İslâm Tarihi 7-8

Peygamberler Peygamberi Hazreti

MUHAMMED
(ALEYHİSSELÂM)
VE
İSLÂMİYET

––––––– Medine Devri –––––––

M. Âsım Köksal

Peygamberler Peygamberi Hazreti
MUHAMMED (ALEYHİSSELÂM) VE İSLÂMİYET 4

Copyright © Işık Yayınları, 2011

Bu eserin tüm yayın hakları Işık Yayıncılık. Tic. A.Ş.’ye aittir.
Eserde yer alan metin ve resimlerin Işık Yayıncılık. Tic. A.Ş.’nin önceden
yazılı izni olmaksızın, elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt
sistemi ile çoğaltılması, yayımlanması ve depolanması yasaktır.

Editör
Ömer ÇETİNKAYA
Ali BUDAK
Haydar YILDIRIM

Görsel Yönetmen
Engin ÇİFTÇİ

Kapak
İhsan DEMİRHAN

Epub
Ahmet KAHRAMANOĞLU

ISBN
978-975-278-213-6

Yayın Numarası
459

Basım Yeri ve Yılı
Çağlayan A.Ş.
TS EN ISO 9001:2008
Ser No: 300-01
Sarnıç Yolu Üzeri No: 7 Gaziemir/İZMİR
Tel: (0232) 274 22 15
Ağustos 2011

Genel Dağıtım
Gökkuşağı Pazarlama ve Dağıtım
Merkez Mah. Soğuksu Cad. No: 31 Tek-Er İş Merkezi
Mahmutbey/İSTANBUL
Tel: (0212) 410 50 00 Faks: (0212) 444 85 96

Işık Yayınları
Bulgurlu Mahallesi Bağcılar Caddesi No: 1
34696 Üsküdar/İSTANBUL
Tel: (0216) 522 11 44 Faks: (0216) 522 11 78
www.isikyayinlari.com
facebook.com/kitapkaynagi

BİRİNCİ BÖLÜM
HUNEYN GAZASI VE TAİF KUŞATMASI

Huneyn Gazasının Tarihi, Mevkii ve Sebebi

Gaza, Hicretin 8. yılında, Şevval ayında vuku bulmuş,1 Şevval ayından altı gece geçince,2 5 Şevval’de, Cumartesi günü Huneyn’e doğru hareket edilmiştir.3

Huneyn; Mekke’ye iki geceliktir.4

Huneyn’in, Arafat tarafından Mekke’ye uzaklığı, on milden fazladır.5

Huneyn; Mekke ile Taif arasında,6 Tihâme bölgesinde, birçok inişli çıkışlı dar geçitleri ve sapa yolları bulunan geniş bir vadidir.7 Tihâme vadilerindendir.8 Zülmecaz panayırının kurulduğu yerin yanındadır.9

Zülmecaz; Kebkeb nahiyesindeki Arefe’ye bir fersahtır.10

Vaktiyle buraya Amalikalardan Huneyn b. Kaniye b. Mehlâil adında birisi gelip konakladığı için, Huneyn ismi verilmiştir.11

Hevâzin ve Sakîf kabileleri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Medine’den yola çıktığını işittikleri zaman, kendilerinin üzerine yürüyeceğini sanarak, savaşmak için derlenip toparlanmışlardı.12

Hatta, harekât durumunu öğrenmek için, casuslarını yola çıkarmışlardı.13

Peygamberimiz Aleyhisselâm Mekke’yi fethedince, Hevâzinlerle Sakîflerin ileri gelenleri birbirlerinin yanına gidip gelmeye başladılar14 ve:

“Onun bizimle çarpışmaya gelmesine bir mani kalmamıştır.

Yerinde görüş, onun bizimle çarpışmaya gelmesinden önce, bizim onunla çarpışmaya gitmemizdir!15

“Vallahi, Muhammed iyi çarpışan bir kavme rastlamadı.

İşinizi sıkı tutunuz da, o sizin üzerinize yürümeden önce, siz onun üzerine yürüyünüz!” dediler.

Sakîfler:

“Biz onun üzerine yürümek istiyor, onun bizim üzerimize yürümesini istemiyoruz.

Bununla birlikte, o bizim üzerimize yürüyecek olursa, karşısında sapasağlam bir kale bulacak ve bizim onun dibinde bol yiyecekler içinde kendisini yeninceye veya dönüp gitmek zorunda bırakıncaya kadar çarpıştığımızı görecektir!

Fakat, biz böyle olmasını istemiyoruz.

Sizinle birlikte gideceğiz, el ve iş birliği yapacağız!” dediler.

Kinane b. Abdi Yalil:

“Ey Sakîf cemaati! Siz kalenizden çıkıp bir adamın üzerine yürüyorsunuz, ama bunun lehinize mi, yoksa aleyhinize mi olacağını bilmiyorsunuz!

Bari kalenize uğrayın da, onun yıkılmış, yıkılmaya yüz tutmuş yerlerini onarın!

Bilemezsiniz, belki ona sığınmaya muhtaç olursunuz!” dedi.

Bunun üzerine, Sakîfler, geride bir adam bırakarak kaleyi onarmasını ona emrettiler.16

Ashabdan Ebu Berzetü’l-Eslemî’nin bildirdiğine göre; insanların veya kabilelerin Peygamberimiz Aleyhisselâma en kinlisi ve hınçlısı Sakîflerle Benî Hanîfelerdi.17

Ebu Süfyan b. Harb’le Hakîm b. Hizam’ın bildirdiklerine göre; Hevâzinler de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın en azılı, en amansız düşmanı idiler.18

Malik b. Avf en-Nasrî, Hevâzinleri topladı.19

Kendisi o zaman otuz yaşında olup, Hevâzinlerin lideri ve kumandanı idi.20

Malik b. Avf, elbisesini uzun yaptırır, yürürken salıp yerde sürür ve bunu kibir ve gururundan dolayı yapardı.21

Hevâzinlerle birlikte Sakîfler, bütün Nasr ve Cüşem kabilelerini topladılar.

Ancak, Hevâzinlerden Ka’b ve Kilab kabileleri harekâta katılmadılar.22

Hevâzinlere:

“Benî Kilabları neden geride bıraktınız?” diye sorulduğu zaman:

“Onlar, vallahi yakında bulunuyorlar. Fakat, İbn Ebi’l-Berâ’ bu harekâta katılmaktan onları alıkoydu!” dediler.

Benî Hilallerden harekâta katılanlar, yüz kişiyi bulmuyordu.23

Benî Cüşemlerin arasında Düreyd b. Sımme vardı ki, kendisi çok yaşlı ve tecrübeli idi. Fakat, kendisinde güç kuvvet, iş kalmamıştı. Ancak, görüşünden ve savaş hakkındaki bilgisinden yararlanılmak için taşınıyordu.24

Düreyd, o zaman, 12025 veya 160 yaşında idi. Kendisinin gözleri de görmüyordu.26 Düreyd, cesareti ve zekâsıyla tanınmıştı. Benî Cüşemlerin eşrafındandı. Onların lideri ve kumandanı idi.27

Sakîflerin, o zaman, iki lider ve kumandanı vardı. Birisi, müttefiklerden Karib b. Esved b. Mes’ud b. Muttalib; diğeri Benî Maliklerden Zülhımar Sübeyy b. Hâris b. Malk idi.

Bütün askerî birliklerin Malik b. Avf en-Nasrî’nin kumandası altına verilerek Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine yürünmesi kararlaştırılmış ve yürüyüşe geçilmişti.

Hevâzinler, bütün mallarını, kadın ve çocuklarını da yanlarına alarak Evtas mevkiine gelip konmuşlar,28 her taraftan kabileler akın akın yardıma gelmeye29 ve Evtas’ta toplanmaya başlamışlar,30 ordugâhlarını da Evtas’ta kurmuşlardı.31

Evtas; Hevâzinlerin yurdunda bir vadidir.32

Hevâzin ve Sakîfler 14.000 kişi idiler.

Bunlara diğer Arap kabilelerinden gelip katılanlar da pek çoktu.33

Deve üzerinde, üstü açık bir hevdec içinde taşınan Düreyd b. Sımme, Evtas’a getirilince, yere indirildi.34

Düreyd b. Sımme, yere indirilince, elini yere sürdü ve:

“Burası, sizin hangi vadinizdir?” diye sordu.

“Evtas vadisidir!” dediler.

Düreyd b. Sımme:

“Ne güzel at meydanıdır!

Ne büsbütün berk ve taşlı, ne de pek yumuşak topraklıdır!” dedi ve:

“Ben burada niçin deve böğürmeleri, eşek anırmaları, çocuk ağlamaları, davar melemeleri işitip duruyorum?!” diye sordu.

Malik b. Avf:

“Savaş erleriyle birlikte, bütün mallarını, kadın ve çocuklarını da götürüyorum!” dedi.

Düreyd:

“Sen bunu ne için yaptın?” diye sordu.

Malik:

“Ben her savaş erinin ev halkını ve malını arkasına koydum ki, onlar için çarpışan, kaçıp gitmesin diye” dedi.

Düreyd, Malik’in bu tedbirine el çırptı, sonra da:

“Vallahi, sen ancak bir davar çobanısın!

Bozguna uğrayanı hangi şey geri çevirebilir?!

Sen yenersen, ancak adamın kılıcından ve mızrağından yararlanırsın!

Sen yenilirsen, ev halkını kendi elinle esir ve malını da iğtinam ettirmiş, onlar yanında rezil ve rüsvay olmuş olursun!” dedi.35

Bundan sonra, Düreyd:

“Ka’blar ve Kilablar ne yaptılar?” diye sordu.

“Onlardan, harekâta katılan kimse yok!” dediler.

Düreyd:

“Ciddiyet ve anlayış kayboldu.

Eğer bugün bir yükselme ve şeref günü olsaydı, ne Ka’blar, ne de Kilablar bugünde bulunmamazlık etmezlerdi.36

Ben sizin de Ka’b ve Kilabların yaptıklarını yapmanızı ne kadar arzu ederdim!” dedi.

“Sizlerden onları kim gidip gördü?” diye sordu.

“Amr b. Âmir ve Avf b. Âmir!” dediler.

Düreyd:

“Bunlar, Benî Âmirlerin iki gencidir ve savaşta çok zayıf olanlarıdır. Bunlardan ne yarar gelir, ne de zarar!37

Yazıklar olsun sana38 ey Malik! Sen hiç de Hevâzin halkını koruyacak bir şey yapmamışsın!

Sen kadınları ve çocukları, malları, yurtlarının en emin yerlerine, kavimlerinin yanlarına kaldır, şeref ve itibarlarını yükselt!

Bundan sonra, atların sırtlarında Müslümanlarla karşılaş!

Savaş senin lehinde olursa, arkandakiler gelip sana kavuşurlar.

Savaş senin aleyhinde olursa, hiç değilse ev halkını ve malını kurtarmış olursun!” dedi.39

Malik b. Avf, Düreyd’in sözlerine kızdı.40

“Vallahi, ben senin bu dediğini yapmam!41 Yaptığım işi de değiştirmem!42 Sen artık çok kocamışsın: Senin aklın da kocamış43 gitmiştir.44 Senin bilgin de kocamıştır!45 Senden sonra yetişen genç, savaşta senden daha ileri görüşlüdür!” dedi.

Düreyd:

“Ey Hevâzin cemaati! Vallahi, bunun görüşü sizin için yararlı bir görüş değildir!

Bu, sizin ayıplarınızı, sakınılacak yerlerinizi ortaya dökecek, sizi rezil ve rüsvay edecek, düşmanınızın sizi yenmesine fırsat verecek, sizi bırakarak Sakîflerin kalesine sığınacaktır.

Siz onu terkedin, geri dönüp gidin!” dedi.

Malik kılıcını sıyırdı. Sonra, onu tersine çevirdi46 ve:

“Ey Hevâzin cemaati! Vallahi, ya bana itaat edersiniz, ya da karnımı yarıp sırtımdan ucu çıkıncaya kadar şu kılıcımın üzerine yüklenir, kendimi öldürürüm!” dedi.47

Bu hususta Düreyd b. Sımme’nin sözüne, görüşüne kulak asmalarını istemedi.48

Hevâzinler, birbirlerine gidip geldiler ve:

“Vallahi, Malik’i dinlemeyecek olursak, gençtir, kendisini öldürür. O zaman da, biz Düreyd ile kalırız.

Halbuki, o çok yaşlıdır, 160 yaşındadır!

Savaş için kendisinde iş kalmamıştır” diyerek, işlerini Malik’e havale etmek hususunda birleştiler.49

Malik’e:

“Sana itaat ediyor, boyun eğiyoruz!” dediler.50

Düreyd b. Sımme, Hevâzinlerin kendisini dinlemediklerini görünce:51

“Bu öyle bir gündür ki, ben onda ne bulunuyorum, ne de bulunmuyorum!” dedi52 ve o sırada duyduğu genç ve dinç olma özlemini bir beyitle dile getirdi.53

Abdullah b. Ebi Hadrad’ın Düşman Hakkında Bilgi Toplamakla Görevlendirilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hevâzin ve Sakîflerin savaşmak için hazırlandıklarını işitti.54

Abdullah b. Ebi Hadrad el-Eslemî’yi çağırdı. Hevâzinlere gitmesini,55 halkın içine girip onlar hakkında bilinmesi gereken bütün bilgileri elde edinceye kadar aralarında kaldıktan sonra haber getirmesini ona emretti.56

Abdullah b. Ebi Hadrad, çıkıp Hevâzinlere gitti. Hevâzinlerin ordugâhlarında dolaştı. Malik b. Avf’ın yanına kadar sokuldu. Hevâzin başkan ve kumandanlarını onun yanında buldu.

Malik b. Avf’ın, arkadaşlarına:

“Muhammed, bu defakinden sonra, hiçbir zaman bir daha çarpışamayacaktır!

O, şimdiye kadar ancak savaş bilgisinden haberi olmayan kavimlerle karşılaşmış ve onlara galebe çalmıştı.

Seher vakti olunca; hayvanlarınızı, kadınlarınızı ve çocuklarınızı arkanızda sıralayacaksınız!

Sonra, askerlerinizi sıralayacaksınız!

Müslümanlarla karşılaşınca, hücuma kalkacaksınız!

Kılıçlarınızın kınlarını kırın!

Bir tek adam gibi, hep birden saldırın!

İyi bilin ki; yenmek, ilk saldıranındır!” dediğini işitti ve ezberledi.

Kınları kırılan kılıçların sayısı 20.000 idi.57

Hevâzin Ordularının Savaş Düzeni

1. Hevâzin ordularının en önünde süvariler,

2. Süvarilerin arkasında, piyade savaş erleri,

3. Piyade savaş erlerinin arkasında kadınlar ve çocuklar,

4. Kadınlar ve çocukların arkasında davarlar,

5. Davarların arkasında develer,

6. Develerin arkasında da, sığırlar bulunuyordu.58

Abdullah b. Ebi Hadrad, Hevâzinlerin ordugâhlarında bir-iki gün kaldıktan sonra,59 dönüp bütün gördüklerini, işittiklerini Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verdi.60

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Ömer’i yanına çağırdı. Ona Abdullah b. Ebi Hadrad’ın haber verdiği şeyleri anlattı.

Hz. Ömer:

“İbn Ebi Hadrad yalan söylüyor!” dedi.

İbn Ebi Hadrad:

“Ey Ömer! Sen şimdi beni yalanlıyorsun ama, vaktiyle sen Hakk’ı da yalanlamıştın!

Senin o zaman yalanladığın Zât, benden daha hayırlı idi!” dedi.

Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah! İbn Ebi Hadrad’ın söylediğini işittin mi?” dedi.61

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylüyor!62

Ey Ömer! Sen yolunu şaşırmıştın da, Allah sana doğru yolu göstermişti!” buyurdu.63

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hevâzinlerle Çarpışmak Üzere Hazırlanmaya Başlaması

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Abdullah b. Ebi Hadrad’dan Hevâzinlerin haberini alınca, onlarla karşılaşmak üzere acele hazırlandı.

Safvan b. Ümeyye’nin yanında zırhlar bulunduğu, Peygamberimiz Aleyhisselâma anılmıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona haber saldı.

Safvan daha Müslüman olmamıştı, müşrikti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Yâ Ebâ Ümeyye! Yarın gidip düşmanımızla karşılaşacağız!

Şu silahlarınızı bize emanet olarak ver!” buyurdu.64

Safvan:

“Yâ Muhammed! Gasben, zorla alıp geri vermemek üzere mi istiyorsun?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Sana iade edinceye kadar bizde emanet olarak kalmak, kırılan ve yitirilenleri tazmin edilmek üzere istiyoruz!” buyurdu.65

Safvan:

“Öyle olunca, bunda bir sakınca yok!” dedi.

Yüz adet66 zırh gömlekle, onlara yeteri kadar da silah verdi.67

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bunları savaş yerine kadar taşımayı üzerine almasını da ondan istedi.

Safvan, Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu isteğini de yerine getirmeyi kabul etti.68

Peygamberimiz Aleyhisselâm, amcasının oğlu Nevfel b. Hâris’ten de, üç bin mızrak aldı.69

Attâb b. Esîd’le Muaz b. Cebel’in Mekke’de Görevlendirilişleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm Attâb b. Esîd’i, Mekke valiliğine;70 Muaz b. Cebel’i de sünnet, fıkıh öğretmenliğine tayin etti.71

İslâm Askerlerinin Sayıları ve Mekke’den Yola Çıkışları

Peygamberimiz Aleyhisselâm Şevval ayından altı gece geçtikten sonra, 5 Şevval Cumartesi günü,72 iki bini Mekkeli olmak üzere 12.000 kişilik askerî bir kuvvetle Mekke’den Huneyn’e doğru yola çıktı.73

İslâm Ordusuna Katılan Mekkeliler ve Maksatları

Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte, Mekkeli müşriklerden bazıları da sefere katıldılar.74

Bunlar, 80 kişi idiler.75

Bunların içlerinde kadınlar da vardı.76

Aralarında Mekkelilerin ileri gelenlerinden bazıları da bulunan bu kişiler hangi tarafın galip geleceğine bakacaklar, elde edilecek ganimetlerden kendileri de yararlanacaklardı.

Bununla birlikte, onların hepsi, Peygamberimiz Aleyhisselâmla ashabının Hevâzinler tarafından bir yenilgiye uğratılmalarını pek istemiyorlardı.77

Ebu Süfyan b. Harb İslâm askerlerinin arkasından geliyor, rastladığı her düşmüş kalkan, kılıç, mızrak veya meta’ları toplayıp devesine yükleyerek taşıyordu.

Safvan b. Ümeyye de İslâm mücahidlerine katılmıştı. Kendisi henüz Müslüman olmamış, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona bir düşünme müddeti tanımıştı.

Hakîm b. Hizam, Huvaytıb b. Abduluzzâ, Süheyl b. Amr, Hâris b. Hişam, Abdullah b. Ebi Rebia da “Hangi taraf galip gelecek?” diye merakla gözleyenler arasındaydılar.78

Mücahidler Tarafından Söylenen ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hoşuna Gitmeyen Bir Söz

Ebu Vâkıdü’l-Leysî Hâris b. Malik der ki:

“Peygamber Aleyhisselâmla birlikte Huneyn’e giderken, bir gün yolda ‘Zât-ı Envat’ denilen, büyük, yeşil bir ağaç gördük ki, yol tarafından bizi örtüyor, bürüyordu!

‘Yâ Rasûlallah! Zât-ı Envat gibi, bize de bir Zât-ı Envat ihdas etsen?’ diyerek seslendik.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Allahuekber! Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; siz de Musa’ya kavminin dedikleri gibi bir söz söylediniz!

Onlar:

‘Ey Musa! Onların nasıl tanrıları varsa, sen de bize öyle bir tanrı yap!’ demişler, Musa da:

‘Siz ne kadar cahillik eden bir kavimsiniz!?’ demişti.

O Zât-ı Envat geleneği, sizden öncekilerin geleneği idi.79

Musa Aleyhisselâma kavmi de tıpkı böyle yapmıştı!’ buyurdu ve bu davranışı Müslümanlara çok gördü!80

Müslümanların yolda rastladıkları, gördükleri ağaç, sidr ağacı idi.81

Kureyş müşrikleriyle onlar dışındaki Arapların yeşil, kocaman bir ağaçları vardı ki, ona Zât-ı Envat denilirdi.

Müşrikler, her yıl onun yanına varırlar, silahlarını dallarına asarlar, yanında kurban keserler ve bir gün itikâfa girerlerdi.82

Hacca giderken de, ridalarını onun üzerine asarlar, Kâbe’ye -hürmeten- ridasız girerlerdi.83

Hatta, hacılar Zât-ı Envat’a saygılarından dolayı azıklarını biraz geride bırakırlar, onun yanına azıksız girerlerdi.84

Zât-ı Envat ağacı, Mekke’nin yakınında idi.85

Adamın birisi de, Mücahidlerin sayısının çokluğuna bakarak:

“Artık, bundan sonra, sayımızın azlığından dolayı yenilmeyeceğiz!” demişti.

Bu söz, Peygamberimiz Aleyhisselâma çok ağır geldi.86

Hevâzin Casuslarının Kendilerini Ürperten ve Titreten Müşahedeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şevval ayından on gece geçince, Salı akşamı, Huneyn’e erişti.87

Hevâzin ve Sakîf ordularının başkumandanı Malik b. Avf, adamlarından bazılarını casus olarak ileri sürmüştü.88

Bunlar üç kişi olup Peygamberimiz Aleyhisselâmla ashabını gözetleyecekler, İslâm ordugâhı arasına dağılacaklar,89 Müslümanların durumu hakkında Malik b. Avf’a haberler getireceklerdi.90

Casuslar, asabları bozulmuş, titrer bir halde dönüp Malik’in yanına geldiler.

Malik b. Avf, onlara:

“Yazıklar olsun sizlere! Nedir bu haliniz?!” diye sordu.

Casuslar:

“Beyaz, parlak yüzlü, alaca atlar üzerinde öyle adamlar gördük ki, vallahi, gördüğün şu hale düşmekten kendimizi tutamadık!91

Biz, yeryüzü halkı olarak onlarla çarpışamayız! Gök halkı olsaydık, çarpışırdık!

Onların gözleri, yürekleri yerinden oynatır!

Sen, bizi dinlersen, hemen kavminin yanına dön!

Eğer şu halk bizim gördüklerimiz gibi görecek olurlarsa, onlar da bizim uğradığımız hale uğrarlar!” dediler.92

Malik b. Avf:

“Üf sizlere! Hayır! Siz, ordugâhta korkak bir cemaatsiniz!” dedi.93

Ordu içinde bunu yapıp da orduyu korkuya ve tefrikaya düşürmesinler diye, onları yanında tutukladı ve:

“Bana gözüpek bir adam gösteriniz?” dedi.

Böyle bir adam üzerinde ittifak ettiler.

O adam da gittikten sonra, Malik’in yanına döndü.

Önceki gidip gelenler gibi, o da perişan bir hale düşmüştü.

Malik, ona:

“Ne gördün?” diye sordu.

Adam:

“Beyaz, parlak yüzlü, alaca atlar üzerinde öyle adamlar gördüm ki, onlara bakmaya bile tâkat getirilemez!

Vallahi, şu perişan hale düşmekten kendimi tutamadım!” dedi.

Casusların bu sözleri, Malik b. Avf’ı istediği şeyi yapmaktan alıkoyamadı, geri çeviremedi.94

Hevâzinlerin Müslümanlara Karşı Savaş Alanları ve Kumandanlara Verilen Emirler

Hevâzinlerin başkumandanı, akşam olunca, askerlerini Huneyn vadisinin iki yanındaki görünmez ve dar yerlere dağıtarak yerleştirdi.95

Böyle yapılmasını da Düreyd b. Sımme tavsiye etmiş ve Malik b. Avf’a:

“Sen askerlerinden bir kısmını pusuya yatır, gizle ki, onlar sana yardımcı olurlar.

Müslümanlar gelip sana saldırırlarsa, pusudakiler onların arkalarından gelirler, sen de yanındakilerle birlikte hemen saldırıya geçersin.

Eğer yapılan saldırış onlardan kimseyi bozguna uğratmaz, kaçırmazsa, onların üzerine bir uğurdan umumî bir saldırış yapılır” demişti.96

Bunun için, Malik b. Avf da, kumandan ve askerlerine:

“Onları (Müslümanları) görür görmez, üzerlerine hep birden, bir uğurdan saldırınız!” diyerek emir verdi.97

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mücahidleri Savaş Düzenine Koyuşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, seher vakti Müslümanları savaş düzenine koydu.

Bayraktar ve sancaktarlara bayrak ve sancaklarını verdi.

Muhacirlerin sancağını Hz. Ali, bayraklarını da Sa’d b. Ebi Vakkas’la Hz. Ömer taşıyordu.

Ensardan Hazrecîlerin sancağını Hubab b. Münzir veya Sa’d b. Ubâde;

Evsîlerin sancağını Useyd b. Hudayr taşıyordu.

Evsî ve Hazrecîlerin her kabilesinde ya sancak ya da bayrak bulunuyordu.98

Benî Abduleşhellerin bayrağını Ebu Nâile,

Benî Hâriselerin bayrağını Ebu Bürde b. Niyar,

Benî Zaferlerin bayrağını Katâde b. Numan,

Benî Muaviyelerin bayrağını Cebr b. Atik,

Benî Vâkıfların bayrağını Ebu Lübâbe b. Abdulmünzir,

Benî Sâidelerin bayrağını Ebu Useydü’s-Sâidî,

Benî Malik b. Neccarların bayrağını Umâre b. Hazm,

Benî Adiyy b. Neccarların bayrağını Ebu Salît,

Benî Mazinlerin bayrağını Salît b. Kays,

Benî Gıfârların bayrağını Ebu Zerri’l-Gıfârî,

Benî Damrelerle Leysler ve Sa’d b. Leyslerin tek bayrağını Ebu Vâkıdü’l-Leysî taşıyordu.

Ka’b b. Amrların iki bayrağı olup, birini Bişr b. Süfyan, diğerini Ebu Şurayh,

Benî Müzeynelerin üç bayrağı olup, birini Bilal b. Hâris, birini Numan b. Mukarrin, birini de Abdullah b. Amr b. Avf taşıyordu.

Cüheynelerin dört bayrağı olup, biri Rafi’ b. Mekîs’in, biri Abdullah b. Zeyd’in, biri Ebu Zür’a b. Ma’bed b. Halid’in, birisi de Süveyd b. Sahr’ın yanında idi.

Benî Eşca’ların iki bayrağı olup, biri Numan b. Mes’ud’un, diğeri de Ma’kıl b. Sinan’ın yanında idi.

Benî Süleymlerin üç bayrakları olup, biri Abbas b. Mirdas’ta, biri Hufaf b. Nüdbe’de, birisi de Haccac b. Ilât’ta idi.

Eslemlerin iki bayrağı olup, biri Büreyde b. Husayb’ın, diğeri de Cündüb b. A’cem’in yanında idi.

Evs ve Hazreclerin Cahiliye çağında bayrakları yeşil ve kırmızı idi. İslâmiyet devrinde de, öylece bırakıldı.

Muhacirlerin bayrakları siyah, sancakları beyazdı.99

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Süleymleri, Mekke’den çıkışından beri, öncü süvari birliği olarak İslâm ordularının önüne geçirmiş ve Halid b. Velid’i de başlarına kumandan yapmıştı. Ci’râne’ye gelinceye kadar da, bu düzeni değiştirmedi.100

Ebu Abdurrahman el-Fihrî der ki:

“Çok sıcak ve yakıcı bir günde yola devam edip ağaç gölgesine indik.

Güneş zevâle erince, zırhımı giydim. Atıma binip Resûlullah Aleyhisselâma gittim.

Kendisi, kıl çadır içinde idi.

‘Esselâmü aleyke yâ Rasûlallahi ve rahmetullâh! Hareket zamanı geldi!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet!’ buyurdu.

Semüre ağacının gölgesinde dinlenen Bilal’e:

‘Yâ Bilal!’ diye seslendi.

Bilal:

‘Buyur! Ben sana feda olayım!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Katırımı benim için hemen eğerle!’ buyurdu.

Bilal bir semer çıkardı ki, iki yanı hurma lifindendi. Gösterişli ve hoşa gidecek bir semer değildi.

Katır semerlenince, Resûlullah Aleyhisselâm onun üzerine bindi. Biz de hayvanlarımıza bindik.101

Resûlullah Aleyhisselâm bizi düşmanlara karşı o akşam ve gece savaş safları halinde düzenli bulundurdu.102

Peygamberimiz Aleyhisselâm, o zaman, boz katırı Düldül’e binmiş, sırtına da iki kat zırh gömlek giymiş, başına giydiği takyesinin üzerine de miğfer geçirmişti.103

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mücahidleri Öğütlemesi ve Zaferle Müjdelemesi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; mücahidleri çarpışmaya teşvik etti. Sadakat ve bağlılık gösterdikleri, güçlüklere göğüs gererek sabır ve sebat ettikleri takdirde fetih ve zafere kavuşacaklarını onlara müjdeledi.

Huneyn vadisine sabahın alacakaranlığında, savaş düzeni halinde inilmeye başlandı.104

Hevâzinler, Huneyn vadisinin iki yanına gizlenmişler, pusu kurmuşlardı.105

Cabir b. Abdullah; Hevâzinlerin Huneyn’e önceden gelip vadinin gizli yollarını ve dar geçitlerini tuttuklarını, Müslümanları oralarda pusuya düşürmek için toplanmış, hazırlanmış, üslenmiş olduklarını ve birdenbire saldırılarına uğradıklarını söyler.106

Seleme b. Ekvâ da:

“Ben, ilerleyip bir yokuşa çıkıyordum.

Beni düşmandan biri karşıladı. Hemen ona bir ok attım. Benden gizlendi de, ne yaptığını bilemedim.

Hevâzinlere bakıp dururken, bir de ne göreyim: Onlar başka bir yokuştan ortaya çıkıvermişlerdi!” der.107

Hevâzinler; attıkları hiçbir oku boşa gidermeyecek kadar keskin nişancı ve atıcı idiler.

Hevâzinlerin İslâm askerlerinden ilk karşılaştıkları kimseler ise, genellikle, aceleci, zırhsız, silahsız veya pek az silahlı birtakım toy gençlerdi.108

Bununla birlikte, onlar karşılaşır karşılaşmaz Hevâzinlerin üzerlerine atılıp onları bozguna uğratmayı başarmışlardı.

Fakat, ganimet toplamaya koyuldukları zaman da, Hevâzinlerin çekirge sürüsü gibi ok yağmuruna tutuldular ve tutunamayarak bozuldular, dönüp kaçmak zorunda kaldılar.109

Bu öncü birliği içinden ilk ürküp kaçanlar da, suçları bağışlanmış ve kendiliklerinden İslâm mücahidleri arasına katılmış bulunan iki bin kadar Mekkeli idi.110

Enes b. Malik de; hiçbir zaman Hevâzinler kadar kalabalık ve çokluk bir topluluk görmediğini; sabah karanlığında, vadiye inerken, dar bir geçitte onların birdenbire saldırısına uğradıklarını ve ilk bozulup kaçanların Süleym süvarileri olduğunu ve Süleymleri Mekkelilerin, Mekkelileri de sair halkın takip ettiğini;111 süvarilerin kaça kaça İslâm ordularının arkasına kadar çekilmiş olduklarını gördüklerini bildirir.112

Rivayete göre; yeni Müslüman olan Mekkelilerden bazıları, o sırada birbirlerine Peygamberimiz Aleyhisselâm hakkında:

“Onu yalnız bırakın! Tam sırasıdır, bozulun!” demişlerdi.113

Huneyn Savaşında İslâm Kadınlarının Kahramanlıkları

Ümmü Umâre der ki:

“Müslümanlar her tarafta bozguna uğradıkları zaman, benim elimde keskin bir kılıç vardı.

Ümmü Süleym beline bir hançer bağlamıştı! Kendisi, o zaman, Abdullah b. Ebu Talha’ya hâmile idi!

Ümmü Salît ile Ümmü Hâris:

‘Savaştan kaçmak size yaraşmaz!’ diyerek Ensarı kınıyordu!

Hevâzinlerden boz bir deve üzerinde bir adam gördüm ki; yanında sancak taşıyor, Müslümanların arkasından devesini koşturuyordu.

Hemen onun önünü keserek devesinin bacaklarına kılıçla vurdum. Deve arkasının üzerine çöküverdi. Adama saldırıp, öldürünceye kadar kılıç vurdum. Kendisinin kılıcını alıp, deveyi horuldar bir halde bıraktım!”

O sırada, Resulullah Aleyhisselâm, kılıcını sıyırmış, kılıcının kınını atmış, ayakta dikiliyor ve:

“Ey Bakara sûresinin ashabı!” diyerek sesleniyordu.

Ümmü Hâris kocasının devesini tutuyor, deve yayılmak istiyor, fakat Ümmü Hâris onu yanından ayırmıyor, ona:

“Ey hayvan! Sen de mi Resûlullah Aleyhisselâmı bırakıp gideceksin?!” diyordu!

Ümmü Hâris, Hz. Ömer’e:

“Nedir bu hal?” diye sordu.

Hz. Ömer:

“Allah’ın işidir!” dedi.

Ümmü Hâris, Peygamberimiz Aleyhisselâma da:

“Yâ Rasûlallah! Vallahi, şu kavmin (Benî Süleymlerle Mekkelilerden, halkın bozguna uğramalarına yol açanların) bugün bize yaptıkları gibi bir şey yapanı, devemi geçeni görürsem, öldürürüm!” dedi.114

Peygamberimiz Aleyhisselâm, orada Ümmü Süleym’i gördü ve:

“Ümmü Süleym! Sensin hâ!” buyurdu.

Ümmü Süleym:

“Evet! Babam, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah!115

Yâ Rasûlallah! Gördün mü, sana bey’at edip Müslüman olmuş bulunan şu cemaat, seni nasıl yalnız bırakıp kaçtılar?!116

Yâ Rasûlallah! Suçlarını bağışladığın, senin ordunu bozguna uğratan şu Mekkelilerin117 suçlarını bağışlama!

Allah fırsat verince,118 seninle çarpışan şu müşrikleri geberttiğin gibi, onları da gebert!119

Çünkü, onlar bunu hakettiler!” dedi.120

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ümmü Süleym! Allah bana yetmez mi?121 Allah’ın affı çok geniştir!122

Ey Ümmü Süleym! Gücün yetince, iyilik et!” buyurdu.123

Ümmü Süleym sözünü üç kere tekrarladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, her defasında:

“Allah’ın affı çok geniştir!” buyurdu.124

Ebu Talha, Ümmü Süleym’in belindeki hançeri görünce, ona:

“Ey Ümmü Süleym! Ne oluyor bu yanındaki?!” diye sordu.

Ümmü Süleym:

“Hançerdir ki; müşriklerden biri bana yaklaşacak olursa, onun karnını yarayım, deşeyim diye yanıma aldım!” dedi.

Ebu Talha:

“Yâ Rasûlallah! Duydun mu; Ümmü Süleym ne söylüyor?” dedi.125

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Bozguna Uğrayıp Kaçışan Müslümanlara Seslenişi

Hevâzinler, bozguna uğrattıkları Müslümanları kovalayarak, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına kadar gelip dayandılar.126

O sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm, sağ yana çekilip kaçan Müslümanlara:

“Nereye gidiyorsunuz ey insanlar!

Bana doğru geliniz! Ben Resûlullahım!

Ben Muhammed b. Abdullah’ım!127

Ey Allah’ın kulları! Ben Allah’ın kulu ve resûlüyüm!

Ey Muhacirler topluluğu! Ben Allah’ın kulu ve resûlüyüm!128

Ey Muhacirler! Ey Muhacirler!

Ey Ensar! Ey Ensar!”129 diyerek sesleniyor, develer birbirlerine giriyor, halk alabildiğine kaçıp gidiyordu!

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında Muhacir ve Ensardan bazı kişiler ile aile halkından başka kimse kalmamıştı!130

Muhacirler arasında Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer, aile halkı arasında da Hz. Ali, Hz. Abbas, Ebu Süfyan b. Hâris ve oğlu Cafer, Hz. Abbas’ın oğlu Fadl, Hâris’in oğlu Rebia, Zeyd b. Hârise’nin oğlu Üsâme ve Ümmü Eymen’in oğlu Eymen131 vardı.132

Rivayete göre, Huneyn günü kaçmayıp oldukları yerde sebat edenler yüz kişi idiler.133

Bunlardan otuzüçü Muhacirlerden, altmışyedisi Ensardandı.134

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrılmayanların seksen kişi oldukları rivayeti de vardır.135

Hz. Ali ile Ebu Dücâne’nin Hevâzin Bayraktarlarından Birini Öldürmeleri

Hz. Ali ile Ebu Dücâne, kızıl tüylü bir devenin üzerinde, uzun mızrağının ucuna siyah bir bayrak takmış, Hevâzinlerin önünde Müslümanlardan birçoklarını mızraklayan bir adamın ardına düştüler.136

Hz. Ali, adamın arkasından yetişip devenin bacaklarına kılıçla vurunca, deve arkasının üzerine çöktü.

Ebu Dücâne, adamın üzerine yürüdü. Kılıçla vurup onun bacağının yarısını kesti.

Kılıç, bacağı keserken, ses çıkardı.

Adam yere yuvarlandı.137

Diğer rivayete göre; Hz. Ali ile Ebu Dücâne adama saldırdılar. Hz. Ali onun sağ kolunu, Ebu Dücâne de sol kolunu kesti.

Hatta, kılıçları birbiriyle tokuştu, ses çıkardı, körleşti.138

Ebu Katâde’nin Güçlü ve Azılı Bir Müşriki Öldürüşü

Ebu Katâde der ki:

“Huneyn günü, bir Müslümanla bir müşrikin çarpıştığını,139 müşriklerden birisinin de Müslümana karşı arkadaşına yardım etmek için140 Müslümanı yere yıkıp üzerine çıktığını gördüm.141

Hemen arkasından varıp boynunun köküne kılıçla vurdum. Zırhını kestim.

Müşrik bana doğru yöneldi.

Vurmak için kılıcını kaldırdığı zaman,142 vurup bir elini kestim.

Adam öbür eliyle yakalayıp boynumu öyle bir sıktı ki, ölümün kokusunu almaya, ecel teri dökmeye başladım! Az kalsın beni öldürecekti.

Eğer adam kan kaybından zayıf düşüp yere yıkılmamış olsaydı, muhakkak, beni öldürürdü.143

Ölüm gelip ona yetişti de, beni bıraktı.144

Yere düştüğü zaman, kılıçla vurup adamın işini bitirdim.”145

Mekke’ye Kadar Kaçan Mekkeli Müşriklerin Mekke’deki Müslümanları Üzüntüye Düşürmeleri

Huneyn’de bozguna uğrayıp kaçan Mekkelilerden bazıları Mekke’ye ulaştılar.146

Müslümanların bozguna uğradıklarını haber vererek Mekkeli müşrikleri sevindirdiler.

İçlerinden birisi:

“Artık Araplar atalarının dinine dönebilirler!147 Muhammed düşmüş, ashabı da dağılmıştır!” demişti.

Mekke valisi Attâb b. Esîd:

“Muhammed öldürüldü ise, Muhammed’in dini ayaktadır. Muhammed’in ibadet etmiş olduğu Allah, Diridir ve Ölümsüzdür!” dedi.

Daha akşam olmamıştı ki, Allah’ın yardımıyla Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hevâzinleri yendiği haberi gelip, Attâb ile Muaz b. Cebel’i sevindirdi.

Bundan önce sevinenleri ise, Yüce Allah yüzlerinin üzerine düşürdü.148

Bazı Kureyşîlerin Kalblerindekini Açığa Vurmaları

Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte Huneyn’e gelip Müslümanların bozguna uğradıklarını gören bazı müşrikler, kalblerinde taşıdıkları kini ve düşmanlığı dile getirmekten kendilerini alamadılar.

Çantasında fal okları taşıyan Ebu Süfyan b. Harb:

“Artık, onların bu bozgunlukları denize (deniz sahiline) kadar bitmez!149

Vallahi, Hevâzinler onları yenerler!” dedi.

Safvan b. Ümeyye ise:

“Ağzına taş, toprak dolsun!” diyerek Ebu Süfyan’ın bu temennisini reddetti.150

Eslemlerden Ebu Makît de, Ebu Süfyan’a:

“Vallahi, senin öldürülmeni yasakladığını Resûlullah Aleyhisselâmdan işitmemiş olsaydım, seni hemen öldürürdüm!” dedi.151

O sırada, Kureyşlilerden bir adam gelip, Safvan’a:

“Muhammed ile ashabının bozguna uğradığını sana müjdelerim! Vallahi, onlar bir daha düzelemez, savaşamaz ve kimseyi yenecek hale gelemezler!152

İyi biliniz ki; artık bugün sihir bozuldu, tesirsiz hale geldi!” diyerek bağırdı.

Bu adam; Safvan b. Ümeyye’nin ana bir kardeşi olan Kelede b. Hanbel’di.153

Safvan ona kızdı154 ve:

“Sus! Allah senin dişlerini düşürsün!

Vallahi, bana Kureyşîlerden bir kimsenin hâkim ve sahip olması, Hevâzinlerden birinin hâkim ve sahip olmasından daha yeğ ve daha iyidir!155

Eğer ben kendime bir rab (efendi) edinecek olsam, Kureyşlilerden bir kimseyi rab (efendi) edinmem, bana, Hevâzinlerden birisini rab (efendi) edinmekten daha sevimlidir!” dedi.156

Sonra, uşağını yanına çağırdı ve ona:

“Müslümanların parolalarını dinle, gel, bana bildir!” dedi.

Uşak, gidip geldi. Onların “Ey Abdurrahman oğulları!”, “Ey Abdullah oğulları” dediklerini işittiğini bildirince, Safvan b. Ümeyye:

“Muhammed galip gelecektir! Bunlar, onların savaştaki parolalarıdır!” dedi.157

Süheyl b. Amr da:

“Muhammed ve ashabı artık bir daha düzelemez, savaşamaz!” dedi.158

İkrime b. Ebu Cehil ise:

“Bu, yerinde bir söz değildir! İşler ancak Allah’ın Elindedir. Muhammed’in elinde bir şey yoktur!

Bugün savaş onun aleyhine ise, yarın muhakkak onun lehine olacaktır!” dedi.

Süheyl b. Amr:

“Sen daha önce bu sözün aksini söylüyordun!?” dedi.

İkrime:

“Yâ Ebâ Yezid! Biz, vallahi, aykırı şeyler üzerinde duruyormuşuz!

Akıllarımızı kösteklemiş; yarar da, zarar da vermeyen birtakım taşlara tapmış durmuşuz!” dedi.159

Şeybe b. Osman’ın Peygamberimiz Aleyhisselâma Suikaste Kalkışı ve Müslüman Oluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm Huneyn savaşına çıkarken, Şeybe b. Osman ile Safvan b. Ümeyye, birlikte çıkmak için sözleşmişlerdi.

Safvan’ın babası Ümeyye b. Halef Bedir savaşında, Şeybe’nin babası Osman b. Ebu Talha da Uhud savaşında öldürülmüştü.

Huneyn’de Müslümanlar yenilirlerse, bunlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine saldırarak babalarının öçlerini alacaklardı.160

Müslümanların bozguna uğradıkları, halkın birbirlerine karıştıkları ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın da katırından yere indiği sırada, Şeybe b. Osman kılıcını sıyırdı, öcünü almak için161 sağ tarafından Peygamberimiz Aleyhisselâma doğru varmak istedi.

Hz. Abbas’ın ayakta dikildiğini ve ak gümüş gibi parlayan zırhının üzerinden tozları silkmekte olduğunu görünce, kendi kendine:

“Amcası onu yardımsız bırakmaz! Onun yanından ayrılmaz!” dedikten sonra, sol yanından Peygamberimiz Aleyhisselâma yaklaşmak istedi.

O tarafta da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın amcasının oğlu Ebu Süfyan b. Hâris’i gördü.

“Bu da, onun amcasının oğludur. Onu yardımsız bırakmaz!” deyip Peygamberimiz Aleyhisselâma arka tarafından yaklaştı.

Kılıcını kaldırıp vurmaktan başka bir iş kalmamıştı ki, aralarında birdenbire yıldırımı andıran bir ateş yalımı peyda oldu!

Yalımın kendisini yakıp helâk etmesinden korktu, gözlerini elleriyle kapadı ve geri geri çekildi!162

Şeybe b. Osman der ki:

“İşte o zaman anladım ki; o, benim tecavüzümden, muhakkak Allah tarafından korunuyor!”163

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şeybe b. Osman’a doğru başını çevirdi.164 Gülümsedi165 ve:

“Ey Şeybe! Anası ağlayasıca!166 Yanıma gel!” buyurdu.167

Şeybe titremeye başladı.

Yüce Allah onun kalbine korku ve iman sevgisi düşürdü!168

Şeybe b. Osman Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelince, Peygamberimiz Aleyhisselâm elini onun göğsüne koydu ve:

“Allah’ım! Bundan şeytanı defet, gider!” diyerek dua etti.169

Yüce Allah, Şeybe’nin kalbindeki bütün kin ve düşmanlıkları giderip kalbini imanla doldurdu.170

Şeybe, başını kaldırıp baktığı zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâma karşı içi sevgi ile doldu. Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona, gözünden, kulağından, kalbinden daha sevgili olmuştu!

Bundan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Şeybe! Artık kâfirlerle savaş!” buyurdu.171

Şeybe der ki:

“Hevâzinlerin Kureyşîleri yenmesi, beni gayrete getirmişti.

‘Yâ Rasûlallah! Ben, alaca atlı birçok süvariler görüyorum!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey Şeybe! Onları ancak kâfir olanlar görür!’ buyurdu ve göğsümü eliyle sığayarak:

‘Ey Allah’ım! Şeybe’ye doğru yolu göster!’ diyerek üç kere dua etti.

Vallahi, üçüncüsünde, daha elini göğsümden kaldırmamıştı ki, Allah’ın yaratıklarından, bana, ondan daha sevgili bir kimse yoktu!172

Resûlullah Aleyhisselâmın önünde kılıç vurdum, savaştım.

Vallahi, canım ve herşeyimle onu korumak istiyordum!173

O sırada, sağ olsaydı da babamla karşılaşsaydım, kılıcımla vurup onu da öldürürdüm!174

Hevâzinler bozguna uğrayıp yurtlarına kadar kaçtıkları zaman, Resûlullah Aleyhisselâmın huzuruna vardım.

Bana:

‘Hamd olsun Allah’a ki, O, senin hakkında, senin dilediğin şeyden daha hayırlısını diledi!’ buyurdu ve kendisine yapmayı içimden geçirmiş bulunduğum herşeyi bana olduğu gibi haber verdi.175

Halbuki, ben onları hiç kimseye söylememiştim!

Hemen:

‘Şehadet ederim ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur!

Sen de, hiç şüphesiz, Resûlullahsın!

Benim için Allah’tan mağfiret dile!’ dedim.

‘Allah seni mağfiret etsin, yarlıgasın!’ buyurdu.

Halbuki;

‘Araplardan ve Arap olmayanlardan Muhammed’e tâbi olmadık hiç kimse kalmasa, ben sana tâbi olmam!’ diyordum.”176

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kaçışan Müslümanlara Seslenişi ve Hz. Abbas’ı Seslendirişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Müslümanların bozulup kaçıştıklarını görünce, boz katırının üzerinde, sağına soluna döne döne:

“Ey Allah’ın yardımcıları! Ben Allah’ın kulu ve resûlüyüm! Sabır ve sebat gösteriniz!” buyuruyordu.177

Hz. Abbas der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmla Huneyn harbinde bulundum.

Ebu Süfyan b. Hâris b. Abdulmuttalib ile ben, Resûlullah Aleyhisselâmın ardına düştük. Kendisinden hiç ayrılmadık.

Resûlullah Aleyhisselâm, beyaz katırının üzerinde idi.

Müslümanlarla kâfirler karşılaşınca, Müslümanlar dönüp gerilediler.

Resûlullah Aleyhisselâm ise, katırını kâfirlere doğru mahmuzlamaya başladı.

Ben Resûlullah Aleyhisselâmın katırının geminden tutuyor, onu, koşmasın diye engelliyordum.

Resûlullah Aleyhisselâm, bana:

‘Ey Abbas! Ashâbu’s-Semüre’ye seslen!’ buyurdu.

Bunun üzerine, ben sesim çıkabildiğince:

‘Yâ Eshâbessemüre! Ey semüre ağacının altında Resûlullah Aleyhisselâma bey’at etmiş olan sahabiler! Nerdesiniz?!’ diyerek haykırdım.

Vallahi, sesimi işittikleri zaman yerlerine dönüşleri, ineğin yavrularına dönüşü gibi idi!

Ensara, önce genellikle:

‘Ey Ensar cemaati! Ey Ensar cemaati!’

Sonra, özellikle de:

‘Ey Benî Hâris b. Hazrec cemaati! Ey Benî Hazrec cemaati!’ diye seslenilince, onlar:

‘Buyur! Buyur! Buyur!’ diyorlar,178 bindikleri develerini geri çevirmek istiyorlar, fakat geri çevirmeye güç yetiremiyorlar; hatta sırtlarındaki zırh gömleklerini çıkarıp develerinin boyunlarına attıkları halde, onları durduramıyorlardı. En sonunda, kılıçlarını, kalkanlarını alıp kendilerini develerinden aşağı atarak Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına koşuyorlardı!179

Sa’d b. Ubâde, Hazrecîlere:

‘Yetişiniz ey Hazrecîler! Yetişiniz ey Hazrecîler!’

Useyd b. Hudayr da:

‘Yetişiniz ey Evsîler! Yetişiniz ey Evsîler!’ diyerek seslendikleri zaman, arıların beylerinin başına toplandıkları gibi, her taraftan gelen Müslümanlar Hevâzinlerin üzerine öfkeyle atılmaya başladılar!

Muhacirler:

‘Yâ Benî Abdurrahman!’

Evsîler:

‘Yâ Benî Ubeydullah! Ey Allah süvarileri!’ diyerek haykırıyorlardı.”180

Dönüp gelenler, Hevâzin müşrikleriyle çarpışmaya giriştiler.181

Peygamberimiz Aleyhisselâmın çevresi, Müslümanlarla çarpışan Hevâzin müşrikleri tarafından sarılmıştı.182

Hz. Osman, Hz. Ali, Ebu Dücâne ve Eymen b. Ubeyd, Peygamberimiz Aleyhisselâmın önünde çarpışıyorlardı.183

O gün, Hz. Ali, Peygamberimiz Aleyhisselâmın önünde çarpışanların hızlısı, en hiddetli ve şiddetlisi idi.184

Ebu Süfyan b. Hâris der ki:

“Allah biliyor ki, ben, Resûlullah Aleyhisselâmın önünde ölmek istiyordum.

O sırada, Abbas b. Abdulmuttalib, Resûlullah Aleyhisselâmın katırının gemini tutuyordu.

Ben de, öbür yanına geçip katırının geminden tutunca, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Kim bu?’ diye sordu.

Yüzümden, miğferimi kaldırdım.

Abbas:

‘Yâ Rasûlallah! (Süt) kardeşin ve amcanın oğlu Ebu Süfyan b. Hâris’tir. Ondan razı ol!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Öyle yaptım! Allah onun bütün düşmanlıklarını bağışlasın!’ buyurdu.

Bunun üzerine, üzengideki ayağını öptüm.

Sonra, bana döndü de:

‘Evet! (Süt) kardeşimdir!’ buyurdu.”185

Peygamberimiz Aleyhisselâm, boz katırının üzerinde üzengilere basarak dikilip Müslümanların Hevâzinlere kılıçla giriştiklerini görünce:

“İşte, bu, tandırın tutuştuğu (savaşın kızıştığı) zamandır!” buyurdu.186

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yüce Allaha Dua Edişi ve Müşriklerin Bozguna Uğrayışı

Müslümanlar bozguna uğrayıp da düşmanlar Peygamberimiz Aleyhisselâma doğru yönelince,187 Peygamberimiz Aleyhisselâm katırından yere inip:188

“Peygamber, benim! Yalan yok!

Abdulmuttalib’in oğlu benim!189

Allah’ım! Bize yardımını indir!190

Ey Allah’ım!

Ben, Senden, bana olan (zafer) va’dini yerine getirmeni diliyorum!191

Ey Allah’ım! Muhakkak ki Sen onların bize galip gelmelerini istemezsin!”192 diyerek, Allah’tan yardım ve zafer diledi.193

“Ey Allah’ım! Hamd Sana mahsustur. Şikâyetler ancak Sana arzolunur. Yardım ancak Senden dilenir” diyerek dua edince, Cebrail Aleyhisselâm gelerek:

“Sana telkin olunan bu kelimeler, arkasında Firavun bulunduğu ve kendisine deniz yarılıp yol açıldığı gün Musa’ya da Allah tarafından telkin olunmuştu!” dedi.194

Peygamberimiz Aleyhisselâm yerden aldığı bir avuç toprağı195 veya kumu196 müşriklerin yüzlerine doğru attı, saçtı.197

“Bu yüzler kara olsun!” dedi.198

Onlardan, Allah’ın yarattığı hiçbir kimse yoktu ki,199 Yüce Allah, o bir avuç toprak veya kumla onların gözlerini doldurmamış,200 kalblerine korku düşürmemiş olsun!201

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kâbe’nin Rabbine andolsun ki; onlar bozguna uğradılar gittiler!” buyurdu.202

Cübeyr b. Mut’im, o sıradaki müşahedelerini şöyle anlatır:

“Hevâzinler, bozguna uğramadan, Müslümanlarla çarpıştıkları sırada, gökten simsiyah örtü gibi bir şeyin gelip bizimle Hevâzinler arasına düştüğünü,203 bu gökten gelip bizimle Hevâzinleri gölgeleyen ve ufku kaplayan siyah şemsiye gibi şeye204 dikkatlice baktığım zaman, onun siyah karıncalar olduğunu,205 vadiyi doldurduğunu,206 Huneyn vadisinde karınca seli aktığını gördüm!207

Onların meleklerden ibaret olduğunda,208 bunun Allah tarafından bir yardım olup bizi onlarla desteklediğinde hiç şüphem kalmadı.

Nihayet, Hevâzinlerin bozguna uğramalarından başka bir şey vuku bulmadı!”209

Bir mucize olarak, gökle yer arasında, demir taslar üzerine düşen demir parçalarının çıkardıkları sesler gibi çınlayan sesler de duyulmuştu!210

Huneyn savaşında bulunmuş olan Süveyd (veya Büreyd) b. Âmir de, o zaman yüreklerine düşen korku soruldukça, eline çakıl taşları alır, onu bir tasın içine atarak sesler çıkarttırır ve:

“İşte, içimizde böyle sesler çınladığını duymuştuk!” derdi.211

Yine, Müslüman olan Hevâzinlerin anlattıklarına göre; birdenbire bozguna uğramışlar, arkalarına döndükçe, Müslümanlar tarafından takip edildiklerini görmüşler, her tarafa dağılmışlar, kaçıp kurtulabilenler ancak soluklarını yurtlarının en yüksek yerinde almışlardı!212

Hâris b. Bedel de; Peygamberimiz Aleyhisselâm yerden bir avuç toprak alıp Hevâzinlerin yüzlerine atınca bozguna uğradıklarını, her ağacı, her taşı, arkalarından gelen bir süvari sandıklarını söyler.213

Hz. Abbas da, bu husustaki müşahedelerini şöyle anlatır:

“Gidip baktığımda, savaş gördüğüm biçimde, aynı şiddette devam edip dururken,214 vallahi, Resûlullah Aleyhisselâmın kumları onlara atmasından sonradır ki, güçlerinin azaldığını, işlerinin tersine döndüğünü gördüm!

Nihayet, Allah onları bozguna uğrattı.

Resûlullah Aleyhisselâmın da katırını tepip onları takip ettiğini hâlâ gözlerimle görür gibiyimdir!”215

Sakîflerden Öldürülenler ve Kaçıp Taif Kalesine Sığınanlar

Sakîflerden müttefiklerin bayrağı Karib b. Esved b. Mes’ud’un yanında idi.

Hevâzinler bozguna uğrayınca, Karib, sancağı, bayrağı bir ağaca dayayarak; müttefiklerden amcasının oğullarıyla birlikte kaçtı.

Onlardan, iki kişiden başka, öldürülen olmadı.

Birisi Gıyerelerden Vehb, diğeri de Benî Kübbelerden Cülah (Leclac) idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cülah’ın öldürüldüğünü işittiği zaman:

“Bugün, Sakîf gençlerinin ulusu öldürülmüştür!” buyurdu.216

Hevâzin Savaşında Taifli Sakîflerden Öldürülenlerin Sayısı

Hevâzinler bozguna uğrayınca, Taifli Sakîflerden Malik oğullarının bayrağı altında yetmiş kişi,*217 Bedir savaşında Kureyşlilerden öldürülmüş olanlar kadar218 adam öldürüldü.219

Malik oğullarının bayrağını Zülhımar taşıyordu.

Zülhımar öldürülünce Osman b. Abdullah b. Rebia almış, çarpışırken o da öldürülmüştü.220

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun öldürüldüğünü işitince:

“Allah kahretsin onu! Çünkü o Kureyşîlere çok kin beslerdi” buyurdu.221

Osman b. Abdullah, bütün köleleri ve azadlıları ile birlikte savaşa katılmıştı.

O gün, hepsi de öldürüldüler.222

Benî Riab veya Rebablardan Nasr oğulları da çok öldürüldüler.

Abdullah b. Kays:

“Yâ Rasûlallah! Riab oğulları mahvoldular!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Onların musibet ve helâklarını iyileştir!” diyerek dua etti.223

Hevâzin Ordularının Etrafa Dağılışı ve Düreyd’in Öldürülüşü

Bozguna uğrayan Hevâzin ordularından bir kısmı Taif’e gittiler.224 Bir kısmı Evtas’ta ordugâh kurdu. Bir kısmı Nahle’ye doğru yönelip gitti.

Nahle’ye doğru gidenler arasında Gıyere (Aneze) oğullarından başkası bulunmuyordu.

Nahle’ye doğru giden halkı, İslâm süvarileri takip ettiler.

Fakat, onlardan, dağ yollarını tutanları takip etmediler.

Rebia b. Rüfey’, Düreyd b. Sımme’ye yetişip devesinin yularından tuttu. Onu kadın sanıyordu.

Çünkü, deve üzerinde kadınların taşınmasına mahsus hevdecimsi bir mahfaza içinde bulunuyordu.

Rebia, onun içindekinin erkek olduğunu anlayınca, deveyi ıhdırdı.

Çok yaşlanmış bir adam olan Düreyd b. Sımme ile karşılaştı.

Henüz gençlik çağında bulunan Rebia, Düreyd’i hiç tanımıyordu.

Düreyd, ona:

“Beni ne yapacaksın?” diye sordu.

Rebia:

“Öldüreceğim!” dedi.

Düreyd:

“Sen kimsin?” diye sordu.

Rebia:

“Ben Rebia b. Rüfey’ü’s-Sülemî’yim!” dedikten sonra, ona kılıçla bir darbe indirdi. Fakat bir şey yapamadı.

Düreyd:

“Anan seni ne kötü çıkarmış (doğurmuş)!

Semerin arkasında, hevdecin içindeki kılıcı al da, bana onunla vur!

Kılıcı vururken de, kafa kemiğinin yukarısından dimağın aşağısına doğru indir!

Ben, adamları öldürürken, böyle vururdum!

Sonra, ananın yanına vardığın zaman, Düreyd b. Sımme’yi kendinin öldürdüğünü ona haber ver!

Vallahi, benim kadınlarınızı koruduğum, esirgediğim zamanlar olmuştur!” dedi.

Süleym oğulları, Rebia Düreyd’i kılıçla vurup yere düşürdüğü zaman, arkasının açılıp çıplak atlara binmekten her iki budunun kıllarının döküldüğünü ve parlak, tüysüz hale geldiğini gördüklerini söylerler.

Rebia, yurduna dönüp Düreyd’i öldürdüğünü haber verince, anası:

“Amma, vallahi, o senin analarından üçünü225 bir sabah babanın alnının saçını keserek azad etmiş, serbest bırakmıştı!” dedi.

Rebia:

“Ben bunu bilmiyordum!” dedi.226

Anası:

“O bize olan iyiliğini sana haber verince, onu öldürmekten vazgeçmeli ve böylece kendisine ikramda bulunmalı değil miydin?” dedi.

Rebia:

“Ben, Allah’ın ve Resûlünün rızasını kazanmak için, ona ikramda bulunmadım!” dedi.227

Düreyd b. Sımme ile birlikte kaçanlar, altıyüz kişilik bir cemaat idi.

Üçyüzü öldürülmüştü.228

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kaçan Düşmanları Takip Etmelerini Mücahidlere Emredişi ve Hevâzin Orduları Başkumandanının Taif Kalesine Sığınışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kaçan düşmanları takip etmelerini Müslümanlara emretti.229

Hevâzin ordularının başkumandanı Malik b. Avf, bozguna uğradığı zaman, kavminin bazı süvarileriyle birlikte yolda iki dağ arasındaki yüksekçe bir yerde durup, arkadaşlarına:

“Zayıf olanlarınız gelinceye kadar bekleyiniz de, arkanızdakiler gelip size kavuşsunlar!” dedi.

O sırada, uzaktan İslâm süvarileri gözükünce, Malik b. Avf, arkadaşlarına:

“Bakınız, neler görüyorsunuz?” diye sordu.

Arkadaşları:

“Atlar üzerinde, mızraklarını atlarının kulakları arasına uzatmış, uzun bacaklı bir kavim görüyoruz!” dediler.

Malik b. Avf:

“Onlar, kardeşleriniz Süleym oğullarıdır!

Onlardan size zarar gelmez!”230 dedi.

Vadinin içine girdikleri zaman, arkalarından, başka bir süvari birliğinin gelmekte olduğu görüldü.

Malik b. Avf, arkadaşlarına:

“Bakınız! Neler görüyorsunuz?” diye sordu.

Arkadaşları:

“Mızraklarını yanlamasına uzatmış, atları üzerinde, kendilerini belli etmeyen bir kavim görüyoruz!” dediler.

Malik b. Avf:

“Onlar, Evs ve Hazreclerdir.

Onlardan da size zarar gelmez!” dedi.231

Dağ yolunun dibine varınca, Benî Süleymlerin gittikleri yolu tuttular.

Orada birtakım atlılar göründü.232

Malik b. Avf:

“Bakınız! Neler görüyorsunuz?” diye sordu.

Arkadaşları:

“Atlar üzerinde, heykeller gibi kimseler görüyoruz!” dediler.

Malik b. Avf:

“Onlar, Ka’b b. Lüeyylerdir!

Onlar sizinle çarpışırlar!” dedi.

Süvariler gelip sarınca, Malik b. Avf esir düşmekten korkarak hemen atından indi. Bir çalının içine saklandı.

Sonra, kaya aralarından, dağın tepesindeki hurma ağacının yanına kadar çıkıp canını kurtardı, arkasından gelenlere yakalanmadı.233

Malik b. Avf, arkadaşlarına:

“Bakınız! Daha neler görüyorsunuz?” diye sordu.

Arkadaşları:

“Uzun bacaklı, mızraklarını omuzlarının üzerlerine koymuş, başlarına bez sarmış birtakım atlılar;234 aralarında da, başına sarı sarık sarmış, mızrağı omuzunda, sert adımlarıyla yeri sarsa sarsa yürüyen bir adam görüyoruz!” dediler.

Malik b. Avf:

“İşte o, Safiyye’nin oğlu235 Zübeyr b. Avvam’dır!

Lât’a yemin ederim ki; o, sizinle karşılaşacak!236 Sizi yerinizden ayıracaktır!” dedi.237

Gerçekten de, Zübeyr b. Avvam, onları görünce, bulundukları yerden indirip kaçırıncaya kadar saldırmaktan geri durmadı.238

Malik b. Avf kaçıp kendisine ait Liyye kalesine, oradan da Sakîflerin kalesine sığındı.239

Sa’d b. Bekr Oğullarından Bicad’ın Yakalanıp Esir Edilişi

Sa’d b. Bekr oğullarından Bicad ağır bir suç işlemiş,240 bir Müslümanı tutup azalarını kesmiş, sonra da kendisini ateşe atarak yakmıştı.

Bicad, suçunun ağırlığını bildiği için, kaçmıştı.241

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sa’d b. Bekr oğullarından Bicad’ı yakalayabilirseniz, onun elinizden kaçıp kurtulmasına meydan vermeyiniz!” buyurmuştu.

Müslümanlar onu yakaladılar242 ve ev halkı ile birlikte esir ettiler.243

Peygamberimiz Aleyhisselâmın sütkardeşi olan, Benî Sa’dlardan Şeymâ da, Bicad ve onun ev halkı ile birlikte esir edilmiş bulunuyordu.244

Şeymâ’nın Peygamberimiz Aleyhisselâmla Konuşması

Şeymâ esirler arasında getirilirken yolda kendisine katı ve sert davranılınca:

“Biliniz ki; vallahi, ben sizin efendinizin sütkardeşiyim!” dedi.

Fakat, onun bu sözüne pek inanmadılar. Kendisini Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına getirdiler.245

Şeymâ:

“Yâ Muhammed!246 Yâ Rasûlallah!247 Ben senin sütkardeşinim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Buna alamet ve işaret nedir?248

Doğru söylüyorsan, benim tarafımdan sana yapılmış, belirsiz olmayan bir iz gösterebilir misin?” diye sordu.249

Şeymâ, kolunu açıp:

“Evet yâ Rasûlallah! Sen küçük iken, beni ısırmıştın! İşte, ısırık izi!250

Arkamda, omuzumda bulunan ısırık izi ki, onu sen ısırmıştın!

O zaman, ben seni kucağıma almıştım!251

Sirer vadisinde, ailemizin davarlarını otlatıyorduk.

O zaman, benim babam, senin de (süt) babandı.

Benim annem, senin de (süt) annendi.

Seni memeden ben ayırmıştım.

Hatırladın mı şimdi yâ Rasûlallah?” dedi.252

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ısırık izini görünce hatırladı ve tanıdı.

Ridasını yere serdikten sonra, Şeymâ’yı onun üzerine oturttu ve ona:

“Hoşgeldin!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın gözleri yaşla doldu.253

Ona annesini ve babasını sordu.

Şeymâ, onların daha önce ölmüş olduklarını haber verdi.254

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şeymâ’ya:

“İstersen, sevgi ve saygı görerek yanımda otur!255

İstersen, yararlanacağın mallar verip, seni kavim ve kabilenin yanına döndüreyim?

Ben sana bunu da yaparım” buyurdu.

Şeymâ:

“Olur! Sen bana mal ver256 ve kavmimin yanına çevir” dedi.257 Müslüman oldu.258

Allah ondan razı olsun!

Şeymâ, Bicad’ın karısının ricası üzerine, suçunun bağışlanmasını, serbest bırakılmasını, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan diledi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şeymâ Hatunun bu dileğini de yerine getirdi.

Şeymâ Hatuna, ailelerinden kimler kaldığını sordu.

Şeymâ Hatun, kız ve oğlan kardeşleri ile amcası Ebu Bürkan’ın sağ olduklarını haber verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şeymâ Hatuna:

“Sen şimdi Ci’râne’ye dön!

Orada kavminle birlikte bulun.

Ben şimdi Taif’e gideceğim. Oradan Ci’râne’ye döneceğim” buyurdu, onu Ci’râne’ye yolladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Taif’ten Ci’râne’ye döndüğü zaman, Şeymâ Hatuna ve aile halkından sağ olanlara, deve ve davar verdi.259

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şeymâ Hatuna, ayrıca bir erkek ve bir de kadın köle verdi.

Şeymâ Hatun onları birbirleriyle evlendirdi.260

Mücahidlerin Kadın, Çocuk ve Köle Öldürmemeleri İçin Uyarılışı

Süleym oğulları öncü süvari birliğini teşkil ediyorlar, Halid b. Velid de onların kumandanı bulunuyordu.261

Peygamberimiz Aleyhisselâm bir kadın ölüsüne rastlamıştı ki, halk onun başına toplanmışlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Nedir bu?” diye sordu.

“Bir kadındır. Halid b. Velid öldürdü!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, orada bulunanlardan birisine:

“Halid’e yetiş! Ona:

‘Resûlullah seni çocuk, kadın ve hizmetçi öldürmekten men ediyor!’ de!” buyurdu.262

Peygamberimiz Aleyhisselâm, başka bir kadın ölüsü gördü ve onu kimin öldürdüğünü sordu.

Bir adam:

“Yâ Rasûlallah!

Onu ben öldürdüm!

Kendisini terkime almıştım. O beni öldürmek isteyince, ben onu öldürdüm!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun gömülmesini emretti.263

Peygamberimiz Aleyhisselâm, mücahidlerin çocukları da öldürmeye başladıklarını işitince, mücahidlere:

“Dikkat ediniz! Çocuklar öldürülmeyecektir!

“Dikkat ediniz! Çocuklar öldürülmeyecektir!

“Dikkat ediniz! Çocuklar öldürülmeyecektir!” buyurdu.

Useyd b. Hudayr:

“Yâ Rasûlallah! Onlar, müşriklerin çocukları değiller mi?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizin en hayırlılarınız da, müşriklerin çocukları değiller midir?

Her çocuk, İslâm yaratılışı üzere doğar, dili dönünceye kadar, öyle gider.

Ana ve babaları onu ya Yahudileştirir, ya da Hıristiyanlaştırır!” buyurdu.264

Ebu Âmir el-Eş’arî’nin Evtas’ta Savaşması ve Orada Şehit Oluşu

Huneyn’de bozguna uğrayan Hevâzinlerden bir kısmı Evtas ordugâhında toplanmışlardı. Toplananların sayısı pek çoktu.265

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir sancak bağlayarak, Ebu Âmir el-Eş’arî’yi Seleme b. Ekvâ ile birlikte Evtas’a gönderdi.

Evtas’ta üslenen müşrikler, kendilerini savundular.266

Hevâzinlerden bir adam, meydana çıkıp:

“Benimle çarpışacak kim var?” diyerek bağırdı.

Ebu Âmir ona karşı vardı.267 Adam Ebu Âmir’e saldırdı.

Ebu Âmir onu İslâmiyete davet etti268 ve:

“Ey Allah! Şahit ol ona! (Onu İslâmiyete davet ettiğime!)” dedi.269

Üzerine yürüdü. Onu öldürdü.

Sonra, ikinci bir adam çıkıp Ebû Âmir’e saldırdı.

Ebu Âmir, onu İslâmiyete davet etti ve:

‘Ey Allah! Şahit ol ona! (Onu İslâmiyete davet ettiğime!)” dedi.

Vurup onu da öldürdü.

Hevâzinler birer birer meydana çıkıyor, Ebu Âmir’e saldırıyor, Ebu Âmir de onları önce İslâmiyete davet ediyor, sonra da üzerlerine yürüyüp onları öldürüyordu.

Ebu Âmir, böylece, onlardan dokuz kişi öldürdü.270

Dokuzuncusu, çarpışmak için alâmetlenmiş, koşa koşa gelmişti.

Meydana çıkan onuncu adam, başına sarı bir sarık sarmıştı.271

Gelir gelmez, Ebu Âmir’e saldırdı.

Ebu Âmir de onun üzerine yürüdü.

Kendisini önce İslâmiyete davet etti ve sonra da:

“Ey Allah! Şahit ol ona! (Onu İslâmiyete davet ettiğime!)” dedi.

Adam:

“Ey Allah! Bana şahit olma!” deyince, Ebu Âmir ondan elini çekti, adam da kaçıp kurtuldu.

Kendisi, sonradan Müslüman oldu. İslâmiyet amelleriyle Müslümanlığını güzelleştirdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onu gördükçe:

“Bu, Ebu Âmir’in kaçırdığıdır!” buyururdu.272

Benî Cüşem b. Muaviyelerden Hâris’in oğulları Ali ile Evfâ, Ebu Âmir’e ok atarak, biri onu kalbinden, diğeri de dizinden vurdu.273

Ebu Musa el-Eş’arî der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm beni de amcam Ebu Âmir’le birlikte göndermişti.

Savaş sırasında Ebu Âmir’in dizine Cüşem kabilesinden birisi tarafından bir ok atılmıştı.

Okçu, okunu Ebu Âmir’in dizkapağına saplamıştı.

Hemen, Ebu Âmir’in yanına koştum.

Ona:

‘Ey amca! Oku sana kim attı?’ diye sordum.

‘İşte, ok atan katilim şudur!’ diyerek onu gösterdi.

Ben hemen katile doğru koştum ve yetiştim.

Katil, beni görünce, dönüp kaçmaya başladı. Ben de onun ardına düştüm.

Hem koşuyor, hem de:

‘Sen kaçmaktan utanmıyor musun? Niçin durmuyorsun?’ diyerek bağırıyordum.

Adam, nihayet, kaçmaktan vazgeçti.

Her ikimiz kılıçlarımızla vuruşmaya başladık. En sonunda, ben onu öldürdüm.

Sonra, Ebu Âmir’in yanına gelip:

‘Allah, adamını öldürdü!’ dedim.

Amcam, bana:

‘Şu oku dizimden çek, çıkar!’ dedi.

Ben de oku hemen çıkardım.

Fakat, okun yerinden pek çok su boşandı.

Amcam hayatından umudunu kesti ve bana:

‘Ey kardeşimin oğlu! Peygamber Aleyhisselâma benden selam söyle! Benim için Allah’tan mağfiret dilesin!’ dedi ve beni kendisinin yerine halkın üzerine kumandan tayin etti.274

Ebu Âmir sancağı Ebu Musa’ya verdi ve:

‘Atımı, silahımı Peygamber Aleyhisselâma teslim et’ dedi.275

Ebu Âmir, bir müddet sonra, şehit olarak vefat etti.276

Yüce Allah ondan razı olsun!

Ebu Musa el-Eş’arî, sancağı alınca, savaşmaya girişti.

Allah, fetih ve zaferi onun eliyle gerçekleştirdi. Evtas’ta toplanan halkı bozguna uğrattı.277 Onlar, Evtas’tan Taif’e kaçtılar.278

Ebu Musa el-Eş’arî der ki:

“Evtas’tan dönüp Peygamber Aleyhisselâmın huzuruna girdim.279

Ebu Âmir’in silahını, atını ve sair eşyasını da yanımda götürdüm.280

Resûlullah Aleyhisselâm, o sırada, hasırdan örülmüş, üstüne şilte serilmiş bir somya üzerinde yatıyordu.

Hasırın örgüleri, kendisinin sırtına ve böğürlerine iz yapmıştı.281

Resûlullah Aleyhisselâm, bayrağı benim elimde görünce:

‘Ey Ebu Musa! Yoksa Ebu Âmir öldürüldü mü?’ diye sordu.282

Kendi haberimizi ve Ebu Âmir’in haberini ve:

‘Resûlullah Aleyhisselâm benim için Allah’tan mağfiret dilesin!’ dediğini arzettim.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm, abdest suyu isteyip abdest aldı.283

İki rekat namaz kıldı.284

Sonra, ellerini kaldırıp:

‘Ey Allah’ım! Kulcağızın Ebu Âmir’i yarlıga!’ diyerek dua etti.

Dua ederken ellerini o kadar kaldırdı ki, koltuklarının beyazlığını gördüm!

Sonra:

‘Ey Allah’ım! Onu, yarattığın insanlardan çoğuna, Kıyamet gününde mertebece üstün kıl!285 Cennette onu ümmetimin üstünlerinden eyle!’ diye dua etti.286

‘Yâ Rasûlallah! Biliyorum ki; Yüce Allah Ebu Âmir’i muhakkak yarlıgamış, kendisi şehit olarak da öldürülmüştür.

Yâ Rasûlallah! Benim için de Allah’tan mağfiret dile!’ dedim.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey Allah’ım! Abdullah b. Kays’ın günahını bağışla!

Kıyamet günü, onu da, girilecek üstün bir mertebeye girdir!287

Onu da ümmetimin üstünlerinden eyle!’ diyerek dua etti ve Ebu Âmir’in terikesini oğluna vermemi bana emir buyurdu, verdim.”288

Huneyn ve Evtas Şehitleri

1. Eymen b. Ubeyd,

2. Sürâka b. Hâris,

3. Ebu Âmir el-Eş’arî,289

4. Rukaym b. Sâbit,290

5. Zeyd b. Rebia.291

Allah onlardan razı olsun!

Halid b. Velid’in Yaralanışı ve Yarasının İyileştirilişi

Abdullah b. Ezher der ki:

“Halid b. Velid, Resûlullah Aleyhisselâmın süvari birliği kumandanı idi.

Kâfirleri bozguna uğrattığı zaman, Resûlullah Aleyhisselâmı gördüm.

Müslümanlar konak yerlerine dönüyor, Resûlullah Aleyhisselâm da Müslümanlar arasında bulunuyor ve:

‘Bana Halid b. Velid’in konak yerini kim gösterir?’ diye soruyordu.

Hemen koşup Resûlullah Aleyhisselâmın önüne vardım.

Bize Halid b. Velid’in konak yeri gösterildi.

O sırada, Halid b. Velid, hayvanının sırtına dayanmış, duruyordu.

Resûlullah Aleyhisselâm onun yanına varıp yarasına baktı.292 Yarası çok ağırdı.293 Yarasının üzerine püskürdü.294 Yarası hemen iyileşti.295

Huneyn Esirleriyle Ganimet Mallarının Ci’râne’ye Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Huneyn’de alınan esirlerle ganimet mallarını biraraya toplattı ve bunların üzerine Mes’ud b. Amr el-Gıfârî’yi memur etti.

Esirlerle ganimet mallarının Ci’râne’ye götürülüp orada tutulması için emir verdi.296

Esirlerin başına Ebu Süfyan b. Harb’in297 veya Büdeyl b. Verkâ’nın dikildiği de rivayet edilir.298

Esirlerin pek çok olduğu gözönünde tutulursa, esirlerin başına her üçü de dikilmiş olabilir.

Müslümanlar, aldıkları ganimetleri, memur tayin olununcaya kadar, bir yerde muhafaza etmekte idiler.

“Allah’a ve ahiret gününe inananlar, bölüştürülünceye kadar, onlardan bir şey almasınlar!” diyerek halka ilan edildi.299

Huneyn’de Tazelenen ve Hükme Bağlanan Bir Kan Dâvâsı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir gün, öğle namazını kıldıktan sonra, bir ağacın gölgesine gidip oturmuştu.

Gatafanların başkanı Uyeyne b. Hısn ile Akra’ b. Hâbis kalkıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına vardılar:

Uyeyne b. Hısn, öldürülmüş olan Adbatu’l-Eşcâî’ye karşılık kısas edilmek üzere Muhallim b. Cessâme’nin kendilerine teslimini istiyor; Akra’ b. Hâbis de Hındıf adına Muhallim b. Cessâme’nin savunmasını yapıyordu.300

Uyeyne b. Hısn:

“Vallahi yâ Rasûlallah! O benim kadınlarıma ölüm acısını tattırıp canlarını yaktığı gibi, ben de onun kadınlarına ölüm acısını tattırıp canlarını yakmadıkça, onun yakasını bırakmam!” dedi.301

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Uyeyne b. Hısn’a:

“Onun (öldürülenin) diyetini (kan bedelini) alsan, olmaz mı?” buyurdu.

Uyeyne b. Hısn, Peygamberimiz Aleyhisselâmın teklifini kabule yanaşmadı. Sesler yükseldi, gürültüler çoğaldı.302

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Bu seferimiz sırasında elli deve, dönüşümüzde elli deve diyet alacaksınız!” buyurdu.

Uyeyne b. Hısn, yine yanaşmadı.303

Mükeytel (veya Müleyser) adlı kısa boylu,304 tam silahlı, eli kalkanlı305 bir adam kalkıp:

“Yâ Rasûlallah! Doğrusu, ben, İslâmiyetin başında, böyle bir adam öldürme işine rastlamadım!

Önde gelen davar okla vurulunca, arkadaki ürker, kaçar!

Sen bugün kana kanla hüküm ver de, yarın istersen değiştir, diyet üzerine hüküm ver!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, elini kaldırarak:

“Hayır! Bu seferimiz sırasında, hemen elli deve, dönüşümüzde de elli deve diyet alacaksınız!” buyurdu.306

Akra’ b. Hâbis; Uyeyne b. Hısn ve Kayslarla bir tarafa çekildi ve onlara:

“Ey Kays topluluğu! Siz, öldürülmüş bir kişi yüzünden halk arasında meydana gelen gerginliği gidermek isteyen Resûlullah Aleyhisselâmın sizi lânetlemeyeceğinden, yahut Resûlullahın size kızmayacağından, onun kızmasıyla da Allah’ın size gazap etmeyeceğinden emin misiniz?!

Akra’ın varlığı Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; ya Resûlullah Aleyhisselâma boyun eğersiniz, o da bu hususta dilediğini yapar, ya da Benî Temimlerden adamınızın kâfir olarak öldürüldüğüne ve hiçbir zaman namaz kılmadığına şehadet edecek elli kişi getiririm de, onun ne öcü alınır, ne de ondan dolayı size bir diyet ödenir!” dedi.

Akra’ın bu sözünü işitince,307 diyet almayı kabul ettiler.308

O sırada, Muhallim b. Cessâme halkın yanında bulunuyor, ona:

“Git de, Resûlullah Aleyhisselâm senin için Allah’tan mağfiret dilesin!”309 diyorlar; Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanındaki kimseler de, Akra’ b. Hâbis’e:

“Şu adamınız nerede ise gelse de, Resûlullah Aleyhisselâm onun için Allah’tan mağfiret dilese olmaz mı?” deyip duruyorlardı.310

Uzun boylu, hafif etli, üzerine yeni bir elbise giymiş, kısas olarak öldürülmek için hazırlanmış bir adam kalkıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın önüne oturdu.311

Adamın gözlerinden yaşlar akıyordu.

“Yâ Rasûlallah! İşitmiş olduğun işten dolayı, ben nedâmet ve Allah’a tevbe ediyorum!

Sen benim için Allah’tan mağfiret dile!” dedi.312

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“İsmin nedir?” diye sordu.

Adam:

“Ben Muhallim b. Cessâme’yim!” dedi.313

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Demek, sen ‘Allah’a iman ettim!’ diyen bir adamı,314 daha İslâmiyetin başlangıcında, silahınla öldürdün hâ?!” buyurdu.315

“Ey Allah’ım! Muhallim b. Cessâme’yi yarlıgama!

Ey Allah’ım! Muhallim b. Cessâme’yi yarlıgama!

Ey Allah’ım! Muhallim b. Cessâme’yi yarlıgama!” diyerek dua etti.316

Hasanü’l-Basrî’nin sözlerini yeminle te’kid ederek bildirdiğine göre; Muhallim b. Cessâme çok kalmadı, bir hafta sonra öldü!

Yer onun ölüsünü dışarı attı.317

Sonra, onu tekrar gömdüler.

Yer onu yine dışarı attı.318

Bunun üzerine, kavmi onun ölüsünü iki dağ arasına bıraktılar.319 Vahşi hayvanlar onu yediler!320

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Muhallim b. Cessâme’nin akıbetini işitince:

“Vallahi, yer ondan daha kötüsünün üzerini örtmüştür.

Fakat, Allah, aranızdaki yasak (birbirinizin canına kıymamak) hakkında, gösterdiği şeyle size öğüt vermek istemiştir” buyurdu.321

Kur’ân-ı Kerîm’in Huneyn Savaşı Münasebetiyle Açıklaması

“Andolsun ki; Allah, birçok yerlerde ve Huneyn gününde, size yardım etmiştir. (O Huneyn gününde ki) çokluğunuz size kibir ve gurur vermişti322 de, bu, size gelecek şeyden bir şeyi gidermeye yaramamıştı.

Yeryüzü, o genişliğine rağmen, başınıza dar gelmişti.

(Düşman karşısında) bozguna uğrayarak gerisin geri dönüp gitmiştiniz.

Sonra, Allah, Resûlü ile mü’minlerin üzerine sekînetini indirdi.

Görmediğiniz ordularını indirdi ve kâfirleri azaplandırdı.

Bu, o kâfirlerin cezası idi.

Sonra, Allah, bunun ardından kimi dilerse tevbesini kabul eder.

Allah çok yarlıgayıcı ve esirgeyicidir.”323

Tufeyl b. Amr’ın Zülkeffeyn Putunu Yıkmaya Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hevâzinleri bozguna uğratıp Taif üzerine yürümek istediği sırada,324 Tufeyl b. Amr:

“Yâ Rasûlallah! Beni Amr b. Hümeme’nin putu olan Zülkeffeyn’e gönder de, onu yıkayım?” dedi.325

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur!” buyurdu.326

Onu Zülkeffeyn’i yıkmaya, yok etmeye gönderdi.327

Kavminin İslâm ordusunu desteklemek üzere Taif’e gelip kavuşmalarını sağlamasını da ona emir buyurdu.328

Tufeyl b. Amr, acele kavminin yanına gitti.329

Zülkeffeyn; Huzâaların ve Devsîlerin putu idi.

Bunlar, hac yaptıktan sonra Zülkeffeyn’in yanına uğrayıp tazim vazifelerini yerine getirmedikçe, evlerine gelmezlerdi.330

Zülkeffeyn putu tahtadan yapılmıştı.331

Tufeyl b. Amr onu yıktı.332 Kırdı.333 Üzerinde ateş yaktı.334 Ateş birden alevlenip tutuştu.335

Tufeyl b. Amr, onu böyle ateşe verip yakarken, şöyle diyordu:

“Ey Zülkeffeyn! Ben senin kullarından değilim.

Bizim doğumumuz, senin doğumundan daha eskidir!

Ben senin içine ateş doldurdum!”336

Zülkeffeyn yakılıp ortada tapılacak bir şey kalmayınca, Devs kabilesi halkı topluca Müslüman oldular.337

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Tufeyl b. Amr, yanına kavminden 400 kişi alarak acele yola çıktı.

Gelişinden dört gün sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâma kavuştu.

Yanında, ağır savaş aracı olarak debbabe ile mancınık da getirdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ezd topluluğu! Bayrağınızı kim taşıyor?” diye sordu.

Tufeyl b. Amr:

“Bayrağı Cahiliye çağında Numan b. Zarâfe veya Bâziyetü’l-Lehbî adındaki kişi taşır idi” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ona taşıtmakta isabet etmişsiniz!” buyurdu.338

Taif’in Kuşatılması

Taif; râkımı yüksekçe, akarsuları, ekinlikleri, hurma bahçeleri, üzüm bağları bulunan, muz ve sair meyveler yetişen,339 Mekke’nin doğusunda, Mekke’ye iki-üç merhalelik büyük bir şehirdir.340

Mekke’den Taif’e, yaya yürüyüşüyle bir günde çıkılır, oradan Mekke’ye yarım günde inilir.341

Evtas’ta tutunamayarak bozguna uğrayan Sakîfler, Taif’e sığınıp şehrin kapılarını üzerlerine kilitlemişler, savaşmaya hazırlanmışlardı.342

Sakîfler, daha önce, kalelerini de onarmış, bir yıl kuşatılacak olsalar ihtiyaçlarını karşılayabilecek kadar gıda, erzak maddelerini de kale içinde depolamış bulunuyorlardı.343

Taif kalesi, şehrin üzerinde olup, iki kapılı idi.344

Sakîfler, debbabe, mancınık ve kalkan yapma sanatını öğrenmek üzere Urve b. Mes’ud ile Gaylan b. Seleme’yi, daha önce Cüreş’e göndermişlerdi.

Bunun için, bunlar, ne Huneyn savaşında, ne de Taif’in kuşatılmasında bulunmamışlardır.345

Bunlar, bu sanatları öğrenince, Taif kalesinde görevlendirileceklerdi.346

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Huneyn’den boşalınca, Taif’te üslenen düşmanlar üzerine yürümeye hazırlandı.347

Halid b. Velid’i 1.000 kişilik bir kuvvetle,348 öncü birliği olarak önden yola çıkardı.349

Peygamberimiz Aleyhisselâm önce Evtas karargâhına uğradı.350

Oradan Nahletü’l-Yemâniye üzerine doğru gitti.

Sonra Karn’a, sonra Müleyha’ya, sonra Liyye’nin Buhretü’r-Riga’ mevkiine uğradı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Liyye’de bir mescid yaptı ve mescidin içinde namaz kıldı.351

Mescidin duvar taşlarını ashab taşımış, duvarlarını Peygamberimiz Aleyhisselâm örmüştür.352

Peygamberimiz Aleyhisselâm, öğle namazını Liyye’de kıldığı zaman orada gördüğü bir köşkün kime ait olduğunu, Liyyelilerden sordu.

Liyyeliler:

“Bu, Malik b. Avf’ın köşküdür” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Malik b. Avf nerededir?” diye sordu.

“Onun şimdi Sakîflerin kalesinde olduğunu göreceksin!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Köşkün içinde kim var?” diye sordu.

Liyyeliler:

“Hiç kimse yok!” dediler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, mücahidlere:

“Yakınız onu!” buyurdu.

Köşk öğle vaktinden güneş batıncaya kadar yakıldı.

Müslümanlar Evtas’a yürüdükleri zaman Malik b. Avf Taif’e gitmişti.

Taiflilerin muhasara edileceklerini düşünerek hazırlandıklarını, kalelerini onarmış ve kalenin içine de yeteri kadar yiyecek toplamış olduklarını gören Mâlik b. Avf, bunun üzerine, Taif’te oturmuştu.353

Beliyye’de, Ebu Uhayha Saîd b. Âs’ın mülkü ve bu mülkün yüksekçe bir tarafında da kabri bulunuyordu.354

Ebu Uhayha, müşrik olarak ölmüştü.355

Peygamberimiz Aleyhisselâm kabre doğru bakınca, Hz. Ebu Bekir:

“Allah bu kabrin sahibine lânet etsin!

Çünkü o, Allah’a ve Allah’ın Resûlüne meydan okuyanlardandı!” dedi.

O sırada, Ebu Uhayha’nın iki oğlu; Amr b. Saîd ile Eban b. Saîd, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunuyorlardı.

Bunlar, Hz. Ebu Bekir’in sözüne karşılık olarak:

“Hayır! Allah Ebu Kuhâfe’ye lânet etsin! Çünkü, o misafirleri ağırlamaz, haksızlığa engel olmazdı!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ölüler hakkında -isterse onlar müşrik olsunlar- kötü söz söylemek onlara erişmez, fakat dirileri incitir!” buyurunca, Ebu Bekir de, Saîd b. Âs’ın oğulları da sustular.

Bundan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm Liyye’den ayrıldı.356

Liyye’den ayrılınca Dayka yolunu tuttu.357

“Bu yolun ismi nedir?” diye sordu.

“Dayka’dır!” denildi.358

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! O, Yüsrâ’dır!” buyurdu.

Sonra, Nahb’e uğradı.

Sakîflerden bir adamın mülkünün yakınında bulunan, Sâdıra diye anılan sidre ağacının altına indi.

Sakafî’ye:

“Ya dışarı çıkarsın, ya da bahçenin duvarlarını üzerine yıkarız!” diye haber saldı.

Adam dışarı çıkmayınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm bahçe duvarlarının yıkılmasını,359 içinde bulunan şeylerin de yakılmasını emir buyurdu.360

Ebu Rigal ve Onun Kabrinden Çıkarılan Altın Dal

Abdullah b. Amr b. Âs der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte Taif’e giderken, bir kabre rastladık.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bu kabir Ebu Rigal’in kabridir. Kendisi, Harem’de bulunur ve onunla korunurdu.

Harem’den çıkınca, kavminin uğradığı azaba o da uğrayıp öldü ve buraya gömüldü.

Buna alâmet de, kendisinin yanına gömülmüş olan altından bir daldır.

Kabri açarsanız, onun yanındaki altın dala rastlarsınız!’ buyurdu.

Halk, hemen kabri açmaya giriştiler ve altın dalı bulup çıkardılar.”361

Ebu Rigal, bu altın dala asa gibi dayanırdı.

Bu dalın ağırlığı yirmi rıtldan fazla idi.362

Rıtl; oniki ukiyye, bir ukiyye de kırk dirhem olduğuna göre, altın dalın ağırlığı bin dirhemi aşıyordu.

Rivayete göre; Ebu Rigal, Semûd kavminden olup, Sakîflerin atası idi.363

Ebu Rigal’in uğradığı azab ise, şundandı:

Salih Peygamber Aleyhisselâm, onu Mekke tarafına zekât ve sadaka tahsildarı olarak göndermişti.

Ebu Rigal, yüz koyunlu bir adamın yanına vardı.

Ona:

‘Beni sana Resûlullah gönderdi’ dedi.

Adam:

‘Resûlullahın elçisi, hoşgeldi, safâ geldi. İstediğini al!’ dedi.

Ebu Rigal, sütlü koyunu aldı.

Adam:

‘O, anasının ölümünden sonra sağ kalan şu çocuğundur! Onun yerine, on koyun al’ dedi.

Ebu Rigal:

‘Hayır!’ dedi.

Adam:

‘Yirmi koyun al!’ dedi.

Ebu Rigal:

‘Hayır!’ dedi.

Adam:

‘Elli koyun al!’ dedi.

Ebu Rigal:

‘Hayır!’ dedi.

Adam:

‘Şu sütlü koyundan başka, koyunların hepsini al!’ dedi.364

Annesiz kalan çocuk, o bir koyunun sütü ile beslenmekte idi.365

Ebu Rigal:

‘Hayır!’ dedi.

Bunun üzerine, adam:

‘Eğer sen süt içmeyi seversen, ben de severim!’ diyerek, ok çantasındaki okları yere serdi.

Sonra da:

‘Ey Allah’ım! Sen şahit ol!’ dedi. Yayına yerleştirip attığı bir okla Ebu Rigal’i öldürdü.

‘Bunun haberi, Allah’ın peygamberine benden önce erişmesin!’ dedi.

Salih Peygamberin yanına varıp Ebu Rigal’in yaptıklarını ona haber verdi.

Salih Aleyhisselâm ellerini göğe kaldırdı ve üç kere:

‘Ey Allah’ım! Ebu Rigal’e lânet et!’ diyerek dua etti.366

Ebu Rigal’i öldüren, Kays b. Aylanlardan Münebbih b. Hevâzin’in oğlu Sakîf idi.367

Halid b. Velid’in Taiflilerle Konuşmak İsteyişi

Öncü birliği kumandanı Halid b. Velid, Taif kalesine yaklaşıp, onlara yüksek sesle:

“Ya sizden birisi yanınıza dönünceye kadar emanda olmak üzere yanıma insin, kendisiyle konuşayım; ya da, aynı şekilde, ben sizin yanınıza varıp sizinle konuşayım” diyerek seslendi.

Taifliler:

“Ey Halid! Ne bizden senin yanına bir adam inecektir, ne de sen bizim yanımıza geleceksin!

Muhakkak ki, senin sahibin, bizden başka, çarpışmayı iyi bilen bir kavimle karşılaşmamıştır!” dediler.

Halid b. Velid:

“Benim sözümü dinleyiniz! Yesrib’de, Hayber’de, kaleler ve kuvvetlere sahip olanlar, Resûlullah Aleyhisselâma teslim oldular, boyun eğdiler!

Fedek’e bir tek elçi gönderdi. Onlar da, onun hükmüne boyun eğdiler.

Ben size Kurayza Yahudilerinin günlerce kuşatıldıktan sonra Resûlullah Aleyhisselâma nasıl boyun eğmek zorunda kaldıklarını ve savaş erlerinin öldürülüp çoluk çocuklarının esir edildiklerini hatırlatır ve sizi uyarırım!

Resûlullah Aleyhisselâm Mekke’yi fethetmiş, Hevâzinleri de mağlup ve esir etmiş bulunmaktadır.

Siz yeryüzünde ancak şu kalenizin içinde sıkışmış kalmış bulunuyorsunuz. Çevrenizde bulunanlar da, Müslüman olmuşlar, bırakılmışlardır...” dedi.

Taifliler:

“Biz dinimizden kat’iyyen ayrılmayız!” dediler.368

Taiflilerin Çirkin Bir Tedbire Başvurmaları ve İslâm Mücahidlerine Ok Yağdırmaları ve Karargâhın Başka Bir Yere Değiştirilmek Zorunda Kalınışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, İslâm mücahidleriyle birlikte ilerlemeye devam ederek Taif’in yanıbaşında bir yerde konakladı ve ordugâhını orada kurdu.369

O sırada, Taifliler sihirbaz bir karıyı kalenin üzerine çıkartmış, İslâm askerlerine karşı karının edeb yerini açtırıp Müslümanların yönlerini başka tarafa çevirttirmek suretiyle kalelerini korumak istemişlerdi!

Amr b. Ümeyyetü’d-Damrî der ki:

“Taif’te konakladığımız zaman, Allah bilir ki, Taifliler üzerimize çekirge sürüsü gibi ok yağdırdılar! Onlardan, kalkanlarımızla korunmaya çalıştık.

Hatta, Müslümanlardan bazıları yaralanarak şehit oldular.370

İslâm ordugâhı, Taif surlarına çok yakındı.

Taifliler çıkıp Müslümanları oka tutuyor ve hemen geri dönüp kapılarını kapatıyorlardı.

Müslümanlar ise, onların surundan içeriye girmeye güç yetiremiyorlardı.371

Ebu Mıhcan’ı, kale üzerinde kargı gibi uzun okları atar ve attığını boşa gidermezken gördüm!

Resûlullah Aleyhisselâm, Hubab b. Münzir’i yanına çağırdı ve ona:

‘Şu kavimden uzakça ve yüksekçe bir yer araştır, bul!’ buyurdu.

Hubab b. Münzir, karyenin dışında, Taif Mescidinin bulunduğu yere kadar gidip geldi ve orasının karargâh edinilmeye elverişli olduğunu bildirdi.372

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm ordugâhı oraya,373 yani halen Taif Mescidinin bulunduğu yerin yanına kaldırdı.374

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunan iki zevcesinden birisi Hz. Ümmü Seleme,375 diğeri de Hz. Zeyneb idi.376

Onlar için de iki çadır kuruldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm namazlarını bu iki çadır arasında kılar ve orada otururdu.377

Sakîfler Müslüman olduktan sonra, Amr b. Ümeyye b. Vehb b. Muattib b. Malik Peygamberimiz Aleyhisselâmın namaz kıldığı yere bir mescid yaptı.

İşte, Sariye diye anılan mescid budur.

Rivayete göre; bu mescidde sariye (direk) vardı ki, Allah’ın her günü, güneş doğarken ondan bir ses işitilir,378 işitilen bu sesin Allah’ı bir tesbih olduğu sanılırdı.379

Taif’in Kuşatılışı ve Sakîfleri Boyun Eğdirmek İçin Bazı Tedbirlere Başvuruluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm Taif’i yirmi geceden fazla380*381 veya otuz gece veya buna yakın müddet kuşattı.382

Taif halkı olan Sakîflerle, günlerce, en şiddetli bir şekilde ok savaşı yapıldı.383

Sakîfler, on-ondokuz gece, Taif’ten Müslümanlara ok ve taş atarak savaştılar.384

Yezid b. Zem’a b. Esved, atının üzerinde ilerleyip konuşmak üzere Sakîflerden eman vermelerini istedi.

Sakîfler eman verdiler.

Fakat, yanlarına varırken, onu okla vurup şehit ettiler.

Yezid b. Zem’a’yı, Sakîflerden Hüzeyl b. Ebi’s-Salt şehit etmiştir.

Hüzeyl b. Ebi’s-Salt, kale kapısından çıkmıştı.

Kendisini hiç kimsenin görmediğini sanıyor, Yezid b. Zem’a’nın kardeşi Yakub b. Zem’a ise, onu yakalamak için, saklanıp fırsat kolluyordu.

Kaleden çıkınca, Hüzeyl’i yakaladı, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına getirdi ve:

“Yâ Rasûlallah! Bu, kardeşimi (eman verildiği halde) öldüren adamdır!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onun boynunu vurdurdu.385

Peygamberimiz Aleyhisselâm; mancınık kurulup Taiflilerin taşa tutulması hususunu ashabıyla konuştu.

Selmânü’l-Fârisî:

“Ben de Sakîflerin kalelerine karşı mancınık kurulmasını uygun görüyorum.

Çünkü, biz Fars ülkesinde düşman kalelerine karşı mancınıklar diktiğimiz gibi, düşmanlarımız tarafından da bize karşı mancınıklar dikilirdi.

Biz düşmanlarımızı mancınıkla yenerdik. Onlar da bizi mancınıkla yenerdi.

Eğer mancınık olmazsa, uzun zaman oturmak zorunda kalırdık!” dedi.386

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, mancınık yapılmasını emretti.387

Selmanü’l-Fârisî, bir mancınık yapıp, Taif’e karşı dikti.388

Tufeyl b. Amr’ın da, Zülkeffeyn putunu yıkıp389 Taif’e debbâbe getirdiği rivayet edilir.390

Peygamberimiz Aleyhisselâm kale dışında ordugâh çevresindeki yerlere hasek=hurma ağacından yapılmış, ayaklara batan çatal çengeller döşetti.391

Müslümanlardan bazıları, sığır derisinden yapılmış debbâbenin altına girdiler.392

Kalenin duvarını kazıp delmek için sürünerek kale duvarına yaklaştılar.

Sakîfler, onların üzerlerine ateşte kızdırılmış sapan demirleri ve şişler bırakarak debbâbeyi yardılar, yaktılar.

Müslümanları debbâbenin altından çıkmak zorunda bıraktılar.

Kızgın şişlerden yanıp şehit olanlar şehit oldu, sağ kalanlardan bir kısmını da oklarla şehit ettiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Taif üzüm bağlarındaki asmaların kesilmesini393 veya yakılmasını,394 herkesin meyvesi yenmeyen ağaçlardan beşer tane kesmesini emretti.395

Bu, onları bezdirip boyun eğdirmek içindi.

Nitekim, Sakîfler:

“Malları bozup dağıtıp mahvetmeyiniz!

Onlar ya bize kalır, ya da sizin olur!” diyerek seslendiler.396

Uyeyne b. Hısn, Ya’lâ b. Mürretü’s-Sakafî’ye:

“Bunu kesmekte bana ecir mi var sanki?!” dedi.

Ya’lâ, Uyeyne’nin yanına gelip:

“Evet!” dedi.

Uyeyne:

“Sana ancak Cehennem var!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bunu işitince:

“Uyeyne Cehenneme Ya’lâ’dan daha lâyık ve müstahaktır!” buyurdu.397

Müslümanlar, üzüm asmalarını kesmeye koyuldular.398

Hz. Ömer, Süfyan b. Abdullah es-Sakafî’ye:

“Vallahi, çoluk çocuğunun geçim babasını (üzüm asmalarını) keseceğiz!” diyerek seslendi.

Süfyan:

“Su ile toprağı da gideremezsiniz ya!” dedi.

Fakat, üzüm asmalarının kesilmeye başladığını görünce, dayanamadı ve:

“Yâ Muhammed! Mallarımızı ne için kesiyorsun?! Bizi yenersen, ya onu sen alırsın, ya da -dediğin gibi- Allah’ın rızasını ve akrabalık hakkını399 gözetir, bize bırakırsın!” diyerek seslendi.400

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben, üzüm bağınızı, Allah’ın rızasını ve akrabalık hakkını gözeterek bırakıyorum!” buyurdu ve üzüm asmalarını daha fazla kestirmekten vazgeçti.401

Ebu Süfyan b. Harb’le Muğîre b. Şûbe:

“Ey Sakîfler! Bize eman verirseniz, sizinle konuşacağız!” diyerek seslendiler.

Kendilerine eman verilince, Kureyşîlerden ve Benî Kinanelerden oluşan kadınları, Taif’ten çıkıp kendilerinin yanına gelmeye davet ettiler.

Bu kadınların, savaş sonunda esir düşmelerinden korkuyorlardı.

Kadınlar, Taif’ten dışarı çıkmaya yanaşmadılar.

Onlardan birisi; Ebu Süfyan’ın kızı Âmine (İbn Hişam’a göre, Meymûne) olup, Urve b. Mes’ud’la veya Urve’nin oğlu Ebu Mürre ile evli idi.

Diğeri; Firâsiyye olup, Karib b. Esved’le evli idi.

Üçüncüsü de; Fukayma, Ümeyme idi.

Esved b. Mes’ud:

“Ey Ebu Süfyan! Ey Muğîre!

Bize iyilik için gelmiş olduğunuza göre, sizi bir iyiliğe kılavuzlayayım mı? Esved b. Mes’ud oğullarına ait mülklerden ne kadar güçlükle geçim sağlandığını biliyorsunuzdur.402 Eğer Muhammed onlardaki üzüm asmalarını kesecek olursa, artık onlar bir daha onarılamaz!

Kendisiyle konuşunuz: Ya bu bağları kendisine alıkoysun, ya da, Allah rızası ve akrabalık hakkı için, bize bıraksın!

Onunla aramızda bir akrabalık vardır. Bu gerçek bilinmez olur mu?” dedi.403

Ebu Süfyan’la Muğîre b. Şûbe gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmla konuştular.404

Peygamberimiz Aleyhisselâm Esved oğullarının üzüm bağlarını bıraktırdı, onlara dokundurmadı.405

Sakîflerden bir adam, kalenin üzerine dikilip:

“Gidin davar çobanları!

Gidin Muhammed’in sürüleri!

Gidin Muhammed’in köleleri!

Üzüm asmalarımızı yok etmekle bizim yoksulluğa ve sıkıntıya düşeceğimizi mi sanıyorsunuz?!” diyerek bağırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Onu Cehenneme gidici olarak gider!” diyerek dua etti.

Sa’d b. Ebi Vakkas hemen bir ok atıp onun boğazına sapladı!

Adam kaleden ölü olarak aşağı yuvarlandı!406

Ebu Süfyan’ın Kaleden Atılan Bir Okla Bir Gözünü Kaybedişi

Ebu Süfyan b. Harb, Taif savaşında, kaleden atılan bir okla gözünün birini kaybetti.407

Saîd b. Ubeydü’s-Sakafî:

“Taif günü, Ebu Süfyan’ı bir bahçeye oturup meyve yerken gördüm. Ona bir ok atıp gözünden vurdum!” demiştir.408

Ebu Süfyan’ın oturup meyve yediği bahçe, İbn Ya’lâ’nın bahçesi idi. Ebu Süfyan, gözünden okla vurulunca, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına vararak:

“Ya Rasûlallah! Bu gözüm, Allah yolunda kayboldu!” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İstersen dua edeyim, Allah gözünü eski haline çevirsin, istersen bunu Cennette yapsın?” buyurdu.

Ebu Süfyan b. Harb, bunun Cennette olmasını tercih etti.409

Halid b. Velid’in Sakîflere Meydan Okuyuşu

Halid b. Velid, Sakîflere:

“Kaleden dışarı çıkıp benimle çarpışacak kim var?” diyerek seslendi:

Fakat, hiç kimse kaleden dışarı çıkmadı.

Halid b. Velid, tekrar onlara meydan okudu. Yine, kaleden dışarı çıkan olmadı.

İbn Yalil:

“Bizden hiçbiri, seninle çarpışmak için kaleden inmeyecektir!

Biz kalemizde oturacağız! Çünkü, bizim yıllarca yetecek yiyeceklerimiz var!

Eğer bu yiyecekler tükenir, sen de o zamana kadar beklersen, hepimiz kılıçlarımızı sıyırır, senin karşına çıkarız! Son erimiz ölünceye kadar seninle çarpışırız!” diyerek seslendi.410

Kaleden İnecek Kölelerin Hür Sayılacaklarının İlan Ettirilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ne zaman bir köle kaleden iner ve yanımıza gelirse, o hürdür!” diyerek ilan ettirdi.411

Bunun üzerine, kaleden bazı köleler inip Müslüman olunca, Peygamberimiz Aleyhisselâm onları azad etti, hürriyetlerine kavuşturdu.412

Kaleden inen köleler, on-ondokuz kadardı.413 Yirmibir kişi oldukları da bildirilmiştir.414

Köleler Müslüman oldukları zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm, onları, yedirip içirmeleri için, hali vakti yerinde olan bazı Müslümanların yanlarına verdi ve kendilerine Kur’an okutmalarını ve sünnetleri öğretmelerini de emretti.

Sakîfler Müslüman oldukları zaman, içlerinde Hâris b. Kelede’nin de bulunduğu Sakîf eşrafı, gelip bu köleler hakkında Peygamberimiz Aleyhisselâmla konuştular, onların kendilerine geri verilmelerini istediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlar, Allah’ın azadlamış olduklarıdır! Kendilerini geri çevirmeye yol yoktur!” buyurdu.

Taifliler, bunu işitince son derecede üzüldüler, bunaldılar, kölelerine kızdılar.415

Uyeyne b. Hısn’ın Taiflilerle Konuşmak Üzere Taif’e Gidişi

Uyeyne b. Hısn:

“Yâ Rasûlallah! Bana izin ver de, Taif kalesine gidip onlarla konuşayım!”416 Belki Allah onlara hidayet nasip eder” dedi.417

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, Sakîflerle konuşmak ve onları İslâmiyete davet etmek üzere418 ona izin verdi.419

Bunun üzerine, Uyeyne b. Hısn, Taiflilere:

“Bana eman verir misiniz, yanınıza geleyim?” diye sordu.

Taifliler:

“Evet!” dediler.

Ebu Mıhcan, onu görünce, tanıdı ve:

“Yaklaş!” dedi.

Uyeyne yaklaşınca:

“İçeri gir!” dedi.

Uyeyne b. Hısn, yanlarına girdi ve onlara:

“Babam, anam sizlere feda olsun!

Vallahi, Muhammed hiçbir zaman sizin gibisiyle karşılaşmadı!

Kalenizde direnin! Sizin kaleniz sarp ve içinde korunmaya elverişlidir!

Silahınız çoktur! Bol akarsularınız vardır.

Kat’iyyen korkmayın!420

Vallahi, biz köleden daha zayıfız!

Siz sakın ellerinizi verip teslim olmayın!

Şu ağaçların kesilmesi de size ağır gelmesin!” dedi.421

Uyeyne kaleden dışarı çıkınca, Sakîfler, Ebu Mıhcan’a:

“Biz onun içeri girmesinden hoşlanmadık!

O bizde ve kalemizde gördüğü bozuklukları Muhammed’e haber verir diye korkuyoruz!” dediler.

Ebu Mıhcan:

“Ben onu çok iyi tanırım: Bizim içimizde, Muhammed’e Uyeyne’den ve onunla birlikte bulunanlardan daha katı düşman olan bir kimse yoktur!” dedi.422

Uyeyne b. Hısn Taif’ten dönüp gelince, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Ey Uyeyne! Onlara ne söyledin?” diye sordu.423

Uyeyne b. Hısn:

“Onlara İslâmiyeti emr ve kendilerini Müslümanlığa davet ettim. Cehennemle korkuttum, Cennete kılavuzladım!424

‘İslâmiyete giriniz! Vallahi, Muhammed yurdunuzun ortasında sizi teslim almadıkça geri durmayacaktır! Kendiniz için, ondan eman alınız!

Sizden önce, Kaynuka, Nadîr, Kurayza ve Hayber Yahudileri gibi kaleliler, silahlar sahipleri meydanlarda ona teslim oldular!’ dedim.

Gücümün yettiği kadar, onları horlaştırdım, yardımsızlaştırdım ve çaresizleştirdim!” dedi.

Uyeyne b. Hısn konuşurken, Peygamberimiz Aleyhisselâm, susup duruyordu.

Uyeyne b. Hısn sözlerini bitirince, ona:

“Yalan söylüyorsun!

Sen onlara şöyle şöyle söyledin!” diyerek, onun söylemiş olduğu sözleri birer birer nakletti!425

Uyeyne b. Hısn:

“Doğru söyledin yâ Rasûlallah! Ben, bu sözlerimden dolayı426 Allah’tan mağfiret dilerim!427 Allah’a ve sana tevbe ederim” dedi.428

Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah! Bırak beni de, götürüp şunun boynunu vurayım?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Ashabımı öldürüyorum diye, insanlar benim aleyhimde laf ederler!” buyurdu.

Hz. Ebu Bekir de, Uyeyne b. Hısn’a ağır sözler söyledi ve:

“Yazıklar olsun sana ey Uyeyne! Demek, sen temelli bâtıl üzerinde direnip duracaksın hâ?!

Sen kaç keredir; Benî Nadîr, Benî Kurayza ve Hayber günlerinde karşımıza çıktın! Üzerimize asker yığdın! Kılıç çekip bizimle çarpıştın!

Sonra da, güya Müslüman oldun! (Müslüman olduğun halde) düşmanımızı bize kışkırtmaktan geri durmuyorsun!?” dedi.

Uyeyne b. Hısn:

“Ey Ebu Bekir! Allah’tan yarlıganmamı diliyor, O’na tevbe ediyorum! Ben bir daha bu kötülüklere dönmeyeceğim!” dedi.429

Taif Muhasarasının Kaldırılışı

Müslümanlar, Taif kalesine hep birden hücuma kalkmak için Peygamberimiz Aleyhisselâmdan izin istediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu fethedeceğimizi sanmıyorum!

Onun fethi hakkında bize şimdilik izin verilmemiştir!” buyurdu.430

Ashabdan Ebu Bürde’nin bildirdiğine göre; insanların veya kabilelerin Peygamberimiz Aleyhisselâma karşı en kinlisi ve hınçlısı Sakîflerle Benî Hanîfeler idi.431

Ebu Mıhcan, Taif kalesinin üzerinde dikilerek, Müslümanlara:

“Ey Muhammed’in köleleri! Siz vallahi şimdiye kadar bizden başka iyi çarpışan kimselerle karşılaşmadınız ve en kötü bir yerde de tutulup kalmadınız!

Sizler, umduğunuz şeylere eremeden dönüp gideceksiniz!

Bizler çok katıyız ve katı kalbliyiz!

Bizim babalarımız da, katı ve katı kalbli idiler!

Vallahi, bizim size teslim olacak, boyun eğecek kabilemiz yok!

Taif’i sağlam ve sarp bir kale yapmışızdır!” diyerek bağırdı.

Hz. Ömer:

“Ey İbn Habib! Sen bu deliğinden çıkıncaya kadar, geçimliklerini kesmeye devam edeceğiz!

Sen ancak er geç deliğinden çıkacak bir tilki gibisindir!” dedi.

Ebu Mıhcan:

“Ey İbn Hattab! Siz üzüm asmalarını keserseniz, su ve toprak ile onlar tekrar meydana gelmez mi?” dedi.

Hz. Ömer:

“Sen suyun ve toprağın yanına gitmeye güç yetiremeyeceksin ki!

Sen içeride ölünceye kadar, biz senin deliğinin kapısından ayrılmayacağız” dedi.

Hz. Ömer böyle söyleyince, Hz. Ebu Bekir:

“Ey Ömer! Böyle söyleme! Çünkü, Resûlullah Aleyhisselâma Taif’i fethe daha izin verilmedi” dedi.

Hz. Ömer:

“Bunu sana Resûlullah Aleyhisselâm mı söyledi?” diye sordu.

Hz. Ebu Bekir:

“Evet!” dedi.432

Osman b. Maz’un’un zevcesi Havle binti Hakîm de:

“Yâ Rasûlallah! Allah sana Taif’i fethettirirse, Bâdiye binti Gaylan’ın veya Fâria binti Akîl’in ziynetlerini, takıntılarını bana ver!” dediği zaman,433 Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Huveyle! Ya daha Sakîf’i bana boyun eğdirmeye izin verilmedi ise, sana ne yapabilirim?” buyurmuştu.434

Havle:

“Yâ Rasûlallah! Taiflilere hücuma hazırlanmaktan seni alıkoyan nedir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bize şu ana kadar onlara galebe çalmaya izin verilmedi.

Taif’i şimdilik fethedeceğimizi sanmıyorum!” buyurdu.435

Havle bunu Hz. Ömer’e haber verdi.436

Hz. Ömer, Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzuruna girdi ve:

“Yâ Rasûlallah! Havle’nin kendisine senin söylediğini açıklayarak bana söylediği şeyi ona sen mi söyledin?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onun söylediği şeyi ona ben söylemiştim!” buyurdu.437

Hz. Ömer:

“Demek, onlar üzerine galebe çalmaya izin verilmedi?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet! İzin verilmedi” buyurdu.

Hz. Ömer:

“Öyleyse, göç etmeye hazırlanmaları halka haber verilecek mi?” diye sordu:

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet!” buyurdu.

Bunun üzerine, Hz. Ömer, göç etmeye hazırlanmalarını Müslümanlara ilan etti.438

Hz. Ömer:

“Ey Allah’ın Peygamberi! Sakîfler aleyhinde Allah’a dua etsen olmaz mı?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah, Sakîfler aleyhinde dua etmeye de izin vermedi!” buyurdu.

Hz. Ömer:

“Öyleyse, aleyhlerinde dua etmeye izin vermediği bir kavmi ne için öldürdük?!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz hemen göç etmeye bakınız!

Siz hemen göç etmeye bakınız!” buyurdu.439

Dönüş için ilan yapılınca, Müslümanlar konuşmaya ve birbirlerine gidip gelmeye başladılar440 ve:

“Taif’i fethetmeden nasıl dönüp gideriz?!441

Allah bize buranın fethini nasip edinceye kadar buradan ayrılmayız!

Vallahi, bunlar, şimdiye kadar karşılaştıklarımızdan daha önemsiz ve daha azdırlar!

Mekkelilerin ve Hevâzinlerin topluluklarıyla karşılaştık.

Allah, o toplulukları dağıttı.

Bunlar ise, deliğine sinmiş tilkiden ibarettirler!

Eğer bunları kuşatmaya devam edecek olursak, şu kulübelerinde ölür giderler” dediler.

Aralarında konuşmalar, anlaşmazlıklar çoğaldı.

Hz. Ebu Bekir’e gidip onunla konuştular.

Hz. Ebu Bekir, onlara:

“Bu işi Allah ve Allah’ın Resûlü daha iyi bilir.

Emir Resûlullah Aleyhisselâma gökten gelir!” dedi.

Hz. Ömer’e gittiler.

Hz. Ömer bu işe karışmaktan kaçındı ve:

“Biz, Hudeybiye hadisesini gördük!

Hudeybiye’de içime Allah’tan başkasının bilmediği şüphe girdi.

O gün, Resûlullah Aleyhisselâma hiç yapmadığım sözlerle başvurdum.

Az kalsın ev halkım ve malım mahvolup gidecekti!

Onun Allah tarafından yaptığı işte bizim için hayır vardı.

Halk için, Hudeybiye barışından daha hayırlı bir fetih olmamıştır!

Resûlullah Aleyhisselâmın peygamber olarak gönderildiği günden Hudeybiye’de barış yazısının yazıldığı güne kadar Müslüman olanlardan daha çok kimseler, kılıç kullanılmadan Müslüman oldular.

Resûlullah Aleyhisselâmın yaptığında hayır vardır.

Ben, o işten sonra, hiçbir zaman, hiçbir iş hakkında ona dönüp itiraz edemem.

Bu iş, Allah’ın işidir. O, Peygamberine, dilediğini vahyeder!” dedi.442

Peygamberimiz Aleyhisselâm, halkın dilini kesmek için, bazılarıyla konuştu.

Nevfel b. Muaviyetü’d-Di’lî’ye:

“Ey Nevfel! Sen ne dersin, ne görüştesin?” diye sordu.

Nevfel:

“Yâ Rasûlallah! Deliğinde bulunan tilkiyi bekler durursan, yakalarsın!

Onu kendi haline bırakırsan, sana zarar vermez!” dedi.443

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Taif’i fethe izin verilmeyince:444

“İnşaallah, yarın döneceğiz!” buyurdu.

Bu, Müslümanlara çok ağır geldi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyleyse, yarın sabah, çarpışmaya hazırlanınız!” buyurdu.

Sabahleyin, savaştılar ve yaralandılar!445

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İnşaallah, yarın döneceğiz!” buyurdu.

Bu, Müslümanların hoşuna gitti. Hemen yol hazırlığına giriştiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara bakıp gülümsedi.446

Müslümanların, böyle, Peygamberimiz Aleyhisselâmın dönüş emri hakkındaki yararlılığı görerek kendi görüşlerini değiştirmeleri de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hoşuna gitti.447

Sakîfler, Müslümanların Taif muhasarasını kaldırarak ayrılmaya başladıklarını görünce, Saîd b. Ubeyd es-Sakafî:

“Biliniz ki; Sakîf kabilesi yerinde duruyor!” diyerek seslendi.

Uyeyne b. Hısn da:

“Evet! Öyledir! Vallahi, onlar şerefli ve kıymetli olarak yerlerinde duruyordur ve duracaklardır!” diye karşılık verdi, Saîd’in sözünü benimsedi.448

Müslümanlardan birisi,449 ona:

“Allah seni kahretsin! Resûlullah Aleyhisselâma karşı koyan müşrik bir kavmi mi övüyorsun!? Güya, sen Resûlullah Aleyhisselâma yardıma gelmiştin?!” diyerek çıkıştı.

Uyeyne b. Hısn:

“Vallahi, ben sizin yanınızda Sakîflerle çarpışayım diye gelmedim.

Fakat, Muhammed’in Taif’i fethetmesini, kendim için Sakîflerden bir kız ele geçirip onunla evleneyim de, o bana belki bir erkek çocuk doğurur diye arzu ettim. Çünkü, Sakîfler çok zeki ve cin fikirli bir kavimdir!” dedi.450

Hz. Ömer Uyeyne b. Hısn’ın bu sözlerini Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verince, Peygamberimiz Aleyhisselâm gülümsedi.451

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Taif’ten Ayrılacakları Sırada Müslümanlara Tavsiyesi ve Taifliler Hakkındaki Duası

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Taif’ten ayrılacakları sırada, Müslümanlara:

“‘Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur. O, Birdir. Va’dini yerine getirmiş, kuluna yardım etmiş, biraraya toplanmış kabileleri tek başına bozguna uğratmıştır.

Bizler, inşaallah, tevbe edicileriz, Rabbimize ibadet ve hamd edicileriz’ deyiniz!” buyurdu.452

Müslümanlar:

“Yâ Rasûlallah! Sakîfler aleyhinde Allah’a dua etsen!453

Onların okçuları canımızı yaktı!” dediler.454

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Sakîflere doğru yolu göster. Onları bize455 getir!” diyerek dua etti.456

Taif Savaşında Şehit Olan Sahabiler

1. Saîd b. Saîd b. Âs b. Ümeyye,

2. Urfuta b. Cennab (veya Hubab),

3. Abdullah b. Ebu Bekir,

4. Abdullah b. Ebu Ümeyye b. Muğîre,

5. Yezid b. Zem’a b. Esved

6. Abdullah b. Âmir b. Rebiatü’l-Anezî,

7. Sâib b. Hâris b. Kays,

8. Cüleyha b. Abdullah b. Muharibü’l-Leysî,

9. Abdullah b. Hâris b. Kays,

10. Sâbit b. Ceza’,

11. Hâris b. Sehl b. Ebi Sa’saa,457

12. Münzir b. Abdullah,458

13. Rekîb b. Sâbit b. Sa’lebe b. Sevban b. Muaviye.459

Yüce Allah hepsinden razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mücahidlerle Birlikte Ci’râne’ye Gidişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Taif’ten ayrılarak Dahnâ’yı tuttu.460 Dahnâ; Taif şehrinin sancaklarından olup, rivayete göre, toprağından Adem Aleyhisselâmın yaratılmış olduğu yerdir.461

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Dahnâ’dan sonra vardığı yer Karn-ı Menâzil idi.462

Karn-ı Menâzil, Necdlilerin ihrama girme yeridir.463

Ebu Zür’atü’l-Cühenî der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, Karn-ı Menâzil’den ayrılmak ve hayvanına binmek istediği zaman, devesi Kasvâ’yı Resûlullahın önüne hazırladım, Kasvâ’nın yularını elimde topladım.

Resûlullah Aleyhisselâm onun üzerine binince, Kasvâ’nın yularını Resûlullah Aleyhisselâmın eline verdim. Ben de terkisine bindim.

Resûlullah Aleyhisselâm, yürütmek için, devenin arkasına kamçı ile vurdu.

Kamçıyı deveye her vuruşunda, kamçı bana değiyordu.

Sonra, bana dönüp:

‘Yoksa kamçı sana mı değiyor?’ diye sordu.

‘Evet! Babam, anam sana feda olsun!’ dedim.

Ci’râne’ye inince, bir köşede davarlar bulunuyordu.

Ganimet malları memurundan, onlar hakkında bir şeyler sordu. Memur da, sorulan şeyi haber verdi. Fakat, şimdi onu hatırlayamıyorum.

Bundan sonra, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ebu Zür’a nerede?’ diye seslendi.

Ben:

‘İşte, buradayım!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Al şu davarları! Akşamleyin sana değen kamçılara karşılık!’ buyurdu.

Saydığımda, o davarların 125 adet olduğunu gördüm.

Benim edindiğim ve yararlandığım en çok malım, bunlardı.”464

***

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Karn-ı Menâzil’den sonra, Nahle’ye geldi.465

Nahle’den sonra, Ci’râne’ye doğru yol almaya başladı.

O sırada, Ebu Rühmü’l-Gıfârî, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında, devesinin üzerinde gidiyor, ağır ayakkabısı da ayağında bulunuyordu.

Ebu Rühm’ün devesi Peygamberimiz Aleyhisselâmın devesinin yanına yaklaşıp sıkışınca, Ebu Rühm’ün ayakkabısının ucu, Peygamberimiz Aleyhisselâmın bacağına çarptı ve çok acıttı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kamçısıyla onun ayağına vurup:

“Çek ayağını! Canımı acıttın!” buyurdu.466

Ebu Rühm der ki:

“İşlediğim suçtan dolayı, sanki geçmişteki ve gelecekteki herşey beni tutup sıktı! İşlediğim büyük suç hakkında Kur’ân’da âyet ineceğinden korktum.

Ci’râne’de sabahladığımız zaman, yük, binek hayvanlarını otlatmak sırası bende idi.

Resûlullah Aleyhisselâm beni aratmış.

Bana:

‘Resûlullah Aleyhisselâm seni arıyor!’ dediler.

Çekine çekine kendisinin yanına vardım.

Bana:

‘Sen ayağınla çarpıp benim canımı acıtmıştın. Ben de ‘Geri çek!’ diyerek ayağına kamçı ile vurmuştum.

Bu vurmama karşılık olarak, al şu davarları!’ buyurdu.

Resûlullah Aleyhisselâmın benden hoşnut olması, bana, dünyadan ve dünyadakilerden daha sevgili ve makbuldü!”467

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ebu Rühm’e verdiği, 80 koyundu.468

Sürâka b. Cu’şum’un Peygamberimiz Aleyhisselâmla Buluşması ve Müslüman Olması

Sürâka b. Cu’şum der ki:

“Taif’ten Ci’râne’ye doğru indiği sırada Resûlullah Aleyhisselâmla buluştum. Müslümanlar, Resûlullahın önünde, aralıklı, birbirlerinin ardısıra, takım takım gidiyorlardı.

Ensardan 30-40 kişilik469 bir süvari birliğinin arasına girdim.

Süvariler, saplamak için mızraklarını bana çevirdiler ve:

‘Sen nereye gidiyor ve ne yapmak istiyorsun?!’ dediler.470

Beni tanımadılar.

Resûlullah Aleyhisselâmı görünce, tanıdım.

Sesimi işitecek kadar yanına yaklaştım.

Hicret sırasında Ebu Bekir’in benim için yazmış olduğu yazıyı, iki parmağımın arasında tutarak471 kaldırdım.472

‘Yâ Rasûlallah!473 Bu, benim için yazdığın (yazdırdığın) yazıdır!

Ben, Sürâka b. Cu’şum’um!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bugün, verilen sözü yerine getirme ve iyilik yapma günüdür! Onu yanıma yaklaştırınız!’ buyurdu.

Yanına yaklaştırıldım, Müslüman oldum.474

‘Yâ Rasûlallah! Kendi develerim için doldurduğum havuzlarımın başını, yitirilmiş develer sararlar. Havuzdan onları suvarırsam, bana ecir ve sevap var mıdır?’ diye sordum.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet! Her ciğeri olanı suvarmakta ecir ve sevap vardır!’ buyurdu.

Kendisine, bundan başka bir şey sormadım.475

Sonra, mallarımın yanına döndüm. Mallarımın zekâtını ayırıp Resûlullah Aleyhisselâma gönderdim.”476

Allah ondan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ci’râne’ye Gelişi ve Orada Konaklayışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Müslümanlarla birlikte Ci’râne’ye geldi ve orada konakladı.477

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ci’râne’ye Zilkâde ayından beş gece geçince, Perşembe gecesi geldi ve Ci’râne’de onüç gece kaldı.478

Ci’râne; Mekke ile Taif arasında bir sudur. Mekke’ye Taif’ten daha yakındır.

Ci’râne’de, birbirine yakın kuyular vardır.

Irak yolundan, Ci’râne’nin Mekke’ye uzaklığı bir bürüd, yani 12 mildir.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ve mücahidler, Ci’râne’den Mekke’ye gelecekleri sırada, orada umre için ihrama girmişlerdir.479

Ci’râne’de Toplanan Harp Esirleri ve Ganimet Malları

Hevâzinlerden alınan harp esirleriyle ganimet malları Ci’râne’de bulunduruluyordu.

Ci’râne’de esirlerin güneşten korunmaları için gölgelikler, deve ve davarlar için de ağıllar yapılmıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ci’râne’ye gelip gölgelikler görünce, bunların kimlere ait olduğunu sordu.

“Yâ Rasûlallah! Bunlar, Hevâzin esirleridir. Güneşten gölgeleniyorlar!” dediler.480

Hevâzinlerden alınan esir kadın ve çocukların sayısı 6.000 idi.481

Ganimet malları ise:

24.000 deve,

40.000’den fazla davar,

4.000 ukiyye gümüş idi.482

Esirlere Elbise Giydirilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Mekke’ye giderek elbise satın alıp esirlere giydirmesini, esir kadınların elbisesiz dışarı çıkmamalarını Büsr b. Süfyanü’l-Huzâî’ye emretti.

Büsr, kalkıp Mekke’ye gitti. Bütün esirler için elbise satın alıp geldi ve onlara giydirdi.483 Giydirilen elbiseler Mısır bezindendi.484

Nasipsiz Bir Bedevînin Küstahlığı

Ebu Musa el-Eş’ârî’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâmın Taif seferinden dönüşünde, Mekke ile Medine arasında, Ci’râne mevkiine gelip indiği ve yanında Bilal-i Habeşî’nin bulunduğu sırada gelen bir bedevî Arap, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“(Ganimet malını bölüştüreceğin hakkında) bana verdiğin sözü daha yerine getirmeyecek misin?!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ganimet malını yakında bölüştüreceğimi, biraz sabredersen sevap kazanacağını sana müjdelerim!” buyurdu.

Bedevî Arap:

“Sen bana müjdeleri vere vere çoğalttın!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, asabîleşir bir biçimde, Ebu Musa ile Bilal-i Habeşî’ye dönerek:

“Bu bedevî, verdiğim müjdeyi reddetti. Siz kabul ediniz!” buyurdu.

Ebu Musa ile Bilal-i Habeşî:

“Biz kabul ettik!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, içi su dolu bir kap istedi.

Bu kap içinde ellerini ve yüzünü yıkadı. Ağzına aldığı suyu da buna ekledikten sonra, Ebu Musa ile Bilal-i Habeşî’ye:

“Bu sudan içiniz! Yüzünüze ve göğsünüze de sürünüz! (Kazanacağınız sevapla) sizi müjdelerim!” buyurdu.

Ebu Musa ile Bilal-i Habeşî kabı aldılar ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın buyruğunu yerine getirdiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcesi Hz. Ümmü Seleme, perde arkasından, Ebu Musa ile Bilal-i Habeşî’ye:

“Oğullarım! O sudan bu ananıza da ikram edin!” diyerek seslendi.

Onlar da, ona o sudan bir miktar ikram ettiler.485

Bedevî Müslümanların Ganimet Mallarını Bölüştürmesi İçin Peygamberimiz Aleyhisselâmı Sıkıştırmaları ve Çekiştirmeleri

Bedevîlerden birtakım halk, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Yâ Rasûlallah! Deveden, davardan ganimetimizi bölüştür!” diyerek Peygamberimiz Aleyhisselâmı sıkıştırmaya ve ridasından çekiştirmeye başladılar.

O kadar ileri gittiler ki, bir semüre ağacına yaslanmak, dayanmak zorunda bıraktılar.

Hatta, Peygamberimiz Aleyhisselâmın ridasını sırtından çekip aldılar!486

Rida, çekiştirilirken, yırtıldı.487

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey insanlar! Ridamı bana veriniz!488 Siz, Allah’ın size nasip ettiği ganimeti aranızda bölüştürmeyeceğim diye mi korkuyorsunuz?!489 Vallahi, ganimet malları Tihâme’nin ağaçları sayısınca bile olsa, onları aranızda bölüştürürdüm! Ben ne cimriyim, ne korkağım, ne de yalancıyım! Siz bende böyle bir şey bulamayacak, göremeyeceksiniz!” buyurdu.490

Sonra da; eline bir deve tüyü veya onun kadar bir şey aldı.491

Yahut yanına vardığı devenin hörgücünden bir tüy koparıp, onu iki parmağı arasında tutarak kaldırdı ve:

“Ey insanlar! Vallahi, sizin ganimetinizden bana beşte bir dışında şu tüy kadar bile geçmiş bir şey yoktur!

Beşte bir pay da, gerektiğinde yine sizlere harcanıyor, iade ediliyor” buyurdu.492

Abdullah b. Mes’ud:

“Resûlullah Aleyhisselâmın Ci’râne’de Huneyn ganimetini bölüştürdüğü sırada üzerine yığılıp kendisini o kadar rahatsız ettiler ki, nihayet:

‘Yüce Allah, kullarından bir kulunu, kavmine göndermişti.

Kavmi onu dövmüşler, başını da yarmışlardı.

O kul ise, alnından akan kanı eliyle siliyor, hem de:

‘Yâ Rab! Kavmimi yarlıga! Çünkü, onlar ne yaptıklarını bilmiyorlar!’ diyerek dua ediyordu’ buyurdu” demiştir.493

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ganimet mallarından, elinizde, iğneden ipliğe varıncaya kadar,494 büyük ve küçük495 ne varsa getirip geri veriniz!496

Ganimet mallarına hıyanet etmeyiniz!497

İyi biliniz ki; ganimet malına hıyanet etmek, edenler için, Kıyamet gününde ayıpların en kötüsü ve Cehennem ateşi olacaktır!” buyurdu.498

Akîl b. Ebu Talib, zevcesi Fâtıma binti Şeybe b. Rebia’nın yanına varmıştı.

Akîl’in kılıcında kan bulaşığı vardı.

Zevcesi, ona:

“Senin müşriklerle savaştığını biliyorum!

Müşriklerin ganimetlerinden ne elde ettin bakayım?” dedi.

Akîl:

“Al şu iğneyi! Onunla elbiseni dikersin! dedi ve o iğneyi ona verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın münadisinin:

“Ganimet mallarından kim bir şey almışsa, getirip onu geri versin!” diyerek seslendiğini işitince, Akîl zevcesinin yanına döndü ve:

“Vallahi, sanıyorum ki, o iğnen de elden gidecektir!” dedi. İğneyi ondan alıp ganimet malları arasında attı.499

Ensardan bir zât da, kıldan eğirilmiş bir yumak ip getirdi500 ve:

“Yâ Rasûlallah! Bu yumağı devemin sırtına çul yapayım diye almıştım.501 Bunu bana bıraksanız olmaz mı?” dedi.502

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eğer bu şey benim hisseme503 veya Abdulmuttalib oğullarının hisselerine504 düşecek olursa, senin olsun!” buyurdu.505

Ensarî:

“Mademki iş buraya vardı. Artık bu yumak bana gerekmez!” dedi ve yumağı elinden, ganimet mallarının içine bıraktı.506

Abdullah b. Zeydü’l-Mâzinî de, müşriklere ok atmak için almış olduğu yayı getirip ganimet mallarının içine attı.

Başka bir adam da, gelip:

“Yâ Rasûlallah! Bu ipi düşmanlar bozguna uğradığı zaman bulmuştum. Devemin üzerindeki semeri onunla sıkılıyordum

Bu bende kalsa olmaz mı?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eğer o benim hisseme düşerse, senin olsun!

Fakat Müslümanların hisselerine düşerse, ne yaparsın?” buyurdu.507

Ganimet Mallarının Sayılıp Hesaplanarak Mücahidler Arasında Bölüştürülüşü

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Müslümanları ve ganimet mallarını saymasını ve herkesin hissesini hesaplamasını Zeyd b. Sâbit’e emretti.508

Ganimetleri bölüştürmeye ve dağıtmaya da Ebu Cehm Huzeyfetü’l-Adevî’yi memur etti.509

Herkese hisselerini dağıttırdı:

Piyadelerden her birine; ya dörder deve, ya da bunların karşılığı olarak kırkar koyun;

Süvarilere ise; ya on ikişer deve, ya da bunların karşılığı olarak yüzyirmişer koyun düştü.

Yanlarında bir attan fazla at bulunduranlara, birden fazla at için hisse verilmedi.510

Kalbleri İslâmiyete Isındırılacak, Alıştırılacak Olanlara Yapılan İhsanlar

Peygamberimiz Aleyhisselâm; ganimet mallarının Kur’ân-ı Kerîm’e göre (Enfâl: 41) kendisine teslim edilmiş olan beşte birinden Müellefe-i Kulûba (kalbleri İslâmiyete ısındırılacak, alıştırılacak olanlara)511 dağıtım yaptı ki, bunlar halkın eşrafından olup, hem kendilerinin, hem kavimlerinin İslâmiyete ısındırılıp alıştırılmaları, kazandırılmaları gerekiyordu.512

Zaten, bunlar, zekât ve sadaka verilecekler arasında bulunuyorlardı.513

Müellefe-i Kulûb:

1. Ebu Süfyan b. Harb,

2. Safvan b. Ümeyye,

3. Akra’ b. Hâbis,

4. Uyeyne b. Hısn,

5. Abbas b. Mirdas,

6. Malik b. Avf,

7. Hakîm b. Hizam... gibi, Kureyşîlerin başkanlarından, Arapların ileri gelenlerinden olup kavimleri arasında nüfuzlu, güçlü ve birçok tâbileri bulunan kişilerden idiler.

Müellefe-i Kulûb’dan bazıları gerçekten Müslüman olmuştu.

Bazıları, görünüşte Müslüman, fakat kalben münafık idiler.

Bazıları ise, Müsâlimîn’den (Müslümanlarla barış yapmış müşriklerden) idiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bütün bunlara sadaka ve ganimetlerden vermek, güzel muamele etmekle, bazılarından gelebilecek kötülükleri önleyip Müslümanların gönüllerini rahatlaştırmayı, içlerinden Müslüman olanların İslâmiyette sebatlarını ve teb’alarının onlara uyarak Müslüman olmalarını sağlamayı, Müslümanlıkları henüz gelişmemiş, güzelleşmemiş olanların da Müslümanlıklarını geliştirip güzelleştirmeyi gerçekleştirmek istemiştir.514

Buna göre, Müellefe-i Kulûb üç gruptu:

(a) Kalbleri İslâmiyete ısındırılmak, alıştırılmak için kollanılanlardı. Safvan b. Ümeyye ve benzerleri gibi.

(b) Henüz Müslüman olup İslâmiyette sebatları sağlanmak üzere kollanılanlardı. Ebu Süfyan Sahr b. Harb ve benzerleri gibi.

(c) Dıştan Müslüman, içten münafık olup; şerlerinden selamette kalınmak için kollanılanlardı Uyeyne b. Hısn, Abbas b. Mirdas, Akra’ b. Hâbis ve benzerleri gibi.515

Tabiî ki, bu sıralama, başlangıçtaki duruma göre idi.516

Müellefe-i Kulûbdan sayılanların, Uyeyne b. Hısn’dan başka hemen hepsi, sonradan Müslümanlıklarını sağlamlaştırmış, güzelleştirmiş, ilim ve faziletleriyle tanınmışlardır.517

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Müellefe-i Kulûba Yapılan Dağıtım

1-3. İçinde 4.000 ukiyye gümüş de bulunan Huneyn ganimeti dağıtılmak üzere Peygamberimiz Aleyhisselâmın önüne konulduğu sırada, Ebu Süfyan Sahr b. Harb gelip:

“Yâ Rasûlallah! Sen Kureyşîler içinde servetçe en zengini olarak sabahladın!518 Bugün Kureyşîlerin en zengini sensin!” dedi.519

Peygamberimiz Aleyhisselâm gülümsedi.520

Ebu Süfyan:

“Yâ Rasûlallah! Bu mallardan bana da versen olmaz mı?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Bilal! Ebu Süfyan için kırk ukiyye gümüş tart!

Kendisine, develerden de, yüz deve veriniz!” buyurdu.521

Ebu Süfyan:

“Bundan oğlum Yezid’e de versen?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Bilal-i Habeşî’ye:

“Ona da kırk ukiyye gümüş tartınız, yüz de deve veriniz!” buyurunca, Ebu Süfyan:

“Yâ Rasûlallah! Oğlum Muaviye için de versen?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Bilal! Ona (Muaviye b. Ebu Süfyan’a da) kırk ukiyye gümüş tart! Yüz de deve veriniz!” buyurdu.522

Ebu Süfyan; üçyüz deve ile yüzyirmi ukiyye gümüşü alınca,523 Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Babam, anam sana feda olsun! Sen ne kadar kerem ve iyilik sahibisin!

Seninle savaştığım zamanlarda, sen ne güzel savaşçı idin!

Seninle barış yaptığım zamanda da, sen ne güzel barışçı idin!524

Senin bu yaptığın; keremin, iyiliğin son derecesidir!525

Allah seni hayırla mükâfatlandırsın!” dedi.526

4. Hakîm b. Hizam der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan yüz deve istedim.

Yüz deve verdi.

Tekrar istedim.

Yüz deve daha verdi.

Tekrar istedim.

Yüz deve daha verdi.

Sonra da:

‘Ey Hakîm b. Hizam! Bu mal çoktur ve güzeldir!

O, gönül cömertliği ile tutan kişi için, uğurlu ve bereketli olur!

Gönül pintiliği ile tutan kişi için de, uğursuz olur. Onu yer, bitirir de, yine karnı doymaz!

Üst el alt elden (veren el, alan elden) hayırlıdır!’ buyurdu.”

Rivayete göre; Hakîm b. Hizam, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Seni hak ve gerçek dinle peygamber gönderen Allah’a andolsun ki; senden sonra hiçbir kimseden hiçbir şey almayacağım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın verdiği ilk yüz deveyi alıp, sonrakileri bıraktı.

Hakîm b. Hizam, Hz. Ebu Bekir’in halifeliği sırasında da, Hz. Ömer’in halifeliği sırasında da, kendisine verilmek istenilen hiçbir şeyi almaya yanaşmamış;527 Hz. Ömer:

“Ey Müslümanlar cemaati! Ey insanlar! Hakîm b. Hizam’ı hakkını almaya davet ettiğime, kendisinin ise bunu almaya yanaşmadığına, sizi şahit tutuyorum!

Ona şu ganimetten Allah’ın nasip ettiği hakkı arzettiğim halde, o bunu almaktan kaçınıyor!” diyerek şikâyetlenmiştir.528

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Huneyn ganimet mallarından kendisine ayrılmış bulunan beşte bir hisseden Müellefe-i Kulûba dağıtmaya devamla:

5. Nudayr b. Hâris b. Kelede’ye yüz deve,

6. Süheyl b. Amr’a yüz deve,

7. Huvaytıb b. Abduluzzâ’ya yüz deve,

8. Alâ’ b. Câriyetü’s-Sakafî’ye yüz deve (Vâkıdî ve İbn Sa’d’a göre; elli deve),

9. Uyeyne b. Hısn’a yüz deve,

10. Akra’ b. Hâbis’e yüz deve,

11. Malik b. Avfu’n-Nasrî’ye yüz deve,

12. Safvan b. Ümeyye’ye yüz deve verdi.529

Zayi olanların bedelleri ödenmek şartıyla Safvan b. Ümeyye’den emaneten yüz adet zırh gömlek ve gerekli silahlar alınmış ve bunların bazıları Huneyn ve Taif savaşlarında zayi olmuştu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onların bedellerini de ödemek istediği zaman, Safvan b. Ümeyye:

“Yâ Rasûlallah! Ben bugün Müslüman olmak istiyorum!” dedi.530

Peygamberimiz Aleyhisselâmın ganimet malları arasında dolaştığı ve onlara göz gezdirdiği sırada, Safvan b. Ümeyye Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunuyor; develer, davarlar ve güdücülerle dolu vadiye doğru bakıp duruyor; Peygamberimiz Aleyhisselâm da onun halini gözucuyla süzüyordu.

Safvan b. Ümeyye vadinin içindeki mallara bakışını uzatınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Ebu Vehb! O vadi pek mi hoşuna gidiyor?” diye sordu.

Safvan b. Ümeyye:

“Evet!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O vadi de, içindekiler de senin olsun!” buyurdu.531

Bunun üzerine, Safvan kendisini tutamadı:

“Peygamber kalbinden başka hiçbir kimsenin kalbi, bu derece (mâsivadan) pâk ve üstün olamaz!532

Şehadet ederim ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur!

Ve yine şehadet ederim ki; Muhammed, Allah’ın kulu ve resûlüdür!” dedi ve533 hemen orada Müslüman oldu.534

Safvan b. Ümeyye der ki:

“Resûlullah bana bu ihsanda bulununcaya kadar, kendisi insanlar içinde en çok nefret ettiğim, en çok kin beslediğim bir kimse iken, nihayet, bana, insanların en sevgilisi oluvermişti!”535

Safvan b. Ümeyye, Müslümanlığını İslâm amelleriyle geliştiren, güzelleştiren Kureyşîlerdendi.

Allah ondan razı olsun!

13. Peygamberimiz Aleyhisselâm; Huneyn ganimetinden kendisine ayrılan beşte bir hisseden, Esîd b. Hârise’ye yüz deve,

14. Hâris b. Hişam’a yüz deve,

15. Kays b. Adiyy’e yüz deve,536

16. Abbas b. Mirdas’a yüz deve,537

17. Mahreme b. Nevfel’e elli deve,

18. Umeyr b. Vehbü’l-Cumahî’ye elli deve,

19. Hişam b. Amr’a elli deve,

20. Saîd b. Yenbu’a elli deve,

21. Adiyy b. Kays’a elli deve.538

22. Osman b. Vehb’e elli deve verdi.539

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Huneyn ganimeti mallarından kendisine ayrılan beşte bir hisseden Ci’râne’de her birine yüzden aşağı deve verdiği Müellefe-i Kulûb arasında şu kişiler de vardı:

23. Tulayk b. Süfyan b. Ümeyye,

24. Halid b. Esîd,

25. Şeybe b. Osman b. Ebu Talha,

26. Ebu’s-Senâbil b. Ba’kek,

27. İkrime b. Âmir,

28. Züheyr b. Ebu Ümeyye,

29. Halid b. Hişam b. Muğîre,

30. Süfyan b. Abdulesed,

31. Hişam b. Velid b. Muğîre,

32. Sâib b. Ebu’s-Sâib,

33. Muti’ b. Esved,

34. Ebu Cehm b. Huzeyfe,

35. Uhayha b. Ümeyye,

36. Nevfel b. Muaviye,

37. Alkame b. Ulâse,

38. Lebid b. Rebia,

39. Halid b. Hevze,

40. Harmele b. Hevze,540

41. Abbas b. Mirdas.541

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Abbas b. Mirdas’a, Muhacir ve Ensar mücahidleri gibi, dört deve vermişti.

Abbas b. Mirdas buna kızdı ve söylediği bir şiirde meal olarak şöyle dedi:

“Benim ganimetimle Ubeyd adındaki atımın ganimetini mi bölüştürdün Uyeyne ile Akra’ arasında?! Hiçbir ictima yerinde ne Hısn, ne de Hâbis benim büyüğüm Mirdas’a üstün olmamışlardır!

Ben de şu iki kişiden aşağı kalır bir kimse değilimdir.

Bugün alçaltılan, bir daha yükseltilmez.”542

Hz. Ebu Bekir, Abbas b. Mirdas’ın söylediği beyitleri Peygamberimiz Aleyhisselâma okudu.543

Abbas b. Mirdas Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelince,544 Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“‘Benim ganimetimle Ubeyd adındaki atımın ganimetini mi bölüştürdün Akra’ ile Uyeyne arasında?’ beytini sen mi söyledin?” diye sordu.545

Hz. Ebu Bekir:

“Babam, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah! Bu beyit, senin okuduğun gibi değildir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Böyle değil de, nasıldır?” diye sordu.

Hz. Ebu Bekir, beyti, Abbas’ın söylediği gibi okudu.546

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İkisi de birdir!547 Önce ha Akra’dan başlamışsın, ha Uyeyne’den! Sana ne zararı var?” buyurdu.

Hz. Ebu Bekir:

“Babam, anam sana feda olsun! Sen ne şairsin, ne nâkılsın! Ne de böyle olmak sana yaraşır.548

Şehadet ederim ki; Yüce Allah’ın, ‘Biz ona şiir öğretmedik! Bu, ona yakışmaz’ [Yâsîn: 69] buyurduğu gibisin” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Abbas b. Mirdas için:

“Götürünüz! Kesiniz dilini!” buyurduktan sonra:549

“Ey Bilal! Haydi götür, kes onun dilini! Kendisine bir de elbise ver!” buyurdu.

Bilal-i Habeşî onu elinden tutup götürürken, Abbas b. Mirdas:

“Yâ Rasûlallah! Dilimi mi kesecek?! Ey Muhacirler topluluğu! Dilimi mi kesecek?!” diyerek seslendi durdu.550

Müslümanlardan bazıları:

“Abbas b. Mirdas’ın dilinin kesilmesi emredildi!” dediler ve korkmaya başladılar.551

Bilal-i Habeşî, Abbas b. Mirdas’ı çekip götürürken Abbas feryadı çoğaltınca, Bilal-i Habeşî:

“Resûlullah Aleyhisselâm sana elbise giydirip bununla dilini kesmemi, tutmamı bana emretti” dedi.

Götürüp ona bir elbise verdi.552 Abbas b. Mirdas’a, hoşnut oluncaya kadar, deve de verildi.553

Rivayete göre, kendisine elli veya yüz deve verilmiştir.554

Cuayl b. Sürâka’nın Ahirette Kendisi İçin Hazırlanmış Olan Üstün Mükâfatla Başbaşa Bırakılışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ci’râne’de Müellefe-i Kulûba bol bol ihsanlarda bulunduğu zaman,555 Sa’d b. Ebi Vakkas:556

“Yâ Rasûlallah! Cuayl b. Sürâka’yı bıraktın da, Uyeyne b. Hısn ile Akra’ b. Hâbis557 ve benzerlerine558 yüzer yüzer559 develer560 verdin!?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; Uyeyne ve Akra’ gibi kişilerle yeryüzü dolup taşsa, Cuayl b. Sürâka onların tümünden daha hayırlıdır! Fakat, ben bunları İslâmiyete ısındırmak, alıştırmak için kolluyor, Cuayl b. Sürâka’yı ise sımsıkı bağlı olduğu Müslümanlığına ve ahirette kendisine hazırlanmış üstün mükâfatlara havale etmiş bulunuyorum!” buyurdu.561

Yüce Allah ondan razı olsun!

Ganimet Dağıtımına Yapılan İtirazlar

1. Peygamberimiz Aleyhisselâm Huneyn ganimetini dağıttığı sırada Benî Temimlerden Zülhuvaysıra gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmın başucuna dikilmiş ve:

“Yâ Muhammed! Ben bugün yaptığın şeyi gördüm!” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet! Nasıl gördün?” diye sorunca;

Zülhuvaysıra:

“Senin adalet yapmadığını gördüm!562 Adalet yap yâ Rasûlallah!” dedi.563

Peygamberimiz Aleyhisselâm kızdı.564

Ona:

“Yazıklar olsun sana! Ben adalet yapmazsam, kim adalet yapar?!565 Ben adalet yapmış olmasaydım umduğuma ermezdim; sen de, bana tâbi olduğun için, ziyan etmiş, eli boşa çıkmış gitmiştin!” buyurdu.

Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah! İzin ver! Onun boynunu vurayım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Bırak onu!566 Onun birtakım taraftarları olacaktır ki,567 dinde derinleşecekler!568 Herhangi biriniz, onların namazı yanında kendi namazını, onların oruçları yanında kendi orucunu küçümseyecek!

Onlar Kur’ân da okuyacaklar! Fakat, okudukları Kur’ân köprücük kemiklerinden ileri geçmeyecek!569

Onlar, okun yaydan çıktığı gibi, dinden, İslâmiyetten fırlayıp çıkacaklar!

Öyle ki, çıkan okun demirine bakılır, onda hiçbir şey, hiçbir iz bulunmaz!

Sonra, okun yaya giriş yerine bakılır, orada da hiçbir şey bulunmaz!

Sonra, okun ağaç kısmına bakılır, orada da hiçbir şey bulunmaz!

Sonra, okun yelesine bakılır, orada da hiçbir şey bulunmaz!

Halbuki, ok atılanın bağrını delip geçmiş, fakat oka bir şey bulaşmamıştır!570

Onlar, Müslümanlar tefrikaya düştüğü zaman ortaya çıkacaklardır!571

Bir adam görürsün ki;572 onun iki elinden birisi kadın memesine, yahut gidip gelen bir et parçasına benzer!” buyurdu.573

Ebu Saîdi’l-Hudrî:

“Ben bunu Resûlullah Aleyhisselâmdan işittiğime şehadet ederim.

Yine şehadet ederim ki; Ali b. Ebu Talib onlarla çarpışmıştır:

Ben onun yanında idim. Bu adamın aranmasını emretmişti.

Adam bulunup getirildi.

Ona baktım: Kendisi, Resûlullah Aleyhisselâmın tarif ettiği şekilde idi!” demiştir.574

2. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ebu Süfyan, Uyeyne b. Hısn, Akra’ b. Hâbis ve Süheyl b. Amr gibi575 bazı nüfuzlu kişilere kendisine ait beşte bir hisseden bolca ihsanlarda bulunup Ensara bu beşte birden bir şey vermemesi, onların gönüllerinde bir üzüntü, bir kırgınlık meydana getirdi ve bazılarına yersiz ve ağır laflar ettirdi:

“Artık vallahi Resûlullah Aleyhisselâm kavmine kavuştu, başkalarını ne yapsın!576

Savaşmayanlara veriyor da, savaşanlara vermiyor!577

Vallahi, doğrusu bu şaşılacak şeydir!

Onların kanları kılıçlarımızdan damlıyor! Ganimetlerimiz ise onlara veriliyor!?578

Resûlullah Aleyhisselâm bizim ganimetlerimizi öyle bir cemaate veriyor ki, bizim kanlarımız onların kılıçlarından, onların kanları da bizim kılıçlarımızdan damlıyor!579

Allah Resûlünü yarlıgasın! O Kureyşîlere veriyor da, bizleri bırakıyor!580

Savaş zamanı geldi mi, onun ashabı biz oluyoruz!

Fakat, ganimet bölüşümü zamanı gelince, onun kavmi ve kabilesi önde tutuluyor!?581

Sıkışıldığı zaman biz çağırılıyoruz! Ganimet ise bizden başkalarına dağıtılıyor!?”582 diyecek kadar ileri gittiler.

Bu sözleri, Ensarın söz ve görüş sahibi olanları değil, yaşları küçük gençleri söylemişlerdi.583

Abdullah b. Mes’ud der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmın Huneyn ganimetini bölüştürdüğü sırada,584 Ensar585 münafıklarından586 bir adam,587 Muattib b. Kuşeyr de:588

‘Bu dağıtımda Allah’ın rızası gözetilmiyor!’ dedi.589

Ona:

‘Vallahi, bu söylediğini, Resûlullah Aleyhisselâma ulaştıracağım!’ dedim590 ve Resûlullah Aleyhisselâma gidip haber verdim.

Resûlullah Aleyhisselâmın yüzünün rengi değişti.591

Kendisini üzen bu haberi getirdiğime pişman oldum.592

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Allah Musa’ya rahmet etsin! Kendisine bundan daha çok ezâ edildiği halde, o bunlara sabredip katlanmıştı.593

Bir peygamber de kavmine Allah’ın emirlerini getirip tebliğ ettiği zaman, kavmi onu yalanladılar ve onun başını da yardılar!

