LOGOS: 3 Oyun: 1

KONSTANS GÖLÜNDEN ATLA GEÇİŞ

Peter Handke

Almanca'dan Çeviren:

Dürrin Tunç

Yapıtın Özgün Adı:

Der Ritt über den Bodensee

Çeviri, Suhrkamp Verlag (Frankfurt am Maln)

tarafından 1980’de basılan

‘Peter Handke-Stücke: 2' adlı kitaptan yapılmıştır.

Kapak Düzeni:

Mehmet Akıncı

Ofset Baskıya Hazırlık:

ANALİZ Basım Yayın Tasarım Uygulama Ltd. Ştl.

Baskı:

Metinler Matbaacılık Ltd. Ştl. Tel: 528 44 04

Birinci Basım

Haziran 1990

LOGOS YAYINCILIK ®

ANALİZ Basım Yayın Tasarım Uygulama Ltd. Ştl. Cagaloglu Yokuşu. Evren Han, Kat: 4 İstanbul Telefon: 511 0626

peter handke

konstans gölü’nden atla geçiş

Beyaz eşarplı bir kadın Emil jannings Heinrich George Elisabeth Bergner Erich von Stroheim Henny Porten Alice ve Ellen Kessler Oyuncak Bebek

Okumayı 'kolaylaştırmak için:

"Oyuncu A”, "Oyuncu B", "Oyuncu C" demek yerine, oyun kişilerine tanınmış oyunculann adlan verilmiştir.

Oyunun sahnelenmesi için:

Oyun kişilerine oyunculann adlan verilmelidir. Oyun kişileri, bu kişileri canlandıranlardır aynı zamanda.

'Düş mü görüyorsunuz,

yoksa konuşuyor musunuz?"

Sahne büyüktür. Daha büyük bir odanın bir bölümünü gösterir. Sahnenin arka duvarı odanın da duvan olup, kahverengiye çalan yeşil, desenli duvar kâğıdıyla kaplıdır. Sağda ve solda, arka duvara paralel iki ayn merdiven uzanır. Bunlar, duvann tam ortasında birleşir; birkaç basamakla odaya inilir. Böylelikle, izleyici merdivende duran kişileri önce profilden, sonra önden görür. Her iki merdivenin de altında, sağda ve solda, belli belirsiz iki KAPI vardır. Merdivenler hafif kavisli, dar bir tırabzanla sınırlanır. Odanın tabanı kâ-ğıtlann rengine uygun, fazla dikkat çekmeyen bir halıyla kaplıdır. Basamaklarda bordo renkli bir yolluk vardır.

Odada görülen eşyalann hemen hepsi örtülüdür; örtüler BEMBEYAZDIR. Odanın ortasında -elbette tam ortasında değil- neredeyse sahnenin önünde, büyük, koyu renkli, üstüne örtü serilmiş bir masa vardır. Masanın üstünde kül tablası, bir puro kutusu, üstüne sıcak durması için işlemeli bir kılıf geçirilmiş çay ya da kahve termosu , uzunca, yine işlemeli bir çatal bıçak kılıfı, üstleri örtülü iki şamdan durmaktadır. Masanın sağında, solunda ve arkasında üstleri örtülü üç koltuk vardır. Bunlann yanına ve arkasına iki koltuk ve bir sandalye daha konulmuştur. Hepsi de beyaz örtülerle kaplıdır. Masanın çevresindeki koltuklardan birinin önünde ayak koymaya yarayan, koltukla aynı yükseklikte, kapitone bir puf, diğerinin önünde daha küçük bir puf vardır. Üçüncü-sünün önünde hiçbir şey yoktur.

Masanın sağında, bir kaç adımlık uzaklıkta, üstünde şişelerin durduğu bir servis arabası bulunmaktadır. Şişelerin biçiminden içlerinde ne olduğu anlaşılır. Örtülü değildir.

Masanın solunda, bir kaç adımlık uzaklıkta, altında bazılan birbirine bağlanmış bir tomar kalın derginin durduğu bir gazete sehpası görülür. Bunun üzerinde bir pikap ve plak vardır. Bunlar da örtülü değildir.

Daha ötede, bir yanda servis arabasının, diğer yanda gazete sehpasının arkasında üstleri örtülü birer kanepe vardır. Soldaki kanepenin solunda, üstünde beyaz bir kağıt torba geçirilmiş bir heykelin durduğu, çekmeceleri olan kahverengi cilalı bir komodin göze çarpar. Sağdaki kanapenin sağına bir gitar dayalıdır. Termosun üstündeki kılıfa benzer işlemeli bir kılıfı vardır.

Duvarın sağ ve sol merdivenlerin altında kalan kısmına iki resim asılmıştır. Bunlar da beyaz örtülerin ardına gizlenmişlerdir.

Sahnenin ön kısmında, sağda, masanın hizasmda, genelde yatakların önüne konulan türden küçük, üç kanatlı bir paravan vardır. İki kanadı birbirine, diğeri izleyiciye dönük biçimde yerleştirilmiştir. Arka plandaki duvarla aynı renkte, desenlidir.

Bütün eşyalar, durdukları yere öylesine aittirler ki, onları başka bir yerde düşünmek güçtür. Yerlerinden bir parça kımıldatılmalan bile olanaksız gibidir. Her şey yerinde sabit gibidir; yalnız eşyalar değil, aralanndaki mesafeler ve boşluklar bile.

Sahne ışığı gün ışığıdır.

Perde kalktığında, sağda ve solda ayn bir odaya açılı-yormuş duygusunu veren iki kapı ortaya çıkmıştır.

Başı beyaz eşaıpla örtülü bir kadın, elinde büyük bir elektrik süpürgesiyle eşyaların arasında seri fakat aceleci olmayan hareketlerle gider gelir. Kadının yüzü siyaha boyalıdır. Kalkmakta olan perdenin ilk hareketiyle çalıştırılan elektrik süpürgesi oldukça gürültülüdür.

Masanın başındaki sandalyede EMİL JANNINGS oturmaktadır. Ayaklarını sandalyenin önünde duran kapitone pufa uzatmış, gözleri kapalıdır. Oldukça şişmandır. Çizmeleri pufun yanında durmaktadır. Üstünde yakası iliklenmemiş açık renk bir gömlek, siyah bir pantolon ve kırmızı ipek çoraplar vardır. Kostümünüh birkaç aynnüsı görünmesine rağmen iyi giyimli olduğu anlaşılmaktadır: İpek gömleğinin kollarında oldukça uzun nişler vardır. Beline bordo renkli bir kuşak bağlamıştır.

Makyajı abartılıdır. Kaşları kalemle belirginleşüril-miştir. Sağ elinin tırnaklan siyaha boyalı parmaklanna büyük yüzükler takmıştır.

Perde açıldığından beri hiç kımıldamamıştır. Kadın da işini bitirmek üzeredir. Bir eliyle gazete sehpasının etrafını temizlerken, diğer eliyle pikabı açar.

Birkaç tınıdan başka bir şey duyulmaz. Elektrik süpürgesinin sesi müziği bastınr.

Kadın elinde süpürgesiyle arka duvara doğru ilerler, süpürgeyi kapatır. Müzik sesi duyulur. T. Kupferberg'in "The Garden İs Open" adlı parçası çalmaktadır.

Kordonu prizden çeker, süpürgenin çevresine dolar ve süpürgeyi kapının arkasına koyar.

Pikap çalarken eşyalann arasında dolaşır ve heykelle tablolar dışında hepsinin örtülerini kaldınr.

Yavaş hareket etmesine rağmen, seri iş yapar. Son olarak, yumuşak bir hareketle, tek bir hamlede Emil Jan-nings’in altındaki örtüyü çeker alır ve pikap çalarken soldan çıkar.

Sahnede bir süre hiçbir şey kımıldamaz, yalnızca plak

döner.

Pikap durur. Biraz sonra Emil Jannings yavaşça gözlerini açar.

Çatallanmış sesiyle "dediğim gibi-" der.

Boğazını temizler ve tok bir sesle yineler: "Dediğim gibi." Sessizlik. "Kötü biran."

Paravananın arkasından biri çatallanmış sesiyle sorar: "Neden?" Boğazını temizlemek için iki kez öksürür, ikinci seferinde öne çıkar, tok bir sesle yineler: "Neden?"

Çıkan HEINRICH GEORGE'dir. Oldukça şişmandır. Onun da kostümünün aynntılanndan iyi giyimli olduğu anlaşılmaktadır. Şeritli bir ceket giymiştir; ayağında bağcıklı ayakkabılar vardır.

Öylece durur.

"Geçti bile" der, başını biraz öte yana döndürmüş olan Emil Jannings.

Heinrich George, Emmil Jannings'e doğru bir adım atar ve iki büklüm olur.

"Ayağım uyuşmuş" der, yavaşça doğrulurken.

Emil Jannings puro kutusuna uzanır. Kutuyu kaldınr, ancak tutamaz ve yere düşürür.

"Benim de elim."

Heinrich George temkinlice Emil Jannings'e yaklaşır, yanında durur.

İlk kez bakışırlar, sonra hemen kaçınrlar gözlerini.

George masanın kenanna dayanır, sonra üzerine oturur.

Puro kutusu ikisinin ortasında, yerde durmaktadır. İkisi de kutuya bakarlar.

Jannings başını George'ye çevirir.

George masadan iner.

Jannings puro kutusunu gösterir.

George bu hareketi yanlış anlar ve puro kutusunda görülecek bir şey varmışçasına bakar.

Jannings bu yanlış anlamanın üstüne gider ve gerçekten göstermek istediği bir şey varmış gibi yapar:

"Şu etiketin üstündeki mavi gökyüzü var ya, dostum, o gerçek bir gökyüzü!"

George puro kutusuna doğru eğilir, kutuyu eline alır,

bakar:

"Hakkınız var!"

Kutuyu yeniden yere koyar ve doğrulur.

Jannings: "Ayakta-"

George onun sözünü keser: "Oturabilirim de".

Önünde küçük pufun durduğu koltuğa oturur, rahatça yerleşir:

"Ne diyecektiniz?"

Jannings:" 'Hazır ayaktayken, rica etsem, yerdeki puro kutusunu uzatır mısınız bana?'!"

Sessizlik.

George: "Düş gördünüz mü?"

Jannings: "Uzun gecelerde."

George: "Düş görmelisiniz."

Jannings: "Bir keresinde, bir kış akşamı, birisiyle lokantada oturuyorduk. Dediğim gibi, akşamdr. Cam kenann-

ıo

da oturmuş, bir ceset hakkında konuşuyorduk. Söz konusu olan intihar etmiş biriydi. Irmağa atlamıştı. Dışarıda yağmur yağıyordu, elimizde yemek listeleri vardı. 'Sağınıza bakmayın !’ (George hemen önce soluna, sonra sağına bakmıştır) diye bağırdı aniden karşımdaki. Sağıma baktım: ceset falan yoktu. Zaten arkadaşım yemek listesinin sağına bakmamamı istemişti, çünkü orada fiyatlar yazılıydı." Sessizlik. "Nasıl buldunuz hikâyeyi ?"

George: "Yani yalnızca bir hikâyeydi bu, öyle

mi ?"

Sessizlik.

Jannings: "Anlatınca insanın kendisine bile öyle geliyor."

George: "Hikâye gibi mi ?"

Jannings başıyla onaylar. Sessizlik. Sonra ağır ağır, hayır anlamına, başını iki yana sallar.

George: "Hikâye gibi gelmiyor demek. Yani bana an-lattıklannız doğru mu ?"

Jannings: "Yalnızca şaşıyorum."

Sessizlik.

George: "Pekiyi, devamı nasıl ?"

Jannings: "Böbrek flambe ısmarladık."

George: "Getirdiler mi ?"

Jannings: "Tabii."

George: "Sonra hesabı istediniz ve getirdiler..."

Jannings: "Elbette."

George: "Sonra paltolarınızı istediniz ve getirdiler..."

Jannings: "Paltolarımızı mı, niye ?"

George: "Kış akşamı olduğu için."

Jannings rahatlamıştır: "Ha, tabii."

George: "Peki, sonra ?"

Jannings: "Sonra eve gittik."

İkisi de rahatlamış bir şekilde gülerler. Sessizlik.

George: "Yalnız anlamadığım bir şey var. Hikâyenin bir kış akşamında geçmesinin ne önemi vardı ? Bence bunu belirtmek gereksizdi."

ıı

Jannings gözlerini kapar, düşünür.

George: "Uyuyor musunuz ?"

Jannings gözlerini açar: "Evet, buydu işte !" Siz bana düş görüp görmediğimi sordunuz; ben de size, sabaha karşı düş göımeye başladığım kış gecelerinin uzun süren uykularından söz ettim. Ömek olarak da, bir kış akşamında geçebilecek bir düş anlatmak istedim size."

George: "Geçebilecek mi dediniz ?"

Jannings: "Düşü ben uydurdum. Dediğim gibi, bir örnekti yalnızca, insanın aklından geçen bir şey... Dediğim gibi- bir hikâye..."

George: "Ama, ya böbrek flambe?"

Jannings: "Siz hiç böbrek flambe yediniz mi?"

George: "Hayır. Bildiğim kadanyla yemedim."

Jannings: "Bilmiyorsanız yemiş olamazsınız zaten."

George: "Hayır."

Jannings: "Bana karşı mı geliyorsunuz?"

George: "Evet, yani hayır, yani evet, size katılıyo-

ıı

rum.

Jannings: "Demek siz böbrek flambeden söz ettiğinizde bilmediğiniz bir şeyden söz ediyorsunuz, öyle mi?"

George: "Bunu söyleyecektim ben de."

Jannings: "Ama insan bilmediği bir şeyden söz etmemeli, öyle değil mi?"

George: "Elbette!"

Jannings avucunu yukan döndürerek uygun bir el jesü yapar. George ele bakar. George'nin, elinde bakaca'c bir şey bulduğunu sanan Jannings, elini indirmez.

El, şimdi sanki bir şey verilmesini bekliyormuş gibi öylece durmaktadır. Örneğin puro kutusunu. Bu duruş, özellikle son konuşulanlardan sonra öylesine kışkırtıcıdır ki, George eğilip, kutuyu Jannings’in eline koyar.

Kısa bir sessizlik, sanki Jannings başka bir şey bekliyormuş gibi...

Sonra Jannings öteki eliyle kutuyu alır ve dizine koyar. Hâlâ uzattığı avucuna bakmaktadır.

"Bunu kastetmemiştim." der Jannings, "Elimde dikkatinizi çeken bir şey var gibi geldi yalnızca."

Bir eliyle kutunun kapağını açar ve George'ye uzatır, o da kutunun içine bakar.

"Buyurun!"

George hemen bir puro alır. Jannings de alır.

George kutuyu Jannings'in elinden alır ve masanın üstüne koyar.

Herkes kendi purosunu yakar.

İkisi de arkalarına yaslanıp, purolarını içerler.

George: "Sizin de dikkatinizi bir şey çekmedi mi?"

Jannings: "Söyleyin."

Sessizlik.

Jannings: "Haydi, söyleyin lütfen."

George: "'Böbrek flambeden' söz ettiğimizde, her şeyin birdenbire nasıl gülünçleştiği... sizin de dikkatinizi çekmedi mi? Yok, hayır... birdenbire değil, yavaş yavaş, daha doğrusu, böbrek flambe dedikçe, böbrek flambe, böbrek flambe... anladınız mı, neden böbrek flambenin her şeyi bu denli gülünçleştirdiğini?"

Sessizlik.

Jannings: "Söyleyin."

George: "Çünkü o anda görünmeyen bir şeyden konuşuyorduk! O anda burada olmayan bir şeyin sözünü ettik! Pekiyi, bunun nasıl olup da dikkatimi çektiğini biliyor musunuz?"

Sessizlik.

Jannings: "Söyleyin!"

George: "Hani, iki dakika önce şu el hareketini yapmıştınız ya."

Jannings George'nin sözünü keser: "O zamandan beri iki dakika mı geçti?"

George: "Daha çok da olabilir. Her neyse, ne diyecektim ben?"

Jannings: "Hani şu el hareketini yaptığımda-"

George: "O el hareketinizi yaptığınızda, birdenbire elinizdeki yüzükler dikkatimi çekti ve kendi kendime düşündüm: Aa, yüzükler! Şuraya bak, yüzükler, gerçekten: yüzükler! Sonra yüzükleri yeniden gördüm ve düşündüğüm şeyle gördüğüm şey böylesine harikulade bir biçimde bir araya gelince, bir an için öylesine mutlu oldum ki, puro kutusunu avucunuza koymaktan başka bir şey yapamadım. Hep o böbrek flambeden söz ettiğimizde, kendi kendime nasıl gülünçleştiğim işte ancak o zaman dikkatimi çekti! Artık kendim değildim, böbrek flambeden söz ederken, tüylerim diken diken oluyordu, ancak, yüzükleri gördüğümde ve: Aa, yüzükler! diye düşünüp sonra yüzüklere İKÎNCİ kez baktığımda, tekrar kendime gelmiş gibi oldum."

Jannings: "Ben de kutuyu, kendi isteğinizle bana uzattınız sanmıştan!"

George: "Anlıyor musunuz beni?"

Jannings: 'İnsanca, evet."

George: "Çevrenize bir bakın!"

Odada çevrelerine bakınırlar.

George:" 'Araba!'"

Biraz durup, çevrelerine bakmaya devam ederler.

George:" 'Maymun salıncağı'!"

Dunıp, çevrelerine bakmaya devam ederler.

George:" 'Zağar köpekleri'!"

Odada çevrelerine bakınıp, dururlar.

George:" 'Açlık ödemleri'!"

Yalnızca Jannings bakınır, durur.

George:" 'Kapı düğmesi'!"

Jannings çabucak George'ye bakar: "Haklısınız, yüzüklerim hakkında konuşalım."

George: "Yüzükler hakkında konuşacak bir şey kalmadı."

Jannings susar.

George: "Bana bir şey söylemiyorsunuz artık."

Jannings: "Ben mi?"

George: "Yüzükler."

Jannings: "Eee..."

George heyecanlanır:" 'Eee\ ne?"

Jannings heyecanlanır:" ’Eee'?!" Sessizlik. Her sessizlikte ortam giderek daha gerginleşir. İkisi de puro içerler. Purolarından aynı anda nefes çektiklerini fark edince, durur ve nefeslerini tutarlar.

Biri dumanı üfleyecek olduğunda, diğerinin de üfle-mekte olduğunu fark eder ve durur; ancak ondan sonra dumanı üfler.

Birdenbire Jannings içtenlikle sorar:

"Ya yüzükler sizin olsaydı?"

George onu dostça bir ifadeyle süzer:

"Ama onlar sizin yüzükleriniz!"

Sessizlik. Hiç kımıldamazlar. Ortam giderek daha da gerginleşir.

George: "Ama onlar sizin yüzükleriniz, değil mi?"

Jannings ani bir hareketle yüzükleri parmağından çıkan r.

George, Jannings'in ne yapmak istediğini anlamıştır. Öne eğilir ve parmaklannı açar.

Jannings yüzükleri masanın üzerine koyar.

George yüzükleri rastgele, doğallıkla, neredeyse eline hiç bakmadan parmaklarına takar. Eline bakar.

"Tam bana göre!" der. Sessizlik. "Sanki hep bana ait olmuşlar gibi!"

Sessizlik.

"Tam bana göreler!" Sessizlik. "Ve zaten hep bana aittiler."

PARLAMALARI için yüzükleri ışığa tutar. Onlan okşar ve teker teker hepsine dudaklanyla dokunur.

Oynar: Yüzüksüz eliyle bir şeyi gösterir, sonra yüzük-lü eliyle. Yüzüksüz elini kalbine koyar, sonra yüzüklü elini. Yüzüksüz parmağıyla birisini çağınr, sonra yüzüklü parmağıyla. Yüzüksüz parmağıyla birisine gözdağı verir, sonra yüzüklü parmağıyla.

