Ursula K. Le Guin

DÜNYANIN DOĞUM GÜNÜ

Ursula Kroeber Le Guin, 1929’da Kaliforniya’da doğdu. Babası ünlü antropolog Alfred Kroeber, annesi ise yazar Theodora Kroeber’dir. Radcliff ve Columbia üniversitelerinde edebiyat eğitimi gördü. 1950’li yıllarda fantastik öyküler ve romanlar yazmaya başladı. l962’de ilk bilimkurgu öyküsü yayımlandı. 1974 tarihli Mülksüzler’e kadar altı bilimkurgu romanı yazdı. Bu tarihten sonra zaman zaman bilimkurgu öyküleri yazmakla birlikte romanlarında daha ziyade yarı gerçekçi/yarı fantastik temalar işledi.

Türkçede Mülksüzler ile başladığımız Le Guin edebiyatı, okurdan gördüğü ilgiyle birlikte geniş bir koleksiyon oluşturdu. “Yerdeniz” dizisi, yazarın ilk dört kitaptan on yıl sonra yazdığı Öteki Rüzgâr’la bir beşleme haline geldi. Kısa hikayelerden oluşan Yerdeniz Öyküleri de beşlemeyle aynı coğrafyada geçmektedir.

Le Guin’in düzyazılarını merak eden okurlarımıza, edebiyat konulu makale ve denemelerini bir araya getirdiğimiz Kadınlar Rüyalar Ejderhalar başlıklı seçkiyi öneriyoruz.

Metis Yayınları

İpek Sokak 5, 34433 Beyoğlu, İstanbul

Tel: 212 2454696 Faks: 212 2454519

e-posta: info@metiskitap.com

www.metiskitap.com

Metis Edebiyat

DÜNYANIN DOĞUM GÜNÜ

Ursula K. Le Guin

İngilizce Basımı:

The Birthday of the World

HarperCollinsPublishers, 2002

© Ursula K. Le Guin, 2002

© Metis Yayınları, 2004

Virginia Kidd Literary Agency, Inc. ve

Prava I Prevodi ile yapılan sözleşme

temelinde yayımlanmaktadır.

İlk Basım: Eylül 2005

İkinci Basım: Haziran 2009

Metis Edebiyat Yayın Yönetmeni:

Müge Gürsoy Sökmen

Kapak İllüstrasyonu: Emine Bora

Dizgi ve Baskı Öncesi Hazırlık:

Metis Yayıncılık Ltd.

ISBN-13: 978-975-342-537-7

URSULA K. LE GUIN

DÜNYANIN

DOĞUM GÜNÜ

Çeviren:

ÇİĞDEM ERKAL İPEK

LE GUIN KOLEKSİYONU

●

MÜLKSÜZLER 1991

ROCANNON’UN DÜNYASI 1995

BALIKÇIL GÖZÜ 1995

DÜNYAYA ORMAN DENİR 1996

BAĞIŞLANMANIN DÖRT YOLU 1997

UÇUŞTAN UÇUŞA 2004

●

Yerdeniz

YERDENİZ BÜYÜCÜSÜ 1994

ATUAN MEZARLARI 1995

EN UZAK SAHİL 1995

TEHANU 2000

ÖTEKİ RÜZGÂR 2004

YERDENİZ ÖYKÜLERİ 2001

●

Batı Sahili Yıllıkları

MARİFETLER 2006

SESLER 2008

GÜÇLER 2009

●

KADINLAR RÜYALAR EJDERHALAR 1999

ÖNSÖZ

Kâinat icat etmek zorlu bir iş. Yehova cumartesi günü tatil yaptı. Vişnu arada bir kestirdi. Bilimkurgu kâinatları sözle kurulmuş ufacık dünyalardan ibarettir, ama öyle bile olsa üzerlerinde biraz kafa yormak gerekiyor; her hikâye için yeni bir kâinat düşünmektense, yazar dönüp dolaşıp aynı kâinatı kullanabilir, hatta bazen yarattığı kâinat eski bir gömlek gibi yıpranıp yumuşamaya, iyice doğallaşmaya başlayana kadar.

Ben hayali kâinatım için hatırı sayılır bir emek harcadığım halde, onu tam olarak icat etmiş gibi hissetmiyorum kendimi. Paldır küldür bu kâinatın içine daldım ve o gün bugündür sistemsizce —oraya bir bin yıl bırakarak, burada bir gezegen unutarak— içinde dolanıp duruyorum. Bu kâinata Hain Kâinatı adını veren dürüst ve azimli insanlar kâinatın tarihini Zaman Çizelgesi’ne yerleştirmeye çalıştı. Ben ise ona Ekumen ismini verdim ve tarihini çıkartmanın umutsuz bir çaba olduğunu düşünüyorum. Kâinatın Zaman Çizelgesi, kedi yavrusunun örgü sepetinden çekip çıkarttığı yumaklara benziyor; tarihi de daha çok boşluklardan oluşuyor.

Bu birbirini tutmazlığın, yazarkenki dikkatsizlik, unutkanlık ve sabırsızlık dışında nedenleri var. Ne de olsa uzay, esas olarak bir boşluktur. Canlı barındıran dünyalar birbirlerinden çok çok uzaktadır. Einstein insanların ışıktan daha hızlı seyahat edemeyeceklerini söylemişti; o yüzden ben insanlarımı genellikle ışık hızına yakın bir hızla seyahat ettiriyorum. Böylece uzayı kat ettiklerinde, Einstein’ın zaman genişlemesi sayesinde pek yaşlanmıyorlar; ama vardıklarında yola çıktıklarından onlarca veya yüzlerce yıl sonrasına varmış oluyorlar ve bu arada çiftlikte neler olup bittiğini de ancak benim pratik aletim yanıssalı kullanarak öğrenebiliyorlar. (Yanıssalların internetten daha eski ve daha hızlı —ben bilgileri anında taşıyorum— olduğunu düşünmek çok ilginç.) Sonuç olarak benim kâinatımda, bu kâinatta olduğu gibi, burada şimdi olan, orada sonra oluyor veya tam tersi geçerli; bu da tarihin net olmasını ve işe yaramasını engellemenin güzel bir yolu.

Tabii ki bunu, uzun zamandır ortalıkta olan ve tarihçileri sadece olmuş olanların çoğunu bilmekle kalmayıp bunların olmaya devam ettiğini ve edeceğini bilen Hainlilere sorabilirsiniz... Onlar biraz Hz. Süleyman’a benzerler, güneş veya güneşlerin altında yeni bir şey görmezler; ama ona nazaran çok daha neşelidirler.

Hepsi de Hain soyundan gelmiş olan diğer dünyalardaki insanlar, doğal olarak eski insanların söylediklerine inanmak istemez; tarihin tekerrür etmesine yol açarlar, böylece her şey yeniden olur.

Bu dünyaları ve insanları planlamadım ben. Onları hikâyeleri yazarken buldum, zamanla, parça parça. Bulmaya da devam ediyorum.

İlk üç bilimkurgu kitabımda, bizim yerel galaksimizin yerel kısmında, Arz da dahil aşağı yukarı bildiğimiz gezegenleri kapsayan bir Dünyalar İttifakı vardı. Bu aniden, dünyalar arası bilgi toplayan bir konsorsiyuma, hükmedici olmayan ama zaman zaman bu kuralına kendisi itaat etmeyen Ekumen’e dönüştü. Bir zamanlar babamın antropoloji kitapları arasında, ev halkı anlamına gelen Yunanca oikumene kelimesine rastlamıştım, hani ekümenik kelimesindeki gibi; tek bir özgün yurttan yayılmış geniş bir insanlığı kapsayacak bir kelimeye ihtiyaç duyduğumda da hemen hatırladım. Kelimeyi “Ekumen” olarak yazdım. İnsan bilimkurgu yazarken, bazen, kelimeleri canının çektiği şekilde yazabiliyor.

Bu sekiz hikâyenin altısı, benim artık dirsekleri delinmiş, tutarlıymış numarası yapan kâinatımda, Ekumen’e ait dünyalarda geçiyor.

1969 yılında yazdığım romanım Karanlığın Sol Eli’ndeki anlatıcı, Hain’den bir yere kımıldamayan Sabitlere rapor veren bir seyyah, Ekumen’in Seyyarı’dır. Bu kelimeler bana anlatıcıyla birlikte geldi. İsminin Genly Ai olduğunu söylemişti bana. Hikâyeyi anlatmaya başladı; ben de yazdım.

Zamanla ve pek de kolay olmayan bir şekilde, onunla birlikte nerede olduğumuzu öğrendik. Daha önce Gethen’e gitmemişti ama ben gitmiştim, “Kış’ın Kralı” adlı bir hikâyede. İlk ziyaretim o kadar aceleye gelmişti ki Gethenlilerin cinselliklerinde garip bir taraf olduğunu bile fark edememiştim. Turist gibi gitmiştim yani. Çifte cinsiyetli mi? Çifte cinsiyetli miymişler?

Sol El yazılırken, lazım oldukça, ben hikâyenin nereye gitmeye başladığını anlamadığım zamanlarda parça parça mitoloji ve efsaneler bana gelmişti; ikinci bir ses, Gethenli bir ses zaman zaman hikâyeyi devralıyordu. Ama Estraven son derece çekingen bir insandı. Üstelik olay örgüsü, hikâyeyi bana nakledenlerin her ikisini de o kadar kısa bir sürede, o kadar çok belaya bulaştırdı ki birçok sorunun cevapsız kalması bir yana, pek çoğu sorulamadı bile.

Bu kitaptaki ilk hikâye olan “Karhide’da Ergen Olmak”ı yazarken yirmi beş, otuz sene sonra Gethen’e döndüm. Bu kez benim algımı da bozan, dürüst ama şaşkın bir erkek Terralı yoktu yanımda. Estraven’in aksine saklayacak hiçbir şeyi olmayan, açık kalpli bir Gethenli’ye kulak verebiliyordum. Bu kez elimde baş belası bir olay örgüsü yoktu. Sorular sorabildim. Cinselliğin nasıl işlediğini anlayabildim. Nihayet bir kemmerevine girebildim. Gerçekten eğlendim de.

“Seggri Meselesi”, farklı gözlemciler tarafından Seggri ismindeki bir dünyada bulunan toplum hakkında, uzun yıllar boyunca oluşturulmuş birçok kısa ama detaylı rapordan oluşuyor. Bu dokümanlar, raporları tıpkı sincapların fındıkları saklamaları gibi saklayan Hainli Tarihçilerin arşivlerinden alınmış.

Hikâyenin çekirdeği, okuduğum bir yazıda gizliydi: dünyanın —bizim dünyamızın— bazı bölgelerinde sadece erkek bebeklerin kıymetli olduğu düşünüldüğünden, kız ceninlerin kürtajla alınmasının ve kız bebeklerin doğar doğmaz öldürülmesinin yol açtığı cinsiyet dengesizliğini anlatan bir yazıda. Mantıksız ve doymak bilmez bir merakla, hikayenin kendisi haline gelen bir düşünce deneyimiyle bu dengesizliği tersine çevirerek fazlalaştırdım ve sürekli kıldım. Gerçi Seggri’de karşılaştığım insanları sevdim ve çeşitli sesleri yönlendirmek son derece hoşuma gitti; ama bu deneyim mutlu bir deneyim değildi gene de.

(Aslında tam olarak yönlendirmek kelimesini kastetmiyorum. Bu kelime, kurgularımdaki karakterlerle aramdaki ilişkinin özeti gibi bir şey. Kurgu — öyle değil mi ya? Lütfen bana diğer yaşamlar hakkında hiç mektup yollamayın. Ben elimdekileri ancak idare ediyorum.)

A Fisherman of the Inland Sea (İçdeniz Balıkçısı) adlı öykü derlemesinin, kitaba adını veren öyküsünde, dünyaların sıralanışına göre Hain’e oldukça yakın olan O ismindeki bir dünya halkı için bazı sosyal kurallar icat etmiştim. Dünya, her zamanki gibi, kendimi üzerinde bulup araştırma isteği duyduğum bir yere benziyordu; ama O halkının evlilik ve akrabalık adetleri üzerine gerçek düşünceler, saygın sistematik düşünceler sarf ettim. Üzerinde kadın erkek sembolleri bulunan grafikler çizdim, oklu çizgiler kullandım, çok bilimsel oldu yani. Bu şemalara ihtiyacım vardı. Hep karıştırıp duruyordum. Hikayenin ilk basıldığı derginin mübarek editörü beni, ensestten bile berbat, korkunç bir gaftan kurtarmıştı. Ben nısıfları karıştırmıştım. O bunları yakalayarak, düzeltti.

Bu güçlükleri aşmak epey zaman aldığı için, O’ya iki kere dönmemi sağlayan belki de sadece enerji sakınımı kuralına uymaktı; ama ben yine de orayı çok sevdiğim için döndüğümü düşünüyorum. İnsanın sadece ikisiyle (her iki cinsten birer ama her ikisi de karşı nısıftan olan) cinsel ilişki kurabildiği üç kişiyle evli olması fikri hoşuma gidiyor. Oldukça yüklenmiş duygusal ilişkiler üreten ve bu ilişkileri hüsrana uğratan karmaşık sosyal ilişkiler hakkında düşünmekten hoşlanıyorum.

Bu bağlamda, bilimkurgunun elde ışın tabancalarıyla yazıldığını düşünenlerin kulağına tuhaf da gelse, “Seçilmemiş Aşk” ile “Dağ Usulü”nün birer töre komedisi olduğu söylenebilir. “O” toplumu bizim burada, şimdi varolan toplumumuzdan farklı da olsa Jane Austen’ın İngiltere’sinden daha farklı sayılmaz; hatta belki Genji’nin Hikâyesi’nden daha da az farklıdır.

“Yalnızlık”ta Ekumen’in sınırlarına, altmışlı-yetmişli yıllarda, Atom Felaketi ve Bildiğimiz Dünyanın Sonu’na, Peoria’nın parlak harabeleri arasındaki mutasyona uğramış varlıklara inandığımız dönemlerde yazdığımız Arz’a benzer bir yere gittim. Ben hâlâ Atom Felaketi’ne inanıyorum, hiç şüpheniz olmasın, ama bu konuda hikâyeler yazma zamanı şimdi değil; üstelik zaten benim bildiğim haliyle dünya birkaç kez sona erdi.

“Yalnızlık”ta nüfus çöküşünü her ne meydana getirdiyse —muhtemelen de nüfusun kendisiydi— bu çok önce olup bitmişti ve hayatta kalmak, sadakat ve içe dönme hakkındaki bu hikâyenin ilgilendiği de o değil zaten. İçe dönük insanlarla ilgili hemen hiç iyi bir şey yazılmaz. Baskın karakterler hep dışa dönüktür. İnsan yirmi yazardan on dokuzunun içe dönük olduğunu fark edince hayli garip geliyor bu.

Bize, “dışa açık” olmamaktan utanmamız öğretildi. Ama yazarların işi içe dönmektir.

Bu hikâyedeki insanlar, hayatta kalmayı başaranlar, bu hikâyelerin çoğundakiler gibi biraz garip bir cinselliğe ve dişi-erkek düzenine sahipler; ama evlilik türünden bir düzenlemeleri yok. Evlilik gerçek içe dönükler için fazla dışa dönük bir şeydir. Birbirlerini sadece zaman zaman görürler, o kadar. Bir süre için. Sonra giderler, yeniden yalnız ve mutlu olurlar.

“Kadim Ezgi ve Köle Kadınlar” keyfe keder.

Bağışlanmanın Dört Yolu adlı kitabımda birbiriyle bağlantılı dört hikâye vardır. Bir kez daha (en azından Elizabeth Gaskell’ın Cranford’una kadar geriye uzanan, gittikçe daha sık rastlanan ve ilginç bir tür haline gelmeye başlayan) bu —edebi tür için, tanınmasını sağlayacak bir isim aradım: Roman değil ama bir bütün oluşturacak şekilde yer, karakter, konu ve hareket açısından birbiriyle bağlantılı hikâyelerin olduğu bir kitap. İngilizlerin, derlemelerin “satmadığı” söylenince, bağlantısız hikâyeleri sözel bantlarla birbirine tutturan yazarların kitapları için kullandıkları hafifçe aşağılayıcı, düzene sokup bir araya getirmek mealinde fix-up diye bir terimleri var. Fakat bu şekilde yazılmış gerçek kitaplar, Bach’ın viyolonsel suiti ne kadar rasgeleyse o kadar rasgele derlemelerdir. Böyle bir kitap bir romanın yapamadıklarım yapar. Gerçek bir türdür ve bir ismi de hak etmektedir.

Belki de bil türe hikâye suiti diyebiliriz? En azından ben öyle diyeceğim galiba.

Yani hikâye suiti Bağışlanmanın Dört Yolu iki ayrı dünya olan Werel ve Yeowe’nin yakın tarihini gözler önüne seriyor. (Bu Werel, daha önce yazılmış Sürgün Gezegeni isimli romandaki Werel değil. Bu farklı bir Werel. Daha önce de koca gezegenleri unuttuğumu söylemiştim.) Bu dünyaların köleliğe dayanan toplum ve ekonomileri, devrimci bir değişim sürecindedir. Bir eleştirmen, köleliği üzerinde yazmaya değer bir mesele olarak ele aldığım için benimle alay etmişti. Hangi gezegende yaşadığını merak ediyorum!

“Kadim Ezgi”, suitin üç hikâyesinde görülen Hainli bir adamın, Esdardon Aya’nın tercüme edilmiş ismi. Kronolojik olarak bu yeni hikâye, o suiti izliyor ve beşinci bölüm olarak Werel’deki iç savaşta yaşanan bir olayı anlatıyor. Ama aynı zamanda kendi içinde bütünlüklü bir parça. Hikâyenin kalkış noktası Güney Carolina’daki Charleston’dan nehir yukarı gidince varılan büyük köle tarlalarına yapılan bir ziyaretti. O güzel, korkunç yeri görmüş olan okurlar bahçeyi, evi ve tekin olmayan o toprakları hatırlayacaktır. Kitaba adını veren hikâye, “Dünyanın Doğum Günü” Ekumen dünyasında geçmiş olabilir de olmayabilir de. Samimiyetle söylüyorum, bilmiyorum. Önemi var mı? Dünya değil; insanları fiziksel olarak bizden biraz farklı; ama toplumları için kullandığım modelin bazı yönleri açık bir şekilde İnkalara dayanıyor. Burada da Mısır, Hindistan veya Peru’nun büyük kadim toplumlarındaki gibi kral ile tanrı birdir; kutsal olan ise insana ekmek veya nefes kadar yakın ve yaygındır. Kaybetmesi de aynı derecede kolaydır.

Bu yedi hikâye belli bir düzeni paylaşıyor: Öyle veya böyle, ya içten ya da (yerleşik olmaya meyilli) bir gözlemci aracılığıyla, bizden farklı bir toplumda yaşayan, hatta fizyolojileri bile bizden farklı olabilen ama bizim gibi hislere sahip kişileri sergiliyor. Önce farklılığı kurmak —yabancılığı oturtmak— sonra da ateşli bir insani duygu kıvılcımının sıçrayıp bu farkı kapatmasını sağlamak: Hayal gücünün bu akrobasisi beni her şeyden çok büyüleyip tatmin ediyor.

En sondaki uzun hikâye “Kaybolan Cennetler” bu düzene sahip değil, bir Ekumen hikâyesi olmadığı kesin. O da bir hayli kullanılıp eskitilmiş başka bir kâinatta yaşanıyor: Genel, paylaşılan, bilimkurgusal bir “gelecek”. Bu yorumunda, Dünya yıldızlara, halihazırdaki bilgilerimize göre iyi kötü gerçekçi, en azından gerçekleşme ihtimali bulunan bir hızla gemiler yolluyor. Böyle bir geminin menziline varması onlarca, yüzlerce yıl alabilir. Zaman genişlemesi yok, uzayda atlama numaraları yok — bildiğimiz zaman var sadece.

Başka bir deyişle, bu bir nesil-gemi hikâyesi. Harry Martinson’ın Aniara’sı ve Molly Gloss’un The Dazzle of Day’i olmak üzere iki dikkate değer kitapta ve birçok hikâyede bu tema kullanılmıştır. Hikâyelerin çoğunda mürettebat/yerleşimci bir nevi derin dondurucuya konur ki, Dünya’dan ayrılmış bu insanlar menzillerine varınca uyansınlar. Ben de hep, ömrü bu yolculukla geçen bu insanlar hakkında, ne dünyadan ayrılışı, ne de menzile varışı bilen insanlar hakkında yazmak istemişimdir. Birkaç kez denedim. Hiç başaramadım; ta ki değişimlerle, dönüşümlerle, görülmez bir yaşamla —pupa beden, kanatlı ruh— dolu bir koza gibi, ölü bir uzay boşluğu içinde mühürlemiş bir gemi fikri etrafında dinsel bir tema örülmeye başlayıncaya kadar.

Ursula K. Le Guin

2001

DÜNYANIN DOĞUM GÜNÜ

KARHİDE’DA ERGEN OLMAK

Yazan, Gethen Karhide’daki Rer’den Sov Thade Tage

Dünyadaki en eski şehirde yaşıyorum. Çok eskiden Karhide’da krallar varmış; kuzeydoğu, Ovalar ve Kerm Diyarı için Rer bir şehir, bir pazar ve buluşma yeriymiş. Rer İnzivası on beş bin yıl önce bir öğrenme, sığınma yeri, bir hüküm mevkiiymiş. Karhide burada, bin yıl hüküm süren Geger kralları buyruğunda bir ulus olmuş. Bininci yılda Gayrikral Sedern Geger, tacını saray kulelerinden Arre Nehri’ne atarak hükümranlığın sona erdiğini ilan etmiş. Rer’in İnkişafı, Yaz Asrı denilen dönem, o zaman başlamış. Harge Ocak’ı, gücü ele geçirerek payitahtını dağları aşıp Erhenrang’a taşıdığında, bu asır da sona ermiş. Kadim Saray yüzlerce yıldır boş duruyormuş. Ama ayaktaymış. Rer’de hiçbir şey yıkılmaz. Arre her yıl Buzların Çözülmesi’nde taşarak cadde tünellerinden akar, kışın tipiler dokuz on metre kar getirebilir, ama şehirler hep ayakta kalır. Kimse evlerin ne zaman yapıldığını bilmez çünkü ezelden beri sürekli yeniden yapılırlar. Her biri avlusunun içinde, diğerlerinin konumunu hiç kaale almadan durur; en az tepeler kadar geniş, rasgele ve antik. Üzerleri çatılı caddeler ve kanallar evlerin arasında açılar oluşturarak ilerler. Rer köşe başlarıyla doludur. Harge’ların buraları, köşeyi dönünce karşılarına kimin çıkacağından emin olamadıkları için terk edip gittiklerini söyleriz hep.

Zaman burada farklıdır. Okulda Orgotaların, Ekumen’in ve diğer insanların çoğunun yılları nasıl saydıklarını öğrendim. Onlar meşum bir olayın yaşandığı yıla Yıl Bir diyerek bundan itibaren yılları numaralandırmışlar. Burada hep Yıl Bir’dir. Getheny Tern’de, Yeni Yıl Günü’nde Yıl Bir, bir-önce olur, gelen yıl, Bir olur ve böyle sürüp gider. Rer gibi yani; her şey hep değişir, ama şehir hiç değişmez.

On dört yaşındayken (Yıl Bir’de ya da elli-öncede) ergen oldum. Bu konuda son günlerde düşünüp duruyorum.

Farklı bir dünyaydı. Çoğumuz hiç Uzaylı görmemiştik — o günlerde Uzaylı derdik. Seyyar’ın radyoda konuştuğunu duymuş olabilirdik, ayrıca okulda Uzaylıların resimlerini de görüyorduk — ağızlarının etrafında saçları olanlar, insana hoş gelen bir şekilde hem vahşi, hem itici görünüyorlardı. Resimlerin çoğu düpedüz hayal kırıklığı yaratıyordu. Bize çok fazla benziyorlardı. Her zaman kemmerde olduklarını anlamak bile zordu. Dişi Uzaylıların kocaman göğüsleri olması gerekiyordu, ama benim anadaşım Dory’nin bile resimlerdekilerden daha büyük göğüsleri var.

İmanın Müdafileri onları Orgoreyn’den kovduklarında, Kral Emran Hudut Savaşı’na girip Erhenrang’ı kaybettiğinde, hatta Seyyarlar kanun kaçağı ilan edilip Kerm’deki Estre’de gizlenmeye zorlandıklarında bile Ekumen beklemekten başka bir şey yapmamıştı. Handdara sabrıyla, iki yüz yıl beklemişlerdi. Tek bir şey yapmışlardı: Bir entrikayı bozmak için genç kralımızı almış, rahimçocuğunun felaketler yaratan saltanatına son versin diye de altmış yıl sonra geri getirmişlerdi. Varisinden dört yıl önce ve kırk yıl sonra hüküm süren tek kral XVII. Argaven’dir.

Benim doğduğum yıl (Yıl Bir’de ya da altmış dört-önce) Argaven’in ikinci saltanatının başladığı yıldı. Ayak parmaklarımın ötesinde de bir şeyler olduğunu fark ettiğim zaman Batı Çağlayanları yeniden Karhide’ın bir parçası olmuştu, başkent yeniden Erhenrang’a taşınmıştı ve Emran’ın Alaşağı Edilişi sırasında Rer’de meydana gelen yıkım tamir edilmişti. Eski evler yeniden inşa edilmiş, Eski Saray yine onarılmış ve XVII. Argaven mucize kabilinden yeniden tahta oturmuştu. Her şey eskisi gibiydi, olması gerektiği gibi, normale dönmüştü, tıpkı eski günlerdeki gibi — herkes öyle diyordu.

Gerçekten de onlar sakin günlerdi, gezegenimizden ilk kez ayrılan, sonunda bizi tamamen Ekumen’e dahil eden bir Gethenli olan Argaven’den önceki, onların değil bizim Uzaylı olmamızdan önceki, bizim ergenleşmemizden önceki bir iyileşme müddeti. Ben çocukken, Rer’de insanların ezelden beri yaşadıkları şekilde yaşıyorduk. İşte bu yolu, bu zamandan azade dünyayı, köşeyi dönünce önümüze çıkan o dünyayı düşünüp duruyordum ve bu dünyayı hiç bilmeyen insanlara bunu anlatmaya çalışıyordum. Yine de yazdıkça, aslında hiçbir şeyin değişmediğini, ergenliğe ulaşan her çocuk için, âşık olan her âşık için her zamanki gibi gerçekten Yıl Bir olduğunu da görüyorum.

Ereb Ocakları’nda birkaç bin kişi yaşıyordu; bunların yüz kırkı da benim Ocak’ımda, Ereb Tage’de idi. Benim adım Rer’de kullanmaya devam ettiğimiz eski usule göre, Sov Thade Tage em Ereb. İlk hatırladığım şey bağrış çığrışla ve gölgelerle dolu kocaman karanlık bir yer ve ben altın rengi bir ışıktan yukarıdaki karanlığa doğru düşüyorum. Bu dehşet verici korku içinde bağırıyorum. Ben düşerken birileri beni yakalıyor, sarılıyor, sıkı sıkı sarılıyor; ben ağlıyorum; çok yakınımdan gelen bir ses, sanki benim bedenimden konuşur gibi yakın bir ses bana yavaşça, “Sov, Sov, Sov,” diyor. Sonra bana yiyecek nefis, çok tatlı, çok leziz ve hafif bir şey veriyorlar, öyle ki bir daha o kadar güzel bir şey hiç yiyemeyeceğim...

Birkaç büyük azgın ocakkardeşimin beni oradan oraya attığını, annemin de beni bir parça bayram kekiyle avuttuğunu hayal meyal hatırlıyorum. Daha sonra, ben azgın bir büyük kardeş olduğumda biz de bebeklerle top gibi oynar, atıp tutardık; bebekler hep ya korkudan, ya zevkten, ya da her ikisinden birden çığlık atarlardı. Benim neslimden olan insanlar en fazla böyle uçardı. Karın yağışını, inişini, süzülüşünü, savruluşunu, bulutların hareketlerini, buzun yüzüş şekillerini, kayıkların yelken açışlarını anlatmak için düzinelerce değişik kelime kullanırdık, ama o kelime hiç yoktu. Daha yoktu. O yüzden “uçmak”ı hatırlamıyorum. Altın bir ışık içinden yukarı doğru düşmeyi hatırlıyorum.

Rer’deki aile evleri büyük bir merkezi salon etrafına kurulmuştur. Her katın, bu alanı çepeçevre dolanan bir balkonu vardır ve biz bütün o kata, yani odalara falan hepsine, balkon deriz. Ailem Ereb Tage’nin bütün ikinci balkonunda oturuyordu. Kalabalıktık. Büyükannem dört çocuk doğurmuştu ve hepsinin de çocukları vardı; o yüzden benim, bir küçük ve bir büyük olmak üzere iki rahimdaşım ve bir sürü kuzenim vardı. “Thadeler her zaman kadın olarak kemmere girerler ve hep hamile kalırlar,” dediklerini duyuyordum komşuların, kimisinin kıskanarak, kimisinin kınayarak, kimisinin de takdirle. “Üstelik hiç kemmer tutmazlar,” diye eklerdi biri. İlki bir abartıydı, ama diğeri doğru. Biz çocukların hiçbirinin babası yoktu. Yıllarca peyda edenimin kim olduğunu bilememiştim ve bunu hiç düşünmemiştim de. Klancı olan Thadeler yabancıları, hatta kendi Ocak’ımızın diğer mensuplarını aileye almayı sevmezdi. Eğer gençler âşık olur, kemmer tutmaktan söz etmeye başlayıp ant içmeye kalkışırlarsa Büyükanne ve anneler çok insafsızlaşırlardı. “Kemmer andı içmekmiş, sen kendini kim sanıyorsun, soylu falan mı? Önemli biri mi? Kemmerevi bana yetti, sana da yeter,” derdi anneler aşk acısı çeken çocuklarına ve onları âşık olmaktan kurtuluncaya kadar brati çapalamaları için doğruca taşradaki Ereb Arazisi’ne yollarlardı.

Yani çocukken bir sürünün, bir okulun, bir oğulun üyesiydim; labirent gibi odalara girip çıkar, merdivenlerden çılgınca çıkıp iner, birlikte çalışır, birlikte öğrenir, bebeklere —kendi usulümüzce— birlikte bakar, sayı ve gürültümüzle daha sessiz ocak arkadaşlarımıza dehşet salardık. Bildiğim kadarıyla kimseye gerçekten zarar vermedik. Çılgınlıklarımız tamamen, bizi kısıtladığını değil koruduğunu düşündüğümüz, bizi emniyette tuttuğunu hissettiğimiz ağırbaşlı, kadim Ocak’ımızın kuralları ve sınırları içinde olurdu. Ceza aldığımız tek zaman, kuzenim Seder’in bulduğumuz uzun bir ipin bir ucunu ikinci kat balkonunun tırabzanına bağladığı, diğer ucuna attığı büyük düğüme tutunup boşluğa atladığı zamandı. “Önce ben,” demişti Seder. Yine yanlış bir uçma girişimi! Tırabzan ile Seder’in kırık bacağı tamir edildi; geri kalanımız bir ay boyunca bütün umumi tuvaletleri, bütün Ocak’ın tuvaletlerini temizlemek zorunda kaldık. Galiba Ocak’ın diğer mensupları da artık genç Thadelerin biraz disiplin altına alınması zamanının geldiğine karar vermişti.

Çocukken neye benzediğimi tam olarak bilemesem de, kendi halime kalsaydım herhalde oyun arkadaşlarımdan daha az gürültücü bir çocuk olurdum, ama en az onlar kadar ele avuca sığmaz olacağım kesin. Radyo dinlemeye bayılırdım, diğerleri kışın balkonların etrafında veya merkezi salonda, yazın da sokaklarda ve bahçelerde gürültü patırtı yaparken ben saatler boyunca annemin eski serem ağacından radyosunu alır, annemin odasında yatağın arkasına sinerek kardeşlerimin nerede olduğumu bulamamaları için alçak sesle çalardım. Her şeyi dinlerdim, şiirleri, piyesleri, ocak başı hikâyelerini, Saray haberlerini, hububat hasadı tahlillerini, hava durumu detaylarını; bir kış boyunca her gün, Pering Fırtına Hududu’ndan kar gulyabanileri, kalleş vatan hainleri, eli baltalı kanlı katiller hakkında bir destanı dinlemiş, geceleri içime korku saldığından, tek başıma uyuyamayıp beni yatıştırması için annemin yatağına sığınmıştım. Genellikle küçük kardeşim o sıcak, yumuşak, soluk alıp veren karanlığa benden önce gitmiş olurdu. Haşarat yuvası gibi hepimiz birbirimize dolanır, kıvrılır yatardık.

Annem Guyr Thade Tage em Ereb sabırsız, sıcak kalpli, adil bir kadındı; biz üç rahimçocuğu üzerinde pek denetim kurmaya çalışmazdı, ama gözü de üstümüzdeydi. Thadelerin hepsi Ereb dükkânlarında ve ustaevlerinde çalışan ticaret erbabı insanlardı, fazladan harcayacak paralan pek olmuyordu; ama on yaşına geldiğimde Guyr bana bir radyo getirdi; yeni bir radyoydu ve kardeşlerimin işiteceği şekilde, “Bunu paylaşmak zorunda değilsin,” dedi. O radyoya yıllar boyunca büyük bir kıymet verdim ve sonunda onu kendi rahimçocuğumla paylaştım.

Böylece yıllar yılları kovaladı; ben geleneklere gömülmüş bir ailenin ve bir Ocak’ın sıcaklığı, yoğunluğu ve kesinliği içinde, zamandan azade töre, hareket, iş, ilişki ağını ören, biteviye tekerrür eden hızlı mekiğin ipliklerinde hayatıma devam ettim ve bu mesafeden dönüp bakınca bir yılı diğerinden, kendimi diğer çocuklardan ayıramıyorum: Bunlar on dört yaşına kadardı.

Ocak’ımdaki birçok insanın o yılı hatırlamasının nedeni Dory’nin Sonsuz Somer Kutlaması diye bilinen büyük eğlencedir. Annemin anadaşı Dory o kış kemmere girmemeye başlamıştı. Bazı insanlar kemmerden kesildiklerinde hiçbir şey yapmazlar; bazıları bir merasim için İnziva’ya gider; bazıları daha sonra aylarca İnziva’da kalır hatta oraya taşınır. Ruhen böyle bir eğilimi olmayan Dory, “Madem artık çocuğum veya cinsel hayatım olmayacak, yaşlanıp öleceğim, bari bir eğlence tertip edeyim,” demişti.

Hikâyemi, İngilizce gibi somer zamirleri olmayan, sadece zamirlerin eril-dişi cinslerinin bulunduğu bir lisanda anlatmam çok zor olurdu. Kemmerlerinin son yıllarında, hormon dengeleri değiştikçe, insanların çoğu, genellikle kemmere erkek olarak girer. Dory’nin kemmerleri de bir yıldan fazla bir zamandır erkek olmuştu, o yüzden Dory’den, sanki bir erkekmiş gibi söz edeceğim, ama aslında Dory bir daha ne erkek, ne de kadın olabilecekti.

Her halükârda tertiplediği eğlence muhteşem olmuştu. Bizim Ocak’taki ve komşu iki Ereb Ocak’ındaki herkesi çağırmıştı ve eğlence üç gün, üç gece sürmüştü. Uzun bir kış yaşanmış, bahar geç kalmıştı ve soğuktu; insanlar yeni, sıcak bir şeylerin olmasını bekliyordu. Bir hafta boyunca yemek yaptık ve kiler ağzına kadar bira fıçılarıyla doldu. Tam Kemmerden çıkmakta olan veya kemmerden çıktığı halde bir şey yapmamış olan bir sürü insan gelip bu merasime katıldı. Aklımda kalanlar şunlar: Ocak’ımızın ateşle aydınlanmış üç katlı merkez salonunda hepsi orta yaşlı veya yaşlı otuz-kırk kişi halka olmuş şarkı söylüyor, dans ediyor, köse vurur gibi ayaklarını yere vuruyordu. İçlerinde hiddetli bir enerji vardı, beyaz saçları salınmış, dağılmıştı; ayaklarını sanki yeri delecekmiş gibi vuruyorlardı, sesleri derin ve güçlüydü, gülüyorlardı. Onları seyreden gençler soluk ve gölgemsi duruyordu. Ben dansçılara bakarken merak ettim: Neden mutlular? Yaşlı değiller mi? Neden sanki kurtulmuşlar, hür olmuşlar gibi davranıyorlar? O halde nasıl bir şey şu kemmer?

Hayır, daha önce kemmer hakkında pek düşünmemiştim. Ne faydası olurdu zaten? Ergen oluncaya kadar hiç cinsiyetimiz yoktur, hiç cinselliğimiz yoktur, hormonlarımız bize hiç sorun yaratmaz. ayrıca bir şehir Ocak’ında, kemmerdeki erişkinleri hiç görmeyiz. Kalanları öpüp giderler. Maba nerede? Kemmerevinde tatlım, haydi sen lapanı ye. Maba ne zaman dönecek? Yakında canım. — Ve birkaç gün içinde Maba uykulu, ışıl ışıl, tazelenmiş ve yorgun görünüşüyle döner. Banyo yapmak gibi bir şey mi Maba? Evet, biraz öyle canım; peki ben yokken sen neler yaptın bakalım?

Tabii ki yedi sekiz yaşlarında kemmercilik oynuyorduk. Burası kemmerevi tamam mı; benim de kadın olmam lazım. Hayır, ben olcam. Hayır ben olcam, benim aklıma geldi! — Bedenlerimizi birbirine sürterek, kahkahalar içinde yuvarlanırdık; sonra bazen gömleklerimizin altına bir top koyar, hamile olurduk; sonra doğururduk ve sonra topla şişlemece oynardık. Çocuklar büyüklerin yaptığı her şeyin oyununu oynar; ama kemmer oyunu pek matah bir oyun sayılmazdı. Genellikle bir gıdıklama maçıyla biterdi. Üstelik çocukların çoğu da ergenlik çağına gelinceye kadar pek gıdıklanmazlar.

Dory’nin eğlentisinden sonra, baharın son ayı olan Tuwa boyunca Ocak kreşinde görevliydim; yaz gelince Üçüncü Bölge’deki bir mobilya atölyesinde ilk çıraklığıma başlayacaktım. Erkenden kalkıp yolçatılardan ve açık yollardaki kaldırım kenarlarından koşup şehri geçmeye bayılıyordum; son Buzların Çözülmesi’nden sonra hâlâ bazı yollar, sırıkla yürütülen kano tipi kayıkların yüzebileceği kadar doluydu. Hava sakin, soğuk ve açık oluyordu; güneş Gayrisaray’ın eski kuleleri ardından kan kırmızısı yükselirdi; şehrin bütün suları ve pencereleri allara ve sarılara bulanıp parlardı. Atölyede, yeni biçilmiş tahtanın keskin tatlı kokusu ve çok çalışan, sabırlı, gayretli, beni ciddiye alan erişkin insanların arkadaşlığı vardı. Artık çocuk değilim, diyordum kendi kendime. Bir erişkinim, çalışan bir insan.

Ama neden içimden sürekli ağlamak geliyordu? Neden sürekli uyumak istiyordum? Neden Seder’e sinirleniyordum? Neden Seder sürekli bana toslayıp, o salakça boğuk sesiyle, “Ay özür dilerim,” deyip duruyordu? Neden elektrikli büyük torna makinesinde arka arkaya altı sandalye ayağını berbat edecek kadar sakarlık ediyordum? “Şu çocuğu torna makinesinden uzaklaştırın,” diye bağırmıştı yaşlı Mart, ben de aşağılanmışlığın hiddetiyle sessizce yürüyerek uzaklaşmıştım. Marangoz olamayacaktım, erişkin olamayacaktım, sandalye ayakları kimin umurundaydı zaten?

“Ben bahçelerde çalışmak istiyorum,” dedim anneme ve anneanneme. “Eğitimini bitir, önümüzdeki yaz bahçelerde çalışırsın,” dedi Nine, annem de başıyla onayladı. Bu makul tavsiye bana kalpsizce bir haksızlık, sevgi yoksunluğu, umutsuzluğa mahkûm olmak gibi gelmişti. Suratımı astım. Çok hiddetlendim.

“Mobilya dükkânının nesi varmış?” diye sordu büyüklerim birkaç günlük suratsızlık ve hiddetten sonra.

“Niye o salak Seder de orada olmak zorunda!” diye bağırdım. Seder’in annesi olan Dory kaşlarından birini kaldırarak gülümsedi.

“Sen iyi misin?” diye sordu annem bana, işten sonra kamburumu çıkarmış balkona girerken; ben de, “İyiyim,” diye hırlayarak umumi helalara koşup kustum.

Midem bulanıyordu. Sırtım sürekli ağrıyordu. Başım sızlıyor, dönüyor ve ağırlaşıyordu. Tam yerini bulamadığım bir şey, ruhumun bir kısmı, yoğun, ıssız, bitmeyen bir sızıyla ağrıyordu. Kendimden korkmaya başlamıştım: Gözyaşlarımdan, hiddetimden, hastalığımdan ve sakar bedenimden. Bedenim kendi bedenimmiş gibi gelmiyordu bana. Başka bir şeymiş gibi hissediyordum, üzerime tam oturmayan bir giysi gibi, yaşlı birine, ölü birine ait pis kokan, ağır bir palto gibi. Meme uçlarıma kor gibi yakan ıstırap iğnecikleri saplanıyordu. Yüzümü ekşitip kollarımı göğsümde kavuşturunca, herkesin olan bitenden haberdar olduğunu anlayabiliyordum. Herkes kokumu alabilirdi. Ekşi, keskin bir kokum vardı, kan gibi, hayvanların işlenmemiş derileri gibi. Klitopenisim şişmiş kocaman olmuş, aşağıya doğru sarkıyordu; sonra neredeyse kayboluncaya kadar küçüldü, öyle ki çişimi yaparken canım acıyordu. Sanki iğrenç böcekler sokmuş gibi oralarım kaşınıyordu ve şişmişti. Göbeğimin derinliklerinde bir şeyler kıpırdıyordu, canavarımsı bir gelişme vardı. Kelimenin tam anlamıyla utanıyordum. Ölüyordum.

“Sov,” dedi annem, yatakta yanıma oturarak, yüzünde meraklı, sevecen, suç ortağıymışçasına bir tebessümle. “Kemmergününü seçelim mi?”

“Kemmerde değilim!” dedim şiddetle.

“Değilsin,” dedi Guyr. “Ama sanırım önümüzdeki ay olacaksın.”

“Olmayacağım!”

Annem yüzümü, saçlarımı, kollarımı okşamaya başladı. Birbirimizi biçimlendirip insan yapıyoruz, derler yaşlı insanlar bebekleri, çocukları veya birbirlerini uzun uzun, yavaş yavaş ve yumuşakça okşarken.

Bir süre sonra annem, “Seder de geliyor. Ama senden bir veya iki ay geç olacak galiba. Dory, hadi çifte kemmergünü yapalım dedi, ama bence sen, kendi zamanında, kendi gününe sahip olmalısın.”

Gözyaşlarına boğularak ağlamaya başladım, “Ben öyle bir gün istemiyorum, istemiyorum, ben sadece, ben sadece çekip gitmek istiyorum...”

“Sov,” dedi annem, “eğer istersen kimseyi tanımadığın Gerodda Ereb’deki kemmerevine gidebilirsin. Ama bence burası, herkesi tanıdığın bir yer yani, daha iyi olur. Bu onların hoşuna gider. Senin için mutlu olurlar. Ah Ninen seninle öyle gurur duyuyor ki! ‘Şu benim torunumu gördünüz mü, Sov’u; o ne güzellik, o ne mahad!’ Seni duydukça herkesin gözleri yaşarıyor...”

Mahad yerel bir kelimedir, bir Rer sözü; güçlü, yakışıklı, bonkör, dürüst, güvenilir bir insan anlamına gelir. Annemin o, insana her zaman emreden, teşekkür eden ama insanı hiç övmeyen sert annesi mi benim için mahad demişti? Bu gözyaşlarımı kurutan dehşet verici bir fikirdi.

“Pekâlâ,” dedim, çaresizlik içinde. “Burada. Ama önümüzdeki ay değil! Değil. Değilim.”

“Dur ben bir bakayım,” dedi annem. Çılgınlar gibi utansam da itaat ettiğim için rahatlayarak ayağa kalktım ve pantolonumu açtım.

Annem kısa, nazik bir bakış attı, bana sarıldı ve “Önümüzdeki ay, evet, eminim. Bir-iki güne kadar kendini daha iyi hissedeceksin. Ve önümüzdeki ay farklı olacak. Gerçekten farklı.”

Gerçekten de ertesi gün baş ağrısı, o ateşler bastıran kaşıntı geçmişti; kendimi hâlâ genellikle yorgun ve uykulu hissetmeme rağmen işteyken o kadar salak ve o kadar sakar değildim. Birkaç gün daha geçtikten sonra kendimi yeniden kendim gibi hissetmeye başladım; kollarım ve bacaklarım hafif ve rahattı. Sadece eğer üzerinde düşünecek olursam, bedenimdeki yerini tespit edemediğim, bazen çok ıstırap verici, bazen de çok garip olan, neredeyse tekrar hissetmek istediğim o garip his sürüyordu.

Mobilyacı dükkânına kuzenim Seder ile birlikte çırak olmuştuk. İşe birlikte gitmiyorduk çünkü Seder birkaç yıl önce yaptığımız o ip numarasından beri hâlâ biraz aksıyordu ve sokaklarda su olduğu sürece işe sırıkla yürütülen kayıklarda götürülüyordu. Arre Sukapısı’nı kapattıkları için yollar kuruduğunda Seder yürümek zorunda kaldı. Böylece birlikte yürümeye başladık. İlk birkaç gün pek fazla konuşmadık. Ben hâlâ Seder’e kızgındım. Çünkü artık şafakta koşamıyor, aksak bir hızla yürümek zorunda kalıyordum. Üstelik Seder sürekli etrafımdaydı. Sürekli. Benden daha uzun, torna tezgâhında daha hızlıydı ve uzun, gür, parlak saçları vardı. İnsan saçlarını neden o kadar uzatmak ister ki? Seder’i gördükçe saçları sanki benim gözüme giriyormuş gibi geliyordu.

Yazın ilk ayı Ockre’nin sıcak bir akşamı yorgun argın eve yürüyorduk. Seder’in aksadığını ama bunu gizlemeye veya umursamıyormuş gibi görünmeye, benim hızlı adımlarıma ayak uydurmaya çalıştığını, suratını asarak kaskatı durduğunu fark etmiştim. İçime büyük bir acıma ve hayranlık dalgası doldu ve bu şey, bu içimdeki büyüme, bu yeni varlık, karnımın içindeki, ruhumun dibindeki her ne idiyse o, yeniden hareket etti, döndü, ağrıyarak, özlem duyarak Seder’e yöneldi.

“Kemmere giriyor musun?” dedim o güne kadar ağzımdan çıktığını duymadığım kaba, boğuk bir sesle.

“Birkaç aya kadar,” diye mırıldandı Seder, bana bakmadan, hâlâ kaskatı ve kaşları çatık bir halde.

“Sanırım benim olmam gerekiyor, bu işi yapmam, bilirsin ya, şu zımbırtıyı, kısa bir zaman içersinde.”

“Keşke ben de yapabilseydim,” dedi Seder. “Olup bitseydi.”

Birbirimize bakmıyorduk. Son derece yavaş, fark edilmeyecek bir şekilde, sonunda yan yana rahat adımlarla yürür hale gelene kadar hızımı kestim.

“Bazen sana da meme başların tutuşmuş gibi geliyor mu?” diye sordum, ne dediğimi bilmeden.

Seder başıyla onayladı.

Bir süre sonra Seder, “Baksana, senin de çişini yaptığın yer...”

Başımla onayladım.

“Uzaylılar da böyle herhalde,” dedi Seder tiksintiyle. “Şu, şu dışarı taşan şey, çok büyüyor... insanın hareketlerine mani oluyor.”

Bir mil kadar belirtilerimizi birbirimize anlatıp mukayese ettik. Bu konuda konuşmak, derdine bir ortak bulmak insanı rahatlatıyordu ama yine de bu derdin bir başkası tarafından tasdiklendiğini duymak insanı korkutuyordu. Seder patladı, “Sana bu konudan niye nefret ettiğimi, gerçekten niye nefret ettiğimi söyleyeyim — bu insanlıktan çıkartıcı bir şey. İnsanın kendi bedeni tarafından öyle büzülüp burkulması, denetimini kaybetmesi, işte bu düşünceye katlanamıyorum. Sadece bir seks makinesi olmaya... Herkes aniden sadece birlikte seks yapacağım başka birilerine dönüşüyor. Kemmere girenler, kemmerde olan başka birini bulamazlarsa delirip ölüyorlar, biliyor musun? Hatta somerdeki insanlara bile saldırıyorlarmış. Kendi annelerine bile!”

“Olmaz öyle şey,” dedim şoke olarak.

“Evet, yapıyorlar. Tharry anlattı bana. Yukarı Kargav’da bir kamyon şoförü, konvoyları kara saplandığı bir sırada erkek olarak kemmere girmiş; adam iriyarı, güçlü biriymiş, delirmiş ve o işi yol arkadaşına yapmış; yol arkadaşı somerdeymiş ve yaralanmış, onunla boğuşarak uzak tutmaya çalışırken gerçekten yaralanmış. Sonra şoför kemmerden çıkmış ve intihar etmiş.”

Bu korkunç hikâye bulantıyı yeniden midemin derinliklerinden çekip çıkarttı ve bir şey söyleyemedim.

Seder devam etti, “Kemmerdeki kişiler insan bile olmuyor arktık! Ve biz bunu yapmak zorundayız... Öyle olmak zorunda!”

Artık o korkunç, o boş korku açığa çıkmıştı. Konuşmak insanı hiç de rahatlatmıyordu. Hatta konuşunca daha da büyümüş, daha da korkunç olmuştu.

“Bu çok salakça,” dedi Seder. “Türlerin devamını sağlamak için çok ilkel bir plan. Medeni insanlar aslında böyle bir şeyi çekmek zorunda değiller. Hamile kalmak isteyen insanlar bunu enjeksiyonla sağlayabilir. Bu genetik açıdan da sağlıklı olur. İnsan çocuğunu peyda edeni de seçebilir. Böylece üremeye, insanların hayvanlar gibi kendi kardeşleriyle sikişmesine hiç gerek kalmaz. Neden biz de hayvanlar gibi olmak zorundayız sanki?”

Seder’in hiddeti beni harekete geçirmişti. Ona katılıyordum. Daha önce söylendiğini hiç duymamış olduğum “sikmek” sözü beni hem şoke etti, hem de heyecanlandırdı. Yine kuzenime, ince, sağlıklı yüze, gür, uzun, parlak saçlara baktım. Benim yaşımda olan Seder daha büyük gösteriyordu. Kırılan bacağı yüzünden yarım yıl çektiği ıstırap maceraperest, yaramaz çocuğu karartmış, olgunlaştırmış, ona hiddeti, gururu ve sabrı öğretmişti. “Seder,” dedim, “dinle, önemli değil, sen insansın, o şeyi yapmak zorunda kalsan da, sikişmeyi falan. Sen mahadsın.”

“Getheny Kus,” dedi Nine: Kus ayının ilk günü, yaz ortası günü.

“Hazır olamam,” dedim.

“Hazır olacaksın.”

“Ben Seder’le birlikte kemmere girmek istiyorum.”

“Seder’in daha birkaç ayı var. Az kaldı. Gerçi görünüşe göre ikiniz de aynı ayzamanında olabileceksiniz. Ayın karanlık tarafındakilerden ha? Ben de öyleydim. Aynı dalga boyunda kalın yeter, Seder’le sen yani...” Nine bana hiç böyle sırıtmamıştı; sanki onun akranıymışım gibi beni de içlerine katan bir sırıtıştı bu.

Annemin annesi altmış yaşında, kısa boylu, kaslı, dar kalçalı, keskin berrak gözlü, mesleği taş ustalığı olan, Ocak’ta sorgusuz sualsiz kabul edilen bir otokrattı. Ben, bu ürkütücü kişinin akranı olabilir miydim? İlk kez belki de insanlığımın azalmayıp artacağını düşündüm.

“Bu yanmayı,” dedi Nine, “İnziva’da geçirmen hoşuma giderdi. Ama sana kalmış bir şey.”

“İnziva’da mı?” dedim boş bulunarak. Biz Thadeler hepimiz Handdara’ydık ama pek tembel Handdaralardık; sadece büyük bayramları kutlar, dualarımızı ağzımızda geveleyerek söyler, yapılması gerekenlerin hiçbirini yerine getirmezdik. Daha büyük ocakkardeşlerimden hiçbiri kemmergünlerinden önce İnziva’ya yollanmamışlardı. Bende bir terslik mi vardı?

“Senin aklın pek güzel,” dedi Nine. “Senin ve Seder’in. Sizlerin günün birinde bir iz bıraktığınızı görmek istiyorum. Biz Thadeler burada Ocak’ımızda oturmuş, böcekler gibi çoğalıyoruz. Yetmedi mi? Bazılarınızın kafalarınızı yuvadan çıkarması fena olmayacak.”

“İnziva’da ne yapıyorlar?” diye sordum ve Nine tüm samimiyetiyle cevapladı: “Bilmiyorum. Git öğren. İnsana öğretiyorlar. Sana kemmeri nasıl denetim altında tutabileceğini öğretebilirler.”

“Pekâlâ,” dedim derhal. Seder’e İçyaşayanlar’ın kemmeri denetim altında tuttuklarını söyleyebilirdim. Belki ben de bunu yapmasını öğrenip eve döner Seder’e öğretirdim.

Nine bana takdirle baktı. Gaza gelmiştim.

Tabii ki, İnziva’daki yarım ay zarfında kemmeri nasıl denetim altında tutabileceğimi öğrenemedim. Oradaki ilk birkaç günde, sıla hasretini bile denetim altına alamayacakmışım gibi gelmişti bana. Konuşan, uyuyan, yemek pişirip yiyen, yıkanan, remma oynayan, müzik yapan insanlarla, etrafta koşuşan çocuklarla, gürültüyle, aileyle dolu odaların olduğu sıcak ve karanlık kalabalıktan çıkıp şehri geçerek öbür taraftaki yabancıların kocaman, temiz, soğuk ve sessiz evine gitmiştim. Kibardılar, beni saygıyla karşılamışlardı. Dehşete düşmüştüm. Kırk yaşında, insanüstü güç ile sabrın büyülü disiplinine sahip, tipilerde yalınayak yürüyebilen, Kehanet’te bulunabilen, gözleri hayatımda gördüğüm en irfan dolu, en sükûnet yüklü biri, bir Handdara Üstadı neden bana saygı göstersindi ki?

“Çünkü cahilsin,” dedi Üstat Ranharrer, büyük bir sevecenlikle gülümseyerek.

Sadece yarım ay kalacağım için cehaletimin tabiatını etki altına almaya pek çalışmadılar. Günde birkaç saat Vecitsizlik haline girme idmanları yapıyordum ve bunu sevmeye başlamıştım: Bu onlara yetiyordu ve beni övdüler. “On dört yaşındaki insanları yavaş hareket etmek bile Çıldırtır,” dedi hocam.

İnziva’daki son altı-yedi günümde bazı belirtiler, şişmeler, şimşek gibi çakan sancılar ve huzursuzluk yeniden baş göstermeye başlamıştı. Bir sabah, sade, huzur dolu minik odamdaki şiltemin çarşaflarını kan revan içinde buldum. Lekelere dehşet ve tiksintiyle baktım. Uykumda şeyimin kaşınan dudaklarını kanatıncaya kadar kaşıdığımı düşündüm ama öte yandan kanın anlamını biliyordum. Ağlamaya başladım. Bir yolunu bulup çarşafı yıkamalıydım. Her şeyin temiz, yalın ve güzel olduğu bu yeri pisletmiştim, kirletmiştim.

Yaşlı bir İçyaşayan, banyoda deliler gibi çarşaf çitilediğimi görünce bir şey söylemedi ama bana lekeyi çıkarıp akıtan bir sabun getirdi. Daha önce gerçek anlamda hiçbir mahremiyete sahip olmamış birinin tutkusuyla sevmeye başladığım odama dönerek perişan bir halde, ikide bir yine kanamaya başlayıp başlamadığımı yoklayarak, çarşafsız yatağa sindim. Vecitsizlik saatini kaçırdım. Koca ev çok sessizdi. Huzuru içime çöktü. Yine ruhumdaki o yabancılaşmayı hissettim ama bu artık bir ıstırap değildi; akşam vakti havadaki ıssızlık, kış gününün berraklığı içinde batıda, uzakta görünen Kargav’ın zirveleri gibiydi. Bu muazzam bir genişlemeydi.

Üstat Ranharrer kapıyı çalarak, gelmesini söylemem üzerine içeri girdikten sonra, bana bir dakika kadar bakıp “kibarca” sordu, “Ne var?”

“Her şey çok garip,” dedim.

Üstat yüzü ışıldayarak gülümsedi ve “Evet,” dedi.

Bugün Ranharrer’in benim cehaletime nasıl Handdara tarzı bir şefkatli saygı duyduğunu biliyorum. O günse, her nasılsa, mutlu etmeyi çok istediğim bir insanı doğru şeyi söyleyerek çok mutlu ettiğimi anladım.

“Biraz şarkı söyleyeceğiz,” dedi Ranharrer, “dinlemek hoşuna gidebilir.”

Aslında Getheny Kus’tan önce, dört gün dört gece devam eden Yazortası Nefesi’ni söylüyorlardı. Okuyucular ve davulcular istedikleri zaman girip çıkıyorlardı, sadece davulların ve Nefeskitabı’ndaki ezgisel ipuçlarının yol gösterdiği sonsuz bir grup doğaçlaması halinde belli bir heceyi okuyor ve eğer varsa solistle bir uyum içine giriyorlardı. İlk başlarda sadece sakin ve güç algılanan bir davul sesi üzerinde son derece hoş, yoğun dokulu bir vızıltı sesi duyuyorum. Sıkılıncaya kadar dinledim ve bunu benim de yapabileceğime karar verdim. O yüzden ağzımı açtım ve “Aah” diye söyledim; söylerken kendi sesimin üstünde, aynı seviyede ve altında “Aah” diyen diğer sesleri duydum; derken kendi sesimi duymaz olup sadece seslerin bütününü duymaya başladım; sonra sadece ezginin kendisini duydum; sonra aniden bu örgünün üzerinde akıntıya karşı aşıp gelen, müziğin dokusuna gömülüp batıp yok olarak, sonra yeniden yükselerek gelen tek bir sesin insanı hayrete düşüren gümüşsü telaşını duydum... Ranharrer koluma dokundu. İkindi yemeği vakti gelmişti, bense Üçüncü Saat’ten beri şarkı söylüyordum. İkindi yemeğinden ve akşam yemeğinden sonra Nefeshane’ye döndüm. Bundan sonraki üç günü orada geçirdim. İzin verselerdi geceyi de orada geçirirdim. Artık hiç uykum yoktu. Ani, nihayetsiz bir enerjiyle dolmuştum ve uyuyamıyordum. Küçük odamda şafak sökünceye ve ben yeniden onlarla birlikte söylemeye başlayıncaya kadar kendi kendime söyledim veya bana verdikleri tek kitap olan garip Handdara şiirlerini okudum, sıcağı ve soğuğu, bedenimdeki ateşi ve buzu yok saymaya çalışarak Vecitsizlik idmanı yaptım.

Derken Ottormenbod, yani yazortası arifesi gelip çattı; ben artık eve, Ocak’a ve kemmerevine dönmek zorundaydım.

Annemin, anneannemin, bütün büyüklerimin, merasim hieblerini giymiş, ciddi bir halde beni İnziva’dan almaya geldiklerini görünce hayretler içinde kaldım. Ranharrer bana sadece, “Bize geri gel,” diyerek, beni onlara teslim etti. Ailem beni sıcak yaz sabahında caddelerden yürüterek geçirdi; bütün sarmaşıklar çiçek açmaya başlamış, havayı hoş kokularıyla doldurmuşlar, bütün bahçeler tomurcuklanmış, meyveye durmuştu. “Bu mükemmel bir zaman,” dedi Nine akıllıca, “kemmere girmek için.”

İnziva’dan sonra Ocak gözüme çok karanlık, sanki çekip küçülmüş gibi göründü. Etrafta Seder’i arandım ama iş günüydü ve Seder dükkândaydı. Kendimi tatilde gibi hissettim, fena bir duygu değildi. Sonra balkonumuzun ocakodasında Nine ile Ocak yaşlıları bana resmi bir merasimle yeni bir takım elbise verdiler, her şey yeniydi, çizmelerimden, çok güzel nakışları olan hiebe kadar. Kıyafetler giydirilirken sözlü bir merasim yapılıyordu, Handdara âdeti değil sanırım bizim Ocak’ın geleneğiydi bu; kelimelerin hepsi eski ve garipti, bin yıl önce kullanılan bir lisandandı. Nine, ağzındaki taşları tükürürcesine bir takırdamayla bu sözleri söyleyerek hiebi omzuma koydu. Herkes, “Haya!” dedi.

Bütün yaşlılar ve bir sürü küçük çocuk, sanki ben bebek veya kralmışım gibi giyinmeme yardım ederek etrafımı aldı ve yaşlıların bir kısmı bana nasihat etmek istedi — insan kemmere girdiğinde şiftgretor kazandığı için ve şiftgretora sahip birine nasihat vermek hakaret sayıldığından “son nasihat” diyorlardı buna. “O yaşlı Ebbeçe’den uzak dur,” dedi biri bana cırtlak bir sesle. Annem alınıp atıldı, “Kendi gölgeni kendine sakla Tadş!” Sonra bana, “O yaşlı balığı dinleme. Gevşek ağızlı Tadş! Ama bak şimdi dinle Sov.”

Dinledim. Guyr beni diğerlerinden biraz uzağa çekti ve büyük bir ciddiyetle ve biraz da utanarak konuştu. “Unutma, ilk kez kiminle olduğun önemlidir.”

Başımla onayladım. “Anlıyorum,” dedim.

“Hayır, anlayamazsın,” diye sözümü kesti annem, utanmayı unutarak. “Aklından çıkarma yeter!”

“Peki, ya...” dedim. Annem bekledi. “Ya, bir, bir dişi olarak girersem,” dedim. “O zaman, hani yani...”

“Ha,” dedi Guyr. “Endişelenme. Hamile kalabilmek için daha en az bir yılın var. Ya da bırakabilmek için. Bu sefer hiç endişelenme. Diğerleri tedbir alırlar, neme lazım diye. Hepsi senin ilk kemmerin olduğunu biliyor. Ama sakın aklından çıkarma, ilk kez kiminle olduğunu yani! İşte Karrid’den, şu Ebbeçe’den ve diğer birkaçından kendini sakın.”

“Haydi!” diye bağırdı Dory ve yine hep birlikte bir alay halinde merdivenlerden indik, herkesin “Haya Sov! Haya Sov!” diye tezahüratta bulunduğu, aşçıların tencerelerini çaldığı merkez salonu geçtik. Ölmek istiyordum. Ama hepsi çok neşeli görünüyordu, bana iyi dileklerini iletiyorlar, benim için o kadar mutlu görünüyorlardı ki yaşamak da istiyordum.

Batı kapısından dışarı çıktık, güneşli bahçeleri geçtik ve kemmerevine vardık. Tage Ereb kemmerevini, diğer iki Ereb Ocak’ıyla paylaşır; Eski Hanedan tarzında derin figürlü tavan ve duvar kabartmaları oyulmuş, birkaç bin yılda hava koşullarından aşırı yıpranmış çok güzel bir binadır kemmerevi. Kırmızı taştan basamaklarında bütün ailem beni öperek şöyle mırıldandılar: “O halde Karanlığa Şükürler olsun” veya “Yaratılışa Şükürler olsun.” Onlara sırtımı dönüp kapıdan girerken annem iyi şans getirmesi için omuzlarımdan kızak itişi adını verdikleri tarzda sertçe itti.

Kapıcı beni bekliyordu; garip görünüşlü, kamburu çıkmış, kaba, soluk tenli biriydi.

Şimdi sözünü ettikleri bu “Ebbeçe”nin kim olduğunu anlamıştım. Onunla hiç karşılaşmamıştım ama adını duymuştum. Bizim kemmerevinin Kapıcı’sıydı, bir yarıölü — yani uzaylılar gibi sürekli kemmerde olan biri.

Bizim burada da o şekilde doğan birkaç kişi olur. Bazıları tedavi edilebiliyor; edilemeyenler veya edilmek istemeyenler genellikle İnziva’da yaşayarak disiplin eğitimi alır veya Kapıcı olurlar. Bu hem onlar için, hem de normal insanlar için uygundur. Sonuç olarak kim bir kemmerevinde yaşamak ister? Ama bunun sakıncaları da yok değildir. Eğer kemmerevine torharmen aşamasında, yani tam cinsellenmek üzereyken gelirseniz ve ilk gördüğünüz insan tam bir erkekse, onun feromonlarının sizi, hemen orada kadın olarak cinsellendirmesi büyük bir ihtimaldir, o ay niyetiniz kadın olmak olsa da olmasa da. Sorumluluk sahibi Kapıcılar, kendisini yaklaşması için davet etmeyen insanlardan uzak durur. Fakat sürekli kemmer insanın sorumluluk sahibi bir karaktere sahip olmasını güçleştirebilir; sanırım insana hayatı boyunca yarıölü veya cinsel sapık denmesinin de pek faydası olmuyordur. Belli ki ailem Ebbeçe’nin ellerini ve feromonlarını benden uzak tutacağına pek güvenmiyordu. Ama haksızlık etmişlerdi. O da ilk kemmere en az diğerleri kadar saygı gösteriyordu. Beni ismimle karşıladı, yeni çizmelerimi çıkartabileceğim yeri gösterdi. Sonra salonda önümde geri geri giderek kadim karşılama sözlerini okumaya başladı; yıllar boyunca birçok kez duyacağım sözleri ilk duyuşumdu.

Şimdi toprağı geçiyorsun.

Şimdi suyu geçiyorsun.

Şimdi buzu geçiyorsun...

Ve merkezsalona geldiğimizde coşkun son:

Birlikte Buzu geçtik.

Birlikte Ocakyerine vardık,

Yaşama, yaşam katarak!

Yaratılış eyleminde, şükürler olsun!

Sözlerin ciddiyeti beni etkilemiş ve bir şekilde yoğun utangaçlığımdan uzaklaştırmıştı. İnziva’da olduğu gibi, benim için yabancı ve yeni de olsa kendimden muazzam bir şekilde daha eski ve daha büyük bir şeyin parçası olmanın o bildik güvencesini hissettim. Kendimi ona emanet ederek, beni şekillendirmesine izin vermeliydim. Aynı zamanda yoğun bir şekilde tetikteydim. Bütün duyularım olağanüstü bir biçimde keskindi, sabahtan beri olduğu gibi. Her şeyin farkındaydım, duvarların o güzel mavi renginin, yürürken adımlarımın hafifliğinin ve dinçliğinin, Kapıcı’nın. Beni büyülemişti. Ebbeçe’nin yakışıklı olmadığı kesindi yine de oldukça derin olan sesinin ne kadar ezgisel olduğunu fark ettim; üstelik soluk ten rengi de hiç aklıma gelmeyecek kadar çekiciydi. Ona iftira edildiğini, hayatının garip bir hayat olduğunu hissetmiştim. Onunla konuşmak istedim. Ama o hoş geldin merasimini bitirir bitirmez, geçmem için merkezsalonun kapısında yana çekildi, uzun boylu bir kişi beni karşılamak için sabırsızca ilerledi.

Tanıdık bir yüz gördüğüme sevinmiştim: Bizim Ocak’ın baş aşçısı Karrid Arrage’ydi. Aşçıların çoğu gibi oldukça hiddetli ve sinirli bir kişi olan Karrid’in ilgisini sık sık çekmiştim, herkesin içinde beni seçer şakalaşır, meydan okur gibi bana lezzetli bir şeyler atardı — “Al bakalım genç! Kemiklerin biraz kuvvetlensin!” Karrid’i görünce aynı anda, görülmemiş bir şekilde bir sürü şeyi birden fark ettim: Karrid’in çıplak olduğunu, çıplaklığının bizim Ocak’taki insanların çıplaklıklarına benzemediğini, önemli bir çıplaklık olduğunu — onun daha önce bildiğim Karrid olmadığını ama çok daha büyük bir güzelliğe dönüştüğünü — artık bir erkek olduğunu — annemin beni ona karşı uyarmış olduğunu — ona dokunmak istediğimi — ondan korktuğumu.

Beni kucaklayarak sıkı sıkı bağrına bastı. Klitopenisini bacaklarımın arasında bir yumruk gibi hissettim. “Acele etme,” dedi Kapıcı ona; ayrıca odadan birkaç kişi daha yanımıza ilerledi, onları sadece iri, sönük sönük parlayan gölgeler ve buğu halinde görebiliyordum.

“Endişelenme, endişelenme,” dedi Karrid bana ve onlara, o sert kahkahasıyla. “Kendi peydam olanın canını yakmam, değil mi? Sadece kemmerini ona veren olmak istedim. Hakiki bir Thade gibi bir kadın olarak. Sana bu zevki vermek istiyorum minik Sov.” Bir yandan konuşurken, bir yandan da beni soyuyor, hiebimi ve gömleğimi kocaman, ateş gibi yanan, aceleci ellerle sıyırıyordu. Kapıcı ile diğerleri yakından izliyorlardı ama karışmadılar. Kendimi tamamen savunmasız hissediyordum, çaresiz, aşağılanmış. Çırpınıp elinden kurtuldum, gömleğimi yerden alıp giymeye çalıştım. Titriyordum ve kendimi çok zayıf hissediyordum, ayakta zor duruyordum. Karrid bana beceriksizce yardım etti; koca kolları bana destek oluyordu. Sıcak, yaşam dolu tenini kendiminki üzerinde hissederek ona yaslandım; bu çok güzel bir histi, güneş ışığı gibi, ateş ışığı gibi. Ona daha da çok yaslandım, kolumu kaldırdım ki yanlarımız birbirine sürtünsün. “Dur şimdi,” dedi. “Ah seni güzel şey, ah seni Sov seni, alın, uzaklaştırın onu, olmayacak!” Ve hemen yanımdan geri geri uzaklaştı; gülüyordu ama gerçekten telaşlanmıştı, klitopenisi hayret verici şekilde dikelmişti. Orada öylece yarı çıplak, dizlerimin bağı çözülmüş, dehşet içersinde kalakalmıştım. Gözlerim buğulanmıştı, hiçbir şeyi net olarak göremiyordum.

“Haydi gel,” dedi biri ve elimden tuttu; Karrid’in teninin ateşinden tamamen farklı yumuşak, serin bir temastı bu. Diğer Ocaklardan birindendi, bu kızın ismini bilmiyordum. Loş, nemli odada gözüme altın gibi parlak görünmüştü. “Ah çok hızlı gidiyorsun,” dedi gülerek, takdir ederek ve teselli vererek. “Gel haydi, havuza gir, bir süre rahatla. Karrid öyle üstüne gelmemeliydi! Ama şanslısın, ilk kemmere kadın olarak girmek gibisi yoktur. Ben kadın olarak kemmere girmeden önce üç kere erkek olarak girmiştim; bu beni çok kızdırmıştı, ne zaman torharmene girsem bütün kahrolasıca arkadaşlarım kadın olmuş oluyorlardı bile. Sen beni boş ver — bence Karrid’in etkisi belirleyici oldu”, ve yine güldü. “Ah çok güzelsin!” ve daha ben ne yaptığını anlayamadan eğilerek meme uçlarımı yalamaya başladı.

Harikaydı; başka hiçbir şeyin söndüremediği o iğne gibi batan ateş hissini söndürmüştü. Soyunmamı tamamlamama yardım etti ve birlikte odanın ortasını olduğu gibi kaplayan kocaman, sığ havuzun ılık sularına girdik. O yüzden etraf o kadar buğuluydu, yankılar o yüzden o kadar garipti. Dalgalanan su butlarımı, cinselliğimi, göbeğimi yalıyordu. Arkadaşıma dönerek, onu öpmek için uzandım. Bu son derece tabii bir şeydi, hem onun, hem benim istediğimiz şeydi; ayrıca ben onun yeniden meme uçlarımı yalamasını, emmesini istiyordum, öyle de yaptı. Uzun bir süre sığ suda yatarak oynadık, sonsuza kadar bu oyuna devam edebilirdim. Ama derken bize biri daha katıldı; arkadaşıma arkasından sarıldı; o da bedenini su içinde sıçrayan bir süs balığı misali yay gibi eğdi, başını arkaya attı ve o adamla oynamaya başladı.

Hüzünlenerek, utanarak ve kendimi terk edilmiş hissederek ama yine de bedenime neler olduğu konusunda son derece meraklı bir halde sudan çıkarak kurulandım. Kendimi harika bir şekilde canlı ve elektrikli hissettim, öyle ki havlunun kabalığı beni zevkten ürpertmişti. Biri bana yaklaştı, az önce benim havuzda oynayışımı seyreden biri. Yanıma oturdu.

Benden birkaç yaş büyük olan Ocakarkadaşlarımdan biri, Arrad Tehemmi’ydi gelen. Geçen yaz boyunca onunla birlikte bahçelerde çalışmış, onu sevmiştim. Seder’e benziyor, diye düşündüm o anda, uzun, ince suratı, gür siyah saçlarıyla, ama üzerinde şu ışıltı, buradaki herkeste bulunan o görkem vardı — kadın olsun, erkek olsun bütün kemmerlilerde olan — hiçbir insanda görmediğim ölçüde canlı bir güzellik. “Sov,” dedi delikanlı, “isterdim ki... ilk... izin verir misin?” Elleri üzerimdeydi bile, benimkiler de onun. “Gel,” dedi, gittim onunla. Beni içinde ateş yanan bir ocak ile büyük bir yataktan başka bir şey bulunmayan güzel küçük bir odaya götürdü. Orada Arrad beni kollarına aldı, ben de Arrad’ı kollarıma aldım, sonra bacaklarımın arasına; ve yukarı doğru düştüm, altın ışığın içinden yukarı.

O ilk gece Arrad ile birlikte olduk ve bol bol sikişmenin yanı sıra bol bol da yemek yedik. Daha önce kemmerevlerinde yiyecek olabileceği hiç aklıma gelmemişti; sikişmekten başka bir şey yapılmasına izin verilmediğini sanıyordum. Bir sürü yiyecek vardı, çok da güzeldiler; insanın canı çektiği zaman yiyebileceği şekilde hazırlanmışlardı. İçecek daha sınırlıydı; görevli kişi, yaşlı bir kadın yarıölü uyanık gözlerini insanın üzerinden ayırmıyordu ve vahşileşme veya aptallaşma emareleri gösterene artık bira vermiyordu. Artık bira istemiyordum. Artık sikişmek de istemiyordum. Tamamdım. Ebediyete kadar hayatımın her anında sonsuz bir şekilde Arrad’a âşık olmuştum. Ama (benden bir gün önce kemmere girmiş olan) Arrad uyuyakaldı, uyanmıyordu; derken Hama isminde son derece olağandışı bir adam yanıma oturdu, bir yandan konuşurken bir yandan da elini olabilecek en nefis şekilde sırtımda bir aşağı bir yukarı gezdiriyordu; böylece fazla geçmeden daha da sarmaş dolaş olduk ve sikişmeye başladık; Hama’yla, Arrad’la olduğundan tamamen farklıydı o yüzden aslında Hama’ya âşık olmam gerektiğini fark ettim, ta ki Gehardar bize katılıncaya kadar. Sanırım hepsini sevdiğimi ve hepsinin beni sevdiğini ve kemmerevinin sırrının da bu olduğunu o zaman anlamaya başladım.

Neredeyse elli yıl oldu; ilk kemmerimdeki herkesi hatırlamadığımı itiraf etmek zorundayım; sadece Karrid ile Arrad’ı, Hama ile Gehardar’ı, erkek olarak tanıdığım en hünerli âşık olan (daha sonraki kemmerlerde de onunla sık sık birlikte oldum) yaşlı Tubanni’yi ve sonunda ikimiz de uyuyakalıncaya kadar büyük ocak başının önünde mahmur, huzur dolu, mutluluk verici bir sevişmeye giriştiğim süs balığım Berre’yi hatırlıyorum. Uyandığımızda artık kadın değildik. Erkek de değildik. Kemmerde değildik. Çok yorgun genç erişkinlerdik.

“Hâlâ güzelsin,” dedim Berre’ye.

“Sen de,” dedi Berre. “Nerede çalışıyorsun?”

“Üçüncü Bölge, Mobilya dükkânı.”

Berre’nin meme ucunu yalamaya çalıştım ama işe yaramadı; Berre biraz irkildi, ben de “Özür dilerim,” dedim ve gülüştük.

“Ben radyo işindeyim,” dedi Berre. “Hiç bu işi denemeyi düşünmüş müydün?”

“Radyo yapmayı mı?”

“Hayır. Yayın yapmayı. Ben Dördüncü Saat haberleri ve hava durumunu veriyorum.”

“Sen o musun?” dedim, dehşetle.

“Zaman bulunca kuleye gel, sana etrafı gezdiririm,” dedi Berre.

Hayatım boyunca sürecek olan işimi ve hayat arkadaşımı işte böyle bulmuştum. Ocak’a döndüğümde Seder’e anlatmaya çalıştığım gibi kemmer pek de bizim zannettiğimiz şey değildi, çok daha karmaşık bir şeydi.

Seder’in ilk kemmeri Getheny Gor’da olmuştu, sonbaharın ilk ayının ilk günü, ayın karanlığında. Aileden biri Seder’i kemmere kadın olarak soktu, sonra Seder beni de kattı. İlk o zaman kemmere erkek olarak girmiştim. Birlikte aynı dalga boyunda kaldık, Nine’nin deyimiyle. Kuzen olduğumuz için ve çağdaş bir bilince sahip olduğumuzdan hiçbir zaman birlikte bebek sahibi olmadık ama her terkipte seviştik, ayın her karanlığında, yıllarca. Ve Seder benim çocuğum Tamor’u ilk kemmerine soktu — bir kadın olarak, Thade âdetince.

Daha sonra Seder Handdara’ya giderek eski İnziva’da bir İçyaşayan oldu; artık bir Üstat. Oraya sık sık Nefeslerden birine katılmak, Vecitsizlik yapmak ya da sadece ziyaret etmek için gidiyorum. Birkaç günde bir de Seder Ocak’a gelir, konuşuruz. Eski günlerde olsun yeni zamanda olsun, somerde bolsun kemmerde olsun, aşk aşktır.

SEGGRİ MESELESİ

Seggri ile ilgili ilk kayıtlı irtibat Hain Devri 93, 242. yılda yaşanmıştı. İao (4-Taurus)’dan altı nesil önce ayrılmış olan bir Gezgingemi gezegene inmiş ve kaptan seyir defterine şu raporu yazmıştı.

KAPTAN AOLAO-OLAO’NUN RAPORU

Se-ri ya da Ye-ha-ri adını verdikleri bu dünyada kırk gün kadar kaldık, iyi ağırlandık ve yerliler hakkında, ıslah olmamışlıklarının elverdiği ölçüde olumlu bir fikirle ayrıldık. Şato dedikleri, etrafında geniş bahçeler bulunan büyük ve güzel binalarda yaşıyorlar. Bahçeleri çeviren surların ötesinde, toprak örtüsünü oluşturan çatlamış, çorak taş çölünden büyük gayretler sonucu ıslah ettikleri muntazaman sürülmüş tarlalar, bereketli meyve bahçeleri uzanıyor. Kadınları, surların dışındaki köylerde ve kasabalarda yaşıyor. Tarla ve fabrikaların bütün günlük işleri, sayılan olağanüstü bir fazlalık arz eden kadınlar tarafından görülüyor. Bu kadınlar, şato beylerine ait kasabalarda yaşayan, ağır işlere koşulan köleler. Büyükbaş hayvanlarla ve eve aldıkları, bir kısmı hatırı sayılır büyüklükteki her nevi vahşi hayvanla bir arada yaşıyorlar. Kasvetli giysiler içindeki bu kadınlar daima gruplar veya çeteler halinde geziyorlar. Asla surların içine alınmıyorlar; adamlar için tedarik ettikleri yiyeceklerle eşyaları şatonun dış kapısında bırakıyorlar. Bizden büyük bir korku duyduklarını ve bize güvenmediklerini açıkça gösterdiler. Yoldaki bazı kızları izleyen adamlarımdan birkaçını kadınlar kasabadan bir vahşi hayvan sürüsünü kovar gibi sürmüşler, o yüzden adamlarım bir an önce şatoya dönmenin en doğrusu olduğunu düşünmüşler. Ev sahiplerimiz en iyisinin onların kasabalarından uzak durmamız olacağını söylediler ki biz de öyle yaptık.

Erkekler büyük bahçeleri içinde serbestçe dolaşarak muhtelif spor etkinliklerine katılıyorlar. Geceleri kasabada, istedikleri kadını seçip diledikleri şekilde heveslerini tatmin ettikleri belirli evlere gidiyorlar. Bize anlatıldığına göre kadınlar onlara,. bir gecelik zevk için bakır paralarıyla ödeme yapıyor ve eğer hamile kalırlarsa daha da fazla para veriyorlarmış. Geceleri işte böyle arzuladıkları oranda cinsel tatminle geçiyor; gündüzleri ise çeşitli spor etkinlikleri ve oyunlarla geçiriyorlar; özellikle de birbirlerini havaya atarak tuttukları bir çeşit güreşte yaralanmamaları, hemen ayağa kalkarak güreşe mükemmel bir el ve ayak hüneriyle dönmeleri bizi hayrete düşürdü. Küt kılıçlarla eskrim yapıyor, bir de uzun hafif sırıklarla dövüşüyorlar. Aynı zamanda büyük sahalarda topla oynadıkları, topu tutmak veya fırlatmak için kollarını, topa vurmak, birbirlerine çalım atmak, diğer takımdaki rakiplerini yakalamak veya onlara tekme atmak için ayaklarını kullandıkları, seyretmesi çok zevkli bir oyun daha var. Simli süslerle göz kamaştıran birbirine zıt renklerde parlak giysiler içindeki takımlar saha içinde bir o yana, bir bu yana, bir kütle olarak kaynarcasına koşuşturuyor, toplar atılıyor, koşucular bu boğuşan kalabalıktan kurtularak gol yerlerinden birine veya diğerine doğru peşlerinde rakiplerinin ateşli takipleriyle seğirtiyor, öyle ki oyunun tutkusuyla yaralanıp sakatlanıyorlar. Bu oyunun “savaş alanı” adını verdikleri, surların dışında, kasaba yakınlarında sahaları var; böylece kadınlar da, büyük bir istekle buralara gelip gözde oyuncularının isimlerini bağırarak, kaba saba haykırışlarla zafer için onları yüreklendirerek oyunları seyredebilmekte ve tezahüratta bulunabilmektedirler.

Oğlan çocukları on bir yaşına varınca kadınlardan ayrılarak şatoya getiriliyor ve bir erkeğe layık bir şekilde eğitiliyorlar. Böyle bir çocuğun büyük bir merasim ve şenlik eşliğinde şatoya getirilişine tanık olduk. Hamile kadınların erkek bebeklerini sık sık düşürdüğü, doğanların da çoğunun o kadar ihtimam gösterilmesine rağmen bebekken öldüğü, o yüzden erkekten çok daha fazla kadın olduğu söyleniyor. Bunun nedeninin, TANRI’nın, kulakları gerçek söze, gözleri de ışığa kapalı, tövbekâr olmayan bu dinsiz ırk üzerine, KENDİSİNİ tanımayan tüm ırklara yaptığı gibi, saldığı lanet olduğunu düşünüyoruz.

Bu adamların pek bir sanatı yok, sadece sıçramalı bir dans biliyorlar; bilimleri ise barbarlardan azıcık daha fazla. Konuştuğum, herkesin büyük bir saygı ve itaatle Prens ve Büyük Ata dediği, şatonun ileri gelen adamlarından, sarılara ve allara bürünmüş biri o kadar cahildi ki, yıldızların üzeri insanlar ve hayvanlarla dolu dünyalar olduğunu sanıyordu ve bize hangi yıldızdan indiğimizi sordu. Sadece toprak ve su üzerinde hareket eden, buharla çalışan vasıtaları var; havada ya da uzayda uçmakla ilgili bir fikirleri yok, bu konulara ilgileri de yok, “Bunların hepsi Kadın işi,” deyip geçiyorlar; nitekim ileri gelenlere makinelerin çalışması, kumaşların dokunması, üçboyutvizyonların yayını gibi umumi bilgiler hakkında bir şeyler sorduğumda beni kadın işlerine burnumu soktuğum için azarlıyor, erkeklere yaraşır şekilde konuşmamı istiyorlardı.

Şato bahçelerindeki azgın büyükbaş hayvanların yetiştirilmesi konusunda ve kadınların fabrikalarda dokudukları kumaşlardan kıyafetler dikme konusunda çok bilgililer. Erkekler giysilerinin süsü ve şaşaası konusunda birbirleriyle öyle bir yarışıyorlar ki, oyunlarla spor konusunda bu kadar gönüllü, bu kadar güçlü, bu kadar gururlu, böylesine narin ve ateşli bir şerefle dolu olmasalar, bunun pek de erkekçe olmadığım düşünebilirdik.

Kaptan Aolao-olao’nun notlarını kapsayan seyir defteri (on iki nesillik bir yolculuktan sonra) Kargaşa denen dönem sırasında dağılmış ve sonunda Hainde parça parça korumaya alınmış olan Kâinatın İao’daki Kutsal Arşivlerine teslim edilmiştir. Ekumen tarafından 93/1333 yılında ilk Gözlemciler —Alterralı bir erkek ile Hainli bir kadın olan Kaza Agad ile G. Neşe— buraya yollanıncaya kadar bir daha Seggri’yle irtibata geçilmemiştir. Bir yılı yörüngede harita çıkartarak, fotoğraf çekerek, yapılan yayınları kaydedip inceleyerek, en önemli bölgesel lisanı tetkik edip öğrenerek geçirdikten sonra Gözlemciler gezegene inmiştir. Gezegen kültüründeki kırılganlığı dikkate alarak, uzak bir adadan gelirken rüzgârın etkisiyle yollarını kaybedip kaza geçiren bir balıkçı teknesinden kurtulmuş numarası yapmışlardır. Tahmin ettikleri gibi hemen birbirlerinden ayrılmak zorunda kalmışlar, Kaza Agad Şato’ya, Neşe de kasabaya götürülmüştür. Kaza yerel kullanımda da makul olan ismini korumuş; Neşe kendisine Yude ismini vermişti. Elimizde sadece, aşağıdaki üç alıntının yapılmış olduğu Yude’nin raporu bulunmaktadır.

SEYYAR GERİNDU’UTTAHAYUDETWE’MENRADE
NEŞE’NİN EKUMEN’E VERDİĞİ RAPORDAN
ALINAN NOTLAR, 93/1334

34/223. Ticaret ve haberleşme ağları, dolayısıyla dünyanın herhangi bir yerinde olup bitenler hakkındaki bilgileri, benim daha fazla Salak Bir Yabancı Deniz Kazazedesi numarası yapmama mani oldu. Ekhaw bugün beni yanına çağırarak, “Eğer burada satın alınmaya değer bir Efendimiz olsaydı veya takımlarımız oyunları hep kazanıyor olsalardı, senin bir casus olduğunu düşünürdüm. Kimsin sen allah aşkına?” diye sordu.

Ben, “Hagka Fakültesi’ne gitmeme izin verir misiniz?” dedim.

O da, “Neden?” dedi.

“Orada âlimler var galiba değil mi? Onlarla konuşmam gerek.”

Bu ona makul geldi; onların şu kabul anlamındaki “Mh” sesinden çıkarttı.

“Arkadaşım da yanımda gelebilir mi?”

“Şask mı?”

Her ikimiz de bir an şaşaladık. O, bir kadının bir adama “arkadaşım” demesini beklemiyordu; ben de Şask’ı arkadaşım addetmemiştim. Çok genç biri, üstelik ben onu pek ciddiye almadım.

“Kaza’yı kastetmiştim, buraya birlikte geldiğim adam.”

“Adam mı... fakülteye?” dedi, kulaklarına inanamayarak. Bana bakarak, “Nereden geliyorsun sen?” dedi.

Düşmanlık veya meydan okumayla değil, samimi olarak sorulmuş bir soruydu bu. Cevap verebilmiş olmayı dilerdim ama her geçen gün bu insanlara büyük bir zarar verebileceğimize kani olmaya başladım; burada Resehavanar’ın Seçimi’yle karşı karşıyayız.

Ekhaw, Hagka’ya gidiş paramı karşıladı, Şask da benimle birlikte geldi. Düşündüğüm zaman, evet, Şask’ın arkadaşım olduğunu kabul ettim. Beni anaevine getirip Ekhaw ile Azman’a misafirperverlik sorumluluklarını hatırlatan oydu; başından beri bana göz kulak olan da oydu. Sadece yaptığı ve söylediği her şey o kadar basmakalıp görünüyordu ki şefkatinin ne kadar derin olduğunu anlayamamıştım. Ucuz tarifeli minik otobüsümüz hırıldayarak Hagka yoluna koyulunca ona teşekkür etmek istediğimde, her zaman söylediği şeylerden söylemeye başladı — “Yok canım, biz zaten bir aileyiz” ve “İnsanlar birbirlerine yardım etmeliler” ve “Kimse tek başına yaşayamaz.”

“Kadınlar hiç yalnız yaşamaz mı?” diye sordum, çünkü şimdiye kadar bütün rastladıklarım ister Ekhaw’ınki gibi —beş yaşlı kadın, evde yaşayan dört kızları ve onların üçü kız, biri de şımartıp üzerine titredikleri bir oğlan olan dört çocuğu— üç nesli kapsayan büyük bir aile olsun ister birkaç kişi, ya anaevine, ya kızevine dahildi.

“Tabii ki,” dedi Şask. “Eğer eşleri olmasını istemezlerse, bekâr kadın olabilirler. Karıları ölen yaşlı bir kadın bazen ölünceye kadar tek başına yaşayabilir. Genellikle kızevinde yaşamayı tercih ederler. Fakültede vev’lerin her zaman yalnız kalabilecekleri bir yerleri vardır.” Ne kadar basmakalıp olursa olsun Şask bir soruya her zaman ciddiyetle ve tam anlamıyla cevap vermeye çalışır; cevabını düşünür de söyler. Eşi bulunmaz bir bilgi kaynağıdır. Ayrıca benim nereden geldiğim hakkında soru sormayarak hayatımı da kolaylaştırıyor. Bunu, sorgulanmayan bir yaşam biçimine güvenle gömülmüş bir insanın meraksızlığı ve gençlerin ben merkezciliği olarak algılıyordum. Şimdi ise bir duyarlılık olduğunu anladım.

“Vev öğretmen mi oluyor?”

“Mh.”

“Fakültedeki öğretmenler de çok saygı görüyor herhalde?”

“Vev’in anlamı da bu zaten. O yüzden Ekhaw’un annesine Vev Kakaw diyoruz. O fakülteye gitmedi ama çok düşünceli bir insan, hayat tecrübesi var, bize öğretecek çok şeyi var.”

Yani saygı ile öğretmek aynı şey ve kadınların kadınlar için kullandıklarım duyduğum tek saygı sıfatı da öğretmen anlamına geliyor. Bu durumda bana bir şeyler öğretmekle genç Şask kendisine saygı mı duyuyor? Ve/veya benim saygımı mı kazanıyor? Zenginliği önemli sayan bu topluma başka bir açıdan bakmamı sağlıyor bu bilgi. Reha’nın halihazırdaki belediye başkanı Zadedr’in şu anda malını mülkünü büyük bir gösterişle sergilemesi hayranlıkla karşılanıyor; ama ona Vev demiyorlar.

Şask’a sordum, “Sen bana çok şey öğrettin, sana Vev Şask diyebilir miyim?”

Bu sözüm üzerine hem utandı, hem de memnun oldu; rahatsız bir şekilde kıpırdanarak “Yo, yo, yo, yo,” dedi. Sonra “Reha’ya geri dönecek olursan seninle sevişmeyi çok isterdim Yude,” diye ekledi.

“Ben senin Efendi Zadr’a âşık olduğunu zannediyordum!” diye kaçırdım ağzımdan.

“A, tabii ki öyleyim,” dedi, efendilerden söz ettikleri zaman yaptıkları gibi gözlerini süzüp, erimiş gibi bir ifade takınarak, “sen değil misin? Seni siktiğini bir hayal etsene, ah! Ay düşününce bile her yanım yamyaş oluyor!” Gülümseyerek kıvrandı. Bense utandım ve muhtemelen utandığımı da belli ettim. “Sen ondan hoşlanmıyor musun?” diye sordu, tahammül etmekte zorlandığım bir masumiyetle. Ergenlik çağındaki salak bir çocuk gibi davranıyordu ama salak bir ergen olmadığını biliyordum. “Ama param ona hiç yetmeyecek,” dedi ve içini çekti.

Sen de benimle idare etmek istiyorsun, diye düşündüm hırçınlıkla.

“Paramı biriktireceğim,” diye beyan etti bir dakika sonra. “Önümüzdeki yıl bir bebek istiyorum galiba. Tabii ki param Efendi Zadr’a yetmez, o Büyük Şampiyon ama eğer bu yıl Kadaki’deki Oyunlar’a gitmezsem param sikişhanedeki iyi efendilerden birine yeter, belki Efendi Rosra’ya falan. Keşke, biliyorum bu çok aptalca bir şey ama yine de söyleyeceğim; bebeğin sevgianası olmanı isterdim. Olamayacağını biliyorum, senin fakülteye gitmen gerek. Sadece söylemek istedim. Seni seviyorum.” Ellerimi ellerine aldı, yüzüne götürdü, bir an için avuç içlerimi gözlerine bastırdı ve sonra beni bıraktı. Gülümsüyordu ama ellerimde gözyaşları vardı.

“Ah Şask,” dedim, şaşkınlıkla.

“Bir şey yok!” dedi. “Biraz ağlamam gerekiyor.” Ağladı da. Eğilerek, ellerini ovuştura ovuştura, yavaşça dövünerek, açıkça ağladı. Kolunu okşadım ve kendimden anlatamayacağım kadar çok utandım. Diğer yolcular dönüp bakarak hafif sempati homurtuları çıkarttılar. Kadınlardan biri, “Aynen öyle, doğrusu bu tatlım!” dedi. Birkaç dakika içinde Şask ağlamayı keserek burnunu ve yüzünü koluna sildi, derin bir nefes aldı ve “Pekâlâ,” dedi. Bana gülümsedi. “Şoför,” diye seslendi, “çişim geldi, durabilir miyiz?”

Gergin görünen biri olan şoför bir şeyler homurdandı ama otobüsü geniş, otlu bir yerde, yol kenarında durdurdu; Şask ile başka bir kadın inerek otların arasında çişlerini yaptılar. Bütün günlük yaşamında sadece tek bir cinsiyete sahip olan toplumun birçok hareketinde kıskanılacak bir basitlik vardı. Ya da, belki de —bundan emin değilim ama o anda kendimden utanırken bu gelmişti aklıma— hiç ayıbın olmadığı bir toplumun basitliğiydi bu.

34/245 (Dikte edilmiş) Hâlâ Kaza’dan bir haber yok. Sanırım yanıssalı ona vermekle doğru bir şey yapmışım. Umarım birileriyle irtibata geçebilmiştir. Keşke irtibata geçmiş olduğu kişi ben olsaydım. Şatoda nelerin olup bittiğini bilmem gerek.

Yine de artık Reha’da Oyunlar’da gördüğüm şeyleri daha iyi anlayabiliyorum. Her erişkin on altı kadına, bir erişkin erkek düşüyor. Hamileliklerden altı kadarından biri erkek, fakat yaşama kabiliyeti olmayan bir sürü erkek cenin ve kusurlu erkek bebek doğduğundan bu oran ergenlik çağında on altıda bire düşüyor. Atalarım bu insanların genleriyle oynarlarken epeyce eğlenmişe benziyorlar. Üstünden bir milyon yıl geçmesine rağmen kendimi suçlu hissediyorum. Utanmadan yaşamayı öğrenmem lazım ama suçluluk duygusunun tek işe yarar tarafını da unutmamalıyım. Her neyse. Oldukça küçük bir kasaba olan Reha, şatosunu diğer kasabalarla paylaşır. Onuncu günümde beni alıp götürdükleri o karışık gösteri Awaga Şatosu’nun Anaoyun’da kuzeyden bir şatoya karşı yerini korumaya çalışıp kaybetmesiydi. Bunun da anlamı Awaga takımının bu yıl, buranın güneyinde bir şehir olan Fadrga’daki büyük oyuna, oradan da kazananların ve bütün kıtadan insanların —yüzlerce yarışmacı ve binlerce seyircinin— toplandıkları Zask’taki büyük büyük oyuna katılamayacağıdır. Geçen sene Zask’ta yapılmış olan Anaoyunların birkaç üç boyutlu yayınını seyrettim. Oyunda kırk top ile 1280 oyuncu olduğunu söyledi yorumcu. Bana tam bir keşmekeşmiş gibi göründü, bence silahsız iki ordu arasındaki çatışmaya benziyordu ama anladığım kadarıyla oyunlarda büyük bir hüner ve strateji söz konusu. Kazanan takımın bütün üyeleri o yıl boyunca özel bir sıfat aldıkları gibi, hayatları boyunca da başka bir unvanı taşıyorlar ve geldikleri çeşitli şatolara ve onları destekleyen kasabalara büyük bir şeref kazandırıyorlar.

Artık tüm bunların nasıl işlediği hakkında bir fikir sahibi olabiliyorum, dışından bu sistemi görebiliyorum çünkü fakülte herhangi bir şatoyu desteklemiyor. Buradaki insanlar, Reha’daki genç kadınlar ve hatta yaşlıların bir kısmı gibi kafalarını spora, atletlere, seksi efendilere takmış vaziyette değil. Bir tür zorunlu bir saplantı bu. Takımın için tezahüratta bulun, cesur erkeklerini destekle, yerel kahramanına tapın. Bu mantıklı. Bulundukları koşullarda sikişhanelerinde güçlü, sağlıklı erkeklere ihtiyaçları var; sosyal seçimler, tabiatın seçimlerini destekliyor. Ama tüm o tezahüratlardan, ayılıp bayılmalardan, şişmiş adaleli, devasa penisli, süzgün gözlü tiplerin posterlerinden uzaklaştığıma memnunum.

Ben Resehavanar’ın Seçimi’ni yaptım. Şu tercih hakkını kullandım: Gerçeğin hepsini söylememek. Şoggrad, Skodr ve diğer öğretmenler, biz olsaydık profesör derdik, hepsi akıllı, münevver insanlar, uzay yolculuğunu falan anlayacak, teknolojik buluşlar hakkında karar verebilecek kapasitedeler. Ben cevaplarımı onların teknoloji ile ilgili sorularının cevaplarıyla sınırlandırıyorum. Onların, insanların, özellikle de tek kültürlü toplumdan gelen insanların genellikle yaptıkları gibi bizim toplumumuzun da onlarınkine benzediğini varsaymalarına izin veriyorum. Nasıl bir farklılık gösterdiğini keşfederlerse bunun etkisi adeta bir devrim niteliğinde olacaktır ve benim de Seggri’de böyle bir devrime neden olmaya ne salahiyetim, ne nedenim, ne de arzum var.

Cinsiyet dengesizliği, anlayabildiğim kadarıyla erkeklerin tüm ayrıcalıklara, kadınların da tüm güce sahip oldukları bir toplum meydana getirmiş. Bunun sabit bir düzen olduğu aşikâr. Tarihlerine bakılacak olursa en az iki bin yıldır devam ediyor ve büyük ihtimalle bu düzen şu veya bu şekilde daha gerilere uzanıyor. Fakat bizimle bir irtibat kurulursa, insan normlarıyla karşılaşırlarsa düzen hızla ve feci bir şekilde çözülecektir. Erkeklerin sıkı sıkıya bu ayrıcalıklı konumlarına mı tutunacaklarını, yoksa hürriyet mi isteyeceklerini bilemiyorum ama kadınların güçlerinden vazgeçmeye direneceklerine şüphe yok; ayrıca cinsel düzenleri ve sevgi dolu ilişkileri de bozulacak. Üzerlerine musallat edilen genetik programı düzeltmeyi öğrenebilseler bile normal cinsiyet yayılımına ulaşmaları birkaç nesil alacaktır. Bu çığı yaratacak fısıltı ben olamam.

34/266. (Dikte edilmiş) Skodr, Awaga Şatosu’ndaki adamlardan pek bir şey öğrenemedi. Kaza’nın uzaylı veya benzersiz biri olduğunu söylemek adamı daha büyük bir tehlikeye sokacağından, Skodr soruşturmalarında çok dikkatli olmak zorunda. Kaza’nın farklı olmasını, güç ve hüner sınavlarında savunmak durumunda kalacağı bir üstünlük iddiası olarak algılayabilirler. Anlayabildiğim kadarıyla şatolar içindeki hiyerarşi, erkeklerin meydan okuyarak, zorunlu veya isteğe bağlı sınavları kazanarak veya kaybederek, yukarı aşağı hareket edebildiği son derece katı bir çerçeveye sahip. Kadınların izledikleri spor gösterileri ve oyunlar şatoların içinde süregelen sonsuz bir dizi yarışın küçük bir temsili sadece. Eğitimsiz bir erişkin olduğu için Kaza bu tarz sınavlarda mutlak bir dezavantaja sahip. Bu sınavlardan çıkabilmesinin tek yolunun, hasta veya salak numarası yapmak olduğunu söyledi Skodr. En azından hayatta olduğuna göre onun da böyle yapıyor olduğunu tahmin ediyor; ancak bütün öğrenebildiği bu kadar — “Taha—Reha’daki deniz kazazedesi hayatta.”

Kadınlar şatodaki beyleri beslediği, barındırdığı, giydirdiği, desteklediği halde onların kendileriyle işbirliği içinde olmamalarını kabullenmiş durumdalar. Skodr, bu bilgi kırıntısını alabildiği için bile çok mutlu oldu. Benim gibi.

Ama Kaza’yı oradan çıkartmamız gerek. Skodr’dan aldığım her bilgiyle, durum bana daha da tehlikeli görünmeye başladı. “Şımarık veletler” diye düşünüp duruyorum ama bu adamlar daha çok militaristlerin eğitim kamplarındaki askerlere benziyor olmalılar. Sadece, eğitim hiç bitmiyor. Sınavları geçtikçe, “komutanlar” ve militaristlerin güç sınıfları için kullandıkları türden unvan ve rütbeler kazanıyorlar. “Komutanlar”ın, Beylerin ve Efendilerin falan bir kısmı, zavallı Şask’ın tapındığı adam gibi sikişhanelerin göz bebekleri, spor ilahları oluyorlar ama belli ki yaşlanıp kadınlar arasındaki şanlarını kaybedince teselliyi erkekler üzerinde güç uygulamakta buluyorlar, sonunda alaşağı edilip kovuluncaya kadar şatolarında birer zorbaya dönüşüyor, “çömezler”e kabadayılık taslıyorlar. Eski efendiler, görünüşe göre, genellikle ana şatodan uzakta minik evlerde yalnız yaşıyorlar, deli ve tehlikeli addediliyorlar — serseri erkekler.

Kulağa berbat bir yaşam gibi geliyor. On bir yaşından sonra yapmalarına izin verilen tek şey şato içindeki oyunlarda ve spor müsabakalarında, on beş yaşından sonra da sikişevlerinde para veya sikiş sayısı üzerinde birbirleriyle yarışmak. Başka hiçbir şey yok. Hiç seçenek yok. Ticaret yok. Yaratıcılıkla ilgili bir hüner geliştirmek yok. Şayet büyük oyunlara katılmıyorlarsa seyahat etmek yok. Bir şekilde aklın hürriyetine kavuşması için fakülteye gitmelerine de izin yok. Skodr’a, neden en azından akıllı bir adamın gelip fakültede eğitim alamadığını sorunca bana öğrenmenin erkekler için çok kötü bir şey olduğunu söyledi: bu erkeklerin şeref hislerini zayıflatıyormuş, kaslarını yumuşatıyor ve onları iktidarsız yapıyormuş. “Beyin besinini erbezinden alır,” dedi. “Erkekler kendi iyilikleri için eğitimden korunmalıdır.”

Bana öğretilmiş olduğu gibi “su olmaya” çalıştım ama midem bulandı. Büyük bir ihtimalle bunu fark etti çünkü bir süre sonra bana “gizli fakülte”den söz etti. Fakültelerdeki kadınların bazıları şatodaki erkeklere gizlice bilgi veriyordu. Zavallılar gizlice buluşarak birbirlerine bir şeyler öğretiyorlardı. Şatolarda, on beş yaş altındaki oğlanlar arasında eşcinsel ilişkiler yüreklendiriliyordu ama erişkin adamlar arasında buna resmi bir müsamaha yoktu; Skodr “gizli fakülte”lerin genellikle eşcinsel adamlar tarafından işletildiğini söyledi. Gizli olmak zorundalar çünkü bir şey okurken veya fikirler hakkında konuşurken yakalanırlarsa Beyleri ve Efendileri tarafından cezalandırılıyorlar. “Gizli fakülte”lerde çok ilginç bazı çalışmaların yapılmış olduğu söyledi Skodr, ama örnek verebilmek için düşünmek zorunda kaldı. Biri, ilginç bir matematik teorisini gizlice dışarı sızdıran bir adam; diğeri ise yapmış olduğu manzara resimleri teknik açısından ilkel de olsa profesyoneller tarafından sanat olarak kabul edilen biriydi. Adamın adını hatırlayamadı.

Sanat, bilim, eğitimin tümü, bütün profesyonel teknikler haggyad, yani vasıflı işlerdir. Öğretmenlerle öğrenciler sürekli alanlarını değiştirip, başka alanlara geçerler; bir alanda ünlü bir âlim olmak, başka bir alanda öğrenci olmanıza mani değildir. Skodr bir fizyoloji vev’i, piyes yazıyor ve şu aralar tarih vev’lerinden biriyle tarih çalışıyor. Düşünce tarzı bilgiye dayanıyor, canlı ve korkusuz. Benim Hain’deki Okul’umun bu fakülteden öğrenebileceği şeyler var. Harika bir yer, hür akıllarla dolu. Ama sadece tek bir cinsiyetin aklıyla. Sınırlı bir hürriyet.

İnşallah Kaza gizli bir fakülte veya o şatoya uymasını sağlayacak bir şey, bir yol bulmuştur. Güçlüdür ama bu adamlar oynadıkları oyunlar için yıllarca eğitilmişler. ayrıca oyunların çoğu da vahşice. Kadınlar, “Endişelenme, erkeklerin birbirlerini öldürmelerine izin vermeyiz, onları koruruz, onlar bizim hazinelerimiz,” diyorlar. Ama ben, birbirlerini gösterişle oraya buraya attıkları o sanatsal-savaş dövüşlerinde beyin sarsıntısı geçirmiş adamların sedyeyle taşındıklarını üçboyutta seyretmiştim. “Sadece deneyimsiz dövüşçüler yaralanır.” Ne rahatlatıcı. ayrıca boğalarla da dövüşüyorlar. Anaoyun adını verdikleri arbedede bilhassa birbirlerinin ayak bileklerini ve bacaklarını kırıyorlar. “Aksamayan adama kahraman denir mi?” diyor kadınlar. Belki de en emniyetlisi budur, insan bacağını kırdırınca bir daha kahraman olduğunu ispat etmek zorunda kalmıyor. Ama acaba Kaza başka neler ispat etmek zorunda?

Şask’a, Kaza’nın Reha sikişhanesinde olup olmadığıyla ilgili bir haber alırsa bana bildirmesini söyledim. Fakat Awaga Şatosu dört kasabaya birden hizmet veriyor (bu onların kullandıkları bir kelime, aynı kelimeyi boğaları için de kullanıyorlar) o yüzden diğerlerinden birine de yollanmış olabilir. Ama yollanmamış da olabilir çünkü oyunlarda kazanmayan adamların sikişhanelere gitmesine izin verilmiyor. Sadece şampiyonlar gidiyor. Bir de yaşça büyük kadınların yavru hayvan anlamdaki dippida dedikleri on beş ile on dokuz yaş arasındaki delikanlılar — yavrular, kuzucuklar, pisiler. Dippidaları zevk için kullanıyorlar. Sadece hamile kalmak istedikleri zaman sikişhanedeki bir şampiyona para ödüyorlar. Ama Kaza otuz altı yaşında; ne bir yavru, ne bir kuzucuk, ne de pisi. Bir adam, burası erkek olmak için çok kötü bir yer.

Kaza Agad öldürülmüştür; Awaga Şatosu’nun Beyleri sonunda bu gerçeği bildirmişler ama koşulları belirtmemişlerdir. Bir yıl sonra Neşe kendisini indiren araçla radyo bağlantısı kurmuş, Seggri’den ayrılarak Hain’e gitmiştir. Neşe’nin önerisi gezegeni gözlemlemekle yetinip bağlantı kurmaktan kaçınmak yönündeydi. Öte yandan Sabitler başka bir çift gözlemci gönderme kararı almışlardı; bunların ikisi de kadındı, Seyyar Alee İyoo ile Zerin Wu. Üçüncü yıldan sonra ilk Seyyarlar olarak sekiz yıl boyunca Seggri’de yaşamışlardır; İyoo sonra on beş yıl daha Büyükelçi olarak burada kalmıştır. Resehavanar’ın Seçimi’ni “tüm gerçek, yavaş yavaş” şeklinde yapmışlardır. Dış dünyalardan gelen ziyaretçi sayısı iki yüz ile sınırlandırılmıştır. Bunu izleyen birkaç nesil boyunca uzaylıların varlığına alışan Seggri halkı Ekumen üyeliği için kendi seçimleri hakkında düşünmeye başlamışlardır. Genetik değişim konusunda gezegen çapında bir referandum yapılması önerisi, kadınların reyleri engellenmediği takdirde erkeklerin reyleri her zaman çok düşük kalacağından kabul görmemiştir. Bu raporun hazırlandığı tarihte Seggri henüz önemli bir genetik değişime girişmemiştir gerçi ama erkek bebeklerin oranını artıran çeşitli tamir tekniklerini öğrenerek uygulamaya başlamışlardır; şu anda cinsiyetler arasındaki denge 12’ye birdir.

Aşağıda 93/1596’da Büyükelçi Erito te Ves’e, Seggri, Uş’ta yaşayan bir kadının aktardığı anıyı sunuyoruz.

Sevgili dostum, bana diğer dünyalardaki insanların, benim hayatım ve benim dünyam ile ilgili bilmelerini istediğim herhangi bir şeyi anlatmamı istemişsin. Bu kolay değil! Ben herhangi bir yerdeki, herhangi bir insanın hayatımı bilmesini istiyor muyum? Bütün diğerlerine, yarı yarıya olan ırklara ne kadar garip göründüğümüzün farkındayım; bizim gelişmemiş, kaba, hatta sapık olduğumuzu düşündüklerini biliyorum. Belki önümüzdeki birkaç on yıl içinde kendimizi yeniden yapılandırmayı düşünürüz. Ben o zaman hayatta olmam; olmak istediğimi de sanmıyorum. Halkımı seviyorum. Hiddetli, mağrur ve yakışıklı erkeklerimizi seviyorum, onların kadına benzemelerini istemem. Bizim güvenilir, güçlü ve cömert kadınlarımızı seviyorum ve onların da erkeklere benzemelerini istemem. Yine sizin aranızda bütün erkeklerin ve bütün kadınların kendi varlıkları ve tabiatları olduğunu görüyor, bizim kaybımız olacağını düşündüğüm şeyin ne olduğunu anlatamıyorum.

Çocukken benden bir buçuk yaş küçük bir oğlan kardeşim vardı. İsmi İttu idi. Annem şehre giderek benim atam için, Dansın Usta Şampiyonu için beş yıl biriktirdiği parayı vermiş. İttu’nun atası ise bizim köy sikişhanesinden yaşlı bir adamcağızdı; ona “Peseden Efendi” diyorlardı. Hiçbir konuda şampiyonluğu yoktu, yıllardır bir çocuğun atası olamamıştı ve bedava sikmekten son derece mutluydu. Annem bu işe hep gülerdi — beni emziriyormuş, o yüzden doğum kontrolü falan kullanmamış ve ona iki bakır bahşiş vermiş! Hamile olduğunu öğrenince çok sinirlenmiş. Testler yapılıp da bebeğin erkek olduğu anlaşılınca, dediklerine göre düşüğü beklemek zorunda olduğu için daha da bunalmış. Ama İttu sağlıklı doğunca annem yaşlı ataya, bütün nakit parasını, iki yüz bakır vermiş.

İttu oğlan bebeklerin çoğu gibi narin değildi ama insan bir oğlan çocuğunu koruyup ona şefkat göstermekten kendini nasıl men edebilir? Küçük Oğlan Kardeşin neler yapıp neler yapmaması gerektiğini, onu uzak tutmam gereken bütün tehlikeleri aklımda taşımadan İttu’ya baktığım bir anı bile hatırlamıyorum. Sorumluluğumdan gurur duyuyordum, ayrıca bakmam gereken bir oğlan kardeşim olduğu için kibirleniyordum da. Bizim köydeki başka hiçbir anaevinde yaşamakta olan bir oğlan yoktu.

İttu çok tatlı bir çocuktu, yıldızımızdı. Uş’un bizim o taraflarına has pamuk gibi yumuşak saçları, büyük gözleri, tatlı ve neşeli bir tabiatı vardı, ayrıca çok zekiydi. Diğer çocuklar ona bayılıyor ve hep onunla oynamak istiyorlardı ama biz en çok birlikte uzun, ayrıntılı, hayali oyunlar oynamaktan mutlu oluyorduk. Köyden yaşlı bir kadının İttu için su kabağından oyduğu on iki sığırımız vardı —insanlar ona sürekli hediyeler veriyorlardı— ve bu hayvanlar en sevdiğimiz oyunun aktörleriydi. Bizim sığırlarımız Şaş adında, büyük maceralara daldıkları, dağlar tırmandıkları, yeni ülkeler keşfettikleri, nehirlerinden falan geçtikleri bir diyarda yaşıyordu. Her sürüdeki gibi, bizim köyün sürüsündeki gibi, yaşlı inekler liderdi; boğa ayrı yaşıyordu; diğer erkekler iğdiş edilmişti; maceraperest olanlar ise düvelerdi. Bizim boğa, hizmet etmek için merasimle ineklere gidiyordu; o zaman Şaş Şatosu erkekleriyle dövüşmek zorunda kalabiliyordu. Çamurdan bir şato ve çomaklardan adamlar yapıyorduk ve boğa, her seferinde çomaktan adamları devirip parçalayarak kazanıyordu. Bazen şatoyu bile paramparça ettiği oluyordu. Fakat en çok sevdiğimiz hikâyeleri iki düveyle anlatırdık. Benimkinin adı Op, oğlan kardeşiminkinin Utti’ydi. Bir keresinde bizim kahraman düvelerimiz köyümüzün yanından geçen derede büyük bir macera yaşıyorlardı ve kayıkları bizden ayrıldı. Kayığı, derenin derin ve hızlı aktığı bir yerde, bir kütüğe takılmış bulduk. Benim düvem hâlâ içindeydi. İkimiz birden daldık durduk ama Utti’yi bulamadık. Boğulmuştu. Şaş Sürüsü onun için büyük bir cenaze merasimi düzenledi; İttu, iki gözü iki çeşme ağladı.

Cesur, minik oyuncak ineğinin yasını o kadar uzun süre tutmuştu ki, çobanımız Djerdji’ye onun için çalışıp çalışamayacağımızı sordum; çünkü gerçek sığırlarla birlikte olmanın İttu’yu neşelendireceğini düşünmüştüm. İki çoban yamağını bedavaya getirmek hoşuna gitmişti (Annem gerçekten çalıştığımızı öğrenince Djerdji’ye, kişi başına günde çeyrek bakır ödetmişti). Biz iki tane büyük, uysal, yaşlı ineğe biniyorduk; eyerlerimiz o kadar büyüktü ki İttu kendi eyerine yatabiliyordu bile. Her gün iki yaşındaki danalardan oluşan bir sürüyü yemlemek amacıyla, otlandığı zaman daha çok biten edta bulmaları için çöle götürüyorduk. Onların başlarını alıp gitmelerine, akarsu yataklarına girmelerine engel olmamız ve yere uzanıp geviş getirmek istediklerinde de onları, pislikleri yararlı bitkilerin yetişmesini sağlasın diye bir araya getirmemiz gerekiyordu. İşin çoğunu bizim yaşlı bineklerimiz görüyordu zaten. Annem gelip ne yaptığımıza bakarak, bir sakınca olmadığı, bütün gün çölde olmanın bizi zinde ve sağlıklı tutacağı kararına vardı.

Bindiğimiz inekleri çok seviyorduk ama onlar çok ciddi, sorumluluklarını bilen hayvanlardı, daha çok bizim anaevindeki yetişkinlere benziyorlardı. Danalar farklıydı; hepsi binek hayvanıydı, tabii ki cins hayvanlar değillerdi, sadece köy hayvanlarıydı; ama edta ile beslendikleri için şişman ve epeyce neşeliydiler. İttu’yla birlikte sırtlarına eyersiz binip, onları iple idare ediyorduk. İlk başlarda her seferinde kendimizi, danaların havada uçan çiftelerini ve kuyrukları görecek şekilde sırtüstü yerde buluyorduk. Yıl sonunda ikimiz de iyi birer binici olmuş, bineklerimize numaralar öğretmeye başlamıştık; hayvanları önce dörtnala koşturuyor, sonra boynuz taklası atıyorduk. İttu müthiş bir boynuz taklacısıydı. Lir biçimli boynuzları olan demir kırı donlu üç yaşında iri bir öküzü eğitmişti ve ikisi birlikte, üçboyutlularda seyrettiğimiz büyük şatoların en iyi taklacıları gibi dans ediyorlardı. Bu fevkaladeliğimizi çölde kendimize saklayamazdık; diğer çocuklara gösteri yapmaya, onları Büyük Binicilik Numaraları Gösterisini izlemeleri için Tuzlu Pınarlar’a davet etmeye başladık. Böylece, tabii ki büyüklerin de durumdan haberi oldu.