O Peygamber ise, eliyle hem yüzünün kanını siliyor, hem de:

‘Allah’ım! Kavmimi yarlıga! Çünkü, onlar ne yaptıklarını bilmiyorlar!’ diyerek dua ediyordu’ buyurdu.”594

Ensarın ileri gelenlerinden Sa’d b. Ubâde de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzuruna girerek:

“Yâ Rasûlallah! Şu Ensar kabilesi, aldığın ganimeti bölüştürürken senin kavmine ve sair Arap kabilelerine bol bol dağıtıp Ensara ise ondan bir şey vermemek suretiyle yaptığın uygulamadan, sana karşı kalblerinde kırgınlık ve üzüntü duymaktadırlar!” dedi.595

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Sa’d! Bu hususta sen neredesin? Ne görüştesin?” diye sordu.

Sa’d b. Ubâde:

“Yâ Rasûlallah! Ben de ancak kavmimden bir ferdim. Benim bundan başka bir sıfatım yok!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyleyse, haydi, benim için kavmini şu çevrede, çitin içinde topla!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ensarla Konuşması

Sa’d b. Ubâde, gidip Ensarı topladı.596

Ensarın ileri gelenleri, deriden bir çadır içinde toplandılar.597

Oraya Muhacirlerden bazıları da gelip girdiler.

Başka gelenleri, geri çevirdiler.

Ensar toplanınca, Sa’d b. Ubâde, gelip Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“İşte, Ensar kabilesi, senin için toplanmış bulunuyor!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onların yanına vardı598 ve:

“İçinizde kendinizden olmayan var mı?” diye sordu.

“Kızkardeşimizin oğlundan başka, yabancı bir kimse yok!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bir kavmin kızkardeşinin oğlu da o kavimden sayılır!” buyurup599 Allah’a lâyık olduğu üzere hamd ü senada bulunduktan sonra:

“Ey Ensar cemaati! Sizin tarafınızdan söylenmiş olup bana haber verilen yersiz ve ağır sözlerin sebebi nedir?

Bana karşı, kalblerinizde ne için kırgınlık ve üzüntü duyuyorsunuz?600

Sizler şöyle şöyle mi söylediniz?” diye sordu.

Ensar:

‘Evet!” dediler.601

Ensarın anlayışlı olanları ise:

“Yâ Rasûlallah! Bizim söz ve görüş sahibi olanlarımız, başkanlarımız, bir şey söylemediler.

Amma, yaşları küçük bazı gençlerimiz:

‘Allah Resûlünü yarlıgasın! O bizi bırakıyor da, Kureyşîlere ihsanda bulunuyor! O Kureyşîlere ki, daha kılıçlarımızdan onların kanları damlamakta!’ demişler” dediler.602

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ensar cemaati! Ben sizi dalâlete düşmüş kimseler olarak bulmadım mı?603

Sizler yollarını şaşırmış kimseler iken, ben sizin yanınıza gelmedim mi? Allah’ın hidayeti, size benim yüzümden erişmedi mi?

Sizler yoksul iken Allah benim yüzümden sizleri zengin kılmadı mı?

Sizler birbirinize düşmanlar iken, Allah kalblerinizi benim yüzümden birleştirip ısındırmadı mı?604

Sizler parçalanmış, darmadağın olmuş bir durumda iken, Allah sizleri benim yüzümden derleyip toparlamadı mı?” diye sordu.605

Ensar:

“Yâ Rasûlallah! Sen bizi karanlıklar içinde buldun! Allah bizi senin sayende nura, aydınlığa çıkardı!

Sen bizi bir ateş çukurunun başında buldun! Allah bizi senin sayende ondan kurtardı!

Sen bizi dalâlet ve şaşkınlık içinde buldun! Allah bizi senin sayende doğru yola kavuşturdu.

Biz Allah’ı Rab, İslâmiyeti din, Muhammed’i de peygamber olarak kabul etmiş bulunuyoruz!

Yâ Rasûlallah! Sen ne istersen yap!606

Allah ve Resûlünün üzerimizdeki minnet ve nimetleri üstündür!

Allah’a ve Resûlüne minnettarız!” dediler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ensar cemaati! Siz benim sorularıma neden benim istediğim gibi cevap vermiyorsunuz?” diye sordu.

Ensar:

“Sana başka ne cevap verelim yâ Rasûlallah?

Kavuşmuş olduğumuz bütün nimet ve ihsanlar Allah’tandır ve Allah’ın Resûlü yüzündendir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Vallahi, siz, isteseydiniz:

‘Sen bize yalanlanmış olarak gelmiştin! Biz seni doğruladık!

Sen terkedilmiş olarak bize gelmiştin! Biz sana yardımcı olduk!

Sen yurdundan sürülmüş olarak gelmiştin! Biz seni barındırdık!

Sen bize yoksul olarak gelmiştin! Biz sana kendimiz gibi verdik, baktık!’ deseydiniz, muhakkak ki, doğru söylemiş ve benim tarafımdan da doğrulanmış olurdunuz!

Ey Ensar cemaati! Ben sizleri sımsıkı bağlı bulunduğunuz Müslümanlığınıza ve sizin için ahirette hazırlanmış bulunan üstün mükâfatlara havale edip,607 küfür çağına çok yakın olan yeni Müslüman olmuş veya olmak üzere bulunan birtakım adamların608 kalblerini İslâmiyete ısındırmak, alıştırmak maksadıyla kendilerine dünyalık verdiğimden dolayı ne diye kalblerinizde kırgınlık ve üzüntü duyuyorsunuz?!609

Ey Ensar cemaati! Birtakım insanlar aldıkları dünyalıklar, davarlar ve develerle çıkıp giderlerken, sizler Resûlullah ile birlikte yurdunuza dönüp gitmeye razı değil misiniz?610

Vallahi, sizin Resûlullahla birlikte dönüp gitmeniz, onların dünyalıklarla dönüp gitmelerinden daha hayırlıdır!” buyurdu.611

Ensar:

“Evet yâ Rasûlallah! Biz buna razıyız!” dediler.612

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizler hassınız (seçkin ve olgun kişilersiniz)!

Sair insanlar ise, avâm (halk) takımıdırlar.613

Muhakkak ki, sizler, benden sonra, yakın bir gelecekte, başkalarının sizlere üstün tutulacağını da göreceksiniz!

Allah’a ve Resûlüne kavuşuncaya kadar, sizler buna da sabredip katlanınız!” buyurdu.614

Ensar:

“Sabredip katlanacağız!” dediler.615

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kıyamet günü, ben Havuz başında bulunacağım!616

Sizinle buluşma yerimiz Havuz başı olsun!

Benden sonra Bahreyn hasılatının herkesten ayrı olarak size tahsisi için Bahreyn’e yazacağım!

O zaman, o, sizin için fetihten daha üstündür!” buyurdu.

Ensar:

“Yâ Rasûlallah! Senden sonra, bize dünya gerekmez!” dediler.617

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Muhammed’in varlığı Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; eğer hicret fazileti olmasaydı,618 Yüce Allah bana Muhacirlerden biri olmak ismini vermeseydi, Ensardan bir fert olmayı ister,619 Ensardan bir fert olurdum!620

Eğer bütün halk bir yol tutup gitse, Ensar da bir yola yönelse, hiç şüphesiz, Ensarın yöneldiği yolu tutardım!621

Ey Allah’ım! Ensarın oğullarına, onların oğullarının oğullarına rahmet et!” diyerek dua etti.622

Ensar, hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladılar!

Onların gözlerinden akan yaşlar sakallarını ıslattı!623

Peygamberimiz Aleyhisselâm da onlarla birlikte ağladı.624

Ensar:

“Biz, ganimet hissesi olarak Resûlullaha razıyız!” dediler.

Bundan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm konak yerine döndü.

Ensar da dağıldılar.625

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Kur’ân-ı Kerîm’in Huneyn Ganimetiyle İlgili Açıklaması

Huneyn ganimeti dağıtımına yapılan itirazlar üzerine, Yüce Allah tarafından indirilen âyetlerde şöyle buyuruldu:

“Onlardan, sadakaların taksimi hususunda seni ayıplayacaklar da vardır.

Çünkü, onlardan kendilerine diledikleri verilirse hoşlanırlar, diledikleri verilmezse kızarlar. Onlar, Allah ve Resûlü kendilerine ne verdiyse, ona razı olsalardı da:

‘Bize Allah yeter! Yakında bize lutf u kereminden Allah da verir, Resûlü de verir. Biz ancak Allah’a rağbet edicileriz!’ deselerdi ne olurdu!

Sadakalar; Allah’tan bir farz olarak ancak fakirlere, miskinlere, sadaka tahsildarlarına, kalbleri Müslümanlığa alıştırılmak, ısındırılmak istenilenlere, esirlere, borçlulara, Allah yolunda harcamalara, yolda belde kalmış olanlara mahsustur.

Allah herşeyi hakkıyla bilendir. Her yaptığını yerli yerince yapandır.”626

Müellefe-i Kulûb Yahudiler ve Hıristiyanlardan da olsalar, zengin de olsalar, kendilerine sadaka verilebilir.627

Peygamberimiz Aleyhisselâm; beşte bir ganimet hissesinden artan malların Merru’z-zahran’daki Mecenne nahiyesinde tutulmasını emretti.628

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onları, belki, Mekke-Medine arasında oturan çöl Araplarından rastladıklarına -İslâmiyete ısındırmak ve alıştırmak için- dağıtacaktı.629

Nudayr b. Hâris’in Müslüman Oluşu

Nudayr b. Hâris der ki:

“Ben, Fetih yılına kadar, her yerde Kureyşîlerin yanında bulunmuştum.

Muhammed Aleyhisselâm Huneyn gazasına çıktığı zaman, biz de birlikte gitmiştik.630 Muhammed Aleyhisselâm bozguna uğrayacak olursa, biz de ona baskın yapmak istiyorduk.631

Fakat, bu bizim için mümkün olmadı.

Dönülüp Ci’râne’ye gelindiği sırada da vallahi aynı düşüncede iken, Resûlullah Aleyhisselâm anlamış olmalı ki, gülerek beni karşıladı ve:

‘Nudayr! Sen misin?’ dedi.

‘Buyur!’ dedim.

Bana:

‘Ben seni Huneyn günü yapmak istediğin, fakat Allah’ın yapmak istediğin şeyle senin arana gerilip sana yaptırmadığı şeyden daha hayırlısına kılavuzlasam olur mu?’ diye sordu.

Yanına varınca, bana:

‘İçinde bulunduğu şeyin boşluğunu göreceğin zaman daha gelmedi mi?’ diye sordu.

İyice anladım ki; Allah ile birlikte başka ilahlar da bulunsaydı, herhalde onların bana bir yararı dokunurdu.

‘Şehadet ederim ki; Allah’tan başka ilah yoktur!

O, Birdir. O’nun eşi, ortağı yoktur!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Allah’ım! Onun sebatını arttır!’ diyerek dua etti.

Resûlullahı hak ve gerçek dinle peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki; kalbim dinde sebatta bir kaya gibi sapasağlam durur ve beni destekler oldu.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Hamd olsun Allah’a ki, ona doğru yolu gösterdi!’ buyurdu.”632

Di’l oğullarından bir adam Peygamberimiz Aleyhisselâmın Nudayr b. Hâris’e yüz deve vereceğini müjdeleyince, Nudayr b. Hâris Müslümanlığı rüşvetle kabul etmiş olmamak için önce bunu almaktan kaçınmış, sonra kendisinin bu hususta hiçbir talebi olmadığını ve bunun bir ihsan olabileceğini düşünerek kabul etmiş, on devesini de müjdeleyiciye bağışlamıştır.633

Nudayr b. Hâris; kendisine Müslümanlığı nasip edip, atalarının üzerinde ölüp gittikleri, kardeşiyle amca oğullarının öldürüldükleri şey üzerinde öldürmediği için, Yüce Allah’a çok çok şükrederdi.634

Yüce Allah ondan razı olsun!

Ebu Mahzûre’nin Müslüman ve Mekke Müezzini Oluşu

Ebu Mahzûre der ki:

“On genç arasında, Peygamber Aleyhisselâmla birlikte Huneyn’e gitmiştik.

O zaman, kendisi bize insanların en nefret edileni, istenilmeyeni ve hoşlanılmayanı idi.635

Huneyn’den dönüşünde, yolda Resûlullah Aleyhisselâma rastladık.636

Ci’râne’de637 Resûlullah Aleyhisselâmın müezzini namaz için kalkıp ezan okudu.

Müezzinin sesini işitince, bizler, gizlenmiş olarak,638 onlarla alay etmiş olmak için, ezanı yüksek sesle tekrarladık.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Getiriniz bana şu gençleri!’ buyurdu.639

Getirildik, önünde durduk.640

Bize:

‘Haydi, ezan okuyunuz!’ buyurdu.

Okuduk.

Okuyanların birisi, sonuncusu ben idim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Sesini en çok yükselttiğini işittiğim, içinizden hanginizdir?’ diye sordu.

Arkadaşlarımın hepsi birden bana işaret ettiler ve beni doğruladılar.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm onları saldı, beni orada tuttu, alıkoydu.641

‘Bunun, işitmiş olduğum sesi, ne güzeldir!642

Kalk, namaz için ezan oku!’ buyurdu.

O zaman, bana, Resûlullah Aleyhisselâmdan da, onun emrettiği şeyden de daha sevimsiz gelen bir şey yoktu!

Resûlullahın önünde ayağa kalktım.

Ezan okumayı bana kendisi öğretti ve ezberletti:643

‘‘Allâhu Ekber! Allâhu Ekber!

Allâhu Ekber! Allâhu Ekber!

Eşhedü en lâ ilâhe illallâh! Eşhedü en lâ ilâhe illallâh!

Eşhedü enne Muhammederresûlullâh! Eşhedü enne Muhammederresûlullâh!

Hayye alessalâh! Hayye alessalâh!

Hayye alelfelâh! Hayye alelfelâh!

Allâhu Ekber! Allâhu Ekber!

Lâ ilâhe illallâh!’ de!’ dedi.

‘Sabahın ilk ezanını okuduğun zaman da:

‘Hayye alelfelah’tan sonra:

‘Essalâtu hayrun minennevm! Essalâtu hayrun minennevm!’

İkamet getireceğin zaman da:

‘Kad kâmetissalâh! Kad kâmetissalâh!’ de! Duydun mu?644

‘Allâhu Ekber!’ ve ‘Eşhedü en lâ ilâhe illallâh!’ derken sesini yükselt!

‘Eşhedü enne Muhammederresûlullâh!’ derken sesini kıs!’ buyurdu.645

Sonra, beni çağırdı. Ezanı okuttuğu zaman, bana bir kese gümüş para verdi. Elini alnıma koydu. Yüzümü, gözümü, sırtımı sığadı ve:

‘Allah senin hakkında hayırlı ve mübarek kılsın!’ buyurdu.

‘Yâ Rasûlallah! Mekke’de benim müezzinlik yapmamı emretsen?’ dedim.

‘Senin Mekke’de müezzinlik yapman için emir veriyorum!646 Git! Mekkelilerin ezanını oku!647 Attâb b. Esîd’e, ‘Mekkelilerin ezanını okumamı, bana Resûlullah emretti’ de!’ buyurdu.648

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâma karşı, içimdeki bütün sevgisizlikler gidip, yerine sevgi doldu!

Mekke valisi Attâb b. Esîd’in yanına vardım.

Resûlullah Aleyhisselâmın emriyle, namaz ezanlarını okumaya başladım.”649

Ebu Mahzûre, Huneyn’den dönüşte, Ci’râne’de Müslüman oldu.650

Yüce Allah ondan razı olsun!

Ebu Mahzûre, önceleri, ezanı Bilal-i Habeşî ile birlikte okurdu.651

Kendisi, ezan okuyanların en gür ve güzel seslisi idi.652

Mekke Mescid-i Haram müezzinliği, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ebu Mahzûre’yi tayin edişinden başlayarak, oğuldan oğula geçe geçe sürüp gitmiştir.653

Ebu Mahzûre, Peygamberimiz Aleyhisselâmın eli değdi diye saygısından dolayı, alnının saçını hiç kestirmemiştir.654

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Umre Yapmak Üzere Ci’râne’de İhrama Girişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Ci’râne’de onüç gece kaldıktan sonra, Zilkâde ayının bitmesine oniki gece kala, Çarşamba gecesi, Ci’râne’den ayrılacağı sırada,655 Ci’râne’de kaldığı müddetçe namazlarını içinde kıldığı, vadinin alt tarafındaki yamaçta bulunan mescide vardı.656

Orada, Allah’ın dilediği kadar namaz kıldı.657

Sonra, umre için ihrama girdi.658 Ci’râne vadisini ihramsız geçmedi.659

Bunun için, Mekkelilerle çevresindekilerin Ci’râne’de ihrama girip umre yapmaları efdal sayılmıştır.660

Peygamberimiz Aleyhisselâm, devesine bindi.661

Ci’râne’den, geceleyin, umreye niyetlenmiş olarak ayrıldı.662

Batn-ı Serif’e doğru yönelip Medine yoluna kavuşuncaya kadar ilerledi.663

Mekke’ye geceleyin girdi.664

Beytullah’ı görünceye kadar, telbiyeyi kesmedi.

Kâbe’nin Benî Şeybe kapısında devesini ıhdırdı ve Mescid-i Haram’a girdi.665

Geceyi Mekke’de geçirmiş gibi sabahladı.666

Ashabıyla birlikte Kâbê’yi tavafa başlamadan önce, omuz ihramının bir ucunu sağ koltuğu altından alarak sol omuzu üzerine attı.

Tavafın üç devresini, adımlarını kısaltmak, omuzlarını silkelemek suretiyle hızlı ve çalımlı olarak, tavafın dört devresini ise sükûnetle, ağır ağır yürüyerek yaptı.667

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Safâ ile Merve arasında dört gidiş üç gelişten ibaret olan sa’yi de deve üzerinde yaptı ve yedinci devresinde Merve yanında başının saçını kazıttı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın başının saçını kazıyan, Benî Beyâzaların kölesi Ebu Hind veya Hıraş b. Ümeyye idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu umrelerinde kurban kesmedi.668

Attâb b. Esîd’in Mekke Valiliğine Tekrar Tayin Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, umresini yapıp, Medine’ye dönmek üzere Mekke’den ayrılacağı sırada, Attâb b. Esîd’i Mekke’ye tekrar vali olarak tayin etti.669

Zaten, Huneyn gazasına çıkarken de, onu Mekke’de vali olarak görevlendirmişti.670

Attâb b. Esîd:

“Yâ Rasûlallah! Beni niçin arkanda bırakıyor (yanında götürmüyor)sun?” dedi.671

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Attâb! Benim seni kimlerin üzerine vali tayin ettiğimi biliyor musun?” diye sordu.672

Attâb:

“Allah ve Allah’ın Resûlü daha iyi bilir!” dedi.673

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben seni Yüce Allah’ın ev halkı üzerine vali tayin ediyorum!674

Sen buna razı değil misin?675

Eğer onlar için senden daha hayırlı olanını bilseydim, bulsaydım, onların üzerine onu tayin ederdim!” buyurdu.676

Attab b. Esîd; gerçekten salih, bilgili, faziletli,677 son derecede verâ ve takvâ sahibi, Allah adamı idi.678

Kendisi, vali tayin edildiği zaman, yirmi yaşlarında bulunuyordu.679

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona günlük iki dirhem valilik maaşı (geçimliği) bağladı.680

Attab b. Esîd, Mekke halkına; Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendisini günlük iki dirhem geçimlikle Mekke valiliğinde görevlendirdiğini, geçim hususunda hiç kimseye muhtaç olmadığını bildirmiş, “İki dirhemle açlığını gideremeyen kimsenin karnını, Allah acıktırsın!” demiştir.681

Yüce Allah ondan razı olsun!

Muaz b. Cebel’in Mekke’de Fıkıh ve Kur’ân-ı Kerîm Öğretmenliğine Tayin Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Attâb b. Esîd’i Mekke valiliğine tayin ettiği zaman, Muaz b. Cebel’i de, Mekkelilere fıkıh ve Kur’ân-ı Kerîm öğretmek üzere, Mekke’de bıraktı.682

Muaz b. Cebel ile birlikte Ebu Musa el-Eş’arî’nin de Mekke’de Kur’ân ve fıkıh öğretmek üzere bırakıldığı rivayeti de vardır.683

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Medine’ye Dönüşü

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Mekke’den Ci’râne’ye dönüp, geceyi Ci’râne’de geçirmiş gibi sabahladı.684

Perşembe günü, Müslümanlarla birlikte Ci’râne’den yola çıkıp Batn-ı Serif’e, oradan da Merru’z-zahran’a giden yolu tutarak Merru’z-zahran’a geldi.685

Zilkâde ayının kalanında,686 Zilkâde ayından kalan altıncı gecede687 Medine’ye geldi.688

Hevâzin Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Esir Edilen Çoluk Çocukları ve İğtinam Edilen Malları Hakkında Peygamberimiz Aleyhisselâma Başvurmaları

Peygamberimiz Aleyhisselâm ganimet mallarıyla esirlerin mücahidler arasında bölüştürülmesi işini, Hevâzin temsilcilerinin gelmeleri için689 on geceden fazla bekletip durdu.690

Hevâzin temsilcilerinin gelmeleri gecikince, onların esirlerini Müslümanlar arasında bölüştürdü.691

Nihayet, Hevâzin temsilcileri Medine’ye geldiler ve Müslüman oldular.692

Gerilerindeki kavimlerinin de Müslüman oldukları haberini getirdiler.693

Onlar, başlarında Ebu Sured Züheyr b. Sured olmak üzere ondört kişi idiler.694

Peygamberimiz Aleyhisselâmın sütannesi Halime Hatun tarafından amcası olan Ebu Bürkan da aralarında bulunuyordu.695

Hevâzin temsilcileri:

“Yâ Rasûlallah! Biz, köklü bir kabileyiz!696

Sana meçhul olmadığı üzere, biz bu musibete uğramış bulunuyoruz.697

Allah’ın sana lutuf ve ihsanda bulunduğu gibi, sen de bize karşı lutufkâr ol!” dediler.

Benî Sa’d b. Bekr oğullarından Ebu Sured Züheyr ayağa kalktı ve:

“Yâ Rasûlallah! Şu gölgeliklerde bulunanlar, senin süt halaların, teyzelerin ve sana süt emzirip bakmış olan kadınlardır!

Eğer biz Şam kralı Hâris b. Ebi Şimr’i veya Irak kralı Numan b. Münzir’i emzirmiş ve şimdiki duruma düşüp de kendisinin şefkat ve ihsanlarını dilemiş olsaydık, bize esirgemezlerdi.

Halbuki, sen süt emzirilip bakılanların en hayırlısısın!” dedi.698 Bu hususta bir de şiir söyledi.699

Hevâzin temsilcileri, mallarının ve esirlerinin kendilerine geri verilmesini istediler.700

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben sizin gelmeyeceğinizi sanıncaya kadar işi bekletmiş, geciktirmiştim.

Fakat, siz çok geç kaldınız.

Esirler, mücahidler arasında bölüştürülmüş bulunuyor.701

Bana sözün en sevimli, en güzel olanı, doğru olanıdır.702

Görüyorsunuz ki; yanımda bunca Müslümanlar var!

Onların hepsini, haklarından vazgeçirmek zordur.703

Şimdi, siz, iki şıkkın birisini; ya esirleri, ya da malları tercih ediniz!” buyurdu.704

“Size çocuklarınızla kadınlarınız mı, yoksa mallarınız mı daha sevgilidir? diye sordu.705

Temsilciler, kendilerine ancak ikisinden birisinin verilebileceğini anlayınca:706

“Yâ Rasûlallah! Sen bizi mallarımızla çoluk çocuklarımız arasında muhayyer, onlardan birini seçmekte serbest bıraktın!

Biz, kadınlarımızı ve çocuklarımızı tercih ediyoruz!707

Sen bize kadınlarımızı ve çocuklarımızı geri ver!

Çünkü onlar, bizim yanımızda, maldan daha sevgilidir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Benim hisseme ve Abdulmuttalib oğullarının hisselerine düşenleri size bağışladım.

Halka öğle namazını kıldırdığım zaman, sizler ayağa kalkıp:

‘Biz çocuklarımız ve kadınlarımız hakkında Resûlullahın Müslümanlar katında, Müslümanların da Resûlullah katında şefaatini diliyoruz!’ dersiniz.

Bunun üzerine, ben de:

‘Bana ve Abdulmuttalib oğullarına düşenleri bağışladım!’ derim.

Müslümanlardan da, sizin için istekte bulunurum!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Müslümanlara öğle namazını kıldırınca, Hevâzin temsilcileri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendilerine emrettiği üzere, ayağa kalktılar ve:

“Biz, çocuklarımız ve kadınlarımız hakkında Resûlullahın Müslümanlar katında, Müslümanların da Resûlullah katında şefaatini diliyoruz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Benim hisseme ve Abdulmuttalib oğullarının hisselerine düşenler, sizin olsun” buyurdu.

Bunun üzerine, Muhacirler:

“Biz de, hisselerimize düşenleri Resûlullah Aleyhisselâm için bağışladık!” dediler.

Akra’ b. Hâbis:

“Ben ve kabilem olan Temim oğulları adına, hayır! Bağışlamayız!” dedi.

Uyeyne b. Hısn:

“Ben ve kabilem olan Fezâre oğulları adına, hayır! Biz bağışlamayız!” dedi.

Abbas b. Mirdas es-Sülemî:

Ben ve kabilem olan Benî Süleymler adına, hayır! Biz bağışlamayız!” dedi.708

Fakat, her iki kabile halkı (Temim oğulları ile Süleym oğulları), Akra’ ile Abbas’ın:

“Hayır! Bağışlamayız!” sözleri üzerine, onlara:

“Hayır! Sen yalan söylüyorsun! Esirler Resûlullah Aleyhisselâma bağışlanmıştır!” dediler.709

Süleym oğulları:

“Biz hissemize düşenleri Resûlullah Aleyhisselâma bağışladık!” dedikleri zaman, Abbas b. Mirdas:

“Siz beni küçük düşürdünüz!” diyerek onlara çıkıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kalkıp Müslümanlara bir hutbe irad buyurdu.710

Hutbesinde, Yüce Allah’a lâyık olduğu üzere hamd ü senâda bulunduktan sonra:

“İmdi, şu kardeşleriniz, tevbe ve nedamet ederek, Müslüman olarak bize geldiler.

Ben de, esirlerini geri vermeyi uygun gördüm.

Sizden her kim esirlerini gönlünden koparak, karşılıksız geri vermeyi arzu ederse, bunu yapsın!

Sizden her kim de, kendi hissesini tutmak, karşılıksız vermemek isterse,711 Allah’ın bize ihsan edeceği ilk ganimet malından712 ona üçü dört yaşına, üçü de beş yaşına basmış713 altı deve verilecektir.714 O da, bağışını bu şartla yapsın!715

Şu insanlara, çocuklarını ve kadınlarını geri veriniz!” buyurdu.716

Müslümanlar:

“Resûlullahın hatırı için, onlara bu esirlerini gönlümüzden koparak bağışlıyoruz!” dediler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizlerden buna kimlerin rızası var, kimlerin rızası yok, bilemeyiz. Siz hemen dönüp gidiniz de, bize muvafakatlarınızı işbilir kişileriniz gelip arzetsin!” buyurdu.

Müslümanlar konak yerlerine döndüler.

İşbilir kişiler, kabileleri halkı ile konuştuktan sonra, geri gelip Peygamberimiz Aleyhisselâma her bir kabile halkının Hevâzin esirlerini geri vermeye muvafakat ettiklerini ve bundan hoşnutluk duyduklarını bildirdiler.717

Zeyd b. Sabit de, Ensarı birer birer dolaşarak, onlara:

“Esirleri teslim edecek misiniz?” diye sordu.

Hiçbiri itiraz etmedi. Hepsi de teslim etmeye razı oldular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Ömer’i de Muhacirlere gönderdi.

O da, esirleri teslim etmelerini onlardan istedi. Hiçbir itiraz eden olmadı. Hepsi muvafakat ettiler.

Ebu Rühmü’l-Gıfârî de, Arap kabilelerini dolaştı.

Onlar da, teslim etmeye razı olmak hususunda birleştiler.

Ellerinde bulunan esirleri Hevâzin temsilcilerine teslim ettiler.

Abdurrahman b. Avf’a düşen kadın ise, kalmak veya kavminin yanına dönmekte serbest bırakıldı.

O da, kavminin yanına gitmek istedi ve gönderildi.

Sa’d b. Ebi Vakkas’ın elindeki kadın ise, onun yanında kalmayı tercih etti.

Hz. Ali, Hz. Osman, Hz. Talha ve Safvan b. Ümeyye’nin hissesine düşen kadınlar kavimlerine teslim edildiler.718

Hz. Ömer, kendisine düşen kadını oğlu Abdullah’a bağışlamıştı. Abdullah da onu Benî Cumahlardan dayılarının yanına göndermişti.

Hevâzinler, sonradan gelip onu da aldılar, götürdüler.719

Uyeyne b. Hısn Hevâzin esirleri arasından koca bir karıyı seçip alırken:

“Sanırım ki; bu ya bir kabile anasıdır, ya da kabilede soylu bir kadındır. Herhalde bunun kurtulmalık akçesi de büyük olur!” demişti.720

Uyeyne b. Hısn; esirlerin Hevâzin temsilcilerine geri verilişi sırasında, bu koca kadını Peygamberimiz Aleyhisselâm tarafından ileride altı deve verilmek üzere Hevâzinlere teslim etmeye yanaşmadı.721

Koca kadının genç oğlu, Uyeyne’nin yanına varıp:

“Sana bu anam için yüz deve versem olmaz mı?” diye sordu.

Uyeyne:

“Hayır! Olmaz!” dedi.

Genç geri döndü. Uyeyne’yi kendi haline bıraktı.

Koca kadın, oğluna:

“Sen yüz deveyi nereden bulup peşin peşin vereceksin?!

Bırak onu kendi haline, acele etme!

O, beni kurtulmalıksız da bırakacaktır!” dedi.

Uyeyne, koca kadının bu sözünü işitince:

“Ben bugünkü gibi bir hile görmedim!

Vallahi, o beni bununla ne aldatabilir, ne de benden kurtulabilir!

Vallahi, seni kendimden asla ayırmayacağım!” dedi.

Uyeyne, koca kadının oğluna rastlayıp:

“Bana teklif ettiğin develer karşılığında, alır mısın onu?” diye sordu.

Genç oğul:

“Sana elli deveden fazla veremeyeceğim!” dedi.

Uyeyne:

“Yapamam!” dedi.

Bir müddet sonra, tekrar gencin yanına uğradı.

Genç, Uyeyne’den yüzünü çevirdi.

Uyeyne, gence:

“Bana teklif ettiğin develer karşılığında, onu alır mısın? diye sordu.

Genç oğul:

“Sana yirmibeş deveden fazla veremeyeceğim!” dedi.

Uyeyne:

“Vallahi yapamam! Yüz deveden sonra, yirmibeş deveye in hâ?! dedi.

Uyeyne, Hevâzinlerin yurtlarına dağılıp gitmelerinden korkunca, tekrar gencin yanına vardı ve:

“Onu (ananı) bana teklif ettiğin develer karşılığında alır mısın?” diye sordu.

Genç:

“Sana onun karşılığında on deve versem olur mu?” dedi.

Uyeyne:

“Vallahi yapamam!” dedi.

Hevâzinler gidecekleri sırada, Uyeyne, koca kadının oğluna:

“İstiyorsan, onu teklif ettiğin on deve karşılığında alır mısın?” diyerek seslendi.

Genç oğul:

“Sen onu salsan da, sana bir kuzu versem olmaz mı?” diye sordu.

Uyeyne:

“Bana senin kuzun gerekmez! Ben bugünkü gibi bir iş görmedim!” diye kendi kendine söylenerek ve kendisini kınayarak dönerken, koca kadının oğlu:

“Bunu kendine sen yaptın! Çok yaşlı, koca bir kadını almaya yöneldin!

Halbuki, onun ne süt gelir memeleri, ne çok doğurur karnı, ne latif dudakları, ne de ardından ona üzülecek, onu arayacak kocası var!

Sen, gördüklerinin arasından, işte böylesini seçip aldın!?” dedi.722

Bunun üzerine, Uyeyne b. Hısn, ileride Peygamberimiz Aleyhisselâm tarafından verileceği vaad buyurulan altı deveye razı olmaktan başka çare bulamadı.723

Koca kadının oğlu:

“Ey Uyeyne! Resûlullah Aleyhisselâm esirlere elbise giydirmişti.

Yoksa, aranızda, bunun elbisesi hakkında bir yanlışlık mı yapıldı? Sen buna elbisesini giydirmedin mi?” diye sordu.

Uyeyne:

“Hayır! Vallahi, buna ait yanımda bir şey yok!” dedi.

Genç:

“Gel, sen böyle yapma!” dedi.

Halbuki, Uyeyne koca kadın için vücudunun her tarafını kaplayacak kadar geniş bir elbise ayırıp almış bulunuyordu!724

Hevâzinlerin Başkanı ve Başkumandanı Malik b. Avf’ın Müslüman Oluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hevâzin esirleri ve malları bölüşülürken, Hevâzinlerin başkanı ve başkumandanı Malik b. Avf’ın ev halkı ile mallarını bölüştürme dışında tutmuş, ev halkının da Mekke’de onların halaları olan Ümmü Abdullah binti Ebu Ümeyye’nin yanında bir müddet tutuklu bulundurulmalarını emretmişti.725

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hevâzin temsilcilerine:

“Malik b. Avf ne yapıyor?” diye sormuştu.726

Temsilciler:

“O, kaçıp Taif kalesine girdi.727 Şimdi Sakîflerin yanında bulunuyor!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Malik’e haber veriniz ki; eğer Müslüman olur, yanıma gelirse, kendisine ev halkını ve malını geri verir, ayrıca da yüz deve ihsan ederim” buyurdu.728

Malik b. Avf, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yaptığı vaadleri ve kavmi hakkında yapılanları, kendisinin ev halkı ile mallarının tutulduğunu ve korunduğunu haber alınca,729 Peygamberimiz Aleyhisselâmın söylediklerini Taifliler, Sakîfler öğrenirler de kendisini tutuklarlar diye korktu.

Adamlarına, devesini hazırlamalarını emretti.730 Dahnâ’da devesini hazırladılar.731

Atını getirmelerini emretti, geceleyin atı Taif’e getirildi.

Gece Taif kalesinden çıktı. Atına binip, devesinin bulundurulmasını emrettiği yere kadar, atını koşturdu.732 Dahnâ’da733 devesine bindi. Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi. Müslüman oldu. İslâm ibadetleriyle Müslümanlığını güzelleştirdi.

Yüce Allah ondan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona ev halkı ile mallarını geri verdi. Ayrıca da, yüz deve ihsan etti. Kendisini, kavminden Müslüman olan kabilelere;734 Sümale, Selime735 ve Fehm kabilelerine vali ve kumandan tayin etti.736

Bu kabileler, Taif ve çevresinde oturmakta idiler.737

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Malik b. Avf’a bir de sancak bağlayıp verdi.738

Malik b. Avf, Müslüman olduğu zaman söylediği bir şiirinde:

“Bütün insanlar arasında Muhammed’in bir benzerini daha ne görmüş, ne de işitmişimdir!

Kendisinden bir şey istenildi mi, o onu fazlasıyla verir!

Ne zaman istersen, o sana yarın vukua gelecek şeylerden de haber verir!” demiştir.739

Malik b. Avf, kendisine bağlı kabileleri yanına alarak740 müşrik olan kabilelerle,741 hususan Sakîflerle savaştı.742 Onlara baskınlar yaptı.743 Sakîflerin sağmal develerini, Taif surlarının dışındaki yaylım yerlerine çıkamaz etti. Dışarı çıkan yaylım hayvanlarını baskın yapıp ele geçirdi.744

Nitekim, Taiflilerin yaylımlarına yaptığı bir sabah baskınında 1.500 davarlarını ele geçirmişti.745

Malik b. Avf’ın baskınları, Sakîflere çok sıkıcı gelmeye başladı.746

Hatta, Ebu Mıhcan, bu husustaki bir şiirinde şöyle yakınmaktan kendini alamamıştır:

“Düşmanlar bizden korkar, uzaklaşırlarken, şimdi Benî Selimeler üzerimize yürümeye, bizimle savaşmaya başladılar!

Malik, ahdini bozarak, onlarla birlikte üzerimize yürüdü! Konak yerlerimize kadar geldiler.

Halbuki, onlar ahdi bozanları cezalandırıcı idiler.”747

_______________

1 Vâkıdî, Megâzî 1/6, İbn Sa’d, 2/149, İbn Esîr, Kâmil, 2/261.

2 Vâkıdî, Megâzî 3/889, İbn Sa’d, 2/150, Zehebî, Târîh, s. 477, İbn Kesîr, Bidâye, 4/322.

3 Vâkıdî, Megâzî 3/889, İbn Sa’d, 2/150, Kastallânî, Mevâhib, 1/208.

4 İbn Sa’d, 2/150, Belâzurî, Ensâb, 1/365.

5 İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/21.

6 Taberî, Tefsîr, 10/100.

7 İbn İshak, İbn Hişam, 4/85, Vâkıdî, Megâzî, 3/895.

8 İbn İshak, İbn Hişam, 4/85, Belâzurî, Ensâb, 1/364.

9 Taberî, Târîh, 3/125.

10 Zürkânî, 3/5.

11 Süheylî, 6/549, 7/199, Yâkût, 2/313.

12 Taberî, Târîh, 3/125, 126, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 45.

13 Vâkıdî, Megâzî, 3/804, 806.

14 Vâkıdî, Megâzî 3/885, İbn Sa’d, 2/149.

15 İbn Esîr, Kâmil, 2/261.

16 Vâkıdî, Megâzî, 3/885-886.

17 Ahmed b. Hanbel, 4/420.

18 Vâkıdî, Megâzî, 2/816, Zürkânî, 2/313.

19 İbn İshak, İbn Hişam, 4/80, Vâkıdî, Megâzî 3/885, İbn Sa’d, 2/149-150, Taberî, Târîh, 3/126.

20 Vâkıdî, Megâzî 3/885, İbn Sa’d, 2/150, Taberî, Târîh, 3/126.

21 Vâkıdî, Megâzî 3/885.

22 İbn İshak, İbn Hişam, 4/80, Taberî, Târîh, 3/126.

23 Vâkıdî, Megâzî, 3/886.

24 İbn İshak, İbn Hişam, 4/80, Taberî, Târîh, 3/126.

25 İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 3/34.

26 Vâkıdî, Megâzî, 3/886.

27 Vâkıdî, Megâzî, 3/889, Taberî, Târîh, 3/127.

28 İbn İshak, İbn Hişam, 4/80, Vâkıdî, Megâzî, 3/885, Taberî, Târîh, 3/126.

29 Vâkıdî, Megâzî, 3/886-887, İbn Sa’d, 2/150.

30 İbn İshak, İbn Hişam, 4/80, Taberî, 3/126.

31 Vâkıdî, Megâzî, 3/886.

32 Yâkût, 1/281.

33 Zemahşerî, 2/182.

34 İbn İshak, İbn Hişam, 4/80-81, Vâkıdî, Meğâzî, 3/887, Taberî, Târîh, 3/126.

35 İbn İshak, İbn Hişam, 4/81, Vâkıdî, Meğâzî, 3/887-888, İbn Abdi Rabbih, 1/133, Taberî, Târîh, 3/126, Beyhakî, Delâil, 5/122-123, İbn Esîr, Kâmil, 2/261.

36 İbn İshak, İbn Hişam, 4/81, Vâkıdî, Megâzî, 3/888, Taberî, Târîh, 3/126, İbn Abdi Rabbih, 1/133, Beyhakî, Delâil, 5/122-123, İbn Esîr, Kâmil, 2/261.

37 İbn İshak, İbn Hişam, 4/81, Taberî, Târîh, 3/126, İbn Abdi Rabbih, 1/133, Beyhakî, Delâil, 5/123.

38 İbn Abdi Rabbih, 1/133.

39 İbn İshak, İbn Hişam, 4/81-82, Vâkıdî, Meğâzî, 3/888, Taberî, Târîh, 3/126-127, İbn Abdi Rabbih, 1/133, Beyhakî, Delâil, 5/122, İbn Esîr, 2/262.

40 Vâkıdî, Meğâzî, 3/888.

41 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Vâkıdî, Meğâzî, 3/888, İbn Abdi Rabbih, 1/133, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

42 Vâkıdî, Megâzî, 3/888.

43 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82.

44 İbn Abdi Rabbih, 1/133.

45 Vâkıdî, Meğâzî, 3/888, Taberî, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

46 Vâkıdî, Meğâzî, 3/888.

47 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Vâkıdî, Megâzî, 3/888, Taberî, Târîh, 3/127, Beyhakî, Delâil, 5/123, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

48 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Vâkıdî, Meğâzî, 3/888, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

49 Vâkıdî, Megâzî, 3/888-889.

50 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82.

51 Vâkıdî, Megâzî, 3/889.

52 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Vâkıdî, Megâzî, 3/889, İbn Abdi Rabbih, 1/133, Taberî, Târîh, 3/127.

53 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, İbn Abdi Rabbih, 1/131, 134, Taberî, Târîh, 3/127.

54 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Taberî, Târîh, 3/127, Beyhakî, Delâil, 5/121.

55 Vâkıdî, Megâzî, 3/893, Beyhakî, Delâil, 5/121.

56 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Taberî, Târîh, 3/127, Beyhakî, Delâil, 5/121.

57 Vâkıdî, Megâzî, 3/893.

58 Ahmed b. Hanbel, 3/157, Halebî, 3/63.

59 Hâkim, 3/49, Beyhakî, Delâil, 5/121, Halebî, 3/63.

60 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82-83, Vâkıdî, Megâzî, 3/893, Taberî, Târîh, 3/127.

61 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83.

62 Vâkıdî, Megâzî, 3/893.

63 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83, Vâkıdî, Megâzî, 3/893, Taberî, Târîh, 3/127.

64 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

65 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83, Taberî, Târîh, 3/127, Hâkim, 3/49, Beyhakî, Delâil, 5/121, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

66 Veya 400 adet idi (İbn Hazm, Cevâmi, s. 238).

67 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83, Taberî, Târîh, 3/127, Beyhakî, Delâil, 5/121, İbn Esîr, Kâmil, 2/262, İbn Seyyid, 2/189, Zehebî, Târîh, s. 475-476, İbn Kesîr, Bidâye, 4/324, İbn Kayyım, 2/207.

68 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83, Vâkıdî, Megâzî, 3/890, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Seyyid, 2/189, İbn Kesîr, Bidâye, 4/324, İbn Kayyım, 2/207.

69 Süheylî, 5/354, Halebî, 3/63, Zürkânî, 3/7.

70 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83, Vâkıdî, Megâzî, 3/889, Belâzurî, Ensâb, 1/365, Taberî, Târîh, 3/127-128, Beyhakî, Delâil, 5/121, İbn Hazm, Cevâmi, s. 238, İbn Esîr, Kâmil, 2/262, İbn Seyyid, 2/189, Zehebî, Târîh, s. 476, İbn Kesîr,Bidâye, 4/325, İbn Kayyım, 2/208 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 45.

71 Vâkıdî, Megâzî, 3/889, Belâzurî, Ensâb, 1/365.

72 Vâkıdî, Megâzî, 3/889, İbn Sa’d, 2/150, Zehebî, Târîh, s. 477, İbn Kesîr, Bidâye, 4/322.

73 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83, Vâkıdî, Megâzî, 3/889, İbn Sa’d, 2/150, Belâzurî, Ensâb, 1/365, Yâkubî, 2/62, Taberî, Târîh, 3/127, Beyhakî, Delâil, 5/121, 124, İbn Hazm, Cevâmi, s. 238, İbn Esîr, Kâmil, 2/262, İbn Seyyid, 2/189, Zehebî, Târîh, s. 476, İbn Kesîr, Bidâye, 4/324, İbn Kayyım, 2/208, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 46, Kastallânî, Mevâhib, 1/209, Diyarbekrî, 2/100, Halebî, 3/63.

74 Vâkıdî, Megâzî, 3/890.

75 Halebî, 3/63-64.

76 Beyhakî, Delâil, 5/130.

77 Vâkıdî, Megâzî, 3/894-895, Beyhakî, Delâil, 5/130.

78 Vâkıdî, Megâzî, 3/895.

79 İbn İshak, İbn Hişam, 4/85, Vâkıdî, Megâzî, 3/890-91, Ahmed b. Hanbel, 5/218, Ezrakî, 1/130.

80 Vâkıdî, Megâzî, 3/891, Ezrakî, 1/130.

81 Ahmed b. Hanbel, 5/218.

82 İbn İshak, İbn Hişam, 4/84, Vâkıdî, Megâzî, 3/890, Ahmed b. Hanbel, 5/218, Ezrakî, 1/129-130.

83 Vâkıdî, Megâzî, 3/891, Yâkût, 1/273.

84 Ezrakî, 1/130.

85 Yâkût, 1/273.

86 Zehebî, Târîh, s. 478.

87 Vâkıdî, Megâzî, 3/892, İbn Sa’d, 2/150.

88 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

89 Vâkıdî, Megâzî, 3/892, Halebî, 3/63, Zürkânî, 3/7.

90 Taberî, Târîh, 3/127.

91 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Vâkıdî, Megâzî, 3/892, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262, İbn Seyyid, 2/189, Zehebî, Târîh, s. 478.

92 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Vâkıdî, Megâzî, 3/892, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262, İbn Seyyid, 2/189, Zehebî, Târîh, s. 478, İbn Kesîr, Bidâye, 4/323.

93 Vâkıdî, Megâzî, 3/892-893, Zürkânî, 3/7.

94 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Vâkıdî, Megâzî, 3/893, Taberî, Târîh, 3/127, Beyhakî, Delâil, 5/123, İbn Esîr, Kâmil, 2/262, İbn Seyyid, 2/189.

95 Vâkıdî, Megâzî, 3/895, Halebî, 3/64.

96 Halebî, 3/64.

97 İbn İshak, İbn Hişam, 4/82, Taberî, Târîh, 3/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/262.

98 Vâkıdî, Megâzî, 3/897, İbn Sa’d, 2/150.

99 Vâkıdî, Megâzî, 3/897.

100 Vâkıdî, Megâzî, 3/897, İbn Sa’d, 2/150.

101 İbn Sa’d, 2/156, Ahmed b. Hanbel, 5/286, Taberî, Tefsîr, 10/102, Beyhakî, Delâil, 5/141.

102 İbn Sa’d, 2/156, Ahmed b. Hanbel, 5/286, Taberî, Tefsîr, 10/102.

103 Vâkıdî, Megâzî, 3/897, İbn Sa’d, 2/150.

104 Vâkıdî, Megâzî, 3/897.

105 İbn Hazm, Cevâmi, s. 239.

106 İbn İshak, İbn Hişam, 4/85, Ahmed b. Hanbel, 3/376, Taberî, Târîh, 3/128, İbn Esîr, Kâmil, 2/262-263, İbn Seyyid, 2/189-190, Zehebî, Târîh, s. 479, İbn Kesîr, Bidâye, 4/326, İbn Kayyım, 2/208, Heysemî, 6/179, Diyarbekrî, 2/101.

107 Müslim, 3/1402.

108 Müslim, 3/1400-1401.

109 Ahmed b. Hanbel, 4/281 Buhârî, Sahîh, 5/99, Müslim, 3/1401.

110 Taberî, Tefsîr, 10/100.

111 Vâkıdî, Megâzî, 3/897, İbn Sa’d, 2/151.

112 Ahmed b. Hanbel, 3/151.

113 Halebî, 3/65, Zürkânî, 3/10.

114 Vâkıdî, Megâzî, 3/902-903, 904.

115 İbn İshak, İbn Hişam, 4/88, Taberî, Târîh, 3/129.

116 İbn İshak, İbn Hişam, 4/88, Serahsî, Siyer Şerhi, 1/185, Vâkıdî, Megâzî, 3/904.

117 Ahmed b. Hanbel, 3/279.

118 Serahsî, Siyer Şerhi, 1/185, Vâkıdî, Megâzî, 3/904.

119 İbn İshak, İbn Hişam, 4/88, Vâkıdî, Megâzî, 3/904.

120 İbn İshak, İbn Hişam, 4/89.

121 İbn İshak, İbn Hişam, 4/89, Vâkıdî, Megâzî, 3/904, Ahmed b. Hanbel, 3/279.

122 Serahsî, Siyer Şerhi, 1/185, Vâkıdî, Megâzî, 3/904.

123 Ahmed b. Hanbel, 3/279.

124 Serahsî, Siyer Şerhi, 1/185.

125 İbn İshak, İbn Hişam, 4/89, Vâkıdî, Megâzî, 3/903-904, Ahmed b. Hanbel, 3/279, Taberî, Târîh, 3/129.

126 Vâkıdî, Megâzî, 3/906.

127 İbn İshak, İbn Hişam, 4/85, Taberî, Târîh, 3/128, İbn Esîr, Kâmil, 2/263, İbn Seyyid, 2/190, Zehebî, Târîh, s. 479, İbn Kayyım, 2/208.

128 Ahmed b. Hanbel, 5/286.

129 Ahmed b. Hanbel, 3/157.

130 İbn İshak, İbn Hişam, 4/85, Taberî, Târîh, 3/128, İbn Esîr, Kâmil, 2/263.

131 Ümmü Eymen’in oğlu Eymen b. Ubeyd, Hazrecîlerden Ubeyd b. Amr’ın Ümmü Eymen’den doğma oğlu olup, Üsâme b. Zeyd’in anne bir kardeşi idi (İbn Sa’d, 2/152, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/189). Huneyn’de Peygamberimiz Aleyhisselâmın çevresinde onu canla başla korumaya çalışan sayılı ashab arasındaydı (İbn İshak, 4/85-86). Kendisi, Peygamberimiz Aleyhisselâmın ıbrığını taşır, gerektiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâma verirdi (İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/189). Allah ondan razı olsun.

132 İbn İshak, İbn Hişam, 4/85-86, Vâkıdî, Megâzî, 3/900, Belâzurî, Ensâb, 1/365, Taberî, Târîh, 3/128, Beyhakî, Delâil, 5/127, İbn Esîr, Kâmil, 2/263, İbn Seyyid, 2/190, Zehebî, Târîh, s. 479, İbn Kesîr, Bidâye, 4/326.

133 Vâkıdî, Megâzî, 3/901, Belâzurî, Ensâb, 1/365, Zürkânî, 3/11.

134 Vâkıdî, Megâzî, 3/901.

135 Vâkıdî, Megâzî, 3/901, Beyhakî, Delâil, 5/142, Zehebî, Târîh, s. 484, Heysemî, 6/180, Diyarbekrî, 2/102, Halebî, 3/64.

136 İbn İshak, İbn Hişam, 4/88, Vâkıdî, Megâzî, 3/902, Taberî, Târîh, 3/129, Heysemî, 1/179.

137 İbn İshak, İbn Hişam, 4/88, Taberî, Târîh, 3/129.

138 Vâkıdî, Megâzî, 3/902.

139 İbn İshak, İbn Hişam, 4/90, Vâkıdî, Megâzî, 3/908, Ahmed b. Hanbel, 5/306, Buhârî, Sahîh, 5/101.

140 İbn İshak, İbn Hişam, 4/90, Ahmed b. Hanbel, 5/306.

141 Vâkıdî, Megâzî, 3/908, Buhârî, Sahîh, 5/100.

142 Buhârî, Sahîh, 5/100-101.

143 İbn İshak, İbn Hişam, 4/90, Vâkıdî, Megâzî, 3/908, Ahmed b. Hanbel, 5/303.

144 Buhârî, Sahîh, 5/100.

145 İbn İshak, İbn Hişam, 4/90. Vâkıdî, Megâzî, 3/900, Ahmed b. Hanbel, 5/306.

146 Serahsî, Siyer Şerhi, 3/1009, Halebî, 3/70, Zürkânî, 3/12.

147 Halebî, 3/70, Zürkânî, 3/12.

148 Zürkânî, 3/12.

149 İbn İshak, İbn Hişam, 4/86, Vâkıdî, Megâzî, 3/910, Taberî, Târîh, 3/128, İbn Esîr, Kâmil, 2/263, İbn Seyyid, 2/190, Zehebî, Târîh, s. 479, İbn Kesîr, Bidâye, 4/327, İbn Kayyım, 2/208.

150 Diyarbekrî, 2/102, Halebî, 3/70.

151 Vâkıdî, Megâzî, 3/910.

152 Halebî, 3/70.

153 İbn İshak, İbn Hişam, 4/86, Vâkıdî, Megâzî, 3/910, Taberî, Târîh, 3/128, İbn Esîr, Kâmil, 2/263, İbn Seyyid, 2/190, İbn Kesîr, Bidâye, 4/327, İbn Kayyım, 2/208.

154 Beyhakî, Delâil, 5/131, Halebî, 3/70, Zürkânî, 3/12.

155 İbn İshak, İbn Hişam, 4/86, Vâkıdî, Megâzî, 3/910, Taberî, Târîh, 3/128, Beyhakî, Delâil, 5/128, İbn Esîr, Kâmil, 2/263, İbn Seyyid, 2/190, Heysemî, 6/180.

156 Vâkıdî, Megâzî, 3/895, Beyhakî, Delâil, 5/128, İbn Esîr, Kâmil, 2/263, Heysemî, 6/180, Halebî, 3/71, Zürkânî, 3/12.

157 Zehebî, Târîh, s. 481.

158 Vâkıdî, Megâzî, 3/910-911.

159 Vâkıdî, Megâzî, 3/911, Halebî, 3/70.

160 Vâkıdî, Megâzî, 3/909.

161 Halebî, 3/71.

162 Vâkıdî, Megâzî, 3/909-910, Beyhakî, Delâil, 5/145, İbn Kesîr, Bidâye, 4/333.

163 İbn İshak, İbn Hişam, 4/87, Taberî, Târîh, 3/128, İbn Kesîr, Bidâye, 4/334.

164 Vâkıdî, Megâzî, 3/910, İbn Kesîr, Bidâye, 4/334.

165 Halebî, 3/71.

166 Mus’abu’z-Zübeyrî, s. 253.

167 Vâkıdî, Megâzî, 3/910, Mus’abu’z-Zübeyrî, s. 253, Beyhakî, Delâil, 5/145.

168 Mus’abu’z-Zübeyrî, s. 253.

169 Vâkıdî, Megâzî, 3/910, Mus’abu’z-Zübeyrî, s. 253 Heysemî, 6/184.

170 Belâzurî, Ensâb, 1/366.

171 Vâkıdî, Megâzî, 3/910, Beyhakî, Delâil, 5/145, Zehebî, Târîh, s. 489, Heysemî, 6/184, İbn Kesîr, Bidâye, 4/333.

172 Beyhakî, Delâil, 5/146, Zehebî, Târîh, s. 486, İbn Kesîr, Bidâye, 4/333.

173 Vâkıdî, Megâzî, 3/910, İbn Seyyid, 2/191, İbn Kayyım, 2/208.

174 İbn Seyyid, 2/191, İbn Kayyım, 2/208.

175 Vâkıdî, Megâzî, 3/910, İbn Seyyid, 2/191.

176 İbn Seyyid, 2/191, İbn Kayyım, 2/208-209.

177 Vâkıdî, Megâzî, 3/897-898.

178 Zührî, Megâzî, s. 92, Vâkıdî, Megâzî, 3/898, Abdurrezzak, 5/380, Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1398, Beyhakî, Delâil, 5/137-138.

179 İbn İshak, İbn Hişam, 4/87, Vâkıdî, Megâzî, 3/898-899, Taberî, Târîh, 3/128-129, İbn Hazm, Cevâmi, s. 239, Beyhakî, Delâil, 5/120, İbn Esîr, Kâmil, 2/264, İbn Seyyid, 2/192, Zehebî, Târîh, s. 480, İbn Kayyım, 2/209, Zürkânî, 3/12.

180 Vâkıdî, Megâzî, 3/903-904.

181 Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1399.

182 Taberî, Târîh, 3/129.

183 Vâkıdî, Megâzî, 3/902.

184 Heysemî, 6/180, İbn Hacer, Metâlib, 4/252.

185 Halebî, 3/67.

186 Zührî, Megâzî, s. 92-93, İbn İshak, İbn Hişam, Sîre, 4/87, Vâkıdî, Megâzî, 3/899, Abdurrezzak, 5/380, İbn Sa’d, 2/151, Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1399, Taberî, Târîh, 3/129, Beyhakî, Delâil, 5/138-139, İbn Esîr, Kâmil, 2/264, İbn Seyyid, 2/192, Zehebî, Târîh, s. 483, İbn Kesîr, Bidâye, 4/330. İbn Kayyım, 2/209, Heysemî, 6/10.

187 Müslim, 3/1401.

188 Vâkıdî, Megâzî, 3/902, Müslim, 3/1401, İbn Kesîr, Bidâye, 4/328.

189 Vâkıdî, Megâzî, 3/902, İbn Sa’d, 2/151, Ahmed b. Hanbel, 5/280, Buhârî, Sahîh, 3/208, Müslim, 3/1401, Taberî, Târîh, 3/129, Beyhakî, Sünen, 7/43, İbn Hazm, Cevâmi, s. 151, İbn Esîr, Kâmil, 2/264, İbn Seyyid, 2/192, Zehebî, Târîh, s. 482, İbn Kayyım, 2/209, Heysemî, 6/182.

190 Vâkıdî, Megâzî, 3/901-902, Müslim, 3/1401, Zehebî, Târîh, s. 482, İbn Kayyım, 2/209, Heysemî, 6/182.

191 Vâkıdî, Megâzî, 3/899, Taberî, Tefsîr, 10/100, Beyhakî, Delâil, 5/131, Halebî, 3/69.

192 Halebî, 3/69.

193 Vâkıdî, Megâzî, 3/902, Buhârî, Sahîh, 3/233, Müslim, 3/1401, Beyhakî, Delâil, 5/135.

194 Vâkıdî, Megâzî, 3/901-902, Zürkânî, 3/11.

195 Ahmed b. Hanbel, 5/286, Müslim, 3/1402, Taberî, Târîh, 3/130, Beyhakî, Delâil, 5/140, İbn Esîr, Kâmil, 2/264, Zehebî, Târîh, s. 483, 484, İbn Kesîr, Bidâye, 4/331-332, İbn Kayyım, 2/209.

196 Zührî, Megâzî, s. 93, Vâkıdî, Megâzî, 3/899, Abdurrezzak, 5/380, İbn Sa’d, 2/151, Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1398.

197 Zührî, Megâzî, s. 93, Vâkıdî, Megâzî, 3/899, Abdurrezzak, 5/380, Ahmed b. Hanbel, 3/207, 5/286, Müslim, 3/1399.

198 Vâkıdî, Megâzî, 3/899, İbn Sa’d, 2/151, Ahmed b. Hanbel, 5/286, Müslim, 3/142, Beyhakî, Delâil, 5/140, İbn Seyyid, 2/192, Zehebî, Târîh, s. 483-484, İbn Kesîr, Bidâye, 4/331, İbn Kayyım, 2/209.

199 Müslim, 3/1402, Zehebî, Târîh, s. 483-484, İbn Kesîr, Bidâye, 4/331, İbn Kayyım, 2/209.

200 İbn Sa’d, 2/151, Heysemî, 6/153, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 47.

201 Müslim, 3/1402, Zehebî, Târîh, s. 484.

202 Zührî, Megâzî, s. 93, Abdurrezzak, 5/380, İbn Sa’d, 2/151, Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1399.

203 İbn İshak, İbn Hişam, 4/91, Taberî, Târîh, 3/129, Beyhakî, Delâil, 5/146, İbn Kesîr, Bidâye, 4/334.

204 Vâkıdî, Megâzî, 3/905, Heysemî, 6/183.

205 İbn İshak, İbn Hişam, 4/91, Vâkıdî, Megâzî, 3/905, Taberî, Târîh, 3/129, İbn Kesîr, Bidâye, 4/334.

206 İbn İshak, İbn Hişam, 4/91, Vâkıdî, Megâzî, 3/905, Taberî, Târîh, 3/129, İbn Kesîr, Bidâye, 4/334.

207 Vâkıdî, Megâzî, 3/905.

208 İbn İshak, İbn Hişam, 4/91, Taberî, Târîh, 3/129.

209 İbn İshak, İbn Hişam, 4/91, Vâkıdî, Megâzî, 3/905, Taberî, Târîh, 3/129, Beyhakî, Delâil, 5/146.

210 İbn Sa’d, 2/156, Ahmed b. Hanbel, 5/286, Heysemî, 6/182.

211 Vâkıdî, Megâzî, 3/906, Heysemî, 6/183, İbn Hacer, Metâlib, 4/251.

212 Vâkıdî, Megâzî, 3/906-907.

213 Beyhakî, Delâil, 5/143, Heysemî, 6/181.

214 Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1399.

215 Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1399.

216 İbn İshak, İbn Hişam, 4/93, Vâkıdî, Megâzî, 3/907, Taberî, Târîh, 3/129.

217 *Yüze yakın rivayeti de vardır ( Vâkıdî, Megâzî, 3/907).

İbn İshak, İbn Hişam, 4/92, Taberî, Târîh, 3/130.

218 İbn Sa’d, 2/154, Beyhakî, Delâil, 5/142, Heysemî, 6/182.

219 İbn İshak, İbn Hişam, 4/92, İbn Sa’d, 2/154, Taberî, Târîh, 3/130, Beyhakî, Delâil, 5/142, Heysemî, 6/182.

220 İbn İshak, İbn Hişam, 4/92, Taberî, Târîh, 3/130.

221 İbn İshak, İbn Hişam, 4/92, Vâkıdî, Megâzî, 3/912, Taberî, Târîh, 3/130.

222 Vâkıdî, Megâzî, 3/911.

223 İbn İshak, İbn Hişam, 4/97, Vâkıdî, Megâzî, 3/916, İbn Sa’d, 2/152.

224 İbn İshak, İbn Hişam, 4/95, Vâkıdî, Megâzî, 3/914, İbn Sa’d, 2/151.

225 İbn İshak, İbn Hişam, 4/95-96, Vâkıdî, Megâzî, 3/914-915, Taberî Târîh, 3/130-131.

226 Vâkıdî, Megâzî, 3/915.

227 Halebî, 3/72.

228 Heysemî, 6/179.

229 Vâkıdî, Megâzî, 3/912, İbn Sa’d, 2/151.

230 Süleym oğulları, aralarında, “Analarınızın oğullarını öldürmekten el çekiniz!” diyerek el çekmişlerdi (Vâkıdî, Megâzî, 3/912, 913, İbn Sa’d, 2/151).

231 İbn İshak, İbn Hişam, 4/97-98, Vâkıdî, Megâzî, 3/916-917.

232 İbn İshak, İbn Hişam, 4/98.

233 Vâkıdî, Megâzî, 3/917.

234 İbn İshak, İbn Hişam, 4/98, Vâkıdî, Megâzî, 3/917.

235 Vâkıdî, Megâzî, 3/917.

236 İbn İshak, İbn Hişam, 4/99.

237 Vâkıdî, Megâzî, 3/917.

238 İbn İshak, İbn Hişam, 4/99, Vâkıdî, Megâzî, 3/917.

239 Vâkıdî, Megâzî, 3/917.

240 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100, Vâkıdî, Megâzî, 3/913.

241 Vâkıdî, Megâzî, 3/913.

242 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100, Vâkıdî, Megâzî, 3/913.

243 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100.

244 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100.

245 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100-101, Vâkıdî, Megâzî, 3/913, Belâzurî, Ensâb, 1/193, Taberî, Târîh, 3/131, İbn Hacer, İsâbe, 4/344.

246 Vâkıdî, Megâzî, 3/913, İbn Hacer, İsâbe, 4/344.

247 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Beyhakî, Delâil, 5/199.

248 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Vâkıdî, Megâzî, 3/913, Taberî, Târîh, 3/131, İbn Hacer, İsâbe, 4/344.

249 Beyhakî, Delâil, 5/199, Zehebî, Târîh, s. 507, İbn Kesîr, Bidâye, 4/364.

250 Beyhakî, Delâil, 5/199, Zehebî, Târîh, s. 507.

251 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100-101, Vâkıdî, Megâzî, 3/913, Taberî, Târîh, 3/131-132 İbn Hacer, İsâbe, 4/344.

252 Vâkıdî, Megâzî, 3/913.

253 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Vâkıdî, Megâzî, 3/913.

254 Vâkıdî, Megâzî, 3/913.

255 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Vâkıdî, Megâzî, 3/913.

256 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Taberî, Târîh, 3/132, İbn Kesîr, Bidâye, 4/364, İbn Hacer, İsâbe, 4/344.

257 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Vâkıdî, Megâzî, 3/913, Taberî, Târîh, 3/132, İbn Kesîr, Bidâye, 4/364, İbn Hacer, İsâbe, 4/344.

258 Vâkıdî, Megâzî, 3/913, İbn Hacer, İsâbe, 4/344.

259 Vâkıdî, Megâzî, 3/913-914.

260 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Vâkıdî, Megâzî, 3/913, Belâzurî, Ensâb, 1/93.

261 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100, Vâkıdî, Megâzî, 3/912.

262 Vâkıdî, Megâzî, 3/912.

263 Vâkıdî, Megâzî, 3/905, Ahmed b. Hanbel, 3/435.

264 Vâkıdî, Megâzî, 3/915.

265 Vâkıdî, Megâzî, 3/915, İbn Sa’d, 2/151-152.

266 Vâkıdî, Megâzî, 3/915, İbn Sa’d, 4/357.

267 İbn İshak, İbn Hişam, 4/99.

268 İbn İshak, İbn Hişam, 4/99, Vâkıdî, Megâzî, 3/915.

269 İbn İshak, İbn Hişam, 4/99.

270 İbn İshak, İbn Hişam, 4/99, Vâkıdî, Megâzî, 3/915.

271 Vâkıdî, Megâzî, 3/915.

272 İbn İshak, İbn Hişam, 4/99-100, İbn Kesîr, Bidâye, 4/338.

273 İbn İshak, İbn Hişam, 4/100.

274 Buhârî, Sahîh, 5/101-102, Taberî, Târîh, 3/131.

275 Vâkıdî, Megâzî, 3/916.

276 Buhârî, Sahîh, 5/102.

277 İbn İshak, İbn Hişam, 4/97, Vâkıdî, Megâzî, 3/916, İbn Sa’d, 4/358.

278 Belâzurî, Ensâb, 1/365.

279 Buhârî, Sahîh, 5/102.

280 Vâkıdî, Megâzî, 3/916, İbn Sa’d, 4/358.

281 Buhârî, Sahîh, 5/102.

282 İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/35.

283 Buhârî, Sahîh, 5/102.

284 Vâkıdî, Megâzî, 3/916.

285 Buhârî, Sahîh, 5/102.

286 Vâkıdî, Megâzî, 3/916, İbn Sa’d, 4/358.

287 Buhârî, Sahîh, 5/102.

288 Vâkıdî, Megâzî, 3/916.

289 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Vâkıdî, Megâzî, 3/922, İbn Hazm, Cevâmi, s. 241, Beyhakî, Delâil, 5/154-155, İbn Seyyid, 2/193, İbn Kesîr, Bidâye, 4/340, Heysemî, 6/189-190, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 47, Diyarbekrî, 2/109.

290 Vâkıdî, Megâzî, 3/922, İbn Seyyid, 2/193, Zürkânî, 3/24.

291 Heysemî, 6/189.

292 Zührî, Megâzî, s. 93, Abdurrezzak, 5/380-381, Ahmed b. Hanbel, 4/88.

293 Süheylî, 7/384.

294 Ahmed b. Hanbel, 4/88.

295 Süheylî, 7/284.

296 İbn İshak, İbn Hişam, 4/101, Taberî, Târîh, 3/132.

297 Zührî, Megâzî, s. 93, Abdurrezzak, 5/381.

298 Vâkıdî, Megâzî, 3/923.

299 Vâkıdî, Megâzî, 3/917-918.

300 İbn İshak, İbn Hişam, 4/275, Vâkıdî, Megâzî, 3/919, Ahmed b. Hanbel, 5/112.

301 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Ahmed b. Hanbel, 5/112.

302 Vâkıdî, Megâzî, 3/919.

303 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Ahmed b. Hanbel, 5/112.

304 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Vâkıdî, Megâzî, 3/919, Ahmed b. Hanbel, 5/112.

305 Vâkıdî, Megâzî, 3/919.

306 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Vâkıdî, Megâzî, 3/920, Ahmed b. Hanbel, 5/112.

307 İbn İshak, İbn Hişam, 3/277.

308 İbn İshak, İbn Hişam, 4/277, Vâkıdî, Megâzî, 3/920.

309 Vâkıdî, Megâzî, 3/920.

310 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Ahmed b. Hanbel, 5/112.

311 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Vâkıdî, Megâzî, 3/920.

312 Vâkıdî, Megâzî, 3/920.

313 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Vâkıdî, Megâzî, 3/920, Ahmed b. Hanbel, 5/112, Belâzurî, Ensâb, 1/385.

314 Belâzurî, Ensâb, 1/386.

315 Vâkıdî, Megâzî, 3/920.

316 İbn İshak, İbn Hişam, 4/276, Vâkıdî, Megâzî, 3/920, Ahmed b. Hanbel, 5/112.

317 İbn İshak, İbn Hişam, 4/277.

318 Vâkıdî, Megâzî, 3/921.

319 İbn İshak, İbn Hişam, 4/277, Vâkıdî, Megâzî, 3/921.

320 Vâkıdî, Megâzî, 3/921.

321 İbn İshak, İbn Hişam, 4/277.

322 Müslümanlardan bazıları, “Biz artık azlık sebebiyle mağlup olur değiliz!” diyerek, çokluklarıyla gururlanmışlardı (İbn İshak, İbn Hişam, 4/87).

323 Tevbe: 25-27.

324 Vâkıdî, Megâzî, 2/870, 3/923, İbn Sa’d, 2/157, 4/239.

325 Vâkıdî, Megâzî, 3/923, İbn Sa’d, 2/157.

326 Vâkıdî, Megâzî, 3/923, İbn Sa’d, 2/157, İbn Seyyid, 2/200.

327 İbn Habib, s. 318-319.

328 İbn Sa’d, 4/239, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/80.

329 Vâkıdî, Megâzî, 3/923, İbn Sa’d, 2/157.

330 İbn Sa’d, 4/239-240.

331 İbn İshak, İbn Hişam, 2/24, İbn Sa’d, 4/239.

332 İbn Abdilberr, 2/762.

333 İbn İshak, İbn Hişam, 2/24-25, Vâkıdî, Megâzî, 2/870, 3/923, Ebu’l-Münzir, s. 37, Ezrakî, 1/131, İbn Sa’d, 2/157, 4/240, İbn Abdilberr, 2/762.

334 İbn Sa’d, 4/240.

335 Vâkıdî, Megâzî, 3/923, İbn Sa’d, 2/157-158, İbn Seyyid, 2/200, Halebî, 3/215.

336 Aynı kaynaklar.

337 Aynı kaynaklar.

338 Aynı kaynaklar.

339 Yâkût, 4/8-9.

340 Kastallânî, Mevâhib, 1/214.

341 Yâkût, 4/8.

342 İbn İshak, İbn Hişam, 4/121, Vâkıdî, Megâzî, 3/924, İbn Sa’d, 2/158, Taberî, Târîh, 3/132.

343 Vâkıdî, Megâzî, 3/924, İbn Sa’d, 2/158, İbn Seyyid, 2/200-201.

344 Vâkıdî, Megâzî, 3/924.

345 İbn İshak, İbn Hişam, 4/121, Vâkıdî, Megâzî, 3/924, Taberî, Târîh, 3/132.

346 Vâkıdî, Megâzî, 3/924.

347 İbn İshak, İbn Hişam, 4/121, Taberî, Târîh, 3/132.

348 Diyarbekrî, 2/110.

349 İbn Sa’d, 2/158, İbn Seyyid, 2/200.

350 Vâkıdî, Megâzî, 3/924.

351 İbn İshak, İbn Hişam, 4/124, Vâkıdî, Megâzî, 3/924, Taberî, Târîh, 3/133.

352 Vâkıdî, Megâzî, 3/924.

353 Belâzurî, Fütûh, 1/65.

354 Vâkıdî, Megâzî, 3/925, Belâzurî, Ensâb, 1/368.

355 Belâzurî, Ensâb, 1/368.

356 Vâkıdî, Megâzî, 3/925, Belâzurî, Ensâb, 1/368.

357 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Vâkıdî, Megâzî, 3/925, Taberî, Târîh, 3/133.

358 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Taberî, Târîh, 3/133.

359 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Vâkıdî, Megâzî, 3/925, Taberî, Târîh, 3/133.

360 Vâkıdî, Megâzî, 3/925.

361 Ebu Dâvud, 3/181, 182, Beyhakî, Sünen, 6/156, İbn Kesîr, Bidâye, 4/347, Suyutî, Hasâis, 2/98-99.

362 Zürkânî, 3/30.

363 Fîruzâbâdî, 3/396-397.

364 Vâkıdî, Megâzî, 3/1007-1008.

365 Yâkût, 3/53.

366 Vâkıdî, Megâzî, 3/1008.

367 İbn Kuteybe, Maârif, s. 41.

368 Zürkânî, 3/29.

369 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Vâkıdî, Megâzî, 3/925, Taberî, Târîh, 3/133.

370 Vâkıdî, Megâzî, 3/925-926.

371 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Taberî, Târîh, 3/133.

372 Vâkıdî, Megâzî, 3/926.

373 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Vâkıdî, Megâzî, 3/926, Taberî, Târîh, 3/133.

374 Vâkıdî, Megâzî, 3/926.

375 Aynı kaynaklar

376 Vâkıdî, Megâzî, 3/928, İbn Sa’d, 2/158.

377 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Vâkıdî, Megâzî, 3/927, İbn Sa’d, 2/158 Taberî, Târîh, 3/133.

378 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Vâkıdî, Megâzî, 3/927, Taberî, Târîh, 3/133, Beyhakî, Delâil, 5/158, Zehebî, Târîh, s. 495, İbn Kesîr, Bidâye, 4/347, İbn Kayyım, 2/219.

379 Vâkıdî, Megâzî, 3/927.

380 İbn Hişam’a göre; 17 gece (İbn İshak, İbn Hişam, 4/124, İbn Hazm, Cevâmi, s. 243, İbn Seyyid, 2/201, İbn Kesîr, Bidâye, 4/347).

381 İbn İshak, İbn Hişam, 4/124, Taberî, Târîh, 3/133, İbn Hazm, Cevâmi, s. 243, İbn Seyyid, 2/201, İbn Kesîr, Bidâye, 4/347.

382 Zehebî, Târîh, s. 495.

383 İbn İshak, İbn Hişam, 4/125, Taberî, Târîh, 3/133.

384 Beyhakî, Sünen, 9/84.

385 Vâkıdî, Megâzî, 3/926-927.

386 Vâkıdî, Megâzî, 3/937.

387 Belâzurî, Ensâb, 1/367.

388 Vâkıdî, Megâzî, 3/927.

389 Vâkıdî, Megâzî, 3/923, İbn Sa’d, 2/157-158 İbn Seyyid, 2/200.

390 Vâkıdî, Megâzî, 3/927.

391 Vâkıdî, Megâzî, 3/927, İbn Sa’d, 2/158, Belâzurî, Ensâb, 1/367.

392 Vâkıdî, Megâzî, 3/927, Halebî, 3/81.

393 İbn İshak, İbn Hişam, 4/126, Vâkıdî, Megâzî, 3/927-928, Taberî, Târîh, 3/133.

394 Vâkıdî, Megâzî, 3/928, İbn Sa’d, 2/158.

395 Vâkıdî, Megâzî, 3/928, Beyhakî, Sünen, 9/84.

396 Beyhakî, Sünen, 9/84.

397 Vâkıdî, Megâzî, 3/928-929.

398 İbn İshak, İbn Hişam, 4/126, Vâkıdî, Megâzî, 3/928, Taberî, Târîh, 3/133.

399 Peygamberimiz Aleyhisselâmın annesi Hz. Âmine’nin annesi Berre; Berre’nin annesi Ümmü Habib; Ümmü Habib’in annesi Berre; Berre’nin annesi Kılâbe; Kılâbe’nin annesi Ümeyme; Ümeyme’nin annesi Dübb olup, Dübb’ün annesi Âtike Sakîflerdendi (İbn Sa’d, 1/60).

400 Vâkıdî, Megâzî, 3/928.

401 Vâkıdî, Megâzî, 3/928, İbn Sa’d, 2/158.

402 Bu mülkler Taif’e epeyce uzakta idi (İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 48).

403 İbn İshak, İbn Hişam, 4/126, Vâkıdî, Megâzî, 3/929.

404 Vâkıdî, Megâzî, 3/929.

405 İbn İshak, İbn Hişam, 4/126, Vâkıdî, Megâzî, 3/929.

406 Vâkıdî, Megâzî, 3/929-930.

407 Mus’abu’z-Zübeyrî, s. 132, Belâzurî, Fütûh, 1/66, Kastallânî, Mevâhib, 1/215, Diyarbekrî, 2/112.

408 Zübeyr b. Bekkâr’dan naklen İbn Hacer, İsâbe, 2/49-50.

409 İbn Asâkîr, 6/408, İbn Hacer, İsâbe, 2/179, Aliyyü’l-Müttakî, Kenzu’l-ummâl, 10/554, Suyutî, Hasâis, 2/97, Halebî, 3/77, Zürkânî, 3/33-34.

410 Halebî, 3/80.

411 Vâkıdî, Megâzî, 3/931, İbn Sa’d, 2/158-159, Ahmed b. Hanbel, 1/248, İbn Seyyid, 2/201, İbn Kesîr, Bidâye, 4/347, İbn Kayyım, 2/219, Zürkânî, 3/31.

412 İbn İshak, İbn Hişam, Sîre, 4/127.

413 Vâkıdî, Megâzî, 3/931, İbn Sa’d, 2/159, İbn Kayyım, 2/219.

414 Buhârî, Sahîh, 5/102, İbn Kesîr, Bidâye, 4/348, Kastallânî, Mevâhib, 1/215, Halebî, 3/81, Zürkânî, 3/32.

415 Vâkıdî, Megâzî, 3/931-932.

416 Vâkıdî, Megâzî, 3/932, Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, Zehebî, Târîh, s. 493.

417 Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, Zehebî, Târîh, s. 493.

418 İbn Kesîr, Bidâye, 4/348.

419 Halebî, 4/81.

420 Vâkıdî, Megâzî, 3/932.

421 Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, Beyhakî, Delâil, 5/163.

422 Vâkıdî, Megâzî, 3/932.

423 Vâkıdî, Megâzî, 3/932-933, Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, Beyhakî, Delâil, 5/163, Zehebî, Târîh, s. 493, İbn Kesîr, Bidâye, 4/349.

424 Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, Beyhakî, Delâil, 5/163, Zehebî, Târîh, s. 493, İbn Kesîr, Bidâye, 4/349.

425 Vâkıdî, Megâzî, 3/933, Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, Beyhakî, Delâil, 5/163, Zehebî, Târîh, s. 493, İbn Kesîr, Bidâye, 4/349.

426 Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, İbn Kesîr, Bidâye, 4/349.

427 Vâkıdî, Megâzî, 3/933.

428 Ebu Nuaym, Delâil, 2/531, Beyhakî, Delâil, 5/163, Zehebî, Târîh, s. 493, İbn Kesîr, Bidâye, 4/349.

429 Vâkıdî, Megâzî, 3/933.

430 Beyhakî, Sünen, 9/84.

431 Ahmed b. Hanbel, 4/420.

432 Vâkıdî, Megâzî, 3/935.

433 İbn İshak, İbn Hişam, 4/127, Vâkıdî, Megâzî, 3/935, Taberî, Târîh, 3/134, Beyhakî, Delâil, 5/170.

434 İbn İshak, İbn Hişam, 4/127, Vâkıdî, Megâzî, 3/935, Taberî, Târîh, 3/134.

435 Beyhakî, Delâil, 5/168, Zehebî, Târîh, s. 491.

436 İbn İshak, İbn Hişam, 4/127, Vâkıdî, Megâzî, 3/935, Beyhakî, Delâil, 5/170, İbn Esîr, Kâmil, 2/267 İbn Kesîr, Bidâye, 4/350.

437 Vâkıdî, Megâzî, 3/935, Beyhakî, Delâil, 5/170.

438 Vâkıdî, Megâzî, 3/935, İbn Kesîr, Bidâye, 4/350.

439 İbn Sa’d, 2/159.

440 Vâkıdî, Megâzî, 3/936.

441 Vâkıdî, Megâzî, 3/936, İbn Sa’d, 2/159, Buhârî, Sahîh, 5/102, Müslim, 3/1403.

442 Vâkıdî, Megâzî, 3/936.

443 Vâkıdî, Megâzî, 3/937, İbn Sa’d, 2/159, Taberî, Târîh, 3/133, İbn Esîr, Kâmil, 2/267, İbn Seyyid, 2/201, Zehebî, Târîh, s. 496, İbn Kesîr, Bidâye, 4/350.

444 Vâkıdî, Megâzî, 3/937, İbn Sa’d, 2/159.

445 Vâkıdî, Megâzî, 3/936-937, İbn Sa’d, 2/159, Buhârî, Sahîh, 5/102, Müslim, 3/1403.

446 Vâkıdî, Megâzî, 3/937, İbn Sa’d, 2/159, Ahmed b. Hanbel, 2/11, Buhârî, Sahîh, 5/102, Müslim, 3/1402, İbn Seyyid, 2/202, İbn Kesîr, Bidâye, 4/350.

447 Kastallânî, Mevâhib, 1/215, Halebî, 3/82.

448 İbn İshak, İbn Hişam, 4/127, Vâkıdî, Megâzî, 3/937, Taberî, Târîh, 3/134, İbn Esîr, Kâmil, 2/267.

449 İbn İshak, İbn Hişam, 4/127, Taberî, Târîh, 3/134, İbn Esîr, Kâmil, 2/267.

450 İbn İshak, İbn Hişam, 4/127, Vâkıdî, Megâzî, 3/937, Taberî, Târîh, 3/134, İbn Esîr, Kâmil, 2/267.

451 Vâkıdî, Megâzî, 3/937.

452 Vâkıdî, Megâzî, 3/937, İbn Sa’d, 2/159, İbn Seyyid, 2/202 Kastallânî, Mevâhib, 1/26.

453 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, Vâkıdî, Megâzî, 3/937, İbn Sa’d, 2/159, İbn Seyyid, 2/202, İbn Kayyım, 2/215, Kastallânî, Mevâhib, 1/216 .

454 Tirmizî, Sünen, 5/729, İbn Kesîr, Bidâye, 4/350.

455 Müslüman olarak (İbn Seyyid, 2/202).

456 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, Vâkıdî, Megâzî, 3/937, İbn Sa’d, 2/159, İbn Esîr, Kâmil, 2/267, İbn Seyyid, 2/202, İbn Kayyım, 2/219-220.

457 İbn İshak, İbn Hişam, 4/129, Vâkıdî, Megâzî, 3/938, İbn Hazm, Cevâmiu's-Sîre, s. 244.

458 İbn İshak, İbn Hişam, 4/129, İbn Hazm, Cevâmiu's-Sîre, s. 244, İbn Abdilberr, 2/507, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/235, Zehebî, Târîh, s. 496, İbn Kesîr, Bidâye, 4/351.

459 Heysemî, 6/190.

460 İbn İshak, İbn Hişam, 4/130, Vâkıdî, Megâzî, 3/939, Taberî, Târîh, 3/134.

461 Yâkût, 2/444.

462 Vâkıdî, Megâzî, 3/939.

463 Mâlik, 1/330, Ahmed b. Hanbel, 3/333, Buhârî, Sahîh, 2/141-142.

464 Vâkıdî, Megâzî, 3/940.

465 Vâkıdî, Megâzî, 3/939.

466 Vâkıdî, Megâzî, 3/939, Taberî, Târîh, 3/138, İbn Kesîr, Bidâye, 4/355.

467 Vâkıdî, Megâzî, 3/939-940.

468 Taberî, Târîh, 3/138, İbn Kesîr, Bidâye, 4/355.

469 Vâkıdî, Megâzî, 3/941.

470 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/941.

471 Vâkıdî, Megâzî, 3/941.

472 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/941.

473 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135.

474 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/941, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/332.

475 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/941.

476 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135.

477 İbn İshak, İbn Hişam, 4/130, Taberî, Târîh, 3/134.

478 Vâkıdî, Megâzî, 3/958, İbn Sa’d, 2/154.

479 Yâkût, 2/142.

480 Vâkıdî, Megâzî, 3/943.

481 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, Vâkıdî, Megâzî, 3/943, Abdurrezzak, 6/381, İbn Sa’d, 2/152.

482 Vâkıdî, Megâzî, 3/943, İbn Sa’d, 2/152, İbn Seyyid, 2/193, İbn Kayyım, 2/209-210, Kastallânî, Mevâhib, 1/216.

483 Vâkıdî, Megâzî, 3/944.

484 İbn Sa’d, 2/154.

485 Buhârî, Sahîh, 5/103, İbn Kesîr, Bidâye, 4/360.

486 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Ahmed b. Hanbel, 4/84, Taberî, Târîh, 3/136.

487 Serahsî, 10/18.

488 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Ahmed b. Hanbel, 4/84, Taberî, Târîh, 3/136.

489 Mâlik, 2/457.

490 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Mâlik, 2/457, Ahmed b. Hanbel, 4/84.

491 Mâlik, 2/458.

492 Mâlik, 2/458, İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Ahmed b. Hanbel, 5/316, Taberî, Târîh, 3/136.

493 Ahmed b. Hanbel, 5/316.

494 Mâlik, 2/458, İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Ahmed b. Hanbel, 5/316, Taberî, Târîh, 3/136.

495 Ahmed b. Hanbel, 5/316.

496 Mâlik, 2/458, İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Ahmed b. Hanbel, 5/316 Taberî, Târîh, 3/136.

497 Ahmed b. Hanbel, 5/316.

498 Mâlik, 2/458, İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Ahmed b. Hanbel, 5/316, Taberî, Târîh, 3/136.

499 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/918.

500 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/918, Taberî, Târîh, 3/136.

501 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Taberî, Târîh, 3/136.

502 Vâkıdî, Megâzî, 3/918.

503 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/918, Taberî, Târîh, 3/136.

504 Vâkıdî, Megâzî, 3/918.

505 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Vâkıdî, Megâzî, 3/918, Taberî, Târîh, 3/136.

506 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Taberî, Târîh, 3/136.

507 Vâkıdî, Megâzî, 3/918.

508 Vâkıdî, Megâzî, 3/949, İbn Sa’d, 2/153, İbn Seyyid, 2/194.

509 Vâkıdî, Megâzî, 3/954, Süheylî, 7/282.

510 Vâkıdî, Megâzî, 3/949, İbn Sa’d, 2/153, İbn Seyyid, 2/194, İbn Kayyım, 2/210.

511 Vâkıdî, Megâzî, 3/498, İbn Sa’d, 2/153, Süheylî, 7/283, İbn Hazm, Cevâmi, s. 245.

512 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135, Taberî, Târîh, 3/136.

513 Tevbe: 60.

514 Kâsânî, 2/44-45.

515 Diyarbekrî, 2/114, Halebî, 3/89.

516 Halebî, 3/85.

517 İbn Hazm, Cevâmi, s. 248-249.

518 Vâkıdî, Megâzî, 3/944, Zürkânî, 3/41.

519 Diyarbekrî, 2/114.

520 Vâkıdî, Megâzî, 3/944, Diyarbekrî, 2/114, Zürkânî, 3/41.

521 Vâkıdî, Megâzî, 3/944.

522 Vâkıdî, Megâzî, 3/944-945, İbn Sa’d, 2/152, İbn Seyyid, 2/193, İbn Kayyım, 2/210, Diyarbekrî, 2/114, Halebî, 3/84.

523 Diyarbekrî, 2/114, Halebî, 3/84.

524 Vâkıdî, Megâzî, 3/945, Halebî, 3/84.

525 Diyarbekrî, 2/114, Halebî, 3/84.

526 Vâkıdî, Megâzî, 3/945, Diyarbekrî, 2/114, Halebî, 3/84.

527 Vâkıdî, Megâzî, 3/945, Halebî, 3/84.

528 Vâkıdî, Megâzî, 3/946.

529 İbn İshak, İbn Hişam, 4/135-136, Vâkıdî, Megâzî, 3/945-946.

530 Ahmed b. Hanbel, 3/401.

531 Vâkıdî, Megâzî, 3/854-855, İbn Asâkîr, Târîh, 6/430, 431, Aliyyü’l-Müttakî, Kenzu’l-ummâl, 10/506.

532 Vâkıdî, Megâzî, 3/855, Belâzurî, Ensâb, 1/362, İbn Abdilberr, 3/720.

533 Vâkıdî, Megâzî, 3/855, Belâzurî, Ensâb, 1/362, İbn Abdilberr, 3/720, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/24, Zehebî, Siyer, 2/407.

534 Vâkıdî, Megâzî, 3/855, Belâzurî, Ensâb, 1/362.

535 İbn Sa’d, 5/449, Ahmed b. Hanbel, 4/401, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/24.

536 Vâkıdî, Megâzî, 3/946, İbn Sa’d, 2/152-153.

537 Vâkıdî, Megâzî, 3/946-947.

538 İbn İshak, İbn Hişam, 4/136, Vâkıdî, Megâzî, 3/946, İbn Sa’d, 2/153, Taberî, Târîh, 3/136-137.

539 Vâkıdî, Megâzî, 3/946, İbn Sa’d, 2/153.

540 İbn Hazm, Cevâmi, s. 246.

541 İbn İshak, İbn Hişam, 4/137-138, İbn Hazm, Cevâmi, s. 246-247.

542 İbn İshak, İbn Hişam, 4/136-137, Vâkıdî, Megâzî, 3/946-947, İbn Sa’d, 4/272.

543 Vâkıdî, Megâzî, 3/947.

544 İbn İshak, İbn Hişam, 4/137.

545 İbn İshak, İbn Hişam, 4/137, Vâkıdî, Megâzî, 3/947, İbn Sa’d, 4/272.

546 Vâkıdî, Megâzî, 3/947, İbn Sa’d, 4/272.

547 İbn İshak, İbn Hişam, 4/137, Vâkıdî, Megâzî, 3/947, İbn Sa’d, 4/273.

548 Vâkıdî, Megâzî, 3/947, İbn Sa’d, 4/273.

549 İbn İshak, İbn Hişam, 4/137, Vâkıdî, Megâzî, 3/947, İbn Sa’d, 4/272-273.

550 İbn Sa’d, 4/273.

551 Vâkıdî, Megâzî, 3/947, İbn Sa’d, 4/273.

552 İbn Sa’d, 4/273.

553 İbn İshak, İbn Hişam, 4/137.

554 Vâkıdî, Megâzî, 3/947, İbn Sa’d, 4/273.

555 İbn Sa’d, 4/246.

556 Vâkıdî, Megâzî, 3/948, İbn Sa’d, 4/246.

557 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Vâkıdî, Megâzî, 3/948, İbn Sa’d, 4/246, Taberî, Târîh, 3/137.

558 İbn Sa’d, 4/246.

559 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Vâkıdî, Megâzî, 3/948, İbn Sa’d, 4/246, Taberî, Târîh, 3/137.

560 İbn Sa’d, 4/246.

561 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Vâkıdî, Megâzî, 3/948, İbn Sa’d, 4/246, Taberî, Târîh, 3/137.

562 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Taberî, Târîh, 3/137.

563 Vâkıdî, Megâzî, 3/948, Müslim, 2/744.

564 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Taberî, Târîh, 3/137.

565 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Vâkıdî, Megâzî, 3/948, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Müslim, 2/744, Taberî, Târîh, 3/137.

566 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Vâkıdî, Megâzî, 3/948, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Müslim, 2/744, Taberî, Târîh, 3/137.

567 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Vâkıdî, Megâzî, 3/948, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Müslim, 2/744.

568 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Taberî, Târîh, 3/137.

569 Vâkıdî, Megâzî, 3/948, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Müslim, 2/744.

570 İbn İshak, İbn Hişam, 4/139, Vâkıdî, Megâzî, 3/498, Ahmed b. Hanbel, 2/219, Müslim, 2/744, Taberî, Târîh, 3/137.

571 Vâkıdî, Megâzî, 3/948, Müslim, 2/744.

572 Vâkıdî, Megâzî, 3/948.

573 Vâkıdî, Megâzî, 3/948, Müslim, 2/744.

574 Müslim, 2/745. Taberî, Tefsîr, 10/157.

575 Ahmed b. Hanbel, 3/246.

576 İbn İshak, İbn Hişam, 4/140-141, Vâkıdî, Megâzî, 3/956, Ahmed b. Hanbel, 3/76, Taberî, Târîh, 3/138.

577 Ahmed b. Hanbel, 3/157.

578 Ahmed b. Hanbel, 3/169-249, Buhârî, Sahîh, 4/221.

579 Ahmed b. Hanbel, 3/201.

580 Buhârî, Sahîh, 5/104, Müslim, 2/733.

581 Vâkıdî, Megâzî, 3/957.

582 Buhârî, Sahîh, 5/106.

583 Buhârî, 5/104, Müslim, 2/734.

584 Vâkıdî, Megâzî, 3/949, Buhârî, Sahîh, 5/105.

585 Buhârî, Sahîh, 5/105.

586 Vâkıdî, Megâzî, 3/949.

587 Buhârî, Sahîh, 5/105.

588 Vâkıdî, Megâzî, 3/949.

589 Vâkıdî, Megâzî, 3/949, Buhârî, Sahîh, 5/106.

590 Vâkıdî, Megâzî, 3/949.

591 Vâkıdî, Megâzî, 3/949, Buhârî, Sahîh, 5/106.

592 Vâkıdî, Megâzî, 3/949.

593 Vâkıdî, Megâzî, 3/949, Buhârî, Sahîh, 5/106.

594 Ahmed b. Hanbel, 1/453.

595 İbn İshak, İbn Hişam, 4/141-142, Ahmed b. Hanbel, 3/76, Taberî, Târîh, 3/138.

596 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/957, Ahmed b. Hanbel, 3/76, Taberî, Târîh, 3/138.

597 Ahmed b. Hanbel, 3/246, Müslim, 2/734.

598 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/957, Ahmed b. Hanbel, 3/76.

599 Ahmed b. Hanbel, 3/246, Heysemî, 10/31.

600 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/957, Ahmed b. Hanbel, 3/76, Taberî, Târîh, 3/138.

601 Ahmed b. Hanbel, 3/246.

602 Buhârî, Sahîh, 5/104, Müslim, 2/734.

603 Ahmed b. Hanbel, 4/42, Buhârî, Sahîh, 5/104.

604 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/957, Ahmed b. Hanbel, 3/76, 4/42, Taberî, Târîh, 3/138.

605 Ahmed b. Hanbel, 4/42, Buhârî, Sahîh, 5/104.

606 Heysemî, 10/31.

607 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 3/76, Taberî, Târîh, 3/138, İbn Esîr, Kâmil, 2/271.

608 Buhârî, Sahîh, 5/104, Müslim, 2/734.

609 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 3/76, Taberî, Târîh, 3/138, İbn Esîr, Kâmil, 2/271.

610 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 3/76, 246, Buhârî, Sahîh, 5/104, Müslim, 2/734, Taberî, Târîh, 3/138, İbn Esîr, Kâmil, 2/271.

611 Buhârî, Sahîh, 5/104, Müslim, 2/734.

612 Ahmed b. Hanbel, 3/188, Buhârî, Sahîh, 5/105, Müslim, 2/734.

613 Ahmed b. Hanbel, 4/246.

614 Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 2/42, Müslim, 2/734.

615 Müslim, 2/734.

616 Ahmed b. Hanbel, 4/42, Buhârî, Sahîh, 5/104, Müslim, 2/734.

617 Vâkıdî, Megâzî, 3/958, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/41-42.

618 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 3/77, 4/42, Taberî, Târîh, 3/138.

619 Heysemî, 10/31.

620 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 3/77, 4/42, Taberî, Târîh, 3/138.

621 İbn İshak, İbn Hişam, 4/142-143, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 3/77, Buhârî, Sahîh, 5/105-106, Müslim, 2/735, Heysemî, 10/31.

622 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, İbn Sa’d, 2/154, Ahmed b. Hanbel, 3/77, Taberî, Târîh, 3/138.

623 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Ahmed b. Hanbel, 3/77, Taberî, Târîh, 3/138.

624 Heysemî, 10/31.

625 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Vâkıdî, Megâzî, 3/958, İbn Sa’d, 2/154, Ahmed b. Hanbel, 3/76-77, Taberî, 3/138, İbn Esîr, 2/272.

626 Tevbe: 58-60, Taberî, Tefsîr, 10/157.

627 Taberî, Tefsîr, 10/162.

628 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Taberî, Târîh, 3/139, Beyhakî, Delâil, 5/203, Zehebî, Târîh, s. 508, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368.

629 İbn Kesîr, Bidâye, 4/368.

630 İbn Hacer, İsâbe, 3/558.

631 İbn Kesîr, Bidâye, 4/365.

632 İbn Kesîr, Bidâye, 4/365, İbn Hacer, İsâbe, 3/558.

633 İbn Abdilberr, 4/1525, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/323, İbn Hacer, İsâbe, 3/558.

634 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/323, İbn Kesîr, Bidâye, 4/364.

635 Abdurrezzak, 1/457-458, Ahmed b. Hanbel, 3/408.

636 Ahmed b. Hanbel, 3/409.

637 İbn Hacer, İsâbe, 4/176.

638 Ahmed b. Hanbel, 3/409.

639 Abdurrezzak, 1/458, Ahmed b. Hanbel, 3/409.

640 Ahmed b. Hanbel, 3/409.

641 Ahmed b. Hanbel, 3/409.

642 Abdurrezzak, 1/458, Ahmed b. Hanbel, 3/408.

643 Ahmed b. Hanbel, 3/409.

644 Abdurrezzak, 1/458, Ahmed b. Hanbel, 3/408.

645 Ahmed b. Hanbel, 3/408-409.

646 Ahmed b. Hanbel, 3/409, İbn Abdilberr, 4/1753.

647 Abdurrezzak, 1/458, Ahmed b. Hanbel, 3/408.

648 Abdurrezzak, 1/458.

649 Ahmed b. Hanbel, 3/409, İbn Abdilberr, 4/1753-1754.

650 İbn Abdilberr, 4/1752, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 6/279.

651 İbn Sa’d, 5/450.

652 Abdurrezzak, 1/458.

653 İbn Sa’d, 5/450, Zehebî, Siyer, 3/78.

654 Abdurrezzak, 1/458-459, Ahmed b. Hanbel, 3/408.

655 Vâkıdî, Megâzî, 3/958, İbn Sa’d, 2/154.

656 Vâkıdî, Megâzî, 3/958-959, Kastallânî, Mevâhib, 1/217, Diyarbekrî, 2/117.

657 Ebu Dâvud, 2/206.

658 Vâkıdî, Megâzî, 3/959, Ebu Dâvud, 2/206.

659 Vâkıdî, Megâzî, 3/959.

660 Yâkût, 2/142.

661 Ebu Dâvud, 2/206.

662 Ahmed b. Hanbel, 3/427, Tirmizî, Sünen, 3/274.

663 Ebu Dâvud, 2/206.

664 Ahmed b. Hanbel, 3/427, Tirmizî, Sünen, 3/274.

665 Vâkıdî, Megâzî, 3/959.

666 Ebu Dâvud, 2/206.

667 İbn Kesîr, Bidâye, 4/367.

668 Vâkıdî, Megâzî, 3/959.

669 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Vâkıdî, Megâzî, 3/959.

670 İbn İshak, İbn Hişam, 4/83.

671 Ebu’t-Tayyib, 6/4.

672 Vâkıdî, Megâzî, 3/959, İbn Sa’d, 5/446, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556, Zehebî, Târîh, s. 508, Halebî, 3/60.

673 Vâkıdî, Megâzî, 3/959, İbn Sa’d, 5/446, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556.

674 Vâkıdî, Megâzî, 3/959, İbn Sa’d, 5/446, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556, Zehebî, Târîh, s. 508.

675 Ebu’t-Tayyib, 6/4.

676 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556, Zehebî, Târîh, s. 508.

677 İbn Abdilberr, 3/1024, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556.

678 İbn Hazm, Cevâmi, s. 249, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 49.

679 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556, Zehebî, Târîh, s. 508, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 49.

680 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556, Zehebî, Târîh, s. 509, Halebî, 3/60.

681 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/556, Zehebî, Târîh, s. 509, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368, Diyarbekrî, 2/117, Halebî, 3/42, Zürkânî, 3/42.

682 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Vâkıdî, Megâzî, 3/959, Taberî, Târîh, 3/139, Hâkim, 3/270, Beyhakî, Delâil, 5/203, İbn Esîr, Kâmil, 2/272, Zehebî, Târîh, s. 508, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 49, Diyarbekrî, 2/117, Ezrakî, 3/41.

683 Vâkıdî, Megâzî, 3/958, Zürkânî, 3/42.

684 Vâkıdî, Megâzî, 3/959, Ahmed b. Hanbel, 3/426-427, Ezrakî, 2/207, Tirmizî, Sünen, 3/274.

685 Vâkıdî, Megâzî, 3/959, İbn Sa’d, 2/154.

686 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Beyhakî, Delâil, 5/230, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368.

687 İbn İshak, İbn Hişam, 4/144, İbn Hazm, Cevâmi, s. 248, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 49.

688 İbn İshak, İbn Hişam, 4/143, Vâkıdî, Megâzî, 3/960, Abdurrezzak, 5/382.

689 Vâkıdî, Megâzî, 3/944, İbn Sa’d, 2/152.

690 Ahmed b. Hanbel, 4/326, Buhârî, Sahîh, 3/62.

691 Vâkıdî, Megâzî, 3/950.

692 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, Vâkıdî, Megâzî, 3/949, İbn Sa’d, 2/153.

693 Vâkıdî, Megâzî, 3/950.

694 Vâkıdî, Megâzî, 3/950, İbn Sa’d, 2/153.

695 İbn Sa’d, 2/152.

696 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, İbn Sa’d, 1/115, Taberî, Târîh, 3/114.

697 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, Vâkıdî, Megâzî, 3/950.

698 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, Vâkıdî, Megâzî, 3/950, Taberî, Târîh, 3/134.

699 Vâkıdî, Megâzî, 3/950.

700 Ahmed b. Hanbel, 4/326.

701 Vâkıdî, Megâzî, 3/951, İbn Sa’d, 1/114.

702 Vâkıdî, Megâzî, 3/951, Abdurrezzak, 5/381, Ahmed b. Hanbel, 4/326, Buhârî, Sahîh, 3/62.

703 Vâkıdî, Megâzî, 3/951, Abdurrezzak, 5/381, İbn Sa’d, 1/115.

704 Zührî, Megâzî, s. 93, Abdurrezzak, 5/381, Ahmed b. Hanbel, 4/326, Buhârî, Sahîh, 3/62.

705 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131, Vâkıdî, Megâzî, 3/951, İbn Sa’d, 1/115, Taberî, Târîh, 3/135.

706 Ahmed b. Hanbel, 4/326, Buhârî, Sahîh, 3/62.

707 Zührî, Megâzî, s. 93, Abdurrezzak, 5/381.

708 İbn İshak, İbn Hişam, 4/131-132, Vâkıdî, Megâzî, 3/951-952, İbn Sa’d, 1/115, Ahmed b. Hanbel, 4/326, Buhârî, Sahîh, 3/62.

709 Ahmed b. Hanbel, 2/184.

710 İbn İshak, İbn Hişam, 4/132, Vâkıdî, Megâzî, 3/952, Ahmed b. Hanbel, 2/218, 4/326, Buhârî, Sahîh, 3/62, Taberî, Târîh, 3/135.

711 Zührî, Megâzî, s. 93, Abdurrezzak, 5/381, Ahmed b. Hanbel, 4/327, Buhârî, Sahîh, 3/62.

712 İbn İshak, İbn Hişam, 4/132, Vâkıdî, Megâzî, 3/952, İbn Sa’d, 2/154-155, Taberî, Târîh, 3/135.

713 Vâkıdî, Megâzî, 3/952.

714 İbn İshak, İbn Hişam, 4/132, Vâkıdî, Megâzî, 3/952, İbn Sa’d, 2/154-155 Taberî, Târîh, 3/135.

715 Abdurrezzak, 5/381-382, Ahmed b. Hanbel, 4/326.

716 İbn İshak, İbn Hişam, 4/132, Taberî, Târîh, 3/135.

717 Abdurrezzak, 5/382, Ahmed b. Hanbel, 4/327, Buhârî, Sahîh, 3/62.

718 Vâkıdî, Megâzî, 3/952.

719 İbn İshak, İbn Hişam, 4/132-133, Taberî, Târîh, 3/135.

720 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Vâkıdî, Megâzî, 3/952-953, Taberî, Târîh, 3/135.

721 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Taberî, Târîh, 3/135.

722 Vâkıdî, Megâzî, 3/953.

723 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Taberî, Târîh, 3/138.

724 Vâkıdî, Megâzî, 3/954.

725 Vâkıdî, Megâzî, 3/954-955.

726 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Vâkıdî, Megâzî, 3/954, Taberî, Târîh, 3/135.

727 Vâkıdî, Megâzî, 3/954.

728 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Vâkıdî, Megâzî, 3/954.

729 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

730 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/135-136.

731 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

732 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133-134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

733 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

734 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

735 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Taberî, Târîh, 3/136.

736 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Taberî, Târîh, 3/136.

737 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/956, Taberî, Târîh, 3/136.

738 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

739 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/956, İbn Kesîr, Bidâye, 4/361.

740 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

741 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

742 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

743 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

744 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

745 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

746 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Taberî, Târîh, 3/136.

747 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/956, Taberî, Târîh, 3/136.

İKİNCİ BÖLÜM
HEYETLER YILI

Amr b. Âs’ın Umman Hükümdarı Ceyfer ile Kardeşi Abd b. Cülendâ’ya Gönderilişi

Gönderiliş Tarihi, Mevkii ve Sebebi

Amr b. Âs’ın Umman’a gönderilişi, Hicretin 8. yılında, Zilkâde ayında idi.748

Umman; Yemen-Hind denizi sahilinde, Basra körfezinin darlaştığı yerdeki Arap şehirlerinin büyüklerinden olup, Hecer’in doğusundadır.749

Amr b. Âs’ın Umman kralı Ceyfer’le kardeşi Abd’e gönderilişinin sebebi, onları İslâmiyete davet etmekti.750

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Kur’ân-ı Kerîm’i en iyi okuyan Ebu Zeyd el-Ensârî’yi de, Amr b. Âs’la birlikte gönderdi.751

Kral Ceyfer ile kardeşi için752 Übeyy b. Ka’b’a yazdırdığı753 bir mektubu da ellerine verdi.754

Mektupta şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Allah’ın Resûlü755 Muhammed b. Abdullah’tan, Cülendâ’nın oğulları Ceyfer ve Abd’e!

Hidayete uyanlara, doğru yolu tutanlara selam olsun!

Bundan sonra, derim ki:

Ben sizin her ikinizi İslâm davetiyle Müslümanlığa davet ediyorum: Müslüman olunuz da selamete eriniz!

Ben, sağ olanları ahiret azabıyla korkutayım, kâfirler hakkında da Allah’ın emirlerini uygulayayım diye Allah’ın bütün insanlara gönderdiği peygamberiyim.

Eğer siz İslâmiyeti kabul ve ikrar ederseniz, sizi yine hükümdar yaparım!

Eğer İslâmiyeti kabul etmekten kaçınırsanız, muhakkak, hükümdarlığınız elinizden gidecek, süvariler meydanlarınızı çiğneyecek ve peygamberliğim mülk ve saltanatınıza galebe çalacaktır!”756

Amr b. Âs ile Ebu Zeyd’in Umman’da Yapacağı İşler

Umman halkı kelime-i şehadet getirmeyi kabul ederek Allah’a ve Resûlüne boyun eğecek olurlarsa, Amr b. Âs orada yönetim işleriyle uğraşacak;757

Yani Müslüman zenginlerden sadaka ve zekâtlarını toplayacak, onların yoksullarına dağıtacak,

Mecusîlerden (ateşe tapanlardan) cizye alacak,758

Müslümanlar arasındaki dâvâları da halledecekti.

Ebu Zeyd ise; namaz kıldıracak, halka İslâmiyeti anlatacak, Kur’ân-ı Kerîm’i ve sünnetleri öğretecekti.

Amr b. Âs ile Ebu Zeyd, Umman’a gittiler.

Ceyfer ile kardeşi Abd’i, deniz sahilindeki Suhar panayırında buldular.759

Suhar; Umman’ın her yıl Recep ayının başında açılıp beş gece süren panayırı idi.760

Amr b. Âs der ki:

“Umman’a vardığım zaman, önce Abd b. Cülendâ ile buluşmak istedim.

Çünkü, o, iki adamdan en uslusu idi.761

Ona:

‘Ben sana ve senin kardeşine Resûlullah Aleyhisselâmın gönderdiği elçisiyim!’ dedim.

Abd:

‘Kardeşim yaşça ve saltanatça benden önce gelir. Ben seni onunla görüştüreyim. Mektubunu o okusun!’ dedi.762

Sonra da:

‘Sen nelere davet ediyorsun?’ diye sordu.

‘Ben seni Bir olan, eşi ortağı olmayan Allah’a iman ve ibadet etmeye, O’ndan başkasına tapmayı bırakmaya, Muhammed’in de O’nun kulu ve Resûlü olduğuna şehadet getirmeye davet ediyorum!’ dedim.

Abd b. Cülendâ:

‘Ey Amr! Sen kavminin ulu kişisi olan bir kişinin oğlusun.

Senin baban bu hususta nasıl davrandı, ne yaptı?

Şüphe yok ki; o bize bu yolda bir misal, bir örnek olabilir!’ dedi.

‘O, Muhammed Aleyhisselâma iman etmeden ölüp gitti.

Ben onun da Müslüman olmasını ve Muhammed Aleyhisselâmı doğrulamasını çok arzu ederdim!

Ben de önceleri onun görüşünde idim.

Nihayet, Allah beni İslâmiyete hidayet etti’ dedim.

Abd:

‘Sen ona ne zaman tâbi oldun?’ diye sordu.

‘Necaşî’nin yanında!’ dedim ve Necaşî’nin ne zaman Müslüman olduğunu haber verdim.

Abd:

‘Necaşî’nin kavmi, onun hükümdarlığı hakkında ne yaptı?’ diye sordu.

‘Hükümdarlığında bıraktılar ve ona tâbi oldular!’ dedim.

‘Uskuflar763 ve ruhbanlar da ona tâbi oldular mı?’ diye sordu.

‘Evet!’ dedim.

Abd:

‘Ey Amr! Söylediğin şeye dikkat et! Adam için, yalan söylemekten daha ayıp, daha kötü bir huy yoktur!’ dedi.

‘Ben ne yalan söylerim, ne de dinimizde yalanı helâl sayarız!’ dedim.

Abd:

‘Herakliyus, Necaşî’nin Müslüman olduğunu öğrenebilmiş mi idi?’ diye sordu.

‘Evet!’ dedim.

Abd:

‘Bu, nasıl ve hangi şeyle öğrenilebilmiş?’ dedi.

‘Necaşî, Herakliyus’a harac gönderirmiş. Müslüman olduğu, Muhammed Aleyhisselâmın peygamberliğini doğruladığı zaman:

‘Hayır! Vallahi, benden bir tek dirhem bile istemiş olsa, ona vermem!’ demiş.

Herakliyus onun bu sözünü haber alınca, kardeşinin oğlu Yennak:

‘Senin dinine aykırı, sonradan ortaya çıkan bir dini din edinen kulunun yaptıklarını yanına bırakacak mısın?!’ demiş.

Herakliyus da:

‘Adam kendisi için bir din seçmişse, ben ona ne diyebilirim?

Vallahi, ben de, esirgeyip cimrilik etmeseydim, muhakkak onun yaptığı gibi yapardım!’ demiş’ dedim.

Abd:

‘Ey Amr! Neler söylediğine dikkat et!’ dedi.

‘Vallahi, sana doğru söylüyorum!’ dedim.

Abd:

‘Peygamberiniz neleri emrediyor? Nelerden de sakındırıyor? Onları da bana haber ver?’ dedi.

‘Yüce Allah’ın buyruklarına boyun eğmeyi emrediyor. Ona asi olmaktan, karşı koymaktan sakındırıyor. İyiliği, akraba haklarını gözetmeyi emrediyor. Zulümden, haksızlıktan, zinadan, içkiden, taşlara, putlara, sâlibe tapmaktan sakındırıyor’ dedim.

Abd:

‘Onun davet etmiş olduğu bu şeyler ne kadar güzeldir!

Kardeşim beni dinlese, bana uysa da, gidip Muhammed’e iman ve onun getirdiklerini doğrulasak ne iyi olurdu.

Fakat, kardeşim saltanata düşkün ve onu elden bırakmakta cimridir!’ dedi.

‘Eğer o Müslüman olursa, Resûlullah Aleyhisselâm yine onu kavmine hükümdar yapar. Zenginlerinden sadakalarını alır, fakirlerine, yoksul olanlarına verir’ dedim.

Abd:

‘Hiç şüphesiz, bu da güzel ahlâktır!’ dedi ve ‘Sadaka dediğin nedir?’ diye sordu.

Mallar hakkında farz kılınan zekât ve sadakanın nev’ ve miktarlarını ona haber vere vere develerin zekâtına geldiğim zaman, Abd, bana:

‘Ey Amr! Ağaçlardan, otlardan yayılan ve sulanmak için su başlarına sürülen yaylım hayvanlarımızdan da mı zekât ve sadaka alacaksın?’ diye sordu.

‘Evet!’ dedim.

Abd:

‘Vallahi, yurtları uzak, sayıları da pek çok olan kavmimin bunu benimseyeceklerini pek sanmıyorum!’ dedi.764

Kapısında günlerce bekledim.765

Abd, kendisine verdiğim haberlerin hepsini kardeşine ulaştırdı.766

Sonra, bir gün, Ceyfer beni çağırdı. Yanına girdim.767

Ceyfer’in adamları, hemen kollarımı tuttular.

Ceyfer:

‘Bırakınız onu!’ deyince, bıraktılar.

Oturmak için ileri vardım. Beni oturtmadılar.

Ceyfer’e baktım.

Bana:

‘Dileğini getir!’ dedi.768

Mühürlü mektubu kendisine sundum.

Açıp sonuna kadar okuduktan sonra, kardeşine verdi.

O da, Ceyfer gibi okudu.

Kendisini, kardeşi Ceyfer’den daha uslu ve mülayim gördüm.769

Ceyfer:

‘Bana haber ver: Kureyşîler bu hususta ne yaptılar? Nasıl davrandılar?’ diye sordu.

‘İslâmiyeti benimseyerek de, kılıç korkusu ile de tâbi oldular!’ dedim.

Ceyfer:

‘Onun yanında bulunanlar kimlerdir?’ diye sordu.

‘Allah’ın hidayetiyle akılları başlarına gelip dalâlet içinde bulunduklarını anlamış, İslâmiyete can atmış ve Resûlullahı başka herşeye tercih etmiş, üstün tutmuş olanlardır.

Şu çıkış yeri bulunmayan vadilerde senden başkasının kaldığını bilmiyorum!

Sen bugün Müslüman olmaz, Resûlullaha uymazsan, süvarilere çiğnenirsin. Cemaatin de perişan ve darmadağın olur.

Müslüman ol, selamete er! Yine, kavminin üzerine hükümdar olursun!

Senin üzerine ne süvariler, ne de piyadeler gelir!’ dedim.770

Ceyfer:

‘Sen bugün beni kendi halime bırak da, yarın yanıma dön!’ dedi.771

Ceyfer’in kardeşinin yanına döndüm. Bana:

‘Ey Amr! Eğer saltanatı esirgemez, cimriliği tutmazsa, kendisinin Müslüman olacağını umarım’ dedi.

Ertesi gün olunca, tekrar Ceyfer’e gittim.

Ceyfer, içeri girmeme izin vermeye yanaşmadı.

Ceyfer’in kardeşi Abd’in yanına döndüm. Ceyfer’le buluşamadığımı ona haber verdim.

Bunun üzerine, beni götürüp Ceyfer’le buluşturdu.772

Ceyfer:

‘Ben senin davet ettiğin şey üzerinde düşündüm:

Eğer ben elimdeki saltanatımı başka bir adama bırakırsam, Arapların en zayıfı ve düşkünü durumuna düşerim!773

Onun süvarileri, buralara kadar gelip ulaşamazlar.

Eğer gelir, ulaşırlarsa, ortada kimi bulup da savaşacaklar?’ dedi.774

‘Öyleyse, ben yarın çıkıp gideceğim!’ dedim.

Ceyfer benim gideceğime kanaat getirince,775 kardeşi onunla gizlice konuştu:

‘Biz bu hususta ona üstün gelemeyiz!

Kendilerine haber saldığı her hükümdar, davetine icabet etti!’ dedi.776

Ceyfer, ertesi günü, sabahleyin, bana haber saldı.

Huzuruna varınca,777 kendisine:

‘Ey Cülendâ! Sen her ne kadar bizden uzakta bulunuyorsan da, Allah’tan uzakta değilsindir.

Seni tek başına yaratmış olan Allah, ibadeti yalnız Kendisine tahsis etmene ve O’nun seni yaratırken işe karıştırmadığını senin de ibadette O’na ortak tutmamana lâyıktır.

İyi bil ki; sen ölü bir halde iken, O seni diri kıldı.

Seni yine eski haline çevirecek, öldürecek, sonra da diriltecektir.

Bak! Şu ümmî peygamber sana dünya ve ahiret mutluluğunu sağlayacak bir din getirmiştir.

Ahiret ecir ve mükâfatını isteyen, ondan yararlanır.

Nefsine uyan ise, onu bırakır.

Sonra bak! İyi düşün ki; o, insanların getirdiği şeylere hiç benziyor mu?

Eğer benzemiş olsaydı, belli olur, açıkça görülürdü.

Sen bu haber üzerinde muhayyersin:

Bu, kullarınkine benzemiyorsa, Allah tarafından olduğunu ve söylenen şeyi kabul et!

Eğer işe önem vermez, aldırış etmezsen, va’d edilen şey başına gelir!’ dedim.778

Ceyfer:

‘Vallahi, sen beni o ümmî peygambere kılavuzladın ki, onun hayır ve iyilik adıyla emredeceği şeyleri tutacak, yerine getirecek olanların ilki ben olacağım!

Onun kötülük adıyla yasaklayacağı şeyleri bırakacak olanların ilki de ben olacağım!

Yenince sevinme ve kibirlenme, yenilince de üzülme ve daralma olmayacak!

Verilen söz üzerinde durulacak, verilen söz yerine getirilecek!

Vâkıf olunan sırda da, sır sahibiyle bir olunmaktan geri durulmayacak!

Ben şehadet ederim ki; o, peygamberdir!’ dedi.779

Ceyfer de, kardeşi de, böylece İslâmiyeti kabul ve Muhammed Aleyhisselâmın peygamberliğini tasdik ettiler.780

O bölgede bulunan bütün Arapları da Müslümanlığa davet ettiler.

Onlar da, davete icabet edip Müslüman oldular.781

Zekât ve sadakaları toplamak, aralarında hüküm vermek vazifeleriyle beni başbaşa bıraktılar.

Bana aykırı davrananlara karşı da, bana yardımcı oldular.782

Zenginlerden zekât ve sadakalarını alıp yoksullarına dağıttım.783

Resûlullah Aleyhisselâmın vefatı haberi bize ulaşıncaya kadar, Ummanlıların yanında oturmaktan ayrılmadım.”784

Ceyfer’in de, söylediği bir şiirde:

Amr b. Âs’ın gelip hakkı bildirdiğini, öğütlediğini, kendisinin de Allah için Müslüman olduğunu, bunu bağıra bağıra açıkladığını ifade ettiği görülür.785

Yüce Allah hepsinden razı olsun!

Alâ’ b. Hadramî’nin Münzir b. Sâvâ’ya Gönderilişi

Gönderiliş Tarihi, Mevkii, Sebebi

Alâ’ b. Hadramî’nin Bahreyn’de Münzir b. Sâvâ’ya gönderilişi, Hicretin 8. yılında, Zilkâde ayının sonuna, Ci’râne’den sonraki günlere rastlar.786

Bahreyn; Hindistan’la Basra ve Umman arasında, deniz sahilindeki memleketlerin hepsinin adıdır.

Bol kaynakları, akarsuları bulunan geniş bir ülkedir.787

Her yıl Cumâde’l-âhire ayının başında açılıp ay sonuna kadar süren Müşakkar panayırı Hecer’de kurulurdu.788

Bahreyn, Fars memleketlerinden olup, Arapların Abdulkays, Bekr b. Vâil ve Temim kabilelerinden birçok halk, Bahreyn kırlarında oturmakta idiler.

Münzir b. Sâvâ, Farslar tarafından Bahreyn’deki Araplar üzerine tayin edilmişti.

Münzir; Hecer veya Esbez köyünden ve Abdullah b. Zeydü’l-Esbezî oğullarındandı.

Esbezîler, atlara taparlardı.

Bahreyn halkından kimi Mecusî, kimi Yahudi, kimisi de Hıristiyandı.789

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Alâ’ b. Hadramî’yi, Bahreyn hükümdarı Münzir b. Sâvâ’yı İslâmiyete davet etmek üzere gönderdi.790

Alâ’ b. Hadramî’nin yanına Ebu Hureyre’yi de kattı.

Kendilerine hayır tavsiyesinde bulundu.

Alâ’ b. Hadramî için, deve, sığır, davar, meyve ve sair malların zekâtları hakkında bir yazı da yazdırdı.

Alâ’ b. Hadramî bu yazıyı Müslüman olan halka okuyacak ve zekâtlarını ona göre toplayacaktı.791

Alâ’ b. Hadramî, Bahreyn halkını İslâmiyete davet edecek, yanaşmadıkları takdirde cizye (vergi) ödemelerini kendilerine teklif edecekti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Münzir b. Sâvâ’ya ve Hecer’in Mecusî din başkanı Sîbuht’a birer mektup göndererek, İslâmiyeti kabule yanaşmadıkları takdirde cizye (vergi) ödemeye kendilerini davet etti.792

Peygamberimiz Aleyhisselâm, mektubunda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Muhammed Resûlullah’tan Münzir b. Sâvâ’ya!

Hidayete uyanlara selam olsun!

Bundan sonra, derim ki:

Ben seni İslâmiyete davet ediyorum. Müslüman ol, selamete er!

Allah senin iki elinin altındaki şeyi (hükümdarlığını) yine sende bırakır.

Şunu da iyi bil ki; benim dinim, develerin ve atların gidebilecekleri yerlere kadar uzanacak, hakim olacaktır!”793

Alâ’ b. Hadramî, Münzir b. Sâvâ’nın yanına vardı ve ona:

“Ey Münzir! Şüphe yok ki, sen dünya işlerinde büyük bir akla sahipsin! Onu ahiret işlerinde küçültme!

Şu Mecûsîlik (ateşe tapıcılık) kötü bir dindir.

Onda, ne Arapların, ne de Ehl-i Kitab bilginlerinin iyi göreceği bir şey yoktur!

Onda, evlenilmelerinden utanılanlarla (kendileriyle evlenilmemesi gerekenlerle) evlenirler!

Yenilmesi uygun olmayanları yerler!

Kıyamet günü kendilerini yiyecek, yakacak olan ateşe dünyada tapar dururlar!

Sen ne aklı kıt, ne de görüşsüz bir kimsesin!

Bak! İyi düşün!

Hiç yalan söylemeyen bir kimseyi doğrulamaman, hiç hıyanet etmeyen bir kimseye güvenmemen, verdiği sözden hiç caymayan bir kimseye itimad etmemen, inanmaman sana yakışır mı?!

İşte, böyle olan o ümmî peygamberdir ki, vallahi, aklı başında olan kimse, hiçbir zaman onun emrettiği şeyin yasaklanması veya onun yasakladığı şeyin emredilmesi gerekeceğini söyleyemeyeceği gibi, onun affederken affını biraz arttırması veya cezalandırırken cezasını biraz kısması gerekeceğini de söyleyemez!

Akıl, fikir ve basiret sahiplerince, bu böyledir!” dedi.

Münzir b. Sâvâ:

“Elimdeki, önümdeki şu saltanatıma baktım; onu ahiret dışında ve yalnız dünyaya elverişli buldum!

Sizin dininize baktım, onu hem ahirete, hem dünyaya elverişli buldum!

Kendisinde yaşama ve öldükten sonra yaşamaya dönüş umudu bulunan bir dini kabul etmeme ne engel var?” dedi.794

Münzir b. Sâvâ da, Mecusî din başkanı Sîbuht da Müslüman oldu.795

Münzir b. Sâvâ, İslâm ibadet ve amelleriyle Müslümanlığını güzelleştirdi.796

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Münzir b. Sâvâ’nın Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mektubuna Cevab Yazışı

Münzir b. Sâvâ, Peygamberimiz Aleyhisselâmın mektubuna yazdığı karşılıkta, Müslüman olduğunu ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın peygamberliğini doğruladığını bildirdikten sonra,797 şöyle dedi:

“Bundan sonra, arzolunur ki:

Yâ Rasûlallah!798 Mektubunu799 Bahreyn,800 Hecer halkına okudum.801

Onlardan, İslâmiyetten hoşlanıp Müslüman olmak isteyenler, İslâmiyete girdiler.

Bazıları ise, Müslüman olmak istemediler.

Ülkemde, kendi dinlerinde kalan Mecusîler ve Yahudiler de vardır. Bu hususta ne yapacağımı da bana bildir!”802

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Münzir b. Sâvâ’ya Cevabı

“Muhammed Resûlullah’tan Münzir b. Sâvâ’ya!

Allahın selamı üzerine olsun!

Ben, sana olan hidayet nimetinden dolayı hamd ederim O Allah’a ki, Kendisinden başka hiçbir ilah yoktur!803

Ben, Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına, Muhammed’in de Allah’ın kulu ve resûlü olduğuna şehadet ederim!804

İmdi, mektubun bana geldi.805 Okutup içindekileri dinledim.806

Ben sana Yüce Allah’ı ve O’nun buyruklarına göre hareket etmeni hatırlatırım!

Muhakkak ki, öğüt veren kişi, onunla kendisi de öğütlenmiş, sevabından yararlanmış olur.

Elçilerime itaat eden ve onların buyruklarına uyan kişi, bana uymuş ve itaat etmiş olur. Onların öğütlerini dinleyen, beni dinlemiş olur.

Elçilerim seni bana övdüler ve hayırla andılar.

Senin kavmin hakkındaki iltimasını, şefaatini kabul ettim.

Onlardan, Müslüman olanları, Müslüman oldukları şeylere bırak!

Günahkâr olanların geçmişteki suçlarından, geç. Onları geçmişlerinden suçlu tutma!

İyi bil ki; sen iyi davrandıkça, seni işinden uzaklaştırmayız, sen vekilimiz olarak orada kalırsın!807

Her kim bizim namazımızı kılar, bizim Kıblemize yönelir, bizim kestiklerimizi yerse, o Müslümandır.808 Ona Allah’ın ve Resûlünün himayesi vardır.809 Kendisi, Müslümanların sahip oldukları haklara sahip ve onların mükellef bulundukları vazifelerle mükellef olur.

Bunu yapmayan kimsenin, Maâfirî elbisesi kıymetine göre cizye olarak bir dinar ödemesi gerekir.

Selam ve Allah’ın rahmeti senin üzerine olsun. Allah seni yarlıgasın!”810

***

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Münzir b. Sâvâ’ya Hecerliler hakkındaki mektuplarında da şöyle buyurdu:

“İslâm’ı onlara arz ve teklif et!811 Kendilerini İslâmiyete davet et!

Eğer Müslüman olurlarsa, bizim sahip olduğumuz haklara onlar da sahip ve bizim mükellef bulunduğumuz vazifelerle onlar da mükellef olurlar.812

Eğer Müslüman olmaktan kaçınırlarsa, kendilerinden cizye (vergi) alınır.

Onların ne kestikleri yenir, ne de kendileriyle evlenilir.”813

“Müslüman olmayanlardan, arazi sahibi olmayan herkesi, dört dirhem ile bir aba ödemekle mükellef kıl!”814

***

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Münzir b. Sâvâ’ya gönderdiği başka mektuplarında, şöyle buyurdu:

“Allah’a hamd ü senadan sonra, derim ki:

Elçilerim seni bana övdüler.

Hiç şüphesiz, sen böyle iyi oldukça, ben de sana iyi davranacak ve işine göre, seni mükâfatlandıracağım!

Allah’a ve Resûlüne bağlılıkta devam et!

Selam olsun sana!”

***

“Allah’a hamd ü senadan sonra, derim ki:

Ben sana Kudâme (b. Maz’un) ile Ebu Hureyre’yi gönderdim.

Ülkene ait cizye (vergi)lerden, yanına toplamış olduklarını, bunlara teslim et! Vesselâm!”815

***

Peygamberimiz Aleyhisselâm Bahreyn halkı için yazdırdığı mektupta da şöyle buyurdu:

“Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra, derim ki:

Siz namazınızı kılar, zekâtınızı verir, Allah’a ve Resûlüne iman ve itaat eder, meyve mahsullerinden uşr, hububatınızdan yarım uşr verir, çocuklarınızı Mecusîleştirmez iseniz, Müslüman olurken sahip bulunduğunuz size kalacak, ateşgede malları Allah’a ve Resûlüne ait olarak bunun dışında tutulacaktır.

Eğer buna yanaşmazsanız, size cizye (vergi) salınacaktır.”816

Bahreyn Hecer Halkından Müslüman Olmayanlarla Anlaşma Yapılışı

Münzir b. Sâvâ, Peygamberimiz Aleyhisselâmın mektubunu Hecer halkına okudu.

Onlardan bir kısmı Müslüman oldular.817

Gerek Münzir b. Sâvâ’nın ve gerek Mecusî din başkanı Sîbuht’un yanlarında bulunan Araplarla o bölgedeki bütün Araplardan ve Arap olmayanlardan da bazı kimseler Müslüman oldular.

Mecusî, Yahudi ve Hıristiyan halkı ise, Müslüman olmak istemediler. Cizye ödemeye razı oldular. Alâ’ b. Hadramî ile anlaşma yaptılar. Alâ’ b. Hadramî aralarında bir de anlaşma yazısı yazdı.

Yazılan yazıda şöyle denildi:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Alâ’ b. Hadramî’nin Bahreyn halkıyla üzerinde anlaşma yaptığı hususun belgesidir.

Alâ’ b. Hadramî, bizi işe el sürdürmeyecekler ve hurma mahsulünü bizimle bölüşecekler, diye onlarla muahede yapmıştır.

Kim buna riayet etmezse, Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların lâneti onun üzerine olsun!

Amma cizyeye gelince; o, erginlik çağına basan, ustura tutmaya başlayan her erkek başına bir dinar,818 yahut her yıl 24 dirhem alınır.819

Çocuktan, kadından,820 âmâdan, son derece yaşlanmıştan, bunaktan, oturak olandan alınmaz.821

***

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Alâ’ b. Hadramî’ye gönderdiği mektupta şöyle buyurdu:

“Allah’a hamd ü senadan sonra, derim ki:

Münzir b. Sâvâ’ya iki kişi gönderdim. Onlar, Münzir’in yanına toplamış olduğu cizyeleri kendisinden teslim alacaklardır.

Sen bu işi çabuklaştır.

Zekât ve aşardan senin yanına topladıklarını da onlarla birlikte gönder, vesselam!”822

Alâ’ b. Hadramî, Bahreynlilerin Müslüman olanlarından uşr (aşar), müşrik olanlarından da cizye almakta, toplamakta idi.823

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Umman Hükümdarlarından Olup Bahreyn’de Oturan İki Zât ile Onlardan Olanlara Mektubu

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Umman hükümdarlarından olup Bahreyn’de oturan Esbezli Abdullah adındaki iki zâtla onlardan olanlara da bir mektup göndermiş ve mektubunda şöyle buyurmuştu:

“Allah’ın Resûlü Muhammed Peygamberden Umman hükümdarları Esbezli Abdullah’lar ile, onlardan Bahreyn’de bulunanlara:

Onlar; iman ederler, namazı kılarlar, zekâtı verirler, Allah’a ve Resûlüne itaat ederler, Peygamberin hakkını verirler, mü’minlerin yaptıkları gibi, kurbanlarını keserler ise, hiç şüphesiz mü’mindirler. Müslüman olurken sahip bulundukları şeyler, kendilerine kalacaktır.

Beytü’n-nar=ateşgede malları, Allah’a ve Resûlüne ait olarak, bunun dışında tutulacaktır.

Hurmadan uşr, hububattan yarım uşr zekât olarak alınacaktır.

Müslümanlar onlara yardım etmek ve öğüt vermekle mükellef bulundukları gibi, onlar da Müslümanlara böyle yapmakla mükelleftirler.

Onların değirmenleri kendilerine ait olup, onlar oralarda unlarını istedikleri gibi öğüteceklerdir.”824

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Sîbuht b. Abdullah’ın Mektubuna Cevabı

Peygamberimiz Aleyhisselâm Sîbuht b. Abdullah’ın mektubuna verdiği cevapta şöyle buyurdu:

“Akra’ mektubunu bana getirdi. Kavmin hakkındaki şefaat dileğini de bildirdi.

Şefaatini kabul ettim.

Kavmin hakkında Akra’ın söylediklerini doğru buldum.

İstediğini benden istemene, memnun oldum.

Fakat, ben onu iyice tanımamı ve senin benimle görüşmeni uygun gördüm.

Eğer yanımıza gelirsen, sana ikramda bulunurum.

Gelemez, bulunduğun yerde oturursan, yine de, sana ikram ederim.

Sonra, derim ki: Ben hiç kimseden armağan istemem. Fakat, bana sen armağan verirsen, kabul ederim.

Valilerim senin tutum ve davranışından memnundurlar.

Namaz, zekât ve mü’minleri ağırlamak gibi yapmakta olduğun ibadet ve faziletlere en güzel şekilde devam etmeni sana tavsiye ederim.

Senin kavmine ‘Benî Abdullah’ ismini verdim.

Namaz kılmayı, güzel amellerin en güzellerini işlemeyi onlara emret!

Seni ahiret mükâfatıyla müjdelerim!

Sana ve mü’min olan kavmine selam olsun!”825

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Bahreyn Hecer Halkına Uyarı Mektubu

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Peygamber Muhammed’den, Hecerlilere!

Sizler, selamette olasınız!

Sizlere hidayet nasip ettiğinden dolayı hamd ederim O Allah’a ki, O’ndan başka hiçbir ilah yoktur!826

İmdi, doğru yola kılavuzlandıktan sonra sapmamanızı, doğru yola ulaştırıldıktan sonra yoldan çıkmamanızı, Allah ve öz canlarınız için, sizlere ehemmiyetle tavsiye ederim!

Elçileriniz yanıma geldiler.

Onlar, sizin yanınıza, sevinçli olmaktan başka bir suretle de gitmediler.

Sizin üzerinizdeki bütün hak ve yetkilerimi kullanmış olsaydım, sizi Hecer’den sürer çıkarırdım!

Halbuki, sizin burada bulunmayanlarınız hakkındaki şefaatleri kabul ettim.

Burada bulunanlara da, câizeler verdim.

O halde, Allah’ın üzerinizdeki nimetini anınız!

Sonra, iyi biliniz ki; sizin yaptıklarınızın haberi de bana gelmiş bulunuyor!

İçinizden iyi olanlar kötü olanların kötülüklerinden sorumlu tutulmayacaktır!

Buyruk sahiplerim size geldiği zaman, onlara itaat ediniz!

Allah’ın emri üzere, O’nun yolundaki vazifelerinde kendilerine yardımcı olunuz! İçinizden, iyi ve yararlı iş yapanın bu hizmeti, ne Allah katında, ne de benim katımda zayi olacaktır.”827

Bahreyn’den Medine’ye Gönderilen Malların Müslümanlara Dağıtılışı

Alâ’ b. Hadramî’nin Bahreyn’den Peygamberimiz Aleyhisselâma gönderdiği para 80.000 dirhem idi.

Medine’ye ne bundan önce, ne de bundan sonra, bu kadar çok para gelmemiştir.828

Peygamberimiz Aleyhisselâmın emriyle, onlar Mescidde hasırlar üzerine döküldü.

Namaz için ezan okundu.829

Peygamberimiz Aleyhisselâm namaza çıktı. Hasır üzerine dökülen paralara hiç bakmadan, mihraba geçti.

Namazı kıldırdıktan sonra, geldi,830 paraların başına dikildi.

Müslümanlar da geldiler, hasır üzerindeki paraları gördüler.831

Peygamberimiz Aleyhisselâm oturdu.

Gördüğü herkese832 avuçlayıp avuçlayıp833 vermeye başladı.834

O sırada, Hz. Abbas da geldi ve:

“Yâ Rasûlallah! Bundan bana da ver!835

Çünkü, ben Bedir günü836 hem kendim için,837 hem de malsız olan838 (yeğenim) Akîl için kurtulmalık vermiştim” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen de al!” buyurdu.

Hz. Abbas hemen üzerindeki cübbesini çıkarıp içini malla (para ile) doldurdu. Gitmek için, sırtına kaldırmaya davrandı, kaldıramadı!839

Başını Peygamberimiz Aleyhisselâma çevirdi ve:

“Yâ Rasûlallah! Şunu sırtıma kaldırıver!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, gülerek:

“Malın bir kısmını geri bırak da, kaldırabileceğin kadarıyla kendin kalk!” buyurdu.840

Hz. Abbas:

“Yâ Rasûlallah! Bâri şunlardan birine emret de, bunu sırtıma o kaldırsın!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olmaz!” buyurdu.

Hz. Abbas:

“Öyleyse, sen kaldır!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olmaz!” buyurdu.

Bunun üzerine, Hz. Abbas malın birazını döktükten sonra kaldırmaya davrandı ve kaldıramayınca:

“Yâ Rasûlallah! Birine emret de, bunu sırtıma kaldırsın!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olmaz!” buyurdu.

Hz. Abbas:

“Bâri, sırtıma sen kaldır!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olmaz!” buyurdu.

Hz. Abbas onun birazını daha döktü. Sonra da, kaldırıp sırtına yüklenerek gitti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Abbas’ın mala karşı gösterdiği bu aşırı arzusuna şaştı, arkasından baktı durdu.841

Hz. Abbas ise, sırtladığı malla Mescidden çıkıp giderken:

“Allah, bize yaptığı iki va’dinden birisini bugün yerine getirdi.

Yani, ‘Eğer Allah’ın ezelî ilmine göre yüreklerinizde bir hayır, bir iman ve ihlas varsa, o Allah, sizden alınandan daha hayırlısını size verir ve sizi yarlıgar da!’ [Enfal: 70] buyurmuştu ki, bu aldığım mal, benden alınmış olan (kurtulmalık)dan daha hayırlıdır.

Amma Allah’ın yarlıgamak hususundaki va’dine gelince, doğrusu onu ne yapacağını pek bilemiyorum!” diyordu.842

İnşaallah o va’d de yerine gelmiştir.

Şair Ka’b b. Züheyr’in Müslüman Oluşu

Ka’b b. Züheyr’in Kimliği ve Kişiliği

Ka’b b. Züheyr, Müzeynelerdendir.

Ka’b’ın dedesi, Ebu Sülma Rebia’dır.843

Müzeynelerin yurtları, Gatafanların yurtları içinde idi.844

Züheyr’in, Ka’b ve Büceyr adında iki oğlu vardı.845

Ka’b büyük şairdi. Ka’b’ın babası da, kardeşi de büyük şair idiler.

Ka’b, şairlikte, kardeşi Büceyr’den üstündü. Babaları Züheyr ise, oğlunun her ikisinden de üstündü.846

Ka’b b. Züheyr; Peygamberimiz Aleyhisselâmı şiirle hicveden ve Mekke’nin fethi üzerine öldürülmemek için başını alıp kaçanlardandı.847

Büceyr Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüşüp Müslüman olduğu zaman848 Ka’b ona çok kızmış,849 gönderdiği bir şiirde:

“Yazıklar olsun sana!

Demek, sen ananda, babanda görmediğin bir dine girdin hâ?!

Oysa ki, kardeşin de o dinde değildir!

Demek, sen Ebu Bekir ve Me’mun’la [Resûlullah Aleyhisselâm denilmek isteniliyor] kandırıcı iki kadeh içtin, kendi dininden vazgeçtin hâ?!

Eğer sen böyle yapmadığını, dininde sebat ettiğini bize açıklarsan, sana üzülmeyeceğim!” dedi.850

Büceyr, Ka’b’ın şiirini gizlemeyi uygun görmeyerek Peygamberimiz Aleyhisselâma okudu.851

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ka’b’ın kanının dökülmesini helâl saydı852 ve:

“Kim rastlarsa, Ka’b’ı öldürsün!” buyurdu.853

Büceyr bunu Ka’b’a yazdı:

“Başının çaresine bak!” dedi.854

Ka’b’ın kendisi hakkında yazdığı şiire şiirle verdiği cevapta da şöyle dedi:

“Benim şu söylediklerimi Ka’b’a kim ulaştırır ola?

Ey Ka’b! Bâtıl, boş diye yerdiğin bu dinden daha gerçeği, daha sağlamı var mı sende? Sen, kurtulmak istediğin zaman, Uzzâ’ya ve Lât’a değil, Bir olan Allah’a yönel ve teslim ol ki, kurtulabilesin!

Kıyamet gününde, kaçılamayacak olan Cehennem ateşinden, Müslüman ve temiz kalbli insanlardan başkası kurtulamayacaklardır!

Züheyr’in dini -ki, onun dini hiçbir şey değildir- boştur!

Züheyr’in babası Ebu Sülma’nın dini de bana haramdır!”855

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Taif gazasından döndüğü sırada da, Büceyr, kardeşi Ka’b’a bir yazı yazmış ve o yazısında şöyle demişti:

“Resûlullah Aleyhisselâm, kendisini hicvedip yermiş, üzmüş olan Mekkelilerden bazılarını öldürttü.

Kureyş şairlerinden sağ kalan İbn Zibârâ ile İbn Ebi Vehb ise başlarını alıp kaçtılar.

Eğer canın sana gerekli ise, Resûlullah Aleyhisselâmın yanına acele gel!

Çünkü, o, yaptığına pişman olarak yanına gelen kimseyi öldürmez!856

İyi bil ki; Resûlullah Aleyhisselâmın yanına hiçbir kimse gelmemiştir ki, kendisi Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve Muhammed’in Resûlullah olduğuna şehadet etsin de, Resûlullah onun Müslümanlığını kabul etmiş olmasın!

Bu mektubum sana eriştiği zaman, Müslüman ol, hemen gel!857

Eğer sen bu dediğimi yapmayacak olursan, yeryüzünden, sığınıp kurtulabileceğin yere kadar başını al, git, kurtul!”858

Büceyr’in mektubu Ka’b b. Züheyr’e ulaşınca, dünya onun başına dar geldi. Hayatından korkmaya başladı.

Düşmanları da:

“O, artık, öldürülmüş demektir!” diyerek yaygaraya ve onu büsbütün korkutmaya koyuldular. Bunun üzerine, Ka’b Medine yolunu tutmaktan, Müslüman olmaktan başka çare bulamadı.

Medine’de, Cüheynelerden, aralarında tanışıklık ve dostluk bulunan bir adamın evine indi.

Adam ertesi gün sabah namazı vaktinde Ka’b’ı Peygamberimiz Aleyhisselâma götürdü.859

Peygamberimiz Aleyhisselâm o sırada Mescidinde halka halka oturan ashabının arasında bulunuyor, kâh dönüp o taraftakilerle, kâh dönüp bu taraftakilerle konuşuyordu.

Ka’b b. Züheyr devesini Mescidin kapısında ıhdırıp içeri girdi.

Kendisi Peygamberimiz Aleyhisselâmı gıyaben, sıfatlarıyla tanıyordu.860

Müzenî, Peygamberimiz Aleyhisselâma eliyle işaret ederek:

“İşte Resûlullah! Haydi, yanına var, kendin için eman dile!” dedi.

Ka’b b. Züheyr Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına kadar vardı, önüne oturdu.

Elini Peygamberimiz Aleyhisselâmın elinin üzerine koydu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ka’b’ı tanımıyordu.

Ka’b:

“Yâ Rasûlallah! Ka’b b. Züheyr, yaptıklarına pişman ve Müslüman olarak senden eman dilemeye gelmiş bulunuyor!

Ben onu sana getirsem, ona eman verir, kendisinin tevbesini ve Müslümanlığını kabul eder misin?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet!” buyurdu.861

Ka’b b. Züheyr:

“Şehadet ederim ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur! Sen de, O’nun Resûlüsün!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen kimsin?” diye sordu.

Ka’b:

“Ben Ka’b b. Züheyr’im!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Demek şu beyti söyleyen sensin hâ?!” buyurup Hz. Ebu Bekir’e dönerek:

“Ey Ebu Bekir! Ne demişti?” diye sordu.

Hz. Ebu Bekir, Ka’b’ın o beytindeki Me’mun kelimesini Me’mur diye okuyunca, Ka’b b. Züheyr:

“Yâ Rasûlallah! Ben bu beyti böyle söylememiştim” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Ya sen nasıl söylemiştin?” diye sordu:

Ka’b b. Züheyr:

“Ben onu ancak şöyle söylemiştim!” deyip, Memur sözünü Me’mun şeklinde düzelterek okudu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm beyitte kendisinden “Me’mun=Güvenilir kişi” diye bahsedildiğini görünce:

“Evet! Vallahi, Me’mundur, Emîn’dir!” buyurdu.862

Ka’b b. Züheyr “Yâ Rasûlallah! Ben Ka’b b. Züheyr’im!” diyerek kendisini tanıttığı zaman, Ensardan birisi sıçrayıp ayağa kalktı ve:

“Yâ Rasûlallah! Beni bırak da, şu Allah düşmanının boynunu vurayım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Vazgeç ondan! O, üzerinde bulunduğu halden pişman ve hakka dönmüş olarak gelmiştir!” buyurdu.

Ka’b b. Züheyr, Ensarın sözüne kızdı. Sonra da, “Bânet Suad” diye anılan uzun kasidesini Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzurunda okumaya başladı. Ka’b b. Züheyr, bu kasidesinde:

Sevgilisi Suad’ın boyunu bosunu, huyunu suyunu, vefasızlığını, bir sabah uzaklara çekip gittiğini, giderken de kendisinin kalbini birlikte alıp götürdüğünü... yana yakıla anlattıktan ve kendisini ona ulaştıracak yürügen devenin üstün vasıflarını birer birer saydıktan sonra, asıl konuya şöyle giriş yaptı:

“Suad’ın ayrılığı yetmiyormuş gibi, iki tarafa söz taşıyan rakipler, bana:

‘Ey Ebu Sülma’nın oğlu! Sen artık kendini ölmüş bil, say!’ dediler.

Kendilerine güvendiğim ve başvurduğum her dost da:

‘Biz seninle uğraşamayız! Kendin, başının çaresine bak!’ dediler.

Ben de onlara:

Öyleyse, dedim, siz beni serbest bırakınız!

Rahmân olan Allah her neyi takdir etmişse, o olur!

İnsanoğlu, ne kadar uzun yaşasa da, günün birinde ölür, teneşir tahtasının üzerine de taşınır.

Resûlullahın beni öldüreceği bana haber verildi.

Resûlullah katında, bağışlanmak da umulur.

Ben Allah’ın Resûlüne özür dileyerek geldim.

Resûlullahın katında mazeretler kabul olunur.

İlahî hidayetle, içi öğütler ve en yüce gerçeklerle dolu Kur’ân’ı sana indiren Allah hakkı için bana eman ver!

Beni rakiplerimin dedikodusu ile muaheze etme!

Hakkımda pek çok söylentiler olmuşsa da, ben pek o kadar suçlu değilimdir.

Ben şimdi öyle bir makamda bulunuyorum ki; burada gördüğüm ve işittiğim şeyleri bir fil görüp işitseydi, muhakkak titrerdi!

Burada beni ancak Allah’ın izniyle Peygamberin affına nail olmaktan başka bir şey kurtaramaz!

Ben yüce Peygambere karşı hiçbir itirazda bulunmadan, sağ elimi onun adaletli eline uzatıyorum.

Şimdi, söz, O’nun sözüdür!

Bence, en korktuğum şey; kendisiyle konuştuğum zaman, bana ‘Sen suçlusun! Sen sorumlusun!’ denilmesidir.

Bu arslan, arslanlar yurdu Asser ormanında yer yer sıralanan arslan yataklarının iç kesimindeki haşmetli yurdunda hüküm sürmektedir!

Bu öyle bir arslandır ki; erkenden ava çıkar, çifte yavrusunu yerlere parça parça serilmiş insan etleriyle besler!

Kendi akranıyla boğuştuğu zaman da, hasmını yerlere sermedikçe meydanı terketmeyi nefsine haram sayar!

Onun heybetinden, çölün yırtıcı arslanlarının sesleri kısılır!

Onun dolaştığı yerlerde insanlar dolaşamaz! Onun yaşadığı vadide, gücüne kuvvetine güvenen nice babayiğitlerin silah ve elbiseleri paralanmış, kendileri kurda kuşa yem olmuştur!

Şüphe yok ki; Resûlullah doğru yolu gösteren bir nur, kötülükleri yok etmek için Allah’ın sıyırılmış keskin, yalın kılıçlarından bir kılıçtır!”863

Ka’b b. Züheyr “Bânet Suad” kasidesini sonuna kadar okuyup bitirdiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm, sırtındaki bürdesini (hırkasını) çıkarıp ona giydirdi.

Hırka-i Şerîfin Tarihçesi ve Tavsifi

Rivayete göre; Muaviye b. Ebu Süfyan, halifeliği sırasında Ka’b b. Züheyr’e:

“Resûlullah Aleyhisselâmın hırkasını bize sat!” diye haber saldı864 ve kendisine 10.000 dirhem gönderdi.865

Ka’b b. Züheyr:

“Ben Resûlullahın hırkasını giymek hususunda hiç kimseyi kendime tercih edemem!” diyerek, Muaviye b. Ebu Süfyan’ın dileğini reddetti.

Ka’b b. Züheyr vefat ettiği zaman, Muaviye b. Ebu Süfyan, onu Ka’b’ın oğullarından 20.000 dirheme satın aldı.866

Bu mübarek hırka, halifeden halifeye tevarüs edile edile geçti.867

Emevî saltanatının çöküşünden sonra, ilk Abbasî halifesi Seffah Abdullah b. Muhammed (vefatı: Hicrî 136) tarafından 300 altına satın alındı.868

Bayramlarda halifeler tarafından giyilirdi.869

Halife Muktedir öldürüldüğü zaman, (Hicrî 320) kanı bulaşarak, bu mübarek hırka kirlendi.870

Abbasîler, Mısır’a gelirken onu yanlarında getirdiler.

Yavuz Sultan Selim Mısır’ı alıp halife olduğu zaman, Mısır’daki mübarek emanetler arasında o da İstanbul’a getirildi.871

İbn Esîr’in (vefatı: Hicrî 630) zamanına kadar halifeler,872 Kastalânî’nin (vefatı: Hicrî 923) zamanına kadar da sultanlar nezdinde bulunagelen873 ve bugün İstanbul’da Hırka-i Saâdet Dairesinde Müslümanlar tarafından ziyaret olunan bu mübarek hırka hakkında, Topkapı Sarayı Müdürü Tahsin Özbey şöyle der:

“1,24 metre boyunda, geniş kollu olup, siyah yünlü kumaştan yapılmıştır.

İçi, kaba dokunmuş, krem renk yünlü kumaş kaplıdır.

Önünde sağ tarafında 0,23 x 0,30 metre ebadında bir parçası noksandır.

Sağ kolunda da eksiklik vardır.

Yer yer haraptır.

Uzun yıllardan beri kumaşlar üzerinde devam eden tedkiklerimiz, bu kumaşın o devre ait olduğu kanaatını vermektedir.

Hırka-i Saadet; müteaddit bohçalara sarılmış olduğu halde, 0,57 x 0,45 x 0,21 ebadında üstten açılır çifte kapaklı altın bir çekmece içindedir.

Bunun üzerinde, Sultan Aziz tarafından yaptırılan ve şefaat talebini hâvi uzunca bir kitabe de bulunmaktadır.

İşbu çekmece, ayrıca bohçalar içinde olarak büyük bir altın sandukaya konulur ki, bu da Sultan Aziz tarafından yaptırılmış olup, üzerinde “Lâ ilâhe illallahu el melikül hakkul mübîn muhammedün resûlullah sâdıkul va’dil emîn” yazılıdır.

Dört ayaklı kaidesi de altın kaplamalıdır.

Not: Hırka-i Saâdetin bu ebadda Sultan III. Murad tarafından yaptırılmış olan altın bir mahfazası daha mevcuttur.

Bu, sanat itibarıyla fevkalâde olup, ayrıca zümrütlerle de bezenmiştir.

Fakat, Sultan Aziz yeni mahfazayı yaptırınca, birinci boş kalmış ve şimdi Hazinenin üçüncü salonunda teşhirdedir.”874

Benî Sa’lebe Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Kendilerinin ve Kabilelerinin Müslüman Olduklarını Haber Vermeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hicretin 8. yılında Ci’râne’den Medine’ye döndükten sonra, Benî Sa’lebelerden Medine’ye dört kişi gelerek Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Bizler, gerimizdeki kavmimizin elçileriyiz.

Biz de, kavmimiz de İslâmiyeti kabul ve ikrar etmiş bulunuyoruz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bunların ağırlanmalarını emretti.875 Elçiler, Remle binti Hâris’in konağına indirildiler.

Bilal-i Habeşî, onlara süt ve tereyağından yapılmış bir çanak tirit götürdü, yediler. Öğle namazında Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulundular ve:

“‘Hicret etmeyen kimse için, İslâmiyet de yoktur!’ hadisi hakkında ne buyurursunuz?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz nerede olursanız olun Allah’tan korktunuz mu, size zarar vermez!” buyurdu.876

Benî Sa’lebelerin temsilcileri, birkaç gün oturduktan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâma veda etmeye geldiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Bilal-i Habeşî’ye:

“Heyetlere câizeler verdiğimiz gibi, bunlara da câize ver!” buyurdu.

Bilal-i Habeşî, erimiş gümüş madeninden getirip, her birine beşer ukiyye877 gümüş verdi.

O zaman, bunlar, dirhem diye hiçbir şeye sahip değildiler.

Memnun olarak yurtlarına döndüler.878

Yüce Allah, onlardan ve kavimlerinden razı olsun.

Benî Suda’ Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları ve Kavimleri Adına da İslâmiyet Üzerine Bey’at Etmeleri

Benî Suda’ların Medine’ye gelişi, Hicretin 8. yılında Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ci’râne’den Medine’ye dönüşünden sonraya rastlar.879 Benî Suda’lar büyükçe bir kabile idi.880 Küfür ve şirkte devam ediyorlardı.881

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Yemen’e askerî birlikler gönderirken, hazırladığı bir birliğin başına Kays b. Sa’d b. Ubâde’yi kumandan tayin edip kendisine beyaz bir sancak bağlamış, ona ayrıca siyah bir bayrak da vermişti.882

Kays b. Sa’d, Kanat nahiyesinde toplanan 400 kişilik birliğiyle Yemen taraflarına gidip Benî Suda’ları yola getirecekti.

Ashabdan Ziyad b. Hâris es-Sudâî, bu birliğin nereye gitmeye hazırlandıklarını sorup kendisine Benî Suda’lar üzerine gidecekleri bildirilince, acele, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi ve:

“Yâ Rasûlallah! Kavmimin üzerine asker salmak istediğini öğrendim. Ben gerimdeki kavmimin elçisi olmak üzere sana geldim. Askerleri geri çevir. Ben kavmimi senin yanına getirmeye söz veriyorum!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Suda’lardan olan kardeş! Sen kavminin içinde sözü dinlenir bir kimse misin?” diye sordu.

Ziyad b. Hâris:

“Allah ve Resûlü sayesinde, evet!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, Kays b. Sa’d’ı ve birliğini Kanat’tan geri çevirdi.883

Ziyad b. Hâris de, hemen, kavmi olan Benî Suda’lara gitti.884

Onbeş gün sonra,885 onbeş kişilik bir heyetle Medine’ye geldi.886

Sa’d b. Ubâde:

“Yâ Rasûlallah! Bırak da, onlar benim evime insinler, konuğum olsunlar!” dedi.

Benî Suda’ heyeti, Sa’d b. Ubâde’nin evine indiler.

Sa’d b. Ubâde onlarla dost oldu. Kendilerine elbise giydirdi, ikramda bulundu.