Sahip olma sarhoşluğu içindedir:

"Elimi yüzüksüz düşünemiyorum bile artık! Elimi yü-züksüz. Yüzüksüz elimi- kendimi yüzüksüz- yüzüksüz kendimi- kendimi yüzüksüz olarak düşünemiyorum bile artık! Siz beni yüzüksüz olarak düşünebiliyor musunuz?"

Jannings yanıt vermez.

George yeniden konuşmaya başlar:

"Pahalı yüzükler! Siz, yuvarlak şeyler. Nasıl ki, siz başlangıç ve son nedir bilmiyorsanız, ben de-"

Durur ve yeniden başlar:

"Ve nasıl ki, değiştiriyorsanız üstünüze düşen ışığı ve nasıl değiştiriliyorsanız ışık tarafından, bende-"

Durur.

Sessizlik.

"Her neyse. Karşılaştırma isteği uyandırıyorsunuz içimde. Size sahip olduğumdan beri benim için bir anlam taşıyorsunuz."

Sessizlik. "İnsanın bütün parmaklarına yüzük takması-ne anlama gelir bu? Zenginlik mi? Erken ölüm? Merdivene çıkarken dikkat edilmeli anlamına mı gelir? Mesleki güçlükler? Dikkat, hayati tehlike mi yoksa?" Sessizlik.

Jannings: "Şimdiye dek düşümde hiç yüzük görmedim."

George: "Hiç yüzüğünüz olmadı da, ondan."

Sessizlik.

Jannings: "Aksine, olduğu için görmedim."

Sessizlik.

Jannings: "İçimde hiç karşılaştırma isteği de uyandırmıyorlar."

George: "Size yetmiyorlar da, ondan."

Sessizlik.

Jannings: "Aksine, bana yettikleri için."

Sessizlik.

George: "Nasıl ki-"

Jannings: "Yine mi 'nasıl ki’?"

George: "Bekleyin!"

Yeniden başlar:

"Nasıl ki, doğuştan başarısızlar, doğuştan mızıkçılar,

doğuştan suçlular varsa-”

Jannings: "Kim söylüyor olduklarım?"

George: "Ben!"

Jannings: "Bu hiçbir şeyi kanıtlamaz."

Sessizlik.

George: "Doğuştan 'başarısız olanlardan’ söz edildiğini duymadınız mı hiç?"

Jannings: "Sık sık."

George: "Pekiyi, 'doğuştan mızıkçı' deyimini duydunuz mu?"

Jannings: "Elbette!"

George: "Ya, 'doğuştan suçlu' deyimini?"

Jannings: "Tabii!"

George: "Ama 'sürünen yılan' deyimini, sık sık duymuşsunuzdur, öyle değil mi?"

Jannings: "Hiç duymadım."

George: " 'Ateşli Eskimo' diye bir şey duydunuz mu

hiç?"

Jannings: "Bildiğim kadarıyla hayır."

George: "Bilmiyorsanız, duymuş olamazsınız zaten. Ama 'uçan gemi' deyimini mutlaka duymuşsunuzdur." Jannings: "Olsa olsa masallarda."

George: "Ama, sürünen yılanlar vardır, değil mi?" Jannings: "Tabii ki, yoktur."

George: "Pekiyi, ateşli Eskimolar, onlar var mıdır?" Jannings: "Düşünemiyorum bile."

George: "Uçan gemiler vardır ama, değil mi?" Jannings: "Olsa olsa düşlerde."

George: "Gerçek yaşamda yok mudur?"

Jannings: "Yoktur."

Sessizlik.

George:" Ya doğuştan başarısız olanlar?"

Jannings: "Duruma göre vardır."

George: "Pekiyi, doğuştan mızıkçılar?"

Jannings: "Onlar vardır."

George: "Pekiyi, o halde doğuştan suçlular da vardır,

değil mi?"

Jannings: "Mantıklı."

George: "Yani, o zamanlar demek istediğim gibi-"

Jannings George’nin sözünü keser:" 'O zamanlar’ mı ? O kadar çok oldu mu?"

George duraksar.

Şaşkınlıkla: "Evet, tuhaf!"

Sonra hemen devam eder: "Nasıl ki, doğuştan başarısızlar, doğuştan mızıkçılar, suçlular varsa (elini açar) doğuştan sahip olanlar da vardır. Çoğu kişi bir şeye sahip olur olmaz, kendisi olmaktan çıkar, dengesi bozulur ve gülünç duruma düşer. Kendisine bile yabancılaşıp, her şeye hasetle bakar. Sözgelimi, gece yatağını ıslatanlar, sabahlan yatağın yanında durduklannda... (Yatak, onlann sahip olduklan bir şey midir, yoksa utanç duydukları bir şey mi?)" Kısa bir şaşkınlık. Sonra hemen devam eder: "Buna karşın ben, doğuştan sahip olanlardanım. Ancak bir şeye sahip olunca, kendim oluyorum."

Jannings, George’nin sözünü keser: " 'Doğuştan sahip olanlar’ mı? Bunu hiç duymamıştım." Sessizlik.

George birden:" 'Hayat bir oyundur.' Bunun söylendiğini duymuşsunuzdur, herhalde."

Jannings yanıt vermez, bekler.

George: "Bir oyunda da kazananlar ve kaybedenler vardır, öyle değil mi?"

Jannings yanıt vermez.

George: "Hiçbir şeye sahip olamayanlar kaybedenlerdir, her şeye sahip olabilenler de kazananlardır, öyle değil mi?"

Jannings yanıt vermez, yalmzca öne doğru eğilir, ağzını açar, ama konuşmaz.

George: "Pekiyi, 'doğuştan kazananlar' deyimini biliyor musunuz?"

Sessizlik.

Birdenbire ikisi de, bir çığlık atıp, gülmeye başlarlar ve birbirlerinin baldırlanna vururlar.

Bu arada, sol merdivende, üst basamakta bir kadın BELİRİR.

Güzeldir. Uzun bir elbise giymiştir. O elbiseyi değil de, elbise onu giyiyor gibidir.

Sessizce ortaya çıkmış ve birkaç basamak inmiştir bile.

Merdivenin ortasında durur, elini tırabzana koyar ve başını biraz çevirir: Bu ELİSABETH BERGNER'dir.

Elleri boştur, çantası yoktur.

İnik gözkapaklanyla aşağıdaki tuhaf sahneyi izler: Jannings'le George o sırada birbirlerinin kulaklarını çekip, yanaklarına vurmaktadırlar.

E. Bergner, birkaç basamak daha iner ve bu kez yüzü izleyiciye dönük olarak merdivenin sahanlığında durur.

Aşağıdakileri inceler gibidir: Jannings bu sırada Geor-ge'ye elinin tersini göstermektedir. George işaret ve başparmağıyla bir daire oluşturup, bunu yüzüne doğru tutarak Jan-nings’e yanıt verir. Jannings, buna karşılık, iki elini başının üstüne götürüp, bir bileğini, öbür elinin işaret ve başparmağı arasına alır ve kendi çevresinde döndürür. Bunun üzerine yeniden gülmeye başlarlar ve karşılıklı, "Tamam." "Evet, tam üstüne bastınız" gibi şeyler söyleyerek baldırlarına vurmaya başlarlar.

Sonra biri sakinleşir, diğeri onun baldırlarına vurup gülmeye devam eder.

Bu arada sağ merdivende iki kişi belirmiştir. Hemen durmuş, aşağıdaki tuhaf sahneyi izlemektedirler. Biri erkek, diğeri kadındır.

Erich von Stroheim gösterişlidir, gri yelek ve pantolonun üstüne kırmızı bir robdöşambr giymiştir. Bu ayrıntılar kostümünün tamamını imler.

H. Porten kadife atkısı olan bir gece elbisesi giymiştir.

Tam sahneye çıktıkları sırada gürültüyle el çantasını kapamış, Stroheim da kadının elbisesinin fermuarını çekip, kendi yaka düğmesini iliklemiştir. ("DediÇim gibi")

Ama , şimdi birlikte olduktan pek de belli değildir.

Birbirlerinden iki basamak uzakta dururlar.

El çantasının kapanırken çıkardığı ses, gülmeye devam edenin de susmasına neden olmuştur.

"O tarafa bakmayın!” der diğerine.

Diğeri hemen çevresine bakınır ve merdivende duran üç kişiyi görür.

"Ceset falan yok” der öbürüne. "Rahatça bakabilirsiniz, hepsi de canlı."

Öbürü bakınır, sonra gözlerini ovuşturur.

"İnanmıyor musunuz bana?" diye sorar birincisi.

"Yalnızca, bu ışıktan gözlerim kamaştı" diye yanıtlar diğeri. "Bu kadar geç olduğunu fark etmedim. Konuşmaktan zamanı unuttuk!”

"Biz mi?” diye sorar birincisi.

"Ben" diye yanıtlar diğeri.

Sessizlik.

"Evet, ben de" der birincisi.

H. Porten merdiven sahanlığında, iki yana sallanır, atkısıyla oynar. Bunun dışında herkes oldukça sessizdir.

H. Porten, yavaşça merdivenden iner. Stroheim’a atkısıyla sürünür, sonra ondan iyice uzaklaşır.

Stroheim çabucak kadını geçer, yolunu kesmek istiyormuş gibi, arkası H. Porten'e dönük durur.

H. Porten, Stroheim'm yakasını düzeltir, sonra hafifçe ensesine doğru üfler, adam merdivenden inmeye devam eder.

İki merdivenin kavuştuğu yerde, E. Bergner’in yanında durur, eğilip, kadının boynundan uzanarak bakar.

Kadın gözlerini kaldırmadan, yavaşça adama doğru döner, kollarını adamın boynuna dolar, başını göğsüne yaslar.

H. Porten, onlara yaklaşmıştır. Çantasıyla E. Bergner’in kalçasına hafifçe dokunur. E. Bergner başını ona çevirir. Stroheim'dan ayrılır. H. Porten'in çantasını alır, uyurgezer gibi kendi omuzuna asar. Stroheim’a avucu yukan dönük olarak elini uzatır. Stroheim uzatılan eli öpecekmiş

gibi bir hareket yapar, sonra bir adım yana çekilir ve o sırada arkasına gelmiş olan H. Porten'e yer açar. H. Porten, E. Bergner'in bu arada ters çevirdiği eline doğru eğilir.

H. Porten üstüne eğildiği ele yalnızca bakmakla, olup bitenlere başka bir anlam kazandırmıştır. H. Porten doğrulur. E. Bergner'in elini avucuna alır. Bir şey gösterecekmiş gibi tuttuğu eli Stroheim'a götürür.

Stroheim görülecek şey her neyse görmüşcesine başını sallar. Bu baş hareketi, daha sonra olacakları onaylıyor-muş izlenimi yaratır:

H. Porten, E.Bergner'in elini Stroheim'ın yeleğinin altına götürür ve Stroheim'ı okşatır.

E. Bergner birdenbire elini çeker, fakat kısa bir çığlık alan H. Porten'dir.

H. Porten, E. Bergner'i dizlerini hafifçe bükerek selamlar. Stroheim'ın önünde eğilir.

Sonra bir adım geri çekilir, göz kırpar -kime olduğu belli değildir- ve kalan birkaç basamağı inmeye davranır.

George ve Jannings bu arada olup biteni İZLEMİŞLERDİR.

H. Porten aşağı inmeye başlayınca, kendilerine gelirler ve birlikte saymaya başlarlar.

"Bir, iki, üç!"

H. Porten, yavaş yavaş iner.

"Dört, beş, altı!"

Tam altıncı basamağa adımını atacakken düşmek üzereymiş gibi durur, koşarak gerisin geriye çıkar. Yeniden inmeye başlar.

"Bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi!"

Bir basamak daha vardır ama, H. Porten basamaklar bitmiş gibi adımını atar ve düşer. Ayağa kalkar, sendeler. Boşlukta tutunacak bir yer arar. Sanki biri onu itmiş gibi tekrar yukarı çıkar.

Stroheim'a yanaşır.

"Cesaret! Biraz cesaret!" diye bağırırlar aşağıdan. Bir köpeği çağınyormuş gibi ıslık çalarlar.

Stroheim kolunu H. Porten'e dolar, omuzundan tutar ve onu yavaş yavaş merdivenlerden indirir.

H. Porten, gözlerini kapatmıştır.

Aşağıdakiler yeniden saymaya başlarlar.

"Bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi, sekiz, dokuz!”

'Sekiz' dendiğinde basamaklar bitmiştir, ama 'dokuz' denmesiyle birlikte, bir basamak daha varmış gibi adım atarlar.

Dizlerinin üstüne düşer, sendelerler.

H. Porten, geri dönmek ister, ama Stroheim, kendisi de dengesini bulamamış olmasına rağmen, onu kanepeye götürür.

H. Porten, bu sırada Stroheim'a sıkı sıkıya sanlır, tek eliyle kanepeyi yoklar ve yavaşça oturur.

Stroheim, adım adım, izleyiciler olan George ve Jan-nings'in oturduğu masaya yaklaşırken H. Porten yavaş yavaş arkasına yaslanır ve sımsıkı yumduğu gözleriyle hiç kımıldamadan oturur.

Stroheim, her hareketinden sonra duraksayarak, önce iki elini üstüne koyduğu, henüz boş olan koltuğa oturur.

Arkasına yaslanmak ister, durur, açık gözleriyle sessizce oturur. Uzun aralıklarla gözlerini kırpar.

Şimdi izleyiciler yukarıya, E. Bergner'in durduğu yere bakmaktadırlar.

E. Bergner, gözkapaklan inik, öylece durmaktadır.

George ile Jannings parmak uçlarına basarak merdivene doğru koşarlar ve parmaklannı birbirlerinin dudağına götürüp "sus" işareti yaparak, biri yüzükoyun, diğeri sinüstü alttaki basamaklara paralel, merdiven sahanlığına uzanırlar.

E. Bergner merdivenleri iner ve adımını ikisinin üstünden atarak yere basar.

Masaya doğru ilerler.

George ve Jannings ayağa kalkıp, birbirlerinin elbiselerini temizlerler. Bu arada E. Bergner koltuğa oturmuş, çaydanlığın üstündeki örtüyü kaldırmış, kendine çay koymuş ve başını kaldırmadan fincanı ağzına götürmüştür bile. Sanki

tüm bunları tek bir hareketle yapmış gibidir.

George ile Jannings şaşkın, masaya dönerler.

George: "Haydi, baştan: Size koltuğumu veriyorum!"

E. Bergner yamt vermez.

George: "Size koltuğumu sunabilir miyim?"

E. Bergner, uykuda gibi: "Başa çıkılamayan pislik sokaklardaki, sis, kar fırtınaları, büyük mesafeler..."

Jannings: "Ne dedi?"

George: "Hiç, düş görüyor." E. Bergner'e dönerek, uykusunda konuşan birine sorar gibi: "Kimsiniz?"

E. Bergner: "Işığı söndürmek için hole gitmiştim, o zamandan beri kayıp!"

George: "Kim?"

E. Bergner: "Dikkat edin, şamdan düşüyor!"

Jannings ile George hemen o tarafa dönerler, ama şamdan hareketsiz, masanın üstünde durmaktadır.

E. Bergner bir anda gözlerini açar. Bağırır: "Kimsiniz siz? Ne istiyorsunuz? Neredeyim ben?"

Bu sorulan sorarken yeniden sakinleşmiştir bile. Adet yerini bulsun diye sözünü tamamlar.

Kalkar ve boş olan koltuklardan birine oturur, ancak oturması ile kalkması bir olur:

"Henüz sıcak bu koltuk!"

Başka bir koltuğa oturur, ancak yine hemen ayağa fırlar: "Nasıl olur da, bana hâlâ sıcak olan bir koltuğa oturmamı söylersiniz?"

Jannings: "Ben mi?"

E. Bergner: "Hayır, o!"

Başıyla George'yi gösterir.

Arkadaki kanepede sessizce oturan H. Porten, gözlerini açmıştır:

"Hangi kar fırtınaları?"

E. von Stroheim gözünü kırpmayı bırakıp, konuşmayı

izler.

E. Bergner, George’ye dönerek: "Neden yanıt vermiyorsunuz?" Jannings’e dönerek: "Yanıt vermiyor."

Jannings KEKELER.

E. Bergner: "Konuşmaya başlamadan önce, düşünün!" Sessizlik.

Jannings, akıcı bir sesle: "Belki de, sorunuza yamt beklemediğinizi düşünmüştür."

E. Bergner: "Kendisi yanıt veremez mi?"

Jannings: "Onun adına ben konuşuyorum."

E. Bergner: "Ondan daha mı güçlüsünüz?"

Jannings: "Nedenmiş? Yani, demek istiyorum ki: Neden soruyorsunuz?"

E. Bergner: "Onun adına konuştuğunuz için!"

Jannings, irkilir. George’ye bakar. George, onun bakışına karşılık verir. Jannings kekeler.

Sessizlik.

E. Bergner: "Sizin hoşunuza gidiyor mu o?"

Jannings başıyla evetler.

E. Bergner: "Elbette, arkadaşınız olduğuna göre hoşunuza gitmeli!"

Jannings: "Daha güçlü mü? Evet, evet, neden olmasın? (George'ye) Öyle değil mi? Senin adına konuşuyorum, demek ki sana da söyleyeceklerim var. (George muzipçe başını sallar) Dostum değilsin. Burada konuşacak biri varsa, o da benim."

Sessizlik.

Jannings ile George oynamaya başlarlar.

Jannings, kendini koltuğa bırakır ve bacaklarını uzatır. "Çizmelerim!"

George, hemen onun yanına seyirtir, diz çöker ve çizmeleri Jannings'e giydirir.

Jannings: "Çay!"

George hemen bir fincan çay doldurur, ona uzatır.

Jannings: "Şeker!"

George ona şekerliği uzatır.

Jannings, şeker maşasıyla bir şeker alır ve zarif bir hareketle çayına koyar.

"Kaşık!"

George kaşığı UZATIR. İkisi de, diğerlerine belli etmeden gülümser, gülmemek için zor tutarlar kendilerini.

Jannings, ani bir hareketle döner: "Gazete!"

George gazeteliğe gidip dönmüştür bile.

"Gözlüklerim!"

George DAYANAMAZ: "Ama siz gözlük takmıyorsunuz ki!"

Jannings, kendini TUTAMAZ: "Hardal! Saç fırçası! Foto..." Duraksar.

George, ona yardımcı olur: "Fotoğraf albümü! Cımbız!"

Jannings, bir operatör tavrıyla: "Bistüri! Makas!"

George: "Perma, ama çabuk lütfen!"

Jannings, bir araba tamircisi edasıyla, başını çevirmeden, tek elini arkasına uzatarak: "Tornavida, İngiliz anahtarı, kaynak demiri!"

George: "Çık paralan, haydi sallanma!"

Jannings: "Güneş!"

George, duraksar: "Güneş mi, neden?"

Jannings, oyundan yorulmuştur: "Güneş doğdu da."

George şaşkındır: "Neden? Yani, demek istiyorum ki: Neden söylüyorsunuz bunu?"

Jannings, ona çıkışır: "Bunlar benim sözlerim!" Bitkin: "Bilmiyorum."

George, şaşkın ama ilgisiz: "Bunları sizin söylüyor olmanız, hiçbir şeyi değiştirmez."

Son sözleri kendi kendine söylüyor gibidir. Biraz önce ise, sahnedeki gün ışığı yavaş yavaş normal sahne ışığına dönüşmüştür.

Sonunda E. von Stroheim'ın sesi duyulur:

"Yanlış! Tümüyle yanlış!"

Hemen ayağa kalkar. Daha önce, hayal kırıklığına uğramış gibi diğerlerine sırt çevirmiş olan E.Bcrgner ona dönmüştür.

Stroheim:"Nasıl yapıldığını göstereceğim size!"

Sessizlik.

Hepsi olacakları izlemeye hazırlarlar kendilerim.

Stroheim birini seçecekmiş gibi çevresine bakınır.

