan, gençlikte insanı hapseden o ince, sert kabuğu yitirdim – şiddet bu yüzden, gençlerin acımasız gagalarının tık tık tık vuruşu bu yüzden. Ve şimdi de soruyorum: ‘Ben kimim?’ Bernard, Neville, Jinny, Susan, Rhoda ve Louis’ten söz ettim. Onların hepsi miyim ben? Ben tek ve farklı mıyım? Bilmiyorum. Burada birlikte oturduk. Ama Percival öldü, Rhoda da öldü; bölündük; burada değiliz. Yine de bizi ayıran hiçbir engel bulamıyorum. Benimle onlar arasında hiçbir sınır çizgisi yok. Konuşurken, ‘Ben sizim’ diye hissettim. Bunca önemsediğimiz, bunca heyecanla koruduğumuz kimlik alt edilmişti. Evet, yaşlı Mrs. Constable süngerini kaldırdığından ve başımdan aşağı sıcak su dökerek beni etle kapladığından beri duyarlı, çabuk kavrayan biri oldum. Percival düşerken alnıma yediğim darbe şurada işte. Jinny’nin Louis’e verdiği öpücük de şurada, ensemde. Gözlerime Susan’ın gözyaşları doluyor. Çok uzakta, Rhoda’nın gördüğü, altın bir iplik gibi titreşen sütunu görüyorum ve Rhoda atladığında oluşan rüzgârı hissediyorum.

“Burada, bu masada ellerimin arasında hayatımın hikâyesini biçimlendirmeye girişince ve onu sizin önünüze eksiksiz bir şey olarak koyunca, çoktan kaybolmuş, derine inmiş, şu ya da bu hayatın içine gömülmüş ve onun bir parçası olmuş şeyleri hatırlamam gerekiyor; rüyaları da hatırlamalıyım, çevremi saran şeyleri ve yoldaşları da, gece gündüz bizi rahat bırakmayan o eski yarı duyulur hayaletleri; uykularında yana dönen, anlaşılmaz çığlıklar atan, hayalet parmaklarını uzatıp ben kaçarken yakalamaya çalışan – olmuş olabileceğimiz insanların gölgeleri; doğmamış ‘kendi’lerimiz. Yaşlı barbar da var, vahşi adam, parmaklarıyla bağırsaktan yapılma halatları kurcalayan kıllı adam; gürültüyle yiyen ve geğiren, gırtlaktan, karnından konuşan – eh, burada işte o. İçimde çömelmiş. Bu gece bıldırcın, salata ve çörekle ağırlandı. Şimdi pençesinde bir kadeh eski, kaliteli konyak tutuyor. Ben yudumlarken o törpülüyor, mırıldanıyor ve omurgamdan aşağı ılık ürpertiler gönderiyor. Doğru, yemeğe oturmadan ellerini yıkıyor, ama hâlâ kıllı o eller. Pantolonunu ve yeleğini ilikliyor, ama onların içinde aynı organlar var. Yemeğini vermeyip bekletirsem homurdanıyor. Sürekli somurtuyor ve söyleniyor, arzu ettiği şeyi açgözlülüğünü ve hırsını gösteren yarı deli hareketleriyle işaret ediyor. Emin olun, bazen onu zaptetmekte zorlanıyorum. O adam, o kıllı, maymuna benzeyen adam, benim hayatıma kendi rolünü kattı. Yeşil şeylere daha yeşil bir parıltı verdi, kırmızı alevli, dumanı yoğun ve yakıcı olan meşalesini her yaprağın arkasına tuttu. Hatta serin bahçeyi bile aydınlattı. Meşalesini, kızların ansızın kırmızı ve baş döndürücü bir saydamlıkla ışıldar gibi olduğu karanlık ara sokaklarda salladı. Ah, meşalesini havaya fırlattı! Benimle çılgın danslar yaptı!

“Ama o kadar. Şimdi, bu gece, ruhum zeminine halılar serilmiş, mırıltılar duyulan ve mihraplardan dumanlar tüten serin bir tapınak gibi kat kat yükseliyor; ama kayıp güvercin inlerken ve mezarların üstünde bayraklar titreşirken ve gece yarısının kara rüzgârları açık pencerelerin dışındaki ağaçları sallarken yukarıda, benim dingin başımda, sadece zarif ezgiler var, tütsü dalgaları. Bu üstün konumdan bakarken ekmek kırıntıları bile ne kadar güzel görünüyor! Armutların kabukları ne kadar da biçimli spiraller oluşturuyor – ne kadar inceler ve bir denizkuşunun yumurtası gibi benekliler. Yan yana konulmuş çatallar bile duru, mantıklı, düzgün görünüyor; bıraktığımız küçük ekmeklerin sivri tepeleri bile parlak, sarı kabuklu, sert. Elime bile tapabilirim, yelpaze gibi açılan kemiklerinin arası mavi, gizemli damarlarla örülmüş, şaşırtıcı derecede uygun ve esnek görünen, yumuşacık kıvrılabilen ya da ansızın ezebilen elime – sonsuz duyarlığıyla.