Bundan sonra, Benî Suda’ heyeti, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldiler.887

“Biz, gerimizdeki kavmimiz adına da sana bey’at ediyoruz!” dediler.

Hem kendileri, hem kavimleri adına Peygamberimiz Aleyhisselâma bey’at edip Müslüman oldular.

Dönüp yurtlarına gittiler. İslâmiyet, böylece, Benî Suda’lar arasında da yayıldı.888

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Bâhile, Benî Sümâle ve Benî Huddan Temsilcilerinin Müslüman Olmaları, Kavimleri Adına da İslâmiyet Üzerine Bey’atta Bulunmaları

1. Bâhile elçisi Mutarrif’in Medine’ye gelişi; Mekke’nin fethinden sonra idi.889

Bâhileler, Bîşe vadisinde otururlardı.890

Bîşe; Yemen tarafındadır.891

Bâhilelerden Mutarrif b. Kâhin, kavmi adına elçi olarak Medine’ye geldi, Müslüman oldu ve kavmi için de Peygamberimiz Aleyhisselâmdan bir emannâme aldı.892

“Yâ Rasûlallah! Biz Müslüman olup selâmete erdik.

İslâmiyetin Allah’ın semavî dini olduğuna, Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına şehadet ettik.

Bizim için bir yazı yaz!” dedi.893

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, Mutarrif ve onun kavminden Müslüman olanlar için, malların zekâtı hakkında bir yazı yazdırdı.894

Yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bu, Muhammed Resûlullah tarafından, Mutarrif b. Kâhinü’l-Bâhilî ile Bîşe’de oturan Bâhilîler için yazılan yazıdır.

Kim üzerinde develerin çöktüğü, gecelediği ölü bir araziyi895 ihya ve imar ederse, orası onun olur.

Bâhilîler;

Her 30 sığırda yetişmiş 1 dana,

Her 40 davarda 1 davar,

Her 5 devede yaşlı 1 davar zekât olarak vermekle mükelleftirler.

Zekât tahsildarları, bu zekâtları ancak onların yaylım yerlerinde teslim alacaklardır.

Bâhileler, Allah’ın emanıyla emniyet ve selamettedirler.”896

Mutarrif söylediği bir şiirle Peygamberimiz Aleyhisselâmı övmüş, bununla da Bâhilîlerin imanlarını güçlendirmiştir.897

Allah ondan razı olsun!

2. Mutarrif’ten sonra, Bâhilelerden, Nehşel b. Malikü’l-Vâilî de, kavminin elçisi, temsilcisi olarak Peygamberimiz Aleyhisselâma geldi. Müslüman oldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Osman’a, Nehşel ve kavminden Müslüman olanlar için, içinde şeriat hükümlerinden bazıları bildirilen bir yazı yazdırdı.898

Yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Allah’ım! Senin isminle başlarım!

Bu, Muhammed Resûlullah’ın Benî Vâillerden Müslüman olup namazı kılan, zekâtı veren, Allah ve Resûlüne itaat eden, ganimetlerden Allah’ın ve Resûlünün (beşte bir) hissesini veren, Müslümanlığına şehadet getiren ve müşriklerden ayrılan kimseler için yazdırdığı yazıdır.

Onlar, Allah’ın emanıyla emniyet ve selamettedirler.

Muhammed, onlara kıymaktan tamamıyla uzaktır.

Onlar için ne toplanma, ne de kendilerinden uşr alınma vardır.

Onların âmilleri, zekât tahsildarları da kendilerinden olacaktır.”899

***

Benî Sümâlelerle Benî Huddanların temsilcilerinin Medine’ye gelişi Hicretin 8. yılında, Mekke’nin fethinden sonra idi.900

Benî Sümâlelerle Benî Huddanlar, Ezd-i Şenûelerden iki küçük kabiledir.901

Benî Sümâle ve Huddan kabilelerinden Abdullah b. Alesü’s-Sümâlî ile Müsliye b. Hizzanü’l-Huddânî, kavimlerinden bir heyet içinde gelerek Müslüman oldular ve kavimleri adına da bey’at yaptılar.

Allah onlardan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm; bunların mallarından ödemeleri gereken zekât miktarları hakkında da, Sabit b. Kays b. Şemmas’a bir yazı yazdırdı.

Sa’d b. Ubâde ile Muhammed b. Mesleme de, şahit oldular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bu, Muhammed Resûlullah tarafından deniz sahillerindeki kırlarda ve kırların hizasındaki vâhalarda oturanlara verilen yazıdır:

Onlara, hurma mahsulleri için ne ağaç üzerinde tahminleme, ne de ayarlı bez ölçekle ölçme vardır.

Onlar, hurmalar kurutma yerine konulduğunda, her on veskte bir veskini zekât olarak vermekle mükelleftirler.”902

Hicazlılara göre; 1 vesk 60 sa’dır. Bu da, 320 rıtl, Iraklılara göre ise 430 rıtl tutar.903 1 rıtl da 12 ukiyyedir. 1 ukiyye de 40 dirhemdir.904

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Oğlu Hz. İbrahim’in Doğuşu

Hz. İbrahim, Hicretin 8. yılında Zilhicce ayında Hz. Mâriye’den doğdu.905

Hz. Mâriye; Mısırlılar katında yüksek mevkili bir aileye mensuptu.906

İskenderiye kralı Mukavkıs tarafından Peygamberimiz Aleyhisselâma hediye edilmiş, Peygamberimiz Aleyhisselâm da onu kendisi için örtündürmüştü.907

Hz. Mâriye’ye; Medine’nin Avâlî diye anılan yukarı kısımlarında, Benî Nadîr Yahudilerinden, Müslüman olan ve Uhud’da şehit düşen Muhayrık’ın Peygamberimiz Aleyhisselâma teslim edilmesini vasiyet ettiği yedi hurma bahçesinden Meşrebe adındaki hurma bahçesi tahsis edilmişti.

Hz. Mâriye bu hurma bahçesinde oturur, hurma mahsulü ile ilgilenirdi.908

Hz. İbrahim bu bahçede dünyaya geldi.909

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. İbrahim’in doğduğuna çok sevindi.910

Hz. İbrahim’in doğum ebeliğini yapan,911 Peygamberimiz Aleyhisselâmın azadlılarından Ebu Râfi’in zevcesi Selma Hatun da, Hz. Mâriye’den Peygamberimiz Aleyhisselâmın bir oğlan çocuğu doğduğunu Ebu Râfi’e haber verdiği, o da gidip bunu Peygamberimiz Aleyhisselâma müjdelediği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona bir köle bağışladı.912

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu gece benim bir oğlum doğdu. Ona atam İbrahim’in ismini koydum!” buyurdu.913

Hz. İbrahim doğduğu zaman, Cebrail Aleyhisselâm gelip:

“Esselâmü aleyke yâ Ebâ İbrâhîm!=Selam olsun sana ey İbrahim’in babası!” diyerek selamladı.914

Emzikli Ensar kadınları, Peygamberimiz Aleyhisselâma olan sevgi ve saygılarından dolayı, Hz. İbrahim’i Hz. Mâriye’den alıp emzirmek için yarışıyorlardı.915

Ümmü Bürde Havle binti Münzir gelip, Hz. İbrahim’i Benî Mazin b. Neccarlar içinde kendi çocuğunun sütü ile emzirip annesine geri verme hususunu Peygamberimiz Aleyhisselâmla konuştu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. İbrahim’e sütannelik edecek olan Ümmü Bürde Hatuna da bir hurmalık tahsis etti.916

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kuf mevkiinde yayılan bir miktar davarıyla Zülcedr otlağında yayılan sağmal develeri olup, her gece onlardan sağılan sütler Medine’ye getirilirdi.

Getirilen sütlerden Peygamberimiz Aleyhisselâm içer, hem de Hz. İbrahim’e gönderip içirirdi.917

Hz. İbrahim, vefatına kadar, sütannesi Ümmü Bürde Hatunun yanında kaldı.918

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hz. İbrahim’in doğumunun yedinci günü, doğum kurbanı olarak bir koç kestirdi.

Hz. İbrahim’in başının saçını kazıttırıp saçının ağırlığınca gümüşü yoksullara dağıttırdı.

Kesilen saçların yere gömülmesini de emretti.919

Hz. İbrahim’in başının saçını Ebu Hind kazıdı.920

Enes b. Malik der ki:

“Ben ev halkına Resûlullah Aleyhisselâmdan daha şefkatli olan bir kimse görmedim.

İbrahim, Medine’nin Avâlî’sinde, sütannenin yanında bulunuyordu.

Resûlullah Aleyhisselâm çocuğunu görmeye giderken, biz de yanında giderdik.

İbrahim’in sütbabası bir demirci idi.

Onun evi dumanlandırılmış bir halde iken, Resûlullah Aleyhisselâm içeri dalar, oğlunu alır, öper, sonra dönerdi.921

Yine, bir gün, Resûlullah Aleyhisselâm, oğlunun yanına gitmek için yola çıkmıştı. Ben de kendisinin arkasından gittim.

Ebu Seyf’in evine varıp kavuştuğumuz zaman, o, körüğüne asılıp duruyor, evin içi de dumana boğulmuş bulunuyordu.

Ben hemen Resûlullah Aleyhisselâmın önünden hızla ilerleyip Ebu Seyf’in yanına vardım ve ona:

‘Ey Ebu Seyf! Körüğünü tut, durdur! Resûlullah Aleyhisselâm geldi!’ dedim.

Durdurdu.

Resûlullah Aleyhisselâm çocuğu getirtti, bağrına bastı.”922

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescidine Minber Yapılmadan Önce Hutbe İrad Ederken Bir Hurma Kütüğüne Dayanışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Mescidde hutbe irad edeceği zaman, hutbesini ayakta irad eder ve ayakta dikilişinin uzaması da kendisine zahmet verirdi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâmın dayanması için bir hurma kütüğü getirilip, bir ucu yere gömülmek suretiyle dikilmişti.923

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cuma günleri veya herhangi bir gün mühim bir hadise üzerine halka hitap ederken arkasını Mesciddeki bu kütüğe dayar,924 elindeki asasına da dayanırdı.925

Bu kütük, gölgelik olarak926 Mescidin duvarında dikili olup927 iki yerinden çatlaktı928 ve Kıble tarafında idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm namazını da onu doğru kılardı.929

Mescid-i Nebevî Minberinin Tarihçesi

Peygamberimiz Aleyhisselâm Cuma günü hutbesini ayakta dikilerek irad buyururken:

“Ayakta dikilmek bana zahmet veriyor!” buyurunca,930 ashabdan birisi:

“Yâ Rasûlallah! Sana Cuma günü üzerine dikileceğin, halkın seni görebileceği ve hutbelerini işitebileceği bir şey yapsak olmaz mı?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur!” buyurdu.931

Ensar kadınlarından birisi de:

“Yâ Rasûlallah!

Benim marangoz kölem var.

Ona senin için üzerinde oturacağın bir şey yaptırsam olur mu?” diye sormuş, Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Yaptırmak istiyorsan, yaptır!” buyurmuştu.932

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu kadına haber salarak:

“Benim için marangoz kölene emret de, halka hitap ederken üzerine oturabileceğim, tahtadan bir şey yapsın!” buyurdu.933

Sehl b. Sa’d; Peygamberimiz Aleyhisselâmın haber saldığı, filanca dediği kadının ismini de açıklamıştır.934

Temim ed-Dârî de:

“Yâ Rasûlallah! Senin için, gövdeni üzerinde taşıyacak bir minber sağlasam,935 Şam’da yapıldığını gördüğüm gibi, sana bir minber yapsam olmaz mı?” diye sormuş;936

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Olur!” buyurmuş937 ve minber edinme hususunu Müslümanlara danışmış,938 onlar da bunu uygun ve yerinde görmüşlerdi.939

Hz. Abbas:

“Benim kölem Kilab, halkın, bunu en iyi yapıcısıdır” demiş, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyleyse, bunu yapmasını ona emret!” buyurmuştur.940

Medine’ye gider gelir bir adam da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın ayakta dikilerek yanındaki hurma kütüğüne dayandığını görünce, yanında bulunan kişilerden birisine:

“Muhammed (aleyhisselâm)ın memnun kalacağını bilsem, kendisi için, üzerine oturmak istedikçe oturmasına, ayakta durmak istedikçe ayakta durmasına elverişli bir oturma yeri yapardım” demişti.941

Medine’de bir tek marangozdan başka marangoz yoktu.942

Mescid Minberinin Yapılışı

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescidine minber Hicretin 8. yılında yapılmıştır.943

İslâm’da ilk yapılan minber budur.944

Ensar kadını, marangoz kölesine emir verdi.945

Sehl b. Sa’d, marangozla birlikte, Medine’nin doğusunu, batısını dolaştılar.946 Gâbe mevkiine kadar gittiler.947

Gâbe; Şam tarafından Medine’ye 12 millik uzaklıkta ağaçlık bir yer olup, orada Medinelilerin birçok malları vardı.948

Peygamberimiz Aleyhisselâmın minberinin tahtasını Gâbe’deki esl,949 tarfa’ ağacından kestiler, yonttular.950

Esl, dört çeşidi bulunan sert ılgın ağacı olup, bunun bodur olanına tarfa’ denir.951

Marangoz; minberi, Gâbe’nin tarfa’ ağacından, üç basamaklı olarak yaptı.952

Minberin üçüncü basamağı oturma yeri idi.953

Minber yapılıp bitirildiği zaman Ensârî hatun Peygamberimiz Aleyhisselâma haber salınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu bana gönder!” buyurdu.

Minber getirildiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm onu götürüp halen minberin bulunduğu yere koydu.954

Minberin Planı

Minberin yüksekliği iki zira (arşın), genişliği bir zira kadar olup, dört köşesi birbirine eşitti.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın oturacağı yer, iki karış dört parmak kadardı.

Basamakların genişliği iki karış, yüksekliği bir karıştı.

Arka yandan uzunluğu iki karıştan biraz fazla idi.

Minberin “Müsterah” denilen kürsüsünün arkasında, ağaçtan, dayanılacak üç sütun vardı.

Hicretin 198. yılında, sütunlardan birisi kırıldı.

Kırılan sütun, Sultan Davud b. İsa’nın emriyle yenilendi.955

Seleme b. Ekvâ’nın bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâmın minberi ile Kıble (mihrab) arasındaki açıklık, bir koyunun geçebileceği kadardı.956

Minberin Fazileti

Minber yapılıp yerine konulduğu gün, Peygamberimiz Aleyhisselâm minberin üzerine çıkıp ayakta durdu ve:

“Evimle minberimin arası, Cennet bahçelerinden bir bahçedir!957

Şu minberim, Havuzumun958 ve Cennet kapılarından bir kapının üzerinde bulunuyordur!” buyurdu.959

Kul hakları hakkında yapılacak yeminlerin minber yanında yapılmasını sünnet kıldı.960

“Kim bu minberimin yanında yalan yere yemin ederek Müslüman bir kimsenin malını helâlleştirmek isterse, Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların lâneti onun üzerine olsun! Allah, onun ne tevbesini, ne de fidyesini kabul eder!” buyurdu.961

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Namazı Nasıl Kıldığını Ashaba Öğretmek İçin Minber Üzerinde Namaz Kılışı

Minber yapılıp yerine konulduğu zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm onun üzerine çıktı. Kıbleye dönmüş olarak iftitah (namaza giriş) tekbirini aldı.

Cemaat da, tekbir alıp, Peygamberimiz Aleyhisselâmın arkasında namaza durdular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Kur’ân-ı Kerîm okuyup rükû yaptı.

Cemaat da, arkasında rükû yaptılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm rükûdan başını kaldırıp doğruldu.

Yüzünü Kıbleden ayırmaksızın gerisin geri gerileyip minberden indi, yerde secde yaptı.

Sonra, yine minbere çıktı.

Kur’ân-ı Kerîm okuyup rükû yaptıktan ve doğrulduktan sonra, önceki gibi geriledi ve yerde secde yaptı.

Namazdan çıkınca, halka döndü ve:

“Ey Müslümanlar! Bu gördüğünüz şeyleri, bana uyasınız ve benim namazımı öğrenesiniz diye yaptım!” buyurdu.962

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescidde Dayandığı Kütüğün Ağlayışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm yapılan minberin üzerine çıkıp hutbesini irada başlayınca, Peygamberimiz Aleyhisselâmın evvelce hutbe sırasında dayanmış olduğu hurma kütüğünden, gebe veya yavrusundan ayrılan devenin inlemesine benzer sesler gelmeye başladı!

Peygamberimiz Aleyhisselâm minberden inip elini kütüğün üzerine koydu.963

Cemaat kütüğün başına üşüştüler, inlemesinden rikkate gelip ağlaştılar.964

Kütük, çatlayıp parçalanıncaya kadar inledi!965

Kütüğün öküz gibi böğürmesinden, Mescid çalkandı!966

Cemaatin kalbine korku düştü.967

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yanına varıp kütüğü kucakladı.968

Ona:

“Nedir senin bu halin? İstersen Yüce Allah’a dua edeyim!969 Seni eskiden bittiğin yere geri çevireyim.970 Seni oraya dikeyim de,971 sen orada yeniden köklenip yeşer, yapraklan ve meyve ver!972

İstersen seni Cennete dikeyim de,973 Cennet ırmaklarından ve kaynaklarından sulan, orada güzelce yetiş,974 meyve ver de, Allah’ın sevgili kulları senin meyvenden, hurmandan temelli yesinler dursunlar!975

Sen nasıl istersen öyle yapayım?” buyurdu.976 Sonra, ona doğru eğildi.

Kendisinin:

“Beni Cennete dik de, orada Allah’ın sevgili kulları benden yesinler!” dediğini işitti.977

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur! Öyle yapayım!978 Olur! Öyle yapayım!” buyurdu.979

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunanlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın:

“Olur! Öyle yapayım!” buyurduğunu işitince,980 niçin böyle buyurduğunu sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Cennete dikmemi seçti.981 Temelli yurt olan ahireti, gelip geçici yurt olan dünyaya tercih etti!” buyurdu.982

Kütük, bir çocuk gibi, hıçkıra hıçkıra sustu, sesini kesti.983

O günden sonra, kütüğün bir daha iniltisi duyulmadı.984

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu kütük, yanında yapılan zikrullahı dinlemekten uzak kaldığı için ağlamıştı.985

Muhammed’in varlığı Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki;986 eğer kucaklayıp susturmasaydım, muhakkak, o Kıyamet gününe kadar böyle inler dururdu!” buyurdu.987

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir çukur kazılıp kütüğün oraya gömülmesini emretti.988

Minberin altına gömüldü.989

Kütük, Peygamberimiz Aleyhisselâmın zamanından Hz. Ömer’in devrinde kadar, minberin altında kaldı.

Mescid Hz. Osman’ın devrinde yeniden yapılmak üzere990 yıkılıp temizlendiği sırada, kütüğü Übeyy b. Ka’b aldı. Güvelenip ufalanıncaya, toz toprak haline gelinceye kadar, onun yanında, evinde kaldı.991

Kuru kütüğün bu ağlaması, inlemesi hadisesi, Mescidde bulunan bütün cemaatin gözleri önünde cereyan etmiş bir hadise olup, Sahîh sahipleri bu husustaki meşhur, münteşir ve mütevatir haberleri, aralarında Übeyy b. Ka’b, Cabir b. Abdullah, Enes b. Malik, Abdullah b. Ömer, Abdullah b. Abbas, Sehl b. Sa’d, Ebu Saîd el-Hudrî, Büreyde b. Husayb, Muttalib b. Ebi Vedâa ile Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcelerinden Hz. Ümmü Seleme’nin de bulunduğu ondokuza yakın sahabiden aynı mânâda rivayet etmişlerdir.992

Hasan-ı Basrî, bu kütüğün ağlaması hadisini rivayet ettikçe ağlar ve:

“Ey Allah’ın kulları! Duygu ve saygı sahibi olmayan kuru bir kütük Resûlullah Aleyhisselâmın bulunduğu yere yakın olmak, uzak kalmamak özlemiyle inlemektedir!

Siz ise, ona kavuşma özlemine daha lâyıksınız!993

Vallahi, kuru kütük inlemişti!

Sübhânallah! İşitip durdukları halde, milletin kalbleri, acaba ne diye yarılmaz, parçalanmaz ki?!” derdi.994

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Cuma ve Bayram Hutbelerini Minber Üzerinde İrad Buyuruşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Cuma ve Bayram günlerinde altı arşın uzunluğundaki Yemen kumaşından, üç arşın bir karışıyla belinden yukarısını bürür, dört arşın bir karış uzunluğundaki Umman dokuması kumaşından iki arşın bir karışı ile de, belinden aşağısını sarar, namazı kıldırdıktan sonra, bunları dürer, kaldırırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cuma günü, Minbere çıkınca, cemaate selam verirdi.

Oturduğu zaman, müezzin ezan okurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm minber üzerinde iki hutbe irad buyururdu.

Halka hitab ederken, asâya dayanır, şehadet parmağıyla işaretler yapar, halkın göz kulak kesilmelerini sağlardı.995

Peygamberimiz Aleyhisselâm, hutbesini ayakta irad buyurduktan sonra, otururdu.

Sonra, kalkıp ayakta ikinci hutbesini irad buyururdu.

Hutbesinde Kur’ân-ı Kerîm okur, halka Allah’ı hatırlatırdı.996

Minber yapıldıktan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm rahatlaşmıştı.997

Peygamberimiz Aleyhisselâm, minberin üçüncü basamağına kadar çıkar, oraya oturur, ayaklarını ikinci basamağa koyardı.

Hz. Ebu Bekir, halifeliği sırasında, minberde ikinci basamakta oturur, ayaklarını birinci basamağa koyardı.

Hz. Ömer, birinci basamağa oturur, ayaklarını yere koyardı.

Hz. Osman da, altı yıl, Hz. Ömer gibi yaptı.

Sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmın oturduğu üçüncü basamağa çıkıp oturmaya başladı.998 Kendisi, son zamanlarında, yaşlılık dolayısıyla titremeye tutulmuştu.999

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Minberinin Yerinden Sökülüp Şam’a Götürülmeye Kalkışılması

1. Muaviye b. Ebu Süfyan, halifeliği sırasında, Medine’de bulunan Mervan b. Hakem’e adam saldı.

Ona:

“Resûlullah Aleyhisselâmın minberini bana gönder!” diye yazı yazdı. Minberin sökülüp kendisine gönderilmesini emretti.

Mervan Mescide gidip minberi yerinden sökünce, Medine’ye birden karanlık çöktü ve şiddetli bir fırtına koptu! Güpegündüz gökte yıldızlar görünmeye başladı! Göz gözü görmez, adam adamı tanıyamaz oldu!

Bunun üzerine, Mervan, halkın yanına varıp:

“Ey Medineliler! Siz, mü’minler emîrinin Resûlullah Aleyhisselâmın minberinin sökülüp kendisine gönderilmesi için adam ve haber saldığını sanıyorsunuz ve söylüyorsunuz!

Halbuki, mü’minler emîri Resûlullah Aleyhisselâmın minberinin konulduğu yerden değiştirilemeyeceğini daha iyi bilir.

O bana ancak minberi yerden yükseltmemi ve onun şerefini gözetmemi emretmişti.

Mescidin cemaati çoğaldığı için, minberin basamaklarını arttırıp onu yükselttim!” dedi.

Marangozları çağırıp, minbere alt tarafından altı basamak daha ekleyerek basamakları dokuza çıkarttı.1000

Başka rivayete göre; Muaviye b. Ebu Süfyan, Hicretin 50. yılında hacca gelmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın minberini söktürüp1001 Medine’den Şam’a nakletmek istedi ve:

“O, Peygamber Aleyhisselâmın asâsı, Medine’de bırakılamaz! Medineliler Osman’ın katilleridir!” dedi.

Sa’d’ü’l-Kuraz’ın yanında bulunan asâyı istetti.1002

Minber söktürülünce, güneş tutulup gökte yıldızlar görünmeye başladı!1003

Medineliler bundan son derecede telaşa düştüler.

Cabir b. Abdullah ile Ebu Hureyre, Muaviye b. Ebu Süfyan’a gidip:

“Ey mü’minler emîri! Resûlullah Aleyhisselâmın minberinin konulmuş olduğu yerden sökülüp götürülmesi de, asâsının Şam’a nakledilmesi de doğru olmaz!” dediler.1004

Bunun üzerine, Muaviye minberi götürmekten vazgeçip yerinde bıraktı1005 ve:

“Ben ona güve düşmüş olmasından korkmuştum da, söktürüp altına bakmak istemiştim!” diyerek,1006 yaptığı şeyden dolayı1007 Medinelilerden özür diledi.1008

2. Emevî halifelerinden Abdulmelik b. Mervan da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın minberini yerinden söküp götürmeye kalkışmıştı.1009

Kabîsa b. Züeyb, ona:

“Yapacağın işten dolayı, sana Allah’ı hatırlatırım!

Muaviye onu yerinden kaldırınca, güneş tutuldu!

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Minberimin üzerinde günahkâr olarak yemin eden kişi, Cehennemdeki yerine hazırlansın! O, Medine’de, Medinelilerin yanında hukuku kesip atmıştır!’ buyurdu” deyince, Abdulmelik minberi yerinde bıraktı.

3. Abdulmelik’in oğlu Velid de, hacca geldiği zaman bunu yapmaya kalkışınca, Saîd b. Müseyyeb, Ömer b. Abdulaziz’e:

“Adamınla konuş! Ne Mescide, ne de Allah’a saldırmasın! Yoksa gazaba uğrar!” diye haber gönderdi.

Ömer b. Abdulaziz gidip onunla konuşunca, Velid minberi yerinde bıraktı.

4. Süleyman b. Abdulmelik hacca geldiği zaman ise, Ömer b. Abdulaziz Velid’in minber hususunda yapmak istediği şeyi söz arasında ona anlatmıştı.

Süleyman:

“Ben bunun ne mü’minler emîri Abdulmelik, ne de Velid hakkında anılmasını arzu edici değilim!

Onlara ait şey bizi ne ilgilendirir?!

Biz dünyayı yakaladık! İşte, o elimizde ve önümüzdedir!

Bir de, kalkıp İslâm’ın alâmetlerinden bir alâmeti heyet salarak nakletmeyi mi isteyelim?!

Hayır! Vallahi ben böyle bir şey yapmam!

Hem bu hiç de doğru bir şey olmaz!” dedi.1010

Minber Üzerinde Yapılan Değişiklikler

Mervan b. Hakem, Muaviye b. Ebu Süfyan’ın emriyle Peygamberimiz Aleyhisselâmın minberinin basamaklarına alt tarafından altı basamak daha eklemiş, ondan önce veya sonra, hiç kimse bunu arttırmamıştır.

Basamak tahtalarının oynamaması için, minberin çevresine de, Mervan tarafından on direk yaptırılmıştı.1011

Peygamberimiz Aleyhisselâmın minberinin birinci ve ikinci basamakları dört tarafından ince abanus tahtasıyla kaplanmış, üçüncü basamağa da, kimsenin oturmaması için, abanustan bir levha geçirilip üzerine bir de kubbe yapılmıştı.

Halk, minbere ellerini sokup sürerler, onunla teberrük ederlerdi.

Minber, bu şekilde uzun zaman devam etti.

Bazı Abbasî halifeleri zamanında minberin eskiyip yenilenen direklerinin enkazından, teberrüken taraklar yapılırdı.1012

Halife Mehdi’nin Minberi İlk Haline Koymak İsteyişi

Halife Mehdî, Hicretin 161. yılında Medine’ye geldiği zaman, Malik b. Enes’e:

“Ben Peygamber Aleyhisselâmın minberini eski haline çevirmek (yani Mervan’ın yaptırdığı ek basamakları sökmek) istiyorum!” demişti.

Malik b. Enes:

“Bu, tarfa’dan, ılgın ağacından yapılmış ve şu sakız ağacından direklere çakılıp sağlamlaştırılmıştır.

Sen ne zaman onu çakıldığı direklerden söküp ayırırsan, korkarım ki, birbiri ardınca harap olur gider!

Ben onda değişiklik yapmayı uygun göremiyorum!” deyince, Mehdi minber üzerinde değişiklik yapma kararından vazgeçmiştir.1013

Minberin Son Şekli ve Bunun da Vuku Bulan Yangında Yanıp Kül Oluşu

Fakih Muhammed b. Cübeyr’in Hicrî 573 yılında bizzat görüp anlattığına göre; o zaman, minberin yerden yüksekliği bir adam boyu kadardı veya bundan biraz fazla idi. Genişliği beş karıştı. Basamaklarının sayısı sekizdi.

Minberin kapısının uzunluğu dörtbuçuk karış olup; kilitlenir, Cuma günü açılırdı.

Hicretin 654. yılında Mescid yanıp bu minber de yanınca, halk, onun bereketinden de mahrum ve uzak kaldı.1014

Bu yangın, 654 yılı Ramazan’ının başında,1015 Cuma gecesi ve gecenin ilk sıralarında,1016 halk uykuya dalmadan önce vuku bulmuştu.1017

Mescidin kayyımlarından Ebu Bekir b. Evhad, minarelerin kandillerine yağ ve fitillerini çıkarmak üzere, Mescidin eşya deposuna inmişti. Elinde, kandil kafeslerinden, içinde keten bulunan bir kafes vardı.

Kayyımın meşgul ve gafil bulunduğu sırada, kafesin içindeki ateş parladı.

Kayyım onu söndüremedi.

Mahzendeki sergiler, kafesler, kirişler tutuştu!1018 Alevler Mescidin tavanını sardı.1019 Direklerden bazıları yıkıldı. Kurşunlar eridi!

Yangın, Mesciddeki hücrelerin tavanına da yayıldı. Hücrelerden bazıları yıkıldı.1020

Halk yangını söndürmekten âciz kaldı.

Mescidin ahşap olan herşeyi, minberi, kapıları, mahzenleri, şebekeleri, maksûreleri, sandukaları ve içlerindeki kitaplar, onbir hücre yanıp kül oldu!1021

Yanan Minberin Yerine Kurulan Minberler

Minber yandıktan sonra, Yemen hükümdarı Muzaffer, Hicretin 656. yılında, sandal ağacından bir minber yaptırıp gönderdi ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın minberinin yerine dikildi.

On yıl, bu minberin üzerinde hutbe okundu.

Hicretin 666. yılında Mısır hükümdarı Zâhir Rüknüddin Baybars, yeni bir minber gönderdi.

Yemen hükümdarının minberi söktürülüp Mescidin mahzenine kaldırıldı. Onun yerine, yeni minber dikildi. Yeni minberin yüksekliği dört arşın, başından eşiğe kadar uzunluğu da yedi arşından biraz fazla idi.

Oturma yeri ile birlikte basamakları dokuzdu.

Minberin iki kanatlı bir kapısı ve kapının her kanadında gümüşten birer rummânesi (topu) vardı.

Sol kanadının topunda “Yapıcısı Ebu Bekir Yusuf Neccar” yazılı idi.

Kendisi, salih ve hayırlı mü’minlerin büyüklerindendi.

Minberi kendisi getirip, sanat ve maharetini gösteren en güzel bir şekilde yerine yerleştirmiş ve kendisi de Medine’de kalmıştı.

Zâhir Baybars’ın minberi üzerinde, Hicretin 666. yılından 797. yılına kadar hutbe okundu.

Bu minberi de güveler yemeye başlayınca, Mısır hükümdarı Zâhir Berkuk, Hicretin 797. yılının sonunda yeni bir minber yaptırıp gönderdi.

Zâhir Baybars’ın minberi sökülüp, yerine yeni gelen minber dikildi.

Mısır hükümdarı Müeyyid Şah, Hicretin 820. veya 822. yılında yeni bir minber yaptırıp gönderince, eski minberin yerine yeni minber konuldu.

Bu minber de, Hicretin 886. yılı Ramazan’ında Mescidin ikinci kez yanışında yandı.

Bunun üzerine, halk, minberin yerini temizleyip, kerpiçten bir minber yaparak onu alçı ile sıvadılar.

Hicretin 888. yılı Recep ayına kadar, bu minber üzerinde hutbe okundu.

Recep ayının dördünde, ak taştan, mermerden bir minber yapılmak üzere kerpiç minber yıkılıp yeri adam boyuna yakın derinlikte kazıldı.1022

Mescidin ikinci yanışı da, Hicretin 886. yılı Ramazan ayının onüçüncü gecesi ve gecenin üçte ikisi geçtikten sonra vuku bulmuştu:

Mescidin başmüezzin ve başmüderrisi Şemsüddin Muhammed b. Hatîb kalkıp tevhid okumak üzere Mescidin doğusunda ve sağ tarafında bulunan minareye, öteki müezzinler de diğer minarelere çıkmışlardı.

Gök, bulutla kaplı idi. Derken, gök gürlemeye başlamış, şiddetli gök gürlemeleri uykudakileri uyandırmıştı.

O sırada, düşen yıldırımlardan bazısı minarenin hilaline isabet etti. Minarenin tepesi yarıldı. Başmüezzin, olduğu yere cansız düştü, sesi çıkmadı!

Öteki minarelerde bulunan müezzinler, kendisine seslendilerse de, cevap alamadılar.

Bunun üzerine, bazıları onun yanına çıktılar, kendisini ölmüş buldular.

Mescid tavanının tepesiyle baş minare arasında ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ravza’sının kubbesine düşen yıldırımdan, kalkan gibi bir ateş parlamıştı.

Mescid hademesi, mutad açılış ve kandil yakılış vaktinden önce, Mescidin kapılarını açtılar.

Mescidde yangın çıktığı ilan edildi.

Medine valisi, halk, Mescidde toplandılar.

İçlerinden, cesaretli ve becerikli kişiler, yangını söndürmek için, yanlarına aldıkları sularla Mescidin damına çıktılar.

Alevler iki tavan üzerinde hızlandı. Şimal ve garp taraflarını sardı.

Yangını söndürmekten âciz kaldılar.

Alınan her tedbir, yangını arttırmaktan ve daha çok alevlendirmekten başka bir işe yaramıyordu. Mescid bir ateş ve alev denizi gibi dalgalanıyordu!

Onu önleyip durdurmak için, Mescidin ön kısmının tavanlarından bazısını yıkmayı düşündüler ve bunu acele yapmaya giriştiler.

Mescid, dumanla dolmuştu.

Mescidin içine girmiş olanlar, içeride duramadılar.

Mescidin damında bulunanlar da, şimal taraflarına doğru kaçarak, yanlarındaki su kovalarının ipleriyle sarkıp Mescid dışındaki büyük kovalar ve evler üzerine inmeye başladılar.

İçlerinden bazıları düşüp öldüler. Bazıları da Mescide merdivenle indiler. İnenlerden bazısı yandı, kalanlar ise, Mescidin sahanlığına sığındılar.

Ateş onlarla Mescidin kapıları arasına gerilmişti.

Ûfî diye tanınan Şeyh Şemsüddin Muhammed b. Miskîn, dumandan boğularak öldü.

Mescid hâdimlerinden, yangın ve yıkıntı altında kalan fakirlerden can verenler, ondokuz kadardı.1023

Hicretin 888. yılında Mısır sultanı Kayıtbay’ın gönderdiği minber, yıkılan kerpiç minberin yerine dikildi.

Hicretin 998. yılında Sultan Murad tarafından İstanbul’da mermerden oniki basamaklı bir minber yaptırılıp Medine’ye gönderildi.

Mısır sultanının minberi de, Kuba Mescidine nakledildi.

Bugün, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescidindeki yepyeni minber, işte o zaman Sultan Murad’ın İstanbul’dan göndermiş olduğu minberdir. Zeminden kapısına üç basamakla çıkılan dokuz basamaklı bu minberin külahı yaldızlı ve alemi gümüşten olduğu gibi, örtüsü kırmızı çuhadan, kapısının perdesi de yeşil atlastandı.1024

Müslüman Kabilelere Valiler ve Zekât Tahsil Memurları Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ci’râne’den Medine’ye döndükten ve Zilkâde ayının kalan son günleriyle Zilhicce ayını da geçirdikten sonra,1025 Hicretin 9. yılı1026 Muharrem ayının hilalini görünce,1027 İslâm beldelerinden bazılarına valiler1028 ve zekât tahsil memurları gönderdi.1029

Gönderilenlerden Bazılarının Kimler Olduğu ve Nerelere Gönderildikleri

1. Muhacir b. Ebu Ümeyye b. Muğîre, San’a’ya,

2. Ensardan Benî Beyâzaların kardeşi Ziyad b. Lebid Hadramevt’e,1030

3. Büreyde b. Husayb veya Ka’b b. Malik Eslem ve Gıfârlara,

4. Abbâd b. Bişr el-Eşhelî Süleymlerle Müzeynelere,

5. Râfi’ b. Mekîs Cüheynelere,

6. Dahhâk b. Süfyanü’l-Ka’bî Benî Kilablara,

7. Büsr b. Süfyanü’l-Ka’bî Benî Ka’b’lara,

8. İbn Lübiyyetü’l-Ezdî Benî Zübyanlara,

9. Sa’d b. Hüzeymlerden bir zât Sa’d b. Hüzeymlere,1031

10. Malik b. Nüveyre Benî Hanzalelere,1032

11. Amr b. Âs Fezârelere gönderildi.1033

Dahhâk b. Süfyan; Benî Kilabların içlerinde dolaşarak, kendilerini Allah’a ve Allah’ın Resûlüne imana davet etti. Allah’ın Kitabını ve Resûlullahın sünnetini anlatıp kendilerinin bunlara bağlanmalarını sağladı. Zenginlerinden zekâtlarını toplayıp fakirlerine dağıttı.1034

Uyeyne b. Hısn’ın Büsr b. Süfyan’a Engel Olan Benî Temimleri Takibe Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Büsr b. Süfyanü’l-Ka’bî’yi, zekât tahsili için Huzâalardan Benî Ka’blara göndermişti.

Gönderirken de; halkın kusurları hakkında müsamahakâr davranılmasını ve zekât olarak malların en iyilerini seçip almaktan da sakınılmasını emir ve tavsiye buyurmuştu.

Benî Temimlerden Benî Cehm ve Benî Amr b. Cündüb b. Uteyrler, Zâtü’l-Eştat’a konup orada Benî Ka’blara ait sudan birlikte yararlanmakta idiler.

Nuaym b. Abdullah en-Nahhâmü’l-Adevî; Huzâaları Zâtü’l-Eştat’ta veya Usfan üzerinde buldu. Zekâtları teslim alınmak üzere davar, sığır, deve gibi hayvanların toplanmasını onlara emretti.

Huzâaların zekâtları toplandı.

Benî Temimler bundan hoşlanmadılar ve:

“Bu nasıl iş?! Mallarınız boş yere elinizden alınıyor?!1035 Ne diye mallarınızı onlara veriyorsunuz?!” dediler.1036

Savaşmak için toplandılar, yaylarını boyunlarına astılar, kılıçlarını sıyırdılar!1037

Büsr b. Süfyan’ı zekât mallarını toplamaktan men ettiler.1038

Huzâalar:

“Biz İslâm dinine girmiş Müslüman bir cemaatiz. Bu zekât dinimizin esaslarındandır.1039 Dinimize göre, mallarımızın zekâtını vermek gerekmektedir” dediler.

Benî Temimler ise:

“Vallahi, biz, bir tek devenin bile yanımızdan ayırılıp götürülmesine meydan vermeyeceğiz!1040

Vallahi, zekât memuru hiçbir zaman zekât almak için develerin yanına yanaşamayacaktır!” dediler.

Zekât tahsil memuru, Benî Temimlerin bu tutum ve davranışlarını görünce, onlardan korkarak geri döndü.

O zaman, İslâmiyet Araplar arasında tamamıyla yayılmamış bulunuyordu.

Araplardan, henüz Müslüman olmayan kabileler vardı.

Bununla birlikte, onlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mekke ve Huneyn’de yaptığına bakarak, kılıçtan geçirilmekten korkuyorlardı.

Zekât tahsil memuru Büsr, Medine’ye dönüp durumu Peygamberimiz Aleyhisselâma arzetti ve:

“Yâ Rasûlallah! Ben üç kişinin başında bulunuyordum.

Huzâalar, Benî Temimlerin üzerine yürüdüler ve:

‘Eğer akrabamız olmasaydınız, kolay kolay yurdunuza dönemezdiniz, kavuşamazdınız!

Siz, Resûlullahın mallarımızın zekâtlarını alacak memuruna engel olmaya kalkışmakla Muhammed Aleyhisselâmın düşmanlığını hem bizim üzerimize, hem kendi üzerinize çekeceksiniz!’ diyerek onları kendi yurtlarından çıkardılar.

Bunun üzerine, Benî Temimler dönüp kendi yurtlarına gittiler” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yapılmayacak bir şeyi yapan şu kavmin hakkından kim gelir?” buyurdu ve ilk görüştüğü kişi Uyeyne b. Hısn oldu.

Uyeyne b. Hısn:

“Vallahi, ben onlara yeterim!

Hemen onların arkalarına düşer, (Yebrin’e) ulaşsalar bile, inşaallah onları bulur, sana getiririm!

Sen de, ya haklarında dilediğini işlersin, ya da onlar Müslüman olur, kurtulurlar!” dedi.1041

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, onu Hicretin 9. yılında, Muharrem ayında elli süvarinin başına geçirip Benî Temimleri takibe gönderdi.1042

Gönderilen süvariler arasında ne bir Muhacir, ne de bir Ensarî vardı.

Uyeyne b. Hısn; yanındaki süvarilerle geceleri gidiyor, gündüzleri gizleniyordu.1043

Rekûbe’ye ve oradan da Arc’a varıp ulaştı.1044

Yebrin; Benî Sa’d yurtlarının en yukarılarıdır.1045

Rekûbe de; Mekke ile Medine arasında bir yokuş olup, Arc’ın yanındadır.1046

Uyeyne b. Hısn, Arc’da Benî Temimlerin Süleym oğulları toprağına geçtiklerini haber alınca, arkalarından gitti, onları Süleym oğulları yurdunda buldu.

Benî Temimler yüklerini çözmüşler, hayvanlarını salmışlardı.

Çadırlar bozuk düzendi. Çadırların içlerinde kadın ve çocuklardan başka kimse yoktu.1047

O sırada, Benî Temimlerden bir cemaat gördüler.1048

Hemen onlara saldırdılar.1049 Onbir kişi yakaladılar.

Orada onbir kadınla otuz çocuk da bulup esir aldılar ve Medine’ye döndüler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, esirlerin Remle binti Hâris’in konağında tutulmalarını emretti.1050

Esir alınan kadınlar arasında:

1. Esmâ binti Malik,

2. Ke’s binti Eriyy,

3. Necve binti Nehd,

4. Cümey’a binti Kays,

5. Amre binti Matar bulunuyordu.1051

Medine’ye Gelen Benî Temim Heyetinin Hitabet ve Şiirde Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hatip ve Şairleriyle Yarışmaya Kalkışmaları

Uyeyne b. Hısn’ın te’dib baskını yapıp onlardan aldığı esirlerle Medine’ye dönüşünden sonra, Benî Temimlerden doksan veya seksen kişilik bir heyet Medine’ye geldi.1052

Çok kalabalık olan Benî Temim heyetinin içinde eşraf ve liderleri de bulunuyordu.1053

Benî Temim heyetinden bazı kişilerin isimleri:

1. Utarid b. Hâcib b. Zürâre,

2. Akra’ b. Hâbis,

3. Zibrikan b. Bedir,

4. Amr b. Ehtem,1054

5. Habbab (Hutat) b. Yezid,1055

6. Nuaym b. Yezid (Sa’d),

7. Kays b. Hâris,

8. Kays b. Âsım,1056

9. Riyah b. Hâris b. Mücaşi’,1057

10. Rebia b. Rüfey’,

11. Sebre b. Amr,

12. Ka’ka’ b. Ma’bed,

13. Verden b. Muhriz,

14. Malik b. Amr,

15. Firas b. Hâbis...1058

Benî Temim heyeti, öğleden önce gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescidine girdiler.

Mescide girince, esirlerin durumunu sordular. Kendilerine haber verildi. Götürülüp esirler gösterildi.

Kadınlar ve çocuklar, onları görünce, ağlamaya başladılar.

Benî Temim heyeti, tekrar Mescide döndü.

O sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Âişe’nin odasında bulunuyordu.1059

Bilal-i Habeşî, öğle ezanını okudu. Müslümanlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescide gelmesini bekliyorlardı.1060

Heyet, Peygamberimiz Aleyhisselâmın gecikmesinden, sabırsızlanmakta idiler1061 ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın odalarının arkasından:1062

“Ey Muhammed! Çık artık yanımıza!” diyerek bağırdılar.1063

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onların bu bağırıp çağırmalarından rahatsız oldu.1064

Bunun üzerine, inen âyette şöyle buyuruldu:

“Hücrelerin arkasından sana bağıranlar ki, muhakkak, onların çoğu aklı ermeyenlerdir.”1065

Bilal-i Habeşî, onların yanına vardı ve:

“Resûlullah Aleyhisselâm şimdi çıkacaktır!” dedi.

Benî Temim heyeti seslerini yükseltmeye, ellerini birbirine çarpmaya başladılar.1066

Peygamberimiz Aleyhisselâm, heyetin yanına çıktı.1067

Bilal-i Habeşî, hemen kamet getirmeye başladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, heyetin yanında ayakta durup, Bilal-i Habeşî kameti bitirince namaza yöneldi.

Beni Temim heyeti:

“Bizi dinleyesin diye, sana hatibimizi ve şairimizi getirmiştik!?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm gülümsedi. Müslümanlara öğle namazının farzını kıldırıp hücresine döndü.1068

Akra’ b. Hâbis:

“Yâ Muhammed! Yâ Rasûlallah!” diye bağırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm cevap vermedi.

Akra’ b. Hâbis:

“Yâ Rasûlallah! Haberin olsun ki, benim övüşüm süsler, yerişim de kusurlar!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Böyle olan, ancak Yüce Allah’tır! Onun övdüğü aziz, yerdiği de zelil olur!” buyurdu.1069

İki rekat namaz kıldıktan sonra, çıkıp Mescidin avlusunda oturdu.1070 Benî Temim heyetine:

“Siz ne istiyorsunuz?” diye sordu.

Heyet:

“Biz Temim halkındanız! Seninle şiir ve övünme yarışı yapalım diye şairimizi ve hatibimizi getirdik!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Biz ne şiirle gönderildik, ne de övünmekle emrolunduk!

Fakat, haydi, neyiniz varsa getirin de görelim?” buyurdu.1071

Benî Temim heyeti:

“Yâ Muhammed! Biz seninle övünme yarışı yapmak üzere geldiğimize göre, şairimize ve hatibimize izin ver!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hatibinize izin verdim, konuşsun bakalım!” buyurdu.

Bunun üzerine, Utarid b. Hâcib ayağa kalktı ve:

“Üzerimizde fazl u keremi bulunan Allah’a hamd olsun; ki, O buna lâyıktır.

O bizi hükümdar yapmış, bize pek çok mal ve servet bağışlamıştır.

Biz onlarla iyi işler yapıyoruzdur.

O, bizi doğu halkının en güçlüsü, sayıca en çoğu, savaşa da en kolay, en çabuk hazırlananı kılmıştır.

Halk içinde, bizim gibi kim var?

Halkın reisleri ve faziletlileri biz değil miyiz?

Bizimle fazilet yarışına çıkacak kim ise, saydıklarımızın bir benzerini saysın döksün bakayım?

Biz, isteseydik, sözümüzü daha da uzatabilirdik.

Fakat, biz, bize verilenler üzerinde sözü uzatmaktan utanırız!

Ben bu sözü sözümüz gibi bir söz, işimizden daha üstün bir iş varsa, getirin de görelim diye söylüyorum!” dedikten sonra, oturdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ensardan Sabit b. Kays b. Şemmas’a:

“Kalk da, şunun hutbesine karşılık ver!” buyurdu.1072

Sabit b. Kays, Benî Temim hatibine karşı ne söyleyeceğini bilmiyordu.

Söyleyeceği şey hakkında, önceden hiçbir hazırlığı yoktu.1073

Hemen ayağa kalktı ve:

“Hamd Allah’a yaraşır.

Ben O’na hamd eder ve O’ndan yardım dilerim. Ona inanır ve güvenirim.

Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve O’nun Bir olup, eşi ortağı olmadığına şehadet ederim.

Muhammed’in O’nun kulu ve resûlü olduğuna da şehadet ederim!1074

Hamd olsun O Allah’a ki, gökleri ve yeri yaratan, göklerde ve yerde hükmünü yürüten O’dur!

O’nun kürsiyy-i ilmi herşeyi kuşatmıştır.

Hiçbir şey yoktur ki, O’nun fazl u kereminin eseri olmasın!

Bizim hakim oluşumuz da, O’nun kudreti eseridir.

O, yarattıklarının en hayırlısını seçerek peygamber göndermiştir ki, o Peygamber, baba soyu yönünden insanların en şereflisi, söz yönünden en doğru sözlüsü, ana soyu yönünden de en üstünüdür!

Allah ona Kitabını indirmiş, onu kullarının emîni ve güvencesi, cihanın da güzidesi ve seçkini kılmıştır!

Sonra, o Peygamber, insanları Allah’a imana davet etmiştir.

Allah’ın Resûlüne, ilk önce, kavminden ve akrabasından, soy sopça insanların en şereflisi, şekil ve sûretçe en güzeli, iş ve gidişatça insanların en hayırlısı,1075 akılca da insanların en büyüğü ve üstünü olan1076 Muhacirler iman etmişlerdir.

Bundan sonra, Resûlullah Aleyhisselâmın davet ettiği ve davetine icabet eden insanların ilki de biz olmuşuzdur.

Biz, Allah’ın yardımcıları ve Resûlünün vezirleriyizdir!1077

Hamd olsun Allah’a ki, bizleri Kendisinin yardımcıları, Resûlünün vezirleri, dininin de yayılma ve yerleşme vasıtası kılmıştır!1078

Biz, Allah’a iman ettirinceye, ‘Lâ ilâhe illallah!’ dedirtinceye kadar, insanlarla çarpışacağız!

Allah’a ve Resûlüne iman eden, malını ve canını bizden korumuş olur!

Kâfirlik yolunu tutanlar ile ise, bu yolda, Allah yolunda sonuna kadar savaşacağız!

Öylelerini öldürmek, bize göre, kolaydır!

Ben bu sözü söyler, Allah’tan kendim ve bütün erkek kadın mü’minler için yarlıganmak dilerim!1079

Selam olsun size!” dedi.1080

Benî Temim heyeti:

“Yâ Muhammed! Şairimize de izin ver, şiirini okusun!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm izin verdi.1081

Zibrikan b. Bedir, ayağa kalkıp sekiz beyitlik şiirini okudu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hassân b. Sabit’e:

“Kalk yâ Hassân! Şu adamın şiirine karşılık ver!1082

Yüce Allah, Resûlünü savunurken, Hassân’ı muhakkak destekler!” buyurdu.1083

Hassân b. Sabit ayağa kalkıp aynı vezin ve kafiyede söylediği uzunca bir şiirle Zibrikan’a karşılık verdi.1084

Sabit b. Kays’ın Benî Temimlerin hatibini bastıracak derecede hutbe irad ve Hassân b. Sabit’in de Benî Temimlerin şairini bastıracak derecede şiir inşad etmesi, Peygamberimiz Aleyhisselâmı ve Müslümanları sevindirdi.1085

Hassân b. Sabit şiirini okuyup bitirdiği zaman, Akra’ b. Hâbis, Peygamberimiz Aleyhisselâm hakkında:

“Bu zât, muhakkak, muvaffak olacaktır!1086

Vallahi, o, Allah tarafından da destekleniyordur!1087

Onun hatibi, bizim hatibimizden daha iyi hatibdir.

Onun şairi, bizim şairimizden daha iyi şairdir!1088

Onlarınkinin sesleri, bizimkilerin seslerinden daha yüksek, daha gürdür!1089

Bizim hatibimiz konuştu. Onların hatibi, daha gür ve yüksek sesli idi.

Bizim şairimiz, şiirini inşad etti. Onların şairi, daha gür ve yüksek sesli ve daha güzel sözlü idi.

Ben bu işin ne olduğunu anlayamadım!” dedi ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına yaklaştı ve:

“Şehadet ederim ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur! Sen de Allah’ın Resûlüsün!” diyerek Müslüman oldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bundan önceki tutum ve davranışın sana zarar vermez!” buyurdu.1090

Benî Temim heyetinin hepsi Müslüman oldular.1091

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Benî Temim Heyetine Bahşiş Verilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Temim heyetinin bahşişlerinin verilmesini emretti.

Her biri, Bilal-i Habeşî’den câizelerini (bahşişlerini) aldılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizden, câizesini vermediğimiz bir kimse kaldı mı?” diye sordu.

“Ağırlıkların yanında bir genç kaldı” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu da gönderiniz, câizesini alsın!” buyurdu.1092

Kays b. Âsım:

“Yâ Rasûlallah! O, ağırlıklarımızın yanında kalan bir çocuktur.1093 Şeref ve mevki sahibi değildir!” dedi.1094

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olsun! O, heyet ile gelmiştir. Bahşiş almaya hakkı vardır!” buyurdu.1095

Bu genç, Amr b. Ehtem idi.1096

Amr b. Ehtem; söylediği bir şiirde, Kays b. Âsım’ı kendisi hakkındaki sözü ve davranışından dolayı kınamış ve yermiştir.1097

Benî Neccar kadınlarından birisi:

“O gün, Bilal-i Habeşî’den onikişer buçuk ukiyye câizelerini alırlarken, Benî Temim heyetine bakıyordum.

Onların en küçüğü olan bir gence de, o zaman, beş ukiyye verildiğini gördüm” demiştir.1098

Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer’in Allah Tarafından Uyarılışı

Hz. Ebu Bekir, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Bunlara Ka’ka’ b. Zürâre’yi vali ve kumandan tayin buyursan?” dedi.

Hz. Ömer, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Hayır! Sen onlara Akra’ b. Hâbis’i vali ve kumandan tayin buyur!” dedi.

Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer’e:

“Sen bana ancak muhalefet etmek istiyorsun” deyince, Hz. Ömer:

“Hayır! Ben sana muhalefet etmek istemiyorum” dedi ve birbirleriyle tartışmaya başladılar ve hatta, sesleri yükseldi.

Az kalsın, ikisi de helâk olacaklardı.1099

Haklarında inen âyetlerde şöyle buyuruldu:

“Ey iman edenler! Allah’ın ve Resûlünün huzurunda, sözde ve işte öne geçmeyiniz! Allah’tan korkunuz!

Çünkü, Allah, herşeyi hakkıyla işiten ve bilendir.

Ey mü’minler! Seslerinizi Peygamber’in sesinden üstün çıkarmayınız! Birbirinize bağırdığınız gibi, ona sözle bağırmayınız!

Yoksa, haberiniz olmadan, amelleriniz boşa gider!”1100

Bu hadiseden sonra, Hz. Ömer, Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzurunda konuştuğu zaman sesini o kadar kısardı ki, Peygamberimiz Aleyhisselâm onun sözünü işitemez, ne söylediğini kendisine sorardı.1101

Hâris b. Dırâr el-Huzâî’nin Medine’ye Gelişi, Müslüman Oluşu ve Benî Mustalıkların da Müslüman Olmalarını Sağlayışı

Hâris b. Dırâru’l-Huzâî, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelmiş, Peygamberimiz Aleyhisselâm kendisini İslâmiyete davet edince Müslüman olmuş ve:

“Yâ Rasûlallah! Beni kavmimin yanına geri çevir de, onları İslâmiyete davet edeyim ve Müslüman olanların zekâtlarını toplayıp filan zaman sana göndereyim!” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, onu, zekâtlarını toplamak üzere Benî Mustalıklara göndermişti.1102

Benî Mustalıklar, Huzâalardan bir oymak olup, Ezdî ve Kahtânî idiler.1103

Benî Mustalıklar Müslüman oldular, meydanlarında mescidler yaptılar.1104

Yüce Allah hepsinden razı olsun!

Hâris b. Dırâr, Benî Mustalıklardan, mallarının zekâtlarını topladı.

Gönderme zamanı geldiği halde Peygamberimiz Aleyhisselâmın elçisinin gelmediğini görünce, bu hususta Allah ve Resûlünü kızdıracak bir hadise çıktı sandı.

Kavminin ileri gelenlerini toplayıp, onlara:

“Resûlullah Aleyhisselâm bana bir vakit tayin etmiş ve o zaman elçisini gönderip yanımdaki zekâtı aldıracağını söylemişti.

O vakit gelmiş olduğu halde, Resûlullah Aleyhisselâmın elçisi gelmemiştir.

Resûlullah Aleyhisselâm sözünden döner değildir.

Kendisinin, elçisini yanında tutup salmayacağını da sanmıyorum.

Herhalde, bu iş yüzünden bir kızma vardır.

Geliniz, Resûlullah Aleyhisselâmın yanına gidelim” dedi.

O sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm, Velid b. Ukbe b. Muayt’ı Hâris b. Dırâr’ın yanındaki zekât mallarını teslim almak üzere, Benî Mustalıklara göndermişti.1105 Ki, bu, Hicretin 9. yılında idi.1106

Benî Mustalıklar, Velid b. Ukbe’nin geldiğini işitince, sevindiler.

İçlerinden yirmi kişi, onu develer ve davarlarla karşılamaya çıktılar.1107 Fakat, ne deve, ne de davar teslim edilecek bir kimse göremediler!1108

Velid b. Ukbe, Benî Mustalıkların irtidad ettiklerini, Müslümanlıktan döndüklerini ve zekât vermekten kaçındıklarını haber almış, onların kendisini silahlı olarak karşılamaya çıktıklarını görünce de, korkmuştu.1109 Şeytan, kalbine, Benî Mustalıkların kendisini öldürmek istedikleri şüphesini, korkusunu da düşürmüştü.1110

Benî Mustalıkların karşılayıcılarını uzaktan görür görmez, daha yanlarına varmadan, izi sıra geri döndü.

Benî Mustalıkların silahlandıklarını ve kendisinin zekâtı toplamasına engel olduklarını Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verdi.1111

“Yâ Rasûlallah! Hâris beni zekât toplamaktan men etti ve öldürmek istedi.1112

Benî Mustalıklar seninle çarpışmak için toplanmışlar!” dedi.1113

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Beni Mustalıklara göndermek üzere askerî bir birlik hazırladı.1114

Benî Mustalıklar bunu haber alınca, Velid b. Ukbe’yi karşılamış olan heyet acele Medine’ye geldi.1115

Medine’de, kendilerine gönderilmek üzere bulunan İslâm birliğiyle karşılaştılar.

İslâm birliği, Hâris b. Dırâr’ı görünce:

İşte, Hâris!” dediler.

Hâris b. Dırâr, onlara:

“Sizler kimlerin üzerine gönderiliyorsunuz?” diye sordu.

“Senin üzerine!” dediler.

Hâris b. Dırâr:

“Ne için benim üzerime gönderiliyorsunuz?” diye sordu.

“Resûlullah Aleyhisselâm sana Velid b. Ukbe’yi göndermişti.

Onun söylediğine göre; sen onun zekâtı toplamasına engel olmuş ve kendisini de öldürmek istemişsin!” dediler.

Hâris b. Dırâr:

“Hayır! Muhammed’i hak din ve Kitabla peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki; ben kat’iyyen ne onu (Velid b. Ukbe’yi) görmüşümdür, ne de o benim yanıma uğramıştır!” dedi.

Hâris b. Dırâr Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girdiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen zekâtın toplanmasına engel olmuşsun, elçimi de öldürmek istemişsin, öyle mi?” diye sordu.

Hâris b. Dırâr:

“Hayır! Seni hak din ve Kitabla peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki; ben ne elçini görmüşümdür, ne de o benim yanıma uğramıştır! Benim şimdi gelişim, ancak, Resûlullahın elçisinin bize gönderilmeyişinden ve bunun da Yüce Allah ve Resûlünün gazabından ileri gelmiş olmasından korktuğum içindir!” dedi.1116

Benî Mustalık heyeti de:

“Yâ Rasûlallah! Sor o elçine! Bakalım bizimle hiç konuşmuş mudur?” dediler.

Benî Mustalık heyetiyle konuştuğu sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâmı vahiy hali bürüdü!

Hucurat sûresinin inen 6. âyetinde şöyle buyuruldu:

“Ey mü’minler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse, onu tahkik ediniz!

Yoksa, bilmeyerek bir kavme sataşırsınız da, yaptığınıza pişman olursunuz!”

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Mustalık heyetine:

“Sizin yanınıza kimi göndermemi istersiniz?” diye sordu.

Benî Mustalık heyeti:

“Abbâd b. Bişr’i gönder!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Abbâd! Onlarla birlikte git! Onlardan, mallarının zekâtlarını al! Mallarının en iyilerini seçip almaktan sakın!” buyurdu.

Abbâd b. Bişr, Benî Mustalıkların yanında on gün kaldı. Onlara Kur’ân-ı Kerîm okuttu. İslâm şeriatlarını öğretti.

Ne hakkı zayi ettirdi, ne de onların hakkına tecavüz etti.

Sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına döndü.1117

Benî Esed b. Huzeymelerin Müslüman Oluşu

Benî Esedler Huzeyme b. Müdrikelerden birçok oymakları bulunan büyük bir kabile olup, yurtları Necd bölgesinde Kerec’e doğru uzanmakta idi.

Tayyi’ kabilesine komşu idiler.1118

Benî Esed b. Huzeymeler toplanıp Peygamberimiz Aleyhisselâma bir heyet göndermeyi kararlaştırdılar.1119

Hicretin 9. yılının başında (Muharrem ayında) Benî Esedlerden on kişilik bir heyet Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.1120

İçlerinde:

1. Hadramî b. Âmir,

2. Dırâr b. Ezver,

3. Vâbısa b. Ma’bed,

4. Katâde b. Kâif,

5. Seleme b. Hubeyş,

6. Tulayha b. Huveylid,

7. Nekâde b. Abdulmelik b. Halef,1121

8. Ebu Muk’ıd1122 ile Benî Zeyne (Benî Malik)’lerden de bazı kimseler bulunuyordu.1123

Hadramî b. Âmir, Benî Zeynelerdendi.1124

Kavminin ulusu, lideri,1125 Benî Esed heyetinin de başkanı idi.1126 Kendisi şairdi.1127

Dırâr b. Ezver de, Benî Zeynelerdendi.1128 Tanınmış süvarilerden, babayiğitlerden ve şairlerdendi. Yayılır 1.000 devesi vardı.1129

Vâbısa b. Ma’bed, yufka yürekli, gözü yaşlı bir adamdı. Çok ağlar, gözünün yaşını tutamazdı.1130

Tulayha b. Huveylid, Benî Esedlerin namlı süvarilerinden, babayiğitlerinden idi. Benî Esedler, onun başında toplanırlardı.1131

Katâde b. Kâif bâdiyede oturur, Hicaz halkından sayılırdı.1132

Benî Esed heyeti Medine’ye geldiği sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm Mescidde ashabıyla birlikte oturuyordu.1133

Peygamberimiz Aleyhisselâma selam verdiler1134 ve:

“Yâ Rasûlallah! Biz, Allah’ın Bir olduğuna, eşi ortağı olmadığına, senin de O’nun kulu ve resûlü olduğuna şehadet ediyoruz!” dediler.1135

Hadramî b. Âmir:

“Yâ Muhammed!1136 Yâ Rasûlallah!1137 Sen bize hiçbir elçi, hiçbir askerî birlik salmamışken, biz şu kıtlık yılında, karanlık gecelerde yolculuk ederek kendiliğimizden sana geldik!1138

Yâ Rasûlallah! Başka Araplar seninle çarpıştılar, biz çarpışmadık!1139

Biz, gerimizdekilerin de temsilcileriyiz!1140

Biz Huzeymeler, senin için toplanmışızdır ve sendenizdir.

Bizim koruyuşumuz, çok koruyucudur.

Bizim kadınlarımız, kocalarına sevgi gösterirler.

Oğullarımız da, çok iyi binici ve çok babayiğit ve kahramandırlar” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Esed heyetini İslâmiyete davet etti.

Benî Esed heyeti:

“Mallarımızın zekât ve sadakalarını kendi fakirlerimize vermek, yurtlarımızda kuraklık ve kıtlık olduğuna göre, başka yerlere göçmek üzere Müslüman oluyoruz!” dediler, Müslüman oldular, Peygamberimiz Aleyhisselâma bey’at ettiler.1141

Dırâr b. Ezver, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Uzat elini de, sana İslâmiyet üzerine bey’at edeyim!” dedi.1142

Peygamberimiz Aleyhisselâm, heyet içinde Benî Zeynelerden olanlara, “Sizler kimsiniz?” diye sordu.

Onlar:

“Biz, Zeyne (At Çulları) oğullarıyız!” dediler.1143

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onların isimlerini değiştirmek istedi.1144

“Siz, Rişde oğullarısınız!” buyurdu.

Zeyne oğulları:

“Biz, babamızın ismini bırakmayız! Benî Muhavvele gibi olmak istemeyiz!” dediler.1145

Akıllarının kısalığı yüzünden, Peygamberimiz Aleyhisselâmın teklifine yanaşmadılar.1146

Peygamberimiz Aleyhisselâm Benî Abduluzzâ b. Gatafanların ismini Benî Abdullah b. Gatafanlar olarak değiştirdiği zaman, Zeyne oğulları:

“Onlar, Muhavvele oğulları!” diyerek ayıplamış ve kınamışlardı.1147

Benî Esed Heyetinin Peygamberimizden Iyafet ve Kehanetin Hükmünü Sormaları

Benî Esed heyeti; ıyafet, kehanet ve taşları işaretleyip onları avuçlarında sallayarak mânâlar çıkarmak... gibi şeyler hakkında ne buyurulduğunu Peygamberimiz Aleyhisselâmdan sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onları bütün bunlardan nehiy ve men etti.1148

Iyafet; kuşları “Kışt!” diye azarlayarak kişleyip, onların isimlerinden, seslerinden, iniş ve geçişlerinden uğurluluk veya uğursuzluk çıkarmaya çalışmak demektir ki, bu, Arapların çokça yapageldikleri âdetlerindendi.1149

Kehanet; gaybdan haber vermek, falcılık ve bakıcılık yapmak;1150

Kâhin de; gelecek zamanda olacak şeylerden haber veren ve kâinatın sırlarına, gayb ilmine vâkıf olduğunu iddia eden kimse demektir.1151

Kâhinler; kendilerinin cinlerden tâbileri bulunduğunu, onların görünüp kendilerine haberler getirdiklerini söylerlerdi.1152

Benî Esed heyeti:

“Biz, Cahiliye devrinde bütün bu işleri yapardık! Geri kalan şey hakkında ne buyurursun?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Nedir o geri kalan şey?” diye sordu.

Benî Esed heyeti:

“Hat (remil atma) ilmi!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu, peygamberlerden bir peygamber çizerdi. Kimin çizgisi onunkine uyarsa, isabet edebilir” buyurdu.1153

Benî Esed Heyetine Kur’ân-ı Kerîm Öğretilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Benî Esed heyetine Kur’ân-ı Kerîm’i öğrenmelerini emretti. Onlar da, Kur’ân’ı,1154 farzları1155 öğrenmek için, günlerce oturdular.1156

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hadramî b. Âmir’e Abese ve A’lâ sûrelerini kendisi öğretti.1157

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kendisine Bağışlanan Deve ve Onu Bağışlayan ve Getiren Hakkındaki Bereket Duası

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Esed heyetinden Nekâde b. Abdullah’a:

“Ey Nekâde! Kendim için, binmeye elverişli, sütlü, yanında yavrusu bulunmayan bir deve istiyorum” buyurmuştu.

Nekâde, kendi develeri arasında böylesini araştırdı, bulamadı. Amcasının oğlu Sinan’ın yanında buldu. Sürüp Peygamberimiz Aleyhisselâma getirdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, devenin memesini eliyle sığadı ve Nekâde’yi çağırdı, deveyi sağmasını ona emretti.

Nekâde deveyi memesinde biraz süt kalıncaya kadar sağdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Nekâde! Bırak, hepsini sağma! Biraz kalsın ki, o, arkada kalan sütün inmesini sağlar!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sağılan sütten içti. Peygamberimiz Aleyhisselâmın ashabı da içtiler. Artanını da Nekâde içti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Develer içinde bu deveyi ve onu bağışlayanı mübarek kıl!” diyerek dua edince, Nekâde:

“Ey Allah’ın Peygamberi! Onu getireni de duana kat!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu getireni de mübarek kıl!” duasını da duasına ekledi.1158

Benî Esed Heyetinin Uyarılışı

Benî Esed heyetinden bazılarının kendiliklerinden gelip savaşsız Müslüman olduklarını Peygamberimiz Aleyhisselâmın başına kakmaları Yüce Allah tarafından hoş karşılanmamış, kendileri şöyle uyarılmışlardır:

“Onlar, İslâm’a girdiklerini senin başına kakıyorlar!

Onlara de ki: ‘Müslümanlığınızı benim başıma kakmayınız! Bilakis, sizi imana muvaffak kıldığı için, Allah sizi minnet altında bırakır; eğer siz ‘İnandık!’ demenizde sadık kişiler iseniz!”1159

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kudâî b. Amr’ı Benî Esedlere Vali Tayin Edişi ve Benî Esedler İçin Bir Yazı Yazdırışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Benî Uzrelerden olan Kudâî b. Amr’ı Benî Esedlere vali tayin etti.

Benî Esedler için de bir yazı yazdırdı ve o yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Muhammed Peygamberden Benî Esedlere!

Selâmün aleyküm.

Size olan nimetinden dolayı Allah’a hamd ederim ki, O’ndan başka hiçbir ilah yoktur.

Bundan sonra, derim ki:

Siz, Tayyi’ kabilesinin sularına ve topraklarına yaklaşmayacaksınız! Çünkü, onların sularına ve topraklarına girmeniz size helâl değildir. Ancak, kendilerinin içeri alacakları kimseler, bundan müstesnadır.

Muhammed’in emrini dinlemeyen kimseler, onun himayesinden uzak kalırlar.

Benî Esedlerin işlerine Kudâî b. Amr baksın!

Bu yazıyı Halid b. Saîd yazdı.”1160

Urve b. Mes’ud’un Müslüman Olup Taiflileri Müslümanlığa Davet Edişi ve Şehit Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm Taiflileri kuşattığı sırada, Urve b. Mes’ud ile Gaylan b. Seleme, Taif savunması için debbâbe, mancınık vesaire yapma sanatını öğrenmek üzere Cüreş’te bulunuyordu.1161

Peygamberimiz Aleyhisselâm Taif’ten ayrıldıktan sonra Urve b. Mes’ud Taif’e dönmüş; bir müddet, debbâbe, büyük küçük mancınıklar yapmakla uğraşmış;1162 nihayet, Yüce Allah onun kalbine İslâmiyet sevgisi düşürmüştü.1163

Urve b. Mes’ud, Hicretin 9. yılı Rebiülevvel ayında Medine’ye, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.1164 Müslüman oldu.1165

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun Müslüman oluşuna çok sevindi.

Urve b. Mes’ud, Medine’de Hz. Ebu Bekir’in evine inmişti.

Muğîre b. Şûbe, amcasını, kendi evine götürülünceye kadar, bırakmadı.1166

Muğîre b. Şûbe, Urve b. Mes’ud’un yeğeni idi.1167

Urve b. Mes’ud:

“Yâ Rasûlallah! Bana izin ver de, kavmimin yanına gidip onları İslâmiyete davet edeyim.

Vallahi, ben gelip geçmiş dinler içinde bunun gibisini görmedim! Ben ashab ve kavmimin yanına öyle hayırlı bir varışla varacağım ki, hiçbir kimse hiçbir zaman kavmine benim varışım gibi varmayacaktır!” dedi.1168

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Taif halkının öteden beri onurlanıp büyüklenip Müslümanlıktan kaçındıklarını bildiği için:1169

“Onlar seni öldürürler!” buyurdu.1170

Urve b. Mes’ud:

“Yâ Rasûlallah! Ben onlara öz evlatlarından daha sevgiliyimdir!” dedi.1171

Gerçekten de, Urve b. Mes’ud, Taif halkı içinde sevilir, sayılır, sözü dinlenir bir zât idi.1172

Onu Kureyş müşrikleri de böyle kabul ederlerdi.

Kur’ân-ı Kerîm’de açıklandığına göre, Kureyş müşrikleri:

“Şu Kur’an (indirilecekse) iki memleketin birinden, büyük bir adama indirilmeli değil miydi?” demişlerdi.1173

İki memleketin biri Mekke, diğeri Taif’ti.

Kureyş müşriklerinin büyük adamlardan maksatları da, Mekke’deki Velid b. Muğîre ile Taif’teki Urve b. Mes’ud gibi kişilerdi.1174

Urve b. Mesud, simaca, İsa Aleyhisselâmı andırırdı.1175

Urve b. Mes’ud, Taiflileri İslâmiyete davet için izin verilmesi hakkındaki dileğini tekrarladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, yine:

“Onlar seni öldürürler!1176 Onlar seni öldürürler diye korkuyorum!” buyurdu.1177

Urve b. Mes’ud:

“Yâ Rasûlallah! Onlar, beni uykuda bulsalar uyandırmaz, uyandırmaya kıyamazlar!” dedi.1178 Onların yanlarına gitmek üzere üç kez için istedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eh, gitmek istiyorsan, git!” buyurdu.1179

Urve b. Mes’ud, aralarındaki mevkii sebebiyle Taiflilerin kendisine aykırı davranmayacaklarını, karşı koymayacaklarını umuyordu.1180

Urve b. Mes’ud kalkıp Taif’e doğru yola çıktı. Beş gün gittikten sonra akşamleyin kavmine ulaştı, hemen evine girdi.1181

Taifliler, Urve’nin Rabbe putuna uğramadan, onu ziyaret etmeden evine girişinden hoşlanmadılar, ondan kuşkulandılar.

Sonra da, kendi kendilerine:

“Yolculuk hali onu bundan alıkoymuş olabilir!” dediler.1182

Sakîf kavmi Urve’nin evine geldiler, onu Cahiliye ve müşriklik devrinin selamıyla selamladılar.1183

Urve b. Mes’ud, onlara karşı müşriklik selamını tanımayan, ondan hoşlanmayanların ilki oldu1184 ve:

“Bana ‘Esselâmü aleyküm!’ diyerek,1185 Cennetliklerin selamıyla selam vermenizi size tavsiye ederim” dedi.1186

Sonra da, onları Müslümanlığa davet etti:

“Ey kavmim! Siz beni herhangi bir kötülükle suçlayabilir misiniz?

Siz, benim soy sopça en seçkininiz, servetçe en zengininiz, cemaatçe de en güçlünüz olduğumu biliyor değil misiniz?

Beni, İslâmiyete girmeye sevkeden, ancak, başkalarının göremediği şeyi benim onda görmüş olmamdır!

Gelin, öğüdümü dinleyin! Bana aykırı davranmayın!

Vallahi, benim size getirip sunduğum şeyden daha üstününü, hiçbir elçi kavmine getirip sunmamıştır!” dedi.

Fakat, Sakîfler ona hakaret ettiler.

Onun çevresini sardılar ve:

“Lât’a andolsun ki; zaten senin Rabbe’ye yaklaşmadığın ve onun yanında saçını kazıtmadığın zaman, dininden ayrılmış olduğun bizim içimize doğmuştu!” dediler.1187

Urve b. Mes’ud onlara karşı çok yumuşak davrandı.

Taifliler ise, toplanıp onun hakkında yapacakları şeyi kararlaştırmak üzere yanından ayrıldılar.

Urve b. Mes’ud, tanyeri ağarmaya başladığı zaman,1188 köşkünün üzerine çıktı.1189

Namaz için ezan okudu.1190

Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve Muhammed Aleyhisselâmın Resûlullah olduğuna1191 şehadet etti.1192

Kendisinin Müslüman olduğunu açıkladı ve Taif halkı olan Sakîfleri İslâmiyete davet etti.1193

Taifliler, her köşeden, ona doğru vardılar.1194 Her taraftan, onu oka tuttular.1195

Benî Maliklerden Benî Salim b. Malik’in kardeşi Evs b. Avf’ın attığı ok, Urve’ye isabet etti.

Oku Ahlâf’tan Benî Attâb b. Maliklerden Vehb b. Cabir adındaki kişinin attığı da sanılmıştır.1196 Urve b. Mes’ud da Ahlâf’tan (yani Sakîflerin başka kabilesinden) idi.1197

Atılan ok Urve b. Mes’ud’un bilek damarını kesti. Kan dindirilemedi.

Okun Evs b. Avf tarafından atıldığı gerçekleştiği için;1198 Gaylan b. Seleme, Kinane b. Abdi Yalil, Hakem b. Amr ve Ahlâf’ın diğer ileri gelenleri silahlandılar, çarpışmak için yığınak yaptılar ve:

“Ya Benî Maliklerin başkanlarından on kişi öldürüp Urve’nin öcünü alacağız, ya da en son ferdimize kadar öleceğiz!” dediler.1199

Urve b. Mes’ud’un Kanını Bağışlayıp Kabile Arasındaki Kan Dâvâsını Önleyişi ve Yakınlarına Vasiyeti

Urve b. Mes’ud’a:

“Kanın hakkında ne yapılmasını uygun görürsün?” diye soruldu.1200

Urve b. Mes’ud, iki tarafın yapmaya kalkıştıkları şeyi görünce, kendi kavim ve kabilesine:

“Sakın benim yüzümden çarpışmaya kalkmayınız!

Çünkü, ben bu hususta aranız düzelsin diye kanımı bağışlamış bulunuyorum.1201

Bu bir şereftir ki; Allah beni bununla şereflendirmiştir!

Bu bir şehitliktir ki, bunu bana Allah göndermiştir.1202

Ben şehadet ederim ki; Muhammed, Allah’ın Resûlüdür!

O, sizin beni öldüreceğinizi de bana önceden haber vermişti!” dedi. Sonra da, yakınları olan cemaate:1203

“Resûlullah Aleyhisselâmın yanında şehit olup, yanınızdan ayrılmadan önce Taif dışına gömülmüş bulunan şehitlerin yanına beni de gömmenizden başka, hakkımda yapacağınız bir şey yoktur!” dedi.1204

Urve b. Mesud’u, vasiyeti üzerine, Taif şehitlerinin yanına gömdüler.

Yüce Allah ondan razı olsun!

Urve b. Mes’ud’un şehit edildiği haberi erişince,1205 Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onun kavmi ile olan hali, Yâsîn sahibinin kavmi arasında olan haline benzer!1206

Yâsîn sahibi kavmini Yüce Allah’a imana davet etmişti de, kavmi onu öldürmüşlerdi.1207

Hamd olsun o Allah’a ki, ümmetim içinde Yâsîn sahibi gibi birini bulundurdu!” buyurdu.1208

Yâsin sahibi, Antakya halkından Habib b. Müreyy idi. Kendisi, yular yapma işiyle uğraşırdı.

Hastalıklı bir zâttı. Cüzzam, miskîn hastalığına tutulmuştu.

Kendisinin evi, şehir kapılarının yanında, şehirden uzakça bir yerde idi.

Kendisi, mü’min, eli hayra açık bir zâttı. Kazancını akşamleyin biraraya toplar, ikiye böler, kazancının yarısıyla çoluk çocuklarını geçindirir, yarısını da yoksullara tasadduk eder, dağıtırdı.

Hastalığı, zayıflığı ve işi kendisini ibadetten alıkoymaz, minarede Allah’a gizlice ibadet ederdi.

Habib, kavmi olan Antakya halkının kendilerine gönderilmiş elçileri öldürmeye söz birliği ettiklerini haber aldığı zaman koşup yanlarına varmış, onlara Allah’ı hatırlatmış, kendilerini öğütlemiş, elçilere uymaya davet etmişti.

Antakya halkı ise, onu taşa tutmuşlar, ayaklarının altına alıp çiğnemişler, ve kendisi:

“Ey Allah’ım! Kavmime doğru yolu göster!

Ey Allah’ım! Kavmime doğru yolu göster!

Ey Allah’ım! Kavmime doğru yolu göster!” diyerek dua ede ede can vermişti.1209

Yüce Allah ondan razı olsun!

Antakya halkı, Cebrail Aleyhisselâmın bir bağırışıyla yok olmuştur.

Antakya şehrinin putperest halkına gönderilen elçiler ise İsa Aleyhisselâmın üç havarisi olup, birisi Şem’un idi.

Bunlar, ilk önce, Habib’e rastlamışlardı.

Habib, onların kim olduklarını ve ne için geldiklerini sorup öğrendikten ve kerametlerini gördükten sonra, onlara hemen iman etmişti.1210

Kur’ân-ı Kerîm’in Yâsîn Sahibi Hakkındaki Açıklaması

Yâsin sahibi hakkında Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurulur:

“Onlara, o şehir (Antakya) yârânını misal getir!

Hani, oraya elçiler gelmişti. Biz, o zaman, kendilerine iki elçi göndermiştik de, onları yalanlamışlardı. Biz de, bir üçüncü ile bunları desteklemiştik.

‘Biz size gönderilmiş hak elçileriz!’ demişlerdi.

Onlar (Antakya halkı):

‘Siz bizim gibi insandan başka kimseler değilsiniz!

Hem, Rahman hiçbir şey (ne vahiy, ne risalet) indirmemiştir.

Siz ancak yalan söyler adamlarsınız!’ dediler.

Elçiler de:

‘Rabbimiz biliyor ki; biz gerçekten size gönderilmiş elçileriz!

Bizim üzerimize düşen vazife, açıkça tebliğden başka bir şey değildir’ dediler.

Şehir halkı ise

‘Doğrusu, biz sizin yüzünüzden uğursuzlandık. Eğer vazgeçmezseniz, andolsun ki, sizi mutlaka taşlarız! Bizden size muhakkak acıklı bir işkence de dokunur!’ dediler.

Elçiler de:

‘Sizin uğursuzluğunuz kendinizdedir. Size öğüt verilirse mi uğursuzluk olur?!

Hayır! Siz haddi aşanlar güruhusunuzdur!’ dediler.

O şehrin en ucundan koşarak bir adam (Habib) geldi de:

‘Ey kavmim! Uyunuz o gönderilmiş olanlara!

Uyunuz sizden hiçbir ücret istemeyen o kimselere ki, onlar hidayete ermiş zâtlardır!’ dedi.1211

‘Ben, beni Yaratana ne diye kulluk etmeyecekmişim?

Siz, hepiniz, O’na döndürüleceksiniz!

Ben O’ndan başka ilahlar edinir miyim hiç?!

Eğer O çok esirgeyici Allah bana bir zarar yapmak isterse, iddia ettiğiniz şeylerin hiçbiri bana fayda vermez. Onlar beni asla kurtaramazlar.

Şüphesiz ki, ben o takdirde muhakkak apaçık bir sapkınlık içindeyim demektir.

Gerçek, ben Rabbinize iman ettim! İşte, bunu benden duyunuz!’ dedi.1212

Ona (Habib’e), ‘Gir Cennete!’ denildi.

O da:

‘Ne olurdu, kavmim, Rabbimin beni Cennetle ikram edilenlerden kıldığını bilselerdi!’ dedi.

Ondan sonra, onun kavminin üzerine gökten hiçbir ordu indirmedik, indiriciler de değildik.

Onların (Antakya halkının) akıbeti, bir tek sayhadan (Cebrail’in bağırışından) başka bir şey değildi.

Artık, hemen sönüp gidiverdiler!”1213

Urve b. Mes’ud’un Oğlu ile Yeğeninin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Urve b. Mes’ud şehit edilince, oğlu Ebu Müleyh ile kardeşinin oğlu Karib b. Esved b. Mes’ud, Taif halkına:

“Siz Urve’yi öldürdünüz! Artık biz sizinle hiçbir zaman hiçbir şey üzerinde söz ve iş birliği yapmayacağız!” diyerek Taif’ten ayrıldılar. Medine’ye geldiler.1214 Muğîre b. Şûbe’nin evine indiler.1215

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına varıp Müslüman oldular.

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Kimi isterseniz, kendinize müttefik ve yardımcı edininiz!” buyurdu.

Onlar:

“Biz Allah’ı ve Allah’ın Resûlünü velî edindik!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ebu Süfyan b. Harb dayınızdır. Onunla müttefik olunuz!” buyurdu.1216

Onlar:

“Evet! Ebu Süfyan b. Harb dayımızdır!” dediler.1217

Onun müttefiki oldular.1218 Hicretin 9. yılı Ramazan’ında Sakîf heyeti Medine’ye gelinceye kadar, Medine’de oturdular.1219

Benî Uzre Heyetinin Medine’ye Gelmeleri ve Müslüman Olmaları

Benî Uzre b. Sa’d b. Hüzeymler, Kudâalardan olup,1220 Yemen kabilelerindendi.1221 Hicretin 9. yılında Safer ayında Benî Uzrelerden oniki kişilik bir heyet, Medine’ye gelip,1222 Remle binti Hâris’in konağına indiler.1223

1. Cemre b. Numan

2. Süleym b. Malik,

3. Sa’d b. Malik,

4. Malik b. Ebi Riyah, gelen heyet içinde bulunuyordu.1224

Cemre b. Numan, Benî Uzrelerin ulusu ve lideri idi.1225

Benî Uzre heyeti, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelince, Peygamberimiz Aleyhisselâma Cahiliye devri selamıyla selam verdiler.1226

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Siz, kimlersiniz?” diye sordu.1227

Benî Uzre heyetinin konuşmacısı:

“Biz, bilmediğin kimseler değiliz!1228

Biz, Kusayy’ın anne bir kardeşi1229 ve yardımcısı olan Uzre’nin oğullarındanız!1230

Biz, Huzâalarla Benî Bekrleri Mekke vadisinden uzaklaştırmıştık.

Aramızda akrabalık ve hısımlık vardır” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Hoşgeldiniz! Safâ geldiniz!” buyurduktan sonra,1231 onlara:

“Siz beni tanımadınız mı? Bana İslâm selamıyla selam vermekten sizi ne alıkoydu?” diye sordu.1232

Benî Uzre heyeti:

“Yâ Muhammed! Biz henüz atalarımızın üzerinde bulundukları şey üzerinde bulunuyoruz.

Kendimiz1233 ve kavmimiz adına birtakım isteklerin dile getiricisi olarak yanına geldik!” dediler.1234

“Sen nelere davet ediyorsun?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben bütün insanları Bir olan, Kendisinin hiçbir eşi, ortağı olmayan Allah’a ibadet ve benim de O’nun resûlü olduğuma şehadet etmeye davet ediyorum!” buyurdu.

Benî Uzre heyetinin konuşmacısı:

“Bunun arkasından, yapılacak ne var?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Abdestlerini güzelce alıp vakitleri içinde kılacağınız beş vakit namaz vardır! Çünkü, bu, ibadetlerin üstünüdür” buyurdu ve kendilerine oruç, zekât ve hac gibi farzların geri kalanını da anlatıp sözünü bitirdi.1235

Benî Uzre heyeti, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan, dinî birçok şeyler sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onların sorularını cevaplandırdı.1236

Benî Uzre heyeti Müslüman oldu.1237

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Benî Uzre heyeti:

“Yâ Rasûlallah! Aramızda kâhin bir kadın var.

Kureyşîler ve başka Araplar onun yanına varıp muhakeme olunur, yargılanırlar.

İçinden çıkamadığımız işlerimizi ondan soralım mı?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ondan bir şey sormayınız!” buyurdu.1238 Onları kâhin kadına bir şey sormaktan,1239 putlar adına1240 kestikleri hayvanların etlerini yemekten men etti.1241

Ancak, Allah’ın ismini anarak kesecekleri hayvanların etlerini yemenin kendilerine haram olmadığını haber verdi.1242

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şam’ın fethedileceğini ve Herakliyus’un ülkesinden çıkıp korunabileceği bir yere kaçacağını da Benî Uzre heyetine müjdeledi.1243

Benî Uzre heyeti, Remle binti Hâris’in konağında iki gün oturdu.1244

Peygamberimiz Aleyhisselâm; başka heyetlere verildiği gibi, Benî Uzre heyetine de bahşişlerinin verilmesini emretti.1245 Bahşişleri verildi.1246 Heyetten her birine, birer bürüd, elbise de verildi.1247

Benî Uzre heyeti, ev halklarının yanına,1248 yurtlarına döndüler.1249

Benî Uzrelerden Cemre b. Numan’ın Zekât Memurluğuna Atanışı ve Kendisine Arazi de Verilişi

Benî Uzre heyetinden Cemre b. Numan, Hicaz halkından, Benî Uzrelerin zekât ve sadakalarını toplayıp Peygamberimiz Aleyhisselâma getiren ilk kişi idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona, Vâdi’l-kurâ’da, enine boyuna atının koşup yorulduğu yerden attığı kamçısının ulaştığı yeri yurt olarak sınırladı ve verdi.1250

Cemre b. Numan, oraya konup, vefatına kadar orada oturdu.1251

Benî Uzrelerden Zeml b. Amr’ın Müslüman Oluşu ve Kendisine Sancak ve Yazı Verilişi

Benî Uzrelerden Zeml b. Amr’ı tapmakta olduğu putun içinden işittiği bir ses uyarmış, gelip bunu Peygamberimiz Aleyhisselâma haber vermişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O, cinlerden bir mü’mindir!” buyurdu.1252

Zeml, Müslüman oldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir sancak bağlayıp, onu kavminin sancaktarı yaptı.1253

Zeml için bir de yazı yazdırdı.1254 Yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Zeml b. Amr’a ve yanında bulunan Müslüman kişilere hususî olarak yazılmıştır:

Ben onu bütün kavmine gönderdim.

Müslüman olan, Allah cemaatine dahil olmuş bulunur; Müslümanlıktan kaçınanlara ise, iki ay eman verilmiştir.

Buna, Ali b. Ebu Talib ve Muhammed b. Meslemetü’l-Ensarî şahittir.”1255

Kutbe b. Âmir’in Has’amlara Gönderilişi

Has’amlar, Enmar b. Nizar b. Maadd b. Adnan’ın oğlu Akyel (Has’am)’ın soyundan olup, birçok oymaklara ayrılmışlardı.1256

Has’amların kardeşleri Becîlelerle birlikte yurtları, Yemen ve Hicaz’ın hac yollarından Tebâle’ye kadar uzanmakta idi.1257

Tebâle; Yemen yolunda ve Tihâme toprağındadır.1258

Has’amların Türebe yakınındaki Bîşe nahiyesinde bulundukları rivayet edilir.1259

Türebe; Serat’tan başlayan, Necran’da biten bir vadidir.1260

Has’amlar, İslâm’ın fetih günleri sırasında etrafa dağılmışlar, kendilerinin bellibaşlı bir yurtları kalmamış, Bîşe ile Türebe arasına gelip konmuşlardı.1261

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hicretin 9. yılında Safer ayında1262 Kutbe b. Âmir’i yirmi kişilik askerî bir birliğin başına geçirip, Has’amlardan, Tebâle nahiyesinde bulunan bir kabileye gönderdi.1263

Peygamberimiz Aleyhisselâm; birlik kumandanı Kutbe b. Âmir’e gündüzleri gizlenip geceleri gitmelerini, yemeklerini de yürürken yemelerini,1264 Has’amlara baskın yapacakları zaman, birliğini her taraftan saldıracak biçimde ayırmasını emretti.

Mücahidler, binmek üzere yanlarına on deve alıp yola çıktılar.1265 Silahlarını gizlediler.

Yollarına devam ederek Fetak’ı (Fütuk’u) tuttular. Mesha’ vadisine ulaştılar.1266

Fetak, Fütuk; Taif’in bir karyesidir.1267

Mesha’ da; Mekke ile Medine arasında, Taif’in veya Mekke’nin büyük kasabalarındandır.1268

Mücahidler Mesha’da bir adam yakalayıp kendisini sorguya çekmek istedi iseler de, adam hiçbir şey söylemez, susarken, su başlarında konaklamış bulunan halka bağırmaya başlayınca,1269 kendisinin boynunu vurdular.

Su başındaki cemaatin uyumalarını beklediler.

Has’amlar uykuya daldıkları zaman, mücahidler birliklerini ayırdılar.

Her taraftan birden baskın yaptılar.

İki taraf arasında şiddetli çarpışma başladı.

Kutbe b. Âmir ve arkadaşları, kendileriyle çarpışan Has’am erkeklerinden öldürebildiklerini öldürdüler, kadınları esir aldılar. İğtinam ettikleri deve ve davarları Medine’ye doğru sürdüler.1270

Has’amlar hemen derlenip toparlandılar, hayvanlarına atlayıp mücahidlerin ardlarına düştüler.

O sırada, Yüce Allah büyük bir sel gönderdi.1271

Gelen sel, Has’amlarla Müslümanların arasına gerildi.1272

Has’amlar Müslümanlara yetişmeye yol bulamadılar.1273 Seli bir türlü geçemediler. Mücahidler deve, davarı sürüp aldıkları esirlerle birlikte giderlerken, arkalarından bakakaldılar.1274

Ganimet mallarının beşte biri çıkarıldıktan sonra, kalanı mücahidler arasında bölüştürüldü.

Her birinin hissesine dörder deve düştü. Bir deve, on davara denk sayıldı.1275

Bunun üzerine, Has’amlardan, içlerinde As’as b. Zahr ve Enes b. Müdrik’in de bulunduğu bir heyet gelip:

“Biz, Allah’a ve Allah’ın Resûlüne ve Allah’tan gelenlere iman ettik.

Sen bize bir yazı yaz da, o yazıda olanlara tâbi olalım!” diyerek Müslüman olduklarını açıkladılar.1276

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, Has’amlardan, Bîşe çölünde oturanlardan isteyerek yahut istemeyerek Müslüman olanlar hakkında yazdırdığı yazıda, kendilerinin Cahiliye devrinde işlemiş oldukları cinayetlerin kaldırıldığını, her yıl ne gibi mahsullerden ne nisbette zekât ödenmesi gerektiğini bildirdi.1277

Abdullah b. Avsece’nin Hârise b. Amr b. Kurayt Oğullarına Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hicretin 9. yılında, Safer veya Rebiülevvel hilali görününce, ashabdan Abdullah b. Avsecetü’l-Becelî’yi, Hârise b. Amr b. Kurayt oğullarına gönderdi.1278

Peygamberimiz Aleyhisselâm; orada, Sim’an b. Amr b. Kurayt b. Ubeyd b. Ebu Bekir b. Kilab’a1279 veya Ri’yetü’s-Suhaymî’ye verilmek üzere,1280 kırmızı deri üzerine1281 bir yazı yazdırdı.

Yazısında, onları İslâmiyete davet etti.1282

Hârise b. Amr b. Kurayt oğulları, Peygamberimiz Aleyhisselâmın mektubunu aldılar. İslâmiyete girmeyi kabul etmediler. Mektubun yazısını yıkadılar. Yazının derisiyle de, kovalarının yırtılan dibini yamadılar!1283

Bunun için, kendilerine “Benu’r-Râkı’=Yamacı Oğulları” denildi.1284

Onlar, bu kötü tutum ve davranışlarıyla, Peygamberimiz Aleyhisselâmın mektubunu önemsemediklerini göstermiş, tahkir etmiş oluyorlardı.1285

Sim’an’ın1286 veya Rı’yetü’s-Sühaymî’nin1287 kızı:

“Sanıyorum ki; senin başına çok büyük bir musibetten başka bir şey gelmeyecek!

Sana Arapların efendisi ve ulusunun mektubu geldi.

Sen de tuttun, onu kovana yama yaptın hâ!?” dedi.1288

Rı’yetü’s-Sühaymî’nin kızı Benî Hilallerden birisiyle evli olup, kendisi de, kocası da Müslüman olmuştu.1289

Âmir b. Halid b. Amr b. Kurayt’ın kızı Ümmü Habib de, söylediği kısa bir şiirde:

“Kendilerine Muhammed’den bir âyet, alâmet geldiği zaman, onlar onu kuyu suyu ile yıkayıp yok ettiler!

Halbuki, o, kendileri için bir güç ve sığınak idi!” diyerek, kavminin kötü tutum ve davranışlarını kınamaktan kendisini alamamıştı.

Benî Kilablar Peygamberimiz Aleyhisselâmın mektubuna yapılmayacak şeyi yaptıkları zaman,1290 Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Nedir bunların hali?! Allah onların akıllarını mı gidermiş? Gidersin!” buyurmuştu.

Onlar, vücutları titrer, acele acele konuşur, sözlerini birbirine karıştırır, ne dedikleri anlaşılmaz bir kavim oldular!1291

Dahhâk b. Süfyan’ın Kurataları Te’dibe Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hicretin 9. yılında Rebiülevvel ayında1292 Kuratalar üzerine askerî bir birlik saldı.

Dahhâk b. Süfyanü’l-Kilabî’yi de, bu askerî birliğe kumandan tayin etti.1293

Dahhâk b. Süfyan, Arapların bahadırlarından, babayiğitlerinden idi. Kendisi, yüz süvariye denk sayılırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın başucunda -kendiliğinden- yalın kılıç dikilir, nöbet tutardı.1294

Mücahidler Kuratalara, Lâve Züccü’nde rastladılar.1295

Önce, onları İslâmiyete davet ettiler.

İslâmiyeti kabule yanaşmayınca, onlarla çarpışmaya tutuştular, onları bozguna uğrattılar.

Mücahidler arasında bulunan Asyad b. Seleme, babası Seleme b. Kurt’a, Zücc’de bir su çukurunun üzerinde yetişti.

Seleme at üzerinde bulunuyordu.

Asyad babasını İslâmiyete davet etti ve kendisine eman verdi.

Seleme ise, oğluna ve İslâmiyete sövdü.

Bunun üzerine Asyad, babasının atının iki bacağına kılıçla vurdu.

At arkası üzerine çöktüğü ve Seleme su çukurunun içine düştüğü zaman, onu mücahidlerden birisi gelip öldürünceye kadar, suyun içinde mızrağıyla tuttu, bırakmadı.1296 Babasını, edebinden ötürü,1297 kendisi öldürmedi!1298

Mücahidler, Kurataların ele geçirebildikleri mallarını iğtinam ettiler.1299

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kırmızı deri üzerine yazdırıp Abdullah b. Avsece ile gönderdiği mektubunu alıp kovasına yama yapmış olan Rı’yetü’s-Sühaymî’nin dinlenen, yayılan hayvanlarından, ev halkından ve mallarından hiçbir şey bırakmaksızın hepsini ele geçirdiler.

Rı’yetü’s-Sühaymî ise çırılçıplak atına atlayıp kaçtı!

Benî Hilallerden birisi ile evli bulunan kızının evine ulaştı.

Rı’yenin kızı da, kızının kocası da Müslüman olmuşlardı.

Benî Hilallerin oturma yerleri, Rı’ye’nin kızının evinin yanında idi.

Rı’ye, kızının evine arka taraftan girdi.

Kızı, onu çırılçıplak görünce, giymesi için üzerine bir elbise attı ve:

“Ne oldu sana?!” dedi.

Rı’ye:

“Daha ne olacak? Babanın başına her kötülük geldi!

Kendisine ne dinlenen, ne yayılan bir hayvan, ne ev halkı, ne de bir mal bırakıldı! Hepsi elinden alındı!” dedi.

Kızı:

“Sen İslâmiyete davet edilmiştin. Ne diye Müslüman olmadın?” dedi.

Rı’ye:

“Kocan nerede?” diye sordu.

Kızı:

“Develerin yanındadır!” dedi.

Develerin yanından gelen damadı, Rı’ye’ye:

“Sana ne oldu?” diye sordu.

Rı’ye:

“Daha ne olacak? Başa her kötülük geldi!

Kendisine ne dinlenen, ne yayılan bir hayvan, ne ev halkı, ne de bir mal bırakıldı! Hepsi elinden alındı.

Ev halkım ve mallar askerler arasında bölüşülmeden önce, Muhammed’in yanına yetişmek istiyorum!” dedi.

Damadı:

“Binek hayvanımı al, ona binip git!” dedi.

Rı’ye:

“Senin binek hayvanın bana gerekmez!” dedi.

Yaylım develerinden iki yaşında bir deve tuttu. Yolculuk için gereken azığı ve suyu aldı.

Yüzünü üzerindeki elbisesiyle bürüdüğü zaman, arkası açıldı. Arkasını bürüdüğü zaman da, yüzü açıldı.

Tanınmak istemiyordu.

Rı’ye Medine’ye geldi. Devesinin dizini bağladı.

Sabah namazını kıldırdığı sırada Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına doğru vardı, hizasında durdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm namazı kıldırınca, Rı’ye:

“Yâ Rasûlallah! Ellerini uzat da, sana bey’at edeyim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm elini ona doğru uzattı.

Rı’ye, elini Peygamberimiz Aleyhisselâmın eline koyup bey’at etmek istediği zaman, elini geri çekti ve bunu üç kere yaptı.

Üçüncüsünde, Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen kimsin?” diye sordu.

Rı’ye:

“Rı’yetü’s-Sühaymî’yim!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm hemen onun kolunu tutup yukarı kaldırdıktan sonra:

“Ey Müslümanlar cemaati! Bu, kendisine yazı yazmış olduğum Rı’yetü’s-Sühaymî’dir ki, yazımı alıp kovasına yamamıştı!

Şimdi ise, kendisi, Müslüman olmaya ve kendisinden alınmış bulunanları dilemeye gelmiştir!” buyurdu.

Rı’ye:

“Yâ Rasûlallah!1300 Ailem, malım ve çocuklarım baskına uğratılmıştır” dedi.1301

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Malın bölüştürülmüş bulunuyor.1302 Eğer malların Müslümanlar arasında bölüştürülmeden önce gelip yetişmiş olsaydın, yetiştiğin malı geri almaya lâyık ve müstahak idin.1303

Ev halkına gelince; onlardan kimi bulursan, al, götür!” buyurdu.

Rı’ye, hemen gitti.

Rı’ye’nin oğlu, babasının bindiği hayvanı tanımış, onun yanında dikilip duruyordu.

Rı’ye, acele, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına döndü ve:

“İşte, şu, benim oğlumdur!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Bilal-i Habeşî’ye:

“Ey Bilal! Onunla birlikte git!

Oğlana:

‘Bu, senin baban mıdır?’ diye sor!

Eğer ‘Evet!’ derse, onu Rı’ye’ye teslim et!” buyurdu.

Bilal-i Habeşî oğlanın yanına vardı.

Ona:

“Bu, senin baban mıdır?” diye sordu.

Oğlan “Evet!” deyince, onu babasına teslim edip Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına döndü ve:

“Yâ Rasûlallah! Ben efendisi için gözyaşı döken bir kimse görmemişimdir!” dedi.1304

Beliyy Heyetinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Rüveyfi’ b. Sabitü’l-Belevî’nin bildirdiğine göre; Hicretin 9. yılında, Rebiülevvel ayında, Medine’ye Beliyylerden bir heyet geldi.1305

Geldiklerini haber alınca, Rüveyfi’ onları Benî Cedîle mahallesindeki evine indirdi.

Sabahleyin de,1306 Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına götürdü.1307 O sırada Peygamberimiz Aleyhisselâm evinde ashabıyla birlikte oturuyordu.1308

Rüveyfi’ b. Sabit, Beliyy heyetini Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Yâ Rasûlallah! Bunlar benim kavmimdendir” diyerek takdim etti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen de, kavmin de hoşgeldiniz!” buyurdu.1309

Heyetin yaşlısı ve büyüğü olan Ebu’d-Dıbab1310 varıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın önüne oturdu ve konuştu.1311

Beliyy heyetinin hepsi Müslüman oldular.1312

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hamd olsun o Allah’a ki, sizi İslâmiyete hidayet etti.

İslâmiyetten başka dinde ölen herkes Cehennemdedir!” buyurdu.1313

Heyetin büyüğü ve yaşlısı olan zât:

“Yâ Rasûlallah!

Ben konukları ağırlamaya düşkün bir adamım.

Bundan dolayı bana ahirette bir ecir ve sevab var mıdır?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet! Zengine veya fakire yapacağın her iyilik sadakadır, hasenedir!” buyurdu.1314

Heyet başkanı:

“Yâ Rasûlallah! Konukluğun müddeti ne kadardır?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Üç gündür! Yanında üç günden fazla oturmak, konuklar için helâl olmaz -çıkıp gidinceye kadar!” buyurdu.

“Yâ Rasûlallah! Yeryüzünün kırlarında bulduğum davarlar hakkında ne buyurursun?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O ya senindir, ya kardeşinindir, ya da kurdundur!” buyurdu.1315

Abdullah b. Amr da:

“Yâ Rasûlallah! Yitik davar hakkında ne buyurursun?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O ya senindir, ya kardeşinindir, ya da kurdundur!

Yitiği kardeşin için tut!” buyurdu.1316

Heyet başkanı:

“Ya o deve olursa, ne buyurulur?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O ne senindir, ne de kardeşinindir! Sahibini buluncaya kadar, bırak onu, gitsin!” buyurdu.1317

Beliyy heyeti, dinleri hakkında daha başka sorular da sordular ve cevaplarını aldılar.1318

Sonra kalktılar, Rüveyfi’in evine döndüler.1319

Beliyy heyeti Rüveyfi’in evine döneceği sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm getirdiği hurmayı Rüveyfi’e verip:

“Konukları ağırlarken, bu hurmadan da yararlan!” buyurdu.

Beliyy heyeti de, başkaları da bu hurmadan yediler durdular.

Beliyy heyeti Medine’de üç gün oturdu.1320

Üç günden sonra, vedalaşmak üzere, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldiler. Peygamberimiz Aleyhisselâm, daha önceki heyetlere bahşişler verildiği gibi, bunlara da bahşişler verilmesini emretti.1321 Verildi.1322 Yurtlarına döndüler.1323

Esmâ (Ümeyme) binti Numanu’l-Kindî’nin Zevceliğe Kabul Olunmasının Peygamberimiz Aleyhisselâma Teklif Edilişi ve Medine’ye Getirilişi

Hicretin 9. yılında, Rebiülevvel ayında,1324 Numan b. Ebi’l-Cevn b. Esvedü’l-Kindî Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına Müslüman olarak gelmişti. Kendisi Necd’de otururdu.1325

Numan b. Ebi’l-Cevn, kral hanedanındandı.1326

Numan b. Ebi’l-Cevn:

“Yâ Rasûlallah! Amcasının oğlu ile evli iken onun ölümü ile dul kalıp sana varmayı arzu eden, Araplar içinde en güzel bir dulu sana nikâhlayayım mı?” diyerek, kızını Peygamberimiz Aleyhisselâma zevce olarak vermeyi teklif etti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, onunla evlenmek için, oniki buçuk ukiyye mehir verdi.

Numan b. Ebi’l-Cevn:

“Yâ Rasûlallah! Esmâ (Ümeyme)’nin mehrini kısma!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben ne kadınlarımdan hiçbirine bundan üstün mehir verdim, ne de kızlarımdan hiçbirine hiçbir kimse bundan üstün mehir verdi” buyurdu.

Numan b. Ebi’l-Cevn:

“Yâ Rasûlallah! Aileni yanına getirmek üzere bir adam gönder! Ben de göndereceğin adamla birlikte gideyim. Aileni sana onun yanında göndereyim” dedi.1327

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ashabından Ebu Useydü’s-Sâidî’yi Numan b. Ebi’l-Cevn’le birlikte gönderdi.

Numan b. Ebi’l-Cevn kızı Esmâ (Ümeyme) Hatunun yurduna vardığı zaman, o, evinde oturuyordu.

Yanına girmesi için, Ebu Useyd’e izin verildi.

Ebu Useyd:

“Resûlullah Aleyhisselâmın kadınlarını, erkeklerden hiçbir erkek göremez.1328

Senin mahremin olmayan erkekler, seninle ancak perde arkasından konuşabilirler!” dedi.

Esmâ (Ümeyme) Hatun öyle yaptı.

Ebu Useyd, orada üç gün kalıp dinlendikten sonra,1329 Esmâ binti Numan’ı deve üzerinde, hevdeç içinde,1330 ebesi olan dadısı da yanında olduğu halde1331 oradan alıp Medine’ye getirdi ve Benî Sâidelerin köşküne indirdi.

Bu köşk, Zübab dağının arkasındaki Şavt’ta,1332 Şavt diye anılan hurma bahçesinin içinde idi.1333

Benî Sâide kadınları, Esmâ (Ümeyme) binti Numan Hatunun yanına girerek:

“Hoşgeldin!” dediler.

Esmâ Hatunun yanından çıkanlar, hep, onun güzelliğinden bahsediyorlardı.1334

Ebu Useydü’s-Sâidî, Esmâ (Ümeyme) Hatunu getirdiğini, o sırada Benî Amr b. Avfların yanında bulunan Peygamberimiz Aleyhisselâma gidip haber verdi.1335

Hz. Ömer’in kızı ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcesi olan Hz. Hafsâ, Hz. Âişe’ye:

“Sen onu kınala! Ben de onun saçını tarayayım!” demiş ve böyle yapmışlardı.

Sonra, bunlardan birisi Esmâ Hatunun yüzünün ve vücudunun güzelliğini kıskanarak, ona:

“Peygamber Aleyhisselâm, yanına girdiği kadının:

‘Senden Allah’a sığınırım!’ demesinden hoşlanır!1336

Sen kral hanedanındansın.

Resûlullah Aleyhisselâm senin yanına girip senden hazlanmak isteyince, ondan Allah’a sığın!

O zaman sen kendisinin hoşuna gidersin, makbulü olursun!” diyerek telkinde bulundu.1337

Peygamberimiz Aleyhisselâm ashabıyla birlikte Şavt bahçesine kadar yürüyerek gittiler. Oradaki iki bahçenin yanına eriştikleri zaman, ikisinin arasında oturdular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Siz şurada oturunuz!” buyurduktan sonra, kendisi, kendisi için getirilmiş olan Esmâ (Ümeyme) Hatunun Şavt’ta konuklandığı eve gitti.

O sırada Esmâ (Ümeyme) Hatunun dadısı da yanında bulunuyordu.1338

Peygamberimiz Aleyhisselâm Esmâ Hatunun yanına girdi.1339 Kapıyı kapattı.1340

Esmâ Hatuna:

“Kendini bana bağışla!” buyurdu.

Esmâ Hatun:

“Bir kraliçe, kendisini, uydusunu hiç bağışlar mı?!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun hırçınlığını yatıştırmak için, elini onun üzerine koymak istedi.1341

Esmâ Hatun, hoşlanmıyormuş gibi davranarak:1342

“Senden Allah’a sığınırım!” dedi.1343

Yüzünü elleriyle kapattı.1344 Gömleğini yüzüne çekti. Peygamberimiz Aleyhisselâmdan gizlendi.1345

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Demek sen benden Allah’a sığınıyorsun hâ?!” buyurdu.

Esmâ Hatun sığınma sözünü üç kere tekrarladı.1346

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen pek Büyük bir Makama sığındın!1347

Sen pek Büyük bir Makama sığındın!1348

Sen pek Büyük bir Makama sığındın!1349

Allah’a sığınan emîn olur!1350

Git, ev halkına kavuş!” buyurdu.1351

Hemen ondan yüzünü çevirdi.1352

Sahabilerinin yanına vardı ve:

“Ey Ebu Useyd! Râzife denilen beyaz keten kumaşından yapılmış iki elbise giydirip, onu ev halkına götür, kavuştur!” buyurdu.1353

Ebu Useyd, Peygamberimiz Aleyhisselâmın emrini yerine getirdi.1354

Esmâ Hatun dönüp yanlarına vardığı zaman, kavmi bağrıştılar:

“Sende muhakkak bir yaramazlık var!1355

Senin başına ne felaket geldi?” dediler.

Esmâ Hatun:

“Aldatıldım! (Tuzağa düşürüldüm!)1356 Bana şöyle şöyle denildi” diyerek kendisine söylenilenleri birer birer anlatınca,1357 ev halkı Esmâ Hatuna:

“Sen bizi Araplar içinde teşhir ettin, dillere düşürdün!” dediler.

Esmâ Hatun, Ebu Useydü’s-Sâidî’ye:

“Olan oldu artık! Ben şimdi ne yapayım? Sen bana onu söyle?” dedi.

Ebu Useydü’s-Sâidî:

“Sen evinde otur! Mahrem olmayana örtülü bulun!

Resûlullah Aleyhisselâmdan sonra, hiçbir talip de seninle evlenmeyi umamaz!

Çünkü, sen Resûlullah Aleyhisselâmın kadınlarından, mü’minlerin analarındansındır!” dedi.

Hz. Esmâ; Necd’deki ev halkının yanında, Hz. Osman’ın halifeliği zamanında vefat edinceye kadar oturdu.

Hiçbir yabancıya görünmedi.

Hiçbir talip de, kendisiyle evlenme talebinde bulunamadı.1358

Hz. Esmâ; Peygamberimiz Aleyhisselâma karşı -aldatılarak- yapmış olduğu çirkin hareketinden dolayı:

“Beni ‘Sakıyye=bedbaht kadın!’ diyerek çağırınız!” derdi.1359

Yüce Allah ona rahmet ve mağfiret ihsan buyursun!

Alkame b. Mücezziz’in İskelede Oturan Bir Cemaate Gönderilişi

Hicretin 9. yılında, Rebiülâhir ayında,1360 Cüdde (Cidde)1361 Şuaybe iskelesi halkının1362 Habeşlerden bir cemaatin1363 gemiler içinde1364 Mekke yakınlarına kadar1365 geldiklerini gördükleri haberi alınınca, Alkame b. Mücezzizü’l-Müdlicî 300 kişilik askerî bir birlikle yola çıkarıldı.

Mücahidler, denizdeki adaya kadar ilerlediler.1366

Adada Habeşliler eğleşirlerdi.1367

Mücahidler adaya çıkmak ve adalılarla karşılaşmak istedikleri sırada1368 çıkan rüzgâr denizi dalgalandırmaya ve kabaran dalgalar kendilerine doğru gelmeye başlayınca, geri dönüp dalgalardan kaçtılar, adaya çıkmaktan vazgeçtiler.1369

Alkame ve arkadaşları, hiçbir düşmanla karşılaşıp çarpışmadılar.1370

Medine’ye doğru dönüldüğü ve bazı konak yerlerinde bulunulduğu sırada, mücahidlerden bazıları, ailelerinin yanına daha çabuk dönmek için Alkame’den izin istediler.

Alkame de, onlara izin verdi.1371

Abdullah b. Huzâfe, dönmekte acele edenler arasında idi.1372

Alkame onu evlerine çabucak dönmek isteyenlere kumandan tayin etti.

Abdullah b. Huzâfe şakacı bir zâttı.

Abdullah b. Huzâfe’nin arkadaşları, yolun bir kesiminde bulundukları sırada, ateş yakmışlardı.1373 Onunla hem ısınıyorlar, hem de üzerinde yemek pişiriyorlardı.1374

Abdullah b. Huzâfe, arkadaşlarına:

“Beni dinlemek, bana itaat etmek, size düşen bir vazife değil midir?” diye sordu.

“Evet! Seni dinlemek ve sana itaat etmek bizim vazifemizdir!” dediler.

Abdullah b. Huzâfe:

“Ben size neyi emredersem, onu muhakkak yapar mısınız?” diye sordu.

“Evet! Yaparız!” dediler.1375

Abdullah b. Huzâfe:

“Öyleyse, ben şu yaktığınız ateşin içine sıçrayıp girmenizi, size kesin bir emirle emrediyorum!” dedi.

Bazıları, arkadaşlarının kendilerini ateşin içine atacaklarını sanarak onları elbiselerinden tutup geri çekmek, kendilerinin ateşe girmelerine engel olmak için ayağa kalktılar.

Bunun üzerine, Abdullah b. Huzâfe:

“Oturun! Ben size şaka yapmıştım!” dedi.

Yerine Getirilmesi Günah Olan Emirlerin Yerine Getirilmemesi Gerektiği

Medine’ye gelinip Abdullah b. Huzâfe’nin işi anlatılınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kim size bir masiyet, günah olan bir şey emrederse, onun bu husustaki emrini dinlemeyiniz! (Yerine getirmeyiniz!)1376

Eğer ateşe girmiş olsaydınız, Kıyamet gününe kadar onun içinden çıkamazdınız!1377

Allah’a masiyet teşkil eden emirler hakkında, amire itaat etmek yoktur!1378

Amire itaat, ancak meşru olan emirler hakkındadır!” buyurdu.1379

Hz. Mâriye Hakkındaki Dedikodunun Yersizliğinin Hz. Ali’nin Müşahedesiyle Sabit Oluşu

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Mâriye Hatun Medine’ye geldiği zaman, Hârise binti Numan’ın konağında konuklanmıştı.

Kendisi, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kadınlarını kıskandıracak derecede güzeldi. Peygamberimiz Aleyhisselâm sık sık onun yanına uğrardı.

Mâriye Hatun, Âliye mevkiindeki Meşrebe’ye taşındığı zaman Peygamberimiz Aleyhisselâm oraya da gidip gelmeye başlamış; bu, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kadınlarının canını sıkmıştı.

Hz. İbrahim’in Mâriye Hatundan doğuşu ise, üzerindeki kıskançlığı büsbütün arttırmıştı.1380

Peygamberimiz Aleyhisselâm, halkın “Onun yanına bir yabancı girip çıkıyor?!” diyerek dedikoduya başladıklarını işitince, Hz. Ali’yi oraya gönderdi.

Hz. Ali, Meşrebe’de tatlısu kuyusunun başında dedikodusu yapılan Kıbtîye (Mısırlı köleye) rastlayıp kılıcını sıyırarak üzerine doğru varınca, Kıbtî elindeki su kırbasını atarak hurma ağacına tırmandı. Korkusundan, üzerindeki atkısı yere düştü. Kendisinin erkeklik uzvunun bulunmadığı, hadım olduğu görüldü!

Hz. Ali hemen kılıcını kınına sokup, Mısırlı uşakta gördüğü şeyi Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Gittiğine isabet ettin. Şahit, gaibin göremediğini görür!” buyurdu.1381

Hz. Ali’nin Füls1382 Putunu Yıkmaya Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hicretin 9. yılında Rebiülâhir ayında Hz. Ali’yi Ensarın ileri gelenlerinden 150 kişilik askerî bir birlikle Tayyi’ kabilesinin putu olan Füls’ü yıkmaya gönderdi.

Mücahidlerin ellisi atlı, yüzü develi idi. Yanlarında siyah bir bayrakla beyaz bir sancak da bulunuyordu.1383

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bayrağı Sehl b. Huneyf’e, sancağı da Cebbar b. Sahrü’s-Sülemî’ye verdi.1384

Baskın yapılacağı zaman, birliğin dağılıp, her taraftan birdenbire baskın yapılmasını emretti.1385

Füls; Tayyi’ kabilesiyle Tayyi’e bağlı olup Selma ve Eca’ dağlarında oturanların putu idi.1386 Necd’de, Feyd yakınında bulunuyordu.1387 Eca’ dağının göğsünde, tıpkı insan şeklinde olan Füls’e tapılır, hediyeler sunulur, kurbanlar kesilirdi.

Kovulanlar, kovalananlar, onun yanına sığınınca, bırakılırlardı.

Korkanlar, onun yanında emniyet ve selamete kavuşmuş sayılırdı.

Füls’ün bakıcıları, Belvan oğulları idi.

Belvan, Füls’e tapmayı başlatan ilk kişi idi.

Füls’ün en son bakıcısı da, Belvan oğullarından Sayfî adında birisi idi.

Tayyi’; Kehlânî ve Kahtanîlerden gelme kabilelerden olup, cömertliği dillere destan olan Hâtemü’t-Tâî Tayyi’ kabilesinden idi.

Tayyi’ kabilesinin yurtları Yemen’de idi.

Tayyi’ler, Ezdîlerin ardından Hicaz’a gelip Sümeyr’e ve Feyd’e konmuşlar, Eca’ ve Selma dağlarını ele geçirmişlerdi.

Hicaz’da, Şam’da ve Irak’ta, ovaları ve dağları dolduran cemaatler haline gelmişlerdi.1388

Sümeyr, bir dağ;1389 Feyd de Mekke yolunda bir yer olup, Eca’ ve Selma dağlarına yakındır.

Feyd ile Vâdi’l-kurâ arası altı geceliktir.1390

Medine’den Yola Çıkış

Atlar yanlara, yedeklere alınıp develere binildi.

Benî Esedlerden Hureys isminde bir zâtın kılavuzluğuyla yola çıkıldı.

Kılavuz, Feyd yolunu tutturdu. Bir müddet ilerledikten sonra:

“Karşılaşmak istediğiniz o kavim ile aranızda tam bir günlük yol vardır. Sizi onlara gündüz götürürsem, onlardan bir cemaati ve çobanlarını baskına uğratabiliriz, ama kabile halkına haber verirler, onlar da etrafa dağılır giderler. Onlardan, istediklerinizi ele geçirmek mümkün olmaz.

Fakat, biz bu günümüzde burada akşama kadar oturalım. Sonra, geceleyin, atlarımızın sırtlarında gidelim.

Sabah karanlığında, onlara birden baskın yapalım” dedi.

Mücahidler:

“Yerinde ve uygun görüş budur!” dediler.

Orada karargâh kurdular; develeri yayılmaya saldılar, yemeklerini pişirdiler.

Çevrelerinde dönüp dolaşmak, çevreyi gözetlemek üzere, Ebu Katâde, Hubab b. Münzir ve Ebu Nâile’yi vazifelendirdiler.

Bunlar, atlarının üzerinde karargâhın çevresini dolaşmaya başladılar.

Eslem adında kara bir uşak yakaladılar.

Ona:

“Sen burada ne yapıyorsun?” diye sordular.

Eslem:

“Yitiğimi arıyorum!” dedi.

Kendisini Hz. Ali’nin yanına getirdiler.

Hz. Ali, ona:

“Sen necisin?” diye sordu.

Eslem:

“Yitik arayıcısıyım!” dedi.

Mücahidler üzerine yürüyünce, Eslem korkup:

“Ben Tayyi’ kabilesinden Benî Nebhanlardan bir adamın uşağıyım! Onlar benim bu yerde durmamı bana emrettiler ve:

‘Muhammed’in süvarilerini görürsen, acele yanımıza gel, bize haber ver!’ dediler.

Ben yakalanıp esir olacağımı bilemedim.

Sizi gördüğüm zaman, onların yanına gitmek istedim. Sonra, kendi kendime:

‘Acele etmeyeyim de, adamlarıma sizin sayınızı, süvarilerinizin ve yayalarınızın sayısını açıkça bildiren haberi götüreyim, başıma gelecek musibetten korkmayayım’ dedim.

Meğer, ben senin için bağlanmış kalmışım.

Nihayet, gözcüleriniz beni yakaladı!” dedi.

Hz. Ali:

“Arkanda ne varsa, haydi, bize dosdoğru haber ver?” dedi.

Eslem:

“Tayyi’ kabilesinin öncülerine, uzun bir gece gidilince erişilebilir!

Sizin süvarileriniz onlara ancak yarın sabah kavuşabilir ve baskın yapabilir!” dedi.

Hz. Ali, arkadaşlarına:

“Siz bu hususta ne görüştesiniz? Ne düşünüyorsunuz?” diye sordu.

Cebbar b. Sahr:

“Bizim görüşümüz; bütün gece atlarımızın sırtında gitmemiz, yurtlarında o kavimle sabahlayıp, kendilerini gafil iken baskına uğratmamızdır!

Biz geceleyin bu kara uşakla gider, Hureys’i askerle gerimizde bırakırız. İnşaallah, onlar da arkamızdan gelir, kavuşurlar” dedi.

Hz. Ali:

“Yerinde görüş budur” dedi.

Eslem’le birlikte gittiler.

Uşak, bağlı olarak sıra ile süvarilerin terkisinde gidiyor, birinin terkisinden inip diğerinin terkisine biniyordu.

Gündüze erişilip Eslem’in gece yalan söylediği meydana çıkınca, Eslem:

“Ben yolu şaşırdım! Onları arkamda bıraktım!” dedi.

Hz. Ali:

“Nerede yanılmaya başladınsa, dön oraya!” dedi.

Eslem, bir mil veya bir milden fazla geri döndükten sonra:

“Ben yanlış yoldayım!” dedi.

Hz. Ali:

“Biz seni hep hile ve aldatma üzerinde buluyoruz.

Sen ancak Tayyi’ kabilesinden bizi uzaklaştırmak istiyorsun!

Getirin şunu! Sen ya bize doğruyu söylersin, ya da senin boynunu vuracağız!” dedi.

Eslem getirilip başının üzerinde kılıç sıyırıldı!

Eslem işin sıkı tutulduğunu, kellesinin uçurulacağını görünce:

“Eğer size doğruyu söylersem bana yararı dokunur mu dersiniz?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Eslem:

“Benim size gördüğünüz şeyi yapmam, Tayyi’ halkının bana rastlayacak olanlarından utandığımdan ileri geliyordu.

Kendi kendime:

‘Şu kavmi karşılayıp iman edeyim de, sıkılmaksızın ve haksız olmaksızın Tayyi’ kabilesi halkının bulundukları yeri kendilerine göstereyim!’ demiştim.

Bağlanmam gibi, sizden görmemekliğim gereken şeyi görünce, beni öldüreceksiniz diye korktum. İşte, benim için olan özür, mazeret, bundan ibaret! Artık ben sizi yola çıkarayım!” dedi.

Mücahidler:

“Bize doğru söyle!” dediler.

Eslem:

“Tayyi’ kabilesi hemen yakınınızdadır” dedi ve Mücahidlerle birlikte gitti.

Tayyi’ kabilesine o kadar yaklaştılar ki; köpeklerin ürümelerini, ağıllarda develerin, davarların kımıldanışlarının seslerini bile işittiler.

Eslem:

“Tayyi’ cemaati bir fersah uzaklıktadır” dedi.

Mücahidler, birbirlerine baktılar ve Eslem’e:

“Hâtim hanedanı nerede?” diye sordular.

Eslem:

“Onlar cemaatin ortasındadırlar!” dedi.

Mücahidler, birbirlerine:

“Eğer biz bu kavmi bağırıp korkutursak, onlar da bağrışırlar, birbirlerini korkuturlar, gecenin karanlığı içinde cemaatlerini kaybeder, bizden uzaklaşırlar.

Fakat, biz tanyeri ağarıncaya kadar bekleyelim.

Tanyeri ağaracağı sırada, onlara birden baskın yapalım.

O zaman, birbirlerini haberdar etseler bile, nereyi tutup gittikleri bizden gizli kalmaz.

Bu kavimde, üzerlerine atlayıp kaçacakları atlar yoktur.

Biz ise, atlarımızın üzerinde bulunur, onları takip ederiz!” dediler.

“Yerinde olan görüş, bu işaret edilen görüştür!” diyerek bu şekilde hareket etmeyi benimsediler.1391

Mücahidler, tanyeri ağarırken, birliklerini her taraftan saldıracak şekilde dağıtıp Hâtim ailesinin konak yerine birden baskın yaptılar.1392 Öldürülenler öldürüldü, esir edilenler de esir edildiler.

Mücahidlere, Tayyi’lerden hiçbiri gizli kalmadı.1393

Adiyy b. Hâtim’in Medine’de bulunan casusu Hz. Ali’nin Tayyi’lere doğru çıkıp gittiğini bildirince,1394 Adiyy b. Hâtim Şam’a kaçmış bulunuyordu.1395

Tayyi’ kabilesinden alınan esirler, içlerinde Adiyy b. Hâtim’in kızkardeşi Seffâne de bulunduğu halde, bir köşeye ayrıldı.

İğtinam edilen deve ve davarlar da biraraya toplandı.

Esirlerin üzerine Ebu Katâde, ganimet hayvanları vesaire üzerine de Abdullah b. Atîku’s-Sülemî memur edildi.1396

Füls Putunun Yıkılışı ve Tahrip Edilişi

Hz. Ali ve arkadaşları, Füls putunun yanına varıp onu yıktılar ve tahrip ettiler.

Füls’ün deposunda; Rebu, Mıhzem ve Yemânî adlarında üç kılıçla üç zırh gömlek bulundu.1397

Kılıçlardan ilk ikisi Hâris b. Ebi Şimr el-Gassânî tarafından Füls putuna hediye edilmiş,1398 Füls’ün üzerine asılmıştı.1399

Mücahidler, Tayyi’lerin yurdundan ayrılarak, Rekek’te konakladılar.1400

Rekek; Tayyi’lerin iki dağından birisi olan Selma dağının bir mahallidir.1401

Hz. Ali orada kılıçları geleneğe göre Safiyy (başkumandan hakkı) olarak Peygamberimiz Aleyhisselâma ayırdıktan ve ganimetlerin beşte birini de çıkardıktan sonra -Hâtim ailesini taksim dışında tutup- ganimet malları ve esirlerin beşte dördünü mücahidler arasında bölüştürdü.

Medine’ye geldiler.1402

Adiyy b. Hâtim’in Şam’a Kaçışı ve Yanına Gelen Kızkardeşiyle Görüşüp Müslüman Olmaya Niyetlenişi

Adiyy b. Hâtim der ki:

“Araplar arasında, Resûlullah Aleyhisselâmın ismini eşittiği zaman, benim hoşlanmadığım kadar hoşlanmayan bir kimse yoktu.

Ama, ben şerefli bir kimse idim. Hıristiyandım. Kavmimin içinde, ganimetlerin dörtte birini alırdım. İçimden, Hıristiyanlık dinine bağlı bulunuyordum. Kavmimin kralı idim. Krallara yapılan şey, bana da yapılırdı.

Resûlullah Aleyhisselâmın zuhur ettiğini işitince, hoşlanmadım.

Benim Araplardan bir uşağım vardı, develerimi yayardı.

Ona:

‘Sen develerimden semiz ve uysal olanlarını hazırla, benim yanımda tut!

Muhammed’in askerlerinin bu beldelere ayak bastığını işitir işitmez, bana haber ver!’ dedim.

Öyle yaptı. Bir sabah yanıma geldi ve:

‘Ey Adiyy! Muhammed’in süvarileri seni sardığı zaman ne yapacak idiysen, şimdi onu hiç durmadan yap!

Çünkü, ben bayraklar görüp onların kimler olduğunu sordum.

‘Bu, Muhammed’in askerleridir, dediler’ dedi.

Ona:

‘Develerimi hemen yanıma getir!’ dedim.

Yanıma getirince, onlara ailemi ve oğlumu bindirdim.

Kendi kendime:

‘Şam’daki dindaşlarımın yanına varır, kavuşurum!’ dedim.

Cevşiye’ye doğru çıkıp gittim.

Hâtim’in kızını (kızkardeşimi) arkamda, kabilemin yanında bıraktım.

Şam’a varıp orada oturdum.

Benden sonra, Resûlullah Aleyhisselâmın süvarileri gelip baskın yapmışlar, esir ettikleri kimseler arasında, Hâtim’in kızını (kızkardeşimi) da esir etmişlerdi.

O, Tayyi’ kabilesi esirleriyle birlikte, Resûlullah Aleyhisselâma götürülmüştü.

Resûlullah Aleyhisselâm, benim Şam’a kaçtığımı işitmişti.”1403

Hâtim’in kızı Seffâne, Mescidin kapısında bir odaya1404 konulmuştu.1405 Kendisi vakarlı, onurlu ve akıllı bir kadındı.

Resûlullah Aleyhisselâm onun yanına uğradı.

Seffâne ayağa kalktı ve:

“Yâ Rasûlallah! Baba öldü. Ziyaretçi ortadan kayboldu. Sen beni bağışlayıp serbest bırak! Allah da seni bağışlasın!” dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm, ona:

“Senin ziyaretçin kim?” diye sordu.

Seffâne:

“Adiyy b. Hâtim!” dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

“Demek, o Allah ve Resûlünden kaçtı!” buyurduktan sonra gitti ve Seffâne’yi kendi haline bıraktı.

Ertesi gün, Seffâne’nin yanına tekrar uğradı.

Seffâne, Resûlullah Aleyhisselâma önce söylemiş olduğu sözü tekrarladı.

Resulullah Aleyhisselâm, üçüncü gün, Seffâne’nin yanına yine uğradı.

Seffâne, Resûlullah Aleyhisselâmın kendisini serbest bırakacağından umudunu kesmiş bir halde, oturup duruyordu.

Ali b. Ebu Talib de, Resûlullah Aleyhisselâmın arkasında idi.

Seffâne’ye:

“Kalk da, Resûlullah Aleyhisselâmla konuş!” diye işaret edince, Seffâne ayağa kalktı ve:

“Yâ Rasûlallah! Baba öldü! Ziyaretçi de ortadan kayboldu!

Sen beni bağışlayıp serbest bırak! Allah da seni bağışlasın!1406

Yâ Muhammed! Beni serbest bırakmayı uygun görmez misin?

Benim Arap kabileleri içinde kavmimin seyyidinin kızı olduğumu bilmiyor musun?!

Benim babam aileleri korur, esirlerin esaret bağlarını çözer, açları doyurur, çıplakları giydirir, konukları ağırlar, yemekler yedirir, selamlaşmayı yayar, dileyicilerin dileklerini reddetmezdi.

İşte, ben o Hâtimü’t-Tâî’nin kızıyım!” dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

“Ey kadın! Bunlar, gerçekten mü’minlerin sıfatlarıdır.

Keşke baban Müslüman olsaydı da, onu rahmetle ansaydık!1407

Ben senin istediğin şeyi yapacağım! Sen gitmek için acele etme!

Kavminden seni yurduna ulaştıracak, senin için güvenilir kişiler buluncaya kadar, bekle! Bulduğun zaman, bana haber ver!” buyurdu.1408

Seffâne Müslüman oldu. Müslümanlığını İslâm amelleriyle güzelleştirdi.1409 Seffâne; Beliyy veya Kudâalardan bir bölük süvari gelinceye kadar, Medine’de oturdu.

Şam’a gidip kardeşi Adiyy b. Hâtim’i getirmek istiyordu.

Resûlullah Aleyhisselâmın yanına geldi ve:

“Yâ Rasûlallah! Kavmimden bazı kişiler gelmişlerdir. Kendileri, benim için, güvenilir ve beni yurduma ulaştırır kişilerdir” dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm, Seffâne’ye giyimlik, binit ve yol azığı verdi.

Seffâne adamlarıyla birlikte yola çıktı ve Şam’a vardı.

Adiyy b. Hâtim der ki:

“Vallahi, ben ailemin içinde oturuyordum.

Bir de ne göreyim?! Deve üzerinde, hevdeç içinde bir kadın, bana doğru yönelmiş, geliyordu!

Kendi kendime:

‘Bu, Hâtim’in kızı olmasın?! Odur! Odur!’ dedim.

Gelip yanımda durunca, bana:

‘Ey kardeşlik bağını koparan zâlim!

Sen karını ve oğlunu bindirip gittin de, babandan kalan bir haremini geride bıraktın değil mi?!’ diyerek çıkıştı.

Kendisine:

‘Ey kızkardeşim! Sen bana iyi sözlerden başkasını söyleme!

Vallahi, benim sana karşı ileri sürebileceğim bir sözüm yok!

Ne yazık ki, ben dediğin şeyi yapmışımdır!’ dedim.

Sonra, deveden indi ve yanımda kaldı.

Kendisi, akıllı bir kadındı.

Ona:

‘Şu zât (Muhammad Aleyhisselâm) hakkındaki görüşün nedir?’ diye sordum.1410

‘Vallahi, hemen onun yanına varmanı uygun görürüm!

Eğer kendisi gerçekten peygamberse, ona tâbi olmakta başkalarını geçmen, senin için bir fazilet ve üstünlük olur!

Eğer bir hükümdarsa, onun sayesinde, Yemen’deki saltanatını kaybetmez, hor ve hakîr bir duruma düşmezsin!

Artık, karar vermek sana aittir, sana!’ dedi.

Kendisine:

‘Vallahi, yerinde olan görüş budur!’ dedim.”1411

Habeş Necaşî’si Ashama’nın Vefat Edişi ve Kendisi İçin Gıyâbî Olarak Medine’de Cenaze Namazı Kılınışı

Habeş Necaşî’si Ashama; Hicretin 9. yılında, Recep ayında vefat etti.1412

Peygamberimiz Aleyhisselâm; arada acısu denizi bulunduğu ve karadan da günlerce gidilecek yerde olduğu halde,1413 Necaşî’nin vefatını, vefat ettiği gün ashabına haber verdi, duyurdu1414 ve:

“Arzınızın dışında vefat eden kardeşinizin cenaze namazını kılınız!” buyurdu.

Sahabiler:

“Yâ Rasûlallah! Kimdir o?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Necaşî Ashama’dır!1415 Bugün, Allah’ın salih kulu Ashama vefat etti!1416 Kardeşiniz için Allah’tan mağfiret dileyiniz!” buyurdu.1417

Ashabıyla birlikte namazgâha1418 veya Bakiyy kabristanına gitti.1419

Ashaba:

“Geliniz! Arkamda saf olunuz!” buyurdu.1420

Ashab, Peygamberimiz Aleyhisselâmın arkasında saf oldular.1421

Necaşî’nin Habeş ülkesindeki tabutu, Peygamberimiz Aleyhisselâma görününceye kadar, yukarı kalktı.1422

Rivayete göre; aradaki engeller kalkarak, sahabiler de onun tabutunu gördüler.1423

Peygamberimiz Aleyhisselâm ileri doğru vardı.1424 Cenaze üzerine kıldığı namaz gibi,1425 Necaşî’nin namazını da dört tekbirle kıldırdı.1426 Onun için Allah’tan mağfiret diledi.1427

Sonradan gelen haberler, Necaşî’nin cenaze namazı kılındığı gün vefat etmiş olduğunu doğrulamıştır.1428

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Necaşî’den başka hiç kimse için, gıyâbî olarak cenaze namazı kıldırmamıştır.

Sanıldığına göre, bu, Necaşî’nin Hıristiyanlar arasında vefat etmiş, yanında da kendisi için cenaze namazı kılacak bir kimse bulunmamış olmasından ileri gelmişti.1429

Peygamberimiz Aleyhisselâm Necaşî için cenaze namazı kılınmasını emrettiği zaman, münafıklar:

“Şu bir yabancı olan Necaşî’ye mi cenaze namazı kılmamızı emrediyor?!” diyerek, nifaklarını belli ettiler.1430

Necaşî’nin Kabrinde Bir Nurun Görünüşü

Rivayete göre; Necaşî vefat edip gömüldüğü zaman, kabrinin üzerinde bir nur görünmüş durmuştur!1431

Habeş Necaşî’si Ashama’nın Ülkesine Sığınan Müslümanları Barındırışı, Koruyuşu ve Müslüman Oluşu

Habeş Necaşî’si Ashama; ülkesine sığınan Muhacirler arasında bulunan Hz. Cafer’le görüştükten ve ondan İslâmiyet ve Peygamberimiz Aleyhisselâm hakkında bilgi aldıktan sonra:

“Ben şehadet ederim ki; o, kendisini İncil’de yazılı bulduğumuz Resûlullahtır.

O, geleceğini İsa b. Meryem’in müjdelediği resûldür!

Siz, ülkemde nereyi isterseniz, orada konaklayınız!

Vallahi, ben onunla aynı ülkede olsaydım, yanına gider, onun ayakkabılarını taşır, ayaklarını yıkardım!” diyerek Hıristiyanlığı bırakıp Müslüman olmuş ve fakat kavminin tepkisinden çekindiği için bunu gizli tutmuş, açıklamamıştı.1432

Necaşî; Mekkeli müşriklerin işkencelerine dayanamayarak Habeş ülkesine sığınan Muhacirlerin cezalandırılmak üzere geri çevrilmeleri için yapılan istekleri ve verilen rüşvetleri reddedip onları Hicretin 7. yılına kadar ülkesinde barındıran, ağırlayan ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın isteği üzerine gemilere bindirip Medine’ye yollayan, adaletli, hamiyetli bir kraldı.1433

Kendisi, Müslümanlığını gizli tutan ve hicret etmeyen sahabilerden sayıldığı gibi; Peygamberimiz Aleyhisselâmla bizzat görüşemediğine göre de, Tâbiînden sayılmıştır.1434

Yüce Allah ondan razı olsun!

Hicretin 9. yılında,1435 Peygamberimiz Aleyhisselâm, zevcelerinin kendisine karşı takındıkları bazı uygunsuz tutum ve davranışlarından dolayı, bir ay yanlarına uğramamaya yemin etmişti.1436

Peygamberimiz Aleyhisselâmın inzivaya çekildiği sıradaki zevceleri:

1. Hz. Âişe binti Ebi Bekr,

2. Hz. Hafsâ binti Ömer,

3. Hz. Safiyye binti Huyey,

4. Hz. Sevde binti Zem’a,

5. Hz. Ümmü Habibe binti Ebu Süfyan,

6. Hz. Ümmü Seleme binti Ebu Ümeyye,

7. Hz. Zeyneb binti Cahş,

8. Hz. Meymûne binti Hâris,

9. Hz. Cüveyriye binti Hârisü’l-Mustalakî idi.1437

Ümmü’l-Cülendah gibi bazı münafık kadınlar da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kadınları ile düzenini bozmaya çalışmaktan geri durmuyorlardı.1438

_______________

748 İbn Sa’d, 1/262, Diyarbekrî, 2/116.

749 Yâkût, 4/150.

750 İbn İshak, İbn Hişam, 4/254 İbn Sa’d, 1/262, Belâzurî, Fütûh, 1/92.

751 Belâzurî, Fütûh, 1/92.

752 İbn Sa’d, 1/262.

753 İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/294.

754 İbn Sa’d, 1/262, Belâzurî, Fütûh, 1/92.

755 Kastallânî, Mevâhib, 1/294.

756 İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 2/3, s. 73, Kastallânî, Mevâhib, 1/294, Halebî, 3/301, Zürkânî, 3/352-353.

757 Belâzurî, Fütûh, 1/92.

758 Taberî, Târîh, 3/139, İbn Esîr, Kâmil, 2/272.

759 Belâzurî, Fütûh, 1/92.

760 İbn Habib, s. 265.

761 İbn Sa’d, 1/262, İbn Seyyid, 2/267-268, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/294.

762 İbn Sa’d, 1/262, İbn Cevzî, 2/741, İbn Seyyid, 2/267-268, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/294.

763 Hıristiyan din bilgini ve başkanı (İbn Esîr, Nihâye, 2/379).

764 İbn Seyyid, 2/267-268, İbn Kayyım, 3/73-74, Kastallânî, Mevâhib, 1/294-295, Halebî, 3/301-302, Zürkânî, 3/353-354.

765 İbn Sa’d, 1/263, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/295.

766 İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, 1/295, Halebî, 3/302, Zürkânî, 3/354.

767 İbn Sa’d, 1/263, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295.

768 İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/302.

769 İbn Sa’d, 1/263, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/302.

770 İbn Seyyid, 2/628.

771 İbn Sa’d, 1/263, İbn Cevzî, 2/741, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/925, Halebî, 3/303.

772 İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/303.

773 İbn Sa’d, 1/263, İbn Cevzî, 2/741-742, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/303.

774 İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/303.

775 İbn Sa’d, 1/263, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/303.

776 İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/303.

777 İbn Sa’d, 1/263, İbn Cevzî, 2/742, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74 Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/303.

778 Süheylî, 7/521.

779 Süheylî, 7/521, İbn Hacer, İsâbe, 1/262.

780 İbn Sa’d, 1/263, İbn Cevzî, 2/742, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/303.

781 Belâzurî, Fütûh, 1/92.

782 İbn Sa’d, 1/263, İbn Seyyid, 2/268, İbn Kayyım, 3/74, Kastallânî, Mevâhib, 1/295, Halebî, 3/203.

783 İbn Sa’d, 1/263, İbn Cevzî, 2/742.

784 İbn Sa’d, 1/263.

785 İbn Hacer, İsâbe, 1/262.

786 İbn Sa’d, 1/263.

787 Yâkût, 1/346-347.

788 İbn Habib, s. 265.

789 Belâzurî, Fütûh, 1/95.

790 İbn İshak, İbn Hişam, 4/254, İbn Sa’d, 1/263.

791 İbn Sa’d, 1/263.

792 Belâzurî, Fütûh, 1/95, Yâkût, 1/348, İbn Esîr, Kâmil, 2/215.

793 İbn Tolon’dan naklen M. Hamidullah, Vesâiku’s-siyâsiyye, s. 79-80.

794 Süheylî, 7/519-520, Halebî, 3/300-301, Zürkânî, 3/351-352.

795 Belâzurî, Fütûh, 1/95, Yâkût, 1/348.

796 İbn İshak, İbn Hişam, 4/222, İbn Seyyid, 2/267, Halebî, 3/300.

797 İbn Sa’d, 1/263.

798 İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/293, Halebî, 3/301.

799 İbn Sa’d, 1/263, İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 3/73.

800 İbn Seyyid, 2/267, Kastallânî, Mevâhib, 1/293, Halebî, 3/301.

801 İbn Sa’d, 1/263.

802 İbn Sa’d, 1/263, İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/293-294, Halebî, 3/301.

803 Ebu Yusuf, s. 131, Ebu Ubeyd, s. 30, Belâzurî, Fütûh, 1/98, Taberî, Târîh, 3/102, İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/294.

804 İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/294, Halebî, 3/300.

805 Belâzurî, Fütûh, 1/98, Taberî, 3/102.

806 Musa b. Ukbe’den naklen Belâzurî, Fütûh, 1/98.

807 İbn Seyyid, 2/267, İbn Kayyım, 3/73, Kastallânî, Mevâhib, 1/294, Halebî, 3/300.

808 Ebu Yusuf, s. 131, Ebu Ubeyd, s. 30, Belâzurî, Fütûh, 1/98, Taberî, Târîh, 3/102.

809 Ebu Yusuf, s. 131, Ebu Ubeyd, s. 30.

810 Ebu Yusuf, s. 131.

811 İbn Sa’d, 1/263.

812 Belâzurî, Fütûh, 1/97.

813 İbn Sa’d, 1/263, Abdurrezzak, 1/326, Ebu Ubeyd, s. 44, Belâzurî, Fütûh, 1/97, Taberî, Târîh, 3/102-103.

814 İbn Hacer, İsâbe, 3/460, Zürkânî, 3/352.

815 İbn Sa’d, 1/276.

816 Belâzurî, Fütûh, 1/95-96.

817 İbn Sa’d, 1/275.

818 Belâzurî, Fütûh, 1/96, Yâkût, 1/348.

819 Abdurrezzak, 6/71.

820 Abdurrezzak, 10/329.

821 Serahsî, 10/79.

822 İbn Sa’d, 1/276.

823 Belâzurî, Fütûh, 1/96.

824 Ebu Ubeyd, s. 30.

825 İbn Sa’d, 1/275.

826 Belâzurî, Fütûh, 1/96.

827 İbn Sa’d, 1/276, Ebu Ubeyd, s. 286-287, Belâzurî, Fütûh, 1/96-97, Yâkubî, 2/82.

828 İbn Sa’d, 4/15, Belâzurî, Fütûh, 1/92.

829 İbn Sa’d, 4/15-18.

830 Buhârî, Sahîh, 1/108.

831 İbn Sa’d, 4/16.

832 Buhârî, Sahîh, 1/108.

833 İbn Sa’d, 4/16.

834 Buhârî, Sahîh, 1/108.

835 İbn Sa’d, 4/16, Buhârî, Sahîh, 1/108.

836 İbn Sa’d, 4/16.

837 İbn Sa’d, 4/16, Buhârî, Sahîh, 1/108.

838 İbn Sa’d, 4/16.

839 İbn Sa’d, 4/16, Buhârî, Sahîh, 1/108.

840 İbn Sa’d, 4/16.

841 Buhârî, Sahîh, 1/108.

842 İbn Sa’d, 4/16.

843 İbn Hazm, Cemhere, s. 201.

844 İbn Abdilberr, 3/1313.

845 İbn Hazm, Cemhere, s. 201.

846 İbn Abdilberr, 3/1313-1315.

847 Diyarbekrî, 2/121, Halebî, 3/233.

848 Hâkim, 3/579, İbn Abdilberr, 3/1314, Beyhakî, Delâil, 4/207-208, İbn Esîr, Kâmil, 2/274, İbn Seyyid, 2/208, Zehebî, Târîh, s. 510, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368-369.

849 Halebî, 3/238.

850 İbn İshak, İbn Hişam, 4/144-145, Hâkim, 3/579-583, Beyhakî, Delâil, 5/207-208, İbn Esîr, Kâmil, 2/274, İbn Seyyid, 2/208, Zehebî, Târîh, s. 510, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368-369.

851 İbn İshak. İbn Hişam, 4/145, İbn Seyyid, 2/208, Zehebî, Târîh, s. 511, İbn Kesîr, Bidâye, 4/369.

852 Hâkim, 3/579, Beyhakî, Delâil, 5/208, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/475.

853 Hâkim, 3/579, Beyhakî, Delâil, 5/208, İbn Kesîr, Bidâye, 4/372, Kastallânî, Mevâhib, 1/221, Diyarbekrî, 2/121.

854 Hâkim, 3/579.

855 İbn İshak, İbn Hişam, 4/145-146, Hâkim, 3/582-583, İbn Seyyid, 2/208-209, Zehebî, Târîh, s. 511, İbn Kesîr, Bidâye, 4/369.

856 İbn İshak, İbn Hişam, 4/144, Hâkim, 3/583, İbn Seyyid, 2/208, Zehebî, Târîh, s. 510, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368, Heysemî, 9/392.

857 Hâkim, 3/579, Beyhakî, Delâil, 5/208, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/476, Zehebî, Târîh, s. 512.

858 İbn İshak, İbn Hişam, 4/144, Hâkim, 3/583, İbn Seyyid, 2/208, İbn Kesîr, Bidâye, 4/368, Heysemî, 9/392-393.

859 İbn İshak, İbn Hişam, 4/146, Hâkim, 3/583-584, İbn Seyyid, 2/209, İbn Kesîr, Bidâye, 4/369, Heysemî, 9/392-393.

860 Hâkim, 3/579-580, Beyhakî, Delâil, 5/208, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/476, İbn Kesîr, Bidâye, 4/372.

861 İbn İshak, İbn Hişam, 4/146, Hâkim, 3/584, İbn Seyyid, 2/209, İbn Kesîr, Bidâye, 4/369, Heysemî, 9/ 392-393.

862 Hâkim, 3/580, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/476, Zehebî, Târîh, s. 512.

863 İbn İshak, İbn Hişam, 4/146-156, Hâkim, 3/580-582, Beyhakî, Delâil, 5/209-211, İbn Seyyid, 2/209-212, Zehebî, Târîh, s. 512-515, İbn Kesîr, Bidâye, 4/370-372, Heysemî, 9/394.

864 İbn Esîr, Kâmil, 2/276.

865 Kastallânî, Mevâhib, 1/222, Diyarbekrî, 2/121, Halebî, 3/240, Zürkânî, 3/60.

866 İbn Esîr, Kâmil, 2/276, Kastallânî, Mevâhib, 1/222, Diyarbekrî, 2/121, Halebî, 3/240, Zürkânî, 3/60.

867 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 49.

868 İbn Kesîr'den naklen Halebî, 3/240.

869 İbn Hacer, İsâbe, 3/296.

870 İbn Kesîr'den naklen Halebî, 3/240.

871 Corci Zeydan, Medeniyet-i İslâmiye Târihi (Türkçe terceme), 1/110.

872 İbn Esîr, Kâmil, 2/276.

873 Kastallânî, Mevâhib, 1/222.

874 Tahsin Öz, Hırka-i Seâdet Dairesi Emânât-ı Mukaddese, s. 23-24.

875 İbn Sa’d, 1/298.

876 İbn Seyyid, 2/248.

877 Bir ukiyye kırk dirhemdir (İbn Esîr, Nihâye, 5/56).

878 İbn Sa’d, 1/298.

879 İbn Sa’d, 1/326, İbn Seyyid, 2/254-255, İbn Kayyım, 3/60.

880 İbn Hazm, Cemhere, s. 413.

881 Ahmed b. Hanbel, 4/168-169.

882 İbn Seyyid, 2/255, İbn Kayyım, 3/60.

883 İbn Sa’d, 1/326-327, İbn Seyyid, 2/255, İbn Kayyım, 3/60.

884 İbn Seyyid, 2/255, İbn Kayyım, 3/60.

885 Kastallânî, Mevâhib, 1/217.

886 İbn Sa’d, 1/326, İbn Seyyid, 2/255, İbn Kayyım, 3/60.

887 İbn Seyyid, 2/255, İbn Kayyım, 3/60.

888 İbn Sa’d, 1/326, İbn Seyyid, 2/255, İbn Kayyım, 3/60.

889 İbn Sa’d, 1/307, İbn Hacer, İsâbe, 2/423.

890 İbn Sa’d, 1/284.

891 Yâkût, 1/529.

892 İbn Sa’d, 1/307.

893 İbn Hacer, İsâbe, 3/423.

894 İbn Sa’d, 1/307.

895 İmam Ebu Yusuf’a göre; ölü arazi, üzerinde bina, ziraat eseri, kabristan, odunluk, hayvan otlağı, hayvan ağılı bulunmayan, hiç kimsenin malı olmadığı gibi, kimsenin elinin altında da tutmadığı, boş, boz, otsuz arazi demektir (Ebu Yusuf, s. 63).

896 İbn Sa’d, 1/284, İbn Hacer, İsâbe, 3/423.

897 İbn Hacer, İsâbe, 3/423.

898 İbn Sa’d, 1/307.

899 İbn Sa’d, 1/284.

900 İbn Sa’d, 1/353.

901 Kalkaşandî, s. 199-228.

902 İbn Sa’d, 1/353-354.

903 İbn Esîr, Nihâye, 5/189 .

904 Fîruzâbâdî, 3/396.

905 İbn Sa’d, 1/135, 8/12, Taberî, Târîh, 3/139, İbn Abdilberr, 1/56.

906 İbn Sa’d, 1/260, İbn Seyyid, 2/266, İbn Kayyım, 3/72, İbn Hacer, İsâbe, 3/531, Kastallânî, Mevâhib, 1/293, Diyarbekrî, 2/37, Halebî, 3/297, Zürkânî, 3/350.

907 İbn Sa’d, 8/212-214, Belâzurî, Ensâb, 1/449.

908 İbn Sa’d, 1/134.

909 İbn Abdilberr, 1/54, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/49.

910 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/49.

911 İbn Sa’d, 1/135, 8/212, İbn Abdilberr, 1/54, 4/1862, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/49, 7/147.

912 İbn Sa’d, 1/135, İbn Abdilberr, 1/54, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/49.

913 İbn Sa’d, 1/135-136, Ahmed b. Hanbel, 3/194, Müslim, 4/1807, İbn Abdilberr, 1/55, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/49.

914 İbn Sa’d, 1/135, 8/214.

915 İbn Sa’d, 1/136, 8/212.

916 İbn Abdilberr, 1/55-56, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/49-50.

917 İbn Abdilberr, 1/55.

918 İbn Abdilberr, 1/56.

919 İbn Sa’d, 1/135, İbn Abdilberr, 1/54, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/49.

920 İbn Abdilberr, 1/54, İbn Seyyid, 2/291.

921 İbn Sa’d, 1/136-137, Müslim, 4/1808.

922 İbn Sa’d, 1/136, Ahmed b. Hanbel, 4/194, Müslim, 4/1807.

923 Dârimî, 1/23, Semhûdî, 2/389.

924 Ahmed b. Hanbel, 2/109.

925 Abdurrezzak, 3/185.

926 İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 5/137, İbn Mâce, 1/454.

927 Abdurrezzak, 3/186

928 İbn Sa’d, 1/250.

929 İbn Sa’d, 1/252.

930 İbn Sa’d, 1/249-250.

931 İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 5/137, İbn Mâce, 1/454.

932 Ahmed b. Hanbel, 3/300, Buhârî, Sahîh, 1/116.

933 İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 5/339, Buhârî, Sahîh, 1/115, 116, 120, Müslim, 1/386, Ebu Dâvud, 1/283.

934 İbn Sa’d, 1/252, Buhârî, Sahîh, 1/220, Müslim, 1/386, Ebu Dâvud, 1/283.

935 Ebu Dâvud, 1/284.

936 İbn Sa’d, 1/250.

937 İbn Sa’d, 1/250, Ebu Dâvud, 1/284.

938 Abdurrezzak, 3/186, İbn Sa’d, 1/250.

939 Abdurrezzak, 3/186.

940 İbn Sa’d, 1/250.

941 Dârimî, 1/23, Semhûdî, 2/389.

942 İbn Sa’d, 1/251.

943 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/30, Aynî, 6/215, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 2/330, Semhûdî, 2/397-398.

944 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/30.

945 Ahmed b. Hanbel, 5/339, Buhârî, Sahîh, 1/220, Ebu Dâvud, 1/283.

946 İbn Sa’d, 1/251.

947 Ahmed b. Hanbel, 5/330.

948 Yâkût, 4/182.

949 İbn Sa’d, 1/251, İbn Mâce, 1/455.

950 İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 5/339, Buhârî, 1/220, Müslim, 1/300, Ebu Dâvud, 1/203.