Annem cesur bir kadındı, ama yaptıklarımız onun için bile fazlaydı ve bana buz gibi bir hiddetle, “Ben de sana İttu’ya göz kulak olman için güvenmiştin. Güvenimi boşa çıkarttın,” dedi.

Diğerlerinin hepsi de bir oğlanın kıymetli hayatını, Umut Kaynağını, Hayatın Hazinesini tehlikeye atmakla ilgili atıp tutuyorlardı ama en çok annemin söyledikleri gücüme gitmişti.

“Ben İttu’ya göz kulak oluyorum, o da bana göz kulak oluyor,” dedim ona, çocukların vâkıf oldukları o adalet tutkusuyla, doğuştan kazanmış olduğumuz ama çok nadiren hürmet ettiğimiz o hakla. “Her ikimiz de tehlikeli olan şeyin ne olduğunu biliyoruz ve aptalca şeyler yapmıyoruz; sürüdeki hayvanlarımızı tanıyoruz, her şeyi birlikte yapıyoruz. Şatoya gittiğinde çok daha tehlikeli şeyler yapmak mecburiyetinde kalacak ama en azından böylelikle bir tanesinin nasıl yapıldığını bilmiş olacak. Üstelik orada bunları tek başına yapması gerekecek ama burada her şeyi birlikte yaptık. Üstelik ben de senin güvenini boşa çıkartmadım.”

Annem bize baktı. Ben neredeyse on iki yaşındaydım, İttu ise on. Annem hıçkırmaya başladı; yere, toprağa oturarak haykıra haykıra ağladı. İttu’yla ben de yanına gidip ona sarılarak ağlamaya başladık. İttu, “Ben gitmeyeceğim. O lanet olasıca şatoya gitmeyeceğim. Zorla götüremezler beni!” dedi.

Ona inandım. O da kendi söylediklerine inanıyordu. Ama annem işin doğrusunu biliyordu...

Belki günün birinde bir oğlanın hayatını seçme şansı olacak. Sizin insanlarınız arasında bir adamın vücudu, kaderini şekillendirmiyor, öyle değil mi? Belki günün birinde burada da öyle olur.

Tabii ki bizim Şato Hidjegga’nın gözü, İttu doğduğundan beri onun üzerindeydi; Annem senede bir kere onlara doktor raporu yolluyordu, beş yaşındayken de kanlarıyla birlikte onu Kabul merasimi için oraya götürmüştü. İttu utanmış, rahatsız olmuş, gururu okşanmıştı. Bana gizlice, “Komik kokan bissürü ihtiyar adam vardı, bana üstümdekileri çıkarttırdılar, ellerinde ölçüp biçmek için bissürü alet vardı ve pipimi ölçtüler! İyi olduğunu söylediler. İyi bir parça olduğunu söylediler. İnsan döl sahibi olunca ne oluyor?” Cevabını bilmediğim ilk soru değildi bana sormuş olduğu ve ben her zamanki gibi bir cevap uydurdum. “Döl insanın bebek sahibi olabilmesi demektir”, ki aslından pek uzak bir cevap sayılmazdı.

Öğrendiğime göre bazı şatolar dokuz-on yaşlarındayken oğlanları Ayrılma’ya hazırlıyorlar, onları daha büyük oğlanların ziyaretleriyle, oyunlara biletlerle, şato binalarına ve bahçelerine turlarla tavlamaya çalışıyorlarmış, böylece oğlanlar on bir yaşına vardıklarında şatoya gitmek için can atmaya başlıyorlarmış. Fakat biz, çölün kıyıcığında yaşayan “ıraktaki” köylüler eski moda haşin âdetlerimizi koruyoruz. Kabul merasimi dışında, oğlan çocukların on bir yaşına kadar bütün o adamlarla hiçbir irtibatı olmaz. O gün gelince, o güne kadar tanımış olduğu bütün herkes onu Cümle Kapısı’na götürür ve hayatının geri kalanını birlikte yaşayacağı yabancılara teslim eder. Hem kadınlar hem erkekler, erkeği erkek yapanın bu ayrılma olduğunu düşünürdü ve hâlâ öyle düşünmektedir.

Bir oğlan çocuk doğurmuş, bir oğlan torun sahibi ve ayrıca beş-altı kere belediye başkanlığı yapmış olan, cebi pek para görmese de hep itibar sahibi olan Vev Uşiggi, İttu’nun lanet olasıca şatoya gitmeyeceğini söylediğini duymuş. Ertesi gün bizim anaevimize geldi ve onunla konuşmak istedi. İttu sonra bana, onun anlattıklarını aktardı. Onu ne pohpohlamış, ne de cici şeyler söylemiş. Ona, halkının hizmeti için doğmuş olduğunu ve tek bir sorumluluğunun bulunduğunu, onun da yaşı geldiğinde çocuklara ata olması, kadınların kendisini seçmesi için diğer erkeklerden daha cesur davranması olduğunu anlatmış. Erkeklerin kadınlar arasında yaşaması mümkün olmadığından Şato’da yaşaması gerektiğini söylemiş. Bunun üzerine İttu, “Ama neden mümkün değil?” diye sormuş.

“Sordun mu hakkaten?” dedim, cesareti karşısında dehşete kapılarak, çünkü Vev Uşiggi korkunç bir yaşlı kadındı.

“Evet. O da tam olarak cevap vermedi. Uzun bir süre sustu. Bana baktı, sonra başka bir yerlere baktı, ardından gözlerini bana uzun uzun dikti ve nihayet, ‘Çünkü biz onlara zarar veririz,’ dedi.”

“Ama bu delilik,” dedim. “Erkekler bizim hazinelerimiz. Neden öyle dedi acaba?”

İttu bunu bilmiyordu tabii ki. Ama Vev Uşiggi’nin söyledikleri hakkında uzunca düşündü; bence söylemiş olacağı başka hiçbir şey onu bu kadar etkilemezdi.

Köy ihtiyarları, annem ve karıları uzun uzun tartıştıktan sonra İttu’nun boynuz taklası idmanlarına devam etmesine karar verdiler çünkü bu Şato’da onun için gerçekten son derece yararlı bir beceri olacaktı; ama artık hayvanları gütmeyecek, ben gittiğim zaman yanımda gelemeyecek, köy çocuklarının yaptıkları hiçbiri işe veya herhangi bir oyuna katılamayacaktı. “Sen her şeyi Po ile birlikte yaptın,” dediler ona, “ama onun artık öbür kızlarla birlikte bir şeyler yapması lazım, senin de kendi başına bir şeyler yapman lazım, erkek gibi.”

Her zaman İttu’ya karşı çok iyi olmuşlardı ama bize, yani kızlara karşı çok serttiler; bizim İttu ile konuştuğumuzu duyduklarında işimize bakmamızı, oğlanı rahat bırakmamızı söylüyorlardı. Sözlerini dinlemezsek —İttu ile birlikte sıvışıp hayvanlara binmek için Tuzlu Pınarlar’da buluştuğumuz veya konuşmak için dere kıyısındaki vadide eski oyun yerinde saklandığımız zaman— ona yapılan muamele utanması için buz gibi bir suskunluk göstermek olurken, bana ceza verilirdi. İlkinde bizim köyün hapishane olarak kullandığı, eski lif işleme fabrikasının mahzenine bir gün kapatıldım; ikinci sefer iki güne çıktı; üçüncü kez bizi yalnız yakaladıklarında beni mahzende on gün kilitli tuttular. Fersk adında genç bir kadın bana günde bir kez yiyecek getiriyor, yeterince suyum olup olmadığını, hasta olup olmadığımı kontrol ediyordu ama benimle hiç konuşmadı; köylerde insanları hep böyle cezalandırırlar. Akşamları diğer çocukların sokaktan geçişlerini duyabiliyordum. Sonunda hava kararıyordu ve ben de uykuya dalabiliyordum. Bütün gün, güvenlerini boşa çıkarttığım için bana yapılan aşağılama, hakaret ve İttu cezalanmazken benim cezalandırılmamın haksızlığı hakkında düşünmekten başka yapacak hiçbir şeyim, herhangi bir işim yoktu.

Dışarı çıktığımda farklı şeyler hissediyordum. Beni o mahzene kapattıklarında benim de içimde bir şeylerin kapandığını hissettim.

Anaevinde yemek yerken İttu ile benim birbirimize yakın oturmamamıza özen gösteriyorlardı. Bir süre birbirimizle konuşmadık bile. Ben okula ve işe geri döndüm. İttu’nun bütün gün boyunca ne yaptığını bilmiyordum. Bu konuda düşünmedim bile. Yaş gününe sadece elli gün kalmıştı.

Bir akşam yatağa girdiğimde kil yastığımın altında bir not buldum: bu gece vadde. İttu hiçbir zaman doğru dürüst yazamamıştı; okuma yazmasını da ona gizlice ben öğretmiştim. Korkmuş ve hiddetlenmiştim ama herkes uyuduktan sonra bir saat bekledim, kalktım, dışarıdaki rüzgârlı ve yıldızlı geceye süzülüp vadiye koştum. Kurak mevsim iyice ilerlemişti ve dere kurumak üzereydi. İttu oradaydı, dizlerine sarılmış, kamburu çıkmış, su kıyısındaki soluk, çatlak çamurda minik bir gölge yumağı gibi duruyordu.

İlk söylediğim şey, “Beni yeniden kapattırmak mı istiyorsun sen? Bir daha olursa otuz gün dediler!” olmuştu.

“Beni elli yıl kapatacaklar,” dedi İttu, yüzüme bakmadan.

“Ben ne yapabilirim? Öyle olması gerekiyor! Sen erkeksin. Erkeklerin yaptıklarını yapmak zorundasın. Seni kapatmayacaklar zaten, oyunlar oynayacaksın, kasabaya hizmete geleceksin falan. Kapatılmanın ne demek olduğunu bilmiyorsun bile!”

“Ben Seradda’ya gitmek istiyorum,” dedi İttu, çok hızlı konuşarak, bana bakarken gözleri parlıyordu. “Binek inekleriyle Redang’daki garaja varabiliriz, ben para biriktirdim, yirmi üç bakırım var, oradan Seradda’ya giden otobüse bineriz. Salıverince inekler geri gelirler.”

“Peki Seradda’da ne yapacağını zannediyorsun?” diye sordum, mağrur bir edayla ama yine de merakla. Bizim köyden kimse başkente gitmemişti.

“Ekkamen adamları oradaymış,” dedi.

“Ekumen,” diye düzelttim. “Ne olmuş?”

“Beni alıp götürebilirler,” dedi İttu.

Bunu söylediği zaman kendimi çok garip hissettim. Hâlâ hiddetli ve hâlâ mağrurdum ama içimde bir hüzün, karanlık sular gibi kabarıyordu. “Neden böyle bir şey yapsınlar? Ne diye küçücük bir oğlanla konuşsunlar? Nasıl bulacaksın onları? Zaten yirmi üç bakır da yetmez. Seradda çok uzakta. Bu gerçekten salakça bir fikir. Yapamazsın.”

“Benimle gelirsin diye düşünmüştüm,” dedi İttu. Sesi daha yumuşaktı ama titremiyordu.

“Ben öyle salakça bir şey yapmam,” dedim öfkeyle.

“Pekâlâ,” dedi. “Ama söylemezsin. Değil mi?”

“Tabii ki söylemem!” dedim. “Ama kaçamazsın İttu. Kaçamazsın. Olmaz... bu şerefsizce bir şey olur.”

Bu kez cevap verdiğinde sesi titriyordu. “Umurumda değil,” dedi. “Şeref umurumda değil. Ben hür olmak istiyorum!”

İkimiz de gözyaşları içinde kalmıştık. Ben onun yanına oturdum, her zamanki gibi birbirimize yaslandık ve bir süre ağladık; çok değil; ağlamaya alışık değildik.

“Yapamazsın,” diye fısıldadım ona. “İşe yaramayacak İttu.”

Fikrimi kabul ederek başıyla onayladı.

“Şato o kadar kötü değildir,” dedim.

Bir dakika kadar sonra benden hafifçe uzaklaştı.

“Birbirimizi görürüz,” dedim.

O ise sadece, “Ne zaman?” dedi.

“Oyunlarda. Seni izleyebilirim. Eminim oradaki en iyi binici ve boynuz taklacısı sen olursun. Bütün ödülleri toplayacağına ve bir Şampiyon olacağına eminim.”

İtaatkârca başını salladı. Hem o, hem de ben sevgimize, doğuştan sahip olduğumuz adalete ihanet ettiğimi biliyorduk. O da hiç umudu olmadığını biliyordu.

Baş başa son konuşmamız o olmuştu, hatta son konuşmamız.

Bundan on gün kadar sonra İttu yanına bir binek ineği alarak Redang’a doğru kaçtı; izini kolayca sürerek akşam olmadan köye geri getirdiler. Nereye gittiğini onlara benim söylemiş olduğumu düşünüp düşünmediğini bilmiyorum. Onunla gitmediğime o kadar utanmıştım ki ona bakamıyordum. Ondan uzak durdum; artık beni uzak tutmaya çalışmalarına gerek yoktu. Onun da benimle konuşmak için hiç çaba göstermedi.

Ben de ergenlik çağıma girmeye başlamıştım ve ilk kan İttu’nun yaş gününden önceki gece geldi. Bizimki gibi tutucu şatolarda aybaşı gören kadınların Cümle Kapısı’na yaklaşmalarına izin verilmez; o yüzden İttu erkek olduğunda ben arkada kalan birkaç kız ve kadınla durdum ve merasimin çoğunu göremedim. Onlar şarkı söylerken ben sessiz kaldım; toprağa, yeni sandaletlerime, sandaletlerdeki ayaklarıma baktım; rahmimin ağrısını ve çekimini, kanın gizli hareketini hissettim ve hüzünlendim. Daha o zamandan bu hüznün tüm hayatım boyunca benimle olacağını biliyordum.

İttu içeri girdi ve Cümle Kapıları kapandı.

Genç Boynuz Takla Şampiyonu oldu; iki yıl, on sekiz ve on dokuz yaşlarındayken köyümüze hizmete geldi ama ben onu hiç görmedim. Arkadaşlarımdan biri onunla sikişmişti ve dinlemekten hoşlanacağımı düşünerek bana ne kadar iyi olduğunu anlatmaya başladı, ama onu susturdum ve her ikimizin de anlam veremediği kör bir hiddetle uzaklaştım.

Yirmi yaşındayken doğu kıyısındaki bir şatoya satılmıştı. Kızım doğduğu zaman ve birkaç kez daha ona yazdım ama mektuplarıma hiç cevap vermedi.

Hayatım ve dünyam hakkında size ne anlattığımı bilmiyorum. Bunların, sizin bilmenizi istediğim şeyler olup olmadığını da bilmiyorum. Söylemem gerekenler bunlardı.

Aşağıdaki hikâye, 93/1586 tarihinde, Adr şehrinden sevilen bir yazar olan Sem Gridji tarafından yazılmıştır. Seggri’nin klasik edebiyatı anlatısal şiir ve tiyatrodan oluşmaktadır. Klasik şiirler ve oyunların özgün versiyonları birkaç kişi tarafından birlikte kaleme alınmış, izleyen nesillerde genellikle adı bilinmeyen kişiler tarafından tekrar yazılmıştır. Bu çalışmalar sürekli bir işlem kabul edildiğinden “gerçek” metni korumak pek önemli sayılmıyordu. Muhtemelen Ekumenik etki altında, on altıncı yüzyılın sonlarına doğru bireysel yazarlar tarihsel ve kurgusal kısa düzyazı anlatılar yazmaya başladılar. Bu tür büyük klasik destanlar ve oyunlar geniş izleyici kitlesine ulaşamasa da, özellikle şehirlerde yaygınlaşmıştır. Kelimenin tam anlamıyla herkes gerek üçboyutlulardan olsun, gerek kitaplardan, destan ve oyunların olay örgülerini bilir, birçok alıntıyı ezberinde tutar; neredeyse bütün erişkin kadınlar birkaçının sahneye konuluşunu ya izlemiş ya da sahneye konulmasında bizzat rol almışlardır. Bu eserler Seggri tekkültürlülüğünün bütünleştirici ana etkilerinden biridir. Sessizce okunan düzyazı anlatılar daha çok kültürün kendi kendini sorgulaması için bir vasıta, bireylerin ahlaki iç sorgulamaları için bir araç görevi üstlenmiştir. Tutucu Seggrili kadınlar, bu türü toplumlarının mükemmel bir biçimde birlikte çalışan, işbirliği içindeki yapısına karşı olduğu için hiç tasvip etmezler. Romanlar fakültelerin edebiyat bölümlerinin müfredatına konmaz ve genellikle “roman erkeklere yaraşır,” sözüyle küçümsenerek önemsenmezdi.

Sem Gridji üç hikâye kitabı bastırmıştır. Onun yalın, kaba üslubu Seggri hikâyelerine has bir üsluptur.

YERSİZ AŞK

Sem Gridji

Azak, Nehiraşağı Mahallesindeki, tekstil fabrikalarının yakınında bir anaevinde büyümüştü. Zeki bir kızdı; ailesi ve komşuları onu fakülteye yollamak için para toplamaktan büyük gurur duymuşlardı. Şehre, fabrikalardan birinde küçük bir müdür olarak döndü. Azak diğer insanlarla iyi çalışıyordu; ilerledi. Önündeki birkaç yıl süresince ne yapmak istediğini gayet iyi biliyordu: Bir kızevi ve bir de iş kurmak için birkaç ortağa ihtiyacı vardı.

Gençliğinin doruğunda güzel bir kadın olan Azak cinsellikten büyük zevk alıyordu, özellikle de erkeklerle ilişkiye girmeyi seviyordu. Kuracağı iş için para biriktirdiği halde, hatırı sayılır bir miktar parayı da sık sık gittiği, bazen aynı anda iki adam birden kiraladığı sikişhanelerde harcıyordu. Birbirlerini nasıl, tek başlarına olsalar cesaret edemeyecekleri noktalara kadar kışkırttıklarını ve başarılı olamadıklarında nasıl birbirlerini utandırdıklarını seyretmek hoşuna gidiyordu. Gevşek bir penisi iğrenç buluyor ve bir akşamda üç-dört kez içine giremeyen bir adamı geri yollamakta hiç tereddüt etmiyordu.

Onun bölgesinin şatosu, Güneydoğu Şatoları Dans Turnuvası Şampiyonu’nu satın almış ve kısa bir süre sonra da onu sikişhaneye yollamıştı. Adamın dans edişini üçboyutluvizyondan seyreden, akıcı, zarif üslubu ve güzelliğine tutulan Azak, onun kendisine hizmet etmesine pek heveslenmişti. Adamın fiyatı, orada bulunan adamların iki misliydi ama o parayı ödeme konusunda hiç tereddüt etmemişti. Adamı yakışıklı ve sevimli, becerikli ve uysal bulmuştu. İlk gecelerinde beş kez birlikte orgazm olmuşlardı. Ayrılırken adama bol bol bahşiş bırakmıştı. Aynı hafta içinde tekrar gitmiş ve Toddra’yı istemişti. Adamın ona verdiği zevk muazzamdı ve çok geçmeden adam onda sabit fikir haline gelmişti.

“Keşke seni sırf kendime alabilseydim,” dedi bir gece hâlâ birleşik bir halde, bitkin ama doymuş bir durumda uzanmışken.

“Benim gönlümün istediği de bu,” dedi Toddra. “Keşke senin hizmetkârın olsaydım. Buraya gelen başka hiçbir kadın beni tahrik edemiyor. Onları istemiyorum. Sadece seni istiyorum.”

Azak, onun doğru söyleyip söylemediğini merak etti. Bir dahaki sefer geldiğinde Toddra’nın umdukları kadar gözde biri olup olmadığını müdüre sordu. “Yok canım,” dedi müdür. “Geri kalan herkes onu tahrik etmenin çok zaman aldığını, onlara karşı son derece iç karartıcı ve dikkatsiz olduğunu söylüyor.”

“Ne kadar garip,” dedi Azak.

“Hiç de değil,” dedi müdür. “Sana âşık.”

“Bir kadına âşık bir adam mı?” dedi Azak ve güldü.

“Oldukça sık rastlanır,” dedi müdür.

“Ben sadece kadınların âşık olabildiklerini zannederdim,” dedi Azak.

“Bazen kadınlar bir erkeğe âşık olabiliyor ki bu da çok kötü,” dedi müdür. “Sana bir nasihat vereyim mi Azak? Bu, burada çok yersiz bir şey. Ne olursa olsun sonu iyi gelmez. Para kaybetmek hiç hoşuma gitmez ama keşke başka adamlarla sikişsen de her seferinde Toddra’yı istemesen. Ona zararı dokunacak bir konuda cesaret veriyorsun, anlasana.”

“Ama hem o, hem de sen benden dünyanın parasını kazanıyorsunuz!” dedi Azak, hâlâ olanları hafife alarak.

“Eğer sana âşık olmasaydı diğer kadınlardan daha çok para kazanırdı,” dedi müdür. Azak’a bu, Toddra’dan aldığı zevk karşısında zayıf bir gerekçe gibi görünmüştü: “Eh benim onunla işim bitince diğer kadınların hepsini sikebilir ama şimdilik, onu ben istiyorum.”

O akşamki ilişkilerinden sonra Toddra’ya, “Buranın müdürü senin bana âşık olduğunu söylüyor,” dedi.

“Ben söylemiştim sana âşık olduğumu,” dedi Toddra. “Sana ait olmak istediğimi, sadece sana hizmet etmek istediğimi söylemiştim. Senin için canım feda Azak.”

“Zırvalıktan başka bir şey değil bu,” dedi Azak.

“Sen beni sevmiyor musun? Seni mutlu etmiyor muyum?”

“Şimdiye kadar tanıdığım bütün erkeklerden daha fazla,” dedi, adamı öperek. “Çok güzelsin ve tam manasıyla insanı tatmin ediyorsun tatlı Toddra’m.”

“Buradaki adamlar arasından başkasını istemiyorsun, değil mi?” diye sordu Toddra.

“İstemiyorum. Onların hepsi benim güzel dansçımın yanında çirkin ve beceriksizler.”

“O halde dinle beni,” dedi Toddra, doğrulup oturarak ve ciddileşerek. Yirmi iki yaşında ince bir adamdı, uzun, düzgün kaslı kolları bacakları, iri gözleri, ince dudakları ve hisli bir ağzı vardı. Azak onun ne kadar tatlı ve ne kadar cana yakın olduğunu düşünerek butlarını okşuyordu. “Benim bir planım var,” dedi Toddra. “Dans ettiğim zaman, biliyorsun o hikâyeli danslarda ben tabii ki kadın rolü alıyorum; on iki yaşından beri öyle yapıyorum. İnsanlar hep benim erkek olduğuma kanamadıklarını söylüyor, kadın rolünü o kadar iyi yapıyorum. Eğer kaçarsam... buradan, Şato’dan... bir kadın kılığında, senin evine bir hizmetkâr olarak gelebilirim...”

“Ne?” diye haykırdı Azak hayretler içersinde.

“Orada yaşayabilirim,” dedi adam aceleyle, Azak’ın üzerine eğilerek. “Seninle birlikte. Hep orada olurum. Her gece bana sahip olabilirsin. Sana hiç masraf olmaz, yemekten başka. Sana hizmet ederim, hizmetini görürüm, evini süpürürüm, her şeyi, her şeyi yaparım Azak, ne olur sevdiğim, hanımım, senin olmama izin ver!” Azak’ın hâlâ kulaklarına inanamadığını fark ederek aceleyle devam etti, “Benden bıkınca beni kovarsın.”

“Eğer öyle bir çılgınlıktan sonra Şato’ya dönersen seni kamçılayarak öldürürler salak!”

“Ben kıymetliyim,” dedi. “Bana ceza verirler ama zarar vermezler.”

“Yanılıyorsun. Ne zamandır dans etmiyorsun ve burada benden başka kimseyle doğru dürüst bir başarı gösteremediğin için de değerin azaldı. Müdür söyledi bana.”

Toddra’nın gözleri doldu. Azak ona azap vermekten hoşlanmıyordu ama adamın bu çılgın planı karşısında gerçekten şoke olmuştu. “Ya seni bulurlarsa tatlım,” dedi daha kibarca, “ben rezil olurum. Bu, çok çocukça bir plan Toddra. Lütfen bir daha böyle bir şey hayal bile etme. Ama ben gerçekten, gerçekten senden çok hoşlanıyorum, sana tapıyorum, senden başka hiçbir erkeği istemiyorum. Buna inanıyor musun Toddra?”

Başıyla onayladı adam. Gözyaşlarına hâkim oldu, “Şimdilik,” dedi.

“Şimdilik ve daha çok, çok, çok uzun zaman! Tatlım, canım, güzel dansörüm, istediğimiz sürece birbirimiziniz, daha yıllar yılı! Yalnız, sen gelen diğer kadınlara karşı da görevini yerine getir ki Şaton seni satmaya kalkmasın, lütfen! Seni kaybetmeye dayanamam, Toddra!!” Tutkuyla onu kollarına aldı ve derhal onu uyandırdı, kendini ona açtı, kısa bir süre sonra ikisi de zevk çığlıkları atıyorlardı.

Azak, Toddra’nın aşkını, böylesine yersiz bir histen, önermiş olduğu o salakça planlar dışında bir şey çıkamayacağı için tam olarak ciddiye almıyordu ama yine de kalbi sızlıyordu; ona karşı, birleşmelerinin zevkini son derece artıran bir şefkat besliyordu. Böylece bir yıldan fazla bir süre, parasının yettiğince yani haftanın iki, üç gecesini sikişhanede onunla geçirdi. Hâlâ Toddra’nın aşkını kırmaya çalışan müdür sikişhanenin diğer müşterileri arasında hiç tutulmayan Toddra’nın ücretini indirmemişti; o yüzden Azak, ilk geceden sonra bir daha bahşişi kesinlikle kabul etmeyen Toddra’ya büyük bir para harcamış oldu.

Derken, sikişhanedeki hiçbir atadan hamile kalmayı başaramayan bir kadın Toddra’yı denedi ve hemen hamile kaldı ve testler yapılınca ceninin erkek olduğu ortaya çıktı. Başka bir kadın da onun tarafından hamile bırakıldı ve sonuç yine erkek bir cenin oldu. Toddra derhal bir ata olarak tutulmaya başladı. Bunun anlamı da Toddra’nın bu kadınların yumurtlama dönemlerinde serbest olması gerektiğiydi. Artık Azak ile buluşamadığı bir sürü gece oluyordu çünkü müdür rüşvet almıyordu. Toddra gözde olmaktan hoşlanmıyordu ama Azak onu avutup ikna ediyor, onunla ne kadar gurur duyduğunu, işinin aşklarına mani olamayacağını söylüyordu. İşin aslı, Toddra’nın o kadar rağbette olması onu çok da üzüyor sayılmazdı çünkü akşamlarını paylaşmak istediği başka birini bulmuştu.

Bulduğu, fabrikada makine tamir uzmanı olarak çalışan Zedr isminde genç bir kadındı. Uzun boylu ve yakışıklıydı; Azak önce onun ne kadar serbest ve sert yürüdüğünü ve ne kadar mağrur durduğunu fark etmişti. Bir bahane bulup onunla tanışmıştı. Azak’a Zedr de ondan hoşlanıyor gibi gelmişti ama uzun bir süre hiç cinsel girişimlerde bulunmadan birbirlerine sadece arkadaş gibi davranmışlardı. Genellikle birlikteydiler, oyunlara ve danslara gidiyorlardı ve Azak, sürekli sikişhanede Toddra ile yalnız olmaktansa bu açık ve sosyal hayattan daha çok zevk aldığını fark etti. Nasıl ortaklaşa bir makine tamir servisi açabileceklerini konuşuyorlardı. Zaman ilerledikçe Azak, Zedr’in güzel vücudunun sürekli düşüncelerini meşgul ettiğini fark etti. Sonunda bir akşam bekârkadın dairesinde, arkadaşına onu sevdiğini ama dostluklarını karşılıksız bir arzuyla yük altında bırakmak da istemediğini söyledi.

Zedr, “Seni ilk gördüğüm andan beri arzuluyorum ama seni bu arzuyla utandırmak istemedim. Erkekleri tercih ettiğini sanıyordum,” diye cevapladı.

“Şu ana kadar öyleydi ama seninle sevişmek istiyorum,” dedi Azak.

İlk başta kendini oldukça gergin hissetti ama Zedr hem usta, hem de mahirdi; Azak’ın orgazmlarını, sonunda böyle bir şeyi hayal bile edemeyeceği kadar eksiksiz hale getirinceye kadar uzatıyordu. Zedr’e, “Beni bir kadın yaptın,” dedi.

“O halde birbirimize eş olalım,” dedi Zedr neşeyle.

Evlendiler ve şehrin batısında bir eve taşındılar, kendi işlerini kurarak fabrikadan ayrıldılar.

Bütün bu zaman zarfında Azak, gün geçtikçe daha nadir görmeye başladığı Toddra’ya yeni aşkından söz etmemişti. Kendi korkaklığından biraz utandığından, kendi kendini onun bir ata olarak iş görmekle çok meşgul olduğu, onu özlemeyeceği konusunda ikna ediyordu. Sonuç olarak, bütün o aşk konusundaki romantik konuşmaları bir yana o bir erkekti ve bir erkek için sikmek, bir kadın için olduğu gibi aşkın ve hayatın sadece bir boyutu değil en önemli şeyiydi.

Zedr ile evlenince Toddra’ya bir mektup yollayarak yollarının artık ayrıldığını, artık uzağa taşındığını, onu bir daha göremeyeceğini ama onu her zaman hoş anılarla hatırlayacağını yazdı.

Toddra’dan hemen bir cevap aldı; gelip onunla konuşması için ona yalvaran, değişmeyen aşkının yeminleriyle dolu, neredeyse okunamayacak kadar kötü yazılmış bir mektup. Mektup ona dokundu, utandırdı ve mahcup etti, ancak cevap vermedi.

Toddra tekrar tekrar yazdı, ona yeni işindeki üçboyutnetten ulaşmaya çalıştı. Zedr, “Onu cesaretlendirmek zalimce olur,” diyerek Azak’ı herhangi bir tepki vermemeye ikna etti.

Yeni işleri daha başlangıçtan iyi gidiyordu. Bir akşam evde, akşam yemeği için sebze doğramakla meşgullerken kapı çalındı. “Girin,” diye seslendi Zedr, gelenin üçüncü ortak olarak yanlarına almayı düşündükleri arkadaşları Çoçi olduğunu tahmin ederek. Bir yabancı girdi içeri; uzun boylu, saçlarını bir eşarpla örtmüş güzel bir kadın. Yabancı doğrudan Azak’a gidip, boğuk bir sesle, “Azak, Azak lütfen, lütfen seninle kalmama izin ver,” dedi. Eşarp uzun saçlarından süzülüp düştü. Azak Toddra’yı tanıdı.

Hem şaşırmış, hem de biraz ürkmüştü ama Toddra’yı uzun bir zamandır tanıyordu ve ondan çok hoşlanmıştı; bu sevgi alışkanlığıyla elleri kucaklarcasına ona doğru uzandı. Adamın yüzünde korku ve umutsuzluk görmüş ve onun adına üzülmüştü.

Fakat onun kim olduğunu tahmin eden Zedr hem telaşlanmış, hem kızmıştı. Et bıçağını elinde tutuyordu. Odadan süzülerek şehir polisini aradı.

Geri döndüğünde adamın Azak’a, evde hizmetçi olarak gizlice kalması için yalvardığını gördü. “Her şeyi yaparım,” diyordu. “Ne olursun Azak, benim tek aşkım, lütfen! Sensiz yaşayamam. O kadınlara, tek istekleri hamile bırakılmak olan o yabancılara hizmet edemem. Artık dans da edemem. Sadece seni düşünüyorum, sen benim tek umudumsun. Ben de kadın olurum, kimse anlamaz. Saçımı keserim, kimse bilmez!” Böylece, tutkuyla, neredeyse tehdit edercesine ama aynı zamanda acınacak bir durumda devam etti. Zedr, adamın deli olduğunu düşünerek buz gibi bir edayla bekledi. Azak acı ve utançla dinledi. “Hayır, hayır mümkün değil,” dedi tekrar tekrar ama adam onu duymuyordu bile.

Polis kapıya geldiğinde Toddra onların kim olduğunu anladı, kaçacak yer arayarak evin arka kısmına koştu. Polis kadınlar onu yatak odasında yakaladı; polisle gözü dönmüşçesine boğuştu, onu acımasızca etkisiz hale getirdiler. Azak canını acıtmamaları için bağırıyordu ama umursamadılar bile, kollarını büktüler, karşı koymayı kesinceye kadar başına vurdular. Sürükleyerek dışarı çıkarttılar. Birliğin şefi kanıt toplamak için geride kaldı. Azak Toddra’yı savunmaya çalıştı ama Zedr bütün gerçekleri bir bir anlatarak, onun deli ve tehlikeli olduğunu düşündüğünü ekledi.

Birkaç gün sonra Azak karakolu arayarak durumu sorunca Toddra’nın bir yıl boyunca veya Şato Beyleri onun yeniden sorumlu davranacağına ikna oluncaya kadar bir daha sikişhaneye yollanmaması uyarısıyla Şato’ya gönderildiği söylendi. Onun nasıl cezalandırılacağını düşünerek huzursuz olmuştu. Zedr, “Canını yakmazlar, çok kıymetli,” dedi, tıpkı zamanında Azak’ın da söylemiş olduğu gibi. Azak buna inanmaktan memnundu. Aslında Toddra’nın böylece ayak altından çekildiğini bilmek onu çok rahatlatmıştı.

Zedr ile birlikte Çoçi’yi önce işlerine sonra da evlerine aldılar. Çoçi rıhtım mahallesinden, sert, şakacı biriydi, çok çalışkan bir işçi, kalender, insanı rahat ettiren bir âşıktı. Birbirlerinden son derece memnundular ve başarıları arttı.

Bir yıl geçti, sonra bir yıl daha. Azak, ilk çalıştığı fabrikadaki iki kadınla tamir işi anlaşması ayarlamak için eski mahallesine gitti. Onlara Toddra’yı sordu. Zaman zaman sikişhaneye gönderildiğini söylediler. Şatosunda yılın Şampiyon Ata’sı seçildiğini ve oldukça revaçta olduğunu, hatta çok fazla sayıda kadını hamile bıraktığı ve bebeklerin çoğu erkek olduğundan daha fazla para getirdiğini söylediler. Verdiği zevk açısından ise gözde olmadığından söz ettiler, kabalık, hatta gaddarlıkla nam saldığından. Kadınlar onu sadece hamile kalmak istediklerinde istiyorlardı. Kendisine karşı ne kadar nazik olduğunu hatırlayan Azak onun hayvanca davrandığına inanmakta zorlanmıştı. Şatodaki sert cezalar, diye düşündü, onu değiştirmiş olmalı. Ama onun gerçekten değişmiş olabileceğine inanamadı.

Bir yıl daha geçti. İşleri çok iyi gidiyordu; Azak ile Çoçi ciddi ciddi bebek sahibi olmaktan söz etmeye başlamıştı. Zedr çocuk doğurmakla ilgilenmiyordu ama anne olmak istiyordu. Çoçi’nin yerel sikişhanede arada sırada zevk için gittiği gözde bir adamı vardı; ona yumurtlama dönemlerinde gitmeye başladı çünkü adamın ata olarak iyi bir namı vardı.

Azak Zedr ile evlendiğinden beri sikişhaneye gitmemişti. Sadakate çok değer veriyor, Zedr ve Çoçi’den başkasıyla sevişmiyordu. Hamile kalmayı düşündüğünde, erkeklerle sikişmeye olan ilgisinin isteksizliğe dönüştüğünü, hatta tamamıyla kaybolduğunu fark etti. Bir sperm bankasından kendi kendine hamile kalma fikrini sevmiyordu ama yabancı bir adamın içine nüfuz edecek olması fikri daha da iğrençti. Ne yapacağını düşünürken aklına gerçekten sevip büyük zevk yaşamış olduğu Toddra geldi. Yine Şampiyon Ata olmuştu, bütün şehirde hamile bırakma konusunda güvenilir biri olarak bilinmeye devam ediyordu. Ondan başka zevk alabileceği bir adam olmadığı kesindi. Toddra da onu o kadar sevmişti ki onunla olabilmek için işini, hatta hayatını tehlikeye atmıştı. O sorumsuzluk geçmiş, geride kalmıştı. Bir daha Azak’a hiç mektup yazmamıştı; üstelik eğer deli veya güvenilmez olduğunu düşünselerdi Şato ve sikişhane yöneticileri onun kadınlara hizmet etmesine izin vermezlerdi. Bu kadar zamandan sona, diye düşündü Azak, ona geri dönüp, onca arzu ettiği zevki bahşedebilirdi.

Sikişhaneye bir sonra beklediği yumurtlama dönemini bildirerek Toddra’yı istedi. O dönem için Toddra tutulmuştu, ona başka bir atayı önerdiler; ama o bir sonraki ayı beklemeyi tercih etti.

Çoçi hamile kalmıştı, çok mutluydu. “Çabuk ol, çabuk ol!” dedi Azak’a. “İkiz olsun istiyoruz!”

Azak, Toddra’yla birlikte olmaya can attığını fark etti. Son karşılaşmalarında yaşanan şiddet ve muhtemelen ona verdiği acı nedeniyle üzüntü duyarak aşağıdaki mektubu yolladı:

“Canım, umarım uzun ayrılığımız ve son karşılaşmamızın sıkıntısı, yeniden birlikte olmamızın mutluluğu içinde unutulur ve umarım sen de beni, benim seni hâlâ sevdiğim gibi seviyorsundur. Senin çocuğunu taşımak göğsümü kabartacak; umalım bir oğlumuz olsun! Seni yeniden görmek için sabırsızlanıyorum benim güzel dansörüm. Azak’ın.”

Azak’ın yumurtlama dönemi başladığında Toddra’nın mektuba cevap vereceği kadar zaman geçmemişti. Azak en güzel kıyafetlerini giydi. Zedr hâlâ Toddra’ya güvenmiyor ve Azak’ı ona gitmekten caydırmaya çalışıyordu; somurtarak “İyi şanslar!” diledi. Çoçi boynuna bir anne tılsımı taktı ve Azak ayrıldı.

Sikişhaneye yeni bir müdür atanmıştı; “Bir sorun yaratırsa seslen. Şampiyon olabilir ama çok serttir ve biz de birinin canını yakmasını onun yanına bırakmayız,” diyen kaba suratlı genç bir kadındı

“Benim canımı yakmaz,” dedi Azak gülümseyerek ve Toddra ile sık sık birlikte oldukları o tanıdık odaya hevesle girdi. Her zamanki gibi pencerenin önünde durmuş onu bekliyordu. Döndüğünde, tıpkı Azak’ın hatırladığı gibiydi; uzun kol ve bacaklı, ipeksi saçları sırtına su gibi akan, iri gözlerle ona bakan Toddra.

“Toddra!” dedi Azak, ellerini uzatıp ona yaklaşarak.

Toddra da kadının ellerini tutarak ismini söyledi.

“Mektubumu aldın mı? Mutlu musun?”

“Evet,” dedi adam gülümseyerek.

“Tüm o mutsuzluklar, aşk hakkındaki bütün o ahmaklıklar bitti değil mi? İncindiğin için çok üzüldüm Toddra, artık öyle şeyler istemiyorum. Kendimiz olalım ve eskisi gibi birlikte olmaktan zevk alalım, olmaz mı?”

“Evet, bütün yaşananlar geride kaldı,” dedi Toddra. “Seni gördüğüme çok memnunum.” Onu yavaşça kendine çekti. Kibarca soymaya, vücudunu okşamaya başladı, tıpkı eskisi gibi, nelerin ona zevk verdiğini bilerek; Azak da ona zevk veren şeyleri hatırladı: Birlikte çıplak uzandılar. Azak, Toddra’nın dikelmiş penisini okşuyordu; uyanmıştı ama yine de bu kadar uzun bir zaman sonra içine nüfuz edilmesine biraz gönülsüzdü, Toddra sanki rahatsız olmuş gibi kolunu kıpırdattığında. Azak biraz uzaklaşınca Toddra’nın elinde muhtemelen önceden yatağa gizlediği bir bıçak olduğunu gördü. Arkasında saklıyordu.

Azak’ın rahmi buz kesti ama bir şey söylemeye ve kendini çekip uzaklaştırmaya cesaret edemeden Toddra’nın penisini ve testislerini okşamaya devam etti çünkü Toddra diğer eliyle ona sıkı sıkı sarılmıştı.

Aniden Azak’ın üzerine çıkarak penisini vajinasına öyle bir zorlamayla soktu ki Azak bir an, içine girenin bıçak olduğunu sandı. Ve Toddra hemen boşaldı. Toddra’nın vücudu yay gibi gerildiğinde Azak altından kıvrılıp süzülerek aceleyle kapıya varıp, imdat isteyerek dışarı koştu.

Toddra peşine düşüp ona bıçakla vurdu. Müdür ile diğer kadınlarla adamlar onu yakalayamadan Azak’ın kürek kemiğine bıçağı sapladı. Adamlar çok kızmışlardı ve müdürün karşı koymalarının hiçbir işe yaramadığı bir şiddetle davrandılar. Toddra, çıplak, kanlar içersinde ve yarı baygın bir şekilde bağlanarak hemen Şato’ya götürüldü.

Artık herkes Azak’ın etrafında toplanmıştı; hafif olan yarası temizlenip sarıldı. Sarsılmış ve aklı karışmış Azak sadece, “Ona ne yapacaklar?” diye sorabildi.

“Sence katil bir tecavüzcüye ne yaparlar?, Ödül mü verirler?” dedi müdür. “Hadım edecekler.”

“Ama suç benimdi,” dedi Azak.

Müdür ona bakakalarak, “Delirdin mi sen?” dedi. “Evine git.”

Odaya geri dönerek, robot gibi giyindi. Yattıkları yatağa baktı. Toddra’nın az önce durduğu pencerenin önünde durdu. Yıllar önce, ilk kez şampiyon seçildiği yarışmada dans edişini nasıl seyrettiğini hatırladı. “Hayatımda bir yanlış var,” diye düşündü. Ama nasıl düzelteceğini bilemiyordu.

Seggri sosyal ve kültürel kurumlarındaki değişim Neşe’nin korktuğu gibi felaketlere neden olmadı. Yavaş yavaş oluşan bu değişimin yönü de pek belirgin değildir. 93/1602 yılında Terhada Fakültesi iki komşu şatodaki erkekleri öğrenci olarak başvuruda bulunmaya davet etti. Üç erkek başvurdu. Bunu takip eden yıllarda, fakültelerin çoğu kapılarını erkeklere açtı. Mezun olunca erkek öğrenciler, 93/1662 yılında çıkan Açık Kapı Yasası’na kadar yerli erkeklerin öğrenci olarak fakültelerde veya şato dışında bir yerde yaşamasına izin olmadığı için eğer gezegenden ayrılmazlarsa şatolarına dönmek zorunda kalıyorlardı.

Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra bile şatolar kadınlara kapalı kalmıştı; erkeklerin şatolardan göçü de bu tedbirin alınmasına muhalif olanların korktuklarından çok daha yavaş olmuştu. Açık Kapı Yasası’na toplumun uyumu yavaş oldu. Birkaç bölgede, erkekleri çiftçilik, inşaat gibi temel ustalıklar konusunda eğitme programları belirli bir başarı sağlamıştı; erkekler rekabetçi takımlar halinde, kadınlardan ayrı ama kadın şirketlerinin yönetimi altında çalışıyordu. Son yıllarda hatırı sayılır ölçüde Seggrili okumak için Haine gelmiştir —bu öğrencilerin çoğu, hâlâ varlığını koruyan büyük sayısal dengesizliğe rağmen kadın değil erkektir.

Bu erkeklerden birine ait olan aşağıdaki otobiyografik yazı, yazarının Açık Kapı Yasası’nın hızlanmasına neden olan olaylara bizzat karışmış olması nedeniyle özellikle ilgi çekicidir.

SEYYAR ARDAR DEZ’İN OTOBİYOGRAFİK KISA YAZISI

Ekumenik Devir 93, Yıl 1641’de, Seggri’de Rakedr’de doğmuşum. Rakedr sakin, zengin, tutucu bir kasabaydı ve ben eski usulde, yani büyük bir anaevinin gözbebeği oğlu olarak büyüdüm. Mutfak görevlileri hariç hepimiz on yedi kişiydik — bir büyük anneanne, iki anneanne, dört anne, dokuz kız ve bir de ben. Durumumuz iyiydi; kadınların hepsi, kasabamızın ana endüstri tesisi olan Rakedr Çömlek İmalathanesinde ya yönetici, ya kalifiye işçiydi, ya da öyle bir işten emekliydi. Bütün bayramları tantana ve heyecanla kutlardık, evi temelinden çatısına kadar Hillalli sancaklarla süsler, Hasat Festivali için harika kıyafetler hazırlar, birkaç haftada bir birilerinin yaş gününü hediyeler vererek kutlardık. Söylediğim gibi evin gözbebeğiydim ama pek şımartılmamıştım. Benim yaş günüm kız kardeşleriminkinden daha gösterişli olmazdı ve bir kızmışım gibi onlarla birlikte koşup oynamama izin verilirdi. Yine de ben her zaman annemizin gözünün benim üzerimde biraz daha farklı —düşünceli, çekingen ve ben büyüdükçe dalgın— durduğunu bilirdim.

Kabul’ümden sonra doğumannem ile onun annesi baharları her Ziyaret Günü’nünde beni Rakedr Şatosu’na götürdüler. Beni tek başıma (ve dehşete düşmüş bir halde) içeri kabul etmek için açılan bahçe kapıları daha sonra kapalı kalmıştı ama bahçe surlarına tekerlekli merdivenler dayıyorlardı. Kasabadan birkaç küçük oğlanla birlikte büyük bir tantanayla bahçe surlarının üzerine, tenteler altına serilen minderlere oturarak gösteri danslarını, boğa danslarını, güreşleri ve surların içinde kalan büyük oyun sahalarında yapılan diğer spor gösterilerini seyretmek için merdivenlere tırmanıyorduk. Annelerimiz aşağıda, dışarıda, umum sahasının üstü açık sıraların üzerinde bizi bekliyorlardı. Şatodan gelen adamlar ve gençler bizimle birlikte oturarak oyunların kurallarını açıklıyor, bir dansörün veya güreşçinin başarılı yönlerini bize gösteriyor, bizi adam yerine koyuyor, kendimizi önemli hissetmemizi sağlıyorlardı. Bundan pek keyif alıyordum ama surlardan aşağıya inip de eve yollanır yollanmaz her şey üzerimden silkip attığım bir giysi, bir oyunda oynadığım rol gibi sıyrılıp gidiyordu; ondan sonra işime devam ediyor, anaevimdeki ailemle, gerçek yaşamımdaki oyunlarımı oynuyordum.

On yaşına gelince çarşıdaki Oğlanlar Sınıfı’na gittim. Sınıf, kırk-elli yıl kadar önce, anaevleri ile Şato arasında köprü vazifesi görsün diye kurulmuştu ama gittikçe daha gerici bir yönetim altına giren Şato kısa süre önce bu projeden çekilmişti. Fassaw Bey adamlarına, surlar dışında başka hiçbir yere uğramamalarını, kapalı bir araba içinde doğrudan sikişhaneye gitmelerini ve ilk ışıkla geri dönmelerini emretmişti; böylece hiçbir adam sınıfta ders veremiyordu. Şato’ya gittiğimde nelerle karşılaşacağımı bana anlatmaya çalışan kasaba kadınları da aslında benden fazla bir şey bilmiyordu. Ne kadar iyi niyetli olurlarsa olsunlar genellikle beni korkutuyor ve kafamı karıştırıyorlardı. Ama korku ve şaşkınlık aslında en uygun hazırlıktı.

Ayrılma merasimini tarif edemem. Gerçekten tarif edemem. Seggri’deki erkekler, o günlerde şu avantaja sahipti: Ölümün anlamını biliyorlardı. Hepsi bir kez bedenleri ölmeden ölürlerdi. Bütün yaşamlarına, sevdikleri bütün yerlere, bütün yüzlere son bir kez bakarlar ve kapılar kapanırken hepsine sırtlarını dönerlerdi.

Benim Ayrılma zamanım geldiğinde bizim küçük Şatomuz içten “fakülteliler” ile “gelenekçiler”, yani İşog Bey rejiminden kalan liberal bir grup ile oldukça tutucu bir grup olarak ikiye ayrılmıştı. Ben Şato’ya girdiğimde bu ayrılık felaket boyutunda keskinleşmişti. Fassaw Bey’in yönetimi gittikçe sertleşmiş, mantıktan uzaklaşmıştı. Ahlaksızlıkla, kabalıkla ve zulümle yönetiyordu. Tabii ki orada yaşayan herkes, hepimiz bundan etkilenmiştik ve İşog Bey’in himayesinde olan Ragaz ile Kohadrat etrafında yoğunlaşan güçlü, sürekli ve dürüst bir direnç olmasaydı hepimiz mahvolacaktık. Bu iki adam açıkça birbirinin eşiydi; Şato’daki bütün eşcinseller, eşcinsel olmayan çok sayıda adam ve büyük delikanlılar onların tarafındaydı.

Çömezlerin yatakhanesindeki ilk günlerim ve aylarım insanı çıldırtan farklılıklarla doluydu: Bir yanda, benden birkaç ay veya yıl önce gelmiş oğlanlar yeni gelenleri erkek yapmak için küçük düşürmeye ve rahatsız etmeye kışkırtıldıklarından dehşet, nefret, utanç vardı. Diğer yanda ise fakültelilerin etkisine giren oğlanlar bana gizli bir dostluk ve koruma sağladıkları için teselli, minnettarlık ve sevgi. Bana oyunlarda ve müsabakalarda yardım ediyorlar, geceleri beni sevişmek için değil aksine ötekilerin cinsel kabadayılıklarından korumak için yataklarına alıyorlardı. Fassaw Bey erişkinler arasındaki eşcinsel ilişkiyi şiddetle kınıyordu ve eğer Kasaba Meclisi izin verse ölüm cezasını yeniden uygulardı. Ragaz ile Kohadrat’ı cezalandırmaya cüret edemediği halde, büyük delikanlılar arasındaki karşılıklı aşk ilişkilerini acayip, korkunç fiziksel sakatlıklarla cezalandırıyordu: Kulakların saçak saçak kesilmesi, parmakların kor gibi kızgın demirden yüzüklerle dağlanması gibi. Öte yandan daha büyük delikanlıları, erkeksi bir iş olduğu için on bir ve on iki yaşındakilere tecavüz etmeye sevk ediyordu. Kurtulabilenimiz olmadı. Özellikle on yedi ve on sekiz yaşlarında olan, kendilerine Beyadamlar adını veren dört gençten korkuyorduk. Birkaç gecede bir, grup halinde tecavüz edecekleri bir kurban bulmak için Çömezlerin yatakhanesine saldırıyorlardı. Fakülteliler bizi koruyabilmek için yataklarına girmemizi emredip taciz ediyor numarası yapıyor, biz ağlayıp yüksek sesle itiraz ederken kendileri de kahkahalar atıp alay ediyormuş gibi davranıyorlardı. Daha sonra karanlıkta ve sessizlikte bizi bir şekerle ve bazen de, biz büyüdükçe arzu ettiğimiz takdirde, gizlice nazik ve duyarlı bir aşkla avutuyorlardı.

Şato’da mahremiyet diye bir şey yoktu. Bana oradaki yaşamı tarif etmemi isteyen kadınlara bunu söylemiştim ve onlar da beni anladıklarını düşünmüşlerdi. “Eh, anaevlerinde de herkes her şeyi paylaşır,” diyorlardı. “Herkes, her an odalara girip çıkıyor. İnsanın bir bekârkadın dairesi yoksa gerçek anlamda hiç yalnız kalamaz.” Onlara anaevinin o gevşek, sıcak paylaşımı ile Şatoların kırk odalı, parlak lambalarla aydınlatılmış katı, kast yapısındaki umumiliğinin ne kadar farklı olduğunu anlatamadım. Rakedr’de hiç mahremiyet yoktu: Sadece gizlilik, sadece sessizlik vardı. Gözyaşlarımızı içimize akıtıyorduk.

Büyüdüm; bunu mümkün kılan delikanlılar ile adamlara derin minnettarlığımın yanı sıra kendime de gurur payı çıkartıyorum. Ne, o yıllarda birkaç oğlanın yaptığı gibi canıma kıydım, ne de bazılarının bedenlerinin yaşaması için yaptıkları gibi ruhumu ve aklımı öldürdüm. Fakültecilerin —zamanla kendimize verdiğimiz adla direnişçilerin— anaç ihtimamları sayesinde büyüdüm.

Neden anaç diyorum da, babacan demiyorum? Çünkü benim dünyamda hiç baba yoktu. Sadece atalar vardı. Ne baba, ne de babalıkla ilgili bir söz biliyordum. Ragaz ile Kohadrat’ı annelerim gibi görüyordum. Hâlâ da öyle görürüm.

Yıllar ilerledikçe Fassaw Bey tamamen delirdi ve Şato üzerindeki hükmü ölümcül bir ilmek gibi daraldı. Beyadamlar artık hepimizi yönetiyordu. Hâlâ bizi Birinci Lig’de tutan, Fassaw Bey’in medarı iftiharı güçlü bir Anaoyun Takımımız ve kasaba şikişhanelerinin sürekli gözdesi olan iki Şampiyon Atamız olduğu için şanslıydık. Direnişin Kasaba Meclisi’ne getirmeye çalıştığı herhangi bir karşı koyma tipik erkek zırıltısı olarak kulak ardı edilir veya uzaylıların ahlak çökertici etkisine verilirdi. Dışardan bakınca Rakedr Şatosu’nda her şey yolunda görünüyordu. Şu muhteşem takıma bir bakın hele! Şu şampiyon aygırlara! Kadınlar daha fazlasına bakmıyordu.

Bizi nasıl terk ederler? Her Seggrili oğlanın kalbinin derinliklerindeki haykırış bu olsa gerek. Annem beni buraya nasıl bırakır? Nasıl olduğunu bilmiyor mu? Neden bilmiyor? Bilmek istemiyor mu?

“Tabii ki istemiyor,” dedi Ragaz bana, Kasaba Meclisi dilekçemizi dinlemeyi bile kabul etmediğinde haklı bir kırgınlığın hararetiyle yanına gittiğim zaman. “Tabii ki nasıl yaşadığımızı bilmek istemiyorlar. Neden şatolara hiç girmiyorlar? A, evet onları biz içeri almıyoruz ama düşünsene, eğer gerçekten isteselerdi onları dışarıda tutabilir miydik? Tatlım, medeniyetimizin üzerinde durduğu o büyük cehalet ve yalan temelini sağlam tutabilmek için onlar bizle, biz de onlarla birlikte bu dönen dolaba ortak oluyoruz.”

“Öz analarımız bizi terk etti,” dedim.

“Terk mi etti? Bizi kim doyuruyor, kim giydiriyor, başımızı sokacak yeri kim temin ediyor, kim bize para veriyor? Biz tamamen onlara bağımlıyız. Eğer bağımsız olabilirsek belki toplumumuzu hakikat temelleri üzerine oturturuz.”

Bağımsızlık onun ileriye yönelik görebildiği son noktaydı. Yine de bence aklı daha uzaklara uzanıyordu, göremediği yerlere, bedenin anlaşılması güç, değişmez karşılıklılık rüyasına.

Kendimizi Meclis’e duyurma girişimlerimizin Şato dışında hiçbir etkisi olmadı. Aksine Fassaw Bey gücünün tehdit altında olduğunu gördü. Birkaç gün içersinde Ragaz, Beyadamlar ve onların kabadayıları tarafından ele geçirildi, tekrarlanan eşcinsel davranışlar ve ihanet planları yapmakla itham edildi ve Şato’nun Beyi tarafından mahkûm edildi. Herkes, cezaya tanık olması için Oyunalanı’na toplandı. Kalbinden rahatsız elli yaşında bir adam olan Ragaz —yirmili yaşlarında Anaoyun koşucusuymuş ve aşırı idman yaptırılmış— bir sıranın üzerine çıplak olarak bağlanmış, içi kurşun ağırlıklarla doldurulmuş ağır deri bir kılıf olan “Uzun Bey” ile dövülmüştü. Uzun Bey’i kullanan Beyadamı Berhed art arda kafasına, böbreklerine ve cinsel organlarına vurmuştu. Ragaz bir-iki saat kadar sonra revirde öldü.

Rakedr Ayaklanması o gece biçimlendi. Ragaz’dan daha yaşlı olan ve onun kaybıyla harap olmuş Kohadrat bizi ne dizginleyebiliyor, ne de yönlendirebiliyordu. Onun inandığı, zaman içinde Beyadamların kendi kendilerini yok etmelerini sağlayacak uzun soluklu, şiddet içermeyen gerçek bir direnişti. Biz de bu görüşü izlemiştik. Ama artık bırakmıştık. Gerçekleri bırakıp silaha sarıldık. “Ne ekersen onu biçersin,” dedi Kohadrat ama bu eski atasözlerine karnımız toktu. Artık sabırlı olma oyununu oynamayacaktık. Derhal kazanacaktık, derhal ve sonsuza kadar.

Öyle de yaptık. Kazandık. Zafer bizimdi. Polis Kapılara vardığında Fassaw Bey, Beyadamlar ve kabadayılarının hepsi öldürülmüştü.

O sert kadınların iri adımlarla aramıza girip, daha önce hiç görmedikleri Şato odalarına; parçalanmış, bağırsakları deşilmiş, hadım edilmiş kafasız cesetlere —gırtlağına “Uzun Bey” sokularak yere çivilenmiş Beyadam Berhed’e— kanlı ellerimiz ve küstah suratlarımızla bize, asilere, muzafferlere, liderimiz ve sözcümüz olarak ileri sürdüğümüz Kohadrat’a nasıl bakakaldıklarını hatırlıyorum.

Kohadrat ses çıkarmadan durmuştu. Gözyaşlarını içine akıtmıştı.

Kadınlar silahlarını sıkıca tutup birbirlerine yaklaşarak etrafa bakındılar. Sarsılmışlardı, bizim delirmiş olduğumuzu düşünüyorlardı. Onların bu katıksız idrak yoksunlukları sonunda birimizin konuşmasına neden olmuştu — demir yüzüğü kor halindeyken zorla parmağına takılan Tarsk adında genç bir adamın. “Ragaz’ı öldürdüler,” dedi. “Hepsi delirmişti. Bakın.” Sakatlanmış elini uzattı.

Gelen polislerin başı biraz duraksadıktan sonra, “Bu iş halloluncaya kadar kimse ayrılmayacak,” diyerek kadınları Şato’dan ve etrafındaki bahçelerden uygun adım çıkarttı, kapıyı arkalarından kilitleyerek bizi zaferimizle baş başa bıraktılar.

Rakedr Ayaklanması’nın duruşmaları ve muhakemesi tabii ki yayınlanmıştı ve bu olay o gün bugündür incelenip tartışılmaktadır. Bu ayaklanmada benim rolüm Beyadam Tatiddi’nin öldürülmesiydi. Üç kişi üzerine gidip onu jimnastik salonunda sıkıştırdık ve idman sopalarıyla ölünceye kadar dövdük.

Ektiğimizi biçmiştik.

Cezalandırılmadık. Rakedr Şatosu’nda bir yönetim kurmaları için birkaç şatodan adamlar yollanmıştı. İsyanımızın sebebini anlamaya yetecek kadar öğrenmişlerdi Fassaw’ın neler yaptığını ama en liberal olanları bile bizi hor görüyordu. Bize erkek gibi değil de mantıksız, sorumsuz yaratıklar, ıslah edilemez hayvanlar gibi muamele ediyorlardı. Konuştuğumuz zaman cevap vermiyorlardı.

O soğuk utanç rejimine ne kadar dayanabilirdik bilemiyorum. Ayaklanma’dan iki ay sonra Dünya Meclisi, Açık Kapı Yasası’nı çıkartmıştı. Birbirimize bunun bizim zaferimiz olduğunu, bunu yaptıranın biz olduğumuzu söylüyorduk. Hiçbirimiz buna inanamıyorduk. Birbirimize hür olduğumuzu söylüyorduk. Tarihte ilk kez, isteyen bir adam kapıdan geçip Şato’dan ayrılabilecekti. Hürdük!

Hür adamlara kapının dışında ne oluyordu? Kimse bunu pek düşünmemişti.

Yasanın yürürlüğe girdiği günün sabahı kapıdan yürüyerek ilk çıkan ben olmuştum. On birimiz birlikte kasabaya yürümüştük.

Aramızdan birkaç kişi, Rakedr’den olmayanlar, kalmalarına izin verileceğini umarak sikişhanelere gittiler; gidebilecekleri başka bir yerleri yoktu. Oteller ve hanlar, tabii ki erkekleri kabul etmiyorlardı. Kasabanın çocukları olan bizler ise anaevlerimize gittik.

Ölmüş olanın geri dönmesi nasıl bir şeydir? Kolay değildi. Ne geri dönen için, ne de aile efradı için. Dönenin aile dünyasında kapladığı alan artık kapanmıştı, mevcut değildi, diğerlerinin genişleyen değişimleriyle, alışkanlıklarıyla, yaptıklarıyla, ihtiyaçlarıyla doldurulmuştu. Onun yerine başka bir şey konmuştu. Ölümden dönmenin anlamı hayalet olmaktır: Yeri olmayan bir insan.

İlk başta ne ben, ne ailem bunu anlayabildik. Yirmi bir yaşında onlara, sanki on bir yaşındaymışım gibi güvenerek dönmüştüm ve onlar da kollarını çocuklarına açmışlardı. Ama artık o çocuk yoktu. Ben kimdim?

Uzun bir süre, aylarca biz mülteciler anaevlerimizde saklandık. Diğer kasabalardan olan adamlar, genellikle tura çıkmış takımlarla birlikte yolculuk edebilmek için yalvararak doğdukları kasabalara döndüler. Rakedr’de yedi, sekiz kişiydik ama birbirimizi hemen hemen hiç görmüyorduk. Erkeklerin sokaklarda yeri yoktu; yüzlerce yıl boyunca sokakta tek başına görünen erkekler tutuklanmıştı. Eğer dışarı çıkarsak kadınlar ya bizden kaçıyor ve bizi ihbar ediyorlar, ya da etrafımızı sarıp tehdit ediyorlardı: “Ait olduğunuz Şato’ya dönün! Ait olduğunuz yere, sikişhanelere gidin! Şehrimizden çıkın!” Bize asalak diyorlardı ve gerçekten de hiçbir işimiz yoktu, toplumda hiçbir görevimiz yoktu. Sikişhaneler hizmet vermemiz için bizi kabul etmiyordu çünkü Şato’dan alınmış sağlık belgemiz veya iyi davranacağımıza dair raporumuz yoktu.

Hürriyetimiz buydu işte: Hepimiz hayalettik, işe yaramaz, korkmuş, kadınları korkutan davetsiz misafirler, hayatın kıyısındaki gölgeler. Etrafımızda sürüp giden hayatı seyrediyorduk; iş, aşk, çocuk doğurmak, çocuk büyütmek, kazanmak ve harcamak, yapmak ve biçim vermek, idare etmek ve maceraya atılmak—kadınların dünyası, parlak, dolu, gerçek dünya— ve bu dünyada bize yer yoktu. Bizim bütün öğrendiğimiz oyun oynayıp birbirimizi yok etmek olmuştu.

Annemlerin ve kız kardeşlerimin bana kendi canlı ve verimli ev ortamlarında bir yer, bir iş bulabilmek için kafa patlattıklarını biliyorum. Bizimle birlikte yaşayan iki yaşlı aşçı daha ben doğmadan önce bu işi yapıyorlardı o yüzden Şato’da bana öğretilmiş tek işe yarar hüner olan aşçılık da gereksizdi. Benim için ev içinde işler icat ettiler ama bunların hepsi uyduruk şeylerdi ve bunu hepimiz biliyorduk. Bebeklere bakmaya razıydım ama anneannelerden biri bu ayrıcalık konusunda pek kıskançtı; ayrıca kız kardeşlerimden bazılarının eşleri, bebeklerine bir erkeğin dokunmasından rahatsız oluyordu. Kız kardeşim Pado çömlek işinde çırak olma ihtimalini gündeme getirdi ve ben de bu fırsata balıklama atladım; ama Çömlek İmalathanesi yöneticileri uzun bir tartışmadan sonra erkekleri çalıştırma konusunda bir karar birliğine varamamıştı. Hormonları erkek işçileri güvenilmez yapıyordu, kadın işçiler huzursuz olurdu falan, filan...

Üçboyut haberleri bu tür öneri ve tartışmalarla, Açık Kapı Yasası’nın öngörülmemiş sonuçları, erkeklerin olması gereken yer, erkeklerin kapasiteleri, sınırları ve bir yazgı olarak cinsiyet hakkındaki nutuklarla doluydu tabii ki. Açık Kapı politikası karşıtı hisler çok güçlüydü ve sanki üçboyutu ne zaman seyretsem bir kadın büyük bir ciddiyetle erkeklerin ırsi şiddet ve sorumsuzluğundan, sosyal ve politik kararların alınmasına iştirak etmesinin biyolojik olarak ne kadar uygunsuz olduğundan bahsediyordu. Sıklıkla da bir adam çıkıp aynı şeyleri söylüyordu. Kapıların kapatılması, erkeklerin ait oldukları yere dönmeleri, oyunların ve sikişhanelerin gerçek, erkeksi şereflerinin iadesi için tatlı dilli nutuklar atan şatolardaki tutucular, yeni yasaya olan muhalefeti büyük bir coşkuyla destekliyordu.

Rakedr Şatosu’ndaki yıllarımdan sonra şeref beni etkilemiyordu; sözcüğün kendisi bana aşağılama gibi geliyordu. Oyunlar ve yarışlar aleyhinde atıp tutarak, Anaoyunları ve güreşleri seyretmeye bayılan ve kapılar açıldığından beri takımların çoğunun mükemmellik derecesinin düştüğünden şikâyetçi olan aile üyelerinden çoğunun kafasını karıştırıyordum. ayrıca erkeklerin adam gibi değil de büyükbaş hayvanlar gibi, damızlık boğalar gibi kullanıldıkları sikişhaneler aleyhinde sözler ediyordum. Bir daha oraya hiç gitmeyecektim.

“Ama benim güzel oğlum,” dedi annem sonunda, bir akşam benimle yalnız otururken, “hayatının geri kalanını cinsel yaşamdan elini ayağını çekmiş halde mi geçireceksin?”

“Umarım öyle olmaz,” dedim.

“O halde?..”

“Evlenmek istiyorum.”

Annemin gözleri faltaşı gibi açıldı. Bir süre derin derin düşündü ve sonunda, “Bir erkekle,” demeye cüret etti.

“Hayır. Bir kadınla. Ben normal, sıradan bir evlilik istiyorum. Bir karım olsun istiyorum ve bir kadının kansı olmak istiyorum.”

Söylediklerim ona çok şaşırtıcı gelse de anlamaya çalıştı. Kaşlarını çatarak düşündü.

“Yani bunun anlamı,” dedim, çünkü benim düşünmekten başka bir şey yapamadığım uzun bir vaktim olmuştu, “herhangi bir evli çift gibi yaşayacağımız. Kendi kızevimizi kuracağız ve birbirimize sadık olacağız, eğer onun bir çocuğu varsa ben onun sevgianası olacağım. Böyle bir şeyin yürümemesi için hiçbir neden yok!”

“Şey, ben hiç... hiç böyle...” dedi kibar, sağgörülü ve bana hayır demekten hiç hoşlanmayan annem. “Ama önce bunu isteyecek bir kadın bulman gerekiyor, biliyorsun.”

“Biliyorum,” dedim hüzünle.

“Birisiyle tanışman öyle zor ki,” dedi. “Sikişhaneye mi gitsen acaba...? Anaevinden alacağın garanti de Şato’nun verdiği kadar geçerli olmalı, değil mi? Bir denesek?..”

Buna kesinlikle itiraz ettim. Fassaw’ın dalkavuklarından olmadığım için sikişhaneye gitmeme eskiden de pek izin vermezlerdi; üstelik oradaki tecrübelerim de çok talihsiz olmuştu. Genç ve tecrübesiz olduğum ve beni öneren kimse bulunmadığı için, sadece kendisine oyuncak arayan yaşlı kadınlar tarafından seçilmiştim. Beni tahrik etmedeki kaşarlanmış hünerleri utanmama ve öfkelenmeme yol açmıştı. Çıkarlarken omzumu okşayarak bahşiş bırakmışlardı. O inceden inceye hesaplanmış, mekanik tahrikleri ve tepeden bakan soğuklukları Şato’daki koruyucu aşıklarımın nazikliğinden sonra bana iğrenç gelmişti. Yine de kadınlar beni fiziksel olarak erkeklerin hiç çekmediği kadar çok çekiyorlardı; kız kardeşlerimin ve karılarının, artık sürekli etrafımda gördüğüm giyinik ve çıplak, masum ve şehvetli güzel vücutları, kadınlara has o harika ağırlık, güç ve yumuşaklık beni sürekli uyarıyordu. Her gece, kız kardeşlerimi kollarımda hayal ederek mastürbasyon yapıyordum. Dayanılır gibi değildi. Yine bir hayalettim, dokunulmaz bir gerçekliğin tam ortasında hiddetli, özlem dolu bir iktidarsızlık.

Şato’ya dönmem gerektiğini düşünmeye başlamıştım. Derin bir depresyona, bir atalete, aklın buz gibi karanlığına düşmüştüm.

Benim için endişelenen sevecen, meşgul ailem benim için veya benimle ne yapacaklarım bilemiyorlardı. Sanırım çoğu içten içe en iyisinin geri dönmem olduğunu düşünüyordu.

Bir akşamüstü, küçük bir çocukken de en yakın olduğum kız kardeşim Pado odama geldi — benim için tavan arasında bir odayı temizlemişlerdi, böylece en azından kelimenin gerçek anlamıyla kendime ait bir yerim vardı. Beni, artık süreğenleşmiş ataletin kollarında, yatağa uzanmış öylece dururken buldu. İçeri coşkuyla girdi ve kadınların ruh durumlarına veya işaretlere gösterdikleri o kayıtsızlıkla yatağın ayak ucuna kendini bırakıp oturarak, “Baksana, Ekumen’den gelen adam hakkında ne biliyorsun?” dedi.

Omuzlarımı silkip gözlerimi kapattım. Son zamanlarda tecavüz fantezileri kurup duruyordum. Pado’dan korkuyordum.

Belli ki o sıralar Ayaklanma’yı incelemek için Rakedr’de bulunan, dünya dışından gelmiş adamdan söz etti. “Karşı koyanlarla konuşmak istiyor,” dedi. “Senin gibi adamlarla. Kapıları açan adamlarla. Bu adamların ortaya çıkmadıklarını, kahraman olmaktan utanıyormuş gibi bir halleri olduğunu söyledi.”

“Kahraman mı!” dedim. Benim lisanımda bu kelime dişi bir kelimedir. Destanlar’ın yarı ilahi, yarı tarihi kahraman kadınlarını ima eder.

“Öylesin,” dedi Pado ciddiyeti coşkunluğuna ağır basarak. “Çok büyük bir harekette sorumluluk üstlendin. Belki yanlış bir şey yaptın. Sassume de Emmo’nun Kuruluşu’nda hata yapmıştı, öyle değil mi, Faradr’ın öldürülmesine izin vermişti. Ama yine de bir kahramandı. Bu sorumluluğu üstlenmişti. Sen de öyle. Gidip bu Uzaylı’yla konuşman lazım. Bu adama neler olduğunu anlat. Kimse tam olarak Şato’da neler olup bittiğini bilmiyor. Bize bu hikâyeyi borçlusunuz.”

Bu, benim halkım arasında çok etkili bir sözdü. “Anlatılmamış hikâye yalan doğurur,” diye bir söz vardır. Soylu bir iş yapan kişi bu olaydan topluma karşı kelimenin tam anlamıyla sorumlu tutulurdu.

“Ne diye bunu bir Uzaylı’ya anlatacakmışım?” dedim, ataletimi koruyarak.

“Çünkü o dinler,” dedi kardeşim ince bir alayla. “Biz hepimiz pek meşgulüz.”

Bu son derece doğruydu. Pado benim için bir kapı görmüş ve açmıştı; ben de elimde kalan son güç ve akıl kırıntısıyla bu kapıdan geçtim.

Seyyar Noem kırk yaşlarında, Terra’da birkaç yüzyıl önce doğmuş, Hain’de eğitilmiş, çok seyahat etmiş bir adamdı; ufak tefek, sarımtırak kahverengi tenli, keskin bakışlı, karşılıklı konuşması çok kolay olan biriydi. İlk başlarda bana hiç de erkeksi gelmemişti; tam bir kadın gibi davrandığı için sürekli onu kadın sanıyordum. Doğrudan iş konuşmaya başladı, benim toplumumdaki erkeklerin birbirleriyle girdikleri her tür ilişkide mutlaka yaptıkları gibi otoritesini ortaya koymaya veya pozisyon saptamaya çalışmadı. Ben erkeklerin ihtiyatlı, dolambaçlı ve rekabetçi olmalarına alışmıştım. Noem, kadınlar gibi dolaysız ve açıktı. ayrıca tanıdığım herhangi bir kadın veya erkek, hatta Ragaz kadar kurnaz ve güçlüydü. Aslında otoritesi çok fazlaydı ama bunu hiç kullanmıyordu. O otoritesinin üzerine rahatça oturmuştu ve sizi de yanına oturmanız için davet ediyordu.

Öne çıkıp hikâyemizi ona anlatan ilk Rakedr asisi bendim. İznimi alarak, “Seggri Meselesi” adlı, toplumsal durumumuz hakkındaki Sabitlere vereceği raporunda kullanmak için hikâyeyi kaydetti. Ayaklanma ile ilgili ilk açıklamam bir saatten az bir zaman almıştı. İşimin bittiğini düşünmüştüm. O zamanlar, Ekumen Seyyarlarının en temel niteliği olan doymak bilmez öğrenme, anlama, bütün hikâyeyi dinleme arzusunun ne demek olduğunu bilmiyordum. Noem sorular sordu, ben cevap verdim; o zihninde tarttı, tahminlerde bulundu, ben düzelttim; o detayları bilmek istedi, ben de —Ayaklanma’nın, ondan önceki yılların, Şato’daki adamların, Kasaba’daki kadınların, halkımın, hayatımın hikâyesini anlatarak— istediğini verdim, azar azar, gıdım gıdım, parça parça, bir bulamaç halinde. Bir ay boyunca her gün Noem’le konuştum. Hikâyenin bir başlangıcı olmadığını, hiçbir hikâyenin de sonu olmadığını öğrendim. Hikâyenin bir bulamaç olduğunu, her şeyin arada geçtiğini. Hiçbir zaman gerçek olmadığını, ancak yalanın gerçekten de sessizliğin çocuğu olduğunu anladım.

O ayın sonunda Noem’i sevmeye, ona güvenmeye ve tabii ki ona ihtiyaç duymaya başladım. Onunla konuşmak benim varlığımın nedeni haline gelmeye başlamıştı. Rakedr’de fazla kalmayacağı gerçeğiyle yüzleşmeye çalıştım. Onsuz başarabilmeyi öğrenmem lazımdı. Neyi başarabilmeyi? Erkeklerin yapabilecekleri şeyler vardı, erkeklerin yaşam biçimleri, o bunları bizzat varlığıyla ispatlıyordu; ama ben bu yolları bulabilecek miydim?

Benim durumumun gayet iyi farkındaydı ve yeniden korkunun yarattığı atalete düşmeye başladığımda çekilmeme izin vermedi; sessiz olmama izin vermedi. Bana inanılmaz sorular sordu. “Eğer bir şey olabilecek olsaydın, ne olurdun?” diye sordu bana, çocukların birbirlerine sordukları soruydu bu.

Hemen, büyük bir tutkuyla cevapladım, “Bir zevce!”

Artık yüzünde bir belirip yok olan o titreşimin ne olduğunu biliyorum. Keskin, iyi kalpli gözleriyle beni izledi, bakışlarını çevirdi, sonra yeniden bana baktı.

“Kendi ailemi kurmak istiyorum,” dedim. “Her zaman çocuk sayılacağım anaevimde yaşamak değil. Bir iş. Zevce,zevceler... çocuklar... anne olmak istiyorum. Ben hayat istiyorum, oyun değil!”

“Çocuk doğuramazsın,” dedi kibarca.

“Doğru ama bir çocuğun annesi olabilirim!”

“Biz bu sözü ismin cinsiyetine göre değişik kullanıyoruz,” dedi. “Senin söyleyiş tarzın daha çok hoşuma gidiyor... Ama söyle bana Ardar, senin evlenme şansın ne kadar... Bir adamla evlenmeye razı olacak bir kadınla karşılaşma şansın ne? Burada daha önce böyle bir şey olmadı, değil mi?”

Hayır, bildiğim kadarıyla yok, demek zorunda kaldım.

“Sanırım bundan sonra mutlaka olacak,” dedi (kesin hükümlerinde hep bir kuşku payı vardı). “Ama ilk başlarda ödenecek kişisel bedel yüksek olacaktır. Toplumun olumsuz baskısına karşı oluşturulan ilişkiler korkunç bir zorlanma altında olur; zaman geçtikçe de alıngan, haddinden fazla heyecanlı ve huzursuz bir hal alırlar. Gelişecek yerleri yoktur.”

“Yer mi!” dedim. Ona kendi dünyamda hiçbir yerim, nefes alabileceğim bir hava olmadığına dair hissettiklerimi anlatmaya çalıştım. Burnunu kaşıyarak bana baktı; güldü. “Galakside bir sürü yer olduğunu biliyorsun,” dedi.

“Yani kastettiğin... Yani ben... Hani Ekumen...” Sormaya çalıştığım sorunun ne olduğunu bile bilemiyordum. Noem biliyordu. Soruma düşünceli bir şekilde, detayıyla cevap verdi. O zamana kadar aldığım eğitim çok sınırlıydı, kendi halkımın kültürüne göre bile, öyle ki Hain’deki Ekumenik Okullar gibi dünya dışı bir enstitüye başvurabilmem için en az iki-üç yıl fakülteye gitmem gerekiyordu. Elbette, diye devam etti sözüne, nereye gideceğim ve ne tarz bir eğitim alacağım ilgi alanımın ne olduğuna bağlıydı, bunu bulmak için de önce fakülteye devam etmeliydim, çünkü ne çocukken aldığım eğitim ne de Şato’daki eğitimim neye ilgi duyacağım konusunda bana pek bir fikir verebilmiş değildi. Karşımdaki seçenekler inanılmayacak kadar kısıtlı olmuştu hep, ne normal zekâya sahip bir insanın ihtiyaçlarına, ne de toplumumun ihtiyaçlarına hitap ediyordu. Bu yüzden de Açık Kapı Yasası, bana hürriyetimi vereceği yerde beni “havasız Uzay dışında nefes alabileceğim bir yerden mahrum” bırakmıştı; Noem böyle söyledi, bir yerlerdeki bir gezegenden bir şairin sözünü tekrarlayarak. Kafamın içinde her yanda yıldızlar dönüyordu. “Hagka Fakültesi Rakedr’e oldukça yakın,” dedi Noem, “hiç başvurmayı düşünmüş müydün? Sadece o korkunç Şato’dan kaçıp kurtulmak için olsa bile?”

Başımı hayır anlamında salladım. “Fassaw Bey, bürosuna giden bütün başvuru formlarını yok ediyordu. Aramızdan başvuruda bulunmaya çalışan biri çıkacak olsa...”

“Cezalandırılıyordunuz. Sanırım işkence görüyordunuz. Evet. Eh, bildiğim kadarıyla fakültelerinizdeki hayatın, çok rahat olmasa da buradakinden daha iyi olacaktır. Yapabileceğin bir işin, bulunabileceğin bir yerin olacak; ama marjinal ve ikinci sınıf olduğun hissettirilecek sana. Son derece iyi eğitimli, aydınlanmış kadınlar bile erkekleri entelektüel eşitleri kabul etmekte zorlanıyorlar. Bunu bizzat yaşadım, emin olabilirsin! ayrıca Şato’da sana rekabet etmen, diğerlerinden üstün olmak istemen öğretildiği için ya senin mükemmel olabileceğine inanmayan ya da rekabet, kazanmak ve yenmek kavramlarını değersiz bulan insanlar arasında bulunmak sana zor gelebilir. Ama orada, ancak orada nefes alabilecek bir miktar hava bulabileceksin.”

Noem beni Hagka Fakültesi’nde tanıdığı kadınlara salık verdi ve bir deneme süresi için fakülteye yazıldım. Ailem okul paramı ödemekten son derece memnundu. Fakülteye gidecek ilk kişi bendim ve benimle gerçekten gurur duyuyorlardı.

Noem’in de tahmin ettiği gibi bazı zorluklar çektim, ama orada arkadaşlık kurabileceğim erkekler vardı ve anaevimdeki o felç edici yalnızlığa hiç kapılmamıştım. Cesaret kazandıkça, birçoğunu önyargısız ve samimi bulduğum kadın öğrenciler arasında da arkadaş edinmeye başladım. Üçüncü yılımda içlerinden biriyle tereddüt ve ihtiyatla birbirimize âşık olmayı becerdik. Pek iyi yürüdüğü ve pek uzun sürdüğü söylenemez ama yine de her ikimiz için de büyük bir kurtuluş anlamına geliyordu; aramızdaki tek iletişimin veya mümkün tek ortak noktamızın cinsellik olduğu, erişkin bir erkek ile kadını tek bağlayan şeyin cinsel organları olduğu düşüncesinden kurtulmuştuk. Emadr da benim gibi sikişhanenin profesyonelliğinden nefret ediyordu; bizim sevişmelerimiz hep utangaç ve kısa olmuştu. Yaşadığımız cinselliğin gerçek önemi arzu tatmininden ziyade birbirimize gerçekten güvenebileceğimizin ispatı olmasında yatıyordu. Gerçek arzularımızsa, yan yana uzanıp birbirimize hayatlarımızın nasıl olduğunu, kadınlar ve erkekler, kendimiz ve birbirimiz hakkında neler düşündüğümüzü, kâbuslarımızın, rüyalarımızın ne olduğunu anlattığımız zamanlar serbest kalıyordu. Bütün hayatım boyunca hiç unutmayacağım ve hep gurur duyacağım bir muhabbetle hiç durmadan konuşuyorduk; kanatlarını yeni yeni keşfeden, çok uzun olmasa da çok yükseklerde birlikte uçan iki genç ruhtuk. İlk uçuş en yüksek olanıdır.

Emadr iki yüz yıl önce öldü; Seggri’de kaldı, bir anaevine gelin gitti, iki çocuk doğurdu, Hagka’da öğretmenlik yaptı ve yetmişlerinde öldü. Ben Hain’e, Ekumenik Okullara, daha sonra da Seyyar olarak görevim icabı Werel ve Yeowe’ye gittim; raporum burada bitiyor. Hayatımın bu özetini, Seggri’ye bir Ekumen Seyyarı olarak dönmek için yaptığım başvuru gereğince yazdım. Kendi halkım arasında yaşamayı, kim olduklarını öğrenmeyi çok istiyorum, ne de olsa artık en azından kuşkulu bir kesinlikle kim olduğumu biliyorum.

SEÇİLMEMİŞ AŞK

GİRİŞ

O Gezegeninde Okets’teki Budran Nehri’nin Güneybatı Boşaltma Havzası’nda bulunan Tag Köyü İnanan Çiftliğinden Heo-kad’d Arhe tarafından yazılmıştır.

Bütün dünyalardaki herkes için cinsellik karmaşık bir iştir ama kimsenin benim halkım kadar komplike evlilikleri yok sanırım. Bize tabii ki basit görünüyor; üstelik o kadar da tabii bir şey ki bunu tarif etmek bile salakça geliyor insana, yani insanın nasıl yürüdüğünü, nasıl nefes aldığını tarif etmeye kalkışması gibi bir şey. Yani işte insan iki ayağı üzerinde durur, önce bir ayağını ileri atar... ciğerlerinizi havayla doldurur sonra dışarı salarsınız... diğer nısıftan bir kadın ve erkekle evlenilir...

Nısıf nedir, diye sormuştu bir Gethenli bana, Gethenliler gibi sabah kalktığında erkek mi kadın mı olacağını bilememeyi anlarım da, Sabah insanı mı Akşam insanı mı olduğunu bilememeyi hiç anlayamam diye düşündüm. Öyle mükemmel, öyle evrensel bir ayrım ki bu — böyle bir şeyin mevcut olmadığı bir toplum nasıl varolabilir? İnsan kimin kim olduğunu nasıl bilebilir? Biri sorup diğeri cevap vermezse, biri döküp diğeri içmezse insan nasıl ibadet eder? Enseste dikkat etmeden, fark gözetmeden nasıl çiftleşir insan? Zihnimin gerilerindeki temizlenmemiş, aydınlatılmamış dip köşeciklerinde, “Dünyamızın dışından gelenlerin hepsi tek ayak üzerinde durmaya çalışıyor. İki ayak, iki cinsiyet, iki nısıf — böylesi makul!” diyen büyük amcam Gambat’la aynı fikirde olduğumu itiraf etmeliyim.

Nısıf, bir nüfusun yarısıdır. Biz bu iki yarıya Sabah ve Akşam isimlerini veriyoruz. Eğer anneniz bir Sabah kadınıysa, siz de bir Sabah insanı olursunuz; bütün Sabah insanları da bir ölçüye kadar sizin kardeşleriniz sayılıyor. Sadece Akşam insanlarıyla cinsel ilişkiye girebilir, onlarla evlenebilir ve onlardan çocuk sahibi olabilirsiniz.

Hain’deki bir okul arkadaşıma bizdeki ensest kavramını açıkladığımda, şaşkınlık içinde, “Ama bu nüfusun yarısıyla cinsel ilişkiye giremeyeceğiniz anlamına geliyor!” dedi. Ben de buna karşılık şaşkınlıkla, “Nüfusun yarısıyla cinsel ilişkiye girmek mi istiyorsun?” dedim.

Nısıflar aslında Ekumen içinde hiç rastlanmayan sosyal yapılar değildir. İki nısıflı toplumlardan gelen insanlarla çok rahat sohbetlere girmişimdir. İtş’deki Umna’dan Nadir Kadını olan biri büyük amcam Gambat’ın fikrini söylediğim zaman başıyla onaylayarak gülmüştü. “Ama siz ki’O’lar,” demişti, “siz dört ayak üzerinde evleniyorsunuz.”

Diğer dünyalardan çok az insan bizim evlilik biçimimizin yürüyeceğine inanır. Onlar, bizim bu evlilik biçimine tahammül ettiğimize inanmayı tercih ederler. İnsanların basit yaşamlarından şikâyet edip karmaşıklıkla zenginleştiğini unutuyorlar.

İster sevgi için olsun, ister bir yere yerleşmek veya çocuk sahibi olmak için, evlendiğim zaman üç kişiyle birden evlenirim. Ben bir Sabah adamıyım: İkisiyle de cinsel ilişkiye girebildiğim bir Akşam kadını ve bir Akşam erkeğiyle ve cinsel ilişkiye giremeyeceğim bir Sabah kadınıyla evlenirim. Onun cinsel ilişkileri de Akşam kadını ve Akşam erkeğiyle olur. Evliliğin tümüne sedoretu adı verilir. Sedoretu içinde dört ikincil evlilik vardır; karşı cinsle yapılmış iki evliliğe, kadının ait olduğu nısfa göre Sabah ve Akşam isimleri verilir; erkeklerin eşcinsel evliliğine Gece evliliği, kadınlarınkine de Gün evliliği ismi verilir.

Dört temel kişinin erkek ve kız kardeşleri de sedoretuya dahil olabilir; böylece bazen bir evlilikteki insan sayısı altı veya yediye çıkabilir. Böyle durumlarda ailenin çocukları birbirleriyle durumuna göre, kardeş, kuzen ya da akraba olabilirler.

Sedoretu kurarken biraz düzenlenme yapılması gerektiğine kuşku yok. Zamanımızın çoğunu bu düzenlemeye harcarız. Bir evliliğin ne kadarının aşka dayandığı veya hangi çiftler arasındaki aşkın daha güçlü olduğu, ne kadarının uygunluk, rahatlık, çıkar, dostluk üzerine oturmuş olduğu yerel geleneklere, kişisel özelliklere falan dayanır. Bunun getirdiği karmaşıklık bu denli barizken, dünya dışından gelenlerin tüm bu çoğul ilişkiler içinden sadece yasak ve haram olana dikkat etmesi beni hep şaşırtmıştır. “İnsan nasıl üç kişiyle evlenir de bir tanesiyle hiçbir zaman cinsel ilişkiye girmez?”

Bu soru beni çok rahatsız eder; sanki cinselliğin, başka hiçbir ilişki tarafından biçimlendirilemeyecek veya başka bir ilişkinin içine dahil olamayacak kadar baskın bir güç olduğunu varsayıyormuş gibidir. Toplumların çoğu bir baba ile kızın veya kardeşlerin cinsel olmayan bir aile ilişkisine sahip olmalarını bekler; gerçi anladığım kadarıyla bazı toplumlarda yaşı veya cinsiyeti itibariyle bu ensest yasağına kulak asmayacak kadar güçlü konumda olan kişiler yasağı ihlal edebilmekte. Belli ki bu tür toplumlar insanları iki çeşide ayrılmış kabul ediyor ve temel ayrımın güç olduğu kabul edildiği için de cinsiyetlerden birine üstün bir güç veriyorlar. Bizim için temel ayrım nısıftır; cinsiyet de önemlidir ama ikincil bir farklılıktır; ayrıca bizde, kimse güç yarışına doğuştan bir ayrıcalık konumundan başlamaz. Bizim olaylara bakışımız biraz farklıdır.

Gerçek şu ki, O halkı da herkes kadar sade yaşamı sever, bizler bunu elde etmenin kendimize has bir yolunu bulduk. Tutucu, geleneklere bağlı, kendini üstün gören ve sıkıcı insanlarız biz. Değişime hep kuşkuyla yaklaşır, körü körüne karşı çıkarız. O’da bulunan evlerin, çiftliklerin ve türbelerin çoğu elli-altmış asırdır, bazıları birkaç yüz asırdır aynı yerde durur ve aynı isimleri taşır. Bundan da uzun bir süredir genellikle aynı şeyleri, aynı şekilde yapmaktayız. Yaptıklarımızı büyük bir özenle yaptığımıza şüphe yok. İnsanların kendilerine hakim olmasına bazen şeytanlar yaratacak ölçüde önem veririz ve mahremiyetimizi şiddetle savunuruz. Göze çarpan şeyleri küçümseriz. Bizim ariflerimiz dağların tepelerinde inzivaya çekilip yaşamazlar; çiftliklerde, bir sürü akrabanın arasında yaşayarak çok dikkatli kayıtlar tutarlar. Bizde hiç şehir yoktur; sadece bir grup çiftlik ile toplantı merkezinden meydana gelmiş dağınık köyler bulunur; eğitimsel ve teknolojik merkezler her bölge tarafından desteklenir. Biz tanrılar olmaksızın ve hatırı sayılır bir süredir de savaşsız idare ediyoruz. Yabancıların bize en sık sordukları sorulardan biri, “Sizin şu evliliklerinizde, hepiniz yatağa birlikte mi giriyorsunuz?” oluyor; bizim verdiğimiz cevap ise, “Hayır.”

Bu, aslında yabancılar tarafından sorulan her soruya verdiğimiz standard cevap sayılır. Ekumen’e katılmış olmamız bile hayret verici bir şey. Hain’e yakın bir yerdeyiz —yan yana kadar yakın, 4,2 ışık yılı uzakta— ve Hainliler, sonunda biz onlara alışıncaya ve Evet, diyebilinceye kadar yüzyıllar boyu buraya sürekli geldiler, bizimle konuşup durdular. Hainliler, tabii ki bizim atalarımız ama bizim âdetlerimizin atıl uzunluğu onların kendilerini genç, köksüz ve hareketli hissetmelerine neden oluyor. Belki de bizi işte bu yüzden seviyorlar.

SEÇİLMEMİŞ AŞK

Saduun’un ağzının yakınlarında, nehrin denizle buluştuğu yerin güneyindeki büyük gelgit ovasında yükselen kayalık adacığın üzerinde bir kale vardı. Bir zamanlar deniz içerilere gelip adanın etrafını çevrelerdi ama Saduun yüzlerce yıl, yavaş yavaş adanın etrafında deltasını oluşturunca sadece büyük gelgit dalgaları buraya ulaşmaya başladı, derken sadece fırtına sırasındaki büyük dalgalar; en sonunda deniz oraya kadar hiç gelmez oldu, batıda pırıl pırıl uzandı kaldı.

Meruo hiçbir zaman bir çiftlik olmamıştı; tuzlu bataklık içindeki kayanın üzerine inşa edildiğinden bir deniz kalesi olmuş, balıkçılıkla geçinmişti. Deniz çekilince insanlar kayadan deniz sınırına kadar bir kanal kazdılar. Yıllar geçtikçe, deniz daha da çekildi, kanal da sonunda üç mil uzunluğunda geniş bir tür boğaz halini alıncaya kadar uzadı da uzadı. Bu kanaldan adanın kayalık temeli etrafına yayılmış olan Meruo rıhtımlarına balıkçı tekneleri ve ticaret gemileri gelip giderdi. Rıhtımların, ağların asılı olduğu avluların, kurutulan ve dondurulan bitkilerin hemen yanından, büyük yama ve uçmayan baroların otladığı, tuzlu otların oluşturduğu bozkırlar başlıyordu. Meruo bütün bu otlakları kıyı tepelerindeki Sadahun Köyü çiftliklerine kiraya veriyordu. Sürülerin biri bile, ahalisi yüzünü denize çevirmiş, sadece denizi ekip biçen ve yelken açabiliyorsa katiyen yürümeyen Meruolulara ait değildi. Meruoluların zenginliği balıkçılıktan çok bozkırlardan geliyordu ama onlar bu zenginliklerini teknelere, büyük kanalın kazı ve tarama çalışmalarına harcıyorlardı. Biz paramızı denize atıyoruz, diyorlardı.

Dikbaşlı insanlar olarak tanınırlar, kendilerini köyden ayrı tutarlardı. Meruo büyük bir kaleydi, genellikle içinde yüz kadar kişi yaşardı, o yüzden köy ahalisiyle nadiren sedoretu kurarlar, genellikle birbirleriyle evlenirlerdi. Köylüler Meruo’da herkesin birbiriyle yakın ilişkisi olduğunu söylerdi.

Doğu Oket’ten bir Sabah adamı, diğer sahilde bulunan çiftliği için tuzlu bataklık otlaklarını incelemek amacıyla Sadahun’da kalmaya gelmişti. Meruo’da, köy toplantısı için kasabada bulunan Suord isminde bir Akşam erkeğine tesadüf etmişti. Ertesi gün Suord yine onu görmek için çıkagelmişti; ertesi gün de öyle; dördüncü gece olduğunda Suord onunla sevişmiş, ayaklarını yerden bir fırtına dalgası gibi kaldırıvermişti. Yaptığı yolculuk, bilmediği bir yer ve karşılaştığı yabancılar kendisi için hatırı sayılır bir macera sayılan, ismi Hadri olan Doğulu sade, deneyimsiz bir genç adamdı. Şimdi de bu yabancılardan birinin kendisine çılgınlar gibi âşık olduğunu, Meruo’ya gelmesi, orada kalması, orada yaşaması için yalvardığını görüyordu: “Bir sedoretu kurarız,” dedi Suord. “Yarım düzine Akşam kızı var. Sabah kadınlarından biriyle, herhangi biriyle rahatlıkla evlenirim sırf seni tutabilmek için. Gel, benimle gel, benimle Kaya’ya gel!” Çünkü Meruo ahalisi kalelerine böyle derlerdi.

Suord onu büyük bir tutkuyla sevdiği için Hadri, Suord’un rica ettiği şeyi yapmak konusunda kendisini borçlu hissetmişti. Bütün cesaretini topladı, eşyalarını hazırladı, dümdüz bozkırı aşarak ötesinde, uzaklardaki gökyüzüne karşı kapkara duran, rıhtımları, ambarları ve gemi havuzlarının tepesinde yükselen kayası üzerinde kamburunu çıkarmış oturan, pencereleri hep karaya sırtını çevirmiş, onları terk etmiş denize giden uzun kanala bakan Meruo’nun yüksek çatılarına gitti.

Suord onu içeri sokarak ev halkına takdim etti; Hadri dehşete düşmüştü. Hepsi Suord’a benziyordu, kara insanlardı, yakışıklıydılar, kızgın, kaba, sabit fikirli — birbirlerine o kadar benziyorlardı ki onları birbirlerinden ayıramıyor, kızla annesini, kardeşle kuzeni, Akşam’la, Sabah’ı karıştırıyordu. Ona karşı tenezzülen kibar davranıyorlardı. Onu gereksiz biri olarak görüyor, Suord’un onu aralarına temelli getirmesinden korkuyorlardı. O da bundan korkuyordu.

Suord’un tutkusu o kadar yoğundu ki, ılımlı bir insan olan Hadri bunun kısa sürede söneceğini düşünüyordu. “Harlı ateş çok dayanmaz,” diyordu kendi kendine ve bu atasözüyle avunuyordu. “Benden bıkacak, o zaman da giderim,” diye geçiriyordu içinden. Ama Meruo’da on gün kaldı, sonra bir ay oldu, üstelik Suord her zamanki kadar harlıydı. Hadri, ev ahalisi içindeki sedoretular arasında bir sürü tutkulu birleşmeye tanık olmuştu; aralarındaki cinsel gerilim, yeraltı kablolarının ağı gibi yayılmıştı, havayı bu elektriğin çatırtısı ve kıvılcımlarıyla dolduruyordu; üstelik evliliklerin bazıları da oldukça yıllanmıştı.

Suord’un doymak bilmez, özlem dolu, tapınırcasına arzusu, oldukça sıradan biri olduğunu düşünen Hadri’nin hem gururunu okşamış, hem de şaşırmasına neden olmuştu. Böylesine bir tutkuya vereceği karşılığın hiçbir zaman yeterli olmayacağını hissediyordu. Suord’un kara güzelliği aklını almıştı; başı dönmüş, bir boşluk, yalnız kalabileceği bir yer aramaya başlamıştı. Bazı geceler, Suord seviştikten sonra yatağa yayılmış derin uykudayken Hadri kalkardı, çıplak ve sessiz; odanın öte tarafındaki geniş pencere pervazına oturur, yıldızlar altındaki uzun kanalın pırıltısını seyrederdi. Bazen sessizce ağlardı. Bir ıstırap içinde olduğu için ağlardı ama ıstırabının ne olduğunu bilmezdi.

Kışın ilk günlerinde böyle bir gecede, kapana kısmış bir hayvan gibi derisinin diri diri yüzülmüş olduğu, bütün sinir uçlarının açıkta kaldığı hissi artık dayanılmayacak bir noktaya varmıştı. Giyindi, Suord’u uyandırmaktan korktuğu için elinden geldiği kadar sessizce, yalınayak odadan ayrıldı ve açık havaya çıktı — çatıların altı olmayan herhangi bir yer olsa yeter, diye düşündü. Artık nefes alamadığını hissediyordu.

Kocaman ev karanlıkta hayret verici görünüyordu. O anda orada yaşamakta olan yedi sedoretunun her birinin kendine ait son derece ferah bir kanadı, katı veya odaları vardı. İlk ve İkinci Sedoretu’nun ta güney kanadında bulunan bölgesine hiç girmemişti; evin kadim orta bölümünde ise hep yolunu şaşırmıştı ama kuzey kanadındaki bu katlar arasında rahatça dolaşabileceğini düşünüyordu. Gördüğü koridorun kara tarafındaki merdivenlere gittiğini sandı. Oysa sadece yukarı doğru giden dar merdivenlere çıkıyordu. Basamakları izleyerek büyük, gölgeli tavanarasına çıktı ve çatıya açılan bir kapı buldu.

Parmaklıklı uzun bir balkon güney ucuna kadar uzanıyordu. Sol yanında çatının tepesi kara bir dağ gibi yükselen, aşağısında ise tüm enginliği ve loşluğuyla yıldızların ışığı altında bozkırlar, bataklıklar uzanan balkondan ilerledi; batı tarafına döndüğünde önünde uzanan kanalı gördü. Hava yumuşak ve nemli, yaklaşan yağmurun kokusuyla yüklüydü. Bataklıklardan alçak bir sis yükseliyordu. Kollarını parmaklıklara dayamış seyrederken sis yoğunlaşıp beyazlaşarak bataklıkları ve kanalı sakladı. Bu yumuşaklık pek hoşuna gitmişti; bulanıklaştıran, iyileştiren, gizleyen sisin bu yavaşlığı. İçine biraz huzur, biraz teselli dolmuştu. Derin bir nefes alarak düşündü, “Neden, neden bu kadar hüzünlüyüm? Neden Suord’u onun beni sevdiği kadar sevmiyorum? O neden beni seviyor?”

Yakında birinin olduğunu hissederek dönüp arkasına baktı. Çatıya bir kadın çıkmış, ondan birkaç metre uzakta duruyordu; kadının kolları da onun gibi parmaklıkların üzerindeydi, etekleri uzun bir elbise giymişti. O başını çevirince, kadın da çevirerek ona baktı.

Koyu tenine, düz siyah saçlarına, kaşlarının belli biçimdeki incecik hattına, elmacık ve çene kemiğine bakılacak olursa kuşkusuz Kaya kadınlarından biriydi; ama hangisi olduğuna emin olamıyordu. Kuzey kanadının yemek odalarında yirmili yaşlarında, hepsi kardeş, kuzen veya akraba olan, hiçbiri daha evlenmemiş birkaç Akşam kadınıyla karşılaşmıştı. Hepsinden korkuyordu çünkü Suord içlerinden birine sedoretu eşi olması için evlenme teklifinde bulunabilirdi. Hadri cinsel yönden biraz utangaçtı ve cinsiyet farkını aşmak da ona zor geliyordu; bazı genç kadınlar ona son derece çekici gelse de zevki ve teselliyi diğer genç erkeklerde buluyordu. Meruo’nun kadınları büyük bir çekiciliğe sahipti ama onlardan birine dokunduğunu bile hayal edemiyordu. Buradaki ıstırabının bir kısmı da Akşam kadınlarının, ona her zaman bir yabancı olduğunu hatırlatan o kuşkucu soğukluklarından kaynaklanıyordu. Onu küçümsüyorlardı; o da kendini onlardan sakınıyordu. O yüzden hangisinin Sasni, hangisinin Lamateo, hangisinin Saval veya hangisinin Esbuai olduğunu tam olarak bilemiyordu.

Uzun boylu olduğu için bunun Esbuai olduğunu düşünmüştü ama emin olamıyordu. Karanlık onun için bir mazeret sayılabilirdi çünkü yüzünün hatlarını belli belirsiz seçebiliyordu. “İyi akşamlar,” diye mırıldandı ve hiç isim söylemedi.

Uzun bir sessizlik oldu; büyük bir uysallıkla, bir Meruo kadınının gecenin köründe, çatının tepesinde bile kendisini tersleyeceğini düşündü.

Ama sonra kadın hafifçe, “İyi akşamlar,” dedi sesinde bir kahkahayla; sesi yumuşaktı, aklında tıpkı sisin durduğu gibi durmuştu, ılımlı ve serin. “Kimsiniz?” dedi kadın.

“Hadri,” dedi, yine uysallıkla. Artık kim olduğunu öğrenmişti işte ve onu horlayacaktı.

“Hadri mi? Buradan değilsin.”

O halde bu kadın kimdi?

Çiftliğinin ismini söyledi. “Doğudan geliyorum, Fadan’n Suseti’nden. Ziyarete geldim.”

“Ben uzaklardaydım,” dedi kadın. “Yeni döndüm. Bu gece. Ne kadar harika bir gece değil mi? En çok bu tür geceleri severim, sis kendine has bir denizmişçesine yükselirken...”

Gerçekten de sis birleşmiş, yükselmişti; sanki kayası üzerindeki Meruo, hafif ışıyan bir boşluğun üzerindeki karanlığa bırakılmış yüzüyordu.

“Ben de seviyorum,” dedi. “Düşünüyordum da...” Sonra durdu.

“Ne?” dedi kadın bir dakika sonra; bunu o kadar kibarca söylemişti ki Hadri cesaretlenerek devam etti.

“Bir oda içersinde mutsuz olmanın, açık havada mutsuz olmaktan daha kötü olduğunu,” dedi utangaç, mutsuz bir kahkahayla. “Acaba neden öyle oluyor?”

“Anlamıştım,” dedi kadın. “Duruş tarzından. Çok üzüldüm. Daha mutlu... daha mutlu olman için ne lazım?” İlk başta kadının kendisinden daha yaşlı olduğunu düşünmüştü ama şimdi çok genç bir kız gibi, hem utangaç hem de cesur, biraz tuhaf ama tatlılıkla konuşuyordu. Gerçekleri söyleyebilmeleri için her ikisine de cesaret veren, onları serbest bırakan şey karanlık ile sisti.

“Bilmiyorum,” dedi Hadri. “Galiba ben nasıl âşık olunacağını bilemiyorum.”

“Neden böyle düşünüyorsun?”

“Çünkü ben... Suord yüzünden, beni buraya o getirdi,” diye açıkladı kıza, doğruları söylemeye çalışarak. “Onu seviyorum ama... ama hak ettiği şekilde değil.”

“Suord,” dedi kız düşünceli düşünceli.

“Çok güçlü. Cömert. Bana kendi varlığını olduğu gibi sunuyor, bütün yaşamını. Ama ben, ben bunu yapamıyorum...”

“Neden burada kalıyorsun?” diye sordu kız suçlarcasına değil de bir cevap almak için.

“Onu seviyorum,” dedi Hadri. “Onu incitmek istemiyorum. Eğer kaçarsam bir korkak olacağım. Ona layık olmaya çalışıyorum.” Bunlar dört ayrı cevaptı, her biri ıstırapla, ayrı söylenen.

“Seçilmemiş bir aşk,” dedi kadın imalı, kaba bir sevecenlikle. “Ah çok zordur.”

Artık bir kız gibi değil aşkın ne olduğunu bilen bir kadın gibi konuşuyordu. Konuşurlarken ikisi de batıya, sis denizine bakıyorlardı çünkü bu şekilde konuşmak daha kolaydı. Kadın yine ona bakmak için dönmüştü. Hadri karanlıkta onun sakin bakışlarını hissedebiliyordu. Çatının çizgisiyle kadının başı arasında parlak ve büyük bir yıldız parlıyordu. Bir kez daha hareket ettiğinde yuvarlak, kara başı yıldızı gizledi, sonra yıldız saçlarına karışıp parladı, sanki yıldızı saçına takmış gibi. İzlemesi çok hoş bir şeydi.

“Ben hep aşkı seçeceğimi düşünürdüm,” dedi sonunda Hadri, kadının söylediklerini aklında işlemeye devam etmişti. “Bir sedoretu seçerek yerleşmeyi, günün birinde, bizim çiftliğin yakınlarında bir yere... Başka bir şey hiç aklıma gelmemişti. Sonra buraya çıktım geldim, dünyanın kıyısına... Ve ne yapacağımı bilemiyorum. Seçildim, ben seçemiyorum...”

Sesinde sanki kendi kendisiyle hafifçe alay edermiş gibi bir tını vardı. “Burası garip bir yer,” dedi.

“Öyledir,” dedi kadın. “İnsan büyük dalgayı görünce...”

Bir kez görmüştü. Suord onu güney taşkın ovasının üzerinde yükselen burna götürmüştü. Meruo’nun sadece birkaç mil güney batısında olmasına rağmen kara içine doğru epeyce girip dolanarak sonra yeniden batıya dönmek zorunda kalmışlardı ve Hadri sormuştu: “Neden kıyıdan gitmedik?”

“Nedenini göreceksin,” demişti Suord. Kayalık burunda oturup yanlarında getirdikleri yiyecekleri yemişlerdi; Suord’un bir gözü devamlı batı utkuna yayılmış, solucan gibi kıvrılan birkaç balçıklı kanalın kestiği nihayetsiz ve kasvetli kahverengi gri çamur düzlüklerindeydi. “Geliyor işte,” demişti ayağa kalkarak; Hadri de parıltısını seyretmek, uzaktan gelen gürlemesini duymak, yaklaşan parlak çizgiyi, yedi mil boyunca uzanan muazzam ova üzerinden yaklaşarak köpüklerle altlarındaki kayalara çarpan ve burnun etrafını olduğu gibi kaplayan dalgayı görmek için ayağa kalktı.

“Koşup kaçılamayacak kadar hızlı,” demişti Suord, kara yüzü canlı ve heyecanlıydı. “Kayanın etrafına da böyle gelirdi. Eski günlerde.”

“Burada mahsur mu kaldık?” diye sormuştu Hadri ve Suord cevaplamıştı: “Hayır, ama keşke kalmış olsaydık.”

Şimdi bunu düşünürken Hadri sisin altında, engin denizin hemen surların dibinden Meruo’nun etrafını kaplamış olduğunu hayal etti. Eski günlerdeki gibi.

“Herhalde gelgit dalgaları Meruo’yu anakaradan ayırıyordu,” dedi; kadın da, “Günde iki kere,” diye yanıtladı.

“Garip,” diye mırıldandı Hadri ve kadının gülercesine iç çekişini belli belirsiz duydu.

“Hiç de değil,” dedi kadın. “Eğer burada doğmuşsan... Bebeklerin doğdukları, insanların öldükleri vaktin, fırtına öncesi sükûnet dedikleri o saat olduğunu biliyor muydun? Sabah gelgitinin en alçak olduğu o an.”

Kadının sesi ve sözleri Hadri’nin yüreğini ta içten kavramıştı; çok yumuşaktı, kulağa garip geliyordu. “Ben içerlerden, dağlardan geliyorum ve denizi daha önce görmemiştim,” dedi. “Gelgitler hakkında hiçbir şey bilmiyorum.”

“Eh,” dedi kadın, “işte onların gerçek aşkı.” Hadri’nin arkasında bir yerlere baktı. Hadri dönünce sadece yara izi gibi görünen en koyu hilal haliyle, küçülmekte olan ayı tam sis denizinin üzerindeyken gördü. Başka bir şey söyleyemeden aya bakakaldı.

“Hadri,” dedi kadın, “üzülme. Ay bu sadece. Gerçi ne zaman hüzünlenirsen yine buraya çık. Seninle konuşmak hoşuma gitti. Burada konuşacak başka kimse yok...” Sonra da, “İyi geceler,” diye fısıldadı. Yürüyerek uzaklaştı ve gölgeler arasında kayboldu.

Hadri bir süre kalıp sisin yükselişini, ayın yükselişini seyretti; sis, ayı ve sonunda her şeyi soğuk bir loşlukla kapatarak bu yarışı kazandı. Artık gergin ve kederli olmayan Hadri titreyerek Suord’un odasına geri döndü ve yatağın geniş sıcaklığına süzülüverdi. Tam uykuya dalmak üzereyken kadının ismini bilmediği geldi aklına.

Suord mutsuz bir ruh haliyle uyandı. Hadri’ye, yan kanalların havuzlarını kontrol etmek için kendisiyle birlikte kanaldan aşağıya gelmesini istediğini söyledi; ama aslında istediği Hadri’yi, kendisini sadece işe yaramaz değil aynı zamanda biraz huzursuz hissedeceği ve kaçacak yer bulamayacağı teknede tek başına yakalamaktı. Cam gibi yan kanallardan birinde ılıman güneşin altında süzüldüler. “Gitmek istiyorsun, değil mi?” dedi Suord, sanki cümle o konuşurken dilini kesen bir bıçakmış gibi söylemişti bunu.

“Hayır,” dedi Hadri, söylediğinin doğru olup olmadığını bilemeyerek, ama başka bir söz de söylememişti.

“Burada evlenmek istemiyorsun.”

“Bilmiyorum Suord.”

“Bilmiyorum demekle ne kastediyorsun?”

“Akşam kadınlarından hiçbirinin benimle evlenmek istediklerini sanmıyorum,” dedi gerçeği dile getirmeye çalışarak, “istemediklerini biliyorum. Senin buradan birini bulmanı istiyorlar. Ben yabancıyım.”

“Seni tanımıyorlar,” dedi Suord ani, yalvaran bir kibarlıkla. “Buradaki insanların, yeni birilerini tanıması için epeyce bir süre geçmesi gerekiyor. Çok uzun zamandır Kaya’mızın üzerinde yaşıyoruz. Damarlarımızdaki kan değil deniz suyu. Ama anlayacaklar, göreceklerdir eğer sen... Eğer kalırsan...” Teknenin yan tarafından uzaklara baktı, bir süre sonra ancak duyulabilecek şekilde, “Eğer gidersen, seninle gelebilir miyim?” diye sordu.

“Bir yere gitmiyorum,” dedi Hadri. Gidip saçını ve yüzünü okşayarak Suord’u öptü. Suord’un kendisini izleyemeyeceğini, Oket’te, karanın içlerinde yaşayamayacağını biliyordu; olmazdı, yürümezdi. Ama bunun da anlamı onun burada Suord ile kalmasıydı. İçinde, tam yüreğinin altında hissiz bir soğukluk vardı.

“Sasni ile Duun’un ilişkileri var,” dedi Suord kısa bir süre sonra, yeniden kendi gibi konuşarak, yani denetim altında ve ateşli. “On üç yaşından beri sevgililer. Eğer teklif edersem Sasni benimle evlenir, Gün evliliğinde Duun’la olabilirse. Onlarla bir sedoretu kurabiliriz Hadri.”

İçindeki hissizlik Hadri’nin buna bir tepki vermesine engel olmuştu, ne hissettiğini bilmediğini düşünüyordu. Sonunda tek söyleyebildiği, “Duun kim?” olmuştu. İçinde Duun’un bir gece önce —sanki başka bir dünyada, sis, karanlık ve gerçek diyarında— çatıda gördüğü kadın olabileceğine dair ufak bir umut vardı.

“Duun’u biliyorsun.”

“Başka bir yerlerden mi döndü?”

“Hayır,” dedi Suord, Hadri’nin aptallığı karşısında hayret duymayacak kadar aklı başka yerdeydi. “Sasni’nin ilişkisi olan kız, Dördüncü Sedoretu’dan Lasudu’nun kızı. Kısa boylu, çok zayıftır, pek konuşmaz.”

“Onu tanımıyorum,” dedi Hadri umutsuzlukla, “onları birbirlerinden ayıramıyorum, benimle konuşmuyorlar,” ve sonra dudağını ısırarak iri adımlarla teknenin diğer tarafına yürüdü, ellerini cebine sokup, kamburunu çıkartarak durdu.

Suord’un ruh hali oldukça değişmişti, havuza vardıklarında su ve çamurun içinde neşeyle şapırdayıp durdu, mekanizmanın işleyip işlemediğini kontrol etti, sonra arkalarından gelen güzel bir rüzgârla ana kanala geri döndüler. Hadri’ye, “Artık deniz bacaklarına kavuşmanın zamanı geldi!” diye bağırarak tekneyi kanaldan batıya, açık denize götürdü. Puslu güneş ışığı, tuz zerrecikleriyle dolu tatlı esinti, derinliklerin korkusu, Suord’un becerikli talimatları altında tekneyi yürütme gayreti, ışık kırmızı-sarı rengiyle suya yayıldığında ve büyük kıyı koşan ve bataklık kuşları çığlıklar atarak yükselip etraflarında halkalar çizdiğinde, güneş kavuşurken tekneyi yeniden döndürüp kanala sokmanın zaferi — tüm bunlar sayesinde sonuçta harika bir gün geçirmişti Hadri.

Ama tekrar Meruo’nun çatıları altına, karanlık koridorlara, hepsi batıya bakan alçak, geniş, karanlık odalara girer girmez bu güzellik de sönüvermişti. Dördüncü ve Beşinci Sedoretu ile birlikte yemeğe oturdular. Hadri’nin çiftliğinde olsaydı, önceden haber vermeden bütün gün yok olup, hiç yardım etmeden tam yemek vakti geldiklerinde bir sürü takılma, şakalaşma olurdu; burada kimse ne takılıyordu, ne de şaka yapıyordu. Eğer duruma içerleyen biri varsa bile bu gizli kalıyordu. Belki de hiç içerleyen yoktu, belki birbirlerini o kadar iyi tanıyorlar ve tek bir şeyin parçası sayıyorlardı ki, birbirlerine de, insanın tıpkı ellerine itimat ettiği gibi itimat ediyorlardı, sorgusuz sualsiz. Çocuklar bile Hadri’nin çocukken yaptığından daha az şakalaşıp, daha az ağız dalaşına giriyordu. Uzun masadaki sohbetler hep sessiz oluyordu, çoğu kişi tek bir kelime bile konuşmuyordu.

Kendi yemeğini kendi koyan Hadri bir gece önce gördüğü kadını aradı gözleriyle. Gerçekten de Esbuai miydi acaba? Zannetmiyordu; boyları benziyordu ama Esbuai çok inceydi ve başını belirli bir şekilde kibirlice tutuyordu. O kadın burada yoktu. Belki de İlk Sedoretu’dandı. Bu kadınların hangisi Duun’du?

Sasni’nin yanındaki, o ufak tefek olan; şimdi onu hatırlamıştı. Hep Sasni’yle olurdu. Onunla hiç konuşmamıştı çünkü hepsinin arasında en çok Sasni onu nefretle aşağılıyordu ve Duun da onun gölgesiydi.

“Haydi,” dedi Suord ve masanın diğer tarafına dolanarak Sasni’nin yanına otururken, Hadri’ye de Duun’un yanına oturmasını işaret etti. O da öyle yaptı. Ben Suord’un gölgesiyim, diye düşündü.