George ile Jannings, Stroheim'ın bakışı üzerlerinden geçerken başlarını indirirler. Sonunda Stroheim'ın bakışları H. Porten'in üstünde kalır.

İzleyicilere sırtı dönük olduğundan, H. Porten’e baktığı, kadının bu bakışa karşılık vermesinden anlaşılır. H. Porten doğrulur, dimdik oturur.

Uyurgezer gibi ayağa kalkar, Stroheim'a doğru ilerler, onun önünde durur.

Robdöşambn Stroheim'ın omuzlarından almaya davranır, ama sonra onun arkasına geçer ve robdöşambn öyle alır. Bu arada Stroheim'a hiç dokunmaz.

Arkasında elektrik süpürgesinin durduğu kapıya doğru ilerler, elindekini asar, bordo renkli bir robdöşambr çıkarır, Stroheim'a tutar, adam bunu giyer, yine birbirlerine hiç dokunmazlar.

Bunlan izlemekte olan George ÖKSÜRÜR.

Jannings: "Psst!”

H. Porten, Stroheim'ın manşetlerini kollarından dışarıya çeker. Sessizlik.

Stroheim eliyle bir çeyrek daire çizerek H. Porten'e karşısına geçmesini işaret eder.

H. Porten hemen işaret edileni yapar, bu arada Stroheim'a sırtını dönmemeye dikkat eder. Stroheim'ın karşısında durur. Stroheim onu işaret parmağıyla yanına çağırır. Sessizlik.

Jannings, izlemenin verdiği heyecanla, eliyle bir çeyrek daire çizerek, puro kutusunu gösterir.

George de, izlemenin verdiği heyecanla, gözucuyla baktığı halde hareketi anlar ve körü körüne itaat eder. Stro-heim'la H. Porten'den gözlerini ayırmadan, masanın üstündeki puro kutusunu Jannings'e uzatır. Ancak sonra ne yaptığının ayırdına vanr, ürkmüş gibidir.

Jannings'e bakar.

Ürkmüş gibi birbirlerini süzerler, sonra hemen oyuna

verirler dikkatlerini.

Stroheim, H. Porten'i atkısından tutarak kendisine çeker. H. Porten görülsün diye, bir adım yana çekilir.

İşaret parmağıyla H. Porten'in çenesini tutarak başını yukarı kaldınr.

Sessizlik.

H. Porten'in başını okşar.

Sessizlik.

H. Porten'in omuzlarına vurur.

Sessizlik.

İki parmağıyla yanağına vurur.

Sessizlik.

Dişlerine vurur.

Sessizlik.

Parmağıyla H. Porten'in alt gözkapağım aşağı çeker. Sessizlik.

Stroheim, kadının arkasına bir şaplak atar, H. Porten diz üstü çöker.

Sessizlik.

George öksürür.

Jannings: "Psst!"

Stroheim, H. Porten’i arkası kendisine dönük duracak biçimde çevirir ve bir adrm geriye gider.

Sessizlik.

George öksürür.

Jannings, George’ye oturduğu yerden bir tekme atar. Masanrn yanında duran George, bir parça öne eğilir.

H. Porten, sanki tekmelenen kendisiymiş gibi, yere düşer. Kanepenin önünde uzanır kalır.

Bu arada E. von Stroheim gerçekten de H. Porten'i tekmelemek üzere ayağrnr kaldrrmıştır.

Sessizlik.

Hepsi, ürkmüş bir halde birbirlerine bakarlar.

Sessizlik.

E. Bergner: "Bir şey olup biterken izlemek, güzel. Tıpkı bir alışverişi izler gibi. Her şey karşılıklı: İşte mal, işte

para! İşte para, işte mal! Ya da, tıpkı iki kişiyi konuşurken dinler gibi: Önce soru, sonra yanıt! Biri elini uzatır, diğeri uzatılan eli sıkar! 'Nasılsınız?' 'İyiyim!' 'Onu nasıl buluyorsunuz?' 'İyi, iyi!' Biri ayağa kalkar, ’Ne o, gidiyor musunuz?' Biri içini çeker, diğeri onu okşar. Güzel şeyler bunlar!"

Stroheim havadaki ayağını yavaşça indirir, söylenenlerden alınmış gibi döner. H. Porten kanepeye tutunarak doğrulur ve oturur. Yüzü hafifçe yana dönüktür.

George şaşkınlıkla koltuğa oturur. Jannings, George'yi tekmelediği çizmesine bakar. Birkaç kez kendi bacağını ve kolunu çimdikler.

George de kendi koluna bir çimdik atar.

E. Bergner İÇİNİ ÇEKER.

Stroheim'a yaklaşır, durur. Stroheim da ona yaklaşır,

durur.

E. Bergner, Stroheim'ın elini tutar, kendi göğsüne koyar. Onun eliyle kendi kendisini okşar, taa ki Stroheim onu okşamaya başlayana dek.

H. Porten birdenbire kalkar, masaya doğru koşar.

H. Porten'e göre masanın arkasında oturmakta olan George, isteksizce ayağa kalkar.

E. Bergner ve Stroheim birbirlerinden ayrılıp, o tarafa bakarlar.

"Ne arzu etmiştiniz?" diye sorar George. Ağzından KAÇMIŞTIR.

H. Porten, müşteri gibi sorar: "Gaz tabancası satıyor musunuz?"

George: "Gaz tabancası mı? 'Gaz tabancası' mı demek istediniz?"

H. Porten: "Siz tezgâhtar değil misiniz?"

George susar.

H. Porten: "Masanın arkasında oturuyordunuz, geldiğimde de ayağa kalktınız, o halde tezgâhtar olmalısınız?"

George, Jannings'e bakar. Jannings George'ye, kabul etmesini işaret eder.

George: "Tezgâhtar mı? Benim 'tezgâhtar' olduğumu mu söylemek istiyorsunuz? Neden tezgâhtar olmayacakmışım ki, 'Ne arzu etmiştiniz?' diye sordum ya size. Ne arzu etmiştiniz? Karanlıkta eve dönerken işinize yarayacak bir silah belki, ha?"

H. Porten: "Gaz tabancası istiyorum."

George, koltuğunda patron tavnyla oturan Jannings'e dönerek sorar:

"Gaz tabancası satıyor muyuz biz?"

Jannings, çizmesinden küçük bir kamçı çıkarır, Geor-ge'ye uzatır. George, kamçıyı masanın üstüne koyar. H. Porten, kamçıyı, elini sürmeden inceler. Sırtı, H. Porten'e dönük oturan Jannings: "Bu kamçı da işini görür."

George: "Böyle bir kamçı da işinizi görürmüş."

H. Porten: "Ben bunu istiyorum."

Jannings: "Bugünkü ilk müşteri mi?"

George, söyleneni çevirir: "Sizin gibi bir müşteriye günün ilk müşterisi gibi davranılmalıymış. Buyurun, kamçı sizindir!"

H. Porten, kamçıyı alır. "Sağlam mıdır?"

George: "Çok sağlamdır."

H. Porten: "Size inanabilir miyim?"

George: "Size yalan söylemek için ne gibi bir nedenim olabilir ki?"

H. Porten, kamçıyı George'ye geri verir, George kamçıyı havada sallar. Islık sesi duyulur. Sonra kamçıyla masaya vurur ve kuvvetli bir çarpma sesi işitilir. "Bu sesi bir de karanlıkta duyduğunuzu düşünün!" der ve kamçıyı kadına UZATIR.

Kadın, George'nin yaptıklarını tekrarlar. Yine, önce ıslık sesi, sonra çarpma sesi işitilir. Sonra, kamçıyı elinden bırakmadan, eteğini kalçasına kadar sıyırıp, jartiyerinden kâğıt para çıkarır.

Parayı, kamçıyla birlikte masanın üstüne koyar.

George, şaşkın, kamçıyı kadına geri verir. Pantolonunun cebinden çıkardığı bozuk paralan sayarak masaya koyar.

Diğer ceplerinde kağıt para ararken, H. Porten bozuklukları alır, ama George’nin aramaya devam ettiğini görünce, parayı tekrar masanın üstüne koyar.

Jannings ayağa kalkar, çıkardığı kağıt paralan teker teker kadının avucuna sayar.

H. Porten'in parmaklanın, teker teker avucunda duran paralann üstüne kapatır; son parmağı -ki bu işaret parmağıdır- kadın son derece yavaş kendisi kapatır. Bu hareket Jan-nings’i çağınyormuş izlenimi uyandınr.

Bu arada birbirlerinin gözlerine bakarlar.

Herkes soluğunu tutar.

H. Porten, paralan KORSAJINA sokar, sonra elini yavaş yavaş çeker. Elinin boş olduğu açık seçik bellidir. Diliyle ÜST dudağına dokunur. Kamçıyı hafifçe SALLAYARAK, iki tezgâhtan süzer, taa ki George ağırlığını bir ayağından öbürüne verip, gereğinden yüksek bir tonda Stroheim'a bağırana dek: "Birlikte misiniz?"

Stroheim'la, H. Porten birbirlerine kaçamak bir bakış fırlatıp, sonra hemen bakışlannı kaçınrlar. İkinci kez bakışırlar. Sanki birbirlerine İLK KEZ bakıyor gibidirler.

Stroheim:"Belli olmuyor mu?"

H. Porten'e doğru gider, beline sanlır, kadın kamçıyı sallamayı bırakır.

George: "Şimdi belli oluyor."

H. Porten, George ve Jannings'e dönerek: "Ya siz? Siz birlikte misiniz?"

George ve Jannings birbirlerine bakarlar, sonra kaçı-nrlar bakışlannı.

İKİNCİ BAKIŞ.

Birbirlerine ilk kez bakıyor gibidirler.

Aynı anda: "Evet, o benimle birlikte."

Birbirlerine dönerek, George alçak sesle: "Siz benimle birliktesiniz". Jannings daha yüksek sesle: "Sen benimle birliktesin".

George: "Neden?"

Jannings: "Şimdiye kadar hep öyleydi de, ondan."

George: "Kim demiş?"

Jannings: "Genelde, öyle söyleniyor."

George: "Pekiyi, bunu bana neden şimdi söylüyorsunuz?"

Jannings: "Şimdiye kadar, bunu sana söylemem gerekmiyordu da ondan."

George: "Şimdi gerekiyor, öyle mi?"

Jannings, SÖNMÜŞ PUROSUNA bakar: "Evet."

Purosuyla, koltuğun ayak konacak yerinde duran kibrit kutusunu gösterir.

George, kibrit kutusunu almak üzere eğilir, sonra durur ve doğrulur.

Jannings: "Görüyorsun işte, ne kadar gerekli olduğunu..."

Bunun üzerine George şaşkınlıkla kibrit kutusunu Jan-nings’e uzatır. Jannings halinden memnun, purosunu yakar.

Kibrit çöpünü yere atar.

Jannings: "Bak, bir şeyini düşürmüşsün."

George kibrit çöpüne kaçamak bir bakış fırlatır, sonra başını çevirir.

İkinci kez baktığında, çöpü yerden alıp, kül tablasına

koyar.

Stroheim alkışla tempo tutuyor gibidir. Ancak alkış sesi duyulmaz: "Daha iyi! Çok daha iyi! Elbette, sizin yerinizde olsaydım."

H. Porten: "Kim engelleliyor sizi!"

Stroheim: "Evet, kim engelliyor beni?"

Derin bir soluk alır; durup, poz verir.

Jannings, bozuk paralan masadan alıp, Stroheim'ın yüzüne atar.

Stroheim silkinip kendine gelir. George ve Jannings'e sanki kopya verir gibidir: "Daha burada mısınız?"

Jannings, söyleneni iki katı yüksek sesle yineler: "Daha burada mısınız?"

Stroheim: "İşte! Tam da bu! Ben olsam böyle yapardım!"

Sessizlik.

Stroheim, Jannings'e konuşmayı sürdürmesini işaret eder. Jannings'e suflörlük yapmaktadır: "Burada ne işiniz var?"

Jannings: "Burada ne işiniz var?"

Stroheim: "Biraz dolaşmak istiyorduk."

Jannings: "Burası panayır yeri değil."

Stroheim: Bırakın kendisi konuşsun!"

Jannings başıyla George'ye konuşması için işaret eder ve arkasını onlara dönerek koltuğa oturur.

George: "Burası özel mülktür." Jannings başıyla onaylar. "Lokantada değilsiniz. Söz söylemeye hakkınız yok. Lütfen alçak sesle konuşun. Girer gimıez, şapkamzı çıkarın. Girişte duran keçe terlikleri görmediniz mi? Bana bakın: Sizinle konuşuyorum. Evinizde değilsiniz ki, bacaklarınızı masaya uzatıp oturasınız. Her isteyen içeri girerse halimiz ne olur? Bakın, basacağınız her yere kapan konmuştur. Dikkat, fare zehiri. Hiçbir şeye dokunmayın. Pis köpekler! Uzun, zorlu kış... Baharda yükselen sular, ayak izlerinde çamur, çayırlarda çığlık atarak uyanmıyor artık turnalar, ıhlamur ağaçlarında ötmüyor artık mayıs böcekleri." Sessizlik. "Yaşarken yalnız olmak çok ıstırap verici." Sessizlik.

Stroheim: "Bu işi asla öğrenemeyecek."

Sessizlik.

George: "Henüz yağmur yağmıyordu, ama uzaklardan sesi geliyordu."

Stroheim, H. Porten'le döner ve eşyalan incelemek istiyormuş gibi odayı dolaşır.

Bir dergi almak ister, ama doğrulduğunda derginin tıpkı bir telefon rehberi gibi, yerine zincirle bağlı olduğunu anlar. Dergiyi hemen yerine koyar.

Sonra, H. Porten, komodinin üstündeki, kâğıt torbayla örtülmüş bibloyu eline almak ister, ama o da yerinde sabittir.

Kâğıdı çıkarır. Rengarenk boyanmış, oturan bir köpek çıkar altından. Köpeğe dokunur, biblo ses çıkarır. Lastiktendir.

Stroheim, H. Porten'in yanına gelir, komodinin çekmecelerinden birini açmaya çalışır. Uğraşmasına rağmen, çekmece açılmaz.

Nihayet, başka bir çekmeceyi dener, bu seferki çok kolay açılır.

"Gördünüz mü?", der Stroheim.

Çekmeceyi açık bırakıp incelemeye devam ederler. Stroheim birinci tablonun üstündeki örtüyü çeker, yere bırakır. Deniz manzarası: Orta şiddetle dalga, hiç gemi yok, yalnız deniz ve gökyüzü görülür.

Aynı anda H. Porten ikinci tablonun örtüsünü aşağı çekmiştir: Ortaya, pek fazla özelliği olmayan bir ayna çıkar.

Stroheim üstünde içkilerin durduğu servis masasından, elinde bir şişe ve iki bardakla dönerken, H. Porten kendini şimdiye dek kullanılmamış ikinci kanepeye bırakır.

Stroheim onun yanına oturur, şişenin kapağını açmaya uğraşır, ama açamaz.

Bardaklara üfler, toz yüzüne gelir.

Bardakları ve şişeyi kenara koyar.

Ellerine bakar, avuçlarını bir aşağıya, bir yukarıya bakacak şekilde çevirir.

H. Porten, birdenbire adamın elini sımsıkı tutar.

"Dikkat edin!" Sessizlik. Stroheim’ın elini görür: "Elinizmiş! Hayvan sandım bir an için!"

Stroheim: "Neden bakmıyorsunuz bana?"

H. Porten: "Size iyice bakmaya cesaret edemiyorum, sizi bir şey yaparken yakalarım diye korkuyorum." Ona bakar.

Sessizlik.

E. Bergner bu arada aynaya gitmiş ve sakin sakin kendini seyretmiştir.

Jannings ve George izleyicidirler. Hâlâ ayakta duran George, cebinden çıkardığı büyük kırmızı bir peçeteyle masanın üstünde duran çatal-bıçak takımlarını dikkatle siler ve sildiklerini sanki sergilemek istiyormuş gibi, masaya yaydığı ikinci bir kırmızı peçetenin üstüne koyar (Arada bir çatalları

DÎKEY durumda tutmaya çalışır).

H. Porten elini Stroheim'ın dizine koyar ve öbür eliyle, kendi elini okşar.

Stroheim, sessizce dudaklarını oynatır, bazen birkaç belirgin sözcük söyler: "Kar makinalan, çitler, köpek res-

„; n

mı...

Birbirine kenetlediği parmaklan aşağı çevirerek ÇITLATIR.

E. Bergner, gitgide güvensizleşen hareketlerle saçım tarar. Kendini aynada incelerken, tarağı ne yöne çekeceğini bilemez.

Tuttuğu bir tutam saçını küçük bir makasla kesmek ister, ama hep ıskalar, sonunda saçlanyla uğraşmaktan vazgeçer.

Makyaj yapmak ister, kaşlannı kalemle belirginleştirir, allığını tazeler, burnunu pudralar. Ama bunlan yaparken giderek güvensizleşir. Çizgileri ne yöne çekeceğini bilemez.

Kafası iyice karışmıştır.

Makyaj malzemelerini yeniden çantasına koymak ister, ama yere düşürür.

Gider.

Geri döner, öbür yöne gider, bu arada omuzunun üstünden arkasına bakar, yine geri döner.

İyice şaşırmıştır. Yüzü allak bullaktır.

Kimsenin olmadığı bir yöne gider.

E.Bergner: "Yardım edin!" Bunu söylerken yanlış jestler kullanır, salınarak yürür.

Eşyalara çarpar, sonra arkasında kalan eşyalara doğru eğilir. H. Porten onu çağınr: "Açın gözlerinizi! Konuşun! Kendinize gelin!"

Ama E. Bergner başını ondan tarafa değil, başka yöne çevirir. H. Porten ayağa kalkar, E. Bergner’e temkinlice arkadan yaklaşır.

H. Porten: "Sakın korkmayın!"

E. Bergner ürker, başını kaldınp, yukan merdivene doğru bakar. Deniz manzaralı resmi göstermek ister, ama başaramaz: "Bana göz kırptı. Göz kırpıyor bana!"

H. Porten, onu okşayıp, biraz odanın içinde dolaştırarak yatıştırır. Beraberce yerde duran madeni paralan ve diğer eşyalan toplarlar. H. Porten, önce E. Bergner’in elini tutup eşyalara doğru götürür, sonra E. Bergner eşyalara kendisi uzanır, yerlerini doğru olarak gösterir.

Bu sırada, birbirleriyle konuşurlar. Konuştukça da kendilerine güvenleri artar, açılırlar.

H. Porten: "Bir keresinde, yağmur yağarken, şemsiyemi açmış, karşıdan karşıya geçiyordum. Geniş, kalabalık bir caddeydi. Nihayet, karşıdan kaldınma geçtiğimde, bir baktım ki, şemsiyemi kapatıyorum."

E. Bergner: "Ben de, bir keresinde... Lütfen yardım edin!" Hâlâ tedirgindir.

H. Porten, ona sanlır, atkısıyla yüzünü siler: "Bir keresinde, etraf çok gürültülüyken, bir demet karanfili koklamak için eğildiğimde, önce hiç koku alamadım."

E. Bergner: "Bir keresinde masa örtüsünü-" Sözcük aklına gelmez, yeniden ürkekleşir. "Lütfen yardım edin!"

H. Porten, ona bir örnek göstermek için, çok açık seçik konuşur.

H. Porten: "Bir keresinde, merdivenden iniyordum. Düşmeyi, öylesine çekti ki canım, aşağı indiğimde korkudan koşmaya başladım."

E.Bergner derin bir soluk alır: "Bir keresinde, masa örtüsünü sererken (resmi gösterir) deniz kıyısında olduğumu hayal ediyordum. Bir baktım ki, elimdeki masa örtüsünü sallıyorum, sanki işaret vermek ister gibi..."

Birbirlerine sarılırlar, madeni paralan ve makyaj malzemelerini çantaya koyarken, dansediyor gibidirler. Konuşurlar, hareketleri gittikçe daha rahatlar.