951 Firuzâbâdî, Kâmûs, Türkçe terceme, 3/657.

952 Abdurrezzak, 3/183, İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 5/339, Buhârî, Sahîh, 1/220, Müslim, 1/386, Ebu Dâvud, 1/283.

953 İbn Sa’d, 1/250, Ebu Nuaym, Delâil, 2/403.

954 Buhârî, Sahîh, 3/129, Semhûdî, 2/392.

955 Semhûdî, 2/400-402.

956 İbn Sa’d, 4/307, Ahmed b. Hanbel, 4/54, Ebu Dâvud, 1/284.

957 Mâlik, 1/197, Abdurrezzak, 3/182, 183, İbn Sa’d, 1/250-253, Ahmed b. Hanbel, 2/236, Buhârî, Sahîh, 2/57, Müslim, 2/1011.

958 Mâlik, 1/197, İbn Sa’d, 1/250-253, Ahmed b. Hanbel, 2/236, 360, 3/389, 5/335, Buhârî, Sahîh, 2/57, Müslim, 2/1011.

959 İbn Sa’d, 1/250, 253, Ahmed b. Hanbel, 2/260, 5/335, 3/389.

960 İbn Sa’d, 1/250.

961 Nesâî’den naklen Semhûdî, 2/427.

962 İbn Sa’d, 1/252-253, Ahmed b. Hanbel, 5/339, Buhârî, Sahîh, 1/99-100, 220.

963 İbn Sa’d, 1/188, Ahmed b. Hanbel, 5/137, Buhârî, Sahîh, 1/220, Tirmizî, Sünen, 2/379, İbn Mâce, 1/454, Dârimî, 1/23-24.

964 İbn Sa’d, 1/251.

965 İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 5/137, İbn Mâce, 1/454, Dârimî, 1/24.

966 Dârimî, 1/24.

967 Abdurrezzak, 3/186, Semhûdî, 2/393.

968 Abdurrezzak, 3/186, İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 2/109, Tirmizî, Sünen, 2/379, Dârimî, 1/24-25, Nesâî, 3/102.

969 Ebu Nuaym, Delâil, 2/400.

970 Kadı Iyaz, 1/254, Semhûdî, 2/390, Kastallânî, Mevâhib, 1/478.

971 Dârimî, 1/23, Semhûdî, 2/390.

972 Kadı Iyaz, 1/254, Semhûdî, 2/390.

973 Dârimî, 1/23, Kadı Iyaz, 1/254, Semhûdî, 2/390, Kastallânî, Mevâhib, 1/478.

974 Dârimî, 1/23, Semhûdî, 2/389.

975 Dârimî, 1/23, Kadı Iyaz, 1/254, Semhûdî, 2/389.

976 Dârimî, 1/23, Semhûdî, 2/389.

977 Kadı Iyaz, 1/254, Semhûdî, 2/390, Kastallânî, Mevâhib, 1/478.

978 Dârimî, 1/23, Kadı Iyaz, 1/255, Semhûdî, 2/389, Kastallânî, Mevâhib, 1/478.

979 Dârimî, 1/23, Semhûdî, 2/309.

980 Kadı Iyaz, 1/255, Semhûdî, 2/390, Kastallânî, Mevâhib, 1/478.

981 Dârimî, 1/23, Ebu Nuaym, Delâil, 2/401, Semhûdî, 2/389.

982 Kadı Iyaz, 1/255, Semhûdî, 2/390, Aliyyü’l-Kârî, Şifâ Şerhi, 1/351.

983 Ahmed b. Hanbel, 3/300, Semhûdî, 2/388.

984 İbn Sa’d, 1/251, Semhûdî, 2/393.

985 Ahmed b. Hanbel, 3/300, Buhârî, Sahîh, 4/173, Ebu Nuaym, Delâil, 2/400, Zehebî, Târîh, s. 354.

986 Dârimî, 1/26, Ebu Nuaym, Delâil, 2/401.

987 İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 3/306, Dârimî, 1/26, İbn Mâce, 1/455.

988 Dârimî, 1/24, Semhûdî, 2/390.

989 İbn Sa’d, 1/251, Semhûdî, 2/391.

990 Semhûdî, 2/393.

991 İbn Sa’d, 1/252, Ahmed b. Hanbel, 5/137, 138, Dârimî, 1/24, İbn Mâce, 1/454, Semhûdî, 2/393.

992 Kadı Iyaz, 1/253.

993 Kadı Iyaz, 1/255, Semhûdî, 2/390, Aliyyü’l-Kârî, Şifâ Şerhi, 1/301.

994 Dârimî, 1/25.

995 İbn Sa’d, 1/250.

996 Abdurrezzak, 3/187, Müslim, 2/589 Ebu Dâvud, 1/286, İbn Mâce, 1/351, Nesâî, 4/110.

997 Dârimî, 1/23, Semhûdî, 2/389.

998 Semhûdî, 2/398.

999 Abdurrezzak, 3/188-189.

1000 Semhûdî, 2/399-400.

1001 Semhûdî, 2/398, Diyarbekrî, 2/68-69.

1002 İbn Esîr, Kâmil, 3/463-464.

1003 İbn Esîr, Kâmil, 3/464, Semhûdî, 2/398.

1004 İbn Esîr, Kâmil, 3/464.

1005 İbn Esîr, Kâmil, 3/464, Semhûdî, 2/399.

1006 Semhûdî, 2/398, Diyarbekrî, 2/68.

1007 İbn Esîr, Kâmil, 3/464.

1008 İbn Esîr, Kâmil, 3/464, Semhûdî, 2/398.

1009 İbn Esîr, Kâmil, 3/464, Semhûdî, 2/399, Diyarbekrî, 2/69.

1010 İbn Esîr, Kâmil, 3/464, Semhûdî, 2/399.

1011 Semhûdî, 2/398-401.

1012 Semhûdî, 2/405-406.

1013 Semhûdî, 2/400.

1014 Semhûdî, 2/405.

1015 Zehebî, İber, 5/216, Diyarbekrî, 2/375.

1016 Diyarbekrî, 2/375.

1017 Zehebî, İber, 5/216.

1018 Diyarbekrî, 2/375.

1019 Zehebî, İber, 5/216, Diyarbekrî, 2/375.

1020 Zehebî, İber, 5/216.

1021 Diyarbekrî, 2/375.

1022 Semhûdî, 2/407, 408, 411.

1023 Diyarbekrî, 2/375-376.

1024 Eyyub Sabri Paşa, Mir’at-ı Medîne, 2/422-424.

1025 Vâkıdî, Megâzî, 3/973.

1026 İbn Sa’d, 2/160, İbn Kayyım, 2/224.

1027 Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 2/160, İbn Kayyım, 2/224.

1028 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246.

1029 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246.

1030 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246-247, İbn Kayyım, 2/224.

1031 Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 2/160, İbn Kayyım, 2/224.

1032 İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, İbn Kayyım, 2/224.

1033 Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 2/160.

1034 İbn Sa’d, 1/300.

1035 Vâkıdî, Megâzî, 3/973-974.

1036 Diyarbekrî, 2/118, Halebî, 3/216.

1037 Vâkıdî, Megâzî, 3/974.

1038 Diyarbekrî, 2/118, Halebî, 3/216.

1039 Vâkıdî, Megâzî, 3/974.

1040 Diyarbekrî, 2/118, Halebî, 3/216.

1041 Vâkıdî, Megâzî, 3/973-975.

1042 Belâzurî, Ensâb, 1/382.

1043 Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 2/160-161.

1044 Vâkıdî, Megâzî, 3/975.

1045 Yâkût, 5/427.

1046 Yâkût, 3/64.

1047 Vâkıdî, Megâzî, 3/975.

1048 Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 2/161.

1049 İbn Sa’d, 2/161.

1050 Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 2/161.

1051 İbn İshak, İbn Hişam, 4/270, Taberî, Târîh, 3/173.

1052 İbn Sa’d, 1/293-294.

1053 İbn İshak, İbn Hişam, 4/206.

1054 İbn İshak, İbn Hişam, 4/206, Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 1/294, 2/161, Taberî, Târîh, 3/150.

1055 İbn İshak, İbn Hişam, 4/206-207, Taberî, Târîh, 3/150.

1056 İbn İshak, İbn Hişam, 4/206-207, Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 1/294, 2/161.

1057 Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 1/294, 2/161.

1058 İbn İshak, İbn Hişam, 4/207, Taberî, Târîh, 3/173.

1059 Vâkıdî, Megâzî, 3/975.

1060 Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 1/294.

1061 Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 2/161.

1062 İbn İshak, İbn Hişam, 4/207, Taberî, Târîh, 3/150.

1063 İbn İshak, İbn Hişam, 4/207, Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 1/294, 2/161, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/287.

1064 İbn İshak, İbn Hişam, 4/207, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/287.

1065 Hucurât: 4.

1066 Vâkıdî, Megâzî, 3/975-976.

1067 İbn İshak, İbn Hişam, 4/207, Vâkıdî, Megâzî, 3/976, İbn Sa’d, 1/294, 2/161, Taberî, Târîh, 3/150.

1068 Vâkıdî, Megâzî, 3/976.

1069 Ahmed b. Hanbel, 3/488.

1070 Vâkıdî, Megâzî, 3/976.

1071 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/128.

1072 İbn İshak, İbn Hişam, 4/207, Vâkıdî, Megâzî, 3/976, Taberî, Târîh, 3/150-151, İbn Esîr, Kâmil, 2/287-288.

1073 Vâkıdî, Megâzî, 3/976.

1074 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/128.

1075 İbn İshak, İbn Hişam, 4/208, Vâkıdî, Megâzî, 3/976, Taberî, Târîh, 3/151, İbn Esîr, Kâmil, 2/2888.

1076 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/128.

1077 İbn İshak, İbn Hişam, 4/208, Vâkıdî, Megâzî, 3/976, Taberî, 3/151, İbn Esîr, Kâmil, 2/288.

1078 İbn Esîr, Kâmil, 2/288.

1079 İbn İshak, İbn Hişam, 4/208, Vâkıdî, Megâzî, 3/976-977, Taberî, Târîh, 3/151.

1080 İbn İshak, İbn Hişam, 4/208, Taberî, Târîh, 3/151.

1081 Vâkıdî, Megâzî, 3/977, İbn Sa’d, 1/294, Taberî, Târîh, 3/151.

1082 İbn İshak, İbn Hişam, 4/208-209, Vâkıdî, Megâzî, 3/977, Taberî, Târîh, 3/151, İbn Esîr, Kâmil, 2/288.

1083 Vâkıdî, Megâzî, 3/979.

1084 İbn İshak, İbn Hişam, 4/309-312, Vâkıdî, Megâzî, 3/977-978, Taberî, Târîh, 3/151-152.

1085 Vâkıdî, Megâzî, 3/979.

1086 İbn İshak, İbn Hişam, 4/212, Taberî, Târîh, 3/152.

1087 Vâkıdî, Megâzî, 3/979.

1088 İbn İshak, İbn Hişam, 4/212, Vâkıdî, Megâzî, 3/979, İbn Sa’d, 1/294, Taberî, Târîh, 3/153.

1089 İbn İshak, İbn Hişam, 4/212, Taberî, Târîh, 3/152.

1090 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/130.

1091 İbn İshak, İbn Hişam, 4/212, Taberî, Târîh, 3/152.

1092 Vâkıdî, Megâzî, 3/979.

1093 İbn İshak, İbn Hişam, 4/282-283.

1094 İbn İshak, İbn Hişam, 4/213, Vâkıdî, Megâzî, 3/979.

1095 Vâkıdî, Megâzî, 3/979.

1096 İbn İshak, İbn Hişam, 4/213, Vâkıdî, Megâzî, 3/975, İbn Sa’d, 1/294.

1097 İbn İshak, İbn Hişam, 4/213, Vâkıdî, Megâzî, 3/979-980.

1098 Vâkıdî, Megâzî, 3/980, İbn Sa’d, 1/294.

1099 Vâkıdî, Megâzî, 3/979, İbn Sa’d, 1/294.

1100 Hucurât: 1-2.

1101 Ahmed b. Hanbel, 4/6, Buhârî, Sahîh, 5/116, 6/46-47.

1102 Ahmed b. Hanbel, 4/279, Zürkânî, 3/47.

1103 Kalkaşandî, s. 72.

1104 Vâkıdî, Megâzî, 3/980, İbn Sa’d, 2/161.

1105 Ahmed b. Hanbel, 4/279, Zürkânî, 3/47.

1106 Diyarbekrî, 2/119.

1107 Vâkıdî, Megâzî, 3/980, İbn Sa’d, 2/161.

1108 Vâkıdî, Megâzî, 3/980.

1109 İbn Abdilberr, 4/1553.

1110 Taberî, Tefsîr, 26/123, Kastallânî, Mevâhib, 1/218.

1111 Vâkıdî, Megâzî, 3/980, İbn Sa’d, 2/161.

1112 Ahmed b. Hanbel, 4/279, Zürkânî, 3/47.

1113 Taberî, Tefsîr, 26/124.

1114 Vâkıdî, Megâzî, 3/980, İbn Sa’d, 2/161, Ahmed b. Hanbel, 4/279.

1115 Vâkıdî, Megâzî, 3/980, İbn Sa’d, 2/161.

1116 Ahmed b. Hanbel, 4/279.

1117 Vâkıdî, Megâzî, 3/980-981, İbn Sa’d, 2/161-162, Ahmed b. Hanbel, 4/279.

1118 Kalkaşandî, s. 37-38.

1119 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1120 İbn Sa’d, 1/292.

1121 İbn Sa’d, 1/292, İbn Hacer, İsâbe, 2/234.

1122 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1123 İbn Sa’d, 1/292, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1124 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1125 İbn Hazm, Cemhere, s. 193.

1126 İbn Kesîr, Bidâye, 5/88.

1127 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1128 İbn Hazm, Cemhere, s. 193.

1129 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/52.

1130 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/428.

1131 İbn Abdilberr, 2/773.

1132 İbn Hacer, İsâbe, 3/572.

1133 İbn Seyyid, 2/250, Halebî, 3/271.

1134 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/95, İbn Seyyid, 2/250.

1135 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/95, İbn Seyyid, 2/250, İbn Kayyım, 3/56.

1136 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1137 İbn Seyyid, 2/250.

1138 İbn Sa’d, 1/292, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1139 İbn Kesîr, Tefsîr, 4/219-220, Halebî, 3/271.

1140 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/95, İbn Seyyid, 2/250, İbn Kayyım, 3/56.

1141 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1142 Ahmed b. Hanbel, 4/79.

1143 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31, İbn Hacer, İsâbe, 1/341.

1144 İbn Hazm, Cemhere, s. 193.

1145 İbn Sa’d, 1/292, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31, İbn Hacer, İsâbe, 1/341.

1146 İbn Hazm, Cemhere, s. 193.

1147 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1148 İbn Seyyid, 2/250, İbn Kayyım, 3/56.

1149 İbn Esîr, Nihâye, 3/330, Fîruzâbâdî, 3/185.

1150 Fîruzâbâdî, 3/185.

1151 İbn Esîr, Nihâye, 4/214, Seyyid Şerif, s. 122.

1152 İbn Esîr, Nihâye, 4/214.

1153 İbn Seyyid, 2/250-251, İbn Kayyım, 3/56, Halebî, 3/272.

1154 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31.

1155 Halebî, 3/272.

1156 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/31, Halebî, 3/272.

1157 İbn Hacer, İsâbe, 1/341.

1158 İbn Sa’d, 1/293, İbn Kesîr, Bidâye, 5/88.

1159 Hucurât: 17, İbn Sa’d, 1/292, Taberî, Tefsîr, 26/145, İbn Esîr, Kâmil, 2/287, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/95, İbn Seyyid, 2/250, İbn Kesîr, Bidâye, 5/88.

1160 İbn Sa’d, 1/269-270.

1161 İbn İshak, İbn Hişam, 4/121, Vâkıdî, Megâzî, 3/924.

1162 Vâkıdî, Megâzî, 3/960.

1163 Vâkıdî, Megâzî, 3/960, İbn Sa’d, 5/503.

1164 İbn Sa’d, 5/503.

1165 İbn İshak, İbn Hişam, 4/128, Vâkıdî, Megâzî, 3/960, İbn Sa’d, 5/503.

1166 İbn Sa’d, 5/503.

1167 Hâkim, 3/615.

1168 Vâkıdî, Megâzî, 3/960.

1169 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Taberî, Târîh, 3/140.

1170 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Vâkıdî, Megâzî, 3/960, İbn Sa’d, 5/503.

1171 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Vâkıdî, Megâzî, 3/960, İbn Sa’d, 5/503, Taberî, Târîh, 3/140.

1172 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Taberî, Târîh, 3/140.

1173 Zuhruf: 31.

1174 Taberî, Tefsîr, 5/65-66, İbn Abdilberr, 3/1067.

1175 İbn İshak, İbn Hişam, 2/41, Ahmed b. Hanbel, 2/528, Müslim, 1/153.

1176 Vâkıdî, Megâzî, 3/960.

1177 Hâkim, 3/615-616, Heysemî, 9/386, İbn Hacer, İsâbe, 3/477.

1178 Vâkıdî, Megâzî, 3/960, İbn Sa’d, 5/503, Hâkim, 3/616, Heysemî, 9/386, İbn Hacer, İsâbe, 3/477.

1179 Vâkıdî, Megâzî, 3/960, İbn Sa’d, 1/312.

1180 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Taberî, Târîh, 3/140, İbn Abdilberr, 3/1066.

1181 Vâkıdî, Megâzî, 3/960, İbn Sa’d, 1/312.

1182 Vâkıdî, Megâzî, 3/960.

1183 Vâkıdî, Megâzî, 3/960-961, İbn Sa’d, 5/503.

1184 Vâkıdî, Megâzî, 3/961.

1185 İbn Sa’d, 5/504.

1186 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 1/312, 5/504.

1187 Vâkıdî, Megâzî, 3/961.

1188 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 5/504.

1189 İbn İshak, İbn Hişam Sîre, 4/182, Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 5/504.

1190 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 5/504, Hâkim, 3/616.

1191 Heysemî, 9/386.

1192 Hâkim, 3/616, Heysemî, 9/386.

1193 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Taberî, Târîh, 3/140, İbn Esîr, Kâmil, 2/283.

1194 İbn Sa’d, 5/504.

1195 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, İbn Sa’d, 1/312, Taberî, Târîh, 3/140, İbn Abdilberr, 3/1066.

1196 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Vâkıdî, Megâzî, 3/961, Taberî, Târîh, 3/140.

1197 Vâkıdî, Megâzî, 3/961.

1198 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 5/504.

1199 İbn Sa’d, 5/504.

1200 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Taberî, Târîh, 3/140, İbn Abdilberr, 3/1066, İbn Esîr, Kâmil, 2/283.

1201 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 1/312, 5/504.

1202 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 1/312, 5/504, Taberî, Târîh, 3/140.

1203 Vâkıdî, Megâzî, 3/961 İbn Sa’d, 5/504.

1204 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Abdilberr, 3/1066, İbn Esîr, Kâmil, 2/283.

1205 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 5/504.

1206 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 5/504, Taberî, Târîh, 3/140, İbn Abdilberr, 3/1067, İbn Esîr, Kâmil, 2/283.

1207 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 5/504, Taberî, Târîh, 3/140, İbn Abdilberr, 3/1067, İbn Esîr, Kâmil, 2/283.

1208 Vâkıdî, Megâzî, 3/961, İbn Sa’d, 1/312, 5/504, Hâkim, 3/616, Heysemî, 9/386.

1209 Heysemî, 9/386.

1210 Zemahşerî, 3/317, Kurtubî, 15/18.

1211 Antakya halkı, Habîb’e, “Demek sen de onların dinindesin ha?!” dediler (Kurtubî, 15/18).

1212 Antakya’nın müşrik halkı onu öldürdüler (Taberî, Tefsîr, 22/158-161).

1213 Yâsîn: 13-29.

1214 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186-187, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, İbn Sa’d, 5/504.

1215 Vâkıdî, Megâzî, 3/962, İbn Sa’d, 5/504.

1216 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186-187, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, İbn Sa’d, 5/504.

1217 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187.

1218 Vâkıdî, Megâzî, 3/962.

1219 Vâkıdî, Megâzî, 3/962, İbn Sa’d, 5/504-505.

1220 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/366, Kalkaşandî, s. 359.

1221 Halebî, 3/272.

1222 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/251, İbn Kayyım, 3/56, İbn Hacer, İsâbe, 2/33, Halebî, 3/272.

1223 İbn Sa’d, 1/331.

1224 İbn Sa’d, 1/331, İbn Hacer, İsâbe, 2/33.

1225 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/349, İbn Hacer, İsâbe, 1/243.

1226 İbn Sa’d, 1/331, Halebî, 3/272.

1227 İbn Seyyid, 2/251-252, İbn Kayyım, 3/56, Halebî, 3/272.

1228 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/56.

1229 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/56-57, Halebî, 3/272.

1230 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57 Halebî, 3/272.

1231 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1232 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1233 Halebî, 3/272.

1234 İbn Sa’d, 1/331.

1235 Halebî, 3/272.

1236 İbn Sa’d, 1/331.

1237 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57, Halebî, 3/272.

1238 Halebî, 3/272-273.

1239 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57, Halebî, 3/273.

1240 Halebî, 3/272.

1241 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57, Halebî, 3/273.

1242 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1243 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57, Halebî, 3/272.

1244 İbn Sa’d, 1/332, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1245 İbn Sa’d, 1/332.

1246 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1247 İbn Sa’d, 1/332, Halebî, 3/273.

1248 İbn Sa’d, 1/332.

1249 İbn Sa’d, 1/332, İbn Seyyid, 2/252, Halebî, 3/273.

1250 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/349, İbn Hacer, İsâbe, 1/243.

1251 İbn Hacer, İsâbe, 1/243.

1252 İbn Sa’d, 1/332.

1253 İbn Sa’d, 1/332, İbn Abdilberr, 2/564.

1254 İbn Abdilberr, 2/564.

1255 M. Hamîdullah, Vesâiku’s-siyâsiyye, no: 79.

1256 İbn Hazm, Cemhere, s. 390-391.

1257 Kalkaşandî, s. 172.

1258 Yâkût, 2/9.

1259 İbn Sa’d, 2/162, Diyarbekrî, 2/120.

1260 Yâkût, 2/21.

1261 Yâkût, 2/21, Kalkaşandî, s. 172.

1262 İbn Sa’d, 2/162, Belâzurî, Ensâb, 1/380, Kastallânî, Mevâhib, 1/218.

1263 Vâkıdî, Megâzî, 3/981, İbn Sa’d, 2/162, İbn Seyyid, 2/206, İbn Kayyım, 2/226.

1264 Vâkıdî, Megâzî, 3/981.

1265 Vâkıdî, Megâzî, 3/981, İbn Sad, 2/162, İbn Seyyid, 2/206, İbn Kayyım, 2/226.

1266 Vâkıdî, Megâzî, 3/981.

1267 Yâkût, 4/235.

1268 Yâkût, 4/125.

1269 Vâkıdî, Megâzî, 3/981, İbn Sa’d, 2/162, İbn Seyyid, 2/206, İbn Kayyım, 2/226.

1270 İbn Sa’d, 2/162, İbn Seyyid, 2/206, İbn Kayyım, 2/226, Kastallânî, Mevâhib, 1/218-219, Diyarbekrî, 2/120.

1271 İbn Seyyid, 2/206, İbn Kayyım, 2/226.

1272 İbn Sa’d, 2/162, Belâzurî, Ensâb, 1/380, İbn Seyyid, 2/206.

1273 İbn Sa’d, 2/162, İbn Seyyid, 2/206, Halebî, 3/221.

1274 İbn Kayyım, 2/226.

1275 İbn Sa’d, 2/162, İbn Seyyid, 2/206, Kastallânî, Mevâhib, 1/219, Diyarbekrî, 2/120.

1276 İbn Sa’d, 1/348.

1277 İbn Sa’d, 1/286.

1278 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/358, İbn Hacer, İsâbe, 2/355, Diyarbekrî, 2/120, Zürkânî, 3/48.

1279 İbn Sa’d, 1/280.

1280 Ahmed b. Hanbel, 5/285, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/223.

1281 Ahmed b. Hanbel, 5/285.

1282 Vâkıdî, Megâzî, 3/982, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/358, İbn Hacer, İsâbe, 2/255, Diyarbekrî, 2/120, Zürkânî, 3/48.

1283 Vâkıdî, Megâzî, 3/982, İbn Sa’d, 1/280, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/358, İbn Hacer, İsâbe, 2/355, Diyarbekrî, 2/120, Zürkânî, 3/48.

1284 İbn Sa’d, 1/280.

1285 Zürkânî, 3/48.

1286 İbn Sa’d, 1/281.

1287 Ahmed b. Hanbel, 5/285, İbn Abdilberr, 2/507, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/223.

1288 İbn Sa’d, 1/281, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/223.

1289 Ahmed b. Hanbel, 5/285, İbn Abdilberr, 2/507, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/223.

1290 Vâkıdî, Megâzî, 3/982-983.

1291 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/358, İbn Hacer, İsâbe, 2/355, Diyarbekrî, 2/120, Zürkânî, 3/48.

1292 Vâkıdî, Megâzî, 3/982, İbn Sa’d, 2/162, Belâzurî, Ensâb, 1/382.

1293 Vâkıdî, Megâzî, 3/982, İbn Sa’d, 2/162-163, İbn Kayyım, 2/227.

1294 İbn Abdilberr, 2/743, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/47.

1295 Vâkıdî, Megâzî, 3/982, İbn Sa’d, 2/163, Yâkût, 3/133, İbn Kayyım, 2/227.

1296 Vâkıdî, Megâzî, 3/982, İbn Sa’d, 2/163, İbn Seyyid, 2/206-207, İbn Kayyım, 3/227, Halebî, 3/222.

1297 İbn Hacer, İsâbe, 1/53.

1298 Vâkıdî, Megâzî, 3/982, İbn Sa’d, 2/163, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227, İbn Hacer, İsâbe, 1/53.

1299 Kastallânî, Mevâhib, 1/219, Diyarbekrî, 2/120, Zürkânî, 3/49.

1300 Ahmed b. Hanbel, 5/285-286.

1301 İbn Abdilberr, 2/507, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/223.

1302 Ahmed b. Hanbel, 5/286, İbn Abdilberr, 2/507, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/223.

1303 İbn Sa’d, 1/281, İbn Abdilberr, 2/507, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/223.

1304 Ahmed b. Hanbel, 4/286.

1305 İbn Sa’d, 1/330, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57, İbn Hacer, İsâbe, 4/111.

1306 İbn Sa’d, 1/330.

1307 İbn Sa’d, 1/330, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1308 İbn Sa’d, 1/330.

1309 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1310 Veya Ebu’d-Dâbis (İbn Hacer, İsâbe, 4/111).

1311 İbn Sa’d, 1/330.

1312 İbn Sa’d, 1/330, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1313 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1314 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57, İbn Hacer, İsâbe, 4/111.

1315 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1316 İbn Kayyım, 3/58.

1317 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1318 İbn Sa’d, 1/330.

1319 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1320 İbn Sa’d, 1/330, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1321 İbn Sa’d, 1/330.

1322 İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1323 İbn Sa’d, 1/330, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/57.

1324 İbn Sa’d, 8/145, Belâzurî, Ensâb, 1/457, Zehebî, Siyer, 2/185, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1325 İbn Sa’d, 8/143, Zehebî, Siyer, 2/184.

1326 İbn Sa’d, 8/144, Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/1664.

1327 İbn Sa’d, 8/143.

1328 İbn Sa’d, 8/143-144, Zehebî, Siyer, 2/184.

1329 İbn Sa’d, 8/144.

1330 İbn Sa’d, 8/144, Zehebî, Târîh, 2/185.

1331 Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/164, Aynî, 20/231.

1332 Aynı kaynaklar.

1333 Ahmed b. Hanbel, 3/488, Buhârî, Sahîh, 6/163.

1334 İbn Sa’d, 8/144, Zehebî, Siyer, 2/185.

1335 İbn Sa’d, 8/144.

1336 İbn Sa’d, 8/144-146, Belâzurî, Ensâb, 1/457, Zehebî, Târîh, 2/185.

1337 İbn Sa’d, 8/144-146, Belâzurî, Ensâb, 1/457, Zehebî, Târîh, 2/185, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1338 Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/163-164, Aynî, 20/231.

1339 İbn Sa’d, 8/146, Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/164.

1340 İbn Sa’d, 4/146, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1341 Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/164, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1342 Buhârî, Sahîh, 6/164, Aynî, 20/232.

1343 İbn Sa’d, 8/146, Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/164, Belâzurî, Ensâb, 1/456, Yâkubî, 2/86.

1344 Belâzurî, Ensâb, 1/458, Yâkubî, 2/86.

1345 İbn Sa’d, 8/146, Belâzurî, Ensâb, 1/458 Zehebî, Siyer, 2/185, Aynî, 20/232, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 9/313.

1346 Belâzurî, Ensâb, 1/458, Yâkubî, 2/86, Aynî, 20/232.

1347 İbn Sa’d, 8/146, Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/164, Belâzurî, Ensâb, 1/458.

1348 İbn Sa’d, 8/146, Belâzurî, Ensâb, 1/458, Aynî, 20/232, İbn Hacer, 9/313.

1349 Belâzurî, Ensâb, 1/458, İbn Abdilberr, 4/1786, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 7/17, Aynî, 20/232.

1350 İbn Sa’d, 8/145, Belâzurî, Ensâb, 1/456.

1351 İbn Sa’d, 8/145, Belâzurî, Ensâb, 1/456-458, İbn Abdilberr, 4/1786.

1352 Belâzurî, Ensâb, 1/456-457, İbn Abdilberr, 4/1786.

1353 İbn Sa’d, 8/146, Ahmed b. Hanbel, 3/498, Buhârî, Sahîh, 6/164, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1354 İbn Sa’d, 8/146.

1355 İbn Sa’d, 8/146, Belâzurî, Ensâb, 1/457, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1356 İbn Sa’d, 8/146, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1357 İbn Sa’d, 8/146.

1358 İbn Sa’d, 8/146, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1359 İbn Sa’d, 8/146, Zehebî, Siyer, 2/185, İbn Hacer, İsâbe, 4/234.

1360 Vâkıdî, Megâzî, 1/7, İbn Sa’d, 2/163, Belâzurî, Ensâb, 1/382.

1361 İbn Sa’d, 2/163.

1362 Vâkıdî, Megâzî, 3/983.

1363 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Sa’d, 2/163, Halebî, 3/222, Zürkânî, 3/49.

1364 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, Belâzurî, Ensâb, 1/382.

1365 Belâzurî, Ensâb, 1/382.

1366 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Sa’d, 2/163, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

1367 Diyarbekrî, 2/120.

1368 Zürkânî, 3/50.

1369 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Sa’d, 2/163, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

1370 İbn İshak, İbn Hişam, 4/289, Vâkıdî, Megâzî, 3/983, Belâzurî, Ensâb, 1/382, Diyarbekrî, 2/120.

1371 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Sa’d, 2/163.

1372 İbn Sa’d, 2/163, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

1373 İbn İshak, İbn Hişam, 4/289, Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Sa’d, 2/163, İbn Kayyım, 2/227.

1374 Vâkıdî, Megâzî, 3/983, İbn Sa’d, 2/163, İbn Seyyid, 2/207.

1375 İbn İshak, İbn Hişam, 4/289.

1376 İbn İshak, İbn Hişam, 4/289, Vâkıdî, Megâzî, 3/983-984, İbn Sa’d, 2/163, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

1377 Ahmed b. Hanbel, 1/82, Müslim, 3/1469.

1378 Buhârî, Sahîh, 8/135, Müslim, 3/1469, İbn Kayyım, 2/227.

1379 Ahmed b. Hanbel, 1/82, Buhârî, Sahîh, 8/135, Müslim, 3/1469, Diyarbekrî, 2/120.

1380 İbn Sa’d, 8/12-13.

1381 İbn Sa’d, 8/214-215.

1382 F, L, S bu üç harfli sözün üç türlü okunuşu vardır:

1. Füls (İbn Esîr, Nihâye, 3/470).

2. Fils (Fîruzâbâdî, 2/246).

3. Fels (Yâkût, 4/273).

1383 Vâkıdî, Megâzî, 3/984, İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207.

1384 Vâkıdî, Megâzî, 3/985.

1385 Vâkıdî, Megâzî, 3/984, İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

1386 İbn İshak, İbn Hişam, 4/89.

1387 İbn Habib, s. 316, İbn Hazm, Cemhere, s. 493.

1388 Ebu’l-Münzir, s. 59-60, Yâkût, 4/273.

1389 Yâkût, 3/257.

1390 Yâkût, 3/282.

1391 Vâkıdî, Megâzî, 3/984-987.

1392 İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

1393 Vâkıdî, Megâzî, 3/987.

1394 Vâkıdî, Megâzî, 3/988.

1395 İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

1396 Vâkıdî, Megâzî, 3/987-988, İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227-228.

1397 Vâkıdî, Megâzî, 3/988, İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207.

1398 Ebu’l-Münzir, s. 61-62, Taberî, Târîh, 3/148.

1399 İbn Esîr, Kâmil, 2/285.

1400 Vâkıdî, Megâzî, 3/988, İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207.

1401 Yâkût, 3/64.

1402 Vâkıdî, Megâzî, 3/988, İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207-208, İbn Kayyım, 2/227-228.

1403 İbn İshak, İbn Hişam, 4/225, Taberî, Târîh, 3/237, İbn Kesîr, Bidâye, 5/63-64, İbn Seyyid, 2/237, İbn Kayyım, 2/228.

1404 Veya Remle binti Hâris’in konağına (Vâkıdî, Megâzî, 3/988).

1405 İbn İshak, İbn Hişam, 4/226, Taberî, Târîh, 3/149.

1406 İbn İshak, İbn Hişam, 4/226, Vâkıdî, Megâzî, 3/989, Taberî, Târîh, 3/149, İbn Seyyid, 2/237-238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64, İbn Kayyım, 2/228.

1407 Halebî, 3/224.

1408 İbn İshak, İbn Hişam, 4/226, Taberî, Târîh, 3/149.

1409 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 7/143.

1410 İbn İshak, İbn Hişam, 4/225-226, Taberî, Târîh, 3/149.

1411 İbn İshak, İbn Hişam, 4/226-227, Taberî, Târîh, 3/149, İbn Esîr, Kâmil, 2/285-286, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64.

1412 Taberî, Târîh, 3/154, Süheylî, 3/262, Zehebî, Siyer, 1/318, İbn Hacer, İsâbe, 1/109, Diyarbekrî, 2/139.

1413 İbn Hazm, Cevâmi, s. 11.

1414 Mâlik, 1/226, Abdurrezzak, 3/479, Buhârî, Sahîh, 2/71, İbn Hazm, Cevâmi, s. 30, Süheylî, 3/262.

1415 Ahmed b. Hanbel, 3/400, 4/7.

1416 Ahmed b. Hanbel, 3/319, Buhârî, Sahîh, 4/246, Müslim, 2/657.

1417 Ahmed b. Hanbel, 4/363, Buhârî, Sahîh, 4/246, Müslim, 2/657.

1418 Mâlik, 1/226, Ahmed b. Hanbel, 2/438-439, Ebu Dâvud, 3/212.

1419 İbn Mâce, 1/490, İbn Hazm, Cevâmi, s. 30.

1420 Ahmed b. Hanbel, 3/295.

1421 Ahmed b. Hanbel, 3/295, İbn Mâce, 1/490.

1422 Süheylî, 3/262.

1423 Diyarbekrî, 2/139.

1424 İbn Mâce, 1/490.

1425 Ahmed b. Hanbel, 2/529.

1426 Mâlik, 1/226-227, Abdurrezzak, 3/479, Ahmed b. Hanbel, 2/289, 438-439, Buhârî, Sahîh, 2/71, Müslim, 2/657, Ebu Dâvud, 3/212.

1427 İbn İshak, İbn Hişam, 1/365, Zehebî, Târîh, 1/316, İbn Kesîr, Bidâye, 3/77.

1428 İbn Hazm, Cevâmi, s. 11.

1429 Zehebî, Târîh, 1/306, İbn Kesîr, Bidâye, 3/78.

1430 Süheylî, 3/262, İbn Hacer, İsâbe, 1/109.

1431 İbn İshak, İbn Hişam Sîre, 1/364, İbn Cevzî, 2/736, İbn Esîr, Kâmil, 2/82, Zehebî, Siyer, 1/308, 315, İbn Kesîr, Bidâye, 3/77, İbn Hacer, İsâbe, 1/209.

1432 İbn Hazm, Cevâmi, s. 30, İbn Kesîr, Bidâye, 3/69.

1433 İbn İshak, İbn Hişam, 1/344-362, İbn Sa’d, 1/203-204, 207, İbn Esîr, Kâmil, 2/76-81, İbn Seyyid, 1/115-120, İbn Kesîr, Bidâye, 3/67-77.

1434 Zehebî, Siyer, 1/306.

1435 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/30, Semhûdî, 1/316, Diyarbekrî, 2/122.

1436 Ahmed b. Hanbel, 6/33, Buhârî, Sahîh, 2/229, Müslim, 2/763.

1437 Taberî, Tefsîr, 21/157, Hâzin, 3/464, Aynî, 19/117.

1438 İbn Hacer, İsâbe, 4/437.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
PEYGAMBERİMİZ ALEYHİSSELAMIN ZEVCELERİNDEN BİR AY İNZİVAYA ÇEKİLİŞİ

Peygamberimiz Aleyhisselâmdan Zevcelerinin İstedikleri Şeyler

Zevcelerinin Peygamberimiz Aleyhisselâmdan istedikleri:

a) Dünya yaşantısı ve geçim bolluğu,1439

b) Giyim kuşam,1440

c) Dünya mutluluğu,1441

d) Bol nimetler içinde gösterişli yaşantı idi.1442

Deniliyor ki; Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevceleri bir gün biraraya gelerek:

“Biz Peygamber Aleyhisselâmdan başkasıyla evli olsaydık, herhalde bizim de itibarımız, elbiselerimiz ve ziynetlerimiz olurdu!” diyecek kadar ileri gittiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmdan her biri birtakım şeyler istediler.

Bu cümleden olarak:

1. Hz. Ümmü Seleme, damgalı kumaştan yapılmış kısa bir elbise,

2. Hz. Meymûne, pahalı Yemen kumaşından yapılmış, altlı üstlü iki parça elbise (etek, ceket),

3. Hz. Zeyneb, Yemen kumaşından yapılmış bir elbise,

4. Hz. Ümmü Habibe, ak bezden yapılmış pamuklu bir elbise,

5. Hz. Hafsâ, Mısır işi bir elbise,

6. Hz. Cüveyriye, bir başörtüsü,

7. Hz. Sevde, Hayber kadifesi istemiş;

Hz. Âişe bir şey istememişti.1443

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Muhammed’in ev halkının rızkını, yetecek kadar ver!” diyerek dua etmiş bulunuyordu.1444

Kendisi, Medine’ye gelişinden Rabbine kavuşuncaya kadar, üç gün arka arkaya doyasıya buğday ekmeği bile yemediği gibi, ev halkının da ardarda iki-üç gün doyasıya arpa ekmeği yedikleri olmamıştır.

Bazan, bir ay ateş yakmadan dururlar da,1445 ocaklarının tüttüğü görülmezdi.1446

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevceleri iki gruba ayrılmışlardı.

Gruplardan birisinde:

1. Hz. Âişe,

2. Hz. Hafsâ,

3. Hz. Safiyye,

4. Hz. Sevde,

Diğer grupta da:

1. Hz. Ümmü Habibe,

2. Hz. Ümmü Seleme,

3. Hz. Zeyneb,

4. Hz. Meymûne,

5. Hz. Cüveyriye bulunuyordu.1447

Hz. Âişe ile Hz. Hafsâ, Peygamberimiz Aleyhisselâma karşı birbirlerini desteklemekte, birbirlerine arka çıkmakta idiler.1448

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Hafsâ’ya bir sırrı söylediği ve gizli tutmasını da sıkı sıkı tenbih eylediği halde, o bunu Hz. Âişe’ye söylemişti.

Bu hadise de, Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle açıklandı:

“Hani, Peygamber, kadınlarından birine gizli bir şey söylemişti de, o kadın bunu haber vermiş; Allah da Peygamberine açıklayınca, Peygamber, bunun ancak bir kısmını ona bildirmiş, bir kısmından da vazgeçmişti.

Peygamber bunu kendisine söyleyince, kadın:

‘Bunu sana kim haber verdi?’ diye sordu.

Peygamber de:

‘Bana, herşeyi bilen, herşeyden haberi olan Allah haber verdi!’ dedi.1449

Bazı rivayete göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Hafsâ’ya, kendisinden sonra Hz. Ebu Bekir’in, ondan sonra da Hz. Ömer’in halife olacağını haber vermişti.1450

Yüce Allah, Peygamberimiz Aleyhisselâma indirdiği âyette, Peygamberimiz Aleyhisselâma karşı birbirlerini destekleyen Hz. Âişe ile Hz. Hafsâ’yı şöyle uyardı:

“Eğer her ikiniz de Allah’a tevbe ederseniz, ne âlâ!

Gerçekten, sizin kalbleriniz kaymıştır.

Yok! Onun aleyhinde birbirinize arka olursanız, hiç şüphesiz, Allah bizzat onun yardımcısıdır!

Cebrail de, mü’minlerin salih olanları da, bunların ardından bütün melekler de, ona yardımcıdır.”1451

Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, tatlıyı ve balı severdi.

İkindi namazını kılıp dönünce, kadınlardan birinin yanına varırdı.

Hafsâ’nın odasına varıp onun yanında her zamanki kalışından daha çok kalınca,1452 kıskandım.1453

Resûlullahın Hafsâ’da bu kadar kalışının sebebini sordum.

Hafsâ’ya kavminden bir kadın küçük bir tulum bal hediye etmiş, o da bu baldan şerbet yapıp Resûlullaha içirmiş!

Kendi kendime:

‘Biz de, vallahi, ona bir tedbir düşünürüz!’ dedim.

Bunu Sevde binti Zem’a’ya anlattım ve dedim ki:

‘Resûlullah yakında senin yanına gelecektir. Yanına gelince, ona:

‘Yâ Rasûlallah! Megâfir mi yedin?’ dersin.

O, sana:

‘Hayır!’ diyecektir.

Bunun üzerine, sen ona:

‘Ya bu koku nedir?’ dersin.

[Resûlullah Aleyhisselâm, üzerinde böyle ağır koku bulunmasından hiç hoşlanmazdı.]

Tabiî ki, sana:

‘Hafsâ bana bir bal şerbeti içirmişti!’ diyecektir.

Sen de o zaman:

‘Demek o balın arısı urfut1454 ağacından yayılmış, bal toplamış!’ dersin.

Ona ben de böyle diyeceğim!’

Safiyye’ye de:

‘Ey Safiyye! Sen de ona böyle dersin!’ dedim.

Sevde:

‘Kendisinden başka ilah olmayan Allah’a yemin ederim ki; Resûlullah Aleyhisselâm yanıma geldiğinde, ey Âişe, söylememi istediğin sözü, senden korktuğum için, Resûlullah Aleyhisselâm daha kapıda iken, neredeyse söyleyiverecektim!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm yanına gelince, Sevde:

‘Yâ Rasûlallah! Megâfir mi yedin?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Hayır!’ buyurdu.

Sevde:

‘Ya bu koku nedir?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Hafsâ bana bir bal şerbeti içirmişti’ buyurdu.

Sevde:

‘Demek ki, o balın arısı urfut ağacından yayılmış, bal toplamış’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm benim yanıma geldiği zaman, ben de kendisine böyle söyledim.

Sonra, Safiyye’nin yanına vardı.

O da bunun gibi söyledi.

Resûlullah Aleyhisselâm Hafsâ’nın yanına varınca, Hafsâ:

‘Yâ Rasûlallah! Sana şu bal şerbetinden yine içireyim mi?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Hayır! Artık onun bana gereği yok!’ buyurdu.

Hafsâ, bana:

‘Sübhânallah! Vallahi, onu bal şerbetinden mahrum ettin!?’ dedi.

Ben de, ona:

‘Sus, sesini çıkarma!’ dedim.”1455

Hz. Âişe, Hafsâ’ya karşı yaptığı bu işin açığa çıkmasından korktu.1456

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevceleri, gerek birtakım dünyalıklar isteyip durmalarıyla, gerek birbirlerini kıskanmalarıyla, Peygamberimiz Aleyhisselâmı üzmüşlerdi.1457

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, kadınlarının odalarından ayağını çekip, Meşrebe diye anılan çardakta 29 gece yalnız başına oturdu.1458

Sabah akşam, yemeğini orada tek başına yedi.1459

Peygamberimiz Aleyhisselâm, evvelce, attan hurma kütüğü üzerine düşüp sağ yan bacağı sıyrıldığı zaman da1460 Meşrebe’ye çekilmişti.1461

Sahabileri kendisini orada ziyaret etmişler, Peygamberimiz Aleyhisselâm orada oturarak namaz kılmış ve kıldırmıştı.1462

Kadınlarından bir aylık inzivasını da bu Meşrebe’de geçirdi.

Burası, Peygamberimiz Aleyhisselâma,1463 Hz. Âişe’ye aitti.1464

Hz. Ömer der ki:

“Vallahi, biz Cahiliye çağında kadınları hiçbir işte hesaba almazdık.

Yüce Allah onlar hakkında indirdiğini indirinceye ve kendilerine verdiği payı verinceye kadar,1465 biz Kureyş cemaati, kadınlara hakim durumda bir kavim idik.

Medine’ye geldiğimiz zaman, orada bir kavim bulduk ki, kadınları onlara hakim bulunuyor.

Nihayet, bizim kadınlarımız da, onların kadınlarından öğrenerek, bize tahakküme başladılar.

Medine’deki evim, Avâlî mevkiinde Benî Ümeyye b. Zeyd mahallesinde idi.

Bir gün1466 bir iş üzerine kendi kendime düşünürken, karım işe karışarak ‘Şöyle şöyle yapsana?’ dedi.1467

Onun böyle işime karışmasından, bana itirazımsı karşılık vermesinden hoşlanmadım, kızdım, kendisini azarladım:1468

‘O iş seni ne ilgilendirir?! Benim yapmak istediğim bir işte sen hangi hakla bana teklifte bulunmaya kalkışıyorsun?!’ dedim.

Karım:

‘Şaşılır sana ey İbn Hattab! Sen kendine itirazımsı karşılık verilmesinden hoşlanmıyor,1469 beni azarlıyorsun ama, vallahi Peygamber Aleyhisselâmın kadınları bile ona itirazımsı karşılık veriyor, söyleniyorlar.

Hem onlardan herhangi biri, o gün, geceye kadar, kendisinin yanına da uğramıyor.1470 Hatta, senin kızın bile Resûlullah Aleyhisselâma itirazımsı karşılık veriyor, sesleniyor da, Resûlullahın o gününü öfkeli geçirtiyor!’ dedi.1471

İçimden:

‘Onlardan, bunu yapan kadın, muhakkak hüsrana uğrar!’ dedim.1472

Hemen kalkıp yerime vardım. Ridamı üzerime aldım, yola çıktım. Hafsâ’ya kadar gittim.

Ona:

‘Ey kızcağızım!1473 Sen Resûlullah Aleyhisselâma itirazımsı karşılık veriyor, söyleniyor,1474 hatta kendisinin o gününü öfkeli geçirtiyormuşsun, öyle mi?’ diye sordum.1475

Hafsâ:

‘Evet! Vallahi, hepimiz ona karşılık verir, söyleniriz!’ dedi.1476

‘Sizlerden herhangi birinizin o gün geceye kadar Resûlullah Aleyhisselâmın yanına uğramadığı da oluyor mu?’ diye sordum.

‘Evet!’ dedi.

‘İçinizden her kim böyle yaparsa, muhakkak o hüsrana düşer!1477

Ey kızcağızım! Bilirsin ki; ben seni Allah’ın azabından ve Resûlünün gazabından sakındırır dururum.1478

Herhangi biriniz, Allah’ın kendisine Resûlünün gazabından dolayı gazab etmeyeceğinden emin mi bulunuyor?

Allah’ın gazab ettiği ise helâk olur gider.

Sen sakın Resûlullah Aleyhisselâma karşı itiraz yollu karşılık verme, söylenme!

Kendisinden de bir şey istemeye kalkma!

Neye ihtiyacın olursa, onu benden iste!1479

Ey kızcağızım!1480 Sakın şu komşun1481 -arkadaşın- olan Âişe’nin senden daha güzel ve Resûlullaha senden daha sevgili olması dolayısıyla nazlanması, itiraz yollu karşılık vermesi seni aldatmasın!’ dedim.1482

Resûlullah Aleyhisselâma karşı böyle cephe aldıkları zaman, Resûlullahın kadınlarına:

‘Eğer o sizi boşayacak olursa, onun Rabbinin ona sizin yerinize sizden daha hayırlılarını vermesi memuldür’ dedim.1483

Hafsâ’nın yanından ayrılıp, akrabam olan Ümmü Seleme’nin yanına vardım. Ona da, söyleyeceklerimi söyledim.

Ümmü Seleme:

‘Şaşarım sana ey İbn Hattab! Sen herşeye girdin, karıştın durdun!

Resûlullah Aleyhisselâmla kadınları arasına da girmek istiyorsun?!’ dedi.

Bu söz beni öyle bir tutuş tuttu ki, içimde duyduğum endişe ve üzüntüden bir kısmını kırdı, dağıttı.1484

Ensardan bir komşumla birlikte Benî Ümeyye b. Zeydlerin yurdunda otururdum.1485 Resûlullah Aleyhisselâmın yanına bu komşumla nöbetleşe inerdik. Bir gün o iner, bir gün ben inerdim. Ben, indiğim zaman, o gün vahiy vesairenin haberini komşuma getirirdim. O indiği zaman da, böyle yapardı.1486

O sırada, Gassan hükümdarlarından birinin üzerimize yürümek istediğini ve bizimle savaşmak için atlarını nallatmakta olduklarını haber almıştık.1487

Yüreklerimiz, onların endişesiyle dolu bulunuyordu.1488

Arkadaşım iniş nöbeti günlerinden birinde idi ki,1489 yatsı vakti bana geldi.1490 Birdenbire kapımı hızlı hızlı çalmaya,1491 ‘Aç! Aç!’1492 diyerek seslenmeye başladı.1493

Çok korktum. Hemen yanına çıktım.

Bana:

‘Çok büyük bir hadise oldu!’ dedi.1494

‘Nedir o hadise?1495 Yoksa Gassanlar mı geldi?’ dedim.

Arkadaşım:

‘Hayır! Ondan daha büyük, daha ağır!1496

Resûlullah Aleyhisselâm kadınlarından inzivaya çekilmiş!1497 Kadınlarını boşamış!’ dedi.1498

İçimden:

‘Hafsâ ile Âişe’nin burnu sürtüldü! Hafsâ hüsrana uğradı!

Ben zaten böyle bir şey olacağını zan ve tahmin edip duruyordum!’ dedim.”1499

Hz. Ömer, bu haberi alınca başına toprak saçmış ve:

“Allah, Ömer’i ve kızını ayıplamaz mı?” demişti.1500

Hz. Ömer, hadiseyi anlatmaya devamla şöyle der:

“Sabah namazını kılınca, giyinip kuşandım. Sonra, Medine’ye indim.

Hafsâ’nın yanına vardım. Ağladığını gördüm.1501

Mü’minlerin diğer analarının odalarına da uğradım. Hepsinde ağlamalar vardı.1502

Mescide girdiğim zaman da, gördüm ki; halk, canlarının sıkıntısından, üzüntülerinden, çakıllı yeri dürtüştürüyorlar ve:

‘Resûlullah Aleyhisselâm kadınlarını boşamış!’ diyorlardı.

Kendi kendime:

‘Ben bu işi muhakkak öğrenirim!’ dedim.

Hemen Âişe’nin yanına varıp, ona:

‘Ey Ebu Bekir’in kızı! Demek sen işi Resûlullah Aleyhisselâma eziyet verecek dereceye vardırdın hâ?!’ dedim.

Âişe:

‘Ey Hattab’ın oğlu! Benim seninle ne işim var?! (Benim işim seni ne ilgilendirir?!) Sen kendi heybenle (kızınla) ilgilen!’ dedi.

Bunun üzerine, Ömer’in kızı Hafsâ’nın yanına vardım.

Ona da:

‘Ey Hafsâ! Demek sen işi Resûlullah Aleyhisselâma eziyet verecek dereceye vardırdın hâ?!

Vallahi, sen de pekâlâ bilirsin ki; Resûlullah Aleyhisselâm seni sevmiyordur!

Ben olmasam, seni muhakkak boşardı!’ dedim.

Hafsâ, son derecede ağlamaya başladı.1503

Ona:

‘Sen ne diye ağlıyorsun? Ben seni bundan sakındırmamış mı idim?’ dedim.1504

Ona:

‘Resûlullah Aleyhisselâm sizleri boşadı mı?’ diye sordum.

Hafsâ:

‘Bilmiyorum!’ dedi.1505

Ona:

‘Resûlullah Aleyhisselâm nerede?’ diye sordum.1506

Hafsâ:

‘O, şuradaki Meşrebe’de!1507 Meşrebe gilarında [hücresinde]1508 inzivaya çekilmiş bulunuyor!’ dedi.

Hemen oraya varınca, karşıma Resûlullah Aleyhisselâmın kölesi Rebah çıkmaz mı!

Kendisi, Resûlullah Aleyhisselâmın Meşrebe’ye çıkar, Meşrebe’den inerken, merdiven basamağı gibi üzerine bastığı kütüğe de ayaklarını dayamış, oturuyordu.

Bu zenci köleye:1509

‘Ey Rebah! Yanındaki Resûlullah Aleyhisselâmın huzuruna girmek için bana kendisinden izin iste!’ diyerek seslendim.

Rebah bir içeri baktı, bir de bana baktı. Fakat bir şey söylemedi.1510

Dönüp Mescide gittim.

Minberin çevresinde birtakım kimseler oturmuşlardı. Bazıları ağlıyorlardı.

Orada ben de biraz oturdum. İçimde duyduğum endişe ve üzüntü bana galebe çaldı. Tekrar kölenin yanına vardım ve:

‘Ömer’in içeri girmesi için izin iste!’ dedim.

Köle, içeri girdikten sonra, yanıma çıktı ve:

‘Seni kendisine söyledim, sustu, bir şey söylemedi’ dedi.

Yine, dönüp Mescide gittim. Minberin yanında oturdum.

İçimde duyduğum endişe ve üzüntü bana galebe çaldı da, tekrar kölenin yanına vardım.1511

Sesimi yükselterek:

‘Ey Rebah! Resûlullah Aleyhisselâmın huzuruna girmem için izin iste!

Herhalde Resûlullah Aleyhisselâm benim Hafsâ için geldiğimi sanıyor!

Vallahi, Resûlullah Aleyhisselâm onun boynunu vurmamı bana emrederse, boynunu da vururum!’ diye seslendim.1512

Köle, içeri girdikten sonra, yanıma çıktı.

‘Seni kendisine söyledim. Sustu. Bir şey söylemedi’ dedi.

Bunun üzerine geri dönüp giderken, köle beni çağırdı ve:

‘Gir içeri! Sana izin verdi!’ dedi.

İçeri girdim. Resûlullah Aleyhisselâma selam verdim.

Gördüm ki; Resûlullah Aleyhisselâm bir hasırın üzerine uzanmış!

Hasırın örgüleri kendisinin böğründe iz yapmıştı!1513

Hasırla bedeni arasında bir şey (bir döşek) de bulunmuyordu!

Başının altında, içine hurma lifi doldurulmuş bir (ot) yastık vardı.1514 Ben oturunca, Resûlullah Aleyhisselâm izarını (yorgan gibi) üzerine çekti.

Zaten, üzerinde ondan başka da bir şey yoktu!1515

Resûlullah Aleyhisselâmın hücresine (gilarına) göz gezdirdiğim zaman, gördüm ki; avuçla avuçlanacak kadar azıcık, bir sa’a1516 yakın arpa.1517 Ayaklarının yanına da, onun kadar (deri dabaklanmasında kullanılan) garez (selem ağacı posası) dökülmüş! Başucunda ise, dabaklanması tamamlanmamış bir posteki asılı idi.

Resûlullah Aleyhisselâmın böğründeki hasır izlerini görünce, gözlerimin yaşını tutamayarak ağlamaya başladım.1518

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey İbn Hattab! Neye ağlıyorsun?’ diye sordu.1519

‘Ey Allah’ın Peygamberi! Ben ne diye ağlamayayım ki; üzerine uzandığın şu hasır senin böğründe izler yapmış! Şu da senin yatıp kalktığın tamtakır hücren ki, içinde birkaç şeyden başka bir şey göremiyorum!1520

Vallahi, çok iyi biliyorum ki, sen Allah katında Kisrâ ve Kayser’den daha şerefli ve kıymetlisin!1521

Halbuki yâ Rasûlallah! Kisrâ ve Kayser, bulundukları refahlı yaşantı içinde dem sürüyor!1522 Nimetler ve nehirler içinde yüzüyorlar!1523

Sen ise, yâ Rasûlallah! Görmüş olduğum yerde ve şu haldesin!?1524 Sen ki, Allah’ın Resûlü1525 ve en seçkin kulusun!

Hal böyle iken, işte şu hücren tamtakır!’ dedim.1526

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm, bana:

‘Ey İbn Hattab! Sen dünyanın onlara, ahiretin de bize ait olmasına razı değil misin?’ diye sordu.

Ben de:

‘Evet! Razıyım!’ dedim.1527

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Öyleyse, bu iş böyledir ve böyle olacaktır!’ buyurdu.1528

‘Yâ Rasûlallah! Bâri Allah’a dua et de, ümmetine geçim bolluğu versin!

Allah’a ibadet etmezlerken, Allah onlara (gayrimüslimlere) geçim bolluğu vermiştir!’ dedim.

Ben böyle söyleyince, Resulullah Aleyhisselâm, doğrulup oturdu ve:

‘Ey İbn Hattab! Yoksa sen şüphe içinde misin?!

Onlar hazları, nasipleri dünya hayatında tez elden verilip geçiştirilen bir kavimdir!’ buyurdu.1529

‘Öyleyse yâ Rasûlallah! Benim için Allah’tan mağfiret dile!’ dedim.1530

‘Yâ Rasûlallah! Yüzünde gazab eseri görüyorum.

Yoksa, kadınlarının sana karşı takındıkları tutum canını mı sıkıyor?

Şayet sen onları boşarsan, Allah seninledir.

Allah’ın melekleri Cebrail, Mikâil, ben, Ebu Bekir ve mü’minler de seninledir!’ dedim.1531

Kimlere ve neler söylediğimi Resûlullah Aleyhisselâma birer birer anlatıp, Ümmü Seleme’nin haberine geldiğim zaman gülümsedi.1532

‘Yâ Rasûlallah!1533 Kadınlarını boşadın mı?’ diye sordum.1534

Resûlullah Aleyhisselâm başını bana doğru kaldırıp:1535

‘Hayır!’ buyurdu.

‘Allâhuekber!’ dedim.1536

‘Yâ Rasûlallah! Ben Mescide girdiğimde Müslümanlar üzüntülerinden çakılları dürtüp karıştırıyorlar, ‘Resûlullah Aleyhisselâm kadınlarını boşamış!’ diyorlardı.

İneyim de, boşamadığını onlara haber vereyim mi?’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Haber vermek istiyorsan, evet! Haber ver!’ buyurdu.

Yüzünden gazabı açılıncaya kadar, konuşmaya devam ettim.

Nihayet, şenlendi, güldü.

Sonra, Meşrebe’den indi, ben de indim.

Ben basamaklı kütüğe tutunarak inmiştim.

Resûlullah Aleyhisselâm ise, sanki yeryüzünde yürür gibi inmiş, inerken de eliyle bir yere dokunmamış, tutunmamıştı.

‘Yâ Rasûlallah! Hücrede 29 gün kaldın!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bu ay 29 gündür!’ buyurdu.

Mescidin kapısına dikilip en yüksek sesimle:

‘Resûlullah Aleyhisselâm kadınlarını boşamamıştır!’ diyerek bağırdım.

Bunun üzerinedir ki, Yüce Allah Tahyir âyetlerini indirdi1537 ve o âyetlerde şöyle buyurdu:

‘Ey Peygamber!

Allah’ın sana helâl kıydığı şeyi, kadınlarının hoşnutluğunu arayarak, sen ne diye haram edersin?

Bununla birlikte, üzülme! Allah çok yarlıgayıcı, çok esirgeyicidir.’”1538

“Ey Peygamber! Kadınlarına de ki:

‘Eğer siz dünya yaşantısı ve onun ziynetini istiyorsanız, geliniz, size boşanma bedellerini vereyim de, hepinizi güzellikle salıvereyim.

Eğer Allah’ı, Allah’ın Resûlünü ve ahiret yurdunu istiyorsanız, şüphe yok ki, Allah sizlerden, güzel hareket edenler için, büyük bir mükâfat hazırlamıştır.”1539

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm zevcelerini ya dünyayı ve dünya ziynetini, ya da Allah’ı ve Allah’ın Resûlünü ve ahiret yurdunu tercih etmeleri hususunda serbest bırakmakla emrolunduğu zaman, Hz. Âişe’nin yanına varmıştı.1540

Hz. Âişe:

“Yâ Rasûlallah! Yanımıza bir ay uğramamaya yemin etmiştin. Sen ise, aydan 29 gün geçince uğradın. Ben onları (geçen günleri) sayıp duruyordum” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu ay, 29 gündür.1541

Ey Âişe! Ben sana bir iş açıklayacağım ki, onu ana ve babana danışıncaya kadar cevaplamakta acele etmemende sana bir vebal yoktur” buyurdu.1542

Hz. Âişe:

“Nedir o yâ Rasûlallah!” diye sordu.1543

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ahzâb sûresinin inen 28-29. âyetlerini okudu.

Hz. Âişe:

“Aaâ! Ben bu hususta mı ana ve babama danışacağım?!

Ben, elbette ki, Allah’ı, Allah’ın Resûlünü ve ahiret yurdunu tercih ediyor ve diliyorum!1544

Ben bu hususu ne Ebu Bekir’e, ne de Ümmü Rûman’a danışırım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm güldü, gülümsedi.1545

Hz. Âişe:

“Benim seni tercih ettiğimi (öteki) kadınlarına haber verme!1546

Sana söylediklerimi, öteki kadınlarından hiçbirine haber vermemeni isterim” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlardan, sorana, muhakkak haber vereceğim!1547

Çünkü, Allah beni tebliğ edici olarak gönderdi. Güçlük çıkarıcı, sıkıntı verici ve bunu arzu edici olarak göndermedi.1548 Fakat, öğretici ve kolaylaştırıcı olarak gönderdi” buyurdu.1549

Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmın diğer kadınları da, benim yaptığımı yaptılar. Allah’ı, Allah’ın Resûlünü ve ahiret yurdunu tercih ettiler.”1550

Yüce Allah hepsinden razı olsun!

Abdullah Zülbicâdeyn’in ve Vâsile b. Eskâ’ın Müslüman Olmaları

Abdullah Zülbicâdeyn Müzeynelerden olup, eski adı Abduluzzâ idi.

Babası, oğluna hiçbir mal bırakmaksızın ölmüştü.

Abdullah malsız bir yetimdi.

Zengin olan amcası onu yanına alıp büyütmüş ve mal sahibi yapmıştı.

Kendisinin devesi, davarı ve hatta kölesi bile vardı.1551

Abdullah, Müzeynelerin dağlarından Verka’ dağında otururdu.1552

Peygamberimiz Aleyhisselâm Medine’ye hicret ettiği zaman Abdullah Müslüman olup kendisini şirkten kurtarmak istemişse de, buna, müşrik amcası yüzünden, muvaffak olamamıştı.

Yıllar, bütün savaşlar geldi geçti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Mekke’yi fethedip Medine’ye döndüğü zaman, Abdullah amcasına:

“Ey amca! Ben senin Müslüman olmanı hep bekledim durdum.

Senin hâlâ Muhammed’i arzu ettiğini göremiyorum! Bâri benim Müslüman olmama izin versen?” dedi.

Amcası:

“Eğer sen Muhammed’e tâbi olacak olursan, üzerindeki elbisene varıncaya kadar, sana vermiş olduğum şeylerden hiçbirini senin elinde bırakmam, hepsini senden çeker alırım!” dedi.

Abdullah:

“Ben, vallahi, Muhammed’e tâbi ve Müslüman oldum, taşa, puta tapmayı bıraktım bile!

Ellerimdeki şeyleri geri alırsan, al!” dedi.

Amcası, Abdullah’ın elindeki herşeyi geri aldı. Hatta, üzerindeki elbiseyi de soydu.

Abdullah, çırılçıplak, anasının yanına gitti.

Anası; yollu, kalın kilimini iki parçaya ayırdı.

Abdullah, onun yarısını belinden yukarısına, yarısını da belinden aşağısına tutundu.1553

Abdullah, kendisinin Müslümanlığına engel olmak için kendisini sıkıştırmaya kalkan kavminden de yakasını kurtararak Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına kaçtı.1554

Medine’ye gelince, seher vaktine kadar Mescidde yattı.1555

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sabah namazını kıldırdı.

Cemaat arasındakilere göz gezdirip evine döneceği sırada, Abdullah’ı gördü.

Ona:

“Sen kimsin?” diye sordu.1556

Abdullah, kendisinin kimlerden olduğu haber verdi.1557

“Ben Abduluzzâ’yım!” dedi.1558

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen Abdullah Zülbicâdeyn’sin (iki parça kilimlisin)! Bana yakın yerde bulun!1559 Sık sık yanıma gel, git!” buyurdu.1560

Abdullah Zülbicâdeyn; Medine’de evi barkı bulunmayan, Mescidin Suffasında yatıp kalkan Ashab-ı Suffadandı.1561

Abdullah Zülbicâdeyn; konuklar arasında bulunur, Kur’ân-ı Kerîm öğrenirdi.

Kur’ân-ı Kerîm’den birçok sûreleri okuyup ezberlemişti.

Kendisi, gür sesli idi.1562

Kıraatta,1563 tesbih ve tekbirlerde1564 sesini yükseltirdi.1565

Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah! Şu bedevîyi görmüyor musun? Kur’ân’ı okurken sesini nasıl yükseltip halkın kıraatına engel oluyor?!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bırak onu kendi haline ey Ömer! O, Allah’a ve Allah’ın Resûlüne Muhacir olarak çıkıp gelmiştir!1566

O, evvâh’lardan;1567 Allah’a çok yalvarıcı olan, Allah aşkıyla yanıp duranlardan1568 biridir!” buyurdu.1569

Ukbe b. Âmirü’l-Cühenî de:

“Peygamber Aleyhisselâm, Abdullah Zülbicâdeyn hakkında:

‘O, evvâh’tır!’ buyurmuştu.

Çünkü, o, Kur’ân okurken Yüce Allah’ı çok anan, duada sesini yükselten bir kimse idi” demiştir.1570

Abdullah Zülbicâdeyn, Tebük seferine hazırlanıldığı sırada gelip Müslüman olmuş ve Tebük seferine de katılmıştır.

“Yâ Rasûlallah! Bana şehitlik nasip etmesi için, Allah’a dua et!” diye rica edince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Onun kanını kâfirlere haram kıl!” diyerek dua etti.

Abdullah Zülbicâdeyn:

“Yâ Rasûlallah! Ben öyle istememiştim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen, Allah yolunda gazaya çıkar, humma (sıtma) tutup seni öldürürse, sen şehitsindir!

Hayvanın seni düşürüp boynunu kırarsa, sen yine şehitsindir!

Gam çekme! Bunlardan hangisi olursa, şehitlik için sana elverir, yeter!” buyurdu.1571

Buyurduğu gibi de, Tebük’te hummaya tutulup Hakkın rahmetine kavuştu.1572

Yüce Allah ondan razı olsun!

Vâsile’nin Soy Kütüğü

Vâsile b. Eskâ’, b. Abduluzzâ, b. Abdi Yalil, b. Naşib, b. Gıyere, b. Sa’d, b. Leys, b. Bekr, b. Abdi Menat, b. Kinane’dir.

Künyesi, Ebu Kırsâfe’dir.1573

Vâsile b. Eskâ’; Peygamberimiz Aleyhisselâma Arap kabilelerinden heyetler ve elçiler gelmekte bulunduğu1574 ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük seferi hazırlıklarıyla uğraştığı sırada (Hicretin 9. yılında) Medine’ye gelmiş ve Mescidde Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte sabah namazını kılmıştı.1575

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sabah namazını kıldırdıktan sonra ashabına göz gezdirip Vâsile’yi görünce, ona:

“Sen kimsin?” diye sordu.

Vâsile kim olduğunu haber verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen ne için geldin?1576 Hâcetin, dileğin nedir?” diye sordu.

Vâsile:

“Allah’a ve sana iman1577 ve bey’at edeyim diye geldim” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bunu yapmaya gücün yetecek midir?” diye sordu.

Vâsile:

“Evet!” dedi.1578

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyleyse, benim sevdiğim şeyi sen de sevmek, benim sevmediğim şeyi sen de sevmemek üzere bana bey’at et!” buyurdu.1579

Vâsile, buna göre bey’at yapıp ev halkının yanına döndü.1580 Durumu onlara haber verdi.1581

Vâsile’nin babası, Vasile’nin haline baktı ve:

“Demek sen böyle yaptın hâ?!” dedi.

Vâsile:

“Evet!” deyince;1582

“Vallahi, seninle hiçbir zaman konuşmayacağım!” dedi.1583

Bunun üzerine, Vâsile, amcasının yanına gitti.

Kendisi sırtını güneşe vermiş, ısıtıyordu. Ona selam verdi.

O da, Vâsile’ye:

“Demek sen böyle yaptın hâ?!” dedi.

Vâsile:

“Evet!” deyip, ona İslâmiyeti anlattı.

Amcası Vâsile’yi babasınınkinden daha hafif bir kınayışla kınadı ve:

“Bir işte bizi ileri geçmen sana yakışmazdı!” dedi.

Vâsile’nin kızkardeşi ise Vâsile’nin söylediklerini dinledi ve yanına varıp onu İslâm selamıyla selamladı.

Vâsile:

“Ey kızkardeşciğim! Senin bana böyle selam verişinin sebebini pek anlayamadım?” dedi.

Kızkardeşi:

“Ben senin ve amcanın söylediklerinizi dinledim” dedi.

Vâsile; amcasına anlattığı gibi, İslâmiyeti, kızkardeşine de anlattı.

İslâmiyet onun çok hoşuna gitti ve hemen Müslüman oldu.

Bunun üzerine, Vâsile:

“Ey kızkardeşciğim! Allah senin hayrını ve iyiliğini diledi, Müslüman oldun!

O halde, bu kardeşini, gazi cihazıyla cihazlandır. Yol azığı koy!

Çünkü, Resûlullah Aleyhisselâm sefere kanatlanmak, gazaya çıkmak üzeredir!” dedi.

Kızkardeşi, Vâsile’ye yol azığı olarak kova içinde bir müd undan hamur yoğurdu. Kendisine bunu bir miktar hurma ile birlikte verdi.

Vâsile, azığı alınca, Medine’ye geldi.

Fakat, Peygamberimiz Aleyhisselâmı iki gün önce mücahidlerle birlikte Tebük’e doğru hareket etmiş buldu.

Geride, ancak, yolda belde gelmekte olan kafileler kalmıştı.1584

Vâsile’yi sırtında taşıyacak bir şey (binit) de bulunmuyordu.1585

Hemen, Kaynuka oğulları çarşısına gitti.1586

“Beni hayvanına nöbetleşe bindirecek kim var?”1587 diyerek seslendi.

Kendisi, yaya olarak yürümeye dayanamaz bir kimse idi.

Ka’b b. Ucre, onu çağırdı.1588

“Ben seni gecede gündüzde nöbetleşe, yemede içmede ortaklaşa olmak üzere hayvanıma bindireyim!” dedi.

Vâsile:

“Olur!” dedi.1589

Ka’b b. Ucre, Tebük’e varıp Peygamberimiz Aleyhisselâmla buluşuncaya kadar, Vâsile’yi hayvanına bindirdi.1590

Yüce Allah ikisinden de razı olsun!

_______________

1439 Taberî, Tefsîr, 21/156, Neysabûrî, Esbâbu’n-nüzûl, s. 240.

1440 Zemahşerî, 3/258.

1441 Nesefî, 3/301.

1442 Beyzâvî, 2/243-244.

1443 Aynî, 19/117.

1444 Ahmed b. Hanbel, 2/446, Müslim, 4/2281, Tirmizî, Sünen, 4/580, İbn Mâce, 2/1387.

1445 Müslim, 4/2281-2282.

1446 Ahmed b. Hanbel, 6/237.

1447 Buhârî, Sahîh, 3/132.

1448 Buhârî, Sahîh, 6/69, 70, 71.

1449 Tahrim: 3.

1450 Râzî, 30/43, Beyzâvî, 2/486, İbn Kesîr, Tefsîr, 4/390.

1451 Tahrim: 4.

1452 İbn Sa’d, 8/85, Ahmed b. Hanbel, 6/59, Buhârî, Sahîh, 6/167, Müslim, 2/1101.

1453 Buhârî, Sahîh, 6/167.

1454 Urfut; talh diye anılan bir ağaçtır (İbn Esîr, Nihâye, 3/218). Büyük dikenli mugaylan ağaçları cinsindendir (Fîruzâbâdî, 2/287). Bu ağaçtan, tatlı ve fakat kokulu bir zamk çıkar. Balarısı o ağaçtan yayılırsa, kokusu bala siner (İbn Esîr, Nihâye, 3/218).

Urfut ağacının tatlı ve fakat pis kokulu zamkına da, megâfir denir (Aynî, 20/245).

1455 İbn Sa’d, 8/85, Ahmed b. Hanbel, 6/59, Buhârî, Sahîh, 6/167 Müslim, 2/1101-1102.

1456 Aynî, 20/245, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 9/333.

1457 Zemahşerî, 3/258, Nesefî, 3/301, Hâzin, 3/464.

1458 Buhârî, Sahîh, 7/230.

1459 Halebî, 3/406.

1460 Ahmed b. Hanbel, 3/110, Buhârî, Sahîh, 1/100, Ebu Dâvud, 1/164.

1461 Buhârî, Sahîh, 1/100, Ebu Dâvud, 1/164.

1462 Ahmed b. Hanbel, 1/110, 3/200, Buhârî, Sahîh, 1/100, Ebu Dâvud, 1/164.

1463 Ahmed b. Hanbel, 1/200, Buhârî, Sahîh, 1/100.

1464 Ebu Dâvud, 1/164.

1465 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1108.

1466 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1111, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1467 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1108.

1468 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1469 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1108.

1470 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1111.

1471 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1108, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1472 Tirmizî, Sünen, 5/421.

1473 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109.

1474 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1475 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109, Tirmizî, Sünen, 5/422.

1476 Ahmed b. Hanbel 1/33, Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109.

1477 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1111, Tirmizî, Sünen, 5/422.

1478 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109.

1479 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1111, Tirmizî, Sünen, 5/422.

1480 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109.

1481 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1109.

1482 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109, Tirmizî, Sünen, 5/422-423.

1483 Buhârî, Sahîh, 6/71.

1484 Buhârî, Sahîh, 6/69, Müslim, 2/1109.

1485 Buhârî, Sahîh, 1/31, Tirmizî, Sünen, 5/461.

1486 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Buhârî, Sahîh, 1/31, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1487 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112.

1488 Buhârî, Sahîh, 6/70.

1489 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Buhârî, Sahîh, 1/31 Tirmizî, Sünen, 5/421.

1490 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1491 Buhârî, Sahîh, 1/31.

1492 Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1109.

1493 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112.

1494 Buhârî, Sahîh, 1/31.

1495 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112.

1496 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1109, 1112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1497 Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1109.

1498 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/11112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1499 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112.

1500 Zehebî, Siyer, 2/163, İbn Hacer, İsâbe, 4/273.

1501 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1502 Müslim, 2/1110.

1503 Müslim, 2/1105-1106.

1504 Halebî, 3/405.

1505 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112.

1506 Müslim, 2/1106.

1507 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1106.

1508 Müslim, 2/1106.

1509 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1510 Müslim, 2/1106.

1511 Ahmed b. Hanbel, 1/33, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/421.

1512 Müslim, 2/1106.

1513 Ahmed b. Hanbel, 1/33-34, Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1106, 1112, Tirmizî, Sünen, 5/422.

1514 Ahmed b. Hanbel, 3/139-140, Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1109.

1515 Müslim, 2/1106.

1516 Dâvudî’ye göre: Peygamberimiz Aleyhisselâmın sa’ı: orta büyüklükteki avuçla dört koçam avuç dolusu alan ölçektir (Fîruzâbâdî, 3/55).

1517 Müslim, 2/1108.

1518 Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1106-1109, 1110.

1519 Ahmed b. Hanbel, 3/140, Buhârî, Sahîh, 6/70.

1520 Müslim, 2/1107.

1521 Ahmed b. Hanbel, 3/140.

1522 Ahmed b. Hanbel, 3/140, Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1110.

1523 Müslim, 2/1107.

1524 Aynı kaynaklar.

1525 Buhârî, Sahîh, 6/70, Müslim, 2/1107, 1110.

1526 Müslim, 2/1107.

1527 Ahmed b. Hanbel, 3/140, Müslim, 2/1107.

1528 Ahmed b. Hanbel, 2/140.

1529 Ahmed b. Hanbel, 1/34, Müslim, 2/1113, Tirmizî, Sünen, 5/423.

1530 Ahmed b. Hanbel, 1/34, Müslim, 2/1113.

1531 Müslim, 2/1107.

1532 Buhârî, Sahîh, 6/70.

1533 Ahmed b. Hanbel, 1/34, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/422.

1534 Ahmed b. Hanbel, 1/34, Buhârî, Sahîh, 1/31, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/422.

1535 Ahmed b. Hanbel, 1/34, Buhârî, Sahîh, 1/31, Müslim, 2/1112.

1536 Ahmed b. Hanbel, 1/34, Buhârî, Sahîh, 1/31, Müslim, 2/1112, Tirmizî, Sünen, 5/422.

1537 Müslim, 2/1107-1108.

1538 Tahrim: 1.

1539 Ahzâb: 28-29.

1540 Buhârî, Sahîh, 6/23, Müslim, 2/1103.

1541 Müslim, 2/1113.

1542 Ahmed b. Hanbel, 6/78, 248, Buhârî, Sahîh, 6/23, Müslim, 2/1103.

1543 Ahmed b. Hanbel, 6/78, 248, Buhârî, Sahîh, 6/23, Müslim, 2/1105.

1544 Ahmed b. Hanbel, 6/78, 248, Buhârî, Sahîh, 6/23, Müslim, 2/1113, Tirmizî, Sünen, 5/423.

1545 İbn Hacer, İsâbe, 4/452.

1546 Müslim, 2/1113, Tirmizî, Sünen, 5/423.

1547 Müslim, 2/1105.

1548 Müslim, 2/1113, Tirmizî, Sünen, 5/423.

1549 Müslim, 2/1105.

1550 Ahmed b. Hanbel, 6/248, Buhârî, Sahîh, 6/23, Müslim, 2/1113.

1551 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013, Ebu Nuaym, Delâil, 2/524-525.

1552 Diyarbekrî, 2/129.

1553 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013, Ebu Nuaym, Delâil, 2/525.

1554 İbn İshak, İbn Hişam, 4/172, Diyarbekrî, 2/122.

1555 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013, Ebu Nuaym, Delâil, 2/525, Diyarbekrî, 2/122.

1556 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013, Ebu Nuaym, Delâil, 2/525, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1557 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013.

1558 Ebu Nuaym, Delâil, 2/525, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228, Diyarbekrî, 2/129.

1559 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013, Ebu Nuaym, Delâil, 2/525.

1560 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1561 Belâzurî, Ensâb, 1/272, Ebu Nuaym, Hilye, 2/21, İbn Abdilberr, 2/1564, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/428.

1562 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013-1014, Ebu Nuaym, Delâil, 3/525.

1563 Vâkıdî, Megâzî, 3/1014, Ebu Nuaym, Delâil, 2/525, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1564 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1565 Vâkıdî, Megâzî, 3/1013, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1566 Vâkıdî, Megâzî, 3/1014, Ebu Nuaym, Delâil, 2/525, Diyarbekrî, 2/129.

1567 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1568 İbn Esîr, Nihâye, 1/82.

1569 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1570 Ahmed b. Hanbel, 4/159.

1571 Vâkıdî, Megâzî, 3/1014, Ebu Nuaym, Delâil, 2/525-526, Diyarbekrî, 2/129.

1572 İbn İshak, İbn Hişam, 4/171, Vâkıdî, Megâzî, 3/1014, Ebu Nuaym Delâil, 2/526, İbn Abdilberr, 3/1074, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228, Halebî, 3/118.

1573 İbn Abdilberr, 4/1563-1564, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/428.

1574 İbn Sa’d, 1/305.

1575 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028, İbn Sa’d, 1/305, Ebu Nuaym, Hilye, 2/21.

1576 Vâkıdî, Megâzî, 3/1128, İbn Sa’d, 1/305.

1577 İbn Sa’d, 1/305.

1578 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028.

1579 İbn Sa’d, 1/305.

1580 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028, İbn Sa’d, 1/305.

1581 İbn Sa’d, 1/305.

1582 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028.

1583 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028, İbn Sa’d, 1/305.

1584 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028.

1585 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/428.

1586 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028-1029.

1587 Vâkıdî, Megâzî, 3/1029, İbn Sa’d, 1/305, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/428.

1588 Vâkıdî, Megâzî, 3/1029.

1589 Vâkıdî, Megâzî, 3/1029, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/428.

1590 İbn Sa’d, 1/305.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
TEBÜK SEFERİ

Seferin Tarihi, İsmi, Mevkii ve Sebebi

Tebük seferine, Hicretin 9. yılında, Recep ayında,1591 Perşembe günü çıkılmıştır.1592

Tebük gazvesine Usret (Güçlük) gazvesi,1593 askerlerine de Ceyşü’l-Usre denir.1594

Gerçekten de, Kur’ân-ı Kerîm’de Tebük seferi güçlük zamanı olarak vasıflandırılmış,1595 Müslümanlar bu seferde son derecede su, binit ve yiyecek sıkıntısı çekmişlerdir.1596

Vâdi’l-kurâ ile Şam arasında bulunan Tebük, Hıcr ile Şam’ın başlangıcı arasında ve Şam yolunun yarılarındadır.

Hıcr’a dört merhaleliktir.

Hısmâ dağı Tebük’ün batısına, Şerverâ dağı da doğusuna düşer. Tebük, bunların arasında kalır.

Tebük’le Medine arası oniki1597 veya ondört, Dımaşk’a da onbir merhaleliktir.1598

Tebük’ün kalesi, akarsuyu ve hurma bahçesi vardır.

Şuayb Aleyhisselâmın kendilerine peygamber olarak gönderilmiş olduğu Eykeliler, Tebük’te otururlardı.

Şuayb Aleyhisselâm, onlardan değil, Medyen halkındandı.

Medyen, Kulzum denizi üzerinde olup, Tebük’e altı merhaleliktir.1599

Hıristiyan Araplar, Herakliyus’a:

“Şu peygamberlik dâvâsıyla ortaya çıkmış bulunan adam öldü!

Müslümanlar da, kıtlık ve yokluk yıllarına tutuldular. Kendilerinin servetleri yok oldu.1600

Eğer onları dinine katmayı istiyorsan, şimdi tam zamanıdır!” diye yazı yazdılar.1601

Bunun üzerine, Herakliyus, silahlandırdığı 40.000 kişilik bir askerî birliği Kubaz’ın kumandası altında yola çıkardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bunu haber aldı.1602

Nabatîler, Cahiliye çağında da, Müslüman olduktan sonra da, Şam’dan Medine’ye, satmak için ince ak un ve zeytinyağı getirir dururlardı.1603

Kendileri, Irak’ta İbrahim Aleyhisselâmın aralarında doğup büyüdüğü Kûsâ halkından idiler.1604

Nabatîler, Medine’ye çok gelip gittikleri için, Müslümanlara hemen her gün Şam’dan yeni yeni haberler gelirdi.

Nabatîlerden bir cemaat,1605 Rumların Müslümanlarla çarpışmak üzere Şam’da askerî pek çok yığınak yaptıklarını, Herakliyus’un adamlarının yıllık ihtiyaçlarını sağladığını,1606 Lahm, Cüzam, Gassan ve Âmile gibi kendisine bağlı birtakım kabileleri yanına çektiğini,1607 ordu öncülerinin Belka’ya gelip dayandığını,1608 ordugâhlarını orada kurduklarını, Herakliyus’un ise Hıms’ta kaldığını söylediler.1609

Hz. Ömer der ki:

“O sıralarda, Gassan hükümdarlarından birinin de üzerimize yürümek istediğini ve savaşmak için atlarını nallatmakta olduklarını haber almıştık.1610

Yüreklerimiz, onların endişesiyle dolu bulunuyordu.”1611

Bununla beraber, Müslümanlar nazarında, Rumlardan daha korkunç düşman yoktu. Çünkü, onların sayılarının, askerî hazırlıklarının ve savaş atlarının çokluğunu, gelip giden tüccarlardan öğrenmiş bulunuyorlardı.1612

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, Rumlarla savaşmak üzere hazırlanmalarını ashabına emretti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm; herhangi bir gazaya çıkarken, maksadını açıklamaz; ancak, başka bir yere gitmek istediğini sandıracak, iki biçimde anlaşılacak, iki mânâya da gelebilecek bir sözcük kullanırdı.

Tebük gazasında ise böyle yapmadı.

Halkın ona göre hazırlanmaları için, gidilecek yerin uzaklığını, zamanın kıtlık ve yokluk zamanı olduğunu, düşmanın çokluğunu açıkça bildirdi. Rumlar üzerine yürümek istediğini haber verip, hazırlanmalarını emretti.1613

Savaşa hazırlanmaları, seferber olmaları için, Mekke’ye ve Müslüman kabilelere de adamlar gönderdi.1614

Büreyde b. Husayb’ı Eslemlere gönderdi. Kendisine Füru’da gelip kavuşmasını emretti.

Ebu Rühmü’l-Gıfârî’yi, yurtlarında arayıp bulması için, kavmi olan Gıfârîlere gönderdi.

Ebu Vâkıdu’l-Leysî, kavmi olan Leyslere,

Ebu’l-Ca’d ed-Damrî, deniz sahilindeki kavme gitti.

Râfi’ b. Mekîs ile Cündüb b. Mekîs, Cüheynelere,

Nuaym b. Mes’ud, Eşca’lara,

Büdeyl b. Verkâ, Amr b. Salim, Bişr b. Süfyan, Ka’b b. Âmirlere,

Abbas b. Mirdas ile daha başkaları da, Süleymlere gönderildi.1615

Savaş için hazırlanmaları emredildiği zaman, halk, geçim darlığı, sıkıntısı içinde idiler.

Sıcaklar çok şiddetli idi.

Her tarafta kuraklık ve kıtlık hüküm sürüyordu.

Hurma mahsullerinin iyice yetişip olgunlaştığı, halkın meyvelerinin ve meyve ağaçlarının gölgeleri altında oturmaktan hoşlandıkları, böyle rahat ve sükûnetli hali bırakıp açlık ve susuzluk çekecekleri, meşakkatli, uzun bir sefere pek de çıkmak istemeyecekleri bir sıra idi.1616 Bunun için, Peygamberimiz Aleyhisselâmın seferberlik daveti karşısında ağır davrananlar olmuştu.

Yüce Allah, bu hususta indirdiği âyetlerde şöyle buyurdu:

“Ey iman edenler! Size ne oldu ki, ‘Allah yolunda fırlayıp gazaya çıkınız!’ denildiği zaman, yere yapışıp ağırlaştınız?!

Yoksa, ahiretten vazgeçip dünya hayatına mı razı oldunuz?!

Fakat, bu dünya hayatının faydası, ahiretin yanında, pek azdır!

Eğer emrolunduğunuz bu cihada fırlayıp çıkmazsanız, Allah sizi elem verici bir azaba uğratır, yerinize de başka bir kavim getirir!

Siz O’na hiçbir zarar veremezsiniz! Allah herşeye hakkıyla kâdirdir!

Eğer siz ona (Resûlullaha) yardım etmezseniz, etmeyiniz!

Kâfirler onu Mekke’den çıkardıkları zaman, bizzat Allah ona yardım etmişti. Yine de eder!

Hani, o zaman Resûlullah ancak iki kişinin ikincisi idi. Allah’tan başka yardımcısı yoktu.

O zaman onlar Sevr dağının tepesindeki mağarada idiler.

Peygamber, arkadaşına, ‘Tasalanma! Allah bizimledir!’ diyordu.

Allah onun üzerine sekînetini indirmiş, onu görmediğiniz ordularla desteklemiş, kâfirlerin kelimesini alçaltmıştı.

Allah’ın kelimesi ise, o, çok yücedir! Allah, kudretiyle herşeye üstün gelen Azîz, her yaptığını yerli yerince yapan Hakîm’dir.

Sizler gerek hafif, gerek ağırlıklı olarak seferber olunuz!

Mallarınızla, canlarınızla Allah yolunda cihad ediniz!

Eğer bilirseniz, bu, sizin için çok hayırlıdır.”1617

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Müslümanları Cihada ve Allah Yolunda İâneye Davet ve Teşvik Edişi ve Müslümanların İâne Yarışına Girişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ahirette kazanacakları üstün sevapları anlatarak, Müslümanlara cihadı özletmeye çalıştı.1618

Malî durumları elverişli olanları da, ahirette karşılığını görmek üzere, askerlere yiyecek ve binecek yardımında bulunmaya davet ve teşvik etti.

Bunun üzerine, hali vakti yerinde olan Müslümanlar, mükâfatını Allah’tan umarak, mal yükleyip getirmeye başladılar.1619

Hatta, bu hususta birbirleriyle yarışanlar bile oldu:

Hz. Ömer:

“Ebu Bekir vaktiyle beni geçmiş idiyse, ben de bugün onu geçerim!” dedi ve servetinin yarısını getirip Peygamberimiz Aleyhisselâma verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ömer! Ev halkına ne bıraktın?1620 Bir şey bıraktın mı?” diye sordu.

Hz. Ömer:

“Evet! Sana getirdiğimin yarısını!1621 Servetimin yarısını!” dedi.

Hz. Ebu Bekir ise, yanında bulunan malının hepsini getirdi!1622 Sanki onu kendisinden bile gizliyor gibi idi! Peygamberimiz Aleyhisselâma yavaşça verdi.1623

Hz. Ebu Bekir’in getirdiği, dört bin dirhemdi.1624

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ebu Bekir! Ev halkına ne bıraktın?” diye sordu.

Hz. Ebu Bekir:

“Onlara Allah ve Resûlünü bıraktım!” dedi.1625

Hz. Ömer, ağlayarak:1626

“Vallahi,1627 ey Ebu Bekir! Babam, anam sana feda olsun!1628 Hayır yolunda hiçbir yarış yapmadık ki, sen onda beni geçmiş olmayasın!1629 Ben artık hiçbir şeyde seni geçemeyeceğim!” dedi.1630

Hz. Ömer servetinin yarısını getirdiği zaman, münafıklardan birisi:

“Ey Ömer! Sen bununla gösteriş mi yapıyorsun?!” demiş, Hz. Ömer de:

“Allah ve Resûlüne ise, evet! Başkalarına ise, hayır!” demişti.

Hz. Abbas,

Talha b. Ubeydullah,

Sa’d b. Ubâde,

Muhammed b. Mesleme, Peygamberimiz Aleyhisselâma yüklerle mallar taşıdılar.1631 Peygamberimiz Aleyhisselâm, sadakaların biraraya toplanmasını emrettiği zaman:

Abdurrahman b. Avf, dört bin dirhem getirip:

“Yâ Rasûlallah! Benim sekiz bin dirhemim var!

Sana dört bin dirhem getirdim. Bunları Allah yolunda harca!

Dört bin dirhemini de ev halkım için alıkoydum” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah senin getirip verdiğini de, ev halkın için alıkoyduğunu da bereketlendirsin!” buyurdu.1632

Benî Aclanların kardeşi Âsım b. Adiyy de, yüz (Vâkıdî’ye göre; doksan) vesk (yük) hurma tasadduk etti.1633

Münafıklar; Abdurrahman b. Avf ile Âsım b. Adiyy için de:

“Bunların yaptıkları, gösterişten başka bir şey değildir!” dediler.1634

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kim bugün bir sadaka verirse, sadakası Kıyamet günü Allah katında onun lehinde şehadette bulunacaktır!” buyurunca, Müslümanlardan biri, başına sardığı sarığı çıkarıp verdi.

O sırada, kısa boylu, simsiyah ve hor görünüşlü bir kimse de, bir deveyi yederek getirmişti ki, onun kadar güzel ve sevimli bir deve görülmemişti.

Devenin sahibi:

“Yâ Rasûlallah! Ben de bunu Allah yolunda tasadduk edeyim mi?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet, et!” buyurdu.

Devenin sahibi, deveyi yularıyla bırakarak dönüp gitti.

Orada oturan bir adam, devenin sahibini kötülemek için:

“Tasadduk ettiği şey, kendisinden daha hayırlı ve değerlidir!” deyince, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona doğru baktı ve:

“Hayır, öyle değil! O senden de, deveden de daha hayırlı ve daha değerlidir!” buyurdu.1635

Ensardan, Benî Amr b. Avfların müttefiki ve Benî Üneyflerin kardeşi Habhab Ebu Akîlü’l-Erâşî de bir sa’ hurma getirmişti ki, kendisi buna herkesten çok muhtaç bulunuyordu.1636

Ebu Akîl:

“Yâ Rasûlallah! İki sa’ hurmaya kendimi kiralatıp bütün gece sırtımla su çektim! İki sa’dan bir sa’ını ev halkımın ihtiyacı için alıkoydum, diğerini de Rabbimin rızasını kazanmak için sana getirdim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah, senin getirip verdiğini de, alıkoyduğunu da bereketlendirsin!” buyurdu ve getirilen hurmanın sadakalar içine dökülmesini emretti.1637

Münafıklar, Ebu Akîl’in getirdiği bir sa’ hurma sadakasını azımsadılar da:

“Allah, Ebu Akîl’in bir sa’ hurmasından müstağnîdir! Şu miskinin azıcık hurmasına Allah’ın ne ihtiyacı var?!

Allah’ın ve Resûlünün bu kadarcık şeye ihtiyacı yoktur! Bir sa’cık şeyi Allah ne yapsın?

Ebu Akîl de, bunu ‘Sadaka veriyor’ desinler diye getirdi” dediler ve gülüştüler.1638

Peygamberimiz Aleyhisselâm Müslümanları İslâm askerlerine yardım etmeye çağırdığı zaman, fakir Müslümanlardan Ulbe b. Zeyd, geceden bir kısmı geçince, kalkıp namaz kıldı ve ağlayarak:

“Ey Allah’ım! Sen cihada çıkmayı emr ve ona teşvik ettin. Halbuki, beni, Resûlünle birlikte binip cihada çıkabileceğim bir hayvana sahip kılmadın! Resûlünün elinde de, beni üzerine bindirecek bir hayvan bulundurmadın!

Ben her zaman mal ve metâdan1639 üzerime düşen sadakayı vermişimdir.1640

Ey Allah’ım! Halkından bana nasib ettiğin şu bir parça metâımı tasadduk ediyorum!” dedi.1641

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip:

“Yâ Rasûlallah! Elimde sadaka verebileceğim bir şey yok! Şu bir parça metâımı tasadduk ediyorum!1642

Bundan dolayı beni üzen veya bana kötü söyleyen ya da benimle alay eden kimseye de hakkım helâl olsun!” dedi.1643

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah sadakanı kabul etsin!” buyurdu.1644

Ertesi günü, münadi:

“Dün gece metâ tasadduk eden kişi nerede?” diyerek seslendi.1645

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Şu gece tasaddukta bulunmuş olan kişi nerededir?” diye sordu.

Hiç kimse ayağa kalkmadı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O sadakacı nerede ise ayağa kalksın?” buyurdu.

Ulbe ayağa kalktı.1646

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Müjdelerim seni!

Muhammed’in varlığı Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; senin sadakan, zekâtları kabul olunanların Dîvan’ına yazıldı!” buyurdu.1647

Hz. Osman; Allah yolunda tasaddukun en büyüğünü yaptı.

Hiç kimse onun kadar tasaddukta bulunamadı.1648

O sırada, Hz. Osman Şam’a bir ticaret kervanı düzenlemiş bulunuyor; onun üzerinde gitmek istiyordu.1649

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Mescide girip minbere çıktı.

Müslümanları, Ceyşü’l-Usre’ye bağışta bulunmaya teşvik etti.1650

Hz. Osman, ayağa kalkıp:

“Yâ Rasûlallah! Allah yolunda,1651 sırt çulları ve semerleriyle birlikte yüz deve vermeyi ben üzerime aldım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, tekrar Müslümanları Ceyşü’l-Usre’ye bağışta bulunmaya teşvik ve davet etti.1652

Hz. Osman, yine ayağa kalkıp:

“Yâ Rasûlallah! Ben, Allah yolunda,1653 sırt çulları ve semerleriyle birlikte yüz deve daha vermeyi üzerime aldım!” dedi.1654

Peygamberimiz Aleyhisselâm, minberden indi.1655

Minberden inerken,1656 hayranlıkla elini sallayarak:1657

“Bundan sonra yapacağı şeylerden dolayı Osman’a sorumluluk yok!1658 Bundan sonra yapacağı şeylerden dolayı Osman’a sorumluluk yok!” buyurdu.1659

Müslümanları tekrar Ceyşü’l-Usre’ye bağışta bulunmaya teşvik etti.1660

Hz. Osman, tekrar ayağa kalkıp:

“Yâ Rasûlallah! Ben, Allah rızası için,1661 sırt çulları ve semerleriyle birlikte yüz deve daha vermeyi üzerime aldım!” dedi.1662

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ceyşü’l-Usre’yi donatan kişiye Cennet var!1663 Ceyşü’l-Usre’yi donatan kişiyi Allah yarlıgayacaktır!”1664 buyurduğu zaman da, Hz. Osman, elbisesine doldurup1665 getirdiği yüz dinarı Peygamberimizi Aleyhisselâmın kucağına döktü!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, altınları eliyle evirip çevirirken:1666

“Bugünden sonra, İbn Affan’ın yapacağı şey kendisine zarar vermeyecektir!” buyurdu.1667

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu sözünü de birkaç kere tekrarladı.1668

“Ey Allah’ım! Ben Osman’dan razıyım! Sen de razı ol!” diyerek dua etti.1669

Hz. Osman, İslâm askerlerinin teçhiz edileceklerinin üçte birini1670 veya bundan da fazlasını,1671 hatta yarısını1672 ve birçoklarının da erzaklarını sağladı. Su içtikleri kapların ağız bağlarına ve askı iplerine varıncaya kadar, sağlamadık bir ihtiyaçlarını bırakmadı.1673

Hz. Osman’ın Tebük gazasında orduya gerekli takımlarıyla birlikte dokuzyüz elli deve ile yüz (Ebu Nuaym’a göre; elli) at da bağışladığı ve bunların süvarilerinin teçhizatlarını sağladığı;1674 ayrıca onbin dinar veya yediyüz ukiyye verdiği de rivayet edilir.1675

Müslümanlardan kimi, bir deve getirip, bir veya iki yoksul mücahide “Buna aranızda nöbetleşe binersiniz!” diyor; kimisi de, bir miktar yiyecek getirip, onu yoksul mücahidlere veriyordu.

Kadınlar da, ellerinden gelen her yardımı yapmaktan geri durmadılar.

Ümmü Sinan el-Eslemiyye der ki:

“Âişe’nin evinde, Resûlullah Aleyhisselâmın önüne serilmiş bir örtü gördüm ki; üzerinde fil dişinden bilezikler, pazubandlar, halhallar, yüzükler, küpeler, develerin ayaklarını bağlayacak kayışlar ile, kadınlar tarafından gönderilen ve Müslümanların savaşa hazırlanmalarına yarayan birtakım şeyler bulunuyordu.”1676

Seferden Geri Kalacaklarına Ağlayan Mü’minler

1. Amr b. Avf oğullarından Salim b. Umeyr,

2. Hârise oğullarının kardeşi Ulbe b. Zeyd,

3. Mazin b. Neccarların kardeşi Ebu Leylâ Abdurrahman b. Ka’b,

4. Amr b. Humam (veya Amr b. Avf veya Amr b. Aneme),

5. Abdullah b. Mugaffel veya Amr (Müzenî),

6. Vâkıf oğullarının kardeşi Hermî b. Abdullah,

7. Irbaz b. Sâriye (Fezârî) gibi, yoksul olup, binecek ve yiyecekleri bulunmadığından Tebük seferine katılamayacakları için ağlayan mü’minler de vardı.

Bunlar, sefere katılmak için, Peygamberimizin Aleyhisselâmdan binit istediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Ben sizi bindirebileceğim bir şey bulamıyorum!” buyurunca, gözlerinden yaşlar akıta akıta döndüler.1677

Yüce Allah, bunlar hakkında şöyle buyurdu:

“Onlara da bir vebal yoktur ki, her ne zaman kendilerini bindirip sevkedesin diye sana geldilerse, ‘Sizi bindirecek bir şey bulamıyorum!’ dediğin ve bu uğurda sarfedecekleri şeyi bulamadıkları için, tasalarından gözleri yaş döke döke döndüler.”1678

Tebük Seferine Katılamayacaklarına Ağlayanlardan, Katılmaları Sağlanıp Sevindirilenler

Ebu Leylâ Abdurrahman b. Ka’b ile Abdullah b. Mugaffel Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ağlayarak dönerlerken, İbn Yâmin b. Ka’b en-Nadrî, onlara:

“Siz ne için ağlıyorsunuz?” diye sordu.

“Bize binit sağlaması için Resûlullah Aleyhisselâma gitmiştik.

Resûlullah Aleyhisselâmın yanında bizi üzerine bindirecek bir şey bulamadık.

Bizim yanımızda da, binip Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte gazaya çıkacak binitimiz yok!” dediler.

İbn Yâmin, ikisine bir saka devesi ile azık olarak da birer miktar hurma verdi.

Bunlar, böylece, Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte gazaya çıkmak imkânını buldular.1679

İbn Yâmin’in her birine verdiği hurma ikişer sa’ idi.

Hz. Abbas gözyaşı dökenlerden ikisine, Hz. Osman da üçüne binit sağladı.1680

Ebu Musa el-Eş’arî der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte Ceyşü’l-Usre içinde bulunmak isteyen arkadaşlarım, kendileri için binit istemek üzere beni Resûlullah Aleyhisselâma göndermişlerdi.

Resûlullah Aleyhisselâma:

‘Ey Allah’ın Peygamberi! Arkadaşlarım kendileri için binit sağlayasın diye beni sana gönderdiler” dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Vallahi, ben sizi bir şeye bindiremem!’ buyurdu.

Kendisini doğruladım. Meğer, o sırada Resûlullah Aleyhisselâm öfkeli imiş! Bilmiyordum.

Resûlullah Aleyhisselâmın istediğimizi reddetmesinden üzgün ve bana karşı gönlünde bir kırgınlık duymasından da endişeli bir halde geri döndüm.

Arkadaşlarımın yanına dönünce, Resûlullah Aleyhisselâmın söylemiş olduğunu kendilerine haber verdim.

Çok beklememiştim. Ancak bir saat kadar bir zaman geçmişti ki, Bilal’in bana ‘Ey Abdullah b. Kays!’ diyerek seslendiğini işittim.

‘Lebbeyk! Buyur!’ diyerek karşılık verdim.

Bilal:

‘Seni Resûlullah Aleyhisselâm çağırıyor. Hemen kendisinin yanına gel!’ dedi.

Yanına varınca, Resûlullah Aleyhisselâm o sırada Sa’d b. Ubâde’den aldığı iple birbirine bağlı altı deveyi bana göstererek:

‘Şu çifti al! Şu çifti al! Şu çifti al! Bunlarla arkadaşlarının yanına git!

Onlara:

‘Allah veya Resûlullah sizi bu develere bindiriyor! Bininiz artık bunlara!1681 Ben sizi bindirememiştim. Fakat, Allah sizi bindirdi’ de!’1682 buyurdu.1683

Ben, bu develerle arkadaşlarımın yanına gittim.

‘Peygamber Aleyhisselâm sizi bu develere bindiriyor!

Fakat ben, vallahi, sizin birkaçınız benimle birlikte Resûlullah Alayhisselamın bundan önce söylemiş olduğu sözü işiten bir kimsenin yanına gitmedikçe, sizi bırakmam!

İsterim ki; Resûlullah Aleyhisselâmın bana söylemediği bir sözü benim size söylemiş olduğumu sanmayasınız!’ dedim.

Onlar da:

‘Sen bizim nazarımızda doğru sözlüsün. Bununla birlikte, istiyorsan, istediğini de yapalım’ dediler.”1684

Münafıkların Tebük Seferi Sırasında Nifakları

Münafıklardan bir cemaat, birbirlerine:

“Şu sıcakta sakın cihada çıkmayınız!” dediler.1685

Hiçbir özürleri olmadığı halde, Tebük seferine katılmamak için Peygamberimiz Aleyhisselâmdan izin istediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, seksenden fazla münafıka izin verdi.1686

Münafıklardan bazıları ise, ganimet almak maksadıyla Tebük askerleri arasına katıldılar.1687 Fakat, gittikleri yerlerde münafıklıktan geri durmadılar.1688

Çöl Araplarından Bazılarının Sefere Katılmamak İçin İzin İstemeleri

İçlerinde Benî Gıfârlardan Hufaf b. İmâ’ gibi bazı kişiler de bulunan1689 bedevî Araplardan 82 kişi, Tebük seferine çıkmamak için özür dilediler, izin istediler.1690

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sefer hazırlıklarıyla uğraştığı günlerden birinde, Benî Salimlerden münafık Cedd b. Kays’a:

“Ey Cedd! Bu yıl Benî Asfarlarla savaşmaya bizimle birlikte sen de gitsen olmaz mı?” diye sormuştu.

Cedd:

“Yâ Rasûlallah! Bana izin ver de, beni fitneye düşürme! Günaha sokma!

Vallahi, kavmim benim kadar kadınlardan hoşlanır, onlara benim kadar düşkün bir adam bulunmadığını bilir.

Ben, Benî Asfarların kadınlarını görürsem dayanamayacağımdan, günaha gireceğimden korkarım!” dedi.1691

Cedd’in oğlu Abdullah ise, sağlam imanlı bir Müslümandı.

Babasının yanına varıp, ona:

“Sen Resûlullah Aleyhisselâmın sözünü ne için reddettin?!

Vallahi, Benî Selimeler içinde savaşa gidecek veya gideceklere binit sağlayacak, senden daha zengin kimse yoktur!” dedi.

Cedd:

“Ey oğulcuğum! Şu yıllarda, sıcaklarda zorluklar ve güçlükler içinde Benî Asfarların üzerlerine yürümek benim neyime gerek?!

Vallahi, ben Benî Asfarların korkusundan emin de bulunmuyorum!

Ben evimde oturacağım! Sen git de, onlarla savaş!

Vallahi oğulcuğum! Ben zamanın başa ne felaketler getireceğini bilirim” dedi ve oğluna ağır laflar söyledi.

Bunun üzerine, Abdullah:

“Hayır! Vallahi, senin bu tutum ve davranışın münafıklıktan başka bir şey değildir.

Vallahi, senin hakkında Resûlullaha Kur’ân âyetleri inecek ve o da onu okuyacaktır!” dedi.

Cedd b. Kays kızdı, ayakkabısını kaldırıp Abdullah’ın yüzüne çarptı!

Abdullah ona hiçbir şey söylemeden geri döndü.

Cedd de sıçrayıp ayağa kalktı, kavminin yanına vardı.

Cebbar b. Sahr ile Benî Selimelerden bazı kişilere:

“Ey Selime oğulları! Şu sıcakta sakın gazaya çıkmayınız!” dedi.1692

Cedd b. Kays ve diğer münafıklar hakkında inen âyetlerde şöyle buyuruldu:

“Onlardan kimi de, ‘Bana izin ver de, beni fitneye düşürme!’ diyor.

Haberin olsun ki; onlar zaten fitne çukuruna düşmüş bulunuyorlar.

Cehennem ise, o kâfirleri herhalde ve herhalde çepeçevre kuşatıcıdır!”1693

“Allah’ın Resûlüne muhalefet için gazadan geri kalan münafıklar, yurtlarından çıkmayıp oturmalarıyla ferahlandılar.

Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmekten hoşlanmadılar ve ‘Bu sıcakta gazaya çıkmayınız!’ dediler.

De ki: ‘Cehennemin ateşi daha sıcaktır!’ Anlayabilselerdi!

Artık onlar kazandıkları günahın cezası olarak az gülsünler, çok ağlasınlar.”1694

Bu âyetler inince, Abdullah b. Cedd, babasının yanına tekrar vardı ve:

“Ben ‘Senin hakkında Resûlullaha Kur’ân âyetleri inecek, o da onları Müslümanlara okuyacaktır!’ diye söylememiş miydim? İşte, dediğim çıktı!” dedi.

Cedd:

“Sus ey alçak! Vallahi, ben seni hiçbir zaman yararlandırıcı olarak yararlandırmayacağım! Vallahi, sen bana Muhammed’den daha katı düşmansın!” dedi.1695

Yahudi Süveylim’in Evinin Yaktırılışı ve Yıktırılışı

Münafıklardan bazı kişilerin Yahudi Süveylim’in Casum mevkiindeki evinde toplanıp Tebük gazasına çıkacak halkı Peygamberimiz Aleyhisselâmın başından dağıtmak istedikleri haber alındı.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, ashabdan Talha b. Ubeydullah’ı bazı sahabileriyle birlikte gönderip, Süveylim’in evini ateşe vererek üzerlerine yıkmalarını emretti.

Talha b. Ubeydullah ile arkadaşları Süveylim’in evini ateşe verince, Dahhâk b. Halife evin damından yere atladı, ayağı kırıldı.

İbn Übeyrık ve arkadaşları ise, atladılar, kaçıp kurtuldular.1696

Medine’de Vekil Bırakılanlar ve Hz. Ali’nin Ehl-i Beyt Vekilliği

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’de yerine Muhammed b. Mesleme’yi vekil bıraktı.1697

Siba’ b. Urfuta’yı vekil bıraktığı da rivayet edilir.1698

Hz. Ali, Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte Seniyetü’l-vedâ’ya kadar gitti.1699

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Burada (Medine’de) ya ben oturacağım, kalacağım, ya da sen oturacak, kalacaksın” buyurdu.1700

Her iki ev halkının işleriyle meşgul olmak üzere Medine’de bırakınca,1701 Hz. Ali ağlayarak:

“Yâ Rasûlallah! Beni çocuklar ve kadınlar içinde vekil mi bırakıyorsun?” dedi.1702

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bana göre sen, Musa’ya göre Hârun gibi olmaya razı olmaz mısın? Şu kadar ki, benden sonra peygamber yoktur!” buyurdu.1703

Hz. Ali hemen geri dönüp öyle hızlı yürüdü ki, ayaklarının kaldırdığı tozların havaya yükseldiği görüldü.1704

İslâm Ordugâhı ve Ordu Mevcudu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sefer hazırlığına girişti.1705

Seniyetü’l-vedâ’da ordugâh kurdu.1706

Hz. Ebu Bekir’i ordugâhta namaz kıldırmakla görevlendirdi.1707

Tebük seferi için toplanan Müslümanlar, divan defterine sığmayacak kadar çoktu.1708

Erat sayısı 30.000 idi.

10.000 at,1709 12.0001710 veya 15.000 deve bulunuyordu.1711

Tebük Mücahidlerinin Askerî Düzeni

Talha b. Ubeydullah sağ kol kumandanlığına,

Abdurrahman b. Avf sol kol kumandanlığına tayin olundu.1712

Seniyetü’l-vedâ karargâhından Tebük’e doğru hareket edileceği sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm, sancaklar ve bayraklar bağladı.

En büyük sancağı Hz. Ebu Bekir’e,

En büyük bayrağı da Zübeyr b. Avvam’a verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hazrecîlerin sancağını Ebu Dücâne’ye veya Hubab b. Münzir’e verdi.1713

Benî Malik b. Neccarların bayrağını Umâre b. Hazm’a vermişti.

Zeyd b. Sabit’i görünce, bayrağı Umâre’den alıp ona verdi.

Umâre b. Hazm:

“Yâ Rasûlallah! Belki de bana kızmışsındır?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Vallahi kızmadım! Fakat, Kur’ân’ı siz de tercih ediniz!

O, Kur’ân’ı senden daha çok ezberlemiştir!

Ezberinde Kur’ân çok olan, burnu kesik zenci köle de olsa, tercih olunur!” buyurdu.

Kur’ân’ı daha çok ezberlemiş bulunanlara bayraklarını taşıtmalarını, Evs ve Hazrec kabilelerine emretti.

Bunun üzerine;

Benî Amr b. Avfların bayrağını Ebu Zeyd,

Benî Selimelerin bayrağını da Muaz b. Cebel taşıdı.

Ensardan her oymağın, Araplardan her kabilenin birer sancak ve bayrak edinmelerini emr,1714

Mücahidlere yanlarında yedek ayakkabı bulundurmalarını da tavsiye etti.1715

Ebu Katâde’ye de:

“Ibrık ve küçük su tulumunu iyi koru!” buyurdu.1716

Baş Münafıkın Müslümanları Korkutmaya ve Tebük Seferinden Alıkoymaya Çalışması

Baş münafık Abdullah b. Übeyy b. Selûl, karargâhını, Peygamberimiz Aleyhisselâmın karargâhının sonuna, aşağısına, Zübab dağının hizasına doğru kurmuştu.1717

Abdullah b. Übeyy b. Selûl’ün Yahudi müttefikleriyle münafıklardan başına toplananlar da, yanında bulunuyordu.1718

Kendisi, Peygamberimiz Aleyhisselâmın mücahidleri arasına katılmayarak geri kalan münafıklarla birlikte geri kaldı ve:

“Muhammed güç bir durumda! Şu şiddetli sıcaklarda, çok uzak diyarlarda Benî Asfarlarla savaşacak! Halbuki, kendisinde buna yetecek güç yok! Herhalde, Muhammed Benî Asfarlarla çarpışmayı oyuncak sanıyor!” diyerek söylendi.

Yanındaki kişiler de, onun görüşü gibi görüşte bulunarak münafıklık ettiler.

Abdullah b. Übeyy, daha da ileri gitmiş ve:

“Vallahi, onun ashabını bir sabah ikişer ikişer iplere bağlanmış olarak görür gibiyim sanki!” demişti.1719

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ali’yi Medine’de bırakmasını da, münafıklar bir sorun, bir sarsıntı haline getirmek istediler ve:

“Herhalde, onu yüksündüğü ve önemsemediği için geri bırakmıştır!”1720

“Ali’yi ancak onda görüp hoşlanmadığı bir şey için geri bırakmıştır!” gibi birtakım laflar etmeye ve yaymaya başladılar.

Hz. Ali, bunları işitince,1721 silahını alıp yola çıktı. Cürüf’e indiği sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâma yetişti.1722

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Ey Ali! Seni buraya getiren nedir?” diye sordu.1723

Hz. Ali:

“Ey Allah’ın Peygamberi! Münafıklar senin beni önemsemediğini, yüksündüğünü söylüyorlar!1724

Yâ Rasûlallah! Senin beni ancak bende görüp de hoşlanmadığın bir şey için geri bıraktığını söylediklerini halktan işittim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm güldü1725 ve:

“Onlar yalan söylemişlerdir!

Ben seni arkamda bıraktıklarıma vekil tayin ettim. Sen hemen geri dön de, gerek benim ev halkım, gerek senin ev halkın içinde benim vekilim ol!

Ey Ali! Bana göre sen, Musa’ya göre Hârun gibi olmaya razı değil misin?

Ancak, benden sonra peygamber yoktur!” buyurdu.1726

Hz. Ali:

“Evet yâ Rasûlallah! Öyledir!” dedi,1727 Medine’ye döndü.1728

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Medine’den Mücahidlerle Birlikte Yola Çıkışı ve Tebük Gazasının Son Gazası Oluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hicretin 9. yılında, Recep ayında,1729 Perşembe günü,1730 Huzâalardan Alkame b. Fağvâ’nın kılavuzluğuyla1731 Medine’den yola çıktı.1732

Peygamberimiz Aleyhisselâm; gazaya Perşembe günü çıkmayı severdi.

Tebük gazası, Peygamberimiz Aleyhisselâmın gazalarının sonuncusu idi.1733

Güneş batıya doğru eğildiği zaman, süvariler harekete başladı.

Piyadelerin hareketine ancak akşamleyin sıra gelebildi. Bunlar, yeni karargâha ancak sabaha karşı varabildiler.1734

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük Yolunda Gidilirken Geri Kalanlar Hakkında Buyruğu

Peygamberimiz Aleyhisselâm İslâm mücahidleriyle birlikte Seniyetü’l-vedâ’dan ayrılıp1735 yola devam ederken bazılarının geri kaldıkları görüldükçe, mücahidler:

“Yâ Rasûlallah! Filan geri kaldı!” diyorlar, Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Bırak onu! Eğer onda bir hayır varsa, Yüce Allah onu size kavuşturur!

Eğer onda bundan başkası varsa, Allah sizi ondan rahata erdirir!” buyuruyor;1736 her geride kaldığı söylenilen kişi hakkında bu sözünü tekrarlıyordu.1737

“Yâ Rasûlallah! Ebu Zer de geride kalmış, devesi yorulmuş!” denildi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bırak onu! Eğer onda bir hayır varsa, Yüce Allah onu size kavuşturur.

Eğer onda bundan başkası varsa, Allah ondan sizi rahata erdirir!” buyurdu.1738

Ebu Zerri’l-Gıfârî der ki:

“Devem arık olup yorulduğu için, Tebük gazasında arkada kaldım. Kendi kendime:

‘Onu birkaç gün yemleyip besledikten sonra, Resûlullah Aleyhisselâma yetişirim!’ dedim.

Birkaç gün yemledim. Sonra, yola devam ettim.

Zülmerve’de bulunduğum sırada, devem bana karşı büsbütün inatlaştı.

Bir gün bekledim. Fakat, onda hiçbir kımıldama göremedim. Metâımı sırtıma aldım. Resûlullah Aleyhisselâmın arkasından, şiddetli sıcaklarda yaya olarak yola düştüm.

Halkın arkası kesilmişti. Bize katılmış olan Müslümanlardan bir kimse göremedim.1739

Resûlullah Aleyhisselâm, konak yerlerinden bir yere konmuş bulunuyordu.1740

Bir gün, öğleye doğru Resûlullah Aleyhisselâma yetişebildim.

Susuzluk bende son dereceye erişmişti.1741

Müslümanlardan bir gözetleyici, bakınca:

‘Yâ Rasûlallah! İşte, bak! Bir adam, yol üzerinde tek başına yürüyor!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ebu Zer olmasını dilerim!’ buyurdu.

Müslümanlar bana dikkatlice baktılar1742 ve:

‘Yâ Rasûlallah! Vallahi, odur!1743 Ebu Zer’dir!’ dediler.1744

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Allah, Ebu Zer’e rahmet etsin! O, yalnız başına yürür [İbn Hacer’e göre: yaşar]! Yalnız başına ölür! Yalnız başına da ba’s olunur, diriltilir!’ buyurdu.1745

Resûlullah Aleyhisselâm ayakta idi. Yanına vardım.

Bana:

‘Ey Ebu Zer! Sen niye geride kaldın?’ diye sordu.

Devenin durumunu kendisine haber verdim.

Resûlullah Aleyhisselâm, bana:

‘Ey Ebu Zer! Bana gelip kavuşuncaya kadar, Allah, senin attığın her adımına karşılık, bir günahını bağışlamıştır!’ buyurdu.”

Ebu Zerri’l-Gıfârî’nin eşyası sırtından indirilmiş, bir kapla getirilen suyu içip susuzluğu giderilmiştir.1746

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük Yolunda Konakladığı ve Namaz Kıldığı Yerler

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’den ayrıldıktan sonra Zî Huşub’da sabahladı ve burada büyük bir devme (sidr) ağacının altına indi.1747

1. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e varıncaya kadar namaz kıldığı mescidler, hâlâ isimleriyle belli bulunmaktadır ve ilki Zî Huşub Mescididir.1748

Peygamberimiz Aleyhisselâm burada bostan içindeki devme ağacının altında mescidin olduğu yerde namaz kılmış ve (Ebu Davud’a göre) orada üç gün oturduktan sonra Tebük’e doğru yollanmıştır.1749

2. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken ikinci konak yeri Feyfâ olup, halen orada Feyfâ Mescidi bulunmaktadır.

3. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken üçüncü konak yeri Zülmerve olup, orada Zülmerve Mescidi bulunmaktadır.1750

4. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken konakladığı yerlerden dördüncüsü Şukka’daki Rek’a olup, burada Rek’a (Vâkıdî’ye göre Sükya) Mescidi bulunmaktadır.1751

5. Peygamberimiz Aleyhisselâmın konakladığı yerlerden beşincisi Vâdi’l-kurâ olup, Vâdi’l-kurâ Mescidi buradadır.1752

Vâdil-kurâ, Şam ile Medine arasındadır ve Medine’nin mülhakatındandır.

Vâdi’l-kurâ, Hıcr ve Cenab, önceleri Kudâaların; sonra da Cüheyne, Uzre ve Beliyylerin; daha önceleri ise Semûd ve Âd kavimlerinin yurtları idi. Yüce Allah onları buralarda helâk etmişti. Evlerinin kalıntıları hâlâ durmaktadır.

Bu kavimlerden sonra, oraya Yahudiler yerleşmişlerdir.1753

Peygamberimiz Aleyhisselâm Vâdi’l-kurâ’da konakladığı zaman, Yahudi halkından Urayz oğulları, Peygamberimiz Aleyhisselâma hediye olarak haris (keşkek) yemeği getirdiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ondan yedi.

Arîz veya Urayz oğullarına, Vâdi’l-kurâ hurma mahsulünden her yıl verilmek üzere geçimlik tahsis etti.1754

Onların ellerine verdiği ferman yazısında şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Muhammed Resûlullah tarafından Arîz oğullarına verilen yazıdır:

Resûlullah tarafından geçimlik olarak onlara her hasat zamanında on vesk buğday ve on vesk arpa ile her yıl zamanında elli vesk de hurma verilecek ve kendilerine hiçbir suretle haksızlık yapılmayacaktır.

Bunu, Halid b. Saîd yazmıştır.”1755

Yahudi kadınlarından birisi:

“Muhammed’in onlara yaptığı bu ihsan, analarından kalan mirastan daha hayırlıdır.

Çünkü, bu ihsan onlara Kıyamet gününe kadar devam edecektir!” demiştir.1756

Ebu Humeyd es-Sâidî der ki:

“Vâdi’l-kurâ’ya geldiğimiz sırada, bir kadının bahçesine uğradık.

Resûlullah Aleyhisselâm, ashabına:

‘Haydi, şu ağaçlardaki hurma mahsulünün ne kadar çıkacağını tahminleyiniz’ buyurdu.

Ashab, tahminlediler.

Kendisi ise, on vesk çıkacağını tahminledi.

Resûlullah Aleyhisselâm, kadına:

‘Bu ağaçlardan ne kadar hurma çıkacağını say ve saydığını, biz inşaallah yanına dönünceye kadar da, aklında tut!’ buyurdu.1757

Dönüp Vâdi’l-kurâ’ya geldiğimizde, Resûlullah Aleyhisselâm, kadına:

‘Bahçenden kaç vesk hurma çıktı?’ diye sordu.

Kadın:

‘On vesk!’ dedi.1758

6. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken konakladığı Vâdi’l-kurâ’da namaz kıldığı altıncı mescid, Vâdi,1759 yahut Benî Uzre Karyesi Mescididir.1760

7. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken konaklayıp namaz kıldığı yerlerden yedincisi Saîd olup, Saîd Mescidi orada bulunmaktadır.1761

Saîd, Vâdi’l-kurâ’nın yakınında bir vadidir.1762

8. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken konakladığı yerlerden sekizincisi Hıcr idi.1763

Istahrî der ki:

“Hıcr, halkı az bir karyedir. Dağlar arasında olup, Vâdi’l-kurâ’ya bir günlüktür.

Yüce Allah’ın buyurduğu gibi, Semûd kavminin dağlardan yontmuş oldukları evler [Şuarâ: 149] buradadır.

Esâlis diye anılan dağlar içinde, bizim evlerimizin teşkilatına benzer, dağlar gibi yükselmiş evler gördüm!

Uzaktan bakan, onları birbirine bitişik dağ sanar. Ortasına varınca, her birinin münferid ve kendi kendine dikili durduklarını görür! Dolaşacak olan, onlardan her birinin çevresini seğirterek zahmetsizce dolaşabilir.

Evlerden her biri kendi kendine ayakta durmaktadır.

İnsan, onların üzerine ancak son derecede zahmet çekerek çıkabilir.

‘...İşte, dişi deve! Su içme hakkı bir gün onundur, belli bir günün su içme hakkı da sizindir!’ [Şuarâ: 155] buyurduğu Semûd kuyusu da Hıcr’dadır.”1764

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hıcr’a uğrayınca, yüzünü elbisesiyle kapattı.1765 Yanındaki sahabilerine:

“Burası, kaçılacak bir vadidir!” buyurdu,1766 devesini hızlandırdı.1767 Konakları,1768 vadiyi geçti.1769

Sahabiler de, oradan çıkıncaya kadar, üzengilerini teptiler.1770

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şu kendilerine kendileri zulmetmiş,1771 azaba uğratılmış1772 olanların evlerine, onların uğradıkları azabın benzerine sizler de uğrayabileceğinizden korkarak, ağlayıcı olmaksızın girmeyiniz!1773

Eğer ağlamaklı olamazsanız, onların uğradıkları azabın benzerine sizler uğramamanız için, yanlarına girmeyiniz!1774

Onların uğradıkları azabın benzerine sizin de uğramanızdan korkarım!” buyurdu.1775

Mücahidler, Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte, Semûd kavminin toprağı olan Hıcr üzerinde,1776 Semûd konaklarının yanında konakladı.1777

Mücahidler Hıcr kuyusundan,1778 kuyularından1779 su aldılar.1780 Onunla hamurlarını yoğurdular.1781

Peygamberimiz Aleyhisselâm; aldıkları suları dökmelerini ve yoğurdukları hamurlarını da develerine yem yapmalarını onlara emretti.1782

“O kuyunun suyundan da içmeyiniz! Ondan, namaz için abdest de almayınız! Onunla yoğurduğunuz hamuru da, develere yem yapınız.1783 Ondan hiçbir şey yemeyiniz!” buyurdu.1784

Sehl b. Sa’d der ki:

Resûlullah Aleyhisselâmın münadisi:

‘Resûlullah Aleyhisselâm, ‘Onların kuyularından su içmeyiniz!’ diye size emrediyor!’ diyerek seslenince, halk su kaplarındaki suları döktüler.

‘Yâ Rasûlallah! Onunla hamur da yoğurmuştuk?’ dediler.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Onları da, develere yem yapınız!’ buyurdu.

Ben de, yoğurduğum hamuru arık iki deveye yem yaptım. Bunlar, binitlerimizin en zayıfı idi.”1785

Hıcr’da Emre Aykırı Hareket Eden İki Mücahidin Başlarına Gelenler

Ebu Humeyd es-Sâidî der ki:

“Hıcr’da akşamladığımız sırada idi ki,1786 Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bu gece üzerinizde şiddetli bir kasırga kopacaktır! Sizlerden hiçbiriniz, yanında arkadaşı bulunmadıkça ayağa kalkmasın! Yanında devesi bulunan da, devesinin dizini bağlasın!” buyurdu.1787

Hemen kalkıp develerimizin dizlerini bağladık.

Gecenin ilk sıralarında idi ki, şiddetli bir kasırga esmeye ve ortalığı altüst etmeye başladı.1788

Mücahidler, Resûlullah Aleyhisselâmın emrine göre hareket ettiler.1789

Hiçbir kimse, yanında arkadaşı bulunmadıkça, olduğu yerden kalkmadı.1790

Ancak, Benî Sâidelerden iki kişiden birisi bir hâcet için, diğeri de devesini aramak için gitmişti.

Hâceti için giden, gittiği yerde boğmacaya tutuldu.

Devesini aramaya gideni ise, kasırga sürükleyip Tayyi’lerin iki dağına attı.”1791

Bunların başına gelenler, Resûlullah Aleyhisselâma haber verildi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

“Ben sizi yanında bir arkadaşı bulunmadıkça bir yere gitmekten men etmedim mi idi?” buyurduktan sonra, yolda boğmacaya tutulan adam için dua edince, adam iyileşti.

Tayyi’ dağlarına kadar sürüklenip giden öbürünü ise, Resûlullah Aleyhisselâm Medine’ye döndüğü zaman, Tayyi’ kabilesi Resûlullah Aleyhisselâma gönderdiler.1792

Su Sıkıntısına Düşen Mücahidlerin Peygamberimiz Aleyhisselâmın Duasıyla Yağmura Kavuşmaları

Mücahidler Hıcr’da1793 sabahladıkları zaman, yanlarındaki su kaplarında bir damla bile su kalmamıştı. Susuzluktan, Peygamberimiz Aleyhisselâma şikâyetlendiler.1794

Hz. Ömer der ki:

“Konak yerlerinden bir yere konduk ve orada dayanılmaz bir susuzluğa uğradık! Susuzluktan boyunlarımız kopacak sandık!

Adam çıkıp su aramaya gidiyor, su araya araya, boynunun koptuğunu sanacak dereceye gelmedikçe geri dönmüyordu!

Hatta, adam boğazladığı devesinin işkembesindeki tersini sıkıp suyunu bile içiyordu!1795

O sırada, Ebu Bekir:

‘Yâ Rasûlallah! Hiç şüphesiz, Allah senin duanı hayırla karşılar. Bizim için dua et!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Sen benim bunu yapmamı istiyor musun?’ diye sordu.

Ebu Bekir:

‘Evet!’ dedi.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm ellerini kaldırdı.

Daha ellerini indirmemişti ki, gök eğilmeye ve hava kararmaya başladı.”1796

Yüce Allah hemen bir bulut gönderdi, yağmur yağdırdı.1797

Yüce Allah, Peygamber Aleyhisselâmın duası üzerine gönderdiği buluttan yağdırdığı yağmurla halkı suya kandırdığı gibi,1798 mücahidlerin yanlarındaki su kaplarını da doldurtmuş,1799 su ihtiyaçlarını karşılamıştı.1800

Yağan yağmur, yeryüzünden ancak bir kısmına düşmüştü.1801

Hz. Ömer:

“Dönüp baktığımızda, yağmuru, ordugâhtan öteye geçmiş bulmadık!” demiştir.1802

Mücahidler, yanlarındaki bir münafıka:

“Yazıklar olsun sana! Bundan sonra daha ne kaldı ki, hâlâ inanmıyor, inanmamakta devam ediyorsun?!” dedikleri zaman, münafık:

“Bu, gelip geçen bir bulutun işinden başka bir şey değildir!” dedi.1803

Tebük seferinde yalnız susuzluk değil, açlık da çekildi.

Hatta, bir hurmayı iki kişi aralarında bölüşürler, sonra da üzerine su içerlerdi.1804

9. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken konakladığı yerlerden dokuzuncusu Havsa veya Havza olup Zeyt-i Havsa veya Havza burada bulunmaktadır.1805

Havza, Vâdi’l-kurâ ile Tebük arasında bir yerdir.1806

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Devesi Kasvâ’nın Kayboluşunu Münafıkların Fırsat Bilerek Nifaklarını Açığa Vuruşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hıcr’dan kalkıp Tebük’e doğru gittiği ve bir konak yerinde konaklayıp sabaha çıktığı zaman, devesi Kasvâ1807 kayboldu.

Ashabı, onu aramaya gittiler.

Akabe Bey’atında ve Bedir savaşında bulunmuş olan1808 Umâre b. Hazm’ın kafilesi içinde, Benî Kaynuka Yahudilerinden iken Müslüman olmuş bir münafık bulunuyordu.1809 Bu münafıkın kalbi, Yahudi hilesi ve kini ile dolu idi. Münafıkların yardımcısı ve destekleyicisi idi.1810

Zeyd b. Lusayt adındaki bu münafık Yahudi, Umare b. Hazm’ın konvoyu içinde ve Umâre b. Hazm da Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunduğu sırada:

“Kendisinin peygamber olduğunu söyleyen ve size gök haberlerinden haberler veren, Muhammed değil midir? Halbuki, o devesi nerededir, bilmiyor?!” diyerek söylendi.

Umâre b. Hazm yanında iken, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Adamın [Vâkıdî’ye göre: münafıkın] biri:

‘Muhammed kendisinin bir peygamber olduğunu söylüyor!1811 [İbn İshak’a göre: haber veriyor!] Size gök emriyle haber verdiğini söylüyor. Halbuki, devesi nerededir, bilmiyor!’ diyor.

Vallahi, ben ancak Allah’ın bana bildirdiğini bilirim.

Fakat, Allah şimdi onu bana gösterdi: O şimdi şu vadinin içinde ve vadinin içindeki Şı’b’da ve Şı’b’ın da şöyle şöyle olan tarafındadır. Yuları bir ağaca takılmıştır.

Haydi, gidiniz de onu bana getiriniz!” buyurdu.1812

Peygamberimiz Aleyhisselâm, devenin bulunduğu vadiyi ve tarafı gösterirken, o tarafa eliyle de işaret etmişti. Hemen gittiler, deveyi getirdiler.1813

Deveyi getirmeye giden Hâris b. Hazemetü’l-Eşhelî, yuları ağaca takılmış, asılmış bir halde bulmuştu.1814

Umâre b. Hazm, hemen konvoyuna döndü ve:

“Vallahi, Resûlullah Aleyhisselâm az önce bize şaşılacak bir şey söyledi. Bir adamın söylemiş olduğu sözü, Allah, Resûlüne haber vermiş” diyerek Zeyd b. Lusayt’ın söylediklerini tekrarlayınca, o sırada Umâre b. Hazm’ın konvoyunda olup Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunmayanlardan bir adam (Vâkıdî’ye göre: Umâre b. Hazm’ın kardeşi Amr b. Hazm):

“Vallahi, bu sözü sen yanımıza gelmeden önce Zeyd söyledi!” dedi.

Umâre b. Hazm, hemen Zeyd’in üzerine yürüyüp boynuna vurmaya başladı ve:

“Ey Allah’ın kulları! Bana bakın! Meğer Allah’ın belâsı benim konvoyumun içinde imiş de, ben bilmiyormuşum!

Hemen çık git benim konvoyumdan ey Allah düşmanı!1815 Sakın bundan sonra bana arkadaş olma!” dedi.1816

Bazıları Zeyd’in bundan sonra tevbe ettiğini, bazıları ise kötülükle suçlanıp durarak ölüp gittiğini söylemişlerdir.1817

Hãrice b. Zeyd, onun tevbe ettiğini kabul etmez ve:

“Ölünceye kadar, yaramazlıktan geri durmamıştır!” derdi.1818

10. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden onuncusu Havsa’nın önündeki, başındaki Zülcife olup, Havsa’nın ikinci mescidi,1819 yani Zülcife Mescidi burada bulunmaktadır.1820

Abdurrahman b. Avf’ın İmam Olup Sabah Namazını Müslümanlara Kıldırışı

Muğîre b. Şûbe der ki:

“Hıcr’la Tebük arasında bir konak yerinde bulunduğumuz sırada, tanyeri ağırdıktan sonra,1821 Resûlullah Aleyhisselâm ihtiyacını gidermek için1822 uzaklara doğru gidince, ben de arkasından su kabını taşıdım.

Müslümanlar sabah namazını güneşletmekten korktular. Namazlarını kıldırması için, Abdurrahman b. Avf’ı ileri sürdüler.

Resûlullah Aleyhisselâm işini bitirince1823 geldi. Abdest suyunu döktüm. Ellerini, yüzünü yıkadı. Başına ve ayaklarındaki mestlerine meshetti.1824

Resûlullah Aleyhisselâm, üzerinde bulunan Rum cübbesinin1825 dar olan kollarından ellerini ve kollarını çıkaramadığı için, cübbenin içinden çıkarıp yıkamıştı.1826

Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte yanına vardığımız zaman, Abdurrahman b. Avf cemaati rükûa vardırmış, cemaat Abdurrahman b. Avf’la rükû tesbihlerini okuyor,1827 cemaate bir rekat kıldırmış bulunuyordu.1828

Cemaat, Resûlullah Aleyhiselamın geldiğini anlayınca, az kalsın namazlarını bozacaklardı!

Abdurrahman b. Avf da arkasına dönmek isteyince, Peygamber Aleyhisselâm ona ‘Dur, devam et!’ diye işaret etti.

Abdurrahman b. Avf’ın arkasında bir rekat,1829 yani kalan ikinci rekatı onunla birlikte kıldı.1830

Abdurrahman b. Avf selam verince, cemaat sıçrayıp ayağa kalktılar.

Resûlullah Aleyhisselâm ise, Abdurrahman b. Avf’la selam vermeyerek, ayağa kalkıp kalan birinci rekatı kendi başına kıldı ve selam verdi.1831

Namazdan boşalınca:

‘İyi yaptınız!’ buyurdu.”1832

Tebük Seferinde Mestler Üzerine Meshedilişi ve Abdest Alınırken Abdest Uzuvlarının Birer Kez Yıkanışı

Avf b. Malik el-Eşcâî der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, Tebük gazası sırasında misafirler için geceli gündüzlü üç gün, mukîmler için de bir gece bir gündüz, mestlerin üzerine meshetmelerini emir buyurdu.”1833

Hz. Ömer’in bildirdiğine göre; Tebük seferi arasında, abdest alınırken, abdest âzâları birer kez yıkanmıştır.1834

11. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden onbirincisi Şıkktara olup, orada Şıkktara Mescidi bulunmaktadır.1835

12. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden onikincisi Zeneb-i Kevâkib olup, Betra Mescidi orada bulunmaktadır.1836

13. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden onüçüncüsü Elâ’ olup, Elâ’ Mescidi orada bulunmaktadır.1837

14. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden ondördüncüsü Zât-ı Hatmi olup, yapılan Zât-ı Hatmi Mescidi oradadır.1838

15. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden onbeşincisi Sümme olup, Sümme Mescidi orada bulunmaktadır.1839

16. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden onaltıncısı Ahdar olup, Ahdar Mescidi orada bulunmaktadır.1840

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük Seferinden Geri Kalan Benî Gıfâr ile Benî Eslemlerden Bazı Kişiler Hakkındaki Sitemleri

Ebu Rühm Külsûm b. Husayn el-Gıfârî der ki:

“Ahdar’da bulunduğumuz sırada, Resûlullah Aleyhisselâm, Benî Gıfârlardan geride kalanları benden sordu. Onları kendisine haber verdim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Uzun boylu adam ne yapıyor?’ diye sordu.

Onların geride kaldıklarını söyledim.

‘O kısa boylu adam ne yapıyor?’ diye sordu.

‘Yâ Rasûlallah! Vallahi, onları pek bilemiyorum!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet! Şedah şebekesindedirler!’ buyurdu.

Sonra, içimizde bulunan Eslemlerden birtakım kimselerden de söz ettiler ki, kendilerinin pek çok develeri vardı.

‘Yâ Rasûlallah! Onlar bizim Eslemlerden olan müttefiklerimizdir’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Onların, gazadan geri kaldıkları zaman, Allah yolunda sevinerek bizimle birlikte gazaya çıkan bir kimseyi olsun develerinden bir deveye bindirmelerine ne engel vardı?!

Oysa ki, gazaya çıkanların ecri kadar kendilerine ecir de verilmiş olacaktı!

Eğer böyle olsaydı, kendileri benim yanımda ev halkımdan, Kureyş Muhacirleri ile Ensardan, Gıfâr ve Eslemlerden gerimde kalmış olanlardan daha kıymetli olacaklardı!’ buyurdu.”1841

Münafıkların Tebük Yolunda Mücahidlerin Maneviyatını Sarsmaya Çalışmaları

Peygamberimiz Aleyhisselâm Tebük’e doğru ilerlerken, münafıklardan:

1. Amr b. Avf oğullarının kardeşi (Vâkıdî’ye göre: onlardan bir kimse) olan Vedia b. Sabit,

2. Benî Selimelerin müttefiki Eşca’lardan Muhaşşin (veya Mahşıyy) b. Humeyyir,

3. Cülas b. Süveyd b. Sâmit,

4. Sa’lebe b. Hâtıb,1842 mü’minleri korkutup maneviyatlarını sarsmak için,1843 Peygamberimiz Aleyhisselâma işaret ederek, birbirlerine:

“O, Tebük’e gidiyor.

Benî Asfarlar (Rumlar)’la çarpışmayı Arapların birbirleriyle çarpışması (Vâkıdî’ye göre: başkalarıyla çarpışmak) gibi mi sanıyorsunuz?!1844

Vallahi, biz sizi bir sabah iplere ikişer ikişer bağlanmış olarak görür gibi oluyoruz!” dediler.1845

Mahşiyy b. Humeyyir (Vâkıdî’ye göre: Cülas b. Süveyd):

“Vallahi, şu söylediğiniz sözler üzerine hakkınızda Kur’an âyeti inmesinden kurtulmak için, her birimize yüzer kamçı vurulmasına hüküm verilmesini arzu ederdim!” dedi.1846

Vedia b. Sabit:

“Sanırım ki; şu hâfızlarımız karınlarına en düşkün olanlarımız, dilleri en çok yalan söyleyenlerimiz, düşmanla karşılaşınca da en korkaklarımızdır!” dedi.1847

Cülas b. Süveyd:

“Onlar bizim ulularımız, eşrafımız ve faziletli kişilerimizdir!1848

Vallahi, eğer Muhammed peygamberlik dâvâsında sadık ise, biz eşekten daha kötü olalım!” dedi.1849

Cülas’ın besleyip büyütmüş olduğu üvey oğlu Umeyr:

“Ey Cülas! Sen bana insanların en sevgilisi, benim katımda halkın en iyisi ve en şereflisi idin!

Vallahi, söylemiş olduğun sözü Resûlullaha duyurursam, sen rezil ve rüsvay olursun! Saklayacak olursam, ben helâk olurum!

Herhalde, bu ikisinden birincisi, benim için diğerinden daha hafif ve kolaydır!” dedi.1850

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ammar b. Yâsir’e:

“Şu cemaate yetiş! Çünkü, onlar helâka sürüklenmiş bulunuyorlar!

Ne söylediklerini kendilerine sor!

İnkâr ederlerse, onlara:

‘Hayır! Siz şöyle şöyle söylediniz!’ de!” buyurdu.

Ammar b. Yâsir yanlarına varıp kendilerine söyleyeceğini söyleyince, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan özür dilemeye gittiler.1851

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Demek, siz şöyle şöyle söylediniz hâ?!” buyurdu.

Onlar, böyle bir şey söylemediklerine yemin ettiler.

O sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm, devesinin üzerinde bulunuyordu.

Vedia b. Sabit, Peygamberimiz Aleyhisselâmın devesinin kolanına yapışarak:

“Yâ Rasûlallah! Biz ancak lafa dalmıştık. Şakalaşıyor ve eğleniyorduk!” dedi.

Bunun üzerine, Yüce Allah, indirdiği âyetlerde1852 şöyle buyurdu:

“Şayet kendilerine sorsan:

‘Andolsun ki, biz ancak yol zahmetini duymamak için lafa dalmış bulunuyor, şakalaşıyor, eğleniyorduk!’ derler.

Onlara de ki:

‘Siz Allah ile, O’nun âyetleri ile, O’nun Resûlü ile mi eğleniyordunuz?!

Siz boş yere özür dilemeye kalkmayınız!

Siz, iman ettiğinizi söyledikten sonra, küfr ettiniz.

İçinizden bir takımını affetsek bile, diğer takımını -onlar cürümlerinde direnen kimseler oldukları için- azabımıza uğratacağız!”1853

Yüce Allah’ın münafıklardan suçlarını bağışladığını bildirdiği kimselerden biri, Mahşiyy b. Humeyyir idi.1854

Mahşiyy:

“Ey Allah’ım! Ben tenleri ürperten, kalbleri titreten bir âyet işittim ki, bana onunla rahmet ve inayet buyurulacağını umuyorum!

Ey Allah’ım! Benim ölümümü senin yolunda öldürülmek biçiminde eyle!

Hiç kimse:

‘Onu ben yıkadım!

Ben kefenledim!

Ben gömdüm!’ demesin!” diyerek Allah’a yalvardı.1855

İnen âyetle affolunan Mahşiyy:

“Yâ Rasûlallah! Beni ismim ve babamın ismi oturttu da, geri bıraktırdı!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona Abdurrahman ismini taktı.

Şehit olmasını ve yerinin bilinmemesini Allah’tan dileyen Abdurrahman, Yemâme savaşı günü şehit oldu ve kendisinden hiçbir iz bulunmadı.1856

Yüce Allah ondan razı olsun!

Cülas’ın Söylemiş Olduğu Sözlerin Peygamberimiz Aleyhisselâma Duyuruluşu

Umeyr b. Saîd, Cülas’ın söylemiş olduğu sözleri, gelip Peygamberimiz Aleyhisselâma duyurdu.

Cülas fakir bir adamdı. Peygamberimiz Aleyhisselâm, zekât ve sadaka mallarından onun ihtiyacını sağlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, adam gönderip Cülas’ı getirtti.

O sırada, Umeyr b. Saîd Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunuyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Umeyr’in haber verdiği sözleri Cülas’a sordu. Cülas, hiçbir zaman böyle bir söz söylemediği hakkında Allah’a yemin etti ve:

“Umeyr yalan söylemiş!” dedi.

Umeyr ayağa kalktı ve:

“Ey Allah’ım! Resûlüne söylediğim şey hakkında bir beyan indir!” diyerek Allah’a yalvardı.

Bunun üzerine, Yüce Allah, indirdiği âyette şöyle buyurdu:

“Münafıklar, o kötü sözü söylemedikleri hakkında Allah’a yemin ediyorlar.

Andolsun ki; onlar o küfür sözünü söylemişlerdir!

Onlar, Müslümanlıklarını açıkladıktan sonra da, kâfir oldular.

Onlar, başaramadıkları bir şeye (Resûlullahın hayatına son vermeye) de yeltendiler!

Halbuki, öç almaya yeltenmeleri için, Allah ile Peygamberinin lutuf ve yardımlarıyla zenginleştirmiş olduğundan başka, ortada bir şey de yoktu!

Eğer nifaktan tevbe ederlerse, onlar için hayırlı olur.

Yüz çevirirlerse, Allah onları dünyada da, ahirette de elem verici bir azaba uğratır! Yeryüzünde onlar için ne bir dost, ne de bir yardımcı bulunur.”1857

Cülas, bu âyeti işitince:

“İşte, dinle bak! Allah bana tevbe etmemi teklif etmiştir.

Vallahi, Umeyr’in haber verdiği şeyi ben söylemiştim!” diyerek günahını itiraf ve Allah’a güzelce tevbe etti.1858

Tebük Yolunda Vakti Geçirilmiş Olan Bir Sabah Namazının Kaza Edilişi

Ukbe b. Âmir der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte Tebük’e gidiyorduk.

Resûlullah Aleyhisselâm uykuya yattı. Uyandırılmadı.

Güneş bir mızrak boyu yükseldi.

Resûlullah Aleyhisselâm, uyanınca:

‘Ey Bilal! Ben sana ‘Bu gece bizi bekle, kolla!’ demedim mi idi?’ buyurdu.

Bilal:

‘Beni uyku götürdü! Seni alıp götürmüş olan, beni de götürdü!’ dedi.1859

Resûlullah Aleyhisselâm o yerden kalkıp biraz gittikten sonra sabah namazının önceki iki rekatını, sonra da farzını kılıp o gün ve gece hızla yola devam etti.1860

18. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden onsekizincisi Mediran Seniyesi olup, orada Mediran Tepesi Mescidi bulunmaktadır.1861

Mediran Mescidi, Tebük’ün kavşağındadır.1862

Tebük Su Kaynağının Bereketlendirilişi

Muaz b. Cebel der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Siz yarın inşaallah Tebük kaynak suyuna varacaksınız!

Kuşluk vakti olmadıkça, onun yanına gitmeyeceksiniz!

Her kim onun yanına giderse, ben gelinceye kadar onun suyundan hiçbir şeye dokunmasın!’ buyurdu.

Nihayet, suyun yanına geldik.

Fakat, iki kişi bizi geçerek suya daha önce erişmiş bulunuyordu.

Su, ayakkabı tasması gibi incecik, azar azar geliyordu.

Soğuk ve tatlı idi.

Resûlullah Aleyhisselâm, kaynağın başına daha önce varmış bulunan o iki kişiye:

‘Bunun suyundan hiçbir şeye dokundunuz mu?’ diye sordu.

Onlar:

‘Evet!’ dediler.1863

Onlar suyu çoğaltmak için iki ok sokup kaynağı kurcalamışlardı.1864

Resûlullah Aleyhisselâm, onlara, Allah’ın dilediği kadar ağır sözler söyledi.

Mücahidler, sızan suları elleriyle azar azar avuçladılar.

Avuçlanan sular bir su kırbasında toplandı.

Peygamber Aleyhisselâm onun içinde ellerini, yüzünü yıkadıktan sonra, onu kaynağa geri döktü.1865 Sonra, kaynağa ucu demirli üç asâ sapladı.

Asâları saplar saplamaz, yerden su kaynamaya,1866 bol su gelmeye başladı.

Mücahidler sularını aldılar.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey Muaz! Sana uzun bir hayat mukadder olsaydı, çok sürmez, bu su ile buraların bahçe ve bostanlarla dolduğunu senin görmen de mümkün olurdu!’ buyurdu.”1867

Tebük kaynağı o zaman mücahidlerin hepsinin ihtiyaçlarını karşılamaya yettiği gibi, Peygamber Aleyhisselâmın haber verdiği üzere, oranın bahçe ve bostanlarla dolmasına da sebep olmuştur!1868

19. Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e giderken uğradığı konak yerlerinden ondokuzuncusu ve sonuncusu Tebük Mescidinin bulunduğu konak yeri olup,1869 bu mescide Tevbe Mescidi de denir.1870

Peygamber Aleyhisselâm, Mescidin yerinde oturunca, Yemen tarafına doğru baktı1871 ve eliyle o tarafa doğru işaret ederek:

“Bana bakınız! İman şu taraftadır!” buyurdu.1872

Doğu tarafına bakıp, eliyle o tarafa da işaret ederek:1873

“Sertlik, katı kalblilik, kabalık da, develerin kuyrukları dibindeki yaygaracılarda, Rebia ve Mudarlardadır!” buyurdu.1874

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Müslümanlara öğle namazını kıldırdıktan sonra:

“İşte, Şam oradadır! İşte, Yemen de şuradadır!” buyurdu.1875

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’teki Mescidinin kıblesi bir hurma ağacına doğru olup:

“Bu, bizim kıblemizdir!” buyurmuş ve kıldırdığı namazı da ona doğru yönelip kıldırmıştır.1876

Ebu Hayseme Abdullah b. Haysemetü’s-Salimî’nin Tebük’e Gelişi

Abdullah b. Haysemetü’s-Salimî diye anılan Ebu Hayseme,1877 Ebu Salimlerin kardeşi olup, Müslümanlıklarına ve doğruluklarına dil uzatılamayacak kişilerden idi.

Dininde hiçbir kuşkusu olmadığı halde, Tebük seferinde Peygamberimiz Aleyhisselâmdan geri kalmıştı.1878

Peygamberimiz Aleyhisselâm Medine’den Tebük’e doğru hareket ettikten günlerce sonra, Ebu Hayseme, çok sıcak bir günde ev halkının yanına dönmüş, iki kadınını bostanındaki serin iki çardak içinde bulmuştu.

Kadınlarından her biri, çardaklarını su serpip serinletmiş, kendisi için su soğutmuş ve yemek hazırlamış bulunuyorlardı.

Ebu Hayseme, bostana girip çadırların kapısı önüne dikilip kadınlarına ve onların kendisi için hazırladıkları şeylere baktı da:

“Resûlullah Aleyhisselâm, yakıcı güneşin, rüzgâr ve sıcağın içinde1879 silahını boynunda taşısın da,1880 Ebu Hayseme serin gölgede yemeği hazırlanmış, iki kadınının yanında, mülkünün içinde oturup dursun! İnsaf mı bu?!

Vallahi, Resûlullah Aleyhisselâma gidip kavuşmadıkça, hiçbirinizin çardağına girmeyeceğim!

Hemen azığımı hazırlayın!” dedi.

Azığını hazırladılar ve devesini yanına getirdiler.

Ebu Hayseme devesini ıhdırıp üzerine bindi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmı bulmak üzere yola çıktı.

Yolda (Vâkıdî’ye göre: Vâdi’l-kûra’da) Umeyr b. Vehb el-Cumahî’ye yetişti.

O da Peygamberimiz Aleyhisselâmı bulmak istiyordu.

İkisi, yoldaş oldular.

Tebük’e yaklaşınca, Ebu Hayseme, Umeyr b. Vehb’e:

“Ey Umeyr! Ben günahkârım! Senin benden geri kalmanda bir sakınca yok! Ben Resûlullah Aleyhisselâmın yanına senden önce varacağım!” dedi.

Umeyr öyle yaptı.

Ebu Hayseme hayvanını hızlı sürüp gitti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, o sırada Tebük’te konaklamış bulunuyordu.

Ebu Hayseme Tebük’e yaklaştığı zaman, Müslümanlar:

“İşte, bakınız! Yolda bir binitli geliyor!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Dilerim ki; Ebu Hayseme olsun!” buyurdu.

Müslümanlar:

“Yâ Rasûlallah! Vallahi, o, Ebu Hayseme!” dediler.

Ebu Hayseme, devesini ıhdırdıktan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip selam verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ebu Hayseme! Sen helâka yaklaşmış gitmiştin!” buyurdu.

Ebu Hayseme olup bitenleri haber verince, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona hayırla dua etti.1881

Abbâd b. Bişr’in Tebük’te Gece Muhafız Kolu Kumandanlığına Tayin Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Abbâd b. Bişr’i, Tebük’e geldiği günden Tebük’ten ayrıldığı güne kadar, gece muhafız kolu kumandanı olarak görevlendirdi.1882

Abbâd b. Bişr; bir gün, sabahleyin Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip:

“Yâ Rasûlallah! Sabaha çıkıncaya kadar, arkamızdan gelen tekbir seslerini işitmekten uzak kalmadık!

Yoksa, bizlerden başka birini de koruyucular üzerinde dolaşmakla görevlendirdin mi?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben böyle bir şey yapmadım.

Fakat, süvari atlarımızla ilgilenen Müslümanlardan bazıları, birbirlerinin tekbirlerine karşılık vermiş olabilirler!” buyurdu.

Bunun üzerine, Silkân b. Selâme:

“Yâ Rasûlallah! Ben, on Müslümanın başında, atlarımızın üzerine gitmiştim. Koruyucularımızı korumuştuk!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah yolunda koruyucuları koruyanı, Allah rahmetiyle esirgesin! Bütün insanlardan ve hayvanlardan koruduğunuz her birine karşılık size birer kırat ecir vardır” buyurdu.1883

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’te İrad Buyurdukları Hutbeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Tebük’te sabahleyin1884 arkasını hurma ağacına dayayarak1885 irad buyurdukları hutbelerinde, Allah’a lâyık olduğu üzere hamd ü senada bulunduktan sonra:1886

“Ey insanlar!1887 Size insanların iyisini, kötüsünü haber vereyim mi?

İnsanların hayırlısı, atının veya devesinin sırtında, ya da iki ayağının üzerinde (piyade olarak) ölünceye kadar Allah yolunda cihad eden kişidir!

İnsanların kötüsü de: Allah’ın Kitabını okuyup ondan hiç yararlanmayan fâsık ve cür’etkâr kimsedir.1888

İyi biliniz ki; sözlerin en doğrusu, Allah’ın Kitabıdır!

Yapışılacak, tutunulacak en sağlam kulp, takvâ kelimesidir!

Dinlerin hayırlısı, İbrahim Aleyhisselâmın dini (İslâmiyet)’dir!

Sünnetlerin hayırlısı, Muhammed’in sünnetleridir!

Sözlerin şereflisi, zikrullahtır.

Kıssaların güzeli, şu Kur’ân(da olanlar)dır.

Amellerin hayırlısı, Allah’ın işlenmesini gerekli kıldığı farzlardır.