“Hadri seninle hiç konuşmadığını söyledi,” dedi Duun’a. Kız kamburunu biraz daha çıkartarak bir şeyler geveledi. Hadri, Sasni’nin yüzünde şimşek gibi bir hiddet gördü; aslında yine de doğrudan Suord’a bakarken meydan okuyan bir tebessüm de vardı yüzünde. Birbirlerine çok benziyorlardı. Tam denk gelmişlerdi.

Hadri yemeğini yerken Suord ile Sasni konuştular — balıkçılık hakkında, boşaltma havuzları hakkında. Suların üzerinde geçen koca günden sonra kurt gibi acıkmıştı. Yemeğini çoktan bitirmiş olan Duun öylece oturuyor, hiçbir şey söylemiyordu. Bu insanların tamamen hareketsiz ve sessiz durabilme kabiliyetleri vardı, tıpkı yırtıcı hayvanlar veya balık avlayan kuşlar gibi. Akşam yemeği balıktı tabii ki; her zaman balık olurdu. Meruo bir zamanlar zengin bir yerdi ve hâlâ zenginliğin görgüsüne sahipti ama pek az geliri kalmıştı. Deniz her yıl deltadan acımasızca çekildikçe büyük kanalın kazılması her yıl gelirin daha büyük bir kısmını götürüyordu. Balıkçı filoları büyüktü ama tekneler eskiydi ve sık sık tamir edilmeleri gerekiyordu. Hadri neden yeni tekneler yapmadıklarını sordu, çünkü kuru rıhtımların üzerinde büyük bir tersane yükseliyordu; Suord sadece tahtanın bedelinin bile bunu engellemeye yettiğini açıklamıştı. Sadece tek bir hasatları olduğundan, yani balık ve kabuklu deniz mahsulü elde ettiklerinden diğer yiyecekleri, giyecekleri, yakacak ve hatta suyu bile satın almak zorundaydılar. Meruo’nun millerce ötesindeki civar kuyular hep tuzluydu. Dağlardaki köyden bir su kemeri kaleye su taşıyordu.

Gerçi pahalı sularını gümüş bardaklardan içiyorlar, bitmeyen balıklarını da, yıkama sırası kendisine geldiğinde Hadri’nin kırmaktan çok korktuğu o mavi renkli yarı saydam antika Edia takımlarında yiyorlardı.

Sasni ile Suord konuşmaya devam etti; Hadri ise orada, hiçbir şey söylemeyen kıza hiçbir şey söyleyemeden otururken kendisini iç karartıcı ve salak hissetti.

“Bugün hayatımda ilk kez denize çıktım,” dedi, kanın yüzüne hücum ettiğini hissederek.

Kız “mhm” gibi bir ses çıkarttı ve boş kâseye baktı.

“Sana biraz çorba getireyim mi?” diye sordu Hadri. Burada yemeği çorbayla bitirirlerdi, balık çorbasıyla tabii.

“Hayır,” dedi kız kaşlarını çatarak.

“Bizim çiftlikte,” dedi, “insanlar genellikle birbirlerine yemek getiriverirler; bu en önemli nezaket kurallarından biri sayılır; böyle bir şey seni rahatsız ettiyse özür dilerim.” Ayağa kalkıp iri adımlarla büfeye ilerleyerek titreyen ellerle kendisine bir kâse çorba doldurdu. Geri döndüğünde Suord ona, son derece içerlediği bir şekilde, tartarcasına, hafif bir tebessümle bakıyordu. Onu ne zannediyorlardı? Hiçbir standardı, kendi halkı, kendisine ait bir yeri yok mu zannediyorlardı? İsterlerse kendi aralarında evlensinlerdi, onun bir iştiraki olmayacaktı. Çorbasını birkaç yudumda içti, Suord’u beklemeden kalktı, mutfağa gitti, yemek pişiren takımdaki kaybını, bulaşık yıkama takımıyla telafi etti. Belki onların bu konuda standartları yoktu ama onun vardı.

Suord onu odalarında bekliyordu —Suord’un odasında— Hadri’nin burada kendine ait odası yoktu. Zaten bu bile aşağılayıcı, gayri tabii bir şeydi. Adam gibi kalelerde misafirlere ayrı bir oda açarlardı.

Suord ne dediyse —daha sonra ne olduğunu hiç hatırlayamadı— bardağı taşıran son damla olmuştu. “Bana bu şekilde muamele edemezsin!” diye bağırdı hararetle; Suord da anında alevlenerek ne demek istediğini sordu ve olan oldu, sonunda onları kül rengi suratlarla dehşet içersinde birbirlerine bakakalmış bırakan bir hiddet, sinir boşalması, suçlama patlaması yaşadılar. “Hadri,” dedi Suord, isim bir hıçkırık olarak çıkmıştı; titriyor, tüm bedeni sarsılıyordu. Birleştiler, birbirlerine sıkıca sarıldılar, Suord’un küçük, kaba, güçlü elleri Hadri’yi iyice kendine çekti. Suord’un teni deniz gibi tuzluydu. Hadri battı, battı ve boğuldu.

Fakat sabah her şey eskisi gibiydi. Suord’u inciteceğini bildiği için kendisine bir oda talebinde bulunamadı. Eğer bu sedoretuyu kurarsak en azından kendime ait bir odam olacak, diyordu aklının gerisindeki cılız, değersiz bir ses. Ama yanlıştı bu, yanlış...

Çatıda karşılaştığı kadını aradı ve o olabilecek yarım düzine kadar kadın gördü ama hiçbirinin o olduğuna ikna olamıyordu. Acaba ona bakmaz mıydı, onunla konuşmaz mıydı? Gün ışığında, başkalarının önünde olmaz mıydı? Şimdilik bu kadarı yeterdi o halde.

Ancak yeni yeni onun bir Sabah kadını mı, yoksa Akşam kadını mı olduğunu bilmediğini fark etmeye başlamıştı. Ama zaten ne değişirdi ki?

O akşam sis çöktü. Gecenin köründe aniden uyanarak pencereden baktığında sadece, evin başka bir kanadındaki bir yerlerde bir pencereden yayılan ışıkla belli belirsiz parlayan biçimsiz bir grilik gördü. Suord her zamanki gibi, gece sahile boşaltılmış safra parçası gibi tamamen kendinden geçmiş bir halde dümdüz yatıyordu. Hadri bir süre içini sızlatan bir şefkatle onu seyretti. Sonra ayağa kalktı, kıyafetlerini üzerine geçirdi ve çatıya çıkan merdivenlere giden koridoru buldu.

Pus, çatının sivri kısımlarını dahi gizliyordu. Parmaklıkların yakınındaki hiçbir şey seçilemiyordu. Yolu yoklayarak, parmaklıklara tutunarak ilerledi. Balkonun ahşap zemini tabanlarına ıslak ve soğuk geliyordu. Yine de tavanarası merdivenlerinden çıkarken içinde bir çeşit mutluluk baş gösterdi; sisli havayı içini çekerek evin batı tarafındaki köşeden dönerken bu his daha da arttı. Bir süre kıpırdamadan durdu, sonra fısıltıyla konuştu: “Orada mısın?”

Bir duraksama oldu, onunla konuştuğu ilk seferde de olduğu gibi; sonra kadın cevap verdi, kahkahasını sesine son anda gizleyebilmiş gibi. “Evet, buradayım. Sen orada mısın?”

Bir sonraki an, pusun içinde vücut bulan şekiller olarak da olsa birbirlerini görebilmeye başladılar.

“Buradayım,” dedi Hadri. Mutluluğu çok saçmaydı. Kara saçlarını, daha açık renkli oval yüzündeki gözlerinin karasını seçebilmek için ona bir adım daha yaklaştı. “Seninle yeniden konuşmak istedim,” dedi.

“Ben de seninle yeniden konuşmak istedim,” dedi kadın.

“Seni bulamadım. Benimle konuşursun diye bekledim.”

“Aşağıda olmaz,” dedi kadın, sesi hafifleyip soğuklaşarak.

“İlk Sedoretu’dan mısın?”

“Evet,” dedi. “Meruo’nun İlk Sedoretu’sunun Sabah eşiyim. Adım An’nad. Senin hâlâ mutsuz olup olmadığını öğrenmek istedim.”

“Öyle,” dedi, “hiç...” Kadının yüzünü daha net görmeye çalışıyordu ama çok az ışık vardı. “Neden sen benimle konuşabiliyorsun, ben seninle konuşabiliyorum da bu evden başka kimseyle konuşamıyoruz?” dedi. “Neden tek iyi sensin?”

“Suord, o iyi değil mi?” diye sordu kadın, ismi söylerken biraz tereddüt ederek.

“Kasıtlı bir şey yapmıyor hiç. Kötü değil. Sadece... beni sürüklüyor, beni itiyor... Benden daha güçlü.”

“Belki değildir,” dedi An’nad, “belki de istediklerini yaptırmaya alışıktır.”

“Ya da daha âşık,” dedi Hadri, alçak sesle, utançla.

“Sen ona âşık değil misin?”

“Yo, âşığım!”

Kadın güldü.

“Onun gibi birini hiç tanımamıştım, o daha çok... hisleri o kadar derin ki... beni kendi derinliklerimden çıkarttı,” diye kekeledi Hadri. “Ama onu seviyorum... çok.”

“O halde yanlış giden ne?”

“Evlenmek istiyor,” dedi Hadri ve sonra durdu. Kadının ev halkıyla ilgili konuşuyordu, muhtemelen de yakın bir akrabası hakkında; İlk Sedoretu eşlerinden biri olarak Meruo ilişki ağının bir parçasıydı. Kendini neye bulaştırmak üzereydi böyle?

“Kiminle evlenmek istiyor?” diye sordu kadın. “Endişelenme. Burnumu sokmam. Mesele onunla evlenmek istememenden mi kaynaklanıyor?”

“Yo, yo,” dedi Hadri. “Sadece... burada kalmaya hiç niyetim yoktu, eve dönerim sanıyordum... Suord ile evlenmek sanki... hak ettiğimden, hak ettiğimden fazlası... Ama çok ilginç, çok harika bir şey olur! Ama... evliliğin kendisi, sedoretu, o doğru değil. Sasni’nin kendisiyle evlenebileceğini söylüyor, o Duun’la evlenebilsin diye Duun da benimle evlenecek.”

“Suord ile Sasni”, ismi söylerken yine hafif bir duraklama olmuştu, “birbirlerine âşık değiller öyleyse?”

“Hayır,” dedi Hadri biraz tereddütle, aralarındaki kıvılcım gibi çakan o meydan okumayı hatırlayarak.

“Peki ya Duun’la sen?”

“Onu tanımıyorum bile.”

“Yo, yo, bu hiç de dürüstçe bir şey değil,” dedi An’nad. “İnsan aşkı seçebilir ama bu şekilde değil... Kimin planı bu? Üçünün mü?”

“Sanırım. Suord ile Sasni bu konuda konuşmuş. Diğer kız, Duun hiç sesini çıkartmıyor.”

“Onunla konuş,” dedi kadın hafifçe. “Onunla konuş Hadri.” Ona bakıyordu; birbirlerine oldukça yakın duruyorlardı; o kadar yakındılar ki birbirlerine değmeseler bile kadının kolunun sıcaklığını kendi kolu üzerinde hissediyordu.

“Ben seninle konuşmayı tercih ediyorum,” dedi, kadına bakmak için dönerek. An’nad geri çekildi; sis o kadar yoğun ve karanlıktı ki bu hafif hareketle bile hayale dönüşür gibi olmuştu. Elini uzattı ama yine tam olarak Hadri’ye dokunmadı. Hadri onun gülümsediğini biliyordu.

“O halde kalıp burada benimle konuş,” dedi, yeniden parmaklıklara yaslanarak. “Anlatsana... aman işte bana her şeyi anlat. Ne yapıyorsunuz Suord’la, sevişmediğiniz zamanlar?”

“Denize yelken açtık,” dedi ve An’nad’a açık denize hayatında ilk kez çıktığında neler hissettiğini, dehşetini ve zevkini anlatırken buldu kendini. “Yüzebiliyor musun?” diye sordu kadın; Hadri gülerek, “Bizim orada gölde yüzerdim ama aynı şey değil,” deyince kadın da gülerek, “Evet, değildir herhalde,” dedi. Uzun bir süre konuştular, An’nad’a ne yaptığını sordu: “Gün ışığında. Henüz seni aşağıda görmedim.”

“Doğru,” dedi kadın. “Ben ne yapıyorum? Ah, Meruo için endişeleniyorum sanırım. Çocuklarım için endişeleniyorum... Şu anda bunu konuşmak istemiyorum. Suord ile nasıl tanıştınız?”

Onlar daha sözlerini bitirmeden sis, ayın doğmasıyla birlikte hafifçe açılmaya başlamıştı. İnsanın kemiklerine işleyen bir soğuk çıkmıştı. Hadri titriyordu. “Haydi git,” dedi An’nad. “Ben alışkınım. Sen yatağa dön.”

“Don var,” dedi Hadri, “bak,” gümüşle kaplanmış gibi duran tahta parmaklığa dokundu. “Sen de aşağı inmelisin.”

“İneceğim. İyi geceler Hadri.” Tam dönerken An’nad, “Ben gelgiti bekleyeceğim,” dedi ya da o öyle duyduğunu zannetti.

“İyi geceler An’nad.” İsmini kısık sesle, sevgiyle söylemişti. Keşke diğerleri de onun gibi olsaydı...

Suord’un hareketsiz, tatlı sıcaklığının yanına uzanarak uyudu.

Ertesi gün Suord, Hadri’nin ayak altında dolanmaktan başka hiçbir işe yaramadığı kayıt bürosunda çalışmak zorundaydı. Hadri bu fırsatı değerlendirip birkaç suratsız, huysuz kadına sorarak Duun’un yerini buldu: Balık kurutma ünitesinde. Rıhtımlara inerek, şansının da yaver gitmesiyle —tabii buna şans denebilirse— onu puslu güneşte, teknenin havuzunun kenarına oturmuş tek başına öğlen yemeğini yerken buldu.

“Seninle konuşmak istiyorum,” dedi.

“Neden?” dedi kız. Ona bakmıyordu.

“Sence sevdiğin bir insanla evlenebilmek için aslında sevmediğin bir başkasıyla evlenmek dürüst bir davranış mı?”

“Hayır,” dedi kız hiddetle. Yere bakmaya devam ediyordu. Öğlen yemeğini koyduğu torbayı katlamaya çalıştı ama elleri çok fazla titriyordu.

“O halde neden buna rıza gösteriyorsun?”

“Sen niye buna rıza gösteriyorsun?”

“Göstermiyorum,” dedi Hadri. “Suord’un fikri. Ve Sasni’nin.”

Kız başıyla onayladı.

“Senin değil mi?”

Kız başını şiddetle salladı. İnce, kara yüzünün çok genç olduğunu fark etti Hadri.

“Ama Sasni’yi seviyorsun,” dedi pek emin olamadan.

“Evet! Sasni’yi seviyorum. Hep sevdim ve hep seveceğim! Ama bu, onun söylediği her şeyi yapacağım anlamına gelmez, onun her istediği şeyi, benim, benim...” Artık Hadri’ye bakmaya başlamıştı, dosdoğru ona, yüzü ateş gibi yanıyor, sesi titriyor, kesiliyordu. “Ben Sasni’ye ait değilim!”

“Eh,” dedi Hadri, “Ben de Suord’a ait değilim.”

“Erkekler hakkında hiçbir şey bilmiyorum,” dedi Duun, ona ters ters bakmaya devam ederek. “Ya da diğer kadınlar hakkında. Ya da herhangi bir konuda. Sasni’den başka kimseyle olmadım bütün hayatım boyunca! Bana sahip olduğunu düşünüyor.”

“Suord’la birbirlerine çok benziyorlar,” dedi Hadri dikkatle.

Bir sessizlik oldu. Gözyaşları küçük bir çocukmuş gibi gözlerinden fışkırsa da bunları silmeye tenezzül etmedi Duun. Meruo kadınlarının vakarına sarınmış dimdik oturuyordu; her nasılsa öğlen yemeği torbasını da katlamayı başarmıştı.

“Ben kadınlar hakkında pek bir şey bilmem,” dedi Hadri. Onunkisi belki daha basit bir vakardı. “Ya da erkekler hakkında. Suord’u sevdiğimi biliyorum. Ama... hürriyete ihtiyacım var.”

“Hürriyet!” dedi kız; Hadri önce alay ettiğini düşünmüştü ama tam tersine — aniden gözyaşlarına kapılarak başını dizlerine dayadı ve yüksek sesle hıçkırmaya başladı. “Benim de,” diye ağladı, “benimde.”

Hadri ürkekçe elini uzatarak kızın omzunu okşadı. “Seni ağlatmak istememiştim,” dedi. “Ağlama Duun. Eğer biz, eğer biz aynı şeyleri hissediyorsak, belki bir çözüm yolu buluruz. Evlenmemiz şart değil. Dost olabiliriz.”

Kız başıyla onaylasa da bir süre daha hıçkırmaya devam etti. Sonunda şişmiş yüzünü kaldırdı, ıslak gözkapaklarının altındaki parlak gözleriyle ona baktı. “Bir dostum olmasını isterim,” dedi. “Hiç arkadaşım olmadı.”

“Benim burada sadece bir tane daha var,” dedi Hadri, Duun ile konuşmasını söylemekte An’nad’ın ne kadar haklı olduğunu düşünerek. “An’nad.”

Kız ona bakakaldı. “Kim?”

“An’nad. İlk Sedoretu’dan Sabah kadını.”

“Ne demek istiyorsun?” Azarlarcasına konuşmuyordu, gerçekten çok şaşırmıştı. “O, Teheo.”

“O halde An’nad kim?”

“O, İlk Sedoretu’nun dört yüz yıl önceki Sabah kadınıydı,” dedi kız, berrak ama şaşkın gözleri hâlâ Hadri’nin gözlerinde.

“Anlatsana,” dedi Hadri.

“Boğulmuş — burada Kaya’nın eteğinde. Hepsi kumların üzerindeymiş, sedoretusu, çocuklarla birlikte. Gelgitin Meruo’ya kadar gelmemeye başladığı zamanlarmış. Hepsi kumların üzerinde kanal hakkında planlar yapıyorlarmış, o ise evdeymiş. Batıda bir fırtına olduğunu görmüş, rüzgâr büyük dalgalardan birini getirebilir, diye düşünmüş. Onları uyarmak için aşağıya koşmuş. Ve dalga gelmiş, bütün Kaya’yı çevrelemiş, eskiden olduğu gibi. Hepsi dalgadan kaçıp kurtulmuş, An’nad hariç. O boğulmuş...”

O anda hayret edecek o kadar çok şeyi vardı ki, An’nad hakkında, Duun hakkında, Duun’un sorusuna cevap verip de ona neden tek soru sormadığına hiç hayret etmemişti.

Ancak epey bir zaman geçtiğinde, yarım yıl kadar sonra, “Hatırlıyor musun sana An’nad’la karşılaştığımı söylemiştim —ilk konuştuğumuzda— gemi havuzunun kenarında?” demişti.

“Hatırlıyorum,” demişti Duun.

Hadri’nin odasındaydılar, geleneksel olarak Sekizinci Sedoretu’nun bir üyesi tarafından kullanılan, pencereleri doğuya bakan yüksek tavanlı, çok güzel bir odaydı. Yazın sabah güneşi yataklarını ısıtıyor, yumuşak, toprak kokulu bir kara rüzgârı da pencerelerden içeri doluyordu.

“Sana garip gelmemiş miydi?” diye sordu. Başını kızın omzuna yaslamıştı. Duun konuştuğunda, sıcak nefesini saçlarının arasında hissetti.

“O zaman her şey çok garipti... bilmiyorum. Sonra zaten eğer dalgayı duymuşsan...”

“Dalga mı?”

“Kış geceleri. Evin tepesinde, çatı aralarında. Gelgit dalgasının gelip Kaya’nın etrafına çarptığını, oradan da tepelere doğru ilerlediğini duyarsın. Gerçek yüksek dalga zamanı. Ama deniz millerce uzakta...”

Suord kapıyı çaldıktan sonra içeri çağrılmayı bekledi, ardından içeri girdi. “Hâlâ yatakta mısınız? Kasabaya gidiyor muyuz, gitmiyor muyuz?” diye sordu; yazlık ceketinin içinde muhteşem, krallar gibi görünüyordu. “Sasni avluya indi bile.”

“Tamam, tamam biz de tam kalkıyorduk,” dediler, gizlice daha da sarmaş dolaş olarak.

“Hemen!” dedi Suord ve dışarı çıktı.

Hadri oturdu ama Duun onu kendisine çekti. “An’nad’ı gördün mü? Onunla konuştun mu?”

“İki kere. Kim olduğunu söyledikten sonra bir daha hiç gitmedim. Korktum... Ondan değil. Orada olmayacağından korktum.”

“Ne yaptı?” diye sordu Duun hafifçe.

“Bizi boğulmaktan kurtardı,” dedi Hadri.

DAĞ USULÜ

O gezegenini tanımayan okurlara not:

Ki’O toplumu (bazı eski dini sebeplerle) Sabah ve Akşam olarak iki parçaya veya nısfa ayrılır. Herkes annesinin nısfına aittir ve kendi nısfından kimseyle cinsel ilişkiye giremez.

O’daki, Sedoretu adı verilen evlilikler dörtlüdür — Sabah nısfından bir kadınla bir erkek ve Akşam nısfından bir kadınla bir erkek. Diğer nısıftan olan her iki eşle de cinsel ilişki kurulması ve aynı nısıftan olan eşle cinsel ilişki kurulmaması beklenir Yani her sedoretuda iki zıtcinsel ve iki eşcinsel ilişki olması beklenirken, iki yasak zıtcinsel ilişki bulunur.

Her sedoretu içinde beklenen ilişkiler şöyledir:

Sabah kadını ile Akşam erkeği (“Sabah evliliği”)

Akşam kadını ile Sabah erkeği (“Akşam evliliği”)

Sabah kadını ile Akşam kadını (“Gün evliliği”)

Sabah adamı ile Akşam adamı (“Gece evliliği”)

Yasak ilişki Sabah kadını ile Sabah erkeği ve Akşam kadını ile Akşam erkeği arasındadır ve buna da sadece kutsal olana saygısızlık denir.

Göründüğü kadar karmaşıktır ama bütün evlilikler öyle değil mi zaten?

Deka Dağları’nın fırtınalı taşlık yaylalarında çiftlikler hem azdır, hem de birbirlerinden uzak. Çiftçiler, güneye bakan korunaklı yamaçlara bir şeyler ekip biçerek, yamalardan yapağı elde ederek, yünü tarayarak, eğirerek, dokuyarak, pöstekileri halı fabrikalarına satarak o soğuk topraklardan zorlukla bir lokma ekmek çıkartırlar. Ariu ismi verilen dağ yamaları ufak tefek, adaleli bir cinstir; herhangi bir yerde barınmadan serbest gezerler; görünmeyen, çok eski sürü toprağı sınırlarını hiç geçmedikleri için bulundukları yerler çitle çevrilmez. Aslında her çiftlik sürünün arazisidir. Asıl çiftlik sahipleri bu hayvanlardır. Hoşgörülü ve ilgisiz olan hayvanlar çiftçilerin gür yapağılarını taramalarına, zor doğumlarda yardım etmelerine ve öldükleri zaman derilerini yüzmelerine izin verirler. Çiftçiler ariulara bağımlıdır; ariular çiftçilere değil. Kimin kimin sahibi olduğu meselesi tartışmaya açıktır. Danro Çiftliği’nde “Dokuz yüz aruimuz var,” demezler, “Sürüde dokuz yüz tane var,” derler.

Danro, O’da bulunan Oniasu’daki Mane Nehri’nin Yüksek Boşaltma Havzası’nda yer alan Oro Köyü’nün en uzaktaki çiftliğidir. Orada, dağda yaşayan insanlar medeni insanlardır ama çok da medeni sayılmazlar. Çoğunluk ki’O gibi, yaptıkları şeyi ta eskiden beri yapıldığı tarzda yapıyor olmaktan gurur duyarlar ama aslında kuralları kendilerine göre değiştirdikten sonra “orda aşağıdaki” insanların kuralları bilmediklerini, eski usule, gerçek ki’O usulüne, dağ usulüne saygı duymadıklarını iddia eden, kafasının dikine giden, inatçı insanlardır.

Birkaç yıl önce, Farren’in tepelerinde bir yerlerde toprak kayması sonucu Sabah kadını ile kocası ölünce Danro’nun ilk Sedoretu’su bozulmuş oldu. Her ikisi de başka çiftliklerden gelerek evlenmiş olan dul Akşam çifti yas tuttuklarından, erken yaşta yaşlanarak çiftliği ve bütün işleri Sabah kızına devrettiler.

Kızın ismi Şahes idi. Otuz yaşına geldiğinde dimdik duran, güçlü, kısa boylu, elma gibi sert yanaklı, dağlıların iri adımlarına ve geniş ciğerlerine sahip bir kadın olmuştu. Sırtında yirmi beş, otuz kilo pösteki ile derin kar içindeki yoldan köy merkezine iner, pöstekileri satar, vergileri öder, biraz köy ocağını ziyaret eder, gece çökmeden eve varacak şekilde, gidiş dönüş kırk kilometre yolu kateder, iniş çıkış altı yüz metre yüksekliği, o dimdik zikzakları iri adımlarla tırmanırdı. İster o olsun, ister bir başkası, Danro’dakiler yeni bir yüz görmek istediklerinde diğer çiftliklere veya köy merkezine inmeleri gerekirdi. Kimseyi Danro’ya çıkan o zorlu yoldan geçirecek bir neden olamazdı. Şahes nadiren yardımcı alırdı, ayrıca aile de pek sosyal değildi. Misafirperverlikleri de yolları gibi, kullanmamaktan katılaşmıştı.

Ama ovadan Mane boyunca tırmanıp ta Oro’ya kadar gelmiş gezgin bir bilgin, karşısına çıkan bir başka engebeli, neredeyse dimdik taşlı yoldan yılmamıştı. Bilgin diğer çiftlikleri ziyaret etmiş olduğu için, Ked’din’den çıkıp Farren’i dolanmış, Danro’ya çıkmış ve orada son derece şerefli ve geleneksel bir öneride bulunmuştu: Çiftçiler onu barındırmayı ve ağırlamayı arzu ettikleri süre boyunca evin kutsal mekânında ibadeti paylaşmak, Tartışmalar hakkındaki sohbeti idare etmek, çiftlikteki çocukları ruhani konularda bilgilendirmek.

Kırk yaşının üzerinde olan bu bilgin uzun boylu, uzun kol ve bacaklı, yamalarınki kadar ince ve kıvırcık, kısa koyu kahverengi saçlı bir Akşam kadınıydı. Oldukça korkusuzdu, lüks hatta konfor sayılabilecek herhangi bir şey talep etmiyor, gereksiz konuşmalara hiç girmiyordu. Büyük Merkezler’in kurnaz ve belagatlı yol göstericilerinden değildi. Okula gitmiş bir çiftlik kadınıydı. Tartışmalar hakkında dinleyicilerine uyan sade bir tarzda okuyup konuşuyor, Adakları ve şükran şarkılarını en eski nağmelerle söylüyor, Danro’nun tek çocuğu olan on yaşındaki Sabah üvey yeğenine kısa, ısrarcı olmayan dersler veriyordu. Onun dışında en az ev sahipleri kadar sessiz ve çalışkandı. Onlar şafakla kalkıyorlardı; o ise tefekküre dalmak için şafaktan önce. Elindeki birkaç kitabı çalışıyor, ardından bir-iki saat kadar yazıyordu. Günün geri kalan zamanında çiftlik halkıyla birlikte, ona verdikleri iş ne olursa olsun, yan yana çalışıyordu.

Kırkma zamanıydı, tam yaz ortası; herkes gün boyunca dışarıda, yayılmış grupların peşinde, sürüye ait engin dağ topraklarında oluyor, hayvanlar geviş getirmek için oturduklarında onları tarıyorlardı.

Yaşlı ariular taranmanın ne olduğunu biliyor ve bunu seviyorlardı. Taranmak için bacaklarını altlarına kıvırarak yere uzanıyor veya kıpırdamadan ayakta duruyor, tarağın hareketlerine doğru hafifçe yaslanıyorlardı; ister işlenmiş, ister işlenmemiş olsun en iyi parayı getiren en ince yapağıya sahip yavrularsa kolay gıdıklanıyorlar ve oynak oluyorlardı; irkiliyor, ısırıyor ve kaçıyorlardı. Yavruları taramak derin ve azimli bir sabır gerektiriyordu. Böyle bir sabra genç ariular sonunda karşılık vererek sakinleşiyor, tarağın uzun, ince dişleri tüylerinin arasına girip, tarayan kişi hafif, monoton “Hunna, hunna, na, na...” nağmelerinin ritmiyle tekrar tekrar onları okşadıkça uyuklamaya bile başlıyorlardı.

Dini ismi Enno olan gezgin bilgin yeni doğmuş ariularla başa çıkma konusunda öyle becerikliydi ki Şahes yavruları da taramayı denemesi için onu dağlara çıkartmıştı. Enno genç hayvanlarla da en az yeni doğmuşlarla olduğu kadar iyi anlaştığını kanıtlamış, kısa bir süre sonra Şahes ile birlikte Oro’nun en iyi yapağı tarayıcıları olarak her gün yan yana çalışmaya başlamışlardı. Tefekkür ve okumalarından sonra Enno dışarıya, genç yavruların hâlâ anaları ve yeni doğanlarla birlikte koşuşturdukları engin yamaçlarda Şahes’i aramaya çıkıyordu. İki kadın her gün yirmi kiloluk bir çuvalı havalı, ipeksi, süt rengi taranmış bulutlarla dolduruyordu. Genellikle, ılıman geçen bu yıl normalin üzerinde bir sayıda doğan ikizleri seçiyorlardı. Şahes ikizlerden birini sürüden ayırdığında diğeri ikizini izliyordu, yamaların bütün bir ömürleri boyunca yaptıkları gibi; böylece kadınlar yan yana durup sessiz, dalgın bir yoldaşlıkla çalışabiliyordu. Sadece hayvanlarla konuşuyorlardı. “Şu bacağını çek,” derdi Şahes taradığı bir yavruya, hayvan ona kocaman, kara, hülyalı gözlerle bakarken. Enno, hayvan göbeği gıdıklandığı için kibirli, zarif başını sallayıp da dişlerini gösterdiğinde, “Hunna, hunna, hunna, na,” diye mırıldanır veya Adaklar’dan bir parçayı fısıltıyla söylerdi. İzleyen yarım saat boyunca tarakların gıcırtılı fısıltısı, kayaların üzerindeki rüzgârın susmayan uğultusu, bir dananın hafif melemesi, yakınlardaki cılız, kuru otları dişleyen hayvanlara hafif ritmik sesinden başka bir şey duyulmazdı. Her zaman için yaşlı dişilerden biri, başı uzun boynu üzerinde tetikte, iri gözleri millerce aşağıdaki nehirden, millerce yukarıda asılı duran buzullara kadar dağların engin, meyilli düzlerini bir aşağı bir yukarı tarayarak nöbet tutardı. Kayalardan ve kardan oluşan uzaktaki zirveler güneş dolu koyu mavi gökyüzüne karşı duruyor, bulutlar ve rüzgârla uçuşan puslarla bulanıklaşıyor, sonra yeniden göklerin enginliklerinde parlıyorlardı.

Enno taramış olduğu büyük süt rengi yapağı yumağını aldı, Şahes uzun, gevşek dokulu çift ağızlı çuvalın ağzını açtı.

Enno yapağıyı çuvalın içine tıktı. Şahes onun ellerini tuttu.

Yarı dolu çuvalın üzerinden uzanarak el ele tutuştular ve Şahes, “İstiyorum...” dedi, Enno da “Evet, evet!” dedi.

İkisi de pek aşk yaşamamışlar, ikisi de cinsellikten pek bir haz alamamışlardı. Enno, Akal adında kaba bir çiftçi kızıyken, bütün zevki gaddarlık olan bir adama tutulma ve onu cezbetme talihsizliğini yaşamıştı. Nihayet adamın kendisine yaptığı şeylere katlanmak zorunda olmadığını anladığında, ondan başka türlü nasıl kurtulabileceğini bilemediğinden kaçmıştı. Asta’daki okula sığınmış, orada ruhsal disiplin ve daha sonra da gezgin bir yaşamla tam kendisine uygun bir iş ve eğitim bulmuştu. Yirmi yıldır ailesi, yakın bağları olmayan gezici bir bilgin olmuştu. Şimdi Şahes’in tutkusu, bedenin maneviyatını göstermişti ona; dünyayı dönüştüren, daha önce dünyada yaşamamış olduğunu hissettiren bir keşifti bu.

Şahes’e gelince; aşk üzerinde pek az, evlilik meselesi hariç cinsellik hakkında daha da az düşünmüştü. Evlilik acil bir meseleydi. Otuz yaşındaydı. Danro’da bütün bir sedoretu, çocuk doğuran bir kadın yoktu ve tek bir çocuk kalmıştı. Görevi açıkça belliydi. Son derece zevksiz ve gönülsüz bir şekilde Akşam erkekleri bulunan komşu çiftliklerden birine kur yapmaya gitmişti. Ovadan biriyle kaçan Beha Çiftliği’ndeki adam için çok geç kalmıştı. Yukarı Ked’d’deki dul adam meyilliydi ama hem neredeyse altmış yaşındaydı, hem de çiş kokuyordu. Nehrin aşağısında bulunan Okba Çiftiği’nden Mika Amca’nın üvey kuzeninin girişimlerini kabul etmeye çalıştı ama Şahes’e olan ilgisinin yegâne nedeninin Danro’dan bir pay kapmak olduğu çok belliydi; üstelik Mika Amca’dan bile daha tembel ve daha uyuşuktu.

Şahes çocukluklarından beri zaman zaman en yakın çiftlik olan, Farren’in diğer tarafındaki Ked’din’deki Akşam kızı Temli ile görüşürdü. Temli ile Şahes’in her ikisine de gerçek ve güvenilir bir keyif veren cinselliğe dayalı bir arkadaşlıkları vardı. İkisi de bunun sürekli olmasını arzu ediyordu. Arada sırada Danro’da Şahes’in yatağına veya Ked’din’de Temli’nin yatağına uzanarak evlenmekten, bir sedoretu kurmaktan konuşuyorlardı. Köy çöpçatanlarına gitmenin bir manası yoktu; çöpçatanların tanıdığı herkesi onlar da tanıyordu. Birer birer Oro erkeklerini ve Oro Vadisi dışından tanıdıkları birkaç erkeği sıralıyorlar ve tek tek hepsini ya imkânsız ya da ulaşılmaz olduğu için eliyorlardı. Her zaman listede kalan tek isim, köy merkezindeki tarama barakalarında çalışan Otorra oluyordu. Şahes onun ciddi bir işçi olmasını seviyordu; Temli ise görünüşünü ve sohbetini. Belli ki o da Temli’nin görünüşünden ve sohbetinden hoşlanıyordu ve Ked’din’de herhangi bir evlilik imkânı olsaydı kur yapmak için oraya geleceğine de şüphe yoktu, ama Ked’din fakir bir çiftlikti ve orada da Danro’daki sorunun aynısı vardı: Uygun bir Akşam erkeği yoktu. Bir sedoretu kurabilmek için Şahes, Temli ve Otorra’nın, Okba’daki uyuşuk, utanmaz adamla veya Ked’d’deki ekşi, yaşlı dulla evlenmeleri gerekiyordu. Şahes için çiftliğini ve yatağını ikisinden biriyle paylaşma fikri kabul edilemezdi.

“Bana eş olabilecek bir adamla karşılaşabilsem!” dedi acı bir enerjiyle.

“Karşılaşsan bile onu sevebilir miydin acaba?” dedi Temli.

“Sevip sevmeyeceğimi bilmiyorum.”

“Belki önümüzdeki sonbahar Manebo’da...”

Şahes içini çekti. Her sonbaharda, yapağı ve yünleri taşıyan yük yamalarından bir kervanla altmış kilometre aşağıdaki Manebo Panayırı’na yürüyor ve bir adam arıyordu; ama onun dönüp bir kere daha baktıkları, ona bir kere bile bakmıyordu. Danro düzenli bir yaşam sunuyor olsa da kimse ta o kadar yukarıda, onların deyimiyle çatıda yaşamak istemiyordu. Ayrıca Şahes’in erkeklerin ilgisi çekecek bir güzelliği veya öyle şirin bir hali yoktu. Zorlu bir iş, zorlu bir iklim ve sürekli emir verme alışkanlığı onu sertleştirmişti; yalnızlık da utangaç kılmıştı. Neşeli, konuşkan satıcılar ve alıcılar arasında vahşi bir hayvan gibiydi. Geçen sonbahar bir kez daha panayıra gitmiş, bir kez daha ayaklarını sürüyerek, kırgın ve suratsız bir halde dağlarına dönmüş ve Temli’ye, “Onlardan birine bile dokunmam,” demişti.

Enno dağ gecesinin çınlayan sessizliğinde uyandı. Pencerenin minik karesinin yıldızlarla tutuşmuş olduğunu gördü, derken yanında yatan Şahes’in sıcak bedeninin hıçkırıklarla sarsıldığını hissetti.

“Ne var? Ne var benim canım sevgilim?”

“Gideceksin. Bir gün ayrılacaksın!”

“Ama şimdi değil... daha değil...”

“Burada kalamazsın. Senin bir işin var. Bir sorum...” kesilen nefesi ve hıçkırığıyla sözü yarım kalmıştı... “sorumluluğun var okuluna karşı, işine karşı ve ben seni alıkoyamam. Sana çiftliği veremem. Sana verebilecek hiçbir şeyim, hiçbir şeyim yok!”

Enno —ya da yalnız kaldıklarında artık bırakmış olduğu genç kızlığındaki ismine dönerek, Şahes’in kendisine hitap etmesini istediği şekliyle Akal— Şahes’in neyi kastettiğini gayet iyi biliyordu. Devamlılığı sağlamak çiftlik sahibinin göreviydi. Şahes nasıl hayatını atalarına borçluysa, aynı şekilde torunlarına da borçluydu. Akal bunu sorgulamıyordu bile; o da bir çiftlikte büyümüştü. Ondan sonra, okulda, ruhun neşesini ve görevlerini öğrenmişti; Şahes ile birlikte ise aşkın neşesini ve görevlerini. Her iki görev de bir çiftlik sahibinin görevlerini hükümsüz kılamazdı. Şahes’in bizzat çocuk doğurması gerekmiyordu ama Danro’nun çocuk sahibi olmasını sağlamak zorundaydı. Eğer Temli ile Otorra Akşam evliliğini yapacak olsa, Temli Danro’nun çocuklarını doğurabilirdi. Ama sedoretuda bir Sabah evliliği şarttı; Şahes bir Akşam erkeği bulmak zorundaydı. Şahes Akal’ı Danro’da tutma hürriyetine sahip değildi; Akal’ın da orada kalmak için kendini haklı çıkartacak bir şeyi yoktu çünkü bir yerde o konunun dışında biriydi, nihayetinde bir engeldi, işleri bozan biri. Bir âşık olarak kaldığı sürede Şahes’in çiftlik yükümlülüklerini yerine getirmesini engellerken bir yandan da kendi dini yükümlülüklerini ihmal ediyordu. Şahes en doğrusunu söylemişti: Gitmesi gerekiyordu.

Yataktan kalkarak pencereye gitti. Ne kadar soğuk olursa olsun orada, uzaktaki gri yamaçlardan başucu noktasına kadar parlayarak göz kamaştıran yıldızlara bakıp, yıldızların ışığı altında, çırılçıplak durdu. Gitmesi gerekiyordu ve gidemiyordu. Hayat buradaydı, hayat Şahes’in bedeniydi, onun göğüsleri, ağzı, nefesiydi. Yaşamı bulmuştu ve ölüme inemezdi. Gidemiyordu ve gitmesi gerekiyordu.

Şahes karanlık odanın diğer tarafından, “Benimle evlen,” dedi.

Akal yatağa döndü, çıplak ayakları çıplak zeminde sessizdi. Titreyerek yatak postunun altına sokuldu, Şahes’in sıcaklığını üzerinde hissetti ve ona sarılmak için döndü; ama Şahes onun elini sıkıca tutarak bir kez daha, “Benimle evlen,” dedi.

“Ah, keşke evlenebilseydim!”

“Evlenebilirsin.”

Biraz sonra Akal içini çekip gerindi, ellerini başının altına yastık yaptı. “Burada hiç Akşam erkeği yok; sen söyledin. Nasıl evleneyim? Ne yapabilirim? Herhalde ovaya inip bir koca avlamam gerekecek. Yem olarak da çiftlik ortaklığını koyacağım. Nasıl bir adam olur böyle biri? Seni kimseyle paylaşamam, bir an bile. Yapmayacağım.”

Şahes kendi düşüncelerinin peşindeydi. “Temli’yi müşkül durumda bırakamam,” dedi.

“O da başka bir engel,” dedi Akal. “Temli’ye haksızlık olur. Eğer bir Akşam adamı bulursak, o dışarıda kalacak.”

“Hayır, kalmayacak.”

“İki Gün evliliği olacak ama hiç Sabah evliliği olmayacak mı? Bir sedoretuda iki Akşam kadını olacak öyle mi? Ne iyi fikir!”

“Dinle,” dedi Şahes, dinlememeye devam ederek. Yatak postunu omzuna alarak oturdu ve alçak sesle, aceleyle konuştu. “Sen gideceksin. Oraya, aşağıya. Kış gelip geçecek. Sonbaharın ilerleyen günlerinde insanlar Mane’den yaz için iş aramaya gelirler. Adamın biri Oro’ya gelerek, iyi bir yün tarayıcı arayan var mı, diye soracak. Barakalarda ona, evet, diyecekler, Danro’dan Şahes inip, bir yardımcı aradığını söylemişti. O da buraya gelecek ve kapıyı çalacak. Benim adım Akal, diyecek, bir yapağı tarayıcısına ihtiyacınız olduğunu duydum. Evet, diyeceğim ben, evet, ihtiyacımız var. Gir içeri. Aman içeri gel ve sonsuza kadar kal!”

Elleri Akal’ın bileklerinde demir halkalar gibiydi, sesi sevinçten titriyordu. Akal masal dinler gibi dinledi.

“Kim anlar Akal? Kim seni tanıyabilir? Buradaki adamların çoğundan daha uzun boylusun; saçını uzatırsın, erkek gibi giyinirsin, bir keresinde erkeklerin kıyafetlerini sevdiğini söylemiştin. Zaten buraya kim geliyor?”

“Haydi canım Şahes! Buradakiler, Magel, Madu... Şest...”

“Yaşlılar bir şey görmezler. Mika desen yarım akıllı. Çocuk da anlamaz. Temli, bizi evlendirmesi için yaşlı Barres’i Ked’din’den getirir. Zaten o elleriyle ayaklarını bile birbirinden ayıramaz. Ama evlilik merasimini yapabiliyor.”

“Ya Temli?” dedi Akal gülerek, ama rahatsız olmuştu; fikir o kadar çılgıncaydı ve Şahes bu konuda o kadar ciddiydi ki.

“Temli için endişelenme. Ked’din’den kurtulmak için her şeye razı. Buraya gelmek istiyor, yıllardır onunla evlenmek istiyorduk zaten. Artık evlenebiliriz. Tek eksiğimiz onun için bir Sabah erkeği. Otorra’yı oldukça seviyor. O da Danro’nun bir hissesine sahip olmaktan mutlu olur.”

“Kuşkusuz, ama çiftlikle birlikte bana da sahip olma hakkını kazanıyor, biliyorsun değil mi! Gece evliliğinde bir kadın mı olacak?”

“Bilmesi gerekmez.”

“Delisin sen, tabii ki bilecek!”

“Evlendikten sonra.”

Dili tutulan Akal karanlıkta Şahes’e baktı. Sonunda, “Yani şimdi gidip, yarım yıl sonra bir erkek kılığında dönmemi öneriyorsun. Sonra seninle, Temli’yle ve hiç karşılaşmadığım bir adamla evlenmemi. Ve hayatımın kalan kısmını burada erkek taklidi yaparak geçirmemi. Ve kimse benim kim olduğumu tahmin etmeyecek, bunu anlayamayacak veya buna karşı çıkmayacak. Hele kocam hiç!”

“Onu dert etme.”

“Ederim,” dedi Akal. “Bu çarpık bir şey ve haksızlık. Evlilik töreninin kutsallığını bozar. Zaten olmaz da. Herkesi de kandıramam ya! Hayatımın bütün kalan zamanında kandıramayacağım kesin en azından!”

“Başka nasıl evlenebiliriz?”

“Bir Akşam kocası bularak... bir yerlerden...”

“Ama ben seni istiyorum! Seni hem kocam, hem karım olarak istiyorum. Ben hiç erkek istemiyorum, hiç. Seni istiyorum, hayatımın sonuna kadar sadece seni; aramızda kimse olmamalı, bizi ayıracak kimse. Akal, düşün, bunu bir düşün, belki dine aykırı ama kimi incitecek? Neden haksızlık olsun? Temli erkekleri seviyor ve Otorra onun olacak. Otorra da hem ona, hem Danro’ya sahip olacak. Ve Danro’nun da çocukları olacak. Ve ben sana sahip olacağım, sana ilelebet sahip olacağım, ruhum, canım ve ruhum.”

“Ah yapma, yapma,” dedi Akal hıçkıra hıçkıra.

Şahes ona sarıldı.

“Hiçbir zaman kadın olarak pek matah bir şey olamamıştım,” dedi Akal. “Seninle karşılaşıncaya kadar. Şimdi beni erkek yapamazsın! O konuda daha da kötü olurum, hiç iyi olmaz!”

“Sen erkek olmayacaksın, benim Akal’ım, aşkım olacaksın ve aramıza hiç kimse, hiçbir şey giremeyecek.”

Posta sarınıp, onlara parlayan yıldızların altında bir yandan gülüp, bir yandan ağlayarak birlikte bir ileri, bir geri sallandılar. “Yapacağız, yapacağız!” dedi Şahes; Akal da, “Deliyiz biz, deliyiz biz!” dedi.

Oro’daki dedikodularda o bilgin kadının kışı da yukarı çiftlikte geçirip geçirmeyeceği, şimdi nerede olduğu, Danro’da mı, Ked’din’de mi olduğu sorulmaya başlanmıştı ki Akal, zikzak yoldan aşağıya indi. Geceyi Oro’da geçirip belediye başkanının ailesi için Adakları söyledi, Dermane’deki güneştreni istasyonundaki günlük yük trenine yetişti. İlk güz tipileri de onun peşinden zirvelerden indiler.

Şahes ile Akal bütün bir kış boyunca birbirlerine hiç mesaj yollamadılar. Baharın ilk günlerinde Akal çiftliğe telefon etti. “Ne zaman geliyorsun?” diye sordu Şahes ve uzaktaki ses, “Tarama zamanı,” diye cevap verdi.

Şahes için kış, Akal’ın uzun bir hayaliyle geçmişti. Sesi boş yan odada yankılanmıştı. Uzun bedeni rüzgârlar ve karlar arasından Şahes’in yanında hareket etmişti. Şahes’in uykuları huzur içindeydi, bilinen aşk ve gelecek aşkın kesinliğinde avunuyordu.

Ovada eskisi gibi Enno olan Akal için kış uzun bir suçluluk ve kararsızlık ıstırabı şeklinde geçmişti. Evlilik kutsal bir şeydi; onların planladıkları şeyin ise bu kutsallıkla alay etmek olduğuna kuşku yoktu. Ama yine de kesinlikle bir aşk evliliğiydi. Üstelik Şahes’in de söylediği gibi kimseye bir zararı yoktu — insanları kandırmış olmak bir zarar sayılırsa o başka. Gece eşi bir kadın çıkacak olan o adamı, Otorra’yı kandırmak doğru olmayacaktı. Ama böyle bir şeyi baştan bu dolabı bilmeyen biri kabul edebilirdi; ellerindeki tek çare hileydi. Onu kandırmak zorundaydılar.

Ki’O dininde sıradan insanlara ne yapmaları gerektiğini söyleyen rahipler ve bilirkişiler bulunmaz. Sıradan insanlar kendi ahlaki ve ruhani seçimlerini kendileri yapmak zorundadır, işte bu yüzden zamanlarının çoğunu Tartışmalar’ı tartışarak geçirirler. Tartışmalar konusunda bilgin olan Enno birçok insandan daha fazla soru ama daha az cevap biliyordu.

Bütün o karanlık kış sabahlarında oturarak kendi ruhuyla boğuştu. Şahes’i aradığında, gelmeyeceğini söylemek niyetindeydi. Ama onun sesini duyduğunda ıstırabı ve suçluluk duygusu uçup gitti, sanki uykudan uyanıyormuşçasına yok oldu. “Tarama zamanı oradayım,” dedi.

Baharda, Asta’daki eski okulunun bir kanadının onarım ve boyama ekibiyle çalışırken saçlarını uzatmıştı. Yeterince uzayınca, erkeklerin sıkça yaptıkları gibi arkasında toplamıştı. Yazın, okulda çalıştığı zaman biriktirdiği paralarla erkek kıyafetleri aldı. Kıyafetleri giyerek dükkânın aynasına baktı. Akal’ı gördü. Akal ince yüzlü, kemikli burunlu, yavaş, parlak bir tebessümü olan uzun boylu, ince bir adamdı. Onu sevdi.

Akal Yüksek Deka treninin son durağı olan Oro’da inerek köy merkezine gitti ve tarayıcı arayan olup olmadığını sordu.

“Danro.” — “Danro’daki çiftçi daha şimdiden iki kere aşağı indi.” — “İnce yapağı tarayıcısı istiyor.” — “Kaba yapağı değil miydi?” — Biraz zaman almıştı ama yaşlılarla dedikodular sonunda uyuştu: Danro’dan bir ince yapağı tarayıcısı isteniyordu.

“Danro nerede?” diye sordu uzun boylu adam.

“Yukarda,” dedi bir yaşlı kısaca. “Daha önce hiç ariu yavrularıyla uğraştın mı?”

“Evet,” dedi uzun boylu adam. “Batıdan mı, doğudan mı çıkılıyor?”

Danro’ya giden yolu anlattılar, o da zikzaklar çizerek, bildik bir şükran şarkısını ıslıkla çala çala tırmandı.

Akal tırmanmaya devam ettikçe ıslık çalmayı bıraktı, erkek olmayı bıraktı ve ev halkından kimseyi tanımıyor numarasını nasıl yapacağını merak etmeye başladı, onların onu tanımayacaklarını nasıl düşünebildiğini. Su törelerini ve şükran şarkılarını öğrettiği çocuğu, Şest’i nasıl kandıracaktı? Yabancıyı içeri almak için bahçe kapısına koşan Şest’i görünce bir korku, yılgı ve utanç sancısıyla sarsıldı.

Akal sesini boğuk çıkartarak, çocuğun gözlerine bakmadan kısaca konuştu. Çocuğun onu tanıdığından emindi. Ama Şest’in bakışları, hayatında yabancıların hepsinin birbirine benzediğini düşünecek kadar az yabancı görmüş bir çocuğun basit bakışıydı. Yaşlıları, Magel ile Madu’yu çağırmaya koştu. Onlar da Akal’a dinsel bir görev olan geleneksel misafirperverliklerini göstermek için çıktılar; Akal bir yandan kendi tembelleşmiş, pinti usullerince ona karşı her zaman iyi olmuş bu insanları kandırdığı için kendisini kötü ve alçak hissederken bir yandan da çılgınca gülmemek için kendini zor tutup, zafer kazanmış hissiyle bu misafirperverliği kabul etti. Ondaki Enno’yu görmemişler, onu tanımamışlardı. Bunun anlamı Akal olduğuydu ve Akal hürdü.

Rüzgârdan yıpranmış, ıslanmış tıknaz Şahes somurtarak geldiğinde mutfakta oturmuş yaz yeşilliklerinden yapılmış sulu, ekşi bir çorba içiyordu. Akal çiftliğe vardıktan kısa bir süre sonra Farren üzerinde bir yaz fırtınası patlamıştı. “Kim bu?” dedi Şahes, ıslak paltosunu çıkartırken.

“Köyden çıkageldi.” Yaşlı Magel Şahes’le gizlice konuşabilmek için sesini alçalttı: “Yavrularla uğraşırken birine ihtiyacın olduğunu söylediğini söylediklerini söyledi.”

“Nerelerde çalıştın?” diye sordu Şahes, sırtı dönük, kepçeyle kendisine bir kâse çorba koyarken.

Akal’ın bir yaşam hikâyesi yoktu, en azından yakın geçmişe ait bir hikâyesi yoktu. Uzun bir süre arandı. Hazır cevaplar ve hızlı bir sohbet dağlarda rastlanmadık ve kuşku verici bir alışkanlık olduğu için kimse bunu fark etmedi. En sonunda yirmi yıl önce kaçmış olduğu çiftliğin ismini söyledi. “Oriso’daki Abba Köyü’ndeki Bredde Kalesi.”

“Peki ince yapağı taradın mı hiç? Yavrularla başa çıkabilir misin? Ariu yavrularıyla?”

Akal ifadesizce başıyla onayladı. Şahes’in onu tanımamış olması mümkün müydü? Sesi hissizdi, hiç dostane sayılmazdı ve Akal’a tek bir kez baktığında da umursamaz bir ifadesi vardı. Çorba kâsesiyle oturarak, büyük bir iştahla yemeğe başladı.

“Bu akşamüstü benimle gelebilirsin, ben de nasıl çalıştığına bakarım,” dedi Şahes. “İsmin ne peki?”

“Akal.”

Şahes homurdanarak yemek yemeğe devam etti. Masanın diğer yanından yine Akal’a baktı, tek bir bakış, şimşek gibi.

Dağların tepelerinde, yağmurun ve eriyen karların çamurunda, her yanlarını ısıran rüzgâr ve şimşekler çaktıran güneş ışığında, birbirlerine o kadar sıkı sarıldılar ki her ikisi de nefes alamadı; bir kayanın kuytusunda güldüler, ağladılar, konuştular, öpüştüler, çiftleştiler ve geriye o kadar kirli ve o kadar zavallı bir tarama çuvalıyla döndüler ki yaşlı Magel Madu’ya yapabildiği bütün iş buysa Şahes’in neden aşağıdan gelen o uzun boylu adamı işe aldığını hiç anlayamadığını söyledi; Madu da adamın altı kişilik yemek yediğini söyledi.

Ama bir ay kadar sonra Şahes ve Akal birlikte uyudukları gerçeğini artık gizlememeye başlayınca Şahes bir sedoretu kurmaktan bahsetmeye başladı ve yaşlı çift gönülsüzce onayladılar. Ellerinden gelen buydu. Belki Akal cahildi, baltayla sapını birbirinden ayıramıyordu; ama aşağıdakiler hep öyleydi. O gezgin bilgin Enno’yu düşününce, hani geçen yıl orda kalan, o da aynıydı, haddinden fazla uzundu, cahildi ama tıpkı Akal gibi öğrenmeye hazırdı. Akal hayvanlar konusunda çok iyi yardımcıydı, daha doğrusu olacağa benziyordu. Şahes daha da ileri gidip, daha da kötüsünü bulabilirdi. Üstelik Temli ile Şahes, çiftliğe almaya değer bir adam bulmuş olsalardı uzun zaman öncesinden yapacakları gibi sedoretunun Gün evliliğini yapabilirlerdi artık; bu neslin nesi vardı böyle, bizim zamanımızda etrafta bir sürü doğru dürüst adam olurdu...

Şahes, Oro’daki köy çöpçatanıyla konuştu. Artık tarama barakalarında ustabaşı olan Otorra ile konuştular; o da Danro’ya yapılan resmi daveti kabul etti. Bu tarz davetlerde yer o kadar uzak olunca yiyecek ve bir gece konaklama da dahil olurdu ama davetin kendisi çiftçi ailesiyle birlikte kutsal ayinlere katılmak içindi ki bunun anlamını herkes bilirdi.

Böylece hep birlikte evin kutsal mekânında toplandılar. Danro’da bu mekânlar alçak, soğuk, taş duvarlı, zemini dağ yamacının gayri muntazam zeminini bir seviyeye getirmek için toprak ve taşla düzeltilmiş iç odalardı. Odanın yüksek olan tarafından kaynayan minik bir akarsu, kesilmiş granitten bir kanalın içinden damlayarak gidiyordu. Evin burada, altı yüzyıldır olduğu bu yerde bulunmasının sebebi pınardı. Birbirlerine su ikram edip, su kabul ettiler; eski Akşam çifti, Mika Amca, oğlu Şest, otuz yıldır Danro için yük hayvanı terbiyecisi ve yardımcı olarak çalışan Asbi, yeni yardımcı Akal, çiftlik sahibi Şahes ve konuklar: Oro’dan Otorra ile Ked’din’den Temli.

Temli pınarın üzerinden Otorra’ya gülümsedi ama adam ne ona, ne de bir başkasına baktı.

Temli kısa boylu, tıknaz bir kadındı, tıpkı Şahes gibi; ama daha açık tenliydi, saçları ve gözleri biraz daha açık renkliydi, onun kadar katı ve sert değildi. Şükran şarkılarında yükselen hayret verici, berrak bir sesi vardı. Otorra da oldukça kısa boylu, geniş omuzlu, güzel yüz hatlarına sahip, becerikli biri gibi görünen bir adamdı ama o anda inanılmayacak kadar huzursuzdu; sanki kutsal mekânı soymuş veya belediye başkanını öldürmüş gibi görünüyor, diye düşündü Akal, adamı elinden geldiğince ilgiyle inceleyerek. Şüphe uyandıran bir hali vardı, suçlu gibi duruyordu.

Akal adamı merakla, tarafsızca gözlemledi. Otorra ile suçunu değil suyunu paylaşacaktı. Şahes’i gördüğü, Şahes’e dokunduğu andan beri bütün vicdan azabı, bütün ahlaki tasaları eriyip gitmişti, sanki bu hisleri burada, bu dağlarda soluma imkânı bulamayacaklarmış gibi. Akal Şahes için, Şahes de Akal için doğmuştu; hepsi buydu. Onları bir arada tutabilecek şey ne olursa olsun doğruydu.

Birkaç kere kendisine ya Akşam değil de Sabah nısfında doğmuş olsaydım ne olurdu, diye sormuştu — sapık, korkunç bir düşünceydi bu. Ama ondan sapıklık veya kutsallık hususunda bir şey yapmasını bekleyen yoktu. Bütün yapması gereken cinsiyet değiştirmekti. O da sadece görünüşte, toplum içersinde. Şahes’in yanında bir kadındı; üstelik bütün hayatı boyunca olmadığı kadar kadın ve olmadığı kadar kendisi olabiliyordu onun yanında. Geri kalan herkesin yanında, bir erkek olarak gördükleri Akal’dı. Bu hiç sorun değildi. Akal’dı; Akal olmaktan hoşlanıyordu. Bu rol yapmak gibi bir şey değildi. Başka insanların yanında hiçbir zaman kendisi olamamıştı, her zaman onlarla ilişkilerinde bir samimiyetsizlik hissetmişti; tefekküre daldığı zamanlarda kısa sürelerle yakaladığı anlar, benin o olduğu, yıldızları soluduğu anlar hariç hiçbir zaman kim olduğunu bilememişti. Ama Şahes’in yanında tamamen kendisi oluyordu, zaman ve beden içinde, Akal oluyordu, aşkla eriyip gitmiş, mahremiyetle kutsanmış bir can.

İşte o yüzden Otorra’ya, hatta Temli’ye hiçbir şey söylememek konusunda Şahes’e hak vermişti. “Bakalım Temli bundan ne anlayacak,” demişti Şahes, Akal da bu fikre katılmıştı.

Bir yıl önce Temli bilgin Enno’yu çiftlik sakinlerine bilgi versin ve onlara ibadet ettirsin diye bir gece konuk etmişti ve iki-üç kere de Danro’da ona rastlamıştı. O gün bu ibadeti paylaşmak için geldiğinde Akal ile ilk kez karşılaştı. Enno’yu gördü mü? Hiç belli etmedi. Akal’ı kaba bir çeşit iyi niyetle selamladı ve ariu yetiştirmekten konuştular. Oldukça belirgin bir şekilde yeni geleni inceledi, ölçüp, biçti; ama bu evlenme ihtimali olan bir yabancıyla karşılaşan kadınlar için son derece tabii bir şeydi. “Dağ çiftçiliği hakkında çok fazla şey bilmiyorsun, değil mi?” dedi bir süre konuştuktan sonra kibarca. “Aşağıda daha farklı. Siz ne yetiştiriyordunuz? O kocaman düzlük yamalarından mı?” Akal da ona yetişmiş olduğu çiftliği anlattı, Temli’nin hayret içersinde başını sallamasına neden olan yılda üç kez aldıkları ürünleri.

Otorra’ya gelince, Şahes ve Akal birbirlerine tek bir söz bile söylemeden onu bu konuda kandırmayı planlamışlardı. Akal bu konuda tereddüt ediyordu. Nişanlılık döneminde birbirimizi tanıyacağız, diye düşünmüştü belirsizce. Zaman içersinde ona, onunla cinsel ilişkiye girmek istemediğini söylerdi tabii ki; bunu karşısındakinin gururunu kırmadan, onu incitmeden yapmanın tek yolu kendisinin, yani Akal’ın diğer erkeklerle cinsel ilişkiye girmeye isteksiz olduğunu ve onu bağışlayacağını umduğunu söylemek olurdu. Ama Şahes, bunu ona evleninceye kadar söylememesi gerektiğini kesin bir dille belirtmişti. Eğer baştan bilirse sedoretuya girmeyi reddederdi. Daha da kötüsü bu konuda konuşup, öç almak için Akal’ın kadın olduğunu söyleyebilirdi. O zaman hiç evlenemezlerdi. Şahes bu konuda konuştuğunda Akal büyük bir sıkıntı yaşamış, kendisini kapana kısmış hissetmiş, tedirginleşmiş, yine suçluluk duymuştu; ama Şahes sakindi, kendinden emindi ve hiç huzursuz değildi, Akal’ın suçluluk hisleri de kalıcı olmamıştı. Geçip gitmişti. Bu konuya kafasını fazla takmıyordu şimdi. Otorra’yı sempati ve merakla seyrediyor, onu bu kadar mahcup kılanın ne olduğunu merak ediyordu. Bir şeyden korkuyor, diye düşündü.

Sular koyulduktan ve dualar söylendikten sonra Şahes Dördüncü Tartışma’dan okudu; eski kitap kutusunu büyük bir dikkatle kapattı, kendi rafına koydu, kendi örtüsüyle örttü, sonra Magel ve Madu’ya, Danro’nun İlk Sedoretu’sundan kalanlar oldukları için, münasip olduğu şekliyle konuşarak, “Diğerannem ve Diğerbabam, bu evde yeni bir sedoretu kurulmasını teklif ediyorum,” dedi.

Madu, Magel’i dürttü. Adam huzursuzlandı, yüzünü ekşitti ve anlaşılmaz bir şeyler mırıldandı. Sonunda Madu, cılız, uysal bir sesle, “Sabah Kızı, bize evlilikleri söyle,” dedi.

“Eğer her şey yolunda gider ve herkes rıza gösterirse Sabah evliliği Şahes ile Akal, Akşam evliliği Temli ile Otorra, Gün evliliği Şahes ile Temli ve Gece evliliği Akal ile Otorra arasında olacak.”

Uzun bir sessizlik oldu. Magel kamburunu çıkarttı. Madu sonunda, oldukça huysuz bir şekilde, ’İyi, herkes hayatından memnun mu?” dedi — bu da genellikle kadim ve süslü bir dille ifade edilen, tarafların rızalarını resmen talep etmenin, görkemini değilse de ana fikrini özetliyordu.

“Evet,” dedi Şahes, açık bir dille.

“Evet,” dedi Akal, erkek gibi.

“Evet,” dedi Temli, neşeyle.

Bir duraksama.

Herkes Otorra’ya baktı tabii ki. Mosmor olmuştu ve onlar bakarken, kül rengine döndü.

“Ben de istiyorum,” dedi sonunda zorla çıkan bir mırıltı halinde, sonra boğazını temizledi. “Yalnız...” Orada takıldı kaldı.

Kimse bir şey söylemedi.

Sessizlik korkunç derecede ıstırap yüklüydü.

Sonunda Akal, “Şu anda karar vermemiz şart değil. Konuşabiliriz. Daha sonra kutsal mekâna dönüp, eğer...”

“Evet,” dedi Otorra; Akal’a o kadar fazla duyguyu sıkıştırmış bir ifadeyle bakıyordu ki, Akal hiçbir şey anlayamadı — dehşet mi, nefret mi, minnettarlık mı, umutsuzluk mu? “Ben... benim... Akal’la konuşmam gerekiyor.”

“Ben de Akşam kardeşimi tanımak isterim,” dedi Temli, berrak sesiyle.

“Evet, öyle, evet, öyle işte...” diye araya girdi Otorra yine, yine kızardı. İçinde bulunduğu rahatsızlıktan o kadar acı çekiyordu ki Akal, “O halde biraz dışarı çıkalım,” dedi ve diğerleri mutfağa geçerken, o Otorra’yı avluya çıkarttı.

Akal, Otorra’nın numarasını yutmadığını biliyordu. Kendini içinde bulduğu durumdan yılmıştı, adamın söyleyecekleri onu korkutuyordu; ama hiç olmazsa olay çıkartmamıştı, onu diğerlerinin önünde küçük düşürmemişti ve bu yüzden ona minnettardı.

“Mesele şu,” dedi Otorra kapıda durarak, gergin, zorla çıkan bir sesle. “Mesele Gece evliliği.” Bu noktada da durdu.

Akal başıyla onayladı. Gönülsüzce, Otorra’ya, yapması gereken şeyi yapmasında yardımcı olmak için konuştu. “Bir mecburiyetin yok...” diye başladı, adam yeniden konuşmaya başlamıştı:

“Gece evliliği. Biz. Sen ve ben. Yani ben, bazı şeyler... Yani ben erkeklerle...”

Hilesinin zırıltısı ve kuşkusunun uğultusu Akal’ın, adamın kendisine söylemeye çalıştığı şeyi duymasını engelliyordu. Akal dinlemeye başlayıncaya kadar daha da büyük bir ıstırapla kekelemesi gerekmişti. Adamın söyledikleri tüm berraklığıyla ona ulaştığında sözlere inanamadı ama inanması gerekiyordu. Adam konuşmaya çalışmaktan vazgeçmişti.

Akal, büyük bir tereddüt içinde, “Şey, ben... sana bir şey söyleyecektim... Benim bir ilişkiye girdiğim tek erkek... O olay hoş değildi. Bana, bana bazı şeyler yaptı. Neyin yanlış olduğunu bilmiyorum. Ama bir daha hiçbir erkekle ilişkiye girmedim. O zamandan sonra. Giremiyorum. Bir türlü elimden gelmiyor,” dedi.

“Benim de,” dedi Otorra.

Yan yana kapıya yaslanmışlar, bu mucizeyi, bu basit gerçeği düşünüyorlardı.

“Ben sadece kadınları arzu ediyorum,” dedi Otorra titrek bir sesle.

“Birçok insan öyledir,” dedi Akal.

“Öyleler mi gerçekten?”

Akal adamın yumuşak başlılığından çok etkilenmiş, çok hüzünlenmişti. Onu bu cahillik, bu utançla yükleyen şey erkeklerin diğer erkeklerin yanında böbürlenmesi miydi, yoksa dağ insanlarının katılığı mıydı acaba?

“Evet,” dedi. “Gittiğim her yerde. Sadece kadınlarla birleşmek isteyen oldukça fazla erkek var. Sadece erkeklerle birleşmek isteyen pek çok kadın da var. Tam tersi de olabiliyor. İnsanların çoğu her iki şekli de istiyor ama her zaman için istemeyenler de bulunuyor. Yani bu...” tam, spektrumun, diyecekti ki bunun tarayıcı Akal’ın veya tiftici Otorra’nın lisanı olmadığını fark etti ve eski bir öğretmenin becerikliliğiyle, “bir çuvalın iki ucuna benziyor. Çuvalı doldurursun, yapağının çoğu orta kısımdadır. Ama bir kısmı da çuvalı bağladığın her iki ucunda bulunur. İşte biz bu uçlardakiyiz. Çok fazla değiliz. Ama bizde bir tuhaflık veya yanlışlık yok,” dedi. Bu son sözü söylerken, söyledikleri bir erkeğin başka bir erkeğe söyleyeceği bir şey gibi gelmemişti kulağa. Ama söylenmişti bir kere; belli ki Otorra, tam manasıyla ikna olmuş gibi görünmese de bunu tuhaf karşılamamıştı. Hoş bir yüzü vardı, artık bu mutsuz sırrı ortaya çıktığı için hissiz, korumasızdı. En fazla otuz yaşlarındaydı, onun tahmininden de genç.

“Ama bir evlilikte,” dedi Otorra. “Daha farklıdır... Bir evlilik... Şey eğer ben yapmazsam, sen yapmazsan...”

“Evlilik sadece cinsellik değildir,” dedi Akal ama bunu Enno’nun sesiyle söyledi, ahlaki bir soruyu tartışan bilgin Enno’nun sesiyle ve yüzünü buruşturdu.

“Büyük bir kısmı öyle,” dedi Otorra, aklı başında.

“Tamam,” dedi Akal kasıtlı olarak daha derin ve daha yavaş bir sesle. “Ama eğer ben senle, sen de benle yapmak istemiyorsan, neden güzel bir evliliğimiz olmasın?” Bu ağzından o kadar inanılmaz ve aynı zamanda o kadar sıradan bir şekilde çıkıvermişti ki neredeyse bir gülme nöbetine tutulacaktı. Kendini tutarak, hayret içersinde Otorra’nın kendisine güldüğünü zannetti, ta ki aslında ağlıyor olduğunu fark edinceye kadar.

“Kimseye söyleyemem,” dedi adam.

“Söylemek zorunda değiliz,” dedi kadın. Hiç düşünmeden elini Otorra’nın omzuna attı. Adam bir çocuk gibi gözlerini yumruklarıyla sildi, boğazını temizledi ve durup düşünmeye başladı. Belli ki Akal’ın biraz önce söylediği şeyler hakkında düşünüyordu.

“Düşünsene,” dedi Akal, o da bu konuda düşünerek, “ne kadar şanslıyız!”

“Evet. Evet, şanslıyız.” Tereddüt etti. “Ama... acaba bunu bilerek evlenmemiz... dinen doğru mudur... Yani aslında amacımız farklı...” Yine takıldı.

Uzun bir zaman sonra Akal, yumuşak ve neredeyse onun sesi kadar derin bir sesle, “Bilmiyorum,” dedi.

Teselli edici, lütufkâr kolunu adamın omzundan çekti. Ellerini çit kapısının en üst demirine dayadı. Çiftlik işleriyle güçlenmiş, kiri iyice emmiş olsa da yapağıların yağı sayesinde esnekliğini koruyan uzun ve güçlü ellerine baktı. Bir çiftçinin elleri. Aşk uğruna dinsel yaşamından vazgeçmiş ve hiç dönüp arkasına bakmamıştı. Ama şimdi utanıyordu.

Bu dürüst adama gerçeği söylemek istedi, onun güvenine layık olmak.

Ama bir işe yaramazdı, tabii eğer tek işe yarayan şey sedoretu kurmamak idiyse o başka.

“Bilmiyorum,” dedi yine. “Bence önemli olan birbirimize sevgi ve saygı verebilmemiz. Bunu nasıl yapıyorsak, öyle yapıyoruz demektir. Biz öyle evleniyoruz. Evlilik — din sevgide, saygıda bulunur.”

“Keşke sorabileceğimiz biri olsaydı,” dedi Otorra, tatmin olmamış bir halde. “Geçen yıl buraya gelen gezgin bilgin gibi birine. Dini bilen birine.”

Akal sessizdi.

“Galiba önemli olan insanın elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışması,” dedi Otorra bir süre sonra. Bu pek şatafatlı bir beyana benzemişti ama sonra basitçe ekledi, “Bunu yapabilirim.”

“Ben de,” dedi Akal.

Danro gibi bir çiftlik evi karanlık, rutubetli, çıplak, kasvetli bir yerdir; pek mobilyası bulunmaz, ayrıca büyük mutfağının sıcaklığı ve yataklardaki pöstekilerin güzelliği dışında bir lüksü de yoktur. Ama insana kendine ait bir dünya sunar, belki de bu lükslerin en büyüğüdür, ama ki’O böyle şeyleri gereklilik olarak görür. Bir girişimin bozulacağının baştan belli olduğunu anlatmak için söylenen “üç odalı sedoretu” Oketler arasında pek sık kullanılan bir sözdür.

Danro’da herkesin kendi odası ve banyosu vardı. İlk Sedoretu’nun iki yaşlı üyesi, Mika amca ve çocuğunun odaları merkezde ve batı kanadındaydı; Asbi, dağlarda uyumadığı zamanlarda mutfağın arkasında rahat, pis bir yuvada kalırdı. Yeni İkinci Sedoretu evin bütün doğu tarafını kaplıyordu. Temli, diğer odalardan yarım kat merdivenle çıkılan, güzel manzaralı minik bir tavan arası odasını seçmişti. Şahes kendi odasında kaldı, Akal onun yanındaki odayı aldı; Otorra güney doğu köşesini, evin en güneşli odasını seçti.

Yeni bir sedoretunun idaresi belli bir yere kadar, ki bu son derece akıllıca bir şeydir, âdetlerle tespit edilir ve din ile kutsanır. Evlilik merasiminden sonraki ilk gece Sabah ve Akşam çiftlerine aittir; ikinci gece ise Gün ve Gece çiftlerine. Ondan sonra dört eş, istedikleri zaman gönülleri çektiğince birleşebilirler; her zaman ve sadece davet üzerine, daveti kabul ederek ve bu ayarlamaların dördü tarafından da bilinebileceği şekilde. Dört can, dört beden ve bu dört yaşamın gelecekteki tüm yılları, bu kararların ve davetlerin her biriyle dengeye oturur; ister olumlu, ister olumsuz olsun tutku kendi kanalını bulmalıdır ve güven kurulmalıdır, eğer bu yapı kendisini tümüyle sağlam bir temele oturtmak istiyor, bencillik, kıskançlık ve kederle yok olmak istemiyorsa.

Akal bütün âdetleri ve kutsallıkları biliyordu ve bunlara harfiyen uyulması konusunda ısrar etti. Şahes ile zifaf geceleri şefkat dolu ve biraz gergin olmuştu. Otorra ile zifaf gecesi de şefkat dolu olmuştu; onun odasında oturup, birbirlerinden utanarak ama birbirlerine büyük bir minnet duyarak yavaşça konuşmuşlardı; sonra Otorra Akal’ın yatağa yatması konusunda ısrar ederek kendisi pencerenin derin pervazında uyumuştu.

Birkaç hafta içersinde Akal, Şahes’in dediğini yaptırma ve herhangi bir cinsel denge kurmaya veya bunun numarasını yapmaya bile gerek görmeden kendisini eş olarak alıkoyma konusunda kesin kararlı olduğunu anlamıştı. Şahes açısından, Otorra ile Temli kendi başlarının çaresine bakabilirlerdi, o kadar. Akal, ister tutku, ister kişilerden birinin benliğinin gücü nedeniyle bir veya iki çiftin diğerlerine tamamen baskın olduğu birçok sedoretu görmüştü. Dört ilişkiyi birden dengede tutabilmek, çok nadiren yerine getirilebilen bir idealdi. Ama zaten baştan bir hile, bir saklamaca üzerine kurulmuş olan bu sedoretu çoğundan çok daha kırılgandı. Şahes istediğini elde etmişti ve sonuçların canı cehennemeydi. Akal onu dağın tepesine kadar izlemişti ama peşinden uçurumdan aşağıya gitmeyecekti.

Berrak bir güz gecesiydi, pencere yıldızlarla doluydu, tıpkı Şahes’in bir yıl önceki gece, “Benimle evlen,” dediği zamandaki gibi.

“Yarın akşamı Temli’ye ayırman lazım,” diye tekrarladı Akal.

“Onun Otorra’sı var,” diye tekrarladı Şahes.

“Seni istiyor. Seninle neden evlendi sanıyorsun?”

“O istediğini elde etti. İnşallah yakında hamile kalır,” dedi Şahes, keyifle gerinip elini Akal’ın göğüsleri ve göbeği üzerinde gezdirerek. Akal onun elini durdurarak tuttu.

“Bu adil değil Şahes. Doğru değil.”

“Tam da bu konuda konuşacak kişisin ya!”

“Otorra beni istemiyor, bunu biliyorsun. Ama Temli seni istiyor. Bunu ona borçluyuz.”

“Neyi borçluyuz?”

“Sevgi ve saygıyı.”

“İstediği şeyi elde etti,” dedi Şahes, bileğini sertçe burarak, elini Akal’ın elinden kurtardı. “Bana vaaz verme.”

“Ben odama dönüyorum,” dedi Akal, kıvrakça yataktan süzülüp, yıldızlı karanlıkta çıplak olarak iri adımlarla yürüdü. “İyi geceler.”

Usta bir boyacı olan Temli çiftliğe gelinceye kadar kullanılmayan eski boyama odasında Temli’yle birlikteydi. Merkezlerdeki dokumacılar, gerçek Deka kırmızısına boyanmış yapağılara iyi para veriyordu. Mahareti Temli’nin çeyizi olmuştu. Akal da şimdi onun yardımcısı ve çırağıydı.

“On sekiz dakika. Saati kurdun mu?”

“Kurdum.”

Temli başıyla onayladı, büyük boyama kazanındaki havalandırmaları yokladı, göstergesini yeniden kontrol etti ve sabah güneşini yakalamak için dışarı çıktı. Akal, taş kapının yanındaki taş sırada ona katıldı. Bitkisel boyanın keskin ve asit tatlısı kokusu üzerlerine sinmişti; kıyafetleri, elleri, kolları da pembeye ve ala bulanmıştı.

Akal, Temli’nin insanın rahatça güvenebileceği kadar iyi huylu ve umulmayacak kadar düşünceli —ki bunlar Danro’da oldukça az bulunan niteliklerdi— olduğunu fark ederek kısa sürede ona bağlanmıştı. Akal farkında bile olmadan dağ insanlarından beklentilerini Şahes’e göre biçimlendirmişti: güçlü, inatçı, yolundan şaşmayan, kaba. Temli de güçlü ve oldukça sıkı ağızlı biriydi ama yeni fikirlere Şahes’in olmadığı kadar açıktı. Kendi nısfı içindeki ilişkiler Şahes’e pek bir şey ifade etmiyordu, Otorra’ya âdet olduğu için biraderim diyordu ama ona bakınca biraderini görmüyordu. Temli de Akal’a birader diyor ve bunu gerçekten kastediyordu; uzun zamandır ailesi olmayan Akal da bu ilişkiyi memnuniyetle karşılıyor, Temli’nin sıcaklığına karşılık veriyordu. Akal fazla rahatlayıp kadın kişiliğinin dile gelmesini engellemek için sürekli kendini tutmak zorunda olsa da birlikte çok rahat konuşuyorlardı. Genellikle Akal olmak hiç zor olmuyordu ve bu konu üzerinde düşünmüyordu bile ama bazen Temli’nin yanındayken rolünü sürdürmesi, bir kadının kız kardeşine söyleyeceği şeyleri söylememek için kendini tutması zor oluyordu. Genelde, erkek olmanın en önemli dezavantajı sohbetlerin daha az ilginç olmasıydı.

Boyama sürecindeki bir sonraki adımı konuştular; sonra Temli, avlunun alçak taş duvarından Farren’in kocaman mor eğimine bakarak, “Enno’yu tanıyorsun, değil mi?” dedi.

Soru son derece masumdu ve Akal neredeyse otomatik olarak biraz kandırma çabasıyla, “Buraya gelen o bilgini mi?..” dedi.

Ama yapağı tarayıcısı Akal’ın bilgin Enno’yu tanıması için hiçbir sebep yoktu. Üstelik Temli, Enno’yu hatırlıyor musun veya Enno’yu tanımış mıydın, diye değil, “Enno’yu tanıyorsun değil mi?” diye sormuştu. Cevabı biliyordu.

“Evet.”

Temli hafifçe tebessüm ederek başıyla onayladı. Başka bir şey söylemedi.

Akal onun ince zekâsına ve kendisine hâkim olmasına hayret etmişti. Böyle meziyetleri olan bir kadına saygı duymak hiç zor değildi.

“Uzun zaman yalnız yaşadım,” dedi Akal. “Büyüdüğüm çiftlikte bile neredeyse yalnızdım. Hiç kız kardeşim olmadı. Sonunda bir kız kardeşim olduğu için çok mutluyum.”

“Ben de,” dedi Temli.

Kısa bir an için göz göze geldiler, bir tanıma ışıltısı gelip geçti, ağaç kökleri kadar derin ve sessiz bir güven eken bir bakış.

“Kim olduğumu biliyor Şahes.”

Ağır adımlarla dik yamacı tırmanan Şahes bir şey söylemedi.

“Acaba baştan beri mi biliyordu diye merak ediyorum şimdi. İlk su paylaşımından beri...”

“İstiyorsan sor,” dedi Şahes, umursamazca.

“Soramam. Aldatanın gerçeği sual etme hakkı yoktur.”

“Martaval!” dedi Şahes, tam yürürken durup ona dönerek. Asbi’nin sürüden kaybolduğunu haber verdiği yaşlı hayvanı aramak için Farren’e çıkmışlardı. Sert güz rüzgârı Şahes’in yanaklarını kızartmıştı; Akal’a bakmak için durduğunda sulanmış gözlerini öyle bir kısmıştı ki, gözleri bıçak gibi parlıyordu. “Kes şu vaazı! ‘Aldatan’ mı? Ben de seni karım sanıyordum!”

“Karınım, Otorra’nın da karışıyım ve sen de Temli’nin karısısın. Onları yok sayamazsın Şahes!”

“Şikâyet mi ediyorsun?”

“Onların şikâyet etmelerini ister misin?” diye bağırdı Akal denetimini yitirerek. “İstediğin evlilik böyle bir şey miydi? — Bak orada,” diye ekledi aniden sakinleşen bir sesle kayalık dağ yamacını işaret ederek. Miyop olan Şahes, halkalar çizen bir kuşun yardımıyla yamanın başının kıpırtısını kayaların topraktan çıktığı yerin yakınlarında yakaladı. Tartışma ertelenmişti. Birlikte kayalara doğru dikkatli bir hızla ilerlemeye başladılar.

Yaşlı yama kayanın üzerinden kayıp ayağını kırmıştı. Kırık ön ayağı ak göğsünün altında değil de dışarı fırlamış olmasına rağmen gayet sakin görünüyordu ve tüm bedeni kırık ayağına doğru yatmıştı. Herkese tepeden bakan başı uzun boynunun üzerinde dimdikti. İki kadına, berrak, ölçülmeyecek kadar derin, meraksız gözlerle, ölümünün yaklaşmasını seyrederek baktı.

“Acı çekiyor mu?” diye sordu Akal, bu büyük huzur karşısında cesareti kırılarak.

“Tabii ki,” dedi Şahes, bıçağını zımpara taşına sürtüp bilemek için yamadan birkaç adım ilerde yere oturarak. “Sen olsan çekmez misin?”

Sabırla yeniden yoklayarak, yeniden bileyerek, bıçağı istediği kadar keskin yapıncaya kadar epey bir uğraştı. Nihayet son bir kez yoklayarak yamaya doğru yürüdü, hayvanın başını göğsüne bastırdı, tek uzun ve hızlı bir hareketle boğazını kesti. Kan parlak bir yay çizerek sıçradı. Şahes, boş bakan gözleriyle hayvanın başını yavaşça yere bıraktı.

Akal, ölüler için yapılan merasimdeki sözlerin ağzından döküldüğünü fark etti, Artık bütün borçlar ödendi, geri verildi. Artık kaybolmuş olanlar bulundu ve bağlanan her şey hür. Şahes sonuna kadar dinleyerek kıpırdamadan durdu.

Sonra sıra yüzme işlemine geldi. Gövdeyi, dağın leş yiyicileri temizlesin diye bırakacaklardı; Akal’ın gözüne ilk takılan yamanın üzerinde halkalar çizen bir leş kuşuydu; artık üç kuş birden rüzgâra binmişti. Et ve kan kokusunun yanı sıra deri yüzmek titizlik isteyen, pis bir işti. Akal usta değildi, sakardı; kürkü üst üste kesmişti. Ceza olarak, ellerinden geldiğince yuvarlayıp kemerleriyle bağladıkları pöstekiyi taşımak için ısrar etti. Beyaz, boz pöstekiyi alıp da zayıf, kırık cesedi çıplaklığının onur kırıcı haliyle kayaların arasında öylece bırakmaları nedeniyle kendisini mezar hırsızı gibi hissediyordu. Yine de, ağır pöstekiyi sürüklerken aklında, Şahes’in yamanın güzel başını göğsüne yaslayarak gırtlağını, kadın ile hayvanın tam olarak bir olduğu tek uzun bir hareketle kesmesi vardı.

İhtiyaç, ihtiyaçtan doğar, diye düşündü Akal, sanki sorulara cevap veren de sorularmış gibi. Deri ölüm ve gübre kokuyordu. Şahes’i dik kayalık patikadan eve doğru izlerken sert kemeri sıkıca tutan elleri kana boyanmıştı, ağrıyordu.

“Ben köye iniyorum,” dedi Otorra, kahvaltı sofrasından kalkarak.

“O dört çuval yünü ne zaman tarayacaksın?” diye sordu Şahes.

Otorra onu duymazdan gelerek tabaklarını bulaşıklığa götürdü. “Bir isteği olan var mı?” diye sordu hepsine birden.

“Herkes tamam mı?” diye sordu Madu ve peyniri kilere götürdü.

“Taranmış yünleri götürmedikten sonra kasabaya gitmenin bir faydası yok,” dedi Şahes.

Otorra ona döndü, dik dik baktı ve, “Ne zaman istersem o zaman tararım ve ne zaman istersem o zaman götürürüm, yapacağım işin bana söylenmesini sevmem, bunu anlayabilecek misin?” dedi.

Dur şimdi, dur! diye haykırdı Akal sessizce çünkü uysal adamın isyanıyla şaşakalan Şahes onu dinlemeye başlamıştı. Ama Otorra şikâyetine şikâyet katarak, suçlamalarına devam edip parlayarak sözünü sürdürdü. “Bütün emirleri sen veremezsin, biz senin sedoretunuz, senin aileniz, parayla tuttuğun ameleler değil, evet burası senin çiftliğin ama bizim de çiftliğimiz, bizimle evlendin, bütün kararları sen veremezsin, her şey senin istediğin gibi de olamaz,” ve tam bu noktada Şahes acele etmeden odadan yürüyüp çıktı.

“Şahes!” diye seslendi Akal, yüksek sesle ve buyururcasına. Otorra’nın bu şekilde patlaması ağırbaşlı bir hareket değildi ama tamamen haklıydı ve öfkesi hem gerçek, hem de tehlikeliydi. Kullanılmış bir adamdı ve bunu biliyordu. Kendisinin kullanılmasına izin verdiği ve bu suiistimale ortak olduğu gibi şimdi de hiddeti bir yıkım tehlikesi arz ediyordu. Şahes bundan kaçamayacaktı.

Geri dönmedi. Madu akıllılık edip yok olmuştu. Akal Şest’e dışarı koşmasını ve yük hayvanlarını yemleyip sulamasını söyledi.

Mutfakta kalan üçü sessizce oturdular. Temli Otorra’ya baktı. Otorra Akal’a.

“Haklısın,” dedi Akal adama.

Otorra bir çeşit memnuniyet hırıltısı çıkarttı. Bu hiddeti içinde yakışıklı duruyordu; kızarmış ve korkusuz haliyle. “Tabii ki haklıyım. Bu işin fazla uzamasına göz yumdum. Sırf çiftlik onun diye...”

“Ve on dört yaşından beri çiftliği yönetiyor diye,” diye kesti sözünü Akal. “Öyle hemen yönetmekten vazgeçebileceğini mi sandın? Buradaki işleri hep o yürütmüş. Yürütmek zorundaymış. Burada gücünü paylaşacağı biri yokmuş. Herkesin nasıl evli olunduğunu öğrenmesi lazım.”

“Doğru,” diye atıldı Otorra, “ve evlilik sadece iki çiftten oluşmuyor. Dört çift!”

Bu Akal’ı susturmuştu. İçgüdüsel olarak yardım bulmak amacıyla Temli’ye baktı. Temli dirseklerini masaya dayamış, bir eliyle ekmek kırıntılarını toplayıp, bunları minik bir piramit haline gelinceye kadar iterek, her zamanki gibi sessizce oturuyordu.

“Temli ile ben ve Şahes ile sen, Akşam ve Sabah güzel,” dedi Otorra. “Ya Temli ile o? Ya seninle ben?”

Akal artık iyice ne yapacağını bilemez haldeydi. “Ben şey diye düşünmüştüm... Hani konuştuğumuz zaman...”

“Ben, erkeklerle cinsel ilişkiyi sevmediğimi söylemiştim,” dedi Otorra.

Başını kaldırıp bakan Akal adamın gözlerinde bir ışıltı gördü. Garez mi? Zafer mi? Kahkaha mı?

“Evet. Öyle söylemiştin,” dedi Akal uzun bir suskunluktan sonra. “Ve ben de aynı şeyi söyledim.”

Bir sessizlik daha.

“Bu dini bir vazife,” dedi Otorra.

Enno, aniden Akal’ın sesiyle, fazla yüksek bir sesle, “Bana dini vazifelerim demeye kalkma! Yirmi yıl dini vazifeyle uğraştım ve bak beni nerelere getirdi? Buraya! Sizinle! Bu belaya!” dedi.

Bunun üzerine Temli garip bir ses çıkartarak yüzünü elleriyle örttü. Akal onun gözyaşlarına boğulacağını sanmıştı; sonra güldüğünü gördü, bu konuda pek tecrübesi olmayan bir insanın. sancılı, çaresiz, hoplaya hoplaya atılan kahkahası.

“Gülecek bir şey yok,” dedi Otorra hiddetle ama sonra söyleyecek söz bulamadı; hiddeti uçup gitmiş, dumanı kalmıştı. Bir süre daha söyleyecek bir şeyler aradı. Artık gerçekten gözyaşları, gülmekten gözyaşları içinde kalan Temli’ye baktı. Çaresizlik içinde bir hareket yaptı. Temli’nin yanına oturdu ve “Galiba durup da şu duruma bir bakınca, komik. Ama işte kendimi bir salak gibi hissediyorum,” dedi. Pişmanlıkla gülmeye başladı; sonra Akal’a bakarak gerçekten gülmeye başladı. “En büyük salak kim?” diye sordu ona.

“Sen değilsin,” dedi Akal. “Ne zamandan beri...”

“Sence ne zamandan beri?”

Girişte duran Şahes’in duyduğu bu oldu: Kahkahaları. Üçünün birlikte gülmeleri. Yılgıyla, korkuyla, utançla ve derin bir kıskançlıkla dinledi. Güldükleri için onlardan nefret ediyordu. Onlarla olmak istiyordu, onlarla birlikte gülmek istiyordu, onları susturmak istiyordu. Akal, Akal ona gülüyordu.

Çalıştıkları barakaya gidip kapının arkasındaki karanlıkta durdu, ağlamaya çalıştı ama nasıl ağlanacağını bilmiyordu. Annesiyle babası öldüğünde ağlamamıştı; yapılması gereken çok şey vardı o zaman. Diğerlerinin ona, Akal’ı sevdiği için güldüklerini sanıyordu, onu istediği için, ona ihtiyacı olduğu için. Akal’ın ona böyle bir ahmak olduğu için, onu sevdiği için güldüğünü sanıyordu. Akal’ın adamla yatacağını, birlikte ona güleceklerini sanıyordu. Bıçağını çekti ve ucunu yokladı. Bir gün önce Farren’de yamayı öldürmek için çok keskin yapmıştı. Eve döndü, mutfağa.

Hâlâ oradaydılar. Şest geri gelmiş onu kasabaya götürmesi için Otorra’nın başının etini yiyordu; Otorra ise o yumuşak tembel sesiyle, “Belki, belki,” diyordu.

Temli başını kaldırdı, Akal da dönüp Şahes’e baktı — zarif boynun üzerindeki minik baş, ona bakan parlak gözler.

Kimse konuşmadı.

“O halde ben de seninle geleyim,” dedi Şahes Otorra’ya ve bıçağını kınına soktu. Kadınlara ve çocuğa baktı. “Hepimiz de gidebiliriz aslında,” dedi tersçe. “İsterseniz.”

YALNIZLIK

Seyyar Entselenne’temharyonoterregwis Yaprak’ın kaleme aldığı “FAKİRLİK: Soro-On Bir Üzerine İkinci Rapor”a, kızı Huzur tarafından yazılan ektir.

Saha etnoloğu olan annem, Soro-On Bir insanları hakkında bir şeyler öğrenmenin zorluğunu, şahsına yönelik bir meydan okuma olarak algılamıştı. Bu meydan okumaya karşılık verirken çocuklarım kullanmış olması bencillik veya özgecilik olarak görülebilir. Şimdi, onun raporunu okuduktan sonra, hata yapmış olduğunu düşündüğünü öğrendim. Ödediği bedeli bildiğimden, benim bir şahıs olarak büyümeme izin verdiği için ona ne kadar minnettar olduğumu bilmesini dilerdim.

Robot bir sonda, Soro sistemindeki on birinci gezegende Hain Soyundan gelenlerin olduğunu bildirince annem, gezegene inen üç İlk Gözlemci’ye destek olan yörünge mürettebatına katıldı. Yakınlarda bulunan Huthu’nun ağaç şehrinde dört yıl geçirmişti. Ağabeyim Neşeyle Doğan sekiz, ben de beş yaşındaydım; annem bizim bir süre Hain tipi bir okulda okuyabilmemiz için bir-iki yıllığına gemi görevi talep etti. Ağabeyim Huthu’nun yağmur ormanlarından çok hoşlanıyordu, ama daldan dala sallanarak geçebildiği halde doğru dürüst okuyup yazamıyordu; üstelik hepimiz deri mantarı yüzünden parlak bir mavi renk almıştık. Doğancık okumayı, ben de üzerime bir şeyler giymesini öğrenirken hepimiz mantar tedavisi gördük; Soro-On Bir Gözlemcilerin ne kadar sinirlerine dokunuyorsa annemin de bir o kadar ilgisini çekiyordu.

Bütün bunlar yazdığı raporda var ama ben, bana hatırlamam ve anlamam konusunda yardımcı olduğu için, ondan öğrendiğim şekliyle söyleyeceğim. Gezegenin lisanı sonda tarafından kaydedilmiş, Gözlemciler lisanı öğrenmek için bir yıl harcamışlardı. Gezegende bulunan bir sürü lehçe farkı aksanlarının bozukluğunu olduğu kadar hatalarını da örtbas ediyordu ve dil yüzünden bir sorun çıkmadığını rapor etmişlerdi. Yine de bir iletişim sorunu vardı. İki adam kendilerini tecrit edilmiş bulmuş, kuşku veya düşmanlıkla karşılaşmış, tek başlarına ya da en fazla iki kişi olarak tenhadaki evlerde münzevi hayatı yaşayan yerel erkeklerle herhangi bir bağ kurmayı başaramamıştı. Ergenlik çağına yeni girmiş erkeklerin kurdukları toplulukları bularak onlarla bir bağ kurmaya çalışmışlar ama böyle bir grubun bölgesine girdiklerinde oğlanlar ya kaçmışlar, ya da üstlerine gözü dönmüşçesine saldırarak onları öldürmeye bile çalışmışlardı. “Yaygın köyler” dedikleri yerlerden birinde yaşayan kadınlar onları, evlerine yaklaşmaya başladıklarında taş yağmuruna tutarak kovalamıştı. “Bence,” diye rapor yollamıştı içlerinden biri, “Soro’luların tek toplumsal etkinlikleri erkeklere taş atmak.”

İkisi de bir adamla üç cümleden fazla süren bir sohbete girmeyi başaramamıştı. Biri, kamp kurdukları yerin yakınlarına gelen bir kadınla çiftleşmişti; kadının kuşku duyulmayacak ve ısrarcı atılımlar yapmış olmasına rağmen, sorularına cevap vermeyi reddettiğini ve “istediği şeyi aldıktan” hemen sonra ayrıldığını rapor etmişti.

Kadın Gözlemcinin, “köy”lerden (teyzehalkası) birindeki yedi evden kullanılmayan bir tanesine yerleşmesine izin verilmişti. Görebildiği kadarıyla günlük yaşam hakkında mükemmel gözlemlerde bulunabilmiş, erişkin kadınlarla ve birçok çocukla sohbet etmişti; ama başka bir kadının evine hiç davet edilmemiş, hiçbir iş için yardımı istenmemiş ve onun da yardım istemesi beklenmemişti. Normal faaliyetlerle ilgili sohbetler diğer kadınlar tarafından hoş karşılanmıyordu; tek bilgi kaynağı olan çocuklar ona Deli-Geveze Teyze diyorlardı. Uygunsuz davranışları diğer kadınlar arasında gittikçe artan bir güvensizliğe ve hoşnutsuzluğa yol açıyordu; zamanla çocuklarını ondan uzak tutmaya başladılar. O da ayrıldı. “Hiçbir yolu yok,” diye anlatmış anneme, “bir erişkinin bir şey öğrenebilmesinin hiçbir yolu yok. Soru sormuyorlar ve sorulara cevap vermiyorlar. Ne öğreniyorlarsa, çocukken öğreniyorlar.”

Hah işte! demiş annem kendi kendine, bana ve Doğancık’a bakarak. Ve Soro-On Bir’e, Gözlemci statüsünde bir aile transferi istemiş. Sabitler, yanıssal aracılığıyla onunla kapsamlı mülakatlar yapmışlar, hatta benimle ve Doğancık’la bile konuşmuşlar —ben hatırlamıyorum ama bana Sabitlere yeni çoraplarımı anlatıp durduğumu söylemişti— ve sonunda talebini kabul etmişler. Gemi, mürettebatına eski Gözlemcileri de katarak yakın yörüngede bulunacaktı; annem de mümkünse her gün onlarla telsiz bağlantısı kuracaktı.

Ağaç şehri, bir de gemide kedi yavrusu veya ghole yavrusu olsa gerek, bir şeyle oynadığımı belli belirsiz hatırlıyorum; ilk somut hatıralarım teyzehalkasındaki evimizle ilgili. Duvarları sazdan ve çamur kaplı, yarısı yeraltında, yarısı yer üstündeydi. Annemle dışarıda, güneşte duruyoruz. Aramızda büyük bir çamur havuzu var, Doğancık içine bir sepetten su boşaltıyor; sonra daha su getirmek için çaya koşuyor. Ben büyük bir zevkle, sonunda yoğunlaşıp, pürüzsüz oluncaya kadar çamuru mıncıklıyorum. İki avuç dolusu alıyorum ve sazların göründüğü yerlere sıvıyorum. Annem, “Aferin! İşte öyle!” diyor yeni dilimizde; o zaman bunun bir iş olduğunu ve bu işi doğru yaptığımı anlıyorum. Evi onarıyorum. İşimi güzel yapıyorum, doğru dürüst yapıyorum. Becerikli bir şahısım.

Orada yaşadığım sürece bundan hiç kuşkum olmadı.

Gece evin içinde oluyoruz; Doğancık telsizden gemiyle konuşuyor çünkü eski dilde konuşmayı özlüyor, zaten onlara bazı şeyler de anlatması lazım. Annem bir sepet örüyor ve parçalanan sazlara küfrediyor. Teyzehalkasından kimse onun komik konuştuğunu duymasın diye Doğancık’ın sesini boğacak şekilde şarkı söylüyorum, zaten şarkı söylemeyi seviyorum. Bu şarkıyı, akşamüstü Hyuru’nun evinde öğrendim. Her gün Hyuru ile oynuyoruz. “Farkına var, dinle, dinle, farkına var,” diye söylüyorum şarkıyı. Annem küfretmekten vazgeçince dinlemeye başlıyor, sonra kayıt cihazını açıyor. Nefis pigi köklerinden oluşan akşam yemeği için yaktığımız ateş hâlâ canlı, ben pigi kökünden hiç bıkmam. Ortalık karanlık ve sıcak, her yanda pigi ve yanan duhur kokusu var, duhur kokusu büyüyü ve kötü hisleri uzak tutan keskin ve kutsal bir koku ve ben “Dinle, farkına var,” diye şarkı söylüyorum, uykum geliyor, daha da çok uykum geliyor, içimde güzel hislerle kara ve sıcak olan, anne gibi kokan anneme yaslanıyorum.

Teyzehalkasındaki günlük yaşamımız tekerrürden ibaretti. Daha sonra gemide yapay olarak karmaşıklaştırılmış hayatlar yaşayan insanların bu yaşama “basit” dediklerini öğrendim. Bence bir yaşam veya zaman ayrıntılarını dikkate almadığınız zaman basit görünür, tıpkı bir gezegenin yörüngeden bakınca pürüzsüz görünmesi gibi.

Teyzehalkasındaki yaşamımızın, ihtiyaçlarımızı elde etmek açısından kolay olduğuna şüphe yok. Toplanabilecek veya yetiştirilebilecek, hazırlanabilecek, pişirilebilecek bir sürü yiyecek; toplanacak, ıslatıp yumuşatılacak, giysi veya döşek yapmak için eğrilip dokunacak bir sürü tema; sepet ve dam yapmak için bir sürü saz vardı; biz çocukların oynayacağı bir sürü başka çocuk vardı, bize bakacak anneler vardı ve öğrenecek çok şey vardı. Bunların hiçbiri, yapmasını bildiğinde, ayrıntılarından haberdar olduğunda kolay olsa da basit sayılmaz.

Annem için kolay değildi. Onun için zor ve karmaşıktı. Ayrıntıları öğrenmeye çalışırken, zaten biliyormuş numarası yapmak zorundaydı; ayrıca başka bir yerde anlamayan insanlara bu insanların nasıl yaşadıklarını rapor edip açıklamak için bir yol bulmak zorundaydı. Doğancık için iş zorlaşıncaya kadar kolaydı, çünkü o bir oğlandı. Benim için kolaydı. Ben işi öğrenmiştim, çocuklarla oynuyordum ve annelerin şarkılarını dinliyordum.

İlk Gözlemci çok haklıydı: Yetişkin bir kadının ruhunu var etmeyi öğrenmesinin bir yolu yoktu. Annem gidip başka bir annenin şarkısını dinleyemiyordu, bu çok tuhaf olurdu. Teyzelerin hepsi annemin iyi yetişmemiş olduğunu biliyordu ve bazıları fark ettirmeden ona epey şey öğretmişti. Annesinin sorumsuz biri olduğuna, bir teyzehalkasına yerleşeceğine etrafı keşfe çıktığına, o yüzden de kızının doğru dürüst bir eğitim alamamış olduğuna hükmetmişlerdi.

İşte o yüzden teyzelerin en soğuğu bile, eğitim alabileyim diye benim çocuklarıyla birlikte dinlememe izin verirdi. Ama tabii ki başka bir erişkini evlerine davet etmezlerdi. Doğancık’la birlikte öğrendiğimiz şarkıları ve hikâyeleri anneme anlatıyorduk; o da bunları telsize anlatıyor veya o dinlerken biz telsize anlatıyorduk. Ama hiçbir zaman anlatılanları doğru dürüst anlayamadı, tam manasıyla yani. Büyüdükten sonra öğrenmeye çalışıyordu, nasıl anlayabilirdi, üstelik bütün hayatı boyunca büyücülerle yaşadıktan sonra.

“Farkına varmış!” Benim teyzeleri ve büyük kızları ciddiyetle ve muhtemelen de rahatsız edici bir şekilde taklit edişimi taklit ederdi. “Farkına var! Günde kaç kere söylüyorlar bunu? Neyi fark edecekmişiz? Onlar harabelerin, kendi tarihlerinin ne olduğunun farkında değil — birbirlerinin farkında değiller! Birbirleriyle konuşmuyorlar bile! Farkına varın, öyle mi!”

Sadne Teyze ile Noyit Teyze’nin kızlarıyla bana anlattıkları Evvel Zaman hikâyelerini anlattım, genellikle bunlarda yanlış şeyler duydu. Ona Halk’ı anlattım, bana onların “Şimdi burada olan insanların ataları olduğunu,” söyledi. Ona, “Burada artık insanlar yok,” dediğimde bir şey anlamadı. “Artık burada sadece şahıslar var,” dedim, ama o yine anlamadı.

Doğancık, Kadınlarla Yaşayan Erkek hakkındaki hikâyeyi çok sevmişti: Hikâyeye göre adam bazı şahısların sonradan yemek için sıçanları kafese kapattıkları gibi bazı kadınları kafese kapatmış, hepsi hamile kalmış, her biri yüz bebek doğurmuş, bebekler büyüyüp korkunç canavarlara dönüşmüş ve hem babalarını, hem annelerini, hem de birbirlerini yemişlerdi. Annem bize bunun bu gezegende binlerce yıl önce yaşanan aşırı nüfus yoğunluğunu anlatan bir mesel olduğunu açıklamıştı. “Hayır değil,” dedim, “bu bir kıssa.” —“Şey evet,” dedi annem. “Kıssadan alınan hisse de çok fazla çocuk yapmayın.” —“Hayır, değil,” dedim. “Kimin, istese bile, yüz çocuğu olabilir? Adam bir büyücüymüş. Büyü yapmış. Kadınlar onunla yapmışlar. O yüzden çocukları canavar olmuş.”

Anahtar kelime tabii ki, Hainceye gayet güzel bir şekilde “büyü” diye çevrilen “tekell” kelimesiydi, yani tabii kanunu ihlal eden bir sanat veya güç. Annem, bazı şahısların çoğu insan ilişkisini gayri tabii bulmasını anlamakta zorluk çekiyordu; mesela evlilik veya devlet büyücüler tarafından örülmüş kötü bir büyü olarak görülebiliyordu. Annemin halkı için büyüye inanmak çok zor.

Gemi sürekli iyi olup olmadığımızı soruyordu; arada bir Sabitlerden biri yanıssalını bizim telsize bağlayarak annemi ve bizi sorguya çekiyordu. O ilk yıllarda annem onları kalmak istediği konusunda hep ikna ediyordu çünkü tüm sinir bozukluklarına rağmen, İlk Gözlemcilerin yapamadıkları şeyi yapabiliyordu, üstelik Doğancık ile ben de halimizden çok memnunduk. Bence bir kez o yavaş gidişe ve bir şeyler öğrenmenin dolaylı yoluna alıştıktan sonra annem de mutlu olmuştu. Fakat yalnızlık çekiyor, konuşacak büyük birilerini özlüyordu ve biz olmasaydık delireceğini söylüyordu. Eğer cinselliği özlediyse bile bunu hiç fark ettirmedi. Gerçi bence, raporu cinsel konularda pek yeterli değil, belki de bunun nedeni bu konuda rahatsız olmasıdır. Teyzehalkasında ilk yaşamaya başladığımızda teyzelerden ikisi Hedimi ile Behyu sevişmek için buluşuyorlardı ve Behyu anneme de cilve yapmıştı; ama Behyu annemin konuşmak istediği şekilde konuşamadığı için annem onu anlamadı. Evine giremediğin bir fertle cinsel ilişkiye girebilmeyi aklı almıyordu.

Bir keresinde ben dokuz yaşlarındayken daha büyük kızların konuşmalarını dinlemiş olduğumdan anneme neden keşfe çıkmadığını sordum. “Sadne Teyze bize bakar,” dedim umutla. Cahil kadının kızı olmaktan bıkmıştım. Sadne Teyze’nin evinde kalıp diğer çocuklar gibi olmak istiyordum.

“Anneler keşfe çıkmaz,” dedi, bir teyze gibi küçümseyerek.

“Evet efendim, bazen çıkarlar,” diye ısrar ettim. “Çıkmaları şart, yoksa nasıl daha fazla bebekleri olur?”

“Teyzehalkasının yakınlarındaki erkeklerin yanında kalmaya gidiyorlar. Behyu ikinci bir çocuk istediğinde, Kırmızı Yumru Tepesi Adamı’nın yanına dönüyor. Sadne canı sevişmek istediğinde gidip Aşağınehir Aksak Adamı’nı görüyor. Onlar etraftaki adamları tanıyor. Annelerin hiçbiri keşfe çıkmıyor.”

Bu konuda onun haklı, benim haksız olduğumu fark ettim ama sözümden dönmedim. “O zaman sen niye gidip Aşağınehir Aksak Adamı’nı görmüyorsun? Canın hiç sevişmek istemiyor mu? Migi canının sürekli çektiğini söylüyor.”

“Migi on yedi yaşında,” dedi annem inceden inceye alay ederek. “Sen burnunu kendi işine sok.” Aynen öbür anneler gibiydi.

Erkekler, çocukluk dönemimde, benim için hiç ilginç olmayan bir sırdı. Evvel Zaman hikâyelerinde sık sık ortaya çıkıyorlardı ve şarkı halkası kızları onlardan söz ediyorlardı; ama onları çok seyrek görüyordum. Yiyecek aramaya çıktığım zaman bazen bir-iki tanesi gözüme çarpardı ama hiçbir zaman teyzehalkasına yaklaşmazlardı. Yaz aylarında Aşağınehir Aksak Adamı Sadne Teyze’yi beklemekten sıkılır ve teyzehalkasından pek de uzakta olmayan yerlere kadar yavaşça yaklaşırdı — tabii ki haydut sanılıp taşlanacağı için çalılıkların içinden veya nehrin oradan ilerlemeyip açıktan geliyordu, tepe tarafından, herkesin onun kim olduğunu görebileceği yerden. Sadne Teyze’nin kızları Hyuru ile Didsu, ilk kez keşfe çıktığında annelerinin ilk onunla seviştiğini, sonra hep onunla seviştiğini, yerleşim yerindeki başka hiçbir erkeği denemediğini anlatmışlardı.

Kızlarına, doğurduğu ilk çocuğun erkek olduğunu, erkek çocuk doğurup uzaklara yollamak istemediği için onu boğduğunu anlatmıştı. Bu onlara biraz garip gelmişti, bana da öyle ama böyle şeylere rastlanmıyor değildi. Öğrendiğimiz hikâyelerden biri, boğulsun diye suya atılan ama suyun altında büyüyen, yıkanmaya gittiğinde annesini yakalayarak boğuluncaya kadar onu da su altında tutmaya çalışan bir oğlana aitti; anne kaçmıştı.

Her neyse, Aşağınehir Aksak Adamı birkaç gün dağların yamaçlarında oturup uzun şarkılar söyledikten, çok uzun olan ve güneşin altında simsiyah parlayan saçlarının örgülerini açıp açıp yeniden ördükten sonra Sadne Teyze hep bir-iki geceliğine onunla gider ve geriye kızgın ve utangaç dönerdi.

Noyit Teyze bana Aşağınehir Aksak Adamı’nın şarkılarının büyü olduğunu anlatmıştı; öyle her zamanki kötü büyüden değil de güzel, büyük tılsımlardan olduğunu. Sadne Teyze onun tılsımlarına hiç karşı koyamazmış. “Ama onda benim tanıdığım bazı adamların büyüsü hiç yok,” dedi Noyit Teyze, eskileri hatırlayarak.

Yiyeceklerimizin, mükemmel olmasına rağmen yağ açısından yetersiz olması anneme göre ergenlik çağının gecikmesini açıklıyordu; kızlar nadiren on beş yaşından önce regl oluyor, oğlanlar ise bundan oldukça ileri bir yaşa kadar ergenliğe ulaşmıyorlardı. Fakat kadınlar, oğlanlar herhangi bir ergenlik belirtisi göstermeye başlar başlamaz işkilleniyorlardı. Doğancık’a ilk sırt çeviren, onu dışarıda bırakan, konuştuğunda cevap vermeyen ise hep sert bir kadın olan Hedimi Teyze oldu, sonra Noyit Teyze ve hatta Sadne Teyze bile yüz çevirmeye başladı. Dnemi Teyze öyle büyük bir hiddetle, “Ne halt etmeye çocuklarla oynuyorsun sen?” diye sormuştu ki Doğancık gözyaşları içinde eve koşmuştu. Daha on dört yaşında bile değildi.

Sadne’nin küçük kızı Hyuru benim ruheşimdi, en iyi dostum da diyebilirsiniz. Artık şarkı halkasında olan ablası Didsu bir gün yüzünde ciddi bir ifadeyle gelip benimle konuştu. “Doğancık çok yakışıklı,” dedi. Ben de gururla bunu kabul ettim.

“Çok büyük ve güçlü,” dedi, “benden daha güçlü.”

Yine gururla kabul ettim ve sonra ondan geri geri uzaklaşmaya başladım.

“Büyü yapmıyorum Ren,” dedi.

“Bal gibi yapıyorsun,” dedim. “Annene söyleyeceğim!”

Didsu başını salladı. “Gerçekleri söylemeye çalışıyorum. Eğer benim korkum senin de korkmana neden oluyorsa, elimden bir şey gelmez. Böyle olması gerekir. Şarkı halkasında bu konuda konuştuk. Hoşuma gitmiyor,” dedi ve onun ne demek istediğini anladım; yumuşak bir yüzü, yumuşak gözleri vardı ve her zaman çocuklara iyi davranırdı. “Keşke çocuk olsaydı,” dedi. “Keşke ben de çocuk olsaydım. Ama olamayız.”

“O halde git de salak bir yaşlı kadın ol,” dedim ve koşarak ondan ayrıldım. Nehrin aşağısındaki gizli yerime inerek ağladım. Ruhtorbamdan kutsallarımı çıkarttım ve bunları dizdim. Kutsallardan biri —size söylememde bir mahsur yok— Doğancık’ın bana verdiği, tepesi saydam, altı dumanlı mor renkte bir kristaldi. Bunu uzun süre elimde tuttuktan sonra geri verdim. Bir kayanın altında bir çukur kazdım, Hyuru’nun benim için dokuyup diktiği çok güzel, ince kumaştan eteğimden yırttığım kumaşın içine koyduğum duhur yapraklarına sardım. Kareyi tam önünden ortasından, görünecek bir yerden yırttım. Kristali geri verdim ve sonra uzun süre orada, yakınında oturdum. Eve döndüğümde Didsu’nun söylediği şeyden hiç söz etmedim. Ama Doğancık çok sessizdi ve annemde de çok endişeli bir hal vardı. “Eteğine ne yaptın Ren?” diye sordu. Başımı biraz kaldırdım ve cevap vermedim; yeniden konuşmaya başlıyordu, konuşmadı. Sessiz olmayı tercih eden bir şahısla konuşmamayı nihayet öğrenmişti.

Doğancık’ın bir ruheşi yoktu ama gün geçtikçe yaşları yakın olan iki oğlanla daha çok oynamaya başlamıştı: bir-iki yaş daha büyük, zayıf, sessiz bir oğlan olan Ednede ile daha on bir yaşında olmasına rağmen gürültücü ve korkusuz bir oğlan olan Bit. Üçü sürekli bir yerlere gidiyorlardı. Genellikle Bit’ten kurtulduğuma şükrettiğim için nereye gittiklerine pek dikkat etmezdim. Hyuru ile birlikte farkında olma alıştırmaları yapıyorduk ve sürekli bağırıp çağıran, etrafta sıçrayıp duran Bit’in farkında olmak çok yorucu oluyordu. O kimseyi rahat bırakmazdı, sanki diğerlerinin sükûnetleri ondan bir şeyler alıyormuş gibiydi. Annesi Hedimi onu eğitmişti ama Hedimi, Sadne veya Noyit gibi iyi bir şarkıcı veya masalcı değildi; üstelik Bit onları bile dinleyemeyecek kadar yerinde duramayan bir çocuktu. Ne zaman Hyuru ile beni yavaş yürümeye veya oturmuş farkında olmaya çalışırken görse, sonunda bizi çıldırtıp kendisini kovduruncaya kadar etrafımızda dolanıp gürültü yapar sonra da “Aptal kızlar!” diye alay ederdi.

Doğancık’a, Bit ve Ednede ile ne yaptıklarını sordum, “Oğlanca şeyler,” dedi.

“Nasıl yani?”

“İdman yapıyoruz.”

“Farkında olma idmanı mı?”

Bir süre sonra, “Hayır,” dedi.

“O halde neyin idmanını yapıyorsunuz?”

“Güreş. Güçlenmek. Oğlangrupları için.” Mahzun duruyordu ama bir süre sonra, “Baksana,” dedi ve bana şiltesinin altına gizlediği bıçağı gösterdi. “Ednede insanın mutlaka bir bıçağı olması gerektiğini o zaman kimsenin sana efelenemeyeceğini söylüyor. Ne güzel değil mi?” Metaldi, dövülmüş, ince uzun yaprak biçimi verilmiş, her iki yanı da keskin, sivri uçlu, İnsanlardan kalma eski metaldendi. Cilalı çakmaktaşıçalısının tahtasından bir parça oyularak eli koruması için sapına yerleştirilmişti. “Bunu boş bir adamevinde buldum,” dedi. “Tahta kısmını kendim yaptım.” Büyük bir sevgiyle üzerine titriyordu. Yine de onu ruhtorbasına koymamıştı.

“Bununla ne yapıyorsun?” diye sordum, hani insan kullanmaya kalksa elini keseceğini düşünüp neden her iki ağzının da keskin olduğunu merak ederek.

“Saldırganları uzak tutuyorum,” dedi.

“Bu boş adamevi neredeydi?”

“Kayalık Zirve’nin ta öbür tarafında.”

“Oraya tekrar gidersen seninle gelebilir miyim?”

“Hayır,” dedi, kabaca değil ama kesinlikle.

“Adama ne olmuş? Ölmüş mü?”

“Çayda bir kafatası vardı. Ayağının kaydığını ve boğulduğunu düşünüyoruz.”

Pek Doğancık gibi konuşmuyordu. Sesinde erişkin biri gibi bir şey vardı; melankoli; çekingenlik. Yanına beni ikna etmesi için gitmiştim ama daha da tedirgin olarak ayrıldım. Anneme gidip, “Oğlangruplarında ne yapıyorlar?” diye sordum.