H. Porten: "Neden ’birde baktım ki’, neden ’fark ettim' ya da 'gördüm!' değil?"

E. Bergner: "Elimdeki masa örtüsünü salladığımı fark ettim, gördüm, duydum!"

Karşılıklı dururlar.

H. Porten: "Birisi yürürken sık sık çevresine bakınıyorsa, vicdanı mı rahat değildir?"

E. Bergner: "Hayır, yalnızca sık sık çevresine bakınıyordun"

H. Porten: "Birisi başı önüne eğik, öylece oturuyorsa, üzgün müdür?"

E.Bergner, vereceği yanıt için bir manken pozu alır: "Hayır, yalnızca başını önüne eğmiş, öylece oturuyordun"

H. Porten: "Biri titriyorsa, suçunun farkına mı varmış demekir, bu?"

E. Bergner, başka bir poz alarak yanıtlar: "Hayır, yalnızca öylesine titriyordun"

H. Porten: "İki kişi öylece oturmuş birbirlerine bakmıyor, susuyorlarsa, birbirlerine kızgın oldukları anlamına mı gelir bu?"

E. Bergner, aldığı pozu değiştirir: "Hayır, öylece oturuyor, birbirlerine bakmayıp susuyorlardır yalnızca."

H. Porten: "Biri masaya vuruyor. İsteğini kabul ettirmek için mi?"

E.Bergner, bir başka pozla: "Yalnızca, öylesine vuramaz mı masaya?"

Küçük bir çığlık atarak birbirlerine doğru koşar, kucaklaşırlar ve hemen ayrılıp, heyecanla birbirlerini incelerler.

E. Bergner, George'yi gösterir: "Çatal, bıçak takımlarını temizleyip, kırmızı bir örtünün üstüne koyuyor. Satmak istediği için mi?"

H. Porten, kollan iki yanında, öylece durmaktadır. Kısaca 'hayır* anlamında başını sallar.

George rahatlamışür, çatal, bıçaklan daha hızlı temizlemeye başlar.

E. Bergner, E. Jannings'i göstererek, bir solukta:

"Bize arkasını dönmüş, en rahat koltukta oturuyor: Bu, hepimizden daha güçlü olduğu anlamına mı gelir?"

H. Porten, E. Bergner'in gözlerine bakar ve kısaca 'hayır* anlamında başını sallar.

E. Jannings, koltuğunda gerinir, önemini kaybettiğine sevinmiş gibidir.

E. Bergner, başıyla E. von Stroheim'ı gösterir: "Kocaman kanepenin bir köşesinde tek başına oturuyor: Onun yanına oturmamız gerektiğini mi imâ ediyor?"

H. Porten, düş olduğu anlaşılan bir şeye hoşgörüyle gülümser gibidir.

Erich von Stroheim da dostça gülümser. Rahatlamıştır.

E. Bergner: "Pekiyi, ya oradaki ayna?"

E. Jannings ayağa kalkar ve ikisine doğru SEĞİRTİR: "Yalnızca öylesine bir ayna!"

George, Jannings'e katılır: "Belki sinek pisliği vardır üstünde."

E. Bergner: "Pekiyi komodinin çekmecesi neden açılmıyor?"

Jannings biraz duraksar: "Sıkışmış!"

E. Bergner: "Pekiyi neden sıkışmış?"

Stroheim ayağa fırlar: "Bırakın sıkışırsa sıkışsın!"

George: "Evet, sıkışırsa sıkışsın!"

George ve Stroheim birbirlerine doğru,salınarak yaklaşır, danseden ayılar gibi tek bacaklarını yukarı kaldırırlar: "Bırakın, sıkışırsa sıkışsın!"

Jannings onlara katılır: "Bırakın, sıkışırsa sıkışsın. Bırakın, sıkışırsa, sıkışsın!"

Üçü de, birbirinin çevresinde dönerek dansederler: "Bırakın, sıkışırsa sıkışsın, çekmece! Çekmece, oh, çekmece sıkışırsa sıkışsın! Bırakın, çekmece bırakın, oh, sıkışırsa sıkışsın!" Hep bir ağızdan söylerler: "Oh, bırakın çekmece sıkışırsa sıkışsın, oh oh bırakın çekmece sıkışırsa sıkışsın."

Susar ve aynı şarkıyı "Whisky please let me alone" adlı parçanın melodisiyle, çoksesli olarak söylemeye başlarlar. "Oh"dan sonra susar, birbirlerine bakıp işaret parmaklarım kaldırırlar. Bunun üzerine içlerinden biri bir oktav daha kalın sesle şarkıya devam eder: "Bırakın, çekmece sıkışırsa sıkışsın..."

Sonra, diğer iki kişi, yine bir oktav daha kaim bir sesle ona katılırlar ve şarkıyı sonuna kadar söylerler. Ciddi ve sevecen birbirlerine bakarlar:

"Özgür müyüz? Özgürüz!"

Hep birlikte:

"Bunların hepsi düşmüş. Yani bunlann hepsini düşte mi gördük? Ne? Unuttum bile... Nasıl unuttuğumu şimdi fark ediyorum. Sessizce durup kendimi gözlemliyorum, nasıl yavaş yavaş her şeyi unutuğumu... Hatırlamaya çalışıyorum, ama, tam da hatırlamaya çalıştıkça, her şeyin gitgide uzaklaştığını fark ediyorum, sanki bir şey yutmuşum da, her çıkarmaya çabalayışımla daha derine gidiyormuş gibi... Her şey batıyor ve siz yukarı çıkıyorsunuz. Neredeydiniz? Aradım sizi! Siz kimsiniz? Tanıyor muyum sizleri?"

Birbirlerine sarılır, başlarını eğer, birbirlerinin göğsüne saklarlar, birbirlerinin sırtım sıvazlayıp, başlarıyla ve elleriyle okşarlar birbirlerini.

Birbirlerinden aynlıp, eşyalarla uğraşırlar. Onlara dokunur, kendilerine bastınr, oyun oynarmış gibi eşyalara yaslanır, onları dik duruma getirir, kollarına alıp sallarlar. İki eşyayı karşılıklı tutup, birbirlerine sanltyormuş görünümünü verirler, onları çimdikler, okşar, tozlarını alır, temizlerler.

Bunları yaparken, içlerini çeker, kıkırdar, güler, kendi kendilerine şarkılar mınldanırlar.

Yalnız, kısa bir süre tedirginlikle duraksar ve sessizleşirler: Kadınlardan biri tırabzana dayanmış, sırtı onlara dönük durmaktadır. Omuzlan kasılır.

Bir anlık şaşkınlıktan sonra erkeklerden birisi, ona doğru ilerler ve ürkek bir tavırla onu döndürür. Kadın sessizce güler ve yavaş yavaş hepsine yayılır bu gülme.

Erkeklerden birisi, sahnenin bir ucundan, diğerine ilerlemeye başlar. Bu arada ona doğru gelmekte olan diğerleriyle karşılaşır, sanki çarpışmak istiyormuş gibi onlann üzerlerine yürür, ama tam çarpışacağı sırada, ustalıklı ve zarif bir hareketle sıynlır. Böylece sahnenin diğer ucuna kadar olan mesafeyi kateder.

Diğer erkekler onu taklit ederler. Kadınların üstüne doğru yürür, son anda kenara çekilir ve yollarına devam ederler. Her üçü de eşyalara çarpmamak için aynı şeyi yaparlar.

Sevinmişlerdir. Kadınlar da güler.

Birisi perende atar, öbürü adımını atarak rahatça geçebileceği bir engelin üstünden neşeyle ZIPLAR, üçüncüsü kolunu önce yukarı kaldırıp, sonra dirseğini bükerek, ceket kolunun dirseğine kadar sıyrıldığı zarif bir jest yapar. Bu jesti birkaç kez yineler. Nihayet, jesti, sanki sigarasını yakı-yormuş gibi kullanır. Yavaş yavaş hepsi, kendiliklerinden masanın çevresinde otururlar. Kadınlar, önünde ayak koymaya yarayan pufu olan koltuklara, Stroheim ayak konacak yeri olmayan koltuğa, Jannings koltuğa, George sandalyeye oturur.

Daha önce yaptıklarını çağrıştıracak birkaç şey daha yaparlar, birbirlerine söylediklerini yinelerler: "Kendimi tamamen unutmuşum, 'Ben mi?' Biz! Kendimizi unutmuşuz!"

Nihayet susarlar.

Yalnız E. Bergner çantasıyla oynamaktadır. Nereye koyacağını bilemez.

"Kucağınızda dursun!" der Stroheim.

Jannings: "Tam da ben söyleyecektim! En rahatı, bir eşyayı kucağa koymak."

George hemen lafa kanşmıştır: "Kucakta durması, en rahatı." Gülerler. "Bir eşyanın insanın kucağında durması, rahatlık duygusu veriyor insana!" der George.

H. Porten az sonra lafa kanşır: "Bir eşyanın, insanın kucağında durması, rahatlık duygusu veriyor insana."

Hepsi güler.

E. Bergner çantasını özenle kucağına koyar. Birkaç küçük hareketle koltuğa iyice yerleşir.

Küçük bir ses çıkarır.

Hepsi, eşyaları kucaklarına koyup, bunun nasıl bir duygu olduğunu anlamaya çalışırlar. Sonuçta tatmin olup, eşyalan eski yerlerine koyarlar.

H. Porten, Stroheim'a çıplak kolunu gösterir: "Bakın, tüylerim diken diken oldu."

E. von Stroheim: "Sizin- yani size-" Zamanında durur: "Demek sizin tüyleriniz diken diken oldu, öyle mi?" Güler.

Hepsi, kötü bir şey hatırlamış gibi gülerler.

H. Portren: "Evet, alt tarafı, tüylerim diken diken oldu."

Sessizlik.

Jannings, oturduğu koltuğun döşemesinden bir şey çıkarır. Yukan doğru tutar ve George’ye gösterir. Bu arada öteki elinin işaret parmağıyla gözünü yana çeker.

George, bu hareketi görmezden gelir, Jannings'in elinde tuttuğu şeye doğru eğilir.

Stroheim da başını Jannings'e çevirir.

Stroheim, muzipçe: "Orada bir şey var. Nedir o? Pek de öyle ahım şahım bir şey değil herhalde. Umarım, önemli bir şey değildir. Sözünü etmeye bile değmez, öyle değil mi?"

E. Bergner ve H. Porten de başlarını o yöne çevirir, ama hemen kaçırırlar bakışlannı.

Jannings: "Bir topluiğne."

Hepsi şaşkın ona bakarlar.

Stroheim: "Bir topluiğne mi? Şu bildiğimiz ’topluiğ-ne’yi kastetmiyorsunuz herhalde?"

Jannings: "Evet, tam üstüne bastınız."

H. Porten:" Topluiğne' diye bir şey gerçekten var demek ki... Yalnızca bir deyim değil midir bu?"

Jannings: "Buyurun, kendi gözlerinizle görün!"

İğneyi George’ye uzatır. George bunu Stroheim'a, Stroheim da H. Porten'e verir.

H. Porten: "Her şey birbirini tutuyor. Kırmızı başı bile eksik değil. Her şey uyuyor."

Stroheim: "Topluiğneyi düşünüzde mi görmüştünüz?"

H. Porten: "Düşümde birisi topluiğneden söz ediyordu." İğneyi E.Bergner'e uzatır. "Şimdi iğneyi görünce, yine aklıma geldi. Ben de yalnızca öyle bir sözcük var sanıyordum!"

George: "Bir keresinde biri bana, boynunda topluiğne başı kadar bir yara olan bir cesetten söz etmişti."

Sessizlik.

George, Jannings'e: "Bunu bana siz mi anlatmıştınız?"

Jannings: "Hatırlamıyorum, ama siz anlatmaya başlayınca, hikâye bana da yabancı gelmedi."

George: "Hayır, hikâye değil, filmdi."

Sessizlik.

George: "Gök gürlüyordu ve köyün sokaklarına sis bulutlan çökmüştü..."

E. Bergner: "Bırakayım mı bunu elimden?"

Hepsi susar, hiç kımıldamazlar. E. Bergner iğneyi elinden bırakır.

George zamanından önce konuşmaya başlamakla efektin duyulmasını önler: "Çocuklann gözlerinde kil topaklan vardı-"

Susar, ama çok geçtir. Diğerleri gülümsemekle yetinir, iğneyi olduğu yerde bırakırlar.

Stroheim: "Size gölün hikâyesini anlatmıştım, değil

mi?"

H. Porten: "Hayır!"

Stroheim, E. Bergner’e bakar, kadın başını 'hayır' anlamında sallar.

Jannings, tam o sırada "Hayır" der.

Stroheim: "Demek yalnızca anlatmayı düşünmüşüm."

H. Porten: "Topluiğneyle bir ilgisi var mı?”

Stroheim: "Sabah, bir gölün kıyısında oturuyordum, göl parlıyordu. Birden dikkatimi çekti, göl parlıyor ! Gerçekten parlıyor göl."

Sessizlik.

H. Porten: "Bir keresinde benzeri benim de başıma geldi. Birisi bana 'Ceplerim boş' dedi. İnanmadım. Ceplerini tersyüz etti. Gerçekten de bomboşlardı, inanılmaz bir şey!"

George, puro kutusundan bir puro alır, sonra Jan-nings’e kutuyu uzatır. Jannings de bir puro alır.

George bir kibrit yakar, yanan kibriti Jannings'e uzatır. Jannings purosunu yakar, sonra kibriti üfleyerek söndürür.

George başka bir kibrit yakar.

Stroheim, masadaki kırmızı peçeteyi alır, ayağa fırlar, peçeteyi diğerlerine göstermek istiyormuş gibi dolaşır, elinde sallar.

Hepsi öne doğru eğilir, peçeteyi incelerler.

Stroheim zafer kazanmışçasına bakar.

Diğerleri başlarını sallayıp, coşkuyla gülerler.

"Gerçekten kıımızı bir peçete" "Hiç kuşku yok" "Masaldaki kurt" "Şeytan lafının üstüne gelir" "Atlantis suyun yüzüne çıktı" gibi sözler duyulur.

Stroheim sihirbaz edasıyla diğerlerinin önünde durur. Ceplerini tersyüz eder -çok büyük ve açık renk astarlı ceplerdir bunlar- ve poz verir.

H. Porten alkışlar.

Stroheim ceketini çıkanr, hemen yine giyer.

Jannings, heyecanla bağırır: "Demek doğruymuş! Şaka değilmiş demek ki!"

Bu arada purosunu ağzından düşürür.

George, ona düşürdüğü purosunu uzatır. Jannings dizindeki külü silkeler, durur, ne yaptığını fark eder ve neşeyle dizini temizlemeye devam eder.

Jannings: "Elbiseme kül düşürdüm. Söylesem kimse inanmaz."

Hepsi güler.

Stroheim, peçeteyi el çabukluğuyla bir flamaya dönüştürür. Flamayı üfler ve dalgalanmasını sağlar.

Jannings: "Gerçekten, bakın dalgalanıyor! Flama dalgalanıyor."

Stroheim, eşyaları ortadan kaldınr. Bir OYUNCU edasıyla içkilerin durduğu servis arabasına doğru gider, eline bir şişe alır. Şişeye vurur, sonra servis arabasının arkasına geçip, bir eliyle arabaya yaslanır.

Jannings, olanları George'ye anlatır: "Şişeye vuruyor ve eliyle servis arabasının arkasına yaslanıyor."

Stroheim, şişe hâlâ elinde olduğu halde üstünde içkilerin durduğu masanın yanına geçer, gözucuyla çevresine bakınmaya başlar.

Jannings, bunu George'ye anlatır: "Elinde şişeyle masanın yanında duruyor ve gözucuyla çevresine bakınıyor."

Stroheim şişeyi yerine koyar, omuzlarını kaldırıp, odanın içinde, her eşyanın çevresinden dolanarak gidip gelmeye başlar. Bunu yaparken, her eşyaya gözlerini dikip uzun uzun bakar.

Jannings: "Omuzlarını kaldırmış, eşyalara bakıyor ve eşyaların çevresinden dolam yor."

Stroheim, masaya geri döner.

Stroheim öğretmen edasıyla: "Şimdi de alıştırma yapıyoruz. Kim bir eşyaya dokunur, ya da ona yaslanır?"

George: "O eşyanın sahibi."

Stroheim: "Kim omuzlarını kaldırıp, eşyaların arasında onlara değmemeye özen göstererek dolaşır?"

George: "Misafir."

Stroheim: "Kim, elinde bir şey tutup, çevresine gözucuyla bakınır?"

George: "Hırsız!"

Jannings: "Eşya ona ait olduğu için, insan ona dokunur: İnsan bir eşyaya dokunduğu için mi, eşya ona aittir?"

Stroheim: "Olura, belki aksini iddia ediyorsunuzdur."

Jannings: "Elinde bir şey tutan birisi gözucuyla çevresine bakmaya başlıyor: Çaldığı için mi yapıyordur bunu?"

Stroheim: "Ola ki, kendi suçsuzluğunu kanıtlıyordun"

Jannings: "Birisi aniden yüzünü buruşturuyor (yüzünü buruşturur). Korktuğundan, ödlekliğinden mi yapıyordur bunu?"

Stroheim: "Ola ki, yaptığıyla tersini kanıtlıyordun"

Jannings: "Ya yapacak bir şey yoksa?"

Stroheim: "Yoksa neden korksun?"

Jannings: "Anlamıyorum."

Stroheim: "Üstünde oturduğunuz şey bir koltuk, değil

mi?"

Jannings: "Evet."

Stroheim: "Yoksa cankurtaran simidi mi?"

Jannings söylenenin uygunsuzluğuna güler.

Stroheim: "Sizin bir cankurtaran simidi üstünde oturduğunuzu iddia etmem size nasıl gülünç geliyorsa, birisinin cam bir şey yapmak istediği için (yüzünü buruşturur) yüzünü buruşturduğunu iddia etmek de o kadar gülünç olurdu." Sessizlik.

Jannings: "Ama koltuk koltuktur, yüz ifadesi de (yapar) yüz ifadesidir. Bu ikisi nasıl karşılaştırılabilir ki?"

Stroheim" "Nasıl karşılaştınlabileceğini göstereceğim

size."

Sessizlik.

Herkes bekler.

Sessizlik.

Stroheim, aniden: "Nedir o ağzınızdaki?"

Jannings puroyu hemen ağzından alır ve söndürür. Stroheim gülümser: "Yaka düğmeniz neden ilikli değil?”

Jannings hemen yaka düğmesini ilikler.

Stroheim: "Ne kadar da ciddisiniz öyle."

Jannings ortalığı ÇINLATAN bir kahkaha atar. Sessizlik.

Kimse kımıldamaz.

Sessizlik.

Jannings, yavaşça: "Burnunuzda bir şey var."

Stroheim elini burnuna götürmüşken durur, yavaşça: "Anladınız mı?" Sessizlik.

Jannings, birdenbire yüksek sesle: "Hazır ayaktayken şu şişeyi uzatın bana!"

Stroheim da oynamaktadır, Jannings'e şişeyi uzatır. Jannings:    "Hayır, bunu değil, diğerini!" Gösterir.

"Hayır, bu da değil, insan karşısındakinden hiçbir şey rica edemez oldu artık. Evet, bunu işte!"

Şişeyi eline almasıyla Stroheim'a vermesi bir olur: "Şişeyi yerine koyun!"

Stroheim, öğrenci rolündeki bir öğretmen tavrıyla: "Neden?"

Jannings: "Oradan aldığınız için!'"

Stroheim başıyla evetler, şişeyi yerine koyar. Jannings: "Hayır, oraya değil. Yerine koyun demiştim. Oraya, evet."

Stroheim: "Neden ille de oraya?"

Jannings: "Çünkü demin de orada duruyordu." Stroheim başıyla evetler.

Jannings: "Bana bir şişe daha verin!"

Stroheim: "Neden?"