Amellerin kötüsü, bid’atlar, sonradan sonraya ihdas edilmiş, uygunsuz olanlardır.

En güzel yol ve gidişat, Peygamberin yolu ve gidişatıdır.

Ölümlerin şereflisi, şehitlerin ölümüdür.

Körlüğün körü, doğru yolu bulduktan sonra ondan sapmaktır.

Amellerin hayırlısı, yararlı olandır.

Doğru yolun hayırlısı, kendisine uyulandır.

Körlüğün kötüsü, kalb körlüğüdür.

Üst el, alt elden (veren el, alan elden) hayırlıdır.

Az olup yetişen şey, çok olup oyalayarak Allah’a tâatten alıkoyan şeyden hayırlıdır.

Özür dilemenin kötüsü, ölüm gelip çattığı sıradakidir.

Pişmanlığın kötüsü, Kıyamet günündekidir.

İnsanların hayırsızı, Cuma’ya en son gelendir.

İnsanların hayırsızı, Allah’ı kötü bir dille anandır.

Yanlışları en çok olan, dili çok yalan söyleyendir.

Zenginliğin hayırlısı, kalb zenginliğidir.

Azıkların hayırlısı, takvâ azığıdır.

Hikmetin (her iyiliğin) başı, Allah korkusudur.

İçine yakîn bırakılan kalb, şüphe ve küfür düşürülenden hayırlıdır.

Ölüye ‘Vâ Cebelâh!’ diye bağıra bağıra ağlamak, Cahiliye çağı işlerindendir.

Ganimet mallarına hıyânet, Cehennem korlarındandır.

Hikmetsiz şiir, İblis’in işlerindendir.

Hamr (içki), günahların her çeşidini biraraya toplayandır.

Kadınlar, şeytanın tuzaklarıdır.

Gençlik, delilikten bir bölümdür.

Riba (faiz) kazançların kötüsüdür.

Yemelerin kötüsü, yetim malı yemektir.

Mutlu kişi, kendinden başkasının halinden öğütlenen ve ibretlenendir.

Yaramaz ve haydut kişi, daha anasının karnında iken, yaramaz ve hayduttur.

Her biriniz, dört arşın yere (kabre) varır. İş (amellerin muhasebesi işi) ise, ahirete kalır.

Amellerde esas olan, sonuçlardır.

Düşüncelerin kötüsü, yalan yanlış düşüncelerdir.

Her ne ki ileride gelecektir, o, yakın demektir.

Mü’mine sövmek, günahkârlık ve dinî emirleri saymazlıktır.

Mü’mini öldürmek küfürdür.

Mü’minin etini yemek (dedikodusunu yapmak, çekiştirmek) Allah’ın buyruklarına karşı koymaktır.

Mü’minlerin malının haramlığı, dokunulmazlığı, kanının haramlığı ve dokunulmazlığı gibidir.

Yalan yere Allah üzerine yemin eden kişi, yalanlanır.

Af dileyen kişi, Allah tarafından affolunur.

Kim öfkesini yenerse, Allah onu mükâfatlandırır.

Uğradığı ziyana katlanan kişiye, Allah karşılığını verir.

Gösterişe uyan kişiye, Allah da gösteriş yapar (gösterişinden dolayı cezalandırır.)

Allah, güçlüklere katlanan kimsenin ecrini kat kat arttırır.

Allah’a isyan eden, karşı koyan kişiyi, Allah azaba çarpar!1889

Ey Allah’ım! Beni ve ümmetimi yarlıga!

Ey Allah’ım! Beni ve ümmetimi yarlıga!

Ey Allah’ım! Beni ve ümmetimi yarlıga!

Kendim ve sizin için, Allah’tan mağfiret dilerim!” buyurdu.1890

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu hutbesi, Abdullah b. Mes’ud tarafından da, hemen hemen aynen tekrarlanmıştır.1891

Rum ve Hristiyan Arap Topluluklarının Korkup Dağılışı ve Şam Taraflarında Tâun1892 Hastalığı Zuhur Ettiğinin Haber Alınışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, İslâm mücahidleriyle birlikte Tebük’e geldiği zaman, Rumlarla Âmile, Lahm, Cüzam gibi Hıristiyanlaştırılmış Arap kabilelerinden toplanmış olan Rum ordular topluluğunu dağılmış buldu.

Onlarla karşılaşmak, çarpışmak mümkün olmadı.1893

Kayser Herakliyus ve topladığı Hıristiyanlaştırılmış Arap toplulukları, Peygamberimiz Aleyhisselâmla çarpışmaktan korktular.1894

Peygamberimiz Aleyhisselâm, o sırada Şam taraflarında bir yerde tâun hastalığı zuhur ettiğini de işitmiş bulunuyordu.1895

“Bir yerde tâun (vebâ) zuhur ettiği ve siz de orada bulunduğunuz zaman, sakın oradan başka bir yere çıkmayınız, kaçmayınız!

Bir yerde tâun zuhur ettiği ve siz de orada bulunmadığınız takdirde, sakın oraya yaklaşmayınız! Girmeyiniz!” buyurdu.1896

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Askerî Harekât Hakkında Ashabıyla İstişarede Bulunuşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Şam üzerine yürünüp yürünmemesi hususunda ashabının görüşlerini sordu.

Hz. Ömer:

“Eğer gitmekle emrolundunsa, git!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eğer bu hususta Allah tarafından emrolunmuş bulunsaydım, size danışmazdım!” buyurdu.

Bunun üzerine, Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah! Rumlar, sayıları pek çok olan bir toplulukturlar. Oralarda, Müslümanlardan tek kişi bile yoktur.

Görüyorsun ki, sen onların yakınlarına kadar gelmiş bulunuyorsun. Senin bu derece yaklaşman, onları korkutmuştur!

Uygun görürsen, bu yıl buradan geri dön! Yahut, Yüce Allah sana bu husustaki buyruğunu bildirir” dedi.1897

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm Tebük’ten ileri geçmedi.1898

O sırada, Herakliyus, Hıms’ta bulunuyordu.1899

Abdullah Zülbicâdeyn’in Tebük’te Ölüşü ve Gömülüşü

Abdullah b. Mes’ud der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte Tebük’te bulunduğum sırada, geceyarısı kalktım.

Ordugâhın bir köşesinde, bir ateş ışığı gördüm. Bir bakayım diye ışığa doğru gittim.1900 Oraya varınca ne göreyim!

Resûlullah Aleyhisselâm, Ebu Bekir ve Ömer oradalar!

Abdullah Zülbicâdeyn ölmüş! Ona kabir kazmışlar, Resûlullah Aleyhisselâm kabrin içine inmiş!

Ebu Bekir ile Ömer, Abdullah’ın cesedini kabre indirmekteler.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Kardeşinizi bana yaklaştırınız!’ buyuruyor.

Abdullah kabre indirilip yanının üzerine yatırılınca, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey Allah’ım! Ben ondan razı ve hoşnut olarak akşamladım! Sen de ondan razı ve hoşnut ol!’ diyerek dua etti.1901

Vallahi, ben ondan onbeş yıl önce Müslüman olmuştum.1902

‘Keşke şimdi şu kabrin sahibi ben olsaydım!’ dedim.”1903

Yüce Allah ikisinden de razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’te Bir Gece Boş Yere Korkuya Düşenleri Kınayışı

Abdullah b. Ömer veya Abdullah b. Amr der ki:

“Bir gece, halk korkmuştu. Ben de, hemen silahımı almaya gittim ve:

‘Ebu Huzeyfe’nin antlaşmalısı olan salih kişiye tâbi olayım (onun yanında bulunayım)!’ dedim.

Kendisinin silahı üzerinde idi.

Resûlullah Aleyhisselâmın çadırına yakın bir yerde onun yanına varıp oturdum.

Resûlullah Aleyhisselâm, çok öfkeli bir halde yanımıza çıktı ve orada bulunanlara:

“Ey insanlar! Nedir bu korku ve yeğniceklik?!

(Beni ve Salim’i kastederek) Yoksa, siz de salih (iyi halli) iki kişinin yaptıklarını mı yapacaksınız?!1904 Benden önce peygamberlerden hiçbir kimseye verilmeyen beş şey bana verildi:1905

1. Benden önce her peygamber yalnız kendi kavmine gönderilirken, ben bütün insanlara gönderildim.

2. Bütün yeryüzü bana mescid (namazgâh) ve temizlik vasıtası kılındı.1906

Bunun için, bana namaz vakti nerede gelir (su bulunmaz) ise, teyemmüm eder, namazımı kılarım.1907 Ümmetimden her kime namaz vakti gelirse, bulunduğu yerde namazını kılsın.1908 Benden önceki peygamberlerden hiçbiri böyle ağırlanmamıştı. Onların ümmetleri de, namazlarını ancak kilise ve havralarında kılabilirlerdi.1909

3. Ganimetler bana helâl kılındı.

Halbuki, benden önceki peygamberlerden hiçbirine helâl kılınmamış,1910 haram kılınmıştı.1911

4. Bana şefaat makamı verildi.1912

5. Ben, bir aylık uzak yerdeki düşmanlarımın bile kalblerine korku salmakla yardım olundum!” buyurdu.1913

Halid b. Velid’in Dûmetü’l-Cendel’e Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Tebük’te bulunduğu sırada, Halid b. Velid’i yanına çağırdı.1914

Yanına 420 süvari verip,1915 kendisini Dûmetü’l-Cendel’de bulunan Ükeydir b. Abdulmelik’e gönderdi.

Ükeydir, Kindelerden olup, onların kralı idi ve Hıristiyandı.1916

Dûmetü’l-Cendel; akarsuyu, hurmalık ve ekinlikleri bulunan bir yerdir.1917

Şam yollarının ağzındadır.

Dımeşk’a beş, Medine’ye onbeş veya onaltı geceliktir.1918

Şam’ın Medine’ye en yakın beldelerindendir. Tebük’ün yakınındadır.1919

Dûmetü’l-Cendel, büyük bir panayır ve ticaret merkezi idi.1920

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ükeydir’e göndermek istediği zaman, Halid b. Velid:

“Yâ Rasûlallah! Azıcık sayıdaki insanların başında gidip her yerini iyice bilemediğim geniş Kelb memleketlerinde onu bulmak benim için nasıl mümkün olur?” dedi.1921

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen muhakkak onu yabani sığır avlarken bulacaksın1922 ve yakalayacaksın!

Yakalayınca, onu öldürme, bana getir! Gelmekten kaçınırsa öldürünüz!” buyurdu.1923

Halid b. Velid, Tebük’ten ayrılıp Dûmetü’l-Cendel’e doğru gitti.

Mehtaplı bir yaz gecesinde, Ükeydir’in kalesine, onu gözle görebilecek yere kadar yaklaştı.

O sırada Ükeydir kalesinin üzerinde, karısı da yanında bulunuyor,1924 şarkıcı câriyesi kendisine şarkı söylüyordu.

Sonra, içki getirtip içti.1925

Derken, yabanî bir sığır gelip kale kapısının önüne yattı. Kalenin kapısını boynuzu ile kazımaya, kaşımaya başladı.1926

Ükeydir’in karısı Rebab binti Üneyf b. Âmirü’l-Kindiyye varıp kalenin üzerinden bakınca, yabanî sığırı gördü ve:

“Doğrusu, yabanî sığırın bu geceki gibisini, semizini, etlisini hiç görmedim!” dedi.

Ükeydir’e de:

“Sen de hiç bunun gibisini gördün mü?” diye sordu.

Ükeydir:

“Hayır! Görmedim!” dedi.

Kadın, Ükeydir’e:

“Bunu kim görür de bırakır?” diye sordu.

Ükeydir:

“Hiç kimse bırakamaz!1927 Vallahi, ben bu geceden başka hiçbir gecede, bize yabanî sığır geldiğini görmemişimdir!

Ben onları yakalamak istediğim zaman, bir ay veya daha uzun süre atlar besler, sonra da üzerine biner, birtakım adamlar ve âletlerle birlikte avlamaya çıkardım” dedi.1928

Kalenin üzerinden indi. Atını getirmelerini emretti. Atı getirilip eğerlendi. Atına bindi. Kendisiyle birlikte, ev halkından bazıları da atlara bindiler.

Ükeydir’in yanına katılanlar arasında, kardeşi Hassân1929 ile iki kölesi de bulunuyordu.1930

Ellerinde kısa mızrakları olduğu halde, kaleden dışarı çıktılar.1931

Kaleden ayrıldıkları zaman, Halid b. Velid’in süvarileri -atlarından hiçbiri kişnemeksizin, kımıldamaksızın- onları gözetlediler.

Kaleden bir müddet uzaklaşınca,1932 Ükeydir’i yakaladılar.1933

Hassân’ı ise -savaşmaya kalkışınca-1934 öldürdüler.1935

Kölelerle Ükeydir’in ev halkından olanlar, kaçıp kaleye girdiler.1936

Hassân’ın üzerinde, erişi ve ırgacı ibrişimle dokunmuş, atlas kumaştan yapılmış, işlenme yerlerine altın sırma ile hurma yaprakları işlenmiş bir cübbe vardı.

Halid b. Velid, Hassân’ın üzerinden, bu cübbeyi soydu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına dönmeden önce, bu cübbeyi Peygamberimiz Aleyhisselâma gönderdi.1937

Amr b. Ümeyye ed-Damrî, Tebük’e gelip hem cübbeyi Peygamberimiz Aleyhisselâma teslim etti, hem de Ükeydir’in yakalandığını haber verdi.1938

Enes b. Malik’in bildirdiğine göre; Müslümanlar, Peygamberimiz Aleyhisselâma getirilen cübbeye ellerini sürmeye başladılar ve cübbenin güzelliğine hayran oldular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz bunun güzelliğine şaştınız hâ?!” buyurdu.1939

Onlar da:

“Yâ Rasûlallah! Biz bugüne kadar bundan daha güzelini hiç görmedik!” dediler.1940

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Muhammed’in varlığı Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki;1941 Sa’d b. Muaz’ın Cennetteki mendilleri (havluları) bundan daha güzeldir!” buyurdu.1942

Tayyi’ kabilesinden Büceyr b. Bücere, Peygamberimiz Aleyhisselâmın:

“Onu yabanî sığır avlarken bulacaksın!” diyerek haber verdiğini Halid b. Velid’e hatırlatıp:

“İşte, onu yabanî sığır avlarken buldun!

Yabanî sığır, şu gece, Resûlullahın sözünü doğrulamak için, Ükeydir’i kalesinden dışarı çıkarıncaya kadar, yapacağını yaptı!” dedi.1943

Halid b. Velid, Ükeydir’e:

“Sen bana kaleyi açtırıp fethettirmek şartıyla, seni, Resûlullah Aleyhisselâma götürünceye kadar öldürülmekten korumayı üzerime alsam olur mu?” diye sordu.

Ükeydir:

“Olur!” dedi.

Halid b. Velid, Ükeydir’le böylece anlaştı.1944 Arap kabilelerinin birer birer Müslüman olduklarını görünce, Dûmeliler Peygamberimiz Aleyhisselâmdan korkmaya başlamışlardı.1945

Halid b. Velid, Ükeydir’i bağlı olarak kalesinin kapısına kadar götürdü, yanaştırdı.

Ükeydir, ev halkına:

“Kalenin kapısını açınız!” diyerek seslendi.

Ükeydir’i bağlı görünce, Ükeydir’in kardeşi Mudad, kapıyı açmaktan kaçındı.

Bunun üzerine, Ükeydir, Halid b. Velid’e:

“Vallahi, onlar benim bağlı bulunduğumu görünce, bana kalenin kapısını açmazlar.

Sana Allah adına söz veriyorum: İstersen, kaleyi sana fethettirmek üzere bağımı çöz! İstersen, kale halkı hakkında benimle anlaşma yap!” dedi.

Halid b. Velid:

“Kale halkı hakkında seninle anlaşma yapalım!” dedi.1946

Halid b. Velid Ükeydir’i serbest bırakınca, Ükeydir kaleden içeri girdi ve kardeşini bağladı.

Halid b. Velid’e:

“İşte, istediğin şeyi yaptım!” dedi.

Halid b. Velid’le arkadaşları, kalenin içine girdiler.1947

Halid b. Velid, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ükeydir hakkında buyurmuş olduğu şeyi ona anlattı.

Ükeydir de; dünkü geceye kadar hiçbir zaman geldiğini görmediği o yaban sığırını gördüğünü, halbuki daha önce onu ele geçirmek istediği zaman atlar beslediğini, iki gün, üç gün onun peşine düştüğünü anlattıktan, “Fakat, Allah’ın takdiri böyle imiş!” dedikten sonra:

“Ey Halid!1948 İstersen ben seni hakem yapayım, istersen sen beni hakem yap!” dedi.

Halid b. Velid:

“Olur! Biz senin verdiğin şeyi kabul ederiz!” dedi.1949

Bunun üzerine:

1. 2.000 deve,

2. 800 at,

3. 400 zırh gömlek,

4. 400 mızrak vermek,

5. Ükeydir’le kardeşi Peygamberimiz Aleyhisselâma kadar götürülüp, kendileri hakkında Peygamberimiz Aleyhisselâm tarafından hüküm verilmek üzere sulh olundu.1950

Geleneğe göre; başkumandan hakkı olarak ganimet malları içinden Peygamberimiz Aleyhisselâma verilmek üzere bir şey seçildikten ve beşte bir hisse çıkarıldıktan sonra, kalan beşte dört mücahidler arasında bölüştürüldü.1951

Ükeydir’le kardeşi Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına getirildikleri zaman, Ükeydir’in boynunda altından haç, sırtında da atlastan elbise vardı.1952

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ükeydir ile kardeşini İslâmiyete davet etti ise de, yanaşmadılar, her yıl cizye vermeye razı oldular.1953

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ükeydir’i1954 ve kardeşi Mudad’ı1955 her yıl cizye vermek üzere serbest bıraktı.1956

Bunlar için, içinde eman ve sulh maddeleri bulunan bir de yazı yazdırdı ve onu başparmağının tırnağıyla çizerek mühürledi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yanında mühür bulunmazsa, mühür yerine elinin tırnağıyla böyle çizgi yapardı.1957

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Eyle Hükümdarına ve Eşrafına Mektup Gönderişi

Eyle ve Eyle Halkı

Eyle; Kulzum denizi sahilinde Hicaz’ın sonu ve Şam’ın başlangıcı olup, Şam memleketlerinden sayılan bir şehirdir.

İbrahim Aleyhisselâmın torunu Eyle’den dolayı, Eyle adıyla anılmıştır.

İlk Yahudi şehirlerindendir.1958

Cumartesi günü, Allah, ora halkına balık avlamayı haram kılmıştı. Yahudilerden bu yasağı bozan ve cezalandırılanlar, Eyle halkından idiler.1959

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Eyle hükümdarı Yuhanne b. Ru’be ile Eyle eşrafı için yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Sulh ve selamet içinde bulunmanızı diler, Kendisinden başka hiçbir ilah olmayan Allah’a sizden dolayı hamd ü sena ederim.

Ben, size yazı yazmadıkça, sizinle çarpışıcı olmayacağım!

Sen ya Müslüman ol! Ya da cizye ver!

Allah’a, Allah’ın Resûlüne ve Resûlünün elçilerine itaat et, ikramda bulun! Kendilerine, savaş elbisesi olmayan güzel elbise giydir! Elçilerimin kabul ettiğini, ben de kabul ederim.

Onlara cizye hakkında bilgi verilmiştir.

Eğer karanın ve denizin emniyet ve selametini istiyorsan, Allah’a ve Resûlüne itaat et, boyun eğ!

O zaman, Arap olan ve Arap olmayanlar için -Allah’ın ve Resûlünün hakkı dışında- tanınagelen her hak, sizin için de tanınır ve korunur.

Eğer onları kabul etmez ve reddederseniz, sizinle çarpışarak küçükleri esir edip büyükleri öldürmedikçe, yakanızı bırakmam!

Çünkü, ben gerçekten Allah’ın Resûlüyümdür!

Ben Allah’a, Allah’ın Kitablarına, peygamberlerine ve bu cümleden olarak Mesih b. Meryem’e ve onun Kelimullah ve Resûlullah olduğuna inanıyorum.

Size bir zarar dokunmadan önce, yanıma gel!

Ben elçilerimi size vasi kıldım.

Harmele’ye üç vesk arpa ver!

Çünkü, Harmele sizin için şefaatte bulunmuş ve sizi kayırmıştır. Vallahi, böyle olmasaydı, orduları önünüzde görünceye kadar, size hiçbir kimse göndermezdim.

Eğer elçilerime itaat ederseniz, hiç şüphesiz, Allah, Muhammed ve Muhammed’in yanında olanlar, sizin için birer koruyucu olacaklardır.

Şurahbil, Übeyy, Harmele ve Hureys b. Zeydü’t-Tâî benim elçilerimdir. Onlar seninle neyi kararlaştırırlarsa, ben de onu şimdiden kabul ediyorum.

Sizin için Allah’ın ve Muhammed Resûlullah’ın himayesi vardır.

Selam olsun sizlere!

Eğer bana itaat ediyorsanız, Maknâlıların topraklarına ulaşıncaya kadar, yol cihazlarını, ihtiyaçlarını da sağlayınız!”1960

Eyle Hükümdarı Yuhanna b. Ru’be’nin Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yanına Gelişi

Eyle halkı, Arap kabilelerinin birer birer Müslüman olduklarını görünce, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan korkmaya başlamışlardı.

Fakat, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ükeydir b. Abdulmelik’e asker gönderip onlara şefkatli davrandıklarını gördükleri zaman, Eyle hükümdarı Yuhanna b. Ru’be, yanına Cerba’ ve Ezruh halkı temsilcilerini alarak1961 Tebük’e Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüşmeye geldi.1962

Yuhanna’nın göğsünde altından bir haç, alnının saçı da toplanmış ve bağlanmış bulunuyordu.

Yuhanna, Peygamberimiz Aleyhisselâmı görünce, ellerini göğsüne koyup başını eğerek, Peygamberimiz Aleyhisselâma saygı işareti yaptı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ise, ona:

“Kaldır başını!” diye işaret buyurdu.1963

Yuhanna, Hıristiyan uskuf’u,1964 Hıristiyan bilgini, din başkanı1965 idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Yuhanna’ya Yemen kumaşından yapılmış bir elbise giydirdi.1966

Kendisinin Bilal-i Habeşî’nin yanında konuklanmasını ve ağırlanmasını emir buyurdu.1967

Yuhanna da, getirdiği ak katırı Peygamberimiz Aleyhisselâma hediye etti.1968

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Yuhanna’yı İslâmiyete davet etti.

Yuhanna Müslüman olmaya yanaşmadı ve cizye vermeye razı oldu.1969

Yuhanna b. Ru’be; yurdundaki, erginlik çağına basıp temizlik için ustura tutmaya başlayan her erkek başına yılda halis altından bir dinar cizye vermek üzere, Peygamberimiz Aleyhisselâmla sulh yaptı.1970

Eyle’de 300 erkek bulunuyordu.1971

Buna göre; yıllık cizye 300 dinar tutuyordu.1972

Eyle halkı, Müslümanlardan yanlarına uğrayacak olanları konuklamak ve ağırlamakla da mükellef idiler.1973

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Eyle halkına yazı ile birlikte kendileri için eman (güvence) alameti olmak üzere, bir de bürde (elbise) vermişti.

Sonradan, Ebu’l-Abbas Abdullah b. Muhammed, bu bürdeyi 300 dinara (halis altına) satın almıştır.1974

Cerba’ ve Ezruh Halkı Temsilcilerinin Tebük’e Gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmla Sulh Yapmaları

Cerba’; Ezruh karyelerinden olup, Şam toprağında, Belka’da, Umman’ın Hicaz tarafında, Serat dağları yakınındadır.1975

Ezruh da, Şam taraflarında, Serat’a bağlı Belka’ nahiyelerindendir.

Ezruh’la Cerba’ arası bir milden biraz fazladır.1976

Cerba’ ve Ezruh halkı da, Maknâ halkı gibi, Yahudi idiler.1977

Eyle hükümdarı Yuhanna ile birlikte,1978 Cerba’ ve Ezruh halkı temsilcileri de Tebük’e Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüşmeye gelip cizye vermek üzere sulh yaptılar.1979

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Yuhanna b. Ru’be için yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’tan ve Allah’ın Resûlü Peygamber Muhammed’den Yuhanna b. Ru’be’ye, karada ve denizde Eyle halkı için bir eman (güvence)dir.

Onlara Allah’ın ahdi ve Peygamber Muhammed’in ahdi vardır.

Onlarla beraber olan Şam halkı, Yemen halkı ve Bahreyn halkı için de, bu ahidler vardır.

Onlardan kim bir hadise çıkarırsa, onu malı araya girip kurtaramaz.

O zaman, onun malı da insanlara helâl olur.

Karada veya denizde, insanları içmek istedikleri bir sudan, geçmek istedikleri bir yoldan men etmeleri de kendilerine helâl olmaz.

Bu yazıyı, Resûlullahın izniyle Cüheym b. Salt ve Şurahbil b. Hasene yazdı.1980

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Cerba’ ve Ezruh halkıyla yapılan musalaha için yazdırdığı1981 müşterek yazıda da şöyle buyurdu:

“Bu, Muhammed Peygamber tarafından Cerba’ ve Ezruh halkı için yazdırılan yazıdır:

Onlar, Allah’ın emanıyla ve Muhammed’in emanıyla güvencededir.

Kendileri her yıl Recep ayında halis altından 100 dinar ödemekle mükelleftirler.

Allah, onlardan, bu mükellefiyetleri hakkında ahd almıştır.1982

Müslümanlardan ve özellikle üzerlerine korku çöktüğü sırada korkuya kapılarak veya korkutularak kendilerine sığınmak zorunda kalacak olanlara, Ezruh halkı iyi davranmakla ve Muhammed bu sığınanların Ezruh’tan çıkmalarını istediğini kendilerine bildirinceye kadar da onların güvencelerini sağlamakla mükelleftirler.

Allah, onlardan, bu mükellefiyetleri hakkında ahd almıştır.”1983

Maknâ Elçilerinin Tebük’e Gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmla Sulh Yapmaları

Maknâ elçileri Tebük’e gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına indiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüşüp sulh yaptılar.1984

Maknâlılar, Yahudi olup, deniz sahilinde otururlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onlara hitaben yazdırdığı yazıda1985 şöyle buyurdu:

“Sizler selamette olasınız!1986

Bundan sonra, derim ki:

Karyenize dönen elçileriniz, yanımda konuklandılar.

Bu yazım size geldiği zaman, sizler emniyet ve selamete kavuşacaksınız.

Çünkü, sizin için Allah’ın ve Resûlünün himayesi vardır.

Allah’ın Resûlu, sizin bütün kötülüklerinizi ve suçlarınızı örtbas etmiştir.

Artık siz Allah’ın himayesinde ve Resûlünün himayesindesiniz.

Size ne zulüm, ne de düşmanlık yapılacaktır.

Allah’ın Resûlü, kendisini koruduğu şeylerden sizi de koruyacaktır.

Yapılan anlaşma gereğince:

Dokunmuş bezleriniz, aranızda bulunan bütün köleleriniz, atlar, silahlar, Resûlullahın veya Resûlullahın elçisinin bağışladığı müstesna olmak üzere, Resûlullaha aittir.

Bundan başka, çıkan hurma mahsulünüzün dörtte birini ve kadınlarınızın dokudukları şeylerin dörtte birini ödemekle de mükellefsiniz.

Bundan sonra, siz, her cizyeden veya mükellefiyetten muaf ve uzak tutulmuş bulunacaksınız.

Söz dinler ve itaat ederseniz, Resûlullah, iyilerinize iyilikte bulunmayı, kötülerinizin suçlarını bağışlamayı üzerine alır.

Sonra, şu da bilinsin ki; mü’minlerden, Müslümanlardan her kim Maknâ halkına bir hayır ve iyilik yaparsa, yaptığı hayır ve iyiliği kendisine yapmış olacaktır.

Sizin üzerinize, ancak kendinizden veya Resûlullahın ashabından birisi vali tayin edilecektir vesselam!”1987

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kayser Herakliyus’a Tebük’ten Mektup Gönderişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Tebük’te bulunduğu sırada,1988 Kayser Herakliyus’a bir yazı yazdırdı.1989

Yazıyı yine ona Dıhyetü’l-Kelbî ile gönderdi.1990

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yazısında şöyle buyurdu:

“Allahın Resûlü Muhammed’den Rumların Sahibine!

Seni İslâmiyete davet ediyorum! Müslüman olursan, Müslümanların sahip oldukları haklara sen de sahip olacaksın! Onların mükellef bulundukları vecibelerle sen de mükellef olacaksın!

İslâmiyete girmeyeceksen, cizye verirsin!

Çünkü, Yüce Allah, ‘Kendilerine Kitab verilenlerden, Allah’a ve ahiret gününe inanmayan, Allah’ın ve Peygamberin haram kıldığı şeyleri haram tanımayan, hak dinini din olarak kabul etmeyenler ile, kendi zelîl ve hakîr elleriyle cizye verecekleri zamana kadar çarpışınız!’ [Tevbe: 29] buyuruyor.

Kendin Müslüman olmadığın takdirde, teb’anla İslâmiyet arasına gerilme!

Onlar ya İslâmiyete girerler, ya da cizye verirler.”1991

Kayser Herakliyus’un Hıms’tan Peygamberimiz Aleyhisselâma gönderdiği elçisi Tenuhî der ki:

“Kayser, yazıyı okuyup yanına, tahtının üzerine koydu.1992 Rum keşişlerini ve devlet adamlarını çağırdı. Kapıları kapattırdı.1993

Onlara:

‘Şu (Peygamber olduğunu söyleyen) zât size bir elçi gönderdi. Bir de, yazı yazıp sizi üç şeyden birini seçmekte serbest bıraktı:

1. Ya onun dinine tâbi olacaksınız!

2. Ya onun üzerinize salacağı cizyeyi ödeyip yurdunuzda bulunduğunuz hal üzere kalmayı kabul edeceksiniz?

3. Ya da onunla savaşmak üzere karşılaşacaksınız?’ deyince, burunlarından homurdanmaya başladılar ve:

‘Biz ne dinimizi, atalarımızın dinini bırakıp onun dinine gireriz! Ne de onun üzerimize cizye salmasını ve onu kendisine ödemeyi kabul ederiz! Fakat, onunla karşılaşır ve savaşırız!’ dediler.1994

Kayser:

‘Vallahi, okuduğumuz kitaplardan öğrenmiş bulunuyorsunuz ki; o, şu ayağımın altındaki yeri bile ele geçirecektir!’ dedi.

Kayser, Hıristiyan Arapların işlerine bakan bir adamı çağırdı ve ona:

‘Dili Arap dili olan, söyleneni iyi ezberleyen bir adamı bana çağır! Onu şu zâta yazısının cevabıyla birlikte göndereceğim!’ dedi.

Beni Kayser Herakliyus’un yanına götürdüler.

Herakliyus bana bir yazı verdi.

‘Yazımı o zâta götür!1995

Sakın onun söylediklerinden hiçbirini zayi etme, unutma!

Benim için, onun söyleyeceklerinden şu üç şeyi ezberinde tut:

1. Bak bakalım: Bana yazmış olduğu yazı hakkında bir şey söyleyecek mi?

2. Bak bakalım: Yazımı okuduğu zaman ‘gece gündüz’ sözünü anacak mı?

3. Bak bakalım: Kendisinin sırtında, seni şüphelendirecek bir şey görebilecek misin?’ dedi.

Yazı yanımda olduğu halde Tebük’e geldim.

O sırada Resûlullah ashabının arasında -dizlerini dikip iki elini kavuşturmuş olarak- su başında oturuyordu.1996

Onlara:

‘Sahibiniz, efendiniz nerede?’ diye sordum.

‘İşte, orada oturuyor!’ denildi.

Yanına kadar varıp önüne oturdum.

Yazıyı kendisine sundum. Alıp yanına koydu.1997

Bana:

‘Sen kimlerdensin?’ diye sordu.

‘Ben Tenuhlardan bir kimseyim!’ dedim.

Bana:

‘Sen İslâmiyete,1998 hanîf olan İslâmiyete, baban İbrahim’in dinine1999 girsen olmaz mı?’ diye sordu.

‘Ben bir kavmin yanından gelen elçisiyim ve o kavmin dinindeyim. Onların yanına dönünceye kadar da onu değiştiremem ve ondan ayrılamam!’ dedim.

Güldü ve:

‘Sen her istediğini hidayete erdiremezsin! Fakat, Allah’tır ki, kimi dilerse ona hidayet verir ve O, hidayete erecekleri daha iyi bilendir’ [Kasas: 56] âyetini okudu.

‘Ey Tenuhî kardeş! Ben Kisrâ’ya bir yazı yazmıştım. O, o yazıyı yırttı. Vallahi, kendisinin saltanatı da öyle parçalanacaktır!

Necaşî’ye de bir yazı yazmıştım. O da onu yırttı. Vallahi, kendisinin saltanatı da öyle parçalanacaktır!2000

Senin hükümdarına da bir sahife yazmıştım. O, onu tuttu, yırtıp atmadı. Kendisi yaşadığı müddetçe, Rum halkı onun yüzünden sıkıntı çekmeyecekler, hayır görmekte devam edeceklerdir!’ buyurdu.

Kendi kendime:

‘İşte, hükümdarımın bana tavsiye ettiği üç şeyden biri!’ dedim.

Hemen ok çantamdan bir ok alıp kılıcımın kınına bunu yazdım.2001

Resûlullah, bundan sonra, Herakliyus’un yazısını solunda oturan bir adama verdi.

‘Yazılarınızı size okuyacak adamınız kimdir?’ diye sordum.

‘Muaviye!’ dediler.2002

Muaviye yazıyı okumaya başladı:2003

‘İsa’nın geleceğini müjdelediği Resûlullah Muhammed’e, Rum Hükümdarı tarafından yazılan yazıdır:

Elçin, yazınla birlikte bana geldi.

Ben senin yanımızdaki İncil’de bulduğumuz Resûlullah olduğuna şehadet ediyorum! İsa b. Meryem senin geleceğini bize müjdelemiştir.

Ben Rumları sana iman etmeye davet ettim, yanaşmadılar.

Eğer onlar beni dinleselerdi, haklarında hayırlı olacaktı.

Ben senin yanında bulunup sana hizmet etmeyi, ayaklarını yıkamayı, ne kadar arzu ederdim!2004

Ben Müslümanım!”

Herakliyus’un mektubu okunduğu zaman, Resûlullah Aleyhisselâm:

“Yalan söylüyor Allah düşmanı! Müslüman değildir! Fakat o Hıristiyanlık üzerinde bulunuyor!” buyurdu.2005

“Hükümdarımın yazısındaki, ‘Beni genişliği göklerle yer kadar olan ve müttakîler için hazırlanmış bulunan Cennete davet ediyorsun! O halde, Cehennem nerededir?’ sözüne gelince, Resûlullah:2006

‘Sübhanallah!2007 Gündüz gelince, gece nerededir?!’ buyurdu.2008

Ben yine ok çantamdan bir ok çıkarıp kılıcımın kınına bunu da yazdım.

Getirdiğim yazının okunması bitince, Resûlullah:

‘Senin bir hakkın vardı. Sen bir elçi idin. Eğer yanımızda bağışlanacak bir şey olsaydı, onu sana bağışlardık. Ne çare ki, biz seferber haldeyiz!’ buyurdu.

Toplanmış bulunan halk arasından biri:

‘Ben ona bağışını vereyim!’ diyerek seslendi.

Yükünü açtı, altlı üstlü, sarı bir elbise getirip yanıma koydu.

‘Bu bağış sahibi kimdir?’ diye sordum.

‘Osman’dır!’ denildi.

Resûlullah, benim hakkımda:

‘Bu zâtı hanginiz konuklayacak, ağırlayacak?’ diye sordu.

Ensar gençlerinden biri:

‘Ben!’ dedi.2009

Ayağa kalktı, ben de ayağa kalktım. Oturduğum meclisten kendisiyle birlikte çıkıp gittiğim sırada, Resûlullah, bana:

‘Tenuhlardan olan kardeş, gel!” diyerek seslendi.

Hemen geri döndüm. Kendisinin önünde oturduğum yere kadar varıp ayakta durdum.

Belinin kuşağını çözüp sırtını açtı.2010

Bana:

‘İşte, emrolunduğun şey orada! İyice bak!’ buyurdu.2011

Halbuki, ben onu unutmuştum!

Çevrelenen halkın arka tarafına geçtim.

Resûlullah, ridasını sırtından indirdi.2012

Bir de ne göreyim: iki omuzunun kürek kemiği arasında, kulak kıkırdak kemiği yumuşaklığında, büyükçe bir ben mühür!”2013

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’te Yaptığı En Son Bereket Duası

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’ten ayrılmak üzere derlenip toparlandığı sırada, azıklar tükenmiş, mücahidler sıkıntıya düşmüşlerdi.

Bunun üzerine, bazıları Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelerek:2014

“Yâ Rasûlallah! Bize izin versen de, su taşıdığımız develerimizi boğazlasak; onların hem etini yesek, hem de yağlarını sızdırsak olmaz mı?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur! Öyle yapınız!” buyurdu.2015

Kendilerine böyle izin verilip develerini kesmeye hazırlandıkları sırada, Hz. Ömer yanlarına vardı.

Onlara develerini kesmekten el çekmelerini söyledikten sonra, Hz. Ömer, Peygamberimiz Aleyhisselâmın çadırına varıp yanına girdi ve:

“Yâ Rasûlallah! Halkın bindikleri develeri kesip yemelerine izin mi verdin?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Uğradıkları açlıktan, bana şikâyetlendiler. Ben de, birbirlerine yoldaş olup ev halklarına kafile halinde dönecek olan her cemaate, geride kalan develerine nöbetleşe binmek şartıyla bir-iki deve boğazlamalarına izin verdim” buyurdu.2016

Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah! Mücahidler böyle yaparlarsa, üzerlerine binilecek hayvan azalır.2017

Yâ Rasûlallah! Sen böyle yapma!

Mücahidlerin develeri ne kadar çok olursa, iyi olur.

Hem, bugün, develer çok zayıflamış bulunuyor.2018

Sen onlara azıklarından arta kalanları getirt, biraraya toplat! Onların üzerine bereket duası yap!2019

Yüce Allah herhalde senin duanı kabul2020 ve o yiyeceklere bereket ihsan buyurur” dedi.2021

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur!” buyurdu.2022

Peygamberimiz Aleyhisselâmın münadisi:

“Herkes azıklarından yanında artan fazlasını getirsin!” diyerek seslendi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, deri bir yaygı getirilmesini emretti.

Getirilip yere serildi.2023

Kimisi bir avuç hurma,2024

Kimisi bir avuç un, sevık,2025

Kimisi bir avuç darı,2026

Kimisi de ufak tefek kırıntısı... getirdi.2027

Getirilenler, yaygının üzerine ayrı ayrı, cins cins konuldu.2028

Toplanan şeylerin hepsi azıcıktı.2029

Peygamberimiz Aleyhisselâm kalkıp abdest aldı. İki rekat namaz kıldıktan sonra, bu yiyecekleri bereketlendirmesi için Yüce Allah’a dua etti, geri döndü.2030

“Onlardan, kaplarınıza alınız!” buyurdu.2031

Peygamberimiz Aleyhisselâmın münadîsi:

“Yiyeceklere geliniz! Ondan, ihtiyacınız olanı alınız!” diyerek seslendi.

Herkes kabını getirip doldurdu.2032

Bazıları:

“Ben bir ekmek kırıntısı ve bir avuç hurma getirmiştim. Yaygının üzerindekilerin bereketlendiğini gördüm. İki dağarcık götürdüm. Birine sevık, diğerine ekmek doldurdum. Elbiseme de un aldım. Medine’ye gelinceye kadar bize yetti” diyordu.

Ordugâhta yiyecek doldurmadık kap bırakmadılar!2033

Son nefeslerine kadar susayıncaya dek de, azıklardan yediler.

Yaygının üzerinden en son alınan, kalan ise, onun üzerine ilk önce konulmuş olan kadardı!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ayakta dikilerek:

“Ben, Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına, kendimin de Allah’ın kulu ve resûlü olduğuma şehadet ederim!2034

Bir kul, şüphesiz olarak Allah’a bu iki şehadetle kavuşursa, o, Cennete girmekten men olunmaz!” buyurdu.2035

Tebük’ten Medine’ye Dönüş

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Tebük’te ondokuz gece kadar,2036 veya yirmi gece2037 yirmi gün2038 oturdu. Tebük’ten ileri geçmedi.2039 İslâm mücahidleriyle birlikte oradan ayrılıp Medine’ye yöneldi.2040

Münafıkların Peygamberimiz Aleyhisselâma Tuzak Kurmaları

Peygamberimiz Aleyhisselâm Medine’ye doğru ilerlerken,2041 yolun bir kesiminde münafıklardan bazıları dar boğazda tuzak kurup Peygamberimiz Aleyhisselâmı düşürmeyi aralarında tasarladılar.2042

Bunun için hazırlandılar, peçelendiler, maskelendiler.2043

Onların yapmak istedikleri şey Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verildi.

Yokuşa, boğaza erişildiği ve mücahidler de birlikte oradan gitmek istedikleri zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm onlara:

“Siz vadi yolunu tutunuz! Orası sizin için daha kolay, daha geniştir!” buyurdu2044 ve:

“Resûlullah yokuş, boğaz yolunu tutmuş bulunuyor. Hiç kimse o yolu tutmayacak!” diye nida ettirdi.2045

Mücahidler, vadi içine doğru gittiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yokuş yoldan giderken, devesinin yularından çekmesini Ammar b. Yâsir’e, devesinin arkasından sürmesini de Huzeyfe b. Yeman’a emretti.2046

Peygamberimiz Aleyhisselâmın devesinin yularını Huzeyfe b. Yeman’a çektirdiği ve devesini arkasından Ammar b. Yâsir’e sürdürdüğü2047 ve bunu nöbetle yaptırdığı da rivayet edilir.2048

Peygamberimiz Aleyhisselâmın, devesinin üzerinde giderken uyuklamaya başladığı sırada, arkalarından gelen bazı kimselerin:

“Onu hayvanından bir düşürebilsek boynu kırılır, biz de kendisinden kurtulur, rahatlaşırız!” dediklerini işiten Huzeyfe b. Yeman, hemen yüksek sesle Kur’ân-ı Kerîm okuyarak Peygamberimiz Aleyhisselâmı uyandırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kim bu?” diye sordu.

Huzeyfe b. Yeman:

“Huzeyfe!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Arkadakilerin söylediklerini işittin mi?” diye sordu.

Huzeyfe b. Yeman:

“Evet! İşittim! Zaten onlarla senin arana bunun için girip yürüdüm!” dedi.2049

Peygamberimiz Aleyhisselâm, o münafıkların yüzgeri edilmelerini emretti.

Huzeyfe b. Yeman, dönüp onların hayvanlarının yüzlerine elindeki değnekle çarpıverip durunca,2050 hayvanlar geri döndüler.

Allah onların kalblerine korku düşürdü.

Kurdukları tuzağın Peygamberimiz Aleyhisselâma açıklandığını sandılar. Hemen yokuştan inip halk arasına karıştılar.2051

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Huzeyfe b. Yeman’a:

“Bu süvarilerden herhangi birini tanıyabildin mi?” diye sordu.

Huzeyfe:

“Yâ Rasûlallah! Hayvanların filana, filana ait olduğunu tanıdımsa da, adamlar yüzlerini örttükleri ve gece de karanlık olduğu için, kendilerini iyice göremedim, teşhis edemedim” dedi.2052

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ammar b. Yâsir’e de:

“Sen o cemaati tanıyabildin mi?” diye sordu.

“Bindikleri hayvanların hepsini tanıdım. Fakat, üzerindekiler maskelenmiş idiler!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlar ne yapmak istiyorlardı?” diye sordu.

Ammar b. Yâsir:

“Allah ve Resûlü daha iyi bilir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlar devesini ürkütüp Resûlullahı düşürmek istiyorlardı!2053

Onlar benimle birlikte biraz gidip dar boğaz yokuşuna varınca beni oradan aşağı yuvarlama tuzağı kurmuşlardı!2054

Allah bana onların ve babalarının isimlerini haber verdi. Ben onları sana bildireyim.2055 Onlar, filan, filan kişilerdir!” diyerek o münafıkların isimlerini birer birer saydıktan sonra, “Bunu sakın hiç kimseye haber verme!” buyurdu ve:

“Ey Allah’ım! Onları debîle ile vur!” diyerek dua etti.

Huzeyfe ile Ammar:

“Debîle nedir?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O öyle bir ateş alevidir ki; onlardan birinin kalb damarının üzerine düştü mü, onu muhakkak öldürür.2056

O, ateşten bir kandildir ki, onların omuzlarında meydana gelip, sıcaklığı göğüslerini sarar!2057

Ashabın içinde oniki münafık var! Onların içinde de sekizi vardır ki, bir alev parçası kendilerinin hakkından gelir! Deve iğne deliğine girmedikçe, onlar Cennete giremez ve onun kokusunu bile duyamazlar! Onlar, dünyada da, şahitler dikileceği ahiret gününde de Allah’a ve Resûlüne harp açmış kişilerdir!” buyurdu.2058

Peygamberimiz Aleyhisselâmın oniki münafıktan dördü hakkında buyurduğu şey, akılda tutulamamıştır.2059

Münafıklar yokuşta Peygamberimiz Aleyhisselâmın devesini ürküttükleri zaman, devenin üzerinden kamçı, ip gibi şeyler yere düşmüş, Hamza b. Amr el-Eslemî tarafından toplanmıştı.2060

Sabaha çıkılınca, Useyd b. Hudayr:

“Yâ Rasûlallah! Dün gece seni vadi yoluna girmekten alıkoyan ne idi?

Oysa ki, bu yol, boğaz ve yokuş yoldan daha rahat ve kolay idi?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yâ Ebâ Yahya! Dün gece münafıkların yapmak istedikleri şeyi biliyor musun?

‘Dar boğazda, yokuşta onu gece karanlığı bürüyünceye kadar izleyelim!’ dediler.

Karanlık basınca, devemin yular ve kolanını kesecekler, üzerinden beni yere düşürünceye kadar, ona vurup duracaklardı!” buyurdu.

Useyd b. Hudayr:

“Yâ Rasûlallah! Konakladıkları zaman, halkı topla!

Bu cinayete teşebbüs etmiş olan adamlarını öldürmelerini her kabileye emret! Onlar kendi kabilelerinden olan adamları öldürsünler!

İstersen, onların kimler olduğunu bana bildir!

Seni hak (din ve Kitab)la peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki; çok geçmez, onların başlarını keser, sana getiririm!

Eğer onlar Nabt oğulları içinde bulunuyorlarsa, senin adına, onların da hemen hakkından gelirim!

Hazreclerin ulu kişisine, büyüğüne de emret! O da, senin adına, kendi taraflarındaki kişilerin hakkından gelir!

Yâ Rasûlallah! Bunlar gibi kişiler, yaptıklarıyla bırakılacaklar mı?!

Onlar bugün az, hakîr ve düşkün durumdadırlar.

İslâmiyet ise yayılmış, yerleşmiş bulunuyorken, biz daha ne zamana kadar onların yüzüne güleceğiz?!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Halkın ‘Müşriklerle arasındaki savaş sona erince, Muhammed ashabını öldürmeye, el uzatmaya başladı!’ diye yaygara koparmalarını sevimsiz görüyor, hoş görmüyorum!” buyurdu.

Useyd b. Hudayr:

“Yâ Rasûlallah! Bunlar senin ashabın değiller ki!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlar ‘Lâ ilâhe illallah’ diyerek şehadetlerini açıklamış değiller mi?” diye sordu.

Useyd b. Hudayr:

“Evet! Ama bu onlar için gerçek şehadet değil ki!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Biz onları öldürmekten men edilmiş bulunuyoruz!” buyurdu.2061

Dırâr Mescidinin Ne İçin, Ne Zaman Yapıldığı ve Ne İçin, Ne Zaman Yakılıp Yıkıldığı

Peygamberimiz Aleyhisselâm Medine’ye hicret ettiği zaman, Medine’de Dubay’a oğullarından Ebu Âmir b. Sayfî diye anılan bir adam bulunuyordu.2062

Kendisi Cahiliye devrinde ruhbanlığa, Allah adamlığına özenir, ruhban elbisesi giyerdi.

Baş münafık Abdullah b. Übeyy b. Selûl de, bu Ebu Âmir’in halasının oğlu idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Allah tarafından peygamber olarak gönderilince, Ebu Âmir’in kıskançlığı ve azgınlığı tuttu.2063

Peygamberimiz Aleyhisselâm Medine’ye hicret edip gelince, Ebu Âmir, kendisi onbeş veya elli kişiyi yanına alarak Mekke’ye gitti.2064

Bedir savaşında müşriklerin yanında Peygamberimiz Aleyhisselâmla çarpıştı.2065

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona “Fâsık” adını taktı.

Ebu Âmir müşrikleri Uhud,2066 Hendek savaşı için de ayaklandıranlar ve Peygamberimiz Aleyhisselâmla çarpışanlar arasında bulundu.2067

Mekke fethedilince, Ebu Âmir Taif’e, Taifliler Müslüman olunca da Şam’a gitti.2068

Ebu Âmir Fâsık, Kuba köyündeki münafıklara:

“Ben, bu mirbed’inize (Kuba Mescidine) giremem! Muhammed’in ashabı beni görürler ve bana hoşlanmadığım bir şey eriştirirler!” dedi.

Münafıklar:

“Biz bir mescid yaparız. Sen onun içinde yanımızda oturur, konuşursun!” dediler.2069

Ebu Âmir Fâsık:

“Öyleyse, siz kendi mescidinizi yapın!

Gücünüz yetebildiği kadar kuvvet ve silah hazırlayın!

Ben de, Rum hükümdarı Kayser’e gideceğim. Rumlardan asker getirip Muhammed’i ve ashabını Medine’den çıkaracağım!” dedi.2070

Ebu Âmir Fâsık, Sakîflerden İbn Balin ve Kayslardan da Alkame b. Ulâse ile birlikte Rum Kayserinin yanına varıp Hıristiyan oldu ve orada kaldı.

Alkame ile İbn Balin ise, geri dönüp Peygamberimiz Aleyhisselâma bey’at ederek Müslüman oldular.

Kuba münafıkları, önceleri Kuba Mescidinde mü’minlerle birlikte namaz kılıp dururlarken, aralarında:

“Ebu Âmir, Rum Kayserinin yanından gelip içinde namaz kılacak” diye Dırâr Mescidini yapıp, kendi cemaatleriyle mü’min ve Müslümanların arasını ayırmak istediler.2071

Dırâr Mescidini yapanlar şu münafıklardı:

1. Benî Ubeyd b. Zeydlerden Hizam b. Halid.

Kendisi Amr b. Avf oğullarından olup, evinden, muhalefet ve düşmanlık mescidi olan Dırâr Mescidine çıkılırdı.

2. Benî Ümeyye b. Zeydlerden Sa’lebe b. Hâtıb,

3. Benî Dubay’a b. Zeydlerden Muattib b. Kuşeyr,

4. Benî Dubay’a b. Zeydlerden Ebu Habibe b. Ez’ar,

5. Benî Amr b. Avflardan Sehl b. Huneyf’in kardeşi Abbâd b. Huneyf,

6. Benî Dubay’alardan Câriye b. Amir,

7. Zeyd b. Câriye,

8. Mücemmi’ b. Câriye,

9. Benî Dubay’alardan Nebtel b. Hâris (Vâkıdî’ye göre; Abdullah b. Nebtel),

10. Benî Dubay’alardan Behzec (Vâkıdî’ye göre: Yezid b. Câriye),

11. Benî Dubay’alardan Bicad b. Osman,

12. Ebu Lübabe b. Abdulmünzir’in cemaatinden, Benî Ümeyye b. Zeydlerden Vedia b. Sâbit.2072

Bunlardan Mücemmi’ b. Câriye, Dırâr Mescidi cemaatinin imamı idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yular Hizam’dan daha iyidir! Kamçı da Bicad’dan daha iyidir!” buyurmuştur.

Abdullah b. Nebtel, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelir, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan işittiği sözleri münafıklara ulaştırırdı.

Cebrail Aleyhisselâm:

“Yâ Muhammed! Münafıklardan bir adam senin yanına gelip sözlerini dinledikten sonra münafıklara götürüyor!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hangisidir bu?” diye sordu.

Cebrail Aleyhisselâm:

“Çok saçlı, kara tenli, gözleri bakır tencere gibi kızıl, ciğeri merkep ciğeridir! Bakarken şeytanın gözüyle bakar!” dedi.2073

Dırâr Mescidini yaparlarken, Peygamberimiz Aleyhisselâm, Behzec’e:

“Yazıklar olsun sana! Şu gördüğüm şeyle sen ne yapmak istiyorsun?” diye sormuş, o da:

“Yâ Rasûlallah! Vallahi, iyilikten başka bir şey istemiyorum!” demişti.2074

Ebu Lübabe b. Abdulmünzir de, münafık olmadığı halde, kötü niyetle yapıldığını bilmediği için, Dırâr Mescidi yapılırken onlara kereste yardımında bulunmuştu.2075

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’e gitmek üzere hazırlandığı sırada, Dırâr Mescidinin kurucularından bazıları (Vâkıdî’ye göre; Muattib b. Kuşeyr, Sa’lebe b. Hâtıb, Ebu Habibe b. Ez’ar ve Abdullah b. Nebtel b. Hâris), kendilerinin arkadaşlarından arkada kalanları da temsil ettiklerini söyleyen beş kişilik bir temsilci heyeti olarak gelip:

“Yâ Rasûlallah! Yağmurlu ve kışlı gecelerde hasta ve hâcet sahibi olanların içinde namaz kılmaları için bir mescid yapmış bulunuyoruz.2076

Sel geldiği zaman, vadi ile aramızı kesiyor! Kuba Mescidi ile aramıza engel oluyor.

Namazımızı kendi mescidimizde, sel çekilip gidince de, onlarla birlikte kılacağız.2077

Senin gelip mescidimizin içinde bize namaz kıldırmanı arzu ediyoruz!” demişlerdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Ben şimdi sefere çıkmak üzere ve meşgul bulunuyorum!

Seferden dönüp gelecek olursak, Allah da dilerse, yanınıza gelir, onun içerisinde size namaz kıldırırız!” buyurmuştu.2078

Âsım b. Adiyy der ki:

“Peygamber Aleyhisselâmla Tebük’e gitmeye hazırlanmıştık.

Abdullah b. Nebtel ile Sa’lebe b. Hâtıb’ı, Dırâr Mescidinin oluğunu düzeltirlerken görmüştüm.

İşlerinden boşalınca, bana:

‘Ey Âsım! Resûlullah Aleyhisselâm seferden döndüğü zaman bunun içerisinde namaz kılmayı bize va’d etti’ dediler.

Ben, kendi kendime:

‘Vallahi, şu mescidi, nifakla tanınmış münafıktan başkası yapmaz!’ demiştim.

Onu Ebu Habibe b. Ez’ar çatmıştı.

Oraya Hizam b. Halid’in evinden çıkılırdı.

Vedia b. Sabit de onlar arasında idi.

Halbuki, Resûlullah Aleyhisselâmın eliyle yapmış olduğu mescid, orada idi. Cebrail Aleyhisselâm, Beytullah’ın bulunduğu tarafı işaret etmek suretiyle ona kurdurmuştu.

‘Vallahi, biz dönünceye kadar, Dırâr Mescidini yeren, onun yapımında söz ve iş birliği yapmış ve yardım etmiş olanları yeren Kur’ân âyeti iner!’ demiştim.2079

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Tebük’ten dönüp Medine’ye gelirken, Zî Evan’da konakladı. O sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâma vahiy geldi.”2080 İnen âyetlerde şöyle buyuruldu:

“Bir de, zarar vermek için, mü’minler arasına ayrılık sokmak için, bundan önce Allah ve Allah’ın Resûlü ile harp edenin2081 gelmesini beklemek için bir bina yapıp onu mescid edinenler ve ‘Bununla, iyilikten başka bir şey kastetmedik!’ diye muhakkak yemin edecek olanlar vardır.

Allah tanıklık eder ki; onlar şeksiz şüphesiz yalancıdırlar!

Sen onun (o binanın) içerisinde hiçbir vakit namaza durma!

Tâ ilk gününde temeli takvâ üzerine kurulan mescid, senin içinde kıyama durmana elbette daha lâyıktır.

Orada tertemiz olmalarını arzulamakta olan er kişiler vardır!

Allah çok temizlenenleri sever.

Binasını Allah korkusu ve rızası üzerine kuran kimse mi hayırlıdır, yoksa yapısını yıkılacak bir yerin kıyısına kurup da, onunla birlikte kendisi de Cehennem ateşine çöküp giden kimse mi?

Allah zâlimler gürûhuna hidayet vermez!

Onların kurdukları bina, kalblerinde temelli bir şekke ve nifaka sebep olacaktır. Meğer ki, kalbleri ölümle parçalanmış olsun!

Allah herşeyi bilen, her yaptığını yerli yerince yapandır.”2082

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Salim b. Avfların kardeşi Malik b. Duhşum ile Benî Aclanların kardeşi Ma’n2083 b. Adiyy’i çağırdı ve:

“Şu halkı zâlim olan mescide gidiniz de, yakınız, yıkınız onu!” buyurdu.

Malik b. Duhşum’la Ma’n b. Adiyy acele gittiler.

Salim b. Avf oğullarının mahallesine (mescidine) vardılar.2084

Salim b. Avf oğulları, Malik b. Duhşum’un kabilesi halkı idi.2085

Malik b. Duhşum, Ma’n b. Adiyy’e:

“Ev halkımdan alacağım ateşle senin yanına gelinceye kadar, beni burada bekle!” dedi ve ev halkının yanına vardı.

Yapraklı hurma dallarından bir dal aldı, onu ateşledi,

Sonra, Ma’n’la birlikte koşarak Dırâr Mescidine vardılar.2086

Vakit akşamla yatsı arası idi.2087 O sırada Dırâr Mescidi cemaati içeride,2088 imam Mücemmi’ b. Câriye de Dırâr Mescidinin kapısının önünde bulunuyordu.

İbn Adiyy:

“Onların kulaklarını kurt kulakları gibi yukarıdan bize diktiklerini hâlâ unutmamışımdır!” demiştir.2089

Dırâr Mescidi yakılıp yıkılınca, münafık cemaati de dağıldılar.2090

Tebük Seferine Katılanlarla Mazeretleri Sebebiyle Katılamayanların Me’cur Olmaları

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hamd olsun Allah’a ki, bu seferimizde bizi yeterince nasiplendirdi” buyurdu2091 ve Medine’ye yaklaştığı sırada da;

“Medine’de öyle cemaatler var ki, sizin gittiğiniz hiçbir yer, geçtiğiniz hiçbir vadi yoktur ki, onlar da o vadiye geçmiş gibi olmasınlar!” buyurunca:

“Yâ Rasûlallah! Onlar Medine’de idiler!2092 Nasıl bizimle birlikte olabilirler?” diye sordular.2093

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onları Medine’de ancak mazeretleri tutup alıkoymuştu” buyurdu.2094

Medine ve Uhud Dağı Sevgisi ve Medinelilerin Hayırlıları

Ebu Humeyd es-Sâidî der ki:

“Tebük gazvesinden Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte dönerken,2095 Medine’nin üzerinde geldiğimizde, Peygamber Aleyhisselâm:

‘İşte Tâbe!’2096

Uhud dağına bakınca da:2097

‘İşte, bu da Uhud!2098 O bir dağdır ki,2099 bizi sever! Biz de onu severiz!’ buyurdu.2100

‘Size Ensar evlerinin hayırlılarını da haber vereyim mi?’ diye sordu.

‘Evet! Haber ver yâ Rasûlallah!’ dedik.2101

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ensar evlerinin hayırlısı Neccar oğullarının evleridir!2102

Sonra, Hâris b. Hazrec oğullarının evleridir!2103

Sonra, Sâide oğullarının evleridir!

Ensar evlerinin hepsinde hayır vardır!’ buyurdu.”2104

Medine’deki Müslümanların Peygamberimiz Aleyhisselâmı Karşılamaya Çıkmaları

Medine’deki büyük küçük bütün Müslümanlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmı Seniyetü’l-vedâ’da karşıladılar.2105

O zaman altı yaşında olan Sâib b. Yezid de, Peygamberimiz Aleyhisselâmı karşılamak çin Seniyetü’l-vedâ’ya kadar giden çocuklar arasında idi.2106

İhmalcilik Yüzünden Tebük Seferine Çıkamayan Mü’min ve Müslümanlar

Mü’min ve Müslüman olduklarında hiç şüphe bulunmadığı halde, ihmalcilikleri yüzünden Tebük seferine Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte çıkamayan:

1. Benî Selimelerin kardeşi Ka’b b. Malik,

2. Benî Amr b. Avfların kardeşi Mürâre b. Rebi’,

3. Benî Vâkıfların kardeşi Hilâl b. Ümeyye,

4. Benî Salim b. Avfların kardeşi Ebu Hayseme gibi mü’min ve Müslümanlar da vardı.2107

Hilâl b. Ümeyyetü’l-Vâkıfî der ki:

“Vallahi, ben dinimde şek ve şüpheye düşüp seferden geri kalmış değildim.

Ben dayanıklı bir deve satın alabilecek güçte idim.

‘Bir deve satın alayım’ dedim.

Mürâre b. Rebi’ bana rastladı ve bana:

‘Ben deve satın alabilecek güçte bir kimseyim, bir deve satın alıp gideceğim’ dedi.

Kendi kendime:

‘İşte bana arkadaş! Ona yoldaş olurum!’ dedim.

Aramızda:

‘Yarın sabaha çıktığımızda iki deve satın alalım, Peygamber Aleyhisselâma yetişip katılalım. Bu fırsat kaçırılmaz!’ dedik.

Bugün yarın derken, günlerce geciktik durduk.

Resûlullah Aleyhisselâm ise, beldeleri aşıp gitti.

‘Artık bu zaman gidecek zaman değildir!’ dedim.

Hiçbir ev içinde veya dışında, ya özürlü olarak, ya da münafıklığı açıklanarak geri kalanlardan başka bir kimse göremiyor, durumuma üzülerek geri dönüyordum.”2108

Ka’b b. Malik de; Akabe’de Peygamberimiz Aleyhisselâma bey’at edenler arasında bulunduğunu, Bedir gazasıyla Tebük gazasından başka, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yaptığı gazaların hiçbirinden geri kalmadığını bildirdikten sonra, der ki:

“Tebük seferinden geri kalışıma gelince; ben, o gazadan geri kaldığım sırada olduğu kadar, hiçbir zaman, güce ve kolaylığa sahip olmadım.

Vallahi, hiçbir vakit, yanımda iki devem birarada toplanmamıştı. Fakat, bu gaza sırasında ise, iki devem birarada toplanmıştı.

Resûlullah Aleyhisselâmın; Tebük gazasına kadar herhangi bir gazaya çıkmak istediği zaman başka şekilde anlaşılacak bir dil kullanarak maksadını gizlemek, âdeti idi.

Tebük gazasında ise, çok şiddetli sıcaklarda, çok uzak ve tehlikeli bir yolculuğu ve çok sayıdaki bir düşmanla karşılaşmayı göze almak gerektiği için; Müslümanlar ihtiyaçlarını ona göre hazırlasınlar diye, maksadını açıklamış, gitmek istediği yeri haber vermişti.

Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte sefere çıkan Müslümanlar da pek çoktu.

Mücahidlerin künyelerini divan defteri almıyordu.

Bu gazada, Allah tarafından vahiy gelmedikçe Resûlullahın bilemeyeceğini sananlardan başka, hiç kimse, gizlenmek, bulunmamak istemiyordu.

Resûlallah Aleyhisselâm, bu gazaya, meyvelerin yetişip güzelleştiği, ağaç gölgelerinin hoşa gittiği ve ona yönelindiği bir zamanda çıkmıştı.

Resûlullah Aleyhisselâmla Müslümanlar, bu gaza için hazırlanmaya başladılar.

Ben de, onlarla birlikte, yol hazırlığını görmek üzere sabahleyin evden çıkıp dolaşır, hiçbir iş görmeden akşam üzeri döner gelirdim.

Kendi kendime:

“Hazırlanmaya gücüm ve vaktim var!’ derdim.

Bu ihmalcilik bende sürdü gitti.

Nihayet, bir sabah, Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte Müslümanlar birden yola çıkıvermişlerdi!

Halbuki, ben daha sefer hazırlığından hiçbir hazırlık görmemiştim. Kendi kendime:

‘Bir veya iki gün sonra, ben de hazırlanır, onlara yetişir, katılırım!’ dedim.

Tebük mücahidleri Medine’den ayrıldıktan sonra, sabahleyin, hazırlık görmek için çıktım. Yine, hiçbir iş göremeden geri döndüm.

Bu hal bende devam etti durdu.

Nihayet, mücahidler birbirleriyle yarışırcasına hızla yol alarak gittiler.

Arkalarından gideyim de, onlara yetişeyim diye niyetlenmiştim. Keşke bunu yapsaydım. Yapamadım! Bana bu da nasip ve müyesser olmadı.

Resûlullah Aleyhisselâm Tebük gazasına gittikten sonra çıkıp halk içinde dolaşırken beni en çok üzen, tasalandıran şey, ya üzerlerinde münafık damgası bulunanlardan, ya da Yüce Allah’ın özürlü saydığı kimselerden başkasını göremeyişim idi!

Resûlullah Aleyhisselâm, Tebük’e varıncaya kadar, beni hiç anmamış!

Tebük’te, Müslümanlar arasında oturduğu sırada:

‘Ka’b b. Malik ne yapıyor?’ diye sorunca, Benî Selimelerden bir adam, ki Abdullah b. Üneys’tir:

‘Yâ Rasûlallah! Onu iki parça bürdesi içinde iki tarafa bakınması tutmuş, alıkoymuştur!’ demiş.

Muaz b. Cebel, ona:

‘Sen ne kadar kötü bir şey söyledin!

Vallahi, yâ Rasûlallah! Biz onun hakkında hayırdan, iyilikten başka bir şey bilmiyoruz!’ demiş.

Resûlullah Aleyhisselâm ise, susmuş, bir şey buyurmamış.2109

Resûlullah Aleyhisselâmın Tebük’ten mücahidlerle birlikte Medine’ye yönelip gelmek üzere bulunduğunu işitince, beni üzüntü sardı.

Artık bir yalan düşünmeye başladım.

Kendi kendime:

‘Acaba ne söylesem Resûlullahın gazabından kurtulabilirim!’ diyor ve ailem halkından görüş sahibi olanların hepsinden, bu hususta yardım diliyordum.

‘Resûlullah Aleyhisselâmın Medine’ye gelmesi yaklaştı!’ denilince, benden o boş düşünceler uzaklaştı.

Ben, hiçbir zaman, doğruluktan başka bir şeyle bundan kurtulamayacağımı anladım. Doğruyu söylemeye karar verdim.

Nihayet, Resûlullah Aleyhisselâm sabahleyin Medine’ye geldi.

Resûlullah Aleyhisselâm, bir seferden döndüğü zaman, ilk önce Mescide varıp orada iki rekat namaz kılar, sonra da halk ile otururdu.

Bu seferde de öyle yapıp oturduğu sırada, Tebük seferinden geri kalanlar kendisinin yanına gelerek özür dilemeye ve özürlerini yeminle desteklemeye başladılar.

Onlar seksenden fazla kişi idiler.

Resûlullah Aleyhisselâm, onların dış yüzlerine ve yeminlerine bakarak özürlerini kabul ve içyüzlerini Allah’a havale etti.2110

Hummalı ve hastalıklı olduklarını ileri sürerek kendisinden özür dilemiş olan bu kişilere acıdı.2111 Bey’atlarını kabul etti.2112 Kendileri için Allah’tan mağfiret de diledi.2113

O sırada, ben de Resûlullahın huzuruna vardım.

Kendisine selam verdiğim zaman, bana gazaplı bir gülümseyişle gülümsedikten sonra:

‘Gel!’ buyurdu.

Yürüyerek yanına vardım ve önüne oturdum.

Bana:

‘Seni geride bırakan nedir?

Sen bana yardım etmek üzere Akabe’de sırtına bey’at yüklenmiş değil miydin?’ diye sordu.2114

‘Evet,2115 yâ Rasûlallah!2116 Ben vallahi sizden başka şu dünya halkından kimin yanında otursam, ileri süreceğim özürle muhakkak onun gazabından kurtulabileceğimi umarım.

Çünkü, ben tartışmada mantıklı ve düzgün konuşma gücü verilmiş bir kimseyimdir.

Fakat, vallahi şunu da iyi biliyorum ki; eğer bugün ben sizi benden hoşnut edecek yalan bir söz söyleyecek olursam, çok sürmez, Allah yalanımı ortaya çıkarır, seni hakkımda gazaplandırır.

Eğer seni hakkımda gazaplandıracak söz söylersem, herhalde bu husustaki kusurum için, Allah’ın affını umarım. Hayır! Vallahi, benim için, ileri sürülebilecek hiçbir özür yoktur! Vallahi, ben senden geri kaldığım zamanda olduğu kadar, hiçbir zaman, sefer için daha güçlü ve daha kolaylıklı değildim!’ dedim.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘İşte, Ka’b doğru söyledi! Kalk! Allah senin hakkında hükmünü verinceye kadar bekle!’ buyurdu.

Kalktım. Evime gelirken, Benî Selimeden bazı kişiler benimle birlikte geldiler ve bana:

‘Vallahi, biz seni, bundan önce, bir günah işlemiş kimse olarak bilmiyoruz. Ne çare ki, sen seferden geri kalan kişilerin özür diledikleri şekilde özür dilemedin, çok aciz duruma düştün!? Halbuki, Resûlullah Aleyhisselâmın senin hakkındaki mağfiret dileği, günahını bağışlatmaya yeterdi!’ dediler.

Vallahi, Selime oğulları beni kınamaya o kadar devam ettiler ki, nihayet, Resûlulah Aleyhisselâmın yanına dönmek, kendimi yalanlamak istedim! Sonra, onlara:

‘Bu duruma düşen,2117 benden başka,2118 benimle birlikte2119 bir kimse var mıdır?’ diye sordum.

Onlar:

‘Evet! İki kişi daha vardır.

Onlar da, Resûlullaha söylediğin sözün benzerini söylediler.

Resûlullah tarafından, onlara da, sana söylendiği gibi söylendi’ dediler.

‘Kimdir onlar?’ diye sordum.

‘Mürâre b. Rebi’ ile Hilâl b. Ümeyye!’ dediler.

Bu iki zâtın salih ve kendileri örnek tutulacak kişiler olduklarını,2120 Bedir savaşında bulunduklarını2121 bana hatırlattılar.2122

Tereddütten vazgeçtim.2123 Sustum.2124

Muaz b. Cebel ile Ebu Katâde’ye rastladım.

Bana:

‘Sen arkadaşlarının sözlerini dinleme! Doğruluk üzerinde dur!

İnşaallah, Allah senin için bir genişlik, bir çıkar yol yaratır.

Özür sahiplerine gelince; eğer onlar özürlerinde sâdık iseler, Allah onların özürlerini kabul eder ve bunu Peygamberine bildirir’ dediler.2125

Resûlullah Aleyhisselâm, kendisinden seferde geri kalanlardan işte şu üçümüzle konuşmaktan Müslümanları nehyetti.

Halk da bizden çekindiler ve bize karşı yüzlerini ekşittiler.

Nihayet, bana yeryüzü yabancılaştı! O artık benim tanıdığım yer değildi!

Bu hal üzere elli gün kaldık!

İki arkadaşıma gelince, onlar da halktan çekildiler. Evlerinde oturdular.2126 Ağladılar durdular.2127

Ben onların daha genci, daha güçlü ve dayanıklısı idim.

Bunun için, ben dışarı çıkar, namazda Müslümanların yanında bulunur, çarşı ve pazarları dolaşırdım.

Fakat, hiç kimse bana söz söylemezdi.

Namazdan sonra, Resûlullah Aleyhisselâmın meclisine varıp kendisine selam verir ve içimden:

‘Acaba selamıma mukabele için dudaklarını oynatır mı, yoksa oynatmaz mı?’ derdim.

Sonra, namazı onun yakınında kılar, kendisine bakmak için fırsat kollardım.

Ben namazıma yöneldiğim zaman, o bana doğru döner, fakat ben ona doğru bakınca o benden yüzünü çevirirdi!

Halkın da bana karşı böyle2128 cefalarını açığa vurmalarının,2129 beni terketmelerinin2130 uzayıp gittiği bir sırada idi ki, gidip Ebu Katâde’nin bahçe duvarına tırmandım.

Kendisi, amcamın oğlu ve bana halkın en sevgilisi idi.

Selam verdim. Fakat, o vallahi selamımı almadı.

Kendisine:

‘Ey Ebu Katâde! Sana Allah adına and veriyorum! Sen benim Allah’ı ve Allah’ın Resûlünü sevdiğimi biliyor değil misin?’ dedim.

Sustu.

Andımı tekrarladım.2131

‘Ey Ebu Katâde! Sana Allah adına and veriyorum! Sen benim Allah’ı ve Allah’ın Resûlünü sevdiğimi biliyor değil misin?’ dedim.2132

Yine sustu.

Üçüncü olarak andımı tekrarlayınca:

‘Allah ve Resûlü daha iyi bilir!’ dedi.

Bunun üzerine, gözlerimden yaş boşandı.

Hemen sıçrayıp kalktım, bahçe duvarına tırmandım.2133

Ertesi günü, sabahleyin çarşıya kadar gittim.2134

Medine çarşısında gidip durduğum sırada idi ki, Medine’ye buğday satmaya gelen Şam Nebatîlerinden bir Nebatî:

‘Ka’b b. Malik’i bana kim gösterir?’ diye soruyordu.

Halk bana işaret ederek beni ona gösterdiler.

Nebatî yanıma geldi ve Gassan kralı2135 Hâris b. Ebi Şimr veya Cebele b. Eyhem tarafından2136 ipek bir bez parçasına2137 yazılmış bir yazıyı bana verdi.2138

Ben kâtip idim, okur yazardım.2139

Mektuba bakınca şöyle denildiğini gördüm:

‘Bundan sonra derim ki; bana haber verilmiş bulunduğuma göre, sahibin sana eziyet ediyormuş!

Allah seni ne horlanacak, ne de zayi edilecek bir mevkide yaratmıştır.

Sen hemen bizim yanımıza gel, kavuş! Biz sana lâyık ihsanı ve iyiliği yaparız!’

Mektubu okuyunca:

‘Bu da, öbürü gibi bir belâ ve ibtilâdır.2140 Benim içine düştüğüm hali haber alan müşriklerden biri, hakkımda umuda düşmüş!’ dedim.2141 Mektubu tandırda yakmaya karar verdim. Hemen götürüp tandıra attım ve yaktım!

Elli günden kırk günü geçince, Resûlullah Aleyhisselâmın elçisi yanıma gelip:

‘Resûlullah Aleyhisselâm sana kadınından ayrı durmanı emrediyor!’ dedi.

‘Kadınımı boşayacak mıyım? Yoksa ne yapacağım?’ diye sordum.

Elçi:

‘Hayır! Kadınından ayrı bulun, ona yaklaşma!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm, iki arkadaşıma da, bunun gibi haber göndermişti.2142

Resûlullahın elçisi Huzeyme b. Sabit’ti.2143

Kadınıma:

‘Haydi, kendi aile halkının yanına git!

Allah şu iş hakkındaki hükmünü bildirinceye kadar, onların yanında bulun’ dedim.2144

Hilâl b. Ümeyye salih bir zâttı. Hep ağladı durdu.

Ağlamaktan, kendisinin öleceği sanılıyordu.

Yemekten içmekten kaçınıyor, oruç tutacak olursa iki-üç günü birbirine uluyor, ancak bir yudum su ve biraz süt içiyordu.

Geceleri hep namaz kılıyor, kendisine hiç kimse söz söylemesin diye dışarı çıkmayıp evinde oturuyordu.

Yeni doğmuş çocuk bile olsa, onunla da, Resûlullah Aleyhisselâmın emrine uymuş olmak için2145 muhatap olmuyordu.

Hilâl b. Ümeyye’nin kadını, Resûlullah Aleyhisselâma gelerek:

‘Yâ Rasûlallah! Hilâl b. Ümeyye çok yaşlıdır. Gücü kuvveti yitmiştir.

Kendisinin hizmetçisi de yoktur.2146

Ona benden başka arkadaş olacak, iyi bakacak bir kimse de bulunmamaktadır.

Eğer beni bırakır, ona hizmet etmemi uygun görürsen, bırak da hizmet edeyim.2147

Benim ona hizmet etmemi çirkin görür müsün?’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Hayır! Çirkin görmem! Fakat, o sana yaklaşmasın!’ buyurdu.

Kadın:

‘Yâ Rasûlallah! Vallahi, onun bana, hiçbir şeye kımıldayacak hali yok!

Vallahi, bu olan iş olalıdan bugüne dek hiç durmadan ağlıyor!2148

Gece gündüz, sakalından gözyaşları dökülüyor. Gözlerinde aklık belirmiştir.2149 Kendisinin gözlerini kaybedeceğinden korkuyorum!’ dedi.2150

Benim aile halkından bazıları:

‘Resûlullah Aleyhisselâm, Hilâl b. Ümeyye’den kadınının hizmet etmesine izin verdi.

Sen de, kadının için Resûlullahtan izin istesen?’ dediler.

Onlara:

‘Vallahi, ben bu hususta Resûlullahtan izin istemem.

İzin istediğim zaman Resûlullah Aleyhisselâmın bana ne söyleyeceğini bilemem!

Hem ben genç, dinç bir adamım!’ dedim.

Bundan sonra, on gece daha durdum.

Resûlullah Aleyhisselâmın halkı bizimle konuşmaktan men edişinden beri elli gecemiz dolmuştu.

Ellinci gecenin sabahında, sabah namazını kılmıştım.

Evlerimizden bir evin damında,2151 Sel’ dağının arkasında yaptığım çardakta2152 oturuyordum. Öyle bir halde ki, Yüce Allah’ın andığı üzere, bütün genişliğine rağmen yeryüzü başımızı dar gelmekte ve canım son derecede sıkılmakta idi.2153

Tam o sırada, Sel’ dağının üzerinde en yüksek sesiyle bir bağırıcının:

‘Ey Ka’b b. Malik! Müjde!’ diyerek olanca gücüyle bağırdığını işittim.

Hemen secdeye kapandım!

Anladım ki; artık genişlik, ferahlık gelmiştir.

Resûlullah Aleyhisselâm sabah namazını kılınca Allah’ın bizim üzerimize tevbesini, nedametlerimizin kabulünü bildirdi de, halk bizlere müjdelemeye gittiler.

İki arkadaşıma da müjdeciler gitti.

Bana da bir kişi (Vâkıdî’ye göre; Zübeyr b. Avvam) müjdelemek üzere atını sürmüş ve Eslem kabilesinden bir müjdeci (Vâkıdî’ye göre; Hamza b. Amr) de koşup Sel’ dağının üzerine çıkmıştı.

Onun sesi, attan daha çabuktu ve beni müjdeleyen sesini işittiğim bu zât yanıma gelince, üzerimdeki iki kat elbisemi çıkarıp kendisine müjdelik olarak giydirdim.

Vallahi, o zaman, bunlardan başkasına malik değildim.

İğreti olarak iki kat elbise alıp üzerime giydim.”2154

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcesi Hz. Ümmü Seleme der ki:

“Gece, Resûlullah Aleyhisselâm, bana:

‘Ey Ümmü Seleme! Ka’b b. Malik ve iki arkadaşının tevbesinin kabul olunduğu hakkında bana vahiy nazil oldu!’ buyurdu.

‘Yâ Rasûlallah! Onlara hemen adam gönderip müjdeleyeyim mi?’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Sen gecenin sonuna kadar onların uyumalarına engel olursun. Sabahlamadıkça, onlar görülmesin!’ buyurdu.”

Resûlullah Aleyhisselâm, sabah namazını kıldırınca, Ka’b b. Malik, Mürâre b. Rebi’ ve Hilâl b. Ümeyye’nin tevbelerinin Allah tarafından kabul olunduğunu halka haber verdi.

Zübeyr b. Avvam, Ka’b’a müjdelemek için at üzerinde vadinin içine doğru gitti Ebu’l-A’ver Saîd b. Zeyd b. Amr b. Nüfeyl, Hilâl’e müjdelemek için, Benî Vâkıflara doğru gitti.

Bunu haber verdiği zaman, Hilâl secdeye kapandı.

Saîd b. Zeyd:

‘Hilâl uzun süre başını secdeden kaldırmadı. Sevincinden can verdiğini sandım!’ demiştir.

Hilâl b. Ümeyye üzüntüsünden o kadar çok ağlamakta idi ki, öleceğinden korkulmaya başlanmıştı.

Üzüntüsünden, ağlamaktan o kadar zayıflamıştı ki, Resûlullah Aleyhisselâmın yanına yürüyerek gidemeyecek duruma düşmüş, merkebe binmek zorunda kalmıştı.

Mürâre b. Rebi’i de, Ebu Nâile Silkân b. Selâme ile Seleme b. Selâme b. Vakş müjdelediler.2155

Ka’b b. Malik de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gidişini ve ondan sonrasını şöyle anlatır:

“Hemen Resûlullah Aleyhisselâma gittim.

Halk beni takım takım karşıladılar ve:

‘Allah’ın tevbeni kabul buyurması sana kutlu olsun!’ diyerek beni kutladılar

Mescide varıp girdim.

O sırada, Resûlullah Aleyhisselâm oturuyor, çevresinde de halk bulunuyordu.

Talha b. Ubeydullah kalkıp koşarak geldi, elimi sıktı ve beni tebrik etti.

Vallahi, Muhacirlerden Talha’dan başka kimse bana yerinden kalkmadı.

Talha’dan gördüğüm bu iyiliği hiç unutamam.

Kendisine selam verdiğim zaman, Resûlullah Aleyhisselâm sevincinden yüzü şimşek çakar gibi çakar bir halde, bana:

‘Seni öyle bir günün hayır ve saadetiyle müjdelerim ki; o, ananın seni doğurduğu günden beri geçirdiğin günlerin hayırlısıdır!2156

Sen, hiçbir zaman üzerine doğmamış olan hayırlı güne gel!’ buyurdu.2157

Resûlullah Aleyhisselâma:

‘Bu müjde senin tarafından mı, yoksa Allah tarafından mıdır?’ diye sordum.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Hayır! Benim tarafımdan değil, Allah tarafındandır!’ buyurdu.

Zaten, Allah tarafından sevindirildiği zaman, Resûlullahın yüzü ay parçası gibi parıldardı.

Bunu biz de yüzünün parıltısından anlardık.

Resûlullah Aleyhisselâmın önüne oturunca:

‘Yâ Rasûlallah! Hem tevbemin kabulüne şükür için, hem de Allah’ın ve Resûlünün rızasını kazanmak için, sadaka olarak, malımdan sıyrılıp çıkacağım!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Malının bir kısmını yanında tut! (Fakirlere hepsini dağıtma!) Bu senin için daha hayırlıdır?’ buyurdu.

‘Öyleyse, Hayber’de hisseme düşmüş olan malı yanımda tutar, kendime alıkoyarım!

Yâ Rasûlallah! Allah beni ancak doğrulukla kurtardı.

Artık ben, tevbenin gereği olarak, bundan böyle, sağ oldukça, doğrudan başka bir şey söylemeyeceğim!’ dedim.

Vallahi, Resûlullah Aleyhisselâma bunları andığımdan beri, Müslümanlardan hiçbir kimse bilmiyorum ki; doğru söylemekte Allah’ın bana yaptığı imtihandan daha güzel imtihanını ona yapmış olsun!

Resûlullah Aleyhisselâma bunları andığımdan bugüne dek, yalan bir şey söylemek aklımdan bile geçmemiştir.

Bundan sonra, sağ kaldığım zaman içinde de Allah’ın beni yalandan koruyacağını umarım!

Yüce Allah, Resûlüne:

‘Andolsun ki; Allah, Peygamberini, muharebeden geri kalanlara izin verdiğinden dolayı affettiği gibi, içlerinden bir takımının gönülleri hemen hemen eğrilmek üzere iken, güçlük zamanında ona tâbi olan Muhacirlerle Ensarı da tevbeye muvaffak kıldı ve sonra, onların bu tevbelerini kabul buyurdu.

Çünkü, O, çok esirgeyici ve çok bağışlayıcıdır.

Seferden geri bırakılan ve haklarındaki hüküm geciken üç kimsenin tevbelerini de kabul etti.

Çünkü, yeryüzü olanca genişliğiyle birlikte onlara dar gelmiş, vicdanları kendilerini sıktıkça sıkmıştı.

Nihayet, Allah’ın hışmından yine Allah’tan başka sığınılacak hiçbir yer olmadığını anladılar da, bundan sonra Allah onları da eski hallerine dönsünler diye tevbeye muvaffak kıldı.

Şüphe yok ki; Allah, ancak O’dur tevbeyi en çok kabul eden ve esirgeyen!

Ey iman edenler! Allah’tan korkunuz!

Bir de, doğrularla beraber olunuz!’ [Tevbe: 117-119] âyetlerini indirdi.

Vallahi, Allah, bana verdiği nimetler içinde; beni İslâm dinine hidayetinden sonra, bence, Resûlullah Aleyhisselâma doğru söylemekten, ona yalan söyleyip de helâk olmuş bulunmamaktan daha büyük bir nimet vermemiştir.

Nasıl ki, Resûlullah Aleyhisselâma yalan söyleyenler helâk olup gittiler.

Çünkü, Allah şu yalan söyleyenler hakkında vahyini indirdiği zaman, herhangi bir kimse hakkında söyleyeceğinin en ağırını söyledi de, şöyle buyurdu:

‘Onların yanına döndüğünüz zaman, kendilerini muahezeden vazgeçmeniz için, Allah’a and içeceklerdir.

Öyle olunca da, siz de onlardan sarf-ı nazar ediniz!

Çünkü, onlar murdardırlar, pistirler!

Onların irtikâp etmekte bulunduklarının cezası olarak varacakları yer de, Cehennemdir!

Onlar, kendilerinden hoşnut olmanız için size yemin edecekler.

Fakat, siz onlardan hoşnut olsanız da, muhakkak ki, Allah o fâsıklar güruhundan hoşnut olmaz!’2158

Şu üçümüzün, hani bizden önce Resûlullah Aleyhisselâmı kandırmak için yemin edip Resûlullah Aleyhisselâmın da onların yeminlerini ve bey’atlarını kabul ve kendileri için Allah’tan mağfiret dilediği o birtakım kimselerin affından elli gün arkaya kalmış bulunan bizlerin işimizi ise, Resûlallah Aleyhisselâm, Allah’ın hakkımızda vereceği hükme kadar geciktirmişti.

İşte bunun içindir ki, Yüce Allah:

‘Hani, şu tevbeleri Allah’ın hükmüne kadar geri bırakılan üç kişiye...’ buyurmuştur.

Bu âyette Allah’ın andığı geri bırakılış, bizim gazadan geri kalışımız değildir.

Fakat, Resûlullah Aleyhisselâmın bizim üçümüzü, tevbemizi, kendisine yemin eden ve kendisinden özür dileyip de özürleri kabul olunanların tevbelerinden geri bırakışıdır.”2159

Mücahidlerin Silahlarını Satmaktan Men Edilmeleri

Tebük seferinden döndükten sonra, Müslümanlardan bazıları:

“Bundan sonra, cihad, savaş kesilmiştir!” diyerek, evvelce satın almış oldukları fazla silahlarını satmaya başlamışlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bunu haber alınca, silahlarını satmaktan onları men2160 ve:

“Ümmetimden bir cemaat, hak uğrunda çarpışmakta Kıyamet gününe (Vâkıdî’ye göre; Deccal çıkıncaya) kadar yardımcı olmakta devam edecektir!” buyurdu.2161

Tebük Seferi Münasebetiyle Âyetler İnişi

Yüce Allah, Tebük seferi münasebetiyle indirdiği âyetlerde şöyle buyurur:

“Ey iman edenler! Ne oldunuz ki, size ‘Allah yolunda elbirlik gazaya çıkınız’ denildiği zaman, yeri (mıhlanıp) ağırlaştınız? Ahiretten vazgeçip yalnız dünya hayatına mı razı oldunuz? Fakat, bu dünya hayatının faydası, ahiretin yanında pek azdır.” (Tevbe: 38)

“Eğer emrolunduğunuz (bu cihada) elbirlik çıkmazsanız (Allah) sizi pek acıklı bir azaba uğratır, yerinize sizden başka (itaatli) bir kavmi getirir.

Siz ona hiçbir şeyle zarar veremezsiniz.

Allah herşeye hakkıyla kâdirdir.” (Tevbe: 39)

“Eğer siz ona (Resûlüme) yardım etmezseniz, (hatırlayın o zamanı ki) kâfirler onu (Mekke’den) çıkardıklarında bizzat Allah ona yardım etmişti. Resûlullah ancak ikinin ikincisinden ibaretti. O zaman onlar (Sevr dağının tepesindeki) mağarada idiler.

Peygamber, arkadaşına (Ebu Bekir’e) ‘Tasalanma! Allah, hiç şüphe yok, bizimledir!’ derken, Allah onun üzerine sekînetini indirmiş, onu görmediğiniz ordularla te’yid etmiş, kâfirlerin kelimesini alçaltmıştı.

Allah’ın kelimesi ise, o çok yücedir.

Allah mutlak galibdir, yegâne hüküm ve hikmet sahibidir.” (Tevbe: 40)

“(Ey mü’minler!) Sizler, gerek hafif, gerek ağırlıklı olarak, elbirlik savaşa çıkınız!

Allah yolunda, mallarınızla, canlarınızla muharebe ediniz! Eğer bilirseniz, bu, sizin için çok hayırlıdır.” (Tevbe: 41)

“Eğer (münafıkların davet olundukları şey) yakın bir menfaat, orta bir sefer olsaydı, muhakkak senin arkana düşerlerdi.

Fakat, meşakkat ve zahmetle alınacak olan o mesafe onlara uzak geldi.

Bununla birlikte, onlar (sen Tebük’ten dönünce), ‘Eğer gücümüz yetseydi, herhalde biz de sizinle birlikte çıkardık!’ diye Allah’a yemin edeceklerdir.

Bunlar (bu suretle) kendilerini helâka sürüklerler.

Allah biliyor ki; onlar, hiç şüphesiz ve muhakkak, yalancıdırlar!” (Tevbe: 42)

“Ey seni Allah affedesice (Resûlüm)!

Doğru söyleyenler kimler, gerçekten yalancılar kimlerdir? Bunların iyice belli olmasını beklemeden, ne diye onlara (seferden geri kalmaları için) izin verdin?” (Tevbe: 43)

“Allah’a ve ahiret gününe inananlar, mallarıyla ve canlarıyla cihad etmeyi görev bilenler, zaten, seferden geri kalmak için senden izin istemezler.

Allah o müttakilerin kimler olduğunu çok iyi bilendir.” (Tevbe: 44)

“Senden, ancak Allah’a ve ahiret gününe inanmaz, kalbleri şek ve şüpheye düşüp de kendileri o şüphelerinin içinde şaşırmış kalmış olan kimseler izin isterler.” (Tevbe: 45)

“Eğer onlar sizinle birlikte cihada çıkmak isteselerdi, elbette onunla ilgili olarak birtakım hazırlıklar yaparlardı. Fakat, Allah davranmalarını istemedi de, onları yoldan alıkoydu ve ‘Oturun oturanlarla birlikte!’ denildi.”(Tevbe: 46)

“Eğer aranızda onlar da (sefere) çıksalardı, sizde şer ve fesadı arttırmaktan başka bir şey yapmazlar, aranıza muhakkak ki fitne sokmak isterlerdi (bozgunculuğa koşarlardı).

İçinizde, onlara iyice kulak verecekler (seferde olan bitenleri gerilerindekilere aktaracaklar) da vardır.

Allah o zalimleri çok iyi bilendir.” (Tevbe: 47)

“Andolsun ki; onlar bundan önce de fitne (ve fesad) aramışlar, senin hakkında birtakım işler çevirmişlerdi.

Nihayet Hak(tan yardım) geldi. Allah’ın emri, onlara rağmen galebe çaldı.” (Tevbe: 48)

“Onlardan kimi de, ‘Bana izin ver, beni fitneye düşürme!’ diyecektir.

Haberin olsun ki; onlar zaten fitne çukuruna düşmüşlerdir.

Cehennem ise o kâfirleri herhalde ve herhalde çepeçevre kuşatıcıdır!” (Tevbe: 49)

“Sana bir iyilik gelirse, bu (kıskançlıklarından dolayı) onların fenasına gider.

Sana bir musibet erişirse, ‘Biz daha önceden ihtiyat tedbirlerimizi almışızdır’ derler ve böbürlene böbürlene dönüp giderler!” (Tevbe: 50)

“De ki: ‘Allah’ın bizim için yazdığından başkası asla bize erişmez. O, bizim mevlâmızdır!’

Onun için, mü’minler, yalnız Allah’a güvenip dayanmalıdır.” (Tevbe: 51)

“De ki: Siz bizde iki güzelliğin (gaziliğin veya şehitliğin) birinden başkasını mı gözetirsiniz?

Halbuki, biz sizde Allah’ın ya kendi katından, yahut bizim elimizle bir azab getireceğini bekliyoruz.

Haydi siz (bizim akıbetimizi) gözetleyedurunuz! Biz de, sizinle birlikte, kendi feci akıbetinizi bekleyiciyiz!” (Tevbe: 52)

“De ki: Gerek gönül rızasıyla harcayın, gerek istemeyerek (verin).

Sizden çıkan hiçbir (nafaka) kat’iyyen kabul olunmayacaktır.

Çünkü, siz (Allah yolunda cihaddan geri kalmak suretiyle) fâsıklar güruhu(na katılmış) oldunuz.” (Tevbe: 53)

“Nafakalarının kabul edilmesine mani olan da, (başka değil) sırf şudur: Çünkü, onlar Allah’a ve Resûlüne küfrettiler. Onlar namaza, ancak üşene üşene gelirler. Onlar iştihasız olmadıkça da harcamazlar.” (Tevbe: 54)

“Onlar hâlâ şu gerçeği anlamadılar mı ki; her kim Allah’a ve Resûlüne karşı yan çizerse, onun için, içinde temelli kalıcı olmak üzere, Cehennem ateşi vardır.

Bu ise, en büyük bir rüsvaylıktır.” (Tevbe: 63)

“Münafıklar, kendilerinin kalblerinde olanı yüzlerine karşı açıkça haber verecek bir sûrenin tepelerine indirilmesinden de daima endişe ederler.

De ki: Siz maskaralığınıza devam ededurun. Allah, gocunduğunuz şeyi zaten meydana çıkarıcıdır!” (Tevbe: 64)

“Şayet, kendilerine (seninle birlikte Tebük’e giderken ne diye alay ettiklerini) sorsan, ‘Andolsun ki; biz ancak (yol zahmetini duymamak için lafa) dalmış bulunuyor, şakalaşıyorduk!’ derler.

De ki: Allah ile, Allah’ın âyetleriyle, O’nun Resûlü ile mi alay ediyordunuz?!” (Tevbe: 65)

“Boşuna) özür dilemeye kalkmayın. Siz (iman ettiğinizi söyledikten) sonra, küfrettiniz!

İçinizden bir zümreyi affetsek bile, diğer bir zümreyi, kendileri cürümlerinde ısrar eden kişiler oldukları için, azabımıza uğratacağız!” (Tevbe: 66)

“Münafık erkekler de, münafık kadınlar da birbirinin parçasıdırlar.

Onlar kötülüğü emrederler, iyilikten vazgeçirmeye uğraşırlar. Ellerini (cimrilikle sımsıkı) yumarlar.

Onlar Allah’ı unuttular. Allah da onları unuttu (lütfundan mahrum etti).

Şüphe yok ki, münafıklar fâsıkların ta kendisidirler.” (Tevbe: 67)

“Allah erkek münafıklara da, kadın münafıklara da, bütün kâfirlere de, kendileri içinde temelli kalıcı olmak üzere, Cehennem ateşi va’detti.

Bu, onlara yeter!

Allah onları rahmetinden kovdu. Onlara bitip tükenmeyen bir azab vardır!” (Tevbe: 68)

“Mü’min erkekler de, mü’min kadınlar da birbirinin velileri (yardımcıları)dır.

Bunlar, (insanlara) iyiliği emrederler, (insanları) kötülükten vazgeçirmeye çalışırlar.

Namazı dosdoğru kılarlar.

Zekâtı verirler.

Allah’a ve Allah’ın Resûlüne itaat ederler.

İşte bunlardır ki; Allah onları rahmetiyle yarlıgayacaktır.

Çünkü, Allah Azîz’dir (dilediğini yapmaktan aciz değildir), Hakîm’dir (her yaptığını yerli yerince yapandır).” (Tevbe: 71)

“Allah, mü’min erkeklere de, mü’min kadınlara da, kendileri içinde temelli kalıcı olmak üzere, altından ırmaklar akan cennetler, Adn cennetlerinde çok güzel meskenler va’detti.

Allah’ın bir rızvânı (hoşnutluğu) ise hepsinden büyüktür.

İşte bu, asıl bu, en büyük saadettir, mutluluktur.” (Tevbe: 72)

“Ey Peygamber! Kâfirlerle ve münafıklarla savaş! Onların karşılarında çetin (dayanıklı) ol!

Onların yurdu Cehennemdir! O ne kötü bir dönüş yeridir!” (Tevbe: 73)

“(Münafıklar, o kötü sözü) söylemedikleri hakkında Allah’a yemin ediyorlar.

Andolsun ki; onlar o küfür sözünü söylemişlerdir.

Onlar, müslümanlıklarını açıkladıktan sonra da, kâfir oldular.

Onlar, başaramadıkları bir şeye (cinayete) de yeltendiler.

Halbuki, intikam almaya yeltenmeleri için Allah ile Peygamberinin lutfu ve inayetiyle onları zenginleştirmiş olmasından başka, ortada bir sebep de yoktu.

Eğer onlar (nifaktan) tevbe ederlerse kendileri için hayırlı olur.

Yüz çevirirlerse, Allah onları dünyada da, ahirette de çok acıklı bir azaba uğratır. Kendileri için yeryüzünde ne bir yar, ne bir yardımcı vardır.” (Tevbe: 73)

“İçlerinden kimi de Allah’a şöyle va’d etmişti: ‘Bize lutf u kereminden ihsan ederse, andolsun ki, zekâtını vereceğiz, muhakkak salihlerden olacağız!’” (Tevbe: 75)

“Allah, kendilerine fazl u inayetinden verince de, onunla cimrilik edip arka çevirdiler.

Onlar, öyle dönektirler!” (Tevbe: 76)

“Nihayet, Allah’a karşı va’dettiklerini tutmadıkları, yalan söylemekte oldukları için, Allah da (bu fiillerinin) akıbetini, kalblerinde kendisinin huzuruna çıkacakları güne kadar (sürecek) bir nifak yaptı.” (Tevbe: 77)

“Onlar (münafıklar) hâlâ anlamadılar mı ki; Allah hiç şüphesiz kendilerinin içlerinde gizlediklerini de, fısıltılarını da biliyor.

Muhakkak ki, Allah gaybları çok iyi bilendir.” (Tevbe: 78)

“Sadakalarda, bağışlarda bulunan mü’minlerle, güçlerinin yetebildiğinden başkasını bulamayan fakirlerle laf atarak (ve kaş göz oynatarak) eğlenenler yok mu? Allah onları maskaraya çevirmiştir. Onlar için pek acıklı bir azap da vardır.” (Tevbe: 79)

“Onlar için, ister istiğfar et, ister istiğfar etme!

Onların yararına, hatta yetmiş kez istiğfar etsen, yine Allah onları kesin olarak yarlıgayacak değildir!

Bu, böyledir!

Çünkü, onlar Allah’ı ve Allah’ın Resûlünü inkâr ile kâfir olmuşlardır.

Allah ise, fâsıklar takımına hidayet etmez!” (Tevbe: 80)

“Allah’ın Peygamberine muhalefet için (seferden) geri kalan (münafık)lar dışında, (memleketlerinden çıkmayıp) oturmalarıyla sevindiler.

Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmeyi çirkin gördüler ve ‘Şu sıcakta harbe çıkmayın!’ dediler.

De ki: Cehennemin ateşi daha sıcaktır.

İyice bilmiş olsalardı!” (Tevbe: 81)

“Artık, irtikap etmekte oldukları (günahın) cezası olmak üzere, onlar az gülsünler, çok ağlasınlar.” (Tevbe: 82)

“Allah seni (Tebük’ten Medine’ye) onlardan (orada kalmış olanlardan) bir zümrenin yanına döndürür de, (başka bir savaşa) çıkmaya senden izin isterlerse, onlara: ‘Siz bundan sonra benimle birlikte, kat’iyyen ve temelli (sefere) çıkamazsınız! Benimle birlikte hiçbir düşmanla çarpışamazsınız. Çünkü, siz, ilk defa (Tebük seferinden geri kalıp) oturmayı hoş gördünüz. Artık bundan böyle geri kalanlarla oturunuz!’ de!” (Tevbe: 83)

“‘Allah’a iman edin, Resûlünün maiyetinde cihada gidin!’ diye bir sûre indirildiği zaman, içlerinden servet sahibi olanlar, senden izin isteyip ‘Bırak bizi! (Harbe gidemeyip) oturanlarla birlikte olalım!’ dediler.” (Tevbe: 86)

“Onlar oturanlarla birlikte olmalarını hoş gördüler. Onların kalblerine mühür vurulmuştur. Onlar ne cihadın faziletini, ne de ondan geri kalmanın vahametini anlayamadılar.” (Tevbe: 87)

“Fakat, gerek Peygamber olsun, gerek onun maiyetinde bulunan mü’minler olsun, mallarıyla, canlarıyla savaştılar.

İşte onlar ki, bütün hayırlar onlarındır.

Onlar, umduklarına kavuşanların da ta kendisidirler!” (Tevbe: 88)

“Allah, onlar için, kendileri içinde temelli kalıcı olmak üzere altından ırmaklar akan cennetler hazırladı.

İşte bu, en büyük saadettir.” (Tevbe: 89)

“Bedevîlerden özür dileyenler de kendilerine izin verilsin diye geldiler.

Allah’a ve Resûlüne yalan söyleyenler de, oturup kaldılar.

Onların içlerinden kâfir olanları pek acıklı bir azap çarpacaktır.” (Tevbe: 90)

“Allah’a ve Allah’ın Resûlüne hayırhâh, ihlaslı olmak şartıyla, ne zayıflara, ne hastalara, ne de (fakirliklerinden dolayı seferde) harcayacaklarını bulamayanlara, seferden geri kalmakta bir günah yoktur.

İyilik edenlere karşı da muahezeye bir yol yoktur.

Allah, çok yarlıgayıcıdır, çok esirgeyicidir.” (Tevbe: 91)

“Bir de şunlara (günah) yoktur ki, kendilerini bindirmen için ne zaman sana geldilerse, ‘Size bir binek bulamıyorum!’ dedin. Ve, bu uğurda kendileri harcayacak bir şey bulamadılar da, kederlerinden gözleri yaş döke döke döndüler.” (Tevbe: 92)

“(Muahezeye) yol ancak o kimseleredir ki, zengin oldukları halde (yurtlarında) kalmak için senden izin isterler.

Bunlar, kadınlarla birlikte olmaya rıza gösterdiler.

Allah da, onların kalblerini mühürledi. Artık onlar (uğrayacakları azabın ağırlığını) bilmezler!” (Tevbe: 93)

“Seferden onlara döndüğünüz zaman, size özür beyan edeceklerdir. Onlara de ki: ‘Boşuna özür dilemeyiniz, size kat’iyyen inanmıyoruz! Allah bize hallerinizden birçok haberler vermiştir. (Bundan sonraki) hareketinizi de, Allah, Resûlü ile birlikte görecektir. En sonra gizliyi ve açığı bilen Allah’a döndürüleceksiniz de, O size neler yapıyordunuz hepsini haber verecektir!’” (Tevbe: 94)

“Onlara döndüğünüz zaman kendilerini muahezeden vazgeçmeniz için Allah’a and edeceklerdir. O halde, siz de onlardan sarf-ı nazar ediniz. Çünkü, onlar murdardırlar. İrtikap etmekte bulunduklarının cezası olarak kendilerinin varacakları yer de Cehennemdir!” (Tevbe: 95)

“Onlar kendilerinden hoşnut olmanız için size yemin edeceklerdir. Fakat, siz onlardan razı olsanız da, şüphe yok ki, Allah o fâsıklar güruhundan razı olmaz!” (Tevbe: 96)

_______________

1591 Vâkıdî, Megâzî, 1/7, İbn Sa’d, 2/165, Belâzurî, Ensâb, 1/368, Yâkubî, 2/67.

1592 Vâkıdî, Megâzî, 3/997, İbn Sa’d, 2/167, Ahmed b. Hanbel, 6/387.

1593 Buhârî, Sahîh, 5/128, Taberî, Tefsîr, 11/54-55, Kastallânî, Mevâhib, 1/222-223.

1594 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161, Vâkıdî, Megâzî, 3/991, Ahmed b. Hanbel, 4/75, Buhârî, Sahîh, 5/128, Tirmizî, Sünen, 5/625.

1595 Tevbe: 117.

1596 İbn Sa’d, 2/167, Taberî, Tefsîr, 11/55, Aynî, 18/45, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/84.

1597 Yâkût, 2/14.

1598 Aynî, 18/45.

1599 Yâkût, 2/14-15.

1600 Heysemî, 6/191, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/85, Kastallânî, Mevâhib, 1/223, Diyarbekrî, 2/122-123, Halebî, 3/98.

1601 Heysemî, 6/191, Zürkânî, 3/64.

1602 İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/85, Kastallânî, Mevâhib, 1/223, Zürkânî, 3/69.

1603 Vâkıdî, Megâzî, s. 989-990, İbn Asâkîr, 1/110, Diyarbekrî, 2/122.

1604 İbn Esîr, Nihâye, 5/9.

1605 Vâkıdî, Megâzî, 3/990.

1606 Vâkıdî, Megâzî, 3/991, İbn Sa’d, 2/169, İbn Asâkîr, 1/110, İbn Seyyid, 2/216.

1607 Vâkıdî, Megâzî, 3/990, İbn Sa’d, 2/165, Belâzurî, Ensâb, 1/368, Fütûh, 1/71, İbn Asâkîr, 1/110, Aynî, 18/45, Diyarbekrî, 2/122.

1608 Vâkıdî, Megâzî, 3/990, İbn Sa’d, 2/165, İbn Asâkîr, 1/110, Aynî, 18/45, Diyarbekrî, 2/122.

1609 Vâkıdî, Megâzî, 3/990, İbn Asâkîr, 1/110, Diyarbekrî, 2/122.

1610 Ahmet b. Hanbel, Müsned, 1/33, Müslim, 2/1112, .

1611 Buhârî, Sahîh, 6/70.

1612 Vâkıdî, Megâzî, 3/990.

1613 İbn İshak, İbn Hişam, 4/159, Vâkıdî, Megâzî, 3/990, İbn Sa’d, 2/165, Ahmet b. Hanbel, 3/457, Taberî, Târîh, 3/142, İbn Hazm, Cevâmi, s. 249-250.

1614 Vâkıdî, Megâzî, 3/990, İbn Sa’d, 2/165, Kastallânî, Mevâhib, 1/223.

1615 Vâkıdî, Megâzî, 3/990, İbn Asâkîr, 1/111.

1616 İbn İshak, İbn Hişam, 4/159, Vâkıdî, Megâzî, 3/992, Taberî, Târîh, 3/142, Beyhakî, Delâil, 5/213, Vâhidî, s. 165-166, İbn Asâkîr, 1/110, İbn Seyyid, 2/215.

1617 Tevbe: 38-41.

1618 Vâkıdî, Megâzî, 3/990-991.

1619 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161, Taberî, Târîh, 3/143.

1620 Ebu Dâvud, 2/129, Tirmizî, Sünen, 5/614-15, Dârimî, 1/399, Ebu Nuaym, Hilye, 1/32, Beyhakî, Sünen, 4/181, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/326-327.

1621 Vâkıdî, Megâzî, 3/991.

1622 Ebu Dâvud, 2/129, Tirmizî, Sünen, 5/615, Dârimî, 1/329, Ebu Nuaym, Hilye, 1/32, Beyhakî, Sünen, 4/181, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/326-327.

1623 İbn Kesîr, Tefsîr, 1/323.

1624 Vâkıdî, Megâzî, 3/991, Belâzurî, Ensâb, 1/368, İbn Asâkîr, 1/111.

1625 Ebu Dâvud, 2/129, Tirmizî, Sünen, 5/615, Dârimî, 1/329, Ebu Nuaym, Hilye, 1/32, Beyhakî, Sünen, 4/181, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/326-327, İbn Kesîr, Tefsîr, 1/323.

1626 İbn Kesîr, Tefsîr, 1/323.

1627 Tirmizî, Sünen, 5/615, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/327.

1628 İbn Kesîr, Tefsîr, 1/323.

1629 Vâkıdî, Megâzî, 3/991.

1630 Ebu Dâvud, 2/129, Tirmizî, Sünen, 5/615, Dârimî, 1/329, Ebu Nuaym, Hilye, 1/32, Beyhakî, Sünen, 4/184, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/327, Aliyyü’l-Müttakî, Kenzu’l-ummâl, 12/491.

1631 Vâkıdî, Megâzî, 3/991.

1632 Taberî, Tefsîr, 10/197.

1633 Vâkıdî, Megâzî, 3/991, Taberî, Tefsîr, 10/196, İbn Abdilberr, 4/1718, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 6/220.

1634 Taberî, Tefsîr, 10/196, İbn Abdilberr, 4/1718, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 6/220.

1635 Taberî, Tefsîr, 10/197.

1636 Taberî, Tefsîr, 10/195.

1637 Taberî, Tefsîr, 10/197-198.

1638 Taberî, Tefsîr, 10/196.

1639 Meta; kendisinden yararlanılan az-çok herşeye denir (İbn Esîr, Nihâye, s. 293, Fîruzâbâdî, 3/86).

1640 Beyhakî, Delâil, 5/218, 219, Süheylî, 7/366, İbn Kesîr, Bidâye, 5/5, İbn Kayyım, 3/4.

1641 İbn Esîr, 4/80, İbn Hacer, 2/500, Zürkânî, 3/68.

1642 Vâkıdî, Megâzî, 3/994.

1643 İbn Hacer, 2/500, Zürkânî, 3/69.

1644 Vâkıdî, Megâzî, 3/994.

1645 Beyhakî, Delâil, 5/219, İbn Hacer, 2/500, Zürkânî, 3/69.

1646 Beyhakî, Delâil, 5/219, Süheylî, 7/366, İbn Kesîr, Bidâye, 5/5, İbn Kayyım, 3/4, Kastallânî, Mevâhib, 1/224, Zürkânî, 3/69.

1647 Beyhakî, 5/219, Süheylî, 7/366, İbn Kesîr, Bidâye, 5/5, İbn Kayyım, 3/4, İbn Hacer, 2/500, Zürkânî, 3/69.

1648 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161, Taberî, Târîh, 3/143.

1649 Heysemî, 6/191.

1650 Ahmed b. Hanbel, 4/75, Tirmizî, Sünen, 5/625.

1651 Tirmizî, Sünen, 5/625.

1652 Ahmed b. Hanbel, 4/75, Tirmizî, Sünen, 5/625, Ebu Nuaym, Hilye, 1/59.

1653 Tirmizî, Sünen, 5/625.

1654 Ahmed b. Hanbel, 4/75, Tirmizî, Sünen, 5/625, Ebu Nuaym, Hilye, 1/59.

1655 Ahmed b. Hanbel, 4/75.

1656 Tirmizî, Sünen, 5/626.

1657 Ahmed b. Hanbel, 4/75, Ebu Nuaym, Hilye, 1/59.

1658 Ahmed b. Hanbel, 4/75, Tirmizî, Sünen, 5/626, Ebu Nuaym, Hilye, 1/59.

1659 Tirmizî, Sünen, 5/626, .

1660 Ahmed b. Hanbel, 4/75, Tirmizî, Sünen, 5/626.

1661 Tirmizî, Sünen, 5/626.

1662 Ahmed b. Hanbel, 4/75, Tirmizî, Sünen, 5/626.

1663 Dârekutnî, 4/200.

1664 Dârekutnî, 4/195-196.

1665 Ahmed b. Hanbel, 5/63.

1666 Ahmed b. Hanbel, 5/63, Ebu Nuaym, Hilye, 1/59, Hâkim, 3/102.

1667 Vâkıdî, Megâzî, 3/991, Ahmed b. Hanbel, 5/63, Tirmizî, Sünen, 5/626, Ebu Nuaym, Hilye, 1/59, Hâkim, 3/1102.

1668 Hâkim, 3/102.

1669 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161, İbn Kesîr, Bidâye, 4/4.

1670 Vâkıdî, Megâzî, 3/991, Belâzurî, Ensâb, 1/368, Dârekutnî, 4/199.

1671 Belâzurî, Ensâb, 1/368.

1672 Dârekutnî, 4/198.

1673 Vâkıdî, Megâzî, 3/991.

1674 Ebu Nuaym, Hilye, 1/59, İbn Abdilberr, 3/1040, İbn Hazm, Cevâmi, s. 250, Muhibbu’t-Taberî, 2/120-121 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 49.

1675 Muhibbu’t-Taberî, 2/121.

1676 Vâkıdî, Megâzî, 3/991-992, İbn Asâkîr, 1/111-112.

1677 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161, Vâkıdî, Megâzî, 3/993-994, İbn Sa’d, 2/165, Taberî, Târîh, 3/143, Beyhakî, Delâil, 5/218.

1678 Tevbe: 92.

1679 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161-162, Vâkıdî, Megâzî, 3/994, Taberî, Târîh, 3/143, Beyhakî, Delâil, 5/218.

1680 Vâkıdî, Megâzî, 3/994.

1681 Buhârî, Sahîh, 5/128-129, İbn Kesîr, Bidâye, 5/6.

1682 İbn Kesîr, Bidâye, 5/6, İbn Kayyım, 3/3.

1683 Buhârî, Sahîh, 5/129.

1684 Buhârî, Sahîh, 5/129, Beyhakî, 5/216-217.

1685 İbn İshak, İbn Hişam, 4/160, Taberî, Târîh, 3/142-143.

1686 İbn İshak, İbn Hişam, 4/177, Vâkıdî, Megâzî, 3/995, İbn Sa’d, 2/165.

1687 Vâkıdî, Megâzî, 3/1000.

1688 Tevbe: 66, İbn İshak, İbn Hişam, 4/168, Vâkıdî, Megâzî, 3/1000-1010, Taberî, Tefsîr, 10/172-173, İbn Esîr, Kâmil, 2/279.

1689 Vâkıdî, Megâzî, 3/995.

1690 Vâkıdî, Megâzî, 3/995, İbn Sa’d, 2/165.

1691 İbn İshak, İbn Hişam, 4/159-160, Vâkıdî, Megâzî, 3/992, Taberî, Târîh, 3/142, Beyhakî, Delâil, 5/213-214.

1692 Vâkıdî, Megâzî, 3/993.

1693 Tevbe: 49.

1694 Tevbe: 81-82.

1695 Vâkıdî, Megâzî, 3/993.

1696 İbn İshak, İbn Hişam, 4/160, İbn Hazm, Cevâmi, c. 250, İbn Kesîr, Bidâye, 5/3, Diyarbekrî, 2/124.

1697 İbn İshak, İbn Hişam, 4/162, Vâkıdî, Megâzî, 3/995, İbn Sa’d, 2/165.

1698 İbn İshak, İbn Hişam, 4/162, Vâkıdî, Megâzî, 3/995, Taberî, Târîh, 3/143.

1699 Ahmed b. Hanbel, 1/170.

1700 İbn Sa’d, 3/24.

1701 İbn İshak, İbn Hişam, 4/163, Taberî, Târîh, 3/143-144.

1702 Ahmed b. Hanbel, 1/170.

1703 Ahmed b. Hanbel, 1/182-183, Buhârî, Sahîh, 5/129, Müslim, 4/1871.

1704 İbn Sa’d, 3/24, Ahmed b. Hanbel, 1/173.

1705 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161, Vâkıdî, Megâzî, 3/992, Taberî, Târîh, 3/143.

1706 İbn İshak, İbn Hişam, 4/162 Vâkıdî, Megâzî, 3/992.

1707 Vâkıdî, Megâzî, 3/995, İbn Sa’d, 4/165.

1708 İbn İshak, İbn Hişam, 4/176, Vâkıdî, Megâzî, 3/992, Ahmed b. Hanbel, 3/457, Buhârî, Sahîh, 5/130, Taberî, Tefsîr, 11/59.

1709 Vâkıdî, Megâzî, 3/1002, İbn Sa’d, 2/166, Belâzurî, Ensâb, 1/368.

1710 Vâkıdî, Megâzî, 3/1041, Belâzurî, Ensâb, 1/368.

1711 Vâkıdî, Megâzî, 3/1041.

1712 Yâkubî, 2/67-68.

1713 Vâkıdî, Megâzî, 3/996.

1714 Vâkıdî, Megâzî, 3/1002-1003.

1715 Vâkıdî, Megâzî, 3/995, Ahmed b. Hanbel, 3/337.

1716 Vâkıdî, Megâzî, 3/1041.

1717 İbn İshak, İbn Hişam, 4/162, Vâkıdî, Megâzî, 3/995, Taberî, Târîh, 3/143.

1718 Vâkıdî, Megâzî, 3/995, İbn Sa’d, 2/165.

1719 Vâkıdî, Megâzî, 3/995-996.

1720 İbn İshak, İbn Hişam, 4/163.

1721 İbn Sa’d, 4/24.

1722 İbn İshak, İbn Hişam, 4/163, Taberî, Târîh, 3/143.

1723 İbn Sa’d, 3/24.

1724 İbn İshak, İbn Hişam, 4/163, Taberî, Târîh, 3/143-144.

1725 İbn Sa’d, 3/24-25.

1726 İbn İshak, İbn Hişam, 4/163, Taberî, Târîh, 3/144, İbn Esîr, Kâmil, 2/278, İbn Kayyım, 3/4.

1727 İbn Sa’d, 3/25.

1728 İbn İshak, İbn Hişam, 4/163, Taberî, Târîh, 3/144, İbn Esîr, Kâmil, 2/278, İbn Kesîr, Bidâye, 5/7.

1729 Vâkıdî, Megâzî, 1/7, İbn Sa’d, 2/165, Belâzurî, Ensâb, 1/368, Yâkubî, 2/67.

1730 Vâkıdî, Megâzî, 3/997, İbn Sa’d, 2/167, Ahmed b. Hanbel, 6/387.

1731 Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1732 Vâkıdî, Megâzî, 3/997, İbn Sa’d, 2/167, Ahmed b. Hanbel, 6/387.

1733 İbn Sa’d, 2/167, İbn Hazm, Cevâmi, s. 249, Yâkût, 2/15.

1734 Vâkıdî, Megâzî, 3/996.

1735 Vâkıdî, Megâzî, 3/1000.

1736 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Vâkıdî, Megâzî, 3/1000, Taberî, Târîh, 3/145, Zehebî Megâzî, s. 524.

1737 İbn Esîr, Kâmil, 2/280, İbn Hacer, İsâbe, 4/64.

1738 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Taberî, Târîh, 3/145, İbn Esîr, Kâmil, 2/280, Zehebî, Târîh, s. 524, İbn Kesîr, Bidâye, 5/8.

1739 Vâkıdî, Megâzî, 3/1000.

1740 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Taberî, Târîh, 3/145.

1741 Vâkıdî, Megâzî, 3/1000.

1742 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Vâkıdî, Megâzî, 3/1000, Taberî, Târîh, 3/145 İbn Esîr, Kâmil, 2/280.

1743 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Taberî, Târîh, 3/145, İbn Esîr, Kâmil, 2/280.

1744 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Vâkıdî, Megâzî, 3/1000, Taberî, Târîh, 3/145, İbn Esîr, Kâmil, 2/280.

1745 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Vâkıdî, Megâzî, 3/1000, Taberî, Târîh, 3/145, İbn Seyyid, 2/218-219, İbn Kayyım, 3/6, İbn Hacer, İsâbe, 4/64.

1746 Vâkıdî, Megâzî, 3/1000.

1747 Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1748 İbn İshak, İbn Hişam, 4/175, Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1749 Semhûdî, 3/1031.

1750 İbn İshak, İbn Hişam, 4/175, Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1751 İbn İshak, İbn Hişam, 4/175, Vâkıdî, Megâzî, 3/999, Yâkût, 3/58.

1752 İbn İshak, İbn Hişam, 4/175.

1753 Yâkût, 4/338.

1754 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006.

1755 İbn Sa’d, 1/269.

1756 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006.

1757 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006, Ahmed b. Hanbel, 5/524, Buhârî, Sahîh, 2/132, Müslim, 4/1785.

1758 Ahmed b. Hanbel, 5/425, Müslim, 4/1785.

1759 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174.

1760 Semhûdî, 3/1030.

1761 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Yâkût, 3/403, Semhûdî, 3/1030.

1762 Yâkût, 3/403.

1763 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1764 Yâkût, 2/221.

1765 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Ahmed b. Hanbel, 2/66, Buhârî, Sahîh, 5/135.

1766 Vâkıdî, Megâzî, 2/1008.

1767 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Buhârî, Sahîh, 5/135, Müslim, 4/2286.

1768 Müslim, 4/2286.

1769 Buhârî, Sahîh, 5/135.

1770 Vâkıdî, Megâzî, 3/1000.

1771 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Buhârî, Sahîh, 5/135.

1772 Vâkıdî, Megâzî, 3/1008, Ahmed b. Hanbel, 2/72, Buhârî, Sahîh, 5/135, Müslim, 4/288.

1773 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Buhârî, Sahîh, 1/112, Müslim, 4/2286.

1774 Vâkıdî, Megâzî, 3/1008, Buhârî, Sahîh, 1/112, Müslim, 4/2286.

1775 Ahmed b. Hanbel, 2/9.

1776 Müslim, 4/2286.

1777 Ahmed b. Hanbel, 2/117.

1778 İbn İshak, İbn Hişam, 4/164, Vâkıdî, Megâzî, 3/1006, 1007, Taberî, Târîh, 3/144.

1779 Ahmed b. Hanbel, 2/117, Müslim, 4/2286.

1780 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Vâkıdî, Megâzî, 3/1006-1007, Ahmed b. Hanbel, 2/117, Müslim, 4/2286, Taberî, Târîh, 3/144.

1781 Vâkıdî, Megâzî, 3/1007, Ahmed b. Hanbel, 2/117, Müslim, 4/2286.

1782 Ahmed b. Hanbel, 2/117, Müslim, 4/2286, İbn Kesîr, Bidâye, 5/111.

1783 İbn İshak, İbn Hişam, 4/164-165, Vâkıdî, Megâzî, 3/1007, Taberî, Târîh 3/144 .

1784 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Taberî, Târîh 3/144.

1785 Vâkıdî, Megâzî, 3/1007.

1786 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006.

1787 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006, Ahmed b. Hanbel, 5/424.

1788 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006, Ahmed b. Hanbel, 5/424, Buhârî, Sahîh, 2/132, Müslim, 4/1785.

1789 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Taberî, Târîh, 3/144.

1790 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006.

1791 Vâkıdî, Megâzî, 3/1006, Ahmed b. Hanbel, 5/424, Buhârî, Sahîh, 2/132, Müslim, 4/1785.

1792 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Vâkıdî, Megâzî, 3/1006, Taberî, Târîh, 3/144.

1793 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Taberî, Târîh, 3/145, İbn Esîr, Kâmil, 2/275.

1794 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Vâkıdî, Megâzî, 3/1008, Taberî, Târîh, 3/144, İbn Esîr, Kâmil, 2/275.

1795 Taberî, Tefsîr, 11/55, Ebu Nuaym, Delâil, 2/523, Beyhakî, Delâil, 5/231, Zehebî, Târîh, s. 526-527 İbn Kesîr, Bidâye, 5/9, Heysemî, 6/194.

1796 Taberî, Tefsîr, 11/55, Ebu Nuaym, Delâil, 2/523, Beyhakî, Delâil, 5/231, Zehebî, Târîh, s. 527, İbn Kesîr, Bidâye, 5/9.

1797 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Taberî, Târîh, 3/144, Ebu Nuaym, 2/523.

1798 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, 166, Taberî, Târîh, 3/144, 145, İbn Kesîr, Bidâye, 5/9.

1799 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Taberî, Tefsîr, 11/95, Ebu Nuaym, Delâil, 2/523, Beyhakî, Delâil, 5/231, İbn Kesîr, Bidâye, 5/9.

1800 İbn İshak, İbn Hişam, 4/165, Taberî, Târîh, 3/144, Ebu Nuaym, 2/523.

1801 Vâkıdî, Megâzî, 3/1009.

1802 Taberî, Tefsîr, 11/55.

1803 Vâkıdî, Megâzî, 3/1009.

1804 Taberî, Tefsîr, 11/55.

1805 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999, Yâkût, 2/319.

1806 Yâkût, 2/319, Semhûdî, 3/1030.

1807 Vâkıdî, Megâzî, 3/1009.

1808 İbn İshak, İbn Hişam, 4/166, Vâkıdî, Megâzî, 3/1009, Taberî, Târîh, 3/145.

1809 İbn İshak, İbn Hişam, 4/166, Vâkıdî, Megâzî, 3/1009, Taberî, Târîh, 3/145.

1810 Vâkıdî, Megâzî, 3/1010.

1811 İbn İshak, İbn Hişam, 4/166-167, Vâkıdî, Megâzî, 3/1010, Taberî, Târîh, 3/145, Beyhakî, Delâil, 5/232, İbn Esîr, Kâmil, 2/278, İbn Seyyid, 2/218, Zehebî, Târîh, s. 532.

1812 Vâkıdî, Megâzî, 3/1010.

1813 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167 Vâkıdî, Megâzî, 3/1010 Taberî, Târîh, 3/145, Beyhakî, Delâil, 5/232, Zehebî, Târîh, s. 532.

1814 Vâkıdî, Megâzî, 3/1010.

1815 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Vâkıdî, Megâzî, 3/1010, Taberî, Târîh, 3/145, Beyhakî, Delâil, 5/232, Zehebî, Târîh, s. 532-533, İbn Kesîr, Bidâye, 5/9.

1816 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Taberî, Târîh, 3/145.

1817 İbn İshak, İbn Hişam, 4/167, Vâkıdî, Megâzî, 3/1010, Taberî, Târîh, 3/145.

1818 Vâkıdî, Megâzî, 3/1010.

1819 Yâkût, 2/319.

1820 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1821 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011.

1822 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011, Ahmed b. Hanbel, 4/247.

1823 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011.

1824 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011, Ahmed b. Hanbel, 4/247.

1825 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011.

1826 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011, Ahmed b. Hanbel, 4/347.

1827 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011.

1828 Ahmed b. Hanbel, 4/247.

1829 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011.

1830 Ahmed b. Hanbel, 4/247.

1831 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011.

1832 Vâkıdî, Megâzî, 3/1011, Ahmed b. Hanbel, 4/247.

1833 Ahmed b. Hanbel, 6/27.

1834 Ahmed b. Hanbel, 1/23.

1835 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1836 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Yâkût, 1/335.

1837 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174.

1838 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999, Yâkût, 2/379.

1839 Vâkıdî, Megâzî, 3/999.

1840 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999, Yâkût, 1/123.

1841 İbn İshak, İbn Hişam, 4/172-173, Vâkıdî, Megâzî, 3/1000-1002.

1842 Vâkıdî, Megâzî, 3/1003.

1843 İbn İshak, İbn Hişam, 4/168, Vâkıdî, Megâzî, 3/1003, Taberî, Târîh, 3/146, Zehebî, Târîh, s. 533.

1844 İbn İshak, İbn Hişam, 4/168.

1845 İbn İshak, İbn Hişam, 4/168, Vâkıdî, Megâzî, 3/1003, Taberî, Târîh, 3/146, Zehebî, Târîh, s. 533.

1846 İbn İshak, İbn Hişam, 4/168, Vâkıdî, Megâzî, 3/1004.

1847 Vâkıdî, Megâzî, 3/1003.

1848 Vâkıdî, Megâzî, 3/1003.

1849 Vâkıdî, Megâzî, 3/1004, Belâzurî, Ensâb, 1/275.

1850 Vâkıdî, Megâzî, 3/1005.

1851 İbn İshak, İbn Hişam, 4/168-169, Vâkıdî, Megâzî, 3/1004-1005, Taberî, Târîh, 3/146.

1852 İbn İshak, İbn Hişam, 4/169, Vâkıdî, Megâzî, 3/1004, Taberî, Târîh, 3/146, Zehebî, Târîh, s. 533.

1853 Tevbe: 65-66.

1854 Vâkıdî, Megâzî, 3/1004-1005, Taberî, Tefsîr, 10/172.

1855 Taberî, Tefsîr, 10/172.

1856 İbn İshak, İbn Hişam, 4/169, Vâkıdî, Megâzî, 3/1004-1005, Taberî, Târîh, 3/146, Zehebî, Târîh, s. 533.

1857 Tevbe: 74.

1858 Vâkıdî, Megâzî, 3/1005.

1859 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999, Yâkût, 5/76.

1860 Vâkıdî, Megâzî, 3/1015-1016.

1861 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/999, Yâkût, 5/76.

1862 Semhûdî, 3/1029.

1863 Mâlik, 1/143-144, Vâkıdî, Megâzî, 3/1012, Ahmed b. Hanbel, 5/238, Müslim, 4/1784.

1864 Belâzurî’den naklen Yâkût, 2/15.

1865 Mâlik, 1/144, Vâkıdî, Megâzî, 3/1012-1013, Ahmed b. Hanbel, 5/238, Müslim, 4/1784.

1866 Belâzurî’den naklen Yâkût, 2/15.

1867 Mâlik, 1/144, Vâkıdî, Megâzî, 3/1013, Ahmed b. Hanbel, 5/238, Müslim, 4/1784-1785.

1868 İbn Hazm, Cevâmi, s. 253.

1869 Vâkıdî, Megâzî, 3/1017.

1870 Semhûdî, 3/1029.

1871 Vâkıdî, Megâzî, 3/1017.

1872 Vâkıdî, Megâzî, 3/1017, Ahmed b. Hanbel, 4/118, Müslim, 1/71.

1873 Vâkıdî, Megâzî, 3/1017.

1874 Vâkıdî, Megâzî, 3/1017, Ahmed b. Hanbel, 4/118, Müslim, 1/71, 73.

1875 Vâkıdî, Megâzî, 3/1021.

1876 Ebu Dâvud, 1/188, Beyhakî, Delâil, 5/244, Zehebî, Târîh, s. 530, İbn Kesîr, Bidâye, 5/28, İbn Kayyım, 3/9.

1877 Vâkıdî, Megâzî, 3/998.

1878 İbn İshak, İbn Hişam, 4/162, Vâkıdî, Megâzî, 3/998, Taberî, Târîh, 3/143, Beyhakî, Delâil, 5/219, İbn Esîr, Kâmil, 2/278, İbn Seyyid, 2/216, Zehebî, Târîh, s. 523, İbn Kesîr, Bidâye, 5/6, İbn Kayyım, 3/4.

1879 İbn İshak, İbn Hişam, 4/163, Vâkıdî, Megâzî, 3/998, Beyhakî, Delâil, 5/222, İbn Seyyid, 2/217, Zehebî, Târîh, s. 525, İbn Kesîr, Bidâye, 5/7, İbn Kayyım, 3/4.

1880 Vâkıdî, Megâzî, 3/998.

1881 İbn İshak, İbn Hişam, 4/164, Vâkıdî, Megâzî, 3/998, Taberî, Târîh, 3/144, Beyhakî, Delâil, 5/223, İbn Seyyid, 2/217, Zehebî, Târîh, s. 525, İbn Kesîr, Bidâye, 5/7-8, İbn Kayyım, 3/4.

1882 Vâkıdî, Megâzî, 3/1034, İbn Sa’d, 2/166.

1883 Vâkıdî, Megâzî, 3/1034.

1884 Vâkıdî, Megâzî, 3/1016, Beyhakî, Delâil, 5/241, İbn Kesîr, Bidâye, 5/13, İbn Kayyım, 3/9.

1885 Ahmed b. Hanbel, 3/37, İbn Kesîr, Bidâye, 5/13.

1886 Vâkıdî, Megâzî, 3/1016, Beyhakî, Delâil, 5/241, İbn Kesîr, Bidâye, 5/13, İbn Kayyım, 3/9.

1887 Vâkıdî, Megâzî, 3/1016, Beyhakî, Delâil, 5/241, İbn Kesîr, Bidâye, 5/13.

1888 Ahmed b. Hanbel, 3/37, Beyhakî, Sünen, 9/160, İbn Kesîr, Bidâye, 5/13.

1889 Vâkıdî, Megâzî, 3/1016-1017, Beyhakî, Delâil, 5/241-242, İbn Kesîr, Bidâye, 5/13-14, İbn Kayyım, 3/9.

1890 Vâkıdî, Megâzî, 3/1017, Beyhakî, Delâil, 5/242, İbn Kesîr, Bidâye, 5/14, İbn Kayyım, 3/9, İbrahim b. Hamza, Kitâbu’l-beyân, 1/166.

1891 İbn Ebi Şeybe, 13/296-297, Ebu Nuaym, Hilye, 1/138-139, İbrahim b. Hamza, Kitâbu’l-beyân, 1/165-167.

1892 Tâun; veba hastalığı demektir. Bulaşıcı, salgın bir hastalıktır (İbn Esîr, Nihâye, 3/127).

1893 Belâzurî’den naklen Yâkût, 2/14-15.

1894 Belâzurî, Ensâb, 1/368.

1895 Zürkânî, 3/80.

1896 Mâlik, 2/895-896, Ahmed b. Hanbel, 3/416, 5/200-202, 373, Buhârî, Sahîh, 7/21-22, Müslim, 4/1737-1738, Tirmizî, Sünen, 3/378.

1897 Vâkıdî, Megâzî, 3/1019, İbn Kesîr, Bidâye, 5/18, Diyarbekrî, 2/129.

1898 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Taberî, Târîh, 3/147, İbn Hazm, Cevâmi, s. 253 İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Kesîr, Bidâye, 5/18, Diyarbekrî, 2/127.

1899 İbn Sa’d, 2/166.

1900 İbn İshak, İbn Hişam, 4/171, Halebî, 3/118.

1901 İbn İshak, İbn Hişam, 4/171, Vâkıdî, Megâzî, 3/1014 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228, İbn Kesîr, Bidâye, 5/18.

1902 İbn Abdilberr, 3/1014. İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228.

1903 İbn İshak, İbn Hişam, 4/171, Vâkıdî, Megâzî, 3/1014, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/228, İbn Kesîr, Bidâye, 5/18.

1904 Vâkıdî, Megâzî, 3/1021.

1905 Vâkıdî, Megâzî, 3/1021, İbn Ebi Şeybe, 11/432, Ahmed b. Hanbel, 3/304, Buhârî, Sahîh, 1/86, Müslim, 1/371 Dârimî, 1/263.

1906 Vâkıdî, Megâzî, 3/1021, Ahmed b. Hanbel, 3/304, Buhârî, Sahîh, 1/86, Müslim, 1/371, Dârimî, 1/263.

1907 Vâkıdî, Megâzî, 3/1021, Ahmed b. Hanbel, 3/304, Buhârî, Sahîh, 1/86, Müslim, 1/371 Dârimî, 1/263.

1908 Vâkıdî, Megâzî, 3/1021, 1023.

1909 İbn Ebi Şeybe, 11/432, Ahmed b. Hanbel, 5/248, Buhârî, Sahîh, 1/86.

1910 Vâkıdî, Megâzî, 3/1022.

1911 Vâkıdî, Megâzî, 3/1022, İbn Ebi Şeybe 11/432, Ahmed b. Hanbel, 3/304, Buhârî, Sahîh, 1/86, Müslim, 1/371, Dârimî, 1/142, 243, 263.

1912 Vâkıdî, Megâzî, 3/1022, Dârimî, 1/263.

1913 İbn Ebi Şeybe, 11/432, Ahmed b. Hanbel, 5/248, Buhârî, Sahîh, 1/86, Müslim, 1/371, Dârimî, 1/143.

1914 İbn Ebi Şeybe, 11/432, Ahmed b. Hanbel, 5/248, Buhârî, Sahîh, 1/86, Müslim, 1/371, Dârimî, 1/143.

1915 Vâkıdî, Megâzî, 3/1025, İbn Sa’d, 2/166.

1916 İbn İshak, İbn Hişam, 4/169, Vâkıdî, Megâzî, 3/1025, İbn Sa’d, 2/166, Taberî, Târîh, 3/146, Ebu Nuaym, Delâil, 2/526, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 50, Kastallânî, Mevâhib, 1/225.

1917 Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Yâkût, 2/487.

1918 İbn Sa’d, 2/62.

1919 Halebî, 1/581.

1920 Vâkıdî, Megâzî, 3/403.

1921 Vâkıdî, Megâzî, 3/1025, Diyarbekrî, 2/128.

1922 İbn İshak, İbn Hişam, 4/169-170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1025, Taberî, Târîh, 3/146, Ebu Nuaym, Delâil, 2/526, Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, Yâkût, 2/487, İbn Seyyid, 2/220, Zehebî, Târîh, s. 535, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7, Kastallânî, Mevâhib, 1/225.

1923 Vâkıdî, Megâzî, 3/1025-1026.

1924 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1025, Taberî, Târîh, 3/146, Ebu Nuaym, Delâil, 2/526-527, Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Seyyid, 2/220, Zehebî, Târîh, s. 535, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7.

1925 Vâkıdî, Megâzî, 3/1025.

1926 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1025-1026, Taberî, Târîh, 3/146 Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Seyyid, 2/220, Zehebî, Târîh, s. 535, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 50.

1927 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, Taberî, Târîh, 3/146, Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Seyyid, 2/220, Zehebî, Târîh, s. 535, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7.

1928 Vâkıdî, Megâzî, 3/1026.

1929 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, Taberî, Târîh, 3/146 Ebu Nuaym, Delâil, 2/527 Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Seyyid, 2/220, Zehebî, Târîh, s. 535, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7.

1930 Vâkıdî, Megâzî, 3/1026.

1931 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, Taberî, Târîh, 3/146, Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Seyyid, 2/220, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7.

1932 Vâkıdî, Megâzî, 3/1026.

1933 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, İbn Sa’d, 2/166, Taberî, Târîh, 3/146, Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Seyyid, 2/220, Zehebî, Târîh, s. 535, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7.

1934 Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, İbn Sa’d, 2/166, Diyarbekrî, 2/128.

1935 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, İbn Sa’d, 2/166, Taberî, Târîh, 3/146, Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Beyhakî, Delâil, 5/250, İbn Esîr, Kâmil, 2/281 İbn Seyyid, 2/220, Zehebî, Târîh, s. 535, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7.

1936 Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, İbn Sa’d, 2/166, Diyarbekrî, 2/128, Zürkânî, 3/78.

1937 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, Taberî, Târîh, 3/146 Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Beyhakî, Delâil, 5/250-251, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Seyyid, 2/220-221, İbn Kesîr, Bidâye, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/7-8.

1938 Vâkıdî, Megâzî, 3/1026.

1939 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, İbn Ebi Şeybe, 12/144, İbn Sa’d, 3/436, Ahmed b. Hanbel, 3/238, Belâzurî, Ensâb, 1/383, Beyhakî, Sünen, 9/273-274, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17.

1940 İbn Sa’d, 3/436, İbn Ebi Şeybe, 2/144.

1941 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, Ahmed b. Hanbel, 3/238, Belâzurî, Ensâb, 1/383 Beyhakî, Sünen, 3/173-274, İbn Esîr, Kâmil, 2/281.

1942 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1026, İbn Sa’d, 3/436, İbn Ebi Şeybe, 12/144, Ahmed b. Hanbel, 3/238, Belâzurî, Ensâb, 1/383, Beyhakî, Sünen, 3/274, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17.

1943 Vâkıdî, Megâzî, 3/1027, İbn Sa’d, 2/166, Ebu Nuaym, Delâil, 2/527, Beyhakî, Delâil, 5/251.

1944 Vâkıdî, Megâzî, 3/1027, İbn Sa’d, 2/166.

1945 Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/289.

1946 Vâkıdî, Megâzî, 3/1027.

1947 Beyhakî, Delâil, 5/252, Zehebî, Târîh, s. 536.

1948 Beyhakî, Delâil, 5/252.

1949 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, Beyhakî, Delâil, 5/252, Zehebî, Târîh, s. 536.

1950 Vâkıdî, Megâzî, 3/1027, İbn Sa’d, 2/166, İbn Seyyid, 2/221, Zehebî, Târîh, s. 536, İbn Kesîr, Bidâye, 5/17, İbn Kayyım, 3/8, Kastallânî, Mevâhib, 1/226, Diyarbekrî, 2/128, Halebî, 3/226.

1951 Vâkıdî, Megâzî, 3/1029, İbn Sa’d, 2/166.

1952 Vâkıdî, Megâzî, 3/1030, İbn Sa’d, 1/290.

1953 İbn Seyyid, 2/221, İbn Kayyım, 3/8.

1954 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1027-1028, İbn Sa’d, 2/166, Taberî, Târîh, 3/147.

1955 Vâkıdî, Megâzî, 3/1028, İbn Sa’d, 2/166.

1956 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1027-1028, İbn Sa’d, 2/166 Taberî, Târîh, 3/147.

1957 Vâkıdî, Megâzî, 3/1030.

1958 Yâkût, 1/292.

1959 Taberî, Tefsîr, 1/331, Yâkût, 1/292.

1960 İbn Sa’d, 1/277-278.

1961 Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/289.

1962 İbn İshak, İbn Hişam, 4/161, Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/289, Ahmed b. Hanbel, 5/424-425, Taberî, Târîh, 3/146.

1963 Vâkıdî, Megâzî, 3/1031-1032, İbn Sa’d, 1/290.

1964 Yâkubî, 2/68.

1965 İbn Esîr, Nihâye, 2/379.

1966 Vâkıdî, Megâzî, 3/1031-1032, İbn Sa’d, 1/290, Ahmed b. Hanbel, 5/425, Buhârî, Sahîh, 2/102.

1967 Vâkıdî, Megâzî, 3/1032, İbn Sa’d, 1/290.

1968 Ahmed b. Hanbel, 5/425, Buhârî, Sahîh, 2/132, Müslim, 4/1785.

1969 İbn Seyyid, 2/221, İbn Kayyım, 3/8.

1970 Belâzurî, Fütûh, 1/71.

1971 Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/290.

1972 Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/290, Belâzurî, Fütûh, 1/71, İbn Esîr, Kâmil, 2/280.

1973 Belâzurî, Fütûh, 1/71.

1974 Beyhakî, Delâil, 5/248, İbn Asâkîr, 1/116 İbn Kesîr, Bidâye, 5/17.

1975 Yâkût, 2/188.

1976 Yâkût, 1/129.

1977 İbn Sa’d, 1/291.

1978 Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/289.

1979 İbn İshak, İbn Hişam, 4/169, Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/289.

1980 İbn İshak, İbn Hişam, 4/169, Vâkıdî, Megâzî, 3/1031, İbn Sa’d, 1/289, Ebu Ubeyd, s. 287-288, Beyhakî, Delâil, 5/247-248, İbn Asâkîr, 1/115, İbn Kesîr, Bidâye, 5/16, İbn Kayyım, 3/7, Kastallânî, Mevâhib, 1/297, Zürkânî, 3/359-360, İbn Seyyid, 2/220.

1981 İbn İshak, İbn Hişam, 4/169, Vâkıdî, Megâzî, 3/1032, Beyhakî, Delâil, 5/247, İbn Asâkîr, 1/115-116, İbn Kesîr, Bidâye, 5/16, Kastallânî, Mevâhib, 1/297.

1982 İbn Sa’d, 1/290, İbn Kesîr, Bidâye, 7/17, Halebî, 3/118, Zürkânî, 3/360.

1983 Vâkıdî, Megâzî, 3/1032, İbn Sa’d, 1/290, Beyhakî, Delâil, 5/248, İbn Asâkîr, 1/115-116, İbn Kesîr, Bidâye, 5/16-17, Kastallânî, Mevâhib, 1/297, Halebî, 3/118, Zürkânî, 3/160.

1984 İbn Sa’d, 1/277, Belâzurî, Fütûh, 1/72.

1985 İbn Sa’d, 1/291.

1986 Belâzurî, Fütûh, 1/72.

1987 İbn Sa’d, 1/276-277, Belâzurî, Fütûh, 1/72.

1988 Ahmed b. Hanbel, 3/441, 4/74.

1989 Ahmed b. Hanbel, 3/441, 4/74, Ebu Ubeyd, s. 32.

1990 Ahmed b. Hanbel, 3/441, 4/74.

1991 Ebu Ubeyd, s. 32.

1992 Ahmed b. Hanbel, 4/74.

1993 Ahmed b. Hanbel, 3/341-342.

1994 Ahmed b. Hanbel, 4/74.

1995 Ahmed b. Hanbel, 3/442.

1996 Ahmed b. Hanbel, 3/442, 4/74-75.

1997 Ahmed b. Hanbel, 3/442.

1998 Ahmed b. Hanbel, 3/442, 4/75.

1999 Ahmed b. Hanbel, 3/442.

2000 Bu Necaşî, Müslüman olan, vefatı üzerine Medine’de gıyaben cenaze namazı kılınan Necaşî Ashama değildir (İbn Hazm, Cevâmi, s. 30).

2001 Ahmed b. Hanbel, 3/442, 4/75.

2002 Ahmed b. Hanbel, 3/442.

2003 Ahmed b. Hanbel, 3/75.

2004 Yâkubî, 2/77-78.

2005 Ebu Ubeyd, s. 362, Süheylî, 7/364, İbn Hibban’ın Sahîh’inden Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inden naklen Kastallânî, Mevâhib, 1/226, Zürkânî, 3/78.

2006 Ahmed b. Hanbel, 3/442, 4/75, Suyutî, Hasâis, 2/132.

2007 Ahmed b. Hanbel, 3/442, Suyutî, Hasâis, 2/132.

2008 Ahmed b. Hanbel, 3/442, 4/75, Suyutî, Hasâis, 2/132.

2009 Ahmed b. Hanbel, 3/442, Ebu Ubeyd, s. 363.

2010 Ahmed b. Hanbel, 3/442.

2011 Ahmed b. Hanbel, 3/442, 4/75, Suyutî, Hasâis, 2/132.

2012 Ahmed b. Hanbel, 4/75.

2013 Ahmed b. Hanbel, 3/442, 4/75, Suyutî, Hasâis, 2/132.

2014 Vâkıdî, Megâzî, 3/1037.

2015 Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/56, Beyhakî, Delâil, 5/229.

2016 Vâkıdî, Megâzî, 3/1037-1038.

2017 Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/56, Beyhakî, Delâil, 5/229, İbn Kesîr, Bidâye, 6/113.

2018 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038.

2019 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038, Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/56, Beyhakî, Delâil, 5/229.

2020 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038.

2021 Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/56, Beyhakî, Delâil, 5/230 İbn Kesîr, Bidâye, 6/113-114.

2022 Müslim, 1/56.

2023 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038, Beyhakî, Delâil, 5/230, .

2024 Vâkıdî, Megâzî, 3/138, Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230, İbn Kesîr, Bidâye, 6/114.

2025 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038.

2026 Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230.

2027 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038, Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230, İbn Kesîr, Bidâye, 6/114.

2028 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038.

2029 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038, Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230, İbn Kesîr, Bidâye, 6/114.

2030 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038.

2031 Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230, İbn Kesîr, Bidâye, 6/114.

2032 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038.

2033 Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230, İbn Kesîr, Bidâye, 6/114.

2034 Vâkıdî, Megâzî, 3/1038-1039, Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230, İbn Kesîr, Bidâye, 6/114.

2035 Ahmed b. Hanbel, 3/11, Müslim, 1/57, Beyhakî, Delâil, 5/230.

2036 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Taberî, Târîh, 3/147, İbn Esîr, Kâmil, 2/281, İbn Seyyid, 2/221, Zehebî, Târîh, s. 534.

2037 Vâkıdî, Megâzî, 3/1015, İbn Sa’d, 2/168, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 50.

2038 Ebu Dâvud, 2/11, Zehebî, Târîh, s. 534.

2039 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Taberî, Târîh, 3/147, İbn Hazm, Cevâmi, s. 253, İbn Esîr, Kâmil, 2/281.

2040 İbn İshak, İbn Hişam, 4/170, Vâkıdî, Megâzî, 3/1039, Taberî, Târîh, 3/147.

2041 İbn Kayyım, 3/10.

2042 Vâkıdî, Megâzî, 3/1042, Beyhakî, Delâil, 5/256.

2043 Beyhakî, Delâil, 5/256, Suyutî, Hasâis, 2/115.

2044 Vâkıdî, Megâzî, 3/1042, Beyhakî, Delâil, 5/256.

2045 Ahmed b. Hanbel, 5/453.

2046 Vâkıdî, Megâzî, 3/1042, Beyhakî, Delâil, 5/256, İbn Kesîr, Bidâye, 5/19, İbn Kayyım, 3/10.

2047 Ahmed b. Hanbel, 5/453.

2048 Halebî, 3/120.

2049 Ebu Nuaym, Delâil, 2/528.

2050 Vâkıdî, Megâzî, 3/1042, Beyhakî, Delâil, 5/256-257, İbn Kayyım, 3/10.

2051 Vâkıdî, Megâzî, 3/1042, Beyhakî, Delâil, 5/257, İbn Kayyım, 3/10.

2052 Vâkıdî, Megâzî, 3/1043, İbn Kayyım, 3/10.

2053 Ahmed b. Hanbel, 5/453.

2054 Beyhakî, Delâil, 5/257, İbn Kayyım, 3/10.

2055 Beyhakî, Delâil, 5/257-258, İbn Kayyım, 3/10, Suyutî, Hasâis, 2/115.

2056 İbn Kesîr, Bidâye, 5/261, Suyutî, Hasâis, 2/115.

2057 Müslim, 4/2144.

2058 Ahmed b. Hanbel, 5/390-391, Müslim, 4/2143-2144. .

2059 Müslim, 4/2143.

2060 Vâkıdî, Megâzî, 3/1043, İbn Sa’d, 4/315.

2061 Vâkıdî, Megâzî, 3/1043-1044.

2062 İbn İshak, İbn Hişam, 3/71.

2063 İbn Sa’d, 3/540-541.

2064 İbn İshak, İbn Hişam, 3/71.

2065 İbn Sa’d, 3/541.

2066 İbn İshak, İbn Hişam, 3/71.

2067 Vâkıdî, Megâzî, 2/441.

2068 Ebu Nuaym, Delâil, 1/81, İbn Kayyım, 3/12.

2069 Vâkıdî, Megâzî, 3/1049.

2070 Taberî, Tefsîr, 11/24, İbn Kayyım, 3/12.

2071 Taberî, Tefsîr, 11/25-26.

2072 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/1047, Taberî, Târîh, 3/147-148.

2073 Vâkıdî, Megâzî, 3/1047-1048.

2074 Taberî, Tefsîr, 11/24.

2075 Vâkıdî, Megâzî, 3/1047.

2076 İbn İshak, İbn Hişam, 4/173, Vâkıdî, Megâzî, 3/1045-1046, Taberî, Târîh, 3/147.

2077 Taberî, Târîh, 3/147.

2078 İbn İshak, İbn Hişam, 4/173-174, Vâkıdî, Megâzî, 3/1045-1046, Taberî, Târîh, 3/147.

2079 Vâkıdî, Megâzî, 3/1048.

2080 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/1046, Taberî, Târîh, 3/147, Beyhakî, Delâil, 5/260, İbn Seyyid, 2/222, Zehebî, Târîh, s. 537, İbn Kesîr, Bidâye, 5/21, İbn Kayyım, 3/12.

2081 Ebu Âmir Fâsık’ın.

2082 Tevbe: 107-110 .

2083 Vâkıdî’ye göre; Âsım b. Adiyy.

2084 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/1046, Taberî, Târîh, 3/147, Beyhakî, Delâil, 5/260, İbn Seyyid, 2/222-223, Zehebî, Târîh, s. 537, İbn Kesîr, Bidâye, 5/22, İbn Kayyım, 3/12.

2085 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Taberî, Târîh, 3/147.

2086 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/1046, Taberî, Târîh, 3/47, İbn Seyyid, 2/223, Zehebî, Târîh, s. 537, İbn Kayyım, 3/12.

2087 İbn Seyyid, 2/223, Zehebî, Târîh, s. 537, İbn Kayyım, 3/12.

2088 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Vâkıdî, Megâzî, 3/1046, Taberî, Târîh, 3/147, İbn Seyyid, 2/223, Zehebî, Târîh, s. 537.

2089 Vâkıdî, Megâzî, 3/1146.

2090 İbn İshak, İbn Hişam, 4/174, Taberî, Târîh, 3/147, Beyhakî, Delâil, 5/260, İbn Seyyid, 2/223, Zehebî, Târîh, s. 537, İbn Kesîr, Bidâye, 5/22, İbn Kayyım, 3/12.

2091 Vâkıdî, Megâzî, 3/1056, İbn Sa’d, 2/167.

2092 Vâkıdî, Megâzî, 3/1056, İbn Sa’d, 2/168, Ahmed b. Hanbel, 3/341.

2093 Ahmed b. Hanbel, 3/160, Ebu Dâvud, 3/12.

2094 Vâkıdî, Megâzî, 3/1056, İbn Sa’d, 2/168, Ahmed b. Hanbel, 3/160, 341, Buhârî, Sahîh, 3/213, 5/136, Ebu Dâvud, 3/12.

2095 Buhârî, Sahîh, 5/136, Müslim, 2/1011.

2096 Ahmed b. Hanbel, 5/425, Müslim, 2/1011.

2097 Ahmed b. Hanbel, 5/425, Müslim, 2/1011.

2098 Ahmed b. Hanbel, 5/425, Buhârî, Sahîh, 5/136, Müslim, 2/1011.

2099 Buhârî, Sahîh, 5/136, Müslim, 2/1011.

2100 Ahmed b. Hanbel, 5/425, Buhârî, Sahîh, 5/136, Müslim, 2/1011.

2101 Ahmed b. Hanbel, 3/105, 5/425, Müslim, 4/1950.

2102 Ahmed b. Hanbel, 3/105, 5/425, Müslim, 4/1950.

2103 Ahmed b. Hanbel, 3/105.

2104 Ahmed b. Hanbel, 3/105, 5/425, Müslim, 4/1950.

2105 Tirmizî, Sünen, 4/216, Beyhakî, Delâil, 5/265, Zehebî, Târîh, s. 538, İbn Kesîr, Bidâye, 5/22, İbn Kayyım, 3/12-13.

2106 Ahmed b. Hanbel, 3/449.

2107 İbn İshak, İbn Hişam, 4/162, Vâkıdî, Megâzî, 3/996-997, İbn Sa’d, 2/166, Taberî, Târîh, 3/143.

2108 Vâkıdî, Megâzî, 3/997-998.

2109 İbn İshak, İbn Hişam, 4/176-177, Vâkıdî, Megâzî, 3/997, Ahmed b. Hanbel, 3/456-457, Buhârî, Sahîh, 5/130-131, Taberî, Tefsîr, 11/59.

2110 İbn İshak, İbn Hişam, 4/177, Vâkıdî, Megâzî, 3/1049, Ahmed b. Hanbel, 3/457, Buhârî, Sahîh, 5/131.

2111 Vâkıdî, Megâzî, 3/1049-1050.

2112 Buhârî, Sahîh, 5/131.

2113 Vâkıdî, Megâzî, 3/1050, Buhârî, Sahîh, 5/131.

2114 İbn İshak, İbn Hişam, 4/177, Vâkıdî, Megâzî, 3/1050, Ahmed b. Hanbel, 3/457, Buhârî, Sahîh, 5/131.

2115 Buhârî, Sahîh, 5/131.

2116 İbn İshak, İbn Hişam, 4/177, Vâkıdî, Megâzî, 3/1050, Ahmed b. Hanbel, 3/457.

2117 İbn İshak, İbn Hişam, 4/177-178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1050, Ahmed b. Hanbel, 3/457-458 Buhârî, Sahîh, 5/131-132.

2118 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1050.

2119 Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2120 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1050-1051, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2121 Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2122 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2123 Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2124 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178.

2125 Vâkıdî, Megâzî, 3/1050.

2126 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2127 Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2128 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Ahmed b. Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2129 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2130 Ahmed b. Hanbel, 3/458.