“Kuvvetlinin kazandığı tabiat kanununu tatbik ediyorlar,” dedi benim dilimde değil de kendi dilinde, gergin bir ses tonuyla. Artık Hainceyi her zaman anlayamıyordum ve neyi kastettiğini anlamamıştım ama sesinin tonu beni üzdü; sessizce ağlamaya başladığını görünce dehşet içinde kaldım. “Gitmemiz gerekiyor Huzur,” dedi — hâlâ farkında olmadan Haince konuşuyordu. “Bir ailenin taşınamaması için bir neden yok, öyle değil mi? Kadınlar istedikleri gibi taşınıp duruyorlar. Kimse kimsenin ne yaptığını umursamıyor.

Hiçbir şey onları ilgilendirmiyor. Oğlanları köyden dışarı kovalamak dışında!”

Söylediklerinin çoğunu anlamıştım ama yine hepsini benim dilimde söylettim; sonra, “Ama nereye gidersek gidelim Doğancık aynı yaşta, boyda falan olacak,” dedim.

“O halde ayrılırız,” dedi acımasızca. “Gemiye döneriz.”

Ondan uzaklaştım. Daha önce ondan hiç korkmamıştım: Üzerimde hiç büyü kullanmamıştı. Annelerin büyük güçleri vardır ama bunun, çocuğun ruhuna karşı kullanılmadıkça gayri tabii bir tarafı yoktur.

Doğancık ondan korkmuyordu. Onun da kendi büyüsü vardı. Ona, ayrılmayı düşündüğünü söyleyince Doğancık konuşup annemi fikrinden vazgeçirdi. Oğlangrubuna katılmak istediğini söyledi; bir yıldır bunu istiyormuş zaten. Artık teyzehalkasına, bütün o kadınlara, kızlara, ufak çocuklara ait değildi. Diğer oğlanlarla birlikte yaşamak istiyordu. Bit’in ağabeyi Yit, Dört Nehirler Bölgesi’ndeki bir oğlangrubunun üyesiydi ve kendi teyzehalkasından bir oğlana sahip çıkardı. Üstelik Ednede de gitmeye hazırlanıyordu. Doğancık, Ednede ve Bit, son zamanlarda bazı adamlarla konuşuyorlardı. Adamların hepsi, annelerin öğrettiği gibi cahil ve deli değildi. Çok konuşmuyorlardı ama çok şey biliyorlardı.

“Ne biliyorlar?” diye sordu annem sertçe.

“Nasıl adam olunacağını biliyorlar,” dedi Doğancık. “Ben de öyle olacağım.”

“Öyle bir adam olmayacaksın — elimden gelirse tabii! Neşeyle Doğan, gemideki adamları, gerçek adamları —bu zavallı, kir pas içindeki münzevilerle alakası olmayan adamları— hatırlaman lazım. Senin, böyle olman gerektiğini düşünerek büyümene izin veremem!”

“Onlar öyle değiller,” dedi Doğancık. “Gidip bazılarıyla konuşmalısın anne.”

“Bu kadar saf olma,” dedi annem sinirli bir kahkahayla. “Sen de kadınların erkeklerle konuşmaya gitmediklerini gayet iyi biliyorsun.”

Ben yanıldığını biliyordum; teyzehalkasındaki bütün kadınlar etraflarında, üç günlük yolda bulunan bütün erkekleri biliyorlardı. Yiyecek aramaya çıktıklarında onlarla konuşuyorlardı. Sadece güvenmediklerinden uzak duruyorlardı; genellikle de bu tip adamlar çok geçmeden ortadan kaybolurdu. Noyit bana, “Büyüleri kendilerine dönüyor.” demişti. Kastettiği diğer adamların onları uzaklaştırdığı veya öldürdüğüydü. Ama bunları anlatmadım ve Doğancık sadece, “Şey, Uçurum Mağara Adam gerçekten iyidir. ayrıca bizi İnsanların şeylerini bulduğumuz yere götürdü” —bunlar annemin görünce çok heyecanlandığı bazı antika el işleriydi. “Adamlar kadınların bilmediği şeyleri biliyor,” diye devam etti Doğancık. “En azından belki bir süre oğlangrubuna katılabilirim. Katılmam lazım. Çok fazla şey öğrenebilirim! Onlar hakkında elimizde hiç somut bilgi yok. Bütün bildiğimiz bu teyzehalkası. Raporumuz için gerekli malzemeyi toplayacak kadar gidip onlarla kalırım. Bir kere ayrıldıktan sonra ne teyzehalkasına, ne de oğlangrubuna bir daha dönemem. Ya gemiye dönmek, ya da adam olmak zorunda kalırım. O yüzden bırak bir deneyeyim anne, lütfen, olmaz mı?”

“Neden nasıl bir adam olman gerektiğini öğrenmek zorunda hissediyorsun kendini, anlayamıyorum,” dedi bir süre sonra annem. “Zaten biliyorsun.”

O zaman Doğancık gerçekten gülümsedi ve annem ona sarıldı.

Ya ben? diye düşündüm. Ben geminin ne olduğunu bile bilmiyorum. Ben burada, ruhumun olduğu yerde olmak istiyorum. Ben hâlâ dünyada olmayı öğrenmeye devam etmek istiyorum.

Ama annemden ve Doğancık’tan korkuyordum, her ikisi de büyü yapıyordu; o yüzden bana öğretilmiş olduğu gibi hiçbir şey söylemedim ve kıpırdamadan durdum.

Ednede ile Doğancık birlikte gittiler. Ednede’nin annesi Noyit de, her ne kadar bir şey söylemese de en az annem kadar birlikte gitmelerinden memnundu. İki delikanlı gitmeden bir akşam önce teyzehalkasındaki bütün evlere uğradılar. Bu, uzun bir zaman aldı. Evler diğer bir veya iki evin ya tam görüş alanında, ya da işitme mesafesindeydi; aralarında çalılar, bahçeler, sulama kanalları, patikalar vardı. Her evde anne ile çocuklar vedalaşmak için bekliyorlardı ama bunu dile getirmezlerdi; benim dilimde merhaba veya hoşça kalın karşılığı yoktur. Oğlanlara sorduktan sonra yiyecek bir şeyler verdiler, Bölge’ye giderken yanlarında götürebilecekleri bir şeyler verdiler. Oğlanlar kapıya gittiklerinde tüm ev halkı gelip onların ellerine veya yanaklarına dokunuyordu. Yit’in teyzehalkasını o şekilde dolaştığı zamanı hatırlıyordum. O zaman ağlamıştım çünkü Yit’i pek sevmediğim halde birinin ölmüş gibi, sonsuza kadar ayrılması bana çok tuhaf gelmişti. Bu kez ağlamadım; ama Doğancık’ın ilk ışıktan önce kalkıp, eşyalarını aldığını ve sessizce ayrıldığını duyuncaya kadar bütün gece uyanıp durdum. Annemin de uyanık olduğunu biliyordum ama yapmamız gerekeni yaptık ve o ayrılıncaya kadar ve ardından uzun bir süre daha hareketsizce yattık.

Onun “Erginliğe Ulaşmış Bir Erkek Teyzehalkası’ndan Ayrılıyor: Bir Merasimin Kalan İzi” diye ifade ettiği, bu konuyla ilgili tarifini okudum.

Annem Doğancık’tan ruhtorbasına bir telsiz koymasını ve en azından zaman zaman onunla irtibata geçmesini istemiş. Doğancık bunu yapmaya gönüllü değilmiş. “Bu işi yolu yordamıyla yapmak istiyorum anne. Eğer bunu usulünce yapmayacaksam, yapmanın bir anlamı yok.”

“Senden hiç haber almamaya tahammül edemem Doğancık,” demiş annem Haince.

“Ama eğer telsiz kırılırsa, çalınırsa veya herhangi bir şey olursa o zaman daha çok endişelenirsin, belki de hiç sebepsiz yere.”

Sonunda ilk yağmurlara kadar, yarım yıl beklemeyi kabul etmiş annem; sonra bir sınır taşına, Bölge’nin güney ucunu işaretleyen, nehir yakınlarındaki devasa yıkıntıya gidecekmiş ve Doğancık da oraya, annemin yanına gitmeye çalışacakmış. “Ama sadece on gün bekle,” demiş. “Eğer gelemeyeceksem, gelemem.” Annem kabul etmiş. Tıpkı ufak bebeği olan bir anneye benziyor diye düşündüm, her şeye evet diyordu. Bu bana yanlış geldi; ama Doğancık’ın haklı olduğunu düşündüm. Kimse oğlangruplarından ayrılıp annelerinin yanına gelmezdi.

Ama Doğancık geldi.

Yaz uzun, açık ve güzel geçmişti. Ben yıldız bakmayı öğreniyordum; kurak mevsimde açık tepelerde yatıp, doğu göğünde belli bir yıldız bulup batıncaya kadar gökyüzünden geçişini takip ediyordum. İnsan gözlerini dinlendirmek için başka bir yere bakabilir, biraz kestirebilir tabii ki ama sonunda yıldızların, yerkürenin ve ruhun nasıl hep birlikte hareket ettiklerini fark edinceye kadar hep bakışlarını yeniden yıldıza ve etrafındaki yıldızlara döndürmeye çalışmak zorundadır. Baktığınız yıldız battıktan sonra, şafak sizi uyandırıncaya kadar uykuya dalarsınız. Uyanınca, her zamanki gibi güneşin doğuşunu şuurlu bir sessizlikle kucaklarsınız. O harika sıcak geceler, o açık şafaklar boyunca tepelerde olmaktan çok mutluydum. İlk bir-iki keresinde Hyuru ile birlikte yıldız baktık ama ondan sonra yalnız gittik; yalnızken daha iyi oluyordu.

İşte böyle bir geceden sonra, sabahın ilk ışıklarıyla, Kayalık Zirve ile Evden Yukarı Tepe arasındaki dar vadiden dönüyordum ki çalıların arasından bir adam yıldırım gibi çıkıp patikada önüme dikildi. “Korkma,” dedi. “Dinle!” Tıknaz, yarı çıplak bir adamdı; leş gibi kokuyordu. Ben baston yutmuş gibi dimdik durdum. “Dinle!” dedi aynı teyzeler gibi, ben de dinledim. “Ağabeyin ile arkadaşın iyi. Annen oraya gitmemeli. Oğlanların bir kısmı çete oldu. Ona tecavüz edecekler. Ben, birkaç kişiyle daha birleşeceğim, birlikte liderleri öldüreceğiz. Biraz zaman alacak. Ağabeyin diğer çeteyle birlikte. İyi. Annene söyle. Şimdi söylediklerimi tekrarla.”

Söylediklerini kelimesi kelimesine tekrarladım, bir şey dinlediğim zaman yapmayı öğrenmiş olduğum gibi.

“Tamam. Güzel,” dedi ve kısa, güçlü bacaklarıyla dik yamacı tırmanıp gözden kayboldu.

Annem derhal Bölge’ye gidecekti ama adamın mesajını Noyit’e de söyledim ve o da annemle konuşmak için bizim evin verandasına geldi. Noyit’i dinledim çünkü benim pek iyi bilmediğim, annemin ise hiç bilmediği şeyleri anlatıyordu. Noyit, ufak tefek uysal bir kadındı, oğlu Ednede’ye çok benziyordu; öğretmeyi ve şarkı söylemeyi çok sevdiği için çocuklar hep onun evinin çevresinde olurlardı. Annemin yolculuğa hazırlandığını gördü. “Ufuk Çizgisindeki Ev Adamı oğlanların iyi olduğunu söylüyor,” dedi. Annemin dinlemediğini görünce devam etti; bana konuşuyormuş gibi yapıyordu çünkü kadınlar, kadınlara bir şey öğretmez: “Adamların bir kısmının çeteyi dağıtacağını söylüyor. Oğlangrupları yoldan çıkınca bunu bazen yaparlar. Bazen aralarında büyücüler olur, liderler, daha büyük oğlanlar, hatta bir çete kurmak isteyen adamlar olur. Yerleşik adamlar büyücüleri öldürerek oğlanların hiçbirinin zarar görmemesini sağlarlar. Çeteler Bölgelerden çıkınca, kimse emniyette olmaz. Yerleşik adamlar bunu sevmezler. Onlar teyzehalkasının emniyet içinde olmasına özen gösterir. Ağabeyine bir şey olmayacak.”

Annem pigi köklerini filesine doldurmaya devam ediyordu.

“Tecavüz yerleşik adamlara göre çok, çok kötü bir şeydir,” dedi Noyit bana. “Bu, kadınların onlara gelmeyeceği anlamına gelir. Eğer oğlanlar bir kadına tecavüz ederlerse, muhtemelen adamlar bütün oğlanları öldürür.”

Annem sonunda dinlemeye başlamıştı.

Doğancık’la olan randevusuna gitmedi ama bütün yağmurlu sezon boyunca perişan oldu. Hastalandı; yaşlı Dnemi ona belli bir dozda gagyemişi şurubu versin diye Didsu’yu yolladı. Hastayken, şiltesine uzanmış yatarken hastalık, ilaçlar, yetişkin kadınlar birbirlerinin evine girmediklerinden büyük kızların nasıl hastaya baktıkları hakkında notlar aldı. Ne çalışmaktan vazgeçti, ne de Doğancık için endişelenmekten.

Yağmurlu mevsimin sonlarına doğru ılık rüzgâr geldiğinde ve sarı bal çiçekleri dağlarda açtığında, Altın Dünya zamanında annem bahçede çalışırken Noyit uğradı. “Ufuk Çizgisindeki Ev Adamı oğlangrubundaki her şeyin yoluna girdiğini söyledi,” dedi ve yoluna devam etti.

Annem o zaman, hiçbir erişkinin birbirinin evine girmemesine, birbirleriyle çok nadiren konuşuyor olmalarına, kadınlarla erkeklerin çok kısa ve genellikle rastlantısal ilişkileri olmasına, adamların gerçek bir yalnızlık içinde kendi hayatlarını yaşamasına rağmen, yine de aralarında bir çeşit iletişim olduğunu, narin ve belirgin bir amacı ve sınırlamayı ören geniş, seyrek ve ince bir ağ bulunduğunu, bir çeşit sosyal düzen olduğunu fark etmeye başladı. Gemiye yolladığı raporlar bu yeni anlayışıyla dolup taşıyordu. Ama hâlâ Soro tarzı yaşamı fakir buluyor, insanları da ancak hayatta kalabilen zavallılar olarak görüyordu, büyük bir şeyin yıkıntısından artakalan zavallı parçalar.

“Canım,” dedi Haince; benim dilimde “canım” demenin bir yolu yoktur. Tamamen unutmayayım diye evde benimle Haince konuşuyordu. “Canım, anlaşılamayan bir teknolojiyi büyü olarak açıklamaya çalışmak ilkelliktir. Bu bir eleştiri değil, sadece bir açıklama.”

“Ama teknoloji büyü değil,” dedim.

“Evet, ama, onların akıllarında öyle; biraz önce kaydettiğin hikâyeye bir bak. Havada uçabilen, denizin altında ve yeraltında büyü kutularıyla gidebilen Evvel Zaman büyücüleri!”

“Metal kutular,” diye düzelttim.

“Başka bir deyişle uçaklar, tüneller ve denizaltılar; doğaüstü olarak açıklanan kaybolmuş bir teknoloji.”

“Büyülü olan kutular değildi,” dedim. “İnsanlardı. Onlar büyücüydü. Kendi güçlerini, diğer şahıslar üzerinde güç elde etmek için kullanıyorlardı. Doğru dürüst yaşayabilmek için insanın büyüden uzak durması gerekir.”

“Bu gerekli bir kültürel tedbir çünkü birkaç bin yıl önce denetimsiz teknolojik patlama büyük bir felakete neden olmuş. Aynen böyle. Bu mantıksız tabu için son derece mantıklı bir neden var.”

Ben “mantıklı” ve “mantıksız”ın kendi dilimde ne demek olduğunu bilmiyordum; bunlar için kelime bulamadım. “Tabu”, “zehirli” ile aynı anlamdaydı. Bir kızın annesinden öğrenmesi gerektiği için annemi dinledim, üstelik annem başka hiçbir şahsın bilmediği çok, pek çok şey biliyordu; ama bazen benim eğitimim çok zor oluyordu. Onun eğitiminde de biraz daha fazla hikâye ve şarkı olsaydı keşke, o kadar fazla söz, bir fileden kayıp geçen sular gibi benden de kayıp giden sözler değil!

Altın Zaman ve güzel yaz geçip gitti; yağmurlar başlamadan önce sislerin dağlar arasındaki vadilere indiği Gümüş Zaman geri geldi; yağmurlar başladı, günler boyunca yavaş ve ılık, uzun uzun yağdı. Bir yılı aşkın bir süre Doğancık ile Ednede’den hiç haber alamadık. Sonra gecenin köründe, damdaki sazların üzerindeki yağmurun hafif tıngırtısı kapıda bir tırmalama sesine ve fısıltıya dönüştü, “Şışşş... her şey yolunda... her şey yolunda.”

Ateşi canlandırıp, karanlıkta konuşmak için iyice çömeldik. Doğancık uzamış ve çok zayıflamıştı, sanki derisi üzerinde kurumuş bir iskelet gibiydi. Üst dudağındaki bir kesik dudağını yukarı çekip, dişlerini sanki hırlıyormuş gibi bir ifadeyle ortada bırakmıştı ve p, b veya m harflerini söyleyemiyordu. Sesi bir adam sesi olmuştu. İliklerini ısıtmaya çalışarak ateşe iyice sokuldu. Giysileri ıslak paçavralardı. Bıçak boynuna bir iple asılı duruyordu. “Her şey yolunda,” deyip duruyordu. “Oraya bir daha dön’ek iste’iyoru’ a’a.”

Gemiye varınca detaylı bir açıklama kaydedeceğini söyleyip oğlangrubundaki bir buçuk yıl hakkında bize pek bir şey anlatmadı. Soro’da kalsaydı ne yapmaya mecbur olacağını söyledi ama. Bölge’ye geri dönerek, ayrılabilecek kadar büyüyünceye kadar —yani Bölge’den ayrılıp diğer adamların onun yerleşmesine izin verecekleri bir yer bulup yerleşinceye kadar— daha büyük oğlanlar arasında korku ve büyücülükle, sürekli gücünü ispat ederek yerini korumak zorunda kalacaktı.” Ednede ile başka bir oğlan eşleşmişlerdi ve yağmurlar durunca birlikte gideceklerdi. Eğer bağ cinsel olursa, çiftler için daha kolay olduğunu söylüyordu; kadınlar için bir rekabet yaratmadıktan sürece yerleşik adamlar onları rahat bırakırdı. Ama herhangi bir teyzehalkasından üç günlük mesafede bir bölgeye gelen yeni bir adam, orada yerleşik adamlara kendini ispat etmek zorundaydı. “Üç-dört yıl he’ aynı şeyler,” dedi, “ ’eydan okuyacaksın, dövüşeceksin, sürekli diğerlerini izleyeceksin, he’ savun’ada olcaksın, ne kadar kuvvetli olduğunu gösteri’ durcaksın, gece ve gündüz tetikte ’ekliceksin. Hayatın ’oyunca tek ’aşına yaşayacaksın. ’en bunu yapa’a’.” Bana baktı. “ ’en şahıs falan değilim,” dedi. “Eve git’ek istiyoru’.”

“Hemen gemiyle bağlantı kuracağım,” dedi annem fısıltıyla ve inanılmaz bir rahatlamayla.

“Hayır!” dedim.

Doğancık anneme bakıyordu ve annem benimle konuşmak için döndüğünde elini kaldırdı.

“ ’en gideceği’,” dedi. “O git’ek zorunda değil. Neden gitsin ki?” O da benim gibi, gerekmeyince isim kullanmamayı öğrenmişti.

Annem önce ona, sonra bana baktı; sonunda kahkaha atar gibi bir şey yaptı. “Onu bırakamam Doğancık!”

“Sen niye gidesin?”

“Çünkü gitmek istiyorum,” dedi. “Yeterince kaldım. Haddinden fazla. Yedi yılda kadınlar hakkında muazzam malzeme topladık; şimdi sen de adamlar tarafındaki boşlukları doldurabilirsin. Bu kadarı yeter. Artık kendi insanlarımıza dönme zamanı geldi de geçiyor bile. Hepimizin.”

“Benim insanlarım yok,” dedim. “Ben insanlara ait değilim. Ben şahıs olmaya çalışıyorum. Neden beni ruhumdan uzaklaştırmak istiyorsun? Benden büyü yapmamı istiyorsun! Yapmam. Büyü yapmam. Senin dilini konuşmayacağım. Seninle gelmeyeceğim!”

Annem hâlâ dinlemiyordu; hiddetle cevap vermeye başladı. Doğancık yine elini kaldırdı, kadınların şarkı söyleyeceği zaman yaptıkları gibi ve annem ona baktı.

“Daha sonra konuşa’iliriz,” dedi.. “Karar veririz. Uyu’a’ lazı’.”

Ne yapacağımız ve nasıl yapacağımız konusunda karara varırken iki gün bizim evde saklandı. Bu çok feci bir zamandı. Diğer şahıslara yalan söylemek zorunda kalmayayım diye evde hastaymış gibi yattım; Doğancık, annem ve ben konuştuk, konuştuk. Doğancık annemden benimle kalmasını rica etti; ben ise her ikisi de beni kendi evlerine alabilecek olan Sadne veya Noyit ile bırakmasını rica ettim. Reddetti. O anneydi, ben ise çocuk ve onun gücü kutsaldı. Gemiyle irtibat kurup, bizi teyzehalkasından iki günlük mesafedeki çıplak bir alandan almaları için sözleşti. Gece, gizlice ayrıldık. Ben ruhtorbamdan başka hiçbir şey taşımadım. Ertesi gün hep yürüdük, yağmur durduğunda biraz uyuduk, yürümeye devam ederek çöle vardık. Yer yamrular, yumrular, delikler ve mağaralar doluydu, Evvel Zaman kalıntıları; toprak bütün çöllerde olduğu gibi minik camlardan ve sert parçacıklardan oluşuyordu. Hiçbir şey yetişmezdi. Orada bekledik.

Gökyüzü yarıldı ve parlak şey düşmeye başladı; önümüzde kayaların üzerinde durdu, bir evden daha büyüktü ama Evvel Zaman kalıntıları kadar da büyük değildi. Annem bana garip, nispet eder gibi gülümsedi. “Bu büyü mü?” diye sordu. Olduğunu düşünmemek benim için çok zordu. Yine de onun sadece bir eşya olduğunu biliyordum, eşyalarda büyü olmaz, sadece akıllarda vardır. Bir şey söylemedim. Evden ayrıldığımızdan beri hiç konuşmamıştım.

Yeniden eve dönünceye kadar kimseyle konuşmamaya kararlıydım; ama hâlâ dinlemeye ve itaat etmeye alışık bir çocuktum. Gemide, o tamamen farklı dünyada sadece birkaç saat dayanabildim, sonra ağlamaya başlayıp, eve gitmek için yalvardım. Ne olur, ne olur, ne olur hemen eve döneyim.

Gemideki herkes bana karşı çok iyiydi.

O zamanlar bile Doğancık’ın başından neler geçtiğini, benim başımdan neler geçmekte olduğunu düşünüyor, başımızdan geçen bu ateşten gömlekleri birbiriyle kıyaslıyordum. Tamamen farklıydı. O aç susuz, başını sokacak bir yerden yoksun tek başınaydı; erkeklik olduğunu sandıkları güce sahip olup ellerinde tutmaya kararlı daha büyük gençlerin acımasızlıklarına karşı en az kendisi kadar korkmuş rakipleri arasında hayatta kalmaya çalışan korkmuş bir oğlan çocuğu. Benimle ilgileniyorlardı, beni giydiriyorlardı ve o kadar çok besliyorlardı ki hasta olmuştum, o kadar çok ısıtıyorlardı ki ateşler basıyordu, bana yol gösteriyorlardı, bana anlayış gösteriyorlardı, beni övüyorlardı, çok büyük bir şehrin sakinleri benimle arkadaşlık kuruyordu, güçlerini benimle paylaşmayı istiyorlardı, bunu da insanlık olarak görüyorlardı. Hem Doğancık, hem de ben büyücülerin arasına düşmüştük. Her ikimiz de içine düştüğümüz insanların iyi yanlarını görebiliyorduk ama ne o, ne de ben onlarla birlikte yaşayamazdık.

Doğancık, Bölge’de, ateşsiz bir sığınağa büzüşerek, kendi kendine teyzelerden öğrendiği hikâyeleri anlatarak, şarkıları söyleyerek tek başına geçirdiği bir sürü geceden bahsetti. Ben de gemideki her gece aynı şeyi yaptım. Ama oradaki insanlara hikâyeleri anlatmayı veya şarkıları söylemeyi reddettim. Orada kendi dilimi de konuşmuyordum. Sessiz kalmamın tek yolu buydu.

Annem çok hiddetlenmişti ve uzun bir süre affetmedi. “Bilgini insanlara borçlusun,” dedi. Cevap vermedim, çünkü bütün söyleyebileceğim onların benim insanlarım olmadığı, benim insanlarım diye bir şeyin olmadığıydı. Ben bir şahıstım. Konuşmadığım bir dilim vardı. Bir sessizliğim vardı. Başka da bir şeyim yoktu.

Okula gittim; gemide değişik yaşlarda çocuklar vardı, tıpkı teyzehalkasındaki gibi ve bize öğreten bir sürü erişkin vardı. Ekumenlerin tarihini ve coğrafyasını öğrendim genellikle; annem bana tarihini öğreneyim diye, Soro On bir hakkında, benim dilimde Evvel Zaman denilenler hakkında bir rapor verdi. Benim dünyamda kurulmuş olan şehirlerin bütün dünyalar arasında kurulmuş olan en büyük şehirler olduğunu, tarım için ayrılan küçük bölgeler hariç iki kıtayı tamamen kapladığını okudum; hayvanlar, deniz, hava ve toprak ölürken şehirlerde yaşayan 120 milyar insan varmış, tabii sonunda insanlar da ölmeye başlayıncaya kadar. Korkunç bir hikâyeydi. Çok utandım; gemide veya Ekumenler arasında kimsenin bunu duymamış olmasını diledim. Ama yine de, eğer Evvel Zaman hakkında benim bildiğim hikâyeleri bilseler, büyünün nasıl ters döndüğünü, öyle olması da gerektiğini anlayacaklarını düşündüm.

Bir yıldan biraz kısa bir süre sonra annem Hain’e gideceğimizi söyledi. Geminin doktoru ve akıllı makineleri Doğancık’ın dudağını tamir etmişti; Doğancık ile annem bütün bilgilerini kayıtlara vermişlerdi; Doğancık artık istediği gibi, Ekumenik Okullar’da eğitime başlayacak kadar büyümüştü. Ben ise gelişmiyordum ve doktorun makineleri beni tamir etmeyi becerememişti. Sürekli kilo kaybediyordum, uykusuzluk çekiyordum ve korkunç baş ağrılarım vardı. Neredeyse gemiye biner binmez regl olmaya başlamıştım; sancılarım her seferinde dayanılmaz oluyordu. “Bu hiç iyi değil, bu gemi yaşantısı,” dedi annem. “Senin açık havada olman lazım. Gezegende. Medeni bir gezegende.”

“Eğer Hain’e gidersem,” dedim, “geri döndüğümde, tanıdığım şahıslar yüzlerce yıl önce ölmüş olacaklar.”

“Huzur,” dedi annem, “Soro’ya göre düşünmekten vazgeçmen lazım. Soro’dan ayrıldık. Kendini kandırmaktan, kendine işkence etmekten vazgeçmelisin; ileri bak, geriye değil. Bütün hayatın önünde uzanıyor. Bu hayatta yaşamayı öğreneceğin yer Hain.”

Bütün cesaretimi toplayarak kendi dilimde konuştum: “Artık çocuk değilim. Benim üzerimde bir gücün yok. Gitmeyeceğim. Bensiz git. Benim üzerimde hiç gücün yok!”

Bir büyücüye, bir sihirbaza söylemem için öğretilmiş sözlerdi bunlar. Annemin tam olarak anlayıp anlayamadığından emin değilim ama ondan ödüm patladığını anladı ve bu onu sessizliğe gömdü.

Uzun bir süre sonra Haince, “Aynı fikirdeyim. Senin üzerinde hiçbir gücüm yok. Ama bazı haklarım var; bağlılık hakkı; sevgi hakkı,” dedi.

“Beni senin gücünün etkisi altına alan hiçbir şey haklı olamaz,” dedim, yine kendi dilimde.

Bana bakakaldı. “Sen de onlardan biri gibisin,” dedi. “Onlardan birisin. Sevginin ne olduğunu bilmiyorsun. Kendi içinde bir kaya kadar kapalısın. Seni oraya hiç götürmemeliydim. Bir toplumun harabeleri arasında sürünen insanlar —hayvan gibi, katı, cahil, batıl inançlı— her biri korkunç bir yalnızlık içinde... ve ben seni de kendilerine benzetmelerine izin verdim!”

“Beni eğittin,” dedim; sesim titremeye başladı; ağzım kelimelerin etrafında titriyordu, “buradaki okul da öyle ama teyzelerim de beni eğitiyorlardı ve ben eğitimimi tamamlamak istiyorum.” Ağlıyordum ama ellerimi kenetlemiş duruyordum. “Daha bir kadın değilim. Bir kadın olmak istiyorum.”

“Ama olacaksın! Soro’da olacağından on kere daha fazla kadın olacaksın. Anlamaya çalışman lazım, bana inanmaya...”

“Benim üzerimde hiçbir gücün yok,” dedim, gözlerimi yumup kulaklarımı ellerimle kapatarak. O zaman yanıma geldi ve bana sarıldı ama ben onun temasına zorla tahammül ederek, sonunda beni bırakıncaya kadar kıpırdamadan durdum.

Biz gezegendeyken geminin mürettebatı tamamen değişmişti. İlk Gözlemciler diğer dünyalara gitmişlerdi; Arrem isminde, yumuşak başlı, dikkatli bir şahıs olan, pek de genç sayılmayacak Gethenli bir arkeolog bizim yerimize geçecekti. Arrem gezegene, sadece iki çöl kıtada inmişti ve bizimle, yani onun deyimiyle “yaşayanlarla yaşamış olan” bizlerle konuşma fırsatı bulduğuna çok sevinmişti. Diğerlerine hiç benzemeyen Arrem’le beraberken kendimi rahat hissediyordum. Arrem bir adam değildi —etrafımda sürekli erkekler olmasına bir türlü alışamıyordum— ama kadın da değildi; yani tam olarak bir erişkin değildi ama bir çocuk da değildi: Bir şahıstı, tek başına, benim gibi. Kadınerkek Arrem benim dilimi çok iyi bilmiyordu ama benimle hep bu dilde konuşmaya çalışıyordu. Bu kriz patlak verdiğinde Arrem anneme gelerek onunla konuştu, benim gezegene geri dönmeme izin vermesini önerdi. Doğancık bu konuşmaların bazılarına katılmıştı ve onları bana anlattı.

“Arrem, eğer Hain’e gidersen belki de öleceğini söylüyor,” dedi. “Ruhun ölecek. Kadınerkek bizim öğrendiğimiz şeylerin bazılarının onların Gethen’de öğrendiklerine benzediğini söylüyor: dini bilgiler. Bu annemin batıl ve ilkel inançlar hakkında atıp tutmasını engelledi... Ayrıca Arrem eğer Soro’da kalıp eğitimini bitirirsen, Ekumen için yararlı olabileceğini söylüyor. Değer biçilemeyecek kadar iyi bir kaynak olurmuşsun.” Doğancık kıs kıs güldü, bir dakika kadar sonra ben de güldüm. “Bir astroidi kazar gibi kazacaklar seni,” dedi. Sonra, “Biliyor musun eğer sen kalırsan ve ben gidersem, ben ölmüş olacağım,” dedi.

Gemideki gençler biri ışık yıllarını geçeceği ve diğeri kalacağı zaman böyle söylüyorlardı. Hoşça kal, biz öldük. Bu, gerçekti.

“Biliyorum,” dedim. Boğazımın düğümlendiğini hissettim ve korktum. Bizim oralarda, Sut’un bebeği öldüğü zaman hariç, ağlayan bir erişkin görmemiştim. Sut bütün gece ulumuştu. Köpek gibi uludu, demişti annem ama ben hayatımda hiç köpek görmemiş ve duymamıştım; ben çok kötü ağlayan bir kadın duymuştum. Öyle sesler çıkartmaktan çok korkuyordum. “Eğer eve gidebilirsem, ruhumu yaratmayı bitirdiğimde, kim bilir, belki bir süreliğine Hain’e gelirim,” dedim, Haince.

“Keşfe mi çıkacaksın?” dedi Doğancık benim dilimde, güldü ve beni yeniden güldürdü.

Kimse oğlan kardeşini tutamazdı. Bunu biliyordum. Ama Doğancık ölü olmaktan bana geri dönmüştü o yüzden belki ben de ölü olmaktan ona geri dönebilirdim; en azından dönebilecekmişim gibi yapabilirdim.

Annem bir karar verdi. Doğancık Hain’e tek başına gidecek, biz birlikte bir yıl daha gemide kalacaktık. Ben okula devam edecektim; eğer yılın sonunda hâlâ gezegene dönmeye kesin kararlıysam gidebilecektim. O zaman o, ister benimle olsun, ister yalnız Doğancık’ın yanına Hain’e gidecekti. Eğer onları bir daha görmek istersem onların peşinden gidebilirdim. Bu kimseyi memnun etmeyen bir uzlaşmaydı ama elimizden gelenin en iyisi buydu ve hepimiz rıza göstermiştik.

Ayrılacağı zaman Doğancık bana bıçağını verdi.

O ayrıldıktan sonra hasta olmamaya çalıştım. Bana gemi okulunda öğrettikleri her şeyi öğrenebilmek için çok çabaladım ve Arrem’e nasıl farkında olabileceğini ve büyüden kendisini nasıl koruyabileceğini öğretmeye çalıştım. Birlikte geminin bahçesinde yavaş yürüme ve Gethen, Karhide’daki Handarra Vecitsizlik hareketlerinin ilk saatini yaptık. İkisinin birbirine benzediğine kanaat getirdik.

Gemi Soro sisteminde, sadece benim ailem yüzünden durmuyordu; artık mürettebat daha çok, Soro On bir’deki, yüksek zekâ sahibi olma yolunda mutasyon geçirmiş ve belki de yüksek zekâya sahip kafadanbacaklı bir deniz hayvanını incelemeye gelen zoologlardan oluşuyordu; ama iletişim sorunu vardı. “En az yerleşik insanlar kadar kötü,” dedi Metanet, bizi hem eğiten, hem de acımazsızca sataşan zoolog. Bizi iki kere indirme aracıyla Kuzey Yarımkürenin insansız adalarındaki bir istasyona indirmişti. Dünyama inmiş olduğum halde teyzelerimden, kız kardeşlerimden ve ruheşimden bir dünya ötede olmak çok garip bir duyguydu; ama bir şey söylemedim.

Kıvrım kıvrım uzun dokunaçları rengârenk dalgalanan, çınlayan bir ses yayan büyük, solgun, utangaç yaratığın derin sulardan yavaşça yaklaştığını gördüm; her şey o kadar hızlı oluyordu ki renkleri takip edemeden, ezgiyi yakalayamadan bitiyordu. Zooloğun makinesi, denizin enginliği karşısında cılız ve güçsüz kalan pembe bir parlaklık ve mekanik olarak hızlandırılmış bir vızıltı yayıyordu. Kafadanbacaklı sabırla kendi gümüşsü, gölgemsi diliyle cevap veriyordu. “İS,” dedi Metanet, ne kadar ironik— İletişim Sorunu yani. “Ne hakkında konuştuğumuzu bilmiyoruz.”

Ben, “Buradaki öğrenimim sırasında bir şey öğrendim. Şarkılardan birinde,” dedim ve şarkıyı Hainceye çevirmeye çalışırken duraksadım, “düşünmek yapmanın bir yoludur, kelimeler de düşünmenin bir yolu.”

Metanet bana dik dik baktı, ben tasvip etmeyerek baktığını düşünmüştüm ama belki de daha önce ona “Evet”ten başka bir şey söylemediğim içindi. Sonunda, “Kelimelerle konuşmadığını mı söylüyorsun?” dedi.

“Belki hiç konuşmuyordur. Belki düşünüyordur.”

Metanet bana biraz daha baktıktan sonra, “Teşekkür ederim,” dedi. Sanki o da düşünüyormuş gibi görünüyordu. Kafadanbacaklı gibi sulara gömülebilmeyi dilemiştim.

Gemideki diğer genç insanlar dostça ve terbiyeli davranıyorlardı. Bunlar benim dilimde karşılıkları olmayan kelimeler. Ben ne dostça davranıyordum, ne de terbiyeliydim ve beni kendi halime bırakıyorlardı. Minnettardım. Ama gemide yalnız kalınabilecek bir yer yoktu. Tabii hepimizin birer odası vardı; küçük de olsa Heyho yıllar yılı bir güneş sisteminde asılı kalırken sakinlerine biraz yer, mahremiyet, rahatlık, çeşitlilik ve güzellik vermek için tasarlanmış olan Hain yapımı bir araştırma gemisiydi. Ama tasarlanmıştı. Her yanı insan yapımıydı — her şey insancaydı. Evde tek odalı evimizde olduğundan daha fazla mahremiyetim vardı; yine de orada hürdüm, burada ise bir kapandaydım. Etrafımdaki insanların baskısını hissediyordum sürekli. Etrafımdaki insanların, yanımdaki insanların, üzerime gelen insanların; onlardan biri olmam için, onlardan biri olmam, insanlardan biri olmam için beni sıkıştıran insanların. Ruhumu nasıl yaratacaktım? Ruhuma ancak tutunabilmiştim. Ruhumu tamamen kaybedeceğim diye dehşet içersindeydim.

Ruhtorbamdaki taşlardan biri, Gümüş Zamanı nehrin üzerindeki tepelerden birinin belirli bir yerinden belirli bir günde almış olduğum küçük, gri, çirkin bir taş, dünyamın bir parçası, bütün dünyam olmuştu. Yatağıma yatıp uykuyu beklerken her gece onu çıkartıyor, nehrin üzerindeki tepelerdeki güneş ışığını hayal ederek, geminin sisteminin, bir çeşit mekanik denizi andıran hafif hışırtısını dinleyerek elimde tutuyordum.

Doktor büyük bir umutla bana çeşitli kuvvet ilaçları içirdi. Her sabah annemle birlikte kahvaltı ediyorduk. Annem işine gidiyor, Soro On bir’de geçirdiğimiz bütün o yıllarda aldığımız notları Ekumen’e vereceği rapora çeviriyordu ama ben işinin iyi gitmediğini biliyordum. Onun ruhu da en az benimki kadar tehlikedeydi.

“Hiç pes etmeyeceksin değil mi Huzur?” dedi bana bir sabah, kahvaltımızın sessizliği içinden. Ben sessizliğin bir mesaj olmasını tasarlamamıştım. Sadece bu sessizliğin içinde dinleniyordum.

“Anne, ben de eve dönmek istiyorum, sen de,” dedim. “Dönsek olmaz mı?”

Beni tam yanlış anlayacaktı ki, yüzüne bir an için garip bir ifade hâkim oldu; sonra bu geçti yerini hüzne, yenilgiye ve rahatlamaya bıraktı.

“Ölecek miyiz?” diye sordu bana, ağzı seğirerek.

“Bilmiyorum. Benim ruhumu yaratmam lazım. O zaman gelip gelemeyeceğimi bilebilirim.”

“Benim geri dönemeyeceğimi biliyorsun. Sana kalmış.”

“Biliyorum. Git Doğancık’ı gör,” dedim. “Eve dön. Her ikimiz de ölüyoruz.” Sonra benden sesler çıkmaya başladı, hıçkırık ve ulumalar. Annem ağlıyordu. Yanıma geldi, bana sarıldı ve ben de anneme sarılabiliyordum, ona sıkı sıkı sarıldım ve onunla birlikte ağladım çünkü artık büyüsü kırılmıştı.

Yaklaşmakta olan iniş aracından Sora On bir’in okyanuslarını gördüm ve içimde muazzam bir neşeyle, tek başıma gidebilecek kadar büyüdüğümde deniz kenarına giderek, sonunda ne düşündüklerini anlayıncaya kadar deniz hayvanlarının renklerini, titreşmelerini ve ezgilerini izleyebileceğimi düşündüm. Sonunda ruhum parlayan dünya kadar büyüyünceye dek öğrenebilecektim, dinleyebilecektim. Altımızda yaralı çorak araziler dönüyordu, kıtalar kadar büyük yıkıntılar, nihayetsiz terk edilmiş topraklar. Yere değdik. Yanımda ruhtorbam, boynumda Doğancık’ın bir ipe asılı bıçağı, sağ kulak mememin arkasına yerleştirilmiş bir iletişim aleti ve annemin benim için hazırladığı bir ilaç kutusu vardı. “Parmağının iltihap kapmasından ölmenin bir anlamı yok sonuçta,” demişti. İniş aracındakiler benimle vedalaştılar ama ben onlarla vedalaşmayı unuttum. Çölden eve doğru yola çıktım.

Yazdı; gece kısa ve sıcaktı; gecenin büyük bir kısmında yürüdüm. Teyzehalkasına ikinci günün ortalarında vardım. Evimize dikkatle yaklaştım, ben yokken biri taşınmış olabilir diye; ama ev terk ettiğimiz gibi duruyordu. Döşekler küflenmişti; şilteleri ve yatakları güneşe çıkarttım ve kendi kendine nelerin yetişmiş olduğunu görmek için bahçeye bir göz attım. Pigi ufalmış ve tohuma kaçmıştı ama güzel kökler vardı. Küçük bir çocuk gelip bana baktı; herhalde Migi’nin bebeğiydi. Bir süre sonra Hyuru geldi. Güneşin altında, bahçede yanıma çömeldi. Onu gördüğümde gülümsedim, o da gülümsedi ama söyleyecek bir şeyler bulmak biraz zamanımızı aldı.

“Annen geri gelmedi,” dedi.

“Öldü,” dedim.

“Üzüldüm,” dedi Hyuru.

Bir kökü kazmamı seyretti.

“Şarkı halkasına gelecek misin?” diye sordu.

Başımla evet dedim.

Yine gülümsedi. Gülümsü kahverengi teni, iri gözleriyle Hyuru çok güzelleşmişti ama gülümsemesi tıpkı küçüklüğümüzdeki gibiydi. “Merhaba!” diye içini çekti derin bir memnuniyetle, çenesini kollarına dayayarak toprağa uzandı. “Bu çok hoş!”

Ben büyük bir mutlulukla kazmaya devam ediyordum.

O yıl ve ertesi iki yıl, Hyuru ve iki kızla daha şarkı halkasında kaldım. Didsu hâlâ halkaya sık sık geliyordu ve bizim teyzehalkasına yerleşmiş, ilk bebeğini doğuracak olan Han da halkaya katılmıştı. Şarkı halkasında daha büyük kızlar kendi annelerinden öğrendikleri hikâyeleri, şarkıları ve bilgileri iletirler; ayrıca diğer teyzehalkalarında yaşayan genç kadınlar da orada öğrendiklerini anlatırlar; böylece kadınlar kendi çocuklarının ruhunu yaratmayı öğrenirken birbirlerinin ruhunu yaratır.

Han, yaşlı Dnemi’nin öldüğü evde yaşıyordu. Ailem orada yaşarken teyzehalkasında Sut’un bebeğinden başka kimse ölmemişti. Annem hep ölüm ve gömme işlemleri hakkında yeterli verisi olmadığından yakınırdı. Sut bebeğiyle gidip bir daha geri dönmemiş, kimse bu konuda konuşmamıştı. Galiba bu olay annemi diğer her şeyden daha çok şaşırtmıştı. Gidip Sut’u teselli edemediği ve başka kimse de böyle bir şey yapmadığı için çok kızmış ve utanmıştı. “İnsanca değil,” demişti. “Bu tamamen hayvansal bir davranış. Bunun parçalanmış bir kültür olduğuna bundan daha açık bir kanıt bulunamaz — bir toplum değil, toplum kalıntısı. Korkunç, berbat bir fakirlik.”

Dnemi’nin ölümü onun fikrini değiştirebilir miydi bilmiyorum. Dnemi uzun zamandır can çekişiyordu, bir çeşit böbrek yetmezliğiydi sanırım; teninin rengi koyu bir kavuniçi rengine, ardından da sarıya döndü. Kendi kendine hareket edebildiği zamanlar kimse ona yardımcı olmadı. Evinden bir-iki gün çıkmayınca, kadınlar su, biraz yiyecek ve ateşlik odunla küçük çocukları yolluyorlardı. Kışı böyle geçirdim; sonra bir sabah minik Rashi annesine Dnemi Teyze’nin “gözlerini dikmiş” olduğunu söyledi. Birkaç kadın Dnemi’nin evine gidip eve ilk ve son kez girdi. Ne yapılması gerektiğini görsünler diye şarkı halkasındaki bütün kızları çağırdılar. Sırayla cesedin yanında veya evin verandasında oturup usul usul şarkılar söyledik, çocuk şarkıları, böylece ruha bedenden ve evden ayrılması için bir gün ve gece verdik; ardından yetişkin kadınlar cesedi çarşafa sardıktan sonra küçük bir sedyeye bağladılar ve bunu sırtlayıp çorak topraklara doğru yola çıktılar. Orada, ya bir kurganın altına ya da antik şehrin kalıntılarının birinin içine geri verilecekti. “Oraları ölülerin toprakları,” dedi Sadne. “Ölen orada kalıyor.”

Han, bir yıl sonra o eve yerleşmişti. Bebeğin doğumu başladığında Didsu’dan yardım istedi; Hyuru ile birlikte ben verandada kalıp seyrettik ki öğrenebilelim. Seyretmesi harika bir şeydi ve hem Hyuru’nun, hem de benim düşünce tarzımızın oldukça değişmesine neden oldu. Hyuru, “Ben de bunu yapmak isterim!” dedi. Ben bir şey söylemedim ama, Ben de, diye düşündüm bir an, fakat henüz değil, uzun bir süre değil, çünkü çocuğun olunca bir daha yalnız kalamazsın.

Diğerleri ve ilişkiler hakkında yazsam da benim hayatımın merkezini yalnızlığım oluşturuyordu.

Sanırım yalnız olmayı yazabilmenin bir yolu yok. Yazmak, bir şeyi birine anlatmak, diğerleriyle iletişim kurmak. Metanet’in deyimiyle İS, iletişim sorunu. Yalnızlık iletişim kurmamak, diğerlerinin yokluğu; kendisine yeten kişiliğin varlığı.

Teyzehalkasındaki bir kadının yalnızlığı, tabii ki biraz uzakta bulunan diğerlerinin varlığına dayanıyordu sıkı sıkıya. Bu yalnızlık bağımlı olduğu için insancıl ve ıssız bir şey. Yerleşik erkekler de kadınlar kadar bağımlı ama birbirlerine değil; yerleşim, teyzehalkasının uzak da olsa gerekli bir parçası. Keşfe çıkmış bir kadın bile toplumun bir parçası — yerleşikleri birbirine bağlayan hareket halindeki parçası. Sadece yerleşim yerlerinin dışında yaşamayı tercih eden bir kadın veya bir adamın yalnızlığı tam olarak gerçek olabilir. Onlar tam olarak ağın dışındadırlar. Bu tarz insanlara aziz, kutsal insanlar diyen dünyalar var. Yalnızlık büyüyü önlemenin kesin bir yolu olduğu için, benim dünyamda bu kişilerin, diğerleri tarafından uzaklaştırılmış veya kendi istekleriyle, vicdanlarının sesini dinleyerek gitmiş büyücüler olduğu varsayılır.

Ben büyü konusunda güçlü olduğumu biliyordum, nasıl engelleyebilirdim ki? Gün geçtikçe de uzaklaşma özlemi çekmeye başladım. Tek başına olmak çok daha kolay ve emniyetli olacaktı. Ama aynı zamanda, gittikçe artan bir arzuyla o büyük zararsız büyü hakkında bir şeyler öğrenmek istiyordum, kadınlar ve erkekler arasında yapılan büyüler.

Bahçeyle uğraşmaktansa meyve toplamayı tercih ediyordum ve sık sık dağlara gidiyordum; böyle zamanlarda adamların evinden uzak duracağıma onların yakınlarında geziniyor, evlere bakıyordum ve eğer adamlar dışarıda olursa onlara da bakıyordum. Adamlar da bana bakıyordu. Aşağı Nehir Aksak Adamı’nın uzun parlak saçlarına yavaş yavaş aklar iniyordu ama oturup o uzun mu uzun şarkılarını söylemeye başlayınca ben de kendimi, sanki bacaklarım kemiklerini kaybetmiş gibi bir yere oturmuş onu dinliyor buluyordum. Çok yakışıklıydı. Çocukken teyzehalkasından hatırladığım Tret adındaki adam, Behu’nun oğlu da çok yakışıklıydı. Hem oğlangrubundan, hem de keşiften dönmüş, kendisine bir ev inşa etmiş, Kızıl Kaya Çayı vadisinde güzel bir bahçe yetiştirmişti. Kocaman bir burnu, kocaman gözleri, uzun kolları ve bacakları, uzun elleri vardı; çok sessizce hareket ediyordu, neredeyse Vecitsizlik yapan Arrem kadar. Kızıl Kaya Çayı vadisine sık sık alçakyemiş toplamaya gidiyordum.

Patikadan yanıma geldi ve konuştu. “Sen Doğancık’ın kız kardeşisin,” dedi. Kısık bir sesi vardı, sakin.

“O öldü,” dedim.

Kızıl Kaya Adamı başını evet anlamında salladı. “Bu onun bıçağı.”

Kendi dünyamda bir adamla hiç konuşmamıştım. Kendimi aşırı derecede tuhaf hissediyordum. Yemişleri toplamaya devam ediyordum.

“Yeşilleri topluyorsun,” dedi Kızıl Kaya Adamı.

Onun yumuşak, gülümseyen sesi yine bacaklarımın kemiklerinin erimesine neden olmuştu.

“Sanırım sana kimse dokunmadı,” dedi. “Ben sana nazikçe dokunurum. Yazın ilk günlerinden itibaren buraya geldiğinden beri bu konuda, senin hakkında düşünüp duruyorum. Bak, burada olgun yemişlerle dolu bir çalı var. Senin topladıkların yeşil. Buraya gel.”

Ona ve olgun yemişlere yaklaştım.

Gemideyken Arrem bana birçok dilde cinsel arzu, anne ve çocuğu arasındaki bağ, ruheşleri arasındaki bağ, insanın yurduna duyduğu şey ya da kutsal olana ibadet etmek için hep tek bir söz kullanıldığını söylemişti; buna sevgi diyorlardı. Benim dilimde hiç bu kadar büyük bir kelime yok. Belki annem haklıdır; belki de insanın büyüklüğü Evvel Zaman insanlarıyla birlikte benim dünyamda yok olmuş yerine sadece küçük, fakir, kırık dökük şeyler ve düşünceler bırakmıştır. Benim dilimde sevgiyi anlatan bir sürü değişik kelime vardır. Bunlardan birini Kızıl Kaya Adamı ile öğrendim. Bunu birbirimize söyledik.

Çayın oluşturduğu minik bir koyda çalılardan bir ev yaptık; bahçelerimizi ihmal ettik ama bir sürü, bir sürü yemiş topladık.

Annem ufak bir ilaç kutusuna bütün hayatım boyunca yetecek kadar doğum kontrol gereci koymuştu. Soro otlarına güveni yoktu. Benim vardı, nitekim işe yaradılar.

Ama bir yıl kadar sonra, Altın Zamanda, keşfe çıkmaya karar verdim; gerekli otları bulamayacağım yerlere gidersem diye sol kulak mememin arkasına annemin verdiği minik doğum kontrol küpesini taktım. Sonra da keşke takmasaydım dedim çünkü bana büyü gibi gelmişti. Ardından, kendi kendime vesvese ettiğimi söyledim; doğum kontrol küpesi, otlardan daha fazla büyü sayılmazdı, sadece etkisi daha uzun sürüyordu. Asla batıl inanç sahibi olmayacağıma dair söz vermiştim anneme, içimden. Küpenin üzerini yeniden deri kapladı; ruhtorbamı, Doğancık’ın bıçağını, ilaç kutumu alıp dünyayı gezmeye çıktım.

Hyuru ile Kızıl Kaya Adamı’na gideceğimi söyledim. Hyuru ile birlikte nehrin kıyısında bir gece boyunca şarkı söyleyip konuştuk. Kızıl Kaya Adamı yumuşak sesiyle, “Neden gitmek istiyorsun?” dedi; ben de, “Senin tılsımından kurtulmaya büyücü,” dedim; aslında bir yerde doğruydu da. Ona gitmeye devam edecek olursam, hep ona gidecektim. Ruhuma ve bedenime yaşayacak daha geniş bir dünya vermek istiyordum.

Şimdi keşif yıllarımı anlatmak her zamankinden daha zor. İS! Keşfe çıkan bir kadın, yerleşik bir adamla cinsel ilişkiye girmek veya bir süre şarkı halkasında şarkı söyleyip dinlemek için bir teyzehalkasında konaklamak istediği zamanlar hariç tamamen yalnızdır. Eğer bir oğlangrubunun bölgesine yaklaşırsa tehlikede demektir; eğer bir serseri ile karşılaşırsa tehlikede demektir; eğer kendi kendine yaralanırsa veya kirli ülkeye girerse tehlikededir. Kendinden başka kimseye karşı sorumluluğu yoktur ve aşırı hürriyet tehlikelidir.

Sağ kulak mememde minik iletişim aleti vardı; her kırk günde bir, söz verdiğim gibi gemiye “her şey yolunda” anlamında bir sinyal yolluyordum. Eğer ayrılmak istersem farklı bir sinyal yollayacaktım. İniş aracını beni kötü bir durumdan kurtarması için çağırabilirdim ama birkaç kere oldukça kötü durumda kaldığım halde onu kullanmak hiç aklıma gelmedi. Sinyal yollamam anneme ve onun insanlarına verdiğim sözün yerine getirilmesinden başka bir şey değildi, artık bir parçası olmadığım bir ağ, anlamsız bir iletişim.

Söylediğim gibi, Teyzehalkasındaki yaşam, ya da yerleşik bir adamın yaşamı tekrarlardan oluşur, bu yüzden de sıkıcı olabilir. Yeni hiçbir şey olmaz. Akıl hep yeni oluşumlar ister. O yüzden genç ruhlar için keşif vardır, arayış vardır, yolculuk, tehlike, değişim vardır. Ama tabii ki yolculuğun, tehlikenin ve değişimin de kendine has bir sıkıcılığı olur. Sonunda hep o aynı başkalık olmaya başlar; başka bir tepe, başka bir nehir, başka bir adam, başka bir gün. Ayak, uzun mu uzun bir çemberde dönüp durmaktadır. Beden evde öğrenmiş olduğu şeyleri, hareketsiz olduğunu öğrendiği zamanı yeniden hatırlar. Farkında olmayı. Ayağın tabanı altındaki toz zerreciğinin, ayağın tabanındaki derinin, havanın yanağa temasının ve kokusunun, ışığın havadan düşüşünün ve hareketinin, nehrin ötesindeki yüksek tepede biten otların renginin, bedenin ve ruhun düşüncelerinin, derinliklerin berrak karanlığındaki renklerin ve seslerin durmaksızın hareket eden, durmaksızın değişen, sonsuza kadar yeni olan dalgacıklarıyla titreşimlerinin farkına varmak.

Böylece sonunda eve döndüm. Yaklaşık dört yıldır uzaktaydım.

Hyuru annesinin evinden ayrıldığında benim eski evime taşınmıştı. O keşfe çıkmamış, Kızıl Kaya Çayı vadisine gitmeye başlamıştı; ve hamileydi. Orada yaşadığını görmek beni mutlu etti. Tek boş ev, Hedimi’ninkine yakın yarı yıkıntı halindeki evdi. Yeni bir ev yapmaya karar verdim. Göğsüme kadar bir daire kazdım; kazma işi yazın büyük bir bölümünü almıştı. Çomaklar kestim, bunları bağlayarak ördüm ve sonra bu iskeleti hem içten, hem de dıştan çamurla güzelce sıvadım. Bu işi çok çok uzun zaman önce annemle birlikte yaptığım zamanı, annemin “İşte böyle. Çok güzel,” deyişini hatırladım. Damını açık bıraktım ve yazın son günlerinin sıcak güneşi çamuru pişirdi. Yağmurlar başlamadan önce damı sazlarla üç kat ördüm, çünkü bütün kış boyunca yeterince ıslanmıştım.

Bizim teyzehalkası halkadan çok ip gibi uzuyor, nehrin kuzey kıyısı boyunca üç kilometre kadar ilerliyordu; benim evim bu mesafeyi iyice uzatmıştı, diğerlerinin hepsinden daha dere yukarıydı. Hyuru’nun ocağından çıkan dumanı zar zor görebiliyordum. Evi, su akımı iyi olan güneşli bir yamaca kazmıştım. Hâlâ güzel bir ev.

Yerleştim. Zamanımın bir kısmını yiyecek toplamak, bahçe yapmak, onarmak ve bu tür sıkıcı işler alıyordu, ilkel yaşamın basmakalıp işleri; bir kısmını da evde ve keşif sırasında öğrenmiş olduğum şarkı ve hikâyeleri söyleyip düşünmek alıyordu, bir de gemide öğrenmiş olduğum şeyleri düşünmek. Çok geçmeden neden kadınların, çocukların gelip onları dinlemelerinden bu kadar mutlu olduklarını anladım çünkü şarkılar ve hikâyeler işitilsin, dinlensin diye çıkartılmışlardır. “Dinleyin!” diyordum çocuklara. Teyzehalkasının çocukları nehirdeki minik balıklar gibi gelip gidiyordu; bir tane, iki tane, beş tane, büyükler, küçükler. Geldiklerinde onlara şarkı söyleyip hikâyeler anlatıyordum. Ayrıldıklarında sessizce devam ediyordum. Bazen, daha büyük kızlara yolculuk yaparken öğrendiklerimi aktarabilmek için şarkı halkasına katılıyordum. Bütün yaptığım buydu; bir de, sürekli, yaptığım şeyleri farkında olmak için harcadığım çaba vardı.

Yalnızlık sayesinde ruh, büyünün yaptıklarından ve cefasından kurtulabiliyor; farkında olarak da tekdüzelikten kaçıyor, sıkıcılıktan uzaklaşıyor. Bu kulağa rahatsız edici gelebilir ama sıkıcı değil. Eğer hoşsa, insan bunun farkında olduğu sürece hoş olmaya devam ediyor. Farkında olmak bir ruhun yapabileceği en zor iş, bence.

Hyuru’ya bebeğini doğurması için yardım ettim; bir kız bebekti, bebekle oynadım. Ardından birkaç yıl sonra sol kulak mememe taktığım doğum kontrol küpesini çıkarttım. Orada minik bir delik bıraktı ve ben de yaktığım bir iğneyi deliğe sokup öbür yandan çıkardım; yara iyileşince de keşfe çıktığım zaman harabelerde bulduğum minik bir mücevheri oraya taktım. Gemide kulağına öyle mücevher asılmış bir adam görmüştüm. Yiyecek toplamaya çıktığım zamanlarda bu mücevheri takıyordum. Kızıl Kaya Çayı vadisinden uzak duruyordum. Oradaki adam sanki benim üzerimde bir hakkı varmış, bana sahip çıkıyormuş gibi davranmıştı. Onu hâlâ seviyordum ama üzerindeki büyü kokusundan, benim üzerimde bir güç oluşturduğunu hayal etmesinden hoşlanmıyordum. Genellikle tepenin kuzey yamacına gidiyordum.

Ben eve döndüğüm sıralarda iki genç erkek eski Kuzey Evi’ne yerleşmişti. Genellikle oğlanlar oğlangrubunda eşleşerek hayatta kalabilir ve genellikle de Bölge’den ayrıldıklarında eşlikleri devam eder. Bu hayatta kalmalarına yardımcı olur. Bazıları cinsel olarak da eşleşirler, bazıları eşleşmez; kimisi birlikte yaşamaya devam eder, kimisi etmez. Geçen yaz bu adamlardan biri başka bir adamla gitmişti. Kalan adam yakışıklı biri değildi ama dikkatimi çekmişti. Hoşuma giden bir çeşit katılığı vardı. Bedeni ve elleri kısa ve güçlüydü. Ona biraz kur yapmıştım ama çok utangaçtı. İşte bir gün, sisin nehir üzerinde asılı kaldığı bir Gümüş Zamanı gününde kulağımdan sallanan mücevheri görünce gözleri faltaşı gibi açıldı.

“Çok güzel, öyle değil mi?” dedim.

Başıyla onayladı.

“Bana bakasın diye taktım,” dedim.

O kadar utangaçtı ki sonunda, “Eğer, anlarsın ya, sadece erkeklerle ilişki kurmaktan hoşlanıyorsan söyle,” dedim. Emin olamamıştım.

“Yo, yo,” dedi, “yok. Hayır.” Önce kekeledi, sonra patikadan kaçmaya başladı. Ama arkasına baktı; ben de, hâlâ beni istiyor mu, yoksa benden kurtulmak mı istiyor, tam anlayamadan onu izledim.

Bir kızılkök korusundaki minik bir evin, dışı olduğu gibi yapraklarla kaplanmış olduğundan dokunacak kadar yaklaşıncaya kadar görünmeyen çok şirin bir kulübenin önünde beni bekledi. İçeri çok hoş otlar sermişti, yaz kokan yüksek, kuru ve yumuşak otlar. Kapı çok alçak olduğu için emekleyerek içeri girdim. O dışarıda durdu. “İçeri gir,” dedim; içeri yavaş yavaş girdi.

“Senin için yaptım,” dedi.

“Şimdi bana bir çocuk yap,” dedim.

Ve bunu da yaptık; belki o gün, belki bir başkasında.

Şimdi size, bunca yıl sonra, hâlâ orada gezegenler arasındaki boşlukta durup durmadığını bile bilmediğim halde neden gemiyi çağırdığımı, iniş aracının beni çıplak topraklarda beklemesini istediğimi söyleyeyim.

Kızımın doğumu benim kalbimin arzusu, ruhumun tamamlanmasıydı. Oğlumun geçen yıl doğumunda böyle bir tamamlanma duygusu olmadığını biliyordum. O da büyüyecek ve adam olacak, ayrılacak, dövüşecek, dayanacak ve bir adamın yapması gerektiği gibi ya yaşayacak, ya ölecek. Adı anneminki gibi Yedneke, yani Yaprak olan kızım büyüyüp bir kadın olacak, isterse kalacak, isterse gidecek. Ben tek başıma yaşayacağım. Bunun böyle olması gerekiyor, benim arzum böyle. Ama ben iki dünyaya aidim; bu dünyanın bir şahsıyım ve annemin insanlarının kadınlarından biriyim. Bilgimi onun insanlarının çocuklarına borçluyum. O yüzden iniş aracının gelmesini istedim, araçtaki insanlarla konuştum. Onlar bana okumam için annemin raporunu verdiler ve ben hikâyemi onların makinesine yazdım, bir ruh yaratmanın yollarını öğrenmek isteyecekler için bir kayıt yaptım. Onlara, çocuklara şunu söylüyorum: Dinleyin! Büyüden sakının! Farkında olun!

KADİM EZGİ VE KÖLE KADINLAR

Voe Deo’da Esdardon Aya ya da Kadim Ezgi lakabıyla tanınan, kendi dünyasında Sohikelwenyanmurkeres Esdan adına sahip Werel’deki Ekumen Elçiliğinin haberalma şefi, sıkılmıştı. Sıkılması için bir iç savaş ile üç yılın geçmesi gerekmişti ama artık sıkkınlığı, Hain’deki Sabitlere yanıssalla verdiği raporlarda kendisinden elçiliğin budalalık şefi diye bahsedecek noktaya gelmişti.

Gerçi Meşru Hükümet, herhangi bir bilginin içeri girmesine veya çıkmasına izin vermeyerek elçiliği mühürledikten sonra bile o Hür Şehir’deki arkadaşlarıyla gizli birkaç bağlantıyı sürdürmeyi başarmıştı. Savaşın üçüncü yazında bir ricada bulunmak için Büyükelçi’nin yanına çıktı. Elçilik ile güvenilir bir iletişimden mahrum bırakılan Kurtuluş Yönetimi onunla temasa geçmiş (Nasıl? diye sordu Büyükelçi; yiyecekleri getiren bir adam aracılığıyla, diye izah etti Kadim Ezgi), elçiliğin bir-iki adamını sınırdan gizlice geçirip onlarla konuşmasını, onlarla görünmesini, böylece propagandalara ve yanlış bilgilendirmelere rağmen, elçiliğin Jit Şehri’nde sıkışıp kalmış olmasına rağmen elçilik çalışanlarının Meşru’ları desteklemeye ikna olmadıklarını, hâlâ tarafsız kaldıklarını, hangi yandan olursa olsun halkı temsil edenlerle temas kurmaya hazır olduklarını göstermelerini rica etmişti.

“Jit Şehri mi?” dedi Büyükelçi. “Neyse. İyi ama oraya nasıl gideceksin?”

“Ütopyanın sorunu da hep bu olmuştur,” dedi Esdan. “Şey, eğer kimse çok yakından bakmazsa lens takarak geçebilirim. İşin en hassas kısmı Ayrım’ı geçmek.”

Büyük şehrin büyük bir kısmı hâlâ yerinde duruyordu; hükümet binaları, fabrikalarla ambarlar, üniversite, turistleri çeken mekânlar: Tual’in Büyük Türbesi, Tiyatro Caddesi, malların satım ve kiralama işleri elektronik pazara aktarıldığından beri artık kullanılmayan Eski Pazar’ın ilginç teşhir odaları ile yüksek tavanlı Müzayede Salonu, sayısız sokaklar, caddeler, bulvarlar, mor çiçekli beya ağaçlarının gölgelediği tozlu parklar, millerce uzanan dükkânlar, barakalar, değirmenler, yollar, istasyonlar, apartmanlar, toplu konutlar, mahalleler, varoşlar, zengin semtler... Çoğu hâlâ ayaktaydı, on beş milyon sakininin çoğu hâlâ oradaydı ama şehrin derin karmaşıklığı artık yoktu. Bağlantılar kırılmıştı. Etkileşimler yaşanmıyordu. Felçten sonraki beyin gibi.

En büyük hasar en insanlık dışı olandı; iki lobun ortasına indirilmiş bir balta darbesi, havaya uçmuş binalar, kapanmış caddeler, yıkıntı ve moloz dolu bir kilometre genişliğinde çorak bir arazi. Ayrım’ın doğusu Meşruların bölgesiydi: çarşı, hükümet büroları, elçilikler, bankalar, iletişim kuleleri, üniversite, büyük bahçeler ve zengin mahalleleri, silah depolarına, kışlalara, havaalanı ve uzayalanlarına açılan yollar. Ayrım’ın batısı ise Hür Şehir, Tozkent, Kurtuluş bölgesiydi: Fabrikalar, sendika yerleşim yerleri, kiralık insanların mahalleleri, eski gareotların yerleşim bölgeleri, sonunda ovalara açılan ucu bucağı belirsiz minik sokaklar. Her iki taraftan da büyük Doğu-Batı otobanı geçiyordu, bomboş.

Kurtuluşçular onu elçilikten büyük bir başarıyla kaçırdılar, neredeyse Ayrım’ı bile geçiriyorlardı. Hem onun, hem de diğerlerinin eski günlerde kaçak malları Yeowe’den kaçırıp özgürlüğe kavuşturma konusunda epey deneyimleri vardı. Kaçıranlardan değil de kaçırılanlardan biri olmak ona pek ilginç gelmişti; sorumluluk ona ait olmadığından, yani postacı değil de paket olduğu için bunu çok daha korkutucu ama yine de daha az gerginlik verici bulmuştu. Fakat bağlantının bir yerinde kötü bir halka vardı.

Ayrım’a yayan girerek bir bölümünü böyle geçtiler, yıkıntı halindeki bir apartmanın altında jantları üzerinde duran biraz dökük bir kamyonun yanında durdular. Baştan sona çatlak bir ön camın arkasındaki direksiyona geçen şoför Esdan’a sırıttı. Rehberi ona arkaya geçmesini işaret etti. Kamyon avlanan bir kedi gibi ileri atılıp çılgın bir yol izleyerek yıkıntılar arasında zikzaklar çizdi. Neredeyse Ayrım’ı geçmişlerdi, bir zamanlar cadde veya pazaryeri olma ihtimali bulunan molozlarla kaplı bir açıklıktan hoplaya zıplaya geçiyorlardı ki kamyon yön değiştirdi, durdu, bağrışlar geldi, silah sesleri duyuldu, kamyonun arka kapısı sertçe açıldı ve adamlar üzerine saldırdı. “Yavaş,” dedi, “yavaş olun,” çünkü onu itip kakıyor, çekiştiriyor, kolunu arkasına kıvırıyorlardı. Çekip kamyondan aldılar, paltosunu çıkarttılar, yere yatırıp üzerinde silah aradılar, kamyonun yanında bekleyen arabaya doğru kurbağa gibi yürüttüler. Şoförün ölüp ölmediğini görmeye çalıştı ama arabaya tıkılana kadar etrafına bakamadı.

Koyu kırmızı, geniş ve uzun, geçit törenleri için yapılmış, büyük toprak sahiplerini Meclis’e götürmek, büyükelçileri de uzayalanlarından almak için kullanılan eski bir resmi hükümet arabasıydı bu. Ana bölmesi, erkek yolcuları kadın yolculardan ayıracak şekilde perdeyle ayrılabiliyordu; ayrıca şoför mahalli, yolcular bir köleyle aynı havayı solumasınlar diye tamamen izole edilmişti.

Adamlardan biri, Esdan baş aşağı arabaya dalmak zorunda kalıncaya kadar kolunu arkasında kıvrık tutmuştu; sonunda kendisini iki adamın arasında, üç adamın da karşısında oturur bulduğunda, tek düşünebildiği, “Bunlar için artık yaşlı sayılırım,” olmuştu.

Korku ve acının dinmesini bekleyerek kıpırdamadan oturdu. Çok ağrıyan omzunu ovmak için bile kıpırdamaya hazır değildi daha; ne adamların suratlarına, ne de geçtikleri caddelere açık bir şekilde bakıyordu. Göz ucuyla şöyle iki kere bakmak Rei Caddesi’nden geçtiklerini, doğuya, şehir dışına doğru ilerlediklerini anlamasına yetmişti. O zaman onu elçiliğe geri götürmelerini umduğunu fark etti. Ne kadar ahmakça.

Şimşek gibi yanlarından geçerken şaşkınlık içinde onlara bakan yayalar dışında caddeler bomboştu. Artık geniş bulvara çıkmışlardı, çok hızlı gidiyor ve hâlâ doğuya doğru ilerliyorlardı. Son derece kötü bir durumda olmasına rağmen yine de elçiliğin dışında olmak, açık havada olmak, dünyada olmak, hareket ediyor, üstelik çok da hızlı hareket ediyor olmak çok keyif vericiydi.

İhtiyatla elini kaldırarak omzuna masaj yaptı. Aynı ihtiyatla, yanındaki ve karşısındaki adamlara baktı. Hepsi koyu tenliydi, ikisi mavimtırak siyah. Karşısındaki adamların ikisi gençti. Canlı, ruhsuz suratlar. Üçüncüsü, üçüncü rütbeden bir veot, yani bir ogaydı. Ait olduğu sınıfın eğitimine uygun olarak yüzü o sakin ifadesizliğe bürünmüştü. Ona bakarken Esdan adamla göz göze geldi. Her ikisi de derhal bakışlarını çevirdiler.

Esdan veotları severdi. Onları hem asker, hem de köle taciri, eski Voe Deo’nun bir parçası, lanetlenmiş bir ırkın üyeleri olarak görüyordu. İş adamları ve bürokratlar Kurtuluş’ta bir yer edinip hayatta kalabilir ve kendi adlarına savaşacak askerler bulabilirlerdi ama böyle bir şey asker sınıfı için geçerli değildi. Askerlerin sadakat, şeref ve katılıkları, Kılıçustası’na, Kuladam’a, Kamye’ye birlikte tapındıkları kölelerininkine çok benziyordu. Bu çileci gizemcilik Kurtuluş’a daha ne kadar dayanabilecekti? Veotlar, hiç hoşgörüsü olmayan bir düzenin uzlaşmaz eserleriydi. Onlara güveniyordu ve güveni nadiren boşa çıkmıştı.

Oga çok koyu tenli, çok yakışıklıydı, Esdan’ın özellikle çok sevdiği bir veot olan Teyeo’ya benziyordu. Teyeo, savaştan çok önce, eşiyle birlikte Terra ve Hain’e gitmek için Werel’den ayrılmıştı. Teyeo’nun eşi yakında Ekumen Seyyarı olacaktı. Birkaç yüzyıl içinde. Savaş bittikten, Esdan öldükten çok zaman sonra. Tabii Esdan onları izlemeye karar verip geriye, evine dönmezse.

Boş düşünceler. Devrim sırasında insan seçim yapamaz. Kapılıp gider, büyük çağlayanda bir kabarcıktır, şenlik ateşinde bir kıvılcım, silahlı yedi adamla birlikte geniş, boş Ana Doğu Otoyolunda çok hızlı ilerleyen bir arabada giden silahsız bir adam... Şehirden ayrılıyorlardı. Doğu Taşra’ya yönelmişlerdi. Voe Deo’nun Meşru Hükümeti küçülerek başkentin yarısına ve iki taşra iline inmişti. Buralarda sekiz kişiden yedisi, sekizinci kişinin yani sahiplerinin malı durumundaydı.

Ön bölmedeki iki adam konuşuyorlardı ama söyledikleri sahip bölmesinden duyulmuyordu. O sırada, Esdan’ın sağında kalan mermi kafalı adam, mırıldanarak karşısındaki ogaya bir soru sordu; oga başını evet anlamında salladı.

“Oga,” dedi Esdan.

Veot’un ifadesiz gözleriyle karşılaştı.

“İşemem lazım.”

Adam bir şey söylemeyip başını çevirdi. Bir süre hiçbiri bir şey söylemedi. Otoyolun, Ayaklanma’nın ilk yazındaki çatışmalar sırasında yıkılmış ya da o günden beri hiç bakım görmemiş kötü bir bölümündeydiler. Sarsıntılar ve hoplamalar Esdan’ın sidik torbasına iyi gelmiyordu.

“Bırakın siktiğimin beyaz gözü altına işesin,” dedi karşısında oturan iki genç adamdan biri gergince tebessüm eden diğerine.

Esdan’ın aklından bir sürü olası cevap geçti, iyi niyetli, şakacı, saldırgan olmayan, kışkırtıcı olmayan ve sonunda çenesini kapalı tuttu. Bu ikisinin sadece bir bahaneye ihtiyaçları vardı. Gözlerini kapatarak rahatlamaya, omzundaki, sidik torbasındaki acının farkında olmaya, sadece farkında olmaya çalıştı.

Sol tarafında duran ve pek rahat göremediği adam konuştu: “Şoför. Şuraya çek.” Bir mikrofon kullanmıştı. Şoför başıyla onayladı. Araba yavaşladı, deliler gibi sarsılarak yoldan dışarı çıktı. Hepsi arabadan indi. Esdan solundaki adamın da, ikinci rütbeden bir veot, yani bir zadyo olduğunu gördü. Genç adamlardan biri arabadan inen Esdan’ın kolunu yakaladı, diğeri karaciğerine bir tüfek dayadı. Diğerleri tozlu yol kenarına yayılarak, dağınık bir şekilde tozların, çakılların, bir dizi tozlu ağacın köklerinin üzerine işediler. Esdan pantolonunun önünü açmayı becerdi ama bacakları o kadar uyuşmuştu ve titriyordu ki ayakta zor duruyordu; üstelik genç adam dönmüş, şimdi de tüfeğiyle tam penisine nişan almış hemen önünde duruyordu. Kamışı ile sidik torbası arasında bir yerde bir sancı düğümü oluşmuştu. “Biraz geri git,” dedi ağlamaklı bir rahatsızlıkla. “Ayakkabılarını ıslatmak istemiyorum.” Genç adam tam aksine ileri doğru bir adım atarak tüfeğin namlusunu tam Esdan’ın kasığına dayadı.

Zadyo belli belirsiz işaret etti. Genç adam bir adım geriledi. Esdan titredikten sonra aniden bir çeşme gibi işedi. Rahatlamanın sancısı içindeyken bile genç adamı iki adım daha geri sürdüğünü görmekten mutlu olmuştu.

“Neredeyse insan gibi görünüyor,” dedi genç adam.

Esdan kahverengi uzaylı kamışını dikkatli ve nazik bir çabuklukla yerine yerleştirip pantolonunun önünü kapattı. Hâlâ gözlerinin beyazlarını gizleyen lensler takıyordu ve şehir kölelerinin kullanmasına izin verilen yegâne renkte boyanmış donuk sarı kaba kumaştan bol kıyafetler içinde bir kiralıkadam kılığındaydı. Kurtuluş’un sancağı da bu aynı donuk sarı renktendi. Burada yanlış renk. Kıyafetin içindeki beden de yanlış renkteydi.

Werel’de otuz üç sene yaşamış olan Esdan korku salmaya ve kendisinden nefret edilmesine alışmıştı ama daha önce hiç tam anlamıyla ondan korkan ve nefret edenlerin insafına kalmamıştı. Daha önce Ekumen kalkanı onu koruyordu. En azından orada bulunduğu sürece kimseye bir zarar veremeyeceği elçilikten ayrılmakla; sadece ona değil, onu kullanarak başkalarına da hatırı sayılır bir zarar verebilecek, yitirilmiş bir davanın bu çaresiz savunucularına kendisini yakalatmakla ne büyük salaklık etmişti. Ne kadar karşı koyma, ne kadar tahammül etme yeteneği vardı acaba? Ama en azından dostlarının ne yaptıkları hakkında tek bir halt bilmediği için, ona işkence ederek Kurtuluş hakkında bilgi alamazlardı. Ama yine de ne kadar salaktı.

Oturduğu yerde sıkışmış, genç adamların çatık kaşları ile oganın tetikte ifadesizliği dışında bir şey görmediği arabaya döndüklerinde yine gözlerini yumdu. Burada otoyol düzgündü. Hız ve sessizlikle beşikte gibi sallanarak adrenalin sonrası bir uykuya dalmıştı.

Tam manasıyla uyandığında gökyüzü altın rengindeydi, minik ayların iki tanesi bulutsuz bir gurup üzerinde parlıyordu. Tarlalar, meyve bahçeleri, ağaç ve yapı kamışı fidanlıkları, tarla işçilerinin kaldıkları kocaman bir kapalı yerleşim alanı, biraz daha tarla, başka bir kapalı yerleşim alanı arasından geçen tali bir yola sapmışlar hoplayarak gidiyorlardı. Tek bir silahlı adamın koruduğu bir kontrol noktasında durdular, kısaca bir kontrolden geçtiler ve bir el hareketiyle ilerlemeleri söylendi. Muazzam, inişli çıkışlı bir parktan ilerliyordu yol. Parkın bu kadar bildik olması onu rahatsız etmişti. Ağaçların gökyüzünü dantel gibi örten hatları, yolun korular ve açıklıklar arasından salınarak geçişi. Nehrin o uzun tepenin ardında olduğunu biliyordu.

“Burası Yaramera,” dedi yüksek sesle.

Adamların hiçbiri konuşmadı.

Yıllar önce, onlarca yıl önce, daha Werel’e geleli bir yıl kadar olmuşken elçilikten bir grubu Voe Deo’nun en büyük mülkü olan Yaramera’ya davet etmişlerdi. Doğu’nun İncisi. Verimli kölelik modeli. Mülke ait tarlalar, değirmenler ve fabrikalarda çalışan, devasa kapalı alanlarda, etrafı surlarla çevrili kasabalarda yaşayan binlerce mal. Her şey temiz, düzenli, verimli, huzur dolu. Ve nehrin üzerindeki tepede bulunan ev, saray, üç yüz oda, paha biçilmez mobilyalar, tablolar, heykeller, müzik aletleri — duvarları altın kakmalı cam mozaikten yapılmış özel bir konser salonunu, kokulu ahşaptan tek bir koca çiçek şeklinde oyulmuş bir Tual kutsal mekânını hatırladı.

Artık eve doğru gidiyorlardı. Araba döndü. Tek bir kez bakabildi, sivri dişler gibi gökyüzüne uzanan kara direkler.

Yine o iki genç adamın onu götürmesine, arabadan sürükleyip çıkarmasına, kolunu arkasına bükmesine, merdivenlerde itip kakmasına izin vermişlerdi. Karşı koymamaya çalışarak, ona yaptıkları şeyi hissetmemeye çalışarak etrafına bakınmaya devam ediyordu. Koca evin orta ve güney kanatlarının çatısı yoktu, yıkıntı halindeydi. Bir pencerenin kara siluetinden gökyüzünün bomboş sarısı tüm açıklığıyla görünüyordu. Burada, Kanunun kalbinde bile köleler ayaklanmıştı. Bundan üç yıl önce, o ilk korkunç yazda binlerce ev, kapalı yerleşim alanları, kasabalar, şehirler yakılmıştı. Dört milyon kişi ölmüştü. Ayaklanmanın Yaramera’ya ulaşmış olduğunu bilmiyordu. Nehirden hiç haber ulaşmamıştı. İnci’nin köleleri bu kundaklama gecesi için ne bedel ödemişti acaba? Sahipleri katledilmiş miydi, yoksa ceza vermek için hayatta kalabilmişler miydi? Nehirden hiç haber ulaşmamıştı.

Onu evin kuzey kanadındaki alçak basamaklı merdivenlere doğru itip kakarlarken, saatlerdir kıpırdamadan oturmaktan ayaklarına korkunç kramplar girmiş altmış iki yaşında bir adamın burada, onların topraklarının üç yüz kilometre içinde bir yerde koşup kaçmasını bekliyorlarmış gibi silahlarını ona çevirmiş kollarlarken, tüm bunlar doğaüstü bir hız ve netlikle aklından geçiyordu. Çok hızlı düşünerek her şeyi gördü.

Evin, ana bölüme uzun bir pasajla bağlanan bu bölümü yanmamıştı. Duvarlar hâlâ çatıyı taşıyordu ama ön salona girdiklerinde duvarların çıplak taş olduğunu, oymalı kaplamaların yanmış olduğunu gördü. Parkelerin yerini pis bir yer örtüsü almıştı veya bu örtü boyalı çinilerin üzerini kapatmıştı. Hiç mobilya yoktu. Bu harabe haliyle ve pislik içinde bile yüksek tavanlı salon çok güzeldi, çıplaktı, berrak akşam güneşi doluydu. Her iki veot da yanlarından ayrılmış, bir zamanlar kabul odası olarak kullanılan bir odanın kapısından birilerine rapor veriyorlardı. Veotları bir cankurtaran gibi görüyor, geri gelmelerini umuyordu ama geri gelmediler. Genç adamlardan biri kolunu arkasında bükülü tutuyordu. Yapılı bir adam yaklaşarak ona baktı.

“Sen Kadim Ezgi ismindeki uzaylı mısın?”

“Ben Hainliyim ve burada o ismi kullanıyorum.”

“Bay Kadim Ezgi, elçiliğinizi terk ederek Büyükelçiniz ile Voe Deo Hükümeti arasında yapılmış olan koruma anlaşmasını ihlal ettiğinizi anlamak zorundasınız, diplomatik dokunulmazlığınızı kaybetmiş durumdasınız. Gözaltına alınabilirsiniz, sorguya çekilebilir, medeni hukuk kurallarını ihlal ettiğiniz veya Devlete karşı ayaklananlarla veya Devletin düşmanlarıyla gizli anlaşma yaptığınız sabit görülürse bu suçlara uygun olarak cezalandırılabilirsiniz.”

“Bulunduğum durumu ifade ediş şeklinizin bu olduğunu anlıyorum,” dedi Esdan. “Fakat bilmeniz icap eder ki Büyükelçi ve Dünyaların Ekumeninin Sabitleri benim hem diplomatik dokunulmazlık, hem de Ekumen yasalarıyla korunuyor olduğumu kabul etmektedir.”

Denemekte ziyan yoktu ama laf kalabalığından ibaret yalanlarını dinleyen bile olmadı. Nakaratını söyleyen adam arkasını döndü ve genç adamlar yeniden Esdan’ı yakaladı. Kapılardan ve koridorlardan öyle bir itilip kakılarak götürüldü ki artık bir şey göremeyecek kadar acı içindeydi; taş merdivenlerden indi, geniş, parke taşlı bir avludan geçti, kolu büyük bir acı verilerek son bir kez büküldü, ayağına çelme takılarak yere serilmesi sağlandı; kapıyı çarpıp kapattılar, onu yüzükoyun taş üzerinde, karanlıkta bıraktılar.

Alnını koluna yasladı, titreyerek, nefesinin tekrar tekrar iniltilerle kesildiğini işiterek uzandı.

Daha sonra o geceyi hatırladı; o geceyi ve sonraki günler ve gecelerden başka şeyleri. Ne o zaman, ne de daha sonra, direncini kırmak için işkenceye mi maruz bırakıldığını, yoksa amaçsız bir insafsızlığın ve kinin el altındaki bir nesnesi, oğlanların elindeki bir çeşit oyuncak mı olduğunu bilemedi. Gelişigüzel tekmeler, dayaklar, bir sürü acı verici şey vardı ama daha sonra tıkışkafesi hariç bunların hiçbiri zihninde net değildi.

Böyle şeyleri duymuştu, okumuştu. Hiç görmemişti. Daha önce hiçbir kapalı yerleşim alanına girmemişti. Yabancılar, ziyaretçiler Voe Deo arazilerinde köle bölgelerine alınmazlardı. Onlara sahiplerin evlerinde ev köleleri tarafından hizmet edilirdi.

Burası küçük bir kapalı yerleşim alanıydı; kadınlar tarafında yirmi kadar kulübe ve cümle kapısı tarafında üç uzun ev vardı. Burası eve ve Yaramera’nın muazzam bahçelerine bakan birkaç yüz esiri barındırıyordu. Buradakiler tarladakilere göre daha ayrıcalıklı sayılırlardı. Ama cezadan muaf değillerdi. Yüksek duvarlar arasında bel vermiş duran yüksek kapının yakınında hâlâ bir kamçılama direği duruyordu.

“Oraya mı?” dedi Nemeo, kolunu hep kıvıran; ama diğeri, yani Alatual, “Hayır, gel gel, bu tarafta,” dedi ve duvarların iç kısmında, yukarda bulunan nöbetçi kulübesinin altında asılı duran tıkışkafesini makarayla indirmek için heyecanla önden koştu.

Kafes, bir tarafı kapalı, diğer tarafı açılıp kapanabilen kaba, paslı çelik ağdan bir tüptü. Tek bir kancayla zincire asılmıştı. Yerde dururken bir hayvan için, pek de büyük olmayan bir hayvan için hazırlanmış bir tuzağa benziyordu. İki genç adam giysilerini üzerinden sıyırıp çıkarttılar, ırgatterbiyecileriyle, yani son birkaç gündür kullandıkları, tembel köleleri canlandırmaya yarayan elektrikli coplarla onu dürterek kafesin içine emeklettiler. Onu ittirirken, coplarla makat ve erbezi torbasını dürterken kahkahalar atıyorlardı. Kafese, baş aşağı, kolları ve bacakları bükülmüş ve vücuduna yapışmış bir halde kıvrılarak girdi. Açık kapağı çarparak kapattılar, bunu yaparken çıplak ayağını tellerin arasına kıstırdıkları için kafesi tekrar kaldırıp asarlarken Esdan’ın gözlerini karartan bir acı duymasına neden oldular. Kafes yükselirken çılgınlar gibi savrulmaya başlayınca, tutulmuş elleriyle tellere yapışmaya çalıştı. Gözlerini açtığında yedi veya sekiz metre altında yerin dönüp durduğunu gördü. Bir süre sonra kafesin yalpalaması ve dönmesi durdu. Başını hiç kıpırdatamıyordu. Tıkışkafesinin altındakileri görebiliyordu ve gözlerini iyice yana kaydırıp bakarak kapalı yerleşim alanındaki yerlerin çoğunu seçebiliyordu.

Eski günlerde, bu ibret sahnesine, yani tıkışkafesindeki bir köleye tanık olsunlar diye aşağıda insanlar olurdu. İşten kaytaran bir hizmetçi kıza, yanlış budama yapan bir bahçıvana, patrona ters cevap veren bir yardımcıya ne olduğunu görüp ders alsın diye getirilen çocuklar olurdu. Şimdi kimse yoktu. Tozlu toprak çıplaktı. Kurumuş bahçeler, kadınların tarafının uzak köşesindeki minik mezarlık, iki taraf arasındaki hendek, yürüyüş yolları, tam altındaki nispeten yeşil çimenden yuvarlak; hepsi terk edilmişti. Ona işkence edenler bir süre daha gülüşüp konuştuktan sonra sıkılıp gittiler.

Durduğu pozisyonda rahat etmeye çalıştı ama ancak çok az kıpırdanabilmişti. Herhangi bir hareket kafesin sallanmasına neden oluyor, bu da onun midesini bulandırarak, gittikçe artan bir düşme korkusu duymasına neden oluyordu. Kafesin o tek kancaya ne ölçüde sağlam tutturulduğunu bilemiyordu. Kafesin kapağına kısılmış ayağının ağrısı o kadar çoktu ki bayılmayı umuyordu ama başı ne kadar dönerse dönsün şuurunu kaybetmedi. Çok uzun bir zaman önce, başka bir dünyada öğrendiği gibi nefes almaya çalıştı, sakince, kolayca. Ama onu şimdi bu dünyada, bu kafesin içinde yapamıyordu. Ciğerleri göğüs kafesinin içinde öyle sıkışmıştı ki çok zor nefes alıyordu. Boğulmamaya çalıştı. Paniğe kapılmamaya çalıştı. Farkında olmaya çalıştı, sadece farkında olmaya ama bu farkındalık tahammül ötesiydi.

Güneş kapalı yerleşim alanının o tarafına ulaştığında ve tam tepesinde parladığında baş dönmesi yerini mide bulantısına bıraktı. O aralar bir süre kendinden geçti.

Gece ve soğuk vardı; suyu hayal etmeye çalıştı ama hiç su yoktu.

Daha sonra tıkışkafesinde iki gün geçirmiş olduğunu düşündü. Onu çekip çıkarttıklarında, kafesin tellerinin güneşte yanmış çıplak derisini sıyırışını hatırlayabiliyordu, hortumla üzerine tutulan soğuk suyun şokunu da. Bir an için tam olarak her şeyin farkına varmıştı; bir bez bebek gibi, küçücük, elleri kolları tutmadan öylece çamurda yatarken tepesine dikilen adamların bir şeyler konuştuklarının ve bağırdıklarının farkına varmıştı. Sonra, alıkonduğu hücreye veya ahıra taşınmış olmalıydı çünkü karanlık ve sessizlik vardı ama o bir yandan tıkışkafesinde sallanıp güneşin buz gibi ateşinde pişiyor, cayır cayır yanan bedeni içinde donuyor, acı tellerinin ağında gittikçe daha çok sıkışıyordu.

Bir ara, pencereli bir odadaki yatağa taşındı ama o hâlâ tıkışkafesindeydi, tozlu zeminin üzerinde sallanıp duruyordu, yeşil çimenden yuvarlağın üzerinde.

Zadyo ile irikıyım adam bir oradaydı bir orada değildi. Çömelmiş titreyen sarı benizli bir kulkadın yanmış kollarına, bacaklarına ve sırtına merhem sürmeye çalışırken canını yakmıştı. Kadın bir oradaydı bir orada değildi. Pencereden güneş giriyordu. Tellerin yeniden ayağını sıkıştırdığını hissetti, bir daha, bir daha.

Karanlık onu rahatlatıyordu. Genellikle uyuyordu. Birkaç gün sonra doğrulup oturdu ve ürkek kulkadının ona getirmiş olduğu şeyleri yedi. Güneş yanıkları iyileşiyordu ve ağrıları sızıları büyük ölçüde azalmıştı. Ayağı çok şişmişti; kemikler kırılmıştı; ayağa kalkmaya çalışıncaya kadar bunu pek umursamadı. Uyukluyor, kestiriyordu. Rayaye odaya girdiğinde onu hemen tanıdı.

Ayaklanma’dan önce birkaç kez karşılaşmışlardı. Rayaye Başkan Oyo’nun yönetiminde Dışişleri Bakanıydı. Şimdi, Meşru Hükümet’te ne mevkideydi, Esdan bilmiyordu. Rayaye, bir Werelli için kısa boylu sayılırdı ama mavimsi siyah, cilalanmış gibi duran yüzü, kır saçlarıyla geniş omuzlu, sağlam yapılı, dikkat çekici bir adamdı, bir politikacıydı.

“Bakan Rayaye,” dedi Esdan.

“Bay Kadim Ezgi. Beni hatırlamanız ne hoş! Rahatsızlanmanıza çok üzüldüm. Umarım buradakiler size iyi bakıyorlardır?”

“Teşekkür ederim.”

“Hasta olduğunuzu duyduğumda bir hekim istedim ama baytardan başka kimse yokmuş. Hiç personel yok. Eski günlerdeki gibi değil yani! Keşke Yaramera’yı o şaşaalı günlerinde görebilmiş olsaydınız.”

“Görmüştüm.” Sesi oldukça zayıftı ama son derece doğal çıkıyordu. “Otuz iki veya otuz üç yıl önce. Aneo Ailesi elçiliğimizden bir grubu ağırlamıştı.”

“Gerçekten mi? O halde nasıl olduğunu biliyorsunuz,” dedi Rayaye, bir kolçağı eksik, eski ve güzel bir parça olan tek koltuğa oturarak. “Şimdi bu halini görmek insana acı veriyor, değil mi! En büyük yıkım burada, evde yaşandı. Kadınlar kısmının tamamı ve büyük odalar yandı. Ama Hanım’a şükürler olsun ki bahçeler kurtuldu. Biliyorsunuz dört yüz yıl kadar önce Meneya tarafından bizzat kurulmuştu bu bahçeler. Tarlalar hâlâ çalıştırılıyor. Bana bu mülke ait hâlâ üç bine yakın mal olduğu söylendi. Sorunlar bittikten sonra, Yaramera’yı tamir etmek, diğer büyük mülklere göre çok daha kolay olacaktır.” Pencereden dışarı baktı. “Güzel, güzel. Aneoların evi güzelliğiyle nam salmıştı, biliyorsunuz ya. Terbiyesiyle de. Bir daha öyle bir standardı yakalamak kolay olmaz.”

“Kuşkusuz.”

Verelli ona,tatsız bir dikkatle baktı. “Sanırım neden burada olduğunuzu merak ediyorsunuzdur.”

“Pek sayılmaz,” dedi Esdan gülümseyerek.

“Ya?”

“Elçilikten izin almadan ayrıldığım için sanırım Hükümet bana göz kulak olmaya karar verdi.”

“Bazılarımız elçilikten ayrıldığınızı duyduğumuza sevindik. Orada öyle kısılıp kalmak — hünerlerinizi boşa harcamak demekti.”

“A, evet hünerlerim,” dedi Esdan, omzunun acımasına sebep olan küçümseyici bir omuz hareketiyle. Yüzünü daha sonra ekşitirdi. O anda halinden pek memnundu. Kaçamak cevaplardan hoşlanırdı.

“Çok hünerli bir adamsınız Bay Kadim Ezgi. Bir zamanlar Lord Mehao’nun da sizin için söylediği gibi, Werel’deki en akıllı, en kurnaz uzaylısınız. Diğer dünyadışarlıların hepsinden daha etkili bir biçimde bizimle çalıştınız — evet bize karşı da çalıştınız. Birbirimizi anlıyoruz. Konuşabiliyoruz. Ben sizin gerçekten halkımızın iyiliğini istediğinize ve size onlara hizmet edebilmeniz için —bu korkunç çatışmaya bir son verebilmek umuduyla— bir fırsat tanırsam kabul edeceğinize inanıyorum.”

“Böyle bir şeyi yapabilmeyi umarım.”

“Bu çatışmada herhangi bir tarafın yandaşı olarak takdim edilmeniz sizin için bir önem arz eder mi, yoksa tarafsızlığınızı sürdürmeyi mi tercih edersiniz?”

“Herhangi bir hareket insanın tarafsızlığını tehlikeye düşürebilir.”

“Elçilikten asiler tarafından kaçırılmanız onlara sempati duyduğunuzu ispat etmiyor.”

“Öyle görünüyor,”

“Tam tersi gibi duruyor.”

“Öyle de algılanabilir.”

“Olabilir. Eğer siz isterseniz.”

“Benim tercihlerimin hiçbir etkisi yok, Sayın Bakan.”

“Çok fazla etkisi var Bay Kadim Ezgi. Ama durun. Hem hastasınız, hem de ben sizi yoruyorum. Sohbetimize yarın devam ederiz, ha? İsterseniz.”

“Tabii Sayın Bakan,” dedi Esdan, uysallığın sınırında bir kibarlıkla. Denkleriyle bir arada olmaktan çok kölelerin hazıroluna alışmış bu tarz adamlara uygun olduğunu bildiği bir ses tonuyla konuşmuştu. Halkının çoğu gibi, nezaketsizliği hiçbir zaman gururla aynı kefeye koymayan Esdan mümkün olan her koşulda kibar olmaya çalışırdı, mümkün olmayan koşulları da hiç sevmezdi. Salt ikiyüzlülük onu rahatsız etmiyordu. Bunu kendi de gayet güzel yapabiliyordu. Eğer Rayaye’nin adamları ona işkence ettiyse ve Rayaye bu gerçekten bihabermiş numarası yapıyorsa, Esdan’ın bu konuda ısrarcı olmakla elde edebileceği bir şey yoktu.

Aslında bu konuda konuşmak zorunda kalmadığından memnundu, bu konuyu düşünmeyi bile istemiyordu. Bedeni zaten onun yerine düşünüyordu, son derece iyi hatırlıyordu, bütün eklemleri, bütün kaslarıyla, üstelik tam o anda. Geri kalan düşünme işini yaşadığı sürece yapacaktı zaten. Bilmediği şeyler öğrenmişti. Çaresiz kalmanın ne demek olduğunu bildiğini sanırdı. Şimdi bunu hiç anlamamış olduğunu fark etmişti.

Ürkek kadın içeri girdiğinde baytarı çağırttı. “Ayağımın alçıya alınması gerekiyor,” dedi.

“O ırgatları, kulları tımar eder, efendi,” diye fısıldadı kadın, olduğu yere büzüşerek. Buradaki mallar, insanın bazen takip etmekte zorluk çektiği, kulağa eski gelen bir lehçeyle konuşuyorlardı.

“Eve gelebilir mi?”

Kadın başını hayır anlamında salladı.

“Buna bakabilecek biri var mı?”

“Sorarım efendi,” diye fısıldadı kadın.

O gece yaşlı bir kulkadın geldi. Kırış kırış, kavruk, sert bir yüzü vardı ve üzerinde, diğerlerinin o iki büklüm halleri yoktu. Onu gördüğü an, “Ulu Tanrı!” diye fısıldadı. Selamını katı bir edayla da olsa verdikten sonra en az bir hekim kadar soğukkanlılıkla şişmiş ayağı inceledi. “Eğer bunu bağlamama müsaade edersen efendi, ayağın iyileşir,” dedi.

“Neler kırılmış?”

“Parmaklar. Buradan. Belki burada da küçük bir kemik kırılmıştır. Ayakta büssürü kemik var.”

“Ne olur sar ayağımı.”

Kadın da öyle yaptı, sonunda ayağı bir açıda sabit kalıncaya kadar kumaşlarla dolaya dolaya sardı. “Sen yürü, o zaman bir sopa kullan, efendi. Sen bir tek o topuğu yere bas.”

Esdan kadının ismini sordu.

“Gana,” dedi kadın. İsmini söylerken ona keskin bir bakış attı, bu bir köle için cüretkâr bir hareketti. Büyük bir ihtimalle, teninin garip rengine rağmen kalan yerlerini, ayağındaki kemikleri falan oldukça sıradan bulduğundan uzaylının gözlerini iyice görmek istemişti.

“Teşekkür ederim Gana. Hünerin ve iyiliğin karşısında sana minnettar kaldım.”

Başını salladı ama reverans yapmadı ve odadan çıktı. O da aksak ama dimdik yürüyordu. “Bütün büyükanneler asidir,” demişti birileri ona çok uzun bir zaman önce, Ayaklanma’dan evvel.

Ertesi gün ayağa kalkarak, kolçağı kırık koltuğa kadar topallayabilmişti. Bir süre oturup pencereden dışarı baktı.

Oda ikinci kattan, teraslara ayrılmış yamaçları, çiçek tarhları, yürüyüş yolları, çimenlikleri ve bir dizi süslü gölü, havuzuyla kademe kademe nehre inen Yaramera bahçelerine bakıyordu: Aşağıda kıvrılan canlı, geniş nehrin kucakladığı kavislerden ve düzlüklerden, bitkilerden ve yollardan, topraktan ve durgun sulardan oluşan engin bir doku. Bütün arsalar, yürüyüş yolları ve teraslar çok ince bir hesapla, aşağıda, nehir kıyısındaki muazzam bir ağacı ortalayan yumuşak bir geometri oluşturuyordu. Dört yüz yıl önce bahçeler kurulduğunda da bu ağaç büyük bir ağaç olmalıydı. Nehir kıyısından oldukça yukarıda ve içeride duruyordu ama dalları suyun ortalarına kadar uzanıyordu ve altına rahatlıkla bir köy kurulabilirdi. Terasların çimenleri kuruyarak yumuşak bir altın rengine dönmüştü. Nehir, göller ve havuzlar hepsi, yaz göğünün puslu mavisini yansıtıyordu. Çiçek tarhları ve çalılıklar bakımsızdı, budanmamıştı ama tamamen orman gibi de olmamışlardı. Yaramera bahçeleri, bu terk edilmişlik içinde son derece güzeldi. Terk edilmiş, hüzünlü, mahzun gibi tüm romantik kelimeler onlara uyardı; yine de bahçeler aynı zamanda seviyeli ve soyluydu, huzur doluydu. Köle emeğiyle inşa edilmişti. Onların ağırbaşlılıkları ve huzurları zulüm, sefalet, acı üzerine kuruluydu. Esdan Hainliydi, çok eski bir halka mensuptu, Yaramera’yı binlerce kere kurmuş ve bozmuş bir halka. Aklı bu yerin güzelliği ve korkunç kederini kavrıyor, birinin varlığının diğerinin varlığını haklı çıkarmadığını, birinin yıkımının diğerini yıkamayacağını temin ediyordu. Her ikisinin de farkındaydı, sadece farkında.

Nihayet bedeni biraz rahatlamış halde otururken, Yaramera’nın o tatlı, hüzünlü teraslarının kendi içlerinde gezinti yolları, iskeleleri, yelkenlileriyle pırıl pırıl bir limana dimdik inen yamaçta, birbiri altında sıralanmış damları, yeşil bahçeleri ile Hain’deki Darranda teraslarını barındırıyor olabileceklerinin de farkına vardı. Limanın hemen dışında deniz yükselir, evine kadar yükselir, gözlerine kadar yükselir. Esi, kitapların denizin alçakta uzandığını yazdığını bilir. “Deniz bu akşam sakin sakin uzanıyor,” der şiir ama işin aslını o bilir. Deniz ayaktadır, bir duvar, dünyanın sonundaki mavimsi gri duvar. Üzerinde yelken açınca insana düz gibi geliyor ama gerçekten bakar da görürsen Darranda tepeleri kadar yüksektir ve gerçekten üzerinde yelken açabilirsen, bu duvarı aşıp diğer tarafa gidersin, dünyanın sonunun ötesine.

Gök, bu duvarın taşıdığı çatıdır. Gece olunca yıldızlar cam havadan yapılma çatıdan parlarlar. İnsan onlara da yelken açabilir, dünyanın ötesindeki dünyalara.

“Esi,” diye bağırıyor biri içeriden; Esdan bakışlarını denizden ve gökyüzünden uzaklaştırıyor, balkondan ayrılıyor, konukları karşılamak, müzik dersi almak veya ailesiyle öğlen yemeği yemek için içeri giriyor. Tatlı, iyi bir oğlan bu Esi: İtaatkâr, neşeli, çok konuşkan değil ama oldukça sosyal, insanlara ilgi duyuyor. Çok terbiyeli tabii ki; neticede o bir Kelwen; yaşlı nesil ailedeki bir çocuğun terbiyeli olmamasına müsamaha etmez zaten ama terbiyeli olmak onun için kolay, belki de hiç terbiyesiz birini görmemiş olduğundandır. Hülyalı bir çocuk değil. Tetikte, dikkatli, müdahil. Ama düşünceli ve olanları kendi kendine açıklamaya düşkün, hani denizin duvarı ve havanın çatısı gibi. Esi, Esdan’a eskisi kadar açık ve yakın değil; uzun bir zaman önce ve çok uzaklarda kalan, evde bırakılan küçük bir oğlan çocuğu. Artık Esdan nadiren onun gözleriyle görüyor, Darranda’daki evin o harikulade karışık kokusunu —ahşabın, ahşabı cilalamak için kullanılan reçineli yağın, tatlıottan hasırların, taze çiçeklerin, mutfakta kullanılan otların, deniz rüzgârının kokusunu— ciğerlerine çekiyor veya annesinin, “Esi? Haydi artık içeri gir canım. Kuzenlerin Dorased’den gelmişler!” diyen sesini duyuyor.

Pencere kenarındaki kırık koltukta oturmuş o korkunç, güzel bahçeleri seyreden Esdan uykuya dalarken, Esi kuzenlerini —yapışkan bant parçacıklarıyla sihirbazlık yapabilen, çılgın kaşları ve burun deliklerindeki kıllarıyla büyük İliawad ile daha küçük olduğu halde avlanmak konusunda Esi’den daha iyi olan Tuitui’yi— karşılamak için koşuyor.

Rayaye ile yapılacak ilerki konuşmalar ertelendi. Zadyo gelip mazeretleri iletti. Başkan, Bakan’ı konuşmak için çağırmıştı, üç-dört güne kadar dönerdi. Esdan sabah erken bir vakitte, pek uzaklarda olmayan bir yerlerden bir uçurtucunun kalkış sesini duyduğunu hatırladı. Demek bir gecikme olmuştu. Kaçamak cevapları sevmişti, ama hâlâ çok yorgundu, çok sarsılmıştı ve istirahat hoşuna gidiyordu. Ürkek kadın Heo’dan ve bir ihtiyacı olup olmadığını sormaya gelen zadyodan başka kimse odasına gelmiyordu.

Çıkabilecek duruma geldiğinde odasından çıkmasına, eğer dilerse dışarı çıkmasına izin verdiler. Bir sopa kullanıp, sargılı ayağını Gana’nın getirmiş olduğu eski bir sandalet tabanına bağlayarak yürüyebiliyor, böylece bahçelere çıkabiliyor, yaz geçerken gün be gün daha da ılıyan güneşte oturabiliyordu. İki veot ona muhafızlık, daha doğrusu gardiyanlık yapıyordu. Kendisine işkence etmiş olan iki genç adamı görüyordu; onlar da belli ki yaklaşmamaları yolunda emir aldıklarından uzakta duruyorlardı. Veotlardan biri genellikle görünürlerde bir yerlerde oluyordu ama hiçbir zaman onu bunaltmıyorlardı.

Uzağa gidemiyordu. Bazen kendisini kumsaldaki bir böceğe benzetiyordu. Evin hala kullanılabilir olan kısmı çok genişti, bahçeler engindi, insanlar ise çok azdı. Onu getiren altı adam vardı, bir de yapılı adam Tualenem tarafından yönetilen, daha önceden orada bulunan beş-altı kişi daha. Evin ve arazinin asıl mal nüfusundan sadece on-on iki tanesi hala oradaydı; eski günlerde sahiplere ve misafirlerine hizmet eden, evde çalışan aşçılardan, aşçı yamaklarından, çamaşırcı kadınlardan, oda hizmetçilerinden, hanımın hizmetçilerinden, oğlan uşaklardan, ayakkabı boyacılarından, pencere silicilerinden, bahçıvanlardan, yol tırmıklayıcılarından, uşaklardan, üniformalı uşaklardan, ayak işine bakanlardan, seyislerden, sürücülerden, kullanmalık kadın ve kullanmalık oğlanlardan arta kalanlar. Bu birkaç mal artık tıkışkafesinin bulunduğu eski toplu mal evlerinde kilitli tutulmuyor, atlar ve insanlar için hazırlanmış avludaki ahırlarda —ilk başta Esdan’ı da oraya kapatmışlardı— veya mutfakların etrafındaki odalarda kalıyorlardı. Bu kalan birkaç kişinin çoğu kadındı, kadınlardan ikisi gençti, iki veya üç tane de yaşlı ve narin görünüşlü adam vardı.

İlk başta başlarını belaya sokma korkusu yüzünden onlarla konuşma konusunda oldukça sakıngandı ama onu tutsak tutanlar emir vermek dışında bu insanları tamamen yok sayıyor, belli ki onları yeterince güvenilir buluyorlardı ve haksız da sayılmazlardı. Bela çıkartanlar, kapalı yerleşim alanlarının zincirlerini kıran mallar büyük evi yakmış, patronlarla sahipleri öldürmüş ve çoktan gitmişlerdi: Ya ölmüşler, ya kaçmışlar, ya da tekrar yakalanmışlardı ve her iki yanaklarına da derinlemesine istavrozlar dağlanmıştı. Bunlar yıkımdan geriye kalan sağlam, iyi tozlulardı. Büyük ihtimalle hep sadık kalmışlardı. Birçok mal, özellikle de Ayaklanma’dan en az sahipleri kadar korkan şahsa özel köleler sahiplerini savunmaya çalışmış veya onlarla birlikte kaçmışlardı. Onlar mallarını azat eden veya Kurtuluş tarafında savaşan sahiplerden daha hain değillerdi. En fazla o kadar hainlerdi, daha fazla değil.

Tarla işçisi genç kızlar, erkekler için kullanmalık kadın olarak birer birer getiriliyorlardı. Her gün veya gün aşırı, Esdan’a işkence eden iki genç adam sabah kullanılmış bir kızı araziarabasıyla götürüp yeni bir kızla geri geliyorlardı.

İki genç ev kulkadınından biri, Kamsa isimli olanı hep ufak bebeğini yanında taşıyordu; adamlar ona bakmıyordu bile. Diğeri, Heo, Esdan’a bakan ürkek kadındı. Tualenem onu her gece kullanıyordu. Diğer adamlar ona dokunmuyordu.

Onlar veya herhangi bir kulinsan, evde veya dışarıda Esdan’ın yanından geçerken başını önüne eğiyor, çenesini göğsüne dayıyor, yere bakıyor ve hazırolda duruyordu: Bu bir sahiple karşılaşan özel kölelerin vermesi gereken resmi selamdı.

“Günaydın Kamsa.”

Kadın cevap yerine saygıyla selam verdi.

Nesiller süren köleliğin tekmil edilmiş ürünüyle, satışa çıkartıldıklarında “mükemmel bir biçimde eğitilmiş, itaatkâr, kendini hiç düşünmeyen, sadık, ideal bir şahsi mal” olarak nitelendirilen köle türüyle bir arada olmayalı seneler geçmişti. Tanımış olduğu malların, dostlarının ve meslektaşlarının çoğu sahipleri tarafından fabrikalarda, dükkânlarda veya kalifiye işlerde çalışsınlar diye şirketlere ya da kuruluşlara kiralanmış şehirli kiralıkinsanlardı. ayrıca oldukça fazla tarla işçisi de tanımıştı. Tarla işçileri sahipleriyle nadiren temas ederlerdi; onlar gareot patronların yönetimi altında çalışırlar ve kapalı yerleşim alanları da kesikhürler yani hadım edilmiş mallar tarafından idare edilirdi. Onun tanıdıklarının çoğu, bağımsızlık peşinde Yeowe’ye giderken Hame tarafından korunan kaçaklardı. Hiçbiri, buradaki mallar gibi eğitim, seçim, hürriyet hayallerinden tamamen kopartılıp ayrılmamıştı. İyi bir tozlunun nasıl olması gerektiğini unutmuştu. Hiçbir özel yaşantısı olmayan kişinin o mutlak ulaşılmazlığını, tamamen savunmasız olanın dokunulamazlığını unutmuştu.

Kamsa’nın yüzü yumuşak ve sakindi; Esdan bazen bebeğiyle çok alçak bir sesle konuştuğunu, ona şarkı söylediğini, neşeli, keyifli sesler çıkarttığını duymuş olsa da, kadının yüzünde herhangi bir histen eser yoktu. Bu onu cezbetti. Bir gün, sırtına bağladığı bebeğiyle büyük terasın üstündeki tepeliğe oturup çalışmaya başladığını gördü. Aksayarak o tarafa gidip kadının yakınına oturdu. Yaklaştığı sırada kadının bıçağını ve tahtasını yere bırakarak ayağa kalkıp başını, ellerini ve gözlerini saygıyla yere indirmesine mani olamamıştı.

“Lütfen otur, otur da yaptığın işe devam et lütfen,” dedi. Kadın itaat etti. “Kestiğin şey nedir?”

“Dueli efendi,” diye fısıldadı kadın.

Sıkça yediği ve çok sevdiği bir sebzeydi. Kadının çalışmasını seyretti. Bütün büyük ve tahtamsı tohum zarftan, kenarlarındaki sıkı sıkıya kapalı birleşme yerinden açılacaktı, kolay iş değildi; dikkatle arayıp açılma noktasını buluyor, zarfı bıçağın sert ve tekrarlanan burma hareketleriyle aralıyordu. Sonra yenilebilir şişman tohumları birer birer çıkartarak, ince, sağlam kabuğundan sıyırıp ayırması gerekiyordu.

“O kısmının tadı kötü mü?” diye sordu.

“Evet, efendi.”

Bu zahmetli bir işti; güç, hüner ve sabır gerektiriyordu. Esdan utandı. “Daha önce hiç çiğ dueli görmemiştim,” dedi.

“Yok efendi.”

“Ne tatlı bir bebek,” dedi, biraz öylesine. Cılız yaratık başı annesinin omzuna yaslanmış bağlı durduğu yerde mavimsi siyah gözlerini açmış, dünyaya boş boş bakıyordu. Esdan bebeğin ağladığını hiç duymamıştı. Bu ona oldukça tuhaf geliyordu ama bebeklerle pek de bir alakası olmamıştı.

Annesi gülümsedi.

“Oğlan mı?”

“Evet efendi.”

Esdan, “Kamsa, bak benim adım Esdan. Ben senin efendin değilim. Ben bir tutsağım. Senin efendilerin, benim de efendim. Bana adımla hitap edemez misin?” dedi.

Kadın cevap vermedi.

“Efendilerimiz bundan hoşlanmaz.”

Kadın başıyla onayladı. Werellilerin başlarıyla evet demeleri başın öne eğilmesi değil, arkaya doğru hafif bir hareketiydi. Bunca yıldan sonra iyice alışmıştı. Kendisi de böyle yapıyordu başıyla. Bunu şimdi yadırgadığını fark etti. Tutsaklığı, gördüğü muamele onu şaşırtmış, yerinden etmişti sanki. Bu son birkaç günde yıllardır, onlarca yıldır düşünmediği kadar çok düşünüyordu Hain’i. Eskiden Werel’de kendini yurdunda hissediyordu ama artık bu his kaybolmuştu. Uygunsuz mukayeseler, ilgisiz hatıralar. Yabancılaşıyordu.

“Beni kafese koydular,” dedi en az kadın kadar alçak sesle, kafes kelimesinde duraksayarak. Kelimenin tamamını söyleyemiyordu, tıkışkafesi diyemiyordu.

Kadın yine başıyla onayladı. Bu kez, ilk defa başını kaldırıp ona baktı, kaçamak bir bakış. Sessizce, “Biliyorum,” dedi ve işine devam etti.

Esdan söyleyecek başka şey bulamadı.

“Ben yavruydum, o zaman orada yaşıyordum,” dedi kadın, kafesin bulunduğu kapalı yerleşim alanına bakarak. Mırıltılı çıkan sesi son derece kontrollüydü, el kol hareketleri de öyle. “Ev yanmadan önceki zaman. Efendiler burada yaşarken. O zaman sık sık kafesi asarlardı. Bir kere, bir adamı orada ölünceye kadar astılar. Onun içinde. Ben gördüm.”

Aralarında sessizlik vardı.

“Biz yavrular hiç onun altına gitmezdik. Orada hiç koşmazdık.”

“Gördüğüm... kadarıyla altındaki toprak farklıydı,” dedi Esdan. Nefesi tıkanır gibi olup ağzı kururken, en az onun kadar alçak sesle konuşmuştu. “Aşağıya bakınca gördüm. Otlar. Belki de diye düşünmüştüm... otların...” Sesi tamamen çatlayıp kesildi.

“Ninelerden biri bir sopa aldı, uzun, ucunda bez vardı, ıslattı ve kafesteki adama uzattı. Kesikhürler başlarını çevirdi. Ama adam öldü. Ve bir süre çürüdü.”

“Ne yapmıştı?”

“Enna,” dedi kadın, malların sıkça kullandıkları, tek kelimelik inkâr sözüyle — bilmiyorum, ben yapmadım, orada değildim, benim suçum değil, kim bilir...

Esdan “enna” demiş olan bir sahip çocuğunun, kırdığı kâse yüzünden değil, kölelerin dilini kullandığı için dayak yediğini görmüştü.

“Yararlı bir ders,” dedi. Kadının onu anlayacağını biliyordu. Mazlumlar kendi adları gibi tanırlardı ironiyi.

“Seni o şeye koydular, o zaman ben korktum,” dedi kadın.

“Ders benim içindi, bu kez senin için değildi,” dedi.

Kadın dikkatle, durmadan çalışıyordu. Esdan kadının çalışmasını seyretti. Başını önüne eğmiş kadının mavimsi gölgeleri olan çamur renkli yüzü sakin ve huzur doluydu. Bebek ondan daha kara tenliydi. Bir kuladamla çiftleştirilmemiş, bir sahip tarafından kullanılmıştı. Tecavüze “kullanmak” diyorlardı. Bebeğin gözleri yavaşça kapandı, minik deniz kabuklarına benzeyen mavimsi yarısaydam kapaklar. Bebek minik ve narindi, muhtemelen bir-iki aylıktı. Başı sonsuz bir sabırla annesinin eğilmiş omzunda duruyordu.