Jannings: "Çünkü bana daha önce de bir şişe verdiniz!"

Stroheim: "Tamam öyleyse!" Jannings'e şişeyi verir. Jannings: "Ayaktasınız?"

Stroheim kanepeye oturmaya davranır.

Jannings: "Yerinize!"

Stroheim yerine oturur.

Jannings, muzip bir tavırla şu rolleri dağıtır:

Küçük bir kaşıkla şişenin boynuna vurur:

George ayağa kalkar.

Jannings, ona bakmadan: "Perende at!"

George kımıldamaz.

Stroheim, George'ye suflörlük yapar:" 'Neden'?" George: "Neden?"

Jannings: "Demin de perende attın ya!"

Sessizlik.

George perende atar.

Jannings dergiyi George'ye uzatır. George bu dili henüz öğrenememiştir, dergiyi ne yapacağını bilemez; sayfalara bir göz atar.

Jannings: "îlet!"

George: "Neden?"

Jannings: "Demin topluiğneyi de diğerlerine iletmedin

mi?”

Sessizlik.

George dergiyi Stroheim'a verir. Stroheim, yaprakların dağınık olduğunu ima edercesine dergiyi George'ye geri verir. George anlar: Yapraklan düzeltip, dergiyi Stroheim'a uzatır, Stroheim dergiyi masanın üstüne koyar.

Jannings çatal, bıçakların altında duran DİĞER kırmızı peçeteyi masadan çeker alır, yere atar. Kaşıkla yerde duran peçeteyi gösterir.

Sessizlik.

Jannings: "Evet?"

George: "Neden?"

Jannings: "Demin perende atmadın mı?"

George: "Ama ikisi birbiriyle nasıl karşılaştırılabilir

ki?"

Jannings: "Perendeyi kimin için attın?"

George: "Sizin için-" duraksar.

Jannings:" Tabii' diyecektin, değil mi?"

George: "Sizin için tabii."

Jannings: "Benim için perende atabildiğine göre, peçeteyi de yerden kaldırabilirsin."

Sessizlik.

George peçeteyi almak üzere eğilmeye davranır, durur: "Ya istemiyorsam?"

Jannings: "Şimdi artık çok geç. Bunca zamandır, sana ne dediysem yaptın, hiçbir şey söylemedin. Şimdiye kadar halinden memnundun. Yoksa bir şeyler söylerdin. O halde şimdi neden memnun olmayasın? Bunca zamandır hiç itiraz etmedin. O halde şimdi neden itiraz etme hakkına sahip olasın? Hayır, şimdi söylediklerin artık geçerli değil. Sana ne diyorsam yap!"

Sessizlik.

George peçeteyi yerden kaldırır, peçeteyi almak için elini bile uzatmayan Jannings'e veımeye davranır, duraksar, "sanki eli uyuşmuş gibi", peçeteyi elinden bırakır.

Sessizlik.

Jannings, yumuşak bir ses tonuyla: "Diğerlerine bir bak!" Başını önce Stroheim’a, sonra H. Porten'e çevirir: Stroheim hemen, daha yürürken kılıfından çıkardığı gitarıyla E. Bergner’e doğru gider, onun arkasına, masanın kenarına oturur ve yavaşça iki akor basar. H. Porten, Jannings'in kucağına oturup, iyice yerleşir.

Jannings: "Dediklerimi onlar yaptığına göre, sen neden yapmayasın?"

Sessizlik.

George: "Ama onlar neden yapıyor?"

Jannings: "Önce dediğimi yap! Sonra rahatça konuşabiliriz."

Sessizlik.

George peçeteyi Jannings’e uzatır. Jannings peçeteyi alıp, H. Porten'in omuzlarına koyar, önden düğümler.

Jannings, H. Porten'e: "Evet?"

H. Porten, başını hiç kımıldatmadan Jannings'i öper.

Jannings: "Şimdi sor bakalım!"

George: "Neden yapıyorlar bunu? Neden dinliyorlar

sizi?"

Stroheim, bir akor daha basar.

Jannings: "Bu onlara doğal geliyor da, ondan. Ben onlara hiçbir şey söylemeden yaptılar bir kez. Uyku sersemiyken ya da durum öyle gerektirdiği için. Sonra söyledim ve yine yaptılar. Arkasından sordular bana: 'Sizin için bunu yapabilir miyim?’ diye. Ben de: ‘Yapmalısın' dedim. Ondan sonra, artık bir şey söylememe gerek kalmadan yaptılar. Alışkanlık olarak yerleşmişti artık. Ayağımla bir şeyi gösterebilirdim, yerlerinden fırlayıp alacaklardı! Hepsi doğa yasası bunların! İnsanlar birbirleriyle ilişki kurmaya başladılar ve her şey yoluna girdi. (E. Bergner, bu replik üzerine, uykuda konuşuyormuşcasına: 'Nasılsınız, ben iyiyim'; içini çeker); bir düzen çıktı ortaya, insanlararası ilişkiyi sürdürebilmek için de bu düzen kesinleştirildi: Formüle edildi. Formüle edilince de artık, buna uyulmak zorundaydı. Ne de olsa formüle edilmişti! Bu çok doğal, öyle değil mi? Konuş-

sana! Hayır, bir şey söyleme, şu an konuşan benim.. Dokunma, bana ait o! (Eliyle şamdanı iter) Sakın ona bakmaya kalkışma, benim mülküm o! Neden söz ediyordum? Yardım et! Hayır, bir şey söyleme. Ha, doğa yasalanndan! (Kül tablasını eline alır, sonra elinden bırakır) Bu kül tablası yerçekimine nasıl itaat ediyorsa, sen de öyle itaat edeceksin bana. Evet? (Ayağıyla kül tablasını gösterir: George kül tablasını masanın üstüne koyar) Gördün mü? Şimdi inanıyor musun bana? Hayır, yamt verme, senin yerine ben yanıt vereceğim. Şu kül tablasıyla yerçekimi meselesi doğru diye düşünüyor-sundur. Aramızdaki ayınmın ne olduğunu biliyor musun? (George, Jannings şaka yapmışcasına güler) Hayır, şaka değil bu: Ben zaman zaman senin ne düşündüğünü düşüneMz-yorum, ama sen her zaman benim ne düşündüğümü düşünmek zorundasın! Neden gülmüyorsun? Bu arada, aklıma gerçekten gülünç bir şey geldi: Sandalyenin mucidi kim? Evet? Bilmiyor musun? Sana yardım edeyim: Zeplinin mucidi kim? (Sessizlik. Kışkırtıcı bir biçimde güler) Gülmüyorsun. Ne yapalım! Ama bunu unutmayacağım! Nerede kalmıştım? Ne hakkında konuşacağımı bana hatırlatmanı rica etmemiş miydim senden? Sen de gözümün önünde başınla onaylamamış miydin? O zaman, seni başını sallarken görmeyi düşünmüş olmalıyım! Bir keresinde, biriyle yaptığım konuşma geldi aklıma. Yanıt verirken nasıl gülümsediğini tam olarak hatırlıyordum. Sonra aklıma geldi, onunla telefonda konuşmuştum! Doğa yasalan! Trenler! Deniz! Tam da senin şimdi durduğun yerde duruyordu! (George, ürkmüş gibi kenara çekilir, Jannings güler, kültablasım yine elinden bırakır) Seve seve kaldırırdım şunu senin yerine, ama sana söylediklerim beni de bağlıyor, (H. Porten'e) öyle değil mi? (H. Porten başıyla onaylar.) Bir şey söyleyip, sonra söylediğimden farklı bir şey yapamam. Bu düşünülemez! Tersyüz edilmiş bir dünya olurdu böylesi. Anlıyor musun? (H. Porten, kül tablasını almak üzere arkaya uzanır) Dur! Bu onun işi! (George kül tablasını masaya koyar, Stroheim kazara gitara dokunur: Alçak bir ses işitilir) Demek anlıyorsun. Bir kanşık-lık olmasın diye, trenler nasıl tarifeye uymak zorundaysa, sen de öyle uyacaksın bana. Şu tarifeyle trenler meselesi doğru diyorsun, öyle mi? Cesaret edip bir de bana söyle bakalım! Sus! Yanıt ver! (George konuşmak ister) Kalsın! Avucumun içinde sürünen bir kurtçuk gibi. Yok, bu başka bir yerden. Deniz! Şu an ne düşünüyorsun? Söyleyemiyor musun? O zaman, hiçbir şey düşünmüyorsun. Bir keresinde, bir süre deniz kenarında yaşadım. Orada yaşadığımdan beri, hangi kategorilerde düşünmeye başladım sanıyorsun? Gelgit kategorilerinde! Bu, genelde de böyledir. (İzleyicilere söyler gibi) İnsanın düşünme tarzı, doğa yasalarınca belirlenir! (Yeniden George’ye) Sözgelimi; ormanda yürüyüş yapmaya başladığımdan beri, güçlü ve güçsüz olana doğa yasaları çerçevesinde bakıyorum. Yemek listelerini okumaya başladığımdan beri de, (H. Porten'i dizinden iter, kadın kanepeye doğru koşar, içene gömülür. Jannings ona bakmaktadır) kadınları ister istemez iki ayrı kategoride düşünüyorum. Ordövr ve anayemek. (H. Porten, Jannings'e bakar. Bakışı görülmekten çok, HİSSEDİLİR) O'nun istediği de bu- kendisine sor! Gösterir sana! (H. Porten'e eliyle işaret eder, H. Porten, ezberlemiş gibi sorulan sıralar: 'Çok mu konuşuyorum? Dizlerim çok mu sivri? Çok mu ağırım? Burnum çok mu büyük? Çok mu akıllıyım? Çok yüksek sesle mi konuşuyorum? Göğüslerim çok mu küçük? Çok mu şişmanım? Çok mu hızlıyım? Çok mu sıskayım? İyi miydim?') Görüyorsun ya, onu düşüneceğimiz kategorileri, kendisi hazırlıyor. (H. Porten'e) Hey! (H. Porten gelir ve Jannings'in dizlerine oturur) Ben çağrıldığımda, ilkin yalnızca: 'Evet!' derdim. Sonuçta, yalnızca orada olup olmadığımı bilmek istiyor olabilirlerdi. Nerede kalmıştık? (George elini başının arkasına götürür, yeniden indirir) Dur! Bu hareketi bir kez daha yap! (George hareketi yineler) Bana bir şey hatırlatıyor! Daha yavaş! (George hareketi yineler) 'Şapka! Şapkam, üç köşeli şapkam' şarkısını biliyor musun? Bir halk şarkısıdır. (Ciddi bir tavırla şarkıyı söyler) 'Şapkam, üç köşesi var şapkamın / Şapkamın üç köşesi var / Eğer olmasaydı üç köşesi / 01-m azdı benim şapkam': Bu şarkıyı öğrendiğimden beri, hayalimde artık üç köşeli bir şapka canlandırmak, olanaksız hale geldi! Üç köşeli bir şapka: olanaksız bir tasanm! Şapka: olanaksız, yasaklanmış bir tasanm. Bir keresinde, pasta kesilmesini emrettim (yoksa izin mi verdim?) 'Nereden?¹ diye sordular. O zamandan beri bir pastayı hayalimde canlandırmıyorum. İnsan, hayalinde bir daire çizmek istiyor, ama nereden başlayacağını bilemiyor. Nihayet beynimde, kaynayan yumurtanın patlamasını andıran bir ses duyuyorum. Bir dakika! Sus! Ne diyeceğini düşünebiliyorum! Daire! Daireyi gözümün önüne getirmem gerektiğinde, başım dönüyor. Başım dönünce de, öfke kaplıyor içimi. Sözgelimi: Biri bana saati soruyor, saati olmayan birini düşünebiliyor musun? En azından, ben düşünemiyorum. Baş dönmesi ve öfke. Ya da birisi 'ümitsiz' görünüyor, birçok işe birden başlıyor, hepsinden hemen vazgeçiyor. Birisinin gerçekten ümitsiz olduğunu düşünebiliyor musun? Baş dönmesi! Baş dönmesi ve öfke! Ya da birisi utanıyor? Baş dönmesi ve öfke! Ya da tam tersi: Birisi başkasının adına utanıyor? Sözgelimi, ben senin adına? Derhal! Ne, senin adına utanacağımı düşünemiyor musun? (Puro kutusunu iter, kutu yere düşer ve purolar ortalığa dağılır. H. Porten'i kucağından indirip, koltuğa oturtur. Geor-ge'nin karşısına geçip, iki elini George'nin yüzünün önünde şiddetlice birbirine vurur ve yerine oturur) Tıpkı çikolata ve sabun gibi. Evet, tıpkı sabunun yanında duran çikolata gibi! Şimdiye dek hiç utanmadım- yalnızca, birisine karşı beslediğim iki farklı duyguyu çikolata ve sabunla karşılaştırdığım sefer hariç... Sonra bir daha- (Sessizlik) Sonra o avucumdaki kurt hikâyesi. (Sessizlik) Sonra, bir keresinde, 'Bu kim?' diye sorduklannda... 'O mu?' diye yanıt vermiştim: Ne kadar etkileyici, öyle değil mi? (Sessizlik) Evet, bir keresinde de (Utançla gülümser), 'Buradakiler hariç tabii' dediğimde, başka bir kere de 'Çok çirkin bir kadın' dendiğini duyup, 'Ama gözleri güzel' demiştim. (Sessizlik) Kibriti, tezgâhtann önüne koyup, tezgâhtar, 'Bu siz misiniz?' diye sorduğunda da utanmıştım. (Sessizlik, şaşkınlıkla) Aslında bayağı çok utanmışım. (Sessizlik. Stroheim'a dönerek) Onu utandırayım mı?”

Stroheim gitara hafifçe vurur ve parmaklarını açar.

Stroheim: "Sakın o utandırmasın sizi?”

Jannings, George’ye dönerek: "Buraya bak!"

Cebinden ya da masadan arka arkaya çeşitli eşyaları alıp, George'ye gösterir.

George çaresiz, eşyalara bakar.

Jannings son olarak George'ye para gösterir, parayı elinde SALLAR, George hemen uzanır.

Jannings güler: "Bu dilden anlıyor! Bu dilden anlıyor!"

Yine güler. Sessizlik. İkisi de başlarını önlerine indirirler.

Jannings kaşınır. Birdenbire hiddetle yerdeki puroları gösterir: "Bunlarda ne?"

George: "Puro."

Jannings: "Bu da ne demek oluyor? Çabuk topla onları!"

George eğilir.

Jannings bıyık altından gülerek: "Benim sana söylediklerimin dışında bir şey yapabileceğini düşünebiliyor musun hâlâ?"

George düşünmeye çalışır.

Sonunda o da gülmeye başlar, hemen durur ve yeniden dener.

Jannings: "Benim yerimde oturduğunu düşünsene!"

George başını kaldırıp, ona doğru bakar.

Gülmeye başlar.

Jannings ondan farklı bir biçimde güler.

Çevresine bakınır.

H. Porten de gülmektedir.

Stroheim gülümser.

E. Bergner dalgındır.

George puroları toplar, özenle kutuya yerleştirir.

Jannings onu seyrederken, hikâye anlatmaya başlar: "Bir keresinde- (H. Porten'e: 'Ne sırıtıyorsun?' H. Porten: 'Sırıtmıyorum, gülümsüyorum.' Jannings: 'Kımıldayıp, durma.' H. Porten: 'Kımıldamıyorum, yerime yerleşiyorum' Jannings: 'Kapat çeneni.' H. Porten: 'Çenemi kapatmam, susarım yalnızca.' Jannings, hikâyesine döner) Kötü bir günümmüş, anlarsın ya (George başıyla onaylar). Kahve içerken dilimi yakmışım, ayakkabılarımı bağlayayım derken, bağcıklar elimde kalıyor, anlarsın ya... (George başıyla onaylar); yine aniden... Niye 'yine aniden’ dedim ki? Fark etmez! Her neyse, yapmak istediğim şeyleri yazayım derken, kalemimin ucu kınlıyor. Başka bir kalem arıyorum -hayır, düşündüğün gibi değil-. Yazıyor yazmasına da, birdenbire gece boyunca bir harfi daha farklı yazdığımı fark ediyorum, daha süslü püslü, yaşamım boyunca öyle yazmadığım halde! Anlarsın ya. (George, Jannings ona bakınca, başıyla onaylar) Bununla kalsa iyi... Birdenbire, ayaklarıyla yumurta kabuklannı çiğneyen bir kadın görüyorum. Saçlanndan tutup, kadını çekiyorum. Anlarsın ya... Meğer kadın, yumurta kabuklarını kuşlar yesin diye ufalıyormuş. îçimde bir sıkıntıyla uzaklaşıyorum oradan ve başka bir deli görüyorum. Adam bir arsanın ortasında oradan oraya koşup duruyor. Çevresinde insanlar birikmiş bile. Sonra, adamın deli falan değil, arsanın sahibi olduğu anlaşılıyor. Arsasına kimse ayak basmasın diye koşup duruyormuş meğer. Utanmış bir halde yoluma devam ediyorum ve tam da o sırada dilimlemekte olduğum bir kaz düşünüyorum, titizimdir, bilirsin ya, elbisem lekelenmesin diye çok temkinli davranıyorum. O sırada biri arkamdan koluma yapışıyor. Utanmış olmama rağmen ya da utanmış olduğum için- (hoşnutlukla gülümser: 'Ne zaman RAĞMEN desem TAM DA BUNUN İÇİN demek zorunda kalıyorum!) hemen döndüm ve bu birisine bir tokat attım. Elim kaydı, anlarsın ya: Bir an, yağlı parmaklarıyla bana dokunuyor sandım. Birdenbire -evet yine BİRDENBİRE, o gün göz açıp kapayıncaya kadar geçti- titreyen kıçıyla yol kenarına çömelmiş bir köpek görüyorum. - TİTREYEN, bu sözcüğü daha önce hiç kullanmamışUm- Tam şa'apmak üze-

reydi. Anlarsın ya. Ben de- (Duraklayan George’ye: 'Sen bana aldırma, işine devam et!' ) ona bir tekme atıyorum- (H. Porten: 'Devamını anlatmayın lütfen, düşümde görmek istemiyorum!' George: 'Ben de bir keresinde bir ütüyü ve çocuğu düşünüyordum. Tam o sırada biri kapının koluna dokunmak üzereydi. Ben de SAKIN DOKUNMA diye bağırdım!' Jannings: 'Hem konuşup, hem puroları toplayamaz mısın?' George susar, işine döner. Jannings konuşmaya devam eder) Ve eve gidiyorum. Allahtan, hemen gece oldu, tropikal bölgelerdeki gibi -bütün hikâyelerde böyle denir, değil mi?- Yavaşça kapıyı açmamla, kapının arkasında hafif bir hışırtı duyuluyor. (Yavaşça ve hafifçe genelde birlikte kullanılır!) Hızla içeri giriyorum. Sonradan anlıyorum ki, gazeteyi kapıya ben sıkıştırmışım, hırsızlar kapıyı açtığında koıksunlar diye. Kötü bir gün! Sonra koltukta içim geçmiş. Birdenbire uyanıyorum ve köpeğin koşarak önümden geçtiğini görüyorum. Hızla kamçıyı indiriyorum -anlarsın ya. (George başıyla onaylar) Meğer kendi ayaklanmmış: Siyah çoraplarımı köpek sanmışım."

Sessizlik.

Jannings: "Bir şey söylemiyorsun?"

George: "Bir şey söyleme ihtiyacını hissetmiyorum."

Jannings: "Benim seni dinlemeye ihtiyaç hissetmem yeterlidir."

George: "Ya susmak gibi bir ihtiyacım varsa?"

Jannings: "O halde, yapmak zorunda olduğun şeylere ihtiyaç duymayı öğren! Kendi kendine bunu söyle."

Sessizlik.

Jannings: "Bir şeyler söyle."

Sessizlik.

George: "Pekiyi, hikâyeyle neyi kanıtlamak istediniz? Yalnızca bir hikâye anlatmak için anlatmış olamazsınız, değil mi?"