2131 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Ahmed b. Hanbel, 3/457, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2132 Vâkıdî, Megâzî, 3/1051.

2133 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Ahmed b. Hanbel, 3/458.

2134 İbn İshak, İbn Hişam, 4/178, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051.

2135 İbn İshak, İbn Hişam, 4/177-179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2136 Vâkıdî, Megâzî, 3/1051.

2137 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051.

2138 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1051, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2139 Ahmed b. Hanbel, 3/458.

2140 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/132.

2141 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052.

2142 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/133.

2143 Vâkıdî, Megâzî, 3/1052.

2144 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/133.

2145 Vâkıdî, Megâzî, 3/1052.

2146 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/133.

2147 Vâkıdî, Megâzî, 3/1052.

2148 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/133.

2149 Vâkıdî, Megâzî, 3/1052.

2150 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052.

2151 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052, Ahmed b. Hanbel, 3/458 Buhârî, Sahîh, 5/133.

2152 İbn İshak, İbn Hişam, 4/180, Vâkıdî, Megâzî, 3/1052.

2153 İbn İshak, İbn Hişam, 4/179, Vâkıdî, Megâzî, 3/1053, Ahmed b. Hanbel, 3/458, Buhârî, Sahîh, 5/133.

2154 İbn İshak, İbn Hişam, 4/180, Vâkıdî, Megâzî, 3/1053, Ahmed b. Hanbel, 3/458-459, Buhârî, Sahîh, 5/133-134.

2155 Vâkıdî, Megâzî, 3/1053-1054.

2156 İbn İshak, İbn Hişam, 4/180, Vâkıdî, Megâzî, 3/1054, Ahmed b. Hanbel, 3/459, Buhârî, Sahîh, 5/134.

2157 Vâkıdî, Megâzî, 3/1054.

2158 Tevbe: 95-96.

2159 İbn İshak, İbn Hişam, 4/180-181, Vâkıdî, Megâzî, 3/1054-1055, Ahmed b. Hanbel, 3/459, Buhârî, Sahîh, 5/134-135.

2160 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057.

2161 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, Ahmed b. Hanbel, 3/384, Müslim, 3/1524, Beyhakî, Sünen, 9/39.

BEŞİNCİ BÖLÜM
TEBÜK’TEN SONRA

Hz. Ümmü Külsûm’un Vefatı

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kızı ve Hz. Osman’ın zevcesi Hz. Ümmü Külsûm,2162 Hicretin 9. yılında vefat etti.2163

Yüce Allah ondan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hz. Ümmü Külsûm’u yıkayacak olanlara, onu üç, beş kere veya daha çok yıkamalarını,2164 yıkanırken onun na’şının üzerinin yeşil hurma dallarıyla örtülmesini emir buyurdu.2165

Yıkayıcılara, bir de fıta (peştemal) verdi.2166

Hz. Ümmü Külsûm’u Peygamberimiz Aleyhisselâmın halası Hz. Safiyye yıkadı. Esmâ binti Umeys de yıkamaya yardım etti.2167

Yıkama2168 ve kefenleme işinde2169 Ensar kadınlarından Ümmü Atiyye de bulundu.2170

Hz. Ümmü Külsûm’un cenaze namazını Peygamberimiz Aleyhisselâm kıldırdı2171 ve kabrinin başına oturdu, gözleri yaşardı. Kabrin başında bulunanlara:

“Şu gece, içinizden hiç kimse işe karışmayacak mı?” diye sordu.

Ebu Talha:

“Yâ Rasûlallah! Ben karışırım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyleyse, in onun kabrinin içine!” buyurdu.2172

Kabre Hz. Ali, Fadl b. Abbas ve Üsâme b. Zeyd de indiler.2173

Hz. Osman, Hz. Ümmü Külsûm’un vefatına çok üzüldü ve ağladı.2174

Himyer Krallarının Müslüman Oluşu

Himyerîlerin Kimlikleri ve Yurtları

Himyerîler, Kahtanî idiler.

Kahtan’ın oğlu Ya’rüb, Ya’rüb’ün oğlu Yeşcüb, Yeşcüb’ün oğlu Sebe’, Sebe’in oğlu da Himyer’di.

Himyer’in Malik, Âmir, Amr, Sa’d, Vâside isimlerini taşıyan oğullarından Âmir’in soyundan Dühman, Sa’d’ın soyundan Selef ve Eslem, Amr’ın oğlu Hâris’in soyundan Zû Ruayn hanedanı, Malik’in Kudâa adındaki oğlunun soyundan da Kudâa kabileleri türemiştir.2175

Himyerîlerin konak yerleri Yemen ülkesinde idi.2176

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Himyer Krallarını İslâmiyete Davet Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ayyâş b. Ebi Rebia’yı bir yazı ile Mesruh ve Nuaym b. Abdi Külâl el-Himyerî’ye göndermiş ve yazısında şöyle buyurmuştu:

“Sizler, Allah’a ve Resûlüne iman ederseniz, selamete, güvenliğe erersiniz.

Hiç şüphesiz, bir olan, eşi ortağı olmayan Allah, Musa’yı âyetleriyle (mucizeleriyle) gönderdi. İsa’yı kelimeleriyle yarattı.

(Fakat) Yahudiler, ‘Üzeyr Allah’ın oğludur!’ dedi.

Nasrânîler de, ‘Allah, üçün üçüncüsüdür. İsa Allah’ın oğludur!’ dediler.”2177

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ayyâş b. Ebi Rebia’yı mektupla gönderirken de:

“Sen, onların yurduna varınca, geceleyin girmeyeceksin.

Sabaha kadar bekledikten sonra, güzelce bir abdest al. İki rekat namaz kıl. Allah’tan kurtuluş ve kabul dile ve Allah’a sığın.

Yazımı sağ eline al ve onu onlara sağ elinle ve sağ taraflarından ver!

Seni kabul ettikleri zaman, onlara Beyyine sûresini oku:

‘Kitablılardan ve müşriklerden küfredenler, apaçık bir hüccet, yani içinde kitabların en doğru hükümleri yazılı, bâtıldan uzak ve temiz sahifeleri okuyacak, Allah’tan bir peygamber gelinceye kadar güya bekleyeceklerdi, dinlerinden ayrılacak değillerdi.

Böyle iken, Kitab verilmiş olan bunlar, ayrılmadılar ayrılmadılar da, ancak kendilerine o apaçık hüccet geldikten sonra ayrıldılar.

Halbuki, onlar Allah’a -O’nun dininde ihlas ve samimiyet erbabı ve muvahhid olarak- ibadet etmelerinden, namazı dosdoğru kılmalarından, zekâtı vermelerinden başkasıyla emrolunmamışlardı.

En doğru din de, bu idi.

Gerçekten, Kitablılardan olsun, müşriklerden olsun, bütün o küfredenler Cehennem ateşindedirler, onun içinde temelli kalıcıdırlar.

Yaratılanların en kötüsü de, onların ta kendileridir.

İman edip de güzel güzel amel ve hareketlerde bulunanlara gelince; hiç şüphe yok ki, bunlar da yaratılanların en hayırlısıdırlar.

Onların Rableri katında mükâfatı, altından ırmaklar akmakta olan Adn cennetleridir. Hepsi de içlerinde temelli kalıcıdırlar.

Allah onlardan hoşnut olmuş, bunlar da Allah’tan hoşnut olmuşlardır.

İşte bu saadet, Rabbinden korkanlara mahsustur.’ [Beyyine: 1-8]

Sûreyi böylece okuyup bitirdiğin zaman:

‘Ben Muhammed’e iman ettim ve ben ona iman edenlerin ilkiyim!’ de!

Onlar sana hiçbir hüccet getirmezler ki, boşa gitmesin!

Hiçbir yaldızlı kitap getirmezler ki, nuru sönmüş olmasın

Onlar sana kendi dilleriyle bir şey okudukları zaman:

‘Tercüme ediniz!’ de!

‘Allah bana yeter!’ dedikten sonra:

‘Ben Allah’ın indirdiği her kitaba inandım. Aranızda adaleti yerine getirmekle de emrolundum.

Allah bizim de Rabbimiz, sizin de Rabbinizdir!

Bizim işlediklerimiz bize, sizin işledikleriniz de size aittir.

Bizimle sizin aranızda hiçbir mücadele yoktur.

Allah hepimizi biraraya toplayacaktır. Dönüş ancak O’nadır!’ [Şûrâ: 15] de!

Müslüman oldukları zaman toplanıp önünde yere kapandıkları değneği iste!

Onlar ılgın ağacındandır.

Birisi beyaz ve sarı ile karışık alacadır.

Birisi kamış gibi boğumludur. Öbürü de kara abanoz ağacı gibi kapkaradır!

Onları çıkarttır, çarşılarında ateşe ver, yak!” buyurdu.

Ayyâş b. Ebi Rebia der ki:

“Gittim. Resûlullah Aleyhisselâmın bana emrettiği şeyleri yaptım.

Yanlarına vardığım zaman, onlar süslenmiş, süslü elbiselerini giymiş bulunuyorlardı.

Kendilerini göreyim diye üç evin kapılarındaki büyük perdelere kadar yaklaştım.

Onlara:

‘Ben Resûlullahın elçisiyim!’ dedim.

Ve Resûlullah Aleyhisselâmın yapmamı bana emrettiği şeyleri yaptım.

Beni kabul ettiler. Resûlullah Aleyhisselâmın beyan buyurduğu gibi oldu.”2178

Himyer Krallarının Müslüman Oldukları Hakkında Mektup ve Elçi Göndermeleri

Hicretin 9. yılında Ramazan ayında,2179 Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’ten dönüp geldiği sırada, Himyer kralları Hâris b. Abdi Külâl, Nuaym b. Abdi Külâl ve Zî Ruayn, Meâfir ve Hemdan kralı Numan’ın şirkten ve müşriklerden ayrılıp Müslüman oldukları hakkında Peygamberimiz Aleyhisselâma gönderdikleri yazıları ile elçileri Malik b. Mürre (İbn Sa’d’a göre; Mürâretü’r-Rahâvî) Medine’ye geldi.2180

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Malik b. Mürre’yi konuklayıp ağırlamasını Bilal-i Habeşî’ye emretti.2181

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Himyer ve Hemdan Krallarına Yazısı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Himyer ve Hemdan krallarına yazdırdığı yazısında şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Allah’ın Resulü Muhammed Peygamberden Hâris b. Abdi Külâl’e, Nuaym b. Abdi Külâl’e,2182 Meâfir ve Hemdan kralı Numan’a!

İmdi, ben, kendisinden başka ilah olmayan Allah’a, sizlere olan hidayetinden dolayı hamd ederim.

Bundan sonra mâlûmunuz olsun ki; Rum toprağından dönüşümüzde elçiniz2183 bizimle buluştu.2184

Sizin kendisini ne için gönderdiğinizi tebliğ etti, hakkınızda bilgi verdi, İslâm dinine girdiğinizi ve müşriklerle savaştığınızı bize bildirdi.2185

Eğer siz iyileşir, Allah’a ve Resûlüne itaat ederseniz, namazı kılarsanız, zekâtı verirseniz, ganimetlerden Allah’a ait beşte biri, Resûlullahın hissesini ve kendisine seçilip verilecek şeyi ve mü’minler üzerine farz kılınan sadakayı,2186 kaynak suların suladığı ve göğün suladığı şeylerin de uşrünü ve ortaklık suyun nöbet gününde veya kuyu ile havuz arasına kovadan akan suyun suladığı şeylerin de yarım uşrünü verirseniz,2187 Yüce Allah sizi doğru yoluna koymuş bulunur.2188

Zekât olarak da:

Her kırk devede üç yaşına basmış bir dişi deve,

Her otuz devede üç yaşına basmış bir erkek deve,

Her beş devede bir koyun veya keçi,

Her on devede iki koyun veya keçi,

Her kırk sığırda iki yaşına basmış erkek veya dişi bir dana,

Her otuz sığırda bir yaşına basmış erkek veya dişi bir dana,

Her kırk koyunda kendi başına yayılır bir koyun veya keçi vermeniz gerekir ki, Allah bunu mü’minlere farz kılmıştır.

Kim hayrını arttırırsa, onu kendi lehine arttırmış olur.

Bu farîzayı eda eden, Müslümanlığına şehadet getiren, müşriklere karşı mü’minlere yardım eden kimse mü’minlerdendir.

Kendisi mü’minlerin yararlandıklarından yararlanır, onların mükellef bulundukları vazifelerle de mükellef bulunur.

Onun için, Allah’ın himayesi ve Resûlünün himayesi vardır.

Yahudilerden veya Nasrânîlerden Müslüman olanlara gelince:

Onlar da, Müslümanların yararlandıklarından yararlanır, onların mükellef bulundukları vazifelerle mükellef bulunurlar.

Yahudilik veya Nasrânîliklerinde kalanlar ise, dinlerinden zorla döndürülmezler.

Kendilerinden erkeklik çağına eren her erkek veya kadın veya hür veya köle Meâfirî (Yemen elbisesi) veya bunun dengi bir elbisenin kıymetine göre tam bir dinar cizye ödemekle mükellef tutulur.

Bunu Resûlullaha ödeyen kimse Allah’ın himayesinde ve Allah’ın Resûlünün himayesinde bulunur.

Kim bunu reddederse, o, Allah’ın ve Allah’ın Resûlünün düşmanıdır.

Sonra şunu da bilesiniz ki; Allah’ın Resûlü Muhammed Peygamber, Zür’a Zî Yezen’e, ‘Elçilerim Muaz b. Cebel, Abdullah b. Zeyd, Malik b. Ubâde, Ukbe b. Nemr, Malik b. Mürre ve arkadaşları size geldiği zaman kendilerine iyi davranmanızı tavsiye ederim. Size bağlı yerlerin cizye ve sadakalarından yanınızda toplananları elçilerime teslim edesiniz. Onların âmirleri Muaz b. Cebel’dir. Elçilerim ancak hoşnut olarak döndürüleceklerdir,’ diye haber göndermiştir.

Sonra şunu da bilesiniz ki; Muhammed, Allah’tan başka ilah olmadığına ve kendisinin de Allah’ın kulu ve resûlü olduğuna şehadet eder.

Malik b. Mürretü’r-Rahâvî’nin bana söylediğine göre; Himyerîlerden İslâmiyete ilk giren sen imişsin ve müşrikleri öldürmüşsün. Seni hayırla müjdelerim ve Himyerîlere hayırlı olmanı sana emrederim.

Birbirlerinize karşı ne hainlik ediniz, ne yardımlaşmayı kesiniz.

Allah’ın Resûlü, hem zenginlerinizin, hem de fakirlerinizin dostu ve yardımcısıdır.

Sadaka ve zekât, ne Muhammed için, ne de onun ev halkı için helâl değildir.

O, ancak Müslümanların fakirlerine ve yolculara mahsustur.

Malik, haberin eriştirilecek olanlarını bana eriştirdi ve gizlenecek olanlarını da gizledi.

Kendisine hayırlı olmanızı, iyi davranmanızı size emrediyorum.

Ben size iyi adamlarımdan, onların din ve ilim sahibi olanlarından göndermiş bulunuyorum.

Kendilerine hayırlı olmanı ve iyi davranmanı sana emrediyorum. Çünkü, onlar adamlarımın ağızlarına bakılır, sözleri dinlenir kişileridir.

Allah’ın selameti, rahmet ve bereketleri üzerinize olsun.”2189

Zî Yezen, 33 deveye satın almış olduğu bir takım elbiseyi Peygamberimiz Aleyhisselâma hediye etmiştir.2190

Hemdan Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Başlıca Hâşid ve Bekîl diye anılan iki büyük kabileden üremiş bulunan Hemdan oğullarının soyları; Hemdan b. Malik, b. Zeyd, b. Evsele, b. Rebia, b. Hıyâr, b. Malik, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’, b. Yeşcüb, b. Ya’rüb, b. Kahtan’dır.2191

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hicretin 9. yılında Ramazan ayında Tebük’ten döndüğü sırada idi ki,2192 Hemdan’dan:2193

1. Dımam b. Malik’ü’s-Selmânî,

2. Malik b. Nemat Ebu Selm Zü’l-Mi’şâr,

3. Malik b. Eyfa’,

4. Umre b. Malikü’l-Harîfî,

5. Hamza b. Malik Zü’l-Miş’ar’dan2194 mürekkep bir heyet, gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüştüler.2195

Heyete Dımam b. Malik başkanlık ediyordu.2196 Heyet üyeleri, üzerlerine Yemen kumaşından elbise giymişlerdi.2197

Kısa elbiselerinin2198 etekleri ve ceplerinin ağızları atlastan sırmalı idi.2199

Başlarına Aden bezinden sarıklar sarmışlardı.

Bindikleri develer Mehre ve Erhab kabilelerinin iyi cins develerindendi. Develerin üzerlerinde ağaçtan yapılmış semerler vardı.2200

Malik b. Nemat, iyi bir şairdi. Güzel ve düzgün söz söylerdi.2201

Peygamberimiz Aleyhisselâmın önünde ayağa kalkıp:2202

“Yâ Rasûlallah! Bunlar seni selamlarlar!2203

Şehirlisi ve göçebesiyle2204 Hemdanların eşrafındandırlar!2205

Kendileri İslâm bağlarıyla bağlandılar.

Deve ve at sahipleri olan Harîf, Yam ve Şâkir kabilesi adına tâ Yemen diyarından genç develer üzerinde sana koşup geldiler.

Onları Allah hakkında kınayıcı kınayışıyla kınama, azarlama!2206

Kendileri, Resûlullahın davetine icabet ettiler. Önlerinde kurbanlar kesilen putlardan ayrıldılar.2207

Onlar; ahidlerini, sözlerini, dağlar yerinde durduğu ve Sela’ mevkiinde ceylan yavruları gezip tozduğu sürece bozmazlar!” dedi.2208

Müslüman oldular.

Allah onlardan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hemdanlar, yardıma koştukları ve sıkıntılara sabredip katlandıkları müddetçe ne güzel kabiledirler!

İslâm ebdâl ve evtâdı da onlardandır, onların içindedir!” buyurmuştur.2209*2210

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hemdanlar İçin Yazı Yazdırışı ve Malik b. Nemat’ı Vali Tayin Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hemdanların kendilerine ayrılıp verilmesini istedikleri arazi hakkında bir yazı yazdırdı.2211

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yazdırdığı yazısında şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Muhammed Resûlullah tarafından Harîf (İbn Sa’d’a göre; Harîf, Yam, Şâkir [1/341]) kabilesi şehri, Cenâb-ı Hadb ve Hafâfü’r-Reml beldeleri halkı için, elçileri Zü’l-Mi’şâr Malik b. Nemat ve kavminden Müslüman olanlarla gönderilen yazıdır:

Onlar namaz kıldıkları ve zekât verdikleri müddetçe yüksek ve alçak yerler kendilerinin olup, oralardaki mugaylan ağaçlarının meyvelerini yiyebilir ve hayvanlarını da oralarda serbestçe yayabilirler.2212 Bu hususta onlar için Allah’ın ahdi ve Resûlünün himayesi vardır.

Muhacirlerle Ensar onların şahitleridir.”

Bu yazı, Ebu’l -Münzir Hişam b. Muhammed b. Sâibu’l-Kelbî (vefatı: 204 H.) zamanında Hemdanların elinde bulunuyordu.2213

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Malik b. Nemat’ı kavminden Müslüman olanların üzerine vali tayin etti.2214

_______________

2162 İbn Sa’d, 8/38.

2163 Belâzurî, Ensâb, 1/401, İbn Abdilberr, 4/1952, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 7/384, İbn Hacer, İsâbe, 4/489.

2164 İbn Abdilberr, 4/1953, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 7/384.

2165 İbn Sa’d, 8/38.

2166 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 7/384.

2167 İbn Sa’d, 8/38, Taberî, Târîh, 3/155, İbn Abdilberr, 4/1953, İbn Esîr, Kâmil, 2/291.

2168 Taberî, 3/155, İbn Abdilberr, 4/1953, İbn Esîr, Kâmil, 2/291.

2169 İbn Hacer, İsâbe, 4/489.

2170 İbn Sa’d, 8/380, Taberî, Târîh, 3/155, İbn Abdilberr, 4/1953, İbn Esîr, Kâmil, 2/291.

2171 İbn Sa’d, 8/38-39, İbn Abdilberr, 4/1952, İbn Esîr, Kâmil, 2/291.

2172 İbn Sa’d, 8/38, İbn Hacer, İsâbe, 4/489, Diyarbekrî, 2/140.

2173 İbn Sa’d, 8/39, İbn Abdilberr, 4/1952, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 7/384.

2174 Belâzurî, Ensâb, 1/401.

2175 İbn Kuteybe, Maârif, s. 46-47.

2176 Yâkût, 2/307.

2177 İbn Sa’d, 1/282.

2178 İbn Sa’d, 1/282-283.

2179 İbn Sa’d, 1/356, Taberî, Târîh, 3/153.

2180 İbn İshak, İbn Hişam, 4/235, İbn Sa’d, 1/356, Taberî, Târîh, 3/153.

2181 İbn Sa’d, 1/356.

2182 İbn İshak, İbn Hişam, 4/235, İbn Sa’d, 1/356, Belâzurî, Fütûh, 1/85, Taberî, Târîh, 3/153.

2183 İbn İshak, 4/235, İbn Sa’d, 1/356.

2184 İbn İshak, 4/235, Taberî, Târîh, 3/153.

2185 İbn İshak, 4/235, İbn Sa’d, 1/356, Taberî, Târîh, 3/153.

2186 İbn İshak, 4/235-236, İbn Sa’d, 1/356, Belâzurî, 1/85, Taberî, Târîh, 3/153.

2187 İbn İshak, 4/236, Belâzurî, Fütûh, 1/85, Taberî, Târîh, 3/153.

2188 İbn İshak, 5/235, İbn Sa’d, 1/356, Belâzurî, Fütûh, 1/85, Taberî, Târîh, 3/153.

2189 İbn İshak, İbn Hişam, 4/236-237, Taberî, Târîh, 3/146, İbn Kesîr, Bidâye, 5/75-76, Diyârbekrî, 2/138, Halebî, 3/262-263.

2190 Ahmed b. Hanbel, 3/221, İbn Kesîr, Bidâye, 5/76.

2191 İbn Hazm, Cemhere, s. 329, 392, 475.

2192 İbn İshak, 4/244, İbn Abdi Rabbih, 1/134, İbn Abdilberr, 3/1360, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51, İbn Kayyım, 3/42.

2193 İbn İshak, 4/244, İbn Abdi Rabbih, 1/134, İbn Abdilberr, 3/1360, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51, İbn Kayyım, 3/42.

2194 İbn Sa’d, 1/341, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51.

2195 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244, İbn Abdilberr, 3/1360, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51.

2196 Yâkûbî, Târîh, 2/79.

2197 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244, İbn Sa’d, 1/341, İbn Abdilberr, 3/1360, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51, İbn Seyyid, 2/245, İbn Kayyım, 3/42.

2198 Halebî, 3/264.

2199 İbn Sa’d, 1/341.

2200 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244, İbn Abdilberr, 3/1360, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51, İbn Seyyid, 2/245, İbn Kayyım, 3/42.

2201 İbn Abdilberr, 3/1360-1361, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51, İbn Kayyım, 3/42.

2202 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244.

2203 İbn Abdi Rabbih, 1/134.

2204 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244, İbn Abdi Rabbih, 1/134.

2205 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244.

2206 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244, İbn Abdi Rabbih, 1/134.

2207 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244.

2208 İbn İshak, İbn Hişam, 4/244.

2209 İbn Sa’d, 1/341

2210 Ebdâl; Allah’ın çok ibadet edici, evliyâ kulları olup, onlardan birisi öldüğü zaman yerine başka birisi geçirildiği için, kendilerine Ebdâl adı verilmiştir (İbn Esîr, Nihâye, 1/107).

Ebdâl; Yüce Allah’ın yeryüzündeki seçkin kullarından yetmiş kişilik bir cemaat olup, onlardan kırkı Şam ülkesinde, otuzu da diğer ülkelerde bulunurlar.

İçlerinden biri öldüğü zaman, insanlar arasından biri seçilip onun yerine geçirilir (Fîruzâbâdî, 3/344).

Hz. Ali, “Resûlullah Aleyhisselâmdan ‘Ebdâl, Şam’da olurlar ve kırk kişidirler. Onlardan birisi öldüğü zaman, Allah onun yerine başka birini geçirir. Allah, onların duasıyla yağmur yağdırır, düşmanlara karşı mü’minlere onların duasıyla yardım yapar. Şam halkından azabı onların duasıyla kaldırır!’ buyurduğunu işittim” demiştir (Ahmed b. Hanbel, 1/112).

Veted kelimesinin çoğulu olan Evtâd da, lügatta kazık demektir ki, bir şeyi ayakta tutmaya, berkiştirmeye sebep olur. (Fîruzâbâdî, 1/356).

Tasavvufta ise; Allah’ın velî kullarından dört kişi olup, her biri dünyanın şark, garb, şimâl, cenub gibi dört cihetinden bir cihette bulunur (İbn Arabî, Istılâhât, s. 4, Seyyid Şerif, s. 26).

2211 İbn Abdilberr, 3/1360, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51 İbn Seyyid, 2/246, İbn Kayyım, 3/42.

2212 İbn İshak, İbn Hişam, 4/245, İbn Abdi Rabbih, 1/134.

2213 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/52.

2214 İbn Abdilberr, 3/1360-1361, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/51.

ALTINCI BÖLÜM
SAKÎFLERİN MÜSLÜMAN OLMALARI

Sakîflerin Kimliği

Sakîfler, Adnan’ın soyundan gelen Hevâzin oymaklarındandır.

Babaları Kasiyy b. Münebbih’in asıl adı Sakîf olduğundan bu isimle anılmışlardır.2215

Sakîflerin Adnan’a kadar baba ve ataları şöyle sıralanır: Sakîf Kasiyy b. Münebbih, b. Bekr, b. Hevâzin, b. Mansur, b. İkrime, b. Hasafa, b. Kays b. Aylan, b. Mudar, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan.2216

Sakîfler; Benî Malik ve Ahlâf diye ikiye ayrılırlar.2217

Benî Malikler Sakîf’in oğlu Cüşem’in oğlu Hutayt’ın oğlu Malik soyundandırlar.

Sakîf’in diğer oğlu Avf’ın oğulları Sa’d ve Gıyere’nin soyundan gelen Benî Sa’d ve Benî Gıyerelere de Ahlâf denir.2218

Peygamberimiz Aleyhisselâm Mekke’yi feth ve Hevâzin ordularını mağlup ettikten sonra, Ci’râne’ye gelen Hevâzin temsilcilerine:

“Malik b. Avf ne yapıyor?” diye sormuş;2219

Temsilciler:

“O kaçıp Taif kalesine girdi!2220 Şimdi Sakîflerin yanında bulunuyordur” demişler;

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Malik’e haber veriniz ki; eğer Müslüman olur, yanıma gelirse, kendisine ev halkını ve malını geri verir, ayrıca da yüz deve ihsan ederim” buyurmuştu.2221

Malik b. Avf, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yaptığı vaadleri ve kavmi halkına yapılanları haber alınca,2222 devesine bindi, Ci’râne’de veya Mekke’de iken Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi, Müslüman oldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona ev halkı ile malını geri verdi ve ayrıca da kendisine yüz deve ihsan etti. Kendisini, kavminden Müslüman olan kabilelere;2223 Sümâle, Selime2224 ve Fehm kabilelerine vali ve kumandan tayin etti.2225

Bu kabileler Taif çevresinde oturmakta idiler.2226

Malik b. Avf:

“Yâ Rasûlallah! Senin için ben Sakîflerin hakkından gelir, kendileri sana Müslüman olarak gelinceye kadar, onların yaylım hayvanları üzerine baskınlar yaparım!” dedi.2227

Kendisine bağlı kabileleri yanına alarak,2228 müşrik olan kabilelerle,2229 özellikle Sakîflerle savaştı.2230 Onlara baskınlar yaptı.2231

Sakîfleri, sağmal develerini Taif surlarının dışındaki yaylımlara çıkaramaz etti.

Dışarı çıkan yaylım hayvanlarını baskın yapıp ele geçirmekte,2232 adamları da öldürmekte idi.

Taiflilerin yaylımlarına yaptığı bir sabah baskınında bin adet davarlarını ele geçirmişti.2233

Malik b. Avf’ın baskınları, Sakîflere çok güç ve sıkıcı gelmeye başlamıştı.2234

Sakîflerin reislerinden2235 Benî İlâcların kardeşi Amr b. Ümeyye, b. Vehb, b. Muattib, aralarında geçen ve hoşa gitmeyen bir hadiseden dolayı Abdi Yâlil b. Amr’a küsmüştü.

Kendisi, Arapların en zeki olanlarından ve cin fikirlilerindendi.

Amr b. Ümeyye2236 bir gün öğle vakti2237 Abdi Yâlil’in evine gitti.

Evin avlusuna girince, ona:

“Amr b. Ümeyye senin için ‘Yanıma çıksın!’ diyor” diyerek birisiyle içeri haber gönderdi.2238

Amr b. Ümeyye’nin elçisi Abdi Yâlil’in yanına vardığı zaman,2239 Abdi Yâlil:

“Yazıklar olsun sana! Seni bana Amr mı gönderdi?” diye sordu.

Elçi:

“Evet!2240 İşte, kendisi orada!2241 Evinin avlusunda dikiliyor!” dedi.2242

Abdi Yâlil onunla barışmak ister, fakat onun ayağına kadar gitmeyi uygun görmezdi.2243

Abdi Yâlil, kendi kendine:

“Ben Amr’ın bu işi yapacağını sanmaz ve ummazdım.2244 Amr böyle bir şeyi asla yapmayacak kadar gururlu idi” diye söylendi.2245

Amr b. Ümeyye’nin yanına varıp, onu görünce:

“Merhaba! Hoşgeldin!” dedi.

Amr b. Ümeyye:

“Bizim başımıza öyle bir iş gelmiş bulunuyor ki, ondan kaçış yoktur.

İşte, şu zâtın işi gördüğün gibidir. Bütün Araplar Müslüman oldular. Sizin onlarla savaşmaya gücünüz yoktur!2246

Bizler şu kalemizin içine sığınmış bulunuyoruz, ama tabiî ki burada temelli kalamayız.

Çevremizdekiler de tamamıyla yenilgiye uğramışlardır.

Bu durumda, bizden herhangi birisinin şu kalemizden bir karış bile ayrılabileceğinden emin değiliz.2247

Artık işinizi aranızda iyice düşününüz, başınızın çarenize bakınız!” dedi.2248

Abdi Yâlil:

“Vallahi, benim görüşüm de senin görüşün gibidir. Senin yanıma gelip açtığın bahsi ben gelip sana açamadım! Bilgi, isabetli tedbir, görüş, sende ve senin elindedir!” dedi.2249

Bunun üzerine, Sakîfler durumu aralarında konuştular ve birbirlerine danıştılar.2250 Çevresindeki Araplarla savaşmaya güçleri bulunmadığı görüşüne vardılar.2251

Birbirlerine:

“Sizin için artık can, mal ve yol güvenliği kalmadığını, sizlerden kim dışarı çıksa onun muhakkak yakalandığını görmüyor musunuz?” dediler.

En sonunda, Peygamberimiz Aleyhisselâma Urve b. Mes’ud gibi birisini göndermeye karar verdiler.2252

“Reisiniz Abdi Yâlil’i gönderiniz!” dediler.2253

Abdi Yâlil ile konuşmaya gittiler.

Abdi Yâlil, Urve b. Mes’ud’la yaşıttı. Peygamberimiz Aleyhisselâma elçi olarak gitmesini ona teklif ettiler.

Abdi Yâlil, bunu yapmaktan kaçındı. Müslüman olarak döndüğü zaman kendisine Urve b. Mes’ud’a yapıldığı gibi yapılacağından korktu.2254

“Yanımda birtakım adamlar gönderilmedikçe, ben bu işi yapıcı değilim” dedi.2255

Bunun üzerine, Sakîfler, Abdi Yâlil’den başka Ahlâf’tan iki, Benî Malik’ten üç kişi olmak üzere aşağıda adları yazılı kişileri gönderme kararı aldılar:

1. Abdi Yâlil,

2. Hakem b. Amr. b. Vehb, b. Muattib,

3. Şurahbil b. Gaylan b. Selime,

4. Osman b. Ebi’l-Âs (Benî Maliklerden olup, Yesâr’ın kardeşidir),

5. Evs b. Avf (Benî Salim b. Avf’ın kardeşidir),

6. Nümeyr b. Hareşe (Benî Hârislerin kardeşidir).2256

Bunlardan ilk üçü Ahlâf’tan, yani Urve b. Mes’ud’un cemaatinden, son üçü de Benî Maliklerden idiler.2257

Sakîf heyetinin on kişiden fazla olduğu,2258 yukarıda isimleri sayılı altı kişinin reis mevkiinde bulunduğu da rivayet edilir.2259

Aşağıdaki zâtlar da, Sakîf heyetine dahildi:

7. Süfyan b. Abdullah,2260

8. Kinane b. Abdi Yâlil,

9. Rebia b. Abdi Yâlil,2261

10. Evs b. Huzeyfe.2262

Sakîf heyetinin başkanı ve işleri çekip çevireni Abdi Yâlil idi.2263

Sakîf temsilcilerinden; Urve b. Mes’ud’a yapılanın kendilerine de yapılabileceği korkusuyla kalbi burkulmadan yola çıkanı yoktu.

Fakat, heyetten her biri Taif’e döndüğü zaman kendi cemaatiyle meşgul olacak,2264 her biri kendi cemaatini yumuşatacak, işleri kolaylaştıracaktı.2265

Sakîf heyeti, Medine’ye yaklaştılar. Kanat vadisine indiler.2266

Sakîf heyetinin Medine’ye gelişi, Hicretin 9. yılı Ramazan ayında olup,2267 Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’ten dönüşünden sonraya rastlar.2268

Heyet Kanat’a inince, orada dağınık bir halde yayılan develer buldular.

İçlerinden birisi, Sakîf heyetine:

“Develeri yayan kişiye develerin kime ait olduğunu sorsak, herhalde bize Muhammed’in haberinden bir şeyler bildirir” dedi.

Osman b. Ebi’l-Âs’ı, develeri yayan kişinin yanına gönderdiler.2269

Osman b. Ebi’l-Âs, Sakîf heyeti arasında yaşça en genci idi.2270

Osman b. Ebi’l-Âs, orada Muğîre b. Şûbe ile karşılaştı.

Kendisi, Peygamberimiz Aleyhisselâmın binilecek develerini, otlatma nöbetinde otlatmaktaydı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerlerine binilecek develerini nöbetle otlatma vazifesini ashab üzerlerine almışlardı.

Muğîre b. Şûbe de; onlarla görüşünce, develeri onların yanına bırakarak, Sakîflerin geldiklerini Peygamberimiz Aleyhisselâma müjdelemek için koşa koşa gitti.2271

Mescidin kapısına varınca,2272 Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girmeden önce, Hz. Ebu Bekir’e rastladı.2273

Sakîflerden binitli bir kafilenin Peygamberimiz Aleyhisselâmın koşacağı şartlar dairesince bey’at edip Müslüman olmak ve kavimleri, yurtları ve malları hakkında da Peygamberimiz Aleyhisselâma bir yazı yazdırmak arzusuyla geldiklerini ona haber verdi.2274

Hz. Ebu Bekir, Muğîre’ye:

“Sana and veriyorum. Allah aşkına, sen benim bu hususta önüme geçme de, bu haberi Resûlullah Aleyhisselâma ben eriştireyim” dedi.2275

Muğîre öyle yaptı.2276

Hz. Ebu Bekir, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girdi, Sakîflerin Müslüman olmak üzere geldiklerini Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verdi.2277

Sakîflerin gelişi Peygamberimiz Aleyhisselâmı sevindirdi.2278

Hz. Ebu Bekir’den sonra, Muğîre b. Şûbe de, sevinçli olarak Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girdi.

“Yâ Rasûlallah! Kavmim olan Sakîfler, kendilerine koşacağın şartlar dairesinde İslâmiyete girmek ve kavimlerinden arkalarında bulunan kimseler ve yurtları hakkında bir yazı yazdırmak arzusuyla gelmişlerdir” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben, istedikleri her şartı ve her yazıyı, hiç kimseye vermediğimi kendilerine vereceğim. Müjdele onlara!” buyurdu.

Muğîre b. Şûbe, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Sakîf temsilcileri hakkında buyurduklarını kendilerine haber vermek ve müjdelemek için hemen yanlarına döndü.2279

Öğle vakti onlarla dinlendi.2280

Peygamberimiz Aleyhisselâmı nasıl selamlayacaklarını onlara öğretti.2281 Sakîf temsilcileri Muğîre’nin selamlamadan başka her tavsiyelerini yerine getirdiler.2282

Medine’ye gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girdikleri zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâmı, Muğîre’nin öğrettiği selamla değil, Cahiliye devri selamıyla selamladılar.2283

“En’im sabâhan!”,2284 veya “Amme sabâhan!”2285 dediler.

Mescide girdikleri zaman, Müslümanlar:

“Yâ Rasûlallah! Onlar müşrik oldukları halde mescide girdiler!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yeryüzü hiçbir şeyden kirlenmez” buyurdu.2286

Muğîre b. Şûbe:

“Yâ Rasûlallah! Kavmimi benim evime indir de, onları ben ağırlayayım. Çünkü, benim onlara karşı işlenmiş bir suçum var!” dedi.2287

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kavmini ağırlamandan ben seni men edici değilim. Fakat, ben onları Kur’ân dinleyebilecekleri bir yere indireceğim.2288

Bununla birlikte, senin kavmini ağırlayabileceğinden pek emin değilim” buyurdu.2289

Sakîf heyetinden Osman b. Ebi’l-Âs’ın bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sakîf heyetini, kalbleri yumuşasın diye, Mescide indirmişti.2290

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sakîf temsilcileri için, Mescidin bir tarafına2291 hurma dallarından üç tane2292 çadır kurdurdu.2293

Sakîf temsilcilerini Muğîre b. Şûbe’nin Bakiyy mevkiindeki evinde ağırladı.2294

Evs b. Huzeyfe der ki:

“Sakîflerden, Peygamber Aleyhisselâmın yanına gelip Müslüman olan heyet içinde ben de bulunuyordum.

Resûlullah Aleyhisselâmın kurdurduğu çadıra inmiştik.

Resûlullah evleriyle Mescid arasında yanımıza gider gelirdi. Yatsı namazını kıldıktan sora yanımıza döner, bizimle konuşmadan ve Kureyşîlerden, Mekkelilerden şikâyetlenmeden yanımızdan ayrılmaz, sonra da:

‘Bize Mekke’de hiç eşitlik yoktu. Hep hor, hakîr ve zayıf görülürdük.

Medine’ye çıkıp gittiğimiz zaman ise, savaş gâh lehimizde, gâh aleyhimizde sonuçlanırdı’ buyurdu.”2295

Sakîf temsilcileri, geceleyin okunan Kur’ân-ı Kerîm âyet ve sûrelerini ve ashabın teheccüd namazında okuduklarını dinlemekte, Müslümanların beş vakit namazlarında saf oluşlarını seyretmekte ve Muğîre’nin evine dönmekte idiler.2296

Sakîf temsilcileri, Müslüman oluncaya kadar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın gönderdiği yemekleri,2297 Peygamberimiz Aleyhisselâmla kendileri arasında gelip giden kâtip Halid b. Saîd b. Âs yemedikçe2298 yemiyorlardı.2299

Yemeklerini yedikten ve ellerini yüzlerini yıkadıktan sonra, orada istedikleri kadar kalmakta idiler.2300

Sakîf temsilcileri; Peygamberimiz Aleyhisselâmın hutbesini dinleyip, hutbede kendisini andığını işitmeyince:

“Kendisinin Resûlullah olduğuna şehadet etmemizi bize emrediyor da, kendisi hutbesinde buna şehadette bulunmuyor!?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onların bu sözlerini işitince:

“Ben kendimin Resûlullah olduğuna şehadet edenlerin ilkiyimdir!”2301 buyurduktan sonra, kalkıp hutbesini irad ve hutbesinde kendisinin Resûlullah olduğuna şehadet etti.

Sakîf temsilcileri, bu hal üzere günlerce kaldılar ve her gün, sabahleyin Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına uğradılar.

Sakîf temsilcileri Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip gittikçe, Peygamberimiz Aleyhisselâm onları Müslüman olmaya davet ediyordu.

En sonunda, Abdi Yâlil:

“Sen hakkımızda kararını versen, biz de artık ev halkımıza dönsek olmaz mı?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur! Eğer siz İslâm olduğunuzu ikrar ederseniz, sizin hakkınızda kararımı veririm.

Aksi takdirde, ne bir karar verilir, ne de sizinle aramızda bir sulh ve barış olur!” buyurdu.2302

Sakîf heyetinden Osman b. Ebi’l-Âs’ın bildirdiğine göre, Sakîf temsilcileri:

1. Sakîflerin savaş için toplanmamalarını,

2. Uşr vergisiyle,

3. Namazla mükellef tutulmamalarını,

4. Kendilerinden başkasının üzerlerine âmir, vali tayin edilmemesini... şart koştular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizler ne savaş için toplanacaksınız, ne uşr vergisiyle mükellef tutulacaksınız, ne de üzerinize sizden başkası âmir, vali tayin edilecektir.

Fakat, namazdan muaf tutulmaya gelince, içinde namaz bulunmayan dinde hayır yoktur!” buyurdu.2303

Sakîf temsilcileri:

“Yâ Muhammed! Bizim için bir küçüklük ve eksiklik olsa da, bu isteğini yerine getireceğiz!2304

Yâ Muhammed! Biz namaz kılacağız, oruç da tutacağız!” dediler.2305

Ashabdan Câbir b. Abdullah’ın bildirdiğine göre, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlar, Müslüman oldukları zaman, zekâtı da verecekler, savaşa da gideceklerdir” buyurmuştur.2306

Abdi Yâlil:

“Zina hakkında ne buyurursun?

Biz, ergen ve yurdundan uzak düşen bir kavmiz. Biz bundan ne geri durabilir, ne de herhangi birimiz ergenliğe dayanabilir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Zina, Allah’ın Müslümanlara haram kıldığı şeylerdendir. Yüce Allah ‘Zinaya yaklaşmayınız! Çünkü, o, hiç şüphesiz, utanmazlıktır, kötü bir yoldur’ [İsrâ: 32] buyurmuştur” buyurdu.

Abdi Yâlil:

“Ribâ (faiz) hakkında ne buyurursun?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ribâ (faiz) haramdır!” buyurdu.

Abdi Yâlil:

“Bizim mal ve servetimizin hepsi ribâdır!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Mal ve servetinizin sermayeleri helâl olarak sizindir.

Yüce Allah, ‘Ey iman edenler! Gerçekten mü’minler iseniz, Allah’tan korkunuz! Ribâ (faiz)’den henüz alınmamış olup da kalanı bırakınız (almayınız)’ [Bakara: 278] buyuruyor” buyurdu.

Abdi Yâlil:

“Hamr (içki) hakkında ne buyurursun?

Biz onu üzümlerimizden sıkarız. Biz ondan ayrılamayız” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şüphe yok ki, Allah onu da haram kılmıştır” buyurdu ve bu husustaki âyeti okudu:

“Ey iman edenler! Hamr (içki), kumar, tapınılan dikili taşlar, fal okları, ancak şeytanın amelinden birer murdardır. Bunun için, bunlardan kaçınınız ki, felâha eresiniz.” (Mâide: 90)

Sakîf temsilcileri hemen kalkıverdiler ve birbirleriyle birer köşeye çekildiler.2307

Abdi Yâlil:

“Yazıklar olsun size! Biz şu üç şeyin yasaklığıyla kavmimizin yanına döneceğiz, ama vallahi Sakîf halkı hiçbir zaman hamrdan (içkiden), hiçbir zaman zinadan mahrum kılınılmaya dayanamayacak, katlanamayacaktır!” dedi.

Süfyan b. Abdullah:

“Be adam! Eğer Allah bir kimsenin hayrını murad ederse, o bunlara dayanır, katlanır.

Onun (Peygamberimiz Aleyhisselâmın) yanındaki şu kişiler (sahabiler) de vaktiyle bunlara düşkün idiler.

Fakat, üzerine düştükleri o kötülükleri bıraktılar ve bunda sabır ve sebat da gösterdiler.

Bununla birlikte, biz şu zâttan korkuyoruz. Kendisi her yeri basmış ve yenmiş bulunuyor. Biz ise yeryüzünün bir köşesinde kale içinde kapanmış bulunuyoruz.

İslâmiyet çevremizde yayılmıştır.

Vallahi, kalemizin üzerine yürümeye kalkacak olursa, biz bir ayda muhakkak açlıktan ölürüz!

Ben Müslüman olmaktan başka çare göremiyorum!

Ben, Mekke’nin karşılaştığı gün gibi bir günle bizim de karşılaşacağımızdan korkuyorum” dedi.2308

Ötekiler de, birbirlerine:

“Yazıklar olsun size! Biz, ona karşı koyup da, Mekke’nin karşılaştığı gün gibi bir günle karşılaşmaktan korkuyoruz! Haydi varıp onun isteği şeyler üzerinde yazışma yapalım!” diyerek, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına vardılar ve:

“Senin istediğin şeylere evet!2309 Fakat Rabbe (Lât putu) hakkında ne buyurursun?2310 Onu ne yapacağız?!” dediler.2311

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yıkılacaktır!2312 Onu da yıkacaksınız!” buyurdu.2313

Heyet başkanı Abdi Yâlil:

“Çok uzak, hiç olamayacak şey bu! Eğer Rabbe bizim kendisini yıkmaya el koyduğumuzu öğrenecek olursa, bizim ev halkımızı öldürür.2314 Kendisini senin yıkmak istediğini öğrenecek olursa, senin ev halkını da öldürür” dedi.2315

Hz. Ömer dayanamadı ve:

“Yazıklar olsun sana ey Abdi Yâlil!2316 Sen ne kadar da cahilsin!2317

Rabbe hiç şüphesiz kendisine tapanı da, tapmayanları da bilmeyen bir taş parçasıdır!” dedi.2318

Abdi Yâlil:

“Ey Ömer! Ey İbn Hattab! Biz sana gelmedik ki!? (Sen ne diye konuşuyorsun?)” dedi.2319

Nihayet, Sakîf temsilcileri Müslüman oldular.

Sakîfler İçin Ferman Yazıları Yazılışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sakîfler için kâtip Halid b. b. Saîd b. Âs’a ferman yazıları yazdırdı.2320

Yazdırdığı yazılarda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlü Peygamber Muhammed’in Sakîfler için yazısıdır:

O yazı ki; Sakîfler, haklarındaki bu sahifede yazılı olduğu üzere, hem kendisinden başka ilah olmayan Allah’ın himayesinde, hem de Peygamber Muhammed b. Abdullah’ın himayesindedirler.

Onların vadilerinin tümü Harem ve muharremdir:

Onun dikenli ağacına ve avına dokunulmaz!

Orada zulüm, hırsızlık ve kötülük yapılmaz!

Vecc vadisine sahip olmaya Sakîfler herkesten daha lâyık ve müstahaktırlar.

Onların ne Taif şehrinden geçilecek, ne de Müslümanlardan hiçbiri üzerlerine varıp kendilerine galebe çalmaya kalkacaktır.

Sakîfler, Taif şehrinde ve vadilerinde istedikleri bina ve başka şeyleri kuracaklardır.

Onlar, ne savaş için toplanacaklar, ne de a’şâr vergisiyle mükellef tutulacaklar, ne de mal ve canlarından dolayı, hoşlanmadıkları bir şeyle karşılaşacaklardır.

Onlar, Müslümanlardan bir cemaat olarak Müslümanların dileyip girdikleri yerlerden nereyi isterlerse, oraya girebileceklerdir.

Esirlerden, kendilerine ait olanlar, yine kendilerinindir.

Çünkü, onlar kendi esirleri hakkında dilediklerini yapmaya başkalarından daha lâyıktırlar.

Onlar, ödenmesi gereken borçlarından vadesi dolmuş bulunanların ribâlarından (faizlerinden) Allah tarafından kurtarılmış ve beraat ettirilmişlerdir.

Ödenmesi gereken borçlarından vadesi Ukaz panayırı zamanını aşanların, Ukaz panayırı zamanına kadar yalnız ana paraları ödenecektir.

Sakîflerin Müslüman oldukları gün defterlerinde yazılı halk üzerindeki borçlardan alacakları, kendilerine aittir.

Yine, Sakîflerden halk üzerindeki emanetleri, onlar ister mal, ister yararlanılmak üzere emanet edilmiş canlı olsun, zayi edilmiş bile olsa, muhakkak sahiplerine ödenecektir.

Sakîflerden muahedede bulunanlara verilmiş olan eman (güvence) teminatı onlardan hazır bulunmayanların canları ve malları için de verilmiştir.

Onların Liyye’deki malları da, Vecc vadisindeki malları gibi korunacaktır.

Sakîflerin antlaşmalılarından veya yabancı tüccarlarından Müslüman olanlar hakkında da Sakîfler gibi işlem yapılacaktır.

Kim Sakîflerin mallarına, canlarına el-dil uzatmaya veya onlara zulüm ve haksızlık yapmaya kalkacak olursa, ona itaat edilmeyecektir.

Zâlimlere karşı, Resûlullah ve mü’minler Sakîflere yardım edecektir.

Sakîflerin yanlarına girmelerini istemediği kimseler, onların yanına girmeyecektir.

Çarşı ve pazar evlerin önünde kurulacak, satışlar oralarda yapılacaktır.

Sakîflere kendilerinden başkası âmir ve vali tayin olunmayacak, Benî Maliklerin valileri kendilerinden, Ahlâf’ın valileri de kendilerinden seçilip tayin olacaktır.

Kureyşîlere ait olup Sakîflerin suladıkları her üzüm bağından çıkacak mahsulün yarısı sulayana ait olacaktır.

Sakîflere ait olan ve ödenmesi gereken borçlara ribâ (faiz) ödenmeyecektir.

Borçlular, borçlarını ödeme imkânını bulurlarsa ödeyeceklerdir. Şayet ödemeye imkân bulamazlarsa, vade ertesi yıl Cumâde’l-ûlâ ayına kadar uzatılacak, ertelenecektir.

Borcunun vadesi dolduğu halde onu ödemeye yanaşmayan kimse ribâcı (faizci) gibi olmuş (günaha girmiş) olur.

Sakîflerin halk üzerindeki borçlardan alacaklarına gelince; anaparalarından başkası kendilerinin hakları değildir.

Sakîflere ait esirlerden herhangi birini sahibi satmak isterse, satabilir.

Satılmayanlar için, kurtulmalık, yarısı dört, yarısı da üç yaşına basmış olmak üzere iyi cinsten altı devedir ki, bunlar iyi ve semiz olacaklardır.

Bir şeyi satın almış bulunan kimse için, onu satmak hakkı da vardır.”2321

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sakîfler için Halid b. Saîd b. Âs’a yazdırıp Nümeyr b. Hareşe’ye verdiği yazısında da:

“Onlar için Allah’ın himayesi2322 ve Muhammed b. Abdullah’ın himayesi vardır” buyurmuştu.2323

Sakîf temsilcilerinin, kendilerine ait Vecc vadisini2324 dokunulmaz ve yasak bir bölge haline koymasını dilemeleri üzerine, Peygamberimiz Aleyhisesselam bu hususta onlar için ayrıca bir yazı da yazdırdı.2325

O yazısında şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu,2326 Allah’ın Resûlü Peygamber Muhammed’den mü’minlere2327 yazısıdır.2328

Vecc vadisinin ne dikenli ağaçları kesilecek, ne de avları avlanacak,2329 öldürülecek;2330 orada böyle bir şey yaparken bulunan kimse kamçılanacak, kendisinin elbisesi de soyulacaktır.

Bu yasağı dinlemeyen olursa kendisi yakalanıp2331 Allah’ın Resûlü2332 Peygamber2333 Muhammed’e götürülecektir.

Bu,2334 Allah’ın Resûlü2335 Peygamber Muhammed2336 b. Abdullah’ın2337 emridir.

Bunu, Allah’ın Resûlü2338 Peygamber2339 Muhammed b. Abdullah’ın emriyle Halid b. Saîd yazdı.2340

Hiç kimse buna aykırı hareket etmesin!

Sakîfler hakkında2341 Allah’ın Resûlü Muhammed’in vermiş olduğu emirlere aykırı hareket eden, kendisine zulmetmiş, kıymış olur.”2342

Resûlullahın Sakîfler için yazdırdığı bu sahifenin bir nüshasına, şehadet yerine Ali b. Ebu Talib, Hasan b. Ali, Hüseyin b. Ali şahit yazıldı.2343

Sakîf Temsilcilerinin Rabbe (Lât Putu) Hakkındaki Dilekleri

Sakîf temsilcileri; barış ve yazı işleri tamamlandığı zaman, Rabbe (Lât putu)’nun üç yıl müddetle yıkılmayıp geri bırakılmasını Peygamberimiz Aleyhisselâmdan istediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onların bu dileklerini kabul etmedi.

Sakîf temsilcileri:

“İki yıl geri bırak!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm yine kabul etmedi.

Sakîf temsilcileri:

“Bir yıl geri bırak!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm yine kabul etmedi.

Sakîf temsilcileri:

“Taif’e vardıktan bir ay sonraya olsun bırak!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Rabbe’yi yıkmak için bir vakit tayinine yanaşmadı.

Sakîf temsilcilerinin böyle yıkım işinin geri bırakılmasını ısrarla istemeleri, Sakîf halkının kıt akıllı takımlarıyla kadınları ve çocuklarından korktukları içindi.2344

Onlar kavimlerini Müslüman oluncaya kadar2345 Rabbe (Lât putu)’nun yıkımıyla heyecana ve korkuya düşürmeyi uygun görmüyorlardı. Çaresiz kalınca, putlarını hiç olmazsa kendi elleriyle yıkmaktan affedilmelerini istediler2346 ve:

“Biz onu hiçbir zaman yıkamayız! Onun yıkım işini sen üzerine al!” dediler.2347

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur! Ben onu kırmayı ashabıma emrederim. Ebu Süfyan b. Harb ile Muğîre b. Şûbe’yi onu yıkmak için gönderirim.2348 Putunuzu kendi elinizle yıkmaktan sizi affediyoruz” buyurdu.2349

Rabbe (Lât) ve Bakıcısı

Kureyş müşrikleri put olarak Uzzâ’yı kendilerine tahsis ettikleri gibi, Sakîfler de Rabbe (Lât) putunu kendilerine tahsis etmişlerdi. Kureyş müşrikleri, putlardan en çok Uzzâ’ya, sonra Lât’a, daha sonra Menat’a tazim ederlerdi.2350

Lât, Taif’te dörtköşe, beyaz ve düz bir kaya olup; Taif mescidinin sol minaresinin bulunduğu yerde idi.

Önceleri bir Yahudi, Lât kayasının üzerinde sevık karar,2351 hacılara yağ ve süt satardı.

Rivayete göre; Lât, Sakîflerden bir adam olup, öldüğü zaman Amr b. Luhayy:

“O, ölmemiş, fakat kayanın içine girmiştir!” dedi ve ona tapmayı ve üzerine bir de bina yapmayı Sakîflere emretti.

“Rabbiniz şu kayanın içine girdi!” dedi.

Sakîflerin tapmaları için onun üzerine bir de put dikti.2352

Lât’ın bakıcısı, Sakîflerden Attâb b. Malik oğullarındandı.2353

Sakîf Temsilcilerine Kur’ân-ı Kerîm

ve İslâm Şeriatının Öğretilişi

Sakîf temsilcilerine İslâmiyetin farzları ve şeriatı öğretildi. Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ramazan ayından kalan günlerin orucunu tutmalarını da onlara emretti.

Bilal-i Habeşî, onların iftarlıklarını yanlarına götürmekte idi.

Onlar, bir gün güneşin daha batmadığını sandılar ve:

“Bu, ancak, Resûlullah tarafından bize bir imtihandır. İslâmiyetimizin nasıl olduğunu görmek istiyordur! Ey Bilal! Daha güneş batmadı!” dediler.

Bilal-i Habeşî ise:

“Resûlullah Aleyhisselâm iftar etmedikçe sizin yanınıza gelmedim!” dedi.

Bunun üzerine onlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın böyle yapmasından, orucu açmakta acele edilmesi gerektiğini anladılar.2354

Sakîf temsilcilerinden birisi de:

“Müslüman olduğumuz ve Ramazan ayının kalan günlerinin orucunu Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte tuttuğumuz zaman, Bilal, Resûlullah tarafından iftarlığımızı ve sahur yemeğimizi getirirdi.

Sahur yemeğimizi getirince, kendisine:

‘Biz tan yerinin ağardığını sanıyoruz?’ derdik.

O da:

‘Resûlullah Aleyhisselâmı, sahur yemeğini yemekte olduğu sırada bırakıp geldim!’ derdi.

Bundan da, sahur yemeğinin geciktirilmesi gerektiğini anlardık.

İftarlığımızı getirdiği zaman da, biz:

‘Daha güneşin tamamıyla çekilip gittiğini görmüyoruz’ derdik.

O da:

‘Resûlullah Aleyhisselâm yemeğini yemeye başlamadıkça size gelmedim’ der, sonra da elini çanağa uzatıp ondan alır, yutardı.”2355

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Geceleyin Kur’ân-ı Kerîm’i Okuyuşu

Sakîf temsilcilerinden Evs b. Huzeyfe der ki:

“Peygamber Aleyhisselâm, bir gece, yatsıdan sonra uzun müddet yanımıza gelmedi.

‘Yâ Rasûlallah! Niye yanımıza gelmekte geç kaldın?’ diye sorduk.

Peygamber Aleyhisselâm:

‘Her gün, Kur’ân’dan bir hizb okuyup geçmeyi kendime vazife edinmişimdir.

Bunu yerine getirmedikçe, çıkmamak istedim’ buyurdu.

Sabaha çıktığımız zaman, Resûlullah Aleyhisselâmın ashabına:

‘Siz Kur’ân’ı nasıl hizbleyip okursunuz?’ diye sorduk.

‘Biz her üç sûreyi, her beş sûreyi, her yedi sûreyi, her dokuz sûreyi, her onbir sûreyi, her onüç sûreyi ve Kâf sûresine kadar da, Mufassal [yüzden az âyetli olan Mesânî sûrelerini tâkip eden ve araları Besmele ile ayrılıp uzun, orta ve kısa mufassallar diye üçe ayrılan] sûreleri ayrıca hizblemek üzere hatmedinceye dek hizbler, okuruz!’ dediler.”2356

Osman b. Ebi’l-Âs’ın Kur’ân-ı Kerîm’i ve İslâmiyeti Öğrenmek Hususundaki Gayreti ve Başarısıyla İmam ve Vali Oluşu

Sakîf temsilcileri Osman b. Ebi’l-Âs’ı, aralarında yaşça en genci olduğu için, gerilerinde, hayvanların üzerinde bırakmışlardı.

Temsilciler onun yanına dönüp uykuya daldıkları zaman, Osman b. Ebi’l-Âs, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelerek, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan dinî sorular sormakta, Kur’ân-ı Kerîm dinlemekte ve öğrenmekte idi. Osman b. Ebi’l-Âs’ın bu hali Peygamberimiz Aleyhisselâmın hoşuna gidiyor ve kendisini seviyordu.2357

Hz. Ebu Bekir:

“Yâ Rasûlallah! Görüyorum ki, bu genç İslâmiyeti iyice kavrayıp anlamak ve Kur’ân-ı Kerîm’i öğrenmek hususunda Sakîf temsilcilerinin en isteklisi ve bunun üzerine en çok düşenidir” dedi.2358

Osman b. Ebi’l-Âs, Peygamberimiz Aleyhisselâma gelir ve:

“Yâ Rasûlallah! Bana Kur’ân öğret!2359 Beni kavmime imam yap!” derdi.2360

Sakîf temsilcileri, yurtlarına dönüp gitmek istedikleri zaman:

“Yâ Rasûlallah! İçimizden birini bize âmir ve imam yap!” dediler.2361

Peygamberimiz Aleyhisselâm da Osman b. Ebi’l-Âs’ı -yaşça en gençleri olmasına rağmen- onların üzerine vali tayin etti.2362 Bu da, kendisinin Sakîf temsilcilerinin içinde İslâmiyeti ve Kur’ân-ı Kerîm’i öğrenmeye en isteklisi oluşundan,2363 Peygamberimiz Aleyhisselâmın da onda bu özlemi ve düşkünlüğü görmesinden ileri gelmişti.2364

Osman b. Ebi’l-Âs der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm beni Taif’e vali tayin ettiği zaman2365 Resûlullahın bana en son sözü:2366

‘Ey Osman! Sen2367 Sakîflerin imamısın!2368 Bir müezzin tut! Fakat, o, okuyacağı ezan için bir ücret almayacaktır!

Sen kavmine imamlık yapacağın zaman2369 halka namazı hafiflet!2370 Namazı itidal üzere kıldır! Halkın zayıf (güçsüz) olanlarını;2371 içlerindeki yaşlıların, küçüklerin, zayıfların ve iş-güç sahibi olanların durumlarını gözönünde tut!2372 Kendi başına kılacağın zaman, onu istediğin gibi kıl!’2373 buyruğu olup, hatta benim namazda ne kadar duracağımı veya ne kadar müddette kıldıracağımı bile tayin etmiş, ‘Kur’ân’dan, İkra’ bismi rabbikellezî halak... ve benzerlerini oku!’ buyurmuştu.2374

Bakara sûresini okuyordum.

‘Yâ Rasûlallah! Kur’ân hâfızamdan çıkıp gidiyor!?’ dedim.

Resûlullah elini göğsümün üzerine koydu ve:

‘Ey şeytan! Osman’ın göğsünden çık!’ buyurdu.

Bundan sonra, ezberlemek istediğim hiçbir şeyi unutmadım.2375

‘Yâ Rasûlallah! Şeytan benimle namazım ve kıraatım arasına gerilip namaz ve kıraatımı karıştırıyor!?’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

O, Hınzib diye anılan bir şeytandır!

Onu sezince, hemen ‘Euzubillâhimineşşeytânirracîm’ diyerek ondan Allah’a sığın! Sol tarafına da üç kere tükür!’ buyurdu.

Ben bunu yapınca, Allah onu benden def’edip giderdi.”2376

Osman b. Ebi’l-Âs, Müslüman olduğundan beri bedeninde duyduğu2377 ve şiddetinden öleceğini sandığı hastalık ve ağrıdan şikâyetlendiği zaman,2378 Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bedeninde rahatsızlık duyduğun yerin üzerine elini koy, sür!2379

Elini oraya üç kere sürerken, ‘Bismillah!’ de!2380

Oraya elini yedi kere daha sür ve her sürüşte2381 ‘Euzu bi izzetillâhi2382 [Müslim’e göre; Euzü billahi] ve kudretihî min şerri mâ ecidü2383 ve ehâziru’2384 (=Duyduğum ve sakındığım şeyin şerrinden Allah’a ve O’nun izzet ve kudretine sığınırım)’ de!” buyurdu.2385

Osman b. Ebi’l-Âs:

“Ben bunu yapınca, Allah bende olan rahatsızlığı hemen geçirdi ve giderdi. Bunu ev halkıma ve başkalarına da emir ve tavsiye etmekten geri durmadım” demiştir.2386

Sakîf Temsilcilerinin Taif’e Dönüşü ve Urve b. Mes’ud’un Borcunun Rabbe Bağışından Ödenişi

İşleri bittiği zaman, Sakîf temsilcileri, yurtlarına dönmek üzere, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrılıp yola çıktılar.2387

Urve b. Mes’ud’un Taifliler tarafından şehit edilişinden sonra, oğlu Ebu Müleyh b. Urve ile kardeşinin oğlu Karib b. Esved, Sakîf temsilcilerinden önce Medine’ye gelip Müslüman olmuşlardı.2388

Bunlar da, Sakîf temsilcileri ile birlikte Taif’e döndüler. Dönecekleri sırada, Ebu Müleyh:

“Yâ Rasûlallah! Babam öldürüldüğünde, üzerinde ikiyüz miskal altın borç vardı.

Eğer Rabbe’ye (Lât’a) hediye edilmiş bulunan zinet eşyasından bu borcu ödemeyi uygun görürsen, öde!” dedi.2389

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Olur!” buyurdu.

Karib b. Esved de:

“Yâ Rasûlallah! Benim babam Esved b. Mes’ud da, Urve’nin borcu gibi borç bıraktı.2390 Onun borcunu da put mallarından ödesen?” dedi.2391

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Esved kâfir ve müşrik olarak ölmüştür!” buyurdu.

Karib:

“Onun bana olan yakınlığı dolayısıyla borcu da bana düşer, benden istenilir” dedi.2392

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O halde, onun borcunu da ödeyeyim” buyurdu.2393

Ebu Süfyan b. Harb’e, Urve b. Mes’ud ile Esved b. Mes’ud’un borçlarını put mallarından ödemesini emretti.2394

Abdi Yâlil’in Temsilci Arkadaşlarına Direktifleri ve Temsilcilerin Sakîfler Tarafından Karşılanmaları

Sakîf temsilcileri Sakîflere yaklaştıkları zaman, Abdi Yâlil, arkadaşlarına:

“Ben Sakîfleri halkın en iyi bileni ve tanıyanıyımdır.

Siz olan bitenleri onlardan gizli tutun. Kendilerini savaş ve çarpışma ile korkutun.

Muhammed’in bizden büyük ve ağır gördüğümüz birtakım şeyler istediğini, fakat bizim onları kabule yanaşmadığımızı; zinayı, içkiyi kendimize yasaklamamızı, mallarımızın faizinden vazgeçmemizi, Rabbe’yi yıkmamızı... bizden istediğini haber verin” dedi.2395

Sakîfler, temsilcilerini karşıladılar.

Temsilciler, Sakîfleri görünce, elbiselerine büründüler. Hayırlı bir haberle dönmemişler gibi üzüntülü ve kaygılı göründüler.

Sakîfler temsilcilerinin yüzlerindeki üzüntü ve kaygıyı gördükleri zaman, içlerinden biri:

“Temsilcileriniz, size herhalde hayırlı bir haber getirmemiş!” dedi.

Temsilcilerin Taif’e girince ilk işleri, öteden beri yaptıkları gibi, Rabbe’nin (Lât’ın) yanına uğramak, onu ziyaret etmek, sonra da ailelerinin yanına dönmek oldu.

Sakîfler:

“Bunlar ne bir muahede, ne de bir görüşme yapamamışa benziyorlar!?” diyerek söylendiler.

İçlerinden bir topluluk, temsilcilerin yanlarına gidip, onlara:

“Sizler nelerle döndünüz?” diye sordular.

Temsilciler, Peygamberimiz Aleyhisselâmın aleyhinde konuşmak gerekirse buna izin verilmesini istemişler, Peygamberimiz Aleyhisselâm da buna izin vermişti.

Temsilciler, Sakîflere:

“Biz, sizin yanınıza; kaskatı, işini dilediği gibi tutan, kılıçla herkese üstün gelen, Arapları ve sair halkı kendisine boyun eğdiren, Benî Asfarlar ve sair halklar kaleleri içinde bulunmalarına rağmen ister istemez ya da kılıç korkusuyla kendisinden titreşen... bir adamın yanından geliyoruz!

O, bize çok büyük, ağır ve çetin işler teklif etti. Biz de hepsini reddettik.

Zinayı, içkiyi ve faizi bize yasakladığı gibi, Rabbe’yi yıkmamızı da emretti!” dediler.

Sakîfler:

“Biz bunu hiçbir zaman kabul etmez ve yapmayız!” dediler.

Temsilciler:

“Andolsun ki, biz de bunları çok ağır ve zor bulduk. Kendisinin bize karşı insaflı davranmayacağını sanıyoruz!

Hemen silahlarınızı, kalenizi onarın! Kalenizin üzerine büyük-küçük mancınıklarınızı dikin! Kalenizin içine de bir veya iki yıllık yiyeceğinizi sokun! İki yıldan fazla kuşatılmazsınız! Kalenizin arkasından da hendek kazın!

Bunları yapmakta acele edin! Çünkü, o işini muhakkak gerçekleştirir. Kendisine hiç güvenemeyiz” dediler.

Bunun üzerine Sakîfler, bir veya iki günü savaşma arzusu içinde geçirdiler. Sonra, Yüce Allah kalblerine korku düşürdü.

Temsilcilerine:

“Bizde savaşacak güç yok. Bütün Araplar ona boyun eğmiş bulunuyor. Hemen onun yanına geri dönüp istediğini kabul edin ve kendisiyle barış yapın.2396

Kendisi bizim üzerimize yürümeden ve askerler göndermeden önce, sizinle onun arasında bir yazı yazın!” dediler.

Temsilciler; Peygamberimiz Aleyhisselâmla kararlaştırdıkları şeyleri Sakîflerin ister istemez iyi karşılayacaklarını ve Peygamberimiz Aleyhisselâmdan korktuklarını, İslâmiyeti kabule istekli bulunduklarını görünce,2397 güveni korkuya tercih ederek:

“Biz zaten işi onunla karara bağlamışızdır. Kendisi istediğimiz şeyleri bize vermiş, istediğimiz şartları koşmuştur.

Kendisini, insanların Allah’tan en çok korkanı, insanların en iyisi, akraba haklarını en çok gözeteni, insanların en vefâlısı, insanların en doğru sözlüsü ve insanların en merhametlisi olarak bulduk.2398

Ancak, Rabbe’yi (Lât’ı) yıkmayı bıraktık, onu kendimiz yıkmaktan kaçındık.

‘Öyleyse, ben adamlar gönderir, onu yıktırırım’ dedi.

Onu artık adamlar gönderip kendisi yıktıracaktır” dediler.2399

Sakîfler:

“Siz bunu sizden saklamamalı, bizi üzüntülerin en ağırıyla üzmemeli değil miydiniz?” dediler.

Temsilciler ise:

“Biz sizin kalblerinizdeki şeytanlık gururunu Allah’ın gidermesini istemişizdir!” diye cevap verdiler.

Bunun üzerine, Sakîfler Müslüman oldular.2400

Sakîflerden, kalbinde hâlâ müşriklik sevgisi bulunan çok yaşlı bir adam Rabbe’nin yıkılması sözü edilince:

“Bu, vallahi, onunla bizim aramızda bir doğruluk delilidir: Eğer onun Rabbe’yi yıkmaya gücü yeterse, kendisinin dâvâsında haklı olduğu, hak üzerinde bulunduğu, bizim ise bâtıl, boş üzerinde bulunduğumuz ortaya çıkacaktır!

Eğer Rabbe kendisini savunursa, artık bundan sonra hiçbir şey olmaz!” dedi.

Osman b. Ebi’l-Âs:

“Senin nefsin boş şeyler temenni eder ve seni aldatıp gider!

Rabbe dediğin de nedir ki?! Rabbe, kendisine kim tapıyor, kim tapmıyor, bilebilir mi?!

Bunun gibi, Uzzâ da, kendisine tapanı, tapmayanı bilmezdi. Halid b. Velid tek başına varıp onu yıkmıştı.

Yine bunun gibi, İsâf’ı, Nâile’yi, Hübel’i ve Menat’ı da birer adam gidip yıkmışlardı.

Süâ’ı da bir tek adam gidip yıkmıştı.

Bunlardan hiçbiri kendisini koruyabilmiş midir?” dedi.

Yaşlı Sakafî:

“Rabbe, adlarını andıklarının hiçbirine benzetilemez!” dedi.

Osman b. Ebi’l-Âs:

“Sen, bana görünme! dedi.2401

Ebu Süfyan b. Harb ile Muğîre b. Şûbe’nin Lât Putunu Yıkmakla Görevlendirilişi

Sakîf temsilcileri Medine’den ayrıldıktan iki veya üç gün sonra,2402 Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ebu Süfyan b. Harb ile Muğîre b. Şûbe’yi Rabbe putunu yıkmaya gönderdi.2403

Lât putunu yıkacak olanların Halid b. Velid’in kumandası altında gönderildiği,2404 ve yıkım işine katılanların 19 kişi kadar oldukları da rivayet edilir.2405

Taif’e yaklaştıkları zaman,2406 Muğîre b. Şûbe, Ebu Süfyan’ı önden göndermek istedi.2407

“Şehre, Peygamber Aleyhisselâmın emri üzere, önce ilerleyip sen gir!” dedi.2408

Ebu Süfyan, Taif’e önce girmekten kaçındı.2409

“Kavminin yanına önce sen var!” dedi, kendisi Zi’l Herm’deki mülkünde oturdu kaldı.2410

Bunun üzerine, Muğîre b. Şûbe, yanında 19 kadar kişi olduğu halde, yatsı vakti2411 Taif’e girdi.2412

Geceyi geçirdiler.

Sabahleyin Rabbe’nin üzerine çıkacaklar, onu yıkacaklardı.2413

Muğîre b. Şûbe, kendisiyle birlikte gelen arkadaşlarına:

“Vallahi, bugün sizi Sakîflere güldüreceğim!” dedi ve eline bir kazma, balta aldı.2414 Rabbe’nin üzerine çıktı.

Kendisinin kavmi olan Muattib oğulları, o da Urve b. Mes’ud gibi vurulur, öldürülür korkusuyla silahlanarak, Muğîre b. Şûbe’nin yakınında dikilmiş duruyorlardı.2415

O sırada, Ebu Süfyan da oraya geldi.

Muğîre ona teklifini tekrarlayınca, Ebu Süfyan:

“Hayır! Sen Rabbe’ye benden önce erişeceğini söylemiştin! Yanıbaşımda duran Muattib oğulları benim onu yıkmaya başladığımı görürlerse dururlar mı?” dedi.

Muğîre b. Şûbe:

“Kavmim buraya onları güvenlik maksadıyla sen gelmeden önce koymuşlardır” dedi.2416

Sakîflerin kadınları gelip yüzlerini açmışlar, erkeklerinin kılıçla çarpışmaksızın Rabbe’yi Müslümanlara teslim ettiklerine yanıyorlar, ağlıyorlardı.2417 Köleler, çocuklar, erkekler, genç kızlar oraya gelmişlerdi.

Herkes, Lât’ın yıkımından çekingen bulunuyordu.2418

Muğîre b. Şûbe, elindeki balta, kazma ile Lât’a bir darbe indirdiği zaman,2419 Ebu Süfyan:

“Vâh yazık! Âh yazık!” dedi.2420

Muğîre b. Şûbe titrer gibi yaparak arkasının üzerine yıkılınca,2421 Taif halkı birden çığlık kopardılar,2422 sarsıldılar!

“Allah Muğîre’yi rahmetinden uzak etsin! Rabbe onu öldürdü!” dediler.

Muğîre’nin yıkılıp düştüğünü gördüklerine çok sevindiler.

“Sizlerden ona yaklaşmayı, onu yıkmaya kalkışmayı isteyebilecek, göze alabilecek kim var?!

Vallahi, ona güç yetirilemez!2423

Hayır! Siz Rabbe’nin kendisini koruyamayacağını, savunamayacağını sanıyordunuz!

İşte, vallahi o kendisini korumuş ve savunmuştur!” dediler.

Muğîre, bir müddet o halde kaldıktan sonra,2424 silkinip2425 oturdu ve:

“Ey Sakîf topluluğu! Araplar, ‘Arap kabileleri içinde Sakîflerden daha akıllı bir kabile yoktur!’ derlerdi. Meğer Arap kabileleri içinde sizden daha ahmak bir kabile yokmuş!

Yazıklar olsun size! Lât ve Uzzâ dediğiniz nedir ki? Rabbe dediğiniz nedir ki? Şu taşlar gibi birer taştırlar.2426 Taştan, kerpiçten ibarettirler.2427 Onlar kendilerine kim tapıyor, kim tapmıyor; bilemezler!

Yazıklar olsun size! Lât hiç işitir mi? Hiç görür mü? Hiçbir yarar veya zarar verir mi?2428

Gelin! Allah’ın affına ve lutfuna sığının! O’na ibadet edin!” dedi.2429

Sonra da, yanındakilerle birlikte Rabbe’yi yıkmaya,2430 taşları birer birer yere indirmeye devam ve en sonunda onu yerle bir edince, Sakîfler şaşakaldılar.2431

Lât’ın kapıcı ve bakıcısı, Sakîflerin Aclân b. Attâb b. Malik oğullarındandı.

Attâb b. Malik b. Ka’b’dan sonra, bu hizmeti oğulları görmekte idi.

Lât’ın bakıcısı:

“Göreceksiniz ki, temeline inilince temel öyle bir kızacaktır ki, o kızgınlıkla onları yerin dibine batıracak, geçirecektir!” diyordu.2432

Muğîre b. Şûbe, bunu işitince,2433 Halid b. Velid’e:

“Beni bırak da, şunun temelini de kazayım bakayım?!” dedi.2434

Temelini kazmaya başlayıp, adam boyunun yarısına kadar kazdı. Kabkab’ın deposuna vardılar. Orada bulunan zinet eşyasını ve elbiseleri soyup çıkardılar. Koku, altın ve gümüşü de aldılar.2435

Kabkab; Lât’ın içinde bulunduğu yerin adı idi.2436

Lât’ın malları biraraya toplanınca, Muğîre b. Şûbe, Ebu Süfyan’a:

“Resûlullah Aleyhisselâm, bu maldan, Urve b. Mes’ud ile Esved b. Mes’ud’un borçlarını ödemeyi sana emretmişti” dedi.

Onların borçlarını bu mallardan ödediler.2437

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Rabbe’nin bulunduğu yere, Taif Mescidinin yapılmasını Osman b. Ebi’l-Âs’a emretti ve bu emir de yerine getirildi.2438

Lât yıkım birliği görevlerini yapıp Medine’ye döndükleri gün, Peygamberimiz Aleyhisselâm, Lât’ın kalan mallarını da Müslümanlar arasında bölüştürdü.

Dinini aziz ve üstün kıldığı, kendisine yardım ettiği için de, Yüce Allah’a hamd ü senada bulundu.2439

Ebu Âmir Fâsık’ın Taif’ten Şam’a Kaçışı ve Akıbeti

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Medine’ye hicret ettiği sırada, Medine’de Dubay’a oğullarından Ebu Âmir Rahib Abdi Amr b. Sayfî diye anılan bir adam bulunuyordu.2440

Kendisi, Cahiliye devrinde Allah adamlığına, ruhbanlığa özenir, ruhban elbisesi giyerdi.

Baş münafık Abdullah b. Übeyy b. Selûl de, Ebu Âmir Fâsık’ın halasının oğlu idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın peygamber olarak gönderilişi Ebu Âmir’i kıskandırmış, çileden çıkarmıştı.2441

Peygamberimiz Aleyhisselâm Medine’ye gelince, Ebu Âmir kendisine uyan bazı adamlarla birlikte kalkıp Mekke’ye gitti. Peygamberimiz Aleyhisselâm ona Fâsık adını taktı.2442 Hendek savaşlarında da müşriklerin yanında Peygamberimiz Aleyhisselâma karşı savaştı.2443 Mekke fethedilince Taif’e, Taiflilerin Müslüman olduklarını görünce de Şam’a kaçtı ve gurbette yalnız başına öldü gitti.2444

_______________

2215 Kalkaşandî, s. 198.

2216 İbn Hazm, Cemhere, s. 482.

2217 İbn Kuteybe, Maârif, s. 41.

2218 İbn Hazm, Cemhere, s. 468.

2219 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Vâkıdî, Megâzî, 3/954, Taberî, Târîh, 3/135.

2220 Vâkıdî Megâzî, 3/954.

2221 İbn İshak, İbn Hişam, 4/133, Vâkıdî, Megâzî, 3/954, Taberî, Târîh, 3/135.

2222 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

2223 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, İbn Sa’d, 1/313, Taberî, Târîh, 3/136.

2224 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Taberî, Târîh, 3/136.

2225 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

2226 Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

2227 İbn Sa’d, 1/313.

2228 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

2229 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

2230 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

2231 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

2232 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Vâkıdî, Megâzî, 3/955, Taberî, Târîh, 3/136.

2233 Vâkıdî, Megâzî, 3/955.

2234 İbn İshak, İbn Hişam, 4/134, Taberî, Târîh, 3/136.

2235 İbn Hazm, Cevâmi, s. 256.

2236 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, Taberî, Târîh, 3/140.

2237 Vâkıdî, Megâzî, 3/962.

2238 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, Taberî, Târîh, 3/140.

2239 Vâkıdî, Megâzî, 3/962, .

2240 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, Taberî, Târîh, 3/140.

2241 İbn İshak, İbn Hişam, 4/140.

2242 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, Taberî, Târîh, 3/140.

2243 Vâkıdî, Megâzî, 3/962.

2244 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, Taberî, Târîh, 3/140.

2245 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Taberî, Târîh, 3/140.

2246 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, Taberî, Târîh, 3/140.

2247 Vâkıdî, Megâzî, 3/962.

2248 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, Taberî, Târîh, 3/140.

2249 Vâkıdî, Megâzî, 3/962-963.

2250 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/963, İbn Sa’d, 1/313, Taberî, Târîh, 3/140.

2251 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Taberî, Târîh, 3/140.

2252 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/963, Taberî, Târîh, 3/140.

2253 Vâkıdî, Megâzî, 3/963.

2254 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/963, Taberî, Târîh, 3/140.

2255 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Taberî, Târîh, 3/140.

2256 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/963, İbn Sa’d, 1/313, Taberî, Târîh, 3/140-141.

2257 Vâkıdî, Megâzî, 3/963.

2258 Vâkıdî, Megâzî, 3/963, İbn Sa’d, 1/313.

2259 İbn Sa’d, 1/313.

2260 Vâkıdî, Megâzî, 3/963.

2261 İbn Sa’d, 1/313.

2262 İbn Sa’d, 5/510.

2263 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Vâkıdî, Megâzî, 3/963, Taberî, Târîh, 3/141.

2264 İbn İshak, İbn Hişam, 4/183, Taberî, Târîh, 3/141.

2265 Vâkıdî, Megâzî, 3/963.

2266 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/963, Taberî, Târîh, 3/141.

2267 Vâkıdî, Megâzî, 3/962, İbn Sa’d, 5/504-505.

2268 İbn İshak, İbn Hişam, 4/182, Taberî, Târîh, 3/140.

2269 Vâkıdî, Megâzî, 3/963.

2270 İbn Sa’d, 5/508.

2271 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/963-964, İbn Sa’d, 1/313, Taberî, Târîh, 3/141.

2272 Vâkıdî, Megâzî, 3/964.

2273 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/964, İbn Sa’d, 1/313, Taberî, Târîh, 3/141.

2274 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Taberî, Târîh, 3/141.

2275 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/964, İbn Sa’d, 1/313, Taberî, Târîh, 3/141.

2276 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Taberî, Târîh, 3/141.

2277 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/964, İbn Sa’d, 1/313, Taberî, Târîh, 3/141.

2278 İbn Sa’d, 1/313.

2279 Vâkıdî, Megâzî, 3/964.

2280 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Taberî, Târîh, 3/141.

2281 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/964, Taberî, Târîh, 3/141.

2282 Vâkıdî, Megâzî, 3/964.

2283 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Taberî, Târîh, 3/141.

2284 Vâkıdî, Megâzî, 3/964.

2285 Halebî, 3/244, A. Zeynî Dahlan, 2/164.

2286 Vâkıdî, Megâzî, 3/946.

2287 Vâkıdî, Megâzî, 3/964, İbn Kayyım, 3/31.

2288 Beyhakî, Delâil, 5/300, Zehebî, Târîh, s. 556, İbn Kayyım, 3/31.

2289 Vâkıdî, Megâzî, 3/964.

2290 Ahmed b. Hanbel, 4/218, Ebu Dâvud, 3/163-164.

2291 İbn İshak, 4/184, Taberî, Târîh, 3/141.

2292 Vâkıdî, Megâzî, 3/964.

2293 İbn İshak, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/964, İbn Sa’d, 1/33, Taberî, Târîh, 3/141.

2294 Vâkıdî, Megâzî, 3/965.

2295 Ahmed b. Hanbel, 4/9.

2296 Vâkıdî, Megâzî, 3/965.

2297 Vâkıdî, Megâzî, 3/967.

2298 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Taberî, Târîh, 3/141.

2299 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/967, Taberî, Târîh, 3/141.

2300 Vâkıdî, Megâzî, 3/965.

2301 Vâkıdî, Megâzî, 3/965-966, Beyhakî, Delâil, 5/300, Zehebî, Târîh, s. 556, İbn Kayyım, 3/31.

2302 Vâkıdî, Megâzî, 3/966.

2303 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Vâkıdî, Megâzî, 3/968.

2304 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Taberî, Târîh, 3/141.

2305 Vâkıdî, Megâzî, 3/968.

2306 Ebu Dâvud, 3/163, İbn Kayyım, 3/33.

2307 Vâkıdî, Megâzî, 3/966, İbn Kayyım, 3/31-32.

2308 Vâkıdî, Megâzî, 3/966-967.

2309 İbn Kayyım, 3/32.

2310 Vâkıdî, Megâzî, 3/967, Beyhakî, Delâil, 5/304, İbn Kayyım, 3/32.

2311 Beyhakî, Delâil, 5/302, İbn Kayyım, 3/32.

2312 Vâkıdî, Megâzî, 3/967.

2313 Beyhakî, Delâil, 5/302, İbn Kayyım, 3/32.

2314 Vâkıdî, Megâzî, 3/967, Beyhakî, Delâil, 5/302.

2315 Beyhakî, Delâil, 5/302, İbn Kayyım, 3/32.

2316 Vâkıdî, Megâzî, 3/967, Beyhakî, Delâil, 5/302, İbn Kayyım, 3/32.

2317 Beyhakî, Delâil, 5/302, İbn Kayyım, 3/32.

2318 Vâkıdî, Megâzî, 3/967.

2319 Vâkıdî, Megâzî, 3/967, Beyhakî, Delâil, 5/302, İbn Kayyım, 3/32.

2320 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184, Vâkıdî, Megâzî, 3/967, Taberî, Târîh, 3/141, Beyhakî, Delâil, 5/301.

2321 Ebu Ubeyd, s. 276-278.

2322 İbn Sa’d, 1/284, İbn Abdi Rabbih, 1/135.

2323 İbn Sa’d, 1/284-285.

2324 Vecc vadisi aslında haram ve dokunulmaz bir bölge idi. Nitekim Peygamberimiz Aleyhisselâm Hicretin 8. yılında Sakîfleri Taif’te kuşatmadan önce Vecc vadisinde bir sidre ağacının altında durup vadiye göz gezdirdikten sonra, “Hiç şüphesiz, Vecc vadisinde av avlamayı ve onun dikenli ağaçlarını kesmeyi Allah haram kılmıştır” buyurmuştu (Ahmed b. Hanbel, 1/165).

2325 İbn Sa’d, 1/285, .

2326 Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2327 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2328 Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2329 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2330 Ebu Ubeyd, s. 279.

2331 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2332 Ebu Ubeyd, s. 279.

2333 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, İbn Sa’d, 1/285.

2334 İbn İshak, İbn Hişam,4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2335 Ebu Ubeyd, s. 279.

2336 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2337 İbn Sa’d, 1/285.

2338 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2339 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285.

2340 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187 Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2341 Ebu Ubeyd, s. 279.

2342 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 1/285, Ebu Ubeyd, s. 279.

2343 Ebu Ubeyd, s. 279.

2344 İbn İshak, İbn Hişam, 4/184-185, Vâkıdî, Megâzî, 3/967, 968, Taberî, Târîh, 3/141.

2345 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Taberî, Târîh, 3/141.

2346 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Vâkıdî, Megâzî, 3/968, Taberî, Târîh, 3/141.

2347 Beyhakî, Delâil, 5/302, İbn Kayyım, 3/32.

2348 Vâkıdî, Megâzî, 3/968.

2349 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Taberî, Târîh, 3/141.

2350 Ebu’l-Münzir, s. 27.

2351 Ebu’l-Münzir, s. 16.

2352 Yâkût, 5/4.

2353 Ebu’l-Münzir, s. 16, Vâkıdî, Megâzî, 3/972, Yâkût, 5/4.

2354 Vakıdî, Megâzî, 3/968.

2355 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Taberî, Târîh, 3/141.

2356 Ahmed b. Hanbel, 4/9, Ebu Dâvud, 2/55-56, İbn Mâce, 1/427-428.

2357 Vâkıdî, Megâzî, 3/966, İbn Sa’d, 5/508.

2358 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Taberî, Târîh, 3/141.

2359 Ahmed b. Hanbel, 4/218, .

2360 Ahmed b. Hanbel, 4/21, 218.

2361 Vâkıdî, Megâzî, 3/968, İbn Sa’d, 5/508.

2362 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185, Vâkıdî, Megâzî, 3/968, İbn Sa’d, 5/508.

2363 İbn İshak, İbn Hişam, 4/185.

2364 Vâkıdî, Megâzî, 3/968, İbn Sa’d, 5/508.

2365 İbn Sa’d, 5/509, Ahmed b. Hanbel, 4/218.

2366 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/968-969, İbn Sa’d, 5/508.

2367 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Ahmed b. Hanbel, 4/21.

2368 Ahmed b. Hanbel, 4/21.

2369 İbn Sa’d, 5/508-509, Ahmed b. Hanbel, 4/21, 218.

2370 İbn Sa’d, 5/508-509, Ahmed b. Hanbel, 4/21, 218.

2371 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/969, İbn Sa’d, 5/508.

2372 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Ahmed b. Hanbel, 4/21-22.

2373 Vâkıdî, Megâzî, 3/969, İbn Sa’d, 5/508, Ahmed b. Hanbel, 4/22.

2374 İbn Sa’d, 5/509, Ahmed b. Hanbel, 4/218.

2375 Ebu Nuaym, Delâil, 2/466, Beyhakî, Delâil, 5/307-308, İbn Kayyım, 3/33, Heysemî, 9/3, Kastallânî, Mevâhib, 1/308.

2376 Ahmed b. Hanbel, 4/216, Müslim, 4/1728-1729, Beyhakî, Delâil, 5/307, İbn Kayyım, 3/33.

2377 Müslim, 4/1728.

2378 Ahmed b. Hanbel, 4/21.

2379 Ahmed b. Hanbel, 4/21, 217, Müslim, 4/1728.

2380 Müslim, 4/1728.

2381 Ahmed b. Hanbel, 4/21, 217.

2382 Müslim, 4/1728.

2383 Ahmed b. Hanbel, 4/21, 217, Müslim, 4/1728.

2384 Müslim, 4/1728.

2385 Ahmed b. Hanbel, 4/21, 217, Müslim, 4/1728.

2386 Ahmed b. Hanbel, 4/21.

2387 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Taberî, Târîh, 3/141.

2388 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186-187, Vâkıdî, Megâzî, 3/962, İbn Sa’d, 5/504.

2389 Vâkıdî, Megâzî, 3/971, İbn Sa’d, 5/505.

2390 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/971, İbn Sa’d, 5/505.

2391 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187, İbn Sa’d, 5/505.

2392 İbn İshak, 4/187, Vâkıdî, Megâzî, 3/971, İbn Sa’d, 5/505.

2393 Vâkıdî, Megâzî, 3/971, İbn Sa’d, 5/505.

2394 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187.

2395 Vâkıdî, Megâzî, 3/969.

2396 Vâkıdî, Megâzî, 3/969-970, Beyhakî, Delâil, 5/302-303, İbn Kayyım, 3/32.

2397 Vâkıdî, Megâzî, 3/970, Beyhakî, Delâil, 5/302-303, İbn Kayyım, 3/32.

2398 Vâkıdî, Megâzî, 3/970, Beyhakî, Delâil, 5/303, İbn Kayyım, 3/32.

2399 Vâkıdî, Megâzî, 3/970.

2400 Beyhakî, Delâil, 5/303, İbn Kesîr, Sîre, 4/62, İbn Kayyım, 3/32.

2401 Vâkıdî, Megâzî, 3/970-971.

2402 Vâkıdî, Megâzî, 3/971.

2403 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/971, Taberî, Târîh, 3/141-142, Beyhakî, Delâil, 5/30, İbn Hazm, Cevâmi, s. 257, İbn Esîr, Kâmil, 2/284, İbn Seyyid, 2/230, Zehebî, Târîh, s. 559.

2404 Vâkıdî, Megâzî, 3/971, Zehebî, Târîh, s. 558, İbn Kesîr, Sîre, 4/63, İbn Kayyım, 3/32, Diyarbekrî, 2/135.

2405 Vâkıdî, Megâzî, 3/971.

2406 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/971.

2407 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186.

2408 Vâkıdî, Megâzî, 3/971, İbn Seyyid, 2/230.

2409 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186.

2410 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/971, İbn Seyyid, 2/230.

2411 Vâkıdî, Megâzî, 3/971.

2412 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/971.

2413 Vâkıdî, Megâzî, 3/971.

2414 Vâkıdî, Megâzî, 3/971, Zehebî, Târîh, s. 558.

2415 İbn İshak, İbn Hişam, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/971, İbn Seyyid, 2/230.

2416 Vâkıdî, Megâzî, 3/971-972.

2417 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/972, Taberî, Târîh, 3/142, Beyhakî, Delâil, 5/304, İbn Hazm, Cevâmi, s. 258, İbn Esîr, Kâmil, 2/284, İbn Seyyid, 2/230.

2418 Vâkıdî, Megâzî, 3/972, İbn Kesîr, Sîre, 4/63, İbn Kayyım, 3/32.

2419 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, Vâkıdî, Megâzî, 3/972, Taberî, Târîh, 3/142.

2420 İbn İshak, İbn Hişam, 4/186, İbn Seyyid, 2/230.

2421 Vâkıdî, Megâzî, 3/972, İbn Kayyım, 3/32.

2422 Vâkıdî, Megâzî, 3/971.

2423 İbn Kayyım, 3/32, İbn Kesîr, Sîre, 4/63.

2424 Vâkıdî, Megâzî, 3/972.

2425 İbn Kayyım, 3/33.

2426 Vâkıdî, Megâzî, 3/972, .

2427 İbn Kesîr, Sîre, 4/63, İbn Kayyım, 3/33.

2428 Vâkıdî, Megâzî, 3/972.

2429 İbn Kesîr, Sîre, 4/63, İbn Kayyım, 3/33.

2430 Vâkıdî, Megâzî, 3/972.

2431 İbn Kesîr, Sîre, 4/63, İbn Kayyım, 3/33.

2432 Vâkıdî, Megâzî, 3/972, .

2433 Vâkıdî, Megâzî, 3/972, İbn Kayyım, 3/33.

2434 İbn Kesîr, Sîre, 4/63, İbn Kayyım, 3/33.

2435 Vâkıdî, Megâzî, 3/972.

2436 İbn Esîr, Nihâye, 3/341.

2437 İbn İshak, İbn Hişam, 4/187.

2438 Ebu Dâvud, 1/123, İbn Kayyım, 3/33.

2439 İbn Kesîr, Sîre, 4/63, İbn Kayyım, 3/33, Diyarbekrî, 2/137-138.

2440 İbn İshak, İbn Hişam, 3/71.

2441 İbn Sa’d, 3/540-541.

2442 İbn İshak, İbn Hişam, 3/71.

2443 Vâkıdî, Megâzî, 2/441.

2444 Ebu Nuaym, Delâil, 1/81, İbn Kayyım, 3/12.

YEDİNCİ BÖLÜM
İSLÂMİYET ARABİSTAN’DA YAYILIYOR

Benî Fezâre Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Benî Fezârelerin Kimlikleri ve Konak Yerleri

Benî Fezârelerin soyları; Benî Fezâre b. Zubyân, b. Reis, b. Gatafan, b. Sa’d, b. Gays, b. Aylan, b. Mudar, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan’dır.2445

Benî Fezârelerin konak yerleri de Necd ve Vâdi’l-kurâ idi.2446

Benî Fezâre temsilcileri Hicretin 9. yılında Ramazan ayında Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’ten dönüşünden sonra, içlerinde Hârice b. Hısn, Hürr b. Kays b. Hısn’ın da bulunduğu ondan fazla kişilik bir kâfile halinde arık develer üzerinde Medine’ye geldiler ve Müslüman olduklarını söylediler.2447

Remle binti Hâris’in konağına indirilip ağırlandılar.2448

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara yurtlarının durumunu sordu.

İçlerinden birisi:

“Yâ Rasûlallah! Ülkemiz kuraklık yılına rastladı, hayvanlarımız kırıldı, kıtlık her tarafımızı sardı. Çoluk-çocuklarımız aç kaldı. Bizim için Rabbine dua et.2449 Bizim için Rabbin katında sen şefaatçi ol. Senin katında da bizim için Rabbin şefaatçi olsun” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sübhânallah! Bu sözünden dolayı sana yazıklar olsun! İzni olmadan Rabbimizin katında ben mi şefaatçi olacağım? İzni olmadan Rabbimizin katında kim şefaat edebilir? O Rabbimizin ki, kendisinden başka ilah yoktur. O, en yüce ve en büyüktür. O’nun kürsiyy-i ilmi gökleri ve yeri kucaklamıştır. Hiç şüphesiz, Yüce Allah sizin kuraklıktan sıkılıp ferahlığa kavuşmanız için gülüp duruyordur. Yağmurunuz yaklaşmıştır!” buyurdu.

Çöl Arabı:

“Yâ Rasûlallah! Yüce Rabbimiz bize güler mi?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet!” buyurunca, çöl Arabı:

“Rabden gülmeyi yok etmememiz daha iyidir” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun bu sözüne güldü.2450

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Fezâreler İçin Yağmur Duası Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm minbere çıktı ve:

“Ey Allah’ım! Ülkelerini ve hayvanlarını sula! Rahmetini yay! Ölmüş beldeleri dirilt!

Ey Allah’ım! Sen bizi kıtlıktan kurtarıcı, güzel ve iyi sonuçlu, her yanı kaplayıcı, bol, iri damlalı, hiç zarar vermeyen, yararlı, sağnaklı bir yağmurla acele olarak sula!

Ey Allah’ım! Sen bizi rahmet olan su ile sula!

Azab olan, yıkan, batıran, yok eden su ile sulama!

Ey Allah’ım! Sen bizi yağmurla sula! Düşmanlara karşı bize yardım et!” diye dua etti.2451

Altı gün, gökyüzü yağmurdan görünmez oldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm minbere çıkıp:

“Ey Allah’ım! Üzerimize değil, çevrelerimize, tepelere, vadi içlerine, ağaçlık, ormanlık yerlere yağdır!” diyerek dua edince, bulutlar Medine’nin üzerinden elbise sıyrılıp çıkarılıp dürülür gibi çıkarıldı.2452

Fezâre temsilcilerinin en genci olan Hürr b. Kays, Uyeyne b. Hısn’ın kardeşinin oğlu olup,2453 diyânet ve fazilet sahibi,2454 salih bir gençti. Ehl-i Kur’ân arasında idi.2455 Kendisi; Musa Aleyhisselâmla Hızır Aleyhisselâm arasında geçtiği bilinen ve Kur’ân-ı Kerîm’de temas buyurulan yoldaşlık hadisesindeki Musa Aleyhisselâmın Musa adındaki bir adam olduğunu iddia eden Nevfelü’l-Bikâlî’nin görüşünü benimseyip Hz. Abbas’la tartışmaya girişecek kadar bilgili idi.

Günümüzde de bu husustaki yanlış görüşü bir konferansında savunanlar bize meslek öğretmenleri tarafından haber verilmiş ve görüşümüz sorulmuş olduğundan, o sırada yazmakta bulunduğumuz Hürr b. Kays bahsi münasebetiyle Kütüb-ü Sitte’den bazılarında yer alan hadis-i şerifin hem meâlini, hem bulunduğu cilt ve sahifeleri göstermiştik. (Bkz. İslâm Tarihi: Hz. Muhammed Aleyhisselâm ve İslâmiyet, c. 9/16, s. 337-346).

Benî Ukayllardan Bazı Kişiler ve Temsilciler Gelişi

Benî Ukaylların Kimlikleri ve Yurtları

Benî Ukayl b. Ka’b, b. Rebia, b. Âmir, b. Sa’saatü’l-Adnanîlerin2456 oymaklarından en önemlileri:

1. Benî Ubâde b. Ukayl,

2. Benî Müntefık b. Âmir b. Ukayl,

3. Benî Hafâce b. Amr b. Ukayl oymaklarıdır.2457

Benî Ukaylların yurtları Bahreyn olup, orada birçok Arap kabileleriyle birlikte otururlardı. Orada oturan kabilelerin en büyüğü Benî Ukayllarla Benî Tağlîbler ve Benî Süleymlerdi.

Çokluk ve güçlülük bakımından Benî Tağlîbler hepsine hâkim durumda idi.

Sonradan, Benî Ukayllarla Benî Tağlîbler birleşerek Benî Süleymleri Bahreyn’den sürüp çıkardılar.

Benî Ukayllarla Benî Tağlîbler, aralarında anlaşmazlığa düşünce de, Benî Tağlîbler Benî Ukaylları Bahreyn’den çıkarıp Irak’a doğru sürmüşlerdir.2458

Benî Ukayllardan Medine’ye Kimler ve Ne Zaman Gelmeye Başladılar?

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Mekke’yi fethettikten ve Hicretin 9. yılında Tebük’ten döndükten ve Sakîfler Müslüman olduktan sonra Medine’ye her taraftan Arap kabilelerinin heyetleri gelmeye başladığı sıralarda,2459 Benî Ukayllardan Ebu Harb b. Huveylid b. Âmir b. Ukayl da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona Kur’ân-ı Kerîm okudu ve İslâmiyeti anlattı.

Ebu Harb:

“Vallahi, sen ya Allah’a, ya da Allah’a kavuşana kavuşmuşsundur! Sen öyle sözler söylüyorsun ki, doğrusu, biz onun gibi güzelini işitmemişizdir. Fakat, senin beni davet ettiğin şeyler üzerinde bulunduğun din hakkında ok falımı bir çekeyim bakayım!” dedi.

Fal okunu çekti, küfür oku çıktı!

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“İşte, çıkanı gördün ya!” dedikten sonra, kardeşi İkâl b. Huveylid’in yanına döndü ve ona:

“Hayrı az olasıca! Sen de Muhammed b. Abdullah’ın yanına varsaydın, kendisi seni de İslâm dinine davet etseydi, sana Kur’ân okusaydı, olmaz mıydı? Eğer ben Müslüman olsaydım, bana Akik’i vermiş gitmişti!” dedi.

İkâl:

“Vallahi Muhammed’in sana ayırıp vereceğinden, ben daha çok ayırabilirim!” dedikten sonra, atına binip Akik’in alt tarafını mızrağıyla çizerek aldı. Oranın içinde kaynak suyu bulunuyordu.

İkâl, Husayn b. Muallâ ve Zü’l-Cevşen’in Müslüman Oluşları

İkâl, bundan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi. Peygamberimiz Aleyhisselâm Müslüman olmasını ona teklif etti ve:

“Muhammed’in Resûlullah olduğuna şehadet eder misin?” diye sordu.

İkâl:

“Ben, Hübeyre b. Nüfâda b. Muâviye b. Ubâde b. Ukayl’ın Karneyleban Günü ne güzel süvari olduğuna şehadet ederim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Muhammed’in Resûlullah olduğuna şehadet eder misin?” diye tekrar sordu.

İkâl:

“Halis olanın köpük altında bulunduğuna şehadet ederim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, üçüncü kez:

“Muhammed’in Resûlullah olduğuna şehadet eder misin?” diye sorunca, İkâl şehadet getirip Müslüman oldu.

Husayn b. Muallâ b. Rebia b. Ukayl ile Zü’l-Cevşenü’d-Dıbâbiyyi’l-Âmirî de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelerek Müslüman oldular.2460

Zü’l-Cevşen iyi bir şair idi, ismi Şurahbil idi.2461 Kendisi Bedir savaşından sonra müşrik olarak Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip bir at hediye etmek istemiş, Peygamberimiz Aleyhisselâm onun hediyesini kabule yanaşmamıştı. Kendisine:

“Ey Zü’l-Cevşen! Şu işe, İslâmiyete ilk girenlerden olman sana gerekmez miydi?!” diye sormuş, Zü’l-Cevşen:

“Hayır!” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Seni buna girmekten alıkoyan nedir?” diye sorunca, Zü’l-Cevşen:

“Gördüm ki, kavmin seni yalanladı. Sana olanca işkenceyi yaptı. Seni Mekke’den çıkardı ve seninle savaştı.

Senin onlara ne yapacağına bakacağım! Eğer sen onlara galebe çalarsan sana iman edecek ve tâbi olacağım. Eğer onlar sana galebe çalarlarsa sana tâbi olmayacağım!” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onların Bedir’de nasıl vurulup yere serildikleri haberi sana erişmedi mi?” diye sormuş, Zü’l-Cevşen:

“Erişti!” demişti.2462

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu, senin için, doğru yolu göstermeye yeterdi!” buyurmuş,2463 Zü’l-Cevşen:

“Kâbe’ye ve bakanlarına da galebe çalarsan?” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eğer yaşarsan bunu da görürsün!” buyurduktan sonra, “Ey Bilal! Adamın heybesini al! Medine hurmasından ona azık koy!” demiş, Zü’l-Cevşen dönüp yurduna giderken de:

“O, Benî Âmirlerin iyi süvarilerindendir!” buyurmuştu.

Zü’l-Cevşen der ki:

“Vallahi, ev halkımla birlikte çukur yurdumuzda bulunduğumuz sırada bir binitli çıkageldi.2464

Ona:

‘Nereden geliyorsun?’ diye sormuştum.

‘Mekke’den!’ demişti.

‘Ne haber var?2465 Halk ne yapıyor?’ diye sormuştum.

‘Vallahi Muhammed Kâbe’ye ve bakıcılarına galebe çalmış bulunuyor!’2466 deyince:

‘Anam beni yitirsin! Keşke o zaman Müslüman olsaydım, muhakkak, Hîre’yi ister, kendime ayırttırır ve bağışlattırırdım!’ demiştim.”2467

Benî Ukayl Hey’etinin Gelip Müslüman Oluşu

Benî Ukayl b. Ka’blardan:

1. Rebi’ b. Muaviye,

2. Mutarrif b. Abdullah,

3. Enes b. Kays, b. Müntefık, b. Âmir, b. Ukayl da gelip Peygamberimiz Aleyhisselâma bey’at ettiler, Müslüman oldular.

Bunlar, kavimlerinden, geridekiler adına da bey’atta bulundular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bunlara Benî Ukaylların suları ve hurma bahçeleri bulunan Akik arazisini verdi. Onlar için bu hususta kırmızı bir deri üzerine yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed’in Rebi’, Mutarrif ve Enes’e verdiği yazıdır:

Namaz kıldıkları, zekât verdikleri, söz dinledikleri ve itaat ettikleri müddetçe onlara Akik’i vermiştir.

Bununla, onlara bir Müslümanın hakkı verilmiş değildir.”

Bu yazı, Mutarrif’in elinde kaldı.2468

Lakît b. Âmir’le Nehîk b. Âmir’in Müslüman Oluşu

Ebu Rezîn Lakît b. Âmir, b. Müntefık, b. Âmir, b. Ukayl ile arkadaşı Nehîk b. Asım, b. Malik, b. Müntefık da temsilci olarak Medine’ye gelmişlerdi.

Bunlar, sabah namazından sonra Peygamberimiz Aleyhisselâmla buluştular.

O sırada Peygamberimiz Aleyhisselâm Kıyâmet, öldükten sonra dirilme, Cennet ve Cehennem... gibi birçok konularda Müslümanları uyarıcı açıklamalar yapmakta idi.

Ebu Rezîn Lakît:

“Yâ Rasûlallah! Sana hangi şey üzerine bey’at edeyim?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm elini uzattı ve:

“Namaz kılmak, zekât vermek, müşriklerden ayrılmak, Allah’a hiçbir şeyi eş ortak koşmamak üzere bey’at et!” buyurdu.2469

Ebu Rezîn Lakît b. Âmir, kavmi adına da Peygamberimiz Aleyhisselâma bey’at etti.2470

Lakît:

“Yâ Rasûlallah! Allah ölüleri nasıl diriltir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Senin yerlerinden kuraklığa uğramış bir yere vardığın, sonra da oraya bolca sulandığı ve otlandığı bir sırada uğradığın oldu mu?” diye sordu.

Lakît:

“Evet! Oldu!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İşte, ölülerin diriltilmesi de böyledir” buyurdu.

Lakît:

“Yâ Rasûlallah! İman nedir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına, kendisinin bir olup şeriki olmadığına ve Muhammed’in O’nun kulu ve resûlü olduğuna şehadet etmen, Allah ve Resûlü sana herşeyden daha sevgili olmak, ateşte yanman Allah’a şerik koşmandan sana daha sevgili gelmek, hoşlanmadığından ancak Yüce Allah için hoşlanmaman! İşte böyle olduğun zamandır ki, çok sıcak bir günde su damlalarının susamışın boğazından girdiği gibi, iman da senin kalbine girer!” buyurdu.

Lakît:

“Yâ Rasûlallah! Ben mü’min olduğumu nasıl bilirim?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şu ümmetimden bir kul, bir iyilik işler, onun iyilik olduğunu bilir, Yüce Allah da o kulunu bu iyiliğinden dolayı hayırla mükâfatlandırırsa; bir kul bir günahı işlemez, onun günah olduğunu bilir, Yüce Allah’tan yarlıganmak diler ve kendisini Allah’tan başkasının yarlıgamayacağını, ancak Allah’ın yarlıgayacağını bilirse, işte o kul mü’mindir” buyurdu.

Lakît:

“Yâ Rasûlallah! Yüce Rabbimiz, göklerle yeri yaratmadan önce nerede bulunuyordu?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ne üzerinde hava, ne altında hava bulunmayan Amâ’da idi.

Sonra, su üzerinde Arşını yarattı” buyurdu.2471

Lakît:

“Yâ Rasûlallah! Senin yanında gayb ilimlerinden bir şeyler var mı?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, güldü ve:

“Senin Yüce Rabbin, gayb haberlerinden beş şeyin anahtarlarını esirgedi, hiç kimseye vermedi. Onları, Allah’tan başka kimse bilemez!” buyurdu ve elini beş parmağına işaret etti.

Lakît:

“Nedir onlar?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“1. Ne zaman öleceğini bilme ilmidir ki, hiçbiriniz onu bilemezsiniz.

2. Meni ilmidir ki, dölyatağında bulunduğu zaman onun ne olacağını Allah bilir, siz bilemezsiniz.

3. Yarın ne olacağını bilme ilmidir ki, sen ne tadacaksın bilemezsin.

4. Yağmurun yağacağı gün ilmidir ki, üzerinize kuraklık ve kıtlık çöker de, Allah güler. Bilinir ki, yağmurunuz, yardım olunmanız çok yaklaşmıştır” buyurdu.

Lakît:

“Rabden gülmeyi yok etmeyelim daha iyi!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“5. Bir de Kıyamet günü ilmidir” buyurdu.2472

Peygamberimiz Aleyhisselâm, en-Nazîm adıyla anılan suyu Lakît’a verdi.2473

Benî Mürre Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hicretin 9. yılında Ramazan ayında Tebük’ten Medine’ye döndükten sonra, Benî Mürrelerin 13 kişilik temsilcileri, başlarında Hâris b. Avf olduğu halde Medine’ye geldiler ve:

“Yâ Rasûlallah! Biz senin kavminden ve aşiretindeniz, biz Benî Lüeyy b. Gâliblerdeniz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, gülümsedi ve Hâris b. Avf’a:

“Ev halkını nerede bıraktın?” diye sordu.

Hâris b. Avf:

“Selah’ta!” dedi.2474

Selah; Hayber’in alt tarafında bir yer ve Benî Kilablara ait bir sudur.2475

Hâris b. Avf, daha önce Medine’ye gelip Müslüman olmuş ve Benî Mürreleri İslâmiyete davet etmek üzere bir Ensârî ile birlikte onlara gönderilmişti.

Benî Mürreler Ensârîyi şehit etmişler, Hâris b. Avf’ın onu korumaya gücü yetmemişti.2476

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Mürre temsilcilerine:

“Yurdunuz nasıldır?” diye sordu.

Hâris b. Avf:

“Vallahi, biz kuraklığa ve kıtlığa uğradık.2477

Mallarımızın (hayvanlarımızın) soluyacak nefesleri kalmadı.2478

Bizim için Allah’a dua et!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Onları yağmurunla sula!” diyerek dua etti.2479

Benî Mürre temsilcileri, Medine’de birkaç gün oturduktan sonra, yurtlarına dönüp gitmek istediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmla vedalaşmaya geldiler.2480

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hâris b. Avf’ı Benî Mürrelere vali tayin etti.2481

Temsilcilere bahşişlerini vermesi için, Bilal-i Habeşî’ye emretti.

O da, temsilcilerden her birine bahşiş olarak onar ukiyye, Hâris b. Avf’a da oniki ukiyye gümüş verdi.

Benî Mürre temsilcileri, yurtlarına döndükleri zaman, yağmur yağmış buldular.2482

“Yağmurunuz ne zaman yağdı?” diye sorduklarında, Peygamberimiz Aleyhisselâmın dua ettiği gün yağmurun yağmış olduğunu öğrendiler.2483

Bundan sonra, Benî Mürrelerin yurtlarında ot ve su bolluğu oldu.2484

Benî Dâr Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Benî Dârların Kimlikleri ve Yurtları

Benî Dârlar, Kahtan’ın soyundan gelen Lahm kabilesinden idiler.2485

Dâr; Hâni’ b. Habib b. Numâre b. Lahm’ın oğludur.2486

Lahm’dan, başlıca şu oymaklar türemiştir:

1. Benî Dâr b. Hâni’, b. Habib, b. Numâre, b. Lahm,

2. Benî Nadr b. Rebia, b. Amr, b. Hâris, b. Mes’ud, b. Malik, b. Amem, b. Numâre, b. Lahm,

3. Benî Râşide, b. Ezebb, b. Cezîle, b. Lahm,

4. Benî Hades, b. Üreyş, b. Cezîle, b. Lahm,

5. Benî Zu’r b. Hucr, b. Cezîle, b. Lahm.2487

Lahm’ın soyu da şöyledir: Lahm (Malik) b. Adiyy, b. Hâris, b. Mürre, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.2488

Lahmların yurdu; Şam’la Mısır arasındaki ülke idi.2489

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hicretin 9. yılında Ramazan ayında Tebük’ten Medine’ye döndükten sonra:2490

1. Temim b. Evs b. Hârice,

2. Nuaym b. Evs b. Hârice,

3. Yezid b. Kays b. Hârice,

4. Fâke b. Numan b. Cebele,

5. Cebele b. Malik b. Saffâre,

6. Ebu Hind b. Habib,

7. Tayyib b. Habib,

8. Hâni’ b. Habib,

9. Uzeyr b. Malik,

10. Mürre b. Malik’ten oluşan on kişilik Benî Dâr heyeti Medine’ye Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelerek Müslüman oldular. Yüce Allah hepsinden razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Tayyib’in adını Abdullah’a, Uzeyr’in adını da Abdurrahman’a çevirdi.2491

Hâni’ b. Habib’in Peygamberimiz Aleyhisselâma Getirdiği Hediyeler

Hâni’ b. Habib, Peygamberimiz Aleyhisselâma bir tulum içki ile birkaç at ve altın sırmalı bir elbise hediye etti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, hediye edilen atlarla elbiseyi kabul edip elbiseyi Hz. Abbas’a verince, Hz. Abbas:

“Bunu ne yapacağım?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Altınını sök, kadınına zinet ya da geçimlik yap. Atlası da satıp parasını al!” buyurdu.

Hz. Abbas onu Yahudilerden bir adama sekiz bin dirheme sattı.2492

Benî Dâr Temsilcilerinin İsteklerini Peygamberimiz Aleyhisselâma Bildirmeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Dâr temsilcilerine:

“Ne isterseniz isteyiniz!” buyurunca, temsilciler, Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzurundan ayrılıp, isteyecekleri şeyi aralarında konuşmak üzere bir yere çekildiler.

Temim ed-Dârî:

“Ben Beytü’l-Makdis ile oraya bağlı yerleri istememizi uygun görürüm” deyince, Ebu Hind:

“Bugün Beytü’l-Makdis Arap olmayanların mülkü değil midir?” diye sordu.

Temim ed-Dârî:

“Evet!” dedi.

Ebu Hind:

“Hal böyle olunca, orası Araplara nasıl mülk olur!” dedi.

Temim ed-Dârî:

“Öyle ise Beyt-i Cebrun’u ve oraya bağlı yerleri isteyelim” dedi.

Ebu Hind:

“Bu da pek büyük! Pek büyük istek!” dedi.

Temim ed-Dârî:

“Pekâlâ! Sen ne istememizi uygun görüyorsun?” diye sordu.

Ebu Hind:

“Ben öyle bir köy istemeyi uygun görürüm ki, orada kaleler yapalım ve İbrahim Aleyhisselâmdan kalan şeyleri orada bulunduralım” deyince, Temim ed-Dârî:

“Sen çok yerinde ve uygun bir görüş ileri sürdün!” dedi.

Hemen Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzuruna çıktılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Temim! Önce sen mi üzerinde karara vardığınız şeyi bana haber vermek istersin? Yoksa, onu size önce ben mi haber vereyim?” diye sordu.

Temim ed-Dârî:

“Hayır, yâ Rasûlallah! Önce sen haber ver de imanımızı arttıralım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Temim! Sen bir şey diledin, Ebu Hind ise senin dilediğin şeyin başka türlüsünü diledi. Ebu Hind’in görüşü ne güzel görüştür!” buyurdu.2493

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Dârîlere İstedikleri Köyleri Bağışlayıp Ellerine Ferman Yazısı Vermesi

Temim ed-Dârî, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Bizim civarımızda Rumlara ait iki köy var ki, birine Habra, diğerine Beyt-i Aynun denir.

Eğer Allah sana Şam’ın fethini nasip ederse, bu iki köyü bana hibe et, bağışla!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlar senin olsun!” buyurdu.2494

Temim Dârî:

“Öyleyse, bu hususta bana bir yazı yaz!” dedi.2495

Peygamberimiz Aleyhisselâm bir deri parçası getirtip yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Muhammed Resûlullah’a yeryüzünü verdiği zaman Muhammed Resûlullah’ın Dârîlere Ayn-ı Habrun ile Beyt-i İbrahim arasında bulunanları temelli olarak bağışladığı hakkındaki yazıdır.

Buna, Abbas b. Abdulmuttalib, Cehm b. Kays ve Şurahbil b. Hasene şahittir.

Yazıyı Şurahbil b. Hasene yazdı.”

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yazdırdığı bu yazıyı alıp evine girdi.

Onu bir bez parçasının içine koyarak kıvırdı. Dışından bir kayışla bağlayıp iki kere düğümledi ve:

“Gerçekten, İbrahim’e insanların en yakını, herhalde, zamanında ona tâbi olanlar ile, şu peygamber ve şu iman edenlerdir. Allah bu iman edenlerin yârı ve yardımcısıdır” (Âl-i İmran: 68) mealli âyetleri okuyarak onların yanlarına geldi.2496

Ferman yazısını onlara verdi.2497

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Habra veya Habrun’u, Beyt-i Aynun’u ve İbrahim Aleyhisselâmın mescidini Temim b. Evs ile kardeşi Nuaym b. Evs’e yazılı olarak tahsis etti.2498

Habra veya Habrun,2499 Beytü’l-Makdis (Kudüs) karyelerinden olup, İbrahim Aleyhisselâmın kabri orada bulunmakta ve Halilurrahman diye anılmaktadır.

İbrahim Aleyhisselâmın zevcesi Hz. Sâre vefat ettiği zaman, onu gömmek üzere İbrahim Aleyhisselâm orayı Safvan isimli bir adamdan elli dirheme satın almıştı.

Vefat ettiği zaman, İbrahim Aleyhisselâm da oraya, Hz. Sâre’nin yanına gömülmüştü.

İshak Aleyhisselâmın zevcesi de, sonradan İshak Aleyhisselâm da, Yakub Aleyhisselâm da, Yakub Aleyhisselâmın zevcesi İlyâ da oraya gömülmüşlerdir.2500

Aynun veya Heynun da, Habrâ ve Habrun gibi, Beytü’l-Makdis karyelerindendir.2501

Dârîler, sonradan yine Medine’ye gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmdan yeniden bir yazı istediler. Önceki yazıya göre yeniden yazılıp verilen yazıda şöyle buyuruldu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed’in Temim ed-Dârî ve arkadaşları için verdiği yazıdır:

Ben size Beyt-i Aynun’u, Habrun’u, Mertum’u, Beyt-i İbrahim’i ve içindekilerin hepsini, idareleriyle birlikte, kesin bir bağış olarak veriyorum. Onlara ve onlardan sonra gelenlere temelli teslim ediyorum.

Kim, bu yerlerde onları incitir ve zararlandırırsa, Allah da onu zararlandırır.

Buna, Ebu Bekir b. Ebu Kuhâfe ve Ömer b. Hattab ve Osman b. Affan ve Ali b. Ebu Talib2502 ve Muaviye b. Ebu Süfyan şâhittir ve bunu Muaviye2503 veya Ali b. Ebu Tâlib yazdı.”2504

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu hususta yazdırdığı bir yazıda da şöyle buyuruldu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Resûlullah Muhammed tarafından Temim b. Evsü’d-Dârî (İbn Sa’d’a göre Nuaym b. Evsü’d-Dârî) için yazılan yazıdır:

Şam’daki Habra (Ebu Yusuf’a göre: Ceyrun) köyü ile Beyt-i Aynun köyünün tamamı; düzlükleri, dağları, suları, tarlaları, dibinden kaynayan kuyuları ve açılan, genişletilen alanlarıyla birlikte hepsi, ona ve kendisinden sonra da oğul ve torunlarına aittir.

Bu hususta hiç kimse ona karşı ne hak iddia, ne de onlara haksızlık edip mülklerine girecektir.

Her kim onlara haksızlık eder ve onlardan bir şey almaya kalkarsa, Allah’ın,2505 meleklerin ve bütün insanların2506 lâneti onun üzerine olsun!”2507

Bu yazıyı Ali yazdı.”2508

Dârîlerin temsilcileri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatına kadar Medine’de oturdular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, vefat edeceği sırada, onlara Hayber’in hurma mahsulünden her yıl geçimlik olarak da yüz vesk (deve yükü) hurma verilmesini vasiyet etti.2509

Temim ed-Dârî’ye Peygamberimiz Aleyhisselâmın ferman yazılarıyla verilmiş olan köyleri Hz. Ebu Bekir halifeliği sırasında teslim etti.2510

Bu hususta, ayrıca bir yazı da yazdı.2511

Hz. Ebu Bekir yazdığı yazısında şöyle dedi:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Resûlullahın emîni ve kendisinden sonra yeryüzünde halifesi olan Ebu Bekir tarafından yazılmıştır.

Ceyrun ve Aynun köyleri halkının üzerlerine yürünmesin, tüylerine dokunulmasın.

Söz dinleyen ve Allah’a itaat eden kişi, onlara hiçbir zarar vermemekle kalmayıp, insanlardan bu iki köy halkını zararlandırmaya kalkışan fesatçılardan da onları korusun!” diye yazdı.2512

Hz. Ebu Bekir, Şam üzerine ordular sevkettiği zaman, başkumandan Ebu Ubeyde b. Cerrah’a yazdığı yazıda da şöyle dedi:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Ebu Bekri’s-Sıddîk’tan Ebu Ubeyde b. Cerrah’a,

Sana selamlar olsun.

Kendisinden başka ilah olmayan Allah’a senden dolayı hamd ederim.

Bundan sonra derim ki:

Allah’a ve ahiret gününe inananları, Dârîlerin köylerine zarar vermekten men et!

Eğer onların halkı köylerinden çıkarılmalarını ve Dârîler de orada ekip dikmeyi isterlerse, eksinler, diksinler!

Köy halkı döndükleri zaman köyleri kendilerinindir ve kendileri oralara herkesten daha lâyık ve müstahaktırlar.

Selam olsun sana!”2513

Temim ed-Dârî, Hıristiyan rahibi ve Filistin halkının en çok ibadetlisi iken Müslüman oldu.2514

Geceleri sabahlara kadar namazla, rükû ve secdelerle, Kur’ân-ı Kerîm kıraatıyla ve ağlamakla geçirmeye başladı.2515

Kur’ân-ı Kerîm’i yedi gecede hatmeder hâfız oldu.2516

Temim ed-Dârî der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan işittim:

‘Bu iş (İslâmiyet) gecesi gündüzü bulunan her yere muhakkak ulaşacaktır! Allah bu dini sokmadık hiçbir ev, hiçbir çadır bırakmayacaktır! Aziz edilecekleri onunla aziz edecek, zelil edilecekleri onunla zelil edecektir’ buyurdu.2517

Ben, bunun böyle olduğunu, ev halkım içinde gördüm:

Onlardan Müslüman olanlar hayra, izzet ve şerefe kavuştular.

Kâfir olanlar ise zelil oldular: Cizye ödemek zorunda kaldılar!”2518

Kelb Kabilesi Halkından Bazılarının Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Kelblerin Kimlikleri

Benî Kelbler, Kudâa oymaklarından idiler.2519

Kelb kabilelerinden Benî Kinane b. Bekr, b. Avf, b. Uzre, b. Zeydüllât, b. Nüfeyde, b. Sevre, b. Kelbler büyük bir kabile olup, bunlardan:

Benî Adiyy, Benî Züheyr, Benî Uleym, Benî Cenâb b. Hübel oymakları ve bu oymaklardan da daha başka oymaklar çıkmıştır.2520

Abd b. Amr ile Âsım’ın Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Hicretin 9. yılında Peygamberimiz Aleyhisselâma Arap kabilelerinden heyetler gelmeye başladığı sırada, Kelb kabilesi halkından da Abd b. Amr b. Cebele ile Benî Âmirlerin Rakkâş ailesinden Âsım, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bunlara İslâmiyeti arz ve teklif etti ve:

“Ben, o ümmî, sâdık ve pâk olan peygamberimdir ki, beni yalanlayanlara, benden yüz çevirenlere ve bana savaş açanlara yazıklar, hep yazıklar olsun! Hayırlar ve tüm hayırlar da, beni barındıranlara, bana yardım edenlere, bana inanan ve söylediklerimi doğrulayanlara ve benim yanımda savaşanlara olsun!” buyurdu.

Bunun üzerine Abdi Amr ile Âsım:

“Biz sana iman, senin sözünü tasdik ettik ve Müslüman olduk!” dediler.

Abdi Amr, müşriklikten ayrılıp Resûlullahın davetine uyarak Allah’a iman eylediğini dile getiren üç beyitlik bir şiir okudu.2521

Hârise ile Hamel’in Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Kelb kabilesi halkından Hârise b. Katan ile Hamel b. Sâdâne de, Peygamberimiz Aleyhisselâma gelerek Müslüman oldular.2522

Hârise’nin kardeşi Hısn da, yanlarında idi.2523

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hamel b. Sâdâne için bir sancak bağladı.2524

Hârise b. Katan ile kardeşi Hısn b. Katan için de bir yazı yazdırdı.2525

Yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Allah’ın Resûlü Muhammed2526 tarafından Katan’ın oğulları Hârise’ye ve Hısn’a, Kelb kabilelerinden Cenab oğulları hakkında yazılan fermandır:

“Her yıl, akarsuların suladığı yerlerin mahsullerinden üşr alınacaktır.2527

***

“Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Kelb kabilesi toplulukları ve onların müttefikleri ve İslâm’dan başkasından vazgeçenlere, Hârise b. Katnu’l-Uleymî ile gönderilen yazıdır:

Namaz, belli vaktinde kılınacaktır.

Zekât, gereği gibi, gönülden koparak ödenecektir.

Allah’ın akdine bağlı ve ahdine sadık kalınacaktır.

Müslümanlardan, şahit olarak Sa’d b. Ubâde, Abdullah b. Üneys ve Dıhye b. Halifetü’l-Kelbî hazır bulunmuşlardır.

Bu yazıyı Sabit b. Kays b. Şemmas yazdı.”2528

***

“Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Dûmetü’l-Cendel halkı ile onların çevresinde oturan Kelb cemaatlerine Hârise b. Katan’la gönderilen yazıdır:

Suyunu yerden alan veya yağmur suyu ile sulanan hurmalıklar bize; yerleşim yerlerindeki hurmalıklar sizedir.

Akarsuların suladığı yerlerin mahsulünden uşr,

Yeraltı (kuyu) sularının suladığı yerlerin mahsulünden yarı uşr vergi ödenecektir.

Ne yaylım hayvanlarınız -zekât için- bir yere toplanacak, ne de zekâtlarınızın kesirleri hesaba katılacaktır.

Namazı belli vakitlerinde kılacak, zekâtı da, gereği gibi, gönülden koparak vereceksiniz!

Siz ne ekip dikmekten men olunacaksınız, ne de eşya, araç, gereçler için sizden uşr alınacaktır.

Bu husustaki anda sadakat göstermek size düşer, sizi öğütlemek, iyiliklere kılavuzlamak, Allah ve Resûlünün himaye taahhüdünü yerine getirmek de bize düşer.

Allah ve Müslümanlardan hazır bulunanlar şahittir.”2529

***

“Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed Peygamberin Kelblerden Benî Cenablarla müttefiklerine ve onların yardımcılarına yazısıdır.

Onlar namazı kılacaklar,

Zekâtı verecekler,

Allah’a ve Resûlüne imanda sebat edecekler,

Ahidlerine sadık kalacaklardır.

Yaylımdaki her beş deve için kusursuz bir koyun vereceklerdir.

Erzaklarını taşıyan develer zekâttan muaftır.

Bol ve tatlı su ile ve yağmur suyu ile sulanan arazinin nezareti işinde güvenilir bir kimse vazifelendirilecek, kendilerinin mükellefiyetleri de arttırılmayacaktır.

Sa’d b. Ubâde, Abdullah b. Üneys, Dıhye b. Halifetü’l-Kelbî şâhittirler.”2530

Benî Kilabların Müslüman Oluşu

Benî Kilabların Kimlikleri ve Yurtları

Benî Kilabların Adnan’a kadar olan ataları şöyle sıralanır: Benî Kilab b. Rebia, b. Âmir, b. Sa’saa, b. Muaviye, b. Bekr, b. Hevâzin, b. Mansur, b. İkrime, b. Hasafa, b. Kays, b. Aylan, b. Mudar, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan.2531

Kilab b. Rebia’nın dokuz oğlu olup,2532 bunlardan:

1. Benî Ebu Bekir b. Kilab,

2. Benî Vaîd b. Ka’b b. Âmir b. Kilâb,

3. Benî Amr b. Kilab,

4. Benî Ruas Hâris b. Kilab,

5. Benî Dıbab Muaviye b. Kilab,

6. Benî Cafer b. Kilab... oymakları çıkmıştır.2533

Benî Kilabların yurtları Medine, Fedek ve Avâlî tarafındaki Dariyye, Küleyb ve Rebeze korulukları iken, sonradan Şam taraflarına geçmişlerdir.2534

Dahhâk b. Süfyan’ın Benî Kilablara Gönderilişi

Dahhâk b. Süfyan, Benî Kilablardan olup,2535 Medine kırında oturur,2536 Medinelilerden sayılırdı.2537

Peygamberimiz Aleyhisselâm kendisine sancak bağlamıştı.2538

Kendisi, namlı babayiğitlerdendi. Tek başına yüz süvariye denk tutulurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunduğu zaman kendiliğinden kılıcını sıyırıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın başucunda dikilirdi.2539

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hicretin 9. yılında Muharrem ayında onu Benî Kilablara göndermişti.2540

Dahhâk b. Süfyan, Benî Kilabların içinde dolaşarak kendilerini Allah’a ve Resûlüne iman ve itaate davet etmiş, Allah’ın Kitabını ve Resûlünün sünnetini anlatıp kendilerinin onlara bağlanmalarını sağlamış, zenginlerinden zekâtlarını toplayıp fakirlerine dağıtmıştı.2541

Benî Kilab Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi

Hicretin 9. yılında Dahhâk b. Süfyan’dan sonra Medine’ye Benî Kilablardan onüç kişilik bir heyet geldi.

Kendileri Remle binti Hâris’in konağına indirilip ağırlandılar.

Heyet içinde şair Lebid b. Rebia ile Cebbar b. Selmâ da bulunuyordu.

Ensardan şair Ka’b b. Malik ile Cebbar b. Selmâ arasında dostluk vardı.

Ka’b b. Malik, onların geldiklerini işitince yanlarına vardı, kendilerine:

“Safâ geldiniz!” dedi.

Cebbar’a hediye verdi ve ikramda bulundu.

Benî Kilab hey’eti, Ka’b b. Malik’le birlikte Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzuruna girdiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâma İslâm selamıyla selam verdiler ve:

“Dahhâk b. Süfyan gelip aramızda dolaşarak bizi Allah’a imana davet etti.

Bize Allah’ın Kitabını ve Allah’ın Resûlünün sünnetini anlattı. Bunlara göre hareket etmemizi emretti.

Biz de, Allah’ın ve Resûlünün davet ve emirlerini kabul ettik.

Dahhâk zenginlerimizden zekâtlarını toplayıp fakirlerimize dağıttı” dediler.2542

Benî Kilab heyeti arasında bulunan Lebid b. Rebia, Arapların en büyük şairlerindendi.2543

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun hakkında:

“Şairlerin söylediği en doğru söz, Lebid’in:

‘Elbette Allah’tan başka herşey bâtıldır, boştur!’ sözüdür” buyurmuştur.2544

Lebid, Müslüman olduktan sonra, şiir söylemeyi bırakmıştır.2545

Hz. Ömer ona bir gün:

“Ey Ebu Akîl! Şiirlerinden bana bir şeyler okusana!” deyince:

“Allah’ın bana Bakara ve Âl-i İmran sûresini öğretmesinden sonra, ben asla şiir söylemem!2546 Allah beni bu Kur’ân’la değiştirdi!” demiştir.2547

Hz. Ömer, bu sözünden dolayı Lebid’in tahsisatını 2000 dirhemden 2500 dirheme çıkarmıştır.

Muaviye b. Ebu Süfyan halife olunca bu 500 dirhem ilaveyi fazla görüp kısmak istemiş, Lebid’in:

“Ben hemen öleceğim! O zaman tahsisat da, ilavesi de senin olur!” demesi üzerine Muaviye b. Ebu Süfyan tahsisatın ilavesine dokunmamış, gerçekten de Lebid çok kısa bir müddet sonra vefat etmiştir.2548

Yüce Allah ondan razı olsun!

Benî Ruas b. Kilablardan Amr b. Malik ile Babasının Müslüman Olmaları ve Kavimlerini Müslümanlığa Davet Etmeleri

Hicretin 9. yılında Benî Kilab temsilcilerinden sonra Benî Ruas b. Kilablardan da2549 Amr b. Malik ile babası Malik b. Kays b. Büceydü’r-Ruâsî, Medine’ye gelip Müslüman oldu.2550

Amr b. Malik, kavminin yanına dönünce, onları İslâmiyete davet etti. Benî Ruaslar, Amr b. Malik’e:

“Biz, Benî Ukayl b. Ka’blardan kendilerinin öldürdükleri gibi adam öldürüp öcümüzü almadıkça Müslüman olmayız!” dediler.2551

Benî Ukayl b. Ka’blar ise, Müslüman olmuş bulunuyorlardı.2552

Benî Ukaylları aramaya çıktılar.

Amr b. Malik de Benî Ruasların yanlarına gitti.

Benî Ukayllara baskın yaptıktan sonra onların ağırbaş hayvanlarını sürüp götürdüler.2553

Benî Ukayl b. Ka’blardan Rebia b. Müntefık adındaki bir atlı, Benî Ruasların arkalarından yetişti.

Rebia:

“Ben, başlarına miğfer giymiş süvariden başkasına mızrak saplamamaya yemin ettim!” mealinde beyit okuyordu.

Benî Ruaslardan Ebu Nüfey:

“Ey yayalar topluluğu! Siz bugün kurtuldunuz!” dedi.2554

Rebia b. Müntefık, Benî Ubeyd b. Ruaslardan Muhris b. Abdullah b. Amr’a yetişip yan tarafından mızraklayınca, Muhris atının boynuna sarılakaldı ve:

“Yetişiniz ey Ruas hanedanı!” diyerek yardım diledi.

Rebia b. Müntefık:

“Ruasların süvarileri mi, yoksa halefleri mi yetişecek?!2555

Ruas da ne?

Dağlar mı, yoksa insanlar mı?” dedi.2556

Amr b. Malik hemen Rebia’ya saldırdı ve onu mızraklayıp öldürdü. Sonra hayvanları sürüp gittiler.

Benî Ukayl b. Ka’blar ise Türebe’ye kadar onları takip ettiler.

Türebe vadisi Benî Ukayllarla Benî Ruasların arasını kesti, ayırdı.

Benî Ukayllar orada bakakaldılar.

Benî Ruaslara hiçbir şey yapamadılar.

Amr b. Malik der ki:

“Ellerim yanıma düştü. Kendi kendime:

‘Ben Müslüman olduğum ve Peygamber Aleyhisselâma bey’at ettiğim halde ne diye adam öldürdüm!’ dedim.2557

İki elimi boynuma bağladıktan, bağlattıktan sonra, Peygamber Aleyhisselâmın yanına varmak üzere yola çıktım.

Yaptığım bu iş kendisine haber verilince:

“Eğer o bana gelirse. onun eli boynunda bağlı olduğu halde boynunu vuracağım!” buyurmuştu.2558

Bunu çocuklar da işitmişlerdi ve:

‘O, elleri boynunda bağlı olarak bize gelirse, onun boynunu vuracağız!’ diyorlardı.2559

Ellerimi çözdüm. Sonra da Resûlullah Aleyhisselâmın yanına vardım, selam verdim.2560 Selamımı almadı.2561 Benden yüzünü çevirdi. Sağ tarafına vardım. Benden yüzünü sol tarafa çevirdi. Sol tarafına vardım. Benden yüzünü sağ tarafına çevirdi. Ön tarafına vardım ve:

‘Yâ Rasûlallah! Şüphe yok ki Aziz ve Celil olan Rab, hoşnut oluştan hoşnut olur. Sen benden hoşnut ol ki, Allah da senden hoşnut olsun!’ dedim.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Senden hoşnut oldum!’ buyurdu.”2562

Benî Bekkâ Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi

Benî Bekkâların Kimlikleri ve Medine’ye Onlardan Kimlerin ve Ne Zaman Geldikleri

Benî Bekkâlar, Adnan’ın soyundan gelen Âmir b. Sa’saalardan bir oymak olup, ata soyları şöyledir: Benî Rebiatü’l-Bekkâ, b. Âmir, b. Rebia, b. Âmir, b. Sa’saa.

Rebiatü’l Bekkâ’ın Ubâde ve Hunduc adında iki oğlu vardı.

Muaviye b. Sevr b. Muaviye ile oğulları Abdullah ve Bişr, Ubâde b. Bekkâ’ın, Fücey’ b. Abdullah da Hunduc b. Bekkâ’ın soyundandı.

Benî Bekkâların, yiğit olmaları için, çocukken kulakları delinirdi.2563

Hicretin 9. yılında Benî Bekkâlardan:

1. Muaviye b. Sevr,

2. Bişr b. Muaviye b. Sevr,

3. Fücey’ b. Abdullah,

4. Abdi b. Amri’l-Bekkâî,

Medine’ye, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldiler.

Abdi b. Amr sağırdı.

Muaviye b. Sevr ise, o zaman yüz yaşlarındaydı.2564

Muaviye b. Sevr, oğlu Bişr’e:

“Resûlullah Aleyhisselâmın yanına girdiğin zaman, kendisine yalnız üç söz söyle. Bunu ne eksilt, ne de arttır:

‘Esselâmü aleyke yâ Rasûlallah! Seni selamlayayım diye geldim, benim için bereket duası yap!’ de” diyerek tenbih ve tavsiyede bulundu.2565

Muaviye b. Sevr, Peygamberimiz Aleyhisselâma da:

“Babam, anam sana feda olsun!2566 Ben çok yaşlandım. Şu oğlum bana karşı iyi davranmaktadır. Ben senin elini ona sürmende bereket ve uğur buluyorum!2567 Sen onun yüzüne elini sürüver!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da Bişr’in yüzüne,2568 başına2569 elini sürdü.2570

Peygamberimiz Aleyhisselâm Bişr’e bereket duası da yaptı.2571

Benî Bekkâlar ne zaman bir kıtlığa uğrasalar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın duası bereketiyle, Bişr b. Muaviyeler o kıtlığa uğramazlardı.2572

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Bişr b. Muaviye’ye2573 yedi tane2574 ak oğlak verdi.2575

Peygamberimiz Aleyhisselâm Abdi Amr’in ismini de Abdurrahman’a çevirdi.

Müslüman olduğu sırada onun sahibi bulunduğu Zülkassa suyunun da kendisine ait olduğu hakkında bir yazı yazdı.

Abdurrahman, Ashâb-ı Suffadandı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Fücey’ b. Abdullah için de bir yazı yazdırıp, o yazıda şöyle buyurdu:

“Muhammed Peygamberden Fücey’ ve ona tâbi olanlarla Müslüman olup namaz kılanlar, zekâtı verenler, ganimet mallarından Allah ve Resûlünün hakkı olan beşte biri ödeyenler, Peygamber ve ashabına yardım edenler, Müslüman olduklarına şehadette bulunanlar ve müşriklerden ayrılanlardır ki, işte bunlar Allah’ın emanıyla ve Muhammed’in emanıyla emniyet ve selamettedirler.”2576

Benî Tücîb Heyetinin Medine’ye Gelişi

Benî Tücîblerin Kimlikleri ve Yurtları

Benî Tücîbler, Kinde kabilelerinden ve Eşrez b. Şebib, b. Sekun, b. Kinde’nin oğulları Adiyy ve Sa’d’ın soyundan idiler.

Bunların analarının adı Tücîb binti Sevban olduğu için, analarından dolayı Tücîb oğulları diye anılmışlardır.2577

Tücîb oğulları Yemen’de otururlard.2578

Benî Tücîb Heyetinin Sayıları ve Medine’ye Geliş Tarihleri

Hicretin 9. yılında2579 Benî Tücîb kabilesinden onüç kişilik bir heyet, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldiler.2580

Benî Tücîb heyeti; Allah’ın üzerlerine farz kıldığı mallarının zekâtlıklarını da yanlarında sürüp getirmişlerdi.

Onların bu tutum ve davranışları Peygamberimiz Aleyhisselâmın hoşuna gitti.

Onlara:

“Siz hoşgeldiniz!” buyurdu.

Kendilerini en iyi bir yere kondurdu.

Bilal-i Habeşî’ye de en iyi bir biçimde konuklayıp ağırlamasını emretti.2581

Benî Tücîb heyeti:

“Yâ Rasûlallah! Allah’ın, mallarımız içindeki hakkını sana sürüp getirdik!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onları geri götürüp fakirlerinize bölüştürünüz!” buyurdu.

Benî Tücîb heyeti:

“Yâ Rasûlallah! Biz, ancak fakirlerimizden artmış olanını sana getirdik!” dediler.

Hz. Ebu Bekir:

“Yâ Rasûlallah! Arap heyetleri içinde, doğrusu, şu Tücîb heyeti gibisi yoktur!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hidayet Yüce Allah’ın elindedir. Allah, hayrını dilediği kimsenin kalbini iman için açar!” buyurdu.

Tücîb oğulları heyeti, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan birtakım şeyler sordular.

Sordukları şeylerin cevapları, kendileri için yazıldı.

Peygamberimiz Aleyhisselâma Kur’ân’dan ve sünnetlerden sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın onlara rağbeti arttı.2582

Benî Tücîb heyeti, birkaç gün oturduktan sonra gitmek istediler.

Kendilerine:

“Siz ne diye acele ediyorsunuz?” denildi.

“Gerimizdekilerin yanlarına dönüp Resûlullah Aleyhisselâmdan gördüklerimizi, kendisine söylediklerimizi ve kendisinin bize verdiği cevapları onlara haber vereceğiz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip vedalaştılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onlara Bilal-i Habeşî’yi gönderdi.2583 Bahşişlerinin verilmesini emretti.2584

Peygamberimiz Aleyhisselâm, heyetlere verilegelen bahşişlerden daha çok, daha yüksek olarak bunlara bahşişler verdi ve:

“Sizden, bahşiş verilmeyen kimse kaldı mı?” diye sordu.2585

“Evet!2586 Binitlerimize bakmak üzere yaşça en küçüğümüz olan bir genci arkamızda bırakmıştık” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu da bize gönderiniz!” buyurdu.2587

Heyet âzâları, binitlerinin yanına dönünce, gence:

“Resûlullah Aleyhisselâmın yanına git de, ondan hâcetini al!

Biz ondan hâcetimizi aldık ve kendisine veda ettik!” dediler.2588

Benî Tücîb heyetinin genci, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelince:2589

“Yâ Rasûlallah! Ben, Ebzâ oğullarından bir kimseyim.2590 Biraz önce senin yanına gelen, dileklerini yerine getirdiğin cemaattenim. Benim de dileğimi yerine getir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Senin dileğin nedir?” diye sordu.2591

Genç:

“Yâ Rasûlallah!2592

Benim dileğim arkadaşlarımınki gibi değildir! Onlar İslâmiyeti özleyiciler olarak geldiler, zekâtlarından sürüp getirdiklerini de getirdiler.2593

Fakat, sen Allah’tan beni yarlıgamasını, rahmetiyle esirgemesini ve bir de kalbime zenginlik vermesini dile!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım!

Onu yarlıga ve rahmetinle esirge!

Kendisinin kalbine de, zenginlik ver!” diye dua ettikten sonra, ona da ötekiler gibi bahşişinin verilmesini ashabından birisine emir buyurdu.

Benî Tücîb heyeti, yurtlarına, ev halklarının yanına döndüler.

Bunlardan bir cemaat, onuncu yıl hac mevsiminde Minâ’da Peygamberimiz Aleyhisselâmla buluştular.2594

“Biz Ebzâ oğullarıyız!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Geçen yıl sizinle birlikte bana gelen genç ne yapıyor?” diye sordu.

“Yâ Rasûlallah!2595

Yüce Allah’ın verdiği rızka ondan daha kanaatlisini görmemişizdir.2596

İnsanlar dünyayı aralarında bölüşecek olsalar, o genç ona hiç bakmaz, iltifat etmez” dediler.

Benî Tücîblerin bildirdiklerine göre; o genç, aralarında en iyi bir halde, dünyadan son derecede çekingen, Allah’ın kendisine verdiği rızka en kanaatli bir kul olarak yaşamakta devam etmiş; Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatı üzerine Yemen halkının İslâmiyetten döndükleri sırada da, Benî Tücîblerin içinde kalkıp onlara Allah’ı ve İslâmiyeti anmaktan, hatırlatmaktan geri durmamış; onun sayesinde kavminden bir tek kişi bile İslâmiyetten dönmemiştir.2597

Yüce Allah ondan razı olsun!

Benî Kuşeyr Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Benî Kuşeyrlerin Kimlikleri, Yurtları, Kendilerinin Ne Zaman ve Nasıl Müslüman Oldukları

Âmir b. Sa’saaların bir oymağı olan Benî Kuşeyrlerin2598 Adnan’a kadar ataları şöyle sıralanır:

Benî Kuşeyr b. Ka’b, b. Rebia, b. Âmir, b. Sa’saa, b. Muaviye, b. Bekr, b. Hevâzin, b. Mansur, b. İkrime, b. Hasafa, b. Kays, b. Aylan, b. Mudar, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan.2599

Kuşeyr b. Kab’ın:

1. Rebia,

2. Muaviye,

3. Selemetü’l-Hayr,

4. Selemetü’ş-Şer,

5. A’ver,

6. Kurt,

7. Mürre adlarında yedi oğlu vardı.2600

Benî Kuşeyrler; Benî Selemetü’l-Hayr b. Kuşeyr, Benî Selemetü’ş-Şer oymaklarından meydana gelmiştir.2601

Benî Kuşeyrler, Benî Ca’deler gibi Yemâme’de otururlardı.2602

Peygamberimiz Aleyhisselâma Arap kabilelerinden heyetler gelmeye başladığı sırada, Huneyn gazasından sonra ve Veda Haccından önce, Benî Kuşeyrlerden de, kabileleri adına bazı kişiler geldiler.

Gelenlerden birisi, Sevr b. Urve2603 b. Abdullah, b. Seleme, b. Kuşeyr idi.2604 Kendisinin künyesi de Ebu’l-Kir idi.2605

Gelenlerden ikincisi; Hayde b. Muaviye, b. Hayde, b. Kuşeyr,

Üçüncüsü ise, Kurre b. Hübeyre, b. Âmir, b. Selemetü’l-Hayr, b. Kuşeyr idi.

Kurre b. Hübeyre, Müslüman olunca:2606

“Yâ Rasûlallah! Allah’a hamd olsun ki Müslüman olduk! Halbuki, biz, bize ne yarar, ne de zarar veremeyen putlara boşuna tapıyor duruyormuşuz. Allah seni peygamber gönderdiği zaman, onlara (putlara) dua ettik, duamızı kabul edemediler! Onlardan bir şeyler istedik, bize bir şey veremediler! Sana geldik! Allah senin sayende bizi doğru yola çıkardı!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Akıl ile rızıklandırılan, nasiplendirilen kişi, muhakkak umduğuna erer.2607 Akıl sahibi olmak, ne güzel, ne iyi şeydir!” buyurdu.2608

Kurre b. Hübeyre:

“Yâ Rasûlallah! Bana iki parça elbise giydirsen!” dedi.2609

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona Bürüd diye anılan2610 elbiseyi giydirdi.2611 Kendisini Benî Kuşeyrlerin zekât tahsil memurluğuna tayin buyurdu.2612

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sevr’e de, Müslüman olduğu zaman, yurtlarından arazi ayırıp verdi.2613 Sevr’e verilen, Humam ve Su’r diye anılan yerler olup, bunlar yurtlarının Akik mevkiinde bulunuyordu.2614 Humam’ın Yemâme yakınında Benî Kuşeyrlere ait yerde bir su olduğu da söylenir.2615

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sevr’e verdiği şey hakkında bir ferman yazısı da yazdırdı.2616

Benî Hilallerden Bazı Kişilerin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Benî Hilallerin Kimlikleri

Âmir b. Sa’saaların bir oymağı olan Benî Hilallerin2617 Adnan’a kadar olan ataları şöyle sıralanır: Benî Hilal b. Âmir, b. Sa’saa, b. Muaviye, b. Bekr, b. Hevâzin, b. Mansur, b. İkrime, b. Hasafa, b. Kays, b. Aylan, b. Mudar, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan.2618

Hilal b. Âmir’in:

1. Şu’se,

2. Nişâre,

3. Nehîk,

4. Abdi Menaf,

5. Abdullah isimlerinde beş oğlu vardı.2619

1. Benî Ferveler,

2. Benî Ba’celer,

3. Benî Harbler,

4. Benî Riyâhlar, Benî Hilallerin oymaklarındandır.2620

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcelerinden Hz. Meymûne binti Hâris ile yoksullar anası Hz. Zeyneb binti Huzeyme Benî Hilallerdendi.2621 Mekke’nin fethinden, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tebük’ten dönüşünden ve Sakîflerin Müslüman oluşundan sonra, Medine’ye her taraftan heyetler gelmeye başladığı sırada,2622 Benî Hilallerden de iki kişi gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüştüler.

Bunlardan birisi Abdi Avf b. Asram, b. Amr, b. Şuaybe, b. Hüzam, b. Rüeybe; diğeri de, Kabîsa b. Muhârık idi.

Abdi Avf Müslüman olunca, Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona isminin ne olduğunu sordu. O da, Abdi Avf olduğunu söyledi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Sen, Abdullah’sın!” buyurdu.2623

Kabîsa b. Muhârık’ın Dilekleri ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ona Tavsiyeleri

Kabîsa b. Muhârık da, Müslüman olduğu zaman:2624

“Yâ Rasûlallah! Ben kavmimden birisine kefil olup borç yüklendim. Bu hususta bana yardım et!” dedi.2625

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Biraz bekle! Bize zekât mallarından gelsin de, sana ondan verelim!” buyurdu, sonra da:

“Ey Kabîsa! Hiç kuşkusuz, şu üç sınıf insandan her biri dışında, dilenmek hiçbir kimseye helâl değildir:

1. Kefâlet altına giren kimseye, o malı elde edinceye kadar dilenmek helâldir!

2. Bütün malını yok eden bir felâkete uğrayan kimsenin geçim ihtiyacını sağlayıncaya, yahut hâcetini giderinceye kadar dilenmesi helâldir!

3. Yoksulluğa uğrayan, o derecede ki kavminden aklı başında üç kişinin ‘Gerçekten, filan kişi yoksul düştü!’ diye şehadette bulunacakları kimsenin geçim ihtiyacını sağlayıncaya, yahut hâcetini giderinceye kadar dilenmesi helâldir! Ey Kabîsa! Dilenmenin bundan ötesi haramdır! Dilenen, dilendiğini haram olarak yer!” buyurdu.2626

Kabîsa b. Muhârık, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına tekrar uğradığında, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Ey Kabîsa! Seni yine ne getirdi?” diye sordu.

Kabisa:

“Yaşım çok ilerledi, kemiklerim inceldi. Bana öğreteceğin şeylerle Yüce Allah beni yararlandırsın diye sana geldim” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Kabîsa! Uğrayacağın hiçbir taşın, hiçbir ağacın, hiçbir çadırın yanından- kendin için Allah’tan yarlıganmak dilemedikçe -geçme! Ey Kabîsa! Sabah namazını kıldığın zaman, üç kere:

‘Büyük Allah’ı hamdiyle birlikte tenzih eder, her türlü eksiklikten uzak tutarım! Ey Allah’ım! Sen beni gözsüzlükten, cüzzam ve felç hastalığından selamette kıl!’ de.

Ey Kabîsa! ‘Ey Allah’ım! Ben, senin yanındakilerden isterim! Üzerime fadl ve keremini, rahmetini yay, bereketlerini üzerime indir!’ de!” buyurdu.2627 Yüce Allah onlardan razı olsun!

Ziyad b. Abdullah’ın Medine’ye Gelip Hz. Meymûne’nin Evine İnişi

Benî Hilallerden Ziyad b. Abdullah, b. Malik, b. Büceyr, b. Hüzem, b. Rueybe, b. Abdullah, b. Hilal, b. Âmir de, Medine’ye gelip doğruca teyzesi ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcesi olan Hz. Meymûne binti Hâris’in evine inmişti.

Ziyad’ın annesi Uzze binti Hâris olduğu için, Hz. Meymûne Ziyad’ın teyzesiydi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Meymûne’nin evine girip Ziyad’ı yanında görünce kızdı ve hemen geri dönmek üzere iken, Hz. Meymûne:

“Yâ Rasûlallah! Bu genç benim kızkardeşimin oğludur!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm içeri girdi. Sonra çıkıp Mescide gitti.

Ziyad da öğle namazını Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte kıldı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, namazdan sonra Ziyad’ın yanına varıp başının üzerine elini koydu. Başını yukarıdan aşağıya doğru burnunun ucuna kadar eliyle sığadı. Onun için dua etti.

Benî Hilaller:

“Ziyad’ın yüzündeki bereketi görmekten, tanımaktan geri kalmadık!” derlerdi.

Ziyad’ın oğlu Ali, söylediği bir şiirinde bunu şöyle dile getirmiştir:

“Ey oğul! Peygamber onun başını sığamış ve Mescidde ona hayır dua etmiştir. Ben Ziyad’dan yardım ister, onun dışında hiçbir yolcudan veya himmetliden ya da yardımcıdan yardım istemem.

Onun evindeki kabrinde yerini alıncaya kadar burnunun ucundaki nur da hiç ayrılmamıştır!”2628

Benî Tağlib Heyetinin Medine’ye Gelişi

Benî Tağliblerin Kimlikleri, Yurtları ve Heyetlerinin Medine’ye Geliş Tarihi

Benî Tağliblerin Adnan’a kadar olan ataları şöyle sıralanır:

Benî Tağlib b. Vâil, b. Kâsıd, b. Hinb, b. Efsâ, b. Du’mî, b. Cedîle, b. Esed, b. Rebia, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan.2629

Vâil b. Kâsıd’ın:

1. Bekr b. Hubeyb b. Amr,

2. Disar (Tağlib),

3. Abdullah (Anz),

4. Şuhays,

5. Hâris isimlerinde beş oğlu olup, Hâris’ten başka hepsi Tağliblere dahildirler.2630

Bekr b. Hubeyb b. Amr’ın oğulları olan Benî Cüşemlerle Benî Malikler, Benî Tağliblerin başlıca oymaklarındandırlar.2631

Tağlib’in:

1. Ganm,

2. Evs,

3. İmran isimlerinde üç oğlu vardı.2632

Benî Tağliblerin yurtları Fırat’ın Sencâr ve Nusaybin taraflarında olup, ülkeleri Rebia ülkesi olarak tanınır. Bunlar, Rumlara komşu oldukları için, Hıristiyanlığın tesiri altında kalmışlardı.2633

Mekke fethedildikten, Tebük’ten dönüldükten, Sakîfler Müslüman olduktan sonra, Medine’ye her taraftan Arap kabileleri heyetlerinin gelmeye başladığı sıralarda,2634 Benî Tağliblerin Müslüman ve Hıristiyan karışık olarak onaltı kişilik heyeti de, Peygamberimiz Aleyhisselâma geldiler, Remle binti Hâris’in konağına indiler.