Teraslarda başka kimse yoktu. Hafif bir rüzgâr arkalarındaki çiçek açmış ağaçları kıpırdattı, uzaktaki nehri gümüşi ışıltılarla yol yol yaptı.

“Bebeğin Kamsa, biliyorsun ya, hür olacak,” dedi Esdan.

Kadın başını kaldırıp baktı, ona değil ama nehre ve ötesine. “Evet. Hür olacak,” dedi. Çalışmaya devam etti.

Bu onu yüreklendirmişti, kadının böyle söylemesi. Kendisine güvendiğini bilmek hoşuna gitmişti. Ona güvenen birine ihtiyacı vardı çünkü kafesten beri o kendisine güvenemiyordu. Rayaye konusunda rahattı; hâlâ kaçamak cevaplar verebiliyordu; sorun bu değildi. Sorun tek başına kaldığında, düşündüğünde, uyuduğunda meydana çıkıyordu. Zamanın çoğunu yalnız geçiriyordu. Aklında, derinlerinde bir şey incinmiş, kırılmış, tamir olmamıştı, onun yükünü kaldırıp kaldıramayacağı belli değildi.

Sabah uçurtucunun indiğini duydu. O gece Rayaye onu aşağıya akşam yemeğine davet etti. Tualenem ile iki veot onlarla birlikte yedikten sonra müsaade isteyerek Rayaye ile onu yarım şişe şarapla birlikte, alt kattaki odaların en az zarar görmüşlerinden birine kurulmuş olan eğreti masanın başında bıraktılar. Burası bir zamanlar bir av salonu veya ganimet odasıydı. Burada evin azade kanadında, yani erkeklerin tarafında olduğuna göre, hiçbir kadının kesinlikle giremediği bir yerdi; dişi mallar, hizmetçiler, kullanmalık kadınlar kadından sayılmıyordu. Şömine rafının tepesinde devasa bir hırlayan yükköpeği başı vardı; kürkü islenmiş ve tozlanmış, camdan gözleri matlaşmıştı. Karşısındaki duvarda arbaletler asılıydı. Soluk gölgeleri kara ahşap üzerinde belirgin duruyordu. Elektrikli avize göz kırpıp karardı. Jeneratöre güven olmuyordu. Yaşlı kuladamlardan birinin sürekli jeneratörü kurcalaması gerekiyordu.

“Kullanmalık kadınına gidiyor,” dedi Rayaye, Tualenem’in biraz önce Bakan’ın iyi bir gece geçirmesi için soluksuz dualar ederek kapattığı kapıyı başıyla işaret ederek. “Bir beyazı sikiyor. Bok yığınını sikmek gibi bir şey. Tüylerimi diken diken ediyor. Sikini bir köle amma sokuyor. Savaş bitince böyle şeyler olmayacak. Bu devrimin kökünde melezler var. İki ırkı ayrı tutmak gerek. İdareci kanını temiz tutmalı. Tek çare bu.” Sanki tam bir destek bekliyormuş gibi konuşuyordu ama hiç de öyle davranmadı. Esdan’ın bardağını doldurduktan sonra iyi yürekli bir ev sahibi, malikânenin efendisi gibi, politikacıların yankılı sesiyle devam etti, “Ee, Bay Kadim Ezgi, umarım Yaramera’da kaldığınız süre size yaramıştır ve sağlığınız daha iyiye gitmiştir.”

Medeni bir mırıltı.

“Başkan Oyo rahatsızlığınızı duyunca çok üzüldü ve bir an önce iyileşmenizi temenni ettiğini bildirdi. Asilerin kötü muamelelerinden korunuyor olduğunuzu duyduğuna sevindi. Dilediğiniz sürece burada emniyet içersinde kalabilirsiniz. Yalnız, zamanı gelince Başkan ve kabinesi sizi Bellen’de görmeyi dört gözle bekliyor.”

Medeni bir mırıltı.

Eski bir alışkanlık Esdan’ı, cahilliğinin boyutunu gözler önüne serecek sorular sormaktan alıkoyuyordu. Rayaye politikacıların çoğu gibi kendi sesine hayrandı ve o konuştukça Esdan, olup bitenleri kabaca anlamaya çalıştı. Anlaşılan Meşru Hükümet şehirden Yaramera’nın kuzeydoğusunda, doğu sahiline yakın bir yerdeki Bellen ismindeki kasabaya taşınmıştı. Rayaye’nin söyledikleri Esdan’ı, şehrin Oyo hükümetinden yarı bağımsız bir hale gelip bir hizip, belki de askeri bir hizip tarafından yönetildiğini düşünmeye itti.

Ayaklanma başladığında Oyo’ya derhal olağanüstü yetkiler verilmişti; ama Voe Deo’nun Meşru Ordusu batıdaki hayret verici yenilgilerinden sonra onun emri altında huzursuzlanmaya başlamış, cephede daha fazla özerklik istemişti. Sivil hükümet misilleme yapılmasını, saldırılmasını ve zafer kazanılmasını istemişti. Ordu ayaklanmayı denetim altında tutmak istiyordu. Rega-General Aydan şehirdeki Ayrım’ı tesis ettikten sonra yeni Hür Devlet ile Meşru İller arasında bir sınır oluşturup bunu korumaya çalışmıştı. Ayaklanmanın üzerine mal askerleriyle giden Veotlar da benzer bir biçimde Kurtuluş Yönetimi’ni bir sınır ateşkesi konusunda sıkıştırmışlardı. Ordu ateşkes istiyordu, savaşçılar da barış. Fakat, “Tek bir köle kalana kadar hür sayılmam,” diye haykırdı Hür Devlet’in Lideri Nekam-Anna ve Başkan Oyo da, “Ulus bölünemez! Damarlarımızdaki son damla kana kadar meşru mülkü müdafaa edeceğiz!” diye gürledi. Rega-General aniden görevden alınıp yerine yeni bir başkomutan getirildi. Kısa süre sonra elçilik mühürlenmiş, bilgi akışı kesilmişti.

Esdan, o günden beri geçen zamanda neler olduğu konusunda ancak tahmin yürütebilirdi. Rayaye sanki Meşru Ordu saldırıya geçmiş de Devan Nehri’ni aşarak şehrin güneyinden Hür Devlet topraklarına girmiş gibi “güneydeki zaferlerimiz”den dem vuruyordu. Eğer öyleyse, eğer toprakları geri aldılarsa neden hükümet şehirden çekilip Bellen’e sığınmıştı? Rayaye’nin zaferle ilgili bu lafları, Kurtuluş Ordusu nehri güneyden geçmeye çalışıyor ve Meşrular da onları engellemekte başarılı oluyorlar diye tercüme edilebilirdi. Eğer böyle bir şeye zafer demeyi tercih ediyorlarsa, acaba sonunda devrimi tersine çevirmekten, tüm ülkeyi geri almaktan vazgeçip kayıplarını azaltmaya mı karar vermişlerdi?

“Bölünmüş bir ulus diye bir tercih olamaz,” dedi Rayaye, Esdan’ın bu umudunu söndürerek. “Bunu anlayabiliyorsunuzdur herhalde.”

Medeni bir kabulleniş.

Rayaye şarabın kalanını da boşalttı. “Ama bizim amacımız barış. Bizim son derece güçlü ve bir an önce ulaşmak istediğimiz amacımız. Mutsuz ülkemiz yeterince ıstırap çekti.”

Kesin bir kabulleniş.

“Sizin bir barış adamı olduğunuzu biliyorum Bay Kadim Ezgi. Ekumen’in üye devletleri arasında ve içersinde ahengi teşvik ettiğini biliyoruz. Barış, bütün kalbimizle arzu ettiğimiz şey.”

Kabullenişe ilaveten hafif bir sorgu belirtisi.

“Bildiğiniz gibi Voe Deo Hükümeti ayaklanmayı bitirme gücüne her zaman için sahipti. Ayaklanmayı hızla ve tamamen bitirme yollarına.”

Teyakkuza varan bir dikkat dışında hiç tepki yok.

“Ulusumun da bir üyesi olduğu Ekumen’in siyasetine olan saygımızdan dolayı bu yollara başvurmadığımızı da biliyorsunuz herhalde.”

Kesinlikle hiç tepki veya onay yok.

“Bunu biliyorsunuz Bay Kadim Ezgi.”

“Doğal olarak hayatta kalmayı arzuladığınızı varsayıyordum.”

Rayaye sanki bir böcek tarafından rahatsız edilmiş gibi başını salladı. “Ekumen’e katıldığımızdan beri —ayrıca ona katılmadan çok önce de, Bay Kadim Ezgi— onun siyasetine sadakatle uyduk ve teorilerine boyun eğdik. Bu yüzden Yeowe’yi kaybettik! Batı’yı da kaybettik! Dört milyon ölü Bay Kadim Ezgi. İlk Ayaklanma’da dört milyon. O günden beri de milyonlar. Milyonlar. Eğer o zaman bastırsaydık çok çok daha az insan ölürdü. Sahiplerden olduğu kadar mallardan da.”

“İntihar,” dedi Esdan yumuşak, uysal bir sesle, malların konuştuğu tarzda.

“Barışçılar bütün silahları kötü, felaket, intihar olarak algılar. Halkınızın bütün o olgun irfanına rağmen Bay Kadim Ezgi, savaşla ilgili meselelerde bizim gibi daha genç ve daha kaba halkların mecburen sahip olduğu deneye dayalı bakış açısı sizde yok. İnanın bana, biz intihar etmiyoruz. Halkımızın, ulusumuzun hayatta kalmasını istiyoruz. Öyle olması konusunda kararlıyız. Bibo tam manasıyla denenmiştir, daha biz Ekumen’e katılmadan çok önce. Denetim altında tutulabilir, belli bir hedefe yöneltilebilir, sınırlandırılabilir. Şaşmayan bir silah, kesin bir savaş aletidir. Söylentiler ve korku bu silahın kapasitesinin ve tabiatının çılgınca abartılmasına neden olmuştur. Onu nasıl kullanacağımızı, etkilerini nasıl sınırlı tutabileceğimizi biliyoruz. Ayaklanmanın yaşandığı ilk yazda bizi sınırlı uygulamadan sadece sizin Büyükelçiniz aracılığıyla tepkilerini belirten Sabitler alıkoymuştu.”

“Ben, Voe Deo Ordusu yüksek kumandanlığının da silahın kullanılmasına karşı olduğu izlenimini edinmiştim.”

“Bazı generaller karşıydı. Sizin de bildiğiniz gibi, Veotların çoğu fikirlerinde son derece katıdır.”

“Bu karar değiştirildi mi?”

“Başkan Oyo, bu bölgeyi batıdan istila etmek için yığılmaya başlayan güçlere karşı bibonun kullanılmasına izin verdi.”

Ne şirin bir söz: Bibo. Esdan bir an için gözlerini yumdu.

“Yıkım korkunç olacak,” dedi Rayaye.

Kabulleniş.

“Ama tabii bir ihtimal daha var,” dedi Rayaye öne abanarak; kara bir suratta kara gözlerle, en az avlanan bir kedi kadar heyecanlı, devam etti: “Eğer asiler uyarılırsa, geri çekilebilirler. Şartları tartışmayı kabullenebilirler. Eğer çekilirlerse, biz de saldırmayız. Eğer konuşurlarsa, biz de konuşuruz. Büyük bir tahribat engellenebilir. Onlar Ekumen’e saygı duyuyor. Sizi de şahsen sayıyorlar Bay Kadim Ezgi. Size güveniyorlar. Eğer netten onlarla konuşursanız veya liderleri bir toplantıyı kabul ederse sizi dinlerler; bir düşman, onlara baskı uygulayan biri olarak değil, daha vakit varken kendilerini kurtarmaları için onları yüreklendiren yardımsever, barış yanlısı tarafsız bir kişi olarak, aklın sesi olarak göreceklerdir sizi. Size ve Ekumen’e sunduğum fırsat bu. Asilerin safındaki dostlarınızın yaşamını korumak, bu dünyayı muazzam bir acıdan kurtarmak. Sürekli bir barışın yolunu açmak.”

“Ben Ekumen adına konuşma yetkisine sahip değilim. Ama Büyükelçi...”

“Yapmaz. Yapamaz. Yapma hürriyetine sahip değil. Siz hür bir aracısınız. Sizin Werel üzerindeki konumunuz emsalsiz. Her iki taraf da size saygı duyuyor. Güveniyor. Sesiniz beyazların gözünde onunkiyle mukayese edilemeyecek kadar itibar taşıyor. O, ayaklanmadan sadece bir yıl önce gelmişti. Siz, müsaadenizle, bizden birisiniz.”

“Ben sizden biri değilim. Ne bana sahip olan var, ne de ben birine sahibim. Beni sizden biri saymak için kendinizi yeniden tanımlamanız gerekir.”

Rayaye bir an söyleyecek bir şey bulamadı. Boş bulunmuştu ve kızabilirdi. Salak, dedi Esdan kendi kendine, ihtiyar salak, ahlaken soylu zeminde durman şart mıydı? Ama başka nerede durabileceğini bilmiyordu.

Onun sözünün, Büyükelçininkinden daha fazla ağırlığı olduğu doğruydu. Rayaye’nin söylemiş olduğu başka hiçbir şey anlamlı değildi. Eğer Başkan Oyo silahı kullanmak için Ekumen’in onayını istiyor ve bunu da Esdan’ın verebileceğini düşünüyorsa neden araya Rayaye’yi koyuyor ve Esdan’ı Yaramera’da saklıyordu? Acaba Rayaye Oyo ile mi çalışıyordu yoksa Oyo karşı çıktığı halde bibonun kullanılmasını isteyen bir hiziple mi?

Büyük ihtimalle hepsi blöftü. Silah falan yoktu. Esdan’ın ricası böyle bir şeyin inanılırlığını artıracaktı; öte yandan blöf tutmazsa Oyo zarar görmeyecekti.

Biyolojik bomba, yani bibo onlarca, yüzlerce yıldır Voe Deo üzerinde bir lanet olmuştu. Neredeyse dört yüz yıl kadar önce Ekumen’in onlarla ilk irtibatından sonra uzaylı istilası korkusuyla Werelliler bütün kaynaklarını uzay uçuşu ve silahlanma için kullanmışlardı. Biboyu icat eden bilim adamları sonra ona düşman kesilmiş, hükümetlerine bu aletin zaptedilemeyeceğini, kullanıldığı takdirde muazzam bir bölgedeki tüm insan ve hayvan yaşamını yok edeceğini, su ve atmosferde yayılarak dünya çapında kalıcı bir genetik hasar bırakacağını bildirmişlerdi. Hükümet silahı hiç kullanmamış ama yok etmeye de hiçbir zaman gönüllü olmamıştı ve silahın varlığı, Ambargo sürdüğü sürece Werel’in Ekumen üyesi olmasına engel olmuştu. Voe Deo bu silahın dış dünyalardan gelecek bir istilaya karşı güvenceleri olduğunda ısrar ediyor ve belki de bir devrime engel olacağını düşünüyordu. Yine de köle gezegeni Yeowe ayaklandığında kullanmamışlardı. Daha sonra, Ekumen Ambargo’yu kaldırdığında stoklarını yok ettiklerini ilan etmişlerdi. Werel Ekumen’e katıldı. Voe Deo silahın bulunduğu yerlerde inceleme yapılması için çağrıda bulundu. Büyükelçi, Ekumen’in güven politikasını tekrarlayarak kibarca bu çağrıyı geri çevirdi. Şimdi bibo yine ortaya çıkmıştı. Gerçekten mi? Yoksa Rayaye’nin kafasında mı? Rayaye çaresiz miydi? Bir aldatmaca, istiladan kurtulmak için düşsel bir tehdidi inanılır kılmakta Ekumen’i kullanma girişimi: Muhtemel senaryo buydu ama yine de tam olarak ikna edici sayılmazdı.

“Bu savaş bitmeli,” dedi Rayaye.

“Aynı fikirdeyim.”

“Asla teslim olmayacağız. Bunu anlaman şart.” Rayaye ağırbaşlı, makul ses tonunu bırakmıştı. “Dünyadaki kutsal düzeni yeniden kuracağız,” dedi ve artık gerçekten de ağzından çıkan şeyleri kastediyordu. Gözleri, hiç akları olmayan kara Werel gözleri, loş ışıkta dipsiz kuyuya benziyordu. Şarabını içip bitirdi. “Mülkümüze sahip çıkmak için, sahip olduğumuz şeyi korumak için savaştığımızı zannediyorsun. Ama sana şunu söyleyeyim biz Hanım’ımızı korumak için savaşıyoruz. Böyle bir dövüşte teslim olmak yoktur. ayrıca hiçbir uzlaşma da olmaz.”

“Hanım’ınız merhametlidir.”

“Kanun onun merhametidir.”

Esdan sessiz kaldı.

“Yarın yine Bellen’e gitmem icap ediyor,” dedi Rayaye bir süre sonra, kendine hâkim, rahat ses tonunu yeniden yakalayarak. “Güney cephesine hareket etme planlarımız eksiksiz koordine edilmeli. Geri döndüğümde, sizden rica ettiğim konuda bize yardımcı olup olmayacağınızı bilmem gerekiyor. Bizim tepkimiz büyük ölçüde buna bağlı olacak. Sesinize yani. Güvenliğiniz için tam yeriniz gizli tutulsa da sizin Doğu Taşra’da olduğunuz biliniyor — bizim halkımızın yanı sıra asiler tarafından da biliniyor demek istiyorum. Ekumen’in iç savaşın gidişatı üzerine tutumundaki değişikliğe dair bir beyanat verme ihtimaliniz olduğu biliniyor. Milyonlarca hayatı kurtarıp ülkemize hakkaniyetli bir barışı getirebilecek bir değişim. Umarım burada geçen zamanınızı bunun için kullanırsınız.”

Bir hizipçi, diye düşündü Esdan. Bellen’e gitmiyor; gidiyorsa bile Oyo’nun hükümeti orada değil. Bu tamamen ona ait bir plan. Çatlak. İşe yaramayacak. Bibosu yok. Ama tabancası var. Beni vuracak.

“Bu hoş akşam yemeği için teşekkür ederim, Sayın Bakan,” dedi.

Ertesi sabah şafakla birlikte uçurtucunun havalandığını duydu. Kahvaltıdan sonra aksayarak sabah güneşine çıktı. Veot muhafızlardan biri onu pencereden biraz izledikten sonra arkasını döndü. Güney terasın korkuluğunun hemen altında kocaman, tatlı kokulu incecik beyaz çiçekleri olan büyük çalıların yakınındaki kuytu bir köşede bebeğiyle Kamsa’yı ve Heo’yu gördü. Tek ayağı üzerinde onlara doğru ilerledi. Yaramera’daki mesafeler, evin içinde dahi, sakat bir adam için cesaret kırıcıydı. Sonunda oraya vardığında, “Pek bir yalnızım. Sizinle oturabilir miyim?” dedi.

Kamsa’nın reveransları iyice baştan savma olmaya başlamışsa da kadınlar reverans yaparak ayağa kalkmıştı tabii ki. Dökülmüş çiçeklerle benek benek eğri bir banka oturdu. Onlar bebekle birlikte parke taşı döşeli patikaya oturdular yine. Ilıman güneşten faydalansın diye minik bedeni soymuşlardı. Çok zayıf bir bebek, diye düşündü Esdan. Mavimsi siyah kollar ve bacaklardaki eklem yerleri çiçek saplarındaki eklemlere benziyordu: Yarı saydam yumrular. Bebek, şimdiye kadar gördüğünden çok daha fazla hareket ediyor, kollarını uzatıyor, havanın yüzüne temasından hoşlanıyormuş gibi başını çeviriyordu. Başı boynuna göre fazla iriydi; yine bir çiçek gibi, ince bir sap üzerindeki çok büyük bir çiçek gibi. Kamsa gerçek çiçeklerden birini bebeğin üzerinde salladı. Bebeğin kara gözleri çiçeğe takıldı. Göz kapakları ve kaşları son derece narindi. Güneş ışınları parmaklarının içinden geçiyordu. Gülümsedi. Esdan’ın nefesi tıkanır gibi oldu. Bebeğin çiçeğe tebessümü, çiçeğin güzelliğiydi, dünyanın güzelliğiydi.

“Adı ne?”

“Rekam.”

Kamye’nin torunu. Kamye Efendi ve köle, Kamye avcı ve eş, Kamye savaşçı ve barışçı.

“Güzel bir isim. Kaç aylık?”

Konuştukları dilde, bu, “Ne kadar zamandır yaşıyor?” diye soruluyordu. Kamsa’nın cevabı garipti. “Hayatı kadar,” dedi; ya da Esdan onun fısıltısını şivesinden dolayı öyle anlamıştı. Belki de bir çocuğun yaşını sormak terbiyesizlik veya uğursuzluktu.

Banka sırtını dayadı. “Kendimi çok yaşlı hissediyorum,” dedi. “Yüz yıldır bebek görmemiştim.”

Heo, sırtı ona dönük, kamburunu çıkartmış oturuyordu; kadının kulaklarını kapatmak istiyormuş gibi bir hali vardı. Ondan, uzaylıdan ödü kopuyordu. Hayat Heo’da korkudan başka pek bir şey bırakmamış, diye tahmin yürüttü. Acaba yirmi yaşında mıydı, yirmi beş yaşında mı? Kırk gösteriyordu. Belki de on yedi yaşındaydı. Kullanmalık kadınlar, kötü kullanıldıklarında çok hızlı yaşlanırdı. Kamsa’nın yirmi yaşının çok üzerinde olmadığını tahmin etti. Zayıf ve gösterişsiz bir kadındı ama onda Heo’da olmayan bir dirilik vardı.

“Efendinin çocuğu vardı?” diye sordu Kamsa bebeğini ihtiyatlı bir gurur ve utançla karışık bir övünçle göğsüne götürürken.

“Hayır.”

“A yera yera,” diye mırıldandı kadın. Şehirdeki kapalı yerleşim merkezlerinde sıkça duyduğu başka bir köle lafı: Ah yazık yazık.

“Nasıl da her şeyin özüne iniyorsun Kamsa,” dedi. Kadın ona doğru bakıp gülümsedi. Dişleri kötüydü ama çok hoş bir tebessümü vardı. Esdan’a bebek emmiyormuş gibi geldi. Kadının kolunun kıvrımında huzur içinde yatıyordu. Heo hâlâ gergindi ve o her konuştuğunda sıçrıyordu; bu yüzden başka bir şey söylemedi. Bakışlarını çevirdi, çalıları aştı, nerede yürüyor veya oturuyor olursanız olun mükemmel bir dengeyle kendisini tanzim eden o harika manzaraya baktı: Kat kat kaldırım taşları, kısa çimenler ve masmavi sular, ağaçlar arasındaki kavis yapan yollar, çalı kümeleri ve dizileri, kocaman yaşlı ağaç, puslu nehir ve uzaktaki yeşil kıyısı. Derken kadınlar yeniden kısık sesle konuşmaya başladılar. Ne söylediklerini dinlemedi. Seslerinin farkındaydı, güneş ışığının farkındaydı, huzurun farkındaydı.

Yaşlı Gana üst terastan paldır küldür inerek onlara doğru geldi, başıyla Esdan’ı selamladı ve Kamsa ile Heo’ya, “Çoyo sizi istiyor. Bebeği bana bırakın,” dedi. Kamsa bebeği yeniden sıcak taşın üzerine yatırdı. Heo ile birlikte ayağa fırlayıp gittiler; çevik adımlarla yürüyen ince, hafif kadınlar. Yaşlı kadın oflaya poflaya, yüzünü ekşiterek ağır ağır Rekam’ın yanına, patikanın üzerine yerleşti. Kaşlarını çatıp annesinin salaklığına söylenerek hemen bebeği kundak bezinin ucuyla örttü. Esdan onun dikkatli hareketlerini, çocuğu nazikçe kaldırışını, ağır başını ve cılız kollarıyla bacaklarını tutuşunu, pışpışlayışındaki müşfikliği, bebeği sallamak için kendi bedenini sallamasını seyretti.

Kadın Esdan’a baktı. Yüzünde binlerce kırışıklıkla gülümsedi. “O bana bahşedilen en büyük şey,” dedi.

Esdan fısıldadı: “Torunun mu?”

Başın arkaya hareketiyle onaylama. Nazikçe sallamaya devam ediyordu. Bebeğin gözleri kapalıydı, başı kadının zayıf, kuru göğsüne yaslanmıştı. “Herhalde çok geçmeden ölür artık.”

Bir süre sonra Esdan, “Ölür mü?” dedi.

Başla onaylama. Gülümsemeye devam ediyordu kadın. Nazikçe, nazikçe sallıyordu. “İki yaşında, efendi.”

“Ben bu yaz doğdu sanıyordum,” dedi Esdan fısıltıyla.

Yaşlı kadın, “Bizimle kısa süreliğine kalmaya geldi,” dedi.

“Nesi var?”

“Telefat.”

Esdan bu sözü duymuştu. Werelli çocuklar arasında yaygın olan, şehirlerde mal yerleşim merkezlerinde sıkça salgın halinde görülen, tüm vücuda yayılan virüslerin yol açtığı bu enfeksiyon için kendi bildiği kelimeyle, “Avo mu?” diye sordu.

Kadın başıyla onayladı.

“Ama tedavisi var!”

Yaşlı kadın bir şey söylemedi.

Avo kesinlikle iyileştirilebilen bir hastalıktı. Hekimlerin olduğu yerde. Doktorların olduğu yerde. Avo şehirde iyileştirilebiliyordu, taşrada değil. Büyük evde, malların tarafında değil. Barış zamanı, savaş zamanı değil. Ahmak!

Belki kadın da hastalığın iyileşebildiğini biliyordu, belki de bilmiyordu, belki de bu kelimenin ne anlama geldiğini bile bilmiyordu. Bebeği bir fısıltıyla pışpışlayarak sallamaya devam etti, ahmağa hiç kulak asmadan. Ama onu duymuştu ve sonunda cevap verdi, yüzüne hiç bakmadan, bebeğin uyuyan yüzünü seyrederek.

“Ben sahipli doğdum,” dedi, “kızlarım da öyle. Ama o öyle değildi. O bize bahşedildi. Bize. Kimse ona sahip olamaz. Tanrı Kamye’nin bizzat bahşettiği armağan. Kim böyle bir armağanı alıkoyabilir?”

Esdan başını eğdi.

Bebeğin annesine, “Hür olacak,” demişti. Kadın da, “Evet,” demişti.

Sonunda, “Onu kucağıma alabilir miyim?” diye sordu.

Nine sallamayı bıraktıktan sonra bir süre daha kıpırdamadan bebeği tuttu. “Evet,” dedi. Ayağa kalktı, uyuyan bebeği büyük bir dikkatle Esdan’ın kollarına aktardı.

“Benim sevincimi tutuyorsun,” dedi.

Çocuğun hiç ağırlığı yoktu — üç ya da dört kilo kadar. İnsanın kucağında ılık bir çiçek, minik bir hayvan, bir kuş tutması gibi bir şeydi. Kundak bezi taşların üzerine sarkmıştı. Gana kundağı toplayıp yavaşça bebeğe sararak yüzünü gizledi. Gergin, sinirli, kıskanç, gurur dolu oraya diz çöktü. Çok geçmeden de bebeği geri alıp bağrına bastı. “Tamam,” dedi, yumuşayan yüzünde mutlu bir ifade belirdi.

O gece Yaramera teraslarına bakan odasında uyuyan Esdan, minik bir kese içinde hep yanında taşıdığı ufak, yuvarlak ve düz bir taşı kaybettiğini gördü rüyasında. Taşı pueblodan almıştı. Ne zaman avucunun içine alıp ısıtsa taş dile geliyor, onunla konuşuyordu. Ama uzun zamandır taşla konuşmamıştı. Şimdi de taşın olmadığını fark etmişti. Kaybetmiş, bir yerlerde bırakmıştı. Büyükelçiliğin mahzeninde olduğunu düşünüyordu. Mahzene inmeye çalıştı ama kapı kilitliydi ve başka bir kapı bulamıyordu.

Uyandı. Sabahın erken vakti. Kalkmaya gerek yok. Rayaye geri geldiğinde ne yapması gerektiğini, ne söylemesi gerektiğini düşünmeliydi. Düşünemiyordu. Rüyasını, konuşan taşı düşündü. Taşın ne söylediğini duymuş olmayı isterdi. Puebloyu düşündü. Babasının erkek kardeşinin ailesi Uzak Güney Dağlıklarındaki Arkanan Pueblosu’nda yaşıyorlardı. Çocukluğunda, kuzey kışlarının tam ortasında Esi oraya, kırk günlük bir yaz mevsimine uçardı. İlk başlarda anne ve babasıyla, daha sonraları da tek başına. Amcası ve yengesi Darranda’da yetişmişti ve pueblolu değillerdi. Çocukları puebloluydu. Arkanan’da büyümüşlerdi ve tamamıyla oraya aittiler. Esdan’dan on dört yaş büyük olan en büyükleri Suhan çaresi olmayan bir beyin ve sinir kusuruyla doğmuştu, ailesi onun hatırına puebloya yerleşmişti. Orada Suhan’a bir yer vardı. Çoban oldu. Bin yıl kadar önce Güney Hainlilerin, atalarını O gezegeninden getirdiği yamalarla birlikte dağlara çıkıyordu. Hayvanlara bakıyordu. Puebloda yaşamak için sadece kışları dönüyordu. Esi onu çok seyrek görürdü ve Suhan’ı —kocaman, ayaklarını sürüyerek yürüyen, kötü kokulu, anırır gibi yüksek bir sesi olan, anlaşılmaz şeyler söyleyen— ürkütücü bir suret olarak gördüğü için de bundan çok memnundu. Esi Suhan’ın anne ve babası ile kız kardeşlerinin onu neden sevdiklerini anlayamıyordu. Seviyormuş numarası yaptıklarını zannediyordu. Suhan’ı kimse sevemezdi.

Ergenlik çağındaki Esdan için bu hâlâ bir sorundu. Arkanan’ın Su Şefi olan Suhan’ın kız kardeşi Noy ona bunun bir sorun değil, bir gizem olduğunu söylemişti. “Suhan’ın bizim rehberimiz olduğunu anlamıyor musun?” demişti. “Dikkat et. Annemleri yaşamaları için o getirdi buraya. Böylece kız kardeşim ile ben burada doğduk. Bu sayede sen burada bizimle kalmaya geliyorsun. Böylece sen de puebloda yaşamayı öğrendin. Hiçbir zaman sadece bir şehir adamı olmayacaksın. Çünkü Suhan sana rehberlik edip buraya getirdi. Hepimizi yönlendirdi. Dağlara.”

“O bize gerçekten rehber olmadı,” diye karşı çıktı on dört yaşındaki.

“Evet, yönlendirdi. Biz onun zaafını izledik. Onun eksikliğinin peşinden gittik. Eksiklik açıktır. Suya bak Esi. Taştaki zayıf yerleri bulur, açıklıkları, delikleri, boşlukları. Suyu izleyerek ait olduğumuz yere geliriz.” Sonra kasabanın dışındaki bir sulama sisteminin kullanım hakları üzerine çıkan bir anlaşmazlığı halletmeye gitti; çünkü dağların doğu tarafı çok kuraktı, ayrıca Arkanan halkı misafirperver de olsa kavgacı insanlardı ve Su Şefi hep meşguldü.

Fakat Suhan’ın durumu çaresizdi, Hain’in harikalar yaratan tıbbi becerisine rağmen zayıflığı ulaşılmazdı. Bu bebek ise birkaç iğneyle tedavi edilebilecek bir hastalık yüzünden ölüyordu. Onun hastalığını, onun ölümünü kabullenmek yanlıştı. Koşullar, kötü talih, adaletsiz bir toplum ve kaderci bir din yüzünden hayatının ondan alınması haksızlıktı. Kölelerin korkunç edilgenliğini besleyip güçlendiren, kadınlara hiçbir şey yapmamalarını söyleyen, çocukların böyle güçten düşüp ölmesine izin veren bir dindi bu.

Müdahale etmeliydi, bir şey yapmalıydı, ne yapılabilirdi?

“Ne kadar zamandır yaşıyor?”

“Hayatı kadar.”

Yapabilecekleri hiçbir şey yoktu. Gidebilecekleri bir yer. Yardım umabilecekleri biri yoktu. Avo’nun tedavisi vardı, bir yerlerde, bazı çocuklar için. Burada, bu çocuk için yoktu. Ne kızgınlık, ne de umut bir işe yarıyordu. Keder de faydasızdı. Daha keder için erkendi. Rekam burada yanlarındaydı, burada olduğu sürece de ondan haz duyacaklardı. Hayatı kadar. O bana bahşedilen en büyük şey. Benim sevincimi tutuyorsun.

Burası, sevincin vasıflarını öğrenmek için gelinecek tuhaf bir yerdi. Rehberim su, diye düşündü. Elleri hâlâ bir bebek tutmanın nasıl bir şey olduğunu, o hafif ağırlığı, o kısa sıcaklığı hatırlıyorlardı.

Ertesi sabah geç vakitte terasa çıkıp Kamsa ile bebeğin her zamanki gibi gelmelerini beklemeye başladı ama onların yerine yaşlı veot geldi. “Bay Kadim Ezgi, bir süreliğine sizden içeride kalmanızı rica edeceğim,” dedi.

“Kaçacak değilim Zadyo,” dedi Esdan, sargılar içindeki şiş ayağını göstererek.

“Kusura bakmayın efendim.”

Veotun peşinden aksayarak içeri girdi; aşağıdaki odalardan birine, mutfağın arkasındaki penceresiz erzak odalarından birine kapatıldı. Odaya bir portatif karyola, bir masa ile sandalye, işemek için bir kap, genellikle her gün bir süre aksayan jeneratör bozulduğunda kullanmak için de bir pilli fener konmuştu. “Bir saldırı mı bekliyorsunuz yoksa?” diye sordu bu hazırlıkları görünce, ama veotun cevabı sadece kapıyı kilitlemek olmuştu. Esdan döşeğin üzerine oturarak Arkanan Pueblosu’nda öğrendiği şekilde meditasyona başladı. Kendisi için sağlık, hayırlı işler, cesaret, sabır ve huzur; zadyo için sağlık, hayırlı işler, cesaret, sabır ve huzur; Kamsa için, bebek Rekam için, Rayaye için, Heo için, Tualenem için, oga için, onu tıkışkafesine koyan Nemeo, onu tıkışkafesine koyan Alatual için, ayağını sarıp onu kutsayan Gana için, elçilikte ve şehirde tanıdığı insanlar için sağlık, hayırlı işler, cesaret, sabır ve huzur... Bu uzun tekrarlar aracılığıyla aklındaki sıkıntıyı ve hiddeti temizledi. Bu tekrarlar kısmı iyi gitmişti ama meditasyonun kendisi başarısızdı. Düşünmeyi durduramıyordu. O yüzden düşündü. Ne yapabileceğini düşündü. Hiçbir şey bulamadı. Su kadar zayıftı, bir bebek kadar çaresiz. Kendisini üçboyutnetten Ekumen’in uğruna gönülsüzce biyolojik silahların kısıtlı kullanımım desteklemiş olduğunu bildiren bir metin okurken hayal etti. Kendisini üçboyutnette metni bir yana itip, Ekumen’in biyolojik silahların kullanımını hiçbir koşulda desteklemeyeceğini söylerken hayal etti. Her iki hayal de tamamen fantaziydi. Rayaye’nin planları fantaziden ibaretti. Tutsağının işe yaramadığını gören Rayaye onu vurdururdu. Ne kadar yaşamıştı? Altmış iki yıl boyunca. Rekam’ınkine kıyasla çok daha adil bir zaman payı. Zihni geçmiş günlere kaydı.

Zadyo kapıyı açtı ve dışarı çıkabileceğini söyledi.

“Kurtuluş Ordusu ne kadar yaklaştı zadyo?” diye sordu. Cevap beklemiyordu. Terasa çıktı. Akşam oluyordu. Kamsa orada, bebeği göğsüne yaslamış oturuyordu. Kadının meme ucu bebeğin ağzındaydı ama bebek emmiyordu. Göğsünü örttü. Bunu yaparken yüzü ilk kez hüzünlü görünmüştü.

“Uyuyor mu? Onu kucağıma alabilir miyim?” dedi Esdan, kadının yanına oturarak.

Kadın minik bohçayı adamın kucağına verdi. Yüzü hâlâ endişeliydi. Çocuk Esdan’a daha zor, daha büyük bir gayretle nefes alıyormuş gibi geldi. Ama uyanıktı ve koca gözleriyle Esdan’ın yüzüne baktı. Esdan yüzünü şekilden şekile soktu, dil çıkarttı, göz kırptı. Hafif, minik bir tebessüm kazandı.

“Yardımcılar diyor ki ordu geliyormuş,” dedi Kama en kısık sesiyle.

“Kurtuluş mu?”

“Enna. Bir ordu.”

“Nehrin öbür tarafından mı?”

“Galiba.”

“Onlar mal... hür olanlar. Onlar senin halkın. Sana zarar vermezler.” Belki.

Kadın korkmuştu. Kendine çok iyi hâkim oluyordu ama korkmuştu. Ayaklanmayı görmüştü, burada. Misillemeyi de.

“Bir bombalama veya çatışma olursa, saklanabildiğin kadar saklan,” dedi kadına. “Yeraltına. Burada saklanma yerleri olmalı.”

Kadın biraz düşünüp, “Evet,” dedi.

Yaramera bahçeleri huzur doluydu. Yaprakları hışırdatan rüzgârdan ve jeneratörün belli belirsiz vızıltısından başka ses yoktu. Evin yanmış, sivri uçlu yıkıntıları bile hoş ve asla eskimeyecekmiş gibi görünüyordu. En kötüsü olup geçti, diyordu yıkıntılar. Kendileri için. Kamsa ve Heo, Gana ve Esdan için geçmemiş olabilir. Ama yaz havasında şiddetten iz yoktu. Bebek yeniden belli belirsiz tebessüm etti, Esdan’ın kucağına iyice yerleşti. Rüyasında kaybettiği taşı hatırladı Esdan.

Gece yine penceresiz odaya kilitlenmişti. Bir gürültüye uyanıp otomatik tüfek ve el bombası takırtıları ve patlamalarıyla aniden kendine geldiğinde saatin kaç olduğunu bilebilmesine imkân yoktu. Bir sessizlik oldu, sonra daha uzaktan ikinci bir dizi patlama ve cayırtı duyuldu. Sonra başlayan sessizlik, uzadı durdu. Ardından tam evin üzerinde bir uçurtucunun daireler çizdiğini, evin içinden sesler geldiğini duydu: Bir haykırış, koşuşmalar. Lambayı yaktı, apar topar pantolonunu giydi, sargılı ayağından çekmesi zor olmuştu. Uçurtucunun geri geldiğini ve bir patlama olduğunu duyduğunda, tam bir ölüm tuzağı olan bu odadan çıkması gerektiğinden başka bir şey düşünmeden panikle kapıya koştu. Yangından, yangında ölmekten hep korkmuştu. Kapı masif ahşaptandı, sağlam bir kasaya sağlam menteşeler kullanılarak takılmıştı. Kırma ümidi hiç yoktu ve o paniğin içersinde bile bunu biliyordu. Bir kez, “Beni buradan çıkarın!” diye bağırdıktan sonra kendini toparladı, karyolasına döndü, bir dakika kadar sonra karyolayla duvarın arasında yere oturup —odanın olabilecek en korunaklı yeriydi— neler olduğunu düşünmeye çalıştı. Bir Kurtuluş saldırısı; Rayaye’nin adamları ateşle karşılık veriyor ve uçurtucuyu düşürmeye çalışıyorlar herhalde diye tahmin yürüttü.

Ölüm sessizliği. Çok uzun sürdü.

Feneri göz kırptı.

Ayağa kalkarak kapının yanında durdu.

“Çıkartın beni!”

Hiç ses yok.

Bir el silah sesi. Yine sesler, koşuşmalar, bağırmalar, seslenmeler. Başka bir uzun sessizlikten sonra, uzaktan sesler, odanın dışındaki koridordan yaklaşan ayak sesleri. Bir adam, “Şimdilik onları orada tutun,” dedi; tekdüze, sert bir ses. Esdan önce tereddüt etti, sonra bütün cesaretini topladı ve bağırdı, “Ben tutsağım! Buradayım!”

Bir duraksama.

“Kim var orada?”

Daha önce duyduğu bir ses değildi. Sesler, yüzler, isimler ve niyetler konusunda iyi sayılırdı Esdan.

“Ekumen büyükelçiliğinden Esdardon Aya.”

“Yarabbim!” dedi ses.

“Beni buradan çıkartır mısınız, lütfen?”

Cevap gelmedi ama kapı sağlam menteşeleri üzerinde boşuna tıngırdadı, yumruklandı; dışardan daha fazla sesler, daha fazla yumruklama ve vurma sesleri geldi. “Balta,” dedi biri. “Anahtarı bulun,” dedi bir başkası; hepsi gittiler. Esdan bekledi. Bir isteri krizine girmekten korktuğu için arka arkaya gelen gülme dürtülerini zar zor bastırdı ama komikti, salakça komik, kapının öbür tarafına tüm bu bağrışlar, anahtar ve balta aramalar; çarpışmanın tam ortasında bir komediden sahneler. Ne çarpışması?

Tam tersinden anlamıştı. Kurtuluş’un adamları eve girmiş, Rayaye’nin adamlarının çoğunu gafil avlayıp öldürmüştü. Rayaye’nin uçurtucusu geldiğinde onu bekliyorlardı. Tarladaki yardımcılar arasından bağlantı kurdukları kimseler vardı demek ki, muhbirler, rehberler. Odasında tecrit altındayken sadece işin sonundaki sesleri duymuştu. Onu dışarı çıkarttıklarında ölüleri sürüklüyorlardı. Genç adamlardan birinin, ya Alatual’ın ya da Nemeo’nun feci şekilde yaralanmış cesedinin çekerlerken parçalandığını, kanlı iç organlarının yere saçıldığını, bacaklarının geride kaldığını gördü. Cesedi sürükleyen adam ne yapacağını şaşırmış, bacaksız gövdeyi omuzlarından tutmuş öylece duruyordu. “Hay aksi,” dedi adam. Esdan güçlükle nefes alıyor, gülmemek, kusmamak için çabalıyordu.

“Haydi gel,” dedi yanındaki adamlar, o da yürüdü.

Sabahın erken ışıkları kırık pencerelerde hafifçe saparak içeri doluyordu. Esdan durmadan etrafına bakınıyordu ama ev halkından kimseyi göremedi. Adamlar onu şömine rafının üzerinde yükköpeği başının asılı olduğu odaya götürdüler. Odadaki masanın başına altı-yedi adam toplanmıştı. Üniforma giymiyorlardı ama bazılarının kasketlerinde ya da kollarında sarı bir düğüm veya Kurtuluş kurdelesi vardı. Pejmürde görünüşlü, katı ve sert adamlardı. Kiminin kara, kiminin bej, balçık rengi ya da mavimsi tenleri vardı; hepsi de sinirli ve tehlikeli görünüyordu. Esdan’ın yanındaki ince, uzun boylu, az önce kapının dışında kaba bir sesle “Yarabbim” diyen adam, “Bu, o,” dedi.

“Ben Ekumen büyükelçiliğinden Esdardon Aya, Kadim Ezgi,” dedi yine, elinden geldiğince rahat tonda. “Burada tutsaktım. Beni kurtardığınız için teşekkür ederim.”

Birkaçı ona, hayatında hiç uzaylı görmemiş insanlar gibi, kızılımsı kahverengi tenini, akı olan, çukura kaçmış gözlerini, kafatası yapısında ve yüz hatlarındaki ufak tefek farklılıkları incelercesine baktı. bir-iki tanesi daha saldırganca, sanki iddiasını sınamak ister gibi, söylediği şey olduğunu ispat edebilirse ona inanabileceklerini belli ederek bakıyordu. İriyarı, geniş omuzlu bir adam, beyaz tenli, kahverengi saçlı, tam bir tozlu, eski çağlarda ele geçmiş ırkın saf kanına sahip biri uzun süre Esdan’ı süzdü. “Buraya bunun için geldik,” dedi.

Malların yaptığı gibi alçak sesle konuşuyordu. Seslerini yükseltip, hür konuşmayı öğrenmeleri için bir, belki daha fazla neslin geçmesi gerekecekti.

“Burada olduğumu nereden biliyordunuz? Tarlaağından mı?”

Tarlaağı, haberler daha üçboyutnete aksetmeden, kulaktan kulağa, tarladan şehirdeki kapalı yerleşim alanlarına ulaşan ve sonra tekrar geriye gelen gizli haberleşme sistemine verdikleri addı. Hame tarlaağını kullanmıştı ve bu ağ Ayaklanma’nın belli başlı aracı olmuştu.

Kısa boylu, kara bir adam gülümseyerek başını hafifçe sallayıp onaylarken, diğerlerinin bilgi vermek istemediklerini fark ederek dondu.

“O halde beni buraya kimin getirdiğini biliyorsunuz: Rayaye. Kimin adına çalıştığını bilmiyorum. Size anlatabileceğim şeyleri anlatacağım.” Rahatlamak onu aptallaştırmıştı, çok fazla konuşuyor, karşısındakiler sert adamı oynarken o bülbül gibi şakıyordu. “Burada dostlarım var,” diye devam etti daha tarafsız bir sesle. Sırasıyla bütün yüzlere doğrudan ama medeni bir şekilde bakarak, “Kulkadınlar, ev halkı,” dedi. “Umarım iyidirler.”

“Duruma göre değişir,” dedi çok yorgun görünen beyaz saçlı, cılız bir adam.

“Bebekli bir kadın, Kamsa. Yaşlı bir kadın, Gana.”

Birkaçı bilmediklerini veya umursamadıklarını gösterircesine başlarını salladılar. Çoğu en ufak bir tepki bile vermedi. Bu ağzı sıkılık, bu kendini beğenmişlik karşısındaki hiddetini ve rahatsızlığını bastırarak tekrar baktı adamlara.

“Burada ne yaptığınızı bilmemiz lazım,” dedi kahverengi saçlı adam.

“On beş gün kadar önce şehirdeki bir Kurtuluş ordusu bağlantısı beni elçilikten Kurtuluş Yönetimi’ne götürüyordu. Ayrım’da Rayaye’nin adamları yolumuzu kesti. Beni buraya getirdiler. Bir süreyi tıkışkafesinde geçirdim,” dedi Esdan aynı tarafsız sesle. “Ayağım sakatlandı, fazla yürüyemiyorum. İki kez Rayaye ile konuştum. Daha fazla bir şey söylemeden önce kiminle konuştuğumu bilmem gerektiğini takdir edersiniz herhalde.”

Onu kilitli odadan çıkartan uzun boylu zayıf adam masanın etrafından dolaşıp beyaz saçlı adamla kısaca konuştu. Kahverengi saçlı olan da dinleyip onay verdi. Uzun boylu ince olanı boyuna posuna hiç uymayan kaba ve düz sesiyle Esdan’a şöyle dedi: “Biz Dünya Kurtuluşu Öncü Ordusu’nun özel bir görev birliğiyiz. Ben Mareşal Metoy.” Diğerlerinin hepsi de isimlerini söylediler. İriyarı, kahverengi saçlı adam General Banarkamye, yorgun yaşlıca adam General Tueyo idi. İsimleriyle birlikte rütbelerini de söylüyorlardı ama birbirlerine hitap ederken rütbe kullanmıyor, Estan’a da Bay demiyorlardı. Kurtuluş’tan önce kiralıkinsanlar aralarında aile bağı yoksa, yani baba, abla, teyze değillerse birbirlerine hitap ederken nadiren unvanlarını kullanırlardı. Unvanlar sahiplerin isimlerinden önce gelen bir şeydi: Lord, Efendi, Bay, Patron. Belli ki Kurtuluş bunları kaldırmaya karar vermişti. Topuklarını birbirine vurup, komutanım! diye bağırmayan bir orduyla karşılaşmak onu mutlu etmişti. Ama hangi orduyu bulduğundan pek emin değildi.

“Sizi o odada mı tuttular?” diye sordu Metoy. Garip bir adamdı; hissiz, soğuk bir sesi, soluk, soğuk bir yüzü vardı ama diğerleri kadar ürkek değildi. Kendinden emin görünüyordu, yetki almaya alışık gibiydi.

“Beni oraya dün gece kilitlediler. Belanın yaklaştığını haber almış gibi bir halleri vardı. Genellikle üst kattaki bir odada uyuyordum.”

“Şimdi oraya gidebilirsiniz,” dedi Metoy. “Bina içinde kalın.”

“Kalırım. Tekrar teşekkür ederim,” dedi hepsine birden. “Kamsa ve Gana’yla ilgili bir şey duyarsanız lütfen...” Kendisine tepeden bakmalarını beklemeden döndü ve dışarı çıktı.

Daha genççe olan adamlardan biri onunla geldi. Kendisine Zadyo Tema demişti. Kurtuluş Ordusu eski veot rütbelerini kullanıyordu demek. Aralarında veotların olduğunu biliyordu Esdan, ama Tema bunlardan biri değildi. Açık tenliydi ve şehir görmüş tozlu şivesi vardı; yumuşak, kuru, heceleri yutarak konuşuyordu. Esdan onunla konuşmaya çalışmadı. Tema aşırı derecede sinirliydi, ya bir gece önceki yakın dövüşle öldürme işi, ya da başka bir şey yüzünden aklını yitirmiş gibiydi; omuzları, kolları ve elleri neredeyse sürekli titriyordu ve kaşları da acı yüklü bir ifadeyle çatılmıştı. Medeni, yaşlı, uzaylı bir tutsakla laklak edecek halde değildi.

Savaşta herkes tutsaktır, diye yazmıştı tarihçi Henennemores.

Esdan kendisini yeni tutsak edenlere, onu serbest bıraktıkları için teşekkür etmişti ama o anda nerede olduğunun da farkındaydı. Hâlâ Yaramera’daydı.

Yine de yeniden odasını görmek, pencere kenarındaki tek kolçaklı koltuğa oturup sabahın erken vakitlerinde güneşi izlemek, ağaçların çimenlikler ve teraslar üzerindeki uzun gölgelerine bakmak insanı belli bir ölçüde rahatlatıyordu.

Ev halkından hiç kimse her zamanki işine devam etmek veya işe ara vermek için dışarı çıkmadı. Odasına kimse gelmedi. Güneş yükseldi. Ayağının o haliyle yapabildiği tanhai egzersizlerini yaptı. Oturdu, uyukladı, uyandı, farkında olmaya çalıştı, kafasında Dünya Kurtuluşu Öncü Ordusu’nun özel görev birliği sözlerini evirip çeviriyordu; huzursuz ve endişeliydi.

Meşru Hükümet, üçboyut haberlerde düşman ordusuna “asi kuvvetler” veya “isyancı sürüsü” diyordu. Onlar işe, kendilerine Kurtuluş Ordusu diyerek başlamışlardı, Dünya Kurtuluşu’nu daha önce duymamıştı; ama Ayaklanma’dan sonra kurtuluş savaşçıları ile tutarlı biçimde irtibat kurulamamıştı ve elçilik mühürlendiğinden beri de herhangi bir bilgiye ulaşma imkânı kesilmişti — ışık yılları uzaklıktaki diğer dünyalardan gelen bilgiler hariç tabii ki, bunun hiç sonu yoktu, yanıssal bu bilgilerle doluydu ama birkaç sokak ileride neler olup bittiğine dair hiçbir haber alamıyor, tek bir söz bile işitemiyorlardı. Elçilik bilgisiz, işe yaramaz, çaresiz ve pasif kalmıştı. Tıpkı onun burada olduğu gibi. Savaş başladığından beri, Henennemores’in de dediği gibi bir tutsaktı. Werel’deki tüm diğer insanlarla birlikte. Kurtuluş davasında bir tutsak.

Çaresizliği kabullenmeye başlayacağından, çaresizliğin ruhunu ikna edeceğinden korkuyordu. Bu savaşın mahiyetini unutmamalıydı. Ama Kurtuluş bir an önce gelsin, diye düşündü, gelsin de beni hür bıraksın!

Akşama doğru genç zadyo ona bir tabak soğuk yiyecek ve bir şişe bira getirdi, belli ki mutfaklarda buldukları artıklar ve kırıntılardı bunlar. Minnettarlıkla yiyip içti. Ama ev halkını bırakmadıkları belliydi. Belki de öldürmüşlerdi. Aklının bu konuya takılmasına izin vermedi.

Güneş battıktan sonra zadyo geri gelerek onu aşağıya, yükköpeğinin olduğu odaya götürdü. Jeneratör çalışmıyordu tabii ki; onu yaşlı Saka’nın bitmek tükenmek bilmeyen tamirlerinden başka bir şey çalıştıramazdı. Adamlar elektrik feneri taşıyorlardı ve yükköpeği odasında masanın üzerinde birkaç tane büyük gaz lambası yanıyor, etrafındaki yüzlere altın sarısı romantik bir ışık veriyor, arkalarındaki gölgelere ise derinlik katıyordu.

“Oturun,” dedi kahverengi saçlı general Banarkamye — adı “kutsal kitabı oku” diye tercüme edilebilirdi. “Size sormak istediğimiz bazı sorular var.”

Sessiz ama medeni bir kabulleniş.

Elçilikten nasıl çıktığını, Kurtuluş ile irtibat kurmasına kimlerin aracı olduğunu, neden gitmek istediğini, kaçırılma sırasında neler olduğunu, onu buraya kimin getirdiğini, ona ne yapmasını söylediklerini, ondan ne istediklerini sordular. Öğleden sonra en çok dürüstçe konuşmanın işine yarayacağı kararını almış olduğundan, sonuncusuna kadar bütün sorulara doğrudan ve kısa cevaplar verdi.

“Şahsen bu savaşta sizden yanayım,” dedi, “fakat Ekumen tarafsız olmak zorundadır. Şu anda Werel’de konuşma hürriyetine sahip tek uzaylı ben olduğum için, söylediğim her şey elçiliği ve Sabitleri bağlıyormuş gibi algılanabilir, yani yanlış algılanabilir. Rayaye’nin gözündeki değerim buydu. Belki sizin gözünüzdeki değerim de budur. Ama bu yanlış bir değer. Ben Ekumen adına konuşamam. Böyle bir yetkim yok.”

“Sizden Ekumen’in Jitleri desteklediğini söylemenizi istemişler,” dedi yorgun adam Tueyo.

Esdan başıyla onayladı.

“Herhangi bir taktikten, bir silah kullanmaktan söz ettiler mi?” Bunu söyleyen Banarkamye idi. Yüzünü ekşiterek, soruyu önemsiz göstermeye çalışarak konuşmuştu.

“Bu soruya, sizin hattınızın ardına geçip, Kurtuluş İdaresi’nde tanıdığım insanlarla konuştuğum zaman cevap vermeyi tercih ederim General.”

“Şu anda Dünya Kurtuluş Ordusu Yönetimi’yle konuşuyorsunuz. Sorulara cevap vermeyi reddetmek, düşmanla işbirliği yapıldığı anlamına gelebilir.” Bunu söyleyen sert, kaba sesiyle hızlı hızlı konuşan Metoy’du.

“Bunu biliyorum Mareşal.”

Göz göze geldiler. Bu açık tehdide rağmen Metoy, Esdan’ın güvenebileceğini düşündüğü kişiydi. Sağlam biriydi. Diğerleri sinirli, huzursuzdu. Artık bunların hizipçi olduğunu anlamıştı. Hizipleri ne kadar büyüktü, Kurtuluş Yönetimi ile araları ne kadar açıktı, ancak ağızlarından kaçırdıkları kadarını öğrenebilirdi.

“Dinleyin Bay Kadim Ezgi,” dedi Tueyo. Eski alışkanlıklar kolay kolay kaybolmuyordu. “Hame için çalıştığınızı biliyoruz. İnsanların Yeowe’ye yollanmasına yardım ettiniz. O zaman bize arka çıktınız.” Esdan başıyla onayladı. “Şimdi de bize arka çıkmalısınız. Size samimiyetle söylüyoruz. Jitlerin bir karşı saldırı planladıkları hakkında istihbarat aldık. Şimdi bu ne demek, biboyu kullanacaklar demek. Başka bir anlama gelemez. Böyle bir şey olamaz. Bunu yapmalarına izin verilemez. Durdurulmaları lazım.”

“Ekumen’in tarafsız olduğunu söylüyorsunuz,” dedi Banarkamye. “Bu yalan. Yüz yıl boyunca Ekumen, bibo var diye bu dünyanın kendilerine katılmasına izin vermedi. Vardı diye, kullanıyoruz diye değil; sırf varolması bile yetiyordu. Şimdi de tarafsızız diyorlar. Tam da silah gündeme gelmişken! Şimdi bu dünya onların bir parçasıyken! Harekete geçmek zorundalar. Silaha karşı harekete geçmeliler. Jitlerin onu kullanmasını engellemeleri lazım.”

“Eğer Meşrularda bu silah olsaydı, bunu kullanmayı planlasalardı ve eğer ben Ekumen’e haber ulaştırabilseydim bile... ne yapabilirlerdi ki?”

“Sen konuş. Jit Başkana, Ekumen orada durun diyor, de. Ekumen gemiler yollar, askerler yollar. Bize arka çık! Eğer bizim yanımızda değilsen onların yanındasın demektir!”

“General, en yakın gemi kimbilir kaç ışık yılı uzakta. Meşrular bunu biliyor.”

“Ama onları çağırabilirsiniz, vericiniz var.”

“Elçilikteki yanıssal mı?”

“Jitlerde de ondan bir tane var.”

“Dışişleri bakanlığındaki yanıssal Ayaklanma sırasında yok edildi. Hükümet binalarına yapılan ilk saldırıda. Bloğu olduğu gibi havaya uçurmuşlardı.”

“Bunu nerden bilelim?”

“Sizin kuvvetleriniz yaptı bunu. General, Meşruların Ekumen ile sizde olmayan bir yanıssal bağlantısı olduğunu mu düşünüyorsunuz? Yok. Ellerinden gelse elçiliği de yanıssalını da ele geçirirlerdi ama böyle bir şey yapmak Ekumen’in gözündeki itibarlarını yitirmelerine neden olur. Üstelik bu onların ne işine yarar ki? Ekumen’in yollayacak askeri yok.” Sonra aniden Banarkamye’nin bilmediğinden kuşkulanarak şunu da ekledi: “Ama bunu siz de biliyorsunuz. Olsaydı bile, buraya gelmeleri yıllar alırdı. Bu ve daha birçok nedenle Ekumen’in bir ordusu yoktur ve hiç savaşmaz.”

Cahillikleri, amatörlükleri, korkuları karşısında son derece telaşlanmıştı. Telaşını ve sabırsızlığını sesine katmamış, sükûnetle konuşmuş, onlara endişesiz bir ifadeyle, anlayış ve kabulleniş bekliyormuş gibi bakmıştı. Bazen sadece böyle bir güvenin görüntüsü bile onu yaratmaya yeter. Ne yazık ki yüzlerindeki ifadeye bakılırsa iki generale yanıldıklarını ve Metoy’a haklı olduğunu söylemekteydi. Bir anlaşmazlıkta taraf oluyordu.

Banarkamye, “Şimdilik bunları bir yana bırakalım,” dedi ve ilk sorgulamaya dönüp daha fazla detay isteyerek, söylenenleri ifadesizce dinlemeye koyuldu. Görünüşü kurtarıyordu. Tutsağa güvenmediğini gösteriyordu. Rayaye’nin güneyde bir istila veya karşı saldırı hakkında bir şey söyleyip söylemediği konusunda sıkıştırıp duruyordu. Esdan Rayaye’nin, Başkan Oyo’nun bu kırsal bölgede, nehir aşağı bir yerde bir Kurtuluş istilası beklediğini söylemiş olduğunu belirtti. Her seferinde tekrar tekrar, “Rayaye’nin bana söylediklerinin doğru olup olmadığı hakkında bir bilgim yok,” diye ekledi. Dördüncü veya beşinci seferinde, “Özür dilerim General. Buradaki insanların durumu hakkında bir şeyler öğrenmek istiyorum,” dedi.

“Buraya gelmeden önce buradan birilerini tanıyor muydun?” diye sordu gençten olanı sert bir dille.

“Hayır. Ev halkını soruyorum. Bana çok iyi davrandılar. Kamsa’nın bebeği hasta, bakıma ihtiyacı var. Onlara bakıldığından emin olmak istiyorum.”

Generaller birbirlerine danışıyor, bu dikkat dağıtıcı meseleye kulak asmıyorlardı.

“Ayaklanma’dan sonra burada, böyle bir yerde kalan herkes işbirlikçidir,” dedi zadyo Tema.

“Nereye gidebilirlerdi?” diye sordu Esdan, sesinin rahat çıkmasına özen göstermeye çalışarak. “Burası kurtarılmış topraklar değil. Patronlar hâlâ bu tarlaları köleleri kullanarak işliyor. Burada hâlâ tıkışkafesini kullanıyorlar.” Son sözlerde sesi biraz titredi ve bu yüzden içinden kendisine küfretti.

Banarkamye ile Tueyo hâlâ kendi aralarında konuşuyor, sorusunu duymazdan geliyorlardı. Metoy ayağa kalkarak, “Bu gecelik yeterli. Benimle gelin,” dedi.

Esdan onun arkasından koridor boyunca ve merdivenlerden yukarı aksayarak yürüdü. Genç zadyo onları izledi, belli ki Banarkamye tarafından yollanmıştı, acele ediyordu. Özel konuşmalara izin verilmiyordu. Öte yandan Metoy Esdan’ın odasının kapısında durup ona baktı, “Ev halkına göz kulak olunacak,” dedi.

“Teşekkür ederim,” dedi Esdan samimiyetle. Sonra da, “Gana bu yaraya bakıyordu. Onu görmem gerek,” diye ekledi. Eğer onu canlı ve sıhhatli istiyorlarsa rahatsızlıklarını bahane olarak kullanmasında beis yoktu. Eğer istemiyorlarsa hiçbir şeyin pek bir faydası olmayacaktı.

Çok az ve bölük pörçük uyuyabildi. Her zaman bilgi ve hareket ona iyi gelirdi. Hem bilgisiz, hem de çaresiz bırakılmak insanı yoruyor, hem zihinsel olarak, hem de fiziksel olarak sakat bırakıyordu. Üstelik açtı da.

Güneş doğduktan kısa bir süre sonra kapısını yoklayınca kilitli olduğunu gördü. Muhtemelen nöbetçi er olan ürkmüş görünüşlü genç adama sesini duyuruncaya ve arkasından da Tema elinde anahtarlarla kaşlarını çatmış. uykulu uykulu gelinceye kadar kapıyı çalıp, bağırdı.

“Gana’yı görmek istiyorum,” dedi Esdan, oldukça buyurgan bir edayla. “O, buna bakıyordu,” diyerek sargılı ayağını işaret etti. Tema bir şey söylemeden kapıyı kapattı. Bir saat kadar sonra anahtar yine kilitte takırdadı ve Gana içeri girdi. Metoy arkasından geldi. Tema da Metoy’un arkasından.

Gana Esdan’ı saygıyla selamladı. Esdan hemen kadının yanına giderek ona sarıldı ve yanağını kadının yanağına dayadı. “Kamye Efendimize şükürler olsun seni iyi gördüm!” dedi, genellikle Gana gibileri tarafından Esdan’a söylenen sözlerdi bunlar. “Kamsa, bebek, onlar nasıl?”

Gana korkmuştu, titriyordu, saçı başı dağınıktı, göz kapakları kızarmıştı, ama bu beklenmedik kardeşçe karşılamadan sonra kendini oldukça iyi toparladı. “Şu anda mutfaktalar efendim,” dedi. “Ordu adamları, şu ayağın size acı verdiğini söylediler.”

“Onlara bunu ben söyledim. Benim için onu yeniden sararsın diye düşündüm.”

Esdan yatağa oturdu, kadın da sargıları açmaya koyuldu.

“Diğerleri de iyi mi? Heo? Çoyo?”

Kadın başını bir kez olumsuz anlamda salladı.

“Çok üzüldüm,” dedi Esdan. Daha fazla soramadı.

Gana, sargı konusunda daha önceki kadar iyi bir iş başaramadı. Sargıları sıkmak için elinde derman kalmamıştı ve yabancıların kendisini izlemesinden huzursuz olmuş, işini aceleyle yapmıştı.

“İnşallah Çoyo mutfağa dönmüştür,” dedi Esdan, biraz ona, biraz da diğerlerine. “Birilerinin yemek pişirmesi gerekiyor.”

“Doğru efendim,” diye fısıldadı kadın.

Efendim yok, sahip yok! diye uyarmak geldi içinden kadını, onun adına korkmuştu. Başını kaldırıp Metoy’a baktı, onun tutumunu tartmaya çalıştı ama beceremedi.

Gana işini bitirdi. Metoy tek bir sözle onu gönderdi, zadyoyu da peşinden yolladı. Gana memnuniyetle gitti, Tema direndi. “General Banarkamye...” diye başladı. Metoy ona dik dik baktı. Genç adam tereddüt etti, kaşlarını çattı ve itaat etti.

“Bu insanlara göz kulak olurum,” dedi Metoy. “Hep oldum. Eskiden kapalı yerleşim alanı patronuydum.” Soğuk, siyah gözleriyle Esdan’a baktı. “Ben kesikhürüm. Bugünlerde benim gibi kimse kalmadı pek.”

Esdan bir süre sonra, “Teşekkürler Metoy. Yardıma ihtiyaçları var. Anlamıyorlar,” dedi.

Metoy başıyla onayladı.

“Ben de anlamıyorum,” dedi Esdan. “Kurtuluş istila mı düşünüyor? Yoksa Rayaye bunu, biboyu kullanmak için bir bahane olarak mı gösteriyor? Oyo inanıyor mu? Sen inanıyor musun? Kurtuluş Ordusu orada, nehrin diğer tarafında mı? Oradan mı geldiniz? Kimsiniz? Cevap vermeni beklemiyorum.”

“Vermeyeceğim,” dedi hadım.

Eğer iki taraflı çalışan bir casussa bile, diye düşündü Esdan adam ayrıldıktan sonra, Kurtuluş Yönetimi için çalışıyor. Daha doğrusu öyle olmasını umdu. Metoy, kendi tarafında olmasını arzu ettiği bir adamdı.

Ama benim tarafım ne taraf bilmiyorum, diye düşündü, pencere kenarındaki koltuğuna dönerken. Kurtuluş tabii ki, iyi ama Kurtuluş ne? Bir ülkü değil, köle edilmişlerin hürriyete kavuşması. Şimdi değil. Bir daha da hiç olmayacak. Ayaklanma’dan bu yana, Kurtuluş bir orduya, siyasi bir varlığa dönüşmüş, gittikçe daha da karmaşıklaşan, idealin, kurtuluşun saf düşüncesinin o güzel sadeliğini bir daha hiç tanımayacak, şiddetle uzlaşma arasında gidip gelen sakar, amatör bir kısmi-hükümet, umutları ve gücü köstekleyen hırs ve açgözlülüğe kapılmış insanlar, liderler, lider olabileceklerin oluşturduğu büyük bir insan kümesi haline gelmişti. Bunca yıldır benim istediğim, uğruna çalıştığım buymuş. Sınıf hiyerarşisinin heybetli basitlikteki yapısına adalet fikrini bulaştırıp yapıyı karıştırmak. Sonra da insanların eşit oldukları idealinin heybetli basitlikteki yapısını, bu ideali gerçekleştirmeye çalışarak altüst etmek. Yekpare yalan, birbirine zıt binlerce gerçek olarak yayılıyor ve benim istediğim de buymuş. Ama ben olayın deliliğine, aptallığına, anlamsız zalimliğine kısılıp kaldım.

Hepsi beni kullanmak istedi ama ben işe yarama yaşını geçtim, diye düşündü; bu düşünce berrak ışıktan bir ok gibi onu delip geçti. Hep yapabileceği bir şey olduğunu düşünmüştü. Yoktu.

Bu da bir çeşit hürriyetti.

Metoy ile birbirlerini hiç konuşmadan anlamalarına şaşmamak lazımdı.

Zadyo Tema onu alt kata indirmek için geldi. Yine yükköpeği odasına gidiyorlardı. Bütün lider tipli adamları çekiyordu o oda, odanın sert erkeksiliği. Bu kez sadece beş adam vardı: Metoy, iki general ve rega rütbesini kullanan iki kişi daha. Banarkamye hepsini bastırıyordu. Soru sorma aşamasını geçmiş, buyurma havasına girmişti. “Yarın buradan gidiyoruz,” dedi Esdan’a. “Sen de bizimle geliyorsun. Kurtuluş üçboyutnetine ulaşacağız. Bizim için konuşacaksın. Jit hükümetine, Ekumen’in onların yasak silahları kullanmak niyetinde olduklarını bildiğini ve eğer böyle bir şey yaparlarsa derhal ve korkunç bir misilleme yapılacağı konusunda uyarıda bulunduklarını söyleyeceksin.”

Açlıktan ve uykusuzluktan Esdan’ın başı dönüyordu. Kıpırdamadan durdu —oturması söylenmemişti— iki eli iki yanında, yere baktı. Ancak duyulabilecek bir sesle, “Evet efendi,” diye mırıldandı.

Banarkamye ani bir hareketle başını kaldırdı, gözlerinde şimşekler çaktı. “Ne dedin?”

“Enna.”

“Sen kendini kim sanıyorsun?”

“Bir savaş tutsağı.”

“Gidebilirsin.”

Esdan çıktı. Tema onu izledi ama ne durdurdu, ne de yönlendirdi. O da doğrudan tabak çanak tangırtısını duyduğu mutfağa gitti ve, “Çoyo, lütfen bana yiyecek bir şeyler ver!” dedi. Korkudan titreyen yaşlı adam bir şeyler geveledi, özür diledi, söylendi ama biraz meyve ile bayat ekmek çıkarttı. Esdan tezgaha oturup hepsini sildi süpürdü. Tema’ya da biraz ikram etti, ama adam katiyetle reddetti. Hepsini Esdan yedi. Bitirince, mutfak çıkışına, büyük terasa açılan bir yan kapıya doğru aksayarak ilerledi. Kamsa’yı orada görmeyi umuyordu ama dışarıda ev halkından kimse yoktu. Uzun ve ayna gibi havuza bakan korkuluğun oradaki sıraya oturdu. Tema da yanında nöbet tutuyordu.

“Böyle bir yerdeki kulinsanlar Ayaklanma’ya katılmadıysa işbirlikçi olduklarını söylemiştin,” dedi Esdan.

Tema hiç kıpırdamıyor ama dinliyordu.

“Bunların neler olup bittiğini anlamıyor olabileceklerini düşünemiyor musun? Hâlâ anlamıyor musun? Buradakiler kara cahil bırakılmış zadyo. Burada insan, hürriyeti hayal bile edemez.”

Genç adam bir süre cevap vermemek için direndi ama Esdan onunla bir temas kurmaya, ona ulaşmaya çalışarak konuşmaya devam etti. Aniden söylediği bir şey bardağı taşırdı.

“Kullanmalık kadın,” dedi Tema. “Siyahlar tarafından her gece sikiliyor. O kadarlar, sikmelik. Jitlerin orospuları. Onların kara piçlerini doğuruyorlar, evet efendi, evet efendi. Sen söyledin, hürriyetin ne olduğunu bile bilmiyorlar. Hiç de bilmeyecekler. Bir siyahın siktiğini kimse kurtaramaz. Bozuluyorlar. Kirleniyorlar ve temizlenmeleri mümkün değil. Siyah jizz içlerine girip duruyor. Jit jizzi!” Terasa tükürdükten sonra ağzını sildi.

Esdan kıpırdamadan oturmuş, havuzun sakin sularının üzerinden daha aşağıdaki teraslara, büyük ağaca, puslu nehre, uzaktaki yeşil sahile bakıyordu. İyi olsundu, işleri iyi gitsindi, sabrı, merhameti, huzuru olsundu. Ne işe yaradım ki şimdiye kadar? Bütün yaptıklarım. Hiçbir zaman işe yaramamıştı. Sabır, merhamet, huzur. Bunlar senin insanların... Terasın sarı kumtaşının üzerindeki yoğun tükürük kütlesine baktı. Kendi insanlarını bir ömür boyu arkada bırakıp başka bir dünyanın işleriyle uğraşmak ahmaklık. Birilerini hür kılabileceğini sanmak ahmaklık. Ölüm bu işe yarıyordu. İnsanı tıkışkafesinden kurtarmaya.

Bir şey demeden ayağa kalkıp eve doğru yürüdü. Genç adam onu izledi.

Tam hava kararırken ışıklar geldi. Yaşlı Saka’yı yeniden tamir işinin başına koymuşlardı herhalde. Alacakaranlığı tercih eden Esdan odanın ışıklarını söndürdü. Kamsa kapıyı çalıp elinde bir tepsiyle içeri girdiğinde yatağına uzanmış yatıyordu. “Kamsa!” dedi, kalkmaya çabalayarak; kadına sarılacaktı ama tepsi buna mani oldu. “Rekam?”

“Annemle,” diye mırıldandı kadın.

“İyi mi?”

Geriye doğru baş hareketi. Masa olmadığı için kadın tepsiyi yatağa bıraktı.

“Sen iyi misin? Dikkatli ol Kamsa. Keşke... Yarın ayrılacaklarını söylüyorlar. Mümkünse yollarına çıkma.”

“Tamam. Sen de emniyette efendim,” dedi Kamsa alçak sesiyle. Esdan bunun bir soru mu, bir temenni mi olduğunu anlayamadı. Gülümseyerek acıklı bir el hareketi yaptı. Kadın ayrılmak için arkasını döndü.

“Kamsa, Heo...?”

“Onunla birlikteydi. Adamın yatağında.”

Bir duraksamadan sonra Esdan, “Saklanabileceğin bir yer var mı?” dedi. Banarkamye’nin adamlarının ayrılırken “işbirlikçi” diyerek veya izlerini saklamak için bu insanları öldürmesinden korkuyordu.

“Girebileceğimiz bir delik var, söylediğiniz gibi,” dedi kadın.

“Güzel. Mümkün olursa oraya gidin. Yok olun! Gözden uzak durun.”

Kadın, “Sıkı duracağım efendim,” dedi.

Tam kapıyı ardından kapatıyordu ki yaklaşmakta olan bir uçurtucunun vızıltısı pencereleri titretmeye başladı. İkisi birden kıpırdamadan durdular; kadın kapı eşiğinde, o pencere tarafında. Aşağıdan, dışarıdan bağrışmalar duyuldu, adamlar koşuşuyorlardı. Güneydoğudan yaklaşan birden fazla uçurtucu vardı. “Işıkları söndürün!” diye bağırdı biri. Adamlar çimenlikte ve terasta duran uçurtuculara koştular. Pencerede bir ışık parladı, her şeyi paramparça eden bir patlama oldu.

“Benimle gel,” dedi Kamsa ve Esdan’ın elini tutarak kapıdan çıkardı, koridordan aşağı götürdü, daha önce hiç görmediği bir servis kapısından içeri soktu. Elinden geldiğince büyük bir hızla topallayarak kadının ardı sıra ilerledi; dik taş merdivenler indiler, arkadaki bir geçidin sonuna vardılar ve nihayet ahır bölümüne çıktılar. Art arda birkaç patlama etraflarındaki her şeyi sarsarken dışarı çıktılar. Kamsa nereye gittiğini bilen birinin emin adımlarıyla yürüyerek korkunç gürültüler ve her yana sıçrayan alevler arasında hızla avluyu geçti ve başını eğip ahırın sonundaki depolardan birine girdi. Gana oradaydı, yanındaki yaşlı kuladam yerdeki bir kapağı açıyordu. Kamsa sıçrayarak, diğerleri yavaş yavaş, hantal hareketlerle, hepsinden hantalı olan Esdan da kırık ayağı üzerine çok kötü basarak tahta merdivenden indiler. En son gelen yaşlı adam kapağı üzerlerine çekip kapattı. Gana’nın pilli bir feneri vardı ama feneri çok kısa kullanarak sadece kocaman, alçak, toprak zeminli mahzeni, rafları, başka bir odaya açılan kemerli bir kapıyı, bir yığın tahta sandığı ve beş suratı şöyle bir aydınlattı: Gana’nın omzundaki askısından her zamanki gibi sessizce bakan bebek uyanıktı. Sonra karanlık. Bir süre sessizlik oldu.

El yordamıyla sandıkları bularak oturmak için karanlıkta gelişigüzel yerleştirdiler.

Uzaktan geliyora benzeyen yeni bir dizi patlama oldu; yeri ve karanlığı titretmeye yetmişti yine de. Onlar da titredi. “Ah Kamye,” diye fısıldadı içlerinden biri.

Esdan sallanan bir sandığın üzerine oturup, ayağına bir bıçak gibi saplanan acının yakıcı bir zonklamaya dönüşmesini bekledi.

Patlamalar: üç, dört.

Karanlığın yoğunluğu vardı, koyu su gibi.

“Kamsa,” diye mırıldandı.

Kadın, yakınlarında olduğunu belli eden bir ses çıkarttı.

“Teşekkür ederim.”

“Sen saklan dedin, sonra biz de bu yeri konuştuk,” diye fısıldadı Kamsa.

Yaşlı adamın hırıltılı bir nefesi vardı, sık sık boğazını temizliyordu. Bebeğin nefesi de duyuluyordu, minik, düzensiz bir ses, nefes nefese kalmış gibi.

“Onu bana ver.” Bunu söyleyen Gana’ydı. Demek ki bebeği annesine vermişti.

Kamsa fısıldadı, “Şimdi olmaz.”

Yaşlı adam aniden hepsini havaya sıçratarak yüksek sesle konuştu: “Bunun içinde su yok!”

Kamsa onu susturdu; Gana da, “Bağırma ahmak herif!” diye tısladı.

“Sağır,” diye mırıldandı Kamsa Esdan’a, sesinde bir kahkaha tınısı vardı.

Eğer suları yoksa, saklanma süresi sınırlı olacaktı; gece, ertesi gün; belki bu kadarı bile emziren bir kadın için çok fazla olabilirdi. Kamsa’nın zihni de Esdan’ınkiyle aynı yönde işliyordu. “Çıkabileceğimiz zamanı nasıl bileceğiz?” dedi.

“Mecbur kalınca şansımızı deneyeceğiz.”

Uzun bir sessizlik oldu. Gözlerinin karanlığa alışmıyor olduğunu kabullenmek zordu, ne kadar beklerse beklesin hiçbir şey göremiyordu. İçerisi mağara gibi serindi. Esdan keşke gömleğim daha kalın olsaydı diye geçirdi içinden.

“Bebeği sıcak tut,” dedi Gana.

“Tutuyorum,” diye mırıldandı Kamsa.

“O adamlar, onlar kulhalktan mıydı?” Ona fısıldayan Kamsa’ydı. Hemen yanındaydı, solunda.

“Evet. Hürriyetlerine kavuşmuş kulhalkı. Kuzeyden.”

Kadın, “Sahip öldüğünden beri buraya bir sürü değişik adam geldi. Ordudan askerlerdi kimisi. Ama daha önce hiç kulhalkı gelmemişti. Heo’yu vurdular. Vey ile yaşlı Seneo’yu vurdular. Ölmedi ama vuruldu,” dedi.

“Tarlalardaki yerleşim yerlerinden birileri onları buraya getirmiş, nöbetçilerin nerelerde durduğunu göstermiş olmalı. Ama kulhalkıyla askerleri birbirlerinden ayıramadılar. Geldiklerinde sen neredeydin?”

“Mutfağın arkasında uyuyordum. Bütün ev halkı. Altı kişi. O adam orada mezardan çıkmış ölü gibi durdu. Oraya yatın, dedi. Kılınız bile kıpırdamasın! Biz de öyle yaptık. Ateş ettiklerini, bütün evde bağrış çığrış olduğunu duyduk. Aman yarabbim! Öyle korktum ki! Sonra bir daha ateş edilmedi, o adam yine yanımıza geldi, tabancasını bize çevirdi, bizi eski ev yerleşim alanına götürdü. Eski kapıyı üzerimize kapattılar. Eski günlerdeki gibi.”

“Eğer kulhakındansalar neden böyle yaptılar?” dedi Gana’nın sesi karanlığın içinden.

“Serbest kalabilmek için,” dedi Esdan.

“Nasıl serbest? Ateş edip öldürmek için mi? Bir kızı yatağında öldürebilmek için mi?”

“Bütün öbürleriyle savaşıyorlar anne,” dedi Kamsa.

“Ben bunlar olup bitti sanıyordum, üç yıl önce,” dedi yaşlı kadın. Sesi tuhaf çıkıyordu. Gözyaşları içindeydi. “O zaman bunun hürriyet olduğunu düşünmüştüm.”

“Efendiyi de yatağında öldürmüşlerdi!” diye bağırdı yaşlı adam avazının çıktığı kadar; kulakları tırmalayan tiz bir sesi vardı. “Böyle bir şeyin kime faydası olur?”

Karanlıkta hışırtılar oldu. Gana yaşlı adamı sarsıyor, fısıldayarak susmasını söylüyordu. Adam, “Bırak beni!” diye bağırdı, ama sesi cılızlaşmış, hırıltıya dönüşmüştü.

“Yarabbim,” diye mırıldandı Kamsa, sesinde çaresizlikle karışık bir kahkaha tınısıyla.

Sandıkta oturmak gittikçe daha çok rahatsızlık veriyordu ve Esdan ağrıyan ayağını kaldırmak, en azından uzatmak istiyordu. Yere indi. Zemin ellerine soğuk, kumlu, nahoş gelmişti. Yaslanacak bir şey yoktu. “Bir dakikalığına ışık yakarsan Gana,” dedi, “üzerine uzanacak çuval gibi bir şeyler bulabiliriz.”

Etraflarındaki mahzenin karmaşık detaylarıyla hayret verici dünyası ışığın altında aniden varoldu. Yerinden çıkmış tahta raflardan başka bir şey bulamadılar. Bunlardan birkaçını yere sererek bir çeşit platform oluşturdular ve Gana onları yeniden şekilsiz basit geceye geçirirken platformun üzerine emeklediler. Hepsi üşüyordu. Yan yana, sırt sırta birbirlerine sokuldular.

Mahzenin mutlak sessizliğinin hiçbir şekilde bozulmadığı uzun bir sürenin ardından, bir saat kadar sonra Gana sabırsız bir fısıltıyla, “Galiba yukarıdaki herkes öldü,” dedi.

“Bizim işimizi kolaylaştırmış olurlardı,” diye mırıldandı Esdan.

“Ama gömülü olanlar biziz,” dedi Kamsa.

Sesleri bebeği uyandırmıştı ve bebek sızlandı, Esdan ilk kez bebeğin bir şeyden şikâyet ettiğini duyuyordu. Bu ağlama değil cılız, yorgun bir mızıltı, bir huysuzlanmaydı. Nefes alış verişi daha da güçleşti ve mızıltıları arasında soluksuz kalmaya başladı. “Ah bebeğim, bebeğim, pış pış,” diye mırıldandı anne; Esdan, sıcak tutmak için bebeği iyice koynuna saran kadının sallanan bedenini hissetti. Neredeyse duyulmayan bir sesle bir ezgi mırıldanıyordu, “Suna meya, suna na... Sura rena, sura na...” Monoton, ritmik, böcek vızıltısı gibi, kedi mırıltısı gibi; ses sıcaklık ve rahatlık veriyordu.

Uyuklamış olmalıydı. Rafların üzerine kıvrılmış yatıyordu. Ne kadar zamandır mahzende olduklarına dair bir fikri yoktu.

Burada kırk yıl hürriyeti arzulayarak yaşadım, dedi aklı ona. Bu arzu beni buraya kadar getirdi. Buradan da çıkartır. Sıkı duracağım.

Diğerlerine bombalı saldırıdan beri bir şey duyup duymadıklarını sordu. Hepsi de hayır, diye fısıldadı.

Başını ovuşturdu. “Ne düşünüyorsun Gana?” dedi.

“Bence soğuk hava bebeğe iyi gelmiyor,” dedi kadın, neredeyse her zaman alçak olan normal sesiyle.

“Konuşuyor musunuz? Ne diyorsunuz?” diye bağırdı yaşlı adam. Yanında duran Kamsa adamın sırtını okşayarak susturdu.

“Gidip bir bakayım,” dedi Gana.

“Ben giderim.”

“Sende bir tane ayak var,” dedi yaşlı kadın bezgin bir ses tonuyla. İnledi, ayağa kalkarken Esdan’ın omzundan iyice kuvvet aldı. “Şimdi kıpırdamayın.” Işığı yakmadan el yordamıyla merdivene gitti, her adımda hafifçe poflayarak tırmandı. Kapağı itip kaldırdı. İçeri ışık sızdı. Mahzeni, birbirlerini, Gana’nın kara bir leke gibi duran başını zar zor görebiliyorlardı. Uzun bir süre orada durduktan sonra kapağı kapattı. “Kimse yok,” diye fısıldadı merdivenden. “Hiç ses gelmiyor. Sabahın erken saati gibi.”

“Beklesek daha iyi,” dedi Esdan.

Gana geri geldi, yeniden kendini aralarına bıraktı. Bir süre sonra, “Dışarı çıktık, evde yabancılar var, başka bir ordu askerleri. Sonra nereye?” dedi.

“Tarladaki kapalı yerleşim alanlarına gidebilir misiniz?” diye sordu Esdan.

“Çok uzun yol.”

Bir süre sonra Esdan, “Yukarda kimlerin olduğunu öğreninceye kadar ne yapacağımızı bilemeyiz,” dedi. “Pekâlâ. Ama bırak ben çıkayım Gana.”

“Ne için?”

“Çünkü ben onların kim olduklarını anlarım,” dedi, haklı olduğunu umarak.

“Onlar da senin,” dedi Kamsa, yine sesinde o garip kahkaha tınısıyla. “Seni kimse karıştıramaz herhalde.”

“Doğru,” dedi Esdan. Zorla ayağa kalktı, merdiveni el yordamıyla buldu, güçlükle tırmandı. Bu işler için çok yaşlandım, diye düşündü yine. Tavandaki kapağı itip etrafa bakındı. Uzun süre etrafı dinledi. Sonunda aşağıda, karanlıkta duranlara, “Elimden geldiğince çabuk dönerim,” diye seslenerek çıktı ve sakil bir halde ayağa kalktı. Nefesini tuttu: Hava yangınla ağırlaşmıştı. Işık bir tuhaf, loştu. Sonunda deponun kapısından dışarı bakabilecek bir yere gelinceye kadar duvarı takip etti.

Eski evden geri kalanlar da yerle bir olmuş, havaya uçmuş, leş gibi kokan bir dumanın içinde kalmıştı. Parke döşeli avlu köz parçaları ve kırık camlarla kaplanmıştı. Duman dışında hiçbir şey hareket etmiyordu. Sarı duman, gri duman. Hepsinin üzerinde şafağın düzgün, berrak mavisi vardı.

Topallaya topallaya terasa çıkarken zaman zaman tökezliyordu, çünkü ayağından yukarı doğru gözlerini karartan ağrılar geliyordu. Parmaklığa gelince iki uçurtucunun kararmış enkazını gördü. Üst terasın yarısı da kratere dönüşmüştü. Aşağıda Yaramera bahçeleri tüm güzelliği ve her zamanki sükûneti içinde, yaşlı ağaca ve nehre doğru kat kat uzanıyordu. Alt terasa inen basamakların üzerinde bir adam yatıyordu; kolları iki yanına açılmış, dinleniyor gibiydi. Oradan oraya sürüklenen duman ve her esintide eğilen beyaz çiçekli çalılar dışında hiçbir şey hareket etmiyordu.

Arkasında, hâlâ ayakta duran evin kalıntılarının boş pencerelerinden birilerinin onu seyrediyor olduğu hissi dayanılır gibi değildi. “Kimse var mı?” diye aniden seslendi Esdan.

Sessizlik.

Tekrar daha yüksek sesle bağırdı.

Bir cevap geldi, uzaktan, evin ön tarafından bir ses duymuştu. Aksayarak yola inip kendisini gizlemeye çalışmadan açığa çıktı; saklanmanın ne faydası vardı? Evin ön tarafından önce üç adam, sonra bir dördüncüsü, ardından bir kadın geldi. Bunlar partallar içindeki mallardı, kapalı yerleşim alanlarından çıkıp gelen tarla çalışanları olmalıydılar. “Ev halkından birkaç kişiyle birlikteyim,” dedi Esdan, aralarında on metre kaldığında onlar durunca durarak. “Bir mahzende saklandık. Etrafta başka biri var mı?”

“Sen kimsin?” dedi yanına yaklaşıp yanlış ten rengine, yanlış türden gözlerine dikkatle bakan bir tanesi.

“Size kim olduğumu anlatırım. Ama emniyet içinde dışarı çıkabilir miyiz? Yaşlı insanlar ve bir bebek var. Askerler gitti mi?”

“Öldüler,” dedi uzun boylu, soluk tenli, kemikli yüzlü kadın.

“Birini yaralı bulduk,” dedi adamlardan biri. “Bütün ev halkı ölmüş. Kim attı o bombaları? Hangi ordu?”

“Hangi ordu olduğunu bilmiyorum,” dedi Esdan. “Lütfen gidip dostlarıma çıkabileceklerini söyleyin. Orada arkada, ahırdalar. Onlara seslenin. Kim olduğunuzu söyleyin onlara. Ben yürüyemeyeceğim.” Ayağındaki sargılar gevşemiş, kırık parçalar kıpırdamıştı; acıdan soluğu kesiliyordu. Nefes nefese yolun üzerine oturdu. Başı dönüyordu. Yaramera bahçeleri iyice ışık içinde kalmış, çok ufalmış, uzaklaşmıştı, yurdundan bile daha uzaktaydı.

Tam olarak şuurunu yitirmedi ama bir süre kafası karmakarışık öylece kaldı. Etrafta bir sürü insan vardı, dışarıdaydılar; her şey yanmış et kokuyordu, damağına yapışan, öğürmesine yol açan bir koku. Omzunun üstünde bebeğin uyuyan minik mavimsi gölgeli yüzüyle Kamsa vardı. Diğer insanlara, “Bizimle dost oldu,” diyen Gana vardı. Kocaman elli genç bir adam onunla konuşuyor, ayağına bir şey yapıyordu; ayağını yeniden, daha sıkı bağlıyor, korkunç bir şekilde acımasına neden oluyordu, sonra rahatlamaya başladı.

Sırtüstü çimenlerin üzerinde yatıyordu. Yanında sırtüstü çimenlerin üzerinde yatan bir adam daha vardı. Hadım Metoy’du bu. Metoy’un kafasında kan vardı, siyah saçları kavrulup kahverengi bir renk almıştı. Toz rengi yüzü bebeğinki gibi soluk ve mavimsiydi. Sakin sakin yatıyor, bazen gözlerini kırpıştırıyordu.

Güneş battı. İnsanlar konuşuyordu; bir sürü insan, kimileri yakındaydı ama Metoy’la o çimenlerin üzerinde yatıyordu ve kimse onları rahatsız etmiyordu.

“Uçurtucular Bellen’den mi gelmişti Metoy?” diye sordu Esdan.

“Doğudan geldi.” Metoy’un sert sesi zayıf ve boğuk çıkıyordu. “Sanırım oradan.” Bir süre sonra, “Nehri geçmek istiyorlar,” dedi.

Esdan bunu bir süre düşündü. Henüz tam anlamıyla aklı başına gelmemişti. “Kim istiyor?” dedi sonunda.

“Bu insanlar. Tarlada çalışanlar. Yaramera malları. Gidip Ordu’yu karşılamak istiyorlar.”

“İşgal Ordusu’nu mu?”

“Kurtuluş.”

Esdan dirseklerinin üzerine doğruldu. Kafasını kaldırmak zihnini berraklaştırmış gibiydi; oturdu. Metoy’a baktı. “Onları bulabilecekler mi?” diye sordu.

“Tanrının izniyle,” dedi hadım.

Kısa bir süre sonra Metoy da Esdan gibi dirseklerinin üzerinde doğrulmak istedi ama başaramadı. “Beni havaya uçurdular,” dedi nefes nefese. “Başıma bir şey çarptı. Her şeyi çift görüyorum.”

“Büyük ihtimalle beyin sarsıntısı. Kıpırdamadan yat. Uyanık kal. Banarkamye ile beraber miydin, yoksa gözlemliyor muydun?”

“Ben seninle aynı yoldayım.”

Esdan başını arkaya doğru hareket ettirerek onayladı.

“Hizipler bizim sonumuz olur,” dedi Metoy cılız bir sesle.

Kamsa gelip Esdan’ın yanına çömeldi. “Nehri geçmemizi söylüyorlar,” diye açıkladı ona alçak sesiyle. “Halk ordusunun bizi koruyacağını söylüyorlar. Bilemiyorum.”

“Kimse bilemez Kamsa.”

“Rekam’ı nehirden geçiremem,” diye fısıldadı. Yüzü gerildi, dudakları inceldi, kaşları indi. Gözyaşı dökmeden, sessizce ağlamaya başladı. “Su soğuk.”

“Kayıkları vardır Kamsa. Sana ve Rekam’a bakarlar. Endişelenme. Her şey yoluna girecek.” Sözlerinin anlamsız olduğunu biliyordu.

“Gidemem,” diye fısıldadı kadın.

“O halde burada kal,” dedi Metoy.

“Öbür ordunun buraya geleceğini söylediler.”

“Gelebilir. Ama büyük ihtimalle bizimki gelir.”

Metoy’a baktı. “Sen o kesikhürsün,” dedi. “Diğerleriyle birlikte olan.” Yeniden Esdan’a baktı. “Çoyo öldü. Bütün mutfak paramparça olup yanmış.” Yüzünü kollarıyla kapattı.

Esdan oturup kollarını kadına uzattı, omzunu ve kolunu okşadı. Bebeğin cılız, kuru saçlı narin başına dokundu.

Gana gelip tepelerine dikildi. “Bütün tarla çalışanları nehri geçiyor,” dedi. “Emniyette olmak için.”

“Burada daha çok emniyette olursunuz. Yiyecek ve başını sokacak bir yer var.” Metoy gözleri kapalı, kesik kesik konuşuyordu. “Bir istilayı karşılamak için yürümektense...”

“Onu götüremem anne,” diye fısıldadı Kamsa. “Sıcak tutulması lazım. Götüremem, onu götüremem.”

Gana eğilerek bebeğin yüzüne baktı, tek parmağıyla hafifçe dokundu. Kırışık dolu yüzü bir yumruk gibi kapandı. Tekrar dikildi ama her zamanki gibi dimdik değildi. Kamburu çıkmış duruyordu. “Pekâlâ,” dedi. “Biz de kalırız.”

Kamsa’nın yanına çimenlerin üzerine oturdu. İnsanlar etraflarından geçip gidiyordu. Esdan’ın terasta gördüğü kadın Gana’nın yanında durarak, “Gel nine. Gitme zamanı. Kayıklar hazır bekliyor,” dedi.

“Kalıyoruz,” dedi Gana.

“Neden? Çalıştığın bu eski evi bırakamıyor musun?” dedi kadın hor gören, alaycı bir edayla. “Yandı bitti nine! Haydi gel şimdi. O kızla bebeğini de getir.” Esdan’a ve Metoy’a göz ucuyla baktı. Onlarla ilgilenmiyordu. “Haydi,” diye tekrarladı. “Kalk artık.”

“Kalıyoruz,” dedi Gana.

“Deli ev halkı,” dedi kadın, arkasını dönüp omzunu silkti ve yoluna devam etti.

Birkaç kişi daha durdu ama hiçbiri bir sorudan, bir andan fazla oyalanmadı. Teraslardan aşağıya, sakin havuzların yanındaki güneşli patikalardan büyük ağacın ötesindeki kayıkhanelere doğru aktılar. Bir süre sonra hepsi gitmişti.

Güneş yakıcılaşmıştı. Öğlen yaklaşmış olmalıydı. Metoy her zamankinden daha beyazdı ama oturabildi ve artık genellikle tek görmeye başladığını söyledi.

“Gölgeye çekilmeliyiz Gana,” dedi Esdan. “Metoy, sen kalkabilir misin?”

Metoy sendeleyip ayaklarını sürüyerek ama yardım almadan yürüdü ve bahçe duvarının gölgesine sığındılar. Gana su bulmaya gitti. Kamsa Rekam’ı göğsüne bastırarak güneşten koruyordu. Uzun süre konuşmadı. Oraya iyice yerleştiklerinde, biraz sorar gibi, biraz da etrafa boş boş bakarak, “Burada yapayalnızız,” dedi.

“Kalanlar olmuştur. Kapalı yerleşim alanlarında,” dedi Metoy. “Ortaya çıkarlar.”

Gana geri geldi; su taşıyabileceği bir kabı yoktu ama eşarbını ıslatmıştı ve soğuk, ıslak bezi Metoy’un başına koydu. Metoy ürperdi. “Daha iyi yürürsün, o zaman evin kapalı yerleşim alanına gideriz hadım,” dedi. “Orada, oturabileceğimiz yerler var.”

“Benim büyüdüğüm yer evin kapalı yerleşim alanıydı nine,” dedi Metoy.

Kısa bir süre sonra, Metoy yürüyebileceğini söylediği zaman Esdan’ın belli belirsiz hatırladığı, tıkışkafesine giden yoldan dura kalka, ağır ağır yürümeye başladılar. Yol uzun gelmişti. Nihayet, cümle kapısı ardına kadar açık olan kapalı yerleşim alanının duvarına ulaştılar.

Esdan büyük evin yıkıntılarına bakmak için bir an döndü. Gana yanında durdu.

“Rekam öldü,” dedi fısıltıyla.

Esdan nefesini tuttu. “Ne zaman?”

Kadın başını salladı. “Bilmiyorum. Onu kucağında tutmak istiyor. Kucağında tutmaya doyunca, gitmesine izin verecek.” Açık kapıdan sıra sıra kulübelere, uzun evlere, kurumuş bahçelere, tozlu zemine baktı. “Orada bir sürü minik bebek var,” dedi. “O toprakta. Benim iki tane var. Kız kardeşleri.” Kamsa’nın peşinden içeri girdi. Esdan biraz daha kapıda oyalandı, sonra artık yapabileceği tek şeyi yapmak için içeri girdi: Çocuk için bir mezar kazacak ve diğerleriyle birlikte Kurtuluş’u bekleyecekti.

DÜNYANIN DOĞUM GÜNÜ

Tazu bir öfke nöbeti geçiriyordu, çünkü üç yaşındaydı. Ertesi gün, dünyanın doğum gününden sonra dört yaşında olacaktı ve öfke nöbetleri geçiremeyecekti. Çığlıklar atmayı, tepinmeyi bırakmış, nefesini tutmaktan morarmaya başlamıştı. Yerde bir ceset kadar kaskatı yatıyordu ama Haghag sanki o orada yokmuş gibi üzerine basıp geçerken, ayağını ısırmaya çalıştı.

“Bu ya bir hayvan, ya da bir bebek,” dedi Haghag, “insan değil.” Bana, seninle konuşabilir miyim, manasında baktı ve ben de ona evet, manasında baktım. “Tanrı’nın kızı hangisi olduğunu düşünüyor,” diye sordu, “hayvan mı, bebek mi?”

“Hayvan. Bebekler emer, hayvanlar ısırır,” dedim. Tanrı’nın bütün hizmetkârları kıkır kıkır güldü, hiç gülmeyen yeni barbar Ruaway hariç. Haghag, “Tanrı’nın kızı haklı olmalı. Belki birisi hayvanı dışarı çıkartsa iyi olacak. Kutsal evde hayvan bulunmamalı,” dedi.

Yumruklarım sıkmış, gözleri yakut gibi kıpkırmızı olmuş Tazu, ayağa kalkarak, “Ben hayvan değilim!” diye haykırdı. “Ben Tanrı’nın oğluyum!”

“Olabilir,” dedi Haghag, ona tepeden bakarak. “Şimdi pek o kadar hayvana benzemiyor. Acaba bu Tanrı’nın oğlu olabilir mi?” diye sordu kutsal adamlarla kadınlara ve hepsi de hafifçe öne eğilerek evet dedi, öylece bakıp hiçbir şey söylemeyen yabani olanı hariç.

“Öyleyim, ben Tanrı’nın oğluyum!” diye bağırdı Tazu. “Bebek değilim! Bebek olan Arzi!” Sonra gözyaşlarına boğularak bana koştu; ona sarıldım ve o ağladığı için ben de ağlamaya başladım. Sonunda Haghag her ikimizi de kucağına alıp artık ağlamamamız gerektiğini, çünkü Tanrı Hanım’ın gelmekte olduğunu söyledi. Böylece sustuk, beden hizmetkârları yüzümüzdeki yaşları ve sümükleri sildi, saçlarımızı taradı, Bulut Hanım da Tanrı Hanım’ı görebilmek için taktığımız altın şapkalarımızı getirdi.

Tanrı, çok uzun zaman önce kendisi de Tanrı Hanım olan annesi ve budala tarafından büyük bir yastık üzerinde taşınan yeni bebek Arzi ile birlikte geldi. Budala da Tanrı’nın oğluydu. Yedi taneydik: on dört yaşında olan ve orduya katılan Omimo, sonra kocaman yuvarlak bir kafası ve küçük gözleri olan, Tazu ve bebekle oynamaktan hoşlanan on iki yaşındaki budala, sonra ölmüş oldukları ve ruh yemeğiyle beslendikleri kül evinde bulunduklarından Goiz adını alan kardeşimizle bir Goiz daha, sonra ben ve evlenip Tanrı olacak Tazu, sonra Yedinci Bey Babam Arzi. Ben önemliydim çünkü Tanrı’nın tek kızıydım. Eğer Tazu ölürse Arzi ile evlenecektim ama eğer ben ölürsem her şey çok kötü ve çok zor olurdu; Haghag öyle diyordu. O zaman sanki Bulut Hanım’ın kızı Letafet Hanım Tanrı’nın kızıymış gibi davranacaklar, onu Tazu ile evlendireceklermiş ama dünya aradaki farkı anlarmış. O yüzden annem önce beni selamladı, sonra Tazu’yu. Biz diz çöküp ellerimizi kavuşturduk ve başparmaklarımızı alnımıza dokundurduk. Ardından ayağa kalktık ve Tanrı bana o gün ne öğrendiğimi sordu.

Ben de okumasını ve yazmasını öğrendiğim kelimeleri söyledim.

“Çok güzel,” dedi Tanrı. “Peki soracak neyin var kızım?”

“Soracak bir şeyim yok, teşekkür ederim Hanım Anne,” dedim. Sonra bir sorum olduğunu hatırladım ama çok geç kalmıştım.

“Peki ya sen Tazu? Sen bugün ne öğrendin?”

“Ben Haghag’ı ısırmaya çalıştım.”

“Bu hareketin iyi mi, kötü mü olduğunu öğrendin?”

“Kötü,” dedi Tazu ama gülümsedi, Tanrı da gülümsedi ve Hahag güldü.

“Peki senin soracak neyin var oğlum?”

“Yeni bir banyo hizmetkârım olabilir mi, çünkü Kig başımı çok sert yıkıyor?”

“Eğer senin yeni bir banyo hizmetkarın olursa Kig nereye gidecek?”

“Uzağa.”

“Burası onun evi. Peki Kig’den başını daha nazikçe yıkamasını istesen nasıl olur?”

Tazu mutsuz görünüyordu ama Tanrı, “Sor ona oğlum,” dedi. Tazu, dizleri üzerine çöküp başparmaklarını alnına götüren Kig’e bir şeyler mırıldandı. Ama Kig sürekli sırıtıyordu. Onun korkusuzluğu beni hiddetlendirdi. Haghag’a, “Bir soruyu sormayı unuttum, sorup soramayacağımı sorabilir miyim?”

“Belki,” dedi Haghag; Tanrı’dan konuşma izni almak için başparmaklarıyla alnına dokundu ve Tanrı bir baş hareketiyle kabul edince, “Tanrı’nın kızı soru sorması için izin olup olmadığını soruyor,” dedi.

“Bir işi zamanında yapmak daha doğrudur,” dedi Tanrı, “ama sorabilirsin kızım.”

Ona teşekkür etmeyi unutarak hemen soruya geçtim. “Neden hem Tazu, hem de Omimo ile evlenemeyeceğimi sormak istiyordum, her ikisi de kardeşim.”

Herkes Tanrı’ya baktı; onun hafifçe tebessüm ettiğini görünce hepsi güldü, kimi de yüksek sesle. Kulaklarıma kadar kızardığımı hissettim, kalbim yerinden çıkacak gibiydi.

“Bütün erkek kardeşlerinle mi evlenmek istiyorsun çocuk?”

“Hayır, sadece Tazu ve Omimo ile.”

“Tazu yetmiyor mu?”

Yine hepsi güldü, özellikle de erkekler. Ruaway’in bize, sanki hepimiz deliymişiz gibi baktığını gördüm.

“Yeter Hanım Anne ama Omimo daha yaşlı, hem daha kocaman.”

O zaman kahkahalar daha da yüksek çıkmıştı ama Tanrı memnuniyetsiz olmadığı için ben de umursamayı kesmiştim. Düşünceli düşünceli bana bakıp, “Anla kızım. En büyük oğlumuz asker olacak. Bu onun yolu. Barbarlar ve asilerle savaşarak Tanrı’ya hizmet edecek. Doğduğu gün, denizden gelen bir dalga dış sahildeki kasabaları yıkmıştı. O yüzden ona Babam Omimo, yani Boğuş Bey adı verildi. Felaketler Tanrı’ya hizmet eder ama Tanrı değildir.”

Cevabımı almış. olduğumu biliyordum ve başparmaklarımla alnıma dokundum. Tanrı gittikten sonra bu konuda düşünmeye devam ettim. Birçok şeyi açıklıyordu. Ne olursa olsun Omimo yakışıklıydı, neredeyse adam olmuştu ama Tazu hâlâ öfke nöbetleri geçiren bir bebekti. Evlenmemize daha çok zaman olmasından gayet memnundum.

O doğum gününü sorduğum sorudan hatırlıyordum. Başka bir doğum gününü de Ruaway yüzünden hatırlıyorum. bir-iki yıl sonra olmalıydı. Çişimi yapmak için su odasına gittiğimde onu su tankının yanına büzülmüş, adeta saklanırken buldum.

“Burada ne yapıyorsun?” dedim yüksek ve sert bir sesle, çünkü irkilmiştim. Ruaway olduğu yere iyice sindi ve bir şey söylemedi. Kıyafetlerinde yırtıklar, saçında da kurumuş kan olduğunu gördüm.

“Kıyafetlerini yırtıyorsun,” dedim.

Bana cevap vermeyince sabrım taştı ve bağırdım: “Bana cevap ver! Neden konuşmuyorsun?”

“Merhamet edin,” diye fısıldadı Ruaway. O kadar alçak sesle konuşmuştu ki, söylediği şeyi tahmin etmem gerekmişti.

“Konuştuğun zaman hep yanlış konuşuyorsun. Senin neyin var? Geldiğin yerdekiler hayvan mı? Hayvan gibi konuşuyorsun, brr-grr, grr-gra! Budala mısın sen?”

Ruaway bir şey söylemeyince onu ayağımla dürttüm. O zaman başını kaldırıp baktı ve gözlerinde korku değil öldürme isteği gördüm. Bu onu daha çok sevmeme neden oldu. Benden korkan insanlardan nefret ediyordum. “Konuş!” dedim. “Kimse sana zarar veremez. Baba Tanrı sizin ülkenizi fethederken penisini senin içine koydu, o yüzden sen kutsal bir kadınsın. Bulut Hanım söyledi bunu bana. Öyleyse neden saklanıyorsun?”

Ruaway dişlerini göstererek, “Zarar verebilirler,” dedi. Başında kuru ve taze kan bulunan yerleri gösterdi. kolları da çürüklerle doluydu.

“Kim yaptı bunu?”

“Kutsal kadınlar,” dedi hırlarcasına.

“Kig mi? Omery mi? Letafet Hanım mı?”

Her ismi bedeniyle onayladı.

“Onlar boktan insanlar,” dedim. “Ben Tanrı Hanım’a söylerim.”

“Yok söylemek,” diye fısıldadı Ruaway. “Zehir.”

Söylediklerini düşündüm ve anladım. Kızlar onu yabancı ve güçsüz olduğu için hırpalıyorlardı. Ama eğer onların başını derde sokarsa onu sakatlayabilir, öldürebilirlerdi. Bizim evdeki barbar kutsal kadınların çoğu sakat ya da kördü veya yiyeceklerine kök zehir konduğu için tenleri morumsu yaralarla kabuk kabuktu.

“Neden doğru dürüst konuşmuyorsun Ruaway?”

Bir şey söylemedi.

“Hâlâ nasıl konuşulacağını bilmiyor musun?”

Bakışlarını bana kaldırdı ve aniden benim hiç anlamadığım uzun bir konuşma yaptı. “Nasıl konuş ben,” dedi sonunda, gözümün içine bakmayı sürdürerek. Bu güzeldi; hoşuma gitti. Genellikle gördüğüm sadece göz kapaklarıdır. Ruaway’in suratı kirli ve kanla lekelenmiş olsa da gözleri parlak ve güzeldi.

“Ama bir anlama gelmiyor,” dedim.

“Burada.”

“Nerede bir anlam ifade ediyor?”

Ruaway biraz daha gra-gra dedikten sonra, “Halkım,” dedi.

“Senin halkın Teghler. Tanrı’yla savaşıp yeniliyorlar.”

“Belki,” dedi Ruaway, Haghag gibi. Gözleri benimkilere bakıyordu, gözlerinde öldürme isteği yoktu ama korku da yoktu. Haghag, Tazu ve tabii ki Tanrı’dan başka kimse bana bakmazdı. Herkes başparmaklarını alnına değdirirdi, o yüzden ne düşündüklerini anlayamazdım. Ruaway’i yanımda tutmak istedim ama eğer onu kayırırsam Kig ile diğerleri ona eziyet eder, ona zarar verirlerdi. Sonra hatırladım: Bayram Bey, İğne Hanım ile yatmaya başlayınca, daha önce İğne Hanım’ı aşağılayan adamlar ona yağ çekmeye başlamışlar ve bedenhizmetkârları küpelerini aşırmaktan vazgeçmişti. “Bu gece benimle uyu,” dedim Ruaway’e.

Bana salak gibi baktı.

“Ama önce yıkan,” dedim.

Hâlâ salak gibi bakıyordu.

“Benim penisim yok!” dedim, artık sabrımı taşırmıştı. “Eğer birlikte uyursak Kig sana dokunmaya korkar.”

Bir süre sonra Ruaway uzanıp elimi aldı ve alnını elimin tersine dayadı. Bu, insanın alnına başparmağını dokundurmasına benziyordu ama iki kişiyle yapılıyordu. Sevdim bunu. Ruaway’in eli sıcaktı, kirpiklerinin uçlarını elimde hissettim.

“Bu gece,” dedim. “Anlıyor musun?” Ruaway’in her zaman anlamadığını anlamıştım. Ruaway bedeniyle onaylayıp kaçtı.

Tanrı’nın tek kızı olduğum için kimsenin beni bir şey yapmaktan men edemeyeceğini biliyordum ama yapmam gerekenden başka hiçbir şey yapamazdım, çünkü Tanrı’nın evinde herkes yaptığım her şeyi bilir. Eğer Ruaway ile uyumak yapmamam gereken bir şeyse, yapamam. Haghag bunu bana söyler. Gidip ona sordum.

Haghag kaşlarını çattı. “Neden o kadını yatağında istiyorsun? O pis bir barbar. Pireli. Konuşamıyor bile.”

Haghag, evet diyordu. Kıskanmıştı. Gidip elini okşadım ve ona, “Tanrı olduğum zaman sana bir oda dolusu altın, mücevher ve ejderha ibiği vereceğim,” dedim.

“Benim altınım, mücevherim sensin minik kutsal kız,” dedi Haghag.

Haghag sadece sıradan bir insandı ama Tanrı’nın evindeki bütün kutsal adamlar ve kadınlar, Tanrı’nın akrabaları veya Tanrı’nın dokunduğu insanlar Haghag’ın söylediğini yapmak zorundaydı. Tanrı’nın çocuklarının dadısı her zaman için Tanrı Hanım tarafından seçilmiş sıradan bir insan olurdu. Haghag, kendi çocukları büyüdüğü zaman Omimo’nun dadısı olmak üzere seçilmişti, o yüzden kendimi bildim bileli yaşlıydı. Hep aynıydı; güçlü eller, “Belki de,” diyen yumuşak bir ses. Gülmekten ve yemekten hoşlanırdı. Kalbinde hepimiz için bir yer vardı, benim kalbimde de onun için tabii. Onun gözdesi olduğumu düşünüyordum ama bunu ona söylediğimde, “Didi’den sonra,” demişti. Didi budalanın kendine verdiği isimdi. Neden kalbindeki en derin yerin ona ait olduğunu sorunca, “Çünkü o aptal. Sense akıllısın,” demiş, Budala Bey’i kıskandığım için bana gülmüştü.

Bu yüzden, ona “Kalbimi dolduruyorsun,” dedim ve o da bunu bilerek, hmm, dedi.

Galiba o yıl sekiz yaşındaydım. Baba Tanrı, halkıyla yaptığı savaşta annesiyle babasını öldürüp penisini içine koyduğunda Ruaway on üç yaşındaydı. Bu onu kutsal kılmıştı ve böylece Tanrı’nın evinde yaşamaya gelmişti. Eğer hamile kalmış olsaydı rahipler onu bebeğini doğurduktan sonra boğazlayacaktı; bebek ise sıradan bir kadın tarafından iki yıl bakıldıktan sonra Tanrı’nın evine getirilecek ve kutsal bir kadın, Tanrı’nın hizmetkârı olarak yetiştirilecekti. Bedenhizmetkârlarının çoğu Tanrı’nın piçleriydi. Böyle insanlar kutsal olurlardı ama bir unvanları olmazdı. Beyler ve hanımlar Tanrı’nın akrabaları, eski Tanrıların torunları olurdu. Birbiriyle evlendirilen iki tanesi hariç Tanrı’nın çocuklarına da bey ve hanım denirdi. Tanrı oluncaya kadar bize Tazu ve Ze derlerdi. Benim adım ilahi ananın, Tanrı’nın halkını besleyen kutsal bitkinin adıydı. Tazu da “büyük kök” demek çünkü onun doğum merasiminde babamız duman içerken fırtınanın devirdiği büyük bir ağaç görmüş, ağacın kökünün parmaklarında binlerce mücevher varmış.

Tanrı kutsal mekânda veya uykusunda başının arkasındaki gözlerle bir şeyler gördüğünde bunu düş rahiplerine anlatır. Düş rahipleri bu görüntüler üzerinde düşünür ve bildirilmiş bu kehanetlerin olup olmayacağını veya neyin yapılıp yapılmaması gerektiğini söylerler. Ama dünyanın doğum günü beni on dört, Tazu’yu da on bir yapıncaya kadar, papazlar hiçbir zaman Tanrı ile birlikte, Tanrı’nın gördüğü şeyin aynısını görmemişlerdi.

Şimdilerde, güneş Kanaghadwa Dağının üzerinde kıpırdamadan durduğu zaman insanlar hâlâ bunu dünyanın doğum günü sayıyor ve kendilerini bir yıl yaşlanmış kabul ediyorlar; ama artık ayinleri ve merasimleri, dansları ve şarkıları, kutsamaları ne biliyor ne de icra ediyorlar; artık sokaklarda bayram yapan da yok.

Benim bütün hayatım ayinler, merasimler, danslar, şarkılar, kutsamalar, dersler, bayramlar ve kurallardan ibaretti. Tanrı’nın yılının hangi gününde ilk mükemmel ze başağının Tanrı’nın ilk tohumu attığı Wadana’daki kadim tarladan bir melek tarafından indirilmesi gerektiğini biliyordum ve hâlâ da biliyorum. Kimin eliyle harman dövülmesi gerektiğini, kimin eliyle tanelerin öğütülmesi gerektiğini, unu hangi saatte, Tanrı’nın evinin hangi odasında, hangi rahibin refakatinde kimin dudaklarının tatması gerektiğini biliyordum ve hâlâ da biliyorum. Binlerce kural vardı ama sadece buraya yazdığım zaman insana bu kadar karmaşık görünüyor. Biz onları biliyor ve uyguluyorduk, onları bir tek öğrenirken veya çiğnendiklerinde düşünüyorduk.

Bütün o yıllar boyunca yatağımda Ruaway ile uyudum. Sıcak ve rahattı. O benimle uyumaya başladıktan sonra geceleri kötü görüntüler, karanlıkta dönüp duran devasa beyaz bulutlar, hayvanların dişli ağızları, gelip biçim değiştiren garip suratlar görmez oldum. Kig ve diğer kötü huylu kutsal insanlar Ruaway’in her gece benim odamda benimle kaldığını görünce ona ne parmaklarını değdirebildiler, ne de nefeslerini. Ben aksini söylemedikçe ailemden, Haghag’dan ve bedenhizmetkârlarından başka kimse bana dokunamazdı. On yaşımdan sonra ise bunun cezası ölüm oluyordu. Her kuralın işe yaradığı bir yer vardı.

Dünyanın doğum gününden sonraki bayram dört gün dört gece devam ederdi. Bütün ambarlar açılır, insanlar ihtiyaç duydukları şeyleri alırlardı. Tanrı’nın hizmetkârları Tanrı’nın şehrinin, Tanrı’nın ülkesinin tüm kasaba ve köylerinin sokaklarında ve meydanlarında yiyecek ve bira dağıtırlar, kutsal ve sıradan insanlar birlikte yiyip içerlerdi. Beyler, hanımlar, Tanrı’nın oğulları bayrama katılmak için sokaklara inerdi; sadece Tanrı ve ben gitmezdim. Tanrı tarih hikâyelerini dinlemek ve dansları seyretmek için evin balkonuna çıkardı, ben de onlarla birlikte çıkardım. Şarkı ve dans rahipleri Pırıltılı Meydan’da herkesi eğlendirir; davul rahipleri, hikâye rahipleri ve tarih rahipleri de hünerlerini gösterirlerdi. Rahipler sıradan insanlardı ama yaptıkları şey kutsaldı.