“Sınırsız bir kabul etme yeteneği, her şeyi içine alabilen, dolulukla titreyen, yine de berrak, sağlam –varlığım böyle görünüyor, artık dışarı çıkıp gitme arzusu duymayınca; merak artık binlerce renge boyamayınca onu. Derinde yatıyor, gelgitsiz, bağışık, çünkü, ‘Bernard’ dediğim adam, içine notlar aldığı bir defteri cebinde taşıyan adam artık yaşamıyor – ay için cümleler, yüz hatlarıyla ilgili notlar; insanlar nasıl görünüyor, nasıl dönüyor, sigara izmaritlerini yere nasıl atıyor; K’nın altında kelebek tozu, Ö’nün altında ölüme takılabilecek adlar yazılı. Ama bırakalım şimdi kapı açılsın, durmaksızın menteşelerinin üzerinde gidip gelen cam kapı. Bir kadın girsin içeri, smokin giymiş, bıyıklı bir genç adam gelip otursun; bana söyleyebilecekleri bir şey var mı? Hayır! Bütün bunları ben de biliyorum. Ve eğer kadın ansızın ayağa kalkıp giderse ‘Bak canım,’ derim, ‘artık sana bakmamı isteyemezsin benden.’ Ömrüm boyunca sesini duyduğum, beni uyandıran ve dolabın üzerindeki altın halkayı görmemi sağlayan dalganın sahilde çatlaması, elimde tuttuğum şeyi sarsmıyor artık.

“Ve böylece, nesnelerin sırrını üzerime alarak buradan hiç ayrılmadan, oturduğum yerden kıpırdamadan bir casus gibi gidebilirim. Vahşilerin kamp ateşinin çevresinde oturduğu çöllerin uzak köşelerini ziyaret edebilirim. Güneş yükseliyor; genç kız ateş kalpli sıvı mücevherleri alnına götürüyor; güneş, ışınlarını dosdoğru uykudaki eve gönderiyor; dalgalar çubuklarını derinleştiriyorlar; sahile atıyorlar kendilerini; püsküren sular geri geliyor; sularını sürükleyerek sandalı ve boğadikenlerini kuşatıyorlar. Kuşlar bir ağızdan şakıyor; çiçeklerini saplarının arasından derin tüneller geçiyor; ev ağarıyor; uyuyan kişi geriniyor; yavaş yavaş her şey canlanıyor. Odaya ışık doluyor ve birbiri ardına gölgeleri sürüklüyor, bir köşede anlaşılmaz kıvrımların arasında asılı kalıyorlar. Ortadaki gölgede ne var? Bir şey var mı? Hiçbir şey yok mu? Bilmiyorum.

“Ah, ama işte yüzünüz. Sizinle göz göze geliyorum. Kendi-min çok geniş, bir tapınak, bir kilise, koca bir evren olduğumu, sınırsız ve her yerde, her şeyin kıyısında ve burada da bulunabileceğimi düşünürdüm, oysa şimdi sizin gördüğünüzden başka bir şey değilim – yaşlıca bir adam, oldukça kilolu, şakakları kırlaşmış, (kendimi aynada görüyorum) dirseğinin birini masaya dayıyor ve sol elinde yıllanmış konyak dolu bir bardak tutuyor. Bana böyle bir darbe indirdiniz. Posta kutusuna, küt, koştum. İki yana sallanıyorum. Ellerimi başıma koyuyorum. Şapkam yok – bastonumu düşürmüşüm. Tam bir budala gibi davrandım, yanımdan geçenler benimle alay etmekte haklılar.

“Tanrım, hayat inanılmaz iğrenç! Bize nasıl pis oyunlar oynuyor: bir an özgürüz, sonra bu. Yeniden ekmek kırıntılarının ve lekeli peçetelerin arasındayız. Şu bıçağın üzerindeki yağlar donmuş. Düzensizlik, pislik ve kokuşma var etrafımızda. Ölü kuşları ağızlarımıza alıyorduk. Bu yağlı ekmek kırıntılarıyla, kirlenmiş peçetelerle ve küçük leşlerle kurmak zorundayız. Hep yeniden başlıyor; hep düşman vardır; gözlerimizle buluşan gözler; bizimkilerle kenetlenen parmaklar; bekleme çabası. Garsonu çağırın. Hesabı ödeyin. Koltuklarımızdan kaldırmalıyız kendimizi. Paltolarımızı bulmamız gerek. Gitmemiz gerek. Gerek, gerek, gerek – iğrenç bir sözcük. Kendimi bağışık sanmıştım, ‘Artık bunlardan kurtuldum,’ demiştim, şimdiyse dalganın beni devirdiğini görüyorum, tepetaklak, neyim varsa sağa sola dağıtarak, her şeyi toplamalıyım, bir araya getirmeliyim, üst üste yığmalıyım, gücümü toplayıp ayağa kalkmalı ve düşmanımın karşısına dikilmeliyim.