Jannings: "Bir günü kendini kaptırmadan geçirmenin nasıl bir şey olduğunu bilesin diye anlattım."

George: "Neye kaptırmadan?"

Jannings: "İşe."

George: "O zamanlar çalışmıyor muydunuz?"

Jannings: "Çalışıyordum herhalde, ama kendimi işe kaptırmamıştım."

George: "Pekiyi, nasıl bir duygu bu... İnsanın çalıştığı halde kendisini işe kaptırmaması?"

Jannings: "Anlattım ya sana: Çabuk kararan hava, kapının arkasındaki hışırtı, odadaki yabancı köpekler!"

George: "Pekiyi, insan çalışırken kendisini işe kaptırırsa ne olur?"

Jannings: "İş oyun haline gelir!"

George: "O noktaya nasıl vanlır?"

Jannings: "İşin bir oyun olduğunu düşünmeli insan!"

George: "Oyunu kim belirliyor, pekiyi?"

Jannings: "Oynayan kişi: Çalışan yani."

George: "Böyle midir, yoksa insan böyle olduğunu mu düşünmeli?"

Jannings: "İnsan kendisini kaptırmışsa böyledir."

George: "Ya insan kendisini yoğunlaştınmamışsa, o zaman, yoğunlaştırmış olduğunu mu düşünmeli ilkin?"

Jannings: İnsan kendisini yoğunlaştırmamışsa, o zaman düşünemez. O zaman işte: Çabuk kararan hava, kapının arkasında hışırtı."

George: "Ben kendimi işe kaptırmadım ama."

Jannings: "Göstereceğim sana."

Yerinden kalkar ve kutuya bir puro koyar. Hareketleri oyun oynuyormuş gibidir. Oturur: "Benim için iş oyundur."

George: "Zaten o sizin işiniz değil, ama herhalde sizin sorununuz. Sizin sorununuzla ilgili bir işin nasıl olup da benim için bir oyun haline gelebileceğini söylemek de size düşüyor. Ben kendimi kaptırmadığım için, işin oyun olduğunu düşünemem, haklısınız aslında."

Sessizlik.

Jannings: "İşe iddia gözüyle bakmalısın: Kim daha hızlı, daha becerikli, daha titizse, kazanır. Kazananlar ve kaybedenler vardır."

George: "Ama yalnızsam, o zaman kiminle iddiaya gireceğim?"

Jannings: "Kendi kendinle."

George: "Kendi kendimden daha hızlı olduğum konusunda mı iddialaşacağım?"

Jannings: "Alay etme! Bitir işini de o zaman edersin -iki elin yok mu senin?-"

George: "Anlaşılıyor."

Jannings: "Hangi elini daha rahat kullanırsın?"

George: "Sağ elimi herhalde."

Janm "Haydi o zaman kendinle iddiaya gir, dene!"

Sessizlik.

George önce sol, sonra sağ eliyle purolan kutuya yerleştirmeye başlar.

Gittikçe hızlanır. ÇALIŞMA HIRSINA kapılmıştır.

İşini bitirir ve kutuyu masanın üstüne koyar.

Jannings: "Hangi el kazandı?"

George susar.

George birdenbire: "Haydi başka bir şey için iddiaya girelim."

Jannings: "İyi ya, girelim."

George, H. Porten'i gösterir: "Onu dizinize yatırıp, dövün."

Jannings: "Pekiyi, ne için iddiaya giriyoruz?"

George: "Önce onu bir yatınn bakalım."

Jannings, H. Porten'i dizine yatırır.

George: "Ona kamçıyla bir dakika boyunca vuracaksınız. Ağzınızı bu arada kapalı tutacaksınız. Açarsanız kaybedersiniz."

Jannings: "Kabul."

Sessizlik.

H. Porten'e vurmaya başlar, ama daha birkaç darbeden soma dudakları açılır.

Korkuyla kadını bırakır, oturur ve dudaklarını sımsıkı kapatır. Alnını ovuşturur.

George de oturur.

Sessizlik.

Stroheim, gitara dokunur.

Çok alçak bir ses duyulur.

Sessizlik.

Kahkaha atar.

Jannings bağıracakmış gibi ağzım açar ve masaya vurmak ister. Hemen ağzını kapatır ve yumruğunu indirir, parmaklarını gevşetir.

"Sanırım-" der, hemen susar.

Uzanıp, bir şeyi tutmak ister ama, hareketi yanda kesip, elini indirir.

George H. Porten'e: "İyisi mi, siz şimdi her şeyi yeni baştan gözünüzde canlandınn: O zaman, bunları düşünüzde görmenize gerek kalmaz.-"

H. Porten gülümser: "Suyun ve çılgınlığın düşü ve-”

Stroheim aynı anda bir şey söylemek ister: "Ben çok-"

İkisi de susar.

Sessizlik.

H. Porten yeniden George’ye döner: "Suyun ve çılgınlığın, delilerin bindiği gemilerin, büyük ırmaklarda yüzen..."

Stroheim aynı anda, E. Bergner'e: "Ben çok korktum, çok korktum, sizin-"

Sessizlik.

Jannings H. Porten’e bakarak Stroheim’ı işaret eder: "Sıra onda."

Sessizlik.

Stroheim oyun oynuyomıuş gibi, E. Bergner'e: "Sizin için o kadar korktum ki, birdenbire gülüverdim. Öylece oturuyor ve kımıldamıyordunuz. Yalnız şahdamarınız atıyordu."

E. Bergner: "Dinlemedim."

Stroheim, yüzünü tersten gösterecek biçimde E. Berg-ner’in üstüne eğilir.

Kadın gözlerini açar, küçük bir çığlık atar.

Stroheim başmı çevirir.

Kadın sakinleşir ve gitara bakar: "Bu benim için mi?"

Stroheim duraksar, gitan kadına uzatır.

E. Bergner: "Pekiyi, buna karşılık olarak ne yapmalıyım?"

E. Bergner gitan elinde evirip çevirir, sonra Stroheim'a uzatır.

Stroheim gitan masanın üstüne koyar.

Parmağıyla kadının boynunu okşar.

Sessizlik.

E. Bergner, Stroheim'ın eline vurur: "Dokunmayın bana!"

Jannings sufle verir:" 'Neden'?"

Stroheim: "Neden dokunmama izin vermiyorsunuz? Daha önce de dokundurttunuz kendinize, öyle değil mi?"

E. Bergner: "Bana bakmayın!"

Stroheim: "Demin siz bana gayet sevecen bakıyordunuz!"

E. Bergner: "Bu, şimdi de 'sevecenlikle bakmalıyım' anlamına mı geliyor?"

Stroheim kadının önünde durur. Kadın başını öte yana çevirir.

E. Bergner: "Sizler ne zaman konuşmaya başlasanız, bir dilenci, kendisiyle konuşmak istiyormuş gibi bir hisse kapılıyor insan."

Stroheim: "'Sizler' mi?"

E. Bergner: "Evet, siz de."

Stroheim: "Bana elinizi verin."

E. Bergner: "Neden?"

Stroheim, kadının elini yakalar.

E. Bergner: "El falına mı bakacaksınız?"

Stroheim, E. Bergner'in saçlarını okşar.

E. Bergner: "Biliyorum, saçlanm çok kötü!"

Stroheim: "Güzelsiniz."

E. Bergner: "El çantamı gördünüz mü acaba?"

Stroheim, E. Bergner'in boynuna bir kolye takar: "Bunun karşılığında ne alıyorum, bakalım?"

E.Bergner: "Kolyeden dolayı duyduğum bütün sevinci neden zehir ediyorsunuz bana?"

Stroheim: "Beni hor görmekten vazgeçmeniz için ne yapabilirim? Yürüyüş tarzım mı, hoşunuza gitmeyen? Saçlarım mı? Başınızı öteye çevirmenize neden olan şey, başımın duruşu mu? Elimin üstündeki kıllardan mı iğreniyorsunuz? Yürürken kollanmı çok mu sallıyorum? Çok mu konuşuyorum?"

Olup biteni izlemekte olan H. Porten güler.

Sessizlik.

Telefonda konuşur gibi: "Orada mısınız?"

E. Bergner, Stroheim'a bakar.

Stroheim: "Neredeydiniz? Bir şeyler söylesenize. Haydi, bir şeyler söyle! Geri gelin! Öyle güzeldiniz ki, size bakmak acı veriyordu; öyle güzeldiniz ki, birdenbire korktum sizin için. Öylesine acı veren bir güzelliğiniz vardı ki, beni, birdenbire yaşamaya başlayan beni, yapayalnız bıraktınız. Hiçbir şey söylemediniz. Ben de sizinle tıpkı yeni ölmüş biriyle konuşur gibi konuştum: Haydi bir şeyler söyleyin, bir şeyler söyle! Düşünebiliyor musun?"

Sessizlik.

E. Bergner: "Şimdi artık hayır! Bir an için -(Sessizlik) hayır, geçti."

Stroheim: "Durmayın, konuşun. Konuşmazsanız size saldıracağım diye korkuyorum. Şu an size duyduğum şefkat hisleri o kadar güçlü ki, sizi dövmek istiyorum."

Sessizlik.

Kadına vurur.

Kadın ayağa kalkar.

Stroheim gözlerini ona diker. E. Bergner kendisine bakılmasına izin verir.

Bu arada adamın önünde bir aşağı bir yukarı gidip gelmeye başlar. Bu yumuşak hareketlerden soma aniden döner, elini kalçasına koyar, gerinir, kollannı aşağı sarkıtır, bu hareketleri yaparken etraftaki eşyalara sürünür, onlara dayanır, Stroheim'a doğru döner ve adamın önünde durur. Boynundan kolyeyi çıkarır.

Sanki kapıdan yeni girmiş de, arkasından kapattığı kapıya yaslanır gibidir.

Stroheim'ı elindeki kolye ile okşar ve kolyeyi adamın cebine koyar.

Adama bakar: "Kımıldamayın!"

Stroheim kadına dokunmak ister. Kadın hiç kımıldamaz, yalnızca gülümser. Adam bir an duraksar. Kadım ensesinden tutup kendine çekmek ister, ama kadın direnir. Omuzuyla adamın elini iter ve geri çekilir.

E. Bergner: "Neden bakışlannız kayıtsız değil?"

Stroheim: "Öyle olabilmesi için sizin bana ait olduğunuzu düşünmem lazım."

E. Bergner: "Düşünün o halde."

Stroheim: "Nereden başlayayım düşünmeye?"

E. Bergner gitan gösterir: "Bu size mi ait?"

Eliyle gitan iter.

Stroheim: "Size ne kadar çok bakarsam, o kadar gizemli görünüyorsunuz gözüme."

E. Bergner: "Bana betimlediğiniz duygularınızın her biriyle, benim size bir şeyler hissetme olanağımı elimden almış oluyorsunuz."

Stroheim: "Ben size duygulanmı betimlemiyorum!"

E. Bergner: "Ama bana duygulannızı ima ediyorsunuz. Ve her seferinde size karşı biraz daha hissizleşip, kendi içime çekiliyorum. Bütün bunlar çok dokunaklı. Ama duygulannıza karşılık veremiyorum, hepsi bu. Önceleri seviyordum sizi, o kadar ciddiydiniz ki... Bir an dikkatimi çekti, insan yalnızca bir çocuk için 'ciddi' diyebilir. Aynca (güler) çok güzel yemek yiyordunuz. Bir keresinde de 'iliklerime kadar ıslandım' dediğimde, 'iliklerme kadar' demiştiniz. Bunlardan söz ettikçe yeniden sever gibi oluyorum sizi (Birdenbire Stroheim'a sanlır, ama hemen geriye çekilir). Ama bunu söyler söylemez hemen yine duyarsızlaşıyorum. Durmadan konuştunuz ve ben sizi gitgide unuttum. Bir an irkildim, siz hâlâ karşımdaydınız... Yabancı olduğunuz halde son derece samimi konuşuyordunuz benimle, utanmadan. Tıpkı bir filmin sonunda, biriyle konuşuyormuş gibi, anlıyor musunuz? Sizin için tabuyum ben! Birdenbire tabu oldum sizin için. İki saniye! İki saniyelik bir acı, sizi sevmiş olmak, ileride bu anlamı taşıyacak benim için (Sessizlik). Hayal kırıklığına uğramış değilim, üzgün değilim, yalnızca sizden yoruldum (Belli belirsiz kımıldanır). Size çok haksızlık ettim!"

Stroheim: "Ne gibi bir haksızlık?"

E. Bergner: "Sizi sevme haksızlığı."

H. Porten, birdenbire alkışlamaya başlar. George imâli biçimde güler. Stroheim ve E. Bergner amaçsızca farklı yönlerde gidip gelmeye başlarlar.

Sessizlik.

Jannings bir hikâye anlatmaya başlar: "Geçenlerde bir hostes gördüm, ama çirkindi-"

Stroheim, onun sözünü keser: "Başka bir şeyden söz edelim."

Jannings başka bir hikâyeye başlar: "Çok olmadı, geçenlerde yol kenannda duran bir kadın gördüm, fahişe değildi hemen söyleyeyim-"

George onun sözünü keser: "Başka bir şey anlatın."

Jannings: "Daha bir hafta bile olmadı, banka veznesinde oldukça uzun burunlu birini gördüm. Ama onunla konuştuğumda anladım ki-"

H. Porten ve E. Bergner onun sözünü keserler: "Konuyu değiştirelim!"

Jannings: "Olur. Daha beş dakika bile geçmedi, parkta bir adamla konuşuyordum, hayır, ibne falan değildi-"

Elinde bavuluyla sağdan sahneye giren bir kız onun sözünü keser.

ALİCE KESSLER'dirbu.

Alice Kessler’in üstünde, şıkça bir elbise vardır, yanlışlıkla gelmiş gibidir.

Ama bavulunu yere koyduktan sonra son derece rahat konuşmaya başlar:

Alice: "Sizsiniz değil mi? Doğru yere mi geldim? Taa uzaktan konuşmalannızı duydum ve içeri geldim. Duyduğum sesler o kadar cezbediciydi ki... Konuşma ve gülüşmeler... Daha güzel ne olabilir ki? Nedir o gösterdiğiniz şey? Ben de görmek istiyorum. Ne fısıldaşıyorsunuz öyle, ben de duyayım!"

Şapkasını Stroheim'a atar.

Stroheim o kadar şaşkındır ki, şapkayı tutacağı yerde, kenara çekilir.

Alice: "Nasılsınız?"

Sessizlik. Hepsi dona kalmıştır.

Alice: "Nasılsınız?"

E. Bergner, biraz kımıldar. Vereceği yanıtı dener: "İyi miyiz? İyiyiz. İyiyiz! Biz iyiyiz. Tabii ya! İyiyiz biz!"

Sessizlik. Yeniden normal konuşmak için, denemeye devam eder: "Ya sen- sen nasılsın?"

Alice gayet rahat bir tavırla yanıt verir: "Ben de iyiyim. Gerçi, ağır bavulu taşımaktan hâlâ elim titriyor, topuklu ayakkabı giymeye alışık olmadığım için de dizlerim biraz yorgun, ama sizi görmenin sevinci yanında bunlar hiç kalır. Ne yapıyorsunuz burada?"

E. Bergner bu kadar kolay yamt verebilmenin sevinciyle: "Sohbet ediyoruz."

Alice: "Şimdi devamını getiremiyorsunuz, öyle mi?"

E. Bergner: "Herhalde." Duraksar. "Evet, evet!"

Alice: "Merhaba!"

E. Bergner: "Merhaba!"

Alice, diğerlerine: "Merhaba!"

Şaşkınlıkla başlannı kaldınrlar. Uykudan uyanır gibidirler, mahmurlukla, ne dediklerinin farkında değilmişlerce-sine teker teker: "Merhaba!" derler.

Sonra ne söylediklerinin farkına varıp, canlanırlar.

Sahne ışığı yavaş yavaş tekrar gün ışığına dönüşür.

Alice: "Saat kaç?"

George, Jannings’in kalçasını dürter.

Jannings uykuda gibi: "Saatiniz yok mu?" İrkilir: " 'Saat kaç' mı? Tabii ya, saat kaç? Sahi saat kaç? Bunu baştan

söyleyebilirdin!rî

Alice’e dönerek, cep saatini açar.

Alice teşekkür eder, Jannings saatin kapağını kapatır. Jannings kısa bir sessizlikten sonra: "Rica ederim!" George'ye: "Bana saatin kaç olduğunu sorun!"

George neşeli bir tavırla: "Saat kaç?"

Jannings, saati ona doğru tutar.

George: "Teşekkür ederim!"

Jannings, saatin kapağını kapatarak: "Rica ederim!" George neşeli bir tavırla: "Teşekkür ederim!"

Jannings sevinçle: "Aman rica ederim, bir şey değil!" Alice ona elini uzatır. Jannings hemen uzatılan eli sıkar.

George'ye de elini uzatır, o da uzatılan eli sıkar.

Elini H. Porten’e de uzatır. Kadın bu eli minnettarlıkla

tutar.

Stroheim da Alice'in elini tutar.

Alice eldivenlerini çıkanr. Herkes merakla onu süzmektedir.

Eldivenleri Stroheim'a uzatır. Stroheim uzatılan eldivenleri alır.

Şapkayı da yerden alır ve oyun oynuyormuş gibi George'ye atar.

George' şapkayı yakalar ve masanın üstüne koyar. Stroheim eldivenleri de şapkanın yanma koyar.

Her şey. yolundadır!

E. Bergner rahatlamıştır, yerine oturur.

Alice, Stroheim'a: "O elindeki ne?"

Stroheim avucunu açar: "Kolye. Evet, bir kolye!" Alice: "Güzelmiş!"

Kulisten bir ses: "Güzel değili"

Soldan, ELLEN KESSLER girer. Onun da elinde bir bavul vardır. Alice gibi giyinmiştir.

Şapkasını Stroheim'a atar, sonra eldivenlerini de çıkarıp, yine Stroheim’a verir.

Stroheim her ikisini de masanın üstüne koyar ve Alice'e sorar: "Demek, kolye senin olsun istiyorsun."

Alice: "Evet."

Stroheim ona döner ve kolyeyi boynuna takar.

Alice gerinir.

Ellen, odada dolaşmaya başlar. Daha önce Alice’in yaptıklannı yineler, herkese elini uzatır ve 'merhaba¹ der. Herkes -en azından ilk iki kişi- merhabaya kısa bir sessizlikten sonra karşılık verir. Sonra, şaka yapılmış gibi gülerler.

George, Ellen'in sırtı ona dönükken, kutudan bir puro alır, Jannings'e gösterir, sonra bir İkincisini alır, bıyık altından gülerler; sonunda George, Jannings’e çıkardığı bir üçüncü puroyu gösterir, Jannings ciddileşir, sağma soluna bakınır ama kimsenin geldiği yoktur.

Ellen bu arada, selamlaşmak için Stroheim’ın omuzuna dokunur. Stroheim o sırada Alice’le konuşmaktadır: "Nasıl oluyor da sana her baktığımda, seni daha önce gördüğümden bu kadar emin olabiliyorum? Ama ne zaman bunlan söylesem, (Ellen, omuzuna dokunduğunda ona döner ve sanki çok doğal bir şey yapıyormuşcasma onunla konuşmaya devam eder) sanki bilinen şeyleri y ineli yormuşum gibi geliyor..."

Ellen, Stroheim'a elini uzaür, adam uzatılan elin üstüne eğilir.

Ellen geri çekilir. Alice, hiç kımıldamadan "Beni ısırdı" der. Alice'in yapması gereken jestleri Ellen yapar.

Stroheim, Alice'e: "Kolumu çimdiklemeyi geçiriyordun aklımdan."

Alice kımıldamadan: "Unuttum bile!"

Stroheim: "Unuttun mu?"

Alice: "Sen de hep som soruyorsun. Uzun zaman yalnız mı kaldın?"

Stroheim: "Neden?"