Ama bayramdan önce ayinlerle geçen bir sürü gün olurdu ve o gün gelip güneş Kanaghadwa’nın sağ omzunun üzerinde durduğunda Tanrı Bey, yılı geri döndürebilmek için Döndüren Dans’ı yapardı.

Altın kemer ve altın güneş maskesi takar, evimizin önünde, güneş ışığında parlayıp kıvılcımlar çıkartan mika dolu taşlarla döşeli Pırıltılı Meydan’da dans ederdi. Biz çocuklar Tanrı’nın dans edişini görmek için uzun güney balkonuna çıkardık.

Tam dans sona ererken bir bulut gelerek, hâlâ dağın sağ omzunda duran güneşi kapattı, masmavi yaz göğünde tek bir bulut. Işık azalınca herkes yukarı baktı. Taşların pırıltısı sönmüştü. Şehirdeki herkes nefesini tutarak, “Aa” dedi. Tanrı Bey yukarı bakmadı ama adımları aksadı.

Babam dansın son dönüşlerini yapıp kül evine girdi; burada bütün Goiz’ler önlerinde yakılmış yiyeceklerin konduğu kül dolu kaplarla duvarların içinde duruyordu.

Kül evinde düş rahipleri onu bekliyorlardı; Tanrı Hanım, Tanrı babamın içeceği dumanın otlarını bizzat yakmıştı. Doğum günü kehaneti yılın en önemli kehanetiydi. Herkes meydanlarda, sokaklarda, balkonlarda rahiplerin dışarı çıkıp Tanrı Bey’in omzunun gerisinde neler gördüğünü söylemesini ve ertesi yıl bize rehber olması için bunları yorumlamasını beklerdi. Ondan sonra bayram başlardı.

Tanrı’nın duman sayesinde görmesi, rahiplere anlatması ve onların bunu yorumlayıp bize aktarması genellikle akşamı veya geceyi bulurdu. İnsanlar beklemek için evlerinin içine veya gölgelik yerlere çekilmişlerdi çünkü bulut gittikten sonra hava çok ısınmıştı. Tazu, Arzi, budala ve ben, Haghag ve bazı beyler, hanımlar ve doğum günü için ordudan dönmüş olan Omimo ile birlikte uzun balkonda kaldık.

Omimo artık yetişkin bir adamdı, uzun boylu ve güçlüydü. Doğum gününden sonra Tegh ve Çasi halklarıyla savaş yapan orduya kumanda etmek için doğuya gidecekti. Tenini, askerlerin yaptığı gibi, bir yer ejderhasının derisi kadar kalın ve sert oluncaya, neredeyse kapkara olup donuk donuk parlayıncaya kadar taşlar ve şifalı otlarla ovalamıştı. Yakışıklıydı ama o zaman onunla değil de Tazu ile evlenecek olduğuma memnun olmuştum. Gözlerinden çirkin bir adam bakıyordu.

Derisi çok kalınlaştığı için ne kadar derin keserse kessin kanamadığını göstermek için bıçakla kolunu kesip bize seyrettirdi. Tazu’nun kanının ne kadar çabuk akacağını göstermek için Tazu’nun da kolunu keseceğini söyleyip duruyordu. Komutan olmak ve barbar kesip biçmek konusunda atıp tutuyordu. “Nehrin üzerinden cesetlerine basa basa geçeceğim. Onları ormana sürecek, ormanı da yakıp kül edeceğim,” türü şeyler söyleyip duruyordu. Tegh halkının, uçan kertenkeleye Tanrı diyecek kadar aptal olduğunu anlatıyordu. Kadınlarını savaştırdıklarını, bunun çok kötü bir şey olduğunu, böyle kadınları ele geçirince karınlarını yarıp rahimlerini ayaklarının altında çiğnediğini anlattı. Ben bir şey söylemedim. Ruaway’in annesinin de babasının yanında savaşırken öldürüldüğünü biliyordum. Tanrı Bey’in kolayca yendiği ufak bir orduları vardı. Tanrı barbarlarla, onları öldürmek için değil, Tanrı’nın ülkesindeki bütün insanlar gibi hizmet edip paylaşsınlar diye Tanrı’nın halkı yapmak için savaşırdı. Ben savaş için başka bir anlamlı sebep bilmiyordum. Belli ki Omimo’nun nedenleri anlamlı değildi.

Ruaway benimle uyumaya başladıktan sonra güzel konuşmayı öğrendi, ben de onun konuştuğu kelimelerin birkaçını öğrendim. Bunlardan biri teçeg idi. Anlamı yaklaşık olarak şunlardı: Yardımcı, dövüş yoldaşı, hemşeri, arzulanan, âşık, uzun zamandır tanınan; bizim kelimelerimizin arasında teçege en çok benzeyeni “gönlümde” idi. Adları Tegh de, teçeg ile aynı kelimeydi; hepsinin birbirlerinin gönlünde oldukları anlamına geliyordu. Ruaway ile ben birbirimizin gönlündeydik. Teçegdik.

Omimo, “Bütün Teghler pis böceklerdir. Onları ezeceğim,” dediği zaman Ruaway ile ben sustuk.

“Ogga! ogga! ogga!” dedi budala, Omimo’nun o atıp tutan sesini taklit ederek. Ben kendimi tutamayıp kahkahalar atmaya başladım. Tam o anda, ben ağabeyime gülerken, kül evinin kapıları savrulurcasına açıldı ve bütün rahipler, müzik eşliğinde sırayla değil ama çıldırmış gibi, bir güruh halinde, düzensiz bir telaşla dışarı çıkarak bağırmaya başladılar:

“Ev yanarak düşüyor!”

“Dünya ölüyor!”

“Tanrı kör!”

Şehirde bir an korkunç bir sessizlik oldu; sonra insanlar sokaklarda, balkonlarda feryat figan etmeye başladılar.

Tanrı kül evinden çıktı; önce Tanrı Hanım çıktı, arkasından duman içenler gibi sallanarak ve gözleri güneşten kamaşmış gibi yalpalayarak gelen Tanrı Bey’in elinden tutmuştu. Tanrı yalpalayıp duran, bağrışan rahiplerin yanına gidip onları susturdu. Sonra Tanrı Hanım, “Neyin arkamdan geldiğini gördüğümü dinleyin halkım!” dedi.

Sessizlik içinde Tanrı Bey zayıf bir sesle konuşmaya başladı. Bütün sözleri duyamıyorduk ama Tanrı Hanım, Tanrı Bey’den sonra bu sözleri berrak bir sesle tekrarlıyordu: “Tanrı’nın evi yanarak düşüyor. Ama tamamen yok olmuyor. Nehrin kıyısında duruyor. Tanrı kar gibi beyaz. Tanrı’nın tam yüzünün ortasında bir gözü var. Büyük taş yollar parçalanmış. Doğuda ve kuzeyde savaş var. Batıda ve güneyde açlık var. Dünya ölüyor.”

Tanrı Bey ellerini yüzüne kapatarak yüksek sesle ağladı. Tanrı Hanım rahiplere, “Tanrı’nın ne gördüğünü söyleyin!” dedi.

Onlar da Tanrı’nın söylediklerini tekrarladılar.

Tanrı Hanım, “Gidin bu sözleri şehrin bütün mahallelerine yayın, Tanrı’nın meleklerine söyleyin, melekler ülkeye yayılıp Tanrı’nın ne gördüğünü anlatsınlar.”

Rahipler başparmaklarını alınlarına koyarak itaat ettiler.

Budala Bey Tanrı’nın ağladığını görünce o kadar üzüldü ve korktu ki altına işeyerek balkonu göle çevirdi. Son derece sinirlenen Haghag onu hem azarladı hem de tokatladı. Budala böğürerek ağlamaya başladı. Omimo Tanrı’nın oğlunu tokatlayan kötü kadının öldürülmesi gerektiğini haykırdı. Haghag, merhamet dilenmek için yüzükoyun Budala Bey’in çiş gölünün içine kapandı. Ben ona ayağa kalkmasını, bağışlandığını söyledim. “Ben Tanrı’nın kızıyım ve seni affediyorum,” dedim, Omimo’ya da, konuşamayacağını söyleyen gözlerle baktım. Konuşmadı.

O günü, dünyanın ölmeye başladığı o günü düşündüğümde aklıma hep, meydandaki insanlar bizi seyrederken, idrarla sırılsıklam olmuş yaşlı kadının titreyişi geliyor.

Bulut Hanım, Budala Bey’i yıkanması için Haghag ile yolladı; beylerin bazıları da Tazu ile Arzi’yi bayram için şehir caddelerine götürdü. Arzi ağlıyordu, Tazu da ağlamamak için kendini zor tutuyordu; ben, Omimo ile birlikte kutsal insanlarla balkonda kalarak Pırıltılı Meydan’da neler olup bittiğini seyrettim. Tanrı kül evine dönmüştü ve melekler taş döşeli büyük yollardan gece gündüz koşarak Tanrı’nın ülkesindeki bütün kasaba, köy ve çiftliğe kelimesi kelimesine, virgülü virgülüne taşıyacakları mesajı tekrarlamak için bir araya gelmişti.

Her şey olması gerektiği gibiydi; ama meleklerin taşıdıkları mesaj olması gerektiği gibi değildi.

Bazen duman yoğun ve güçlü olursa, rahipler de Tanrı gibi omuzlarının arkasından bazı şeyler görürdü. Bunlar daha önemsiz kehanetler olurdu. Ama daha önce hiçbir zaman Tanrı’nın gördüğü şeyin aynısını görmemiş, Tanrı’nın söylediği şeyin aynısını söylememişlerdi.

Üstelik bu sözleri ne yorumlamışlar, ne de açıklamışlardı. İçlerinde hiç rehberlik kalmamıştı. Anlamamızı sağlamamış, sadece korku salmışlardı.

Ama Omimo heyecanlıydı: “Doğuda ve kuzeyde savaş,” dedi. “Benim savaşım!” Bana baktı, ama bu kez dudak bükerek veya somurtarak değil; tam gözlerimin içine bakıyordu, Ruaway’in bana baktığı gibi. Gülümsedi. “Belki de budalalar ve sümüklü bebekler ölür,” dedi. “Belki seninle ben Tanrı oluruz.” Başkası duymasın diye bana iyice yaklaşmış kısık sesle konuşuyordu. Kalbim duracak gibi oldu. Bir şey söylemedim.

Doğum gününden kısa bir süre sonra Omimo doğu sınırındaki ordusunun başına gitti.

Bütün yıl boyunca insanlar evimize bakıp, şehrin ortasında bulunan Tanrı’nın evinin yok olmasını değilse bile, üzerine bir yıldırım düşmesini beklediler çünkü rahipler konuşacak ve düşünecek zaman bulunca kehaneti böyle yormuşlardı. Mevsimler geçmesine rağmen hiç yıldırım düşmeyip yangın çıkmayınca, kehanetin aslında altın ve bakır çatı oluklarında parlayan güneşin yakıp kül etmeyen ateş olduğu ve eğer bir deprem olursa evin yıkılmayacağı anlamına geldiğini söylediler.

Tanrı’nın bembeyaz ve tek gözlü olması da Tanrı’nın güneş olduğu ve ışık ile hayatı veren, her şeyi gören güneş olarak tapınılması gerektiği şeklinde yorumlandı. Bu zaten hep böyleydi.

Gerçekten de doğuda savaş vardı. Doğuda, vahşi tabiattan gelen insanların bizim tahıllarımızı çalmaya çalıştıkları doğu taraflarında her zaman savaş olurdu; biz oraları fetheder ve onlara nasıl tahıl yetiştirileceğini öğretirdik. General Boğuş Bey, Beşinci Nehre kadar yaptığı fetihlerin haberlerini meleklerle yollamıştı.

Batıda kıtlık yoktu. Tanrı’nın ülkesinde hiç kıtlık olmazdı. Tanrı’nın çocukları ekinlerin düzgünce ekilmesi, yetiştirilmesi, saklanması ve paylaştırılması işine bakardı. Eğer batı topraklarında ze hasatı iyi olmazsa, arabacılarımız, ülkenin orta topraklarında tıka basa tahıl doldurdukları iki tekerlekli arabaları taş yollarda çeke çeke dağları aşıp getirirlerdi. Eğer kuzeyde ekinler iyi olmazsa arabalar Dört Nehirler topraklarından kuzeye giderdi. Arabalar batıdan doğuya tütsülenmiş balık dolu, Şafak yarımadasından batıya meyve ve deniz yosunu dolu giderdi. Tanrı’nın tahıllıkları ve ambarları her zaman dolu ve her zaman ihtiyaç duyanlara açık olurdu. İnsanların bu depoların yöneticilerine gidip istemeleri yeterliydi; ihtiyaç karşılanırdı. Kimse aç kalmazdı. Kıtlık, bizim topraklarımıza getirilenlere ait bir kelimeydi, Tegh, Çasi veya Kuzey Dağ Halkı gibilerinin dilinde vardı. Aç insanlar, derdik onlara.

Yine dünyanın doğum günü gelip çatınca kehanetin en korkulan —dünya ölüyor— sözü hatırlandı. Halk içinde rahipler, sevinçle Tanrı’nın merhametinin dünyayı kurtardığım söyleyip sıradan insanları teselli ediyorlardı. Bizim evimizde ise hiç huzur kalmamıştı. Hepimiz Tanrı Bey’in hasta olduğunu biliyorduk. Yıl ilerledikçe kendisini daha çok saklamaya başladı; ayinlerin çoğu ilahi varlık olmaksızın veya sadece Tanrı Hanım’ın huzurunda yapılıyordu. Tanrı Hanım her zaman sakin ve huzurlu görünüyordu. Derslerim artık genellikle onunla oluyordu; onunlayken hiçbir şeyin değişmediğini, değişemeyeceğini ve her şeyin yolunda olacağını düşünüyordum.

Tanrı, kutsal dağın omzunda hareketsiz duran güneşi Döndüren Dansı yaptı. Tanrı Bey yavaş dans ettiği gibi birçok adımı da kaçırdı. Kül evine girdi. Biz bekledik, bütün şehirde ve bütün ülkede herkes bekledi. Güneş Kanaghadwa’nın ardından kayboldu. Kuzeyden güneye kadar, Kayewa, Korosi, Aghet, Enni, Aziza, Kanaghadwa dağlarının karla kaplı dorukları önce altın sarısına büründü, sonra kor gibi kızardı, ardından mora döndü. Güneş ışınları nihayet doruklardan da çekildi ve onları kül gibi beyaz bıraktı. Tepelerinde yıldızlar belirdi. Sonunda davullar çaldı,Pırıltılı Meydan’dan müzik sesi geldi, meşalelerin altında taşlar yanıp sönmeye, ışıltılar saçmaya başladı. Rahipler kül evinin dar kapılarından sırayla, bir dizi halinde çıktılar. Durdular. Sessizliğin içinde, en yaşlı düş rahibinin ince, berrak sesi, “Tanrı’nın omzunun üzerinden hiçbir şey görülmemiştir,” diye cırladı.

Fısıldaşan insan seslerinin vızıltısı kum üzerinde koşan minik böcekler gibi sessizliğin üzerinde dolandı. Sonra sönüp gitti.

Rahipler dönerek merasim sırasını bozmadan, sessizce yeniden kül evine girdiler.

Komutanları bir grup halinde konuşurken, sözleri ülkeye taşımak için bekleyen melek safları kıpırdamadan durdular. Sonra melekler, Pırıltılı Meydan’dan başlayıp ülke topraklarına yayılan beş büyük taş yola açılan beş caddeden gruplar halinde yola çıktılar. Daha önceki seferler gibi, melekler caddelere girer girmez Tanrı’nın sözünü halka hızla taşımak için koşmaya başladılar. Ama taşıyacakları bir sözleri yoktu.

Tazu, balkonda yanıma gelip durdu. O gün on iki yaşındaydı. Ben on beştim.

“Ze, sana dokunabilir miyim?” diye sordu.

Evet, diye baktım; elini avcuma koydu. Bu rahatlatıcıydı. Tazu ciddi ve sessiz bir insandı. Çok çabuk yorulurdu; genellikle başı ve gözleri o kadar ağrırdı ki doğru dürüst göremezdi bile ama bütün merasimleri ve kutsal şeyleri büyük bir içtenlikle yerine getirir, tarih, coğrafya, okçuluk, dans, yazı öğretmenlerimizle birlikte çalışır; annemizden kutsal bilgi alarak Tanrı olmayı öğrenirdi. Derslerimizin bazılarını birlikte alır, birbirimize yardımcı olurduk. İyi kalpli bir kardeşti ve birbirimizin gönlündeydik.

Elimi tutarken, “Ze, galiba yakında evleneceğiz,” dedi.

Ne düşündüğünü biliyordum. Babamız Tanrı, dünyayı döndüren dansın birçok adımını kaçırmıştı. Omzunun gerisinde, gelecek olan zamana baktığında hiçbir şey görmemişti.

Fakat ben tam o anda, bir yıl önce aynı yerde, aynı gün evlenmemiz gerektiğini söyleyenin Omimo olduğunu, ertesi yıl ise Tazu olduğunu düşünüyordum.

“Belki,” dedim. Tanrı olmaktan korktuğunu bildiğim için elini sıkı sıkı tuttum. Ama korkmanın bir faydası yoktu. Zamanı gelince Tanrı olacaktı.

Zamanı gelirse. Belki de güneş Kanaghadwa zirvesinin üzerinde durup geri dönmemişti. Belki Tanrı yılı döndürememişti.

Belki artık zaman olmayacaktı — arkamızdan yaklaşan zaman olmayacaktı, sadece önümüzde uzanan zaman olacaktı, sadece fani gözlerimizle görebildiklerimiz olacaktı. Sadece kendi hayatlarımız olacak, başka bir şey olmayacaktı.

Bu o kadar korkunç bir düşünceydi ki nefesim kesildi, gözlerimi yumdum, korkmanın bir faydası olmadığı düşüncesiyle aklımı başıma toplayıncaya kadar Tazu’ya tutunarak cılız elini sıktım.

Bu yıl geçti, sonunda Budala Bey’in erbezleri gelişti ve tecavüz etmek için kadınları kovalamaya başladı. Genç bir kutsal kızın canını yakıp diğerlerine saldırdıktan sonra Tanrı onu hadım ettirdi. O zamandan sonra tekrar sakinleşti ama genellikle hüzünlü ve yalnız görünüyordu. Tazu’yla benim el ele tutuştuğumuzu görerek Arzi’nin elini tuttu ve Tazu ve benim durduğumuz gibi onun yanında durdu. “Tanrı, Tanrı!” dedi, gururla gülümseyerek. Ama dokuz yaşındaki Arzi elini çekerek, “Sen hiç Tanrı olamayacaksın, olamazsın, sen budalasın, hiçbir şey bilmiyorsun!” dedi. Yaşlı Haghag bezgin ve sert bir tavırla Arzi’yi azarladı. Arzi ağlamadı ama Budala Bey ağladı; Haghag’ın da gözlerinde yaşlar vardı.

Sanki Tanrı dansın adımlarını doğru atmış gibi, güneş her yılki rotasını izleyerek kuzeye gitti. ayrıca yılın karanlık gününde, ulu Enni’nin zirvesinin ardından güneye döndü, her yıl olduğu gibi. O gün, Tanrı Bey ölüm döşeğindeydi; Tazu ve ben onu görmek ve onun tarafından kutsanmak için içeri alınmıştık. Bir deri bir kemik olmuş bir halde, yanan otların tatlı ve küf kokuları arasında yatıyordu. Annem Tanrı, biz başparmaklarımız alınlarımızda deri ve bronzdan büyük yatağın yanına diz çökmüş dururken onun elini kaldırarak önce benim başıma sonra da Tazu’nunkine koydu. Kutsama sözlerini söyledi. Babam Tanrı bir şey söylemedi, sonunda “Ze, Ze!” diye fısıldadı. Bana seslenmiyordu. Tanrı Hanım’ın adı hep Ze olur. Ölürken kız kardeşi ve eşine sesleniyordu.

İki gece sonra karanlıkta uyandım. Bütün evde davullar çalınıyordu. Tapınma mabetlerinden, şehirdeki uzak meydanlardan ve hatta daha uzaklardan başka davul sesleri de duydum. Kırlarda, yıldızların altında bu davul seslerini duyup; tepelerde, dağ geçitlerinde, dağlardan öte batı denizinde, doğuya doğru tarlalarda, dört büyük nehrin ötesinde, kasabadan kasabaya, ta vahşi tabiatın başladığı yerlere kadar kendi davullarına vuracaklardı. O gece, Kuzey Dağları’ndaki ordugâhında ağabeyim Omimo’nun da Tanrı’nın öldüğünü duyuran davulları işiteceğini düşündüm.

Tanrı’nın bir oğlu ile kızı evlenerek Tanrı olurlar. Bu evlilik Tanrı’nın ölümüne kadar gerçekleşemez ama dünya uzun süre yoksun kalmasın diye her zaman için Tanrı’nın ölümünden sonraki birkaç saat içersinde olup biter. Bunları bize öğretilmiş olanlardan biliyordum. Annemin, Tazu ile evlenmemi geciktirmesi kötü kaderdi. Eğer hemen evlenmiş olsaydık Omimo’nun hak talebi faydasız olacaktı; askerleri bile onu izlemeye cesaret edemezdi o zaman. Annemin üzüntüden aklı başından gitmişti. ayrıca Omimo’yu şiddete ve küfre iten hırsının ne denli güçlü olduğunu bilmiyordu, tahmin bile edemezdi.

Meleklerden babamızın hastalığını öğrenen Omimo, sadık askerlerinden oluşturduğu küçük bir ordu ile hızla batıya yürümeye başlamıştı. Davullar vurduğunda, onları uzaklardaki Kuzey Dağları’nda değil, şehre ve Tanrı’nın evine hâkim vadinin kuzeyinde bulunan Ghari adlı bir tepedeki ormanda duymuştu.

Önceden Tanrı olan adamın cesedini yakma hazırlıkları devam ediyordu; kül rahipleri bu işe bakıyordu. Aynı zamanda düğün hazırlıklarımızın da başlaması gerekiyordu ama bu işlere bakması gereken annemiz odasından çıkmamıştı.

Kız kardeşi Bulut Hanım ve evdeki diğer beylerle hanımlar düğün şapkaları, giysiler, gelip çalması gereken müzik rahipleri, şehirde ve köylerde yapılması gereken şölenler hakkında konuşuyordu. Düğün rahibi endişeyle onlara başvurdu ama onlar bir şey yapmaya cesaret edemedi; rahip de annem izin verinceye kadar bir şey yapmaya yeltenmedi. Bulut Hanım annemin odasının kapısını çaldı ama cevap alamadı. Bütün gün onu beklemekten o kadar sinirleri bozulmuş, o kadar endişeye kapılmışlardı ki onlarla kalırsam delireceğimi zannettim. Biraz yürümek için bahçeli avluya çıktım.

Evimizin balkonlarından daha uzağa, surların dışına hiç çıkmamıştım. Hiç Pırıltılı Meydan’dan şehrin sokaklarına doğru yürümemiştim. Ne bir tarla, ne de bir nehir görmüştüm. Hiç toprağa basmamıştım.

Tanrı’nın oğulları merasimler için tahtırevanlarla caddelerden geçirilip mabetlere taşınırlardı ve yazın, dünyanın doğum gününden sonra daima dağlara, dünyanın başladığı Çimlu’ya, Başlangıç Nehri’nin pınarlarına götürülürlerdi. Her yıl, oradan dönünce Tazu bana Çimlu’yu, oradaki kadim evin etrafında yükselen dağları, vahşi ejderhaların bir zirveden diğerine nasıl uçtuğunu anlatırdı. Tanrı’nın oğulları ejderha avlar, yıldızların altında uyurlardı. Ama Tanrı’nın kızı evi beklemeliydi.

Bahçeli avlu hep benim gönlümdeydi. Gökyüzünün altında yürüyebildiğim yerdi orası. Şırıl şırıl akan beş çeşmesi ve büyük saksılarda çiçek açmış ağaçlar vardı; en güneşli duvarın önünde bakır ve gümüş kaplarda kutsal ze yetişiyordu. Bütün hayatım boyunca, derslerden ve merasimlerden vaktim kaldıkça oraya gitmiştim. Küçükken, oradaki böceklerin ejderha olduğunu hayal eder, onları avlardım. Daha sonra Ruaway ile kemikatmaca oynamaya başladım, kimi zaman da oturur, duvarların üzerinde yıldızlar belirinceye kadar çeşmelerden akan suların birikip dökülmesini, birikip dökülmesini seyrederdim.

Ruaway her zamanki gibi, o gün de benimle gelmişti. Hiçbir yere tek başına gidemeyeceğim, mutlaka yanımda bir refakatçim olması gerektiği için Tanrı Hanım’dan onu benim başrefakatçim yapmasını istemiştim.

Ortadaki çeşmenin yanına oturdum. Ruaway sessizlik istediğimi biliyordu, beklemek için köşedeki meyve ağaçlarının altına gitti. Her zaman, her yerde uyuyabilirdi. Bana gece gündüz Ruaway yerine Tazu’nun refakat etmesinin ne kadar tuhaf olacağını düşündüm. Ama bunu yaşayıp görme şansım olmadı.

Bahçeli avlunun sokağa açılan bir kapısı vardı. Bazen bahçıvanlar bu kapıyı birbirlerine açtıklarında ben de evin dışındaki dünyayı görebilmek için bakardım. Kapı her zaman iki tarafından da kilitli olurdu, o yüzden kapıyı açmak için iki kişi lazımdı. Ben çeşmenin yanında otururken bahçıvan olduğunu zannettiğim bir adam avluyu geçerek kapının sürgüsünü açtı. İçeri birkaç adam girdi. Biri kardeşim Omimo idi.

Sanırım eve gizlice girmesinin tek yolu o kapıydı. Galiba onunla evlenmek zorunda kalayım diye Tazu ve Arzi’yi öldürmeyi planlıyordu. Onu sanki orada bekliyormuşum gibi benimle karşılaşması bir tesadüftü, kaderin bir cilvesi.

“Ze!” dedi, oturduğum çeşmenin yanından geçerken. Sesi, anneme seslenen babamın sesine benziyordu.

“Boğuş Bey,” dedim ayağa kalkarak. O kadar şaşırmıştım ki, “Sen burada değilsin!” dedim. Yaralanmış olduğunu gördüm. Sağ gözü yaralanıp kapanmıştı.

Kıpırdamadan durdu, tek gözünden bana baktı, kendi şaşkınlığını yenmeye çalışırken hiçbir şey söylemedi. Sonra güldü.

“Hayır kardeşim,” dedi, adamlarına dönerek emirler verdi. Beş kişiydiler sanırım, bütün bedenleri sert deriyle kaplı askerler. Ayaklarına meleklerin ayakkabılarından giymişlerdi; bellerinde ve boyunlarında penisleri, kılıçları ve hançerleri için kınları taşıyan kemerler vardı. Omimo da onlara benziyordu ama generallere has altın kınları ve gümüş şapkası vardı. Adamlara ne söylediğini anlamadım. Bana yaklaştılar, Omimo da yaklaştı, o kadar yaklaştılar ki, “Bana dokunmayın,” diye uyardım onları içinde bulundukları tehlikeye karşı, çünkü bana dokunan sıradan adamlar yasa rahiplerince yakılarak öldürülürdü ve hatta rızam dışında bana dokunan Omimo bile bir yıl boyunca tövbe edip oruç tutmak zorunda kalırdı. Ama o yine güldü ve ben gerilerken, aniden kolumu kavrayıp eliyle ağzımı kapattı. Tüm gücümle elini ısırdım. Elini önce çekip sonra ağzımın ve burnumun üzerine öyle hızlı kapattı ki başım arkaya gitti ve bir süre nefes alamadım. Çırpındım ama karanlıktan ve gözümün önünde çakan şimşeklerden başka bir şey göremiyordum. Beni tutan, kollarımı arkama büken, beni havaya kaldıran, taşıyan eller hissettim; ağzımı ve burnumu kapatan el ise sonunda artık tamamen nefesim kesilene kadar bastırmaya devam etmişti.

Ruaway ağaçların altında, büyük saksıların arasındaki taşlarla döşeli yere uzanmış kestiriyordu. Onu görmediler ama Ruaway onları görmüş. Onu görürlerse öldüreceklerini hemen anlamış. Kıpırdamadan yatmış. Onlar beni kapıdan geçirip sokağa çıkarır çıkarmaz eve, annemin odasına koşup kapıyı açmış. Bu büyük bir dini saygısızlıktır ama ev halkından kimlerin Omimo’ya yakınlık duyduğunu bilemediğinden annemden başka kimseye güvenememiş.

“Boğuş Bey Ze’yi kaçırdı,” demiş. Daha sonra bana anlattığına göre annem karanlık odada o kadar uzun süre sessizlik içinde bedbaht bir halde oturmuş ki Ruaway onun duymadığını sanmış. Tam yeniden konuşacakmış ki annem ayağa kalkmış. Kederini bir anda üzerinden atmış. “Orduya güvenemeyiz,” demiş, aklı hemen ne yapılması gerektiğine atlayarak, çünkü o bir zamanlar Tanrı’ydı. “Tazu’yu buraya getir,” demiş Ruaway’e.

Ruaway Tazu’yu kutsal insanların arasında bulup gözleriyle işaret ederek onu çağırmış ve hemen annesinin yanına gitmesini söylemiş. Sonra hâlâ açık ve nöbetçisiz olan avlu kapısından dışarı çıkmış. Pırıltılı Meydan’da, sarhoş bir kızla birkaç asker gören olup olmadığını sormuş. Bizi görenler ona kuzeydoğu caddesine gitmesini söylemişler. Tüm bunlar çok kısa zamanda olup bittiğinden, şehrin kuzey kapısından çıktıktan sonra Omimo ile adamlarının Ghari’ye doğru giden dağ yolunu tırmandıklarını, beni eski kaleye doğru taşıdıklarını görmüş. Gördüklerini anneme anlatmak için koşarak geri dönmüş.

Tazu, Bulut Hanım ve en çok güvendiği insanlara danışan annem, askerleri cephede savaşmayıp taşrada düzeni sağlayan, barış zamanı generallerinden birkaçını çağırtmış. Onlardan sadakat istemiş; onlar da hem annem artık Tanrı değilse de bir zamanlar Tanrı olduğu, hem de Tanrı’nın kızı ve annesi olduğu için sadakat sözü vermişler. Zaten sadakat gösterebilecekleri başkası yokmuş.

Daha sonra düş rahipleriyle konuşmuş ve meleklerin insanlara ne mesaj taşıması gerektiğine karar vermişler. Omimo’nun, benimle evlenip kendisini Tanrı yapmak için beni kaçırdığından kimsenin kuşkusu yokmuş. Eğer annem, önce davranıp bunun nikâh rahibi tarafından düzenlenen bir evlilik olmadığını, bir tecavüz olduğunu melekler aracılığıyla duyurursa, belki o zaman insanlar onunla benim Tanrı olduğumuza inanmayacaklardı.

Böylece haber hızlı adımlarla bütün şehre ve ülkeye yayılmış.

Omimo’nun, artık bütün hızıyla batıya doğru peşinden gelen ordusu ona sadıktı. Başka askerler de yolda ona katılmıştı. Merkezi topraklardaki barışı koruyan askerlerin çoğu annemin yanındaydı. Annem Tazu’yu onların başına getirmişti. İkisi birlikte yürekli ve azimli bir cephe oluşturmuşlardı ama çok az umutları vardı, çünkü Tanrı yoktu ve Omimo beni tecavüz etmek veya öldürmek üzere elinde tuttuğu sürece de olamazdı.

Bütün bunları daha sonra öğrendim. Gördüklerim ve bildiklerim ise şunlardı: Eski kalede penceresi: basık bir odadaydım. Kapı dışardan kilitliydi. Kalede Omimo’nun askerlerinden başka kimse olmadığı için yanımda kimse yoktu, kapıda nöbetçi de yoktu. Orada geceyi gündüzü bilmeden bekledim. Korktuğum şey gerçekleşti de zaman durdu sanıyordum. Kalenin altındaki eski bir depo olan odamda hiç ışık yoktu. Toprak zeminde minik yaratıklar kıpırdanıp duruyordu. Sonra toprağın üzerinde yürüdüm. Toprağa oturdum, toprağın üzerine yattım.

Kapının sürgüsü açılmıştı. Kapıda yanan meşaleler gözlerimi kamaştırıyordu. İçeri giren adamlar duvardaki yuvaya bir meşale taktı. Omimo onların arasından geçip yanıma geldi. Penisi dimdik duruyordu ve bana tecavüz etmek için geliyordu. Yarı kör yüzüne tükürerek, “Eğer bana dokunursan penisin duvardaki şu meşale gibi yanacak!” dedim. Sanki gülüyormuş gibi bana dişlerini gösterdi. Beni yere itip bacaklarımı açtı ama titriyordu, benim kutsal varlığımdan korkmuştu. Penisini ellerinin yardımıyla içime itmeye çalıştı ama penisi yumuşamıştı. Bana tecavüz edemedi. “Yapamıyorsun, bak gördün mü, bana tecavüz edemiyorsun!” dedim.

Askerleri bütün bunları görüp duydular. Rezil olan Omimo beni öldürmek için kılıcını altın kınından çekti ama askerleri elini tutup, “Bey, Bey onu öldürme, seninle birlikte Tanrı olması gerek,” diyerek onu engellediler. Omimo, benim ona karşı koyduğum gibi, onlara karşı koyup bağırdı; böylece hep birlikte bağrışıp itişerek dışarı çıktılar. İçlerinden biri meşaleyi aldı ve kapı arkalarından kapandı. Bir süre sonra, sürgülemeyi unutmuş olabileceklerini düşünerek el yordamıyla kapıya gidip açmayı denedim ama sürgülüydü. Yeniden durduğum köşeye geri döndüm ve karanlıkta toprağın üzeride yattım.

Aslında hepimiz karanlıkta ve toprak üzerindeydik. Tanrı yoktu. Tanrı, nikâh rahibi tarafından evlilikle birleştirilmiş Tanrı kızı ve oğluydu. Başka Tanrı olamazdı. Tutacak başka yol yoktu. Omimo hangi yolu tutacağını, ne yapacağını bilemiyordu. Nikâh rahibinin sözleri olmazsa benimle evlenemezdi. Tecavüz ederek kocam olabileceğini düşünmüştü, belki de olabilirdi ama bana tecavüz edemedi. Onu iktidarsız kılmıştım.

Tek çıkış yolunu şehre saldırmakta görüyordu, Tanrı’nın evini ve rahiplerini tutsak alacak, Tanrı yapan sözleri söylemek için nikâh rahibini zorlayacaktı. Bunu yanındaki ufak kuvvetle yapamazdı, o yüzden ordusunun doğudan gelmesini bekledi.

Tazu, generaller ve annem, ülkenin orta kısımlarından şehre asker toplamışlardı. Ghari’ye saldırmayı denemediler. Savunması kolay, saldırması zor, güçlü bir kaleydi; ayrıca eğer kaleyi kuşatırlarsa kale ile Omimo’nun doğudan gelen büyük ordusu arasında sıkışıp kalmaktan çekiniyorlardı.

Böylece Omimo yanında gelmiş olan iki yüz kadar askerle kaleye yerleşmişti. Günler ilerledikçe Omimo bu adamlara kadın bulmaya da başladı. Tanrı ordu karargâhları ve kamplarındaki askerlerle düzüşmeye giden köy kadınlarına fazladan tahıl, alet veya fidan verirdi. Her zaman askerleri memnun edip bu ödülü almaya gönüllü kadınlar bulunurdu; eğer hamile kalırlarsa tabii ki daha fazla ödül ve destek alırlardı. Adamlarını rahatlatmanın ve yatıştırmanın yollarını arayan Omimo, Ghari yakınlarındaki köylerin kızlarına hediyeler vermeleri için subaylarını yolladı. Bir grup kız gelmeyi kabul etmişti; çünkü sıradan insanlar durumu pek anlamıyorlar, kimsenin Tanrı’ya karşı gelebileceğine inanamıyorlardı. Bu köy kadınlarıyla birlikte Ruaway de geldi.

Kadınlar ve kızlar kalenin dört bir yanında, görev başında olmayan askerlerle şakalaşmaya oynaşmaya başlamışlardı. Ruaway zeminin altındaki kara geçitlere girip, depoların kapılarını yoklayarak cesareti ve talihi sayesinde nerede olduğumu bulmuştu. Sürgünün çekildiğini duydum. İsmimi söyledi. Birtakım sesler çıkarttım. “Gel!” dedi. Kapıya doğru emekledim. Kolumdan tutup ayağa kalkmama ve yürümeme yardım etti. Sürgüyü yeniden sürüp kapattı, sonra da ışığın taş basamaklar üzerinde oynaştığını görünceye kadar kara geçitten el yordamıyla ilerledik. Meşalelerin aydınlattığı, kızlar ve askerlerle dolu bir avluya çıktık. Ruaway hemen saçma sapan şeyler söyleyip kıkırdayarak aralarında koşmaya başladı; koluma o kadar sıkı yapışmıştı ki ben de onunla koşuyordum. Birkaç asker bizi tutmaya çalıştı ama Ruaway, “Yo, yo Tuki Komutana gidiyor!” diyerek onları atlattı. Koşmaya devam edip yan kapıya geldik; Ruaway muhafızlara, “Bizi bırakın Komutan, Komutan, onu annesine götürmem lazım, ateşi çıktı kusup duruyor!” dedi. Tökezliyordum, her yanım hapishanemdeki toz toprakla kaplıydı. Muhafızlar bana gülerek, pisliğim hakkında kötü kötü şeyler söyleyerek kapıyı bizim geçebileceğimiz kadar, azıcık araladılar. Biz de yıldızların ışığı altında dağdan aşağıya koştuk.

Hapisten öyle kolayca kaçabildiğime, kilitli kapılardan öyle rahatça geçebildiğime göre, gerçekten bir Tanrı olmam icap ettiğini söyledi insanlar. Ama o sıralarda Tanrı yoktu, şimdi de olmadığı gibi. Tanrı’dan çok önceleri ve aynı zamanda çok sonraları işler böyle yürüyor, yani şans, talih, kısmet veya kader dediğimiz yolla; ama bunlar sadece isimden ibaret.

Bir de cesaret var. Ruaway beni, onun gönlünde olduğum için kurtarabildi.

Kapıdaki muhafızların görüş alanından çıkar çıkmaz, nöbetçilerin kol gezdiği yoldan ayrılıp kırdan ilerleyerek şehre gittik. Şehir, önümüzdeki büyük yamacın üzerinde tüm haşmetiyle duruyordu, surları yıldız ışığıyla aydınlanmıştı. Daha önce, tam ortasındaki evin pencereleri ve balkonları dışında şehri hiç görmemiştim.

Hiç bu kadar uzağa yürümemiştim, ayrıca derslerimizin bir parçası olarak yaptığım idmanlar sayesinde kuvvetli olsam da ayak tabanlarım avcumun içi kadar yumuşaktı. Kısa bir süre sonra inlemeye başladım; ayağımın altındaki taşlar ve kumların verdiği acı yüzünden gözlerim yaşarmaya başladı. Gitgide daha zor nefes almaya başlamıştım. Koşamıyordum. Ama Ruaway elimi bırakmadı ve yolumuza devam ettik.

Barış askerleri tarafından dikkatle korunan kilitli ve sürgülü kuzey kapısına vardık. O zaman Ruaway seslendi, “Tanrı’nın kızını Tanrı’nın şehrine sokun!”

Saçımı arkaya attım, ciğerlerim iğne batıyormuşçasına acısa da dimdik durdum ve kapı komutanına, “Komutan Bey, bizi dünyanın merkezindeki evde bulunan annem Ze Hanım’a götür,” dedim.

Komutan, yaşlı General Rire’ın oğluydu, tanıdığım bir adamdı, o da beni tanıdı. Bana bir kez baktıktan sonra hızla başparmaklarını alnına götürdü ve gürleyerek emirler yağdırdı, kapılar açıldı. Böylece içeri girip askerlerin ve neşeyle bağrışan, giderek kalabalıklaşan güruhun refakatinde kuzeydoğu caddesinden evime gittik. Davullar bayramın yüksek, hızlı ritmiyle vurmaya başladı.

O gece annem sütten kesilmemiş bebek olduğumdan beri yapmadığı şekilde kucakladı beni.

O gece Tazu ile birlikte çelengin altında, nikâh rahibinin önünde durarak kutsal kaplardan içtik ve Tanrı olarak evlendik.

Yine o gece, benim gittiğimi öğrenen Omimo orduda görevli bir ölüm rahibine kendisini, askerlerle düzüşmeye gelen köylü kızlardan birisiyle evlendirmesini emretmiş. Onun birkaç adamı hariç evimin dışında hiç kimse beni yakından görmediğinden herhangi bir kız benim yerime geçebilirdi. Ölü Tanrı’nın kızıyla evlendiğini ve artık onunla birlikte Tanrı olduğunu iddia etti. Biz evliliğimizi ilan etmek için melekleri yollarken, o da kız kardeşi Ze’nin onunla birlikte kaçıp, Ghari’de onunla evlendiği ve artık tek gerçek Tanrı’nın onlar olduğu için Tanrı’nın Evi’nin evliliğinin yalan olduğunu söyleyen koşucular yolladı. Ordu rahipleri, “Bakın! Kehanet yerini buldu! Tanrı beyaz ve tek gözü var!” diye bağırırken o da insanların önüne altın şapkayla, yüzü beyaza boyanmış halde, tek gözüyle çıktı.

Kimisi onun rahiplerine ve ulaklarına inanırken daha fazla insan bize inandı. Ama hepsi, ulakların aynı zamanda iki Tanrı olduğunu ilan etmesi karşısında acı çekiyordu, hepsi korkmuş veya kızmıştı; gerçeği bilemeyecek, birini seçip ona inanmak zorunda kalacaklardı.

Omimo’nun büyük ordusu artık dört veya beş günlük yoldaydı.

Melekler gelip bize genç general Mesiwa’nın şehrin güneyindeki zengin kıyılardan bin barış askeri getirdiğini söyledi. Meleklere “Tek gerçek Tanrı” için savaşmaya geldiğinden başka bir şey söylememişti. Bunun Omimo anlamına gelmesinden korkuyorduk. Çünkü biz adımıza sıfatlar eklemezdik; adımızın kendisi tek gerçek anlamına gelir, aksi takdirde bir anlam taşıyamaz.

Generallerimizi seçerken akıllıca davranmış, onların öğütleriyle hareket etmekte de tereddüt etmemiştik. Şehrin kuşatılmasını beklemektense, doğu ordusuna Ghari’ye varmalarından önce, Başlangıç Nehri’nin üzerindeki tepelerin eteklerinde saldırmak için kuvvet yollamaya karar vermiştik. Onların tüm gücü geldikçe gerilemek zorunda kalacak ama gerilerken kırsalı boşaltıp insanları şehre getirecektik. Bu arada şehrin tahıl ambarlarını doldurmak için güney ve batı yollarından sürekli arabalar yolluyorduk. Eğer savaş çabuk bitmezse, demişti yaşlı generaller, yemek yemeyi sürdürebilenler kazanacaktır.

“Boğuş Bey’in ordusu doğu ve kuzey yolları boyundaki ambarlardan faydalanabilir,” dedi bütün divanlara katılan annem.

“Yolları bozun,” dedi Tazu.

Annemin nefesi kesildi; ben kehaneti hatırladım: Yollar parçalanacak.

“Bu en az onları yapmak kadar uzun zaman alır,” dedi en yaşlı general ama ondan sonraki yaşlı general, “Almoghay’daki taş köprüyü yıkın,” dedi. Biz de buyruğumuzu öyle verdik. Geciktirme savaşında çekilmekte olan ordumuz binlerce yıldır ayakta duran büyük köprüyü yıktı. Bizim ordumuz ve arabacılarımız ambarların içindeki her şeyi şehre taşırken Omimo’nun ordusu yüz mil kadar dolaşmak, ormanların içinden geçip Domi’de nehrin geçit verdiği yere kadar gitmek zorunda kaldı. Birçok insan Tanrı’nın korumasını isteyerek ordumuzu takip etti; böylece şehir hınca hınç doldu. Her ze tanesi onu yiyecek bir ağızla beraber geliyordu.

Bütün bu zaman zarfında Domi’de doğu ordusunun üzerine yürüyebilecek durumdaki Mesiwa, geçitlerde bin adamıyla bekledi. Ona kutsal şeylere saygısızlık edenleri cezalandırmak ve barışı yeniden tesis etmek için bize yardıma gelmesini emrettiğimizde melekleri anlamsız mesajlarla geri yolladı. Omimo ile işbirliği içinde olduğu kesin gibiydi. “Mesiwa parmak, Omimo başparmak,” dedi en yaşlı general parmaklarıyla bit çıtlatır gibi yaparak.

“Tanrı alaya alınmaz,” dedi Tazu, hiddetten küplere binerek. Yaşlı general utanç içinde başını eğerek başparmaklarıyla alnına dokundu. Ama ben gülümseyebilmiştim.

Tazu ülke halkının kutsal şeylere yapılan bu saygısızlık karşısında ayaklanarak Boyalı Tanrı’ya saldıracaklarını umuyordu. Ama onlar asker değildi ve hiç savaşmamışlardı. Her zaman barış askerlerinin koruması ve bizim sorumluluğumuz altında yaşamışlardı. Şimdi sanki bizim yaptıklarımız bir hortum veya depremmiş gibi her şey olup bitinceye kadar sadece seyredip bekleyecek, hayatta kalabilmeyi umacaklardı. Sadece bizim ev ahalisi, yani geçimleri tamamen bize bağlı, hünerleri ve bilgileri bizim hizmetimizde olanlar, şehirde gönüllerinde olduklarımız ve barış askerleri bizim için savaşabilirlerdi.

Taşra halkı bize inanmıştı. İnancın olmadığı yerde Tanrı da yoktur. Kuşkunun olduğu yerde ayak tökezler, el tutunamaz.

Hudutlardaki savaşlar, fetih savaşları topraklarımızı çok büyütmüştü. Kasaba ve köylerdeki insanlar benim onları tanıdığımdan daha fazla tanımıyordu beni. Başlangıç günlerinde Babam Kerul ile Bamam Ze dağlardan inerek, iç topraklardaki tarlalarda sıradan insanların yanında yürümüşlerdi. Büyük yolların ilk taşlarını, eski şehir surlarının koca temel taşlarını yerleştiren sıradan insanlar her gün gördükleri için Tanrı’nın yüzünü biliyorlardı.

Divanlarda bunu dile getirdikten sonra Tazu ile birlikte sokaklara çıktık, bazen tahtırevanla taşınarak, bazen yürüyerek. Etrafımızı bizim ulviyetimize saygı duyan rahipler ve muhafızlar çeviriyorlardı ama insanların arasına giriyor, bakışlarına karşılık veriyorduk. Dizleri üzerine çökerek başparmaklarını alınlarına götürüyorlardı; birçoğu bizi görünce ağlıyordu. Caddeden caddeye sesleniyorlar, küçük çocuklar, “İşte Tanrı!” diye bağırıyordu.

“Gönüllerinde yürüyorsunuz,” dedi annem.

Ama Omimo’nun ordusu Başlangıç Nehri’ne gelmişti ve öncü kolları bir günlük mesafedeki Ghari’ye ulaşmıştı.

O akşam kuzey balkonuna çıkıp, tıpkı bir böcek yuvası gibi askerlerle kaynaşan Ghari tepesine doğru baktık. Batıda, kar altındaki dağlar koyu kızıl bir ışığa batmıştı. Korosi’den koca bir duman bulutu yükseliyordu, kan rengi.

“Bak,” dedi Tazu, kuzeybatıyı işaret ederek. Gökyüzünde bir ışık parlayıp söndü, çok uzaklarda çakan bir şimşeğe benziyordu. “Kayan bir yıldız,” dedi; bense, “Bir patlama,” dedim.

Gecenin karanlığında melekler geldiler. “Gökyüzünden büyük bir ev yanarak düştü,” dedi biri; diğeri de, “Yandı ama ayakta, nehrin kıyısında duruyor,” dedi.

“Dünyanın doğum gününde Tanrı’nın söylediği sözler,” dedim.

Melekler yüzlerini saklayarak diz çöktüler.

O gün gördüğüm şeyler, bugün uzak geçmişe bakarken gördüğüm şeyle aynı değil; o gün bildiğim şeyler, bugün bildiklerimden hem daha az, hem daha fazla. O zamanlar gördüğüm ve bildiğim şeyleri anlatmaya çalışıyorum.

O sabah, büyük taş yoldan kuzey kapısına bir grup varlığın, iki ayaklı, insan veya kertenkele gibi ayakta duran varlıkların gelmekte olduklarını gördüm. Bunlar dev çöl kertenkelesi boyundaydı, kocaman kolları ve bacakları vardı ama kuyrukları yoktu. Her yanları bembeyazdı, saçsızdılar. Kafalarında ağız, burun yoktu ama kapaksız, parlak, kocaman bir göz vardı.

Kapının dışında durdular.

Ghari Tepesi’nde tek bir adam bile görünmüyordu. Hepsi ya kalenin içindeydi, ya da tepenin arkasındaki ormana gizlenmişlerdi.

Biz, muhafızları koruması için göğüs hizasında bir duvarı olan kuzey kapısının üzerinde duruyorduk.

Şehrin balkon ve damlarından korkuyla ağlayıp sızlayanların sesleri geliyordu ve insanlar bize, “Tanrı! Tanrı bizi kurtar!” diye sesleniyordu.

Tazu’yla ben bütün gece konuşmuştuk. Annemizin ve diğer bilge insanların söylediklerini dinledikten sonra akıllarımızı birleştirmek, gelmekte olan zamana omzumuz üzerinden bakabilmek için onları uzaklaştırmıştık. Dünyanın ölümünü ve doğumunu gördük o gece. Her şeyin değiştiğini.

Kehanet Tanrı’nın beyaz olduğunu ve tek gözü olduğunu söylüyordu. Şimdi gördüğümüz buydu. Kehanet dünyanın öldüğünü söylemişti. Onun ölümüyle birlikte bizim kısa süreli Tanrılığımız da sona eriyordu. İşte yapmamız gereken buydu: Dünyayı öldürmeliydik. Tanrı’nın yaşayabilmesi için dünyanın ölmesi gerekiyordu. Ayakta durabilmesi için evin düşmesi gerekiyordu. Daha önce Tanrı olmuş olanlar, Tanrı’yı karşılamalıydı.

Tazu Tanrı’ya hoş geldin derken ben kapının suru içindeki döner merdivenlerden aşağıya koşup büyük sürgüleri çekerek —muhafızların bana yardım etmesi gerekmişti— kapıları ardına kadar açtım. “Girin!” dedim Tanrı’ya ve diz çökerek başparmaklarımı alnıma koydum.

Kararsız, ağır ağır içeri girdiler. Hiç kırpmadıkları koca gözlerini bir yandan öbürüne çevirip duruyordu. Gözlerinin etrafında güneşte parlayan gümüş bir halka vardı. O gözlerden birinin içinde kendimi gördüm, Tanı’nın gözbebeğinde.

Üzerinde parlak dövmeler bulunan kar beyazı tenleri kaba ve kırışıktı. Tanrı’nın bu kadar çirkin olabilmesi beni dehşete düşürmüştü.

Muhafızlar surların dibine sinmişlerdi. Tazu yanımda durmak için aşağıya indi. İçlerinden biri bize doğru bir kutu uzattı. Kutudan bir gürültü geldi, sanki içine bir hayvan kapatılmıştı.

Tazu yine onlarla konuşarak, kehanetin geleceklerini söylemiş olduğunu, eskiden Tanrı olmuş olan bizim, onlara bağrımızı açtığımızı söyledi.

Orada durdular, kutudan yine gürültüler geldi. Doğru dürüst konuşmasını öğrenmeden önce Ruaway’in çıkarttığı seslere benziyordu bu gürültüler. Tanrı’nın dili artık bizim dilimiz değil miydi? Yoksa Tanrı, Ruaway’in halkının inandığı gibi bir hayvan mıydı? Bizden çok, evimizin hayvanat bahçesinde yaşayan canavar çöl kertenkelelerine benzediklerini düşündüm.

İçlerinden biri kalın kolunu kaldırarak caddenin sonunda bulunan, diğer evlerden daha yüksekte duran, bakır olukları ve altın varaklı oymaları parlak kış güneşinde parlayan evimizi işaret etti.

“Gelin Rabbim,” dedim, “evinize gelin.” Onları eve götürdük ve içeri aldık.

Basık, uzun ve penceresiz kabul salonuna gelince içlerinden biri kafasını çıkarttı. İçinde bizimkilere benzeyen iki gözlü, burunlu, ağızlı, kulaklı bir kafa vardı. Diğerleri de aynı şeyi yaptılar.

Sonra başlarının bir maske olduğunu görünce, beyaz derilerinin de, sadece ayaklarına değil bütün vücutlarına giydikleri bir tür pabuç olduğunu anladım. O pabucun içinde, tıpkı bizim gibilerdi; gerçi yüzlerinin rengi kil çanaklara benziyordu ve çok zayıf görünüyorlardı, saçları da parlak ve dümdüzdü.

“Yiyecek içecek getirin,” dedim kapının dışına sinmiş Tanrı’nın çocuklarına; onlar da tepsilerle ze-kekleri, kuru meyve ve kış birası getirmek için koşuştu. Tanrı, yiyeceklerin yerleştirildiği masalara yaklaştı. Bazıları yiyor gibi yaptılar. Benim ne yaptığımı seyreden bir tanesi, önce ze-keki alnına götürdü sonra ısırdı, çiğnedi ve yuttu. Diğerlerine, gre-gra, gre-gra gibi bir şeyler söyledi.

Vücut pabucunu ilk çıkartan da o oldu. Vücudunun büyük bir bölümünü sargılar ve örtüler gizleyip koruyordu ama buna şaşırmadım, çünkü vücut derileri de bir bebeğin gözkapağı gibi soluk, korkunç derecede ince ve yumuşaktı.

Kabul odasında, Tanrı’nın çifte tahtının üzerindeki doğu duvarında, Tanrı Bey’in güneşi yeniden yoluna döndürmek için giydiği altın maske asılıydı. Keki yemiş olan maskeyi işaret etti. Sonra bana bakarak —gözleri badem şeklinde, iri ve güzeldi— gökyüzünde güneşin olduğu yeri gösterdi. Ben bedenimle eğildim. Maskenin üzerinde parmağıyla orayı burayı işaret ettikten sonra bütün tavanı işaret etti.

“Daha fazla maske yapılması lazım çünkü Tanrı artık ikiden fazla,” dedi Tazu.

Ben o el kol hareketlerinin yıldızları anlattığını düşünmüştüm ama Tazu’nun yorumunun daha anlamlı olduğunu fark ettim.

“Maskeler yapacağız,” dedim Tanrı’ya; sonra şapka rahibine Tanrı’nın ayinler ve bayramlar sırasında giydiği altın şapkaları getirmesini emrettim. Bu şapkalardan çok fazla vardı, kimi taşlı ve süslü, kimi sadeydi, hepsi de çok eskiydi. Şapka rahibi bunları sırasıyla ikişer ikişer getirdi, ilk Ze ve Hasat merasimlerinin yapıldığı cilalı ahşap ve bronzdan yapılmış büyük masanın üzerine yerleştirdi.

Tazu altın şapkasını çıkardı; ben de kendiminkini çıkardım. Tazu kendi şapkasını keki yiyenin başına koydu; ben de kısa boylu birini seçip uzandım ve kendi şapkamı başına yerleştirdim. Sonra kutsal vesileyle giyilenleri değil de günlük şapkaları seçerek, onlar durup beklerken Tanrı’nın bütün başlarına bir şapka giydirdik.

Sonra çıplak başlarla diz çöktük, başparmaklarımızı alnımıza götürdük.

Tanrı orada durdu. Ne yapmaları gerektiğini bilmediklerine emindim. “Tanrı erişkin ama yeni, bir bebek gibi,” dedim Tazu’ya. Ne dediğimizi anlamadıklarından emindim.

Aniden, benim şapkayı takmış olduğum gelip ellerini dirseklerime koyarak, beni yerden kaldırdı. Önce, bana dokunulmasına alışık olmadığım için kendimi çektim; sonra artık kutsal olmadığımı hatırlayarak Tanrı’nın bana dokunmasına izin verdim. Bir şeyler söyleyip el kol işaretleri yaptı. Gözlerimin içine bakıyordu. Altın şapkayı çıkartıp yeniden benim başıma koymaya çalıştı. Bunun üzerine olduğum yerde büzüşerek, “Hayır, hayır!” dedim. Bu bana küfür gibi gelmişti, Tanrı’ya hayır demek yani, ama aklım fazlasına eriyordu.

Tanrı kendi aralarında konuştu bir süre; Tazu, annem ve ben de kendi aramızda konuşabilmiştik. Anladığımız şuydu: Kehanet yanlış değildi tabii ki ama çok incelikliydi. Tanrı ne gerçekten tek gözlüydü, ne de kör ama nasıl göreceğini bilmiyordu. Beyaz olan Tanrı’nın teni değil boş ve bilgisiz zihinleriydi. Nasıl konuşulacağını, nasıl hareket edileceğini, ne yapılması gerektiğini bilmiyorlardı. Kendi halklarını tanımıyorlardı.

Yine de ister Tazu’yla ben, ister annemiz veya eski öğretmenlerimiz olsun, biz onları nasıl eğitebilirdik? Dünya ölmüştü ve yeni bir dünya oluşuyordu. İçindeki her şey yeni olabilirdi. Her şey farklı olabilirdi. Yani nasıl görülmesi gerektiğini, ne yapılması gerektiğini, nasıl konuşulacağını bilmeyen Tanrı değil, bizdik.

Bunu o kadar güçlü hissetmiştim ki yeniden diz çökerek Tanrı’ya yakardım, “Öğret bize!”

Bana baktıktan sonra birbirleriyle konuştu, brr-grr, gre-gra.

Annemi ve diğerlerini generallerimizle konuşmaları için yolladım çünkü melekler Omimo’nun ordusuyla ilgili raporlar getirmişti. Tazu uykusuzluktan çok yorgun düşmüştü. İkimiz birlikte yere oturup sessizce konuştuk. Tanrı’nın tahtı onu endişelendiriyordu. “Hepsi birden nasıl oturacak?” dedi.

“Taht ekletecekler,” dedim. “Ya da önce ikisi oturacak, sonra diğer ikisi. Hepsi Tanrı, seninle benim olduğumuz gibi, o yüzden bunun önemi yok.”

“Ama hiçbiri kadın değil,” dedi Tazu.

Tanrı’ya daha dikkatli bakınca haklı olduğunu gördüm. Bu beni yavaş yavaş ama çok derinden rahatsız etmişti. Tanrı nasıl olur da yarı insan olurdu?

Benim dünyamda Tanrı’yı evlilik yaratıyordu. Bu gelecek dünyada, Tanrı’yı ne yaratacaktı?

Aklıma Omimo geldi. Yüzündeki beyaz kil ve sahte bir evlilik onu sahte Tanrı yapmıştı ama birçok insan onun gerçekten Tanrı olduğuna inanmıştı. Biz kendi gücümüzü bu yeni ve cahil Tanrı’ya verirken, inançlarının gücü onları gerçekten Tanrı yapabilir miydi?

Omimo bunların ne kadar çaresiz göründüklerinin, nasıl konuşulacağını, hatta nasıl yemek yeneceğini bilmediklerinin farkına varsa onların tanrısallıklarından, bizimkinden korktuğundan bile daha az korkardı. Saldırırdı. Peki bizim askerlerimiz bu Tanrı için dövüşür müydü?

Dövüşmeyeceklerini açıkça gördüm. Başımın arkasındaki, gelen şeyleri gören gözlerimle gördüm. Halkımın üzerine çökecek olan ıstırabı gördüm. Dünyayı ölü gördüm ama yeniden doğduğunu görmedim. Erkek bir Tanrı’dan hangi dünya doğabilirdi? Erkekler doğurmaz.

Her şey yanlıştı. Tanrı’yı şimdi, henüz dünyada yeni ve zayıfken askerlere öldürtmemiz gerektiğini düşündüm.

Peki ya sonra? Eğer Tanrı’yı öldürürsek, Tanrı kalmayacaktı. Yeniden Tanrı numarası yapabilirdik, Omimo’nun yaptığı gibi. Yalandan tanrısallık olmaz. İnsan altın şapkayı takar gibi de takamaz tanrısallığı üzerine.

Dünya ölmüştü. Bu yazılmış ve önceden söylenmişti. Bu yabancı adamların yazgısı Tanrı olmaktı; nasıl biz kendi yazgımızı yaşadıysak onlar da kendilerininkini yaşayacaklar, eğer Tanrı’nın marifetlerinden biri olan omuzlarından gerisini görme işini yapamıyorlarsa, neyin nasıl olduğunu yaşayarak öğreneceklerdi.

Yeniden ayağa kalktım, yanımda durması için Tazu’nun da elini tutmuştum. “Şehir sizin,” dedim onlara, “halk da sizin. Dünya sizin, savaş da sizin. Size şükürler olsun, şan şeref sizin olsun Tanrımız!” Bir kez daha diz çöküp, alınlarımızı iyice eğip başparmaklarımıza değdirdik ve onlardan ayrıldık.

“Nereye gidiyoruz?” dedi Tazu. On iki yaşındaydı ve artık Tanrı değildi. Gözlerinde yaşlar vardı.

“Annemizi ve Ruaway’i bulmaya,” dedim, “ve Arzi’yi, Budala Bey’i, Haghag’ı ve bizimle birlikte gelmek isteyen halkımızı.” Tam, “çocuklarımızı” diyecektim, ama artık onların annesi ve babası olmadığımızı hatırladım.

“Nereye?” dedi Tazu.

“Çimlu’ya.”

“Dağlara mı? Kaçıp saklanmaya mı? Kalıp Omimo ile savaşmalıyız.”

“Ne için?” dedim.

Bu altmış yıl önceydi.

Dünya bitip yeniden başlamadan önce Tanrı’nın evinde yaşamanın nasıl bir şey olduğunu anlatmak için yazdım bunları. Doğru anlatabilmek için, o günkü aklımla yazmaya çalıştım. Ama ne o gün, ne de şimdi babamın ve tüm rahiplerin görmüş oldukları ve söyledikleri kehaneti tam olarak anladığım söylenemez. Hepsi gelip geçti. Yine de Tanrımız yok, bize yol gösterecek kehanetimiz yok.

Yabancı adamların hiçbiri uzun yaşamadı ama hepsi Omimo’dan uzun yaşadı.

Dağlara giden uzun yoldayken bir melek bize yetişerek Mesiwa’nın Omimo’ya katıldığını, iki generalin büyük ordularını Soze Nehri yakınlarındaki tarlalarda, yanıp kavrulmuş toprakların ortasında yabancıların bir kule gibi yükselen evinin önüne getirdiklerini söyledi. Yabancılar Omimo ile ordusunun üzerinden şimşekler yollayıp uzaktaki ağaçları tutuşturarak onları çekilmeleri için açıkça uyarmışlar. Omimo kulak asmamış. Tanrı olduğunu, sadece Tanrı’yı öldürerek ispat edebilirdi. Ordusuna, yüksek eve saldırma emri vermiş. Mesiwa ile o, etraflarındaki yüz adamla birlikte tek bir yıldırımla yok olmuşlar. Yanıp kül olmuşlar. Ordusu dehşet içinde kaçmış.

“Onlar Tanrı! Onlar gerçekten Tanrı!” demişti Tazu meleğin anlattıklarını duyduğunda. Neşeyle konuşmuştu çünkü o da benim gibi kuşku içinde kıvranıyordu. Şimşeklere hükmettiklerine göre, bir süre hepimiz onlara inanabilirdik. Birçok insan yaşadıkları sürece onlara Tanrı dedi.

Benim inancıma göre, onların, benim anladığım anlamda Tanrılıkla bir ilgileri yoktu ama başka dünyadandılar, büyük güçleri olan doğaüstü varlıklardı; yine de bizim dünyamızda zayıf ve cahillerdi ve kısa bir süre sonra bu dünyada hastalanıp öldüler.

Hepsi on dört kişiydi. Bazıları on yıldan fazla yaşadı. Bunlar bizim gibi konuşmayı öğrendiler. İçlerinden biri dağlara, hâlâ Tanrı olarak Tazu ile bana tapınmak isteyen bazı hacılarla birlikte Çimlu’ya geldi. Tazu, ben ve bu adam günlerce konuşup birbirimizden çok şey öğrendik. Bize evlerinin havada hareket ettiğini, ejderha kertenkelesi gibi uçtuğunu söyledi ama kanatları kırılmıştı. Geldikleri topraklarda güneş ışığının çok zayıf olduğunu ve onları hasta edenin bizim güçlü güneş ışığımız olduğunu söyledi. Bedenlerini dokumalarla örtmüşlerdi ama yine de tenleri çok inceydi, güneş ışığı içlerine giriyordu ve kısa bir süre sonra hepsi ölecekti. Gelmiş olmaktan üzüntü duyduklarını söyledi. Ben, “Gelmeniz gerekiyordu. Tanrı geleceğinizi görmüştü. Üzülmenin faydası ne?” dedim.

Tanrı olmadıkları konusunda benimle aynı fikirdeydi. Tanrı’nın gökyüzünde yaşadığını söyledi. Bu bize, Tanrı’nın yaşaması için işe yaramaz bir yer gibi geldi. Tazu ona geldiklerinde kehaneti yerine getirdikleri, dünyayı değiştirdikleri için gerçekten Tanrı olduklarını ama şimdi, tıpkı bizim gibi, sıradan insanlar olduklarını söyledi.

Ruaway bu yabancıyı sevmişti, belki kendisi de bir yabancı olduğu için; adam Çimlu’dayken birlikte uyumuşlardı. Dokumaların ve çarşafların altında herhangi bir adam gibi olduğunu söyledi. Ruaway’e, tohumları bu topraklarda yeşermeyeceği için onu hamile bırakamayacağını söylemişti. Gerçekten de yabancılar hiç çocuk bırakamadı.

Bu yabancı bize ismini söylemişti: Bin-yi-zin. Çimlu’ya birkaç kez daha gelmişti ve aralarında en son ölen o olmuştu. Ruaway’e, gözlerinin önüne taktığı kara kristalleri bıraktı; bunlar benim gözlerime her şeyi daha belirsiz gösterdiği halde Ruaway’in her şeyi daha büyük ve daha net görmesini sağlıyordu. Bana, küçük resimlerin çizgilerinden oluşan güzel bir yazıyla kendi hayatının kayıtlarını verdi; onları, benim bu yazdıklarımla aynı kutuda saklıyorum.

Tazu’nun erbezleri olgunlaştığında ne yapmamız gerektiğine karar vermek zorundaydık, çünkü sıradan insanlar arasında kardeşler evlenemez. Rahiplere sorduk, onlar da bize bizim evliliğimizin ilahi olduğunu ve bozulamayacağını, artık Tanrı olmasak bile karı koca olduğumuzu söylediler. Birbirimizin gönlünde olduğumuz için bu hoşumuza gitti ve sık sık birlikte uyuduk. İki kez hamile kaldım ama bebekler düştü, biri çok erken, diğeri de dört aylıkken; bir daha da hamile kalmadım. Bu bize büyük bir acı vermişti ama yine de büyük bir şanstı, çünkü eğer çocuklarımız olsaydı halk onları Tanrı yapmaya çalışabilirdi.

Tanrısız yaşamayı öğrenmek uzun zaman alıyor; kimisi ise bunu hiç yapamıyor. Hiç Tanrı olmamasındansa, yalancı bir Tanrı’yı tercih ediyorlar. Bunca yıl boyunca, şimdi sayıları azalmış olsa da, insanlar Tazu ile bana yeniden şehre inerek Tanrı olmamız için yalvarmak amacıyla Çimlu’ya tırmandılar. Yabancıların ülkeyi ne eski, ne de yeni kurallarla Tanrı olarak yönetmeyecekleri kesinleşince erkekler Omimo’yu taklit etmeye, bizim soyumuzdan gelen hanımlarla evlenip yeni Tanrı olduklarını iddia etmeye başladılar. Hepsi kendisini izleyen birilerini buldu ve birbirleriyle savaştılar. Hiçbirinde Omimo’nun o korkunç cesareti veya bir ordunun başarılı generaline duyduğu sadakat yoktu. Hepsi kızgın, hayal kırıklığına uğramış, sefil insanların ellerinde sefil bir sona ulaştılar.

Halkım ve topraklarım, dünyanın sona erdiği gece omzumdan arkaya bakıp gördüğümden daha iyi olmadı. Büyük taş yollara bakılmıyor. Bazı yerlerde bozuldular bile. Almoghay köprüsü bir daha inşa edilmedi. Tahıl ambarları ve depolar boşaldı ve bir bir yıkılıyor. Yaşlılar ve hastalar komşularından dilenmek zorunda; hamile bir kızın başvurabileceği bir tek annesi var, yetimlerin ise kimsesi yok. Batıda ve güneyde kıtlık var. Artık aç halk biziz. Melekler artık hükümet ağı üzerinde mekik dokumuyor, ülkenin bir tarafı diğer tarafında olup biteni bilmiyor. Barbarların Dördüncü Nehrin ötesindeki vahşi toprakları geri aldığını, yer ejderhalarının tahıl tarlalarında ürediğini söylüyorlar. Güçten düşmüş generaller ve boyalı tanrılar yaşamları söndürmek, malları boşa harcamak, kutsal toprağı kirletmek için ordular yetiştiriyor.

Kötü devir ebediyen devam etmeyecek. Hiçbir devir ebediyen devam etmez. Ben çok zaman önce bir Tanrı olarak öldüm. Uzun zaman sıradan bir kadın olarak yaşadım. Her yıl, güneşin güneyden, ulu Kanaghadwa’nın ardından döndüğünü görüyorum. Tanrı parıldayan taşlar üzerinde dans etmese de ölümümün omzunun gerisinden dünyanın doğum gününü görüyorum.

KAYBOLAN CENNETLER

Bu sallantı beni sabitliyor. Bilmeliyim.

Uzaklaşanlar hep var. Ve hep yakınlar.

Uyumak için uyanıyorum ve uyanışımı

ağırdan alıyorum.

Gitmem gereken yere giderek öğreniyorum.

Theodore Roethke, Uyanış

TOPRAKKÜRE

Mavi kısımları su doluydu, hidro tanklar gibi, sadece daha derin; diğer renkli kısımlar ise topraktı, bahçeler gibi, sadece daha büyük. Anlayamadığı şey gökyüzüydü. Gökyüzü, toprakküreyi çevreleyen başka bir küredir, dedi Baba, ama bunu model kürede gösteremiyorlardı çünkü görünmezdi. Hava gibi saydamdı. Havaydı. Ama maviydi. Havadan bir küre, aşağıdan bakınca maviydi ve toprakkürenin dışındaydı. Dışarıda hava. Bu gerçekten garipti. Toprakkürenin içinde hava var mıydı? Hayır, dedi Baba, sadece toprak var. İnsan toprakkürenin dışında yaşıyor, eva yapan evaadamlar gibi, sadece giysiye gerek olmuyor. Mavi havayı soluyabiliyorsun, sanki içindeymiş gibi. Gece vakitlerinde karanlığı ve yıldızları görüyorsun, eva yapıyormuş gibi, dedi Baba ama gündüz vakti sadece mavi görüyorsun. Neden, diye sordu. Çünkü ışık yıldızlardan daha parlak, dedi. Mavi ışık mı? Hayır; ışık veren yıldız sarıydı ama o kadar çok hava vardı ki mavi görünüyordu. Vazgeçti. O kadar zor ve o kadar uzun zaman önceydi ki. Üstelik önemi de yoktu.

Tabii ki onlar başka bir toprakküreye “ineceklerdi” ama bu o çok yaşlanıncaya, neredeyse ölünceye, altmış beş yaşına gelinceye kadar olmayacaktı. O zamana kadar, eğer önemliyse, anlardı.

ÖZEL TANIM

Dünyada canlı olarak insanlar, bitkiler ve bakteriler bulunur.

Bakteriler insanların, bitkilerin, toprağın ve diğer şeylerin içinde ve üzerinde yaşarlar; canlıdırlar ama görünmezler. Büyük miktarlarda bakterinin hareketi bile genellikle görünmez ya da sadece ev sahiplerine dair bir şeymiş gibi görünür. Onlar başka bir düzende yaşar. Kurala göre, düzenler, farklı bir kademeyi algılamayı mümkün kılan aletler olmazsa birbirlerini algılayamazlar. İnsan böyle bir alet sayesinde gözleri önüne serilen dünyayı hayretle izleyebilir. Fakat alet büyük düzenin dünyasını küçük düzenin dünyasına göstermez; böylece küçük dünya hayatına cam lam üzerindeki damla aniden kuruyuncaya kadar rahatsız olmadan, farkına varmadan devam eder. Karşılıklı ilişki nadir bir şeydir.

Buradaki küçük düzenin dünyası çok sadedir. Ordan oraya sürüklenen amipler, şal desenli zarif terliksihayvanlar veya süpürge rotatorlar bulunmaz; moleküllerin çarpışmaları altında durmadan titreşen, bakterilerden daha iri hiçbir yaratık yoktur.

Üstelik sadece bazı bakteriler vardır. Hiç küf yoktur, hiç yabani maya yoktur. Hiç virüs (daha küçük başka bir düzenden) yoktur. İnsanlarda veya bitkilerde hastalık yapan hiçbir mikrop yoktur. Yararlı bakterilerin, ev temizleyicileri, öğütücüler, toprak —temiz toprak— yapanlar hariç hiçbiri yoktur. Dünyada hiç kangren, kan zehirlenmesi olmaz. Grip yoktur, nezle, kızamık, veba, tifo, tifüs, verem, AIDS, dang, kolera, humma, Ebola, frengi, çocuk felci, cüzam, kanda asalaklar, uçuk, suçiçeği, yara, zona yoktur. Lyme hastalığı yoktur. Kene yoktur. Sivrisinek yoktur. Pire, sinek, hamamböceği, örümcek, ekinbiti, solucan yoktur. Dünyada hiçbir şeyin ikiden fazla veya az ayağı yoktur. Hiçbir şeyin kanadı yoktur. Hiçbir şey kan emmez. Hiçbir şey minik çatlaklarda gizlenip antenlerini sallamaz, gölgelere sıvışmaz, yumurta bırakmaz, kürkünü yalamaz, alt gagasını takırdatmaz, kıvrılıp burnu kuyruğunda yatmadan önce üç kere dönmez. Hiçbir şeyin kuyruğu yoktur. Dünyadaki hiçbir şeyin dokungaçları, yüzgeçleri, patileri veya pençeleri yoktur. Dünyadaki hiçbir şey havada süzülmez. Hiçbir şey yüzmez. Hiçbir şey mırıldanmaz, havlamaz, hırlamaz, kükremez, cıvıldaşmaz, sesini titretmez, yılın üç ayı boyunca birbiri ardı sıra do ile fa sesleri çıkarmaz. Yılın ayları yoktur. Mehtap yoktur. Yıl yoktur. Güneş yoktur. Zaman ışıkdöngüleri, karanlıkdöngüleri ve ongünlere ayrılmıştır. Her 365,25. döngüde bir kutlamalar yapılır ve Yıl değişti diye bir numara verilir. Bu Yıl 141’di. Sınıftaki saatte öyle diyor.

KAPLAN

Tabii ki ayların, güneşlerin, hayvanların resimleri var, hepsinin altında da isimleri yazıyor. Kütüphanede, kitapekranlarında bir çeşit uzun tüylü halı üzerinde dört ayağıyla koşan büyük şeyleri seyredip, bir sesin, “wyomingdeki atlar” veya “perudaki lamalar” dediğini duyabilirsiniz. Resimlerden bazıları çok komik. İnsan bazılarına dokunmak istiyor. Bazıları korkutucu. İçlerinde her yanı sarı ve kara parlak tüylerle kaplı, insanı sevmeden, insanı hiç tanımadan korkunç berrak gözlerle insana bakan bir tane var. “Hayvanat bahçesindeki kaplan,” diyor ses. Sonra çocuklar üzerlerine tırmanan bazı küçük “yavrularla” oynuyorlar; çocuklar kıkırdıyor ve yavrular çok şeker, oyuncak ya da bebek gibi görünüyor, ta ki içlerinden biri size, o aynı gözlerle, isminizi bilmeyen o yuvarlak, berrak gözlerle bakıncaya kadar.

“Ben Hsing,” dedi Hsing yüksek sesle kitapekranındaki yavru kaplan resmine. Resim başını çevirdi ve Hsing gözyaşlarına boğuldu.

Onu avutan, sorular soran öğretmen de oradaydı. “Sevmiyorum, sevmiyorum!” diye haykırdı beş yaşındaki.

“Bu sadece bir film. Canını yakmaz. Gerçek değil,” dedi yirmi beş yaşındaki.

Sadece insanlar gerçek. Sadece insanlar canlı. Babamın bitkileri de canlıymış, öyle diyor, ama insanlar gerçekten canlı. İnsanlar seni tanıyor. İsmini biliyor. Seni seviyor. Alida’nın kuzeninin Dördüncü Okula giden küçük oğlu gibileri, insan onlara kim olduğunu söyler ve onlar da seni tanırlar.

“Ben Hsing.”

“Şing,” dedi küçük oğlan; öğretmen ona Hsing demek ile Şing demek arasındaki farkı öğretmeye çalıştı ama eğer Çince konuşmuyorsanız bu farkın bir önemi yok, zaten bir şey değişmeyecekti, çünkü Rosie, Lena ve diğerleriyle birlikte Liderin Yaptığını Yap oynayacaklardı. Bir de Luis oynayacaktı tabii ki.

EĞER HİÇBİR ŞEY SENDEN ÇOK FARKLI DEĞİLSE,

AZ BİR FARKI OLAN BİLE SENDEN ÇOK FARKLI SAYILIR

Luis, Hsing’den çok farklıydı. Her şeyden öne Hsing’in vulvası vardı, Luis’in penisi. Bir gün bu iki şeyi mukayese ederlerken Luis vulva kelimesini sevdiğini çünkü sıcak, yumuşak ve yuvarlak bir tınısı olduğunu söyledi. Vajina daha bir görkemli geliyordu insanın kulağına. Ama “Penis, pii-niss,” dedi yapmacık bir nezaketle, “Piii-piss! Önemsiz, çişli, küçük bir şey gibi. Daha güzel bir ismi olmalı.” İsimler uydurmaya başladılar. Bobwob, dedi Hsing. Gowbondo! dedi Luis. Sönük olduğunda Bobwob, kalktığında Gowbondo olmasına karar verdiler gülmekten katılarak. “Kalk, kalk, Gowbondo!” diye bağırdı Luis, ve o da başını Luis’in ince, ipeksi bacakları arasından hafifçe kaldırdı. “Gördün mü, adını biliyor! Sen de seslen.” Hsing seslenince, Luis’in de biraz yardımıyla penis cevap verdi; o kadar güldüler ki sonunda —okuldan sonra Hsing’in odasına gitmiyorlarsa hep gittikleri yer olan— Luis’in odasında sadece Bobwob-Gowbondo değil her ikisi birden gevşeyip yerlere serildiler.

GİYİNMEK

Dört gözle bekliyordu ve bir gece önce hiç uyuyamamış, sabaha kadar gözünü kırpmamıştı. Ama Baba aniden tepesinde beliriverdi; kendi giysilerini, uzun siyah pantolonunu, beyaz ipekli kurtasını giymişti. “Kalksana uykucu, Merasim’in boyunca uyuyacak mısın?” Ona inanıp yataktan sıçrayınca, babası hemen ciddileşti, “Yok yok, şaka yapıyordum. Bir sürü vaktin var. Daha giyinme vaktin gelmedi!” dedi. Espriyi anlamıştı ama gülemeyecek kadar telaşlı ve heyecanlıydı. “Saçımı taramama yardım et!” diye sızlandı, tarağıyla gür siyah saçlarındaki bir düğümü çekiştirirken. Babası yardım etmek için diz çöktü.

Temenos’a vardıklarında heyecanı her şeyi daha berrak, göz kamaştırıcı, uzak bir hale sokmuştu. Oda her zamankinden daha büyük görünüyordu. Müzik çalıyordu, neşeli, oynak bir müzik. Bir sürü, bir sürü insan geliyordu, çıplak çocuklar, yanlarında giysileri içinde anne veya babalarıyla, kiminin her iki ebeveyni, birçoğunun nineleri ya da dedeleri, birkaçının küçük çıplak kız veya oğlan kardeşi veya giysili büyük kız veya oğlan kardeşleri. Luis’in babası oradaydı ama üzerinde sadece iş şortu ve eski bir kolsuz fanila vardı; Luis’e acıdı. Hsing’in annesi Jael insan kalabalığının içinden çıktı. Jael’in oğlu Joel onunla birlikte Dördüncü Çeyrek Daire’den gelmişti ve her ikisi de gerçekten, gerçekten giysiler içindeydi. Jael’inkinin üzerine kırmızı zikzaklar ve kıvılcımlar resmedilmişti ve Joel’in altın fermuarlı mor bir gömleği vardı. Kucaklaşıp öpüştüler; Jael Baba’ya bir paket vererek, “Sonrası için,” dedi; Hsing içinde ne olduğunu biliyordu ama bir şey söylemedi. Baba da kendi paketini bir eliyle arkasında saklıyordu ve Hsing onun da içinde ne olduğunu biliyordu.

Müzik hepsinin, bütün dünyadaki dört okulda bulunan bütün yedi yaşındakilerin öğrendiği bir şarkıya dönüştü: “Büyüyorum! Büyüyorum!” Ebeveynler çocukları ileri ittiler veya utangaç olanları ellerinden tutup, “Söyle! Söyle!” diye fısıldadılar. Böylece bütün küçük çıplak çocuklar şarkı söyleyerek yüksek tavanlı yuvarlak odanın ortasında bir araya geldi. “Büyüyorum! Ne kadar mutlu, kutlu bir gün!” diye söylediler şarkılarını; yetişkinler de onlarla birlikte söylemeye başladı, böylece şarkı büyüdü, yükseldi, derinleşti ve gözleri yaşarttı. “Ne kadar mutlu, kutlu bir gün!”

Yaşlı bir öğretmen bir süre konuştu; sonra genç bir öğretmen güzel, yüksek ve berrak sesiyle, “Şimdi herkes otursun,” dedi ve herkes güverteye oturdu. “Çocukların isimlerini tek tek okuyacağım. İsminiz okununca ayağa kalkın. Ebeveyniniz ve akrabalarınız da ayağa kalkacak; sonra onların yanına gidebilir, giysilerinize bakabilirsiniz. Ama dünyadaki herkes yeni giysilerini alıncaya kadar sakın giymeyin! Ben zamanı gelince söyleyeceğim. Şimdi! Hazır mısınız? Evet! 5-Adano Sita! Ayağa kalk ve giysilen!”

Oturan çocukların halkasından minik, cılız bir kız çocuğu sıçradı. Yüzü kıpkırmızıydı, dehşetle etrafına bakınıp gülerek ayağa kalkmış, çok güzel kırmızı bir gömlek sallamakta olan annesini aranmıştı. Minik Sita doğruca annesine koştu; herkes gülerek alkışladı. “5-Alzs-Matteu Frans! Ayağa kalk ve giysilen!” Böylece devam etti, ta ki berrak ses, “5-Liu Hsing! Ayağa kalk ve giysilen!” deyinceye kadar. O da kalktı, gözlerini Baba’ya dikti, yanında pırıldayan Jael ve Joel sayesinde onu görmek kolay olmuştu. Ona koştu, kollarına ipeksi bir şey aldı, çok harika bir şey ve Şakayık Yerleşimi ile Nilüfer Yerleşimi’ndekiler özellikle çok tezahüratta bulundu. O da Baba’mın bacaklarına yapışmış bir halde durarak etrafını seyretti.

“5-Nova Luis! Ayağa kalk ve giysilen!” ama daha sözler bitmeden o kalkmış ve babasının yanına varmıştı, o yüzden insanlar yine gülüştüler ve alkışlayacak zamanı bile zor buldular. Hsing Luis ile göz göze gelmeye çalıştı ama o bakmıyordu. Luis Merasim’in kalanını ciddiyetle seyretti, Hsing de öyle yaptı.

“Bunlar Beşinci Nesilden, yedi yaşında elli dört çocuk,” dedi öğretmen, halkanın ortasında başka çocuk kalmayınca. “Büyümenin bütün zevk ve sorumluluklarına hoş geldiniz diyelim onlara.”

Çıplak çocuklar alışık olmadıkları pantolonlarla cebelleşirken, ellerindekileri baş aşağı tutarken, düğmelerle uğraşırken, yeni giysilerini, ilk giysilerini giyerken ve sonunda yeniden göz kamaştıran bir halde dikildiklerinde herkes alkışlayıp tezahüratta bulundu.

Derken bütün öğretmenler ve erişkinler şarkı söylemeye başladı: “Ne kadar mutlu, kutlu bir gün” ve insanlar birbirlerine yine sarıldılar, yine öpüştüler. Hsing kısa bir süre sonra sıkıldı ama Luis’in bundan gerçekten zevk aldığını, hiç tanımadığı erişkinler ona sarıldığında, onun da onlara sıkı sıkı sarıldığını fark etti.

Ed, Luis’e, giydiğinde onu tamamen farklı biri ve tamamen kendi gibi gösteren siyah şort ile mavi bir ipek gömlek vermişti. Rosa bembeyaz giysiler almıştı çünkü annesi bir melekti. Baba Hsing’e lacivert şort, beyaz gömlek vermişti; Jael’in paketinde ise ertesi gün giymesi için açık mavi pantolon ile üzerinde beyaz yıldızlar olan mavi bir gömlek vardı. Şortun kumaşı, hareket ettiğinde apış arasına sürtüyordu; gömlek ise yumuşaktı, omuzlarından ve karnından döküldüğünü hissediyordu. Neşeyle hoplayıp zıpladı; Baba da ellerini tutup onunla ciddiyetle dans etti. “Vay benim erişkin kızım!” dedi ve tebessümü bütün günün en güzel anı oldu.

LUIS’İN FARKLI OLUŞU

Penis-vulva farkı yüzeyseldi. Bu kelimeyi Baba’dan kısa bir süre önce öğrenmiş, pek kullanışlı bulmuştu. Luis sadece Hsing’den farklı olmadığı gibi, sadece bu yüzeysel farklılık yüzünden de farklı değildi. Herkesten farklıydı. Kimse Luis’in dediği gibi “şöyle olmalı, böyle olmalı” demiyordu. O gerçeği istiyordu. Yalan değil. Şeref istiyordu. Evet, kelime buydu. Farklılık bundandı. Diğerlerinden daha şerefliydi. Şeref zordur, açıklık ister ve Luis hem zorlu, hem de açıktı. Aynı zamanda ve tamamen aynı şekilde hassastı, yumuşaktı. Astımı vardı ve nefes alamıyordu, onu günlerce yatağa düşüren baş ağrıları vardı; sınavlardan, gösterilerden, merasimlerden önce hasta olurdu. Hem yaralayan bir bıçak, hem de yaranın kendisi gibiydi. Herkes Luis’e farklı davranırdı, saygıyla, onu severler ama ona yaklaşmak istemezlerdi. Luis’in aynı zamanda yarayı iyileştiren dokunuş olduğunu bilen sadece o vardı.

S

On yaşına geldiklerinde ve sonunda öğretmenlerin Sanal Dünya, Çi-Soyların S-Diçiyu dedikleri yere girmelerine izin verildiğinde Hsing hem çok etkilenmiş, hem de hayal kırıklığına uğramıştı. S-Diçiyu heyecan verici ve son derece karmaşık, ama yine de zayıftı. Yapaydı. Programlardan oluşuyordu.

İçindekiler sonsuzdu ama gerçek olan tek bir aptal şey, mesela onun diş fırçası bile Şehir, Orman veya Kırlarda üzerine çöken nesne ve hislerden daha fazla varlığa sahipti. Kırlardayken, tepesinde mavi havadan başka bir şey olmadığını, acayip biçimlerdeki yükseltilere (dağlar) doğru imkânsız mesafeleri güvertenin düzgün olmayan bölümlerini halı gibi saran o ot-zımbırtıları arasından yürüdüğünü, kulaklarındaki o gürültülerin hızla hareket eden hava (rüzgâr) ve arada bir vik vik sesi (kuşlar) olduğunu, sonra rüzgârlarda, yok hayır dağlardaki o dört ayakları üstünde giden şeylerin hayvan (sığırlar) olduğunu bilse de, tüm bunlar olurken bedenine saçma sapan bir şey bağlanmış, Okul İki, S-laboratuvarında bir sandalyede oturmakta olduğunun farkındaydı; üstelik bedeni aldanmayı reddediyor, S-Diçiyu ne kadar garip, hayret verici, eğitici, önemli, tarihsel olursa olsun sahte olduğu konusunda ısrar ediyordu. Rüyalar da ikna edici, güzel, korkutucu ve önemli olabilirdi. Ama rüyalarda yaşamak istemiyordu. Gerçek kumaşlara, gerçek metale, gerçek tene dokunan kendi bedeni içinde uyanık olmayı tercih ederdi.

ŞAİR

On dört yaşındayken Hsing İngilizce ödevi olarak bir şiir yazdı. Şiiri bildiği iki dilde birden yazdı. İngilizcesi şöyleydi:

Beşinci Nesilde

Dedemin dedesi sema altında yürüdü.

O, başka bir dünyaydı.

Diyorlar ki, ben nine olduğum zaman, sema altında

Yürüyebilirmişim başka bir dünyada.

Ama şimdi kendi dünyamda yaşıyorum hayatımı neşeyle

Burada, semanın tam ortasında.

Dokuz yaşından beri babasından Çince öğreniyordu; klasiklerin bir kısmını birlikte okumuşlardı. Babası Çince şiiri okurken, “sema altında” — “t’ien hsia” şekillerine gelince gülümsedi. Babasının tebessümünü görmüş, mutlu olmuş, engin bilgisinden gurur duymuş, Yao’nun bunu fark etmiş olmasından, bunu neredeyse paylaştıkları bir sırra, aralarındaki bir anlayışa dönüştürmelerinden ise çok daha fazla gururlanmıştı.

Öğretmen, ilk çeyrek Ders Gününde şiirini lise ikidekilere her iki dilde de okumasını istemişti. Ertesi gün, dünyadaki en ünlü edebiyat dergisi olan Q-4’ün editörü onu arayarak, şiiri basmak için izin istemişti. Öğretmeni şiiri editöre yollamıştı. Adam şiiri Hsing’in sesyayınına okumasını istedi. “Senin sesine ihtiyaç var,” dedi. Sakallı iriyarı bir adamdı 4-Bass Abby, haşmetliydi, dik kafalıydı, Tanrı’ydı. Başka herkese karşı kabaydı ama ona karşı iyiydi. Kayıt yapılırken her şeyi yüzüne gözüne bulaştırmıştı; Bass Abby sadece, “Başa dön ve rahatla şair,” demişti; o da öyle yapmıştı.

Sonra bir süre sanki hoparlörden sürekli, “Diyorlar ki, ben nine olduğum zaman...” diyen kendi sesini duyuyordu; okulda doğru dürüst tanımadığı insanlar, “Senin şu şiirini duydum, mütişti,” diyordu. Bütün melekler şiiri özellikle sevmişler ve bunu ona söylemişlerdi.

Tabii ki büyüyünce bir şair olacaktı. Gerçekten çok büyük olacaktı, tıpkı 2-Eli Ali gibi. Sadece, Eli’ninkiler gibi kısa, kapalı şiirler yerine büyük öyküsel şiirler yazacaktı çeşitli konularda — zaten mesele hangi konuda olacaklarıydı. Sıfır Nesli ile ilgili büyük bir tarihi destan olabilirdi. Adına Tekvin derdi. Heyecanı bir hafta kadar sürdü, sürekli bunu düşünüyordu. Ama böyle bir şey yapabilmesi için Tarih dersinde şöyle böyle öğrendiği tarihi gerçekten öğrenmesi gerekiyordu, yüzlerce kitap okumak zorunda kalacaktı. ayrıca orada yaşamanın nasıl bir şey olduğunu hissedebilmek için de S-Diçiyu ile cidden ilgilenmesi gerekiyordu. Daha şiiri yazmaya başlamadan yıllar geçmesi gerekecekti.

Aşk şiirleri yazabilirdi. Dünya Edebiyat Antolojisinde bir sürü aşk şiiri vardı. Aşk şiiri yazmak için gerçekten de birine aşık olman gerekmiyormuş gibi geliyordu ona. Belki ciddi ciddi birine âşık olmak, aslında şiir yazmaya engel oluyordu. Mesela Bass Abby için veya okuldaki Rosa için hissettiği türden bir özlem, insanı mecbur etmeyen bir hayranlık başlamak için uygun olabilirdi. O yüzden birkaç tane aşk şiiri yazdı ama şu veya bu nedenle onları öğretmenine vermeye utandı ve sadece Luis’e gösterdi. Luis daha ilk başından beri sanki onun şair olmadığını düşünüyormuş gibi hareket ediyordu. Ona göstermek zorundaydı.

“Bunu sevdim,” dedi Luis. Hsing hangisi olduğunu anlamak için baktı.

Sendeki bu hüzün nedir

sadece tebessümünde gördüğüm?

Keşke hüznünü kollarımda tutabilseydim uyuyan bir çocuk gibi.

Bu şiir hakkında pek düşünmemişti, çok kısaydı ama şimdi düşündüğünden daha güzelmiş gibi geldi ona da.

“Bu Yao ile ilgili, değil mi?” dedi Luis.

“Babamla mı?” dedi Hsing, o kadar şaşırmıştı ki yanaklarının kızardığını hissetti. “Hayır! Bu bir aşk şiiri!”

“Eh, babandan başka kimi gerçekten seviyorsun ki?” diye sordu Luis, o korkunç sıradan üslubuyla.

“Bir sürü insanı! Üstelik aşk... Farklı türleri var...”

“Öyle mi?” Luis bakışlarını onun yüzüne doğru kaldırdı. Düşündü. “Ben bunun bir seks şiiri olduğunu söylemedim. Bunun bir seks şiiri olduğunu düşünmüyorum.”

“Of, çok tuhafsın,” dedi Hsing; aniden ve büyük bir beceriyle yazıcısını geri alarak 5-Liu Hsing’den Özgün Şiirler adlı klasörü kapattı. “Şiir hakkında her şeyi bildiğini nereden çıkartıyorsun?”

“En az senin kadar biliyorum,” dedi Luis titiz adalet duygusuyla, “ama ben hiç şiir yazamam. Sen yazabiliyorsun. Bazen.”

“Kimse sürekli muazzam şiirler yazamaz!”

“Eh,” —Luis “eh” deyince Hsing’in yüreği hep hüzünle dolardı— “sürekli değilse de çoğu zaman hayret verici derecede güzel şiirler yazanlar var: Shakespeare, Li Po, Yeats, 2-Eli...”

“Onlar gibi olmaya çalışmanın ne faydası var?” diye sızlandı Hsing.

“Ben sana onlar gibi olman gerekiyor, demedim,” dedi Luis kısa bir duraksamadan sonra, tarafsız bir ses tonuyla. Hsing’i incitmiş olabileceğini fark etmişti. Bu onu mutsuz etti. Mutsuz olduğu zaman nazikleşirdi. Hsing tam olarak onun neler hissettiğini, neden hissettiğini, ne yapacağını biliyordu; aynı zamanda kendi içinde, tıpkı bir yara gibi ona karşı kabaran hiddetli, pişmanlık yüklü şefkati de biliyordu. “Aman canım zaten pek umurumda değil,” dedi Hsing. “Kelimeler çok dağınık şeyler, ben matematikten hoşlanıyorum. Haydi gidip jimnastik salonunda Lena’yla buluşalım.”

Koridorlarda koşarken, Luis’in sevdiği şiirin aslında kendisinin düşündüğü gibi Rosa’yla veya Luis’in düşündüğü gibi babasıyla değil Luis’le ilgili olduğunu fark etti birden. Ama zaten hepsi salakçaydı ve önemi yoktu. Sonuç olarak o Shakespeare değildi. Ama ikinci derece denklemlere bayılıyordu.

4-LİU YAO

Ne kadar korunaklıydılar, ne kadar emniyetteydiler! Koruma altındaki prenslerden veya şımartılmış çocuklarından çok daha emniyetteydiler; Arz’daki bütün çocuklardan çok daha emniyetteydiler.

Ne üşüten soğuk rüzgârlar, ne de kan ter içinde bırakan sıcaklar. Ne salgın hastalıklar, öksürükler, ateşler, diş ağrıları. Ne açlık. Ne savaş. Ne silah. Ne tehlike. Dünyanın kendisinin karşı karşıya olduğu tehlike dışında dünyanın içinde hiçbir tehlike yoktu. Ama dünyanın içinde bulunduğu tehlike sabit bir şeydi, varlığın bir koşuluydu; o yüzden, bu konuda düşünmek zordu, sadece kimi zaman rüyalarına giriyordu; korkunç görüntüler görüyordu. Rüyada dünyanın duvarları eğrilip bükülüyor, esniyor, parçalanıyordu. Sessiz patlamalar. Kan rengi bir pus serpintisi, güneş ışığında minik bir buhar bulutu. Hepsi, sürekli tehlike içindeydiler; etrafları tehlikeyle sarılıydı. Emniyetin özü, merkezi buydu işte: tehlikenin dışarıda olması.

İçeride yaşıyorlardı. Güçlü duvarları ve güçlü kanunları olan, onları büyük bir güçle korumak ve çevrelemek için biçimlendirilmiş ve güçlendirilmiş dünyalarının içinde. Burada yaşıyorlardı ve eğer kendileri yaratmazlarsa bir tehditle de karşı karşıya değillerdi.

“İnsanların sağı solu belli olmaz,” dedi Liu Yao, gülümseyerek. “Bitkiler genellikle delirmez.”

Yao’nun işi bahçıvanlıktı. Hidrofonik mühendisliği, bakım, bitkilerin genetik özellikleri ve denetiminde çalışıyordu. Her iş gününde ve çoğu akşam bahçelerde olurdu. 4-5 Liu evalanı bitkilerle doluydu — büyük damacanalarda sukabağı sarmaşıkları, toprak saksılar içinde çiçek açan çalılar, havalandırma ve sabit ışıkları süsleyen üsbitkenler. Birçoğu deneysel bitkilerdi ve bir süre sonra ölüyorlardı. Hsing babasının bu genetik hatalara üzüldüğünü, kendini suçlu hissettiğini, bu bitkileri huzur içinde ölebilmeleri için eve getirdiğini düşünüyordu. Arada sırada deneylerden biri onun sabırlı ilgisi sayesinde hayatta kalabiliyor, Yao’nun mütevazı, belli belirsiz tebessümüyle birlikte bitki laboratuvarına muzaffer bir şekilde dönüyordu.

4-Liu Yao kısa boylu, ince, yakışıklı, erken kırlaşmış kabarık siyah saçları olan bir adamdı. Üzerinde yakışıklı bir adam havası yoktu. Çekingen, kibar ama utangaç bir adamdı. İyi bir dinleyici olmasına rağmen nadiren ve alçak sesle konuşurdu; yanında bir-iki kişiden fazla insan olursa neredeyse tamamen sessiz kalırdı. Annesi 3-Liu Meiling, arkadaşı 4-Wang Yuen veya kızı Hsing ile rahatça, büyük bir güvenle sohbet ederdi. Tutkuları denetimli, aşırılıktan uzak ve güçlüydü: Çin klasikleri, bitkileri, kızı. Çok düşünürdü, çok duyarlıydı. Genellikle kendi düşünce ve hislerini tek başına, sessizce, tıpkı küçük bir kayıkta nadiren dümen kullanan, genellikle kendisini akıntıya bırakarak nehir aşağı giden bir adam gibi takip etmek ona yeterdi. Kayıkları ve nehirleri, uçurumları ve akıntıları Yao sadece resimlerdeki şekillerden, şiirlerdeki sözlerden biliyordu. Bazen nehirdeki bir kayıkta olduğunu görüyordu rüyasında ama rüyalar hep belirsizdir. Ama toprağı biliyordu, tam olarak, tüm somutluğuyla. Toprak, üzerinde çalıştığı şeydi. Suyu ve havayı da, berraklığı ve görünmezliğinde yaşam kaynaşan o gösterişsiz, saydam şeyleri, o mucizeleri biliyordu. Bir hava ve su kabarcığı yıldızların ışığını yansıtarak kupkuru ve karanlık boşlukta yüzüyordu. O da içinde yaşıyordu.

3-Liu Meiling, oğlunun evalanından bir koridor uzakta olan Şakayık Yerleşimi adlı evalanı grubunda yaşıyordu. Neredeyse tamamen Çin kökenli nüfusla sınırlı İkinci Çeyrek Daire’de son derece hareketli bir sosyal yaşantısı vardı. Mesleği kimyagerlikti; dokuma laboratuvarlarında çalışmıştı; işi hiç sevememişti. İlk fırsatta yarım gün çalışmaya başlamış, sonra da emekliye ayrılmıştı. Hiçbir işi sevmediğini söylüyordu. Bebek bahçelerinde bebeklere bakmak, oyun oynamak, çiçek kurabiyesine kumar oynamak, konuşmak, gülmek, dedikodu etmek, yan komşuda neler olup bittiğini öğrenmek gibi şeylerden zevk aldığını söylüyordu. Oğlu ve torunu onu çok mutlu ediyordu; onların evalanlarına sürekli girip çıkıyor, onlara meyveli tatlılar, pirinç kekleri ve dedikodular taşıyordu. “Şakayık’a taşınmalısınız!” diyordu sık sık, ama taşınmayacaklarını biliyordu çünkü Yao sosyalleşebilecek bir tip değildi; bunun bir sakıncası yoktu, sadece Hsing’in bebek yapmaya karar verdiğinde kendi insanlarıyla bir arada bulunmasını arzu ediyor ve sık sık da arzusunu dile getiriyordu. “Hsing’in annesi iyi bir kadın, Jael’i seviyorum,” dedi oğluna, “ama neden Wong kızlarından biriyle evlenmediğini hiç anlayamayacağım; o zaman Hsing’in annesi burada İkinci Çeyrek Daire’de otururdu, hepimiz için de çok iyi olurdu. Ama biliyorum sen hep burnunun dikine gidersin. ayrıca söylemeden edemeyeceğim, Hsing sadece yarı yarıya Çin Soyundan olmasına rağmen, kimse bunu tahmin bile edemez; çok güzel bir kız olacak, yani sanırım ne yaptığını biliyormuşsun, tabii âşık olan veya çocuk yapanlar ne yaptıklarını biliyorlarsa, ki hiç zannetmem. Altı üstü şans işte. Genç 5-Li’nin Hsing’de gözü var, dün hiç dikkatini çekti mi? Yirmi üç yaşında, iyi, sağlam bir oğlan. Bak geldi işte! Hsing! Saçların uzayınca ne güzel olmuş! Daha da uzatmalısın!” Annesinin iyi niyetli, pratik, talepkârlıktan uzak dırdırları Yao’nun içinde huzurla, pek dikkat etmeden yüzdüğü bir akarsuydu; aniden, birdenbire kesiliveren bir akarsu. Sonra sessizlik. Balonlardan biri patlamıştı. Beynindeki atardamarlardan birinde bir kabarcık, demişti doktorlar. Birkaç saat boyunca 3-Liu Meiling başka kimsenin göremediği bir şeye sessiz bir dehşetle bakmış, sonra ölmüştü. Daha yetmiş yaşındaydı. Bütün yaşam tehlikede, içten ve dıştan. İnsanların sağı solu belli olmaz.

YÜZEN DÜNYA

Kısa cenaze töreni Şakayık Yerleşimi’nde yapılmıştı; sonra 3-Liu Meiling’in bedeni oğlu, torunu ve teknisyenler tarafından alınarak dönüştürülmek üzere Yaşam Merkezi’ne götürülmüştü, bir kimyager olarak Liu’nun da gayet iyi bildiği kimyasal bir ayrışım ve yeniden kullanım işlemiydi bu. Dünyalarının bir parçası olmaya devam edecekti, bir varlık olarak değil ama sonsuz bir varoluş olarak. Hsing’in doğuracağı çocukların bir parçası olacaktı. Hepsi birbirlerinin parçasıydı. Hepsi kullanılmış, hepsi kullanan, hepsi yenmiş, hepsi yiyen.

Yeteri kadar hava, yeteri kadar su, yeteri kadar yiyecek, yeteri kadar enerji bulunan bir kabarcığın içinde... bir yayın balığı, iki dikenli balık, üç su bitkisi, bir sürü su yosunu, üç, belki dört salyangozun oluşturduğu ama hiç kızböceği larvasının bulunmadığı cılız dengesiyle tamamen kendi kendine yeten bir akvaryumun içinde... böyle bir kabarcıkta, nüfus sıkı bir denetim altında olmalıydı.

Meiling öldüğü zaman yerine başkası gelir. Ama sadece yerine bir başkası gelir o kadar. Herkes çocuk sahibi olabilir. Kimisi olamaz, olmaz veya gerek duymaz, kimi çocuk erken ölür, o yüzden çocuk sahibi olmak isteyenlerin çoğu iki çocuk sahibi olabilir. Dört bin büyük bir sayı değildir. Özenle korunan bir sayıdır. Dört bin kişi büyük bir gen kaynağı değildir, ama dikkatlice seçilmiş ve ayarlanmış bir kaynaktır. Antrogenetikçiler en az Yao’nun bitki laboratuvarında olduğu kadar dikkatli ve tarafsızdır. Ama onlar deney yapmaz. Bazen kaynakta bir aksaklık yakalarlar ama değişimler ve kombinasyonlar yaratma imkânları yoktur. Koca bir gezegenin kaynaklarının sürekli istismarıyla desteklenen bütün o kapsamlı, detaylı teknoloji Sıfır Nesli ile geride bırakılmıştı. Antrogenetikçilerin güzel aletleri vardı ve işlerini iyi biliyorlardı; işleri bakım yapmaktı. Onlar kelimenin tam anlamıyla yaşamın niteliğini koruyorlardı.

İsteyen herkesin bir çocuğu olabilirdi. Bir, en fazla iki çocuk. Kadınların anaçocuğu olur. Erkeklerin babaçocuğu.

Bu düzenleme, kendisi için bebek taşıması konusunda kadını ikna etmek zorunda olan erkekler açısından adil sayılmaz. Bu düzenleme, bir yılın dörtte üçünü bir başkasının bebeğini taşıyarak geçirmesi beklenen kadınlar açısından da adil sayılmaz. Çocuk sahibi olmak isteyen ama hamile kalamayan veya cinsel yaşamını başka bir kadınla paylaşan, dolayısıyla hem bir erkeği, hem de bir kadını ikna etmek zorunda kalan kadınlar açısından katiyen adil sayılmaz. Yani işin aslı bu düzenleme adil değildir. Cinsellik ve adaletin pek bir ortak yönleri yok gibi. Sevgi, dostluk, vicdan, iyilik ve inatçılık adaletsiz düzenlemelerin yürümesini sağlayabilir, ama o zaman da endişe ve keder kapıdadır, üstelik her zaman da başarılı olunamayabilir.

Evlilik ve bağlanma gayri resmi seçeneklerdir; genellikle çocuklar küçükken tercih edilir çünkü kadınların çoğu babaçocuğundan ayrılmakta zorlanır, üstelik dört kişilik bir evalanı da lüks denecek kadar geniştir.

Birçok kadın ne çocuk taşımak, ne de yetiştirmek ister, birçoğu doğurganlıklarının bir ayrıcalık ve sorumluluk olduğunu hisseder, bazıları bundan gurur duyar. Arada sırada, babaçocuklarının sayısıyla, sanki bir basketbol maçının skoruymuş gibi övünen kadınlar da çıkar.

4-Steinfeld Jael, Hsing’i doğurdu; Hsing’in annesi o, ama Hsing onun çocuğu değil. Hsing 4-Liu Yao’nun çocuğu, onun babakızı. Jael’in çocuğu Joel, onun anaoğlu, üvey kardeşi Hsing’den altı yaş büyük, üvey ağabeyi 4-Adami Seth’ten iki yaş küçük.

Herkesin bir evalanı vardır. Tek kişilik bir evalanı bir veya bir buçuk odadan oluşur; bir odanın hacmi 28,8 metreküptür. En yaygın biçim 3 x 3,60 x 2,4 metre olanlardır ama duvarlar hareket ettirilebildiğinden, yapısal alanın sınırları içersinde istendiği gibi değiştirilebilir. 4-5 Liuların iki kişilik evalanı gibi yerler genellikle iki minik uykuhücresi ve büyük bir paylaşımalanı olarak tanzim edilir: iki özel, bir toplu. İnsanlar birbirine bağlandıysa ve her ikisinin de birer veya ikişer çocukları varsa, evalanları oldukça genişleyebilir. 3-4-5 Steinman-Adamis, Jael ile Joel, Jael’in yıllardır bağlanmış olduğu 3-Adami Manhattan ve onun babaoğlu Seth’in 115,2 metreküplük bir evalanları vardı. Çoğunluğunu Kuz-Soyların, yani Kuzeyamerika ve Avrupa Soyundan gelenlerin oluşturduğu Dördüncü Çeyrek Daire’de yaşıyorlardı. Her şeyi abartmayı seven Jael dış kaviste üç metre tavan ayırabileceği bir alan bulmuştu. “Gökyüzü gibi!” diye bağırıyordu. Tavanları parlak bir maviye boyamıştı. “Farkı hissedebiliyor musun?” diyordu. “Serbestlik hissini... hürriyet hissini?” Ziyaretleri sırasında Jael’de kalmaya giden Hsing odaları oldukça rahatsız edici bulmuştu; insanın başının üzerindeki bütün o boşa giden alan yüzünden derin ve soğuk gibi geliyorlardı ona. Ama Jael bu boşluğu kendi sıcaklığı, yorulmak nedir bilmeyen altın sesiyle, parlak giysileriyle, varlığının bereketiyle dolduruyordu.

Hsing regl olup korunmayı öğrenmeye ve cinsellik üzerinde düşünmeye başlayınca, hem Jael hem de Meiling ona bebek sahibi olmanın bir şans olduğunu söylediler. Çok farklı kadınlardı ama aynı kelimeleri kullanmışlardı. “En güzel şans,” demişti Meiling. “O kadar ilginç ki! Başka hiçbir şey senin tümünü kullanmaz.” Jael ise rahmindeki bebek ile yeni doğan bebeğin emzirilmesinin cinselliğin bir parçası olduğunu, cinselliğin bir uzantısı ve tamamlayıcısı olduğunu ve bunu yaşamanın büyük bir şans olduğunu anlatmıştı. Hsing bakirelerin ılımlı ve alaycı çekingenliğiyle dinledi. Zamanı gelince tüm bu konularda kendi kararını verecekti.

Çi-Soyların çoğu, Yao’nun çocuğunu farklı soydan başka bir Çeyrek Daire’deki bir kadından dünyaya getirmek istemesini sert bir biçimde olmasa da kınamışlardı. Jael’in soyundan gelenlerin birçoğu, eksantrik bir deneyim falan mı yaşamak istediğini sormuşlardı. İşin aslı Jael ile Yao’un umutsuz bir aşka düştükleriydi. Aralarındaki tek ortak şeyin aşk olduğunu anlayabilecek kadar büyümüşlerdi. Jael Yao’ya, bebeğini taşımasına izin verip vermeyeceğini sormuştu. Bundan çok etkilenen Yao kabul etmişti. Hsing ölmeyen bir tutkudan doğmuştu. Yao ne zaman Hsing’i ziyarete götürse, Jael Yao’ya öylesine katıksız, aşırı bir sevinç ve zevkle sarılarak, “Ah Yao, geldin!” diye haykırırdı ki ancak Adami Manhattan kadar hayata doymuş ve halinden memnun bir adam kıskançlık sancılarından uzak durabilirdi. Manhattan dev gibi, kıllı bir adamdı. Belki de Yao’dan on beş yaş büyük, yirmi santimetre uzun ve çok daha kıllı olması onu kıskanmamasına katkıda bulunuyordu.

Büyükanneler ve babalar da evalanının büyümesine başka bir yönden yardımcı oluyorlardı. Bazen akrabalar, üvey kardeşler, onların ebeveyni, onların çocukları daha da büyük alanlarda gruplar oluştururdu. 4-5 Liuların hemen aşağısında 3-4-5 Wanglar vardı — Nilüfer Yerleşimi. Duvarları merkezi bir avlu oluşturacak şekilde ayarlanmış on bir bitişik evalanı, bitmeyen bir gürültü ve hareketlilik manzarası oluşturuyordu. Meiling’in bütün hayatını geçirmiş olduğu Şakayık Yerleşimi’nde de hep sekiz ila on sekiz evalanı olurdu. Başka hiçbir soydan gelenler bu kadar geniş gruplar halinde yaşamıyordu.

Aslında beşinci nesle gelindiğinde insanların çoğu soyun anlamını bile unutmuş, bunu önemsiz bulmaya başlamış, kimliklerini ya da cemaatlerini bunun üzerine kuran insanları da kınar olmuşlardı. Konseyde, bu hoşnutsuzluk sıkça Çin-Soyundan olanların klanlaşmaları ifade edilerek belirtiliyor, eleştirenler tarafından “İkinci Çeyrek Daire ayrımcılığı” veya daha da karamsar olarak “ırkçılık” deniyor; öte yandan bunu yapanlar da yaptıkları şeye “kendi âdetlerimize sadık kalmak” adı veriyordu. Çi-Soylar, çocuklar farklı soylardan, farklı toplumlardan gelen insanlar tarafından eğitilebilsinler diye öğretmenlerin daireden daireye kaydırılmasını öngören yeni Okul Yönetim politikasına karşı çıkmışlar ama Konseyde yapılan oylamada kaybetmişlerdi.

KABARCIK

Tehlikeler, riskler. Cam kabarcıkta, o kırılgan dünyada hizipleşme, komplo tehlikesi; sapkın davranışlar, delilik, delilikten doğacak şiddet tehlikesi. Ne olursa olsun, hiçbir karar kimseye danışmayan tek bir insan tarafından verilemezdi. Başından beri hiç kimse, sistem denetimlerinin herhangi birine yalnız verilmemişti. Her zaman bir yardımcı, bir gözlemci vardı. Yine de bazı olaylar olmuştu. Hiçbiri henüz kalıcı bir zarara yol açmamıştı.

Ama insanların tamamen normal, olağan davranış biçimi neydi? Sapkın neydi? Aklı başında olan kimdi?

Tarihleri okuyun, diyordu öğretmenler. Tarih kitapları bize kim olduğumuzu, nasıl davrandığımızı, o yüzden de nasıl davranacağımızı anlatıyor.

Öyle mi? Kitapekranındaki tarih, Dünya Tarihi, o rezil haksızlıklar, zalimlikler, kölelik, nefret, cinayet kayıtları mı, insan, hayvan, bitki yaşamının, havanın, suyun, gezegenin israf edilmesi ve kötü kullanılmasının her hükümet ve her kurum tarafından savunulan, yüceltilen kaydı mı? Eğer biz böyleysek, bizim için bir umut var mı? Tarih bizim kaçtığımız şey olmalı. Tarih olmuş olduğumuz şey, olmakta olduğumuz şey değil. Tarih bir daha hiç yapmamamız gereken şey.

Tuzlu okyanusun köpükleri bir kabarcığı fırlattı. Serbestçe yüzüyor.

Kim olduğumuzu öğrenmek için, tarihimize değil sanat eserlerine, en iyilerimizin, dehalarımızın kayıtlarına bakmalıyız. Yaşlı, hüzünlü Hollandalı suratlar kaybolmuş bir asrın karanlığından bakıyorlar. Ananın o güzel, o vakarlı başı, kucağında yatan ölmüş oğlunun üzerine eğilmiş. Yaşlı, deli kral öldürülmüş kızının başında ağlıyor, “Asla, asla, asla, asla, asla!” Müşfik olan sonsuz bir nezaketle mırıldanıyor: “Dayanamaz, karşılayamaz, bir varlığı yok.” “Pış, pış,” diyor ninniler, “Hür bırak,” diye yakarıyor köle şarkıları. Senfoniler görkemli bir güzellik olmuş yükseliyor karanlıktan. Şairler, mecnun şairler haykırıyor, “Korkunç bir güzellik doğdu.” Ama hepsi deli. Hepsi yaşlı ve deli. Güzellikleri hep korkunç. Şairleri okuma. Onlar dayanmıyor, karşılayamıyor, varlıkları yok. Onlar başka bir dünya, topraktan bir dünya hakkında yazmışlar. Sıfırların hiçe saydığı o çok, çok katı dünya.

Ti Çiu, Diçiyu, toprakküre. Yerküre. “Çöp” dünya. Süprüntü gezegen.

Bu kelimeler çok eski kelimeler, tarihi kelimeler, sadece tarihi imgelere bağl. sözler: Taşıyıcılar “çöplüklere” veya “dışarı atmaya” götürülmek üzere araçlara dökülen “pislik”lerle, “çöp”lerle doluydu. Ne demekti bu? “Dışarısı” neresiydi?

ROXANA İLE ROSA

On altı yaşına gelince Hsing 0-Fayez Roxana’nın Günlükleri’ni okudu. Kendi kendini araştıran, ebediyen kendi dürüstlüğünü sorgulayan akıl, ergenler için çok çekiciydi. Roxana Luis’e oldukça benziyor, diye düşündü Hsing, ama o bir kadın. Bazen bir kadının aklıyla birlikte olmak istiyordu, bir erkeğinkiyle değil ama Lena basketbol skorlarından başka bir şey düşünmüyordu, Rosa tamamen melek olmuştu, babaannesi de ölmüştü. Hsing Roxana’nın Günlükleri’ni okudu.

İlk kez, Sıfır Neslinin yani dünya kurucularının, torunlarının omzuna muazzam bir fedakârlık yüklediklerini düşündüklerini fark etti. Sıfırlar, Yerküreden —Roxana hep İngilizce olarak “Earth” diyordu— ayrılarak kaybettikleri şeyin, vazgeçtikleri şeyin karşılığında Misyonlarını, umutlarını ve (Roxana’nın da farkında olduğu gibi) gelecek nesillerin binlerce yaşayanı için yaşamın dokusunu yaratmada kullandıkları inanılmaz gücü kazanıyorlardı. “Bizler Keşif’in tanrılarıyız,” diye yazmıştı Roxana. “Gerçek tanrılar bu kibrimizi affetsin!”