“Bunca acıya katlanmayı becermemize rağmen bunca acıya yol açmamız çok tuhaf. Pek az tanıdığım birinin yüzünün –sanırım bir kez, Afrika’ya giden bir geminin iskelesinde karşılaştık, gözleri, yanakları, burun delikleri şöyle bir gözüme çarpmıştı– insana böyle hakaret edebilecek kadar güçlü olması çok tuhaf. Bakarsınız, yemek yersiniz, gülümsersiniz, canınız sıkılır, hoşlanırsınız, kızarsınız – bütün bildiğim bu. Ama yanımda bir-iki saat oturmuş olan bu gölge, içinden iki göz bakan bu maske, beni geri itebilme, bütün o öteki yüzlerin arasına mıhlama, sıcak bir odaya kapatma ve bir pervaneymişim gibi mumdan muma koşturma gücüne sahip.

“Ama bekleyin. Paravanın gerisinde hesap hazırlanırken bekleyin biraz. Sendeleyerek meyve kabuklarının, ekmek kırıntılarının ve bayat et artıklarının arasına düşmeme neden olan yumruğunuz için size sövdüğüme göre, bana baskı yapan o bakışınızın altında bunu, şunu ve öbürünü nasıl algılamaya başladığımı tek heceli sözcüklerle kayda geçireceğim. Saat tıkır tıkır çalışıyor; kadın aksırıyor; garson geliyor – yavaş yavaş bir araya geliniyor, bir bütün olunuyor, hızlanılıyor ve birleşiliyor. Dinleyin: Bir düdük ötüyor, tekerlekler hızlanıyor, kapı menteşelerinin üzerinde gıcırdıyor. Karmaşıklık ve gerçeklik ve mücadele duygumu yeniden kazanıyorum ve bunun için size teşekkür ediyorum. Ve biraz acıyarak, biraz imrenerek ve bolca iyi niyetle elinizi tutuyor ve size iyi geceler diliyorum.

“Tanrı yalnızlıktan razı olsun! Yalnızım şimdi. Neredeyse tanımadığım o şahıs gitti, bir trene yetişmek için, taksiye binmek için, bir yere ya da tanımadığım birinin yanına gitmek için. Bana bakan surat gitti. Baskı kalktı. Şunlar boş kahve fincanları. Sandalyeler de döndürülmüş ama kimse oturmuyor üzerlerinde. İşte boş masalar, bu gece artık kimse gelmeyecek o masalarda yemek yemek için.

“Zafer şarkımı söyleyeyim şimdi. Yalnızlığa şükürler olsun. Yalnız kalayım. Bu varoluş tülünü kaldırıp atayım, en ufak solukta değişen şu bulutu, gece-gündüz, bütün gece ve bütün gündüz. Burada otururken değiştim ben. Gökyüzünün değiştiğini izledim. Bulutların yıldızları örttüğünü, sonra onları serbest bıraktığını, sonra yeniden örttüğünü gördüm. Artık onların değişimlerine bakmıyorum. Şimdi artık kimse görmüyor beni ve ben de artık değişmiyorum. Gözün baskısını, bedenin taleplerini ve yalanlara ve cümlelere duyulan ihtiyacı yok eden yalnızlığa şükürler olsun.

“Cümlelerle tıka basa dolu defterim yere düştü. Masanın altında duruyor, gün ağarırken bezgin bezgin gelecek ve kâğıt parçaları, günü geçmiş tramvay biletleri, buruşturulmuş ve atılsın diye şurada burada çöplerin yanında bırakılmış not kâğıtları arayacak olan gündelikçi kadın süpürecek onu. Ay için nasıl bir cümle var? Aşk için nasıl? Ölüme nasıl bir ad vereceğiz? Bilmiyorum. Âşıkların kullandığı gibi kısa bir dil, çocuklar gibi tek heceli sözcükler gerek bana, odaya girdiklerinde, annelerini dikiş dikerken, parlak renkli bir yün parçasını, bir tüyü ya da bir parça şintz kumaşını eline alırken görünce söylediklerinden. Ulumak istiyorum; bağırmak. Fırtına bataklığı aştığında ve bir çukurda kimse görmeden yatarken beni yalayarak geçtiğinde sözcüklere ihtiyacım yok. Güzel bir şeye de. Dört ayağının üzerine düşen hiçbir şeye ihtiyacım yok. Göğüslerimizde kırılan ve çınlayarak sinirden sinire geçen çılgın bir ezgi, yanlış cümleler doğuran tınlamaların ve sevimli yankıların hiçbirine ihtiyacım yok. Cümlelerle işim bitti.