Ellen: "Çok mu çalıştın?"

Stroheim: "Neden?"

Alice: "Yoksa vereceğin yanıt için zaman kazanmak istediğinden mi somya soruyla karşılık veriyorsun? Söyleyeceğin yalanı bulmak için mi? Artık yaian söylemeden yamt veremeyecek kadar kendinden geçtiğin için mi? Sakin sakin içeri girdim; siz kendinizden geçmiş, öylece oturuyordunuz. Ama bana öyle bir baktınız ki, sanki o ana dek sakin olan sizlerdiniz, birdenbire içeri girdiğim için de, kendinden geçmiş olması gereken bendim. "

Stroheim: "Neden söz ediyorsun sen?"

Ellen: "Senden. Nasıl konuştuğunu göstermek istedim yalnızca."

Adamın sırtına yaslanır, bir bacağını, onun bacaklan-mn arasından geçirir.

Stroheim, kendisine bakar.

Ellen kollannı, adamın boynuna dolar.

Alice, parmağıyla adamı çağınr.

Ellen, elini arkadan dolaştınp, Stroheim'ın yüzüne tutar ve işaret parmağını kıvırarak Alice'in jestini tekrarlar.

Stroheim öne doğru bir adım atmak ister, aynı anda da arkaya yaslanmak istediğinden, durur.

Stroheim: "İstediğim gibi konuşurum."

Ellen, elleriyle Stroheim’ın gözlerini kapatır.

Alice: "O halde bir şeyler söyle!"

Stroheim ağzını konuşacakmış gibi açar, sonra hemen kapatır. Elleriyle sanki hep ondan kaçan bir şeyi anyormuş gibi hareketler yapar.

Kekeler, eliyle bir şeyi yakaladığını sandığı an, ağzından birkaç tam hece çıkar.

Stroheim: "Sa, su, al, bun..."

Soma dokunduğu şeyi kavramak ister, yine elinden kaçınr, kekelemeye devam eder.

Ellen, ellerini adamın gözlerinden çeker, Stroheim sakinleşir.

Stroheim: "Olmuyor, sanki suya düşmüş bir parça sabun arar gibiydi..."

Alice: "Ne?"

Stroheim: "Unuttum. Gözlerim kapalıyken, aklımday-dı, ama şimdi unuttum." Duraksar: "Unuttum! Buydu işte!

Sen 'unuttum' demiştin ya, ben de bir şey hatırladım, ama neydi? Bir türlü aklıma gelmedi, ben de suyun altında bir parça sabun an yormuş gibi oldum.”

Elini yukan kaldırarak bir jest yapar, soma birden parmaklarını koklar, jesti tekrarlar.

Sessizlik.

Ellen: "Belki aklına gelir-"

Alice: "-Bana bakarsan."

Ellen yumuşak bir sesle: "Belki bana bakarsan, beni nereye koyacağın da aklına gelir- (güler) Beni nereye taşıdığın* (güler) hani o zaman, hatırlıyor musun? (güler) Belki şimdi bana ne yapman gerektiği de gelir aklına." Güler.

Ellen, Stroheim’ın arkasında durduğundan, yalnızca sesi işitilir. Alice onun yerine dudaklarını oynatır ve gerekli jestleri yapar.

Stroheim’ı olduğu yerde bırakıp, salınarak sahnede dolaşmaya başlarlar. Hareketleri çok uyumludur.

Biri Jannings'in çizmelerini çıkarırken, öteki Geor-ge'nin ayakkabısının bağlarını çözer, bu işi aynı anda bitirip, H. Porten ve E. Bergner'in saçlarını fırçalamaya başlarlar. Bu işi de aynı anda bitirip komodinin açık duran çekmecesine doğru ilerlerler. Dört küçük yastıkla dönüp, bunları yine birbirinin aynı hareketlerle, diğerlerinin arkasına koyarlar. Daha ötekiler ne olup bittiğini anlayamadan, ellerinde iki şişe ve dört bardakla masaya geri dönüp, bunları diğerlerinin önüne koyarlar.

Ama şimdi hareketleri birdenbire yavaşlamıştır.

Birbirlerinin yaptıklarının tersini yapmaya başlarlar: Biri ötekinin yaptığını bozar, biri ötekinin koyduğu şişe ve bardakları toplarken, öbürü onun taradığı saçları dağıtır. Sonra biri, ötekinin dağıttığı yastıkları toplar. O sırada öteki, onun masaya koyduğu şişe ve bardakları toplar... Birinin çözdüğü ayakkabı bağcıklannı, öbürü bağlar. Onun çıkardığı çizmeleri de öbürü giydirir.

Aynı anda dururlar ve birbirlerine zıt yönlerde koşarak sahneden çıkmak isterler, geri dönüp yönlerini değiştirir

ve çıkarlar.

Gözden yiter yitmez, ayak sesleri de duyulmaz olur. Herkes soluğunu tutar.

Jannings ve George birdenbire yerlerinden fırlayıp, sahnede kalan bavullara atılırlar.

Bavulları kulise fırlatırlar ama çarpma sesi duyulmaz Dinlerler. Sonra dinlemeyi bırakırlar.

Yerlerine dönerlerken, H. Porten birden ayağa fırlar, geri kalan eşyalan kulise fırlatır. Şapkaları eldiven, eldivenleri de şapka gibi atar. Çarpma sesi duyulur.

Hepsi yerlerine oturur.

H. Porten: "Mer-"

Hepsi E. Bergner'e dönerler.

H. Porten:"Ben konuşuyorum."

Ona dönerler. E. Bergner uykuya dalmış gibidir.

H. Porten: "Merhaba!"

George biraz sonra: "Merhaba!"

H. Porten biraz sonra: "Nasılsın?"

George biraz sonra: "İyiyim." Biraz sonra: "Ya, sen nasılsın?"

H. Porten biraz sonra: "İyiyim. -Lütfen bana gazeteyi uzat!-"

Kısa bir sessizlik.

George masada duran gazeteyi alıp uzatır.

H. Porten gazeteyi elinde tutar.

Sessizlik.

Gazeteye göz atar.

George: "Bir şeyler yazıyor mu?"

Sessizlik.

H. Porten, soruyu hemen yanıtlamış gibi: "Bakıyorum

işte."

Sessizlik.

Gazeteyi bir kenara koyar.

George: "Gazeteyi bana ver."

Sessizlik.

Denileni hemen yapmış gibi, gazeteyi uzatır.

George gazeteyi açar, ama ancak bir süre sonra okumaya başlar.

Sessizlik.

George, resmi, ilk bakışta görmüş gibi bağınr: "Buz parçalan!"

Sessizlik.

H. Porten canlı: "Sahi mi?"

Sessizlik.

H. Porten: "Kaç kilosun?"

Sessizlik.

George: "109 kiloyum."

Sessizlik.

H. Porten: "AmanTannm!"

Sessizlik.

Jannings 'hayır' anlamında başını sallar. Durur ve George'ye bakar: "Neden sallıyorsunuz başınızı? Bana karşı mı çıkacaksınız?"

George: "Başımı sallamıyorum. Hem sallasam bile, size böyle karşı çıkmak istemem."

H. Porten, Jannings'e: "Siz kendiniz başımzı sallıyorsunuz!"

Jannings: "Ben miydim o?"

Stroheim: "Sizdiniz."

Jannings, George'ye bakarak: "Kim o konuşan?" Stroheim: "Ben."

Jannings, Stroheim'a: "Siz miydiniz o?"

George: "Evet."

Jannings, George'ye:"Konuşuyor musunuz siz?" George: "Düş mü görüyorsunuz?"

Jannings:

"Yeryüzü mü burası? Cennet mi yoksa, cehennem mi? "Uyuyor muyum yoksa uyanık mıyım ben? Aklım başımda mı?

"Kendim bile bilmiyorum, tanınıyor muyum burada? Söyleyin bana, değiştirildim mi ben, hâlâ ben miyim? Sessizlik. George'ye: "Kibritiniz var mı?"

George: "Evet."

Sessizlik.

Jannings, parmağıyla masayı gösterir, ama hepsi onun parmağına bakarlar. Sonunda Jannings de parmağına bakar ve elini indirir.

Sessizlik.

Stroheim, kırmızı peçeteyi çekmek ister.

Jannings bunu görür ve bağırır: "Hayır!"

Stroheim, örtüyü hemen saklar.

Sessizlik.

H. Porten güler, hemen susar.

George ona SORARCASINA bakar, kadın yalnızca 'hayır' anlamında başını sallar.

Sessizlik.

Jannings: "Haydi, Tanrı'ya yakaralım."

H. Porten hemen: "Çikolatam."

E. Bergner uykusunda: "Mutfakta fare var."

Stroheim puro kutusuna uzanır. Sorar: "Bir tane alabilir miyim?" Herkes ona bakar, o da elini çeker.

Yeniden sorar: "Bir tane alabilir miyim?" Elini uzatmıştır bile. Herkes ona bakar, elini çeker.

Kollanm gövdesine yapıştırıp yeniden sorar: "Alabilir miyim?"

Bu kez kimse bakmaz, o da bir puro alır kutudan. H. Porten kül tablasını uzatır.

George, H. Porten'e: "Teşekkür ederim."

H. Porten: "Neden teşekkür ediyorsunuz?"

George: "Çünkü, bu benim sorunum olabilirdi."

Uzun sessizlik.

George çay termosunu kaldırır, sonra yeniden yerine

koyar.

Jannings ona çıkışır: "Ne anlama geliyor bu?"

George başını indirir.

Sessizlik.

Bir parça çikolata alır, kâğıdını çıkarır ve yer.

George yiyip bitirdikten sonra H. Porten’e: "Siz de ister miydiniz?" Kadın yanıt vermez. George gazeteye bakar: "Demin KAR FIRTINASI diye bir şey okudum, şimdi bulamıyorum yerini!"

Hepsi gazeteye bakar.

Sessizlik.

Stroheim H. Porten'e: "Sizin numaranız 23 32 322

mi?"

H. Porten: "Hayır, 233 23 22."

Kısa bir sessizlik.

H. Porten: "Benim orada, dükkânları, lokali olan bir alışveriş merkezi var, ve..."

Stroheim: "Ve sineması."

H. Porten: "Neden?"

Sessizlik.

H. Porten: "Bir keresinde, mevsim sonu satışlannday-

ken..."

George: "Herkes bağırıyor, oradan oraya koşuyor ve eşyalan deviriyorlardı!"

H. Porten: "Hayır- yok, elbette! Eşyalan deviriyor, ba-ğınyor, oradan oraya koşuyorlardı!"

Kadın sevinçle George'ye bakar, sonra hemen ciddileşir. Sonra yine sevinçle Stroheim’a dönerek: "233 23 22? Tabii ya, bu benim numaram!"

Sessizlik.

Uzun uzun George’ye bakar.

George: "Neden bana öyle bakıyorsunuz?"

H. Ponen: "Sizi bir daha gördüğümde, tanıyamamaktan korkuyorum.’’

Konuşmaya ciddi başlamış, şakayla bitirmiştir.

Başını omuzuna sürer.

Sessizlik.

George başını önüne eğer.

H. Porten: "Hey!"

George bağmr: "Ne hissediyorsunuz?" Kendine gelir, bu kez dostça bir tavırla yeniden sorar: "Neler hissediyorsunuz, diye sormak istemiştim."

H. Porten: "Çok fazla şey."

Jannings: "O zamanlar, fırtınadan önce çimler köpek pisliği kokardı."

H. Porten: "Kim diyor bunu?"

Jannings: "Ben."

H. Porten: "Haa, tamam." Hemen devam eder: "Çocukken bir şey istediğimde, önce istediğim şeyin adını söylemek zorundaydım."

George bir şey söylemek ister: "Ben de-"

Stroheim heyecanlı: "Evet, bana bir şey gösterir, sonra giderdi. Ben de arkalarından gidip, onu almak zorunda kalırdım."

George bir şey söylemek ister: "Ben de-"

Stroheim: "Ya da yalnızca o eşyanın durduğu çekmeceyi açar ve giderlerdi."

George, Stroheim'a: "Ben de kendimi kabul ettirmeyi öğreneyim diye- (Stroheim bakışlannı kaçınr, George, Jannings'e döner) başkalarının elimden aldığı eşyalan (Jannings başını kaçınr, George H. Porten'e döner) kendim geri almaya zorlanırdım."

H. Porten bir şev hatırlamış gibi: "O zamanlar, nasıl da kımıldayıp dunnuşıum!"

Stroheim başını çevirirken, aynı anda boğazını temizlemekte olan Jannings'e: "Bir şey mi diyecektiniz?"

Jannings: "Hayır."

Sessizlik.

George: "Tuhaf."

Bu sözüyle, orada olduğunu beili ermek istemiştir, ama kimse dönüp ona bakmaz. H. Porten birkaç kez Jannings'e dönüp göz kırpar. Jannings bunun üzerine bir parmağını dudaklarına götürüp başını sallar. Stroheim öne eğilir ve gözünü bir pannağıyla aşağı doğru çeker.

Bu kez, işareti dikkate alınır.

Jannings, yanıt olarak ağzını iki parmağıyla yana çeker. Stroheim baş ve küçük pamıağıyla tuttuğu yakasını düzeltir. Jannings, iki kez 'evet' anlamında başını sallar.

Gülerler.

George yeniden "Tuhaf' der.

H. Porten: "Tuhaf olan nedir?"

George rahatlamıştır: "Birden aklıma birisiyle birlikte çıktığım bir tepe geldi. Bulutların gölgeleri...bir görünüp, bir kayboluyorlardı."

H. Porten: "Bunun nesi tuhaf?"

George: "Tuhaf olan, durup dururken bunu hatırlamam."

H. Porten, sanki George'nin tükürüğü yanlışlıkla gözüne gelmiş gibi, gözünü siler.

H. Porten düşmanca bir tavırla: "Gazetenizi kaldırın oradan!"

George: "O benim gazetem değil!"

H. Porten gazeteye bir fiske vurur: "Şu çay fincanınızı toplayın!" Fincana da bir fiske vunır. Fincan devrilir.

George: "O benim fincanım değil!"

H. Porten: "Anılarınızı da kendinize saklayın."

Stroheim’a dönerek, içten bir tavırla, konuşmaya devam eder:" 'Asılmış birinin evinde ipten söz etmek' deyimini bilir misiniz?"

Jannings güler, Stroheim gülümser.

George: "Neden bana düşman gibisiniz?"

H. Porten: "Sizin yüzünüz niye böyle solgun, pekiyi?"

George: "Benim yüzüm solgun değil.”

H. Porten: "Ben de size düşman değilim!” Hemen sözüne devam eder: " ’ Ellerini başının üstüne koymak’ deyimini bilir misiniz?"

George, Jannings'e bakar, sonra yanıt verir: "Kuşkusuz, evct.îÇ

H. Porten: "Neden yanıt vermeden önce ona bakıyorsunuz?"

George: "Öyle alıştığım için."

H. Porten: "Ellerinizi başınızın üstüne koyun!"

George duraksar.

H. Porten: "Duydunuz mu?”

George, Jannings'e bakar: "Daha düşünüyorum.”

H. Porten: "Ama böyle bir deyim var, değil mi?"

George yavaşça ellerini başının üstüne koyar.

Stroheim oyuna katılır: "Ellerinizi masanın üstüne koyun!"

George, böyle bir tümcenin kurulup kurulamayacağını düşünür: "Ellerinizi masanın üstüne koyun?" Rahatlamıştır: "Olur." Ellerini masanın üstüne koyar.

H. Porten: "Ellerinizi yumruk yapıp, beni okşayın!"

George, düşünür: "Ellerinizi yumruk yapıp, beni okşayın! Olmaz!"

Stroheim: "Fincanı uzatın bana!"

George hiç düşünmeden fincanı uzatır.

H. Porten: "Size bir şey göstereceğim!"

Stroheim'a gülümser ve elbisesinde bir şeyler aramaya başlar. O aranırken George elini ona doğru uzatır. H. Porten arada bir başını kaldırıp ele bakarak, aranmaya devam eder.

Birdenbire George'nin eline vurur ve eli iter.

H. Porten kızgınlıkla: "Bunu gösterecektim işte size!"

George büzülür, başını çeker.

H. Porten birdenbire, iki eliyle gözlerini örter.

George korkmuş gibi: "Neyiniz var?"

H. Porten, ellerini gözlerinden çeker: "Hiçbir şeyim

yok."

George, Stroheim'ın kaldırdığı fincana uzanır, ama Stroheim fincanı biraz daha uzağa iter, George elini çeker. Büyük bir sabırla bunu defalarca yinelerler.

H. Porten oyunu durdurur. Düşmanca bir tavırla George'ye dönerek sorar: "Kimsiniz siz?"

George hemen ayağa kalkar ve sanki fotoğraf çektirecekmiş gibi masanın arkasında durup poz verir.

H. Porten: "Şimdi hatırladım! Siz o tezgâhtarsınız. Bana..."

Kamçıyı masanın üstüne koyar. "Fiyatı nedir bunun?"

George: "Kamçıyı satmıştım."

H. Porten: "Evet, ben de bunu soracaktım. Bana kamçıyı satmıştınız."

George oturur, H. Porten elleriyle yüzünü kapatır. Kamçıyı iter.

Jannings: "Beğenmediniz mi?"

H. Porten: "Hayır, yalnızca ittim!’'

Jannings sesini değiştirerek: "Masanın üstünde kamçı: Bu demektir ki, senin bir yakının, bataklığa gömülerek ölecek, sen de öylece durup, ellerini yavaşça başının üstünde birbirine vuracaksın."

Yabancı bir sesle güler.

H. Porten birden ayağa kalkar, bu arada gitara çarparak, masadan düşmesine neden olur.

Jannings değiştirdiği sesiyle: "Gitarın masadan düşmesi: Bu demektir ki, bir dahaki dağ gezisinde kavalyeler buzul çatlaklarında sendeleyecekler."

Yabancı bir sesle güler.

Yabancı bir sesle güler.

Stroheim kımıldamadan öylece ayakta duran H. Porten'e: "Gidecek misiniz?"

H. Porten oturur: "Hayır, yalmzca ayağa kalkmıştım.”

Birdenbire, kollarım göğsünün üstünde kavuşturur ve omuzlarını kaldı nr.

George: "Üşüdünüz mü?"

H. Porten kollarını indirir: "Hayır." Stroheim'a: "Pekiyi, siz kimsiniz?"

Stroheim gitan kaldınr ve eskisi gibi tutar.

H. Porten yumuşak bir sesle: "Aa, evet, sîzsiniz!" Hemen ciddileşir.

Stroheim: "Aklınıza bir şey mi geldi?"

H. Porten, çaresizce ona eskisi gibi sevecen bakmaya çalışır, durur, puro kutusuna uzanır.

George: "Huzursuz musunuz?"

H. Porten eline aldığı puroyu tekrar yerine koyar. Sakin bir sesle: "Hayır, yalnızca bir puro almak istemiştim."

Birdenbire BAĞIRIR: "Hayır, yalnızca bir puro almak istemiştim."

George irkilir, yağmurdan korunmak istiyormuş gibi,

ceketini başına örter ve öylece büzülüp kalır.

H. Porten bağınr: "Yalnızca bir puro almak istemiştim! YALNIZCA BİR PURO ALMAK İSTEMİŞTİM."

Hepsi gitgide daha çok büzülürler.

Sahne gerisinden tiz ve acıklı bir ağlama sesi duyulur.

Sahne ışıklan, ses duyulunca biraz karanr.

H. Porten hemen susar, o da ötekiler gibi, olduğu yerde büzülüp kalır.

BAŞI ÖRTÜLÜ, yüzü siyaha boyalı kadın, yandan girer ve kimseye bakmadan, ikinci kapıya doğru ilerler.

Kapıyı açınca, ağlama sesi kesilir.

Kapının arkasında duran bir gazetenin HIŞIRTISI işitilir.

Kadın içeri girer ve bir çocuğu canlandıran büyük bir OYUNCAK BEBEKLE çıkar.