Fakat gelecek yıllar hakkında tahmin yürütürken, torunlarından tanrıların çocukları diye değil, kurbanlar diye söz etmiş ve onlara korku, suçluluk, acıma hisleriyle bakmış, atalarının irade ve arzularının çaresiz tutsakları olarak görmüştü. “Bizi nasıl affedecekler?” diye tasalanıyordu. “Daha doğmadan dünyayı onlardan alan bizleri... doğuştan hakları olan denizleri, dağları, kırları, şehirleri, güneş ışığını onlardan alan bizleri? Onları kobay faresi gibi yaşayıp ölsünler, mehtabı göremesinler, tarlalarda koşamasınlar, hürriyetin ne olduğunu anlamasınlar diye bir kafese, teneke bir kutuya, bir numune kabına kısılmış bırakıyoruz!”

Kafesin, teneke kutunun, numune kabının ne olduğunu bilmiyorum, diye düşündü Hsing sabırsızlıkla ama kobay faresi her ne ise, ben o değilim. Kırlardaki S-tarlalarda koşuyorum. İnsanın hür olması için o tarlalara, tepelere falan ihtiyaç yoktur ki! Hürriyet insanın aklının yaptığıdır, ruhunun halidir. O Diçiyu zımbırtılarıyla alakası yoktur bir kere. Tasalanma Büyükanne! dedi çoktan ölüp gitmiş yazara. Her şey gayet güzel gitti. Harika bir dünya yarattınız. Çok akıllı, çok iyi tanrılardınız.

Roxana zavallı, mahzun torunlarını düşünerek bunaldığında, hedefteki gezegen ya da sadece Hedef dediği Şindiçiyu’dan bahsetmeye başlıyordu. Bazen neye benzeyebileceği hakkında hayaller kurmak onu neşelendiriyordu ama genellikle bu konuda endişeliydi. Acaba yaşanabilir bir yer miydi? Üzerinde hayat var mıydı? Nasıl bir hayat? “Göçmenler”, ne bulacaklardı, buldukları şeyle nasıl başa çıkacaklardı, Yerküreye haber yollayacaklar mıydı? Bu haber, onun için çok önemliydi. Komik görünüyordu, zavallı Roxana’nın torunlarının torunlarının torunlarının iki yüz yıl sonra “geriye”, hiç bulunmamış oldukları bir yere ne türden haberler yollayacağını düşünmesi! Ama bu acayip düşünce onun için büyük bir teselli kaynağıydı. Yaptıkları şeyin doğruluğunun kanıtıydı onun için. Sebepti. Keşif, Uzay’da engin ve narin bir gökkuşağı köprüsü oluşturacaktı ve bu köprüden gerçek tanrılar yürüyecekti: Haber ve bilgi. Mantıklı tanrılar. Roxana’nın yinelenip durduğu imgesi, onu teselli eden şey buydu.

Hsing onun tanrı tahayyülünden sıkıldı. Tek tanrılı soydan gelen insanların bunu atlatabilmesi zordu galiba. Roxana’nın küçük harfli mecazi tanrıları, Tarih ve Edebiyattaki büyük harfle başlayan Tanrılardan ve Rahiplerden daha iyi olabilirdi ama Hsing’in hiçbirine tahammülü yoktu.

MESAJI ALMAK

Roxana onu hayal kırıklığına uğratınca Hsing arkadaşıyla atıştı.

“Rosie, keşke başka şeylerden konuşabilseydik,” dedi.

“Bütün istediğim mutluluğumu seninle paylaşmak,” dedi Rosa, yumuşak, uysal, çelik bir anakiriş kadar esnek, Saadet’in etkisindeki sesiyle.

“Saadet içinde sürüklenmediğimiz zamanlar da birlikte mutluyduk.”

Rosa onu belli belirsiz ama derinden aşağılayan genel bir sevgiyle baktı. Biz dosttuk Rosie! diye haykırmak istedi.

“Neden burada olduğumuzu düşünüyorsun Hsing?”

Soruyu içten bulmayan Hsing cevap vermeden önce biraz düşündü. “Gerçek anlamıyla soruyorsan, Sıfır Nesli öyle ayarlamış olduğu için buradayız. Eğer soyut anlamda soruyorsan soruyu hileli olduğu için reddediyorum. ‘Neden’ diye sormak bir amacı, nihai bir sebebi varsayar. Sıfır Nesli’nin bir amacı vardı: Başka bir gezegene bir gemi yollamak. Biz de bunu yerine getiriyoruz.”

“Ama nereye gidiyoruz?” diye sordu Rosa, Hsing’in gerilmesine, hırçınlaşmasına, savunma durumuna geçmesine neden olan, yoğun bir tatlılık, tatlı bir yoğunlukla.

“Hedefe. Şindiçiyu’ya. Oraya vardığımızda sen de ben de yaşlı nineler olacağız!”

“Neden oraya gidiyoruz?”

“Bilgi edinip geri yollamak için,” dedi Hsing, Roxana’nınkinden başka bir cevabı olmadığı için, ama sonra duraksadı. Bunun haklı bir soru olduğunu fark etti; hiç sormadığı veya hiç cevaplamadığı haklı bir soru. “Kâinatı... keşfetmek. Biz... biz bir yolculuğuz. Bir keşif. Keşif’in yolculuğu.”

Söylerken dünyanın isminin anlamını keşfetti..

“Keşfetmek için mi?..”

“Rosie, bu yönlendirici soru anaokuluna yakışıyor daha çok. ‘Eveet, bu cici yuvarlak harfin adı neydi?’ Haydi. Benimle konuş, beni yönlendirmeye çalışma!”

“Korkma melek,” dedi Rosa, Hsing’in hiddetine gülümseyerek. “Saadetten korkma.”

“Bana melek deme. Seni sen, sadece Rosa olduğun zamanlar seviyordum.”

“Saadet’i tanımadan önce kim olduğum hakkında en ufak bir fikrim yoktu,” dedi Rosa, artık gülümsemiyordu; bunu öyle bir sadelikle söylemişti ki Hsing hem dehşet içinde kaldı, hem de utandı.

Ama Rosa’nın yanından ayrıldığı zaman rahatladı. Yıllar önce kaybetmişti bir zamanlar sevdiği dostunu. Büyüdükleri zaman onun hayal etmiş olduğu gibi bağlanmamışlardı. Melek olacağına canı çıksındı daha iyi! Ama ah Rosie, Rosie. Bir şiir yazmaya çalıştı. Sadece iki mısra geldi aklına:

Hep karşılaşıp, hiç kavuşamayacağız.

Koridorlarımız bizi ebediyen ayıracak.

KAPALI BİR DÜNYADA AYRI NE DEMEK?

Hsing’in ilk gerçek kaybıydı bu. Büyükanne Meiling o kadar neşeli, iyi yürekli bir varlıktı ve ölümü o kadar beklenmedik bir şeydi ki Hsing onun gitmiş olduğunu hiçbir zaman tam olarak anlayamadı. Sanki hep koridorun sonunda yaşıyordu. Onu düşünmek hüzün verici değil rahatlatıcıydı. Ama Rosa onun için bir kayıptı.

Hsing gençliğinin bütün kuvvet ve tutkusunu bu ilk yasa yüklemişti. Gölgelerde yürüdü. Aklının belli bölümleri belki de ebediyen kararmıştı. Rosa’yı ondan aldıkları için meleklere duyduğu hiddetli dargınlık, kendi soyundan bazı yaşlıların haklı olabileceğini düşünmesine yol açmıştı: Başka soylardan gelen insanları anlamaya çalışmanın bir faydası yoktu. Onlar farklıydı. En iyisi onlardan sakınmaktı. Kendin gibi olanlardan ayrılmayacaksın. Ortadan gideceksin, yoldan ayrılmayacaksın.

Bitki laboratuvarlarında Saadet vaaz eden iş arkadaşlarından bıkan Yao bile Yaşlı Uzun-Kulak’tan alıntı yapıyordu: “Konuşur, bilmeyenler. Bilir, konuşmayanlar.”

BUDALALAR

“Yani siz biliyorsunuz, öyle mi?” dedi Luis, mısrayı ona söylediği zaman. “Siz, Çi-Soylar, öyle mi?”

“Hayır. Kimse bilmiyor. Ben sadece vaazdan hoşlanmıyorum!”

“Gerçi çoğu insan hoşlanıyor,” dedi Luis. “Hem vaaz vermekten, hem de dinlemekten hoşlanıyorlar. Her cinsten insan.”

Biz değil, diye düşündü Hsing ama söylemedi. Neticede Luis de Çin Soyundan gelmiyordu.

“Sırf yassı bir suratın var diye,” dedi Luis, “onu bir duvar gibi kullanmana gerek yok.”

“Benim yassı bir suratım yok. Bu ırkçı bir ifade.”

“Evet var. Çin Seddi. Haydi çık dışarı Hsing. Benim ben. Melez Luis.”

“Sen benden daha melez değilsin.”

“Çok daha fazla.”

“Jael’i Çinli zannetmiyorsun, değil mi!” diye alay etti Hsing.

“Hayır, o safkan Kuz-Soy. Ama benim doğumannem yarı Avro yarı Hindu; babamın bir yarısı Güney Amerikalı ve Afro, diğer yarısı Japon, eğer doğru anladıysam. Bütün bunlar her ne demekse artık. Tüm bunların anlamı benim belli bir soya sahip olmadığım. Ama sen! Sen Yao’ya ve büyükannene benziyorsun, onlar gibi konuşuyorsun, onlardan Çince öğrendin, burada tam soyundan olanlar içinde yetiştin ve şu anda tam eski Çi-Soy Dışlama Hareketini yinelemeye başlıyorsun. Ataların tarihteki en ırkçı halktan geliyor.”

“Hiç de değil! Japonlar... Avrolar... Kuzey Amerikalılar...”

Yarım yamalak bildikleri şeyler üzerinde bir süre dostça tartıştılar ve belki de Diçiyu’daki herkesin ırkçının yanı sıra cinsiyetçi, sınıf ayrımcısı, para —bütün tarihlerin o anlaşılamaz ama her yerde, her zaman varolan unsuru— düşkünü olduğu konusunda görüş birliğine vardılar. Sonra sözü dolaştırıp tarih dersinde anlamaya çalıştıkları iktisada getirdiler. Bir süre para hakkında salakça laflar ettiler.

Eğer herkes aynı yiyecek, giysi, mobilya, alet, eğitim, bilgi, iş, yetkiye sahipse, istediğinde her şeyi alabileceğin için biriktirmek gereksizse, kaybedecek bir şey olmadığı için kumar boşuna bir eğlenceyse, zenginlik ve fakirlik sadece mecazdan ibaret ise —“gönlü zengin”, “ruhu fakir” gibi— insan paranın önemini nasıl kavrar?

“Gerçekten de çok budalaymış bunlar,” dedi Hsing, bütün aklı başındaki genç insanların eninde sonunda vardıkları karşıt düşünceyi seslendirerek.

“O halde biz de öyleyiz,” dedi Luis, belki inanarak, belki inanmayarak.

“Aman Luis,” dedi Hsing uzun, derin bir iç çekişle. Lise kantininin duvarındaki resme bakarak —o sıralarda pembe ve altın renklerinin yumuşak kıvrımlarından oluşan soyut bir resim vardı— devam etti: “Sen olmasaydın ne olurdum bilemiyorum.”

“Çok budala.”

Hsing başıyla onayladı.

4-NOVA ED

Luis babasının istediği gibi çıkmamıştı. Her ikisi de biliyordu bunu. 4-Nova Ed, varlığı cinsel organlarına odaklanmış türden bir adamdı. Onun için en önemli mesele uyarılma ve rahatlamaydı ama peydahlamak da önemli sayılırdı. Kendi adını, kendi genlerini geleceğe taşıyacak bir erkek evlat istiyordu. Kendisinden rica eden her kadına çocuk yapmakta yardımcı olmaktan gayet memnundu ve bunu üç kez yapmıştı, ama onun babaoğulunu yüklenecek doğru kadını dikkatle uzun süre aramıştı. Okumanın en sevdiği şeylerden biri olduğu söylenemese de bir sürü uygunluk grafiğini ve genetik melez eşleşme tablolarını en küçük detayına kadar inceledi; sonunda bir tane bulduğunu düşündüğünde de kadının cinsiyet konusunda dikkatli olmasını garanti altına aldı. “Eğer iki çocuğum olsaydı kız olabilirdi ama bir tane olacaksa erkek olsun, tamam mı?”

“Bir oğlan istiyorsan, oğlun olur,” dedi 4-Sandstrom Lakshmi ve ona bir oğlan doğurdu. Hareketli, atletik bir kadın olan 4-Sandstrom Lakshmi hamilelik deneyimini o kadar rahatsız edici ve zaman kaybettirici buldu ki bir daha tekrarlamadı. “O kocaman, kahverengi, lanet olasıca gözlerin yüzünden yaptım Ed,” dedi. “Bir daha mı tövbe. İşte al. Hepsi senin.” Arada sırada Lakshmi 4-5 Nova evalanına gelir, her zaman Luis’in bir yaş öncesine veya beş yaş sonrasına uygun bir oyuncak getirirdi. Genellikle, Ed ile hatıra birleşmesi dedikleri bir sevişme yaşarlardı. Ondan sonra: “Ne yaptığımı sanmıştım acaba? Bir daha mı asla! Ama galiba çocuk iyi, değil mi?”

“Oğlan gayet iyi!” derdi babası, kendinden emin bir halde. “Senin beynin, benim tesisatlar.”

4-Sandstrom Lakshmi Merkezi İletişim’de çalışıyordu; Ed ise fizyoterapistti, işinde iyiydi, ama kendisinin de söylemiş olduğu gibi bütün hüneri ellerindeydi. “O yüzden o kadar iyi bir âşığım,” diyordu eşlerine ve haklıydı. Aynı zamanda bebek için de iyi bir ebeveyndi. Bebeği tutmasını, ihtiyaçlarını görmesini bilirdi ve hepsini seve seve yapardı. Pek yiğit olmayan erkekleri felç eden o iğrenme duygusu, o bebek korkusu yoktu onda. Minik bedenin narinliğine ve gücüne bayılıyordu. Kendi canından, kanından olan Luis’i ilk birkaç yıl tüm kalbiyle, memnuniyetle, hayatının geri kalan kısmında ise daha az memnuniyetle sevmişti. Yıllar ilerledikçe o katıksız memnuniyet örtüldü, başka bir sürü şeyin, bir sürü kırgınlığın altında kaldı.

Çocuğun sessiz ama derinlikli bir iradesi ve mizacı vardı. Hiç pes etmiyor ve hiçbir şeyi hafife almıyordu. Sürekli karın ağrısı çekerdi. Her dişi bir muharebe olmuştu. Hırıltıyla soluyordu. Yürümeye başlamadan önce konuşmayı öğrendi. Üç yaşına geldiğinde Ed’in ona bakakalmasına neden olan şeyler söylemeye başlamıştı. “Öyle lanet olasıca süslü laflarla konuşma!” demişti çocuğa. Oğlu onu hayal kırıklığına uğratmıştı ve hayal kırıklığı duymaktan utanıyordu.

O bir şampiyon hayal etmişti; kendisinin bir kopyasını, rakettopu öğretebileceği bir oğlan istiyordu. Ed peş peşe altı yıl İkinci Çeyrek Daire rakettopu şampiyonu olmuştu.

Luis eksiksiz bir itaatle rakettopu oynamayı öğrendi ama hiçbir zaman çok iyi oynayamadı; babasına, Ed’i çıldırtan, gramerce adlı bir kelime oyunu öğretmeye çalıştı. Okulda inanılmayacak kadar başarılıydı; Ed bundan gurur duymaya çalıştı. Çocuksürüsüyle ortalıklarda koşturmaktansa Luis eve hep Çi-Soylu bir çocuğu, bir kızı, Liu Hsing’i getiriyordu; odanın kapısını kapatarak saatlerce sessizce oynuyorlardı. Ed yokluyordu tabii ki. Sürü çocuklarının yaptıkları şeylerden başka bir şeyin peşinde değillerdi ama Merasimleri olup da bir şeyler giymeye başlamalarına sevinmişti. Şort ve bluz giyince minik yetişkinlere benzemişlerdi. Çıplaklıklarında nedense bir çeşit kaygan, kavranması zor, gizemli yan vardı.

Artık bütün erişkin kuralları geçerli olunca Luis bunlara uydu. Hâlâ Hsing adındaki kızı bütün oğlanlara tercih ediyordu ve sürekli görüşüyorlardı ama artık kapıyı kapatıp yalnız kalmıyorlardı. Bunun anlamı da, onlar ödevlerini yaparken veya konuşurken Ed’in onları dinlemek zorunda kalmasıydı. Konuşup konuşup duruyorlardı, of nasıl da konuşuyorlardı. Kız on iki yaşına gelinceye kadar bu böyle sürdü. Kızın soyundan gelenlerin kurallarına göre artık bir oğlanla ancak umumi yerlerde ve yanında başka insanlar olursa buluşabiliyordu. Ed bunu harika bir fikir olarak karşılamıştı. Luis başka kızlarla ilgilenebilir, başka erkek çocukların yaptığı şeyleri yapmaya başlayabilirdi. Luis ile Hsing, İkinci Çeyrek Daire gençlerinden bir grupla geziyordu. Ama her seferinde kendilerini bir köşede baş başa konuşur buluyorlardı.

“Ben on altı yaşındayken üç kızla yatmıştım,” dedi Ed, “birkaç tane de oğlanla.” Sözler ağzından istediği gibi çıkmamıştı. Luis’le bir şeyler paylaşmak, onu cesaretlendirmek istiyordu aslında ama sanki hava atıyor veya onu ayıplıyormuş gibi çıkmıştı ağzından sözler.

“Ben henüz sevişmek istemiyorum,” dedi oğlan, biraz bunalmış gibiydi. Ed onu suçlayamadı.

“Bu o kadar büyütülecek bir şey değil,” dedi Ed.

“Senin için öyle,” dedi Luis. “Sanırım sonuç olarak benim için de.”

“Hayır, benim demek istediğim...” Ama Ed ne demek istediğini anlatamadı. “Bu sadece bir eğlence değil,” diye kekeledi.

Bir sessizlik.

“Otuz bir çekmekten daha iyi,” dedi Ed.

Luis belli ki tamamen katılarak başını salladı.

Yine sessizlik.

“Belki de, bütün bu konularda, nasıl desem, kendi yolumu bulmalıyım,” dedi oğlan, her zamanki kadar hızlı çıkmamıştı sözler ağzından.

“Bunda bir şey yok,” dedi baba ve ikisi de rahatlayarak ayrıldılar. Oğlan biraz yavaş olabilir, diye düşündü Ed, ama en azından kendisine örnek teşkil edebilecek sağlıklı, açık, mutlu sevişmelerle dolu bir evalanında yetişti.

TABİATA DAİR

Ed’in erkeklerle yatmış olduğunu bilmek ilginçti; herhalde gençlik deneyimlerindendi çünkü Luis’in bildiği kadarıyla eve hiç erkek getirmemişti. Ama eve kadın getirirdi. Belki de kendi neslinin tüm kadınlarını, diye düşündü Luis; artık büyükçe olan Beşlerden de getiriyordu. Luis onun orgazm olurken çıkardığı sesleri ezberlemişti —sert, gittikçe artan hah! Hah! HAH!— ve kendinden geçmiş dişi çığlıklarının, feryatlarının, ulumalarının, inlemelerinin, kesik kesik solumalarının ve böğürtülerinin her çeşidini duymuştu. En kayda değer böğürücü, Üçüncü Çeyrek Daire’den fizyoterapist 4-Yep Sosi idi. Luis kendini bildi bileli arada sırada gelirdi. Her seferinde Luis’e yıldız kurabiye getirirdi, hâlâ getirmeye devam ediyordu. Sosi, birçoğu gibi işe aah ile başlıyordu ama onun aahları gittikçe yükseliyor, yükseliyor, gittikçe daha sürekli oluyor, öylesine amansız, düşüncesiz, öylesine kulakları sağır eden bir ulumaya dönüşüyordu ki bir keresinde koridorun sonunda oturan Büyükanne 2-Wong bunun bir siren olduğunu düşünerek Wong yerleşimindeki herkesi uyandırmıştı. Bu olay Ed’i hiç utandırmamıştı. Hiçbir şey onu utandırmazdı. “Bu son derece tabii,” dedi.

En gözde tabiriydi. Bedenle ilgili her şey “son derece tabii,” olurdu. Akılla ilgili hiçbir şey tabii değildi.

Öyleyse, “tabiat” neydi?

Luis’in düşünüp bir şeyler çıkartabildiği kadarıyla, ki lise sonda bu konuyu epeyce düşünmüştü, Ed çok haklıydı. Bu dünyada —bu gemide, diye düzeltti kendini, çünkü aklını eğitip belli şeylere alıştırmaya çalışıyordu— bu gemide, “tabiat” insan bedeniydi. Bir yere kadar bitkiler, toprak, hidroponikteki su ve bakteri nüfusu. Onlar bir yere kadar tabiiydi çünkü teknisyenler tarafından son derece sıkı bir denetim altında tutuluyor, insan bedenlerinden bile daha sıkı takip ediliyorlardı.

“Tabiat”, esas gezegende, insanlar tarafından denetlenmeyen şey anlamına geliyordu. “Tabiat” aslında denetimden önce gelendi, denetim için gerekli olan hammadde ya da denetimden kaçabilen şeydi. Bu mantıkla, Diçiyu’da insanların az yaşadığı yerlere, istenmeyecek kadar kuru, soğuk veya dik olan dairelere “tabiat”, “yaban” veya “tabiatın koruma alanları” adı veriliyordu. “Tabiat”ın parçası, “yabani” oldukları söylenen hayvanlar buralarda yaşıyordu. O yüzden insan bedeninin bütün “hayvani” işlevleri “tabii”ydi: yemek, içmek, işemek, sıçmak, sevişmek, refleks, uyumak, bağırmak ve biri klitorisinizi yaladığı zaman siren gibi ses çıkartmak.

Öte yandan bu işlevleri denetim altında tutmaya, muhtemelen Ed dışında, gayri tabii diyen yoktu. Buna medeniyet deniyordu. Denetim, doğduğu andan itibaren doğal bedeni etkilemeye başlıyordu. Luis’in gördüğü kadarıyla tam olarak yedi yaşında, kıyafetlerini giyip çocuksürüsü, yabaniler, çıplak minik vahşiler olmaktan çıkarak yurttaş olunca işlemeye başlıyordu.

Muhteşem sözler! —vahşi—yabani—medeniyet—yurttaş—

Ne kadar medenileştirirseniz medenileştirin beden bir ölçüde vahşi, yabani veya tabii kalıyordu. Ya hayvani işlevlerini sürdürecek, ya da ölecekti. Tam olarak ehlileştirilemiyor, tam olarak denetim altına alınamıyordu. Hsing’in babasını dinlerken ortakyaşamsal işlevleri insanlar tarafından ne kadar körüklenirse körüklensin bitkilerin bile tam olarak öngörülemediğini, tam olarak itaat etmediğini ve bakterilerin içinden sürekli “yabani” türlerin, tehlikeli olabilecek mutasyonlara uğramışların çıktığını öğrenmişti. Tam olarak denetim altında tutulabilen şeyler cansız şeylerdi, dünyanın maddesiydi, unsurlar ve bileşimlerdi, katı, sıvı veya gaz, bir de bunlardan insan eliyle yapılan şeyler.

Peki ya denetimci, medeniyeti var eden, akıl? O medeni miydi? Kendi kendisini denetleyebiliyor muydu?

Denetlememesini gerektirecek bir neden yok gibi görünüyordu; yine de Tarihte öğretilenlerin çoğunu bu alandaki başarısızlıklar meydana getiriyordu. Bu kaçınılmazmış, diye düşündü Luis, çünkü Diçiyu’da “Tabiat” çok büyük, çok güçlüymüş. Orada S-zımbırtıları dışında hiçbir şey tam anlamıyla denetlenemiyormuş.

Bu ilginç gerçeği bir sanaldan öğrenmişti. Gücünü emen ağır kokulu, yapış yapış sıcakta nefes almaya çalıştığı tropik ormanda uçan, ısıran, sürünen, sokan, dişleyen, insanın tenine eziyet eden şeylerin vızıltısı altında dalları kese kese ilerlemiş, nihayet vardığı bir açıklıkta hastalıktan, kötü beslenmeden, kendi kendilerini sakatlamaktan güdük kalmış korkunç bir grup insan kulübelerinden dışarı fırlayıp, onu gördükleri için çığlık çığlığa bağrışarak, tüftüflerden ona zehirli iğneler atmaya başlamışlardı. Ahlaki Sorunlar dersinin bir parçasıydı bu, yani S-Diçiyu Cengel programının kullanımı. Tropik, cengel, ağaçlar, böcekler, sokmak, kulübeler, dövme, zehirli iğneler bir gün önceki ön hazırlık sözcük listesindeydi. Ama tam o anda Ahlaki Sorunla karşı karşıyaydı. Kaçmalı mıydı? Barış yapmaya mı çalışmalıydı? Merhamet mi dilemeliydi? O da mı ateş açmalıydı? Onun S-karakteri öldürücü bir silah taşıyordu ve gelen zehirli iğnelerin batmasını engelleyip engellemeyeceği belirsiz kalın giysileri vardı.

İlginç bir dersti ve sonra sınıfta bu konuyu güzelce tartışmışlardı. Fakat çok daha sonra Luis’in kafasına takılan o “cengelin”, vahşi insanların neredeyse kazara orada bulunuyorlarmış gibi son derece önemsiz göründüğü ve medeni insanın tamamen yabancı olduğu o “vahşi tabiat”ın ezici büyüklüğü olmuştu. Luis oraya ait değildi. Aklı başında hiç kimse olamazdı. Sıfır öncesi nesillerin, bu tarz olumsuzluklar karşısında medeniyetlerini korumakta, kendilerine hâkim olmakta o kadar zorlanmalarına şaşmamak gerekti.

KONTROLLÜ DENEY

Meleklerin savlarını hem aptalca, hem de oldukça rahatsız edici bulsa da tek bir temel meselede haklı olabileceklerini düşünüyordu: Geminin hedefi, yolculuğun kendisi kadar önemli değildi. Tarih okumuş, Cengel ve Şehir Merkezi deneyimini yaşamış biri olarak, Sıfır Nesli’nin bir kısmının amacının birkaç bin kişiye bu tür dehşet verici şeylerden kaçmak için bir yer sunmak olup olmadığını merak etti. İnsan varlığının, tıpkı bir laboratuvar deneyinde olduğu gibi denetlenebileceği bir yer. Denetim altında tutulan, kontrollü bir deney.

Yoksa hür bir kontrollü deney mi demeli?

Bu Luis’in bildiği en büyük laftı.

O sözleri zihninde belirli boyutları, hedefleri ve derinlikleri olan şeylermiş gibi algılıyordu; sözler karanlık yıldızlardı, kimi minik, donuk ve katı; kimi sayısız anlamı kendisine çeken güçlü bir kütle çekimine sahip muazzam, karmaşık, ince. Hürriyet karanlık yıldızların en büyüğüydü.

Bu kelimenin ona ifade ettiği şeyin açık, belirgin bir imgesi vardı. Astım krizleri seyrelmeye başlamıştı ama aklında berraklığını koruyordu; bir keresinde on üç yaşındayken, jimnastik salonunda, yanlış zamanda Koca Ling’in altında bulmuştu kendini ve Koca Ling tam üzerine inmişti. Luis’den aşağı yukarı iki misli ağır olan Ling, Luis’in ciğerlerindeki bütün havanın boşalmasına neden olmuştu. Neredeyse nihayetsiz bir süre boyunca nefes almak için çabaladıktan sonra ilk nefes soğuk, zoraki, dağlarcasına acı vererek gelmişti: İşte hürriyet buydu. Nefes. Aldığın nefes.

Nefes olmasa insan boğulurdu, her yer kararırdı, ölürdün.

Hayvansal düzeyde yaşamak zorunda olan insanlar etrafta çok dolanıyor olabilirlerdi ama akıllarının nefes almasına yetecek kadar hava yoktu; hürriyetleri yoktu. Tarih okuduğunda ve tarihsel S-dünyalarda bunu açıkça görmüştü. Şehir Merkezi 2000 insanı hayrete düşürüyordu çünkü orada insanları çıldırtan, hasta eden, tehlikeli kılan, inanılmayacak kadar çirkinleştiren şey “vahşi tabiat” değil, medeni olduğu farz edilen “tabiatları” üzerindeki denetimsizlikleriydi.

İnsan tabiatı. Sözcüklerin garip bir bileşimi.

Luis Üçüncü Çeyrek Daire’deki adamı düşündü; geçen sene bir kadına tecavüz eden, onu bayıltıncaya kadar döven ve sonra sıvı oksijen içerek kendini öldüren adamı. Adam Beşti; dünyadaki herkesi rahatsız eden bu olay özellikle kendi neslinin insanları için korkunç ve akıldan çıkmayan bir şeydi. Kendi kendilerine soruyorlardı: Ben de bunu yapabilir miydim? Bu bana olabilir miydi? Kimse cevabını bilemiyor gibiydi. O adam, 5-Wolfson Ad, “hayvansal” veya “tabii” ihtiyaçları üzerindeki denetimini kaybetmiş ve bir seçim yapmadığı için, hayatta kalmayı beceremediği için bütün hürriyetini yitirmişti sonunda. Belki bazı insanlar hürriyetle baş edemiyorlardı.

Melekler hiç hürriyetten söz etmiyorlardı. Kurallara uy, Saadet’e eriş.

Melekler 201 Yılı’nda ne yapacaktı?

Aslında bu ilginç bir soruydu. Laboratuvar gemi Hedefe varınca herkes ne yapacaktı, kontrollü deneye ne olacaktı? Şindiçiyu bir gezegendi — kurallarının ne olduğunu bile bilemeyecekleri başka bir vahşi zımbırtı, denetlenemez “tabiat”. Diçiyu’da ataları en azından “tabiat”ı biliyorlardı, nasıl kullanabileceklerini, tabiatta nasıl hareket edeceklerini, hangi hayvanların tehlikeli veya zehirli olduğunu, yabani bitkileri nasıl yetiştireceklerini biliyorlardı. Yeni Dünya’da hiçbir şey bilmiyor olacaklardı.

Kitaplar bu konudan biraz bahsediyordu ama fazla değil. Sonuç olarak oraya varıncaya kadar hâlâ önlerinde yarım asır vardı. Ama Şindiçiyu hakkında ne bildiklerini öğrenmek ilginç olacaktı.

Tarih öğretmeni 3-Tranh Eti’ye sorduğunda, kadın ona eğitim programının Altıncı Nesle, Hedef ve orada yaşamakla ilgili bir sürü eğitim vereceğini bildirdi. Beşinci Nesil insanlarının çoğu oraya varıldığında yaşlı olacakları için bu onların meselesi olmayacak, dedi öğretmeni; gerçi arzu ederlerse “inmelerine” izin verilecekti tabii ki. Program “orta nesiller”in (“Bu biziz,” demişti yaşlı kadın alayla) kendi dünyalarından hoşnut olabilmeleri için hazırlanmıştı. Pratik bir yaklaşım, dedi, iyi niyetle yapılmış ama belki de şu anda Saadet yandaşları arasında son derece yaygın olan zihniyeti desteklemeye yaradı.

En iyi öğrencisi Luis’e bunları samimiyetle söylemişti, o da bir o kadar samimiyetle, oraya ister varacak, ister varamayacak olsun, vardığında kaç yaşında olursa olsun, nereye gittiğini bilmek istediğini söyledi. Nedenini anlamıştı, nasılını anlamak zorunda değildi, ama nereye olduğunu anlamak istiyordu.

Tranh Eti, istediği bilgiye ulaşması için ona biraz yardım etti ama Altıncı Nesil için hazırlanan eğitim programına henüz ulaşılamayacağı çıktı ortaya. Bu program Eğitim Komitesi tarafından gözden geçiriliyordu.

Diğer öğretmenleri lisedeki öğrenimini bitirip fakülteye gitmesini ve Hedef için endişelenmeyi sonraya bırakmasını salık vermişti. İllaki endişelenecekse yani.

Baş Kütüphaneciye, arkadaşı Bingdi’nin dedesi yaşlı 3-Tan’a gitti.

“Hedefimiz hakkında tahminler yürütmek,” dedi Tan, “kaygıyı, sabırsızlığı ve hatalı beklentileri artırır.” Hafifçe gülümsedi. Cümleler arasında duraksayarak yavaşça konuşuyordu. “Bizim görevimiz yolculuk etmek. Varmaktan farklı bir görev.” Biraz durduktan sonra devam etti, “Ama sadece yolculuk yapmasını bilen bir nesil... başka bir nesle nasıl varılacağını öğretebilir mi?”

GARAN

Luis merakını gidermek istiyordu. Kendi başına Cengel’e geri döndü. Patikayı takip etmesi gerekiyordu tabii ki. Sanal bir program ne kadar ayrıntılı olursa olsun, insan içinde sadece yapılabilecek şeyleri yapabilirdi. Bir rüya gibiydi, herhangi bir rüya, daha çok da kâbus gibi: İnsana sadece belirli bazı tercihleri yapma hakkı veriliyordu, o da verilirse.

Bir patika vardı. İzi takip etmeniz gerekiyordu. Patika sizi çirkin, küçülmüş vahşilere çıkarıyordu; onlar da çığlıklar atıp, zehirli iğneler yollayacaklardı, sonra o tercihlerinizden birini yapacaktınız. Luis yapılabileceklerin hepsini sistemli olarak peş peşe yaptı.

Vahşilerle anlaşmaya çalışmak veya onlardan kaçmayı denemek hemen bir kararmayla sonuçlanıyordu, tabii bunun anlamı da S-ölümdü.

Ona saldırdıkları bir seferinde silahını ateşleyerek adamlardan birini öldürdü. Bu şimdiye kadar tahayyül ettiği her şeyden daha korkunç bir şeydi ve silahı ateşler ateşlemez programdan kaçtı. O gece, kimsenin, hatta kendisinin bile bilmediği gizli bir ismi olduğunu gördü rüyasında. Daha önce hiç görmediği bir kadın ona gelerek, “İsmini kurda ekle,” dedi.

Kolay olmasa da yeniden Cengel’e döndü. Eğer korktuğunu hiç belli etmezse, saldırdıklarında da ateş açmaz ama onları silahıyla tehdit ederse, minik adamlar sonunda, aniden onun varlığını kabulleniyordu. Bundan sonra başka bir dizi tercih çatalcığı açılıyordu önünde. Silahını göstermeye devam ederek kendisini (cengele giriş sebebiniz olması gereken) Kayıp Şehre götürmeye zorlayabilirdi vahşileri. İtaat etmelerini sağlayabiliyordu ama her seferinde fazla uzaklaşmadan etraf kararıyordu; vahşiler onu öldürüyordu. Ya da korkmadan davranmaya devam edebilir, onları tehdit etmez, onlardan bir şey istemezse onlarla kalabiliyor, yarı harabe halindeki bir kulübede yaşayabiliyordu. Vahşiler onu bir tür meczup olarak kabul ediyordu. Kadınlar ona yiyecek veriyor, neyi nasıl yapması gerektiğini gösteriyordu; onların dilini konuşmayı ve âdetlerini öğreniyordu. Her şey insanı şaşırtacak kadar karmaşık, resmi ve hayranlık vericiydi. Bu sadece s-öğrenimdi; ancak bu kadar ilerliyordu ve olduğundan fazla görünüyordu; insan oradan çıktığında elinde çok fazla bir şey olmuyordu. Bir program, ima yoluyla bile olsa, en fazla bu kadarını barındırabilirdi. Fakat hatırlayabildiği azıcık şey bile düşüncelerini garip bir şekilde zenginleştirmişti. Bir ara tekrar dönüp, o son tercih konusunda biraz çalışmaya, vahşilerle birlikte yaşamayı yeniden denemeye niyetlendi.

Fakat bu kez başka bir amacı vardı. Bu defa Cengel’e girdiğinde, mümkün olduğu kadar yavaş ilerledi ve iyice içerilere gelince, yolun ortasında kıpırdamadan durdu. Artık vahşilerle karşılaşmaktan korkmuyordu. Artık onları tanıdığı, aralarında yaşadığı için, kaçınılmaz olarak yapacakları şekilde, çığlıklar atıp onu öldürmeye çalışarak üzerine gelmelerini görmek hüzün bile verebilirdi. Bu kez onlarla karşılaşmak istemiyordu. Onlar insanlar tarafından yaratılmış sanal insanlardı. O, insani olmayan bir yerde bir deneyim yaşamaya gelmişti.

Orada pis kokular içinde, her yanından ter fışkırırken, etrafında vızıldayan, kıpırdaşan, tenine konan, ısıran yaratıkları kovalamaya çalışırken ve esrarlı sesleri dinlerken Hsing’i düşündü. O sanal ortamı bir deneyim olarak kabul etmezdi. Öğretmen şart koşmazsa hiçbir zaman S-Diçiyu’ya gitmezdi. Hiç s-oyunlar oynamazdı; Luis ile Bindi’nin “Borges’in Bahçesi”ni bir matris olarak kullanıp bitirdikleri gerçekten ilginç oyunu bile denememişti. “Ben başka bir insanın dünyasında olmak istemiyorum, kendi dünyamda olmak istiyorum,” demişti.

“Roman okuyorsun,” demişti Luis.

“Tabii ki. Ama okuyan benim. Yazar öyküyü oraya koyuyor ve ben okuyorum. Ben var ediyorum. S-programcısı onun hikâyesini var etmem için beni kullanıyor. Benden başka kimse benim bedenimi ve aklımı kullanamaz. Tamam mı?” Hep sinirlenirdi.

Haklı olduğu bir nokta vardı; ama Luis’in dikkatini çeken, cengelin sapıtmış bir koridor gibi ilerleyen, inanılmaz derecede karmaşık dar patikası üzerinde gergin ve pür dikkat durup da her yanından bacaklar çıkmış bir şeyin, ağaç olduğuna, ayakta duran değil yerde yatan bir ağaç olduğuna hükmettiği devasa şeyin altındaki uğursuz karanlığa doğru emekleyerek gidişini seyrederken dikkatini çeken, sadece bir yeniden yaratım, duyu alanıyla ilgili bir program olmasına rağmen bu yerin insanı boğan, anlamsız karmaşıklığı, kaosu değil aynı zamanda ne kadar düşmanca olduğuydu. Tehlikeli, korkutucu. Acaba programcının düşmanlığını mı deneyimliyordu?

Bir sürü sadist program vardı; bazı insanlar onlara takılıp kalırdı. “Tabiat”ın gerçekten bu kadar korkunç olup olmadığını nereden bilebilirdi?

Tabii ki Diçiyu’nun daha basit göründüğü, daha anlaşılır olduğu sanal programlar vardı: Kırlar veya Dağlarda Bir Gezi. Ayrıca, sadece göze ve kulağa hitabeden seyirlik filmleri izlerken kaotik de olsa “tabiat”ın güzel olabileceğini görüyordunuz. Kimisi de bu filmlere takılıp kalırdı, sürekli deniz kaplumbağalarının denizde yüzdüğü, gök kuşlarının göklerde uçtuğu filmler. Ama bakmak başka şeydi, hissetmek başka, sanal bir his olsa bile.

İnsan nasıl bütün ömrünü Cengel gibi bir yerde geçirebilirdi? Duyu alanındaki rahatsızlık hissi sürekliydi; sıcak, yaratıklar, ısıdaki değişiklikler, kaba, pürtüklü pis yüzeyler, sürekli engebeler — insan attığı her adımda ayağını nereye basacağına bakmak zorundaydı. Yerlilerin iğrenç yiyeceklerini hatırladı. Hayvanları öldürüp hayvan parçalarını yiyorlardı. Kadınlar bir çeşit bitkinin kökünü çiğniyorlar, çiğnedikleri topağı bir tabağa tükürüyorlar, bir süre çürümeye bırakıyorlardı; sonra herkes onu yiyordu. Eğer bu insanı sokan, ısıran zehirli hayvanlar sanal değil de gerçek olsaydı insan Cengel’den bedeni zehirle dolu çıkardı. Nitekim, vahşilerle birlikte yaşamayı tercih ettiğin zaman elini bir sarmaşığa uzatıyordun ve sarmaşığın bacakları olmayan zehirli bir hayvan olduğu anlaşılıyordu. Elini ısırıyordu, birkaç dakika içinde korkunç bir ağrı ve mide bulantısı hissediyordun ve sonra kararıyordu. Tabii ki programı öyle veya böyle bitirmek zorundaydılar; oyun peş peşe gelen on döngüydü; on koca saat, bir s-programda izin verilen en uzun süre. Sadece sanal olarak ölmekle kalmamış, gerçekte de son derece gergin, aç, susuz, yorgun ve bunalmış hissetmişti kendisini programdan çıktığında.

Program dürüst müydü? Diçiyu’daki insanlar gerçekten böyle bir ıstırap içinde mi yaşıyorlardı? On döngü/saat boyunca değil, bütün yaşamları boyunca hem de? Sürekli tehlikeli hayvanlardan korkarak, düşman vahşilerden korkarak, birbirlerinden korkarak; bitkilerdeki dikenler, ısırıklar, böcek sokmaları, ağır yük taşımaktan kaynaklanan adale ağrıları, korkunç derecede engebeli zeminler yüzünden ayak yaralarının sürekli ağrısıyla; daha da korkunç şeylere, açlığa, hastalığa, kol bacak kırıklarına, sakatlanmalara, körlüğe tahammül ederek mi yaşıyorlardı? Vahşilerden hiçbiri, hatta bebek ve genç annesi bile sağlam ve temiz değildi. Yaraları bereleri, çizikleri, nasırları, sulanmış gözleri, dönmüş kol bacakları, pis ayakları, pis saçları onları insan olarak görmeye başladıktan sonra ona daha da acı vermeye başlamıştı. Sürekli onlara yardım etmek istiyordu.

O s-patika üzerinde beklerken yakından, ağaçların ve Yao’nun üstbitkenlerine benzeyen ama daha büyük ve daha birbirine girmiş uzun şerit gibi bitkilerin karanlığından bir ses geldi. Aklına garan gelince iyice taş kesildi.

Bir keresinde, vahşi kabilenin adamlarının “av” yaptığını anlayıp onlarla gitmişti. Gözlerine benekli, altın rengi bir ışık çarpmıştı. Adamlardan biri, çıktığında hatırladığı bir söz fısıldamıştı, garan. Sözlüğe bakmış ama sözcüğü bulamamıştı.

Şimdi karanlığın kaosundan çıkmıştı garan. Onun birkaç metre önünden patikanın solundan sağına geçiyordu. Uzun, bodur, üzerinde kara benekleri olan altın sarısı renkteydi. Dört yuvarlak ayağı üzerinde, başını iyice yere yaklaştırmış inanılmaz bir yumuşaklık ve beceriyle yürüyordu. Arkasında uzun ve zarif bir parçası, kuyruğu geliyordu. Mutlak bir sessizlik içersinde yeniden karanlıkta kaybolurken kuyruğunun ucu seğirdi. Luis’e bakmadı bile.

Donup kalmıştı. Bu sanal bir ortam, bir program, dedi kendi kendine. Cengel’e her girdiğimde, eğer burada bu kadar uzun süre durursam, garan patikadan geçecek. Eğer hazırlıklı olsaydım, isteseydim ona s-silahımla ateş edebilirdim. Eğer programa “avlanmak” dahilse, onu öldürürdüm. Eğer programa “avlanmak” dahil değilse, silahım ateş almazdı. Hiçbir şeyin olmasını sağlayamam. Garan yürümeye devam ederek sessizce gözden kaybolacak, tam kaybolurken kuyruğunun ucu seğirecek. Bu vahşi yaşam değildi. Bu tabiat değildi. Denetimin en son noktasıydı bu.

Geri dönüp programdan çıktı.

Isınmak için jimnastik salonuna giderken Bingdi ile karşılaştı. “SÜ için bir teknik geliştirmek istiyorum,” dedi.

“Tabii,” dedi Bingdi, bir süre sonra sırıttı. “Haydi yapalım.”

NEREYE GİDİYORUZ?

Programlar, fotoğraflar, tarifler — teknolojinin, insan dimağının ürünleri olduğu için Diçiyu’nun bütün tasvirleri şüpheliydi. Hepsi de yorumdu. Esas gezegenin doğrudan anlaşılması mümkün değildi.

Hedefteki gezegen hakkında bilinenler ise bundan bile azdı. Kütüphaneyi araştırmaya devam ettikçe Luis, Sıfır Nesli’nin Şindiçiyu hakkında bilgi edinmeye neden o kadar hevesli olduğunu anlamaya başladı. Hiç bilgileri yoktu.

Bütün bu Keşif projesini başlatan, “ulaşılabilir bir mesafede” olan “Yerküresel gezegen” adını verdikleri şeyin keşfi olmuştu. Sıfıraltılar aletleri elverdiğince gezegeni incelemişlerdi. Ama ne spektrum analizleri, ne de kendinden ışık yaymayan bir kütlenin o kadar uzaktan yapılan herhangi türden bir doğrudan gözlemi onlara istediklerini verebilmişti. Yaşam, belirli parametreler içinde evrensel olarak beliren bir şey kabul edilmişti ve ortaya çıkarttıkları parametreler son derece elverişliydi. Bununla birlikte, “Nereye Gidiyorlar?” başlıklı antik bir makalede okumuş olduğu gibi “Arz”la arasındaki çok ufak bir fark bile “Yeni Arz”ı insanlar için yaşanamaz bir yere döndürebilirdi. Yaşam formlarının kimyası ile insan kimyasının uyuşmazlığı her şeyi zehre dönüştürebilirdi. Atmosferdeki gaz dengesindeki hafif bir farklılık insanların havayı solumalarına engel olabilirdi.

Hava hürriyettir, diye düşündü Luis.

Kütüphaneci yakındaki masalardan birinde okuyordu. Luis gidip yanına oturdu. Yaşlı Tan’a makaleyi gösterdi. “Orada nefes alamamamızın mümkün olduğunu söylüyor.”

Kütüphaneci makaleye göz gezdirdi. “Benim alamayacağım kesin,” diye kabul etti. Cümleler arasındaki her zamanki duraksamalardan sonra izah etti. “Ölmüş olacağım.” Şefkatle, geniş geniş gülümsedi.

“Anlamaya çalıştığım,” dedi Luis, “oraya vardığımızda ne yapmamızı bekledikleri. Bir yerlerde bir talimat var mı... çeşitli olasılıklara dair...”

“Şu an için,” dedi yaşlı adam, “eğer böyle bir talimat varsa bile mühürlüdür.”

Luis konuşmaya yeltendi, ama sonra durdu ve Tan’ın duraksamasının bitmesini bekledi.

“Bilgi her zaman denetlenmiştir.”

“Kim tarafından?”

“Her şeyden önce Sıfır Nesli’nin kararları tarafından. İkinci olarak, Eğitim Konseyinin kararları tarafından.”

“Neden Sıfırlar, hedefimiz hakkındaki bilgiyi gizlesinler ki? O kadar mı kötü?”

“Belki de çok az şey bilindiği için orta nesillerin bu konuda endişe duymaması gerektiğini düşünmüşlerdir. Altıncı Nesil öğrenecektir. Bilimsel bir keşif yolculuğu bu.” Başını kaldırıp Luis’e baktı, yüzündeki ifadeden bir şey anlaşılmıyordu. “Eğer hava nefes almaya müsait değilse ya da başka sorunlar varsa, insanlar dışarıya giysilerle çıkabilir. Evaadamlar. İçeride yaşayıp dışarıda çalışabilirler. Gözlem yaparlar. Yörüngedeki Keşif’e bilgi yollarlar. Sonra Ti Çiu’ya geri dönülür.” Çince kelimeyi Çince telaffuz etmişti. “Altı değil, on iki nesle yetecek kadar Dönüştürülemeyen Malzeme var. Orada kalamazsak diye. Ya da kalmak istemezsek diye... Ti Çiu’ya geri dönmeyi seçersek diye.”

Bütün bunları söylemek Tan’ın epey bir zamanını almıştı. Luis’in aklı sanki yazılı bir metni resimlendirir gibi duraksamaları hayallerle doldurmuştu: belli bir yıldıza doğru gitgide yavaşlayan devasa bir kavis; küçük bir gemidünyasının, muazzam bir gezegendünyasının yüzeyi üzerinde havada durması; Cengel’e doluşan evagiysili minik suretler... Canlı, inanılmaz. Sanal Gerçeksizlik.

“‘Geri,’” dedi. “‘Geri’nedir? Hiçbirimiz Diçiyu’dan gelmedik. İleri veya geri, ne fark eder?”

“‘Evet ile hayır arasında ne kadar fark vardır? İyi ile kötü arasında ne fark var?’” dedi yaşlı adam, ona takdirle ama yine de gözlerinde Luis’in bir anlam veremediği bir ifadeyle bakarak. Hüzün müydü bu ifade?

Bu alıntıyı biliyordu. Hsing ile babası Yao, kütüphaneciliğin yanı sıra Çin klasikleri bilgini olan 3-Tan’dan ders almışlardı ve üçü de Yaşlı Uzun-Kulak hayranıydı. İkinci Çeyrek Daire’de yetişen Luis, sonunda kendini savunmak için çevirisini okuyuncaya kadar kitaptan alıntılar dinlemişti. Kısa bir süre önce kitabı yine okumuş, ne kadarının kendisine bir anlam ifade ettiğini anlamaya çalışmıştı. Liu Yao, hepsini kadim Çin karakterleriyle kopyalamıştı. Bir yıldan fazla zamanını almıştı bu. “Sadece hatla uğraşıyorum,” dedi. O karmaşık, gizemli şekillerin Yao’nun fırçasından akmasını seyrederken Luis, anlaşılır gibi gelen çeviri sözlerden etkilendiğinden çok daha fazla etkilenmişti. Sanki asıl anlamak, anlamamaktı.

DÖNÜŞÜM

Pirinç samanından yapılan kâğıt, nadir bir şeydi. Elle çok az yazı yazılırdı. Yao, kopyalama için birkaç metre kullanma izni almıştı ama bunu uzun süre dönüşümden alıkoyamazdı. Rulonun parçalarını Çi-Soy dostlarına vermişti. Onlar bir süre bunları duvarlarına asıyorlar, sonra dönüştürüyorlardı. İnsan eliyle yapılmış elzem olmayan hiçbir şey birkaç yıldan fazla varlığını sürdüremezdi. Giyecekler, sanat eserleri, yazıların kâğıt kopyaları, oyuncaklar, hepsi dönüşüme geri verilirdi, ve kimi zaman da bir yas töreniyle yapılırdı bu. Çok sevilen bir oyuncak bebek için bir cenaze töreni. Bir dedenin portresi, aslı dönüştürüleceği zaman elektronik hafızaya alınabilirdi. Sanat uygulamalı, kısa ömürlü veya manevi oluyordu — bir düğün gömleği, beden boyama, bir şarkı, tümnet magazinde bir hikaye. Dönüşüm kaçınılmazdı. Keşif halkının hammaddesi, yine kendileriydi. İhtiyaçları olan her şeye sahiptiler, alıkoyabilecekleri hiçbir şeyleri yoktu. Böyle bir dünyada maruz kalacakları tek fakirlik, gereksiz nesnelere yüklenmiş ya da uzaya bırakılmış enerji/madde kaybından ortaya çıkabilirdi.

Ya da çok uzun vadede entropiden.

Bir zamanlar, geminin altında bir çarpışmadan doğmuş hafif bir sıyrığı tamir eden dermatolog alaşım tabancasını birkaç metre ötedeki arkadaşına atmıştı, ama arkadaşı silahı tutamamıştı. Yiten Tabanca’nın film-hikayesi ikinci sınıftaki Ekoloji dersinde dramatik bir an olmuştur. Alet, hafifçe dönerek, yıldızların arasında gittikçe uzaklara sürüklenirken, Ay! diye bağırır çocuklar dehşet içersinde. İşte... bak... gidiyor! Sonsuza kadar gidiyor!

Yıldızların ışıkları dünyayı hareket ettiriyordu. Hidrojen alıcıları, elektronik ve mekanik sistemlere güç veren minik füzyon reaktörlerini ve Keşif’i hareket ettiren Fresno hızlandırıcıları besliyordu. Minik dünya dışarıdan sadece toz ve fotonlardan etkileniyor, hidrojen atomlarından başka hiçbir şeyi içeri almıyordu.

İçerisi ise tamamen kendi kendine yeten, kendi kendini yenileyen bir dünyaydı. İnsan teninden düşen her bir hücre, kumaş veya üründen düşen her bir toz zerreciği, yaprak veya ciğerden çıkan her bir su buharı molekülü filtrelere ve dönüştürücülere çekilip saklanıyor, bir araya getiriliyor, yeniden kullanılıyor, yeniden biçimlendiriliyor, yeniden doğuyordu. Sistem bir dengedeydi. Acil durumlar için henüz hiç kullanılmamış yedekler, ayrıca Tan’ın sözünü etmiş olduğu, kısmen geminin kopyasını çıkartamadığı hammaddelerden, kısmen de ileri teknoloji parçalarından oluşan Dönüştürülemeyen Malzeme Yedeği vardı: Bunlar iki kargo limanında depolanmıştı ve inanılmayacak kadar az miktardaydı. Neredeyse kapalı devre sayılabilecek bu sistemde termodinamiğin ikinci kanununun etkileri neredeyse tamamen durdurulmuştu.

Her şey düşünülmüş, taşınılmış, her şeyin çaresi bulunmuş, tedbiri alınmıştı. Yaşamın bütün ihtiyaçları. Ben neden buradayım? Neden? Yaşam için bir amaç: Bir neden. Sıfırlar bunu bile sağlamaya çalışmışlardı.

İki asırlık yolculuğun bütün orta nesillerinin varlık nedenleri, geminin görevini ya da kendi görevlerini yerine getirebilsinler diye hayatta ve sağlıklı kalmaktı, gemiyi layığıyla yürütmekti, bir başka neslin kullanımına hazır etmekti, bu hepsinin varlığını gerektiren bir amaçtı. Sıfırlar, yani arz doğumlular için çok anlamlı bir amaç. Keşif. Kâinatın araştırılması. Bilimsel haber. Bilgi.

Bir geminin kapalı ve tam dünyası içinde yaşayıp ölen insanlar için ilgisiz, gereksiz, anlamsız bir bilgiydi bu.

Bilmedikleri bir şeyi neden bilmek ihtiyacı duysunlardı ki?

Onlar yaşamın içeride olduğunu biliyorlardı: ışık, sıcaklık, nefes, dostluk. Dışarısının bir hiç olduğunu biliyorlardı. Boşluk. Ölüm. Sessiz, çabuk, mutlak ölüm.

SENDROM

“Bulaşıcı hastalıklar” okunan ve tarih filmlerinde korkunç resimleri görülen bir şeydi. Her nesilden birkaç kanser, birkaç bedensel rahatsızlık çıkardı; çocuklar kollarını kırar, atletler daha da fazlasını yapardı; kalp ve diğer organlar bozulur veya eskirdi; hücreler kendi programlarını izler, yaşlanır ve ölürdü; insanlar yaşlanır ve ölürdü. Doktorların en önemli sorumluluğu, ölümün insanı çok yormadan gerçekleşmesini sağlamaktı.

Melekler, ölmekte olan bir insanı hipnoz, dualar, müzik ve diğer teknikler vasıtasıyla transa yönlendirerek ölümü dindarca bir cemaat uygulaması haline sokan “pozitif ölüm” konusunda pek güçlü olduklarından doktorları bu sorumluluktan bile kurtarmışlardı; ölüm insanı kendinden geçiren bir coşkuyla karşılanıyordu.

Doktorların çoğu neredeyse sadece gebelik, doğum ve ölümle ilgileniyordu: “Rahat çıkış, rahat giriş.” Hastalıklar ders kitaplarındaki kelimelerdi sadece.

Ama sendromlar vardı.

İlk ve İkinci Nesillerden erkeklerin birçoğunda, otuzlu ve kırklı yaşlarında isilik, letarji, eklem ağrıları, mide bulantısı, konsantrasyon bozukluğu ve halsizlik görülmüştü. Bu sendroma GD yani gövdesel depresyon adı verilmişti. Doktorlar bunun psikogenetik olduğu kararına varmışlardı.

Bazı meslek alanlarının cinsiyetlere göre sınırlandırılması GD sendromuna karşı alınan bir tedbirdi. Alınacak tedbir tartışmaya açılmış ve oylamaya sunulmuştu: erkekler bütün yapısal bakım ve dermatoloji işlerini yapacaklardı. Bu ikinci iş —yani dünyanın uzaya bakan derisinin onarımı ve bakımı— eva yapılmasını gerektiren tek işti: Yani dünyanın dışına çıkılmasını.

Karara yüksek sesle karşı çıkanlar olmuştu. Güç dengesizliğinin belki de en eski, en derin kuramlarından olan “işbölümü”, yani o bir seri hayali, mantığa ters kurallar ve yasaklar burada da, aklı selimin ve dengenin, yaşam pahasına da olsa korunması gereken bu yerde de kurumlaştırılacak mıydı?

Konseydeki ve çeyrek daire toplantılarındaki tartışmalar uzun süre devam etti. Cinsiyet sınırlamasından yana olanlar, çocuk doğuramayan ve besleyemeyen erkeklerin, hormonlarla alakalı saldırganlık ve gösteriş ihtiyacının yanı sıra, daha fazla olan kas güçlerini değerlendirme gereği yüzünden de ek bir sorumluluğa ihtiyacı olduğunu öne sürüyordu.

Çok sayıda kadın ve erkek bu düşünceyi, kelimenin her anlamıyla mesnetsiz buluyordu. Biraz daha fazla sayıda olanlar ise yeterince ikna edici bulmuştu. Yurttaşlar oylarıyla, bütün evaları erkeklerle sınırlamayı seçti.

Üzerinden bir nesil geçince, bu ayarlama artık pek sorgulanmaz olmuştu. En gözde mazeret, erkeklerin kadınlara nazaran biyolojik olarak daha feda edilebilir olması nedeniyle daha tehlikeli işleri de onların yapmasının gerektiğiydi. Aslında kimse eva yaparken ölmemiş, hatta tehlikeli dozlarda radyasyona bile maruz kalmamıştı; fakat tehlike hissi bu kuralı gerçekte olduğundan daha da etkileyici kılıyordu. Gerekenden çok daha fazla sayıda hareketli, atletik yapılı oğlan dermatoloji için başvuruyor, düzenli eva eğitimleri görüyor, yedek listeye alınıyordu. Evaadamların farklı bir kıyafetleri vardı: Kahverengi çadır bezinden şortları, üzerine yıldızlar işlenmiş kollukları vardı.

GD salgını zamanla alçak bir seviyede sabitlenmişti; bu kimilerine göre eva sınırlamasıyla ilgili bir düşüştü, kimilerine göre değildi.

Üçüncüler, hiçbir zaman açıklanamayan ve şans eseri sadece birkaç yıl devam eden ani düşükler ve ölü doğum vakalarının sıklığıyla uğraşmak zorunda kalmıştı. Bu olay, sonunda optimum yedek oranına varılıncaya kadar geç yaş hamilelikleriyle iki çocuklu ailelerin artmasına neden olmuştu.

Dördüncü ve Beşinci nesillerde, belki bağlantılı ve çok daha zayıf düşürücü birkaç semptom daha kendini gösterdi; bunlar teşhis edilse de tanımlanamadığından dokunsal hassasiyet sendromu, DHS diye adlandırıldı. Belirtiler çeşitli yerlerdeki ağrılar ve aşırı sinir hassasiyetiydi. DHS’den mustarip olanlar kalabalıktan kaçıyor, yemekhanelerde yemek yiyemiyor, dokundukları her şeyin canlarını yaktığından şikâyet ediyorlardı; kara gözlükler, kulak tıkaçları kullanıyor, el ve ayaklarını çırap adını verdikleri şeylerle örtüyorlardı. Herhangi bir açıklama getirilemediği, bir çare bulunamadığı için bu dertten korunmanın yollarına dair masallar yazılmaya, insanlar arasında tedavi yöntemleri uydurulmaya başladı. İkinci Çeyrek Daire’de DHS oranı azdı;. böylece Çi-Soy beslenme yöntemi —pirinç, soya, zencefil ve sarımsak— taklit edilmeye başlandı. Münzevi bir hayat belirtileri hafifletiyor gibiydi o yüzden DHS olan insanların bir kısmı çocuklarını çocuksürüsünden ve okuldan uzak tutmaya çalıştı. Fakat bu noktada devreye yasalar girdi. Ebeveynin, Anayasa tarafından belirlenmiş çocuk ve cemaat refahını kısıtlama ve Eğitim Konseyinin hükümlerini görmezden gelme hakkı yoktu. Çocuklar okula gittiler ve gözle görülür bir kötü etkisini görmediler. Kara gözlükler, kulak tıkaçları ve çıraplar liseliler arasında geçici bir heves olarak rağbet gördü ama bu rahatsızlık yirmi yaşın altında çok az insanı etkiledi. Melekler Saadet uygulayıcılarından hiçbirinin DHS’den mustarip olmadığını ve bu hastalıktan kaçmak için bütün yapılması gerekenin nasıl mutlu olunacağını öğrenmek olduğunu iddia ettiler.

MELEKLERİN ATALARI

Sıfırların en genci 0-Kim Jan Gemiye Biniş’te on günlüktü.

0-Kim Jan, uzun yıllar boyunca Konsey’de ağırlık sahibi oldu. Bu kadının dehası örgütlenme, düzen, katı ve tarafsız bir idare konusundaydı. Çi-Soylar ona Konfiçyus Hanım diyorlardı.

Geç yaşında bir oğlu olmuştu, 1-Kim Terry. Bir ilkokul içneti programcısı olan oğlu, 0-Kim Jan 79 yılında ölünceye kadar gövdesel depresyon krizleriyle kesintilere uğrayan silik bir hayat yaşamıştı. Kim Jan Sıfırların, arzdoğumluların sonuncusuydu. Onun ölümü çok ciddiye alınmıştı.

Cenazesine büyük bir kalabalık katılmıştı, Temenos’un bile alamayacağı kadar büyük bir kalabalık. Merasim tümnette yayınlanmıştı. Neredeyse dünyadaki herkes bunu izleyerek yeni bir dinin başlangıcına tanık olmuşlardı.

KİLİSE VE DEVLET

Anayasa, inançların politikadan kesin ayrımı konusunda son derece açıktı. 4. Madde özellikle, Keşif’in yolculuğu tasarlandığı zaman güçlü hükümetleri dahi denetiminde bulunduran din de dahil olmak üzere, tarihte büyük yer tutan tüm tektanrıcı dinleri kesin bir dille zikretmişti. “Seçim konusunda baskı yapılması, yasama yetkisi olan bir heyetin, Yahudilik, Hıristiyanlık, Müslümanlık, Mormonluk veya herhangi başka bir dini itikat ya da kurumun ilke veya inançlarına göre açık veya gizli ibadet ile mütalaası” yönündeki herhangi bir girişim, eğer özel olarak atanmış Dini İstismarı Araştırma Komitesi tarafından da doğrulanırsa kamu önünde kınama, mevki indirimi veya sorumluluk gerektiren herhangi bir vazifeden sürekli men edilmeyle cezalandırılabilecekti.

İlk birkaç onyıl içinde 4. Madde’yi ihlal etmek için birçok girişim olmuştu. Tasarımcılar, Keşif’in mürettebatını aklın bilimsel yansızlığını gözeterek seçmeye çalışmış olsalar da, tek tanrılı din inançlarının anlayışı tek bir yolla sınırlandırma eğilimi bilimlerinin büyük bir bölümüne derinlemesine işlemişti bile. Mahsus son derece heterojen bir yapıda oluşturulmuş bir nüfusta hoşgörü alışkanlığının erdemden çok gereklilik olmasını beklemişlerdi. Yine de Sıfır Nesli’nde, daha önce din konusunda pek fazla düşünmemiş veya dine düşmanca yaklaşmış olanlar, birkaç yıl süren uzay yolculuğu sonrasında kendilerine Mormon, Müslüman, Hıristiyan, Yahudi, Budist, Hindu demeye başlamıştı. Dini yakınlaşmaların ve uygulamaların, dünya üzerindeki insanlardan ve dünyanın kendisinden aniden, mutlak ve geri dönüşü olmayan bir şekilde uzaklaşmaları yüzünden ihtiyaç duydukları desteği ve huzuru verdiğini fark etmişlerdi.

Sadık ateistler bu sofuluk patlaması karşısında çileden çıkmışlardı. Köktendinci Temizliğin yarattığı vahşetin canlı hatıraları ve Tanrı adına yapılan bitmek tükenmek bilmeyen soykırımların tarihsel kanıtları, en ılımlı toplu tapınma biçimlerinin üzerine bile gölge düşürüyordu. Değişik fikir ve üsluplara açık olan görüş, boşu boşuna dikkat çekmeye çalışıyordu. Suçlamalar yapılıyor, karşılıklı meydan okunuyordu. Dini İstismarı Araştırma Komitesi tekrar tekrar toplanıyordu.

Fakat Sıfırdan sonra gelen nesiller kendilerini uzaklaşmış hissetmemişlerdi; onlar doğdukları yerde, kendi ebeveynlerinin doğmuş olduğu yerde yaşıyorlardı. Üstelik insanların melezleşmesi atalarından gelen sofuluğu önemsiz kılmıştı. Yahudi Presbiteryen Zerdüşt birinin, hangi yolun erdemlerine sadık kalacağını seçmesi kolay değildi. Sünni, Mormon ve Brahman bir geçmişe sahip biri için birbirine zıt erdemlerin hepsinden vazgeçmek hiç de zor sayılmazdı.

0-Kim öldüğü zaman, 4. Madde’ye yıllardır başvurulmamıştı. Dini uygulamalar vardı ama hiç dini kurum yoktu. Bu uygulamalar ya şahsi, ya da aile içinde oluyordu. İnsanlar isterlerse oturup nefeslerini ayarlayarak meditasyon yapabilirler, yollarını bulmak için veya şükretmek amacıyla dua edebilirlerdi. Bir aile İsa’nın doğumunu, Ganeş’in iyiliğini veya Hamursuz’u, aysız yılın iyi kötü denk düşen günlerinde anardı. Bütün merasimler içinde, her zaman için toplu yapılan cenaze törenleri, dinin gerekleri kadar tuzaklarını da ortaya çıkartacak merasimlerdi. Eski güzel lisanların eski güzel kelimeleri konuşuluyor, matem ve teselli törelerine riayet ediliyordu.

CENAZE VE SAADETİN DOĞUMU

0-Kim ateşli bir ateistti. “Elektrikli testere üç yaşındaki bir bebek için ne kadar gerekliyse, Tanrı da insanlar için o kadar gerekli,” derdi. Cenaze töreni tabiatüstü bahislerden ve kutsal kitaplardan yapılan alıntılardan tamamen arınmıştı. İnsanlar kısaca —kimisi yeterince kısa olmasa da— 0-Kim’in kendi hayatları, hatta herkesin hayatı üzerindeki etkisi, karizması, bozulmayan dürüstlüğü, gelecek nesiller için beslediği güçlü, esirgeyici, çözümler üreten kaygısı hakkında konuştu. Bu “Son Arzdoğumlu”nun ölümü hakkında hisli sözler edildi. Bu merasimi seyreden çocukların çocukları, Kurucular’ın yolladıkları Misyon sonuca vardığında —Hedefe varıldığında— hayatta olacaktı. O zaman Kim Jan’ın ruhu onlarla olacaktı.

Sonunda, âdet üzerine, merhumun çocuğu son sözü söylemek üzere ayağa kalktı.

1-Kim Terry, insanların ve içnet kameralarının önündeki, annesinin beyazlara sarılmış naaşının yattığı tabutun bulunduğu podyuma çıktı. Hareketlerinde büyük bir kararlılık, bir amaç vardı. Onu tanıyan insanlar değişmiş olduğunu görüyordu — kendinden emin ve sakindi. Ne gözleri yaşlıydı, ne de sesi titriyordu. Bütün Temenos katını dolduran kalabalığa baktı. “Nur içindeydi,” demişti birkaç kişi daha sonra onun için.

“Bedeni Arz’da doğmuş olanların en sonuncusu da gitti,” dedi berrak, güçlü bir sesle; birçok kişiye Konsey’de iyi bir konuşmacı olan annesini hatırlatarak. “Bedeni o görkemli güzelliğin sadece parlak bir gölgesi olmuştu, şimdi o güzelliğe kavuştu. Biz burada, şimdi, bedenden uzaklaşıp ruh âleminin derinliklerine bir yolculuğa çıktık. Biz hürüz. Biz karanlıktan, günahtan, Arz’dan tamamen kurtulmuş bir haldeyiz. Geleceğin koridorlarından size bir haber getiriyorum. Ben habercinizim, meleğinizim. Siz, sizler de meleksiniz. Sizler seçilmiş olanlarsınız. Tanrı sizi çağırdı, sizi isminizle çağırdı. Hepiniz kutsandınız. Sizler ilahi varlıklarsınız, saadet içersinde yaşamaya davet edilmiş kutsal ruhlar. Bizim bütün yapmamız gereken kim olduğumuzu bilmek, yani semaların sakinleri olduğumuzu bilmek. Kutsanmış olanlar olduğumuzu, semadadoğanlar olduğumuzu, ebedi yolculuk için seçilmiş olanlar olduğumuzu bilmek. Her birimizin kutsal olduğunu, saadet içinde yaşamak için doğduğumuzu ve daha büyük bir saadet için ölecek olanlar olduğumuzu bilmek.”

Kollarını şaşkın, sessiz kalabalığa doğru büyük, ağırbaşlı bir kutsama hareketiyle kaldırdı.

Bir yirmi dakika kadar daha konuştu.

“Üzüntüsünden keçileri kaçırmış,” dedi kimisi Temenos’tan ayrılırken veya setlerini kapatırken; alaycılar ise, “Yoksa rahat bir nefes alabildiği için mi?” dediler. Ama birçok insan Kim Terry’nin akıllarına soktuğu fikirleri ve imgeleri tartıştı, bilmeseler de özlemini duydukları veya dile getirememiş olsalar da hissetmiş oldukları bir şeyi onlara bahşettiğini sezdi.

MELEKLERİN ORTAYA ÇIKIŞI

Cenaze bir çığır açmıştı. Artık dünyada yaşayan hiç kimse asıl gezegeni hatırlamıyordu; orada olanların da onları hatırlıyor olduklarını düşünmeleri için bir neden yoktu. Tabii ki Keşif’in ilerleyişiyle ilgili muntazam radyo mesajları Anayasa’da belirtildiği üzere yollanıyordu, ama dinleyen kimse var mıydı acaba?

Dördüncü Çeyrek Daire’den Nubeteller grubu tarafından söylenen, hoş ezgili berbat bir şarkı olan “Boşluğun Yetimleri” bir gecede moda olmuştu. ayrıca insanlar 1-Kim Terry’nin konuşması hakkında konuşup duruyorlardı.

Kimisi merakından, kimisi endişesinden onunla konuşmak için evalanına gittiler. Onları, yan komşusu olan 2-Patel Jimmy ve 2-Lung Yuko çifti karşıladı. Terry’nin dinlendiğini söylediler ama o akşam bir konuşma yapacaktı. Temenos’ta konuştuğu sırada siz de o harika şeyleri hissettiniz mi? diye sordular. Ne kadar farklı olduğunu, ne kadar değiştiğini siz de gördünüz mü? Biz onun değişimini izledik, dediler, onun bilgeleşmesini, nurlanmasını, güzel konuşmaya başlamasını izledik. Gelin onu dinleyin. Bu akşam konuşacak.

Gidip Terry’nin Saadet hakkında konuşmasını dinlemek bir süre için moda haline geldi. Bu konuda bir sürü fıkra üretildi. Ateistler bu tapınma isterisi ve iyi yüzlü bencillik konusunda küplere biniyorlardı. Sonra insanların bir kısmı bu olayı unuttu; bazıları da Terry, Jimmy ve Yuko ile akşam toplantıları için birbirini izleyen döngülerde, birbirini izleyen yıllarda Kim evalanına gitmeye devam ettiler. İnsanlar kendi evalanlarında da, küçük kutlamalar, şarkılar, tefekkürler ve ibadetlerle geçen toplantılar yaptılar. Bu toplantılara meleklerin neşesi adını verdiler ve kendilerine de saadet içindeki dostlar veya melekler dediler.

Kim’in bu taraftarları kendi isimlerini bir çeşit unvan gibi Melek ismiyle bağdaştırmaya başlayınca Konsey toplantılarında hatırı sayılır bir hoşnutsuzluk ve tartışma yaşandı. Melekler bu tür bir grup tanımlamasının ayrımcılık tehlikesi barındırdığını kabul etti. Terry’nin kendisi de taraftarlarına, çoğunluğun iradesine karşı koymamalarını söyledi: “Çünkü bilsek de bilmesek de, hepimiz melek değil miyiz?”

Yuko, Jimmy, Jimmy’nin küçük oğlu Saadetli, Terry’nin daha önce annesiyle paylaştığı evalanında yaşıyorlardı. Her gece düzenlenen toplantıları onlar idare ediyordu. Kim Terry gittikçe toplantılardan elini eteğini çekiyordu. İlk yıllarda Birinci Meydan Çeyrek Dairesi’nde veya Temenos’taki toplantılarda zaman zaman konuşuyordu ama yıllar ilerledikçe toplum içine gitgide daha az çıkmaya başladı; taraftarlarıyla sadece içnetten konuşuyordu. Evalanındaki toplantılara katılanların yanına kısa süreliğine çıkıp onları kutsuyor, yüreklendiriyordu; ama ona inanan taraftarları, onun sürekli olan meleksi varlığına kıyasla bedensel varlığının önemsiz olduğuna inanıyordu. Bedenle ilgili meseleler saadeti bulandırıyor, ruhun ihtiyaçlarını gizliyordu. “Benim yürüdüğüm koridorlar, bu koridorlar değil,” diyordu Terry.

123 yılındaki ölümü bir çeşit coşkuyla karışık derin bir matem isterisine neden olmuştu, çünkü hararetli yorumcusu 3-Patel Saadetli’nin açıkladığı şekliyle onun Hakikat doktrinini yürekten kabul eden taraftarları, görünüşteki ölümünü, gemi dünyasının sadece ulaşmak için bir yol, daha doğrusu “saadet vasıtası” olduğu Gerçek Dünya’da yeniden doğum olarak kutlamışlardı.

Patel Saadetli, Terry’nin ve ebeveyninin ölümünden sonra Kim evalanında tek başına yaşamış, burada toplantılar yapmış, evlerdeki Şenliklerde konuşmuş, içnette söylevler vermiş, Melekten Meleklere adını verdiği sözler ve düşüncelerin bir derlemesi üzerinde çalışmış ve bunu yaymıştı. Patel Saadetli çok akıllı, çok hırslı, kendini bu işe adamış bir adamdı, tam bir örgüt dehasıydı. Onun gözetimi altında Şenlikler gittikçe daha düzenli ve daha az kendinden geçirici olmuş; aslında artık oldukça sakin geçmeye başlamıştı. Meleklerin çoğunun benimsediği, erkekler için renksiz şort ve kurta, kadınlar için ise beyaz elbise ve eşarptan oluşan giyim tarzından vazgeçilmesini istedi. Hepimiz melek değil miyiz?

Onun liderliğinde, gerçekten de, daha fazla sayıda insan melek olduğunu beyan etti. İkinci yüzyılın ilk birkaç on yılında bu inanca yönelenlerin sayısının artması, Patel Saadetli’nin tanrı olarak Terry’ye tapılan, bu yüzden de laik yetkeyi tehdit eden dini bir mezhep oluşturduğu ve yaydığını öne süren bir grup insan tarafından Dini İstismar konusunda 4. Madde’ye başvurmasına neden olmuştu. Merkezi Konsey hiçbir zaman bu suçlamayı araştırması için bir komite toplamadı. Melekler, Kim Terry’ye bir rehber ve hoca olarak saygı gösterdikleri halde onu herhangi başka birinden daha ulvi görmediklerini açıklamışlardı. Hepimiz melek değil miyiz? Patel Saadetli, Saadet uygulamasının hiçbir şekilde siyaset ve idareyle ters düşmediğini, tam tersine her konuda desteklediğini öne sürerek onları ikna etti: Çünkü dünyanın yasaları ve usulleri, Saadet’in yasaları ve usullerinin ta kendisiydi. Keşif’in Anayasası kutsal bir buyruktu. Gemideki yaşam zaten saadetin kendisiydi — ölümsüz gerçeğin neşeli bir fani taklidi. “Mükemmel bir yasanın takipçileri, niye yasaya uymasınlar ki?” diye sordu. “Neden meleksi bir düzen isteyenler düzensizlik peşinde olsunlar? Semanın sakinleri neden yaşamak için başka bir yer ve yol arasınlar?”

Melekler gerçekten de son derece iyi yurttaşlardı, yurttaşlıkla ilgili bütün görevlerinde faal ve yardımseverlerdi; toplumsal yükümlülüklerini yerine getirmeye hazır, çalışkan komite ve Konsey üyeleriydiler. Aslına bakılacak olursa da artık Merkezi Konsey’in yarıdan fazlası melekti. Artık birçok kişi tarafından yaşamın tanıdık, bildik bir unsuru olarak kabul gören, Şenliklerin huzur ve birliğinin zevkine varan, Patel Saadetli’ye çok yakın ve kendilerini tamamen ona adamış olan sıradan meleklerdi bunlar, âli melekler veya başmelekler değil. Saadet inancı ve uygulamalarının herhangi bir şekilde ahlaka aykırı olabileceği, melek olmanın isyancılıkla bir tutulabileceği fikri kesin olarak saçma bulunuyordu.

Artık yetmişli yaşlarına gelmiş, yılmaz bir hareketlilik içersinde olan Patel Saadetli hâla Kim evalanında yaşıyordu.

İÇERSİ, DIŞARSI

“İki çeşit insan olabilir mi...” dedi Luis Hsing’e. Sonra o kadar uzun bir ara verdi ki Hsing atılıp cevap verdi: “Evet. Belki de üç çeşit vardır. Cüretkâr düşünürler beşe kadar olduğunu varsaymışlar.”

“Hayır. Sadece iki. Dillerini bir tüp şeklinde yuvarlayabilenler ve yuvarlayamayanlar.”

Hsing ona dilini çıkarttı. Altı yaşından beri Luis’in dilini yuvarlayarak ıslık çalabildiğini; onun ise bunu yapamadığını ve bunun genetik bir özellik olduğunu biliyorlardı.

“İnsan çeşitlerinden birinin,” dedi Luis, “bir eksiği, bir ihtiyacı var, belli bir vitamin alması gerekiyor. Diğerinin alması gerekmiyor.”

“Neymiş bu?”

“İnanç Vitamini.”

Hsing düşündü.

“Genetik değil,” dedi Luis. “Kültürel. Metaorganik. Fakat metabolik bir yetersizlik olarak bireysel düzeyde hakiki ve kesin. İnsanların bir inanca ihtiyaçları ya vardır, ya yoktur.”

Hsing düşünmeye devam ediyordu.

“İnananlar, diğerlerinin inanmadığına inanmıyorlar. İnanmayan insanlar olduğuna inanmıyorlar.”

“Umut?” diye bir öneride bulundu Hsing.

“Umut inanç değildir. Umut, çok gerçekçi olmasa bile gerçekliğe bağlıdır. İnanç gerçekliği devre dışı bırakıyor.”

“‘Söyleyebildiğiniz isim, doğru isim değil,’“dedi Hsing.

“İçinde yürüyebildiğiniz koridor, doğru koridor değil,” dedi Luis.

“İnanmanın zararı ne?”

“Gerçek ile gerçek dışını karıştırmak tehlikeli,” dedi Luis hemen. “Arzu ile gücü, benlik ile kâinatı karıştırmamak lazım. Son derece tehlikeli.”

“Uuuf.” Hsing bu abartı karşısında yüzünü buruşturdu. Bir süre sonra, “Terry’nin annesi bunu mu kastetmişti?” dedi. “‘Lektriklitesere üç yaşındaki bir bebek için ne kadar gerekliyse, Tanrı da insanlar için o kadar gerekli.’ Lektriklitesere ne acaba?” dedi.

“Bir silahtır belki de.”

“Rosa âli melek olmadan önce onunla Şenliklere giderdim. Aslında büyük bir kısmından hoşlanıyordum. Şarkılardan. Sonra şeyleri, yani öyle sıradan şeyleri övmeleri, insanın yaptığı her şeyin kutsal olduğunu söylemeleri hoşuma giderdi. Bilmiyorum. Hoşlanmışım,” dedi Hsing biraz kendini savunurcasına. Luis başıyla onayladı. “Ama kitaptan o tuhaf zımbırtıları okumaya başladıklarında, ‘yolculuk’un aslında ne olduğu ile ilgili bölümleri, ‘keşif’in aslında ne anlama geldiğiyle ilgili bölümleri okurlarken daralıyordum. Temel olarak, dışarıda hiçbir şey olmadığını söylüyorlar. Bütün kâinat içeride. Bu garip.”

“Haklılar.”

“Yok ya?”

“Bizim açımızdan... haklılar. Dışarıda hiçbir şey yok. Boşluk. Toz.”

“Yıldızlar... galaksiler!”

“Bir ekrandaki ışık lekeleri. Onlara ulaşamayız, onlara varamayız. Biz varamayız. Bizim Yaşamımız süresince olmayacak. Bizim kâinatımız bu gemi.”

Bu insana sıradan gelecek kadar tanıdık ve bir o kadar yabancı bir düşünceydi ve Hsing’in sinirlerini bozdu. Hsing yine düşünmeye başladı.

“Üstelik buradaki yaşam mükemmel,” dedi Luis.

“Öyle mi?”

“Huzur var, bolluk var. Işık var, ısı var. Emniyet var, özgürlük var.”

Ee, tabii ki, diye düşündü Hsing ve bu yüzüne yansıdı.

Luis sıkıştırmaya devam etti— “Sen Tarih okudun. Bütün o çekilen acılar. Sıfıraltı nesillerden gelen biri hiç bizim kadar iyi yaşayabilmiş mi? Yarısı kadar iyi hatta? Çoğu, sürekli korku içindeymiş. Acı içindeymiş. Cahilmişler. Para ve din için birbirleriyle savaşmışlar. Hastalıklardan, savaşlardan, yiyecek sıkıntısından ölmüşler. Her şey Şehir Merkezi 2000 ve Cengel’deki gibiymiş. Cehennemmiş orası. Burası cennet. Melek Terry haklıymış.”

Hsing, Luis’in şiddetli sözleri karşısında şaşırmıştı. “Yani?”

“Yani, atalarımız bizi bir cehennemden başka bir cehenneme, cennetin içinde yollamamış mı? Böyle bir düzende gizli tehlikeyi görebiliyor musun?”

“Şey,” dedi Hsing. Luis’in metaforu hakkında düşündü. “Şey, Altılar için, biraz haksızlık gibi görünebilir. Bizim için pek bir şey fark etmeyecek. Biz evaya çıkamayacak kadar sarsak oluruz herhalde. Gerçi ben iki büklüm de olsam dışarı çıkıp neye benzediğine bir bakmak isterim. Cehennem bile olsa.”

“İşte bu yüzden sen bir melek değilsin. Sen yaşamımızın, yolculuğumuzun kendinden başka bir amacı olduğuna inanıyorsun. Bir hedefimiz olduğuna.”

“Öyle mi yapıyorum? Zannetmem. Ben, öyle olmasını umut ediyorum denebilir. Başka bir yerde bulunmak ilginç olabilir.”

“Ama melekler başka bir yer olmadığına inanıyor.”

“O zaman Şindiçiyu’ya vardığımızda onları bir sürpriz bekliyor olacak,” dedi Hsing. “Ama düşününce, sanırım hepimizi bekliyor... Neyse işte, Canaval için şu grafiği yapmam lazım. Sınıfta görüşürüz.”

Bu konuşmayı yaptıklarında on dokuz yaşında, fakülte ikinci sınıf öğrencisiydiler. İkinci sınıf öğrencilerinin daima inanç ve inançsızlığı, varlığın amacını tartıştıklarını bilmiyorlardı.

ARZDAN HABERLER

Keşif Diçiyu gezegeninden yani Arz’dan ayrıldığından beri önünden ve arkasından mesajlar gelmeye devam ediyordu. İlk Nesil boyunca birçok kişisel mesaj da alınmıştı. Ross Betti’nin Torunları: Badgerwood’da herkes sizi canı gönülden destekliyor! Yıllar ilerledikçe bu tür iletiler gittikçe azaldı. Zaman zaman önemli sayılabilecek kesintiler oluyordu, bir keresinde neredeyse bir yıl sürmüştü; ayrıca mesafe de açıldıkça ve özellikle son beş yılda bazı nedenlerle sapmalar, gecikmeler ve kısmi kayıplara sıkça rastlanmaya başlamıştı. Yine de Keşif unutulmamıştı. Haberler geliyordu. Görüntüler ulaşıyordu. Başlangıç Gezegeni’nden biri veya bir program sürekli haber, bilgi, teknolojik gelişmeler, şiir veya roman; arada sırada politik yorumlara, edebiyata, felsefeye, eleştiriye, sanata, belgesellere ait süreli yayınlar; yine aynı konularda koca ciltler yollayıp duruyordu; fakat bütün tanımlar değişmişti ve insan seyrettiği veya okuduğu bir şeyin uydurulmuş mu, yoksa gerçek mi olduğunu bilemiyordu çünkü Arz gerçeği, Arz kurmacasından nasıl ayırt edilebilirdi; bilimsel araştırma bilgileri de bir o kadar kötüydü çünkü yapılan keşiflerin herkes tarafından bilindiğini düşünüp, kullandıkları terimleri açıklamayı unutuyorlardı. Birinci ve İkinci Nesiller zamanlarını, arzularını ve akıllarını Diçiyu’dan gelenleri incelemeye ve yorumlamaya adamışlardı. (Arapça) Hakiki İnançlılar ve Hakikatli İnançlılar denilen, dini felsefe akımları olduğu belli olan düşünceler arasındaki veya ulusal ya da etnik ayrımlar olma ihtimali bulunan zıtlıklar hakkındaki raporlar üzerine Birinci ve Dördüncü Çeyrek Dairelerde fikirler üretilip durmuştu. Bu fikir veya inanç zıtlaşması nedeniyle Diçiyu’da binler ya da milyonlar —iletilerde milyarlardan söz ediliyordu ama mutlaka bir hata veya kayma söz konusuydu— yani sonuç olarak büyük sayılarda insanlar birbirlerini öldürmüştü. Keşif’te fikirler, inançlar ve zıtlıkların ne olabileceği hakkında şiddetli tartışmalar yaşanmıştı. Tartışmalar onlarca yıl devam etmiş ama kimse bu yüzden ölmemişti.

Üçüncü ve Dördüncü Nesillere gelindiğinde, Arz’dan gelen iletilerin genel içeriği o kadar eski kalmıştı ki sadece bu işe aşırı düşkünlüğü olanlar iletileri yakından takip ediyordu; insanların çoğu iletilerle hiç ilgilenmiyordu. Eğer Diçiyu’da önemli bir şey olmuşsa birileri bunu fark ederdi; zaten alınan her şey Arşive giriyordu. Daha doğrusu Arşive girmesi gerekiyordu.

4-CANAVAL

İlk yıl dersleri için Fakülte Merkezi’ne kayda gelen Hsing, Uçuş Mühendisliği profesörü 4-Canaval Hiroşi’nin, Hsing’in birinci yıl derslerini atlayıp ikinci yıla yazılmasını istediğini öğrenmişti. “İyi ama ya bu bölümü okumayı düşünmüyor olsaydım?” diye sordu kayıt memuruna, bu yukardan gelmiş emre içerleyerek. Fakat bu durum gururunu da okşamıştı; belli ki Canaval lisenin matematik ve astro derslerini izliyordu ve onu gözüne kestirmişti. Gemi 2’ye yazıldı.

Uçuş mühendisliği saygın bir meslekti ama çekici sayılmazdı, yani bir evaadamlık veya içnet programcılığı gibi değildi. Birçok insan uçuş mühendisliği fikrini biraz tehditkâr bulurdu. Genellikle şöyle açıklarlardı: Birçok işte insan bir hata yapabilir ve tabii ki bu bir sorun yaratırdı (sırça fanusta olan bir olay, sırça fanusta olan diğerlerini de etkileyecektir) ama atmosfer denetimi ve uçuş mühendisliği gibi işlerde bir hata insanlara zarar verebilir, hatta onları öldürebilirdi — herkese zarar verip herkesi öldürebilirdi.

Bütün sistem, arızalara karşı otomatikman devreye giren tertibatlar, yedekler ve alternatif mekanizmalarla doluydu ama uçuş mühendisliğinin otomatikman devreye giren bir tertibatı olmadığını herkes biliyordu. Bilgisayarlar tabii ki hiç şaşmazlardı ama onları da insanlar kullanıyordu; rotalarının sürekli yeniden ayarlanması gerekiyordu; uçuş mühendislerinin bütün yaptıkları sürekli kendi hesaplarının, bilgisayarın hesaplarının, işlemlerin bir daha, bir daha sağlamasını yapmaktı; girişleri ve geribildirimleri tekrar tekrar kontrol etmekti; hataları kontrol edip düzeltmekti, tüm bunları sayısız kez üst üste yeniden yapmaktı. Eğer hepsinin hesaplamaları ve işlemleri birbirini tutuyorsa, eğer bütün denetimler doğru çıkıyorsa, o zaman bir şey olmuyordu. Baştan başlayıp her şeyi bir kez daha yapıyorlardı.

Uçuş mühendisliği, yine rağbet görmeyen bir meslek olan bakteri sayımı yapmaktan daha heyecan verici değildi. Matematiksel yetenek ve bunu yapabilmek için gereken eğitim çok çetindi. Öğrencilerin çoğu Gemi derslerini mecburi olan ilk yıldan sonra pek almazdı ve çok azı bu konuda uzmanlaşma yolunu seçerdi. 4-Canaval kendisine gönüllü, ya da bazı öğrencilerinin dediği gibi kurban arıyordu.

Bu konuya rağbetin azlığı derin bir huzursuzluktan, uğraştığı şeyle —uzaydaki yolculuk, gemidünyasının hareketi, rotası, amacı ile— ilgili bir korkudan doğuyorsa bile kimse bundan söz etmiyordu. Ama Hsing zaman zaman bu konuda düşünüyordu.

Canaval Hiroşi kırk yaşlarında, kısa boylu, kaba, fırça gibi siyah saçları ve ifadesiz bir yüzü olan, dimdik bir adamdı. Zen Ustaları gibi, diye düşündü Hsing. Luis ile bir akrabalıkları vardı; uzaktan kuzen oluyorlardı; zaman zaman Hsing aralarında bir benzerlik yakalıyordu. Sınıfta hatalara karşı ters, sabırsız, hoşgörüsüzdü. Öğrenciler şikâyet ediyorlardı: Bilgisayar canlandırmasında önemsiz bir hata olduğu zaman bütün işi, saatlerce sürmüş olan çalışmaları “değersiz” diye çöpe atıyordu. Kesinlikle hem kibirli, hem de saplantılıydı ama Hsing onu megalomani suçlamalarına karşı savunuyordu. “Bencil olduğundan değil,” dedi. “Onun bir benliği olduğunu bile sanmıyorum. Sadece işi var. İşi de doğru yapılmalı. Hiç hatasız. Yani, eğer kütleçekim havzasına çok yaklaşmışsak, bu mesafeyi ister kilometreyle ölçün, ister ışık yılıyla, bir şey fark eder mi?”

“Peki, tamam ama milimetrenin bir zararı olmaz,” dedi çok güzel bir çizelgesi henüz “değersiz” damgası yiyip atılmış olan Aki.

“Bugün bir milimetre olan şey, on yıl içinde üç ışık yılı oluverir,” dedi Hsing ukalaca. Aki’nin gözlerini devirdiğini fark etti. Umursamadı. Kimse Canaval’ın yaptığı şeyin heyecanını, bir şeyin doğrusunu —hemen hemen doğrusunu değil tam doğrusunu— bulmanın heyecanını anlayamıyor gibiydi. Kusursuzluk. Çok güzeldi, iş çok güzeldi. Soyuttu ama yine de insancıldı, hatta mütevazıydı çünkü ne istediğinin bir önemi yoktu. Üstelik insan işi hızlandıramıyordu; büyük şeye ulaşabilmek için bütün o minicik şeyleri doğru dürüst yapmak, bütün o ayrıntılarla uğraşmak zorundaydı. İzlenecek bir yol vardı. Bu yol üzerinde kalabilmek için de sürekli, bitmeyen, teyakkuz halinde bir dikkat gerekiyordu. Bu dileklerin veya iradenin peşine düşme meselesi değil, olanın peşine düşme meselesiydi. Daima farkında olmak, odaklanmak. Semada bir Gemi Yolculuğu: Cennete yelken açmak. Dışarıda sonsuzluk vardı. Bu sonsuzluğun içinden tek bir yol geçiyordu.

Eğer bunu bilmek kafanıza girmişse, tartışmaya mahal bırakmayacak şekilde tamamıyla bilgisayarlara bağımlı olduğunuzu hemen hatırlıyordunuz.

Gemi’nin üçüncü yılında Canaval hep bir problem verirdi öğrencilerine: Bilgisayarlar beş saniyeliğine kesildi. Eldeki koordinatlara ve ortama göre, bilgisayarları kullanmadan bir sonraki beş saniye için rotayı tespit edin. Öğrenciler ya birkaç saat içersinde pes ediyor ya da günlerce bu konuda çalışıp daha sonra bunun bir zaman israfı olduğunu düşünerek pes ediyordu. Hsing problemi teslim etmedi. Sömestr sonunda Canaval kâğıdını istedi. “Tatilde biraz bununla oynarım diye düşünmüştüm,” dedi Hsing.

“Niye?”

“Hesaplamalar hoşuma gidiyor. ayrıca ne kadar zamanda çözebileceğimi de merak ediyorum.”

“Şimdiye dek ne kadar zaman geçti?”

“Kırk dört saat.”

Canaval başıyla o kadar hafif bir onay işareti yapmıştı ki belki yapmamıştı bile; sonra döndü. Takdir ettiğini gösterme kabiliyetine sahip değildi.

Öte yandan keyif alma yetisi vardı; bir şeyleri komik bulduğunda gülerdi, bunlar genellikle oldukça basit şeyler, aptalca hatalar, ahmakça terslikler olurdu. Yüksek sesli bir kahkahası vardı, çocukça bir ha ha ha! Güldükten sonra her zaman, yüzünde büyük bir tebessümle “Aptal! Aptal!” derdi.

“Gerçekten bir Zen Ustası,” dedi Hsing kantinde Luis’e. “Yani gerçekten. Nefesini denetim altında tutarak, dimdik oturup meditasyon yapıyor. Oturmak için saat dörtte kalkıyor. Üç saat. Keşke ben de öyle yapabilsem. Benim yirmide yatmam lazım, yoksa hiç çalışamam.” Luis’den istediği tepkiyi görmeyince, “Peki ya senin s-cesedin nasıl?” dedi.

“Sanal iskelete döndü,” dedi Luis, hâlâ aklı başka yerlerdeymiş gibi.

Fakülte öğrencileri üçüncü yıllarında kendilerine bir meslek seçerlerdi. Hsing Gemi’deydi, Luis ise Tıp’ta. Artık birlikte aldıkları ders yoktu ama her gün kantinde, jimnastik salonunda veya kütüphanede buluşuyorlardı. Artık birbirlerinin odalarını ziyaret etmiyorlardı.

SIRÇA FANUSTA CİNSELLİK

Sevgililer uzaklara kaçmazlar (uzak neresi?). Sevgililerin buluşması aleni bir olaydır. İnsanın üreme kapasitesi yoğun ve sürekli bir toplumsal ilgi ve endişe konusudur. Kızlar için regl olmaya başlamalarından itibaren, oğlanlar için ise bir tıp heyeti tarafından tespit edilen zamandan sonra her yirmi beş günde bir yapılan iğnelerle doğum kontrolü garanti altına alınmıştır. Doğum kontrol iğnesi için tespit edilmiş olan gün ve saatte Klinik’e gelmeyenler hemen alenen soruşturmaya maruz kalırlar: Klinik çalışanları insanın sınıfına, jimnastik salonuna, bölümüne, koridoruna, evalanına gelip yüksek sesle ismini söyledikten sonra ihlal ettiği kuralı da beyan eder.

İnsanlar doğum kontrol iğnesi olmamak için şu şartlara uymalı ya da şu güvenceleri vermelidir: Kısırlık veya menopozun tamamlanmış olması; bekâret veya katı eşcinsellik sözü verilmesi; hem kadın, hem de erkek tarafından resmi olarak beyan edilmiş bir gebelik beklentisi. Vermiş olduğu bekâret sözünü ihlal eden veya beyan ettiği eşten başka birinden hamile kalan kadınlara cinsel birleşmeden birkaç gün sonra da etkili olan iğneler yapılır ve hem o, hem de partneri iki yıl boyunca doğum kontrol iğneleri olmak zorunda kalır. Yetkililer tarafından onanmamış hamileliklerde, bebek alınır. Tüm bunların değişmez sosyal ve genetik nedenleri eğitim yıllarında insanlara açıklanır. İnsanlar cinsel yaşamlarını saklı tutabilselerdi, dünyadaki bütün bu gerekçeler işe yaramazdı. Ama saklı tutulamaz.

Koridorunuzdakiler bilir, aileniz bilir, bölümünüz, akrabalarınız, bütün çeyrek daireniz kim olduğunuzu, nerede olduğunuzu, kiminle ne yaptığınızı bilir ve hepsi bu konuda konuşur. Utanç ve şeref güçlü sosyal lokomotiflerdir. Mutlak alenilikle işletilir, hiyerarşik fantezilerden ve hükmetme isteğinden çok makul bir ihtiyaç ile ilintilendirilirlerse, utanç ve şeref bir toplumun uzun süre düzgün bir şekilde yürümesini sağlayabilir.

Buluğ çağına gelmiş bir genç ebeveyninin evalanından ayrılıp başka koridorda, başka bölümde bir tek kişiliğe çıkabilir, hatta çeyrek dairesini bile değiştirebilirdi; ama o yeni koridordaki, bölümdeki, çeyrek dairedeki herkes insanın kapısından kimin girip çıktığını bilirdi. Meraklı olurlardı, dikkatli olurlardı, tetikte olurlardı, ilgili olurlardı ve en çok da pek hevesli olurlardı; hep bir skandal bekler, sonra da konuşurlardı.

Birçok gencin, ailealanlarından ayrıldıklarında ilk gittikleri yer Küms, ya da Kümes olurdu. Burası, Dördüncü Çeyrek Daire’de, Fakülte yakınlarında bir dizi koridordu; bütün alanlar teklikti; ana hızlandırıcının konumundan dolayı Kümsün duvarlarının hepsi doksan derece değildi, bazı yerler standart dışı şekillerde oluyordu. Öğrenciler duvarların yerlerini değiştirerek kübik ve dairesel şekillerden bir labirent oluştururdu. Küms gürültülü, düzensizdi ve her yanda kirli çamaşır kokusu vardı. Uyumak fırsat buldukça yapılan bir şeyken, sevişmek gündelik bir faaliyetti. Ama herkes doğum kontrol iğneleri için zamanında Klinik’e giderdi.

Luis, Küms yakınlarında, Tan Bingdi ve Ortiz Einstein isimli iki tıp öğrencisiyle birlikte bir üçlüde oturuyordu. Hsing hâlâ İkinci Çeyrek Daire’deki evalanında Yao ile oturuyordu. Her gün fakülteye kadar yirmi dakika yürüyordu.

Deneyimini artırarak geçirdiği buluğ çağından sonra fakülteye girdiğinde Hsing iffet yemini etmişti. Ne doğum kontrol iğnelerinin bedeninin dönemlerini kontrol etmesini, ne de hislerinin aklını kontrol etmesini istediğini söylemişti; en azından fakülteyi bitirinceye kadar.

Luis yemin etmedi, her yirmi beş günde bir doğum kontrol iğnesi almaya devam etti ama arkadaşlarından hiçbiriyle de yatmadı. Hiç kimseyle yatmamıştı. Tek cinsel deneyimi ilk gençlik yıllarındaki o herkesin birbiriyle yatıp kalktığı partiler olmuştu.

Bunlar herkesin bildiği şeyler olduğu için, birbirleri hakkındaki bu bilgilere sahiptiler. Birlikte oldukları zaman bu meselelerden söz etmezlerdi. Sessizlikleri de, sohbetleri kadar derin ve rahat bir karşılıklılık taşıyordu.

Dostlukları da tabii ki aynı derecede herkesin bildiği bir şeydi. Arkadaşları neden Hsing ile Lius’in cinsel bir hayatları olmadığı, bunun üstesinden gelip gelemeyecekleri, gelirlerse ne zaman gelecekleri hakkında rahatça fikir yürütüp duruyordu.

Onların arkadaşlıklarının derinlerinde bir yerlerde herkesin bilmediği ve arkadaşlık olmayan bir şey vardı: Sözsüz ama bedenle verilmiş bir yemin; derin sonuçları olan bir eylemsizlik. Onlar birbirlerinin özel ve gizli yaşamlarıydı. Onlar uzağı bulmuşlardı. Bunun anahtarı sessizlikti.

Hsing hem yemini, hem sessizliği bozdu.

“Sanal iskelet döndü,” dedi Luis dalgınca, belli ki kastettiği ona Anatomi öğreten s-kadavradan başka bir şeydi. Kadavra, kendisini tasarlayan gulyabani ruhlu kişi tarafından öğrencilerin kesip biçerek incelemelerini yönlendirecek ve acımasızca eleştirecek şekilde programlanmıştı. “İlik, geri zekâlı!” diye, hareketsiz dudaklarından veya ciğersiz göğüs boşluğundan kadavraca fısıldardı; veya “Herhalde bunu körbağırsak zannetmiyorsun?” derdi. Hsing kadavranın neler söylediğini duymaktan pek hoşlanıyordu. Eğer hata yapmazsan, seni aniden okuduğu bir şiirle ödüllendirilmiş. Luis gırtlağı yerinden sökerken, “Ruh ellerini çırpıp şarkı söylüyor ve daha yüksek sesle söylüyor!” diye haykırmıştı kadavra. Ama bugün Luis’in kadavra hikâyesi yoktu; kantin masasında oturmuş, kara kara düşünmeye devam ediyordu.

Hsing, “Luis, Lena...” dedi.

Luis elini o kadar seri, o kadar sessiz kaldırdı ki Hsing başka bir şey diyemeden çenesini kapattı.

“Hayır,” dedi Luis.

Çok uzun bir sessizlik oldu.

“Bak, Luis. Sen serbestsin.”

Luis elini yine kaldırdı, söyleyeceklerini savarak sessizliği savundu.

Hsing ısrar etti: “Bilmeni istiyorum ki sen...”

“Sen beni serbest bırakamazsın,” dedi Luis. Sesi hiddet veya başka bir histen dolayı derinleşmişti. “Evet. Ben serbestim. İkimiz de serbestiz.”

“Ben sadece...”

“Yapma Hsing! Yapma!” Bir an için doğrudan gözlerine baktı. Ayağa kalktı. “Oluruna bırak,” dedi. “Benim gitmem gerekiyor.” Masaların arasından iri adımlarla gitti. İnsanlar, “Selam Luis,” dedi ama o cevap vermedi. İnsanlar bir kavga görmüşlerdi. Hsing ile Luis bugün kantinde kavga ettiler. Baksana, Hsing ile Luis’in nesi varmış?

YİN YANG

Genç bir kadın, kendisinden yaşlı, güç ve otorite sahibi bir adamın ısrarlı asılmalarına karşı koymakta zorlanabilir. Hele o da adamı çekici buluyorsa karşı koyması daha da zorlaşır. Kadın, kendisinin ve diğer kadınların seçim hürriyetini korumak arzusuyla, büyük bir ihtimalle hem bu zorluğun varlığını, hem de adamı çekici bulduğunu inkar eder. Eğer bağımsız olma arzusu güçlü ve netse, adamın arzusunun baskısına karşı koyacaktır; “Beni al!” diye bağırarak adamı içine alma özlemine, kendi kabulleniş gücünü adamın saldırısının gücüyle denkleştirme özlemine de karşı koyacaktır.

Ya da kendi hürriyetini tam da bu kabullenişte görebilir. Sonuç olarak onun yöntemi Yin’di. Yin’e olumsuz yöntem derler ama “Evet” diyen de Yin’dir.

Mezuniyetten bir süre sonra kantinde karşılaştılar yine. Her ikisi de seçtiği uzmanlık alanına vermişti kendisini; Luis Merkezi Hastane’de stajyer doktordu, Hsing ise Köprü Mürettebatında çıraklık yapıyordu. İşleri onlara iyice hâkim olmuştu. İki veya üç ongündür baş başa kalmamışlardı.

Hsing, “Luis ben Canaval ile yaşıyorum,” dedi.

“Birisi söylemişti.” Sert ve kesin bir şeyin üzerindeki yumuşak örtüyü andıran o müphemlikle, ilgisizlikle konuşmuştu.

“Geçen hafta aniden karar verdim. Sana söylemek istedim.”

“Eğer senin için iyi bir şeyse...”

“Evet. İyi. Evlenmemizi istiyor.”

“Güzel.”

“Hiroşi... tıpkı bir füzyon çekirdeğine benziyor. Onunla birlikte olmak çok heyecan verici.” İzah etmeye çalışarak, onun da anlamasını isteyerek şevkle konuşuyordu. Onun anlaması önemliydi. Luis aniden gülümseyerek başını kaldırdı. Hsing’in yüzü kıpkırmızı kesildi. “Zekâ açısından da, hisler açısından da,” dedi Hsing.

“Bana bak yassı surat, iyiyse, iyidir,” dedi Luis. Eğilip hafifçe Hsing’i burnundan öptü.

“Lena’yla sen...” dedi Hsing, hevesle.

Bu kez daha farklı gülümsedi Luis ve hafifçe, kibarca, kesin olarak, “Hayır,” diye cevapladı.

TAMLIK

Mesele Hiroşi’de bir eksiklik olması değildi. Adam tamdı, eksiksizdi. Tek, bütün bir parçaydı. Belki de eksik olan buydu, yani roman okuyabilecek, iskambil oynayabilecek, sabahları geç vakitlere kadar yataktan çıkmayacak veya hep yaptığından farklı şeyler yapacak, olduğundan başka biri olabilecek diğer Hiroşiler.

Hiroşi hep yaptığı şeyleri yapıyordu, onun varlığı da bunu yapmaktan ibaretti.

Hsing her genç kadının zannedeceği gibi, adamın yaşamına girmesinin bunu değiştirebileceğini, genişleteceğini düşünmüştü. Onunla yaşamaya başladıktan kısa bir süre sonra bu düzenlemenin kendi hayatını çok büyük ölçüde değiştirdiğini ama adamın yaşamını hiç değiştirmediğini anladı. O da Hiroşi’nin yaptığı şeyin bir parçası haline gelmişti. Gerekli bir parçaydı tabii ki: Çünkü o sadece gerekli şeyleri yapardı. Sadece Hsing hiçbir zaman onun tam olarak ne yaptığını anlayamadı.

Bu kavrayış düşüncelerinde ve hayatının akışında, onunla sevişmek ve onunla yaşamanın getirdiğinden daha büyük bir değişime neden oldu. Cinselliğin zevkleri, gerginlikleri ve keşifleri onu meşgul etmiyor, haz vermiyor ve sık sık hayrete düşürmüyor değildi ama cinselliğin, aklını, hatta hislerini bile pek o kadar etkilemeyen, yemek yemek gibi nefis bir fiziksel doyum olduğunu fark etmişti. Aklı ve hisleri işiyle dolup taşıyordu.

Hiroşi’nin ona kazandırmış olduğu bu keşfin, bu açığa çıkışın ilişkileriyle hiçbir ilgisi yoktu veya yok gibi görünüyordu. İlişkileri Hiroşi’nin, ikisinin yaptığı işle ilgiliydi. Bütün hayatlarıyla ilgiliydi. Dünyagemideki herkesin hayatıyla ilgiliydi.

“Seninle yaşamamı, sana asistanlık yapabileyim diye sağladın,” dedi Hiroşi’ye, yarım sene kadar sonra.

Adam her zamanki dürüstlüğüyle cevap verdi — yaptığı her şey bir aldatmacayı saklamaya ve sürdürmeye yarasa da, bir dostuna hiçbir zaman yalan söylememek için titiz bir çaba gösterirdi: “Yo, yo. Sana güvendim. Ama bu her şeyi kolaylaştırdı. Öyle değil mi?”

Hsing güldü. “Senin için. Benim için değil! Benim için her şey basitti. Şimdi ise her şey çiftleşti...”

Hiroşi bir süre konuşmadan ona baktı; sonra Hsing’in elini tutup kibarca dudaklarını avucunun içine dayadı. Tutkuya nihai teslimiyeti Hsing’i daima sevecenlikle dolduran, resmiyet derecesinde nazik bir sevgiliydi ve bu yüzden sevişmeleri her zaman güvenilir oluyor, bazen de inanılmaz bir haz veriyordu. Ne olursa olsun Hsing, neticede kendisinin onun füzyon çekirdeğinin tek yakıtı olduğunu biliyordu — adamın umursadığı şeyin, varolan tek amacının bir unsuru. Kendini kullanılıyormuş veya kandırılmış gibi hissetmediğini söylüyordu kendi kendine, çünkü artık her şeyin, Hiroşi’nin kendisinin dahi Hiroşi’nin yakıtı olduğunu biliyordu.

HATALAR

Evliliklerinin üçüncü yılında Hiroşi ona çalışmasının amacının ne olduğunu —ne yaptığını— açıkladı.

“Bir yıl önce ivme kayıtlarındaki çelişkileri sormuştun bana,” dedi. Yalnız başlarına kendi evalanlarında yemek yiyorlardı. Bu dünyada ne bal, ne balı yapacak arı, ne de ay olmadığından akla bir şey getirmese de balayı deniyordu buna. Ama hoş bir gelenekti.

Hsing başıyla onayladı. “Bir çarpanı unuttuğumu göstermiştin. Ne olduğunu hatırlamıyorum.”

“Yalandan,” dedi.

“Yok, öyle söylememiştin. Oradaki değişmez...”

Hiroşi sözünü kesti. “Söylemiş olduğum şey yalandandı,” dedi. “Kasıtlı bir aldatmaca. Seni şaşırtmak için. Bir hata yaptığını zannetmen için. Hesaplamaların tamamıyla doğruydu, hiçbir şeyi göz ardı etmemiştin. Çelişkiler var. Senin bulmuş olduğundan çok daha büyük çelişkiler var.”

“İvme kayıtlarında mı?” diye aptal aptal sordu Hsing.

Hiroşi bir kez başıyla onayladı. Artık yemek yemiyordu. Bu kadar alçak sesle konuştuğu zamanlar Hiroşi’nin çok gergin olduğunu bilirdi Hsing.

Ama kendisi acıkmıştı, elindeki çubukla bırakmadan önce büyük bir lokma makarnayı ağzına tıktı ve makarnaların arasından, “Peki, bana ne demek istiyorsun?” dedi.

Hiroşi’nin yüzü gergindi. Gözlerini bir çaresizlik mi, yoksa bir yakarış mı olduğu belirsiz bir ifadeyle Hsing’in gözlerine dikti — bu ona o kadar aykırı bir şeydi ki Hsing’i şoke etmişti, sevişmelerindeki gibi kırılgan görünüşü onu duygulandırmıştı. “Ne var Hiroşi?” diye fısıldadı.

“Dört yıldan fazla bir zamandır gemi yavaşlıyor,” dedi Hiroşi.

Hsing’in aklı inanılmaz bir hızla işleyerek, bütün imaları, açıklamaları ve senaryoları bir bir geçti.

“Sorun ne?” diye sordu sonunda, ısrarla.

“Hiçbir şey. Yavaşlama denetimli. Kasten yapılıyor.”

Hiroşi kâsesine bakıyordu. Bakışlarını kaldırıp Hsing’e bakar bakmaz yeniden indirince, Hsing onun, kendisinin vereceği hükümden çekindiğini fark etti. Hsing’den korkuyor gibiydi. Gerçi, diye düşündü, Hiroşi’nin korkusu ne yapacaklarını ne de eşine söyleyeceklerini etkileyebilir.

“Kasten mi?”

“Dört yıl önce verilmiş bir karar,” dedi.

“Kim tarafından?”

“Köprü’deki dört kişi tarafından. Daha sonra, Yönetimden de iki kişi. Mühendislik ve Bakımdan da iki kişi biliyor artık.”

“Niye?”

Soru sanki Hiroşi’yi rahatlatmıştı, belki de bir karşı koyma veya meydan okuma olmaksızın sakince sorulduğu için. Her zamanki ses tonuna daha yakın bir tonla, hatta biraz da bir hocanın kendinden eminliği ve huysuzluğuyla cevap verdi. “Sorun ne diye sordun. Hiç sorun yok. Hiçbir şey yanlış gitmedi. Hep rotamızdaydık, hemen hemen hiçbir kayma olmadı. Ama bir hata meydana geldi. Olağandışı, büyük bir hata. Hata bir fırsattır. Biz de bunu kendi avantajımız için kullandık. Çierek ile birlikte bulduk. CG440 çöküntüsünden geçtiğimiz tarihten beri, beş yıldır, 154. Yıl’dan beri rota tahminlerinde önemli, devam eden bir hata. O geçiş sırasında ne olmuştu?”

“Hızımız azaldı,” diye cevap verdi Hsing otomatik olarak.

“Hız kazandık,” dedi kocası. Onun inanamayışını karşılamak için ona baktı. “İvme artışımız o kadar büyük ve o kadar ani olmuştu ki bilgisayarlar bunu onlu çarpanlarda bir hata olarak algıladı ve düzeltti.” Hsing’in onu takip edip edemediğine emin olmak için durdu.

“Onlu çarpan mı?”

“Çierek hesaplamalarla yanıma geldiğinde ve ben bunun ancak bilgisayarın bir hata düzeltmesi şeklinde açıklanabileceğini fark ettiğimde ivmemiz 0,82’ye çıkmıştı ve programımızın kırk yıl önüne geçmiştik.”

Hsing, Hiroşi’nin bu kadar abartılı şeyler söyleyip onu kandırmaya çalışarak şaka yapmasına çok içerlemişti. “Sıfır virgül seksen iki mümkün değil,” dedi, soğuk, konuşmayı bitirmek ister bir edayla.

“Evet, mümkün,” dedi Hiroşi, bir o kadar soğuk bir sırıtışla. “Gerçek. 0,82 hızla tam doksan bir gün yolculuk ettik. İvme hakkında bildiğin her şey, Gegaard’ın hesaplamaları, kütlekazanımı sınırı... hepsi yanlış. Hatalar oradaymış zaten! Temel tahminlerde! Hata bir fırsattır. İnsanın elinde kayıtlar olduğunda ve hesaplamaları yapabildiğinde her şey yeterince berraklaşıyor. Şindiçiyu’ya vardığımız zaman, Diçiyu’daki fizikçilere her şeyi anlatabiliriz. Nerede hata yaptıklarını anlatabiliriz. Bir çöküntüyü, nesneler üzerinde kamçı gibi kullanarak ışık hızının onda sekizine ulaşılabileceğini anlatabiliriz. Keşif’in yolculuğu bu işte. Seksen yılda tamamlayabilirmişiz.” Yüzü zaferle sertleşmişti, bir fatihin yüzüne benzemişti. “Bundan beş yıl sonra hedef sisteme varacağız,” dedi. “164. Yıl’ın ilk yarısında.”

Hsing hiddetten başka bir şey hissetmiyordu.

“Eğer bu doğruysa,” dedi sonunda, yavaş yavaş ve ifadesiz bir şekilde, “neden bunu bana şimdi söylüyorsun? Bana niye söylüyorsun ki? Başka herkesten gizlemişsin. Neden?”

Hsing’deki bu hiddet dalgasını kabartan sadece adamın ona söylediği şeyin muazzam şoku değil, o galip gelmişlik edası, zafer kazanmış havasında çıkan sesiydi — yani Hiroşi’nin baştan korktuğu itiraz, Ne cüretle? sorusuydu aklına gelen. Ama artık onun hiddeti Hiroşi’yi etkileyemiyordu; haklı olduğu inancıyla güçlendiğinden sarsılmıyordu.

“Bizim elimizdeki tek güç bu,” dedi.

“Biz mi? Kim?”

“Melek olmayanlar.”

MELEKLERİ SAYMAK

Luis, Altıncı Nesil için hazırlanmış Eğitim Programı’na henüz ulaşılamayacağını, çünkü programın gözden geçirildiğini duyunca, “Ama sekiz yıl önce sorduğum zaman da bana aynı şey söylenmişti,” dedi.

Bilgi ekranında görünen Eğitim Merkezi’ndeki anaç tipli kadın başını sevecenlikle salladı. “Hıı, program her zaman ya gözden geçiriliyordur, ya da üzerinde düşünülüyordur, melekçik,” dedi. “Sürekli güncelleştirilmesi gerekir.”

Luis, “Anlıyorum, teşekkür ederim,” diyerek ekranı kapattı.

Yaşlı Tan iki yıl önce ölmüştü ama yerine geçen torunu ümit vaat ediyordu. “Baksana Bingdi,” dedi Luis ortakalanlarındaki arkadaşına, “kellesayım, melekleri kaydediyor mu?”

“Nereden bileyim?”

“Kütüphaneciler işe yarar ıvır zıvırları bilmez mi?”

“Yani, melekler melek olarak kaydediliyorlar mı, diye mi soruyorsun? Hayır. Niye kaydedilsinler ki? Eski din mensupları hiç listelenmemiştir. Listelemek ayırımcılık olur.” Bingdi dedesi kadar yavaş konuşmuyordu ama her cümleden sonra düşünce yüklü minik bir sessizlik, çeyrek notalık bir es vererek, benzer bir ritimde konuşuyordu. “Bence Saadet dini bir birliktelik. Başka nasıl tarif edilebilir bilemiyorum. Gerçi dinin nasıl tarif edileceğinden de pek emin değilim.”