Hıristiyanların göğüslerinde altın salibler, haçlar vardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Tağliblerin Hıristiyan temsilcileriyle bir muahede yaptı.

Muahede gereğince; Hıristiyanlar dinlerinde bırakılacaklar ve fakat çocuklarını, Hıristiyan âdetine göre vaftiz ettirmeyeceklerdi.

Benî Tağlib temsilcileri yurtlarına dönecekleri sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm Müslüman temsilcilere bahşişlerini de verdi.2635

Benî Behrâ Heyetinin Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Benî Behrâların Kimlikleri, Yurtları ve Medine’ye Geliş Tarihleri

Kahtan’ın soyundan gelen ve Kudâa kabilelerinden olan2636 Benî Behrâların ata soyları; Benî Behrâ b. Amr, b. el-Hâfî, b. Kudâa diye gösterilir.

Kudâa’nın el-Hâfî adında bir oğlu, el-Hâfî’nin ise:

1. İmran,

2. Amr,

3. Eslüm isimlerinde üç oğlu,

Amr’ın da:

1. Haydan,

2. Behrâ,

3. Beliyy isimlerinde üç oğlu vardı.2637

Benî Hind b. Kayn, Benî Kays b. Düreym, Benî Şebib b. Düreym diye anılan oymaklar, Benî Behrâ kabilesindendirler.2638

Benî Behrâlardan birçok sahabiler vardır.2639

Mikdad b. Amr da Benî Behrâlardandı. Kendisi, Peygamberimiz Aleyhisselâmın dayısı Esved b. Abdi Yağus b. Vehb’in antlaşmalısı bulunduğu için, ona nisbetle Mikdad b. Esved diye anılırdı.2640 “Onları babalarına nisbetle çağırınız! Bu, Allah katında daha doğrudur...” (Ahzâb: 5) mealli âyet nâzil olunca, Mikdad b. Amr diye anılmaya, çağırılmaya başlanmıştı.2641

Hicretin 9. yılında Tebük’ten döndükten ve Sakîfler Müslüman olduktan sonra Medine’ye her taraftan Arap kabilelerinin heyet ve temsilcileri gelmeye başladığı sıralarda,2642 Yemen’den, Benî Behrâlardan onüç kişilik bir heyet Medine’ye geldiler.

Hayvanlarını yederek Mikdad b. Amr’ın Benî Hudayla’daki evinin kapısına vardılar.2643

Mikdad b. Amr Medine’ye hicret ettiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona Benî Hudaylaların mahallesinde bir ev yeri ayırıp vermişti.

Mikdad b. Amr’ı oraya Übeyy b. Ka’b çağırmıştı.2644

Benî Hudaylaların evlerinin bulunduğu yere Benî Hudayla mahallesi adı verilmişti.2645

Mikdad b. Amr, Benî Behrâ heyetinin yanına çıktı ve onlara:

“Hoşgeldiniz!” dedi ve onları evine indirdi.2646

Mikdad b. Amr’ın kızı Kerîme Hatun der ki:

“Bizim önceden oturup kendimiz için hazırlamış olduğumuz hurma, yağ ve keş karışımından yapılan hays yemeğini Mikdad alıp hemen onların yanına götürdü.

Kendisi, yemek üzerinde çok cömert idi.

Konuklar, ondan, susayıncaya kadar yediler ve bize çanağı geri çevirdiler.

Artan yemeği küçük bir çanağın içine topladıktan sonra, onu azadlı cariyem Sidre ile birlikte Resûlullah Aleyhisselâma götürdük. Resûlullah Aleyhisselâmı Ümmü Seleme’nin evinde buldum.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bunu, Dubâa mı gönderdi?’ diye sordu.

Sidre:

‘Evet yâ Rasûlallah!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bırak onu!’ buyurduktan sonra:

‘Ebu Ma’bed’in konukları ne yapıyorlar?’ diye sordu.

‘Yanımızdalar!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm ile evde yanında bulunanlar, o hays yemeğinden susayıncaya kadar yediler.

Sidre de, onlarla birlikte yedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Arta kalanını konuklarınıza götürünüz!’ buyurdu.

Konuklar oturdukları müddetçe, çanak içindeki yemek artığı kendilerine verildi durdu, hiç azalmadı.

Nihayet onlar:

‘Ey Ebu Ma’bed! Sen bizi en çok sevdiğimiz bir yemek ile doyurdun ki, biz bunun bir benzerini şu ana kadar yememişizdir.

Bize sizin ülkenizdeki yemeğin ancak kan pıhtısı ve benzeri azıcık sabah kahvaltılarından ibaret olduğu anlatılmıştı.

Halbuki, biz senin yanında iyice doyduk!’ dediler.

Ebu Ma’bed, Resûlullah Aleyhisselâmın bu yemekten yedikten sonra onu geri çevirdiğini, bunun Resûlullah Aleyhisselâmın parmaklarının bereketi eseri olduğunu onlara haber verince, Benî Behrâ heyeti:

‘Biz, onun Resûlullah olduğuna şehadet ederiz!’ dediler, imanlarını arttırdılar.

Zaten, Resûlullah Aleyhisselâm da bunu istemişti.”2647

Benî Behrâ heyeti Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına varıp Müslüman oldular. Medine’de birkaç gün oturup,2648 öğrenilmesi gereken farzları öğrendiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmla vedalaştılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bahşişlerinin de kendilerine verilmesini emretti, verildi.

Benî Behrâ heyeti Yemen’deki ev halklarının yanına döndüler.2649

Benî Züheyr b. Ukayşların Müslüman Oluşu

Benî Züheyr b. Ukayşların Kimlikleri

Benî Züheyr b. Ukayşlar, Ukl diye anılan Benî Avf b. Abdi Menatlardan idiler.

Avf b. Abdi Menat’ın, Kays;

Kays’ın, Vâil;

Vâil’in Avf ve Sa’lebe;

Avf’ın de Hâris, Cüşem, Sa’d ve Adiyy isimlerinde dört oğlu olup; bunlar sütanneleri Ukl’den dolayı Ukl diye anılmışlardır.

Abdi Menat’ın Mudar’a kadar baba ve ataları da şöyle sıralanır: Abdi Menat b. Üd, b. Tâbiha, b. İlyas, b. Mudar.

Benî Sa’d b. Avflardan Huzeyme b. Âsım b. Katan, Peygamberimiz Aleyhisselâma elçi olarak gelip, Ukllerin Müslüman olduklarını bildirmişti.

Cüşem b. Avflardan Vâsile de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip Müslüman olan ilk kadındı.2650

Şâir Nemr b. Tevlebü’l-Uklî de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına Müslüman ve elçi olarak gelenler arasında idi.

Nemr, söylediği bir şiirinin sonunda Ukllere:

“Ey kavmim!

Ben, Allah’ın şu ay, güneş, Şi’râ âyetleriyle sair âyetleri hakkında yanında haberler bulunan adamım!” demişti.

Nemr, Cahiliye çağında yaşamış, İslâmiyet çağına da yaşlanmış olarak yetişmiş şairlerdendi.

Kendisi, Cahiliye çağında hiçbir kimseyi ne övmüş, ne de yermişti.

Açık, düzgün ve rahat konuşur bir kimseydi.2651

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Züheyr b. Ukayşların Elinde Bulunan Mektubunun Yıllarca Sonra Okutturuluşu

Ebu’l Alâ’ b. Şıhhîr der ki:

“Mutarrif’le birlikte2652 Rebeze’de,2653*2654 Mirbed’de2655 deve pazarında2656 bulunuyorduk. (Yezid b. Abdullah rivayetine göre; başının saçı karmakarışık2657) bir adam,2658 bir çöl Arabı geldi.2659

Kendisinin yanında,2660 elinde2661 bir meşin parçası2662 ve azık dağarcığı vardı.2663

Ona:

‘Sen, bâdiye (çöl) halkından gibisin?’ dedik.

‘Evet!’ dedi.

‘Elindeki şu meşin parçasını bize versene?’ dedik.2664

Çöl Arabı bize:

‘İçinizde onu okuyacak bir kimse var mı?’ diye sordu.2665

‘Evet! Ben okurum!’ dedim.2666

Meşin parçasını bize verdi2667 ve:

‘Bu yanımızdaki şeyi Resûlullah Aleyhisselâm benim için yazmıştı.2668 Onun içindekini okuyunuz’ dedi.2669

Onu alıp baktığımız zaman, onun içinde şöyle yazıldığını gördük.2670

‘Bismillâhirrahmânirrahîm2671

Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Ukllerin bir oymağı olan Benî Züheyr b. Ukayşlara!2672

Sizler,2673 (diğer rivayete göre onlar)2674 Allah’tan başka ilah olmadığına2675 ve Muhammed’in Resûlullah olduğuna şehadet ederim2676 diyerek şehadette bulunur, namazı kılar, zekâtı verir,2677 müşriklerden ayrılır,2678 ganimetlerden beşte biri ve Peygamber Aleyhisselâmın hissesini verir ve safiyy (başkanın ganimet içinden herhangi bir şeyi alma hakkını) tanır2679 iseniz,2680 (diğer rivayete göre; iseler)2681 sizler hiç şüphesiz Allah’ın2682 ve Resûlünün2683 emanıyla emniyet ve selamettesinizdir2684 (diğer rivayete göre; Onlar hiç kuşkusuz Allah’ın ve Resûlünün emanıyla emniyet ve selamettedirler).’2685

Çöl Arabına:

‘Bu yazıyı senin için kim yazdı?’ diye sorduk.

Bize:

‘Resûlullah Aleyhisselâm!’ dedi.2686

Ona:

‘Resûlullah Aleyhisselâmdan işitmiş olup da bize söyleyeceğin bir söz var mıdır?’ diye sorduk.

‘Evet, vardır!’ dedi.2687

Ona:

‘Allah sana rahmetini ihsan etsin! Bize Resûlullah Aleyhisselâmdan işittiklerini söylesene!’ dedik.2688

Çöl Arabı:

‘Göğsünden, kalbinden evhamı2689 veya kini ya da öfkelenmeyi2690 çokça gidermek kimi sevindirir, hoşnut ederse, sabır ayı olan Ramazan’ı tutsun ve her aydan da (nâfile olarak) üç gün oruç tutsun, buyurduğunu işittim’ dedi.2691

Ona:

‘Sen bunu Resûlullah Aleyhisselâmdan işittin mi?”2692 dedik.2693

Birdenbire kızdı ve:

‘Siz Resûlullah Aleyhisselâm hakkında yalan söylüyorum diye bana iftira mı atıyorsunuz?!2694 Sizin beni yalancılıkla suçladığınızı da mı görecektim?!2695 Görüyorum ki; siz, Resûlullah Aleyhisselâm hakkında benim yalan söylediğimden korkuyorsunuz!

Vallahi, artık size bugünden sonra bir tek hadis bile söylemeyeceğim!’ dedi.2696

Sonra da, yazıyı,2697 sahifeyi2698 alıp gitti.2699

Çöl Arabı gittiği zaman:

‘Kim bu?’ diyerek sorduk.2700

Bize:

‘O, Nemr b. Tevleb’dir!’ denildi.”2701

Allah ondan razı olsun!

Peygamberimizin Benî Hadeslerden Müslüman Olanlara Mektubu

Benî Hadeslerin Soyları

Lahmların büyük bir oymağı olan Benî Hadeslerin2702 Lahm’a kadar olan ataları şöyle sıralanır: Benî Hades b. Üreyş, b. İraş, b. Cezîle, b. Lahm.2703

Kahtan’ın soyundan gelen Lahm’ın2704 da Sebe’e kadar olan ataları şöyle sıralanır: Lahm (Malik) b. Adiyy, b. Hâris, b. Mürre, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.2705

Hades Sözünün Mânâsı

Hades sözü, lügatta, katırı yürütmek için sıkıştırma ve azarlama mânâsına gelir. Aslında, Süleyman Aleyhisselâm zamanında binit ve yük hayvanı olarak en çok katır kullanan ve onlara karşı çok sert, katı ve acımasız davranan, katırlar kendilerinden son derecede bezgin ve tedirgin olan bir kavmin ismiydi.2706

Hades, Lahmlardan bir topluluğun Şam’da oturdukları yurdun da ismidir.2707

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mektubu

Peygamberimiz Aleyhisselâm Benî Hadeslere şöyle bir yazı yazdı:

“Lahmların Hades kabilesinden Müslüman olup namaz kılan, zekât veren, ganimetlerden Allah’ın ve Resûlünün hissesini ödeyen ve müşriklerden ayrılan kimse, Allah’ın himayesinde ve Allah’ın Resûlü Muhammed’in himayesindedir.

Dininden dönecek kimse ise, Allah’ın ve Allah’ın Resûlü Muhammed’in himayesinden uzak kalır.

Müslüman olduğuna bir Müslümanın şehadet edeceği kimseye gelince, o da, Muhammed’in himayesinde olarak emniyet ve selamettedir ve Müslümanlardandır.

Yazıyı Abdullah b. Zeyd yazdı.”2708

Benî Bekr b. Vâillerin İslâmiyete Davet Edilişi

Benî Bekrlerin Soyları

Benî Bekr b. Vâillerin Adnan’a kadar olan ataları şöyle sıralanır: Benî Bekr b. Vâil, b. Kâsıd, b. Hinb, b. Efsâ, b. Du’mî, b. Cedîle, b. Esed, b. Rebia, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan.2709

Bekr b. Vâil’in:

1. Ali,

2. Yeşkür,

3. Bedan adlarında üç oğlu vardı.2710

Benî Bekr b. Vâillerin kabilelerinden meşhur ve belli başlıları; Benî Yeşkür b. Vâil ve Benî Guber b. Habib b. Ka’b b. Yeşkür kabileleridir.2711

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Bekr b. Vâilleri İslâmiyete Mektupla Davet Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Bekr b. Vâillere bir mektup yazdı.2712

Mektubunda şöyle buyurdu:

“Allah’ın Resûlünden Bekr b. Vâil’e!2713

(Önce Allah’a hamd ü sena eder), bundan sonra derim ki:2714

Müslüman olunuz, selamete eriniz.”2715

Mektubun Mersed b. Zabyan Eliyle Götürülüşü ve Benî Dubay’alardan Bir Adama Okutturuluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâmın mektubunu Benî Bekr b. Vâillere Mersed b. Zabyanü’s-Sedûsî götürmüştü.2716

Kendisi, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına elçi olarak gelmiş ve Huneyn gazasında bulunmuştu.2717

Mersed b. Zabyan der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan gelen yazıyı bize okuyacak bir yazıcı bulamadık.2718 Nihayet, Benî Dubay’a b. Rebialardan2719 gelen2720 bir adam okudu.”2721

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Zübeyr b. Avvam’a Medine’de Verdiği Yer Hakkında Ferman Yazısı

Zübeyr b. Avvam Peygamberimiz Aleyhisselâmın halası Hz. Safiyye’nin oğlu olup, onaltı yaşında iken Müslüman olmuştu.

Zübeyr b. Avvam Medine’ye hicret ettiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm onu Ensardan şair Ka’b b. Malik’le kardeş yapmış, kendisine Medine’de genişçe bir ev yeri verdiği gibi,2722 Benî Nadîr Yahudilerinden kalan mallardan, içinde hurma ağaçları bulunan bir arazi de ayırıp vermişti.

Bu yere Cürüf denirdi.2723

Abdullah b. Ömer’in bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm Zübeyr b. Avvam’a atını koşturup yorularak durduğu yere kadar olan yeri bağışlamış, o da atını yorulup duruncaya kadar koşturmuş, sonra da doğrulup kamçısını yetiştirebileceği yere doğru atmıştı.

Bunun üzerine Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ona, kamçısının ulaştığı yere kadar olan yeri veriniz!” buyurmuştu.2724

Zübeyr b. Avvam’ın zevcesi ve Hz. Âişe’nin ablası Esmâ binti Ebu Bekir der ki:

“Zübeyr b. Avvam benimle evliydi.

Kendisinin, mal olarak bir arazi ile atından başka, ne bir hizmetçisi, ne de herhangi bir şeyi vardı. Ben tek başıma Zübeyr’in atını yemler, besler ve timar ederdim.2725

Resûlullah Aleyhisselâmın Zübeyr’e ayırıp vermiş olduğu araziden -ki, bir fersahın üçte ikisi kadar (sekiz bin adım) benden uzakta idi- başımın üzerinde hurma çekirdeği taşır, dururdum.2726

Bir gün, yine başımın üzerinde hurma çekirdeği taşırken, Resûlullah Aleyhisselâma rastladım.

Yanında, ashabından birkaç kişi bulunuyordu.

Beni çağırdıktan sonra, terkisine bindirmek için devesine ‘Ih! Ih!’ dedi.

Erkeklerle birlikte gitmekten utandım.

Zübeyr’in kıskançlığını da hatırladım. Kendisi halkın en kıskancı idi.

Resûlullah Aleyhisselâm benim utandığımı anlayınca hayvanını sürüp gitti.

Zübeyr’in yanına vardığım zaman:

‘Resûlullah Aleyhisselâm bana rastladı. Başımın üzerinde de hurma çekirdeği bulunuyordu. Resûlullahın yanında da ashabından bazıları vardı. Resûlullah Aleyhisselâm beni terkisine bindirmek için devesini ıhdırdı. Utandım, kendisinin terkisine binmedim. Çünkü, senin kıskanç olduğunu bilirim!’ dedim.

Zübeyr:

“Vallahi, senin hurma çekirdeği taşıman, bana, Resûlullah Aleyhisselâmın terkisine binmenden daha ağır geldi!” dedi.

Bundan sonra, bir hizmetçi vermesi için Ebu Bekir’e haber gönderdi.

Atın bakımı ve timarı işinde imdadıma yetişilince, sanki azadlanmış gibi oldum.”2727

Peygamberimiz Aleyhisselâm Zübeyr b. Avvam’a Şevak’ı ayırıp verdiği zaman yazdırdığı ferman yazısında şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Zübeyr b. Avvam’a verilen yazıdır.

Ben, ona Şevak’ın üstünü ve altını verdim.

Hiç kimse bunun üzerinde ona karşı hak iddiasına kalkışmasın.

Yazıyı Ali yazdı.”2728

Baş Münafık Abdullah b. Übeyy b. Selûl’ün Hastalanışı ve Ölüşü

Baş münafık Abdullah b. Übeyy b. Selûl, Hicretin 9. yılı Şevval ayının sonuna doğru hastalandı. Hastalığı yirmi gece sürdü. Zilkâde ayında öldü.2729

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Abdullah b. Übeyy b. Selûl’ü hastalığı sırasında gider, yoklardı.2730

Bir gün Abdullah b. Übeyy, Peygamberimiz Aleyhisselâma gelsin diye haber saldı.2731

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun öleceği gün yanına vardı.2732 Ölmek üzere olduğunu anlayınca:2733

“Vallahi,2734 ben seni Yahudileri sevmekten nehyeder dururdum.2735 Yahudi sevgisi nihayet helâk etti!” dedi.2736

Abdullah b. Übeyy b. Selûl:

“Es’ad b. Zürâre onlara kin besledi de kendisine ne yararı oldu ki?!2737

Yâ Rasûlallah! Şimdi, kınama ve azarlama zamanı değil, ölme zamanıdır!2738

Ben seni yanıma beni azarlayasın diye değil, benim için Allah’tan yarlıganmak dileyesin diye çağırttım.2739

Ölürsem yıkanışımda yanımda bulun, bana gömleğini ver, onun içine de sarılayım.2740 Hem bana, senin tenine değen gömleğini ver! Cenaze namazımı kıl ve benim yarlıganmam için de Allah’a dua et!” dedi.2741

Abdullah b. Übeyy b. Selûl, öldüğü zaman cenaze namazını Peygamberimiz Aleyhisselâmın kıldırmasını ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın gömleğine sarılıp kefenlenmesini oğluna da vasiyet etti.2742

Abdullah b. Übeyy ölünce, oğlu Abdullah Peygamberimiz Aleyhisselâma gelip:

“Yâ Rasûlallah! Abdullah b. Übeyy öldü. Gömleğini ver de onu senin gömleğinin içine sarıp kefenleyeyim.2743

Cenaze namazını kıl ve yarlıganması için de Allah’a dua et!” dedi.2744

Peygamberimiz Aleyhisselâm sırtından gömleğini çıkarıp ona verdi2745 ve:

“Cenaze hazırlanınca bana haber ver, cenaze namazını da kılayım” buyurdu.2746

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Abdullah b. Übeyy’in yıkanmasında da, kefenlenmesinde de bulundu. Cenazesi, cenazelerin konulacağı yere, musallâya götürülüp konuldu.2747

Abdullah b. Übeyy’in oğlu Abdullah cenazenin namaz için hazırlandığını Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verdi.2748

Peygamberimiz Aleyhisselâm kalkıp namazgâha gitti. Cenaze namazını kıldırmak üzere ileri vardığı sırada,2749 Hz. Ömer Peygamberimiz Aleyhisselâmın elbisesinden tutup çekti.2750 Önüne varıp dikildi.

Abdullah b. Übeyy’in kötülük yaptığı günleri birer birer sayarak:

“Yâ Rasûlallah! Filan gün şöyle, filan gün şöyle söyleyen Allah düşmanı Abdullah b. Übeyy üzerine mi namaz kılacaksın?!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm gülümsüyordu.

Hz. Ömer sözü çoğalttığı2751 ve:

“Bunun namazı senin neyine gerek?2752

Allah seni münafıklar üzerine,2753 şu adamın üzerine namaz kılmaktan nehyetmedi mi?”2754 dediği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben iki şeyden birini tercih etmekte serbest bırakılmış ve ben de tercihimi yapmış bulunuyorum.

Bana Yüce Allah tarafından, ‘Onlar için ister mağfiret dile, ister dileme! Onlar için yetmiş kere mağfiret dilesen de, Allah onları yarlıgamayacaktır’ [Tevbe: 80] buyuruldu.2755

Eğer ben yetmişi arttırınca bunun yarlıganacağını bilseydim, muhakkak arttırır, yarlıganmasını sağlardım!” buyurdu.2756

Sonra da, onun üzerine cenaze namazı kıldı.2757

Ashab da, Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte kıldılar.2758

Mücemmi’ b. Câriye:

“Resûlullah Aleyhisselâmın cenaze üzerinde Abdullah b. Übeyy’inki kadar vakti uzattığını hiç görmemiştim. Sonra, kabre ulaşıncaya kadar gittiler. Cenazesi Nubayt hanedanı katında bulunan ve üzerinde kendilerinin cenazeleri taşınan tabutun üzerinde taşınmıştı” demiş; Enes b. Malik de, Abdullah b. Übeyy’in uzun boylu oluşundan ötürü ayaklarının tabuttan dışarı çıkmış olduğunu gördüğünü söylemiştir.

Amr b. Ümeyyetü’d-Damrî der ki:

“Abdullah b. Übeyy’in tabutuna yaklaşalım diye ne kadar uğraşmıştık da, Benî Kaynukalardan ve başkalarından olan; Sa’d b. Huneyf, Zeyd b. Lusayt, Selâme b. Humam, Numan b. Ebu Âmir, Râfi’ b. Harmele, Malik b. Ebi Nevfel, Dâis, Süveyd... gibi, içlerinde belli münafıkların en kötülerinin bulunduğu birtakım kimseler, tabutun üzerine üşüşerek bizim tabuta yaklaşmamıza engel olmuşlardı.

Abdullah b. Übeyy’in oğlu Abdullah’a, bunları görmek kadar ağır gelen, can sıkan bir şey yoktu. Onlara karşı kapıyı kapardı!

Abdullah b. Übeyy ise, onlardan başkası benim yanıma yaklaşmasın der, bunlardan her birine de:

‘Vallahi, sen bana susuzluğa karşı sudan daha sevgilisin!’ derdi.

Bunlar da:

‘Keşke, sana biz canlarımızı, çocuklarımızı ve mallarımızı feda etseydik!’ derlerdi.”2759

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Abdullah b. Übeyy’in tabutunun yanında, kabre kadar yürüdü.2760

Münafıklar Abdullah b. Übeyy’in kabrinin başına gelip durdukları zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm onları gözucuyla süzüyordu.

Münafıklar kabrin içine girmek için birbirlerinin üzerine yığıldılar. Bağırmalar, çığlıklar yükselmeye başladı.

Ubâde b. Sâmit, onları bu tutum ve davranışlarından men etmek için:

“Resûlullahın yanında seslerinizi kıssanıza?!” dedi.

O sırada münafıklardan Dâis de kabre inmek isterken burnundan yaralanıp kan akmaya başlayınca bir köşeye çekildi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Abdullah b. Übeyy’in cenazesinde bulunduğunu, cenaze namazını kıldığını ve kabrinin başında durduğunu görünce, Abdullah b. Übeyy’in kavminden olup Müslüman olan fazilet sahibi bazı sahabiler; Abdullah b. Übeyy’in oğlu Abdullah ile Sa’d b. Ubâde b. Sâmit ve Evs b. Havlî, kabrin içine indiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, yanında dikilen Evs ve Hazrec büyüklerinden bazı sahabiler de, Abdullah b. Übeyy’in cesedinin kabre nasıl konulacağını onlara elleriyle gösterdiler.2761

Peygamberimiz Aleyhisselâm, cenaze gömülünceye kadar kabrin başında ayakta durdu.2762

Abdullah b. Übeyy’in oğlu Abdullah’a da orada başsağlığı dileyip, oradan geri döndü.2763

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Gömleğini Baş Münafıka Vermesinin ve Cenaze Namazını Kıldırmasının Hikmeti

Peygamberimiz Aleyhisselâma gömleğini baş münafık Abdullah b. Übeyy b. Selûl’e niçin verdiği ve onun cenaze namazını niçin kıldığı sorulduğu zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Gömleğim ve onun üzerine kıldığım namazım onu Allah’tan, Rabbimden gelecek azabdan kurtarmayacaktır!

Fakat, ben bu sayede onun kavminden bin kişinin Müslüman olmasını umuyorum” buyurdu.2764

Abdullah b. Übeyy’in böyle Peygamberimiz Aleyhisselâmın gömleğinden ve üzerine kılacağı namazdan şifa ve şefaat dilemiş olduğunu gören Hazrecîlerden bin kişi, müşrikliği bırakarak Müslüman oldular.2765

Hz. Ömer der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm onun cenaze namazını kıldı. Cenazesiyle birlikte yürüdü. Kabrinin başına gelip, defin işi bitinceye kadar ayakta durdu.

Allah ve Resûlü ne yapılacağını daha iyi bilirken, Allah ve Resûlüne karşı olan bu cür’etkâr davranışıma ne kadar şaşılır!”2766

Abdullah b. Übeyy b. Selûl’ün Kızı Cemile’ye Babasından Dolayı Ensar Kadınlarının Başsağlığı Dilemeye Gitmeleri

Ümmü Umâre der ki:

“İbn Übeyy’in mateminde biz de bulunduk.

Evs ve Hazrec kadınlarından hiçbiri Abdullah b. Übeyy b. Selûl’ün kızı Cemile’ye gitmekten geri kalmadı.

Cemile, ‘Vâ Cebelâh! Vâ Cebelâh! Vâ Rüknâh!’ diyor ve hiç kimse onu bundan men etmiyor ve ayıplamıyordu da.”

Denildiğine göre; Cemile, Abdullah b. Übeyy’in kabrine kadar da gitmişti.2767

_______________

2445 İbn Hazm, Cemhere, s. 255.

2446 Kalkaşandî, s. 392.

2447 İbn Sa’d, 1/297, İbn Cevzî, 2/749, İbn Seyyid, 2/249, İbn Kesîr, Bidâye, 5/88, İbn Kayyım, 3/55.

2448 İbn Seyyid, 2/249, İbn Kayyım, 3/55.

2449 İbn Sa’d, 1/297, İbn Cevzî, 2/749, İbn Seyyid, 2/245, İbn Kesîr, Bidâye, 5/88, İbn Kayyım, 3/55.

2450 İbn Seyyid, 2/249, İbn Kayyım, 3/55, Kastallânî, Mevâhib, 1/319-320, Halebî, 3/267-268, Zürkânî, 4/53.

2451 İbn Sa’d, 1/297, İbn Cevzî, 2/749-750, İbn Seyyid, 2/249-250, İbn Kesîr, Bidâye, 5/88, İbn Kayyım, 3/55-56, Kastallânî, Mevâhib, 1/320, Halebî, 3/267-268, Zürkânî, 4/54.

2452 İbn Sa’d, 1/297, İbn Cevzî, 2/750, İbn Seyyid, 2/250, İbn Kesîr, Bidâye, 5/88, Halebî, 3/269, Zürkânî, 4/54.

2453 İbn Abdilberr, 3/1250, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/471.

2454 İbn Abdilberr, 3/1250.

2455 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/331.

2456 Kalkaşandî, s. 366.

2457 İbn Hazm, Cemhere, s. 469.

2458 Kalkaşandî, s. 366.

2459 İbn İshak, İbn Hişam, 4/205, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Haldun, Târîh, c.2, ks. 2, s. 51.

2460 İbn Sa’d, 1/302-303.

2461 İbn Abdilberr, 2/468, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/171.

2462 İbn Sa’d, 6/47-48, Ahmed b. Hanbel, 4/67-68 .

2463 Ahmed b. Hanbel, 4/68, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/171.

2464 İbn Sa’d, 6/48, Ahmed b. Hanbel, 4/68, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/171.

2465 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/171.

2466 İbn Sa’d, 6/48, Ahmed b. Hanbel, 4/68.

2467 İbn Sa’d, 6/68, Ahmed b. Hanbel, 4/68, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/171.

2468 İbn Sa’d, 1/301-302, İbn Kesîr, Bidâye, 5/90.

2469 Ahmed b. Hanbel, 4/13-14, İbn Abdi Rabbih, 1/136-137, İbn Kesîr, Sîre, 4/156-159, İbn Kayyım, 3/64-65.

2470 İbn Sa’d, 1/302.

2471 Ahmed b. Hanbel, 4/11-12.

2472 Ahmed b. Hanbel, 4/13, İbn Abdi Rabbih, 1/136, İbn Kesîr, Sîre, 4/157, İbn Kayyım, 3/64.

2473 İbn Sa’d, 1/302.

2474 İbn Sa’d, 1/297-298, İbn Seyyid, 2/252-253, İbn Kayyım, 3/58.

2475 Yâkût, 3/233.

2476 İbn Abdilberr, 1/296-297, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/409-410.

2477 İbn Sa’d, 1/298, İbn Seyyid, 2/252-253, İbn Kayyım, 3/58.

2478 İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/58.

2479 Halebî, 3/274, İbn Kayyım, 3/58.

2480 İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/58.

2481 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/410.

2482 İbn Sa’d, 1/298, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59, .

2483 İbn Sa’d, 1/298, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kesîr, Sîre, 4/172 İbn Kayyım, 3/59.

2484 İbn Seyyid, 2/53, İbn Kayyım, 3/59.

2485 Taberî, Târîh, 3/139, Kalkaşandî, s. 53.

2486 İbn Hazm, Cemhere, s. 422.

2487 İbn Hazm, Cemhere, s. 477.

2488 İbn Hazm, Cemhere, s. 485.

2489 İbn Hazm, Cemhere, s. 424.

2490 İbn Sa’d, 1/343.

2491 İbn Sa’d, 1/343-344, İbn Asâkîr, 3/354.

2492 İbn Sa’d, 1/344, İbn Asâkîr, 3/354.

2493 İbn Asâkîr, 3/354, Kastallânî, Mevâhib, 1/296, Halebî, 3/236-237, Zürkânî, 3/357-358.

2494 Ebu Yusuf, s. 216, İbn Sa’d, 1/344, İbn Asâkîr, 3/354.

2495 Ebu Yusuf, s. 216.

2496 İbn Asâkîr, 3/354-355, Kastallânî, Mevâhib, 1/296 Halebî, 3/237, Zürkânî, 3/358, 359 .

2497 Halebî, 3/237.

2498 Belâzurî, Ensâb, 1/153.

2499 Zürkânî, 3/358.

2500 Yâkût, 2/212.

2501 Yâkût, 4/180.

2502 İbn Asâkîr, 3/355, Yâkût, 2/212, 213, Kastallânî, Mevâhib, 1/296-297, Halebî, 3/237, Zürkânî, 3/359.

2503 İbn Asâkîr, 3/355, Kastallânî, Mevâhib, 1/297, Halebî, 3/237, Zürkânî, 3/359.

2504 Zürkânî, 3/359.

2505 Ebu Yusuf, s. 216, İbn Sa’d, 1/267.

2506 İbn Sa’d, 1/267, İbn Asâkîr, 3/356.

2507 Ebu Yusuf, s. 216, İbn Sa’d, 1/267.

2508 İbn Sa’d, 1/267, İbn Asâkîr, 3/356.

2509 İbn İshak, İbn Hişam, 3/367-368, Vâkıdî, Megâzî, 2/695, İbn Sa’d, 1/344.

2510 İbn Sa’d, 1/344.

2511 Ebu Yusuf, s. 216, İbn Sa’d, 1/344.

2512 Ebu Yusuf, s. 216.

2513 İbn Asâkîr, 3/355, Kastallânî, Mevâhib, 1/297, Zürkânî, 3/359.

2514 İbn Hacer, İsâbe, 1/184.

2515 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/256.

2516 İbn Asâkîr, 3/359.

2517 Ahmed b. Hanbel, 4/103, Beyhakî, Sünen, 9/181, Heysemî, 6/14.

2518 Ahmed b. Hanbel, 4/103, Heysemî, 6/14.

2519 Kalkaşandî, s. 408.

2520 İbn Hazm, Cemhere, s. 456-479.

2521 İbn Sa’d, 1/334, İbn Hacer, İsâbe, 2/429.

2522 İbn Sa’d, 1/334-335.

2523 İbn Abdilberr, 1/309, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/227.

2524 İbn Sa’d, 1/335.

2525 İbn Abdilberr, 1/309, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/427.

2526 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/427.

2527 İbn Abdilberr, 1/309, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/427.

2528 İbn Abdi Rabbih, 1/135, Zürkânî, 4/172-173.

2529 İbn Sa’d, 1/335, İbn Hacer, İsâbe, 1/268.

2530 İbn Sa’d, 1/285-286.

2531 İbn Hazm, Cemhere, s. 482.

2532 İbn Hazm, Cemhere, s. 282.

2533 İbn Hazm, s. 469.

2534 Kalkaşandî, s. 407.

2535 İbn Abdilberr, 2/742, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/47.

2536 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/47.

2537 İbn Abdilberr, 2/742.

2538 İbn Hacer, İsâbe, 2/206.

2539 İbn Abdilberr, 2/742, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/47, İbn Hacer, İsâbe, 2/206-207.

2540 Vâkıdî, Megâzî, 3/973, İbn Sa’d, 2/160.

2541 İbn Sa’d, 1/300, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89.

2542 İbn Sa’d, 1/300, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89.

2543 İbn Abdilberr, 3/1337, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/514.

2544 Buhâri, Sahîh, 4/236, İbn Abdilberr, 3/1335, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/514.

2545 İbn Abdilberr, 3/1335, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/515.

2546 İbn Abdilberr, 3/1337, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/516.

2547 İbn Sa’d, 6/33.

2548 Süheylî, 7/439-440.

2549 İbn Sa’d, 1/300, İbn Abdilberr, 3/1200, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/267, İbn Hacer, İsâbe, 3/13.

2550 İbn Sa’d, 1/300, İbn Kesîr, Bidâye, 5/90, İbn Hacer, İsâbe, 3/13.

2551 İbn Sa’d, 1/300, İbn Kesîr, Bidâye, 5/90, İbn Hacer, İsâbe, 3/13.

2552 İbn Sa’d, 1/301, Ahmed b. Hanbel, 4/13, .

2553 İbn Sa’d, 1/301.

2554 İbn Sa’d, 1/301, İbn Hacer, İsâbe, 3/13.

2555 İbn Sa’d, 1/301.

2556 İbn Hacer, İsâbe, 3/13.

2557 İbn Sa’d, 1/301.

2558 İbn Sa’d, 1/301, İbn Kesîr, Bidâye, 5/90.

2559 İbn Hacer, İsâbe, 3/13.

2560 İbn Sa’d, 1/301, Halebî, 3/280.

2561 İbn Kesîr, Bidâye, 5/90, Halebî, 3/280.

2562 İbn Sa’d, 1/300-3001, İbn Kesîr, Bidâye, 2/90, İbn Hacer, İsâbe, 3/13, Halebî, 3/280.

2563 İbn Hazm, Cemhere, s. 280-281.

2564 İbn Sa’d, 1/304.

2565 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/225.

2566 İbn Abdilberr, 3/1413.

2567 İbn Sa’d, 1/304, İbn Kesîr, Bidâye, 5/91.

2568 İbn Sa’d, 1/304, İbn Abdilberr, 3/1413, .

2569 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/225.

2570 İbn Sa’d, 1/304, İbn Abdilberr, 3/1413, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/225.

2571 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/225.

2572 İbn Sa’d, 1/304, İbn Kesîr, Bidâye, 5/91.

2573 İbn Sa’d, 1/304, İbn Abdilberr, 3/1413, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/225, İbn Kesîr, Bidâye, 5/91.

2574 İbn Abdilberr, 3/1413.

2575 İbn Sa’d, 1/304, İbn Abdilberr, 3/1413, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/225.

2576 İbn Sa’d, 1/304-305.

2577 İbn Hazm, Cemhere, s. 429, Yâkût, 2/16, Kalkaşandî, s. 185.

2578 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/55, Halebî, 3/266.

2579 İbn Sa’d, 1/323, İbn Cevzî, 2/750, İbn Kesîr, Bidâye, 5/93.

2580 İbn Sa’d, 1/323, İbn Cevzî, 2/750, İbn Seyyid, 2/246, İbn Kayyım, 3/54, Halebî, 3/265.

2581 İbn Sa’d, 1/323. İbn Cevzî, 2/750, İbn Seyyid, 2/246-247, İbn Kayyım, 3/54.

2582 İbn Seyyid, 2/246-247, Halebî, 3/265, Zürkânî, 4/50.

2583 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Halebî, 3/265, Zürkânî, 4/50.

2584 İbn Sa’d, 1/323.

2585 İbn Sa’d, 1/323, İbn Cevzî, 2/757, İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Halebî, 3/265, Zürkânî, 4/50.

2586 İbn Kayyım, 3/54.

2587 İbn Sa’d, 1/323, İbn Cevzî, 2/750, İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Halebî, 3/265, Zürkânî, 4/50.

2588 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54.

2589 İbn Sa’d, 1/323, İbn Seyyid, 2/247 İbn Kayyım, 3/54.

2590 İbn Cevzî, 2/750, İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54.

2591 İbn Sa’d, 1/323, İbn Cevzî, 2/750, İbn Seyyid, 2/247, İbn Kesîr, Bidâye, 5/93, İbn Kayyım, 3/54, Halebî, 3/265, Zürkânî, 4/50.

2592 Kastallânî, Mevâhib, 1/319.

2593 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Zürkânî, 4/50.

2594 İbn Sa’d, 1/323, İbn Cevzî, 2/750-751, İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/266, Zürkânî, 4/50.

2595 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/266, Zürkânî, 4/50.

2596 İbn Sa’d, 1/323, İbn Seyyid, 2/247, İbn Cevzî, 2/751, İbn Kayyım, 3/54, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/266, Zürkânî, 4/50.

2597 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54-55, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/266, Zürkânî, 4/50.

2598 Kalkaşandî, s. 399.

2599 İbn Hazm, Cemhere, s. 482-483.

2600 İbn Hazm, Cemhere, s. 289.

2601 İbn Hazm, Cemhere, s. 469.

2602 Yâkût, 4/271.

2603 Azre olarak kaydedenler de vardır (İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/268, Yâkût, 2/298).

2604 İbn Sa’d, 1/303.

2605 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/298.

2606 İbn Sa’d, 1/303.

2607 İbn Hacer, İsâbe, 3/234.

2608 İbn Abdilberr, 3/1281.

2609 İbn Hacer, İsâbe, 3/234.

2610 İbn Sa’d, 1/303.

2611 İbn Sa’d, 1/303, İbn Hacer, İsâbe, 3/234.

2612 İbn Sa’d, 1/303, İbn Hazm, Cemhere, s. 289.

2613 İbn Sa’d, 1/303, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/298.

2614 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/298.

2615 Yâkût, 2/298.

2616 İbn Sa’d, 1/303, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/298.

2617 İbn Hazm, Cemhere, s. 272, Kalkaşandî, s. 437-443.

2618 İbn Hazm, Cemhere, s. 482.

2619 İbn Hazm, Cemhere, s. 273.

2620 İbn Hazm, Cemhere, s. 275.

2621 İbn Hazm, Cemhere, s. 274, Kalkaşandî, s. 443.

2622 İbn İshak, İbn Hişam, 4/205, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks.2, s. 51.

2623 İbn Sa’d, 1/309.

2624 İbn Sa’d, 7/35.

2625 İbn Sa’d, 1/309, Ahmed b. Hanbel, 3/477.

2626 Ahmed b. Hanbel, 3/477, 5/80, Müslim, 2/722.

2627 Ahmed b. Hanbel, 5/60.

2628 İbn Sa’d, 1/309-310, İbn Kesîr, Bidâye, 5/92.

2629 İbn Hazm, Cemhere, s. 483.

2630 İbn Hazm, Cemhere, s. 302.

2631 İbn Hazm, Cemhere, s. 469.

2632 İbn Hazm, Cemhere, s. 303, Kalkaşandî, s. 187.

2633 Kalkaşandî, s. 187.

2634 İbn İshak, İbn Hişam, 4/205, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks.2, s. 51.

2635 İbn Sa’d, 1/316, İbn Kesîr, Bidâye, 5/93.

2636 Kalkaşandî, s. 182.

2637 İbn Hazm, Cemhere, s. 440.

2638 İbn Hazm, Cemhere, s. 478.

2639 Kalkaşandî, s. 182.

2640 İbn Sa’d, 3/161, İbn Hazm, Cemhere, s. 441.

2641 İbn Sa’d, 3/161.

2642 İbn İshak, İbn Hişam, 4/205, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 51.

2643 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/251, İbn Kayyım, 3/56, Kastallânî, Mevâhib, 1/320.

2644 İbn Sa’d, 3/161.

2645 Semhûdî, 4/1185.

2646 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/251, İbn Kayyım, 3/56, Kastallânî, Mevâhib, 1/320, Zürkânî, 4/56.

2647 İbn Seyyid, 2/251, İbn Kayyım, 3/56, Kastallânî, Mevâhib, 1/320, Zürkânî, 4/56.

2648 İbn Sa’d, 1/331.

2649 İbn Sa’d, 1/331, İbn Seyyid, 2/251, İbn Kayyım, 3/56, Kastallânî, Mevâhib, 1/320, Zürkânî, 4/56.

2650 İbn Hazm, Cemhere, s. 198-199.

2651 İbn Abdilberr, 4/1531-1533.

2652 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, İbn Abdilberr, 4/1532, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2653 Rebeze, Medine yakınında bir karyedir. Ebu Zerri’l-Gıfârî’nin kabri oradadır (İbn Esîr, Nihâye, 2/183, Firuzâbâdî, 1/366). Medine’ye uzaklığı üç mildir (Yâkût, 3/24).

2654 İbn Abdilberr, 4/1532, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2655 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153.

2656 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2657 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Dâvud, 3/153 İbn Abdilberr, 4/1532, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2658 Ebu Dâvud, 3/153.

2659 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, İbn Abdilberr, 4/1532, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2660 Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2661 Ebu Dâvud, 3/153.

2662 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2663 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/359.

2664 Ebu Dâvud, 3/153.

2665 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2666 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77.

2667 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153.

2668 İbn Sa’d, 1/279.

2669 İbn Abdilberr, 4/1532.

2670 Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153, İbn Abdilberr, 4/1532, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2671 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2672 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2673 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153, İbn Abdilberr, 4/1532.

2674 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2675 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153.

2676 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Dâvud, 3/153, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2677 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153-54, İbn Abdilberr, 4/1532.

2678 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77, Ebu Ubeyd, s. 19, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2679 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77-78, Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153-154, İbn Abdilberr, 4/1532, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2680 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/153-154, İbn Abdilberr, 4/1532.

2681 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/77-78, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2682 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/154, İbn Abdilberr, 4/1532.

2683 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/154.

2684 Ebu Ubeyd, s. 19, Ebu Dâvud, 3/154, İbn Abdilberr, 4/1532.

2685 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/78, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2686 Ebu Dâvud, 3/154.

2687 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/78, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2688 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/78.

2689 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/78, Ebu Ubeyd, s. 19, İbn Abdilberr, 4/15328.

2690 Ebu Ubeyd, s. 19, İbn Abdilberr, 4/1532.

2691 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/278, Ebu Ubeyd, s. 19, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2692 İbn Sa’d, 1/279, Ebu Ubeyd, s. 20, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2693 Ebu Ubeyd, s. 20, İbn Abdilberr, 4/1532.

2694 Ebu Ubeyd, s. 20.

2695 İbn Abdilberr, 4/1532-533.

2696 İbn Sa’d, 1/279, Ahmed b. Hanbel, 5/78, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2697 Ebu Ubeyd, s. 20.

2698 İbn Abdilberr, 4/1533, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2699 Ebu Ubeyd, s. 20, İbn Abdilberr, 4/1533, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2700 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2701 İbn Abdilberr, 4/1533, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/358.

2702 İbn Sa’d, 1/266, İbn Hazm, Cemhere, s. 423.

2703 İbn Hazm, Cemhere, s. 477.

2704 Kalkaşandî, s. 229.

2705 İbn Hazm, Cemhere, s. 485.

2706 Fîruzâbâdî, 2/213.

2707 Yâkût, 2/229.

2708 İbn Sa’d, 1/266.

2709 İbn Hazm, Cemhere, s. 484.

2710 İbn Hazm, Cemhere, s. 307.

2711 İbn Hazm, Cemhere, s. 469.

2712 İbn Sa’d, 1/281.

2713 Ahmed b. Hanbel, 5/68.

2714 İbn Sa’d, 1/281.

2715 İbn Sa’d, 1/281, Ahmed b. Hanbel, 5/68, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/136.

2716 İbn Sa’d, 1/281.

2717 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/136.

2718 Ahmed b. Hanbel, 5/68, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/136.

2719 İbn Sa’d, 1/281, Ahmed b. Hanbel, 5/68, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/136.

2720 İbn Sa’d, 1/281.

2721 İbn Sa’d, 1/281, Ahmed b. Hanbel, 5/68, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/136.

2722 İbn Sa’d, 3/100-103.

2723 Ebu Yusuf, s. 61.

2724 Ahmed b. Hanbel, 2/156, Ebu Dâvud, 3/177-178, Beyhakî, Sünen, 6/144.

2725 Ahmed b. Hanbel, 6/347.

2726 Ahmed b. Hanbel, 6/347, Buhâri, Sahîh, 4/61.

2727 Ahmed b. Hanbel, 6/347.

2728 İbn Sa’d, 1/274.

2729 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, Taberî, Târîh, 3/143, İbn Kesîr, Sîre, 4/64, Aynî, 8/54, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/251.

2730 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, Ebu Dâvud, 3/184.

2731 Taberî, Tefsîr, 10/206.

2732 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, Ebu Dâvud, 3/184, İbn Kesîr, Sîre, 4/64.

2733 Ebu Dâvud, 3/184, İbn Kesîr, Sîre, 4/64.

2734 İbn Kesîr, Sîre, 4/64, .

2735 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, Ebu Dâvud, 3/184, İbn Kesîr, Sîre, 4/64-65.

2736 Taberî, Tefsîr, 10/206, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/251.

2737 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, Ebu Dâvud, 3/184, İbn Kesîr, Sîre, 4/64.

2738 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, İbn Kesîr, Sîre, 4/65, Aynî, 8/54.

2739 Taberî, Tefsîr, 10/206, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/251, Diyarbekrî, 2/140.

2740 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057, İbn Kesîr, Sîre, 4/65.

2741 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057.

2742 İbn Mâce, 1/488.

2743 Ahmed b. Hanbel, 2/18, Buhârî, Sahîh, 2/76, Ebu Dâvud, 3/184.

2744 Ahmed b. Hanbel, 2/18, Buhârî, Sahîh, 2/76, Tirmizî, Sünen, 5/279-280.

2745 Ahmed b. Hanbel, 2/18, Buhârî, Sahîh, 2/76, Ebu Dâvud, 3/184, Tirmizî, Sünen, 5/280.

2746 Ahmed b. Hanbel, 2/18, Buhârî, Sahîh, 2/76.

2747 Vâkıdî, Megâzî, 3/1057.

2748 Buhârî, Sahîh, 2/76.

2749 Ahmed b. Hanbel, 1/16, Buhârî, Sahîh, 5/206, Tirmizî, Sünen, 5/279.

2750 Buhârî, Sahîh, 2/76, Müslim, 4/1865, 2141, Tirmizî, Sünen, 5/280.

2751 İbn İshak, İbn Hişam, 4/196-197, Vâkıdî, Megâzî, 3/1057-1058, Ahmed b. Hanbel, 1/16, Buhârî, Sahîh, 5/206, Tirmizî, Sünen, 5/279, Taberî, Tefsîr, 10/205.

2752 İbn Mâce, 1/488.

2753 Ahmed b. Hanbel, 2/18.

2754 Müslim, 4/1865.

2755 İbn İshak, İbn Hişam, 4/197, Vâkıdî, Megâzî, 3/1058, Ahmed b. Hanbel, 1/16, Buhârî, Sahîh, 2/76, Tirmizî, Sünen, 5/279, Taberî, Tefsîr, 10/205-206.

2756 İbn İshak, İbn Hişam, 4/197, Vâkıdî, Megâzî, 3/1058, Ahmed b. Hanbel, 1/16, Buhârî, Sahîh, 5/206, Tirmizî, Sünen, 5/279, Taberî, Tefsîr, 10/206.

2757 İbn İshak, İbn Hişam, 4/197, Ahmed b. Hanbel, 1/16, Buhârî, Sahîh, 5/206, Tirmizî, Sünen, 5/279.

2758 Buhârî, Sahîh, 5/207.

2759 Vâkıdî, Megâzî, 3/1058-1059.

2760 İbn İshak, İbn Hişam, 4/197, Ahmed b. Hanbel, 1/16, Buhârî, Sahîh, 5/206, Tirmizî, Sünen, 5/279.

2761 Vâkıdî, Megâzî, 3/1059.

2762 İbn İshak, İbn Hişam, 4/197, Vâkıdî, Megâzî, 3/1059, Ahmed b. Hanbel, 1/16, Buhârî, Sahîh, 5/206,

2763 Vâkıdî, Megâzî, 3/1059.

2764 Taberî, Tefsîr, 10/206, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/254, Diyarbekrî, 2/140.

2765 Aynî, 8/54, Diyarbekrî, 2/140-141.

2766 İbn İshak, İbn Hişam, 4/197, Buhârî, Sahîh, 5/207, Tirmizî, Sünen, 5/279, Taberî, Tefsîr, 10/206, Vâhidî, s. 173-174.

2767 Vâkıdî, Megâzî, 3/1058.

SEKİZİNCİ BÖLÜM
DOKUZUNCU YIL HACCI

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hacca Niyetlenip Vazgeçişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ramazan ayında Tebük’ten döndükten sonra, hac yapmak istedi.

Sonra da:

“Beytullah’ta müşrikler bulunacaklar ve onu çırılçıplak tavaf edecekler! Bu hal ortadan kalkmadıkça, ben haccetmek istemem!” buyurdu.2768

Müşrikler, geceleyin üzerlerine hiçbir örtü almadan Kâbe’yi çırılçıplak tavaf ederler ve böyle yapmayı Kâbe’ye bir tazim ve saygı sayarlar:

“Beytullah’ı anamın beni doğurmuş olduğu hal üzere tavaf ederim. Üzerimde dünyadan zulüm karışan hiçbir şey yok!” derlerdi.2769

Kadınlardan da, böyle yapanlar olurdu.

Elbiseli tavaf etmek isteyenler, Kureyşîlerden emaneten veya kira ile alacakları elbiseden başka elbise ile tavaf etmeyi pek istemezlerdi. Müşriklerden biri, herhangi bir elbise ile tavaf ettiği zaman, onu tavaf ettikten sonra atar, lânetlik adını taktığı o elbiseye artık ne kendisi, ne de başkası hiçbir zaman el sürmezdi.2770

Hz. Ebu Bekir’in Hac Âmiri Olarak Gönderilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hicretin 9. yılı Ramazan ayının kalan günleri ile Şevval ve Zilkâde aylarını geçirdikten sonra, Müslümanlara hac yaptırmak üzere Hz. Ebu Bekir’i hac âmirliğine tayin buyurdu.2771

Hz. Ebu Bekir üçyüz Müslümanla birlikte Medine’den yola çıktı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kurbanlık olmak üzere boyunlarına nişan taktığı ve sağ yanlarına işaretler yaptığı yirmi deveyi de, Nâciye b. Cündübü’l-Eslemî’ye teslim edip, birlikte yolladı.

Hz. Ebu Bekir, kendisi için ayrıca kurbanlık beş deve götürdü.2772

Abdurrahman b. Avf da kendisi için kurbanlık gönderen hacılar arasında idi.2773

Hz. Ebu Bekir, Zülhuleyfe’de ihrama girip, “Lebbeyk!” diyerek telbiyeye başladı.2774

Hz. Ali’nin Berâe Sûresi ile Bazı Hususları Halka Tebliğe Memur Edilişi

Hz. Ebu Bekir hac emîri olarak Mekke’ye gönderildikten sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâma Berâe (Tevbe) sûresi nâzil olmuştu.

“Yâ Rasûlullah! Bu sûreyi halka okumak üzere Ebu Bekir’e göndersene!” denildi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu tebliği2775 benden veya2776 ev halkımdan olan bir adamdan başkası benim yerime eda edemez, yerine getiremez!” buyurdu.2777

Çünkü, Arapların âdet ve geleneğine göre, herhangi bir muahedeyi ancak kabilenin reisi veya onun akrabasından biri akd veya naks edebilirdi.

Hz. Ali de, Peygamberimiz Aleyhisselâma, bu bakımdan Hz. Ebu Bekir’den daha yakın bulunuyordu.2778

Bunun için, Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Ali’yi yanına çağırdı ve ona şöyle buyurdu:

“1. Berâe (Tevbe) sûresinin baş tarafından şu yazılmış olanları götür!

2. Kurban kesme günü, Mina’da toplandıkları zaman halka bağırarak ilan et ki: Hiçbir kâfir Cennete giremeyecektir!

3. Bu yıldan sonra, hiçbir müşrik hac yapmayacaktır.

4. Hiçbir çıplak Beytullah’ı tavaf etmeyecektir.

5. Kimin Resûlullah Aleyhisselâmla anlaşması varsa, onun anlaşması, müddeti bitinceye kadar, muteber olacaktır.”2779

Zeyd b. Üsey’ de:

“Ali b. Ebu Talib’e:

‘Sen Mekke’ye hangi şeyle (direktifle) gönderildin?’ diye sordum.

‘Şu dört şeyi tebliğ etmekle gönderildim:

1. Cennete ancak Müslüman olan kişi girecektir!

2. Çıplak (kişi) Beytullah’ı tavaf etmeyecektir,

3. Bu yıldan sonra, Müslümanlar ve müşrikler biraraya gelmeyeceklerdir.

4. Her kim ki kendisiyle Peygamber Aleyhisselâm arasında ahid vardır, onun ahdi müddetine kadar muteberdir ve müddeti olmayanların müddeti dört aydır’ dedi” demiştir.2780

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Ali’ye:

“Bunları muhakkak ya ben götüreceğim (tebliğ edeceğim), ya da sen götürecek (tebliğ edecek)sin! Olmazsa ben gideceğim.

Fakat, sen git! Hiç şüphesiz, Allah senin diline sebat, kalbine hidayet verir!” buyurduktan sonra, onun göğsünü eliyle sığadı.2781

Hz. Ali, hemen Peygamberimiz Aleyhisselâmın devesine binerek yola çıktı.2782 Ebu Hureyre de Hz. Ali’yle birlikte gitti.2783

Hz. Ali, Hz. Ebu Bekir’e yolda yetişti.2784

Hz. Ebu Bekir, seher vakti Arc’da bulunduğu2785 ve tekbir getirmek için dikildiği sırada arkasından2786 Peygamber Aleyhisselâmın devesi Kasvâ’nın (Dârimî’ye göre Ced’â’nın) böğürtüsünü işitti.2787

Peygamberimiz Aleyhisselâmın geldiğini sandı.2788

“Bu,2789 Kasvâ’dır!2790 (Ced’â’nın böğürtüsüdür!)

Belki de, Resûlullah Aleyhisselâm hacca gelmiştir.

Keşke gelseydi, namazı kendisiyle birlikte kılardık!” dedi.2791

Telaşla gitti.2792 Bir de baktı ki, Kasvâ’nın üzerinde gelen Ali’dir!2793

Hz. Ebu Bekir, Hz. Ali’yi görünce:2794

“Âmir misin?2795 Yoksa memur musun?2796 Ya da elçi misin?2797 Resûlullah Aleyhisselâm, hacca seni mi âmir tayin etti?” diye sordu.

Hz. Ali:

“Hayır!2798 Memurum.2799 Elçiyim.2800

Resûlullah Aleyhisselâm beni haccın durak yerlerinde2801 halka Berâe sûresini okuyayım2802 ve her ahd sahibine ahdinin tamamlanacağını da bildireyim diye gönderdi” dedi2803 ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın mektubunu Hz. Ebu Bekir’e verdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, mektupta yazılı sözleri Hz. Ali’nin halka ilan etmesini emir buyurmuştu.2804

Hz. Ebu Bekir’e de; müşriklere muhalefet edilmesini, Arefe günü Müzdelife’de değil, Arafat’ta vakfe yapılmasını, güneş batmadıkça Arafat’tan dönüşe geçilmemesini, Müzdelife’den ise güneş doğmadan önce dönüşe geçilmesini söylemişti.2805

İkisi birlikte gittiler.2806

Hz. Ebu Bekir, Mekke’ye ifrad haccına niyetlenmiş olarak girdi.2807

Terviye’den önceki günde (Zilhicce’nin yedinci gününde)2808 öğleden sonra2809 halka bir hutbe irad etti.2810 Hutbesinde halka hac amellerini anlattı.

Hz. Ebu Bekir hutbesini bitirince, Hz. Ali kalktı, halka Berâe (Tevbe) sûresini okudu.2811

Rivâyete göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm, Berâe sûresinin başından otuz veya kırk âyet yazdırıp Hz. Ali ile göndermişti.2812

Yüce Allah’ın Peygamberimiz Aleyhisselâma indirdiği Berâe sûresinde şöyle buyurulmuştur:

“Müşriklerin içinden (kendileriyle) muahede yaptıklarınıza karşı, Allah’tan ve Resûlünden bir ültimatomdur bu!

Ey müşrikler! Haydi, yeryüzünde dört ay daha güvenlikle dolaşın!

Bilin ki; siz Allah’ı âciz bırakacak değilsiniz!

Allah, herhalde, kâfirleri dilediği zaman rüsvay edicidir.

Bu, hacc-ı ekber günü, Allah’tan ve Resûlünden insanlara şöyle bir tebliğdir:

Allah ve Resûlü, müşrikleri himaye etmekten artık kesin olarak uzaktır!

Bununla birlikte, ey kâfirler! Küfürden ve muahedelere riayetsizlikten tevbe ederseniz, bu, sizin için hayırlıdır.

Yine, yüz çevirirseniz şunu bilin ki, elbette siz Allah’ı âciz bırakacak değilsiniz!

Sen, o küfredenleri elem verici bir azapla müjdele!

Muahede yaptığınız müşriklerden, size karşı ahidlerine riayette hiçbir eksiklik yapmamış, aleyhinizde düşmanlarınızdan hiçbir kimseye yardım etmemiş olanlar bundan müstesnadır!

O halde, onların müddetleri bitinceye kadar ahidlerini tamamlayın.

Çünkü, Allah haksızlıktan sakınanları sever.

Dokunulması haram olan o aylar çıktığı zaman, artık o müşrikleri nerede bulursanız öldürün!

Onları esir olarak yakalayın, onları hapsedin, onların bütün geçit yollarını tutun!

Eğer onlar tevbe edip müşriklikten dönerler, namaz kılarlar, zekât verirlerse, kendilerini serbest bırakın.

Çünkü, Allah çok yarlıgayıcı, çok esirgeyicidir.

Eğer kendilerine taarruz edilmesi emredilen müşriklerden biri eman dilerse ona eman ver ki, Allah’ın kelâmını dinlesin. Sonra onu emin olduğu yere kadar selametle ulaştır.

Çünkü, onlar gerçeği bilmeyen bir kavimdir.

O müşriklerin Allah yanında, Allah’ın Resûlü yanında nasıl bir ahdi olabilir ki?

Mescid-i Haram’ın yanında muahede yaptıklarınız müstesnadır.

O halde, bunlar size karşı doğrulukla hareket ederlerse, siz de kendilerine öylece doğrulukla muamele edin!

Şüphesiz ki, Allah ahde vefasızlıktan sakınanları sever.

Onların nasıl ahdi olabilir ki, size galebe çalsalar hakkınızda ne bir yemin, ne de bir vecibe tanırlar.

Onlar, sizi ağızlarıyla güya hoşnut ederler, fakat kalbleri dayatır.

Onların çoğu fâsık kimselerdir.

Onlar, Allah’ın âyetleri karşılığında az bir bahâyı satın aldılar da, onun yolundan halkı zorla men ettiler!

Gerçekten de, onların yapmakta oldukları şeyler ne kötüdür!

Onlar, bir mü’min hakkında ne bir yemin, ne de bir vecibe tanırlar!

Onlar, taşkınların ta kendisidirler.

Bununla birlikte, onlar tevbe edip müşriklikten dönerler, namaz kılarlar, zekât verirlerse, artık onlar dinde kardeşlerinizdir.

Biz, âyetleri, öğrenecek bir kavim için açıklarız.

Eğer ahidlerinden sonra yine andlarını bozarlar ve dininize saldırırlarsa, küfrün önderlerini de hemen öldürün!

Çünkü, onlar aslında andları olmayan adamlardır.

Bu sûretle umabilirsiniz ki vazgeçerler.

Ey mü’minler, andlarını bozan, Peygamberi sürüp çıkarmayı kuran ve bununla birlikte sizinle muharebeye ilk defa kendileri başlayan bir kavim ile çarpışmaz mısınız?

Onlardan korkacak mısınız?

Eğer gerçekten inanmış kimseler iseniz, kendisinden korkmanıza lâyık olan bir Allah vardır.

Onlarla savaşın ki, Allah sizin ellerinizle onları azaplandırsın, rüsvây etsin. Onlara karşı size yardım etsin. Mü’minler zümresinin göğüslerini ferahlandırsın, kalblerindeki öfkeyi gidersin.

Allah kimi dilerse ona tevbe nasip eder.

Allah hakkıyla bilendir ve her yaptığını yerli yerince yapandır.

Yoksa siz kendi halinize bırakılıvereceğinizi, içinizden cihad edenleri, Allah’tan, Allah’ın Resûlünden ve mü’minlerden başkasını sır dostu edinmeyenleri Allah’ın bilmediğini, Allah yolundaki fedakârlıklarınızın mükâfatsız kalacağını mı sandınız?

Allah, ne yaparsanız hepsinden haberdardır.

Allah’a eş koşanların kendi küfürlerine kendileri şahit olup dururken Allah’ın mescidlerini onarmaya yeterlikleri yoktur.

Onların hayır namına bütün yaptıkları boşa gitmiştir.

Onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

Allah’ın mescidlerini, ancak Allah’a ve ahiret gününe iman eden, namazı dosdoğru kılan, zekâtı veren ve Allah’tan başkasından korkmayan kimseler onarır.

İşte, doğru yola ermişlerden olmaları umulanlar bunlardır.

Siz hacı sakalığını, Mescid-i Haram’ın onarımını, Allah’a ve ahiret gününe inanan, Allah yolunda cihad eden kimselerin amelleri gibi mi tuttunuz?

Bunlar, Allah yanında bir olamazlar.

Allah zâlimler gürûhuna hidayet vermez.

İman eden, hicret eden, Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla savaşan kimselerin Allah yanında dereceleri daha büyüktür.

İşte, onlar kurtuluşa erenlerin ta kendisidirler.

Rableri, kendinden bir rahmet, bir rıza ile, onlara içlerinde tükenmez ve temelli bir nimet bulunan Cennetleri müjdeler!

Onlar orada ebedî ve temelli olarak kalıcıdırlar.

Çünkü, büyük ecir ve mükâfat Allah’ın yanındadır.

Ey iman edenler! Babalarınızı, kardeşlerinizi -eğer küfrü sevip iman üzerine tercih ediyorlarsa- veliler edinmeyin!

İçinizden kim onların velilikleri altına girerse, işte onlar zâlimlerin ta kendisidirler.

De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, kesada uğramasından korktuğunuz bir ticaret ve hoşunuza giden meskenler size Allah’tan, O’nun Peygamberinden ve O’nun yolundaki bir cihaddan daha sevgili ise, artık Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun!

Allah fâsıklar gürûhunu hidayete erdirmez.

Andolsun ki; Allah birçok savaş yerlerinde ve Huneyn gününde size yardım etmiştir.

O Huneyn gününde ki, sayıca çokluğunuz o zaman kibirlenme, kendinizi beğenme, kendinize güvenme duygusu vermişti de, bu, size gelecek kazadan bir şeyi gidermeye yaramamıştı.

Yeryüzü o genişliğine rağmen başınıza dar gelmişti.

Nihayet, bozularak gerisin geri dönüp gitmiştiniz.

Sonra, Allah Resûlü ile mü’minlerin üzerine sekînetini indirdi, görmediğiniz melek ordularını indirdi ve kâfirleri azaplandırdı.

Bu, o kâfirlerin cezası idi.

Sonra, Allah bunun ardından kimi dilerse onun tevbesini kabul eder. Allah çok yarlıgayıcıdır. Çok esirgeyicidir.

Ey mü’minler! Müşrikler ancak bir necis ve murdardır.

O halde, bu yıllarından sonra, onları Mescid-i Haram’a yaklaştırmayın.

Eğer yoksulluktan korkarsanız, Allah dilerse sizi yakında fazlından zenginleştirir. Çünkü, Allah herşeyi bilen ve her yaptığını yerli yerince yapandır.”2813

Mina’ya Gidiş ve Arafat’a Çıkış

Terviye (Zilhicce’nin sekizinci) günü gelip güneş gökte batıya doğru ağınca Hz. Ebu Bekir Kâbe’yi yedi defa tavaf etti. Sonra, Benî Şeybe kapısında hayvanına binip Mina’ya gitti.

Öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabah namazlarını orada kıldı.

Güneş Sebir dağının üzerinden doğunca, hayvanına bindi. Nemire’ye varıp ulaştığı zaman, orada bir kıl çadıra indi.

Güneş batıya doğru eğilince, hayvanının üzerinde Batn-ı Urene’de halka bir hutbe irad etti. Hayvanını ıhdırdı, öğle ile ikindi namazını bir ezan, iki kametle kıldırdı.

Sonra, hayvanına bindi, Arafat’ta vakfe yaptı. Öğleden önce bir hutbe irad etti.2814

Hutbesinde Müslümanlara hac amellerini anlattı.2815

Hz. Ali’ye dönüp:

“Kalk yâ Ali! Resûlullah Aleyhisselâmın elçiliğini yerine getir!” dedi.

Hz. Ali kalkıp Berâe sûresinin başından kırk âyet kadar okudu.2816

Hz. Ebu Bekir oruçlu orucunu açtığı vakitte Arafat’tan dönüşe geçti, Müzdelife’ye erişti.

Tanyeri ağarmaya başlayınca, sabah namazını erkence kıldırdıktan ve Müzdelife vakfesini yaptıktan sonra:

“Ey insanlar! Erkence davranınız! Ey insanlar! İnsanca davranınız!” diyerek Müslümanları oradan kaldırıp Mina’ya yollandırdı.

Muhassir vadisine erişinceye kadar durmadan gittiler.

Hayvan üzerinde Akabe Cemresine gelerek birer birer yedi taş attıktan ve kurban kesme yerine dönüp kurbanını kestikten sonra da, hayvan üzerinde bir hutbe irad etti.2817 Hutbesinde; Arafat’tan topluca nasıl akıp gelineceğini, kurban hükümlerini ve sair hac amellerini anlattı.

Hz. Ebu Bekir hutbesini bitirince, Hz. Ali kalktı.2818

“Ey insanlar! Ben sizlere Resûlullah Aleyhisselâmın elçisiyim!” dedi.

Müşrikler:

“Ne hakkında?” diye sordular.2819

Hz. Ali, Berâe (Tevbe) sûresini okudu.2820

Peygamberimiz Aleyhisselâmın emri gereğince, halka tebliğ ve ilan edeceği şeyler hakkında:2821

“Ben sizlere dört şeyi bildirmeye memurum:2822

1. Hiçbir kâfir Cennete giremeyecektir,

2. Bu yıldan sonra hiçbir müşrik hac yapmayacaktır,

3. Hiçbir çıplak Beytullah’ı tavaf etmeyecektir,

4. Kimin Resûlullah Aleyhisselâmla anlaşması varsa, onun anlaşması, müddeti bitinceye kadar muteber olacaktır.2823

Bunlar dışında kalan her müşrike, emniyet ve selamet yerlerine, yurtlarına dönebilmeleri için kendilerine tebligat yapıldığı günden itibaren dört ay mühlet verilmiştir.

Bundan sonra, hiçbir müşrik için ne ahid, ne de himaye vardır.2824

Allah ve Allah’ın Resûlü, müşrikleri himayeden uzaktır!” dedi.2825

Müşrikler:

“Biz, senin ahdinden de, senin amcanın oğlundan da uzağızdır!2826 Amcanın oğluna tebliğ et ki, biz ahdimizi arka tarafımıza atmışızdır. Bizimle onun arasında,2827 mızraklarla savaşmaktan, kılıçlarla çarpışmaktan başka ahid yoktur!” dediler.2828

Dönüp giderlerken de, birbirlerine:

“Yahu, siz ne yapıyorsunuz?! Kureyşîler bile Müslüman olmadılar mı?!” diyerek kendilerini kınadılar ve nihayet Müslüman oldular.2829

Hz. Ali, teşrik günlerinde kalkıp:

“Allah ve Resûlünün himayesi her müşrikten uzaktır!

Ey müşrikler! Bundan böyle, yeryüzünde dört ay daha gezip tozunuz!

Bu yıldan sonra hiçbir müşrik hac yapmayacaktır!

Hiçbir çıplak Beytullah’ı tavaf etmeyecektir!

Cennete ancak mü’min olan girecektir!

Bu yıllarından sonra müşrikler ve Müslümanlar biraraya gelmeyecekler!” diyerek sesleniyor, yorulduğu zaman da Hz. Ebu Bekir kalkıp bunları tebliğ ve ilan ediyordu.2830

Ebu Hureyre de, bunları Hz. Ali ile birlikte olanca kuvvetiyle bağırarak ilan etmekteydi.2831

Hz. Ebu Bekir, Medine’ye dönünce, tebliğ vazifesinin Hz. Ali’ye veriliş sebebini Peygamberimiz Aleyhisselâmdan öğrenmek istedi ve:

“Yâ Rasûlallah! Yoksa benim hakkımda bir şey mi hâdis ve nâzil oldu?” diye sordu.2832

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır!2833 Senin hakkında hayırdan başka bir şey hâdis olmamıştır!

Fakat, bunu kendimden veya ev halkımdan başkasının tebliğ ve ilan edemeyeceği bana emrolundu.2834

Onu benden veya ev halkımdan olan bir kimseden başkası tebliğ ve edâ edemezdi!” buyurdu.2835

_______________

2768 Taberî, Tefsîr, 10/62, İbn Kesîr, Tefsîr, 2/332.

2769 İbn Seyyid, 2/231, Halebî, 3/233, Zürkânî, 4/90.

2770 Halebî, 3/233.

2771 İbn İshak, İbn Hişam, 4/188, Taberî, Târîh, 3/154, İbn Kesîr, Sîre, 4/68, İbn Kayyım, 3/30, Kastallânî, Mevâhib, 1/228, Diyarbekrî, 2/111.

2772 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, İbn Sa’d, 3/168, Taberî, Târîh, 3/154, İbn Seyyid, 2/231, İbn Kayyım, 3/30.

2773 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, Taberî, Târîh, 3/154.

2774 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077.

2775 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Belâzurî, Ensâb, 1/383.

2776 Belâzurî, Ensâb, 1/383.

2777 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Belâzurî, Ensâb, 1/383.

2778 Hâzin, 2/204.

2779 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Taberî, Tefsîr, 10/65.

2780 Ahmed b. Hanbel, 1/79, Tirmizî, Sünen, 3/222.

2781 İbn Kesîr, Tefsîr, 2/333.

2782 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Taberî, Tefsîr, 10/65.

2783 Nesâî, 5/234, Taberî, Tefsîr, 10/65.

2784 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Taberî, Tefsîr, 10/65.

2785 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, Dârimî, 1/393.

2786 Dârimî, 1/393.

2787 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, Dârimî, 1/393, .

2788 Tirmizî, Sünen, 5/275.

2789 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, Dârimî, 1/393.

2790 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077.

2791 Dârimî, 1/393, Kastallânî, Mevâhib, 1/229, Zürkânî, 4/93.

2792 Tirmizî, Sünen, 5/275.

2793 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, Dârimî, 1/393, Tirmizî, Sünen, 5/275.

2794 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, İbn Kayyım, 3/30.

2795 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Dârimî, 1/393, Taberî, Tefsîr, 10/65, Zemahşerî, 2/712, İbn Kesîr, Sîre, 4/69, İbn Kayyım, 3/30.

2796 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Taberî, Tefsîr, 10/65, Zemahşerî, 2/172, İbn Kesîr, Sîre, 4/69, İbn Kayyım, 3/30.

2797 Dârimî, 1/393, Kastallânî, Mevâhib, 1/229, Diyarbekrî, 2/141.

2798 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, İbn Sa’d, 2/168, Dârimî, 1/393.

2799 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Zemahşerî, 2/172, İbn Kesîr, Sîre, 4/69.

2800 Dârimî, 1/393, Kastallânî, Mevâhib, 1/229, Diyarbekrî, 2/141.

2801 Dârimî, 1/393.

2802 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, İbn Sa’d, 2/168, Dârimî, 1/393.

2803 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, İbn Sa’d, 2/168.

2804 Tirmizî, Sünen, 5/275.

2805 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077.

2806 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Tirmizî, Sünen, 5/275.

2807 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077.

2808 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, Dârimî, 1/393.

2809 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077.

2810 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077, Dârimî, 1/393.

2811 Dârimî, 1/393, Kastallânî, Mevâhib, 1/229.

2812 Taberî, Târîh, 3/154, Zemahşerî, 2/172, Nesefî, 2/115.

2813 Berâe (Tevbe) sûresi: 1-28.

2814 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077.

2815 Kastallânî, Mevâhib, 1/229.

2816 İbn Kesîr, Tefsîr, 2/334.

2817 Vâkıdî, Megâzî, 3/1077-1078 .

2818 Dârimî, 1/393, Kastallânî, Mevâhib, 1/229.

2819 Zemahşerî, 2/172, Nesefî, 2/115.

2820 Vâkıdî, Megâzî, 3/1078, İbn Sa’d, 2/168, Dârimî, 1/393, Kastallânî, Mevâhib, 1/229.

2821 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190, Taberî, Tefsîr, 10/65.

2822 Zemahşerî, 2/172, Nesefî, 2/115.

2823 İbn İshak, İbn Hişam, 4/190-191, Taberî, Tefsîr, 10/65, İbn Kayyım, 3/30.

2824 İbn İshak, İbn Hişam, 4/191.

2825 Ahmed b. Hanbel, 2/299, Belâzurî, Ensâb, 1/383, Nesâî, 5/234, Taberî, Tefsîr, 10/64.

2826 Taberî, Târîh, 3/154.

2827 Zemahşerî, 2/173, Nesefî, 2/115.

2828 Taberî, Târîh, 3/154, İbn Esîr, Kâmil, 2/291.

2829 Taberî, Târîh, 3/154, İbn Esîr, Kâmil, 2/291.

2830 Tirmizî, Sünen, 5/275-276.

2831 Ahmed b. Hanbel, 2/999, Buhârî, Sahîh, 5/202, Belâzurî, Ensâb, 1/383, Nesâî, 5/234, Taberî, Tefsîr, 10/63, İbn Kesir, Sîre, 4/71, Tefsîr, 2/332.

2832 Ahmed b. Hanbel, 1/3, Belâzurî, Ensâb, 1/383, Yâkûbî, Târîh, 2/76, Taberî, Târîh, 3/154.

2833 Belâzurî, Ensâb, 1/383, Yâkubî, 2/76, Taberî, Târîh, 3/154.

2834 Ahmed b. Hanbel, 1/3.

2835 Belâzurî, Ensâb, 1/383, Taberî, Târîh, 3/154.

DOKUZUNCU BÖLÜM
MEDİNE’YE GELENLER VE MEDİNE’DEN GÖNDERİLEN ELÇİLER

Benî Tayyi’ Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Benî Tayyi’lerin Kimlikleri, Yurtları ve Medine’ye Geliş Tarihleri

Benî Tayyi’ler; Kahtan’ın soyundan gelme Kehlan kabilelerindendirler.2836

Benî Tayyi’lerin ata soyları şöyle sıralanır: Benî Tayyi’ (Cülhüme) b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’, b. Yeşcüb, b. Ya’rüb, b. Kahtan.2837

Tayyi’ (Cülhüme) b. Üded’in üç oğlu vardı:

1. Futra,

2. Gavs,

3. Hâris.2838

Tayyi’ kabileleri, Tayyi’in Futra ve Gavs adındaki oğullarının soyundan türemiştir.

Futra=Tayyi’in soyundan gelen kabileler:

1. Cedîle,

2. Benî Hârice b. Sa’d, b. Futra, b. Tayyi’;

Cedîle’den gelen kabileler:

1. Sa’lebe b. Ruman, b. Cündüb, b. Hârice, b. Sa’d,

2. Sa’lebe b. Zühl, b. Ruman,

3. Sa’lebe b. Ced’â, b. Zühl, b. Ruman,

4. Benî Ahmed b. Hâris, b. Sümâme, b. Malik, b. Ced’â, b. Zühl, b. Ruman, b. Cündüb, b. Hârice kabileleridir.

Gavs b. Tayyi’in soyundan gelen kabileler:

1. Benî Sual b. Amr, b. Gavs,

2. Benî Cerm Sa’lebe b. Amr, b. Gavs,

3. Benî Nebhan b. Amr, b. Gavs,

4. Benî Heniyy b. Amr, b. Gavs kabileleridir.

Sual b. Amr b. Gavs’ın soyundan gelen kabileler:

1. Benî Buhter b. Atüd, b. Uneyn, b. Selâman, b. Sual,

2. Ma’n b. Atüd, b. Uneyn, b. Selâman, b. Sual,

3. Benî Sinbis b. Muaviye, b. Sual,

4. Benî Ahzem b. Rebia, b. Cervel, b. Sual,

5. Necd b. Ebi Ahrem, b. Rebia, b. Cervel, b. Sual kabileleridir.

Nebhan ve Sa’dlardan gelen kabileler:

1. Sa’d b. Nebhan,

2. Nâbil b. Nebhan kabileleridir.2839

Tayyi’lerin yurtları Yemen’de idi.

Tayyi’ler Ezdîlerin ardından Hicaz’a gelip Sümeyr ve Feyd’e konmuşlar, Ecâ’ ve Selmâ dağlarını ele geçirmişlerdi.

Hicaz’da, Şam’da, Irak’ta ovaları, dağları dolduran cemaatler haline gelmişlerdi.2840

Sümeyr bir dağ,2841 Feyd de Mekke yolunda bir yerdir. Ecâ’ ve Selmâ dağlarına yakındır.

Feyd’le Vâdi’l-kurâ arası altı geceliktir.2842

Benî Tayyi’ temsilcilerinin Medine’ye gelişi Hicretin 9. yılında idi.2843

Benî Tayyi’ temsilcileri onbeş kişi idiler:2844

1. Zeydü’l Hayl,2845

2. Vüzer b. Câbir, b. Südus, b. Asmâu’n-Nebhânî,

3. Kabîsa b. Esved, b. Âmir, b. Cerm,

4. Benî Ma’nlardan Malik b. Abdullah, b. Hayberî,2846

5. Kuayn b. Huleyf (Halid b. Cedîle),2847

6. Benî Devlanlardan bir adam,2848

7. Kays b. Kesefetü’t-Tarîfî,

8. Kays b. Huleyfü’t-Tarîfî temsilciler arasında bulunuyordu.2849

Temsilcilerin reisi ve seyyidi, Benî Nebhanlardan Zeydü’l-Hayl b. Mühelhel idi.2850

Temsilciler Medine’ye geldikleri zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm Mescidde idi.

Temsilciler, Mescidin önünde ve yanında hayvanlarının dizlerini bağladıktan sonra, Mescide girdiler.

Peygamberimiz Aleyhiselamın yanına vardılar.2851

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara bakıp:

“Ben, size hiçbir yararı bulunmayan Uzzâ’dan, ondan ve Allah’tan başka tapmakta olduğunuz siyah deveden daha hayırlı olanı tavsiye ederim!” buyurdu.2852

Zeydü’l-Hayl:

“Yâ Rasûlallah! Ben sana dokuz konaklık yerden hayvanımı yorarak geldim. Gecelerimi uykusuz, gündüzlerimi susuz geçirdim” dedi.2853

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Seni yamaçlardan ve düzlerden buraya kadar getiren, kalbini imana yaklaştıran Allah’a hamdolsun!” buyurdu ve Zeyd’in elini avucunun içine alıp:

“Sen kimsin, ismin nedir?” diye sordu.

Zeyd:

“Ben, Zeydü’l-Hayl’ım! Şehadet ederim ki, Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur! Sen de O’nun kulu ve resûlüsün!” dedi.2854

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen Zeydü’l-Hayl değil, Zeydü’l-Hayr’sın!” buyurdu.

Zeyd’in Zeydü’l-Hayl diye anılması, atlardan çok iyi anladığı ve onlarla çok uğraştığı içindi.2855

Peygamberimiz Aleyhisselâm Benî Tayyi’ temsilcilerine İslâmiyeti anlatıp Müslüman olmalarını teklif edince, onlar hemen Müslüman oldular.2856

Allah onlardan razı olsun!

Zeyd’in Üstün Kişiliği ve Kendisine Yerler Verilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Arap adamlarından bana fazileti anılanlardan hiçbiri yoktur ki, yanıma gelince onu hakkında söylenilen faziletin dûnunda görmüş olmayayım!

Ancak, Zeyd bundan müstesnadır: Ondaki her fazilet bana eriştirilmiş değildir!” buyurdu ve kendisine Zeydü’l-Hayr adını taktı.2857

Bu görüşünü kendisine de açıkladı.2858

Zeydü’l-Hayr’ın künyesi Ebu Müknif idi.2859

Kendisi şair, hatib, babayiğit,2860 güzel yüzlü ve güzel ahlâklı idi.

İri ve uzun bir ata bindiği zaman, merkebe binmiş gibi, ayakları yerde sürünürdü.2861

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona Feyd ile birlikte iki arazi de verdi ve bu hususta onun için bir ferman yazısı da yazdırdı.2862

Peygamberimiz Aleyhisselâm Vüzer (veya Vezr) b. Südus’tan başka temsilcilerden her birisi için de, kavimlerine yazılar yazdırdı.

Vüzer b. Südus, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendilerini Araplara boyun eğdirmek istediğini sanarak kızdı ve:

“Vallahi ben hiçbir zaman boynumu bir Araba eğmem!” diyerek Şam’a çekti gitti. Hıristiyanlığa girdi ve başını kazıttı.2863

Temsilcilerin her birine bahşiş olarak beşer ukiyye, Zeyd’e ise oniki buçuk ukiyye gümüş verildi.2864

Zeydü’l-Hayr’ın Yolda Hastalanıp Vefat Edişi

Zeydü’l-Hayr kavminin yanına dönmek üzere Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrılıp giderken, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Zeyd muhakkak Medine hummâsına tutulur, kurtulmaz. Kurtulmasa da, kınanmaz!” buyurdu.

Zeydü’l-Hayr, Necd ülkesindeki sulardan bir suyun başına ulaştığı,2865 Ferde (Karde) diye anılan yerde bulunduğu sırada2866 hummâya tutuldu ve orada vefat etti.2867

Yüce Allah ondan razı olsun!

Zeyd vefat edince, Kabîsa b. Esved onun üzerine bir yıl ağıt ağlattıktan sonra, ona ait hayvan ve eşyaları onun evine gönderdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Feyd ve iki arazi hakkındaki ferman yazısı da eşya içinde bulunuyordu.2868

Zeyd’in karısı, Zeyd’in hayvanının üzerinde bulunmadığını görünce,2869 bilgisizliği, aklının ve dininin kıtlığı sebebiyle,2870 Zeyd’in eşyasını, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Zeyd’e verdiği arazinin ferman yazısı da içinde bulunduğu halde, hemen ateşe verip yaktı.2871

Sa’d-ı Hüzeym Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Sa’d-ı Hüzeymlerin Soyları ve Yurtları

Sa’d-ı Hüzeymlerin soyları şöyle sıralanır: Sa’d-ı Hüzeym b. Zeyd, b. Leys, b. Sûd, b. Eslüm, b. Elhâfî, b. Kudâa.2872

Kudâa’dan şu kabileler türemiştir:

1. Benî Mehre b. Haydan, b. Amr, b. Elhâfî, b. Kudâa,

2. Benî Behrâ b. Amr, b. Elhâfî, b. Kudâa,

3. Benî Beliyy, b. Amr, b. Elhâfî, b. Kudâa,

4. Benî Cüheyne, b. Zeyd, b. Leys, b. Sûd, b. Eslüm, b. Elhâfî, b. Kudâa,

5. Benî Selâman,

6. Hâris,

7. Dınne,

8. Uzre,

9. Benî Sa’d-ı Hüzeym b. Zeyd, b. Leys, b. Sûd, b. Eslüm, b. Elhâfî, b. Kudâa,

10. Benî Selîh Amr b. Hulvan, b. İmran, b. Elhâfî, b. Kudâa,

11. Tenuh Benî Teymullah b. Esed, b. Vebere, b. Tağlib, b. Hulvan, b. İmran, b. Elhâfî, b. Kudâa,

12. Benî Huşeyn b. Nemir, b. Vebere, b. Tağlib, b. Hulvan, b. İmran, b. Elhâfî, b. Kudâa.2873

Bunların her birinden de birçok kabileler türemiştir.2874

Sa’d-ı Hüzeym’in:

1. Uzre

2. Dınne,

3. Hâris,

4. Selâman,

5. Muaviye,

6. Vâil,

7. Sa’b adlarında yedi oğlu vardı.2875

Sa’d-ı Hüzeymler Yemen halkındandı.2876

Sa’d-ı Hüzeym Temsilcilerinin Müslüman Oluşu

Yemen halkından Sa’d-ı Hüzeym temsilcileri Hicretin 9. yılında,2877 Peygamberimiz Aleyhisselâmın ashabıyla oturduğu sırada, Medine’ye geldiler.

“Yâ Rasûlallah! Bizi İmriü’l-Kays’ın iki beyti diriltti!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Nedir onlar?” diye sordu.

Temsilciler:

“Seninle buluşmak üzere geliyorduk. Şöyle şöyle olan yerde bulunduğumuz sırada, su bizi yanılttı. Onu bulmaya güç yetiremedik.

Gide gide, mugaylan ve dikenli ağaçlı bir yere vardık.

İçimizden her bir adam, susuzluktan ölmek üzere bir ağacın gölgesine gitti.

Ölmek üzere olduğumuz bir sırada bir süvari çıkageldi.

Süvari bazımızı görünce iki beyit okudu ki, okuduğu beyitlerde suyun Dâric yanında bulunduğu bildiriliyordu.

“Bu şiiri kim söylemiş?” diye sordu.

Bazımız:

“İmriü’l-Kays!” dedi.

Süvari:

“İşte, vallahi Dâric önünüzdedir!” dedi.

Hemen dönüp onun yanına vardık. Onunla aramızdaki yakınlık elli zira kadardı.

İmriü’l-Kays’ın tarif ettiği gibi, su yosunu o suyun üzerini gölgelemekte idi” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Dünyada ünlü, önemli olan bu kişi, ahirette ünsüz ve önemsizdir!” buyurdu.2878

Sa’d-ı Hüzeym temsilcilerinin Medine’ye gelişi Hicretin 9. yılının sonuna doğru idi.2879

Sa’d-ı Hüzeymlerden Ebu Numan’ın rivayetine göre, babası demiştir ki:

“Kavmimden birkaç kişinin başında Resûlullah Aleyhisselâmın yanına vardım.2880

Resûlullah Aleyhisselâm, ülkelere ve Araplara galebe çalmış, halktan bir kısmı isteyerek, bir kısmı da kılıç korkusuyla İslâmiyete girmiş bulunuyordu.2881

Medine’nin bir köşesine indiktan sonra, Mescide doğru gittik. Mescidin kapısına vardık.

Resûlullah Aleyhisselâmı Mescidde cenaze namazı kıldırdığı sırada bulduk.2882

Resûlullahın arkasında2883 bir köşede ayakta dikildik.

Resûlullah Aleyhisselâmla görüşüp kendisine bey’at edinceye kadar halk ile birlikte namaza durmadık.2884

Resûlullah Aleyhisselâm, namazı kıldırıp dönünce,2885 bize baktı.2886

‘Siz kimsiniz?” diye sordu.

‘Benî Sad-ı Hüzeymlerdeniz!’ dedik.2887

Resûlullah:

‘Siz Müslüman mısınız?’ diye sordu.

‘Evet!’ dedik.

Resûlullah:

‘Kardeşinizin üzerine namaz kılmadınız mı?’ diye sordu.

‘Yâ Rasûlallah! Biz, sana bey’at edinceye kadar bunun bize câiz olmayacağını sanıyorduk’ dedik.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Siz, nerede Müslüman olursanız olun, Müslümansınız!” buyurdu.

‘Müslüman olduk!’ dedik.2888

Müslüman olup İslâmiyet üzerine bey’at ettik, sonra konak yerimize döndük.2889 Resûlullah Aleyhisselâm konuklanmamız ve ağırlanmamız için emir verdi.2890

Yaşı en küçük olanımızı gerimizde bırakmıştık.

Resûlullah Aleyhisselâm bizi arattı, yanına götürüldük.

Adamımız ilerleyip Resûlullah Aleyhisselâma İslâmiyet üzerine bey’at etti.

‘Yâ Rasûlallah! Bu, bizim en küçüğümüz ve hizmet edenimizdir!’ dedik.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Cemaatin en küçüğü, onların hizmet edicisidir!

Allah ona bereketini ihsan etsin!” buyurdu.

Vallahi, Resûlullah Aleyhisselâmın ona duası yüzünden, o, en hayırlımız ve Kur’ân’ı en iyi okuyanımız oldu.

Sonra, Resûlullah Aleyhisselâm onu üzerimize vali yaptı.

Bize imamlık ederdi.2891

Medine’de üç gün oturduktan sonra, vedalaşmak üzere Resûlullah Aleyhisselâmın yanına vardık.2892

Döneceğimiz sırada, Resûlullah Aleyhisselâm Bilal’e emretti.2893

O da içimizden her birine2894 bahşiş olarak ukiyyelerle gümüş verdi.

Kavmimizin yanına döndük.

Allah onlara da İslâmiyeti nasip etti.”2895

Benî Âmir b. Sa’saalardan Bazılarının Medine’ye Gelişi

Benî Âmir b. Sa’saaların Kimlikleri

Adnan’ın soyundan gelen2896 Benî Âmir b. Sa’saaların ata soyları şöyle sıralanır: Âmir b. Sa’saa, b. Muaviye, b. Bekr, b. Hevâzin, b. Mansur, b. İkrime, b. Hasafa, b. Kays, b. Aylan, b. Mudar.

Âmir b. Sa’saa’nın:

1. Rebia,

2. Hilal,

3. Nümeyr,

4. Süvâet isimlerinde dört oğlu vardı.2897

Peygamberimiz Aleyhisselâmın amcası Hâris b. Abdulmuttalib’in annesi Safiyye Hatun, Benî Âmir b. Sa’saalardandı.2898

Benî Âmir b. Sa’saalardan Medine’ye Kimlerin, Ne Zaman ve Niçin Geldikleri

Benî Âmirlerden temsilci olarak Medine’ye ilk gelenler arasında bulunan Âmir b. Tufeyl, Erbed b. Kays (Mıkyes) ve Cebbar b. Selmâ; bu üçü, Benî Âmirlerin reisleri ve şeytanları idiler.

Benî Âmir halkı Âmir b. Tufeyl’e:

“Ey Âmir! Herkes Müslüman olmuştur. Sen de Müslüman ol!” dedikleri zaman:

“Vallahi Araplar bana tâbi oluncaya kadar uğraşıp durmaya azimliyimdir! Ben mi Kureyşîlerin şu gencine tâbi olacağım?!” dedikten sonra, Erbed’e:

“Şu adamın yanına vardığımızda ben karşısına geçer, onu lafa tutarım! Ben böyle yaptığım zaman sen onu arkasından kılıçla vurup öldür!2899

Muhammed öldürüldüğü zaman, halk savaşmak istemezler, diyetten fazlasına rıza göstermezler. Biz de onlara diyeti öderiz!” dedi.2900

Benî Âmir temsilcileri Hicretin 10. yılında Medine’ye geldiler.2901

Ebu Mutarrif Abdullah b. Şıhhîr der ki:

“Peygamber Aleyhisselâma gelen Benî Âmir heyeti içinde varıp kendisine selam verdik.2902

‘Yâ Rasûlallah!2903 Sen bizim velîmizsin.2904 Sen bizim seyyidimizsin.2905 Sen bizim babamızsın.2906 Sen bizim üzerimize en uzananımızsın!2907 Sen bizim fazilette en üstünümüzsün! Sen bizim için içi et-yağ dolu çanaksın! Sen şusun, sen busun!’ dedik.2908

Resûlullah:

‘Yeter! Yeter!2909 Siz, söylemeniz gerekeni, lâyık olanı söyleyin. Bana ‘Resûl ve Peygamber’ diye hitab edin de, şeytan sizi kolayca aldatmasın!2910

Seyyid, Allah’tır! Seyyid, Allah’tır! Seyyid, Allah’tır!’ buyurdu.2911

Âmir’le Erbed’in Peygamberimiz Aleyhisselâma Suikasta Yeltenmeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm oturduğu sırada, Âmir b. Tufeyl ile Erbed varıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın önüne oturdular.2912

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Âmir’in oturması için bir döşek, minder getirtti.2913

“Ey Âmir! Müslüman ol!” buyurdu.2914

Âmir b. Tufeyl:

“Yâ Muhammed! Müslüman olursam bana ne olacak?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Müslümanların yararlandıkları şeylerden sen de yararlanacaksın. Onların mükellef bulundukları şeylerle sen de mükellef olacaksın” buyurdu.2915

Âmir b. Tufeyl:

“Müslüman olursam, senden sonra bu işe beni memur edecek misin?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu, ne senin için, ne de kavmin için mümkün değildir.2916

Fakat, ben seni süvari kumandanı yapayım.2917 Çünkü, sen süvari adamsın!” buyurdu.2918

Âmir:

“Ben zaten bugün Necd süvarilerinin başında bulunuyorum.2919

Ben sana üç şeyi teklif ediyor, seni şu üç şeyi seçmekte serbest bırakıyorum:

Ya çöller halkı senin olur, şehir ve köyler halkı benim olur.

Ya ben sana halife olurum.

Ya da Gatafan halkından bin al atlı, bin de al kısraklı süvarilerle gelir, seninle savaşırım.2920

Vallahi, süvarileri, piyadeleri senin üzerine yığarım!” dedi.2921

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah seni bunu yapmaktan men eder!” buyurdu.2922

Âmir, Erbed’le birlikte dönüp gidince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şunlara karşı bana yet!2923

Âmir b. Tufeyl’i istediğin şeyle -ki, o benim de istediğimdir- uğraştır (başımdan def’ et)!2924

Allah’ım! Benî Âmir’in kavmine doğru yolu göster!” diyerek dua etti.2925

Âmir b. Tufeyl, Erbed’e:

“Yazıklar olsun sana ey Erbed! Sana emretmiş olduğum şey nerede kaldı?

Vallahi, yeryüzünde kendim hakkında en çok korkup çekindiğim bir adam varsa, o da sendin!

Vallahi, bugünden sonra hiçbir zaman senden korkar değilim!” dedi.

Erbed:

“Hakkımda hüküm vermekte acele etme!2926

Vallahi, onun hakkında bana emretmiş olduğun şeyi yerine getirmeye kaç defa davrandımsa, her defasında ya onunla benim arama sen girdin! Arada senden başkasını göremedim! Kılıçla sana mı vuraydım?!2927 Yahut, onunla benim arama demir bir sur gerildiğini gördüm!2928 Yahut, kılıcımın kınına el attığımda sanki elim kuruyup kaldı, elimi kımıldatamadım!2929

Ya da, kılıcımı sıyırmak istediğim zaman, puğur bir devenin önümde ağzını açıp bana doğru yöneldiğini gördüm! Vallahi, ona kılıcımı sıyıramadım, başımı yutar diye korktum!” dedi.2930

Useyd b. Hudayr’ın Âmir’le Erbed’i Kovması

Useyd b. Hudayr, Âmir b. Tufeyl ile Erbed’in başlarına dürterek:

“Hemen buradan çıkın gidin maymunun dölleri!” diyerek onları Medine’den kovdu.

Âmir b. Tufeyl, ona:

“Sen kimsin?” diye sordu.

Useyd b. Hudayr:

“Useyd b. Hudayr’ım!” dedi.

Âmir b. Tufeyl:

“Hudayr b. Simâk’ın oğlusun hâ?!” dedi.

Useyd b. Hudayr:

“Evet!” dedi.

Âmir b. Tufeyl:

“Baban senden daha hayırlı ve iyi idi!” dedi.

Useyd b. Hudayr:

“Hayır! Ben senden de, babamdan da hayırlıyımdır!

Çünkü, babam müşrikti, sen de müşriksin!” dedi.2931

Âmir’le Erbed’in Başına Gelenler

Âmir b. Tufeyl ile Erbed yurtlarına doğru çıkıp gittiler.2932

Âmir b. Tufeyl, yolda rastladığı Benî Selûllerden bir kadının çadırına indi, yatıp uyudu.2933

Yüce Allah onun boynunda bir tâun (veba) peyda etti.2934

Dili, koyun memesi gibi dışarı sarktı!2935

Âmir b. Tufeyl, boynunda çıkan ve hıyarcığa benzeyen şişten öleceği sırada:

“Ey Âmir oğulları! Demek benim gibi bir adam hem deve tâununa benzeyen bir kabarcığa, hıyarcığa tutulacak; hem de Selûllerden bir kadının çadırında ölecek hâ?!

Olamaz böyle şey!” dedi.2936

O kadının evinde ölmek istemedi.2937

“Getirin bana atımı!” dedi.2938

Hemen atının sırtına atladı, mızrağı eline aldı.2939

“Ey ölüm!2940 Ey ölüm meleği!2941 Çık karşıma!” diye semaya doğru haykırarak atını koşturdu durdu.2942

En sonunda, atından ölü olarak yere düştü.2943

Benî Âmirlerin yurduna vardığı zaman, Erbed’e kavmi:

“Ey Erbed! Ardında ne haber var?” diye sordular.

Erbed:

“Vallahi, bir şey yok! O (Peygamberimiz Aleyhisselâm) bizi öyle bir şeye ibadete davet etmişti ki, onun şimdi yanımda bulunmasını ve kendisini okla vurup öldürmemi ne kadar isterdim!” dedi.

Erbed, bu sözü söyledikten bir veya iki gün sonra, kendisine ait devesinin üzerinde giderken, Yüce Allah bir yıldırım salıp onu ve devesini yaktı, yok etti.2944

Hz. İbrahim’in Vefatı

Hicretin 8. yılında Zilhicce ayında Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Mâriye’den doğan oğlu Hz. İbrahim,2945 Hicretin 10. yılında, 10 Rebiülevvel Salı günü vefat etti.2946

Hz. İbrahim vefat ettiği zaman onaltı aylıktı.2947

Onsekiz aylık olduğu da rivayet edilir.2948

Hz. İbrahim, Benî Mazinlerden sütannesi Ümmü Bürde’nin evinde, yanında bulunuyordu.2949

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Abdurrahman b. Avf’ın elinden tutarak Hz. İbrahim’in bulunduğu hurma bahçesine,2950 demirci Ebu Seyf’in evine gitti.2951 Hz. İbrahim’i kucağına aldı.2952

O sırada Hz. İbrahim can veriyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın gözlerinden yaş dökülmeye başladı.2953

Abdurrahman b. Avf:

“Sen de mi ağlıyorsun yâ Rasûlallah?!2954

Böyle ağlamaktan halkı sen men etmemiş miydin?” dedi.2955

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey İbn Avf! Bu, ancak bir acımadan ibarettir!2956

Ben ancak kendisinde bulunmayan hasletleri sayıp dökerek ölü üzerine bağıra bağıra ağlamaktan men ettim!

Ben, sizi günah ve hamakat olan iki bağırıştan; nimete kavuşulduğu sıradaki eğlence, oyun bağırışıyla yüz-göz tırmalamak, üst-baş yırtmaktan ve şeytan şamatasından men ettim!

Benim bu ağlamam ise bir acımadan ibarettir.

Acımayana, acınmaz!” buyurdu.2957

Peygamberimiz Aleyhisselâmın gözlerinden tekrar yaşlar dökülünce:2958

“Göz ağlar, kalb üzülür.

Biz, Yüce Rabbimizin razı olacağı sözden başkasını söylemeyiz!2959

Vallahi2960 ey İbrahim! Biz senin firakınla çok üzgünüz!2961

İbrahim benim oğlumdur. O, meme emerken ölen bir süt kuzusudur.

Cennette onun süt emme müddetini tamamlamak üzere iki sütanne tâyin olunmuştur!” buyurdu2962 ve sonra da:

“Ey dağ! Eğer bendeki üzüntü sende olsaydı, muhakkak, yıkılmış gitmiştin!

Fakat, biz Allah’ın bize emrettiğini söyleriz:

‘Biz Allah’ınız, Allah’ın kullarıyız. Ve biz O’na dönücüleriz! Rabbü’l-âlemîn olan Allah’a hamdederiz’ deriz” buyurdu.2963

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. İbrahim için ağladığı sırada Üsâme b. Zeyd feryada başlayınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm onu men etti.

Üsâme:

“Senin de ağladığını gördüm!” deyince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ağlamak, acımaktan ileri gelir. Feryad ve figan ise, şeytandandır” buyurdu.2964

Hz. İbrahim can verirken annesiyle teyzesinin feryad etmelerine mani olunmadı ise de, vefat edince mani olundu.2965

Hz. İbrahim’in Yıkanışı, Cenaze Namazının Kılınışı ve Gömülüşü

Hz. İbrahim’in teyzesinin bildirdiğine göre; Hz. İbrahim’in cenazesini Fadl b. Abbas yıkadı.2966

Sütannesi Ümmü Bürde’nin yıkadığı da rivayet edilir.2967

Sanıldığına göre; ikisi birlikte yıkamışlardır.2968

Hz. İbrahim yıkanırken, Peygamberimiz Aleyhisselâmla Hz. Abbas orada oturdular.2969

Hz. İbrahim’in cenazesi Ümmü Bürde’nin evinden küçük bir serir üzerinde taşındı.2970

Peygamberimiz Aleyhisselâm Bakiyy kabristanında2971 Hz. İbrahim’in cenaze namazını kıldırdı.2972

Cenaze namazını kıldırırken dört tekbir aldı.2973

Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Yâ Rasûlallah! İbrahim’i nereye gömelim?” diye soruldu.2974

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu Bakiyy’e,2975 salih selefimiz Osman b. Maz’un’un yanına gömünüz!” buyurdu.2976

Hz. İbrahim, Bakiyy kabristanında Osman b. Maz’un’un yanına gömüldü.2977

Hz. İbrahim’in kabri, yola ve Akîl’in evine çok yakındı.2978

Fadl b. Abbas ile Üsâme b. Zeyd kabrin içine indiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm kabrin kıyısına, Hz. Abbas da Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına oturdu.2979

Peygamberimiz Aleyhisselâm kabrin yan tarafındaki kerpiçler arasında bir açıklık görüp kapatılmasını emretti.2980

Kerpici oraya kendi eliyle koydu, açığı kapatıp düzeltti ve:

“Sizden biriniz, bir iş yaptığınız zaman, onu içe sinecek biçimde yapsın! Çünkü, öyle yapmak, musibete uğrayanın içini yatıştırır.

Gerçi, bunun ölüye ne zararı, ne yararı olur; fakat bu, dirinin gözünü aydınlatır!” buyurdu.2981

Hz. İbrahim gömüldüğü zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bir kırba su getirecek kimse var mı?” diye sordu.

Ensardan bir zât hemen bir kırba su getirdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Saç onu İbrahim’in kabrinin üzerine!” buyurdu.2982

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. İbrahim’in kabrinin başına bir taş getirilmesini de emredip, getirilen taşı kabrin başına dikti.2983

Hz. İbrahim’in kabri bir alâmetle belirlendi.

Kabrinin üzerine ilk defa su serpilen de, o oldu.2984

Hz. İbrahim’in Vefatı Gününde Güneş Tutuluşu ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın Müslümanları Uyarışı

Hz. İbrahim’in vefat ettiği gün, güneş tutulunca, halk:

“İbrahim’in ölümü için güneş tutuldu!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bunu işitince, Mescide gidip Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra:

“Ey insanlar! Şüphe yok ki, güneş ve ay, Allah’ın âyetlerinden iki âyettir ki, bunlar hiçbir kimsenin ne hayatı, ne de vefatı için tutulmazlar!

Onları gördüğünüzde, açılıncaya kadar Yüce Allah’a dua edin, namaz kılın!” buyurdu.2985

Halid b. Velid’in Benî Hâris b. Ka’blara Gönderilişi

Benî Hâris b. Ka’bların Kimlikleri ve Yurtları

Benî Hârislerin ata soyları şöyle sıralanır: Amr b. Yezid, b. Katan, b. Ziyad, b. Hâris, b. Malik, b. Ka’b, b. Hâris, b. Ka’b, b. Amr, b. Ule, b. Celd, b. Malik, b. Üded.2986

Benî Hârisler, Benî Abdülmedan diye de anılırlar.

Medan, sanem ismi olup, bu kabile o puta nisbet edilmiştir.

Benî Hârisler, Yemen’de, Necran bölgesinde otururlardı.2987

Necran Yemen’in Mekke tarafındaki bölgelerindendir.

Rivayete göre; ilk gelip burayı imar eden Necran b. Zeydan, b. Sebe’, b. Yeşcüb, b. Ya’rüb, b. Kahtan olduğu için, buraya ondan dolayı Necran ismi verilmiştir.

Necran halkını Hıristiyanlığa ilk sokan da, Hz. İsa’nın dininde Feymûyun adındaki kimseydi.2988

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Halid b. Velid’i Hicretin 10. yılında Rebiülevvel ayında2989 veya Rebiülâhir ya da Cemâziyelûlâ (Cumâde’l-ûlâ) ayında2990 Necran’da Benî Hâris b. Ka’blara gönderdi; ve onlarla çarpışmadan önce, kendilerini üç gün İslâmiyete davet etmesini, kabul etmedikleri takdirde çarpışmasını emretti.2991

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Halid b. Velid’in maiyyetine dörtyüz mücahid verdi.2992

Halid b. Velid gidip Benî Hârislerin yurduna vardı, her tarafa süvariler saldı.

Süvariler:

“Ey insanlar! Müslüman olunuz da selamete eriniz!” diyerek herkesi İslâmiyete davet ettiler.2993

Necran’da bulunan Belhâris b. Ka’blar yapılan davete hemen icabet ettiler,2994 Müslüman oldular.

Halid b. Velid, bir müddet onların yanında oturdu.

İslâm şeriatını, Allah’ın Kitabını ve Allah’ın Peygamberinin sünnetini onlara öğretti.2995

Benî Hârisler, mallarının zekâtlarını verdiler.

Halid b. Velid de, bunları, onların fakirlerine dağıttı.

Halid b. Velid, Mezhic kabilesinden ayaklanan bir cemaatle çarpışarak onları mağlup etti.

Ayaklananlardan bazılarını esir ve hayvanlarını da iğtinam edip ganimet mallarından beşte birini ayırdıktan sonra, kalan beşte dördünü mücahidler arasında bölüştürdü.2996

Halid b. Velid, Peygamberimiz Aleyhisselâma bir yazı yazıp Bilal b. Hârisü’l-Müzenî ile gönderdi.

Yazısında Benî Hârislerin İslâmiyeti hemen kabul ettiklerini bildirdi.2997 Yazısında şöyle dedi:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Allah’ın Resûlü Muhammed Peygamber Aleyhisselâma Halid b. Velid tarafındandır.

Yâ Rasûlallah! Allah’ın selam, rahmet ve bereketleri senin üzerine olsun!

Ben seni peygamber olarak gönderen o Allah’a hamd ederim ki, O’ndan başka hiçbir ilah yoktur.

Bundan sonra arzederim ki:

Yâ Rasûlallah! Allah’ın selamı senin üzerine olsun!

Sen beni Benî Hâris b. Ka’blara gönderdin. Onların yanına vardığım zaman üç gün kendileriyle çarpışmamamı ve kendilerini İslâmiyete davet etmemi, Müslüman olurlarsa yanlarında oturup kendilerine İslâm alâmetlerini, Allah’ın Kitabını ve Allah’ın Peygamberi Aleyhisselâmın sünnetini öğretmemi, Müslüman olmazlarsa çarpışmamı bana emretmiştin.

Ben onların üzerlerine vardım.

Resûlullah Aleyhisselâmın bana emrettiği gibi, üç gün, kendilerini İslâmiyete davet ettim.

İçlerine süvariler gönderdim.

Onlara:

‘Ey Benî Hârisler! Müslüman olunuz da selamete eriniz!’ dediler.

Onlar da, hemen Müslüman oldular ve çarpışmadılar.

Ben aralarında oturup onlara Allah’ın emretmiş olduğu şeyleri emr, Allah’ın nehyetmiş olduğu şeylerden de kendilerini nehy ettim.

Kendilerine İslâm’ın alâmetlerini ve Peygamber Aleyhisselâmın sünnetini öğrettim.

Resûlullah Aleyhisselâm bu hususta bana ne yapacağımı bana yazıncaya kadar burada kalacağım.

Allah’ın selam, rahmet ve bereketleri senin üzerine olsun yâ Rasûlallah!”

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Halid b. Velid’in yazısına şöyle karşılık yazdırdı:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Allah’ın Resûlü Muhammed Peygamber’den Halid b. Velid’e,

Selam olsun sana! Ben senden dolayı O Allah’a hamd ederim ki, O’ndan başka ilah yoktur.

Bundan sonra derim ki:

Benî Hâris b. Ka’bların kendileriyle çarpışmanıza hâcet kalmadan Müslüman olduklarını, İslâmiyetten kabule davet edildikleri şeyleri kabul ve Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın kulu ve Resûlü olduğuna şehadet ettiklerini, Allah’ın onlara doğru yolu gösterdiğini haber veren elçinle birlikte mektubun bana geldi.

Onları Allah’ın ve Resûlünün emirlerine göre hareket ettikleri takdirde ahiret nimetleriyle müjdele! Aykırı hareket ettikleri takdirde ahiret azabıyla korkut!

Artık dönüp gel!

Onların elçileri de seninle birlikte gelsin!

Allah’ın selam, rahmet ve bereketleri senin üzerine olsun!”2998

Halid b. Velid’in Benî Hâris Elçileriyle Birlikte Medine’ye Gelişi

Halid b. Velid Necran’dan dönüp Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.

Benî Hâris b. Ka’bların elçileri de onunla birlikte geldiler.

1. Kays b. Husayn Zülgussa,

2. Yezid b. Abdülmedan,

3. Yezid b. Muhaccel,

4. Abdullah b. Kurâdü’z-Ziyâdî,

5. Şeddad b. Abdullahü’l-Kanânî,

6. Amr b. Abdullahü’d-Dıbâbî,2999

7. Abdullah b. Abdülmedan, gelen elçiler arasında bulunuyordu.

Halid b. Velid bunları kendi evine indirdi.

Sonra, yanına düşürüp Peygamberimiz Aleyhisselâma götürdü.3000

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Hâris elçilerini gördüğü zaman:

“Kimdir bunlar? Hindli adamlara benziyorlar?” diye sordu.

“Yâ Rasûlallah! Bunlar Benî Hâris b. Ka’bların ileri gelen adamlarıdır!” denildi.

Benî Hâris elçileri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelince, Peygamberimiz Aleyhisselâma selam verdiler3001 ve:

“Senin Resûlullah olduğuna ve Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına şehadet ederiz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Ben de Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve kendimin de Resûlullah olduğuma şehadet ederim!” buyurdu.3002

“Sizler ki İslâmiyete davet olunduğunuz zaman karşı koymak için halka önayak mı olmak istediniz?” diye sordu.

Hepsi sustular. Onlardan hiçbiri cevap vermedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sorusunu tekrarladı.

Yine onlardan hiçbiri cevap vermedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sorusunu üçüncü kez tekrarladı.

Yine onlardan hiçbiri cevap vermedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm sorusunu dördüncü kez tekrarlayınca, Yezid b. Abdülmedan:

“Evet yâ Rasûlallah! Bizler, İslâmiyete davet olununca, karşı koymak için halka önayak olmak istemiştik” dedi ve bunu dört kez söyledi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eğer Halid bana çarpışmaya hâcet kalmadığını, Müslüman olduğunuzu yazmasa idi, muhakkak, başlarınızı ayaklarınızın altına atardım!” buyurdu.

Yezid b. Abdülmedan:

“Vallahi, biz ne sana şükrederiz, ne de Halid’e şükrederiz!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Ya kime şükredersiniz?” diye sordu.

“Yâ Rasûlallah! Biz Yüce Allah’a şükrederiz ki, senin yüzünden bizi hidayete erdirdi!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylediniz!” buyurduktan sonra:

“Siz Cahiliye çağında çarpıştığınız kimselere ne ile galip gelirdiniz?” diye sordu.

“Biz kimseye mağlup olmuş değiliz” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet, siz çarpıştığınız kimselere galip gelirdiniz!” buyurdu.

“Yâ Rasûlallah! Biz kiminle çarpışsak galip gelirdik!3003

Çünkü, fazla konuşmaz, tezellül ve savurganlık etmez, birbirimize karşı kıskançlık göstermez, yardımı kesmez, savaş ve güçlük zamanlarında güçlüklere katlanırdık.3004

Daima toplu bulunur, dağılmazdık. Hiç kimseye karşı da, zulüm ve haksızlığa ilk başlayan biz olmazdık!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylediniz!” buyurdu.3005

Kays b. Husayn’ın Benî Hâris b. Ka’blara Vali ve Kumandan Tayin Edilişi ve Elçilerin Yurtlarına Dönüşü

Peygamberimiz Aleyhisselâm, elçiler arasında bulunan Kays b. Husayn’ı, Benî Hâris b. Ka’blara vali ve kumandan etti.

Benî Hâris b. Ka’b elçileri Şevval ayının son günlerine kadar Medine’de kaldıktan sonra yurtlarına döndüler.3006

Kendilerinin Zilkâde ayının başlarında döndükleri de rivayet edilir.3007 Peygamberimiz Aleyhisselâm elçilerin her birine onar, Kays b. Husayn’a ise oniki buçuk ukiyye gümüş verdi.3008

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Hâris ve Benî Nehdler Hakkındaki Yazısı

“Resûlullah Aleyhisselâm Kays b. Husayn Zülgussa’ya, babasının oğulları Benî Hârislerle onların müttefikleri olan Benî Nehdler hakkında:

“Onlar, namaz kıldıkları, zekât verdikleri, müşriklerden ayrıldıkları, Müslüman olduklarına şehadet; malları içinde Müslümanların bir hakkı bulunduğunu ikrar ettikleri müddetçe, Allah’ın himayesi ve Resûlünün himayesi altındadırlar. Kendileri ne üşrle, ne de savaş için toplanmakla mükelleftirler” diye yazı yazdı, yazdırdı.3009

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Dıbablar Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Benî Hâris b. Ka’bların bir dalı olan Benî Dıbablar için:

“Namaz kıldıkları, zekât verdikleri, Allah’a ve Resûlüne itaat ettikleri ve müşriklerden ayrı durdukları müddetçe, Sâriye ile Râfi’ onlarındır. Bunlar üzerinde hiç kimse kendilerine karşı hak iddia edemeyecektir” diye yazı yazdı.

Yazıyı Muğîre kaleme aldı.3010

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yezid b. Tufeylü’l-Hârisî Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Yezid b. Tufeyl için:

“Namazı kıldığı, zekâtı verdiği, müşriklerle savaştığı müddetçe bütün Madda onundur.

Bunun üzerinde, kendisine karşı hiç kimse hak iddia edemeyecektir” diye yazı yazdırdı.

Yazıyı Cüheym b. Salt kaleme aldı.3011

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Kanân b. Sa’lebeler Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Benî Hârislerin bir dalı olan Benî Kanân b. Sa’lebeler için:

“Mecsa onlarındır. Onlar, canları ve malları hakkında emniyet ve selamettedirler” diye yazı yazdı.

Yazıyı Muğîre kaleme aldı.3012

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Abdi Yağus b. Vâletü’l-Hârisî Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Abdi Yağus b. Vâletü’l-Hârisî için:

“Namazı kıldığı, zekâtı verdiği, gazalarda elde edilen ganimetlerin beşte birini ayırıp verdiği müddetçe, Müslüman olduğu sıradaki toprağı ve eşyası, hurma bahçeleriyle kendisinindir.

Kendisi de, kendisine tâbi olanlar da, ne üşrle, ne de savaş için toplanmakla mükelleftirler” diye yazı yazdı.

Yazıyı Erkam b. Ebi’l Erkam yazdı.3013

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Ziyadlar Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Benî Hârislerin bir dalı olan Benî Ziyadlar için:

“Onlar, namazı kıldıkları, zekâtı verdikleri, müşriklerle savaştıkları müddetçe emniyet ve selamettedirler.

Cemmâ ile Enzibe kendilerinindir” diye yazı yazdı.

Yazıyı, Ali kaleme aldı.3014

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yezid b. Muhaccel Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Yezid b. Muhaccelü’l-Hârisî için:

“Nemire arazisi ile Nemire su âletleri ve orman arasındaki Rahman vadisi Hârisîlere aittir.

Yezid ve zürriyeti, kavmi olan Benî Malikler üzerinde âmirdir.

Ne onlara karşı savaş açılacak, ne de kendileri savaş için toplanacaklardır” diye yazı yazdı.

Yazıyı Muğîre b. Şûbe yazdı.3015

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kanân b. Yezidler Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Hârisîlerin bir dalı olan Benî Kanân b. Yezidler için:

“Onlar namazı kıldıkları, zekâtı verdikleri ve müşriklerden ayrı durdukları, yol emniyetini sağladıkları ve Müslüman olduklarına ikrar ve şehadette bulundukları müddetçe, Mezved3016 ve Mezved’e ait su, hark ve dolapları kendilerinindir” diye yazı yazdı.3017

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Âsım b. Hârisü’l-Hârisî Hakkındaki Yazısı

Resûlullah Aleyhisselâm, Âsım b. Hârisü’l-Hârisî için:

Râkis’in3018 bir parçası olan Necme ona aittir.

Hiç kimse, bu hususta ona karşı bir hak iddia edemez” diye yazı yazdı.

Yazıyı Erkam kaleme aldı.3019

Abde b. Müshir’in Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Şa’bî’nin bildirdiğine göre; Cerir, Abde b. Müshir’e:

“Ben bir iş yapmak istiyorum, fakat sana danışmadıkça onu yapmayacağım. Hicaz’da bir peygamber zuhur etmiş. Kendisine gökten vahiy geliyormuş! Halkı Allah’a imana davet ediyormuş!” dedi.

İkisi birlikte kalkıp Medine’ye geldiler.

Abde b. Müshir, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına yaklaşıp:

“Eğer sen gerçekten peygambersen, sana neleri sormak için geldiğimi bana haber ver!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kılıcın, oğlun ve atın alındı. Atını bulacaksın!

Oğluna gelince; onu Malik b. Mecde öldürdü.

Kılıcın ise, İbn Mes’ade’nin yanındadır.

Atını Allah yolunda cihad için besle, bağla!

Eğer irtidad hadiselerine yetişirsen, sakın ne Kinanelere uy, ne de misakı boz!” buyurdu3020 ve:

“Ey Abde! Yurdun nerededir?” diye sordu.

Abde:

“Necran Kâbe’sindedir!”3021 dedi.3022

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Abde b. Müshir’e:

“Yurdunda atlar edinmeni sana tavsiye ederim!

Çünkü, çetin hadiseler hazırlanmış bulunuyor!

Atların alınlarında hayır vardır!” buyurdu.3023

Abde b. Müshir, yolculuk sırasında gördüğü şeyler hakkında da sorular sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onların cevaplarını verdikten sonra:

“Ey İbn Müshir! Müslüman ol! Dinini dünyana satma!” buyurunca, Abde Müslüman oldu.3024

Allah ondan razı olsun!

Adiyy b. Hâtim’in Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Adiyy b. Hâtim’in Medine’ye Geliş Tarihi, Kimliği ve Kişiliği

Adiyy b. Hâtim’in Medine’ye gelişi Hicretin 10. yılında, Şaban ayında idi.3025

Adiyy b. Hâtim’in ata soyu şöyle sıralanır: Adiyy b. Hâtim, b. Abdullah, b. Sa’d, b. Haşrec, b. İmriü’l-Kays, b. Adiyy, b. Rebia, b. Cervel, b. Sual, b. Amr, b. Gavs, b. Tayyi’,3026 b. Üded, b. Zeyd, b. Kehlan.3027

Cömertliği dillere destan olan Hâtim, Tayyi’ kabilesindendi ve Adiyy’in babası idi.3028

Adiyy b. Hâtim, kavmi içinde ulu, şerefli, hatîb, hazırcevap, faziletli ve cömert bir zât idi.

Ebu Tarîf künyesini taşırdı.3029

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hicretin 9. yılında Rebiülâhir ayında Hz. Ali’yi Tayyi’ kabilesinin putu Füls’ü yıkmaya göndermişti.3030

Adiyy b. Hâtim’in Medine’de casusu vardı.

Casus, Hz. Ali’nin Tayyi’lere doğru gittiğini Adiyy’e bildirince,3031 Adiyy b. Hâtim Şam’a kaçmıştı.3032 Adiyy b. Hâtim’in kızkardeşi Seffâne ise, Tayyi’ kabilesi esirleri arasında Medine’ye getirilmiş bulunuyordu.3033

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Adiyy b. Hâtim’in kızkardeşi Seffâne’yi serbest bırakmış; giyimlik, binit, yol azığı verip, kavminden emniyetli bazı kişilerin yanına katarak Şam’a yollamıştı.

Adiyy b. Hâtim der ki:

“Seffâne akıllı bir kadındı.

Ona:

‘Şu zâtın işi hakkında görüşün nedir?’ diye sordum.

Bana:

‘Vallahi, acele senin ona katılmanı uygun görürüm.

Eğer kendisi gerçekten peygamberse, ona tâbi olmakta başkalarını geçmen, senin için bir fazilet ve üstünlük olur.

Eğer o bir hükümdarsa, onun sayesinde Yemen’deki saltanatını kaybetmez, hor ve hakir bir duruma düşmezsin!

Artık karar senindir!’ dedi.

‘Vallahi yerinde görüş budur!3034

Ben bu zâta gideceğim.3035

Vallahi, o bir yalancı ise (yalancılığı) bana zarar vermez.3036

Eğer doğru ise3037 söylediklerini dinlerim.3038 Kendisine tâbi olurum!’ dedim.3039

Yola çıktım, Medine’ye geldim.

Resûlullah Aleyhisselâmın yanına vardım. Kendisi, o sırada Mescidde oturuyordu.3040

Halk, beni görünce:

‘Adiyy b. Hâtim! Adiyy b. Hâtim! Adiyy b. Hâtim!’ dediler.3041

Emansız, (güvencesiz) ve yazısız gitmiştim.3042

Resûlullahın yanına varıp selam verdim.

Bana:

‘Sen kimsin?’ diye sordu.

‘Adiyy b. Hâtim’im!’ dedim.3043

Elimi kendisine uzattım, tuttu.

Ben, bundan önce, onun elini benim elime vermesini umar dururdum.3044

Peygamber Aleyhisselâmın yanında akraba, kadın ve çocuklarının bulunduğunu gördüğüm zaman anladım ki; onda ne Kisrâ’nın (Acem şahının), ne de Kayser’in (Rum hükümdarının) saltanatı vardı!3045

Resûlullah, ayağa kalkıp beni evine götürdü.

Vallahi, benim maksadım ve arzum da oraya (evine) götürülmemdi.

Resûlullah, giderken, zayıf, yaşlı bir kadına rastladı.3046 Kadının yanında da, küçük bir çocuk bulunuyordu.3047

Kadın, Resûlullahın durmasını istedi, o da durdu.3048

Ona:

‘Bizim senden bir dileğimiz var’ dediler.3049

Resûlullah onların işini onlarla uzun uzun konuştu.3050

Kendileriyle birlikte gidip işlerini gördükten sonra, geldi.3051

İçimden, kendi kendime:

‘Vallahi, bu zât hükümdar değildir!’ dedim.3052

Sonra elimden tuttu,3053 beni evine götürüp içeri girdi. Eline iki hurma lifinden doldurulmuş bir yastık alıp bana attı ve:

‘Otur onun üzerine!’ buyurdu.

Ben:

‘Hayır! Onun üzerine sen otur!’ dedim.

Resûlullah bana:

‘Hayır, sen oturacaksın!’ buyurdu.

Yastığın üzerine oturdum. Resûlullah Aleyhisselâm ise, kuru yere oturdu. İçimden, kendi kendime:

‘Vallahi, bu, hükümdar işi değildir!’ dedim.3054

Bana:

‘Ey Adiyy b. Hâtim! Sen gel Müslüman ol da, selamete er!’ buyurdu.

Ona:

‘Ben, dini olanlardanım.3055 Benim bir dinim vardır!’ dedim.3056

Bana:

‘Ey Adiyy b. Hâtim! Sen gel Müslüman ol da, selamete er!’ buyurdu.

Ona:

‘Ben, dini olanlardanım!’ dedim.

Bana:

‘Ey Adiyy b. Hâtim! Sen gel, Müslüman ol da selamete er!’ buyurdu.

Ben de ona yine:

‘Ben, dini olanlardanım!’ dedim.3057

Bunun üzerine, Resûlullah:

‘Ben senin dinini senden daha iyi bilirim!’ buyurdu.3058

Kendisine:

‘Demek sen benim dinimi benden daha iyi bilirsin hâ?!’ dedim.

Resûlullah:

‘Evet!’ buyurdu, bunu iki-üç kere tekrarladı3059 ve:

‘Söyle ey Adiyy b. Hâtim!3060 Sen bir Rekûsî [Hıristiyanlıkla Sâbiîlik karması dinin sâliklerinden] değil misin?’ diye sordu.

‘Evet!’ dedim.3061

Bana:

‘Sen kavminin lideri ve başkanı değil misin?’ diye sordu.

Kendisine:

‘Evet!’ dedim.3062

Bana:

‘Sen kavminin içine gidiyor, mirba’ [ganimetin dörtte birini] alıyor değil misin?’ diye sordu.

Kendisine:

‘Evet! Gidiyor ve alıyorum!’ dedim.

Bana:

‘İşte bu, senin dininde sana helâl değildir!’ buyurdu.3063

Resûlullah bunu söyleyince çok mahcup oldum!3064

Kendisine:

‘Evet! Öyledir vallahi!’ dedim.

Anladım ki, o, Allah tarafından gönderilmiş bir peygamberdir!

Meçhul olan şeyleri (Allah ona bildiriyor, o da) biliyordur!3065

Resûlullah, beni utandıran sözünü tekrarlamadı.3066

Bana:

‘Ey Adiyy b. Hâtim!3067

Sen ne diye kaçıyorsun?!3068 Sen ‘Lâ ilâhe illallah=Allah’tan başka hiçbir ilah yok!’ demekten mi kaçıyorsun?!

Allah’tan başka bir ilah mı var?!3069 Allah’tan başka ilah olduğunu mu biliyorsun?!’ diye sordu.

Kendisine:

‘Hayır!’ dedim.3070

Bana:

‘Sen,’ Allahuekber’ demekten mi kaçıyorsun?! Yüce Allah’tan daha büyük bir şey mi var?!3071 Sen Allah’tan daha büyük bir şey olduğunu mu biliyorsun?!’ diye sordu.

Kendisine:

‘Hayır!’ dedim.3072

Bana:

‘Biliyorum: Senin bu dine (İslâmiyete) girmene engel olan, ‘Ona ancak insanların zayıfları, güçsüzleri tâbi oluyor. Araplar onları okla vurup bitirirler!’ diyor (olman)dır.3073

Ey Adiyy! Herhalde, bu dine (İslâmiyete) girmene çevrendeki muhtaç kimseleri görmen engel oluyordur?

Vallahi, çok sürmez, onlarda mal ve servet öyle bollaşacaktır ki, malın zekâtını alacak kimse bulunamayacaktır!3074

Belki de, senin bu dine (İslâmiyete) girmene, onların düşmanlarının çok, kendilerinin ise sayıca az olduklarını görmen engel oluyordur! Vallahi, çok sürmez, bir kadının Kadisiye’den devesinin üzerinde yalnız başına çıkıp şu Beytullah’ı (Kâbe’yi) tavaf ve ziyaret edinceye kadar3075 Allah korkusundan başka3076 hiçbir korku duymayacağını da işiteceksin!’ buyurdu.3077

Bana:

‘Sen Hîre’yi biliyor misin?’ diye sordu.

Kendisine:

‘Gitmedim, orayı görmedim, ama işitmiştim!’ dedim.3078

Bana:

‘Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki;3079 çok sürmez,3080 Allah bu işi (İslâmiyeti) tamamlayacak,3081 Kisrâ b. Hürmüz’ün hazineleri de fethedilecek, ele geçirilecektir!’ buyurdu.

‘Kisrâ b. Hürmüz mü?!’ dedim.

‘Kisrâ b. Hürmüz!’ buyurdu.

‘Kisrâ b. Hürmüz mü?!’ dedim.3082

‘Evet! Kisrâ b. Hürmüz!3083

Hîre’den deve üzerinde hâmisiz, koruyucusuz olarak tek başına çıkıp gelen bir kadın da Kâbe’yi tavaf edebilecektir!3084

Belki de, senin bu dine girmene devlet ve saltanatı Müslümanlardan başkasında görmen engel oluyordur.

Allah’a yemin ederim ki; çok sürmez, Bâbil ülkesinin beyaz köşklerinin de Müslümanlara açılacağını işiteceksin!’ buyurunca, Müslüman oldum.3085

‘Ben hanif bir Müslümanım!’ dedim.3086

Resûlullahın yüzünde sevinç belirdiğini gördüm.

‘Muhakkak ki, Allah’ın gazabına uğrayanlar Yahudilerdir.

Dalâlete düşenler de Hıristiyanlardır!’ buyurdu.3087

Resûlullah, bundan sonra, Ensardan birinin yanına inmemi bana emretti.

Sabah akşam onun evine gidip gelmeye başladım.3088

Resûlullah Aleyhisselâm, namazı hangi vakitlerde kılacağımı tarif etti.3089 Hiçbir namaz vakti girmezdi ki, ben onu özlemiş olmayayım!”3090

Adiyy b. Hâtim’in Av Hakkındaki Sorularının Cevaplanışı

Adiyy b. Hâtim der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâma:

‘Yâ Rasûlallah! Benim yurdum av yurdudur!3091

Biz, şu köpeklerle,3092 şahinlerle3093 av avlayan bir kavimiz.3094

Bunlarla avlanmak bize helâl olur mu?’ diye sordum.3095

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Sen ava gittiğin köpeğini3096 veya şahinini3097 saldığın ve Besmele de çektiğin zaman, onun senin için tuttuğu avı ye!’ buyurdu.3098

‘Ya o, avı tutarken öldürürse?’ diye sordum.3099

‘Kendisi ondan yemedikçe, onu öldürmüş bile olsa ye!3100 Çünkü, onu senin için tutmuştur.3101 Eğer ondan yerse, sen ondan yeme! Çünkü, o, o avı kendisi için tutmuştur!’ buyurdu.3102

‘Yâ Rasûlallah!3103 Köpeğimin yanında başka bir köpek daha bulunur ve avı hangisinin tuttuğunu bilemezsem ne yapacağım?’ diye sordum.3104

‘Köpeğinin yanında başka bir köpek bulunur, ölmüş bulunan avı yanındaki köpeğin tutmuş olmasından korkarsan,3105 kendi köpeğinin onu senin için tuttuğunu öğreninceye kadar3106 yeme!

Çünkü, sen Besmeleyi kendi köpeğine çekmiş, ondan başkasına Besmele çekmemiştin!3107

Onu hangisinin öldürdüğünü bilemezsin.3108

Besmele ile saldığın köpeğin avı senin için tutar, sen de canlı iken yetişirsen, onu hemen kes!’ buyurdu.3109

‘Yâ Rasûlallah! Biz mi’raz (zıpkın)la avlanan bir kavimiz.

Bu, bize helâl olur mu?’ diye sordum.3110

Resûlullah:

‘Mi’raz (zıpkın)ın sivri ucuyla avladığını ye!

Yanı ile vurup öldürdüğün av, sopa ile vurulup öldürülmüş hükmünde olup, haramdır!’ buyurdu.3111

‘Ey Allah’ın Peygamberi! Biz, okçu bir halkız!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Sizden biriniz, ava ok atacağı zaman Yüce Allah’ın ismini ansın, Besmele çeksin! Onu vurup öldürürse yesin! Eğer onu suya düşmüş veya su içinde ölmüş bulursa yemesin! Çünkü, bilemez: Belki de onu su öldürmüştür!

Bir veya iki gün sonra, okunun izini avının üzerinde bulduğu ve onda okundan başka bir iz bulunmadığı takdirde, dilerse, onu yesin!3112

Sen de okunu atacağın zaman, Allah’ın ismini an, Besmele çek! Vurduğun avı ölmüş bulsan da ye!

Ancak, suyun içine düşmüş bulursan yeme! Çünkü, sen onu suyun mu, yoksa okunun mu öldürdüğünü bilemezsin!3113

Sen ava ok atar, bir veya iki gün sonra onu ölmüş bulursan ve üzerinde de kendi okundan başka bir iz bulunmazsa, dilersen ye!3114 Suya batmış bulursan, yeme!’ buyurdu.”3115

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Verdiği Haberlerin Gerçekleşmesi

Adiyy b. Hâtim der ki:

“Resûlullahın yanında bulunduğum sırada iki kişi geldi. Onlardan birisi yoksulluktan şikâyetleniyor, diğeri de yolların hırsızlar tarafından tutulduğundan, kesildiğinden şikâyetleniyor, dert yanıyordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Yol kesme meselesi; sana biraz sonra bir zaman gelecektir ki, o zaman, ticaret kervanı hiçbir kimsenin himayesine hâcet kalmadan Mekke’ye kadar çıkıp gidecektir!

Yoksulluğa gelince; sizin biriniz sadakasıyla dolaşıp da kendisinden bu sadakayı kabul edecek bir kimseyi bulamayacak hale gelmedikçe, Kıyâmet kopmayacaktır!3116

Sonra, sizden biriniz Allah’ın huzurunda muhakkak duracak, Allah ile kendisi arasında ne bir perde, ne de Allah kelâmını kendisine çevirecek bir tercüman bulunmaksızın duracak.3117 Sonra Allah ona:

‘Ben sana mal vermedim mi?’ diye soracak.

O kul da:

‘Evet, verdin!’ diyecek.

Sonra Allah ona:

‘Ben sana peygamber göndermedim mi?’ diye soracak.

O kul da:

‘Evet, gönderdin!’ diyecek.3118

Sağına bakacak, Cehennem ateşinden başka bir şey görmeyecek. Sonra soluna bakacak, yine Cehennem ateşinden başka bir şey görmeyecek!3119

Önüne bakacak, Cehennem ateşiyle karşılaşacak!3120

Öyleyse, her biriniz, bir hurmanın yarısıyla da olsun, bunu bulamazsa güzel bir sözle olsun, kendisini Cehennem ateşinden korusun!3121

Ben, sizin hakkınızda yoksulluktan korkmuyorum! Yüce Allah size muhakkak yardım edecek, servet verecek, fetihler ihsan edecek! Hatta, Hîre ile Medine ve daha uzak yerler arasında bir kadın devesinin üzerinde seyahat edecek de, bineğinin çalınmasından korkmayacaktır!’ buyurdu.3122

Resûlullah Aleyhisselâmın haber verdiği şeylerden ikisi vuku buldu.

Geri kalan üçüncüsü de, muhakkak vuku bulacaktır!

Bâbil ülkesindeki beyaz köşklerin fetholunduğunu görmüşümdür!

Bir kadının Kadisiye’den devesinin üzerinde korkmadan yola çıkıp şu Beytullah’ı haccettiğini de görmüşümdür!

Allah’a yemin ederim ki: Resûlullah Aleyhisselâmın söylemiş olduğu üçüncüsü de muhakkak vuku bulacak, mal ve servet öyle bollaşacak ki, onun zekâtını alacak kimse bulunmayacaktır!”3123

Adiyy b. Hâtim’in Tayyi’lere Vali Tayin Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Adiyy b. Hâtim’i Tayyi’lerin üzerine vali tayin etti.3124

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ashabdan Bazılarını İslâmiyetin Yayıldığı Yerlerde Görevlendirişi

Kimler, Nerelere ve Ne Zaman Gönderildiler?

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Veda Haccından önce,3125 10. yılda3126 İslâmiyetin yayıldığı bütün beldelere valiler ve zekât-sadaka tahsil memurları gönderdi.3127

1. Ensardan Amr b. Hazm’ı Necran’da,

2. Ensardan Benî Beyâzalardan Ziyad b. Lebid’i Hadramevt’te,

3. Halid b. Saîd b. Âs b. Ümeyye’yi San’â’da,

4. Muhâcir b. Ebi Ümeyyetü’l-Mahzûmî’yi Kinde ve Sadif’te,

5. Ebu Musa el-Eş’arî Abdullah b. Kays’ı Yemen, Zebid, Rima, Aden ve sahilde,

6. Ensardan Muaz b. Cebel’i Yemen Cened’de,3128

7. Adiyy b. Hâtim’i Tayyi’lerle Benî Esedlerde,

8. Mâlik b. Nüveyre’yi Benî Hanzalelerde,

9. Zibrikan b. Bedr’i Benî Sa’dlarda,

10. Kays b. Âsım’ı Benî Sa’dlarda,

11. Alâ’ b. Hadramî’yi Bahreyn’de,

12. Hz. Ali’yi Necran’da görevlendirdi.3129

Muaz b. Cebel’in Göreve Seçilişi

İbn Ömer’in bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm, sabah namazını kıldırdıktan sonra cemaate yüzünü döndürüp:

“Ey Muhacirlerle Ensar cemaati! Hanginiz Yemen’e hazırlanıp gider?” diye sordu.

Hz. Ebu Bekir:

“Ben giderim yâ Rasûlallah!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm sustu, ona cevap vermedi.

“Ey Muhacirlerle Ensar cemaati! Hanginiz Yemen’e hazırlanıp gider?” diye tekrar sordu.

Hz. Ömer kalkıp:

“Ben giderim yâ Rasûlallah!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm sustu, ona da cevap vermedi.

“Ey Muhacirlerle Ensar cemaati! Hanginiz hazırlanıp Yemen’e gider?” diye üçüncü kez sordu.

Muaz b. Cebel kalkıp:

“Ben giderim yâ Rasûlallah!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Muaz! Bu vazife senindir!

Ey Bilal! Bana sarığımı getir!” buyurdu.

Sarık getirilince, onu Muaz b. Cebel’in başına sardı.3130

Muaz b. Cebel’in Görev Mahalli ve Görevi

İslâmiyette Yemen üç valiliğe ayrılmıştı.

Birincisi, sadaka bölgesiyle birlikte Cened valiliği olup, valiliklerin en büyüğü idi.

İkincisi, sadaka bölgesiyle birlikte San’â valiliği olup, valiliklerin ortancası idi.

Üçüncüsü, sadaka bölgesiyle birlikte Hadramevt valiliği olup, valiliklerin en küçüğü idi.

Cened’e Cened ismi, Meâfirlerden Cened b. Şehran’dan dolayı verilmişti.3131

Cened, Yemen’in yukarı tarafında Aden’e doğru idi.3132

Muaz b. Cebel, Cened’de kadılık, hâkimlik yapacak; Cened halkına İslâmiyeti, İslâm şeriatını, Kur’ân okumayı öğretecek; Yemen ülkesinde tahsil edilen zekât ve sadakaları da vazifelilerinden teslim alacaktı.3133

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Muaz b. Cebel’e:

“Sana bir dava getirilip arzedildiği zaman3134 nasıl ve neye göre hüküm verirsin?” diye sordu.

Muaz b. Cebel:

“Allah’ın Kitabındaki hükümlere göre hüküm veririm!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eğer Allah’ın Kitabında dayanacağın bir hüküm olmazsa, neye göre hüküm verirsin?” diye sordu.3135

Muaz b. Cebel:

“Resûlullahın o hususlardaki hükümlerine,3136 sünnetine göre3137 hüküm veririm” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Eğer Resûlullahın hükümlerinde,3138 sünnetinde de dayanacak bir hüküm bulunmazsa ne yaparsın?” diye sordu.3139

Muaz b. Cebel:

“O zaman ben de tereddüt etmeden kendi görüşüme göre içtihad3140 eder, hüküm veririm” dedi.3141

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, eliyle Muaz b. Cebel’in göğsünü sığayarak:3142

“Hamd olsun O Allah’a ki, Resûlullahın elçisini3143 Resûlullahın hoşnut olacağı şeye3144 muvaffak kıldı” buyurdu.3145

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Muaz b. Cebel’i Uğurlaması

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yanında Muhacirlerden ve Ensardan bazı kişilerle Kureyş ve Kureyş dışındaki gençlerden bazıları bulunduğu halde Muaz b. Cebel’i uğurlamaya çıktı.3146

Muaz b. Cebel hayvan üzerinde gidiyor, Peygamberimiz Aleyhisselâm ise yanısıra yaya yürüyor3147 ve kendisine bazı tavsiyelerde bulunuyordu.3148

Muaz b. Cebel:

“Yâ Rasûlallah! Ben binitliyim, sen ise yaya yürüyorsun! Ben de inip seninle ve senin ashabınla birlikte yürüsem olmaz mı?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Muaz!” dedi, “Allah yolunda attığım şu adımlarım için sevap umuyorum!”3149

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Muaz b. Cebel’e Emir ve Tavsiyeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Muaz b. Cebel’e:

“Sen, Ehl-i Kitab olan bir kavme gidiyorsun.

İmdi, onları Allah’tan başka ilah olmadığına, benim de Resûlullah olduğuma şehadet getirmeye davet et!

Eğer bu hususta sana itaat ederlerse, kendilerine bildir ki, Allah onlara her gün ve gecede beş vakit namazı farz kılmıştır.

Eğer sana bu hususta da itaat ederlerse, onlara bildir ki, Allah kendilerine zenginlerinden alınıp fakirlerine verilecek bir zekâtı farz kılmıştır. Eğer sana bu hususta da itaat ederlerse, sakın mallarının en kıymetlilerini alma! Mazlumun duasından sakın! Çünkü, bu dua ile Yüce Allah arasında perde yoktur!” buyurdu.3150

Muaz b. Cebel’in bildirdiğine göre, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

Her otuz sığırda, bir yaşında erkek veya dişi bir dana,

Her kırkta iki yaşında bir dana...

Her büluğ çağındaki gayrimüslimden de bir dinar veya onun dengi Yemen kumaşı,3151

Semanın suladığı herşeyden uşr (onda bir),

Kovaların suladığı şeylerden de yarım uşr (yirmide bir) alınmasını emretti.3152

Alınacak Zekât ve Sadakaların Cins ve Miktarlarının Yazılı Olduğu

Musa b. Talha b. Ubeydullah, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Muaz b. Cebel’i Yemen’e göndereceği sırada yazdığı yazıda buğday, arpa, hurma, üzüm ve darıdan sadaka alınmasının yazılı olduğunu okuduğunu söyler.3153

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hayvan zekât miktarları hakkında Muaz b. Cebel için yazdırmış olduğu yazı Emevî halifesi Ömer b. Abdülaziz’in eline geçmişti. Gerektikçe, getirilip okunmakta idi.3154

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Muaz b. Cebel’e Son Öğüt ve Tavsiyeleri

Muaz b. Cebel:

“Yâ Rasûlallah! Bana tavsiyelerde bulun!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ne halde veya nerede olursan ol, Allah’tan kork!” buyurdu.

Muaz b. Cebel:

“Bana tavsiyeni arttır!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Günahın arkasından hemen haseneyi (sevabı) yetiştir ki, onu yok etsin!” buyurdu.

Muaz b. Cebel:

“Bana tavsiyeni biraz daha arttır!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İnsanlara güzel ahlâkla muamele et!3155

Ey Muaz! Sen ki, Kitab Ehli bir kavmin üzerine gidiyorsun!

Onlar senden Cennetin anahtarının ne olduğunu soracaklardır.

Onlara:

‘Cennetin anahtarı, Lâ ilâhe illallahu vahdehu lâ şerike leh’dir, de’ buyurdu.3156

Muaz b. Cebel:

“Bana Kitabda bulunmayan ve senden de işitmediğim bir şey sorulur ve halli için bana getirilirse ne buyurursun?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah için tevazu göster, Allah seni yükseltir. Sakın iyice bilmedikçe hüküm verme! Sana müşkil, karmaşık gelen işi ehline sor, danış, utanma! En sonra içtihad et! Muhakkak ki, Allah, doğruluğuna göre seni muvaffak kılar.

İşler sana karmakarışık gelirse, gerçek sence belli oluncaya kadar bekle, yahut bana yaz!

Bu hususta keyfine göre hareket etmekten sakın!

Yumuşak davranmanı sana tavsiye ederim!” buyurdu.3157

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Muaz b. Cebel’e Kendisiyle Bir Daha Görüşemeyeceğini ve Bazı Hadiseleri Haber verişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Muaz! Hiç şüphesiz, sen bu yılımdan sonra benimle buluşamayacak, belki de şu Mescidime ve kabrime uğrayacaksın!” buyurdu.

Muaz b. Cebel, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan ayrı düşeceğine son derece üzülerek ağlamaya başladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Muaz! Ağlama! Feryad ile ağlamak şeytandandır.3158

Ben seni yürekleri yufka olan bir kavme gönderiyorum.

Onlar, hak üzerinde iki kere savaşacaklar.

Onlardan sana itaat edenler, sana asi olanlarla çarpışacaklar; hatta kadın kocasına, oğlu babasına, kardeş kardeşine öfkelenecek, sonra da İslâmiyete tekrar döneceklerdir!” buyurdu.3159

Ebu Musa el-Eş’arî’nin Görevi ve Görev Mahalli

Ebu Musa el-Eş’arî’nin görevi de, Muaz b. Cebel gibi, halka dinî işlerini öğretmek,3160 kadılık yapmak ve zekât toplamaktı.3161

Ebu Musa el-Eş’arî:

“Yâ Rasûlallah! Bizim Yemen toprağımızda arpadan yapılan mizr ve baldan yapılan bit’ denilen içkiler var. Bunlar hakkında ne buyurulur?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Her sekir, sarhoşluk veren şey haramdır!” buyurdu.3162

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ebu Musa ile Muaz’a Tavsiyesi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ebu Musa ile Muaz b. Cebel’e:

“Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız. Müjdeleyiniz, ürkütmeyiniz! Birbirinizle uyuşunuz! Anlaşmazlığa düşmeyiniz!” buyurdu.3163

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yüzünü Medine’ye çevirip gelirken:

“Kendileri nerede ve ne halde olurlarsa olsunlar, halkın bana en yakın olanları, müttakî (Allah’tan korkar) olanlarıdır” buyurdu.3164

Amr b. Hazm’ın Necran’da Görevlendirilmesi

Benî Hâris b. Ka’bların elçileri Hicretin 10. yılında Şevval’in son günlerinde veya Zilkâde ayının başlarında yurtlarına dönüp gittikten sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara İslâm dinini iyice anlatmak, sünneti ve İslâm’ın alâmetlerini öğretmek, zekât ve sadakalarını da teslim almak üzere Amr b. Hazm’ı gönderdi.

Kendisine bir de yazı yazıp, ona söyleyeceğini o yazının içinde söyledi, emredeceğini emretti.3165 Yani, İslâm şeriatını, feraizini, ceza hükümlerini Yemenlilere öğretmesini emretti.3166

Benî Hâris b. Ka’blar Yemen’in Necran bölgesinde oturdukları için,3167 Amr b. Hazm da Necran’a gönderilmişti.3168

Amr b. Hazm’a Verilen Emirnâme

İbn Hişam’ın “İbn İshak dedi ki”3169 diyerek, İmam Ebu Yusuf’un da “Muhammed b. İshak bana rivayet etti ki, Peygamber Aleyhisselâm, Necran’a gönderdiği sırada Amr b. Hazm için şöyle yazdı” diyerek naklettiği yazıda şöyle buyurulmaktadır:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlü tarafından3170 bir beyandır.3171 Bir eman ve garantidir.3172 ‘Ey iman edenler! Akidleri yerine getiriniz!’ [Mâide: 1]

Bu,3173 Allah’ın Resûlü3174 Peygamber Muhammed tarafından, Yemen’e gönderdiği sırada, Amr b. Hazm’a yazılan bir ahiddir.

O, bütün işlerinde Allah’tan sakınmasını ona (Amr b. Hazm’a) emretti.3175 ‘Çünkü Allah, hiç şüphesiz sakınanların ve daima iyilik edenlerin yanındadır’ [Nahl: 128].3176

Onun yapacağı birtakım işler arasında ganimetlerden Allah’ın tayin ettiği beşte biri ve meyvelerden zekât olarak mü’minler üzerine farz kılınanları alması;3177 Allah’ın Resûlüne emrettiği gibi hakkı tutması, gözetmesi, halkı hayırla müjdelemesi ve onlara hayrı emretmesi için emir verdi.

O, aynı zamanda, halka Kur’ân’ı öğretecek ve Kur’ân’da olanları onlara iyice anlatacaktır.

Tâhir (abdestli) olmadıkça Kur’ân’a el sürmekten insanları men edecektir!

İnsanlara lehlerinde ve aleyhlerinde olanları bildirecektir.

Doğru, dürüst olan insanlara yumuşak, zâlim ve haksız olanlara karşı da sert davranacaktır.

Çünkü, Allah zulümden, haksızlıktan hoşlanmaz ve ondan men eder.

Haberiniz olsun ki, Allah, ‘Allah’ın lâneti zâlimlerin üzerindedir!’ [Hûd: 18] buyuruyor.

İnsanları Cennetle ve Cennet amelleriyle müjdeleyecek, Cehennemle ve Cehennem amelleriyle de uyaracak, korkutacaktır!

Dini iyice anlamalarına kadar halka yakınlık gösterecek, hac amellerini, haccın sünnet ve farzlarını, Allah’ın bu hususta emrettiği şeyleri, hacc-ı ekberi ve hacc-ı asgarı -ki, bu umredir- öğretecek, tek ve küçük örtü içinde namaz kılmaktan men edecektir.

İki ucu omuzlar üzerine atılabilecek genişlikte olan örtü içinde kılmak bundan müstesnadır.

Halkı secdede avret mahalli yukarı doğru açılacak tek örtüye sarılıp bürünmekten ve başının saçını toplayıp ensesinde bağlamaktan men edecektir!

İnsanlar arasında vuku bulacak harblerde, kabile ve aşiretlere yapılacak dua yasaklanacak; onlar, Bir olan, hiçbir eşi ve ortağı olmayan Yüce Allah’a dua edecek; Allah’a dua etmeyen kabilelere ve aşiretlere dua eden kişiler, Bir olan, hiçbir eşi ve ortağı olmayan Allah’a dua edinceye kadar, kılıçla budanacaktır.

Abdest alırken; yüzlerini, dirseklerine kadar ellerini, bileklerine (topuklarına) kadar ayaklarını güzelce yıkamayı ve Allah’ın kendilerine emrettiği gibi başlarına meshetmeyi, namazı vaktinde kılmayı, rükû, sücud ve huşûu tam yapmayı, gecenin sonu olunca sabah namazını, gün ortalanıp güneş doğudan batıya doğru eğilmeye başladığı zaman öğle namazını, öğle vakti çıkıp güneş arkasını arza çevirdiği zaman ikindi namazını, gece gelince yıldızların gökte görünme zamanına kadar geciktirilmeksizin akşam namazını, gecenin ilk kısmında da yatsı namazını kılmayı halka emredecektir.

Cuma için nida edildiği, ezan okunduğu zaman Cuma namazına koşmayı ve mescide gitmeden önce Cuma için gusletmeyi,3178

Ganimetlerden Allah’ın emrettiği beşte biri,

Ürünlerden, mü’minler üzerine zekât olarak farz kılınanları,3179

Kaynakların suladığı ve göğün suladığı arazi ürünlerinden uşr ve kova ile sulanan arazi ürünlerinden yarım uşr almayı emretti.

Her on devede iki koyun,

Her yirmi devede dört koyun,

Her dört sığırda bir sığır,

Her üç sığırda bir yaşını tamamlamış bir dana veya üç yaşına girmiş erkek veya dişi bir sığır,

Mer’âda yayılan koyunlardan her kırk koyunda bir koyun vermek gerekir.

Bu, Allah tarafından mü’minlere farz kılınan zekâttır.

Kim hayrını arttırırsa, o hayrı kendisi için arttırmış olur.

Yahudilerden veya Nasrânîlerden (Hıristiyanlardan) cân-ı gönülden Müslüman olup İslâm dininin gereklerini yerine getiren kimse, mü’minlerdendir.

Mü’minlerin sahip oldukları haklara o da aynen sahip, onların mükellef bulundukları vazifelerle o da mükellef olur.

Hıristiyanlığında veya Yahudiliğinde kalmak isteyen kimse de, bundan men edilmeyecektir.

Erginlik çağına giren her gayrimüslim erkek veya kadın, hür veya köle, tam bir dinar veya onun karşılığı ile elbise ödemekle mükelleftir.

Kim bunu öderse, onun için, Allah’ın ve Resûlullahın himayesi vardır. Kim de bunu ödemekten kaçınırsa, o, Allah’ın ve Resûlünün ve bütün Müslümanların düşmanı olur.

Allah’ın salât ve selamları, rahmet ve bereketleri Muhammed’in üzerine olsun.”3180

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Amr b. Hazm’ı Necran’a gönderirken onun için yazı yazdırdığı gibi, Necranlılar için de bir yazı yazdırmış,3181 onu da Amr b. Hazm’la göndermişti.3182

Yazının içinde farzlar, sünnetler ve diyet hükümleri vardı.3183

Bu, içinde birçok hükümlerin yer aldığı büyük bir yazı idi.3184

İmam Ebu Yusuf’un:

“Peygamber Aleyhisselâmın onlara (Necranlılara) yazdığı yazının, onların ellerindeki nüshasıdır” diyerek kaydettiği yazıda şöyle denilmektedir:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed Peygamber’in Necran halkına yazdığı yazıdır:

Her çeşit meyve, mahsul, altın, gümüş ve köle hakkında Allah’ın hükmü uygulanacaktır.

Bu hususta üzerlerine düşen vazifeleri onlara anlat!

Bu sefer, bunlardan alınacak vergiler kendilerine bırakılmıştır.