Çocuk şimdi susmuştur. Hıçkırmaktadır.

Bebeğin üstünde simle işlenmiş beyaz bir gecelik vardır. Tıpkı canlı gibidir. Ağzı çok büyük ve açıktır.

Kadın kucağında bebekle sahnenin ortasına geldiğinde, bebek yüksek sesle ağlamaya başlar.

George, başı hâlâ ceketiyle örtülü olduğu halde ayağa fırlar, komodine gidip, çekmeceyi kapatır.

Ağlama sesi hemen kesilir.

Kadın, çocuğu sahnede duranlann arasında dolaştınr. Hareketleri hızlıdır. Birinin önünde durduklan zaman ya da yanlanndan geçerken, çocuk, kadınlann göğüslerine, erkeklerin bacak aralanna dokunur. Masanın üstünde duran eşyalan eliyle sıyınp, yere atar. Masa örtüsünü çekip, yere indirir.

Kadın, kucağında bebekle, hâlâ uyumakta olan E. Bergner'in YANINA geldiğinde, bebek birdenbire, sanki hiç susmamış gibi ağlamaya başlar.

Kadın, bebeği E. Bergner’i ÖNDEN görecek biçimde tutar. Çocuk hemen susar. Kadın bebekle birlikte sahneden çıkar.

Geri döndüğünde yalnızdır, kapıyı kapatır ve yandan

çıkar.

Sahnedeki herkes kımıldamadan oturmaktadır.

İçlerinden biri, bir şeye uzanmak ister. Daha hareketin başındayken vazgeçer, durur.

Bir başkası, bir jest yapmak ister, ama donup kalır.

Ona jestle yanıt vermek isteyen bir başkası, ani bir kasılmayla hareketini yanda keser.

Hepsi öylece oturmaktadır. Aynı anda değişik hareketler yapmaya çalışırlar. Biri, boş yere, elini cebinden çıkarmaya uğraşır. Bir, ikisi ağızlannı açarlar. Birkaç anlamsız ses işitilir. Sonra yine donup kalırlar, üşümüş gibi büzülürler.

Bu süre içinde yalnızca E. Bergner hiç kımıldamadan, gözleri kapalı, oturmuştur.

Uyanır gibi olduğunda, hafifçe kımıldanır.

Diğerleri, zaman zaman başlannı çevirip ona bakarlar.

Stroheim yerinden kalkar, ona doğru eğilir.

E. Bergner yemden kımıldanır.

Diğerleri hiç hareket etmezler.

E. Bergner gözlerini açar ve Stroheim'ı tanır; gülümser.

Sahne karanr.

ATLI VE KONSTANS GÖLÜ

GustavSCWAB

Atlı adam dere yatağından geçiyor.

Gökyüzünün donmuş kar üzerinde parladığı yerden.

Soğukta kayarak, dörtnala İlerliyor,

Bu akşam Konstans gölünde olmak istiyor.

Gecikmiş geçişini yarılamak

Ve öbür kıyıya gece olmadan varmak.

Taşlar, çalılar hızını kesiyor.

Ama o, aksatmadan yürütüyor atını, kırbaçlayarak.

Dağları aşınca, düzlüğü görüyor ansızın Uzaklarda, kumsalda kum tanesi gibi.

Ardında yitiyor köyler, kentler.

Yol düzleşiyor, kayganlaşıyor.

Her şey boştur şimdi: ne ağaç, ne ev Ve en ufak tepe ufukta.

Bir ev, sonra bir başkası. Yoluna devam ediyor. Havalarda vahşi kazların çığlığını duyuyor.

Bazen atı uyuklayan bir kuşu uyandırıyor.

Onun dışında hiç bir şey duymuyor.

Merak içinde atlıya söylerdi bir yolcu Yolunu, ama kimse yok görünürde.

Bu sessiz çölde ne zaman duyulacak dalgaların sesi?

Tüm bu beyaz İpeklerin İçinde, ne zaman parlayacak

göl.

İşte akşam oluyor, erken çöken bir akşam.

Uzaklarda, belli belirsiz, bir ışık yanıp sönüyor.

Ve İşte bir sisten çıkıyor

Ağaçlar, tepeler, uzakta bir koruyucu gibi.

Atının taşları ezdiğini duyumsuyor yine.

Vahşi ormana doğru gidiyor ve yoluna varıyor.

Soluyan burun deliklerinin altında.

köpekcikler havlayarak geliyor.

Bir ev düşlüyor ve bir yemek kokusu

'Selamlıyorum seni, ey penceredeki genç kız I Göl nerede? Kaç ev ötede olabilir?"

'Göl" diye yanıt veriyor genç kız ve parmağını uzatıyor Gözlerini kocaman açarak, "Senin arkanda"

"Ve inanmadım, eger gölün suyu donmamış olsa Senin küçük gemin anında dibe çekilirdi."

Yabancı ürperip, acıyla nefes alıyor:

"Ben bu taraftan bu düzlükten geldim!"

Kız kollarını kaldırıp, bağırıyor şaşkınlıkla:

"Tanrım, senin üzerinden geçtiğin göldür!

Atının nalları gölün derin boşluğunda yürümüşler!

Hırçın koşusu ince buz tabakasını çekiçlemlş!

Sular senin ağırlığının altında kızmadılar mı?

İnce buz tabakası seni nasıl taşıdı?

Sessiz balıkların yemi olmadın mı.

Donmuş suda saldıracağı masumu bekleyen?'

Köye yayıldı atlının öyküsü Ve bütün gençler sahile koştu.

Analar, yaşlılar yabancının çevresini sardılar,

'Tanrıdan göklerin koruyuculuğunu İste* dediler, "o seni korur.'

'Buyur! Isınmaya gel! Otur, yemek yiyelim.

Bizim ekmeğimizi paylaş, balıklarımızı tut.'

Atlı terkisine çakılmış öylece kalıyor.

İlk sözlerden sonra, yalnızca anlamsız sesler duyuyor.

Buz kesiyor yüreği, saçları diken diken oluyor.

İğrenç gölün onu tehdit ettiğini duyumsuyor.

Onu izleyen o siyah delikten başka hiç bir şey görmüyor artık Ruhu derin, karanlık boşluğun ve gecenin içine batıyor.

Çatlayan buzun sesini duyuyor

Ve gölün suyu kadar soğuk terler döküyor.

Acılı seslerle atından düşüyor.

Mezarı tepelerin yanına kazılıyor.

Fransızca'dan Çeviren: Mitra Reyhanl

Peter Handke ve Dil Sorunu

Zehra İPŞİROĞLU

Dil davranışlarımızı ne denli etkiliyor? Bizi ne derecede yönlendiriyor, biçimlendiriyor? Handke, yapıtlanmn tümünde bu soruların üzerinde dunıyor. Kalıplaşmış deyişler, sıradan sözcükler, atasözleri, alıntılar, kısaca konuşma dilinin her türü Handke’nin oyunlarının ana temasını oluşturur. "Konuşma oyunları" olarak adlandırdığı ilk oyunlarında, dünyayı resimlerle değil, sözcüklerle algıladığını söyler Handke. Gerçekten de bu oyunları sahnelenmekten çok okunmak ya da işitilmek üzere yazılmışlardır, görsellikten yoksundurlar. Konuşma oyunlarının yine de başanya ulaşmasının nedeni, sözcüklerin, tümcelerin sahnede belli bir uzam içinde çok boyutluluk kazanması, somutlaşmasıdır.

Handke’nin konuşma oyunlarında, çeşitli deyiş biçimlerinden yola çıkarak dilin yapısını, etkisini, işleyişini incelemesi, alışılagelmiş yazın anlayışına tepkisini dile getiriyor. Yazarın dili, istediğini söyleyebileceği bir araç gibi görmesine, Sartre'ın tanımıyla "dilin gerçekleri yansıtan bir cam olduğu" görüşüne karşıdır Handke.

Bu bakımdan Handke hiçbir öyküye, kurmacaya bağlı kalmadan dilin işleyişi üzerinde toplar dikkatleri. Öykü, insanı kendinden, kendi gerçeklerinden uzaklaştırmaktadır Handke'ye göre. Çünkü kullanıla kullanıla aşınmış, tükenmiş, yalnızca okuyucunun alışılagelmiş beklentilerini yerine getiren, onun hoş vakit geçirmesini sağlayan ölü bir yazın aracına dönüşmüştür. Bir yazar ne denli ilerici olursa olsun, bu geçerliliğini yitirmiş öykü anlayışına bağlı kaldığı sürece, sakalı uzamış, bildik yaşantıları yinelemekten öteye geçemeyecek, başka bir deyişle hiçbir eleştiri, hiçbir yenilik getiremeyecek, yazdığı her şeyi bir tüketim aracına dönüştürecektir. Handke'ye göre yeni bir deneyim, yeni bir yaşantı, ancak o zamana değin görülmemiş, alışılmamış yepyeni bir biçimle dile getirilebilir. İşte Handke bu yeni biçimi, dili öyküden, konuşma oyunlannda olduğu gibi görselliğe doğru her şeyden soyutlayarak yabancılaştırmada görür. Böylece izleyicinin dikkati belli bir öyküyle dağılmadan, salt dil, dilin yapısı, işleyişi üzerinde odaklaşır.

Handke’de soyutlama, dil sorununa alışılmadık, yeni bir açıdan bakmamızı sağlar. Yazarın amacı, okuyucuyu ya da izleyiciyi yadırgatma yoluyla bilinçlendirmektir. "Tiyatroda biri çıkıp da 'iyi günler¹, öteki de 'Ben iyiyim' dememeli" der bir yazısında. "Bildik, alışıldık olan, alışılmışlığmdan soyutlanıp yabancılaştınlmalı. Bir duraksama, bir şaşkınlık olmalı". Kendisiyle yapılan bir konuşmada da Sartre'ın "Bu-lantı"sında Roquintin nasıl nesneler karşısında bir bulanü duyuyorsa, aynı bulantıyı insanın dile karşı da duyması gerektiğini, ancak o zaman bilinçlenmenin başlayabileceğini söyler. Handke'nin bilinçlenmeyle kastettiği, hiç düşünmeden kullandığımız dilin, bizi yönlendiren kalıplardan, klişelerden oluştuğunun bilincine varmamızdır.

Türlü söz oyunları, anlaşmazlıklar ve davranış biçimlerinin sergilendiği "Konstans Gölünden Atla Geçiş" adlı oyununda, bilinçlenme anlan gösterilir. Düşle gerçek kanşı-mı bir hava içinde gelişen oyunda, oyuncular törensel bir hava içinde uyurgezer gibi konuşur ve davranırlar. Bu uyurgezerlere özgü otomatikleşmiş davranışlar, yer yer ters bir iş, bir yanlış anlaşmayla kesintiye uğratılır. Bu kesinti nnda, oyuncular söz ve devinimin yetersizliğinin bilinci-anrlar, şaşkınlık ve korku içinde sessizliğe gömülürler.

Bu oyun Gustav Schvvab'ın "Atlı ve Konstans Gölü" atili şarkısından esinlenerek yazılmıştır. Bu şarkıda bir binici hiç aynmsamadan üstü incecik bir buz tabakasıyla örtülü bir gölden karşıya geçer. Sonra gölü aşmış olduğunu öğrendiğinde, bu gerçek onu öylesine ürkütür ki, düşüp ölür. Dil ve iletişim biçimlerini de bu incecik buz tabakasına benzetir

Handke. Hiç düşünmeden, bilinçsizce konuştuğumuz, davrandığımız sürece bizi tehlikesiz taşır, sağlamdır. Ancak bu gerçeğin bilincine vardığımız anda, bastığımız yer çatlamaya başlar, kendimizi boşlukta buluruz.

Handke yapıtlarında hep dil sorunundan yola çıkarak yeni teknikler, yeni modeller geliştirir. Sürekli bir yenilenme çabasının onun sanat anlayışının özünü oluşturduğunu söyleyebiliriz.

Peter Handke’nin Bahçesinde Gezinti

Yavuzer ÇETtNKAYA

"Aiskhilos tragedyalannda, zenci dini şarkılarının tıpkısı bir tartım görürüz: Yakann benimle-Yakanyoruz seninle dizeleri gibilerinden." Peter Handke'nin "Kurşunkalemin Öyküsü"nde yaptığı bu saptamayı, kendi yapıdan için de geçerli kıldığı söylenebilir. Yayılgan ekin ürünlerine hiç çekincesiz göndermeler yapar Handke. Tımaksız, dipnotsuz bazen. Bu olguya ilk rastladığımda duyduğum şaşkınlığı anlatamam. Fransızca olarak Paris'teki Chaillot Ulusal Ti-yatrosu'nda Claude Regy'nin sahneleyeceği "Köylerden" oyununun ilk okuma provalannda tanıdık bazı dizelerle karşılaşmıştım şarkıcılık yıllarımdan anımsadığım. Yönetmene bu "arakçılık" örneklerinin farkında olup olmadığını söylemiştim, biraz da mal bulmuş mağnbi havasıyla. Daha önce de birkaç oyununu sahneye koyduğ için Handke'nin dünyasına tanış olan Claude Regy, bu olgunun yazann özgün biçe-minin önemli bir parçası olduğunu söylemiş, asistanı Ar-mando Llamas'ın Handke'nin yapıtlanndaki yayılgan ekin örneklerinden birkaçını saptadığı bir çalışmayı okumamı önermişti. Bilmece bulmacayı sevdiğimden "Köylerden" oyununun içinde bildik sevilen şarkılara gönderme yapan tümceleri cımbızla ayıklar gibi araştırmış, sahnelemenin metin çözümü sürecine, en iyi blues söyleyen beyaz müzik topluluğu "Creedence Cleanvater Revival" hayranlığım nedeniyle, epey katkıda bulunmuştum. Metnin içinde bu topluluğun en az dört şarkısından dizeler vardı. "Bad moon rising", "Who'll stop the rain", "Up around the bend", "Loo-kin out my back aoor" şarkılarının bir ya da birkaç dizesi ya-zann çağrışımlarına yol veriyor, metni başka düzlemlere açıyordu.Bu dizeler dışında bir yerde ünlü halk şarkısı "Doğan Güneşin Evi" nden (The House of the Rising Sun) söz ediliyor, oyunun baş kişilerinden Hans, "Bu dünyanın sömürülenleri, hakaret edilenleri ve yerin dibine geçirilenleri olan bizler, belki de yeryüzünün tuzuyuz." derken devrimci bir çığlıktan çok, Rolling Stones'un "Salt of the Earth" şarkısına gönderme yapıyordu.

Ama sanmayın ki, Handke'nin alıntılan ve göndermeleri yalnızca yayılgan kültür örnekleri ile sınırlı. Tam tersine. Bu alıntılar Handke için hiçbir zaman muziplik ya da kendi kendine eğlenmek için kullandığı unsurlar değil. Bu şarkı sözlerinin hemen yambaşına ya da az ötesine daha seçkince bir kültürün örneklerini katmaktan geri kalmıyor. Örneğin, "Köylerden" oyununun başına koymak için seçtiği iki tümcenin biri Nietzsche'den, biri Creedence Cleanvater Revi-val'dan. Handke'nin yapıtlannda, bir süre önce aralannda aşılmaz uçurumlar var olduğu sanılan seçkin kültür ile yayıl-gan kültürün birlikteliği, kitle iletişiminin yaygınlaştırdığı ölçüde var. Nasıl bugün Karaköy vapur iskelesindeki kitapçıda Gogol ile Gırgır, Gorki ile İbrahim Tatlıses kasetfni yan yana satılıyor buluyorsak, Handke’nin oturduğu Salzburg kentinin gannda, kovboy çizgi romanlan ile Howard Hawks’ın kovboy filmleri üzerine ciddi bir araştırmayı, Çe-hov'un cep kitabı olarak yayımlanmış yapıdan ya da Talking Heads ile Bela Bartok’un kasetlerini ile yan yana satıyorlar mutlaka. Handke de bu değişik kültür ürünlerini, belli bir düzene sokmadan, hiçbirini diğerinin önüne geçirmeden veya zıtlann karşıtlığı filan demeden külliyen özümsüyor. Bunun Handke’nin yapıtlanna yansıyan bireşimi, eşevreci çığı-nn yalnız kişisel duyarlığını belirtmek isteyen yaratıcısının, çevreyi sakin sakin ve az biraz da sevgiyle gözlemesinin doğal sonuçlannı aktanyor okuruna. Çağımıza da öylesine uyuyor ki bu. Az önce bir kitapta okudum. İstanbul’un fethinin (29 Mayıs) haberi 9 Temmuz’da ulaşmış Roma’ya, dünyanın,

hatta evrenin her köşesinde olanlardan (örneğin bir uydu, Pluto'nun yörüngesinin değiştiğini saptayıp anında aktarmış televizyonumuza ve ben de dün akşam dinledim bunu) öylesine amnda bilgileniyoruz ki, süredeş bir söylem geliştirmekten başka yol kalmıyor. Önyargıları bırakıp çağrışımlara sonuna kadar açık olmak.

Örnekse adını, 1772-1850 yıllan arasında yaşamış sıradan bir şair olan Gustav Schwab'ın halk arasında pek yaygın olan baladı "Allı ve Konstans Gölü"nden alan Handke'nin oyunu "Konstans Gölü'nden Atla Geçiş", bir elektrikli süpürge gürültüsü ve T. Kupferberg adlı pop müzik topluluğunun, ilk dizeleri "Bahçe açıldı-Oynamaya başladı çocuklar" olan rock-baladı ile başlar. Az sonra Çehov'un "Martı" oyunundan "Turnalar artık çayırlarda bir çığlık ile uyanmıyor, mayıs böcekleri vızıldamıyor ıhlamur ağaçlannda" tümcesinden sonra Heinrich George, "Hayır, bir filmdi. Bir fırtına vardı ve köyün sokaklannda sisten göz gözü görmüyordu. Çoculdann gözleri altında kil topaklan vardı" diye Roger Corman'ın "Perili Saray" adlı bir Amerikan filminden bir sahneyi anımsatan betimlemeler yapar.

Geniş bir kültür perspektifinden çağnşımlara (ya da anılar) sık sık rastlanır Handke'nin yapıtlannda. Yukanda andığımız oyunda Shakespeare'in "Yanlışlıklar Komedyasından da üç dize vardır. "Uzun Bir Elvada İçin Kısa Mektup" romanında John Ford önemli bir yer tutar. "Halka Hakaret" oyununda Beatles, Gary Cooper, Co. ve Rolling Stones'a, "Saçma İnsanlann Nesli Tükeniyor" oyununda ise, Harpo Marx'a ve Burt Bacharach'ın şarkısı "Raindrops keep falling on my head"e göndermeler vardır. Bu göndermeler, çağnşımlar, betimlemeler öyle geniş bir yelpazeyi kapsar ki, burada tam bir liste yapabilmek için Handke'nin dehası gerekir. Yani biz becerenleyiz bu işi. Yalnız yakalayabildiğimiz sayılı ipuçlanndan keyiflenmek kalır bize. Bir de Handke'nin bireşim sürecini yakalamamıza katkısı olur arayışlan-mızın. Bazen doğrudan değildir çağnşımlar. Bir betimleme ya da metnin yapısı bir rock şarkısını, blues'u, bildiğimiz bir

oyunu, anılanınızda solmuş bir görüntüyü çağnştınr. Ve sayabileceğimiz her türlü yaşantı molekülünü.

Handke evrenimiz ile olan ilişkisinde bir sünger gibi, uzak ve yakın çevresinde olan her şeyi, ama herşeyi evrenin devinimini, gürültüleri, sıradan ve olağanüstü görüntüleri, sessizliği, rock şarkılannı emer ve kendi dilinin bağlamına oturttuktan sonra salgılar. Binbir çiçeğin balı kadar yalın diye betimlemek bu dili, Handke'nin yeteneğine erişememiş olmamızdandır. Bahçe açıldı, oynayalım çocuklar.