“Yani tam olarak kaç melek olduğunu öğrenmenin bir yolu yok. Ya da başka bir deyişle: Kimin melek olduğu, kimin melek olmadığı belli değil.”

“Sorabilirsin.”

“Tabii ki. Soracağım.”

“Bütün dünyada koridor koridor gez,” dedi Bingdi, “geçtiğin her insana, Melek misin, diye sor.”

“Hepimiz melek değil miyiz zaten?” dedi Luis.

“Bazen insana öyleymiş gibi geliyor.”

“Gerçekten öyle.”

“Nereye varmaya çalışıyorsun?”

“Zaten beni endişelendiren şeyler de bu varamadığım yerler. Mesela Altılar için olan eğitim programı.”

Bingdi biraz şaşırmış görünüyordu. “Bir Altı bebeğine hayat vermeyi mi düşünüyorsun?”

“Hayır. Şindiçiyu hakkında bir şeyler öğrenmeye çalışıyorum. Altılar Şindiçiyu’ya inecekler. Bunu yapabilmek için eğitim alacaklarını düşünmek mantıklı görünüyor. Ne beklemeleri gerektiği hakkında bilgi sahibi olmaları gerekir. Dışarıda yaşamakla nasıl başa çıkacaklarını bilmeliler. Bir gezegen yüzeyinde uzun süreli eva yapmak üzere eğitilmeliler. Neticede onların işi bu olacak. Sıfırlar, eğitim programına bu bilgiyi koymuş olmalılar. Deden koyduklarını söylemişti. Nerede? Ayrıca onları kim eğitecek?”

“İyi de daha giyinik bir Altılı bile yok,” dedi Bingdi. “Zavallı minik şebelekleri bilinmeyen bir dünyanın hikâyeleriyle korkutmak için biraz erken değil mi?”

“Geç kalmaktan iyidir,” dedi Luis. “Varış günü kırk dört yıl sonra. Biz de Şindiçiyu’da eva yapmak isteyebiliriz. Hsing’in dediği gibi iki büklüm gezmek isteyebiliriz.”

“Bunu birkaç onyıl sonra düşünsem olur mu?” dedi Bingdi. “Şu anda elimdeki şu işe yarar ıvır zıvırı bitirmek istiyorum.”

Ekranına döndü ama bir dakika geçmeden olduğu yerde dönüp Luis’e baktı. “Bunun meleklerin sayısıyla ne ilgisi var?” dedi, daha soruyu sorarken cevabını yakalayan birinin sesiyle.

SAADET DÜŞMANLARI

Hiroşi’nin çevresinden biri olmasına rağmen 5-Çin Ramon’u pek iyi tanımıyordu Hsing. Birkaç yıldır İdari Danışma’daydı. Hsing ona oy vermemişti. Çin Soyundan olarak biliniyordu ve çoğunluğunu Çinlerin ve Leelerin oluşturduğu Çamlık Dağ Yerleşimi’nde oturuyordu. Bir sürü Çin daha önceden melek olmuştu. Denilene göre Ramon, Saadet’te çok yükselmişti. Renksiz, törelere bağlı bir adama benziyordu; birçok erkek melek gibi kadınlara, Hsing’in son derece aşağılık bulduğu koruyucu, mesafeli, tuhaf bir üslupla yaklaşırdı. Onun da geminin Hedefe erken varış için hız kaybettiğini bilen bu on —artık on bir olmuşlardı— kişiden biri olduğunu öğrendiğinde hem memnun olmamış, hem de çok şaşırmıştı.

“Yani insanlara söylemeden mi yaptınız bu kayıtları?” diye sordu Ramon’a, sesindeki aşağılamayı ve güvensizliği hiç saklamaya çalışmadan.

“Evet,” dedi Ramon, ifadesizce.

Ramon’un bir kriz duyusu vardı: böyle diyordu Hiroşi. 5-Çatterji Uma bunu Hsing’e açıkladı. Hsing, akıllı ve zarif bir kadın olan, dört yıl üst üste İdari Danışma’ya başkan seçilen Uma’yı hem seviyor, hem de takdir ediyordu; onu dinlemesi gerekiyordu. Ramon, diye açıkladı Uma, başmeleklerin oluşturduğu Patel Saadetli’nin iç çevresine kabul edilmişti; orada duyduğu ve öğrendiği şeyler onu o kadar rahatsız etmişti ki gizlilik yeminini bozarak başmelekler arasındaki şeyler hakkında notlar tutup bunları Uma’ya vermişti. Uma onun raporunu Canaval ve diğerlerine götürmüştü. Onlar da Ramon’dan suçlamalarını ispat etmesi istemişti. Bu yüzden gizlice başmeleklerin oturumunu banda almıştı.

“Böyle bir şey yapabilen birine nasıl güvenebilirsiniz?” diye sordu Hsing.

“Bize kanıt getirmesinin tek yolu buydu.” Uma, Hsing’e sevecenlikle baktı. “Paranoyakça şüpheler... uçuş mühendisliğini ele geçirmek için yapılan planlar, genlerimizle oynanması, su depolarımıza denenmemiş ilaçlar konulması... kaç tane bu tarz şey dinledik! Ramon’un paranoyak veya kötü biri olmadığını ispat edebilmesinin tek yolu buydu.”

“Bantların sahteleri kolaylıkla yapılabilir.”

“Sahteler rahatlıkla saptanır,” dedi 4-Garcia Teo tebessüm ederek; bu adam Hsing’in, bu odadaki kimseye güvenmemek için elinden geleni ardına koymasa da, elinde olmadan güvendiği kocaman, uzun boylu, iyi kalpli bir mühendisti. “Bant gerçek.”

“Dinle Hsing,” dedi Canaval; Hsing de içi sıkılarak da olsa başıyla onayladı. Bu gizlilikten, yalan söylemekten, saklanmaktan, entrikalar çevirmekten nefret ediyordu. Bunun bir parçası olmak istemiyordu, bu insanlarla birlikte olmak, onlardan biri olmak, ellerine geçirdikleri gücü paylaşmak istemiyordu — bu gücü mecbur kaldıkları için ele geçirdiklerini söyleyip duruyorlardı; ama yalana gerek yoktu. Yaptıkları şeyi yapmaya kimsenin hakkı yoktu, herkesin hayatını kimseye haber vermeden denetim altında tutamazlardı.

Banttaki sesler ona bir şey ifade etmiyordu. Anlamadığı bir meseleyi konuşan erkek sesleri duyuyordu, zaten konuşulanlar onun üzerine vazife de değildi. Melekler kendi sırlarını saklasınlar, Canaval ile Uma da kendilerininkini, ama beni rahat bıraksınlar, diye düşündü.

Fakat Patel Saadetli’nin sesine takıldı, yumuşak, yaşlı bir ses, demir yumuşaklığında, bütün hayatı boyunca bildiği bir ses. Karşı koymasına, bir başkasının konuşmasına kulak misafiri olmak zorunda kalmaktan nefret etmesine, kuşkusuna rağmen sesin, “Köprü’ye güvenebilmemiz için önce Canaval’ın gözden düşürülmesi gerek. Bir de Çatterji’nin,” dediğini duydu.

“Ve Tranh’ın,” dedi başka bir ses; Danışma üyelerinden bir başkası olan 5-Tranh Golo alaycı bir pandomimle başını “çok teşekkür ederim” mealinde salladı.

“Nasıl bir strateji geliştirdiniz?”

“Çatterji kolay,” dedi derinden gelen öbür ses, “o patavatsız ve kibirli bir kadındır. Fısıltılar onun etkisini azaltır. Canaval’a gelince, onun sağlığıyla ilgili bir şey yapılabilir.”

Hsing tuhaf bir ürperti hissetti. Hiroşi’ye baktı. O ise sabah meditasyonu yapıyormuşçasına ifadesiz oturuyordu.

“Canaval saadet düşmanı,” dedi Patel’in yaşlı sesi.

“Benzersiz bir yetkiye sahip,” dedi diğerlerinden biri; derinden gelen ses buna şöyle cevap verdi: “Onun yerine bir başkasını geçirmeliyiz. Hem Köprü’de, hem Fakülte’de. Her iki iş için de iyi bir adama ihtiyacımız var.” Derinden gelen sesin tonu kibardı, mantıklı bir kesinlikle yüklüydü.

Tartışma devam etti; Hsing büyük bir kısmını anlayamıyordu ama artık dikkatle dinliyor, anlamaya çalışıyordu. Bir lafın ortasında aniden bant bitiverdi.

Yerinden doğruldu, çevresindekilere baktı: Dost bildiği Uma, Teo, Golo ve Ramdas; gizli çevrenin üyesi olarak bildiği ama dost saymadığı Çin Ramon ve biri mühendis, biri Danışma üyesi iki kadın. Bir de hâlâ kıpırdamadan oturan Hiroşi. Uma’nın, yeni moda olan, hiç gömme mobilyanın olmadığı, sadece halılar, şal desenli parlak minderlerle “Göçebe usulü” döşenmiş evalanındaydılar.

“Sağlığınla ilgili söylenenler neydi?” diye sordu Hsing. “Sonra da kalp kapakçıklarıyla ilgili bir şeyden mi konuştular?”

“Bende doğuştan bir kalp deformasyonu var,” dedi Hiroşi. “G-dosyamda kayıtlı.”

Herkesin bir G-dosyası vardı: genetik harita, sağlık kaydı, okul kaydı, iş hayatı. Geçmiş dosyası üzerindeki şifre kişiye ait olurdu; ölüp de dosya Kayıtlar Arşivi’ne gidinceye kadar kişinin izni olmadan kimse onun G-dosyasını göremezdi. Bu kişisel dosyaları hatırı sayılır bir mahremiyet gizemi kuşatmıştı. Ebeveynlerden biri veya doktor dışında hiç kimse insanın G-dosyasına bakmak istemezdi bile. Birinin izin almadan şifreyi çalması, kırması ve dosyaya bakması düşünülemezdi bile. Hsing, Hiroşi’nin G-dosyasını görmemiş, çocuk yapmayı planlamadıkları için görmek de istememişti. Neden şimdi bundan söz ettiğini anlayamadı.

“Kayıt memurlarının yüzde doksanı melek,” dedi Ramon, Hsing’in yüzündeki anlamamış ifadeyi görünce.

Onun kendisini iteklemesine, Hiroşi’nin kastettiği şeyi fark etmesi için zorlamasına içerledi. Zaten Ramon’un o aşırı yumuşak sesine, gergin, sert yüzüne hiç tahammülü yoktu. Ramon ne zaman etrafta olsa Hiroşi de geriliyordu, ağzı sıkılaşıyor, aklı meleklerin yönetimi ele geçirmesiyle ilgili bu şeylerle meşgul oluyordu. Şimdi Ramon onu da denetimi altına almış, Hsing’i bir sonuca varmaya, kendisine güvenen insanları arkadan vurarak aldığı bandı dinlemeye zorluyordu.

Ümitsizlik içinde ağlamak üzere olduğunu fark etti. Yıllardır ağlamıyordu. Ağlayacak ne vardı?

Çatterji Uma’nın sevecen bakışları üzerindeydi. Diğerleri kendi aralarında konuşmaya başladığında, “Hsing,” dedi Uma fısıltıyla. “Ramon bana bu notları gösterdiğinde, ona defolmasını söylemiştim. Sonra bütün gece sabaha kadar kustum.”

“Ama,” dedi Hsing. “Ama. Ama bütün bunları neden yapıyorlar?” Sesi ayarsız, yüksek çıkmıştı. Diğerleri dönüp baktılar.

Ramon ile Hiroşi birlikte cevapladılar: Biri, “İktidar,” dedi, öbürü, “Denetim.”

Hsing ikisine de bakmadı. O anlamlı bir cevap bulmak için Danışma-kadınına, kadına baktı.

“Çünkü... eğer anladıysam...” dedi Uma, “Patel Saadetli meleklere varacağımız hedefin durulacak bir yer olmadığını, hatta öyle bir yer olmadığını öğretmiş.”

Hsing bakakaldı. “Yani Şindiçiyu’nun varolmadığını mı zannediyorlar?”

“Geminin dışında varolan hiçbir şey yok. Yolculuk’tan başka hiçbir şey yok.”

RUHUM, SÖYLE ÖLÜM NE

“Yaşamdan yaşama, yaşam yolculuğunda mutluyuz,

Daimi yaşam, daimi saadet.

Uçuyoruz ey meleklerim, uçacağız!”

Kutlamaya tüm katılanlar son dizeyi tatlılık ve coşkuyla söylemişlerdi ve Rosa dönüp Luis’e gülümsedi. Hepsi yan yana oturuyorlardı, Luis, bebeği Jellika ile Rosa, iki yaşındaki oğlu Neşe’yi kucağına oturtmuş kocası Ruiz Jen. Melekler, “bütün bir aile” ve “gerçek kardeşlik” dedikleri şeyler konusunda, yani her iki çocuklarını da birlikte yetiştiren çiftler konusunda çok güçlüydü. Tatlı Anneler şefkatli, güçlü Babalar yol gösterici, minik kız ile minik oğlan birlikte yetişti. Luis’in kafası bir sürü tekerleme ve özdeyişle dolup taşıyordu. Son dört ongündür melek edebiyatından başka bir şey okumamıştı neredeyse. Melekten Meleklere’yi baştan sona iki kere, Patel Saadetli’nin Yeni Yorumlar’ını üç kere okumuş, daha bir sürü metni elden geçirmişti; melek arkadaşları ve tanıdıklarıyla konuşmuş ve çok daha fazlasını dinlemişti. Rosa’ya onunla birlikte Şenlikler’e gidip gidemeyeceğini sormuştu; o da memnuniyetle kabul etmişti, onu daha fazla memnun edebilecek başka bir şey olamazdı.

“Melek olmayacağım Rosa,” dedi, “gelmek istememin nedeni bu değil,” ama Rosa gülerek onun elini tutmuştu: “Sen zaten bir meleksin Luis. Bu konuda endişelenmene gerek yok. Seni saadete ulaştırmayı o kadar isterim ki.”

Şarkılardan sonra kutlamaya katılanların içlerinden biri konuşma ihtiyacı hissedinceye kadar sessizlik içinde oturdukları Huzur Oturumu vardı. Luis bu oturumları görmek için gelmişti. Söylenen şeyler genellikle oldukça kısaydı — saf bir anlayış beklentisi içinde paylaşılan neşe, korku veya hüzün. Rosa ile geldiği ilk seferinde kadın ayağa kalkarak, “Sevgili arkadaşım Luis burada olduğu için çok mutluyum!” deyince insanlar dönüp ona ve Rosa’ya gülümsemişti. Minnettarlıkla, neşeli olmayı hatırlamakla ilgili yavan ve sıkıcı konuşmalar yapılmıştı ama insanlar genellikle gönülden konuşuyordu. Son toplantıda, karısı ölmüş yaşlı bir adam, “Ada’nın saadet içinde uçtuğunu biliyorum ama ben onsuz koridorlarda yürürken çok yalnızım. Eğer bir yolunu biliyorsanız, onun mutluluğuna üzülmemenin yolunu bana da öğretin,” dedi.

Bugün ise insanlar konuşmaya çekiniyorlar, sıradan şeylerden bahsediyorlardı, belki de toplantıda bir başmelek bulunduğundan böyleydi. Başmelekler kısa konuşmalar yapmak ve vaaz vermek için evleri ve bölgesel Şenlikleri ziyaret ederdi. Bazıları toplantıya katılanların kendinden geçmiş bir halde dinledikleri “ibadet” şarkılarını söylerdi. Luis bu şarkıları hem ezgi, hem de entelektüellik açısından zengin ve karmaşık buluyordu, 5-Van Wing adlı şarkıcı takdim edildiğinde ilgiyle dinlemeye hazırlanmıştı.

“Yeni bir şarkı söyleyeceğim,” dedi Wing meleksi sadeliğiyle; kısa bir aradan sonra başladı. İştirakçisi olmayan sesi güçlüydü, tam bir tenor. İbadetle ilgili, Luis’in daha önce hiç duymadığı tarzda bir şarkı söyledi. Güçlü, kendinden geçmişçesine akıcı, belli ki daha çok doğaçlama söylenmiş, birbiriyle bağlantılı bir-iki motif üzerine yapılandırılmış bir ezgiydi ama sözler müzikle çok alakasızdı; imalı, kısa ve kapalıydı.

Gözüm, neler görüyorsun?

Karanlığı, boşluğu.

Kulağım, neler duyuyorsun?

Sessizliği, hiç ses yok.

Ruhum, söyle ölüm ne?

Sessiz, kara, dışarısı.

Bırakın yaşam arınsın!

Durmadan neşeye uçsun,

Ah saadet vasıtası!

Son üç mısra âdet olduğu üzre neşeli bir edayla yükseliyordu ama şarkı tüm kasvetiyle önceki sözlerde takılıp kalıyor, bu sözler birkaç kez tekrarlanıyordu; şarkıcı bunları Luis’in de diğerleri kadar güçlü bir şekilde hissettiği dehşet dolu bir titreyişle güçlendiriyordu.

Bu hatırı sayılır bir gösteri ve Van Wing gerçek bir sanatçı, diye düşündü.

Bunu düşünürken, bu mısraların etkisini önemsizleştirmeye çalışarak kendisini şarkıya karşı korumakta olduğunu fark etti.

Ruhum, söyle ölüm ne?

Sessiz, kara, dışarısı.

Kalabalık koridorlardan Dörtteki evalanına giderken, kelimeler karanlık şarkılarını kafasının içinde söylemeye devam ediyordu. Ertesi sabah uyandığında, bu sözlerin kendisine ne ifade ettiğini anladı.

Yatağında oturdu ve on altıncı yaş gününde Hsing’in ona hediye olarak yaptığı boş kitaba yazmaya başladı. Bu kitabı daima tutumluca kullanmış olmasına rağmen, yıllar ilerledikçe sayfaların çoğu minik okunaklı el yazısıyla silme dolmuştu. Sadece birkaç sayfa kalmıştı. Kitabın son boş sayfasında: “Luis’in Aklını Muhafaza Etmesi İçin Bir Kutu. Hsing Tarafından Sevgiyle Yapılmıştır,” sözleri harflerle değil de antik ideogramla yazılmıştı: Kitabı ne zaman açsa bu yazıyı okurdu.

Şöyle yazdı: “Yaşam/gemi/vasıta/geçit: Ölümsüzlüğe (gerçek saadete) varmanın fani yolları. Hedef mecazi anlamda — Hedef için Yazılı Hedefi, Yazgı’yı oku. Bütün anlam içerde. Dışarıda hiçbir şey yok. Dışarısı bir hiç. Yokluk, hiçlik, boşluk: Ölüm. Yaşam içerde. Dışarı çıkmak inkâr etmek, küfür.” Son söze bir süre baktıktan sonra uzanarak içnetekranında Oxford Sözlüğünü açtı. Bir süre “küfür”ün tanımını ve kökünü inceledi. Sonra “dini inançlara aykırı düşünce, aykırı kimse, aykırı olan anlamında sapkın”a, sonra “vahye ve meşru kilisenin resmi kararlarına uygun doktrinler anlamında ortodoksluk”a bakarken, aniden bunları bırakarak yeniden boş kitaba yazmaya başladı: “İnsan türü çok kolay UYUM sağlıyor! Saadet, geçiş aşamasındaki varlığa, psikolojik/organikötesi bir uyum — mükemmele çok yakın bir statü eşitliği. Kurallara uy, içeride yaşa, sonsuza kadar yaşa. Varış’a uyum sağlayamama. Varış fiziksel/ruhsal ÖLÜM ile bir tutulmuş.” Yine duraksadı ve sonra, “En az tartışma, ayrılıkçılık ve sıkıntı yaratarak nasıl karşılık verilebilir?” yazdı.

Yazmayı bırakarak uzun bir süre düşünüp taşındı. Uykualanındaki atmosfergirişinden gelen 22 derece santigrattaki yumuşak, sürekli ve değişmeyen hava dolaşımı kitabın sayfalarını yavaşça sağa doğru çevirdi ve son sayfasını yine açıkta bıraktı. “Luis’in Aklını Muhafaza Etmesi İçin Bir Kutu.” Sevgi kelimesi. Yıldız anlamına gelen Hsing’in ideogramı. Gerçekten de konuşabileceği başka kimse yoktu.

Hsing ilk mesajına cevap vermedi; kalkıp yanına gittiğinde çok meşguldü; meşgul olduğu için üzgün olduğunu, bu aralar işlerin çok sıkışık olduğunu söyledi; bir türlü işten ayrılamıyorum... Kendini beğenmiş birine dönüşmüş olamazdı. Canaval kendini beğenmişti, haksız da sayılmazdı. Ama Hsing havalara girsin, Hsing başından savsın? Hayır. Meşguldü. Niye bu kadar meşguldü? İnsanı arkadaşına cevap vermekten alıkoyacak iş ne olabilirdi? Belki de hâlâ ondan korkuyordu. Üzüldü ama bu yeni bir üzüntü değildi. ayrıca Hsing’in korktuğu kişi, Luis değil de kendisi olduğuna göre, bu da aslında onun sorunuydu, Luis’in değil. O yüzden ısrar etti. Atlatılmayı kabul etmedi. “Yarın saat onda geleceğim,” dedi ve saat onda evalanının kapısındaydı. Hsing evdeydi, Canaval yoktu. Tersliği üzerindeydi, bir tuhaftı. Birbirlerine bakarak gömme divana oturdular. “Bir sorun mu var Luis?”

“Melekler hakkında öğrendiklerimi sana söylemem lazım.”

Aralarındaki yarım yıllık sessizlikten sonra tuhaf bir şeydi bu, biliyordu; yine de Hsing’in tepkisini daha da garip buldu. Hsing hayrete, dehşete düşmüş gibiydi. Yaşadığı hayreti yenerek konuşmaya başladı, durdu, sonunda kuşkuya benzer bir ifadeyle sordu: “Niye bana?”

“Başka kime olabilir?”

“Onlarla ne gibi bir alakam olabileceğini düşünüyorsun ki?”

Laf salatası! diye düşündü Luis. Sadece, “Hiç. Böyle insanlar da gittikçe azalıyor üstelik. Bu önemli bir şey, seninle konuşmam lazım. Ne düşündüğünü bilmek istiyorum. Senin varacağın sonuçları öğrenmeliyim. Ne zaman seninle konuşsam, daha iyi düşünürüm,” dedi.

Hsing hiç de rahatlamış görünmüyordu. Gergin, ihtiyatlı bir halde gönülsüzce başını salladı. “Çay ister misin?” dedi.

“Hayır, teşekkür ederim. Elimden geldiğince çabuk konuşacağım. Eğer anlamazsan lütfen sözümü kesip sor. Söylediğim şey inanılır gibiyse, belirt.”

“Son zamanlarda pek az şey inanılmaz geliyor bana,” dedi Hsing ona bakmadan biraz alaycı bir sesle. “Konuş o halde. On kırkta Köprü’de olmam gerekiyor. Özür dilerim.”

“Yarım saat yeter.”

Bu sürenin yarısında, ona söylemesi gereken şeyleri söylemişti. Eğitim komiteleri ve danışma kurullarının en azından yirmi yıldır büyük ve sürekli bir melek çoğunluğu tarafından denetlendiğinin farkına vardığını anlatarak söze başladı. Sıfır Nesli’nin Akıncılar için hazırlamış olduğu müfredat programını bulmak artık mümkün değildi. Bu planlar belli ki silinmişti — muhtemelen Arşivlerde bile yoktu.

Bu olasılığı her düşündüğünde Luis şoke oluyordu ve endişesini bastırmaya da çalışmıyordu. Hsing hâlâ tepkisini saklıyordu. Ona anlattığı şeyleri zaten biliyor mu, diye merak etmeye başladı. Eğer öyleyse, bunu da açık etmiyordu. Devam etti.

İlk okul ve lise müfredat programı Hsing ile Luis’in okul günlerinden bugüne çok az değiştirilmişti. En çarpıcı değişiklik hem Diçiyu, hem Şindiçiyu hakkındaki bilgi ve tartışmaların azalmasıydı. Artık okuldaki çocuklar başlangıç ve hedef gezegenleri hakkında bir şey öğrenmek için çok az zaman harcıyorlardı. Bunlar hakkındaki lisan belirsizdi, olağanüstü mesafeli bir ton kullanılmıştı. Son zamanlarda yazılan iki metinde Luis, “gezegen hipotezi” ifadesini bulmuştu.

“Ama 43,5 yıl sonra bu hipotezlerden birine ulaşacağız,” dedi Luis. “O zaman nereye vardığımızı nasıl anlayacağız?”

Hsing yine kıvranıyordu — korkmuştu. Buna da bir anlam veremedi Luis. Devam etti.

“Melekçilik teorisinde ya da inancında, bir gezegendeki kökümüzün ve bir başka gezegene varacak oluşumuzun önemini —bu gerçeği— inkâr etmelerine neden olan unsurların ne olduğunu anlamaya çalışıyordum. Saadet, kendi içersinde bir düşünce sistemi olarak neredeyse mükemmel bir anlam ihtiva eden, bizim gibi yaşayan insanlar için ise bir inanç düzeni oluşturan tutarlı bir sistem. Aslında, sorun da bu. Saadet kendi kendine yeten bir sav, kapalı bir devre. Bizim yaşamımıza —gemi yaşamına— ruhsal uyum, kendi kendine yeten bir sisteme, her zaman her türlü ihtiyacı karşılayan, hiç değişmeyen yapay bir ortama uyum. Ara nesiller olan bizlerin hayatta kalmaktan, gemiyi rotasında tutup yürütmekten başka bir amacımız yok ve bunu başarmak için tek yapmamız gereken kuralları... Anayasa’yı uygulamak. Sıfırlar bunu önemli bir görev, yüce bir yükümlülük sayıyordu; çünkü tüm yolculuğun bir öğesi olarak görmüşlerdi: Amacın yücelttiği araç. Ama hedefi göremeyecekler için, vasıta olmak pek öyle yüce bir şey sayılmıyor. İnsanın benliğini koruması, ben merkezcilik gibi görünüyor. Sistem sadece kapalı değil, aynı zamanda insanı boğuyor. Bu Kim Terry’nin görüşüydü... vasıta yani yolculuk nasıl yüceltilir, kurallara uymak kendi içinde nasıl bir amaç halini alır. Ona göre, bizim gerçek yolculuğumuz sadece dışarıdaki uzayda bulunan maddi bir dünyaya doğru değil; aynı zamanda —burada gereği gibi yaşayarak ulaşabileceğimiz— saadet dolu ruhani bir dünyaya doğru yapılan yolculuk.”

Hsing başıyla onayladı.

“Son birkaç onyıl boyunca Patel Saadetli bu görüşün vurguladığı noktayı aşama aşama değiştirdi. Her şey burası. Geminin dışında hiçbir şey yok... maddi, manevi hiçbir şey yok. Artık başlangıç ve hedef sadece birer mecaz. Hiçbir gerçeklikleri yok. Tek gerçek yolculuk. Yolculuk, kendi bitimini içinde tutuyor.”

Hsing hâlâ bir şey belli etmiyordu, Luis ona bilmediği bir şey söyleyememiş gibi bir hali vardı, ama tetikteydi.

“Patel bir kuramcı değil. O bir eylemci. Başmelekleri ve onların müritlerini kullanarak kendi hayalini hayata geçiriyor. sanırım son on, on beş yıldır Konsey’deki kararların büyük bir kısmını melekler vermiş ve bu kararların çoğu da eğitim ile ilgili.”

Yine başıyla onayladı Hsing ama ihtiyatlılığını koruyordu.

“Okul, yıldızlararası yolculuğun asıl amacıyla ilgili, yani bir gezegeni inceleyip, belki de buraya yerleşmekle ilgili neredeyse hiçbir şey öğretmiyor. Metinler ve programlar hâlâ kozmos ile ilgili bilgiler içeriyor —yıldız haritaları, yıldız cinsleri, gezegenlerin oluşumu, onuncu sınıfta okuduğumuz şeyler— öğretmenlerle konuştum, bana çoğunu atladıklarını söylediler. Çocukların ‘ilgilenmediğini’, ‘bu eski maddi bilim teorilerini kafa karıştırıcı bulduklarını’ söylediler. Neredeyse bütün okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin yüzde 65’inin —İkinci Çeyrek Daire’nin yüzde 90’ının— Saadet üyesi olduğunun farkında mısın?”

“O kadar fazla mı?”

“En az o kadar. Kanaatimce meleklerin bir kısmı inançlarını gizliyorlar, baskınlıklarının dikkat çekmesini önlemek istiyorlar.”

Hsing huzursuz, bezgin görünüyordu ama bir şey söylemedi.

“Bu arada başmeleklerin öğretilerinde, ‘dışarısı’ maddi, manevi tehlikeyle —günah, şer— ve ölümle özdeşleştiriliyor. Başka bir şey yok. Geminin dışında güzel hiçbir şey yok. İçersi olumlu, dışarsı olumsuz. Saf dualizm... Şu günlerde genç meleklerin pek azı dermatolojiyi seçiyor ama eva yapan daha yaşlıca bazı melekler var. Hava kabinlerinden çıkar çıkmaz, kendilerini temizleyen bir ayine başlıyorlar. Bunu biliyor muydun?”

“Hayır,” dedi Hsing.

“Buna arıtma adını veriyorlar. Materyalist bilim teorileriyle ilgili bir kelime ama yeni bir anlam kazanmış. Ruh, dışarıdaki sessiz karanlık tarafından pisleniyor... Şey, bu bir yana. Melekler kurallara uyma konusunda hevesli çünkü iyi yaşanmış hayatlar bizi doğrudan ebedi bir mutluluğa götürüyor. Bizim adımıza da bu kurallara uyulması konusunda hevesliler. Bizler Saadet Vasıtası içinde yaşıyoruz. Saadeti kaçırmamız mümkün değil. Eğer tek bir yeni kuralı bozmazsak. Büyük olanı: Gemi duramaz.”

Durdu. Hsing hiddetli görünüyordu, endişelendiği, telaşlandığı veya korktuğu zamanlarda olduğu gibi.

Luis’in melek öğretisindeki değişimi ve belirli bazı konseyler üzerindeki melek denetiminin boyutunu zaman içinde çözmesi onu ürkütmemişti. O bunu bir sorun, ilgilenilmesi gereken ciddi bir sorun olarak görmüştü. Bu sorunu çözmenin yolu da açığa çıkartmak, melekleri izledikleri politikayı açıklamaya zorlamak, melek olmayanların Patel Saadetli’nin kuralları değiştirdiğini ve bunun için de gizli gizli güç kullandığını fark etmelerini sağlamaktı. İnsanlar bunu fark edince tepki göstereceklerdi. Kriz çıkartmaya gerek yoktu.

“Önümüzde 43,5 senemiz var,” dedi Luis. “Bu konuda konuşacak bol bol zamanımız olacak. Mesele, işleri yeniden normal dengelerine çekmek. Daha radikal olan melekler bizim ulaşacağımız bir hedefimiz olduğunu, insanların burada eva yapacaklarını, eva yapabilmek için eğitilmeleri gerektiğini, buna bir günahmış gibi bakmamaları gerektiğini kabul etmek zorunda kalacaklar.”

“Durum bundan daha kötü,” dedi Hsing. Yüzüne yeniden o gergin ve ıstırap yüklü ifade gelmişti. Fırlayıp ayağa kalkarak odanın —daha önce yaşamış olduğu karmakarışık yuvaların tersine derli toplu, gösterişsiz bir odaydı— diğer yanına yürüdü ve sırtı ona dönük durdu.

“Şey, evet,” dedi Luis, neyi kastetmiş olduğundan pek emin olmasa da, Hsing’in herhangi bir şey söylemiş olmasından yüreklenerek. “Hepimizin eğitime ihtiyacı var. Varış’ta bizler altmışlı yaşlarımızda olacağız. Eğer gezegen yaşanabilir bir yerse, en azından bir kısmımız orada yaşama —orada kalma— fikrine alışmak zorundayız. Belki bir kısmımız da dönüp yeniden Diçiyu’ya yönelir... Melekler bunu hiç söylemiyorlar bile, biliyor musun. Saadetli, sadece ebediyete doğru uzanan düz bir çizgi halinde düşünebiliyor sanki. Onun akıl yürütmesindeki aksaklık, eldeki vasıtanın ebedi bir yolculuğa yetebileceğini varsaymasından kaynaklanıyor. Entropi Saadet’in bir parçası değilmiş gibi görünüyor.”

“Evet,” dedi Hsing.

“Hepsi bu kadar,” dedi bir dakika kadar sonra Luis. Hsing’in tepkisizliği kafasını karıştırmış, onu endişelendirmişti. Biraz bekledikten sonra, “Bu konuda konuşulması gerektiğini düşünüyorum. O yüzden sana geldim. Bu konuda konuşmak için. Sen de bu konuda İdare’deki ve Köprü’deki melek olmayanlarla konuşmak isteyebilirsin. Görevimizdeki bu revizyonu ciddiye almaları gerekir,” dedi. Duraksadı. “Belki de zaten ciddiye alıyorlardır.”

“Evet,” dedi Hsing yine. Dönmemişti.

Luis’in yapısında pek öyle sinirlenmek yoktu ve alınganlık nedir bilmezdi ama kendisini yarı yolda bırakılmış gibi hissediyordu. Hsing’in sırtına, pembe Çinli kıyafetine, poposuz kısa bacaklarına (Hsing kendi Çi-Soy görünüşünü böyle tarif ederdi), omuz hizasında küt kesilmiş dümdüz, parlak siyah saçlarına bakarken aynı zamanda içinde bir sızı hissetti. Yüreğinde sert, derin, acıyan bir sızı.

“Benim akıl yürütmemde de aksak bir yön vardı,” dedi. Ayağa kalktı.

Hsing döndü. Hiç ummadığı şekilde hâlâ endişeli görünüyordu. Melek inanışının bu kadar güçlenmiş olduğunu fark etmek Luis’in epey bir zamanını almıştı ama bütün keşiflerini bir kerede Hsing’e boşaltıvermişti... yine de söyledikleri sanki kadını şaşırtmamıştı. O halde bu tepki niyeydi? Neden bu konuda konuşmuyordu bir türlü?

“Ne aksaklığı?” diye sordu Hsing ama hâlâ güvensiz, hâlâ kendini tutarak.

“Hiç. Seninle konuşmayı özledim.”

“Biliyorum. Gemi işleri, sanki bitmek bilmiyor.”

Hsing Luis’e hem bakıyordu, hem bakmıyordu. Luis buna dayanamadı.

“Yani. Hepsi bu. Huzur Oturumu’nda dedikleri gibi, sadece endişelerimi paylaşmak istedim. Bana ayırdığın zaman için teşekkür ederim.”

Hsing, “Luis,” dediğinde, kapıdaydı.

Durdu ama dönmedi.

“Bütün bu konuda seninle, belki daha sonra konuşmak istiyorum.”

“Tabii. Endişelenmene gerek yok.”

“Önce Hiroşi ile konuşmam lazım.”

“Tabii,” dedi Luis yine ve koridora çıktı.

Başka bir yere, koridor 4-A’ya değil, bir odaya değil, bildiği herhangi bir yere değil de başka bir yere gitmek istedi. Ama bilmediği bir yer yoktu. Dünyada böyle bir yer yoktu.

“Dışarı çıkmak istiyorum,” dedi kendi kendine. “Dışarıya.”

Sessizlik, karanlık, dışarısı.

KÖPRÜDE

“Arkadaşına paniğe kapılmamasını söyle,” dedi Hiroşi. “Melekler denetimi ele geçirmiş değil. Biz burada olduğumuz sürece.”

Yeniden işine döndü.

“Hiroşi.”

Cevap vermedi.

Uçuş mühendisliği bölümündeki koltuğunun yanında bir süre daha durdu Hsing. Gözü Keşif’in tek “pencere”sindeydi: üst derideki algılayıcılardan gelen verilerin ışıklandırmayla gösterildiği bir metrekarelik bir ekran. Simsiyah. Parlak noktalar, soluk noktalar, pus: yerel yıldız tarlası ve sol alt köşede, uzaktaki merkezi galaksiye ait diskin bir parçası.

Okulun üçüncü yılında çocuklar “pencere”yi görmeye getirilir.

Ya da getirilirdi.

“Gerçekten de önümüzde olan bu mu?” diye sormuştu Teo’ya pek de uzun olmayan bir zaman önce ve o da gülümseyerek, “Hayır. Bir kısmı arkamızda kaldı. Bu benim yaptığım bir film. Eğer program şaşmamış olsaydı bulunmamız gereken yer. Birinin dikkatini çekerse diye.”

Şimdi pencereye bakarken Luis’in deyişini hatırladı, SG. Sanal Gerçeksizlik.

Hiroşi’ye bakmadan konuşmaya başladı.

“Luis meleklerin denetimi ele geçirmeye başladığını düşünüyor. Sen, denetimin sende olduğunu düşünüyorsun. Ben de meleklerin seni kullandığını düşünüyorum. Sen insanlara planlanandan onlarca yıl önde olduğumuzu söylemeye cesaret edemiyorsun çünkü başmelekler bunu öğrenirse yönetime el koyarak rotamızı değiştirir ve biz de gezegeni kaçırırız diye korkuyorsun. Ama gerçeği gizlemeye devam edersen, gezegene vardığımızda yönetimi ele geçirmelerini garanti etmiş olacaksın. Ne demeyi planlıyorsun? Geldik işte! Sürpriz! Bütün melekler de şöyle söyleyecekler bu durumda: Bu insanlar deli, geminin rotasında bir hata yaptılar, şimdi de bunu örtbas etmeye çalışıyorlar. Şindiçiyu’da falan değiliz —daha kırk yıl var— burası başka bir güneş sistemi. Böylece Köprü’yü ele geçirirler ve yollarına devam ederler. Devam edip giderler. Hiçbir yere doğru.”

Uzun bir zaman geçti, sonunda Hsing Hiroşi’nin dinlememiş, hiç duymamış olduğunu düşünmeye başladı.

“Patel’in adamları son derece kalabalık,” dedi adam. Sesi alçaktı. “Arkadaşının da fark etmeye başladığı gibi... Bu kolay verilmiş bir karar değildi Hsing. Elimizde başarmış olduğumuz gerçeğinden başka bir güç yok. Temenniye karşılık gerçeklik. Vardığımız zaman, yörüngeye girdiğimiz zaman, İşte gezegen. Bakın gerçek. Bizim işimiz insanları bu gezegene çıkartmak, diyebiliriz. Ama eğer insanlara şimdi söylersek... ister dört yıl olsun, ister kırk yıl, bir şey fark etmez. Patel’in adamları bizim itibarımızı sarsar, yerimize başkalarını geçirir, rotayı değiştirir ve... senin de söylediğin gibi... hiçbir yere doğru döndürür. ‘Saadet’e doğru.”

“Son ana kadar insanlara yalan söylemeyi sürdürürsen, onların sana inanmalarını, seni desteklemelerini nasıl bekleyebilirsin? Sıradan insanlar diyorum. Melekler değil. Onlara gerçeği söylememeni haklı çıkartacak olan şey nedir?”

Hiroşi başını salladı. “Patel’i hafife alıyorsun,” dedi. “Elimizdeki tek avantajı har vurup harman savuramayız.”

“Bence sen, seni destekleyecek olan insanları hafife alıyorsun. Onları küçümseme raddesinde hafife alıyorsun.”

“Kişiliklerimizi bu işe karıştırmamalıyız,” dedi Hiroşi ani bir sertlikle.

Hsing ona bakakaldı. “Kişilikler mi?”

TAM KATILIMLI KONSEY

“Teşekkür ederim Başkan Hanım. Benim adım Nova Luis. Eğitim programının, Kayıtlar’daki ve Arşiv’deki bazı malzemenin içerik ve erişiminin, on dört komitenin ve ekranda listelenmiş olan tartışmaya açık bünyelerin incelenmesi için bir Dini İstismarı Araştırma Komitesi kurulmasını tartışmaya açmasını Konsey’den talep ediyorum.”

4-Ferris Kim hemen ayağa fırladı: “Anayasaya göre Dini İstismarı Araştırma Komitesi, sadece ‘seçim veya yasamaya ilişkin bir bünyenin tartışılması’ konusunda kurulabilir. Okullardaki eğitim programı, Kayıtlar’da veya Arşiv’de saklanan materyal ve listelenmiş komiteler ve konseyler yasamaya ilişkin bir bünye olarak tanımlanamayacağından incelemeden muaftır.”

“Buna Anayasal Komite karar verir,” dedi toplantıya başkanlık eden Uma. Ferris tatmin olmuş bir halde yerine oturdu.

Luis yeniden ayağa kalktı. “Söz konusu olan din Saadet itikadı olduğuna göre Başkan’ın, altı üyesinden beşi Saadet itikadından olan Anayasal Komitenin önyargılı olabileceğini göz önüne almasını önerebilir miyim?”

Ferris yine ayağa kalkmıştı: “İtikat mı? Din mi? Bu ne biçim bir yanlış anlaşılma böyle? Bizim dünyamızda ne itikat vardır, ne de mezhepler. Bu tür kelimeler sadece kadim tarihin yankılarından ibarettir, yolumuzun çok gerisinde bırakmış olduğumuz ayrımcı hatalardır bunlar.” Derinden gelen sesi tatlılaşmış, kibarlaşmıştı. “Siz, teneffüs ettiğiniz için, havaya ‘itikat’ mı diyorsunuz Doktor? İçinde yaşadığınız için yaşama ‘din’ mi diyorsunuz? Saadet bizim varlığımızın zemini ve amacı. Kimimiz bu bilgiden sevinç duyuyoruz; başkaları için ise sevinç gelecekte gizli. Ama burada söz konusu olan ne din, ne de birbiriyle çarpışan itikatlar. Hepimiz Keşif’in dostluğu içinde birleştik.”

Luis cevap verdi: “Ayrıca, Keşif ve içinde yolculuk edenler için düzenlenmiş olan Anayasamızda amaç belli bir gezegene doğru, uzayın belli bir bölümünde seyahat etmemiz, eğer mümkünse bu gezegeni kolonileştirmemiz, bu gezegen hakkındaki bilgiyi başlangıç gezegenimize, yani Diçiyu’ya, Arz’a yollamamız veya götürmemizdir. Hepimiz bu amacı gerçekleştirebilme kararında birleştik. Bu konuda hemfikir miyiz Konsey Üyesi Ferris?”

“Tam katılımlı bir Konsey toplantısı dil oyunları veya entelektüel teoriler üzerinde gevezelik edilecek bir yer değil tabii ki, değil mi?” dedi Ferris kibarca bir küçümsemeyle, Başkan’a dönerek.

“Dini istismar ithamı bir gevezelikten ötedir Sayın Konsey Üyesi,” dedi Uma. “Bu konuyu danışma kurulumla görüşeceğim. Bir sonraki toplantının gündeminde olacaktır.”

ÇORBA KOYULAŞIYOR

“Eh,” dedi Bingdi, “çorba kasesine pislediğimize kuşku yok.”

Koşu şeridinde koşuyorlardı. Bingdi yirmi devir yapmıştı. Luiz ise beş. Yavaşlamaya başlamıştı, zor nefes alıyordu. “Saadet çorbası,” dedi nefes nefese.

Bingdi yavaşladı. Luis nefes almaya çalışarak durdu. Bir süre ayakta bekledi, nefesi ıslık çalıyordu. “Kahrolasıca,” dedi.

Havlularını almak için banka doğru yürüdüler.

“Konuştuğun zaman Hsing sana ne dedi?”

“Hiç.”

Bir süre sonra Bingdi, “Köprü’deki ve Uma’nın danışma konseyindeki tipler de en az başmelekler kadar sıkı. Kendilerinden başka kimseyle konuşmuyorlar. En az başmelekler kadar gruplaşmış durumdalar,” dedi.

Luis başıyla onayladı. “O halde biz de üçüncü grubuz,” dedi. “Pislikler grubu. Çorba koyulaşmaya başladı. Kadim tarih kendini tekrar ediyor.”

161. YIL, 88. GÜNDEKİ BÜYÜK ŞENLİK

Tam Katılımlı Konsey’in, eğitim programı üzerindeki ideolojik etkileri, Kayıtlar ve Arşivler’deki bilgilerin saklanması veya yok edilmesini araştırmak üzere Dini İstismarı Araştırma Komitesi oluşturulması kararını ilan etmesinden iki gün sonra Patel Saadetli Büyük Şenlik çağrısını yaptı.

Temenos’da insanlar üst üsteydi. Herkes, “0-Kim öldüğünde de herhalde böyleydi,” diyordu.

Yaşlı adam konuşmacı kürsüsündeydi. Kırışıksız, esmer yüzü, narin teninden görünen kemikleriyle her evalanında bulunan bütün ekranlarda yakınlaşarak büyümüş görünüyordu. Kutsamak istercesine kollarını kaldırdı.

Koca kalabalık içini çekti, tıpkı ormanda duyulan rüzgârın sesi gibi ama onlar bunu bilmiyordu; ormandaki rüzgârın sesini hiç duymamışlardı; onlar kendi iç çekişlerinden, kendi seslerinden ve makinelerin seslerinden başka ses duymamışlardı.

Bir saat kadar konuştu. İlk önce Anayasa’ca düzenlenmiş, okullarda öğretilen hayat kanunlarını öğrenmenin ve bunlara sadık kalmanın öneminden dem vurdu. Sadece bu kurallara titizlikle itaat edilmesinin adaleti, barışı ve mutluluğu garanti altına alabileceğini büyük bir hararetle savundu. Temizlik hakkında, dönüşüm hakkında, ebeveynlik hakkında, atletizm hakkında, öğretmenler ve öğretim hakkında, uzmanlık çalışmaları hakkında, laboratuvar çalışmaları, toprakişi ve bebek bakımı gibi çekici olmayan işlerin önemi hakkında konuştu. “Gösterişsiz bir yaşam” adını verdiği şeyde bulunabilecek mutluluk hakkında konuştu, gençlere baktı; kara gözleri parladı. “Saadet her yerde bulunur,” dedi.

Ana teması buydu: “Keşif” adı verilmiş olan gemi, ölüm boşluğu içinde yolculuk yapan yaşam gemisi: Saadetin vasıtası.

Gemi içinde kurallar, yasalar, âdetler, her faninin, fani bir uyum ve mutluluk içinde yaşamayı öğrenmesi için sağlanmıştır. Faniler bunları öğrenmekle aynı zamanda Gerçek Hedefe ulaşmanın yolunu da öğrenebilir.

“Ölüm diye bir şey yoktur,” dedi yaşlı adam ve yuvarlak salonda birikmiş yaşam ormanında yine o iç çekiş dolandı. “Ölüm boştur, ölüm bir boşluktur. Yaşam her şeydir. İleri, sürekli ileri doğru, kendi rotası içinde dümdüz ve hakiki, daimi bir yaşama, ışığa, mutluluğa yapılan fani yaşam yolculukları. Başlangıcımız karanlıkta, ıstırapta, acıdaydı. O kötülüğün kara zemininde, o korkunç yerde, atalarımız irfanları sayesinde gerçek yaşamın ne olduğunu, gerçek hürriyetin ne olduğunu görmüşlerdi. Bizi, çocuklarını, karanlık, arz, yerçekimi ve olumsuzluktan kurtararak ileriye, sonsuza kadar ışığa doğru yolculuk yapmamız için yollamışlardı.”

Onları yine kutsadığında bir kısmı vaazın bittiğini düşündü ama o sanki sözleriyle yeni bir enerji kazanmış gibi yeniden konuşmaya başladı: “Keşfimizin hedefini, yaşamlarımızın amacını yanlış değerlendirmeyin! Sembolleri ve mecazları gerçek sanmayın! Atalarımız bizi bu yolculuğa başlangıç yerine dönelim diye yollamadılar. Bizi yine yerçekimine batalım diye yerçekiminden kurtarmadılar. Bizi Arz’dan başka bir arza mahkûm olalım diye kurtarmadılar! Bu söylenenleri düz anlamıyla kabul etmektir —bilimsel kuralcılıktır— korkunç bir zihinsel miyopluktur. Bizim başlangıcımız bir gezegendeydi, karanlık ve sefalet içindeydik, evet, ama hedefimiz bu değil! Nasıl olabilir?”

“Atalarımız Hedefi bir dünya olarak düşünmüşler çünkü başka türlüsünü hayal edemiyorlarmış. Sadece karanlıkta yaşamışlar, pislik içinde, korku içinde, yerçekiminin etkisi altında. Saadeti hayal etmeye çalıştıklarında, akıllarına ancak daha iyi, daha aydınlık bir dünya gelmiş o yüzden buna ‘yeni arz’ demişler. Fakat biz bu örtülü sembolün anlamını görebiliyor ve bunu gerçeğe çevirebiliyoruz: Bir gezegen, bir dünya, karanlık, korku, acı ve ölüm yeri değil, sonsuz bir yaşama doğru parlak bir fani yaşam yolculuğu; bitmeyen, daimi bir saadete doğru daimi bir hac yolculuğu. Benim melek hemcinslerim! Bizim yolculuğumuz kutsaldır ve ebedidir!”

“Ahhh,” diye içini çekti ormanın yaprakları.

“Ah!” dedi Luis, kendilerine Pislik Grubu adını takan Bingdi ve birkaç arkadaşıyla birlikte evalanından olanları seyrederken.

“Hah!” dedi Hsing ile birlikte evalanından olanları seyreden Hiroşi.

KÖPRÜDE, 161. YIL, 101. GÜN

“Diamant dün bana ivmelenme rakamlarında dikkatini çeken bir anormallikten söz etti. Birkaç ongündür bunu izliyormuş.”

“Şaşırt onu,” dedi Hiroşi, iki rakam dizisini birbiriyle kıyaslarken.

“Şaşırtmayacağım.”

Bir dakika kadar sonra Hiroşi, “Ne yapacaksın?” dedi.

“Hiç.”

Hiroşi’nin çalışma tahtasının üzerindeki elleri titriyordu. “Bana bırakıyorsun.”

“Eğer istersen.”

“Başka çarem yok.”

Çalışmaya devam etti. Hsing de çalışmaya devam etti.

Hsing çalışmasını keserek, “On yaşlarındayken korkunç bir rüya görmüştüm,” dedi. “Kargo bölümlerinden birindeydim. Etrafta dolaşıyordum ve duvarda minik bir delik olduğunu fark etmiştim, geminin derisinde. Dünyada bir delik. Çok küçüktü. Hiçbir şey olmuyordu ama dışarıda hava olmadığı için dünyadaki bütün havanın bu delikten boşalıp çıkacağını biliyordum. Geminin dışındaki hiçlik. O yüzden elimi deliğin üzerine kapattım. Elim deliği örtmeye yetti. Ama elimi kaldırırsam havanın dışarı kaçmaya başlayacağını biliyordum. Seslendim, seslendim ama yakınlarda kimsecikler yoktu. Kimse duymadı. Sonunda yardım getirmem gerektiğini fark ettim ve elimi deliğin üzerinden çekmeye çalıştım ama çekemedim. Elim orada tutuluyordu. Dışarıdaki hiçlik tarafından.”

“Korkunç bir rüya,” dedi Hiroşi. Hsing konuşurken çalışma tahtasından uzaklaşmış, elleri dizlerinin üzerinde, dimdik sırtıyla, ifadesiz yüzüyle kansına bakıyordu. “Şimdi kendini benzer bir konumda bulduğun için mi hatırladın bu rüyayı?”

“Hayır. Seni bu konumda bulduğum için.”

Bunu bir süre düşündü. “Peki bu konumdan kurtulmanın bir yolunu biliyor musun?”

“İmdat diye bağır, yardım iste.”

Hiroşi başını belli belirsiz salladı.

“Hiroşi, öğrencilerden veya mühendislerden biri eninde sonunda yaptığın şeyi keşfedecek, daha sen onları şaşırtamadan, onlarla işbirliği yapamadan veya onları susturamadan konuşmaya başlayacak. Aslında bence bu başladı bile. Diamant bir şeyleri ispat etmek istercesine takılmış bu işin peşine. Çok zeki biri ve otoriteden nefret eder... onunla aynı sınıftaydım. Onu şaşırtmak veya işbirliği yapmak kolay olmaz.”

Hiroşi hiç cevap vermedi.

“Benim gibi,” diye ekledi Hsing alayla ama hınç taşımadan.

“‘İmdat diye bağır’ derken neyi kastediyorsun?”

“Ona gerçeği söyle.”

“Sadece ona mı?”

Hsing başını olumsuz anlamda salladı. Alçak bir sesle, “Gerçeği söyle,” dedi.

“Hsing,” dedi Hiroşi, “bizim taktiklerimizi hatalı bulduğunu biliyorum. Bu fikir ayrılığını nadiren ve sadece bana açtığın için de sana teşekkür ederim. Doğru olan şey konusunda hemfikir olmamızı isterdim. Ama gerçekten iş işten geçmeden, rotamızı değiştirme gücünü mezhepçilerin eline veremem.”

“Bu senin verebileceğin bir karar değil.”

“Bunu benim elimden alacak mısın?”

“Biri alacak. Aldıklarında senin ve arkadaşlarının, bütün gücü elinizde tutmak için yıllardır yalan söylediğiniz ortaya çıkacak. Bunu başka nasıl algılayabilirler? İtibarın iki paralık olacak.” Sesi hâlâ alçak ve sert çıkıyordu. Hemen sonra, dudaklarını ısırarak, “Bana sorduğun soru onur kırıcıydı,” diye ekledi.

“Sözgelimiydi,” dedi Hiroşi.

Uzun bir sessizlik daha oldu.

“Onur kırıcıydı,” dedi. “Özür dilerim Hsing.”

Hsing başıyla onayladı. Oturmuş ellerine bakıyordu.

“Ne yapmamı salık verirsin?” diye sordu Hiroşi.

“Tan Bingdi, Nova Luis ve Gupta Lena — araştırma komitesini kurduran grupla konuş. Onlar Patel’in iktidarını güçlendirmek için kullandığı taktikleri ortaya çıkartmaya çalışıyorlar. Tüm bunların nasıl olduğuyla ilgili ne söylemek istiyorsan söyle onlara ama —eğer Patel engellemezse— üç seneye kadar Hedefe varacağımızı bilmelerini sağla.”

“Ya da Diamant engellemezse,” dedi Hiroşi.

Hsing yüzünü buruşturdu. Daha dikkatli, daha sabırlı konuşuyordu: “Tehlike Diamant gibi insanlar değil Hiroşi. Tehlike bir fanatiğin zarar vermek için Köprü’ye iki dakikalığına girebilmesi, rota bilgisayarlarını devre dışı bırakması... bu olasılık hep vardı ama artık birinin bunu yapması için neden de var. Artık bizim hiç varmamamızı istiyorlar. En azından Patel’in vaazından beri açıkça istiyorlar. O yüzden artık varıyor olduğumuz gerçeği açığa çıkmalı, bunu gerçekleştirebilmek için gerekli tüm desteğe ihtiyacımız var. Destek bulmamız lazım. Dünyadaki deliği bir tek senin elinle kapatamayız!”

Nova Luis’in ismini söylediği zaman Hiroşi’nin geri çekildiğini hissetmişti. Konuştukça daha da telaşlandı, daha fazla dil dökerek dayandığı zemini yitirdi, sonunda yalvarmaya başladı. Bekledi ama Hiroşi bir cevap vermedi. Hsing’in savunduğu şeyler ve telaşı çekilerek yerini kuru bir hissizliğe bıraktı.

En sonunda alayla ve açıkça, “Belki de kapatabilirsin,” dedi. “Ama ben iş arkadaşlarıma ve dostlarıma yalan söylemeyi sürdüremeyeceğim. Seni ispiyonlayacak değilim ama artık dolap çeviremeyeceğim. Hiç kimseye, hiçbir şey söylemeyeceğim.”

“Pek pratik bir plan sayılmaz,” dedi Hiroşi, gergin bir tebessümle ona bakarak. “Sabırlı ol Hsing. Bütün istediğim bu.”

Hsing ayağa kalktı. “Bu işin kötülüğü ne biliyor musun, birbirimize bile güvenmiyoruz.”

“Ben sana güveniyorum.”

“Güvenmiyorsun. Ne bana, ne benim sessizliğime, ne de dostlarıma. Yalan güveni emiyor. Hiçliğe doğru.”

Hiroşi yine konuşmadı; Hsing de arkasını dönüp Köprü’yü terk etti. Bir süre yürüdükten sonra İkinci Çeyrek Daire’de, 2-3 Dönemeç’te, babasının tek başına yaşamakta olduğu eski evalanına doğru gitmekte olduğunu fark etti. Yao’yu görmek istiyordu ama tam o anda onu görmek Hiroşi’ye sadakatsizlik olacakmış gibi hissediyordu. Yolunu değiştirip Dördüncü Çeyrek Daire’deki Canaval-Liu’nun evalanına doğru seğirtti. Koridorlar sıkışık, dar ve kalabalık gelmişti ona. Onunla konuşan insanlara cevap verdi. Eski kâbusunun Hiroşi’ye anlatmayı akıl edemediği bir kısmını hatırladı. Dünyanın duvarındaki delik dışarıdan bir şey tarafından bir toz veya bir kaya tarafından açılmamıştı; bunun geminin yapıldığı zamandan beri orada olduğunu görür görmez anlamıştı; insan rüyasında bazı şeyleri kendiliğinden anlar.

OLAĞANÜSTÜ ÖNEMDE BİR DUYURU,

161. YIL, 202. GÜN

Tam Katılımlı Konsey saat yirmide “olağanüstü önemde bir duyuru” yapılacağını içnetten ilan etti. Böyle bir duyuru en son on beş yıl kadar önce meslek kotalarında gerekli bir değişikliğin açıklanması için yapılmıştı.

İnsanlar duyuruyu dinlemek için evalanlarında, yerleşim alanlarında, toplantıalanlarında ya da çalışmaalanlarında toplanmışlardı. Tam Katılımlı Konsey oturumunu açtı.

Çatterji Uma saat tam yirmide ekrana çıkarak, “Keşif gemisinin sevgili yolcuları, kendimizi büyük bir değişime hazırlamalıyız. Bu geceden itibaren hayatlarımız değişecek... biçim değiştirecek,” dedi. Gülümsedi; tebessümü çok tatlıydı. “Endişeye kapılmayın. Bu sevinilecek bir şey. Yolculuğumuzun büyük amacı, yani yolculuğumuzun ilk başından beri bu gemi ve mürettebatının varması tasarlanan hedef, hayal ettiğimizden daha yakın. Yeni dünyaya ayak basacak olanlar çocuklarımız değil, bizler olacağız. Şimdi Geminin Baş Uçuş Mühendisi Canaval Hiroşi, Köprü’de diğerleriyle birlikte yaptıkları büyük keşfi, bunun ne anlama geldiğini ve ne beklememiz gerektiğini size açıklayacak.”

Ekranlarda Uma’nın yerini Hiroşi aldı. Kalın ve kara kaşları yüzüne bazen tehditkâr bazen sorgu dolu bir ifade verirdi. Öte yandan sesi ikna edici, sakin, olumlu ve biraz da bilgiççeydi. Beş yıl önce çok geniş bir kozmik toz bulutu yakınındaki bir kütleçekim çöküntüsünün içinden geçerken gemiye neler olduğunu anlatmakla başladı söze.

Yaşamalanlarında onu tek başına seyreden Hsing, sadece gerçek rakamları bildiğinden değil ama yalan söylemeye başladığında daha otoriter ve daha ısrarcı olduğu için, ne zaman yalan söylemeye başladığım anlayabiliyordu. Yalanlar ivme ve yavaşlama oranlarıyla, bilgisayar hatalarını fark ettikleri zaman ve uçuş mühendislerinin tepkisiyle ilgiliydi.

Tarihler konusunda çok belirgin konuşmayan Hiroşi geminin ivme oranlarındaki anormallikler hakkındaki kuşkularının bir yıldan az bir süre önce başladığını ima etmişti. Bilgisayar hatasının boyutu ve ne manaya geldiği zamanla ortaya çıkmıştı. Programları, ilk yanlış okumaya verdikleri tepkilerini göz ardı etmeye direnmeleri için onları zorlayan bilgisayarlardan sırları zorla elde eden kuşkucu ama korkusuz insanlar; kullandıkları aletlerden daha akıllı olmak zorunda kalan, bu aletleri kandırarak aletlerin aşırı geniş karşılıklarının yeniden dengelenmesini sağlayan, geminin kazanmış olduğu akıl almaz hızı düşüren uçuş mühendisleri hakkında bir senaryo çizdi.

Bu ana kadar, dedi, bu mücadele çok riskliydi, olup bitenler konusundaki bilgilerine o kadar güvenemiyorlardı ve bir duyuru yapmanın akıllıca olmadığını hissetmişlerdi. “Bizim asıl endişemiz erken veya doğru olmayan bir açıklama yapıp panik yaratmaktı. Artık telaşlanmaya gerek olmadığını biliyoruz. Buna hiç gerek yok. Yaptığımız çalışmalar tamamıyla başarılı oldu. Kazanılmış olan ivme nasıl tüm kuramsal sınırları aştıysa, biz de mümkün olduğu varsayılandan çok daha büyük bir hızla yavaşlamayı sağlayabildik. Yine rotamızdayız ve her şey denetim altında. Tek değişim, programımızın önünde olmamız.”

Kara gözlerinde anlaşılmaz bir ifadeyle, sanki ekrandan dışarı bakıyormuş gibi başını kaldırdı. Yavaş yavaş, dikkatle, biraz monoton konuşuyor, her cümleyi tek tek vurguluyordu. “Hızımızı azaltmaya devam ediyoruz, önümüzdeki 3,2 yıl da devam edeceğiz.”

“164. Yıl’ın sonlarına doğru, hedef gezegen Hsin Ti Çiu’nun, daha doğrusu Yeni Arz’ın yörüngesine gireceğiz.”

“Hepimizin bildiği gibi bu olayın 201. Yıl’da gerçekleşmesi programlanmıştı. Keşif yolculuğumuz neredeyse kırk yıl kadar kısalmış oldu.”

“Biz şanslı bir nesiliz. Uzun yolculuğumuzun sonunu göreceğiz. Amacına ulaşacağız.”

“Bu iki yılda yapacak çok işimiz olacak. Minik dünyamızdan ayrılarak yeni, geniş bir arzda yürümeye hem zihnen, hem bedenen kendimizi hazırlamalıyız. Gözlerimizi ve ruhlarımızı yeni bir güneşin ışıklarına hazırlamalıyız.”

GERÇEK YOL

“Makul gelmiyor Luis,” dedi Rosa. “Hiçbir anlamı yok. Sıfırlar anlayamamışlardı, o kadar. Nasıl anlayabilirlerdi ki zaten? Ebediyen semada yaşayamayacak kadar günahkâr olduğumuzu zannediyorlardı. Onlar arza aitti, ellerinden gelen başka bir şey yoktu, o yüzden bizim de arza ait olmamız gerektiğini düşünüyorlardı. Ama biz değiliz... burada, yolda doğmuşken nasıl olabiliriz? Neden bundan başka bir yaşam isteyelim ki? Bu yaşamı mükemmel yapmışlar. Bizi semaya yollamışlar. Fani bir saadet içinde yaşayarak ebedi bir saadet yaşamına giden yolu öğrenmemizi sağlayacak bir dünya yaratmışlar. Bunu topraktan, kara bir dünyada nasıl öğrenebiliriz? Dışarıda, korumasız, rehbersiz? Eğer Gerçek Yoldan ayrılırsak, nasıl Gerçek Yolda yürümeye devam edebiliriz? Bir arz üzerinde durarak semalara nasıl ulaşabiliriz?”

“Şey, belki ulaşamayız ama yapmamız gereken bir işimiz var,” dedi Luis. “Bizi o arz hakkında bir şeyler öğrenelim diye, öğrendiklerimizi onlara anlatalım diye yolladılar. Öğrenmek onlar için önemliydi. Keşif. Gemimize Keşif ismini vermişlerdi.”

“Aynen öyle! Saadetin keşfi! Gerçek Yolu öğrenmek! Başmelekler öğrendiğimiz şeyleri sürekli geri yolluyorlar, biliyorsun Luis. Onlara yolu öğretiyoruz... aynen onların da yapacağımızı umut ettikleri gibi. Amaç ruhani bir amaçtı. Anlamıyor musun, Hedefe vardık. Neden bu güzelim yolculuğu kötü, korkunç, topraktan bir yerde durdurup eva yapalım?”

BİR SEÇİM, 162. YIL, 112. GÜN

5-Nova Luis Konsey Başkanı seçildi. Son yarım yıl boyunca yaşanan sorunlar sırasında uzlaştırıcı, arabulucu yönüyle genel güveni kazanmış olduğu için kazanması kaçınılmaz olmuştu; melekler arasında bile gözdeydi. Görev yaptığı önceki yıl gerçekten de uzlaştırıcı ve yaraları sarıcı bir etkisi olmuştu.

BİR ÖLÜM, 162. YIL, 205. GÜN

4-Patel Saadetli seksen yedi yaşında ağır bir kalp krizi geçirdi ve gözyaşları içinde, dualar, şarkılar, şenlikler curcunası içinde can çekişmeye başladı. Ayinlere katılanlar on dört gün boyunca Saadetli’nin doğup büyüdüğü Birinci Çeyrek Daire’deki Kim evalanı etrafındaki koridorları işgal etti. O can çekişirken yas-kutlayıcıları arasındaki yorgunluk ve gerginlik de artmaya başladı. İnsanlar, Varış duyurusundan sonra yaşanan benzeri bir isteri ve şiddet dalgasının patlak vermesinden korkuyordu. Çeyrek dairenin melek olmayan birçok sakini, başka çeyrek dairelerdeki arkadaşlarının ya da akrabalarının yanında kalmaya gitti.

Sonunda bir başmelek, Baba’nın Ebedi Saadet’e göçtüğünü ilan ettiğinde koridorlarda gözyaşları sel oldu ama Dördüncü Çeyrek Daire’de, karısı ve kızını “Ebedi Saadet’e Baba’yla birlikte girebilsinler diye” döverek öldüren 5-Garr Neşeli isimli bir adamın yaptıkları hariç hiç şiddet yaşanmadı; bu arada Garr Neşeli kendisini öldürmeyi ihmal etmişti.

Temenos, Patel Saadetli’nin cenazesi için hınca hınç dolmuştu. Birçok nutuk çekilmişti ama sesler yüksek değildi. Son nutku verebilecek bir çocuğu yoktu. Başmelek Van Wing, merasimi bitirmek için “Göz, ne görüyorsun?” adlı kara ibadet şarkısını söyledi. Kalabalık yorgunluğun sessizliği içinde dağıldı. O gece koridorlar boştu.

BİR DOĞUM, 162. YIL, 223. GÜN

5-Canaval Hiroşi’nin çocuğunu karısı 5-Liu Hsing dünyaya getirdi ve babası bebeğe 6-Canaval Alejo ismini verdi.

Nova Luis bu dönemde konsey başkanı olmasına, tıpla uğraşmamasına rağmen Hsing ondan doğuma refakat etmesini isteyince kabul etti. Doğum tamamen olaysız geçti.

Luis ertesi gün hastalarını görmeye gittiğinde, bir süre onlarla oturdu. Hiroşi Köprü’deydi. Hsing’in sütü henüz inmemişti ama bebek Hsing’in memesine veya kendisine verilen herhangi bir şeye tüm gayretiyle yapışıyordu. “Beni neden istedin?” dedi Luis. “Büyük ihtimalle bebek sahibi olmayı benden çok daha iyi biliyorsundur.”

“Sanırım öğrendim,” dedi Hsing. “Yaparak öğrenin! Üçüncü sınıftaki Öğretmen Mimi’yi hatırlıyor musun?” Yatakta oturuyordu; hâlâ yorgun, muzaffer, kızarmış ve yumuşak görünüyordu. İncecik siyah saçlarla örtülü minik kafaya indirdi bakışlarını. “Çok minik, aynı türe ait olduğumuza inanmak zor,” dedi. “Benden sızan şu zımbırtıya ne diyorsunuz?”

“Ağız sütü. Bu türün yediği tek şey odur.”

“Hayret verici,” dedi Hsing, siyah saç yumağına parmağının tersiyle hafifçe dokunarak.

“Hayret verici,” diye kabul etti Luis ciddiyetle.

“Ah Luis, o kadar... Senin burada olman. Sana ihtiyacım vardı.”

“Benim için bir zevkti,” dedi Luis, ciddiyetini muhafaza ederek.

Bebek kasıldı gerildi ve bunların nedeninin minyatür bir bağırsak hareketi olduğu anlaşıldı. “Aferin, aferin. Daha Pislik Grubu’na katılacak,” dedi Luis. “Ver ben temizleyeyim. Şuna bir bakar mısın? Bir bobwob! Gerçek bir bobwob! Güzel bir numune üstelik.”

“O bir gowbondo,” diye fısıldadı Hsing. Luis bakışlarını anneye kaldırınca, gözyaşları içinde olduğunu gördü.

Temiz alt bezinin içinde kaybolmuş bebeği kadının kollarına verdi; Hsing ağlamaya devam ediyordu. “Çok özür dilerim,” dedi.

“Yeni anneler ağlar yassı surat.”

Hsing bir an acı acı ağladı, nefessiz kaldı, sonra kendine hâkim oldu.

“Luis, Hiroşi’de herhangi bir şey dikkatini çekti mi?..”

“Doktor olarak mı?”

“Evet.”

“Evet.”

“Nesi var?”

Bir süre bir şey söylemedi, sonra, “Hekime gitmeyeceği için benden uzaktan teşhis koymamı istiyorsun, öyle mi?” dedi.

“Sanırım. Özür dilerim.”

“Önemli değil. Kendisini özellikle yorgun mu hissediyor?”

Hsing başıyla onayladı. “Geçen hafta iki kere bayıldı,” dedi fısıltıyla.

“Şey, tahminim damar tıkanıklığından meydana gelen bir kalp yetmezliği. Bunu iyi biliyorum çünkü ben de astım hastası olarak henüz o noktaya gelmediysem de meyilliyim. Bu hastalıkla uzun süre yaşayabilirsin. Alabileceği ilaçlar var, çeşitli tedaviler ve perhizler var. Onu Hastane’ye, Regis Chandra’ya yolla.”

“Deneyeceğim,” diye fısıldadı Hsing.

“Yolla.” Luis sert konuşmuştu. “Oğluna bir baba borçlu olduğunu söyle ona.”

Gitmek için ayağa kalktı. Hsing, “Luis...” dedi.

“Büyütme, endişelenme. Düzelir. Bu arkadaş halleder.” Bebeğin kulağına dokundu.

“Luis, indiğimizde sen dışarı çıkacak mısın?”

“Tabii ki çıkacağım, eğer çıkabilirsem. Bütün bu eğitim ve öğrenim için neden bu kadar ısrar ediyorum sanıyorsun? Uzay giysisi giymiş etrafta koşuşturan bir avuç evacokeyi videkrandan seyretmek için mi?”

“O kadar çok insan burada kalmak istiyor ki.”

“Eh, oraya gidince göreceğiz. İlginç olacak. D Deposu’ndaki bir bölümde ne bulunduğunu keşfettik. Çok ağır, koruyucu giysiler olduğunu sanıyorduk ama parçalar çok büyüktü. Bunlar geçici yaşamalanları. Bir şekilde bunları dikiyorsun ve içlerinde yaşıyorsun. ayrıca Bose şişen simitlerin su üzerinde yüzmeleri için yapıldığını düşünüyor. Gemiler. Bir geminin üzerinde yüzebileceği kadar bol suyu bir düşünsene! Hayır. Dünyada kaçıramam... Yarın yine uğrarım.”

VARIŞTAKİ NİYET KAYDI

163. Yıl’ın ilk çeyreğinde on altı yaşın üzerindeki bütün insanlardan Varıştaki Niyetlerini içnetteki açık kayıtta bildirmeleri istendi. Beyanlarını istedikleri an değiştirebilirlerdi ve bu beyanları, gezegenin yaşanabilir olup olmadığının incelemesinin tamamlanmasından, testlerin dikkatle yapılmasından sonra bildirilmesi gereken nihai kararlarını verecekleri ana kadar bağlayıcı olmayacaktı.

Şu sorular sorulmuştu:

Eğer gezegenin yaşanır olduğu ortaya çıkarsa, bilgi toplamak için yüzeye inecek olan ekipte yer almak ister misiniz?

Gemi yörüngedeyken gezegende yaşamak ister misiniz?

Eğer gemi ayrılırsa, kolonici olarak gezegende kalmak ister misiniz?

Ayrıca şu konulardaki fikirlerini beyan etmeleri istenmişti:

Gemi, gezegendeki insanları desteklemek için ne kadar süreyle yörüngede kalmalı?

Ve son olarak, eğer gezegene ulaşılamazsa, gezegen yaşama elverişli değilse ya da gezegeni ziyaret etmek veya gezegeni kolonileştirmek istemeyerek gemide kalmayı tercih ettiyseniz:

Gemi ayrılırsa, ayrıldığı zaman başlangıç gezegenine mi dönmelidir, yoksa uzayda yoluna devam mı etmelidir?

Canaval ve diğerlerine göre Arz’a yapılacak dönüş yolculuğu, çekimalanı çöküntüsünün kırbaç etkisi tekrarlanabilirse yetmiş beş yıl kadar kısa bir zaman alırdı. Bazı mühendisler bu konuda kuşkucuydu ama uçuş mühendisleri Keşif’in bir veya iki yaşam süresi içinde Arz’a döneceğine emindi. Bu açıklama, uçuş mühendisleri haricinde pek fazla heyecan yaratmamıştı.

İçnetten sürekli olarak ulaşılabilen Varıştaki Niyet’in açık kaydı ilginç bazı iniş çıkışlara sahne olmuştu. İlk başta, gezegeni ziyaret etmeye veya gemi yörüngedeyken burada yaşamaya gönüllü olanların —bunlara Ziyaretçi ismi takılmıştı— sayısı oldukça fazlaydı. Öte yandan, gemi ayrıldığında orada kalmak istediklerini söyleyenlerin sayısı çok azdı. Bu inatçılar da Dışarlıklı olarak adlandırılmış ve bu ismi kabul etmişlerdi.

O ana kadar en büyük çoğunluk gezegene hiç çıkmak istemeyenler ve yolculuğa en kısa zamanda devam etmek isteyenlerdi. İki binden fazla insan hemen Yolcu olarak kaydolmuştu.

Meleklerin yaptığı bu tercih o kadar güçlüydü ki son kararlarının ne olacağını sorgulayan bile yok sayılırdı. Keşif Varış Gezegeninin etrafında yörüngede kalmayacak, Başlangıç Gezegenine dönmeyecek, Ebediyete gidecekti.

Stokların bitme ihtimali, geminin eskimesi ve çürümesi, kaza ve entropi hakkında ortaya atılan savlar bazı Yolcuları sarsmıştı; ama çoğunluk saadetle yaşayıp, ölünce de Saadet’e gitme niyetlerinde inatçı olmaya devam ediyordu.

Bu mesele kesinleşince, gezegende sürekli kalmak için kaydolan insanların sayıları artmaya başladı ve artmaya devam etti. Melek çoğunluğun kutsal yolculuklarına devam etmeye gönüllü oldukları ve gezegene fazla uzun bağlanıp kalmayacakları belliydi. Ancak birkaç melek, gezegenin yüzeyine bir araştırma ziyareti yapmayı bile tercih etmeye başlamıştı. Birçoğu, başmeleklerin öğretilerini izleyerek, gemiyi terk etmenin akıl almayacak kadar tehlikeli olduğu konusunda arkadaşlarını ikna etmeye çalışıyordu — bu bedensel bir tehlike değil, bir günahtı, ölümsüz ruhu kaybetme pahasına gerekmeyen bir bilgiyi arama dürtüsüne boyun eğmekti.

Zamanla tercihler daraldı ve kesinleşti. Karanlığa çıkıp orada kal veya parlak ve sonsuz yolculuğa devam et. Bilinmeyen ya da bilinen. Tehlike ya da emniyet. Sürgün ya da yurt.

Yıl boyunca kayıtlarını Ziyaretçiden Dışarlıklıya çevirenlerin sayısı bini aştı.

163. Yıl’ın ikinci yarısında, Şindiçiyu’nun bulunduğu sistemin temeli sayılan sarı yıldız -2. parlaklık düzeyinde görünüyordu. Okul çocukları yıldızı Köprü’deki “pencereden” görmeye getirilmişlerdi.

Eğitim programı kökten değişmişti. Melek olan öğretmenler yeni malzemeye karşı ilgisiz veya düşman da olsa onlardan, Varış Gezegeninin neye benziyor olabileceğine dair bilgi vermeleri için “eğitimsiz öğretmenlere” müsaade etmeleri istenmişti. Eski Arz’ın Sanalları —Cengel, Şehir Merkezi vs.— bozulduğu bahanesiyle yok edilmişti; ama birçok eğitsel film kurtarılmış ve Depo’da potansiyel yerleşimcilerin kullanımını bekleyen başka filmler bulunmuştu.

Ziyaretçi ve Dışarlıklı olarak kaydolanlar, bu filmlerin ve eğitsel kitapların incelenip tartışıldığı eğitim grupları kurmuştu. Yanlış anlamaları ve terimler üzerindeki anlaşmazlıkları gidermek için sözlüklere sıkça başvurulsa da bazen tartışmalar uzayıp gidiyordu. Açıklık, açık bir alan mıydı, yoksa insanın ciddi bir şekilde yiyeceğe ihtiyaç duyması mıydı? Sözlükte şöyle öneriler vardı: Etrafı açık alan, kırlık, önünde engel olmayan, kapalı olmayan yer... O halde etrafı açık olan yerdi. İnsanın yiyeceğe şiddetle ihtiyaç duyması açlık çekmekti. Ama insan neden yiyeceğe şiddetle ihtiyaç duysundu ki?

PRAGMATİST

“Hayır. Gemiden ayrılmayı düşünmüyorum.”

Luis, Tan Bingdi’nin ismini Yolcular listesinde bulduğu Kayıt’a bakakalmıştı. Dönüp arkadaşına baktı, sonra bakışlarını tekrar ekrana döndürdü.

“Düşünmüyor musun?”

“Hiç düşünmemiştim. Neden sordun?”

“Bir melek değilsin,” diye aptalca bir laf etti Luis sonunda.

“Tabii ki değilim. Ben bir pragmatistim.”

“Ama yolu açık tutmak için... çok çalıştın...”

“Tabii ki.” Bir dakika kadar sonra açıkladı: “Tartışmaları, bölünmeleri, zorla kabul ettirilen tercihleri sevmem. Bunlar yaşamın kalitesini bozuyorlar.”

“Merak etmiyor musun?”

“Hayır. Bir gezegen yüzeyinde yaşamanın nasıl bir şey olduğunu bilmek istesem eğitici videoları, holoları seyrederim. Üstelik Kütüphanede Eski Arz ile ilgili bütün kitapları okudum. Ama ne diye bir gezegen üzerinde yaşamanın nasıl bir şey olduğunu merak edeyim? Burada yaşıyorum. Burayı seviyorum. Bildiğim şeyleri seviyorum ve sevdiğim şeyleri biliyorum.”

Luis afallamış haliyle bakmaya devam ediyordu.

“Sende görev bilinci var,” dedi Bingdi ona şefkatle. “Atalardan kalma bir görev... Git ve yeni bir dünya bul... Bilimsel görev... Git ve yeni bilgiler keşfet... Bir kapı açılsa, bu kapıdan geçmenin görevin olduğunu düşünüyorsun. Bir kapı açılsa, ben hiç düşünmeden kapatırım. Eğer hayat güzelse, onu değiştirmeye çalışmam. Hayat güzel Luis.” Her zamanki gibi, cümleler arasında kısa eslerle konuşuyordu. “Seni ve diğerlerinin birçoğunu çok özleyeceğim. Meleklerin arasında sıkılacağım. Sen sıkılmayacaksın o toprakkürede. Ama bende görev bilinci yok, ben sıkılmaktan zevk alıyorum sayılır. Hayatımı huzur içinde, hiçbir kötülük yapmadan, bir kötülüğe de maruz kalmadan geçirmek istiyorum. Filmlerden ve kitaplardan anladığım kadarıyla da, belki de bütün kâinatta, böyle bir yaşam için en iyi yer burası.”

“Neticede bu bir denetim meselesi, değil mi?” dedi Luis.

Bingdi başıyla onayladı. “Bizim denetimi elimizde tutmamız lazım. Meleklerin ve benim. Senin öyle bir şeye ihtiyacın yok.”

“Denetim elimizde değil ki. Hiçbirimizin değil. Hiç olmamıştı.”

“Biliyorum. Ama burada bunun hayalini gayet güzel kurabiliyoruz. SG bana yetiyor.”

BİR ÖLÜM, 163. YIL, 202. GÜN

Tekrarlanan hastalık belirtilerinden sonra Uçuş Mühendisi Canaval Hiroşi kalp yetmezliğinden vefat etti. Bebeğiyle birlikte eşi Liu Hsing ve birçok arkadaşı, Uçuş Mühendisliğinin tüm ekibi, Merkezi Konsey’in üyelerinin çoğu cenazesine katıldı. Meslektaşı 4-Patel Ramdas onun işindeki başarılarından söz etti ve konuşmasını bitirirken ağladı. 5-Çatterji Uma onun ne kadar aptal esprilere güldüğünü söyleyip, güldüğü şakalardan birini aktardı; çok kısa bir süre için sahip olsa da bir oğlu olduğu için ne kadar mutlu olduğunu anlattı. Çocuğunun yerine, son konuşmayı ona zorlu bir öğretmen ama büyük bir usta diyen öğrencilerinden biri yaptı. Ondan sonra Hsing teknisyenlerle birlikte cesede eşlik ederek dönüşüm için Yaşam Merkezine gitti. Cenaze süresince konuşmamıştı. Teknisyenler onu bir anlığına yalnız bıraktılar, elini son derece yumuşakça Hiroşi’nin yanağına koyarak ölümün soğuğunu hissetti. Sadece, “Hoşça kal,” diye fısıldadı.

VARIŞ GEZEGENİ

164. Yıl, 82. Gün’de Keşif Şindiçiyu, Hsin Ti Çiu ya da diğer adıyla Yeni Arz adlı gezegenin yörüngesine girdi.

Gemi ilk kırk dönüşünü yaparken aşağıya, gezegenin yüzeyine gönderilen sondalar çoğunlukla anlaşılamaz ya da gemide bulunanların pek anlamadığı geniş bilgiler topladı.

Gerçi çok geçmeden insanların yüzeyde solunum aletleri ve giysiler olmadan eva yapabilecekleri kesin olarak anlaşıldı. Gezegenin uzun süreli bir yerleşime müsait olabileceğine dair kanıtlar gittikçe artıyordu. İnsanlar orada yaşayabilecekti.

164. Yıl, 93. Gün’de ilk gidiş dönüş gemisi gezegen yüzeyine, Altçeyrek Daire Sekiz diye belirtilen alana başarılı bir iniş yaptı.

BUNDAN SONRA BAŞKA BAŞLIK YOK,

ÇÜNKÜ DÜNYA DEĞİŞTİ, İSİMLER DEĞİŞTİ,

ZAMAN ESKİSİ GİBİ HESAPLANMIYOR

VE RÜZGÂR HER ŞEYİ SAVURUYOR

Gemiden ayrılmak: Hava valfından iniş aracına geçmek, bu anlaşılabilir bir şeydi — dehşet verici, korkunç bir heyecan, mutlak bir sınır ihlali, meydan okuma, onay eylemi. Son eylem.

İniş aracından ayrılmak: O beş basamaktan gezegenin yüzeyine inmek, anlaşılabilirliği arkada bırakmaktı, anlayışı kaybetmekti: Delirmek. Hiçbir kelimenin anlam ifade etmediği bir lisana çevrilmekti: yer, hava — sınır ihlali, onay — eylem, yapmak. Kelimeleri olmayan bir dünya. Anlamı olmayan. Tanımlanmamış bir evren.

Derhal duvarı, o kutlu, o ihtiyaç duyulan tek duvarı, iniş aracının yan duvarını algılayarak ona doğru geri geri gitti ve hemen onu, duvarı, sert, sınırlayıcı kıvrımlı metali görebilmek için, ve diğerini, hiç duvarsızı, engini görmemek için yüzünü duvara yaslayıp sakladı.

Bebeğine sıkı sıkı sarıldı, yüzünü göğsüne dayadı.

İnsanlar onunla birlikteydi, yanındaydı, duvara tutunmuşlardı ama o onların pek farkında değildi; hepsi bir araya büzüşmüş olsalar bile hepsi ayrılmış, birbirinden uzak gibiydi. İnsanların nefes almaya çalıştıklarını, kustuklarını duydu. Başı dönüyor, midesi bulanıyordu. Nefes alamıyordu. Havalandırma yetmiyordu, vantilatörler çok güçlüydü. Kapatın şu vantilatörleri! Tepeden bir spot üzerine çevrilmişti, başında ve boynunda sıcaklığını hissedebiliyor, gözlerini açtığında parıltısını duvarın derisinde görebiliyordu.

Duvarın derisi, geminin üstderisi. Eva yapıyordu. O kadar. Küçükken hep bir evaadam olmak istemişti. Eva yapıyordu. Bittiğinde dünyaya geri dönebilirdi. Dünyanın derisine tutunmaya çalıştı ama pürüzsüz seramikti ve tutunmasına müsaade etmiyordu. Soğuk ana, sert ana, ölü ana.

Gözlerini yine açtı ve Alejo’nun ipeksi kara başından aşağıya ayaklarına baktı, ayaklarının toprak üzerinde durduğunu gördü. O zaman topraktan çıkmak için kıpırdadı, çünkü insan toprak üzerinde yürümemelidir. Daha çok küçükken babası öyle söylemişti; hayır toprak bahçelerinde yürümek doğru değildir, bitkilerin yere ihtiyaçları var, insanın ayakları minik bitkilere zarar verebilir. O yüzden toprak bahçesinden çıkmak için duvardan uzaklaştı. Ama sadece toprak bahçesi vardı, toprak, bitkiler, her yerde, ayağını nereye bassa. Ayağı bitkileri incitiyordu ve toprak da onun ayak tabanlarını acıtıyordu. Umutsuzca bir yürüyüş yolu, bir koridor, bir tavan, duvarlar aradı; bakışlarını duvardan çevirince tahammül ötesi bir merkezi ışık etrafında dönen engin bir yeşil ve mavi gördü. Gözleri körleşerek ve dengesini kaybederek dizleri üzerine çöktü, yüzünü bebeğinin yüzünün yanına gömdü. Utançla ağlamaya başladı.

Rüzgâr, yani hızla hareket eden hava sertti, durmadan esiyordu, insan üşüyordu; insan titriyordu, ürperiyordu sanki ateşi çıkmış gibi; rüzgâr bir duruyor, bir başlıyor, huzursuz, aptal, önceden ne yapacağı belli değil, bir mantığı yok, insanı delirtiyor, nefret verici, bir işkence. Kapatın şunu, durdurun!

Rüzgâr, hava yumuşak yumuşak hareket ediyor, tepelerdeki narin otları dalgalar halinde hareket ettiriyor, ta uzaklardan kokuları taşıyıp geliyor, öyle ki insan başını kaldırıp dünyanın garip, tatlı, acı kokusunu kokluyor, ciğerlerine çekiyor.

Ormandaki rüzgarın sesi.

Havadaki renkleri hareket ettiren rüzgar.

Daha önce pek önemli sayılmayan insanlar öne çıkmışlar, saygı görmeye başlamışlar ve sürekli bu kişilere ihtiyaç duyulmaya başlamıştı. 4-Nova Ed çayır konusunda pek başarılıydı. Bunu adam gibi kurmayı ilk akıl edebilen o olmuştu. Plastik bez ile teller mucizevi bir şekilde yükselip duvar olmuştu, rüzgarı dışarıda bırakan duvarlar olmuştu — yakındaki yüzeylerin o harika bildikliği ile insanı sarmalayan odalar, insanın başını örten alçak bir tavan, ayak altında muntazam bir zemin, durgun hava, eşit dağılan, insanı kör etmeyen bir ışık. İşte bu bir farklılık yaratıyordu, hayatı yaşanabilir kılıyordu, bir çayıra, bir evalanına sahip olmak, içeri girebileceğini, içerde olabileceğini, içine kalabileceğini bilmek.

“Çayır değil, ‘çadır’,” dedi Ed ama insanlar dillerine daha rahat uyan kelimeyi seçtiler ve çayır demeye devam ettiler.

On beş yaşındaki bir kız, Lee Meili, antik bir filmde ayak örtülerine ne dendiğini hatırladı. Bazıları ellerindeki sendrom-çıraplarını giymeyi denediler ama bunlar çok inceydi ve hemen eridi. Sonunda, inenlerin gemiden getirmeye devam ettikleri, gittikçe arapsaçına dönen muazzam Stok’ta PABUÇ etiketli kasaları buluncaya kadar arayıp durdular. Pabuçlar, bütün hayatları boyunca halılar üzerinde yalınayak yürümüş olan insanların ayaklarını acıttı ama buradaki zeminin acıttığından daha az. Yani yerin. Taşların. Kayaların.

Fakat bilgisi sayesinde Keşif’in yörüngeye girmesini sağlayan, ilk iniş aracını gemiden yüzeye yönlendirmiş olan 4-Patel Ramdas bir elinde okuma lambası, diğer elinde kordonu ve fişiyle, devasa bir bitkinin, yani altına çayırını kurmuş olduğu bir ağacın duvara benzeyen kırışık ve kara yüzeyine bakakalmıştı. Elektrik prizi arıyordu. Bakışındaki ifade belirsiz ve hüzünlüydü. Kısa bir süre sonra doğruldu, yüzünde küçümseyen bir ifade vardı. Elinde lambayla Stok’a gitti.

5-Lung Tirza’nın üç aylık bebeği, Tirza inşaatta çalışırken yıldız ışığında yatmıştı. Onu emzirmek için gittiğinde kadın, “Kör olmuş!” diye çığlık attı. Bebeğin gözbebekleri minik birer nokta olmuştu. Ateşlenmiş, kıpkırmızı olmuştu. Yüzü ve kafa derisi su toplamıştı. Çırpınıp duruyordu ve sonunda komaya girdi. O gece öldü. Onu toprağa koyarak dönüştürmek zorunda kaldılar. Tirza bebeğinin toprak içinde yattığı yerin üzerine, bebeği tam altında olacak şekilde yattı. Ağzını toprağa kapatarak inledi. Yüksek sesle inleyerek, her tarafına toprak bulaştığı için kahverengi olmuş ıslak yüzünü, topraktan yapılmış gibi görünen korkunç yüzünü kaldırdı.

Yıldız değil: Güneş. Yıldız ışığını biliyoruz: Emniyetli, iyi, ırak. Güneş çok yakındaki yıldız. Bu yani.

Benim adım Yıldız, diye içinden geçirdi Hsing. Yıldız, Güneş değil.

Ona ismini veren emniyetli, iyi, ırak yıldızları görmek için çayırından kara küreye doğru bakmaya zorladı kendisini. Parlayan yıldızlar, bing hsing. Minik parlak noktalar. Bir sürü, bir sürü, bir sürü. Bir tane değil. Ama her biri... Aklını toparlayamıyordu. Çok yorgundu. Gökyüzünün muazzamlığı, yıldızların sayılmayacak kadar çok oluşu. Yeniden emekleyerek içeri girdi. Çayırın içine, torbayatağın içine, Luis’in yanına. Luis yorgunluktan kıpırdamadan uyuyordu. Otomatik olarak bir an için nefesini dinledi; yumuşak, rahat. Alejo’yu kollarına aldı, göğsüne dayadı. Toprağın içindeki Tirza’nın bebeğini düşündü. Toprakkürenin içindeki.

Alejo’nun bugün yapmış olduğu gibi çimenlerin üzerinde, güneşin altında koşuşunu, koşmanın zevkiyle çığlıklar atışını düşündü. Aceleyle gidip onu gölgeye çağırmıştı. Ama bebek güneşin sıcağına bayılıyordu.

Luis astımını gemide bırakmıştı ama migreni bazen çok kötü oluyordu. Birçok insanın baş ağrıları, sinüzit sorunları vardı. Büyük ihtimalle bunlar havadaki zerreciklerden, toz zerrelerinden, bitkilerin polenlerinden, gezegendeki maddelerinden ve salgılarından, dış nefesinden oluyordu. Luis günün uzun sıcağı boyunca, başındaki ağrı kesilinceye kadar çayırında yatarak gezegenin sırlarını düşündü; gezegenin nefesini verdiğini ve onun da bu nefesi ciğerlerine çektiğini, Hsing’in nefesini ciğerlerine çekişi gibi, bir sevgili gibi çektiğini hayal etti. Nefesi içine çektiğini, içtiğini. O nefes olduğunu.

Tepede, nehre bakan ama çok da kıyıda olmayan bir yer, yerleşim için iyi bir yer gibi görünüyordu; emniyetli bir mesafe, çocuklar bu koca, hiddetle akan, derin su kütlesine düşmezlerdi. Ramdas mesafeyi ölçerek 1,7 kilometre olduğunu söyledi. Su taşıyan insanlar mesafenin farklı anlamlarını keşfettiler: 1,7 kilometre, su taşımak için uzun bir mesafeydi. Suyun taşınması gerekiyordu. Yerde borular yoktu, kayalarda musluklar yoktu. Boru ve musluk olmadığı zaman insan suyun gerekli; sürekli ve zorunlu bir şekilde gerekli olduğunu keşfediyordu. Harika, tapınalısı, kutsal, meleklerin tahayyül dahi etmedikleri bir saadet. İnsan susuzluğu keşfediyordu. Susadığı zaman su içmek! Yıkanmak, temizlenmek! Hep olduğun gibi olmak, yani insanın derisinin pütür pütür, kumlu, çamura bulanmış değil de temiz olması!

Hsing babasıyla birlikte tarlalardan döndü. Yao biraz kamburu çıkmış yürüyordu. Elleri toprakla haşır neşir olmaktan kararmış, çatlamıştı. Gemide, toprak bahçelerde çalışırken, o yumuşak, ince toprağın sadece çalıştığı anlarda Yao’nun ellerine yapıştığını, parmaklarının eklem yerlerinde, tırnak kenarlarında biriktiğini hatırladı; sonra ellerini yıkardı ve tertemiz yapardı.

İnsanın kirlendiği zaman yıkanması, her zaman yeterince içecek suyu olması ne harika bir şeydi. Toplantı’da çayırları, Stok’tan uzağa, nehre biraz daha yaklaştırmaya karar verdiler. Su eşyadan daha önemliydi. Çocuklar dikkatli olmayı öğrenmek zorundaydı.

Herkes dikkatli olmayı öğrenmek zorundaydı; her yerde, her zaman.

Suyu süzün, suyu kaynatın. Ne büyük zahmet. Ama mevcut kültürü dikkate alan doktorlar kesinlikle taviz vermiyordu. Yerel bazı bakteriler insan ifrazatıyla meydana gelmiş ortamlarda gelişiyordu. Enfeksiyon olabilirdi.

Tuvalet kaz, lağım çukuru kaz, ne büyük zahmet. Fakat ellerinde talimatnameler tutan doktorlar kesinlikle taviz vermiyordu. Lağım çukurları ve fosseptikler hakkındaki (iki yüzyıl önce Yeni Delhi’de İngilizce basılmış olan) talimatnameleri anlamak zordu, talimatlar insanın cümlenin gelişinden çıkartmak zorunda kaldığı bir sürü kelimeyle doluydu: Kanalizasyon, çakıl, taban kayası, sızmak.

Zahmet, dikkat etmek, itina etmek, üzerine yüklenmek, kurallara uymak. Katiyen! Her zaman! Hatırla! Yapma! Unutma! Yoksa!

Yoksa ne?

İnsan zaten ölecek. Bu dünya insandan nefret ediyor. Yabancı bedenlerden nefret ediyor.

Daha şimdiden üç bebek, ergenlik çağında bir genç, iki erişkin. Hepsi oradaki toprağın altında, o ilk minik ölüme, Tirza’nın bebeğine, yeraltındaki rehberlerine yakınlar. İçerideki rehber.

Dünya kadar yiyecek vardı. Stok’taki yiyecek bölümüne, parmaklıklı depo odalarının koca duvarlarına, koridorlarına baktığınızda insana bin kişiye sonsuza kadar yetermiş gibi geliyordu; meleklerin bunu vermekteki bonkörlükleri ise insanı mahcup ediyordu. Sonra insan toprağın devam ettiğini görüyordu, Stok’u geçip devam ediyordu, yeni barakaları geçip devam ediyordu; üstelik gökyüzü de hepsinin üzerinde uzayıp gidiyordu; sonra tekrar dönüp baktığınızda parmaklıklı depo odaları yığınını minicik görüyordunuz.

Toplantıda Liu Yao’nun, “Yerel bitkilerin yenebilirliklerini denemeye devam etmeliyiz,”; Chowdry Arvind’in ise, “Şu anda bahçeler yapmamız lazım, devir... yılın en avantajlı olduğu bu zamanda... büyüme mevsimi devam ederken,” dediğini duyuyordunuz.

Zamanla insan yiyecek çok fazla şey olmadığını anlıyordu. Belki de hiçbir zaman bol yiyecek olmayacaktı. Hatta (fasulyeler çiçek açmamıştı, pirinç topraktan yükselmiyordu, genetik deneyler başarısızdı) yeterli yiyecek bile olmayabilirdi. Zaman gerekiyordu. Zaman burada aynı değildi.

Burada her şeyin bir mevsimi vardı.

* * *

Doktor 5-Nova Luis, topuğunun su toplamış bir yerinde başlayan kan zehirlenmesinden ölen toprak teknisyeni 5-Çang Berto’nun cesedinin yanına oturdu. Aniden Berto’nun çayırdaşlarına bağırdı: “İhmal etmiş! Onu ihmal ettiniz! Yaranın enfeksiyon kaptığı görünüyor! Bunun olmasına nasıl izin verdiniz? Steril bir ortamda olduğumuzu mu sanıyorsunuz? Dinlemiyor musunuz? Buradaki toprağın tehlikeli olduğunu anlayamıyor musunuz? Benim mucizeler yaratabileceğimi mi düşünüyorsunuz?” Sonra ağlamaya başladı; Berto’nun çayırdaşları ölü arkadaşları ve ağlayan doktorun karşısında korku, utanç ve üzüntüden dilleri tutulmuş vaziyette kalakaldı.

Yaratıklar. Her yerde yaratık vardı. Bu dünya yaratıklar için yaratılmıştı. Canlı olmayan tek şey kayalardı. Geri kalan her şey yaratıklarla kıpır kıpırdı.

Bitkiler toprağı kaplıyor, suları dolduruyordu; sonsuz çeşit ve sayıda bitki vardı (geçici bitki deney laboratuvarında çalışan 4-Liu Yao bazen yorgunluğunu unutturan olağanüstü bir haz hissediyor, —Baksanıza! Şuna bir bakın! Ne kadar olağanüstü! diye bağırma arzusu duyuyordu). ayrıca sonsuz çeşit ve sayıda hayvan vardı (adını Dışarlıklı olarak ilk yazdıranlardan biri olan 4-Steinman Jael yerde yürüyen, havada uçan sayısız minik yaratığın sürekli gürültüsü ve teması nedeniyle titreme ve çığlık nöbetlerine tutulmuş, bunları gördüğünde ve temas ettiğinde denetleyemediği korkusu nedeniyle gemiye dönüp orada temelli kalmaya mecbur olmuştu.)

İlk başta insanlar Arz kitaplarından ve hololarından esinlenerek yaratıklara inek, köpek, aslan demeye yeltenmişlerdi. Kullanım kılavuzlarını okuyanlar Şindiçiyu yaratıklarının ineklerden, köpeklerden, aslanlardan çok daha küçük olduğunu, bunların daha çok Diçiyu’da böcek, örümcek ve solucan denilen şeyler olduğunu söylüyorlardı. “Buradakilerin omurgadan haberleri yok daha,” dedi bu yaratıkların büyüsüne kapılan ve elektrik mühendisi olarak yaptığı işlerinden kalan bütün zamanını Arz Biyolojisi arşivlerini incelemekle geçiren genç Garcia Anita. “En azından dünyanın bu kısmındakilerin. Ama harika kabuklar icat ettiklerine kuşku yok.”

Bir milimetre kadar uzunluğunda, yeşil kanatlı, ısrarla insanların peşine takılan, insanların tenleri üzerinde yürüyerek hafifçe gıdıklayan yaratıklara zamanla köpek ismi verildi. Bu yaratıklar pek dostane davranıyorlardı; köpeklerin de insanın en iyi dostu olması gerekiyordu. Anita bu yaratıkların insanların terindeki tuzu sevdiğini, dostluğu bilecek zekâya sahip olmadıklarını söyledi ama insanlar bu yaratıklara köpek demeye devam etti. Ay, boynumdaki ne? Hı, bir köpekmiş.

Gezegen yıldızın etrafında dönüyordu.

Fakat akşamları güneş batıyordu. Aynı şey ama değişik bir mesele. Batan güneş renkleri de, rüzgârın havada hareket ettirdiği renkleri de götürüyordu.

Şafak vakti güneş doğuyor, beraberinde dünyanın bütün kararsız, hiddetli, ince renklerini getiriyor, onarıyor, yeniden hayat kazandırıyor, yeniden doğuruyordu.

Buradaki süreklilik insanlara dayanmıyordu. Ama onlar bu devamlılığa bağımlıydı. Farklı bir meseleydi bu.

Gemi yoluna devam etti. Gitti.

Dışarıda yaşama konusunda fikirlerini değiştiren Dışarlıklılar genellikle ilk birkaç ongün içinde geri dönmüştü. Artık Başmelek 5-Ross Minh’in başkanlığını yaptığı Tam Katılımlı Konsey Keşif’in 164. Yıl 256. Gün’de ayrılacağını bildirdiğinde, sürekli sürgünün kesinliğine veya dışarıdaki yaşamın acılı gerçeklerine tahammül edemeyen birkaç kişi Yerleşim’den gemiye alınmalarını istemişti. Gemi taraftarlarından, bu nihayetsiz yolculuğun beyhudeliğini gören veya başmelekler tarafından yönetilmeyi kabul edemeyen bir o kadar kişi de Yerleşim’e katılmayı istemişti.

Gemi ayrıldığında, gezegende bulunan dokuz yüz dört kişi burada kalmayı seçmişti. Burada ölmeyi. Bazıları ölmüştü bile.

Bu konuda çok az konuşuyorlardı. Söyleyecek çok fazla şey yoktu, üstelik insan sürekli yorgun olduğundan yemek yemek, yataktorbasına girip uyumaktan başka bir şey de istemiyordu. Geminin yoluna devam etmesi büyük bir mesele gibi görünmüştü, ama öyle değildi. Zaten yerden gemiyi göremiyorlardı. Ayrılış gününden günler öncesinde radyolarda ve kancanette saadete yapılan yolculuk hakkında bol bol konuşuldu; vaizlar yerdeki insanlara hâlâ birer melek olduklarını ve mutluluğa geri döndüklerinde onlara kucak açılacağını söyleyip durdular. Sonra bir kişisel mesajlaşmalar, yalvarmalar, karşılıklı kutsamalar, vedalar fırtınası yaşandı ve ardından gemi gitti.

Uzun bir süre Keşif Yerleşim’e haber ve mesaj yollamaya devam etti: doğumlar, ölümler, vaazlar, dualar, yolculuğun ortak neşesinin raporları. Yerleşim’den gemiye de, Arz’a yollanan bilgi verici ve bilimsel raporların aynılarının yanı sıra kişisel mesajlar gidiyordu. Diyalog ve cevap girişimleri nadiren başarılı oluyordu ve ilk birkaç yıldan sonra genellikle vazgeçilmişti.

Anayasa’nın buyruklarına itaat eden Yerleşimciler Şindiçiyu ile ilgili bilgileri toplayıp düzenlediler ve hayatta kalmak için yaptıkları işlerden zaman kaldıkça asıl gezegenlerine yolladılar. Bir komite Yerleşim’in düzenli tarihsel olaylarının kaydını tutmak ve bunları yollamakla uğraşıyordu. İnsanlar aynı zamanda kendi gözlemlerini, düşüncelerini, görüntülerini, şiirlerini yolluyorlardı.

İnsan bunları bir başkasının dinleyip dinlemediğini merak etmekten alamıyordu kendisini. Ama bu yeni bir şey değildi.

Gemiye yollanan iletiler Yerleşim’in alıcılarına gelmeye devam ediyordu; Diçiyu’daki insanlar daha yıllarca onların bu erken varışlarından haberdar olamayacaktı, cevaplarının gelmesi de yıllar sürecekti. İletişim her zamanki gibi kafa karıştırıcı, neredeyse tamamen alakasızdı ve gerek kelime hazinelerinin gerekse düşünme tarzlarının değişmesi yüzünden anlamak gün geçtikçe zorlaşıyordu. Saklı Y. D. ne demekti ve neden Milak’da bu konuda isyanlar yaşanmıştı? Yol teknolojisi neydi? Neden pankogenlerdeki 4:10’luk oranı bilmelerinin gerekli olduğunu söylüyorlardı?

Kelime sorunu da yeni bir şey değildi. İnsan gemideki bütün hayatı boyunca ne anlama geldiğini bilmediği bir sürü kelime öğrenirdi. Dünyada bir şey ifade etmeyen kelimeler. Bulut gibi, rüzgâr gibi, yağmur gibi, hava gibi kelimeler. Şairlerin kelimeleri, sayfanın altında açıklaması verilen, filmlerde kısa görsel karşılıkları, bazen de Sanallarda kısa duygusal karşılıkları bulunan kelimeler. Gerçeklikleri hayale veya sanala dayanan kelimeler.

Ama burada, bir anlamı olmayan kelimeler, içi boş kavramlar varolan birer kelime oluyordu. Burada hiçbir şey sanal değildi.

Bulutlar batıdan geliyordu. Batı, başka bir gerçeklikti. Yön: İnsanın içinde kaybolabileceği bir dünyada son derece önemli bir gerçeklik.

Yağmur, belli bir cins buluttan yağıyordu; yağmur ıslatıyordu, ıslanıyordun, rüzgâr esiyordu, üşüyordun ve bu böylece sürüp gidiyordu; bir program değil de iklim olduğu için de durmuyordu. Varolmaya devam ediyordu. Ama insan için öyle değildi, eğer yağmurdan kaçma sağduyusunu kullanmayı akıl etmezsen varolmaya devam edemiyordun.

Büyük bir ihtimalle Arz’daki insanlar bunu zaten biliyorlardı.

Büyük, kalın, uzun bitkiler, ağaçlar genellikle, gemidebulunan (Tek kelime: gemidebulunan) bazı aletlerin ve süslerin yapıldığı madde olan, çok nadir ve kıymetli tahta maddesinden meydana geliyordu. Tahta nesneler çok nadiren dönüştürülürdü çünkü bunların yerine yenileri konulamazdı; plastik kopyaları, nitelik bakımından oldukça farklı olurdu. Buradaysa plastik nadir ve kıymetliydi ama bütün tepeler ve vadiler tahta doluydu. İniş Stoğu’nda bulunan garip ve kadim aletlerle devrilmiş ağaçlar parçalara ayrılabiliyordu. (Böylece kullanım kılavuzunda elektrikli testere diye yazılmış olan lektrikliteserenin anlamı da yeniden keşfedilmiş oldu.) Bütün ağaç parçacıkları masif tahtaydı: Bu bina yapmak için mükemmel bir maddeydi, aynı zamanda biçimlendirilerek faydalı aletler de  yapılabiliyordu. ayrıca tahta ateşe verilip ısı elde edilebiliyordu.

Bu keşif inanılmayacak derecede önemliydi, acaba Arz’a yollanacak bir haber sayılabilir miydi?

Ateş. Meşalenin ucundaki nesne. Bunzen bekindeki faal nokta.

İnsanların çoğu yanan ateşi hiç görmemişlerdi. Etrafına toplandılar. Dokunmayın! Ama hava artık soğuktu, bulut ve rüzgâr doluydu, iklim doluydu. Ateş sıcaklığı insanın hoşuna gidiyordu. Yerleşim’in ilk jeneratörünü kuran Lung Jo, ağaç parçacıklarını toplayarak bunları çayırının içine yığdı, tutuşturdu ve arkadaşlarını ısınmak için içeri çağırdı. Anında herkes boğulacak gibi olup öksürerek çayırdan dışarı uğradı çünkü ateş tahtayı sevdiği gibi çayırı da sevmişti ve sonunda yağmur altında kara leş kokulu bir pislikten başka hiçbir şey kalmayıncaya kadar çayırı kırmızı ve sarı dilleriyle yalayıp yuttu. Bir felaket. (Başka bir felaket.) Yine de hep birlikte ağlayarak ve öksürerek bir duman bulutu içinden dışarı fırlamaları komikti.

Bulut. Duman. Anlam ile, anlamlar ile dolu, sıkışmış, dolmuş kelimeler. Ölüm kalım anlamları, yaşamı belirten, ölümü belirten kelimeler. Şairler demek ki neredeyse kelimenin gerçek anlamlarıyla konuşuyorlarmış.

Bulutlar kadar yalnız dolandım...

Sakaldan geçen hava nedir ki?

Rüzgârlı ve garip belli ki...

0-2 yulaf ırkı topraktan çıktı, belirdi, filiz verdi, yaprak çıkarttı ve o harika sarkık tahıl başları yeşerdi, sarardı ve hasat edildi. Tohumlar insanın parmakları arasından parlatılmış boncuklar gibi akıyor, o kıymetli yiyecek yığınına düşüyorlardı.

Gemiden alınan iletilerde kişisel mesajlar veya bilgiler aniden kesiliverdi; artık sadece daha önce hazırlanmış, Kim Terry ve Patel Saadetli tarafından yapılan konuşmalar, bazı başmelekler tarafından verilmiş vaazların bulunduğu üç kaydın tekrar yayınları vardı, ayrıca bir erkekler korosunun söylediği şarkıların kaydı tekrar tekrar çalınıyordu.

“Neden ben Altı Lo Meiling’im?”

Çocuk annesinin açıklamasını anlayınca, “İyi ama bu gemidebulunandı. Biz burada oturuyoruz. Hepimiz Sıfır sayılmaz mıyız?” dedi.

5-Lo Ana bu hikâyeyi Toplantı’da anlattıktan sonra hikâye bütün topluluğa yayıldı ve herkesi keyiflendirdi, tıpkı kenarları altın ipliklerle çevrelenmiş pırıltılı şeffaf kanatları olan o yaratıklardan birinin uçuşu gibi. Herkes işini gücünü bırakıp, “Bakın!” diyerek başını kaldırır, bu yaratığı seyrederdi. Mariposa dedi birisi ona ve bu güzel isim hayvana yapıştı kaldı.

Sürekli iş yapılamayan soğuk havalarda, nesnelerin isimleriyle ilgili epey bir konuşma yapılıyordu. Nesneleri adlandırmak konusunda tartışıyorlardı. Köpekler gibi. İnsanlar isim koyma işinin ciddiye alınması konusunda hemfikirdi. Ama kayıtlara bakıp da, Diçiyu’da buradaki kahverengi yaratığa benzeyen yaratıklar var diye bunlara da kabuklu böcek demenin pek bir faydası yoktu. Bu kabuklu böcek değildi. Kendi ismi olmalıydı. Üç bacaklı, kliklikleyen, yaprakkemiren. Peki ya biz? Ana’nın kızı haklı, biliyor musunuz? 4’ler, 5’ler, 6’lar... bütün bunların burada bizimle ne ilgisi alakası var artık? Melekler 100’e kadar gidebilir... l0’a varsalar şanslı sayılırlar... Peki ya Zerin’in bebeği? O, 6-Lahiri Padma değil. O, 1- Şindiçiyu-Lahiri-Padma... Belki de sadece Lahiri Padma’dır. Neden adımları saymak zorundayız? Bir yere gittiğimiz yok. O burada. Burada yaşıyor. Burası Padma’nın dünyası.

Luis’i batı yerleşim alanının arkasındaki yastık bahçede buldu. Hastaneden izinli olduğu gündü. Güzel bir ilkyaz günüydü. Saçı güneşte parlıyordu. Hsing onun yerini saçının gümüş yansımasından bulmuştu.

Yerde, toprak üzerinde oturuyordu. İzin gününde, minik hendekler, setler, su yolu kapaklarından oluşan sulama sistemindeki sürekli dikkat isteyen ama zahmetsiz bir iş olan nöbetini tutuyordu. Çörek iyi sulandığı zaman, ama haddinden fazla değil, yeterince sulandığı zaman iyi oluyordu. Bütün olarak veya öğütüldükten sonra pişirilen yumrular, Liu Yao’nun yenebilir bir cins yetiştirmeyi başarmasından beri başlıca ürün olmuştu. Yerel tohumları ve tahılları hazmetmekte zorluk çeken insanlar çörekle besleniyordu.

On, on bir yaşındaki çocuklar, yaşlı insanlar, sakatlanmış insanlar genellikle sulama nöbeti tutardı; bu işte güce ihtiyaç yoktu, sadece sabır gerekliydi. Luis, Batı Deresi’nden akan suyu ayırarak ana kanal sisteminin kanallarından birine veren su yolu kapağının yakınında oturmuştu. İnce kahverengi bacaklarını uzatmıştı; koltuk değneği yanında duruyordu. Kollarını yere dayamış, ellerini kara toprağın üzerinde düz tutuyordu; yüzünü güneşe çevirmiş, gözlerini kapatmıştı. Üzerinde şort ve bol, lime lime bir gömlek vardı. Hem yaşlı, hem de sakattı.

Hsing yanına gelip ona seslendi. Luis homurdandı ama ne kıpırdadı, ne de gözlerini açtı. Hsing de onun yanına çömeldi. Bir süre sonra dudakları Hsing’e o kadar güzel göründü ki uzanıp öptü.

Luis gözlerini açtı.

“Uyuyordun.”

“Dua ediyordum.”

“Dua mı!”

“Tapınıyordum?”

“Neye tapmıyordun?”

“Güneşe?” dedi sorarcasına Luis.

“Bana sorma!”

Luis, tam o Luis bakışıyla Hsing’e baktı; nazik bir sorgulayıcılıkla, bir şey yüklemeden, içten; beş yaşından beri ona hep böyle bakardı. Onun içine bakardı.

“Başka kime sorayım?” dedi Luis.

“Dua etmek ve tapınmak konusundaysa, bana değil.”

Hsing, poposunu bir sulama kanalının kıyısına yerleştirip Luis’e bakacak şekilde rahatça oturdu. Güneşin sıcaklığını omuzlarında hissediyordu. Luisita’nın tahıl saplarından acemice ördüğü şapkayı takıyordu.

“Bozulmuş bir kelime hazinesi,” dedi Luis.

“Kuşkulu bir ideoloji,” dedi Hsing.

Ve kelimeler aniden Hsing’e zevk verdi, kocaman kelimeler —kelime hâzinesi! ideoloji!— konuşma hep kısa, küçük, ağır kelimelerle yapılıyordu: yemek, çatı, alet, al, yap, sakla, yaşa. Büyük kelimeleri artık kullanmıyorlardı, aklını bir an için mariposa gibi havalandıran, rüzgârda çırpıştıran o uzun, havalı kelimeleri.

“Şey,” dedi Luis, “bilmiyorum.” Düşündü. Hsing onun düşünüşünü seyretti. “Dizimi parçaladığımda ve yatmak zorunda kaldığımda,” dedi, “zevk almadan yaşamanın bir anlamı olmadığına karar verdim.”

Bir sessizlikten sonra Hsing, alaycı bir ses tonuyla, “Saadet?” dedi.

“Hayır. Saadet Sanal Gerçeksizliğin bir formu. Hayır, ben zevk diyorum. Gemide bunu hiç bilmiyordum. Sadece burada var. Ara sıra. Kayıtsız şartsız varoluş anları. Zevk.”

Hsing içini çekti.

“Zor kazanılan,” dedi.

“A, evet.”

Bir süre sessizce oturdular. Güney rüzgârı sertçe esti, durdu, bu kez hafif hafif esti. Islak toprak ve fasulye çiçeği kokuyordu.

Luis şöyle dedi:

“‘Diyorlar ki, ben nine olduğum zaman, sema altında

Yürüyebilirmişim başka bir dünyada.’”

“Ah,” dedi Hsing.

Yeni, daha derin bir iç çekişle gelen hıçkırık nefesini tıkar gibi oldu. Luis elini onun elinin üzerine koydu.

“Alejo çocuklarla birlikte nehir yukarı balık avlamaya gitti,” dedi Hsing.

Luis başıyla onayladı.

“Çok endişeleniyorum,” dedi Hsing. “Ben endişemle zevki kaçırıyorum.”

Luis yine başıyla onayladı. Sonra hemen, “Ama düşünüyordum da... tapınırken, ya da her ne dersen de, onu yaparken düşündüğüm şey topraktı.” Bir avuç ufalanan, kara renkli milli toprağı kaldırarak, elinden dökülmesini seyretti. “Eğer yapabilseydim, ayağa kalkıp üzerinde dans ederdim, diye düşündüm... Benim için dans et,” dedi, “eder misin Hsing?”

Hsing bir an bekledikten sonra ayağa kalkıp —alçak kıyıdan kendini kaldırmak zor olmuştu, son günlerde dizleri pek iyi değildi— ve kıpırdamadan durdu.

“Kendimi aptal gibi hissediyorum,” dedi.

Kollarını kanat açar gibi açtı ve toprağa basan ayaklarına baktı. Sandaletlerini silkip çıkarttı, ayağıyla kenara itti; yalın ayaktı. Sola, sağa, öne, arkaya birer adım attı. Ellerini, avuç içleri yere bakacak şekilde ileri doğru uzatarak, Luis’e doğru dans etti. Luis ellerini tuttu, Hsing çekip onu kaldırdı. Luis güldü; Hsing hafifçe gülümsedi. Luis kıpırdamadan durmuş onun ellerini tutarken Hsing çıplak ayaklarını topraktan kaldırıp yine indirdi. Bu şekilde birlikte dans ettiler.

—