“Sessizlik çok daha iyi; kahve fincanı, masa. Direğin üzerinde kanatlarını açan yalnız deniz kuşu gibi tek başına oturmak çok daha iyi. Burada sonsuza kadar yalın nesnelerle oturayım, bu kahve fincanıyla, bu bıçakla, bu çatalla, nesnelerin kendisiyle, kendim kendimken. Gelip de dükkânı kapatma ve gitme vakti geldiğine dair imalarla benim canımı sıkmayın. Beni rahatsız etmemeniz, burada uzun uzun, sessizce, tek başıma oturmama göz yummanız için bütün paramı verirdim.

“Ama şimdi, yemeğini yemiş olan şef garson görünüyor ve kaşlarını çatıyor; cebinden atkısını çıkarıyor ve göstere göstere gitmeye hazırlanıyor. Gitmeliler; panjurları kapamalılar, masa örtülerini katlamalılar ve masaların altını ıslak bir bezle şöyle bir temizlemeliler.

“Lanet olsun. Bütün bunlardan ne kadar yılmış ve bıkmış olsam da kendimi toparlamalı ve kendi paltomu bulmalıyım; kollarımı paltomun kollarına sokmalıyım; gece havasına karşı boynuma atkımı sarmalı ve dışarı çıkmalıyım. Ben, ben, ben, ne kadar yorgun olsam da, ne kadar tükenmiş olsam da, burnumu nesnelerin yüzeylerine sürtmekten neredeyse yıpranmış olsam da, ben bile, oldukça ağırlaşan ve çabalamaktan hoşlanmayan bu yaşlı adam, kalkıp gitmeli ve son trene yetişmeliyim.

“Yine bildik sokağı görüyorum önümde. Uygarlığın tentesi yanıp kül olmuş. Gökyüzü, cilalı bir balina kemiği kadar koyu renkte. Ama lamba ışığından mı yoksa söken şafaktan mı bilmem, gökyüzünde bir ışıma var. Bir kıpırdanma – bir yerdeki çınar ağaçlarında serçeler cıvıldıyor. Günün ağaracağı hissediliyor. Buna şafak demeyeceğim. Sokakta durmuş başı dönerek gökyüzüne bakan yaşlı bir adam için şehirdeki şafak nedir? Şafak, gökyüzünün biraz ağarmasıdır; bir tür yenilenmedir. Bir başka gün; bir başka cuma; bir başka martın yirmisi, ya da ocağın, eylülün. Bir başka genel uyanış. Yıldızlar geri çekiliyor ve sönüyorlar. Dalgaların arasındaki çubuklar derinleşiyorlar. Çayırların üzerindeki sis tabakası yoğunlaşıyor. Güllerin üzerinde bir kırmızılık toplanıyor, hatta yatak odası penceresinin yanından sarkan soluk gülde bile. Bir kuş şakıyor. Kulübelerde ilk mumlar yakılıyor. Evet, bu sonsuz yenilenme, bitmeyen yükseliş ve düşüş ve düşüş ve yeniden yükseliş.

“Ve benim içimde de dalga yükseliyor. Kabarıyor; sırtı kavisleniyor. Bir kez daha yeni bir arzunun farkında oluyorum, süvarisinin önce mahmuzladığı sonra da gemini çektiği gururlu at gibi bir şey yükseliyor altımda. Sırtına bindiğim sen, şimdi bize yaklaştığını sezdiğimiz düşman kim, bu kaldırımda eşelenerek dururken biz? Ölüm o. Düşmanımız, ölüm. Mızrağımı indirerek ve saçlarım genç bir adamın, Hindistan’da dörtnala giden Percival’in saçları gibi uçuşarak ölüme doğru koşuyorum. Atımı mahmuzluyorum. Sana doğru fırlatacağım kendimi, yenilmeden ve boyun eğmeden, Ah Ölüm!”

Dalgalar sahilde çatladı.

7 İngiltere’de, Wiltshire eyaletinde, İÖ 3000-2000 arasındaki bir dönemde kurulmuş, tarih öncesi bir anıt. Daire şeklinde yerleştirilmiş iri taşlardan oluşur. (ç.n.)

8 W. Shakespeare, Fırtına, Ariel’in Şarkısı’ndan. (ç.n.)

9 W. Shakespeare, On İkinci Gece’den. (ç.n.)

10 W. Shakespeare, 116. Sone’den. (ç.n.)