Onlar, her yıl, bin tanesi Recep ayında, bin tanesi de Safer ayında olmak üzere iki bin Evâkı’ elbisesi ve her elbise ile birlikte bir ukiyye de gümüş ödemekle mükelleftirler.

Bu elbiselerin tutarı hesaplanıp haraç vergisinden eksik veya fazla olduğu takdirde fazlası düşülecek, eksiği tahsil edilecektir.

Onlardan alınacak zırhlar, atlar, binek hayvanları ve diğer eşyalar da hesapla alınacaktır.

Elçilerimin yirmi günlük veya daha az müddet zarfındaki ikamet ve sefer masrafları, Necranlılara aittir.

Elçilerim, bir aydan fazla tutulamaz, bekletilemezler.

Yemen’de bir harb çıktığı zaman, onlar emanet olarak otuz zırh, otuz at ve otuz deve vermekle mükelleftirler.

Elçilerimin emanet olarak aldıkları zırhlar veya atlar veya binek hayvanları ya da sair eşyalar, kendilerine teslim ve bunlardan zayi olanları tazmin edilinceye kadar, elçilerimin kefâleti altında bulunacaktır.

Necran ve çevresi onların malları, canları, dinleri, hazır bulunmayanları, hazır bulunanları, aşiretleri, kiliseleri, az veya çok ellerinde bulunan herşeyleri.. Allah ve Resûlünün himayesindedir.

Ne din adamının din adamlığı, ne papazın papazlığı, ne kâhinin kâhinliği değiştirilecektir.

Onların üzerinde ne bir ribâ (faiz) alacağı, ne de Cahiliye devrinden kalma kan dâvâsı vardır.

Onlar ne bir zarara, ne bir güçlüğe uğratılacaklar, ne de yurtlarına ordu ayak basacaktır.

Onlardan her kim bir hak talebinde bulunursa, ne zâlim, ne de mazlum olmalarına meydan verilmeksizin, aralarında adaletle hükmolunacaktır.

Şeref sahibi kişilerden her kim ribâ (faiz) alır, yerse, himaye taahhüdüm ondan uzaktır.

Onlardan biri, başka birinin yaptığı haksızlıktan dolayı sorumlu tutulmayacaktır.

Onlar, haksızlık edip akidelerini bozmadıkları, öğüt dinledikleri ve hallerini düzelttikleri müddetçe, Allah’ın takdiri gelinceye kadar, bu yazıda yazılı olduğu üzere temelli olarak Allah’ın himayesinde ve Resûlullah Muhammed Peygamber’in himayesindedirler.

Ebu Süfyan b. Harb, Gaylan b. Amr, Benî Nasr’dan Malik b. Avf, Akra’ b. Hâbisü’l-Hanzelî, Muğîre b. Şûbe şahittirler.

Bu yazıyı Abdullah b. Ebu Bekir onlar için yazdı.”3185

Zekât Hakkındaki Yazılar ve Uygulamaları

Ömer b. Abdülaziz, halife olduğu zaman, Medine’ye adam gönderip Peygamberimiz Aleyhisselâmın zekât hakkındaki yazısı ile Hz. Ömer’in bu husustaki yazısını arattırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Amr b. Hazm’a zekât hakkında yazdığı yazı, Amr b. Hazm ailesi nezdinde bulundu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu husustaki yazısı gibi bir yazı da, Hz. Ömer ailesi nezdinde bulunup Muhammed b. Abdurrahman her iki yazının sûretini çıkarması için arandı.

O da, bu yazıdaki deve, sığır, davar, altın, gümüş, hurma veya meyve, hububat, ve üzüm zekât miktarlarını Amr b. Hazm için istinsah etti.3186 Esasen Peygamberimiz Aleyhisselâmın zekât miktarları hakkında yazdırıp3187 kılıcına bağladığı ve tavsiye ettiği,3188 ömrü sona erdiği için bütün zekât memurlarına tamim edemediği yazısı da elde bulunuyordu.

Hz. Ebu Bekir’le Hz. Ömer, vefatlarına kadar bu yazıya göre amel ve hareket ettiler.3189

Hz. Ebu Bekir’in, Enes b. Malik’i zekât tahsil memuru olarak Bahreyn’e gönderirken onun için yazdırıp3190 üzerini Peygamberimiz Aleyhisselâmın mühür yüzüğü ile mühürlemiş olduğu yazı da,3191 Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ebu Bekir’in yanında bulunan yazısına göre yazılmıştı.3192

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatından sonra Necranlılar Hz. Ebu Bekir’e gelmişler, o da, içinde Peygamberimiz Aleyhisselâmın onlar hakkındaki yazısını anan ve özetleyen bir yazı yazıp ellerine verdiği gibi, Hz. Ömer ve Hz. Osman ve Hz. Ali de yazdıkları yazıda Peygamberimiz Aleyhisselâmın Necranlılar hakkındaki yazısını anmışlardır.3193

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Zekât Hakkındaki Yazısı

Zekât Kur’ân-ı Kerîm’in müteaddit sûrelerinde namazla birlikte anılıp verilmesi emrolunmakla birlikte,3194 bunun nelerden, ne kadar ve nasıl alınacağı Kur’ân-ı Kerîm’de açıklanmamış, açıklama vazifesi Peygamberimiz Aleyhisselâma bırakılmıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın, Yüce Allah’tan telakki eylediği emir üzerine,3195 zekâtın nelerden, kaçta kaç verileceği, ne kadar malı olana farz olduğu hakkında yazdırdığı ve kılıcına bağlayıp vefatına kadar uyguladığı ve vefatından sonra Hz. Ebu Bekir’in, Hz. Ebu Bekir’den sonra da Hz. Ömer’in ona göre amel ettiği zekât yazısı3196 hakkında İmam Zührî (vefatı: 124 Hicrî) şu tamamlayıcı bilgiyi vermektedir:

“Bu, Resûlullah Aleyhisselâmın zekât hakkında yazdırmış olduğu yazının bir nüshasıdır ki, (aslı) Ömer b. Hattab ailesi nezdinde bulunmaktadır.

Onu bana Salim b. Abdullah b. Ömer okuttu da, hepsini olduğu gibi ezberledim.

O, Ömer b. Abdülaziz’in de, Abdullah b. Abdullah b. Ömer’le Salim b. Abdullah b. Ömer’e istinsah ettirdiği nüshadır.”3197

Ömer b. Abdülaziz, Medine valisi olduğu zaman, buna göre amel etmelerini zekât memurlarına emretmiş; halife Velid b. Abdulmelik’e de bu hususta bir yazı yazmış, o da zekât memurlarına bu nüshada yazılanlara göre amel etmelerini emretmiştir.

Daha sonra gelen halifeler de, buna göre ameli emretmekten geri durmamışlardır.

En sonunda, Hişam b. Hâni’, bütün zekât memurlarına bu zekât yazısından birer nüsha göndererek, ona göre amel etmelerini ve bunun dışına çıkmamalarını emretmiştir.3198

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ebu Bekir Tarafından Enes b. Malik’e Verilen Zekât Yazısının Sûreti

Hz. Ebu Bekir’in Enes b. Malik’i zekât tahsil memuru olaak Bahreyn’e göndereceği sırada Peygamberimiz Aleyhisselâmın zekât hakkındaki yazısından Enes b. Malik için yazdırdığı3199 ve üzerini Peygamberimiz Aleyhisselâmın mühür yüzüyle mühürlediği3200 yazıda şöyle buyurulmaktadır:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlüne emir buyurmuş olduğu ve Resûlullah Aleyhisselâmın da, Müslümanlara farz kıldığı zekât farizası yazısıdır.

Herhangi bir Müslümandan, bu yazıda bildirilen miktarı vechile zekât istenilirse, o Müslüman bu zekâtı versin.

Bundan fazlası istenilirse, fazlasını vermesin.

Deve Zekâtı

Deveden her 24’ünde ve bundan aşağısında koyun olarak zekât:

Her 5 devede 1 koyundur.

Develer 25’i bulunca, 35’e kadar, bir yaşını tamamlamış dişi 1 adet deve yavrusu.

Böylesi bulunmazsa, bir yaşını tamamlamış erkek 1 deve yavrusu verilecektir.

Develerin sayısı 36’yı bulunca, 45’e kadar, iki yaşını tamamlamış dişi 1 adet deve yavrusu,

46’yı buldukları zaman, 60’a kadar, üç yaşını tamamlamış puğur basacak bir adet erkek deve düvesi,

61 olunca, 75’e kadar, dört yaşını bitirmiş 1 adet dişi deve,

76’yı bulunca, 90’a kadar, 2 adet, iki yaşını bitirmiş deve düvesi,

91’e erişince, 120’ye kadar, üç yaşını bitirmiş, puğur basacak 2 adet dişi deve düvesi verilecektir.

Develerin sayısı 120’yi geçince, her 40 devede iki yaşını bitirmiş 1 adet dişi deve düvesi,

Her ellide üç yaşını bitirmiş 1 adet dişi deve düvesi verilecektir.

Sadece dört devesi olana, o dört deve için zekât yoktur.

Meğer ki, deve sahibi kendiliğinden vermek istesin.

Deve sayısı 5’i bulunca, zekât olarak bir koyun verilir.

Yılın Birçok Günlerinde Yaylakta Güdülen Koyun Zekâtı

40 koyundan 120 koyuna kadar, 1 adet koyundur.

120’den fazla olursa, 200’e kadar, 2 koyundur.

200’den fazla olursa, 300’e kadar, 3 koyundur.

300’den fazla olursa, her 100 koyunda 1 koyundur.

Bir kimsenin yayılır koyunları 40’tan 1 noksan olursa, o koyunlara zekât yoktur.

Meğer ki, sahibi kendiliğinden vermek istesin.

Zekât endişesiyle ayrı hayvanlar bir yere toplanmaz, toplu olanları da ayrılmaz.

Malları ortak olanlar, kendi aralarında farkı eşit olarak birbirlerinden alırlar.

Dişleri düşmüş, yaşlı hayvan ile gözü sakat olandan ve tekeden zekât olmaz.

Meğer ki, zekât sahibi kendiliğinden vermek istesin.

Gümüş Zekâtı

Halis gümüşten zekât; 200 dirhemde onda birinin dörtte biridir.

Gümüş sadece 190 dirhem olursa, ona zekât yoktur.

Meğer ki, sahibi kendiliğinden vermek istesin.3201

***

Bir kimsenin develeri dört yaşını tamamlamış bir deve düvesi vermeyi gerektirecek sayıyı bulur da, kendisinin malları arasında öylesi bulunmaz ve üç yaşını tamamlayanı bulunursa, o, kabul edilir ve mümkünse onunla birlikte iki koyun veya yirmi dirhem de verir.

Bir kimsenin zekâtı üç yaşında bir deve düvesi vermeyi gerektirecek kadar olur da, develeri arasında üç yaşında deve düvesi bulunmayıp dört yaşında olanı bulunursa, zekât olarak dört yaşındaki kabul edilir ve zekât memuru o kimseye iki koyun veya yirmi dirhem iade eder.”3202

_______________

2836 Kalkaşandî, s. 326.

2837 İbn Hazm, Cemhere, s. 484-485.

2838 İbn Hazm, Cemhere, s. 398.

2839 İbn Hazm, Cemhere, s. 476.

2840 Kalkaşandî, s. 326.

2841 Yâkût, 4/282.

2842 Yâkût, 4/282.

2843 İbn Abdilberr, 2/559, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/301.

2844 İbn Sa’d, 1/321, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks.2, s. 58.

2845 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, İbn Sa’d, 1/32, Taberî, Târîh, 3/166.

2846 İbn Sa’d, 1/32, Süheylî, 7/448, İbn Hacer, İsâbe, 3/222.

2847 İbn Sa’d, 1/321, Süheylî, 7/448, İbn Hacer, İsâbe, 3/240.

2848 İbn Sa’d, 1/321.

2849 İbn Hacer, İsâbe, 3/222.

2850 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, İbn Sa’d, 1/321, Taberî, Târîh, 3/166, İbn Esîr, Kâmil, 2/299, İbn Seyyid, 2/236, Zehebî, Târîh, s. 570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/63, İbn Kayyım, 3/39.

2851 İbn Sa’d, 1/321.

2852 Süheylî, 7/448.

2853 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/301.

2854 Süheylî, 7/449, Halebî, 3/256, Zürkânî, 4/25.

2855 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/301.

2856 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, İbn Sa’d, 1/321, Taberî, Târîh, 3/166.

2857 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, İbn Sa’d, c, 1/321, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, Delâil, 5/337, Süheylî, 7/450, İbn Seyyid, 2/236, İbn Kesîr, Bidâye, 5/63, İbn Kayyım, 3/39, Zürkânî, 4/25.

2858 İbn Abdilberr, 2/559, Süheylî, 7/449, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/301, Halebî, 3/257, Zürkânî, 4/25.

2859 Süheylî, 7/448.

2860 İbn Abdilberr, 2/559, Süheylî, 7/449, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/301, Zürkânî, 4/25.

2861 Süheylî, 7/449, Zürkânî, 4/25.

2862 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, İbn Sa’d, 1/321, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, 5/337 Süheylî, 7/449, İbn Kayyım, 3/39.

2863 Süheylî, 7/449.

2864 İbn Sa’d, 1/321, Halebî, 3/257, Zürkanî, 4/26.

2865 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, Delâil, 5/338, Süheylî, 7/449, İbn Seyyid, 2/236, Zehebî, Târîh, s. 570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/63, Zürkânî, 4/26.

2866 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, İbn Sa’d, 1/321, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, 5/338, İbn Kayyım, 3/39, Zürkânî, 4/26.

2867 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, Delâil, 5/338, İbn Seyyid, 2/236, Zehebî, Târîh, s. 570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/63, İbn Kayyım, 3/39, Kastallânî, Mevâhib, 1/313, Zürkânî, 4/26.

2868 Halebî, 3/257.

2869 İbn Hacer, İsâbe, 1/573, Zürkânî, 4/26.

2870 İbn Kesîr, Bidâye, 5/63.

2871 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224, İbn Sa’d, 1/321-322, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, Delâil, 5/338, İbn Seyyid, 2/237, Zehebî, Târîh, s. 570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/63, İbn Hacer, İsâbe,1/573, Halebî, 3/257, Zürkânî, 4/26.

2872 İbn Hazm, Cemhere, s. 447.

2873 İbn Hazm, Cemhere, s. 485-486.

2874 İbn Hazm, Cemhere, s. 478-479.

2875 İbn Hazm, Cemhere, s. 447.

2876 İbn Cevzî, 2/571.

2877 Taberî, Târîh, 3/155, İbn Seyyid, 2/248, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 53.

2878 İbn Cevzî, 2/751-752.

2879 Taberî, Târîh, 3/155.

2880 İbn Sa’d, 1/329-330, İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/266.

2881 İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Halebî, 3/266-267.

2882 İbn Sa’d, 1/330, İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Halebî, 3/267.

2883 İbn Seyyid, 2/248.

2884 İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Kastallânî, Mevâhib, 1/319.

2885 İbn Sa’d, 1/330, İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Halebî, 3/267.

2886 İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Halebî, 3/267.

2887 İbn Sa’d, 1/330, İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Halebî, 3/267.

2888 İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Halebî, 3/267.

2889 İbn Sa’d, 1/330, İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/267.

2890 İbn Sa’d, 1/330.

2891 İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/267.

2892 İbn Sa’d, 1/330.

2893 İbn Sa’d, 1/330, İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248.

2894 İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248, Halebî, 3/267.

2895 İbn Sa’d, 1/330, İbn Kayyım, 3/55, İbn Seyyid, 2/248 Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/267.

2896 Kalkaşandî, s. 298.

2897 İbn Hazm, Cemhere, s. 272.

2898 İbn Hazm, Cemhere, s. 15.

2899 İbn İshak, İbn Hişam, 4/213-214, Taberî, Târîh, 3/165, İbn Cevzî, 2/755-756, İbn Seyyid, 2/232.

2900 Ebu Nuaym, Delâil, 1/207, İbn Kesîr, Sîre, 4/115.

2901 Taberî, Târîh, 3/165, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57.

2902 Ahmed b. Hanbel, 4/25.

2903 İbn Sa’d, 1/311, 7/34.

2904 Ahmed b. Hanbel, 4/25.

2905 İbn Sa’d, 1/311, 7/34, Ahmed b. Hanbel, 4/25, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/275.

2906 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/275.

2907 İbn Sa’d, 1/311, 7/34, Ahmed b. Hanbel, 4/25, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/275.

2908 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/275.

2909 İbn Sa’d, 7/34.

2910 İbn Sa’d, 1/311, 7/34, Ahmed b. Hanbel, 4/25, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/275.

2911 İbn Sa’d, 1/34.

2912 Ebu Nuaym, Delâil, 1/207, İbn Kesîr, Sîre, 4/114.

2913 İbn Cevzî, 2/756, Halebî, 3/246.

2914 Beyhakî, Delâil, 5/321, İbn Cevzî, 2/756, Zehebî, Târîh, s. 563, İbn Kesîr, Sîre, 4/57.

2915 İbn Sa’d, 1/310, Ebu Nuaym, Delâil, 1/207.

2916 İbn Sa’d, 1/310, Ebu Nuaym, Delâil, 1/207, İbn Kesîr, 4/59, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57, Halebî, 3/246, Zürkânî, 4/11.

2917 İbn Sa’d, 1/310, Ebu Nuaym, Delâil, 1/207, İbn Kesîr, Sîre, 4/59, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 58.

2918 İbn Sa’d, 1/310, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 58.

2919 Ebu Nuaym, Delâil, 1/207, İbn Kesîr, Sîre, 4/59.

2920 Buhârî, Sahîh, 5/42, Beyhakî, Delâil, 5/320, Zehebî, Târîh, s. 564, İbn Kesîr, Sîre, 4/58.

2921 İbn İshak, İbn Hişam, 4/214, İbn Sa’d, 1/310, Taberî, Târîh, 3/165, Ebu Nuaym, Delâil, 1/207, Beyhakî, Delâil, 5/321, İbn Seyyid, 2/232, İbn Kesîr, Sîre, 4/57.

2922 Ebu Nuaym, Delâil, 1/207, Halebî, 3/246.

2923 İbn Sa’d, 1/310.

2924 İbn Cevzî, 2/756, Halebî, 3/247, Zürkânî, 4/11.

2925 İbn Sa’d, 1/310, Beyhakî, 5/321, İbn Cevzî, 3/756, Zehebî, Târîh, s. 563, İbn Kesîr, Sîre, 4/57, Zürkânî, 4/11.

2926 Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, Delâil, 5/319, İbn Kesîr, Sîre, 4/57, İbn Kayyım, 3/35, Halebî, 3/247, Zürkânî, 4/11.

2927 Taberî, 3/166, Beyhakî, 5/319, Zehebî, Târîh, s. 564, İbn Kesîr, Sîre, 4/57, İbn Kayyım, 3/35, Halebî, 3/247.

2928 Süheylî, 7/438.

2929 Beyhakî, Delâil, 5/319, İbn Kesîr, Sîre, 4/60, Halebî, 3/247, Zürkânî, 4/11.

2930 Beyhakî, Delâil, 5/319, Halebî, 3/247, Zürkânî, 4/11-12.

2931 Süheylî, 7/438, Halebî, 3/246.

2932 İbn İshak, İbn Hişam, 4/214, Taberî, Târîh, 3/166, İbn Seyyid, 2/232, İbn Kayyım, 3/35.

2933 Ebu Nuaym, Delâil, 1/207-208, Beyhakî, Delâil, 5/321, Zehebî, Târîh, s. 563, İbn Kesîr, Sîre, 5/57.

2934 İbn İshak, İbn Hişam, 4/214, Taberî, Târîh, 3/166.

2935 İbn Sa’d, 1/311.

2936 İbn İshak, İbn Hişam, 4/214, İbn Sa’d, 1/311, Taberî, Târîh, 3/166, İbn Cevzî, 2/756, İbn Seyyid, 2/232.

2937 Ebu Nuaym, Delâil, 1/208, İbn Kesîr, Sîre, 4/60.

2938 Buhârî, Sahîh, 5/42, Beyhakî, Delâil, 5/320, Zehebî, Târîh, s. 564, İbn Kesîr, Sîre, 4/58.

2939 Beyhakî, Delâil, 5/321, Zehebî, Târîh, s. 563, İbn Kesîr, Sîre, 4/57, Halebî, 4/247.

2940 İbn Cevzî, 2/757, Halebî, 3/247.

2941 Zürkânî, 4/12.

2942 İbn Cevzî, 7/757, Halebî, 3/247-248, Zürkânî, 4/11.

2943 Beyhakî, Delâil, 5/321, Zehebî, Târîh, s. 563, İbn Kesîr, Sîre, 4/57, Halebî, 3/247, Zürkânî, 4/12.

2944 İbn İshak, İbn Hişam, 4/215, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, Delâil, 5/319-320, İbn Seyyid, 2/233, İbn Kesîr, Sîre, 4/58, İbn Kayyım, 3/35, Zürkânî, 4/12.

2945 Belâzurî, Ensâb, 1/450, Yâkubî, 2/87, Beyhakî, Delâil, 5/429, İbn Hacer, İsâbe, 1/93.

2946 İbn Sa’d, 1/143-144, Belâzurî, Ensâb, 1/450-451, Beyhakî, Delâil, 5/429, İbn Hacer, İsâbe, 1/93, Kastallânî, Mevâhib, 1/259, Diyarbekrî, 2/146.

2947 İbn Sa’d, 1/140-141, Ahmed b. Hanbel, 4/283, Belâzurî, Ensâb, 1/450, Yâkubî, 2/87.

2948 Belâzurî, 1/450-451, Beyhakî, Delâil, 5/429.

2949 İbn Sa’d, 1/144, Belâzurî, Ensâb, 1/449-450.

2950 İbn Sa’d, 1/138, Belâzurî, Ensâb, 1/451, İbn Abdilberr, 1/57.

2951 Buhârî, Sahîh, 2/85.

2952 İbn Sa’d, 1/138, Belâzurî, Ensâb, 1/451, Beyhakî, Delâil, 5/430, İbn Abdilberr, 1/57.

2953 İbn Sa’d, 1/138, Buhârî, Sahîh, 2/85, Müslim, 4/1808, Belâzurî, Ensâb, 1/451, Beyhakî, Delâil, 5/430.

2954 İbn Sa’d, 1/138, Buhârî, Sahîh, 2/85.

2955 İbn Sa’d, 1/137, Belâzurî, Ensâb, 1/451.

2956 İbn Sa’d, 1/138, Buhârî, Sahîh, 2/85.

2957 İbn Sa’d, 1/138, Belâzurî, Ensâb, 1/451-452.

2958 Buhârî, Sahîh, 2/85.

2959 İbn Sa’d, 1/138, Ahmed b. Hanbel, 3/194, Buhârî, Sahîh, 2/85, Müslim, 4/1808, Belâzurî, Ensâb, 1/452 Beyhakî, Delâil, 5/430, Zehebî, Târîh, s. 581.

2960 Müslim, 4/1808, Beyhakî, Delâil, 5/430, Zehebî, Târîh, s. 581.

2961 İbn Sa’d, 1/139, Buhârî, Sahîh, 2/85, Müslim, 4/1808, Zehebî, Târîh, s. 581.

2962 İbn Sa’d, 1/139, Müslim, 4/1808.

2963 Belâzurî, Ensâb, 1/452.

2964 İbn Sa’d, 1/139.

2965 İbn Sa’d, 1/143, Belâzurî, Ensâb, 1/452.

2966 İbn Sa’d, 1/143, Belâzurî, Ensâb, 1/451, İbn Abdilberr, 1/59 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/50.

2967 Belâzurî, Ensâb, 1/451, İbn Abdilberr, 1/56.

2968 Kastallânî, Mevâhib, 1/259.

2969 İbn Sa’d, 1/143.

2970 İbn Sa’d, 1/144, Belâzurî, Ensâb, 1/451, İbn Abdilberr, 1/56, Kastallânî, Mevâhib, 1/259.

2971 İbn Sa’d, 1/144, Belâzurî, Ensâb, 1/450, Diyarbekrî, 2/146.

2972 İbn Sa’d, 1/144, Belâzurî, Ensâb, 1/450, Beyhakî, Delâil, 5/431, Diyarbekrî, 2/146.

2973 İbn Sa’d, 1/140, İbn Abdilberr, 1/58, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/50, İbn Hacer, İsâbe, 1/94.

2974 İbn Sa’d, 1/144, Belâzurî, Ensâb, 1/451.

2975 İbn Hacer, İsâbe, 1/94.

2976 İbn Sa’d, 1/144, Belâzurî, Ensâb, 1/451.

2977 Belâzurî, Ensâb, 1/451.

2978 İbn Sa’d, 1/141.

2979 İbn Sa’d, 1/143, Belâzurî, Ensâb, 1/451.

2980 İbn Sa’d, 1/142, Belâzurî, Ensâb, 1/451.

2981 İbn Sa’d, 1/142.

2982 İbn Sa’d, 1/141.

2983 İbn Sa’d, 1/144, Belâzurî, Ensâb, 1/451.

2984 İbn Abdilberr, 1/59, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/51, Kastallânî, Mevâhib, 1/259.

2985 İbn Sa’d, 1/142, Ahmed b. Hanbel, 2/109, Buhârî, Sahîh, 2/30, Müslim, 2/630, Beyhakî, Sünen, 3/336-337.

2986 İbn Hazm, Cemhere, s. 416-417.

2987 A. Zeynî Dahlân, 2/142.

2988 Yâkût, 5/266.

2989 Vâkıdî, Megâzî, 1/7, İbn Sa’d, 1/339, 2/169, Taberî, Târîh, 3/156.

2990 İbn İshak, İbn Hişam, 4/239, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Seyyid, 2/244, İbn Kesîr, Bidâye, 5/98, İbn Kayyım, 3/41, Zürkânî, 4/33.

2991 İbn İshak, İbn Hişam, 4/239, Vâkıdî’den naklen İbn Sa’d, 1/339, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Seyyid, 2/244, İbn Kayyım, 3/41.

2992 İbn Sa’d, 1/339, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 53.

2993 İbn İshak, İbn Hişam, 4/239, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Seyyid, 2/244-245, İbn Kesîr, Bidâye, 5/98, İbn Kayyım, 3/41.

2994 Vâkıdî’den naklen İbn Sa’d, 1/339.

2995 İbn İshak, İbn Hişam, 4/239, İbn Sa’d, 1/339, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Seyyid, 2/245, İbn Kesîr, Bidâye, 5/98, İbn Kayyım, 3/41.

2996 Belâzurî, Ensâb, 1/384.

2997 Vâkıdî’den naklen İbn Sa’d, 1/339.

2998 İbn İshak, İbn Hişam, 4/239-240, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Kesîr, Bidâye, 5/98, Diyarbekrî, 2/144.

2999 İbn İshak, İbn Hişam, 4/240, Vâkıdî’den naklen İbn Sa’d, 1/339, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/418, İbn Kesîr, Bidâye, 5/98, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 53.

3000 Vâkıdî’den naklen İbn Sa’d, 1/339, İbn Hacer, İsâbe, 3/245.

3001 İbn İshak, İbn Hişam, 4/240, İbn Sa’d, 1/339-340, Taberî, Târîh, 3/156, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/18, Diyarbekrî, 2/144.

3002 İbn İshak, İbn Hişam, 4/240, Taberî, Târîh, 3/156-157, İbn Esîr, 4/418, İbn Kesîr, Bidâye, 5/98.

3003 İbn İshak, İbn Hişam, 4/240-241, Taberî, Târîh, 3/157, İbn Kesîr, Bidâye, 5/98-99.

3004 İbn Hacer, İsâbe, 3/245.

3005 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Taberî, Târîh, 3/157, İbn Kesîr, Bidâye, 5/99, İbn Hacer, İsâbe, 3/245.

3006 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, İbn Sa’d, 1/340, Taberî, Târîh, 3/157, İbn Seyyid, 2/249, İbn Kesîr, Bidâye, 5/99, İbn Kayyım, 3/42.

3007 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Taberî, Târîh, 3/157, İbn Seyyid, 2/245, İbn Kesîr, Bidâye, 5/99, İbn Kayyım, 3/42, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 54.

3008 İbn Sa’d, 1/340.

3009 İbn Sa’d, 1/268.

3010 İbn Sa’d, 1/267-268.

3011 İbn Sa’d, 1/268.

3012 İbn Sa’d, 1/268.

3013 İbn Sa’d, 1/268.

3014 İbn Sa’d, 1/268.

3015 İbn Sa’d, 1/268.

3016 Mezved; içinde hurma ağaçları bulunan mâmur bir yerdir (Yâkût, 5/90).

3017 İbn Sa’d, 1/268-269.

3018 Râkis, bir vadidir (Yâkût, 3/116).

3019 İbn Sa’d, 1/269.

3020 İbn Hacer, İsâbe, 2/435.

3021 Necran Kâbesi, Benî Abdülmedan b. Deyyânü’l-Hârisîlerin yaptırıp tâzim ettikleri bir kilise olup, kilisenin kubbesi üçyüz deri ile kaplanmıştı. Kilise, Necran nehri üzerinde bulunuyor, nehirden on bin altınlık bir gelir sağlanıyordu (Yâkût, 5/268).

3022 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/519, İbn Hacer, İsâbe, 2/435.

3023 İbn Hacer, İsâbe, 2/435.

3024 İbn Sa’d, 1/340.

3025 Taberî, Târîh, 3/163.

3026 Süheylî, 7/450, İbn Abdilberr, 3/1057, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8.

3027 İbn Abdilberr, 3/1057.

3028 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8.

3029 İbn Abdilberr, 3/1057, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8-9.

3030 Vâkıdî, Megâzî, 3/984, İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

3031 Vâkıdî, Megâzî, 3/988.

3032 İbn Sa’d, 2/164, İbn Seyyid, 2/207, İbn Kayyım, 2/227.

3033 İbn İshak, İbn Hişam, 4/225, Vâkıdî, Megâzî, 3/987, Taberî, Târîh, 3/149 İbn Kayyım, 2/228.

3034 İbn İshak, İbn Hişam, 4/225-227, Taberî, Târîh, 3/149, İbn Esîr, Kâmil, 2/285-286, İbn Seyyid, 2/238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64.

3035 Ahmed b. Hanbel, 4/378.

3036 Ahmed b. Hanbel, 4/257-378.

3037 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3038 Ahmed b. Hanbel, 4/378.

3039 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8.

3040 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, İbn Sa’d, 1/322, Taberî, Târîh, 3/149, İbn Seyyid, 2/238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64.

3041 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8.

3042 İbn Kayyım, 2/228.

3043 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, İbn Sa’d, 1/322, Taberî, Târîh, 3/149, İbn Seyyid, 2/238.

3044 İbn Kayyım, 2/228.

3045 Ahmed b. Hanbel, 4/378.

3046 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/149, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Seyyid, 2/288, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64.

3047 İbn Kayyım, 2/228, İbn Hacer, İsâbe, 2/468.

3048 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/149-150, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Seyyid, 2/238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64.

3049 İbn Kayyım, 2/228.

3050 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Seyyid, 2/238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64.

3051 İbn Kayyım, 2/228, İbn Hacer, İsâbe, 2/468.

3052 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Seyyid, 2/238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64.

3053 İbn Kayyım, 2/228.

3054 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Seyyid, 2/238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/64-65.

3055 Ahmed b. Hanbel, 4/378.

3056 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8, Zehebî, Siyer, 3/109, İbn Hacer, İsâbe, 2/468.

3057 Ahmed b. Hanbel, 4/378.

3058 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8, Zehebî, Târîh, 3/109, İbn Hacer, İsâbe, 2/468.

3059 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8.

3060 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Seyyid, 2/238-239, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3061 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Ahmed b. Hanbel, 4/378, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Seyyid, 2/239, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3062 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/8.

3063 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Ahmed b. Hanbel, 4/379, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Seyyid, 2/239, İbn Kesîr, Sîre, 4/65.

3064 Ahmed b. Hanbel, 4/379.

3065 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Seyyid, 2/239, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3066 Ahmed b. Hanbel, 4/257, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3067 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3068 İbn Kesîr, Bidâye, 5/65, İbn Kayyım, 2/228.

3069 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3070 İbn Kayyım, 2/228.

3071 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3072 İbn Kayyım, 2/228.

3073 Ahmed b. Hanbel, 4/257, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3074 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Ahmed b. Hanbel, 4/257, 378, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/9.

3075 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Seyyid, 2/239, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3076 İbn Esîr, Kâmil, 2/286.

3077 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Seyyid, 2/239, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3078 Ahmed b. Hanbel, 4/257, 358, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3079 Ahmed b. Hanbel, 4/257, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3080 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/9.

3081 Ahmed b. Hanbel, 4/257, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3082 Ahmed b. Hanbel, 4/378, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/9.

3083 Ahmed b. Hanbel, 4/257, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3084 Ahmed b. Hanbel, 4/257, 378, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/9, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3085 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Seyyid, 2/239, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65.

3086 İbn Kayyım, 2/228.

3087 Ahmed b. Hanbel, 4/378-379, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65, İbn Kayyım, 2/228.

3088 İbn Kayyım, 2/228.

3089 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3090 İbn Abdilberr, 3/1057, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/9.

3091 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3092 Ahmed b. Hanbel, 4/257, Buhârî, Sahîh, 6/221, Müslim, 3/1529, İbn Mâce, 2/1070.

3093 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3094 Ahmed b. Hanbel, 4/257, Buhârî, Sahîh, 6/221, Müslim, 3/1529, İbn Mâce, 2/1070.

3095 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3096 Ahmed b. Hanbel, 4/257, Buhârî, Sahîh, 6/220-221, Müslim, 3/1529, Tirmizî, Sünen, 4/68, İbn Mâce, 2/1070.

3097 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3098 Ahmed b. Hanbel, 4/257, Buhârî, Sahîh, 6/221, Müslim, 3/1529, Tirmizî, Sünen, 4/68.

3099 Ahmed b. Hanbel, 4/257, Müslim, 3/1529.

3100 Ahmed b. Hanbel, 4/257, Buhârî, Sahîh, 6/220, Müslim, 3/1529, İbn Mâce, 2/1070.

3101 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3102 Buhârî, Sahîh, 6/220, Müslim, 3/1530, Tirmizî, Sünen, 4/68.

3103 Tirmizî, Sünen, 4/68.

3104 Buhârî, Sahîh, 6/221, Müslim, 3/1530.

3105 Ahmed b. Hanbel, 4/256, Buhârî, Sahîh, 6/218, Müslim, 3/1530, Dârimî, 2/17.

3106 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3107 Buhârî, Sahîh, 6/218-221, Müslim, 3/1530.

3108 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3109 Müslim, 3/1531.

3110 Ahmed b. Hanbel, 4/257.

3111 Buhârî, Sahîh, 6/218, Müslim, 3/1530, Tirmizî, Sünen, 4/69.

3112 Ahmed b. Hanbel, 4/379.

3113 Müslim, 3/1531, Tirmizî, Sünen, 4/67-68.

3114 Buhârî, Sahîh, 6/220, Müslim, 3/1531.

3115 Müslim, 3/1531.

3116 Buhârî, Sahîh, 2/113.

3117 Ahmed b. Hanbel, 4/256, Buhârî, Sahîh, 2/113.

3118 Buhârî, Sahîh, 2/114.

3119 Ahmed b. Hanbel, 4/256, Buhârî, Sahîh, 2/114.

3120 Ahmed b. Hanbel, 4/256.

3121 Ahmed b. Hanbel, 4/256, Buhârî, Sahîh, 2/114.

3122 Ahmed b. Hanbel, 4/379, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65, İbn Kayyım, 2/228.

3123 İbn İshak, İbn Hişam, 4/227-228, Taberî, Târîh, 3/150, İbn Esîr, Kâmil, 2/286, İbn Seyyid, 2/239, İbn Kesîr, Bidâye, 5/65-67.

3124 İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, Belâzurî, Ensâb, 1/530.

3125 Buhârî, Sahîh, 5/107, Taberî, Târîh, 3/167, İbn Kesîr, Sîre, 4/191 Kastallânî, Mevâhib, 1/230.

3126 Taberî, Târîh, 3/167, A. Zeynî Dahlân, 2/141.

3127 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246, Taberî, Târîh, 3/167.

3128 İbn Habib, s. 126, Belâzurî, Ensâb, 1/529, Fütûh, 1/83, İbn Abdilberr, 3/1403.

3129 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246-247, Taberî, Târîh, 3/167.

3130 Diyarbekrî, 2/142.

3131 Yâkût, 2/169.

3132 İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/49, Kastallânî, Mevâhib, 1/230 Diyarbekrî, 2/142.

3133 Belâzurî, Ensâb, 1/529, İbn Abdilberr, 3/1403.

3134 İbn Sa’d, 3/584, 2/437, Ahmed b. Hanbel, 5/230, Ebu Dâvud, 3/303, Tirmizî, Sünen, 3/616, İbn Abdilberr, 3/1404, Zehebî, Siyer, 1/321.

3135 İbn Sa’d, 3/584, 2/347, Ahmed b. Hanbel, 5/230, Ebu Dâvud, 3/303, Tirmizî, Sünen, 3/616, İbn Abdilberr, 3/1404, İbn Kesîr, Sîre, 4/199, Zehebî, Târîh, 1/321.

3136 İbn Sa’d, 3/584, 2/347, Zehebî, Târîh, 1/321.

3137 Ahmed b. Hanbel, 5/230, Ebu Dâvud, 3/303, Tirmizî, Sünen, 3/616, İbn Abdilberr, 3/1404, İbn Kesîr, Sîre, 4/199.

3138 İbn Sa’d, 3/584, 2/347, Zehebî, Târîh, 1/321.

3139 Ahmed b. Hanbel, 5/330, Ebu Dâvud, 3/303, Tirmizî, Sünen, 3/616, İbn Abdilberr, 3/1404, İbn Kesîr, Sîre, 4/190.

3140 İctihâd; dilde, bir şeyi elde etmek için olanca gücü ile çalışıp çabalamak (İbn Esîr, Nihâye, 1/319), din teriminde de fakih olan zâtın dinî bir hükme varabilmesi için bütün gücüyle çalışıp çabalaması demektir.

Müctehid, Kur’ân-ı Kerîm’e ait ilimlere ve Kur’ân-ı Kerîm’in mânâ türlerine, sünnete ait ilimlere, sünnetin rivâyet tariklerine, metinlerine ve mânâ türlerine son derecede vakıf ve aynı zamanda halkın örf ve âdetlerini bilip onlara göre yapacağı kıyas ve ictihadda isabet edebilecek güçte olan ilim adamı demektir (Seyyid Şerif, s. 137).

Bir hadis-i şerife göre; hâkim ictihadda bulunur, ictihadında isabet ederse onun için iki ecir vardır. Fakat hüküm verirken ictihadda bulunur, yanılırsa ona bir ecir vardır (Buhârî, Sahîh, 8/157, Müslim, 3/1342, Ebu Dâvud, 3/299, Tirmizî, Sünen, 3/615, İbn Mâce 2/1342, Nesâî, 8/224).

3141 İbn Sa’d, 3/584, 2/347-348, Ahmed b. Hanbel, 5/230, Ebu Dâvud, 3/303, Tirmizî, Sünen, 3/616, İbn Abdilberr, 3/1404, Zehebî, Târîh, 1/321, İbn Kesîr, Sîre, 4/199.

3142 İbn Sa’d, 3/584, 2/348, Ahmed b. Hanbel, 5/230, Ebu Dâvud, 3/303, İbn Kesîr, Sîre, 4/199.

3143 İbn Sa’d, 3/584, 2/348, Ahmed b. Hanbel, 5/230, Ebu Dâvud, 3/303, Tirmizî, Sünen, 3/616, İbn Abdilberr, 3/1404, İbn Kesîr, Sîre, 4/199.

3144 İbn Sa’d, 3/584, 2/348, Ahmed b. Hanbel, 5/230, İbn Abdilberr, 3/1404 İbn Kesîr, Sîre, 4/199, Zehebî, Târîh, 1/321.

3145 İbn Sa’d, 3/584, 2/348, Ahmed b. Hanbel, 5/230, Ebu Dâvud, 3/303, Tirmizî, Sünen, 3/616, İbn Abdilberr, 3/1404, İbn Kesîr, Sîre, 4/199, Zehebî, Târîh, 1/321.

3146 Diyarbekrî, 2/142.

3147 Ahmed b. Hanbel, 5/235, Zehebî, Siyer, 1/321, İbn Kesîr, Sîre, 4/192-193.

3148 İbn İshak, İbn Hişam, 4/237, Ahmed b. Hanbel, 5/235, İbn Kesîr, Sîre, 4/192-193, Zehebî, Târîh, 1/321.

3149 Diyarbekrî, 2/142.

3150 Ahmed b. Hanbel, 1/233, Ebu Ubeyd, s. 551-552, İbn Ebi Şeybe, 3/114, Buhârî, Sahîh, 5/109, Müslim, 1/50, Ebu Dâvud, 2/104-105, Tirmizî, Sünen, 3/21, İbn Mâce, 1/568 Dârimî, 1/318, Nesâî, 5/55.

3151 Ahmed b. Hanbel, 5/230-233, Abdurrezzak, 4/21-22, İbn Ebi Şeybe, 3/127, Ebu Dâvud, 2/101, Tirmizî, Sünen, 5/20.

3152 Ahmed b. Hanbel, 5/233, Yahya b. Âdem, s. 112-113.

3153 Yahya b. Âdem, s. 116, Ahmed b. Hanbel, 5/228, Belâzurî, Fütûh, 1/871.

3154 İbn Ebi Şeybe, 1/128.

3155 Ahmed b. Hanbel, 5/236, İbn Kesîr, Sîre, 4/194-195.

3156 İbn İshak, İbn Hişam, 4/237, Diyarbekrî, 2/143.

3157 Diyarbekrî, 2/143.

3158 Ahmed b. Hanbel, 5/235, İbn Kesîr, Sîre, 4/193, Zehebî, Siyer, 1/321.

3159 Ahmed b. Hanbel, 5/235, İbn Kesîr, Sîre, 4/193.

3160 Hâkim, 1/401.

3161 Kettânî, 1/259.

3162 Ahmed b. Hanbel, 4/410, Buhârî, Sahîh, 5/108.

3163 Ahmed b. Hanbel, 4/417-418, Buhârî, Sahîh, 5/108.

3164 Ahmed b. Hanbel, 5/235.

3165 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Taberî, Târîh, 3/157, Beyhakî, Delâil, 5/413.

3166 İbn Sa’d, 1/267.

3167 İbn İshak, İbn Hişam, 4/239.

3168 Ebu Yusuf, s. 72.

3169 İbn İshak, İbn Hişam, 4/39, 241.

3170 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Ebu Yusuf, s. 72, Yahya b. Âdem, s. 116, Taberî, Târîh, 3/157, Beyhakî, Delâil, 5/413, Zehebî, Târîh, s. 576.

3171 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Yahya b. Âdem, s. 116, Taberî, Târîh, 3/157, Beyhakî, Delâil, 5/413, Zehebî, Târîh, s. 576.

3172 Ebu Yusuf, s. 72.

3173 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Ebu Yusuf, s. 72, Yahya b. Âdem, s. 116, Taberî, Târîh, 3/157 Beyhakî, Delâil, 5/413, Zehebî, Târîh, s. 576.

3174 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Yahya b. Âdem, s. 116, Taberî, Târîh, 3/157.

3175 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Ebu Yusuf, s. 72, Yahya b. Âdem, s. 116, Taberî, Târîh, 3/157, Beyhakî, Delâil, 5/413, Zehebî, Târîh, s. 576-577, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 54.

3176 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241, Taberî, Târîh, 3/157, Beyhakî, Delâil, 5/413, Zehebî, Târîh, s. 576, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 54.

3177 Ebu Yusuf, s. 72, Yahya b. Âdem, s. 116.

3178 İbn İshak, İbn Hişam, 4/241-242, Taberî, Târîh, 3/157-158, Beyhakî, Delâil, 5/413-414, Zehebî, Târîh, s. 576-577, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 54-55, Kettânî, 1/248-249.

3179 İbn İshak, İbn Hişam, 4/242, Ebu Yusuf, s. 72, Yahyâ b. Adem, s. 116, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/414, Zehebî, Târîh, s. 577, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 54, Kettânî, 1/249.

3180 İbn İshak, İbn Hişam, 4/242-243, Taberî, Târîh, 3/158-159, Beyhakî, Delâil, 5/414-415, Zehebî, Târîh, s. 414-415, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 54-55, Kettânî, 1/249.

3181 Ebu Yusuf, s. 72.

3182 Dârimî, 1/320.

3183 Heysemî, 3/71, İbn Abdilberr, 3/1173, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/214.

3184 İbn Kayyım, 1/45.

3185 Ebu Yusuf, s. 72-73.

3186 Ebu Ubeyd, s. 497-499, Hâkim, 1/394-395.

3187 Ebu Yusuf, s. 76, Abdurrezzak, 4/25, İbn Ebi Şeybe, 3/131, Tirmizî, Sünen, 3/17, Hâkim, 1/392.

3188 Ebu Yusuf, s. 76, İbn Ebi Şeybe, 3/131, Tirmizî, Sünen, 3/17, Hâkim, 1/390.

3189 Ebu Yusuf, s. 76, Abdurrezzak, 3/25, İbn Ebi Şeybe, 3/131, Tirmizî, Sünen, 3/17, Hâkim, 1/392.

3190 Buhârî, Sahîh, 2/123-124, Ebu Dâvud, 2/96.

3191 Ebu Dâvud, 2/96.

3192 İbn Kayyım, 1/45.

3193 Ebu Yusuf, s. 73-74.

3194 Bakara: 13, 83, 110, Nisâ: 73, 103, Yûnus: 87, Hacc: 9, Tûr: 56, Müzzemmil: 20.

3195 Ahmed b. Hanbel, 1/11, Buhârî, Sahîh, 2/124, Ebu Dâvud, 2/96, İbn Mâce, 1/575, Nesâî, 5/18-19, Dârekutnî, 2/115, Hâkim, 1/390, Beyhakî, Sünen, 4/86 Begavî, 1/86.

3196 Ebu Yusuf, s. 76, Abdurrezzak, 2/25, İbn Ebi Şeybe, 3/131-133, Ahmed b. Hanbel, 2/11-14, Ebu Dâvud, 2/98, Tirmizî, Sünen, 3/17, Dârimî, 1/21, Hâkim, 1/392, Beyhakî, Sünen, 4/88.

3197 Ebu Dâvud, 2/98-99, Dârekutnî, 2/116, Hâkim, 1/393, Beyhakî, Sünen, 4/90.

3198 Dârekutnî, 2/116, Hâkim, 1/393, Beyhakî, Sünen, 4/90-91.

3199 Buhârî, Sahîh, 2/123-124, Ebu Dâvud, 2/96, Hâkim, 1/390.

3200 Ebu Dâvud, 2/96, Beyhakî, Sünen, 4/86.

3201 Altın, ticaret malları, meyve, hububat zekâtı ve verileceği yerler, zekâtı verilmeyen malların akıbeti için; 4. ciltteki “Zekâtın Farz Kılınışı” bahsine bakınız.

3202 Ahmed b. Hanbel, 1/11-12, Buhârî, Sahîh, 2/123-124, Ebu Dâvud, 2/96-97, İbn Mâce, 1/575, Nesâî, c. 5, 18-23, Dârekutnî, 2/114-116, Hâkim, 1/391-392, Beyhakî, Sünen, 4/85-86.

ONUNCU BÖLÜM
FEVC FEVC İSLÂM’A KOŞANLAR

Benî Havlan Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi

Benî Havlanların Kimlikleri, Yurtları ve Temsilcilerin Medine’ye Geliş Tarihi

Kahtan kabilelerinden olan Benî Havlanların ata soyları şöyle sıralanır: Havlan (Fekl) b. Amr, b. Malik, b. Hâris, b. Mürre, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.

Havlan (Fekl)’in:

1. Habib,

2. Amr,

3. Eshab,

4. Kays,

5. Nabt,

6. Bekr,

7. Sa’d isimlerinde yedi oğlu vardı.3203

Benî Havlanların yurtları Yemen ülkesinde ve bu ülkenin doğusunda idi.3204

Benî Havlan temsilcileri on kişi olup,3205 Medine’ye Hicretin 10. yılında Şaban ayında geldiler.3206

Remle binti Hâris’in konağına indirildiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın emriyle orada ağırlandılar.3207

Temsilciler:

“Yâ Rasûlallah! Bizler Allah’a iman ve Allah’ın Resûlünü tasdik ediyoruz.

Bizim bu ikrarımız, gerimizdeki kavmimizden olanlara da şâmildir.

Biz, develer koltuklarda, yedeklerde;3208 sert ve katı yerlerde, ovalarda ise binitli olarak3209 sana gelmiş bulunuyoruz.3210

Allah’ın ve Resûlünün üzerimizdeki nimeti sayesindedir ki, seni ziyarete geldik!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz bana kadar nasıl ve ne için geldiğinizi dile getirdiniz.

Muhakkak ki, her birinizin devesinin attığı her adım karşılığında size bir hasene ve sevap vardır!

‘Seni ziyarete geldik!’ sözünüze gelince; beni Medine’de ziyaret eden kişi, Kıyamet günü benim yanımda ve himayemde olacaktır!” buyurdu.

Benî Havlan temsilcileri:

“Yâ Rasulâllah! Bu o yolculuk ki, onun üzerinde bizim için bir mal helâkı, kaybı yoktur!” dediler.3211

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Ammu Enes ne haldedir?” diye sordu.

Ammu Enes (Ümyânes) Benî Havlanların tapageldikleri bir sanem, bir puttu.

Benî Havlan temsilcileri:

“Allah onun kötülüğünü senin bize getirdiğin dinle değiştirip giderdi!3212

Bizlerden ona bağlananlardan, ancak çok yaşlanmış bir kimse ile çok yaşlanmış koca bir karı bağlı kalmıştır.

İnşaallah,3213 dönüp3214 yanına varırsak onu yıkacağız!3215

Biz ona aldanmış, fitneye tutulmuş durmuştuk!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Gördüğünüz fitnelerden en büyüğü ne idi?” diye sordu.

Benî Havlan temsilcileri:

“Gördüğümüz fitne, bir yıl kuraklığa uğramış, açlıktan çürümüş kemik ve eski urgan parçalarını yiyecek dereceye gelmiştik!

Gücümüzün yetebildiği şeyi toplayıp yüz öküz satın aldık!

Bir sabah onları Ammu Enes için kurban olarak boğazlayıp yırtıcı hayvanlara bıraktık.

Halbuki, bizim ona kurtlardan kuşlardan daha çok ihtiyacımız vardı!

O sırada, bize yağmur geldi.

Yerlerin otlandığını gördüğümüzde, söz sahibimiz:

‘Ammu Enes bize ihsan etti!’ dedi.

Biz ekin eker, orta kısmını puta ayırır ve orayı onun adıyla anardık. Ekinin bir tarafını da Allah’a ayırır ve orayı Allah’ın adıyla anardık.

Allah’a tahsis ettiğimiz ekin iyi yetiştiği ve geliştiği zaman, döner, onu Ammu Enes’e tahsis ederdik.

Ammu Enes’e tahsis ettiğimiz ekin iyi yetiştiği ve geliştiği zaman, onu Allah’a tahsis etmezdik!” dediler.3216

“Allah içindir” denilen ve iyi yetişen ekinler put adına çevrilirken, “Allah ganîdir, buna muhtaç değildir. Put ise züğürttür!” denirdi.3217

Allah’a tahsis edilen şeyler misafirlere, yoksullara; puta ayrılan şeyler ise put masraflarına, ayinlerine, kurbanlara ve put bakıcılarına harcanırdı.3218

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah, bu hususta bana:

‘Onlar, Allah için, O’nun yarattığı ekin ve meyvelerle hayvanlardan bir hisse ayırdılar da, kendi boş zanlarınca ‘Şu Allah’ındır, şu da ortaklarımız olan putlarındır!’ dediler.

Ortaklarına ait olan Allah’a ulaşmaz, ama Allah’a ait olanlar, evet onlar ortaklarına gider!

Onların hükmedegeldikleri bu şeyler ne kötüdür!’ [En’âm: 136] âyetini indirdi” buyurdu.

Benî Havlan temsilcileri:

“Biz Ammu Enes’in önüne varır, muhakeme olunurduk da, o konuşurdu!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizinle konuşanlar, şeytanlardır!” buyurdu.3219

Benî Havlan Temsilcilerinin İslâmiyet Hakkında Bilmediklerini Öğrenerek Yurtlarına Dönmeleri

Benî Havlan temsilcileri Peygamberimiz Aleyhisselâma İslâm dinine ait işlerden,3220 dinin farzlarından3221 sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, sorularının cevaplarını onlara bildirdi.3222

Kendilerine Kur’ân-ı Kerîm ve sünnetlerin öğretilmesini ashabına3223 emir buyurup, onlara da, ahde vefayı, emaneti edayı, komşularına iyi komşuluk etmelerini, hiç kimseye haksızlık yapmamalarını emretti ve:

“Çünkü, zulüm Kıyamet günü karanlıklarındandır!” buyurdu.3224

Benî Havlan temsilcileri, birkaç günden sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâma veda etmeye geldiler.3225

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlardan her birine onikişer ukiyye gümüş bahşiş verilmesini emir buyurdu.3226

Benî Havlan temsilcileri, bahşişlerini alıp kavimlerinin yanına döndüler. Ammu Enes putunu yıkmadıkça, düğümü çözemediler.3227

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendilerine haram kıldığı şeyleri haram, helâl kıldığı şeyleri de helâl kıldılar.3228

Cebrail Aleyhisselâmın Peygamberimiz Aleyhisselâma Gelip Sorduğu Sorularla Müslümanlara Müslümanlığı Öğretişi

Hicretin 10. yılında bir gün Cebrail Aleyhisselâm, Müslümanlara Müslümanlığı öğretmek için beşer sûretine girerek Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.3229

Abdullah b. Ömer’in bildirdiğine göre, Hz. Ömer demiştir ki:

“Biz bir gün3230 Resûlullah Aleyhisselâmla ve ashabından yanındaki bir cemaatle birlikte3231 oturduğumuz sırada3232 güzel yüzlü,3233 başının saçı kulak yumuşaklarına kadar uzamış,3234 güzel saçlı,3235 saçına güzel koku sürünmüş,3236 üzerindeki3237 elbisesi bembeyaz,3238 saçı ise simsiyah,3239 genç ve güzel,3240 üzerinde yolculuk eseri görünmeyen, bununla birlikte içimizden hiçbirinin tanımadığı bir adam3241 çıkageldi.3242

Orada bulunan cemaat:

‘Bu, ne tanıdığımız bir kimsedir, ne de bu bir yolcuya benzer! Aceb kim ola?’ der gibi birbirlerine bakıştılar.3243

Adam:

‘Esselamü aleyke!’ diyerek Resûlullah Aleyhisselâma, ‘Esselamü aleyküm!’ diyerek de bizlere selam verdi.

Resûlullah Aleyhisselâm, onun selamına karşılık verdi. Biz de onunla birlikte karşılık verdik.3244

Adam:

‘Yâ Rasûlallah! Ben sana geldim!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet!’ buyurdu.3245

Adam, Resûlullah Aleyhisselâmın yanına kadar varıp karşısına oturdu3246 ve:

‘Bana biraz yaklaş yâ Rasûlallah!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm biraz yaklaştı.3247

Adam tekrar:

‘Yâ Rasûlallah! Biraz daha yaklaş!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm, diz kapakları onun diz kapaklarına değecek kadar yaklaştı.3248

Sonra da, adam, Ona saygı olmak üzere ayağa kalkıp oturdu,3249 ellerini dizlerinin üzerine koydu.3250

‘Yâ Rasûlallah!3251 Ya Muhammed!3252 Bana imandan haber ver!3253 İman nedir?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘İman;

1. Allah’a,

2. Allah’ın meleklerine,

3. Allah’ın kitablarına,

4. Allah’ın resûllerine,

5. Ahiret gününe,

6. Bir de, hayır ve şer kadere inanmandır!’ buyurdu.3254

Adam:

‘Ben böyle yaparsam iman etmiş olur muyum?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet, olursun!’ buyurdu.3255

Adam:

‘Doğru söyledin!’ dedi.3256

Adamın ‘Doğru söyledin!’ diyerek Resûlullah Aleyhisselâmı tanıyormuşcasına tasdik edişine,3257 ‘Hem soruyor, hem de onu tasdik ediyor?!’ diye şaştık. Adam, bundan sonra:

“Yâ Muhammed! Bana İslâm’dan haber ver!3258 Nedir o?’ diye sordu.3259

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘İslâm:

1. Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve Muhammed’in Resûlullah olduğuna şehadet etmen,

2. Namazı dosdoğru kılman,

3. Zekâtı vermen,

4. Ramazan orucunu tutman,

5. Yoluna gücün yeterse Beytullah’ı haccetmendir!’ buyurdu.3260

Adam:

‘Ben böyle yaparsam Müslüman olur muyum?” diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet, olursun!’ buyurdu.3261

Adam yine:

‘Doğru söyledin!’ dedi.3262

Biz yine adamın ‘Doğru söyledin!’ deyişine,3263 ‘Hem soruyor, hem de onu tasdik ediyor!’ diye kendisinin haline şaştık.

Adam, böyle her defasında:

‘Doğru söyledin! Doğru söyledin!’ dedikçe, cemaat:

‘Biz Resûlullah Aleyhisselâma bu adamdan daha çok saygı gösterenini görmedik! Sanki Resûlullah Aleyhisselâmı tanıyor!’ demekte idiler.3264

Bundan sonra, adam:

‘Yâ Rasûlallah!3265 Sen bana ihsandan haber ver!3266 İhsan nedir?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘İhsan, Allah’a -Kendisini görüyormuşsun gibi- ibadet etmendir.

Sen O’nu görmesen de, hiç şüphesiz O seni görür!’ buyurdu.3267

Adam:

‘Ben böyle yapınca ibadeti ihsan derecesinde yapmış olur muyum?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet!’ buyurdu.3268

Adam yine doğruladı.3269

Adam böyle her defasında ‘Doğru söyledin! Doğru söyledin!’ dedikçe, biz de ‘Resûlullah Aleyhisselâma bundan daha çok saygı gösterenini görmedik!’ diyorduk.3270

Adam:

‘Yâ Rasûlallah!3271 Bana Kıyametten haber ver!3272 Ne zaman kopacak o?’ diye sordu.3273

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bu sorunda, sorulan, sorandan daha bilgili değildir!’ buyurdu.3274

Adam:

‘Doğru söylüyorsun!3275 Öyle ise, bana onun alâmetlerinden haber ver!3276 Onun alâmetleri nelerdir?’ dedi.3277

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Cariyenin kendi sahibesini doğurduğunu, yalınayak, çıplak, yoksul davar çobanlarının zenginleşip yüksek bina kurmakta birbirleriyle yarıştıklarını, övündüklerini görmendir!’ buyurdu.3278

Adam:

‘Doğru söyledin!’ dedi, sonra dönüp gitti.3279

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Adamı bana geri çeviriniz!’ buyurdu.3280

Hemen kalkıp adamın ardına düştük.

Ne kendisinin nereye yönelip gittiğini bilebildik, ne de izini-tozunu görebildik. Bunu Peygamber Aleyhisselâma haber verdik.3281

‘Ey İbn Hattab!3282 Ey Ömer!3283 Sen o sorucunun kim olduğunu biliyor musun?’ diye sordu.3284

‘Allah ve Resûlü daha iyi bilir’ dedim.3285

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘O, Cebrail Aleyhisselâm idi! Size dininizi öğretmek için gelmişti!’ buyurdu.”3286

Hz. Ali’nin Mezhiclerin Yurduna Gönderilişi

Mezhiclerin Kimlikleri

Mezhic, Malik b. Üded olup Kahtan’a kadar ata soyu şöyle sıralanır: Malik b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arîb, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’,3287 b. Yeşcüb, b. Ya’rüb, b. Kahtan.3288

Mezhic’den Türeyen Kabileler

1. Celd b. Mezhicler,

2. Murad b. Mezhicler,

3. Sa’du’l-Âşire b. Mezhicler.

Celd b. Mezhic’den Türeyen Kabileler

1. Benî Rehâ b. Harb, b. Ule, b. Celdler,

2. Beni Suda’lar,

3. Benî Cenbler,

4. Benî Yezid b. Harb, b. Ule, b. Celdler,

5. Benî Naha’ b. Amr, b. Ule, b. Celdler,

6. Benî Müsliye b. Âmir, b. Amr, b. Ule, b. Celdler,

7. Benî Hârise b. Ka’b, b. Amr, b. Ule, b. Celdler.

Murad b. Mezhiclerden Türeyen Kabileler

1. Karen b. Redman, b. Nâciye, b. Muradlar,

2. Benî Cemel b. Kinâne, b. Nâciye, b. Muradlar,

3-4. Rabaz ve Sunabihler diye anılan Benî Zehran b. Muradlar.

Benî Sa’du’l-Âşire’den Türeyen Kabileler

1. Benî Hakem b. Sa’du’l-Âşireler,

2. Benî Cu’fî b. Sa’du’l-Âşireler,

3. Evd b. Sa’b, b. Sa’du’l-Âşireler,

4. Zübeyd b. Sa’b, b. Sa’du’l-Âşireler.3289

Rivayete göre; Üded ölünce, karısı kocaya gitmeyip oğulları Malik b. Cülhüme (Tayyi’)in yanında oturduğu için, “Oğullarının yanında oturdu!” denilmiş ve bunun üzerine Malik ile Tayyi’ “Mezhic” diye anılmış, Tayyi’lerden türeyen bütün kabileler de Mezhiclerden sayılmıştır.3290

Hz. Ali’nin Mezhiclere Gönderiliş Sebebi, Tarihi ve Mezhiclerin Yurtları

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hicretin 10. yılında, Ramazan ayında3291 Hz. Ali’yi Yemen ülkesindeki Mezhiclerin yurtlarına gitmek3292 ve onları İslâmiyete davet etmek üzere görevlendirdi.3293

Ona Kuba köyünde ordugâh kurmasını emretti.

Karargâh kurulup askerler orada toplanınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir sarığı bir kargının başına bağlayıp:

“Sancak böyledir!” buyurdu ve onu Hz. Ali’ye verdi.

Hz. Ali’nin başına da, üç dürgülü bir sarık sardı.

Sarığın bir ucunu bir zira kadar önüne, öteki ucunu da bir karış kadar arkasına sarkıttıktan sonra:

“Sarık böyle sarılır, böyle!” buyurdu.3294

Hz. Ali’nin maiyyetine üçyüz süvari verdi.

Uğurlarken, ona:

“Hiçbir tarafına bakmadan ilerleyip git!” buyurdu.3295

Hz. Ali:

“Yâ Rasûlallah! Neler ve nasıl yapacağım?” diye sordu.3296

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ali’ye Emir ve Direktifleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Meydanlarına varıp konduğun zaman, seninle çarpışmaya kalkmadıkça, onlarla çarpışma!3297

Eğer seninle çarpışmaya kalkarlarsa, sizden birini öldürünceye kadar onlarla çarpışma!

Sizden öldürürlerse, bir müddet ne yapacaklarını beklemeden onlarla çarpışmaya kalkma!

Sonra onlara:

‘Sizler ‘Lâ ilâhe illallah=Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur’ demeyi kabul eder misiniz?’ diye sor.

‘Evet!’ derlerse, onlara:

‘Siz, mallarınızın sadaka ve zekâtını çıkarıp fakirlerinize vermeyi kabul eder misiniz?’ diye sor.

‘Evet!’ derlerse, artık onlardan bundan başkasını isteme!

Vallahi senin elinle Allah’ın bir tek adamı hidayete, doğru yola eriştirmesi, senin için, üzerine güneşin doğduğu veya battığı herşeyden daha hayırlıdır!3298

Daha önce Yemen’e gitmiş bulunan Halid’in arkadaşlarına emret: Onlardan, geri dönüp seninle gitmek isteyenler, geri dönüp gitsinler; Medine’ye gelmek isteyenler de gelsinler!” buyurdu.3299

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ali’ye:

“Eğer Halid b. Velid’le biraraya gelirseniz, âmir (başkumandan) Ali b. Ebu Talib’dir!” buyurduğu da rivayet edilir.3300

Hz. Ali, üçyüz süvarinin başında yola devam etti.

Nihayet, süvarilerin öncüleri Mezhiclerin yurduna yaklaştılar.

Hz. Ali arkadaşlarını akıncı birliklerine ayırdı.

Bunlar, yaptıkları akınlar neticesinde birçok kadın, erkek, çocuk esir aldılar. Deve, davar, vesair ganimet malları ele geçirip getirdiler.

Hz. Ali, ganimet mallarıyla Büreyde b. Husayb’ı görevlendirdi.

Hz. Ali, Mezhiclerin bir cemaatine rastladı, onları İslâmiyeti kabule davet ve teşvik etti.

Fakat Mezhicler İslâmiyete girmeye yanaşmadılar, İslâm mücahidlerini oka ve taşa tuttular.

Bunun üzerine, Hz. Ali, eline sancak verip Mes’ud b. Sinanü’s-Sülemî’yi ilerletti.3301

Mezhiclerden bir adam meydana çıkıp kendisiyle çarpışacak er diledi.

Ona karşı, Esved b. Huzâiyyü’s-Sülemî meydana çıktı.

İki süvari bir müddet birbirlerine saldırdılar.

En sonunda Esved b. Huzâî onu öldürüp elbise ve silahlarını aldı.3302

Sonra, Hz. Ali, yanındaki süvarilerle birlikte hücuma geçti.

Mezhiclerden yirmi kişi öldürülünce, Mezhicler dağıldılar.3303

Hz. Ali, onları takip etmekten vazgeçip kendilerini tekrar İslâmiyete davet etti. Mezhicler Müslüman olmayı kabul ettiler. Reislerinden bazı kişiler gelip Hz. Ali’ye İslâmiyet üzerine bey’at ettiler ve:

“Bizler, arkamızdaki kavmimiz adına da bey’at ediyoruz!

İşte, zekât ve sadakalarımız! Onların içinden, Allah’ın hakkını da al!” dediler.

Hz. Ali ganimet mallarını biraraya toplattıktan sonra beşe ayırıp bir okun üzerine “Allah’a aittir!” yazısını yazdı, kur’a çekti.

İlk çıkan, Allah’a ait beşte bir hisse oldu!3304

Bu hisse içinde Yemen elbise balyaları, ganimet develeri, Mezhiclerin zekât develeri bulunuyordu.3305

Hz. Ali, kalan dört hisseyi de mücahidler arasında bölüştürdü.3306

Hz. Ali, Mezhiclerin durumunu Peygamberimiz Aleyhisselâma yazdığı bir yazı ile bildirdi ve yazıyı Abdullah b. Amr b. Avfü’l-Müzenî ile gönderdi.

Yazısında; Zübeyd ve başka cemaatlara rastlayıp kendilerini İslâmiyete davet ettiğini, Müslüman olurlarsa kendileriyle çarpışmaktan el çektiğini bildirdiğini, bunu yanaşmayanlarla çarpışmak zorunda kaldığını, Yüce Allah’ın zafer ihsan ettiğini, onlardan öldürülenlerin öldürüldüğünü, sonra teklif olundukları şeyi kabul edip İslâmiyete girdiklerini ve zekât vermeye boyun eğdiklerini ve kendilerinden bazı kimselerin geldiklerini ve onlara Kur’ân-ı Kerîm okumayı da öğrettiklerini bildirdi.3307

Ebu Saîd el-Hudrî’nin bildirdiğine göre; Hz. Ali Yemen’den Peygamberimiz Aleyhisselâma dabaklanmış bir deri içinde daha toprağından temizlenmemiş altın cevheri de göndermişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bu altın cevherini Uyeyne b. Hısn, Akrâ’ b. Hâbis, Zeydü’l-Hayr ve Alkame arasında paylaştırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın altın cevherini paylaştırdığı sırada, bir adam:

“Biz bu ihsana şu adamlardan daha müstehak idik!?” dedi.

Adamın bu sözü Peygamberimiz Aleyhisselâma erişince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Demek siz bana itimad etmiyorsunuz ha!?

Halbuki, ben göktekilerin bile emîniyimdir! Sabah-akşam bana gökyüzünün haberi gelip duruyor!” buyurdu.

Bunun üzerine, iki gözü çökük, yanağının elmacıkları çıkık, alnı yüksek, gür sakallı, başı traşlı, izarını yukarı çemremiş bir adam ayağa kalkıp:

“Yâ Rasûlallah! Allah’tan kork!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Yazıklar olsun sana! Ben, yeryüzündeki insanların, Allah’tan korkmaya en lâyık olanı, en çok korkanı değil miyim?!” buyurdu.

Adam arkasını dönüp gitti.

Halid b. Velid:

“Yâ Rasûlallah! İzin ver de şunun boynunu vurayım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Bunun, ileride namaz kılan bir kişi olması umulur!” buyurdu.

Halid b. Velid:

“Namaz kılanlardan öyle kimseler var ki, onlar gönüllerinde olmayan şeyleri dilleriyle söylerler!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben halkın kalblerini açmaya, karınlarını yarmaya memur değilim!” buyurdu, sonra da o adam dönüp giderken, arkasından:

“Şunun soyundan öyle bir nesil türeyecektir ki, onlar her zaman Allah’ın Kitabını güzel sesle okuyacaklar, fakat Kur’ân’ın halâveti onların hançerelerinden ileri geçmeyecek!

Onlar, ok avı süratle delip çıktığı gibi, dinden fırlayıp çıkacaklar!3308

Eğer ben onların zamanına yetişmiş olsaydım, Semûd kavminin toptan helâk olduğu gibi, muhakkak, bunları da toptan helâk etmesini Allah’tan dilerdim!” buyurdu.3309

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Ali’ye, hac mevsimine kadar Yemen’de kalmasını ve hac mevsiminde gelip Mekke’de kendisiyle buluşmasını emretti.3310

Yahudi Hahamlarından Ka’bu’l-Ahbâr’ın Müslüman Oluşu

Ka’bu’l-Ahbâr der ki:

“Ali Aleyhisselâm Yemen’e geldiği zaman, kendisiyle buluşup:

‘Muhammed’in sıfatlarını bana haber ver!’ dedim.

Haber verince, gülümsedim.

Bana:

‘Ne için gülümsedin?’ diye sordu.

‘O’nun sıfatları, bizim yanımızda bulunan Kitabdakine uyuyor da, onun için gülümsedim! O, bizim yanımızda da, senin tavsif ettiğin gibi tavsif edilmiş bulunmaktadır’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâmın peygamberliğini tasdik ve kendisine iman ettim.

Bilginlerimizden bazılarını çağırdım. Kendilerine bir kitap çıkardım ve:

‘Bunu babam benim için mühürlemiş, kapamış ve ‘Yesrib’den (Medine’den) Peygamberin çıktığını işitinceye kadar bunu açma!’ demişti’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâmın vefatına kadar Yemen’de Müslüman olarak oturdum.

Ebu Bekir de vefat etti.

Ömer b. Hattab halife olunca Medine’ye geldim.

Ne olurdu, hicrette öne geçmiş olsaydım!”3311

Mücahidlerden Bazılarının Hz. Ali’den Şikâyetlenmeleri

Mücahidler, beşte bir hisseden kendilerine bir şeyler vermesini Hz. Ali’den istediler.

Hz. Ali vermekten kaçındı ve:

“Ben bunu Resûlullah Aleyhisselâmın yanına kadar taşıyacağım! Kendisi bu hususta uygun gördüğünü yapar.

İşte, Resûlullah Aleyhisselâm hacda bulunuyor. Onunla buluşuruz! O, bunun üzerinde Allah’ın kendisine gösterdiği şeyi yapar!” dedi.

Hz. Ali, zekât develerine binilmesini de yasakladı.

Beşte bir hisseyi hayvanlara yükledi.

Ganimet mallarından birlikte sürülüp götürülecek olanları da, birlikte sürdürdü.

Hz. Ali, Taif’in Futuk karyesinde bulundukları zaman, Ebu Râfi’i hem arkadaşları hem de beşte bir mallar üzerine bırakarak, arkadaşlarından önce Mekke’ye gitmek istedi ve acele gitti.

Mücahidler, beşte bir mallar arasında bulunan elbiselerden giymek üzere Ebu Râfi’den ikişer tane elbise istediler ve aldılar.

Mekke’ye girdikleri ve Sidre mevkiinde bulundukları sırada, Hz. Ali inecekleri konak yerlerine getirmek için onları karşılayıp herkesin üzerlerine ikişer ikişer elbise giymiş olduklarını görünce, elbiselerin beşte bir hisseye ait olduğunu anladı.

Ebu Râfi’e:

“Nedir bu?” diye sordu.

Ebu Râfi’:

“Benimle konuştular, senden bana şikâyetlendiler. Senin hakkındaki şikâyetlerin bununla hafifleneceğini sandım. Senden önce bazı kumandanlar onlara böyle yapmakta imişler!” dedi.

Hz. Ali:

“Onların üzerinde gördüğün, sana vermiş olduğum bu elbiseleri muhafaza etmeni sana emretmiştim!

Yoksa, seni bunları onlara veresin diye geride bırakmamıştım!?” dedi ve bazılarının da üzerinden soyup aldı.

Mücahidler, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldikleri zaman, Hz. Ali’yi Peygamberimiz Aleyhisselâma şikâyet ettiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Ali’yi çağırdı ve:

“Arkadaşların senden niye şikâyet ediyorlar?” diye sordu.

Hz. Ali:

“Onların şikâyet ettikleri şey herhalde şudur: Ganimetleri onlara bölüştürmüş, ayrılan beşte bir hisseyi ise sana getirip teslim etmek üzere tutmuştum. Onun hakkında uygun gördüğün işlemi sen yapacaktın.

[Başkan ve kumandanlar beşte bir hisseden istedikleri kimselere pay vermek sûretiyle iş yaparlardı.]

Ben bu hususta uygun gördüğünü sen yapasın diye onu sana getirip teslim etmeyi münasip gördüm!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm sustu, bir şey söylemedi.3312

Benî Gâmid Temsilcilerinin Medine’ye Gelişleri ve Müslüman Oluşları

Benî Gâmidlerin Kimlikleri ve Temsilcilerinin Medine’ye Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Benî Gâmidler, Kahtan’ın soyundan gelen Ezd kabilelerindendi.3313 Benî Gâmidlerin ata soyları şöyle sıralanır: Benî Gâmid (Amr) b. Abdullah, b. Ka’b, b. Hâris, b. Ka’b, b. Abdullah, b. Malik, b. Nasr, b. Ezd, b. Gavs,3314 b. Nabt, b. Malik, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.3315

Gâmid’in:

1. Sa’d-ı Menat,

2. Zubyan,

3. Malik,

4. Mahmiyye isimlerinde dört oğlu vardı.

Zubyan ile Malik’ten birer kabile türemiştir.

Sa’d-ı Menat’ın:

1. Düel,

2. Sa’lebe adında iki oğlu olup, Sa’lebe kabile babası olmuştur.

Düel’in:

1. Sa’lebe,

2. Mâzin,

3. Küseyr,

4. Vâlibe isimlerindeki oğullarının her birinden birer kabile türemiştir.3316

Benî Gâmid temsilcileri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına Hicretin 10. yılında,3317 Ramazan ayında geldiler.3318

On kişi idiler.

Bakiyyu’l-Garkad’a indiler.3319 İyi elbiselerini giydiler.3320 Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gittiler.3321

İçlerinden yaşça en küçük olanını, hayvanlarının, ağırlıklarının yanında arkada bıraktılar. O da uyuyakaldı.

Bir hırsız gelip temsilcilerden birinin içerisinde elbisesi bulunan heybesini çaldı.3322

Temsilciler Peygamberimiz Aleyhisselâma selam verdiler ve Müslüman olduklarını ikrar ettiler.3323

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Konak yerinizde yerinize kimi bıraktınız?” diye sordu.

“Yâ Rasûlallah! Yaşça en gencimizi!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O uyudu, metâınızdan gâfil oldu. Bir gidici gidip birinizin heybesini aldı!” buyurdu.

Temsilcilerden birisi:

“Yâ Rasûlallah! Benden gayrı, bunlardan hiçbirinin heybesi yok!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O, alındı ve yerine geri çevrildi!” buyurunca, temsilciler hemen konak yerlerine gittiler ve adamlarını buldular. Peygamberimiz Aleyhisselâmın haber verdiği şeyi ona sordular.

Genç:

“Uykumdan uyanınca, heybeyi kaybettim, aramaya kalktım. Oturmuş bulunan bir adamla karşılaştım.

Adam, beni görünce, benden uzaklaşmak, kaybolmak istedi. O nereye gittiyse, ben de oraya kadar varıp ulaştım.

Nihayet, bir kazı izi gördüm. Kaybolan heybeyi oradan çekip çıkardım!” dedi.

Temsilciler:

“Biz şehadet ederiz ki; o, Resûlullahtır! Bize heybenin alınıp yerine iade edilmiş olduğunu haber vermişti!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına dönüp hadiseyi anlattılar. Geride bıraktıkları genç de gelip Müslüman oldu.

Yüce Allah hepsinden razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Übeyy b. Ka’b’a emretti.3324 O da gitti,3325 onlara Kur’ân-ı Kerîm öğretti.3326

Benî Gâmidler için, ayrıca, içinde İslâm şeriatları bildirilen bir yazı da yazdırıldı.3327

Peygamberimiz Aleyhisselâm, başka elçilere verdiği gibi, Benî Gâmid temsilcilerine de bahşişlerini verdi. Benî Gâmid temsilcileri yurtlarına döndüler.3328

Benî Gassanlardan Medine’ye Gelip Müslüman Olan Kişiler

Benî Gassanların Kimlikleri ve Yurtları

Benî Gassanlar, Kahtan’ın soyundan gelen Ezd kabilesinden idiler.3329

Gassan Yemen’in Me’rib Seddinde,3330 Zebid ve Rimâ’ arasında3331 bir su,3332 Rimâ’ da Yemen vadilerinden bir vadi olup; Gassan diye anılan su, Rimâ’nın alt tarafında idi.3333 Zebid, Yemen’in Husayb şehrinin bir vadisidir. Şehir vadi ismiyle anılagelmiştir.3334

Mâzin b. Esed, b. Gavs, b. Nabt, b. Malik, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’, b. Yeşcüb, b. Ya’rüb, b. Kahtan’ın soyundan gelen kabileler Gassan suyundan içtikleri için, kendilerine Gassan adı verilmiştir.3335

Gassanlar:

1. Benî Hârisler,

2. Hafneler,

3. Malikler,

4. Ka’blar,

5. Benî Amr (Müzeykıyâ)’lardır.3336

Hemdânî’ye göre; Gassanlardan bir kısmı Belkâ’da, bir kısmı Hıms’ta, pek çoğu da Yermük’te toplanmışlardı.3337

Benî Gassanlardan Medine’ye gelenler, Hicretin 10. yılında Ramazan ayında geldiler.3338

Üç kişi idiler.3339

Remle binti Hâris’in konağına indirildiler.

O zaman, Arap kabilelerinden gelen elçiler, Peygamberimiz Aleyhisselâma zekâtlarını da getirip teslim etmekte idiler.

Gassan’dan gelenler, aralarında:

“Acaba, bizi Araplardan kötü gördüğü kimseler gibi mi görür?” diye konuştular.3340

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına varıp Müslüman oldular.3341 Peygamberimiz Aleyhisselâmın Allah’tan getirip tebliğ ettiği şeylerin hak ve gerçek olduğuna şehadet ettiler.3342

“Kavmimiz bize uyar mı, yoksa uymaz mı; orasını pek bilmiyoruz.

Çünkü, onlar saltanatlarının sürüp gitmesini ve Kayser’e yakın olmayı severler!” dediler.3343

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Gassânîlere bahşişlerini verdi.

Onlar yurtlarına dönüp kavimlerinin yanına vardılar.

Gassanlar, onların elçiliklerini kabul ettiler.3344

Müslüman olmadılar.3345

Bunlar da, kavimlerinin tutum ve davranışlarına bakarak Müslümanlıklarını gizli tuttular.3346

Elçi Gassânîlerden ikisi, Müslüman olarak vefat etti.

Üçüncüsü ise, Hz. Ömer’in devrine yetişti. Yermük Savaşı sırasında Ebu Ubeyde b. Cerrah ile görüşüp, Müslüman olduğunu ona haber verdi.3347 Hürmete ve ikrama nail oldu.3348

Yüce Allah, üçünden de razı olsun!

Benî Becîlelerin İki Kafile Halinde Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Benî Becîlelerin Kimlikleri

Benî Becîleler, Kahtan’ın soyundan gelen kabilelerdendir.3349

Benî Becîlelerin ata soyları şöyle sıralanır: Enmar b. İraş, b. Amr, b. Gavs, b. Nabt, b. Malik, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.3350

Enmar b. İraş’ın:

1. Akbar,

2. Gavs,

3. Şuhye,

4. Eşhel,

5. Şehl,

6. Tarif,

7. Süniyye,

8. Hâris,

9. Cedea isimlerindeki oğullarının hepsinin anası Becîle binti Sa’b b. Sa’du’l-Âşire olduğu için, bunlardan türeyen kabileler, analarına nisbetle Becîle diye anılmışlardır.

Akbar’ın soyundan gelen kabileye mensup Cerir b. Abdullah, Kelb b. Veberelerle Becîleler arasında Ficar’da vuku bulan şiddetli çarpışma esnasında Arap kabileleri arasına dağılmış bulunan Becîleleri, sonradan biraraya toplamıştır.

Gavs b. Enmar’ın oğlu Ahmes b. Gavs’ın da soyundan birtakım kabileler türemiştir.3351 Benî Becîlelerden 150 kişilik ilk kafile, Medine’ye Hicretin 10. yılında,3352 Ramazan ayında geldi.3353

Bu kafilenin başında Cerir b. Abdullah bulunuyordu.3354

Cerir b. Abdullah kabilesinin başkanı idi.3355

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Müslümanlara irad buyurduğu hutbesinde:

“Sizin yanınıza şu kapıdan Yemenli, hayırlı bir kimse girecektir ki, onun yüzünde melek, melik alâmeti vardır” buyurdu.

O sırada Cerir b. Abdullah, hayvanının üzerinde ve kavmi de yanında bulunduğu sırada çıkageldi.3356

Cerir b. Abdullah der ki:

“Medine’ye varınca, devemi ıhdırdım. Heybemi açıp altlı-üstlü elbisemi giydikten sonra, Mescide girdim.

O sırada, Resûlullah Aleyhisselâm hutbe irad buyuruyordu.

Kendisine selam verdim.

Halk, beni göz ucuyla süzüyordu.

Yanımda oturan zâta:

“Ey Abdullah! Resûlullah Aleyhisselâm beni andı mı?” diye sordum.

“Evet! Biraz önce, seni en güzel anışla andı. Hutbesinin arasında, ‘Şu kapıdan, şu yoldan, Yemenli, hayırlı bir zât girecektir! Onun yüzünde ancak bir melek, melik nişanı vardır!’ buyurdu’ dedi.

Yüce Allah’a hamd ettim.3357

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey Cerir! Ne için geldin?’ diye sordu.

‘Yâ Rasûlallah! Senin elinde Müslüman olayım diye geldim!’ dedim.3358

‘Yâ Rasûlallah!3359 Getir, uzat elini bana!3360 İslâmiyet üzerine bey’at edeyim sana!3361

Sen şartlarını biliyorsun, bana koşacağın şartları koş!” dedim.3362

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey Cerir! Seni, Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına, kendimin de Resûlullah olduğuma şehadet getirmeye,

Allah’a,

Ahiret gününe,

Hayır ve şer kadere inanmaya,

Farz olan namazları kılmaya,

Farz olan zekâtı da vermeye davet ediyorum.3363

Sen Allah’a hiçbir şeyi şerik koşmaksızın ibadet edeceksin.

Farz olan namazı kılacaksın!

Farz olan zekâtı vereceksin!

Her Müslüman için hayırhâh olacaksın!

Kâfirlerden, müşriklerden uzak duracaksın!3364

Sen, Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve benim de Resûlullah olduğuma şehadet;3365 Allah’a hiçbir şeyi şerik koşmaksızın ibadet etmek,3366 namazı kılmak,3367 Ramazan orucunu tutmak,3368 Müslümanlara hayırhâh olmak,3369 Habeşî (Zenci) bir köle de olsa, valiye itaat etmek,3370 müşriklerden ayrılmak üzere bey’at edeceksin!” buyurdu.3371

‘Olur!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm elini uzattı.3372

Ben de:

‘Namazı kılmak, zekâtı vermek,3373 Habeşli (zenci) bir köle bile olsa valiye3374 itaat etmek,3375 verilen emirleri dinlemek,3376 bütün Müslümanlar için hayırhâh olmak,3377 müşriklerden ayrılmak,3378 üzere Resûlullah Aleyhisselâma bey’at ettim.3379

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘İslâm beş şey üzerine kurulmuştur.

1. Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına şehadet etmek,

2. Namazı kılmak,

3. Zekâtı vermek,

4. Beytullah’ı haccetmek,

5. Ramazan orucunu tutmak’ buyurdu.”3380

Cerir b. Abdullah’ın kavminden yanında bulunanlar da Müslüman olup bey’at ettiler.3381

Yüce Allah hepsinden razı olsun!

***

Cerir b. Abdullah der ki:

“Müslüman olduğumdan beri, hiçbir vakit Resûlullah Aleyhisselâm yanına girmekten beni men etmemiş ve beni gördüğü zaman da muhakkak yüzüme gülmüş, gülümsemiştir.”3382

Peygamberimiz Aleyhisselâmın ashabıyla birlikte oturduğu sırada, Cerir b. Abdullah gelmişti.

Nasılsa, oturanların hiçbiri ona yer açmamıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kendisinin üzerindeki pelerinini ona attı ve:

“Ey Ebu Amr! Yanındakini al da, üzerine otur!” buyurdu.

Cerir b. Abdullah onun üzerine oturdu, elini göğsüne koyup:

“Yâ Rasûlallah!

Senin bana ikram ettiğin gibi, Allah da sana ikram buyursun!” dedi.3383

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Size bir kavmin kerem ve şeref sahibi, ulusu geldiği zaman, ona ikram ve ihtiram ediniz!” buyurdu.3384

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kendisine Arap heyetleri geldikçe, Cerir b. Abdullah’a haber salar; o da temiz elbisesini giyip yanına varır, otururdu.3385

Benî Becîlelerden İkinci Kafilenin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Ahmesîlerin Kimlikleri

Ahmesîler, Becîlelerden Gavs b. Enmar’ın soyundan idiler.3386

Benî Becîlelerin Medine’ye gelip Müslüman olan ilk kafilesini, başlarında Kays b. Garbetü’l-Ahmesî bulunan Ahmesîlerden 250 kişilik ikinci kafile takip etti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizler kimlersiniz?” diye sordu.

“Biz Ahmesullah’ız!” dediler.

Cahiliye çağında onlara böyle denirdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz, bugün, Allah’ınsınız, Allah’ın Müslüman kullarısınız!” buyurdu.3387

Allah onlardan razı olsun!

Benî Becîleler yurtlarına dönecekleri zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm Bilal-i Habeşî’ye:

“Benî Becîlelere binit hayvanları ver ve vermeye Ahmesîlerden başla!” buyurdu.

Bilal-i Habeşî de öyle yaptı.3388

Kays b. Garbe, yurduna dönünce, kavmi olan Ahmesîleri İslâmiyete davet etti.3389

Cerir b. Abdullah’ın Zülhalasa Puthanesini ve Putunu Yıkmaya Gönderilişi

Cerir b. Abdullah, Medine’ye geldikçe, Ferve b. Amrü’l-Beyâzî’ye iner, Peygamberimiz Aleyhisselâm da ona arkasındaki kavmini sorardı.

Cerir b. Abdullah:

“Yâ Rasûlallah! Yüce Allah İslâmiyeti aşikâr ve üstün kıldı.

Kabilelerin mescidlerinde ve meydanlarında ezanlar okunuyor.

Kabileler, tapageldikleri putlarını yıktılar!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Zülhalasa ne yapıyor, ne oldu?” diye sordu.

Cerir b. Abdullah:

“O, olduğu hal üzere duruyor!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Vallahi, inşaallah, ondan da kurtulacak, rahatlayacağım!” buyurdu3390 ve ona:

“Ey Cerir!3391 Sen beni Zülhalasa’dan kurtarmaya yetmez,3392 beni ondan rahatlandırmaz mısın?” diye sordu.3393

Cerir b. Abdullah:

“Evet! Rahatlandırırım!” dedi.3394

Zülhalasa; Devs,3395 Has’am ve Becîlelere ait olup,3396 Yemen’de bir ev, bir tapınaktı.3397 Ona tapılmakta ve “Yemen Kâbesi” denilmekte idi.3398

Zülhalasa’nın içinde dikili bir taş da bulunuyordu.3399 Beyaz mermerdendi.3400 Üzeri, taç gibi nakışlı idi.

Yemen’le Mekke arasında, Mekke’ye yedi gecelik uzaklıktaki Tebâle’de,3401 Has’amların yurdu olan Ablâ’da,3402 şimdiki Tebâle mescidinin kapısının eşiğinde bulunuyordu.3403

Zülhalasa’nın bakıcısı Vâhile b. A’surlardan Benî Ümâmeler idi.

Zülhalasa’ya tâzim edilir, kurbanlar kesilirdi.3404

Babası öldürülen kimse, öç almak istediği zaman, önce Zülhalasa’ya gider, onun yanında (üzeri yazılı) fal oku çektirir, çıkan ok bundan men ediyorsa, geri dururdu.3405

Devs kabilesi kadınları da, ona arkalarını dönüp ırgalamak sûretiyle taparlardı!3406

Zülhalasa’yı Amr b. Luhayy’ın veya Ebrehe’nin yaptırdığı söylenir.3407

Zülhalasa’ya Devs, Becîle ve Has’amlardan başka Hâris b. Ka’blar, Cermler, Zübeydler, Gavs ve Mürrler ve Benî Bilal b. Âmirler de tapar ve bakarlardı.3408

Cerir b. Abdullah Ahmesîlerden yüzelli,3409 diğer rivayete göre yüzyetmiş3410 süvarinin başında oraya hareket etti.3411

Ahmesîler ata iyi binerlerdi. Cerir b. Abdullah ise, at üzerinde pek duramazdı.3412

Cerir b. Abdullah, hareket etmeden:

“Yâ Rasûlallah! Ben at üzerinde pek duramaz bir adamım!” dedi.3413

Peygamberimiz Aleyhisselâm onun göğsüne eliyle hızlıca vurdu, göğsünde parmaklarının izi çıktı.3414

“Ey Allah’ım! Onu at üzerinde durdur!3415 Hâdî ve mehdî kıl!” diyerek dua etti.3416

Bundan sonra Cerir b. Abdullah attan hiç düşmez oldu.3417

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onu böylece Zülhalasa’yı yıkmaya gönderdi.3418

Cerir b. Abdullah Becîlelerin Ahmes süvarileriyle birlikte Zülhalasa’yı yakıp yıkmaya varınca, Has’amlar, Vâhileler ve daha başkaları onunla savaştılar. O zaman, Zülhalasa’nın bakıcıları olan Vâhilelerden yüz kişi, Has’amların çoğu ve Benî Kuhâfe b. Âmir b. Has’amlardan da ikiyüz kişi öldürüldü.

Cerir b. Abdullah ve süvari arkadaşları karşı koyanları yendiler, bozguna uğrattılar.3419

Zülhalasa Bakıcısının Müslüman Oluşu

Cerir b. Abdullah Yemen’e vardığı zaman, Zülhalasa’nın bakıcısı olan adam, oklarla kısmet arıyor, fal oku çekiyordu.

Kendisine:

“Haberin olsun ki, Resûlullah Aleyhisselâm şuradadır! Eğer senin fal attığını, çektiğini görürse boynunu vurur!” denildi.

Adamın aldırış etmeyerek fal okları çekmeye devam ettiği sırada Cerir b. Abdullah çıkageldi ve ona:

“Şimdi sen ya bu okları kırar ve Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet edersin ya da senin boynunu vururum!” dedi.

Adam hemen okları kırdı ve şehadet getirdi.3420

Cerir b. Abdullah, Zülhalasa binasını yıktı.3421 Kırdı, ateşe verip yaktı.3422 Harabeye çevirdi.3423

Cerir b. Abdullah, Ahmesîlerden Ebu Ertat3424 Husayn b. Rebia’yı3425 müjdeci olarak Peygamberimiz Aleyhisselâma gönderdi.

Ebu Ertat, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip:

“Yâ Rasûlallah! Seni hak din ve kitabla peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki sana eli boş gelmedim! Ben, Zülhalasa’yı gerimde uyuz deve gibi bakımsız bir halde bıraktım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, beş kere:

“Ahmesîlerin atları ve süvarileri mübarek olsun!” diyerek tebrik ve dua etti.3426

Cerir b. Abdullah’ın Medine’ye Dönüşü

Cerir b. Abdullah, kısa bir müddet içinde Medine’ye dönüp geldi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona Zülhalasa hakkında:

“Yıktın mı onu?” diye sordu.

Cerir b. Abdullah:

“Seni hak din ve kitabla peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki; Zülhalasa’yı ateşe verip yaktım! Hiç kimse onu yakıp yıkmaktan beni men edemedi!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, o gün de Ahmesîlerin süvarilerine ve atlarına bereket duası yaptı.3427

Ezd Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Ezdlerin Kimlikleri, Temsilcilerinin Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Ezdlerin ata soyları şöyle sıralanır: Ezd b. Gavs, b. Nabt, b. Malik, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’, b. Yeşcüb, b. Ya’rüb, b. Kahtan.

Ezdlerden birçok kabileler türemiştir.3428

Ezd temsilcileri Medine’ye Hicretin 10. yılında,3429 başlarında Sured b. Abdullah el-Ezdî olduğu halde geldiler.3430

Ferve b. Amr’ın evine indiler.3431

Orada selamlandılar, orada oturdular, orada ağırlandılar.3432

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ezd Temsilcilerine Tavsiyeleri

Ezd temsilcileri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gidip konuştular.

Onların şekilleri, ağırbaşlılıkları ve konuşmaları Peygamberimiz Aleyhisselâmın hoşuna gitti ve onlara:

“Siz nesiniz?” diye sordu.

Onlar:

“Mü’minleriz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm gülümsedi ve onlara:

“Her sözün bir hakikatı vardır. Sizin sözünüzün ve imanınızın hakikatı nedir?” diye sordu.

Onlar:

“Onbeş haslet (huy)’dur:

Onlardan beşi iman etmemizi, beşi de işlememizi elçilerinle emrettiğin şeylerdir.

Geri kalan beşi ise, Cahiliye çağından şu ana kadar benimseyip âdet edinegeldiğimiz -sen istemezsen bırakacaklarımızın dışındaki- şeylerdir yâ Rasûlallah” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“İnanmanızı emrettiğim beş şey nelerdir?” diye sordu.

Temsilciler:

“Sen Allah’a, Allah’ın meleklerine, kitablarına, peygamberlerine ve öldükten sonra dirilmeye inanmamızı elçilerinle emretmiştin!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“İşlemenizi size emrettiğim beş şey nelerdir?” diye sordu.

Temsilciler:

“Sen, ‘Lâ ilâhe illallah Muhammederresûlullah’ dememizi, namazı kılmamızı, zekâtı vermemizi, Ramazan orucunu tutmamızı, yoluna güç yetince Beytullah’ı hac ve ziyaret etmemizi bize elçilerinle emretmiştin!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Sizin Cahiliye çağında benimseyip âdet ve huy edinmiş olduğunuz beş şey nelerdir?” diye sordu.

Temsilciler:

“Bolluk zamanlarında nimete -hakkını yerine getirmek suretiyle- şükür,

Belâ ve musibet zamanlarında sabır ve tahammül etmek,

Uğranılan kazaya rıza,

Savaş meydanlarında düşmanla karşılaşınca sebat göstermek ve savaşa gerçekten girişip savaşın hakkını yerine getirmek,

Düşmanın üzülmesine sevinmeyi veya düşmanın sevinmesine üzülmeyi terketmektir” dediler.

Onların ilim ve hikmet sahibi, derin anlayışlı olmaları Peygamberimiz Aleyhisselâmın hoşuna gitti ve kendilerine:

“Ben size beş haslet daha arttırayım da, söylemiş olduğunuz hasletleriniz yirmiyi bulup tamamlansın:

1. Yiyemeyeceğiniz şeyleri toplayıp biriktirmeyiniz,

2. (Temelli) oturamayacağınız binayı yapmayınız,

3. Kendisinden yarın ayrılacağınız şeyler üzerine üşüşüp birbirinizle uğraşmaya kalkışmayınız,

4. Amellerinize göre mükâfatlandırılmak veya cezalandırılmak üzere Kendisine döndürülüp huzuruna çıkarılacağınız Allah’ın emirlerine aykırı davranmaktan sakınınız!

5. Ahirete sunacağınız hayırlı amelleri çoğaltıp mâsiyetleri bırakmak ve içinde temelli kalacağınız cenneti elde etmek hususunda yarışmaya rağbet gösteriniz!” buyurdu.

Ezd temsilcileri Peygamberimiz Aleyhisselâmın öğütlerini ezberlediler ve uyarlarınca hareket ettiler.3433

Kavminin Üstün Kişisi Olan Sured b. Abdullah’ın Vali ve Kumandan Tayin Edilişi

Sured b. Abdullah, Müslümanlığını İslâm amelleriyle güzelleştirdi.3434

Kendisi, Ezdlerin en üstün kişisi3435 ve en iyi hüküm vereni idi.

Medine’de kaldığı müddetçe Peygamberimiz Aleyhisselâmın meclisine devam eder ve kendisinin bu hali Peygamberimiz Aleyhisselâmın hoşuna giderdi.3436

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onu, kavminden Müslüman olanların başına vali ve kumandan yaptı.

Müslümanları yanına alarak Yemen taraflarında, yakınlarında bulunan müşriklerle savaşmasını kendisine emr3437 ve maiyyetindekilere iyi davranmasını tavsiye buyurdu.3438

Sured b. Abdullah, Peygamberimiz Aleyhisselâmın emriyle gidip Cüreş’e indi.

Cüreş o zaman sapasağlam, kale gibi bir şehirdi.3439

Üzerlerine Müslümanların yürüdüklerini işiten Yemen kabileleri, içlerinde Has’amlar da bulunduğu halde, Cüreş’e gelip sığınmış, orada toplanmış bulunuyorlardı.3440

Sured b. Abdullah, Cüreş halkını İslâmiyete davet etti. Onlar, yanaşmadılar. Müslüman olmaktan kaçındılar.3441

Sured b. Abdullah, onları bir ay kadar kuşattı.3442

Fakat onlar Sured b. Abdullah’a karşı Cüreş’in içinde kendilerini savundular.3443

Sured b. Abdullah, kuşatma sırasında yaylım hayvanları üzerine de baskınlar yapıp onları ele geçirmeyi başardı.3444

Sured b. Abdullah, Cüreş şehrine kapanıp kendilerini savunan halkı şehrin dışına çekmek için, kuşatmayı bırakarak katar halinde Cüreş’in Şekr dağına kadar geri çekildi.3445

Cüreş halkı Müslümanların kendilerine yenilerek dönüp gittiklerini sandılar ve onları yakalamaya çıktılar.3446

Sured b. Abdullah, maiyyetindeki mücahidleri hemen saf haline getirip Cüreş’ten dışarı çıkardıkları halka saldırdılar.3447 Onlara istedikleri gibi kılıç vurdular.3448 Onları en şiddetli bir şekilde kılıçtan geçirdiler.3449 Cüreşlilerin atlarından yakaladıkları yirmi atın üzerinde bütün bir gün onlarla çarpıştılar.

Sured b. Abdullah Cüreş halkından Müslüman olanları serbest bıraktı, Müslüman olmayanların boyunlarını vurdu.3450

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Cüreş Halkının Şekr’de Öldürülmekte Olduğunu Haber Verişi

Cüreş halkı tarafından Medine’ye iki kişi gönderilmiş bulunuyordu. Onların bir gün ikindi namazından sonra akşama doğru Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulundukları bir sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şekr, Allah’ın beldelerinden hangisidir, hangisindedir?” diye sordu.

İki Cüreşî ayağa kalkarak:

“Yâ Rasûlallah! Bizim beldelerimizde bir dağ vardır ki, ona Keşr denilir, Cüreş halkı ona böyle ad vermişlerdir” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O Keşr değil, fakat o Şekr’dir!” buyurdu.

İki Cüreşî:

“Yâ Rasûlallah! Ne hal var onun başında?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şu anda Cüreş halkı Şekr’in yanında Allah’ın develeri (gibi) boğazlanmaktadırlar!” buyurdu.

Cüreşîler, hemen Hz. Ebu Bekir’in veya Hz. Osman’ın yanına varıp oturdular ve ona Peygamberimiz Aleyhisselâmın söylediği sözü anlattılar.

Hz. Ebu Bekir veya Hz. Osman onlara:

“Yazıklar olsun size! Resûlullah Aleyhisselâm size şimdi kavminizin öldürülmekte oldukları haberini vermiştir! Hemen kalkın, Resûlullah Aleyhisselâma gidin de, kavminizden bu felâketi kaldırması için Allah’a dua etmesini kendisinden isteyin!” dedi.

Cüreşîler de hemen kalkıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına vardılar ve dileyeceklerini dilediler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Bu felâketi onlardan (Cüreş halkından) kaldır!” diye Allah’a dua etti.

Cüreşîler, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrılıp kavimlerinin yanına döndüler.

Onların, öldürüldüklerini Peygamberimiz Aleyhisselâmın haber verdiği gün ve saatte Sured b. Abdullah ve maiyyetindeki Müslümanlar tarafından öldürülmüş olduklarını öğrendiler.

Bunun üzerine Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına Cüreş halkından bir heyet gelip Müslüman oldular.3451 Müslümanlıklarını İslâm amelleriyle güzelleştirdiler.3452

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cüreş heyetine:

“İnsanların en güzel yüzlüleri! En tatlı sözlüleri! Emaneti en çok gözetenleri! Sizler hoşgeldiniz! Sizler bendensiniz! Ben de sizlerdenim!” diyerek, onlara son derecede iltifatta bulundu.

Kendilerine “Mebrûr” sözünü savaş parolası yaptı.3453

Karyelerinin çevresinde hududu işaretlerle belirli bir koruluğu da,3454 atlarının, develerinin ve ekin öküzlerinin yaylım yeri olmak üzere Cüreşlilere tahsis etti.3455

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Halid b. Dımadü’l-Ezdî Hakkındaki Yazısı

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ezdîlerden Halid b. Dımad’a bir yazı yazdı ve yazısında şöyle buyurdu:

“Allah’a hiçbir şeyi şerik koşmaksızın iman ve Muhammed’in Allah’ın kulu ve resûlü olduğuna şehadet etmek,

Namazı kılmak,

Ramazan orucunu tutmak,

Beytullah’ı haccetmek,

Kötü iş yapanı ve kötülükte direneni barındırmamak,

Allah ve Resûlüne karşı hayırhâh olmak,

Allah’ın sevdiklerini sevmek, Allah düşmanlarını sevmemek,

Kendi canını, malını ve ev halkını koruduğu şeylerden Muhammed Peygamberi de korumak üzere Müslüman olduğu zaman, yurdunda sahip bulunduğu şeyler yine kendisinindir.

Ahdini yerine getirirse, Halidü’l-Ezdî, Allah’ın himayesinde ve Muhammed Peygamberin himayesindedir.

Bunu Übeyy b. Ka’b kaleme aldı.”3456

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Cünâdetü’l-Ezdî ve Kavmi ile Kendisine Bağlı Olanlar Hakkındaki Yazısı

Peygamberimiz Aleyhisselâm; Cünâdetü’l Ezdî ile kavmi ve kendisine bağlı olanlar hakkında bir yazı yazdı ve yazısında şöyle buyurdu:

“Namazı kıldıkları,

Zekâtı verdikleri,

Allah’a ve Allah’ın Resûlüne itaat ettikleri,

Ganimetlerden Allah’ın hakkı olan beşte biri ve Peygamber Aleyhisselâmın payını verdikleri,

Müşriklerden ayrıldıkları müddetçe; kendileri için Allah’ın himayesi ve Muhammed b. Abdullah’ın himayesi vardır.

Yazıyı Übeyy b. Ka’b kaleme aldı.”3457

Benî Has’am Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Benî Has’amların Kimlikleri ve Yurtları

Kahtan’ın soyundan gelen Benî Has’amların ata soyları3458 şöyle sıralanır: Has’am Akyel b. Enmar, b. İraş, b. Amr, b. Gavs, b. Nabt, b. Malik, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.

Has’amlardan:

1. Benî Nâhıs,

2. Benî Şehran b. İfris, b. Halif veya (Hulf), b. Has’am kabileleri;

Benî Nâhıslardan:

1. Benî Rüşdler,

2. Hamlar;

Benî Şehranlardan ise:

1. Benî Kuhâfe b. Âmir, b. Rebia, b. Âmirler türemiştir.3459

Has’amların yurtları, kardeşleri Becîlelerle birlikte Yemen yollarıyla Tebâle’ye kadar uzanan Hicaz ülkesindeydi.

Sonradan etrafa dağılmışlar, onlardan pek azı yurtlarında kalmıştır.3460

Cerir b. Abdullah gidip Zülhalasa tapınağını ve putunu yıktıktan, Has’amlardan öldürülenler öldürüldükten sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına Has’amlardan -içlerinde As’as b. Zahr ve Enes b. Müdrik de bulunan- bir heyet geldi ve:

“Bizler, Allah’a ve Allah’ın Resûlüne, Allah’tan gelen şeylere inandık!

Bize bir yazı yaz da, o yazının içindekilere tâbi olalım!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlar için bir yazı yazdı.3461

Yazısında şöyle buyurdu:

“Bu yazı, Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Has’amların Bîşe’de3462 ve Bîşe’nin kırlarında bulunanları için yazılmıştır.

Cahiliye çağında dökmüş olduğunuz kanın suçu, sizden düşürülmüş, silinmiştir.

Sizlerden, isteyerek veya istemeyerek, gönüllü veya gönülsüz Müslüman olan kimsenin elindeki, gökten yağmurla sulanan veya düşen çiğle ıslanan, yumuşak veya berk toprakta, kuraklık ve kıtlık olmayan yıllarda sürüp ekerek geliştirdiği, yetiştirdiği mahsuller -kuruyup sonradan yağmurla yeşerenleri de dahil- kendisinindir, onları vergi vermeksizin yer.

Onlar, her akarsu ile sulanan toprakta yetiştirdikleri mahsuller için de uşrün yarısını ödemekle mükelleftirler.

Cerir b. Abdullah ve hazır bulunan kimseler şahit oldular.”3463

Benî Selâman Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Benî Selâmanların Kimlikleri, Yurtları ve Temsilcilerinin

Medine’ye Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Benî Selâmanlar, Kahtan’ın soyundan gelen Kudâa kabilelerinden idiler.3464

Benî Selâmanların ata soyları şöyle sıralanır: Benî Selâman b. Sa’d, b. Zeyd, b. Leys, b. Sûd, b. Eslem, b. Elhâfî, b. Kudâa.3465

Benî Selâmanlar, Cinab’da3466 otururlardı.3467

Benî Selâman temsilcileri Medine’ye Hicretin 10. yılında, Şevval ayında geldiler, yedi kişi idiler.3468

Temsilcilerin başında Habib b. Amrü’s-Selâmanî bulunuyordu.

Habib b. Amr der ki:

“Biz, Benî Selâman temsilcileri olarak Resûlullah Aleyhisselâmın yanına vardık.

Yedi kişi idik.

Resûlullah Aleyhisselâma, Mescidin dışında, çağrıldığı cenazeye giderken rastladık ve:

‘Esselamü aleyke yâ Rasûlallah!’ dedik.

Selamımıza:

‘Ve aleyküm!’ diyerek karşılık verdi ve bize:

‘Siz kimsiniz?’ diye sordu.

‘Biz Selâmanlardanız! İslâmiyet üzere sana bey’at edelim diye geldik.

Biz, arkamızdaki kavmimizden olanların da temsilcisiyiz!’ dedik.

Resûlullah Aleyhisselâm, uşağı Sevban’a dönerek:

‘Bu elçileri, elçilerin indirilmekte olduğu yere indir!’ buyurdu.”3469

Benî Selâman temsilcileri Remle binti Hâris’in konağına indirildiler.3470 Müslüman oldular.3471

Allah onlardan razı olsun!

Öğle namazının ezanını işitince, Mescide gidip Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte öğle namazını kıldılar.3472

Peygamberimiz Aleyhisselâm, öğle namazını kıldırınca minberle evinin arasında oturdu.

Benî Selâman temsilcileri Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına vardılar.3473

Habib b. Amr:

“Ey Allah’ın Resûlü! Amellerin efdal ve üstünü hangisidir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Vaktinde kılınan namazdır!” buyurdu.3474

Benî Selâman temsilcileri, namaz hakkında, İslâm şeriatları hakkında, göz değmemesi için okuyup üflemenin câiz olup olmadığı hakkında birtakım sorular sordular.3475

İkindi namazını da Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte kıldıktan sonra, ülkelerinin uğradığı kuraklıktan şikâyetlendiler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, tek eliyle:

“Ey Allah’ım! Onları yurtlarında yağmurunla sula!” diyerek dua etti.

Habib b. Amr:

“Yâ Rasûlallah! Elinin ikisini de kaldır!

Çünkü, böyle yapmak, daha çokluk taşır ve daha güzeldir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm gülümsedi ve iki elini koltuğunun altları görününceye kadar kaldırdı.

Benî Selâman temsilcileri Medine’de üç gün kaldıktan ve ağırlandıktan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmla vedalaştılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onlara bahşişlerinin verilmesini de Bilal-i Habeşî’ye emretti.3476

Her birine bahşiş olarak beşer ukiyye gümüş verildi.3477

Bilal-i Habeşî:

“Bugün yanımızda daha fazla mal yoktur!” diyerek özür dileyince, temsilciler:

“Malın bundan daha çoğu ve daha güzeli olmaz!” dediler.3478

Yurtlarına döndüler.3479

Yurtlarını, Peygamberimiz Aleyhisselâmın dua ettiği gün ve saatte yağmura kavuşmuş buldular.3480

Ferve b. Müseyk’in Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Benî Muradların ve Ferve’nin Kimliği

Benî Muradlar, Kahtan’ın soyundan gelen Kehlan kabilesinden idiler.3481

Benî Muradların ata soyları şöyle sıralanır: Benî Murad (Yuhâbir) b. Malik (Mezhic), b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.3482

Benî Muradlardan:

1. Karen b. Redman, b. Nâciye, b. Murad,

2. Benî Hamel b. Kinane, b. Nâciye, b. Murad,

3. Rabaz b. Zehran, b. Murad,

4. Sunabih b. Zehran, b. Murad kabileleri türemiştir.3483

Ferve b. Müseyk, Murad (Yuhâbir) b. Malik (Mezhic)’in Nâciye ve Zâhir adındaki oğullarından Nâciye’nin soyundan gelmiştir ve soykütüğü şöyle sıralanır: Ferve b. Müseyk, b. Hâris, b. Seleme, b. Hâris, b. Züeyb (Küreyb), b. Malik, b. Münebbih, b. Gutayf, b. Abdullah, b. Nâciye.3484

Ferve b. Müseyk, Benî Muradların ileri gelenlerindendi. İyi bir şairdi.3485 Ferve b. Müseyk’in Medine’ye gelişi, Hicretin 10. yılında, Benî Zübeyd temsilcisi Amr b. Ma’dikerib’in gelişinden önceydi.3486

Ferve b. Müseyk, Kinde krallarından ve onlara bağlılıktan yüz çevirerek, Peygamberimiz Aleyhisselâma tâbi ve Müslüman olmaya geldi.3487

Sa’d b. Ubâde’nin evine indi.3488

Müslüman oldu.3489

Allah ondan razı olsun!

Sa’d b. Ubâde ona Kur’ân-ı Kerîm’i, İslâmiyetin farzlarını ve şeriatlarını öğretti.3490

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ferve’ye Redm ve Rezm Günlerini Soruşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ferve b. Müseyk’e:

“O gününüzü, Hemdanların gününü hatırlıyor musun?” diye sordu.

Ferve b. Müseyk:

“Evet!” dedi.3491

Bunun üzerine Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ferve! Redm, Rezm Günü3492 kavminin uğradığı felâketin sana da bir kötülüğü, bir zararı dokundu mu?” diye sordu.

Ferve:

“Yâ Rasûlallah! Kavmi benim kavmim gibi Rezm Günü felâkete uğramış olup da, bundan kendisine bir kötülük, bir zarar dokunmamış kim var?3493 Ev halkını ve kabileyi yok etti!” dedi.3494

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Fakat, bu İslâmiyet, kavmine hayırdan başka bir şey eklemeyecektir!3495 Bu, sağ kalanlar için hayırlıdır!” buyurdu.3496

Ferve b. Müseyk’in Umumî Vali Tayin Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ferve b. Müseyk’i Muradlar, Zübeydler ve Mezhiclerin bütününe vali tayin etti.

Halid b. Saîd b. Âs’ı da, sadaka ve zekât tahsil memuru olarak yanına kattı.3497

Halid b. Saîd için, içinde sadaka, zekât nisbet ve miktarları açıklanan bir de yazı yazdı (yazdırdı).3498

Halid b. Saîd, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatına kadar Ferve’nin ülkesinde ve yanında bulundu.3499

Ferve’nin Müşriklerle Savaşmasına İzin Verilişi

Ferve b. Müseyk:

“Yâ Rasûlallah! Kavmimin Müslümanlığa yönelenlerini yanıma alarak, Müslümanlıktan kaçınanlarla çarpışayım mı?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ferve’nin onlarla çarpışmasına izin verdi.3500

Kendisine oniki ukiyye gümüş ihsan etti.

Onu soy bir deveye bindirdi, giyinmek üzere kendisine Umman dokuması bir elbise de verdi.3501

Ferve b. Müseyk Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından çıkıp gittikten sonra ise:

“Gutayfî ne yapıyor?” diye sordu.

Yola çıktığı haber verilince, arkasından adam gönderip geri çevirtti.

Ashabından bazılarıyla birlikte bulunduğu sırada, Ferve b. Müseyk geldi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen o (müşrik) kavmi İslâmiyete davet, Müslüman olanların Müslümanlığını kabul et!

Kim Müslüman olmazsa, sana yeni bir emir verinceye kadar, onlarla çarpışmakta acele etme!” buyurdu.3502

Ferve b. Müseyk:

“Yâ Rasûlallah! Bizim yurdumuzun yanında Ebyen toprağı diye anılan bir toprak olup, orası bizim elverişli yiyinti yerimizdir. Fakat, vebalı, hastalıklı bir yerdir?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Orayı bırak! Oradan uzak dur! Çünkü, hastalığa yakın olmak ölmek demektir!” buyurdu.3503

Benî Zübeyd Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Benî Zübeydlerin Kimlikleri ve Temsilcilerinin Medine’ye Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Gelip Müslüman Oldukları

Kahtan’ın soyundan gelen3504 Benî Zübeydlerin ata soyları şöyle sıralanır: Benî Zübeyd (Münebbih) b. Sa’b, b. Sâ’dü’l-Âşire, b. Malik (Mezhic), b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.3505

Zübeyd b. Sa’b’ın:

1. Rebia b. Zübeyd,

2. Hâris b. Zübeyd isimlerinde iki;

Rebia b. Zübeyd’in de:

1. Mâzin,

2. Hâris (Gutay’a) isminde iki oğlu vardı.

Bunların her ikisinden de kabileler türemiştir.3506

Peygamberimiz Aleyhisselâmın haberi kendilerine eriştiği zaman, Amr b. Ma’dikerib, Kays b. Meşrûhu’l-Murâdî’ye:3507

“Ey Kays! Sen kavminin ulususun! Bize anıldı ki, Hicaz’da Kureyşîlerden Muhammed diye anılan bir zât zuhur etmiş. Kendisinin peygamber olduğunu söylüyormuş. Gel, sen bizi ona götür de, onun hakkında bilgi edinelim! Eğer kendisi dediği gibi gerçekten peygamberse, bu bize gizli kalmaz, anlarız. Karşılaştığımız zaman ona tâbi oluruz. Aksi takdirde, kendisi hakkındaki bilginin mahiyetini öğrenmiş oluruz” dedi.

Kays b. Meşruh, Amr b. Ma’dikerib’in teklifini kabul etmekten kaçındı ve onun görüşünü beyinsizlik saydı.3508

Amr b. Ma’dikerib, Arapların cesaretleriyle tanınmış süvarilerindendi.3509 İyi bir şairdi de.3510

Amr b. Ma’dikerib, kavmi olan Benî Zübeyd’den3511 yanına on kişi alarak Hicretin 10. yılında3512 Medine’ye geldi.3513

Medine’ye gelince:

“Bu memleket halkının, Benî Amr b. Âmirlerden seyyidi, ulu kişisi kimdir?” diye sordu.

“Sa’d b. Ubâde’dir!” denildi.

Bunun üzerine, devesini çekerek, Sa’d b. Ubâde’nin evine kadar giderek devesini ıhdırdı.

Sa’d b. Ubâde dışarı çıktı ve ona:

“Merhaba=Hoşgeldin!” dedi ve hayvanının bağlanmasını ve kendisinin de ağırlanmasını uşağına emretti.

Sonra, onu ve yanındaki arkadaşlarını alıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına götürdü.

Amr b. Ma’dikerib ve arkadaşları hemen Müslüman oldular.

Yüce Allah onlardan razı olsun!

Amr b. Ma’dikerib ve arkadaşları Medine’de birkaç gün oturduktan ve bahşişlerini aldıktan sonra yurtlarına döndüler.3514

Kays b. Meşruh, Amr b. Ma’dikerib’in Peygamberimiz Aleyhisselâma iman ve ikrarda bulunduğunu haber alınca, onu ölümle tehdide kalktı.

Amr b. Ma’dikerib de, söylediği uzun bir şiirle onu en ağır bir dille tahkir ve tehdit etti.3515

Benî Kinde Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Benî Kindelerin Kimlikleri, Yurtları, Temsilcilerinin Medine’ye Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Benî Kindelerin ata soyları şöyle sıralanır: Benî Kinde (Sevr) b. Ufeyr, b. Adiyy, b. Hâris, b. Mürre, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.3516 Kinde (Sevr) b. Ufeyr’in Remle binti Esed’den doğma Muaviye ve Eşred isimlerinde iki oğlu vardı.3517

Kinanelerden şu kabileler türemiştir:

1. Benî Muaviye,

2. Vehb,

3. Bedda’,

4. Râiş b. Hâris, b. Muaviye, b. Sevr, b. Mürta’, b. Muaviye, b. Kinde,

5. Benî Sekâsik b. Eşres, b. Kinde,

6. Benî Sekûn b. Eşres, b. Kinde,

7-8. Tücîbler,

9. Benî Adiyy b. Eşres, b. Sekûn,

10. Benî Sa’d b. Eşres, b. Sekûn.3518

Kindelerin yurtları Yemen’de olup, kendileri Hicaz’da ve Yemen’de kral idiler.3519

Hâris b. Amrü’l-Mahsûr b. Hucr Akîlü’l-Mürar, b. Amr, b. Muaviye, b. Hâris ve şair İmriü’l-Kays’in babası Hucr b. Hâris, Benî Kinane ve Benî Esedlerin kralı idiler.

Şurahbil b. Hâris, Benî Temimlerle Rubabların,

Seleme b. Hâris, Bekr b. Vâil ve Tağlib b. Vâillerin,

Ma’dikerib de Kays b. Aylanların kralı idi.3520

Kinde temsilcileri Hicretin 10. yılında,3521 Kinde krallarından ve Hadramevt mirba’ sahibi (ganimetin dörtte birini alma yetkilisi)3522 Eş’as b. Kays’ın başkanlığı altında seksen3523 veya altmış3524 binitli olarak gelip, Mescidde bulunduğu sırada Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzuruna vardılar.

Alınlarındaki uzun saçlarını iki yandan salmışlar, gözlerini sürmelemişlerdi.

Üzerlerinde yollu Yemen kumaşından yapılmış, yakaları, etekleri, kolları ve cep ağızları ipekle, altın sırma ile işlenmiş cübbeler vardı.

Kinde temsilcileri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girdikleri zaman:3525

“Senin menzilin burası mı?!” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben hükümdar değil, Muhammed b. Abdullah’ım!” buyurdu.

Kinde temsilcileri:

“Biz sana isminle hitap etmeyiz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben Ebu’l-Kâsım’ım!” buyurdu.

Kinde temsilcileri, Peygamberimiz Aleyhisselâm için tereyağının içine bir çekirge gözü saklamışlardı.

“Ey Ebu’l-Kâsım! Biz senin için gizlenecek bir şey gizlemiş bulunuyoruz! Nedir o şey?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sübhanallah! Bu, ancak kâhinin yapacağı bir şeydir. Kâhin de, kâhinliğe özenmek de ateştedir, cehennemdedir!” buyurdu.

Kinde temsilcileri:

“Öyle ise, senin Resûlullah olduğunu nasıl anlayacağız?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yerden bir avuç çakıl taşı alıp:

“Bunlar, benim Resûlullah olduğuma şehadet ederler!” buyurunca, taşlar Peygamberimiz Aleyhisselâmın elinde tesbih etmeye başladılar!

Bunun üzerine, Kinde temsilcileri:

“Biz de şehadet ederiz ki; sen hiç şüphesiz Resûlullahsın!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah beni hak dinle peygamber olarak gönderdi ve bana bir de Kitab indirdi ki, ona bâtıl ne önünden, ne de ardından gelip erişemez!” buyurdu.

Kinde temsilcileri:

“Bize ondan biraz okuyup dinletsene!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, Sâffât sûresinin başından:

“Saflar bağlayıp duranlara, sevk ve idare, men ve zecr edenlere, zikir okuyanlara yemin ederim ki; sizin İlahınız birdir!

O, göklerin, yerin ve bunlar arasında ne varsa hepsinin Rabbidir!

Doğuların da Rabbidir o!” (Sâffât: 1-5) mealli beş âyeti okuyup susmuştu.

Hiç kımıldamadan duruyordu. Gözleri yaşarmış, gözyaşları sakalına doğru akmaya başlamıştı.

Kinde temsilcileri:

“Biz senin ağladığını görüyoruz!? Yoksa sen Seni Gönderenden korktuğun için mi ağlıyorsun?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Beni korkutan, ağlatan, Allah’ın beni kılıcın ağzı gibi ince ve keskin olan dosdoğru bir yol üzere göndermiş olmasıdır ki, ondan azıcık eğrilsem helâk olurum!” buyurduktan sonra:

“Andolsun ki; sana vahyettiğimizi de dilersek gideriveririz, sonra da sen bize karşı onu geri çevirmek için hiçbir vekil (yardımcı) de bulamazsın!” (İsra: 86) mealli âyeti okudu.3526

Sonra da Kinde temsilcilerine:

“Siz Müslüman oldunuz, değil mi?” diye sordu.

Onlar da:

“Evet! Müslüman olduk!” dediler.3527

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyleyse, şu üzerinizdeki, boyunlarınızdaki ipekler, sırmalar ne diye duruyor?!” buyurdu.

Bunun üzerine, Kinde temsilcileri elbiselerindeki ipekleri, sırmaları söküp attılar.3528

Eş’as b. Kays:

“Yâ Rasûlallah! Bizler, Akîlü’l-Mürar oğullarıyız! Sen de Akîlü’l-Mürar oğlusundur!3529

Biz sanıyoruz ki; siz de bizdensiniz.3530 Yoksa bizden değil misiniz?” dedi.3531

Peygamberimiz Aleyhisselâm gülümsedi, güldü3532 ve:

“Bu soya kendilerini Abbas b. Abdulmuttalib ile Rebia b. Hâris nisbet ettiler, bağladılar.

Abbas ve Rebia iki ticaret adamı idi.

Araplar arasında gezip dolaşırlarken, kendilerine:

‘Siz kimlerdensiniz?’ diye soruldukça, onlar:

‘Biz Akîlü’l-Mürar oğullarıyız!’ derler ve kendilerini bununla şerefli göstermek3533 ve canlarını korumak isterlerdi.3534

Çünkü, Akîlü’l-Mürar oğulları Kinde kralları idiler.3535

Onlarla ana tarafından3536 bir doğum münasebeti bulunmakla beraber,3537 hayır! Biz, bilakis, Nadr b. Kinane oğullarıyız!

Biz ne babamızın soyunu reddederiz, ne de anamızın soyuna tâbi oluruz!” buyurdu.3538

Eş’as b. Kays da ana tarafından Akîlü’l-Mürar oğullarından idi.

Eş’as b. Kays:

“Ey Kinde cemaati! İşinizi bitirdiniz mi?” diye sordu ve:

“Vallahi, kimin (ana tarafından olduğu halde babasının soyundan olduğunu) söylediğini işitirsem, ona seksen kamçı vururum!” dedi.3539

Kinde temsilcileri yurtlarına dönmek istedikleri zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm onlardan her birine bahşiş olarak onar, Eş’as b. Kays’a ise oniki ukiyye gümüş verdi.3540

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hadramevt Kayllarına3541 ve Ulularına Yazılar Gönderişi

Hadramevtlerin Kimlikleri ve Yurtları

Tevrat’a göre, Hadramevt Kahtan’ın oğlu idi.3542

Hadramevt’in, Kahtan’ın kardeşi Yahtan’ın oğlu olduğu da söylenir.3543

Hadramevt, Yemen’de, Aden’in şarkında deniz yakınında geniş bir nâhiye olup, Ahkâf diye tanınan birçok kum tepeleriyle çevrilmiştir.

Peygamber Hûd Aleyhisselâmın kabri de oradadır.

Hadramevt ile San’â arası yetmişiki fersah, yani onbir günlük yoldur.

Hadramevt’in Aden ile arası ise bir aylık yoldur.

Hadramevt b. Kahtan gelip burada konakladığı için, hem buraya, hem de burada oturan kabilelere Hadramevt ismi verilmiştir.3544

Hadramevt Kayl ve Ulularının İslâmiyete Davet Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

1. Zür’a,

2. Kahd,

3. Besiyy,

4. Buhayra,

5. Abdi Külâl,

6. Rebia,

7. Hucr.. gibi Hadramevt kayllarına ve ulularına yazılar yazdırıp, kendilerini İslâmiyete davet etti.

Haklarında söylenen şiirlere göre, bunlar Müslüman oldular.3545

Allah onlardan razı olsun!

Hadramevt Krallarından Bazılarının Medine’ye Gelişi ve Müslüman Oluşu

Hadramevt krallarından:

1. Cemd,

2. Mıhves,

3. Mişrah,

4. Veb’daa, Kinde temsilcileriyle birlikte Peygamberimiz Aleyhisselâma geldiler ve Müslüman oldular.3546

Bunlar, Kindelerden Benî Hucrü’l-Kârid b. Hârisü’l-Vellâdelerden dört kral idiler.3547

Kinde temsilcilerinin Medine’ye gelişi, Hicretin 10. yılında idi.3548

Mıhves:

“Yâ Rasûlallah! Allah’a dua et de, dilimden şu tutukluğu gidersin!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona dua ve Hadramevt zekâtından geçimlik de tahsis etti.3549

Mıhves b. Ma’dikerib b. Velia, arkadaşlarıyla birlikte Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrıldıkları zaman, yüz, göz felcine uğradı.

İçlerinden bazıları geri döndüler ve:

“Yâ Rasûlallah! Arapların ulusu felce uğradı! Bize bunun devâsını göster?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Büyük bir iğne alınız, onu ateşte kızdırınız!

Sonra da gözünün kapağını tersine çeviriniz. İğneyi onun üzerine bastırınız! İyileşir, eski haline döner!

Vallahi, sizin yanımdan çıkıp gittiğiniz zaman ne söylediğinizi biliyorum!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın tarif ettiğini yaptılar, Mıhves iyileşti.3550

Vâil b. Hucr’un Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Vâil b. Hucr’un Kimliği

Vâil’in babası Hucr, Yemen krallarından olup,3551 Kahtan’a kadar ata soyu şöyle sıralanır: Vâil b. Hucr, b. Saîd, b. Mesruk, b. Vâil, b. Numan, b. Rebia, b. Hâris, b. Avf, b. Sa’d, b. Avf, b. Adiyy, b. Malik, b. Şurahbil, b. Hâris, b. Malik, b. Mürre, b. Himyerî, b. Zeyd, b. Hadramî, b. Amr, b. Abdullah, b. Hânî, b. Avf, b. Cürhüm, b. Abdi Şems, b. Zeyd, b. Ley, b. Kahtan.3552

Vâil b. Hucr, Medine’ye gelmeden önce, Peygamberimiz Aleyhisselâm onun gelmekte olduğunu ashabına müjdelemiş ve:

“Size, Vâil b. Hucr, uzak bir yerden, Hadramevt’ten Allah’a ve Resûlüne itaat ederek geliyor!

O, kral oğullarının bakiyyesidir!” buyurmuştu.3553

Vâil b. Hucr der ki:

“Peygamber Aleyhisselâmın zuhuru haberi bana eriştiği zaman, mülk ve saltanatı bıraktım.3554

Medine’ye gelince, Resûlullah Aleyhisselâm ile buluşmadan önce, Resûlullah Aleyhisselâmın ashabıyla buluştum.3555

Peygamberimiz Aleyhisselâmın ashabı bana:

‘Peygamber Aleyhisselâm senin geleceğini üç gün önce bize müjdeledi.3556 ‘Vâil b. Hucr, size geliyor!’ dedi’ dediler.”3557

Bundan sonra Vâil b. Hucr, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi3558 ve Peygamberimiz Aleyhisselâmı selamladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da onun selamına karşılık verdi.3559

Vâil b. Hucr:

“Ben, İslâmiyeti ve hicreti özleyerek geldim!” dedi.3560

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Merhaba=Hoşgeldin, safa geldin!” buyurdu ve hemen kendisinin üzerindeki ridasını onun için yere serip üzerine onunla birlikte oturdu.3561

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Vâil b. Hucr’un gelişine sevinerek Müslümanların toplanmaları için nida ettirdi.3562

Müslümanlar toplanınca, minbere çıktı, Vâil b. Hucr’u da minbere çıkardı. Allah’a hamd ü senada bulunduktan ve peygamberlere salât ü selam getirdikten sonra:

“Bu Vâil b. Hucr, size uzak beldelerden, Hadramevt’ten hiç zorlanmadan3563 Yüce Allah’ı, Allah’ın Resûlünü ve dinini özleyerek3564 gelen, kral oğullarının bakiyyesidir!

Allah’ım! Vâil b. Hucr hakkında, onun oğlu hakkında, oğlunun oğlu hakkında bereket ihsan et!” diyerek bereket duası yaptı.3565

Vâil’in başını eliyle sığadı.3566 Minberden indi.

Medine’nin uzakça bir yerindeki,3567 Harre mevkiindeki bir eve3568 indirilip orada ağırlanmasını Muaviye b. Ebu Süfyan’a emretti.

Muaviye b. Ebu Süfyan yaya, Vâil b. Hucr da devesine binmiş olarak oraya3569 veya Peygamberimiz Aleyhisselâmın verdiği araziyi Vâil b. Hucr’a göstermeye giderken,3570 Muaviye b. Ebu Süfyan:

“Ey Vâil! Kızgın yol üzerinde yalınayak yürümek ayağımın altını yaktı, kavurdu!3571 Ayakkabını bana at3572 da, güneşin sıcağından onunla korunayım!” dedi.3573

Vâil b. Hucr:

“Hayır! Benim giydiğim ayakkabıyı sen giyemezsin!3574 Sen kralların giydiklerini giyebilecek kişilerden değilsin!

Onu sana emaneten bile vermekten hoşlanmam!3575

Yemenliler bir kralın ayakkabısını yedicisinin giydiğini işitmemişlerdir!3576

Fakat, istersen, senin için devemi kısar, yavaşlatabilirim. Sen de devemin şu iki yanında,3577 gölgesinde yürürsün!3578 Ayağın için devenin gölgesinden yararlanırsın!3579

Bu, sana şeref olarak yeter!” dedi.3580

Muaviye b. Ebu Süfyan:

“Öyle ise beni terkine alsan!” dedi.3581

Vâil b. Hucr:

“Sus!3582 Sen kralların terkisine binecek kimse olamazsın!3583 Sen kralların terkisine binebilecek bir kimse değilsin!3584 Kral oğullarından değilsin!” dedi.3585

Vâil b. Hucr İçin Yazılar Yazılışı

Vâil b. Hucr, ülkesine gitmek istediği zaman:3586

“Yâ Rasûlallah! Benim için kavmime bir yazı yaz!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yaz ey Muaviye! Onun hakkında Abâhile krallarına!”3587 diyerek şöyle yazdırdı:

“Onlar namazı kılacaklardır!

Zekâtı vereceklerdir!

Sadaka ve zekât, yılın çoğunda yabanda yayılan ve sayıları kırkı bulup aşan davarlardan alınacaktır.

Ayrı bulunan hayvanlar zekât için bir yere toplanmayacak, toplu olanları da ayrılmayacaktır.

Zekât ve sadakaları teslim almak için hayvanları bir yerden başka bir yere sürdürüp götürmek ve iki nisab arasındakine de zekât yoktur.

Zekât ve sadakalar, ancak mal sahiplerinin yurtlarında teslim alınacaktır.

Değiş-tokuş yoluyla mihirsiz evlendirme yoktur.

Onlar, Müslümanların askerî birliklerine yardım etmek, her on kişi için bir dağarcık hurma yüklemekle mükelleftirler.

Ekini yetişmeden satan kişi ribâ (faiz) yemiş olur!”3588

***

Vâil b. Hucr:

“Yâ Rasûlallah! Cahiliye çağında malik bulunduğum, Himyer ve Hadramevt krallarının da şahit oldukları arazim hakkında da benim için bir yazı yaz!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, şöyle yazdı (yazdırdı):

“Bismillâhirrahmânirrahîm3589

Bu, Muhammed Peygamberin Hadramevt kralı Vâil b. Hucr’a yazısıdır:

İşte, sen Müslüman oldun!

Malik bulunduğun araziyi ve hisarları yine sana temlik ettim.

Mahsulünün her onda biri vergi olarak senden alınacaktır!

Bu işe adalet sahibi bir kimse bakacaktır.

Din durdukça bu hususta haksızlık yapılamayacağını sana temin ederim!

Peygamber ve mü’minler bu işte yardımcıdırlar.”3590

Vâil b. Hucr’un Hadramevt Baş Krallığına Tayin Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Vâil b. Hucr’u Hadramevt kralları üzerinde baş kral olarak görevlendirdi.3591

Bu hususta Muhâcir b. Ebi Ümeyye’ye yazdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Vâil, Hadramevt’in neresinde olurlarsa olsunlar, bütün krallar üzerine âmir ve başkan olacaktır.”3592

Küleyb b. Esed’in Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Amr b. Muhâcirü’l-Kindî’nin bildirdiğine göre; Hadramevt halkından Küleyb b. Esed b. Küyeyb’in annesi Tehnat binti Küleyb, Peygamberimiz Aleyhisselâma bir elbise yaparak oğlu Küleyb’e vermiş ve:

“Bu elbiseyi Peygamber Aleyhisselâma götür!” demişti.

Küleyb, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldiği zaman, söylediği bir şiirinde:

“Sen, geleceğini haber aldığımız peygambersindir ki, seni bize Yahudi bilginleri [İbn Sa’d’a göre; ‘Tevrat’] ve gelen peygamberler müjdelemişti!” dedi.

Getirdiği elbiseyi Peygamberimiz Aleyhisselâma verip Müslüman olunca, Peygamberimiz Aleyhisselâm onun başını sığadı ve onun için Allah’a dua etti.3593

Küleyb’in oğullarından birisi kavminden kendisine çatanlara karşı bununla öğünmüş:

“Resûlullah bizim babamızın başını sığamış, Benî Büceyrlerin ileri gelenlerinin bile başını sığamamıştır! Onların gençleri de, yaşlıları da kınamakta eşek dişleri gibi birbirlerine eşittirler!” demiştir.3594

Benî Rehâ Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Benî Rehâların Kimlikleri, Temsilcilerinin Medine’ye Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Benî Rehâlar, Kahtan ve Kehlan’ın soyundan gelen3595 Mezhiclerden bir kabiledir.3596

Benî Rehâların ata soyları şöyle sıralanır: Benî Rehâ b. Münebbih, b. Harb, b. Ule, b. Celd, b. Malik, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb,3597 b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.3598

Hicretin 10. yılında Benî Rehâlardan onbeş kişilik bir temsilci heyeti gelip Remle binti Hâris’in konağına indiler.3599

İçlerinde Benî Süleym b. Rehâ b. Münebbihlerden3600 Amr b. Sübey’ de bulunuyordu.3601

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Rehâ temsilcilerinin yanlarına vardı. Uzun müddet yanlarında kalıp onlarla konuştu.

Benî Rehâ temsilcileri Peygamberimiz Aleyhisselâma hediyeler sundular. Sundukları hediyeler arasında Mirvah diye anılan bir at da bulunuyordu. Mirvah, üzerine binilip yürütülünce, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hoşuna gitti.

Benî Rehâ temsilcileri Müslüman oldular.

Kendilerine Kur’ân-ı Kerîm ve ferâiz öğretildi.

Allah onlardan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’ye gelen elçilere verdirdiği bahşişler gibi, Benî Rehâ temsilcilerine de bahşişler verdirdi.

Temsilcilerin içtimaî durumlarına göre, her birine en az beş, en çok oniki buçuk ukiyye gümüş olarak bahşişlerini dağıttırdı.3602

Amr b. Sübey’ için bir sancak bağladı.3603 Benî Rehâ temsilcileri Medine’den ayrılıp yurtlarına döndüler.3604

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Suayr b. Addâ’yı Koruyucu Tayin Edişi

Suayr’ın Kimliği

Suayr b. Addâ, Fürey’alara mensuptu.3605 Hicazlılardan sayılırdı.3606 Kendisinin Bekkâlara mensup olduğu da rivayet edilir.3607

Buna göre; Benî Bekkâ Rebia b. Âmir, b. Rebia, b. Âmir, b. Sa’saalardandı.3608

Abdullah b. Yahya b. Selman der ki:

“Suayr b. Addâ’ın oğlu3609 bana geldi. Kendisinin yanında bulunan3610 ve Resûlullah Aleyhisselâm tarafından yazılan3611 yazıyı bana gösterdi.

Yazıda:

‘Allah’ın Resûlü Muhammed’den Suayr b. Addâ’ya! Ben seni Rahih’a3612 bekçi ve koruyucu yaptım.3613 Oradan koruyup geçireceğin yolcuların verecekleri bahşişleri de sana bıraktım’ buyuruluyordu.”3614

Benî Gâfık Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi

Benî Gâfıkların Kimlikleri

Benî Gâfıklar, Kahtan’ın soyundan gelen Akk oymağından olup, ata soyları şöyle sıralanır: Benî Gâfık b. Şâhid, b. Alkame, b. Akk,3615 b. Adnan, b. Abdullah, b. Ezd.

Abdullah b. Ezd’in:

1. Adnan,

2. Karn,

3. Hâris,

4. Abdullah isimlerinde dört oğlu olup, Adnan ile Karn’dan iki kabile türemiştir.3616

Benî Gâfıklardan Cüleyha b. Şeccar b. Suharü’l-Gâfıkî, kavminden bazı adamlarla birlikte Peygamberimiz Aleyhisselâma gelip:

“Yâ Rasûlallah! Biz, kavmimizin olgunluk çağında bulunanlarıyız. Müslüman olmuş, zekât ve sadakalarımızı da teslim etmek üzere yanımızda tutmuş bulunuyoruz” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Müslümanlar için tanınan haklar, sizin için de tanınacaktır. Onların mükellef bulundukları şeylerle siz de mükellef bulunacaksınız!” buyurdu.

Avz b. Süreyrü’l-Gâfıkî:

“Biz Allah’a iman ettik ve Resûlullaha tâbi olduk!” dedi.3617

Allah hepsinden razı olsun!

Benî Bârık Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Benî Bârıkların Kimlikleri

Benî Bârıklar Kahtan’ın soyundan gelen Ezd kabilesindendirler.3618

Benî Bârıkların ata soyları şöyle sıralanır: Benî Bârık Sa’d b. Adiyy, b. Hârise, b. Sa’lebe, b. Amr Müzeykıyâ.3619

Benî Bârık temsilcileri Medine’ye geldiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onları İslâmiyete davet edince, hemen Müslüman oldular, Peygamberimiz Aleyhisselâma bey’at ettiler.

Allah onlardan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm Benî Bârıklar için bir yazı yazdı, yazdırdı. Yazısında şöyle buyurdu:

“Bârıkların meyve ağaçları kesilmeyecektir!

Kendileri istemedikçe, yağmur düşen baharlık ve yazlık yurtlarında hayvan da otlatılmayacaktır!

Onlar, harb veya kıtlık sıralarında Müslümanlardan kendilerine uğrayacak kimseleri üç gün konuklamakla mükelleftirler.

Onların meyveleri yetiştiği zaman, yolcular, dalından koparmamak, kesmemek ve toplayıp götürmemek şartıyla, yere dökülenlerden karınlarını doyurabilirler.

Ebu Ubeyde b. Cerrah ve Huzeyfe b. Yeman şahit oldu ve bunu Übeyy b. Ka’b yazdı.”3620

Sa’du’l-Âşirelerden Zübab’ın Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Benî Sa’du’l-Âşirelerin Kimlikleri

Benî Sa’du’l-Âşireler Kahtan’ın soyundan gelme Kehlan’ın soyundan idiler.3621

Benî Sa’du’l-Âşirelerin ata soyları şöyle sıralanır: Benî Sa’du’l-Âşire b. Malik (Mezhic), b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan,3622 b. Sebe’.

Sa’du’l-Âşire’nin dokuz oğlu vardı.3623

Sa’du’l-Âşire denilmesi de, neslinden üçyüz atlı yetişmiş olup, kendisiyle birlikte giderlerken “Kim bunlar?” diye soranlara, göz değmesinden korkarak “Aşiretimdir!” demesinden ileri gelmiştir.3624

Sa’du’l-Âşirelerin Ferraz diye anılan bir putları olup, ona tazimde bulunurlardı.

Putun bakıcısı da, Enesullah b. Sa’du’l-Âşirelerden İbn Rakbiyye veya Vakşâ idi.

Kendisi cinlerden birisiyle görüşür, cin ona olan bitenleri gelip haber verirdi.

Bir gün Rakbiyye, Zübab’ın yüzüne bakarak:

“Ey Zübab! Ey Zübab! Ey Zübab! Dinle, şaşılacak olanların şaşılacak olanını:

Muhammed, Kitabla gönderilmiş! Mekke’de halkı davete başlamış! Davetine icabet edilmemiş!” dedi.

Zübab:

“Ne demektir bu?” diye sorunca, Ferras putunun bakıcısı:

“Bilmiyorum! Bana böyle denildi!” cevabını verdi.3625

Aradan bir müddet geçtikten sonra, Zübab Peygamberimiz Aleyhisselâmın ortaya çıktığını ve Medine’ye geldiğini işitince, Sa’du’l-Âşire’nin putu olan Ferras’ın yanına vardı. Vurup onu kırdı.3626

Elçi olarak3627 Peygamberimiz Aleyhisselâma gelip Müslüman oldu.

Zübab, bu hususta söylediği şiirde:

“Hidayetle geldiği zaman, Resûlullaha tâbi oldum.

Ferras’ı hor ve hakir bir halde gerimde bıraktım!3628

Üzerine öyle bir yürüyüşle yürüyüp onu kırdım ki, dünyada hiç olmamış, yokmuş gibi yaptım.3629

Allah’ın dinini açıkladığını görünce ve Resûlullah beni ona davet edince, davetini hemen kabul ettim.3630

Sağ oldukça İslâm’a yardımcı olarak sabahlayacağım!

Boynumu ve göğsümü onun yoluna koymuşumdur!” dedi.3631

Yüce Allah ondan razı olsun!

Benî Cu’fî Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olduktan Sonra İrtidat Etmeleri

Benî Cu’fîlerin Kimliği

Benî Cu’fîler Kahtan’ın soyundan gelen Sa’dü’l-Âşirelerden bir oymak idiler.3632

Cu’fî b. Sa’du’l-Âşire’nin

1. Merran,

2. Harim isimlerinde iki oğlu vardı.3633

Peygamberimiz Aleyhisselâma temsilci olarak gelen iki kişiden birisi Kays b. Seleme, b. Zeyd, b. Meşce’a, b. Mücemmi’, b. Malik, b. Ka’b, b. Sa’d, b. Avf, b. Harim, b. Cu’fî3634 olup, Merran’ın soyundandı.3635 Diğeri de Kays’ın ana-baba bir kardeşi olan Seleme idi.

Müslüman oldular.3636

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Kays b. Seleme için bir yazı yazıp, yazısında şöyle buyurdu:

“Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Kays için yazılan yazıdır.

Ben seni Merran ve müttefiklerinden, Cehm ve müttefiklerinden, Kilâb ve müttefiklerinden namaz kılanlar, zekât verenler, mallarını verecekleri sadakalarla saf hale getirenler üzerine vali tayin ettim.”3637

Cu’fîler, Cahiliye çağında hayvan kalbini yemeyi kendilerine yasaklamışlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bunlara:

“Bana erişen habere göre, siz yürek yemez imişsiniz, öyle mi?” diye sordu.

Temsilciler:

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz onu yemedikçe, Müslümanlığınız tamamlanmaz!” buyurdu.

Onlar için kızarmış bir yürek getirtip, Seleme b. Yezid’e verdi.

Seleme onu alınca, eli titremeye başladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ye onu!” buyurdu.

Seleme yedi ve söylediği bir beyitte:

“Ben yüreği istemeyerek yedim. Parmaklarım ona dokunduğu zaman titredi!” demiştir.3638

Temsilciler, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Yâ Rasûlallah! Anamız Müleyke binti Hulüvv esirlerin esaret bağlarını çözer, açları doyurur, hiçbir şeyleri bulunmayanlara acır,3639 akrabalık haklarını gözetir, misafirleri ağırlardı.

Kendisi Cahiliye çağında3640 dönüp gitti.3641

Bu yaptığı iyiliklerin ona bir yararı olacak mı?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Yararı olmayacaktır!” buyurdu.

Temsilciler:

“Anamız Cahiliye çağında kızkardeşimizi,3642 kendisinin küçük kızını3643 diri diri toprağa gömmüştü.3644

Kendisinin hali ne olacaktır?” diye sordular.3645

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kız çocuğunu diri diri toprağa gömen, ateşte, cehennemdedir!3646 Ancak, İslâmiyete erişen çocuk gömücünün suçunu Allah bağışlar!3647

Diri diri gömülen kız çocuğu ise cennettedir!” buyurdu.3648

Temsilciler, kızarak kalkıp gittiler ve:

“Vallahi, adam bize hem yürek yedirdi, hem de anamızın ateşte, cehennemde olduğunu söyledi!

O, kendisine asla tâbi olunmayacak bir kimsedir!” diyerek çıkıp gittiler.

Cu’fî temsilcileri, yolda yanında Peygamberimiz Aleyhisselâmın zekât develeri bulunan bir zâta rastladılar. Onu tutup bağladılar, develeri de sürüp götürdüler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm hadiseyi haber alınca onlara lânet etti.3649

Cu’fîlerden Ebu Sebre’nin İki Oğluyla Birlikte Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Ebu Sebre’nin Kimliği

Cu’fîlerden Ebu Sebre’nin ata soyu şöyle sıralanır: Ebu Sebre Yezid b. Malik, b. Abdullah, b. Züeyb, b. Seleme, b. Amr, b. Zühl, b. Merran, b. Cu’fî,3650 b. Sa’du’l-Âşire.3651

Cu’fîlerden Ebu Sebre, oğulları Sebre ve Aziz’i yanına alarak Medine’ye geldi,3652 Müslüman oldular.3653

Allah onlardan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ebu Sebre’nin Aziz adındaki oğluna:

“Senin adın nedir?” diye sordu.

“Aziz!” deyince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Aziz ancak Allah’tır. Sen Abdurrahman’sın!3654

İsimlerin Allah’a en sevgili olanı, Abdullah ve Abdurrahman’dır!” buyurdu.3655

Ebu Sebre:

“Yâ Rasûlallah! Avucumda bir hıyarcık peydâ oldu, hayvanımın yularını tutmama engel oluyor!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bir ok getirtti. Oku o hıyarcığın üzerine sürünce, hıyarcık kaybolup gitti.

Ebu Sebre ile oğlu için de dua etti.

Ebu Sebre:

“Yâ Rasûlallah! Kavmimin Yemen’deki Hurdan3656 veya Cürdan3657 vadisini bana tapulasan!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm öyle yaptı,3658 tapuladı.3659

Benî Anslerden Rebia b. Reva’ın Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Benî Anslerin Kimliği

Benî Ansler Kahtan’ın soyundan gelen Kehlan kabilesinden idiler.

Benî Anslerin ata soyları şöyle sıralanır: Benî Ans b. Malik (Mezhic), b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan,3660 b. Sebe’.3661

Benî Ans kabilesinden Rebia3662 b. Reva’ü’l-Ansî3663 Medine’ye gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmı akşam yemeğini yerken buldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onu yemeğe davet etti.3664

Rebia b. Reva’ da oturup yedi.

Yemek yediği sırada Peygamberimiz Aleyhisselâm ona yönelerek:

“Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve Muhammed’in de O’nun kulu ve resûlü olduğuna şehadet eder misin?” diye sordu.

Rebia b. Reva’:

“Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına ve Muhammed’in de Allah’ın kulu ve resûlü olduğuna şehadet ederim!” dedi.3665

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen umarak mı, yoksa korkarak mı geldin?” diye sordu.

Rebia:

“Ummak mı?! Vallahi elinde mal yok ki umayım!

Korkuya gelince; vallahi ben öyle bir yurttayımdır ki, senin askerlerin oraya ulaşamazlar!

Fakat, ben korkutularak korktum: Bana ‘Allah’a iman et!’ denildi. Ben de ‘İman ettim!’ dedim” dedi.3666

Rebia Medine’de oturduğu müddetçe Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına sık sık gelip gitti.

Yurduna dönmek üzere vedalaşmaya geldiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Git! Eğer kendinde bir rahatsızlık hissedersen, hemen bir köye yaklaşıp köy halkına sığın!” buyurdu.

Rebia çıkıp gitti.3667

Yolun bir kesiminde bulunduğu sırada hummâya tutuldu, en yakın köye,3668 köy halkına3669 sığındı ve orada vefat etti.3670

Allah ondan razı olsun!

Benî Mehre Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Benî Mehrelerin Kimlikleri ve Yurtları

Benî Mehreler, Kudâa kabilelerinden olup,3671 ata soyları şöyle sıralanır: Benî Mehre b. Haydan, b. Amr, b. Elhâfî, b. Kudâa.3672

Benî Mehrelerin yurtları, Yemen’in deniz sahilinde, Amberlerin toprağındaki Şıhhîr nahiyesidir.

Benî Mehrelerden bazı kişiler, Mehrî b. Ebyaz’ın başkanlığı altında temsilci olarak Peygamberimiz Aleyhisselâma geldiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Müslüman olmalarını teklif edince, onlar hemen Müslüman oldular.

Allah hepsinden razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Mehre temsilcilerine bahşişler verdirdi ve bir de yazı yazdırdı.

Yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed tarafından Mehrî b. Ebyaz ile Mehrelerden iman etmiş olanlar için yazılmıştır:

Onlara baskın yapılmayacak, savaş da açılmayacaktır.

Kendileri İslâm şeriatlarını yerine getirmekle mükelleftirler.

Kim dinini değiştirirse, Allah’a isyan etmiş, savaş açmış olur.

Kim de O’na iman ederse, onun için Allah’ın himayesi ve Resûlullahın himayesi vardır.

Kaybolup bulunmuş olan şeyler, ürküp kaçmış olan yaylım hayvanları sahiplerine verilecektir.

Hacda ihram halinde iken saç, sakal, bıyık, tırnak kesmek, koltuk altı ve edeb yeri tüylerini gidermek günahtır. Kadına yaklaşmak da günah işlemektir.

Bu yazıyı Muhammed b. Meslemetü’l-Ensârî yazdı.”3673

Benî Mehrelerden Züheyr b. Kırdım’ın Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Benî Mehrelerden Züheyr b. Kırdım da, temsilci olarak Peygamberimiz Aleyhisselâma geldi.3674

Züheyr uzak yerlerden geldiği için, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona yakınlık gösterdi, ikramda bulundu.

Yurduna dönmek istediği zaman ise, onu hemen bırakmadı.

Giderken de, kendisine binit verdi.

Züheyr b. Kırdım yurduna dönüp gideceği zaman onun için bir yazı da yazdırdı.

Bu yazı, İbn Sa’d’ın (vefatı: 230 Hicrî) zamanına kadar onların yanında bulunuyordu.3675

Benî Sadif Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi

Benî Sadiflerin Kimliği ve Temsilcilerinin Medine’ye Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Benî Sadifler, Benî Hadramevtlere dahildirler.

Sadif’in ata soyu şöyledir: Sadif b. Eslem, b. Zeyd, b. Malik, b. Zeyd, b. Hadramevtü’l-Ekber.

Hadramevt ise Kahtan’ın oğludur.3676

Hadramevt’in, Kahtan’ın kardeşi Yaktan’ın oğlu olduğu da söylenir.3677

Rivayete göre; Sadif, yurtlarını Seylü’l-Arim bastığı zaman kavmindan ayrılır, tek başına çıkar gider.

Gassan krallarından bazılarının onun ardından saldığı süvariler sulu ve ağaçlı Arap yurtlarına uğrayıp Sadif’i sordukça:

“Sadif bizden ayrıldı, bir daha onun yüzünü görmedik!” cevabını alırlar.

En sonunda Sadif, Kinanelere karışır, onlarla birlikte bulunur.3678 Benî Sadif temsilcileri,3679 Hicretin 10. yılında, Hâccetü’l-Vedâ yılında3680 Peygamberimiz Aleyhisselâma geldiler.

Gelenler ondan fazla olup, uzun bacaklı genç develer üzerinde idiler. Üstlerinde izar ve ridaları (altlı-üstlü elbiseleri) vardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâma eviyle minberi arasındaki yerde rastladılar.3681

Selam vermeden oturdular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Siz Müslüman mısınız?” diye sordu.

Sadif temsilcileri:

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyleyse, niçin selam vermediniz?” diye sordu.

Sadif temsilcileri hemen ayağa kalktılar ve:

“Esselamü aleyke eyyühennebiyyu ve rahmetullah!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Ve aleykümüsselam! Oturunuz!” buyurdu. Oturdular.

Peygamberimiz Aleyhisselâma namaz vakitleri hakkında sorular sordular.3682

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, onlara namaz vakitlerini bildirdi.3683

Allah onlardan razı olsun!

Benî Ceyşan Temsilcilerinin Medine’ye Gelişi

Benî Ceyşanların Kimliği

Ceyşan, Yemen’de bir şehir olup,3684 oraya Ceyşan b. Gaydan, b. Hacr, b. Zû Ruayn (Yerîm), b. Zeyd, b. Sehl, b. Amr, b. Kays, b. Muaviye, b. Cüşem, b. Abdi Şems, b. Vâil, b. Gavs, b. Katan, b. Züheyr, b. Gavs, b. Eymen, b. Hemeysâ, b. Himyer, b. Sebe’ gelip konduğu için Ceyşan adı verilmiştir.3685

Abdan b. Hacr b. Zû Ruayn’ın da lakabı Ceyşan olup, Ceyşânîler diye anılan cemaat ona mensupturlar.3686

Rivayete göre; Ebu Vehbü’l-Ceyşânî, kavmindan bazı kişilerle birlikte Peygamberimiz Aleyhisselâma geldi.3687

Benî Ceyşan temsilcileri, Yemen’de baldan yapılan biti’, arpa ve darıdan yapılan mizr dedikleri içkiyi içmenin hükmünü Peygamberimiz Aleyhisselâmdan sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“(İçtiğiniz zaman) bunlardan sarhoş oluyor musunuz?” diye sorunca, temsilciler:

“Çok içersek bizi sarhoş eder!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Çoğu sarhoş eden şeyin azı da haramdır!” buyurdu.

Temsilciler, (kendisi içmeyip) işçilerine içirmek için içki edinen kimse hakkındaki hükmü de sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“(İster kendisi içsin, ister işçisine içirsin) her sarhoş edici içki haramdır!” buyurdu.3688

Benî Hanîfe Temsilcilerinin Medine’ye Gelmeleri ve Müslüman Olmaları

Benî Hanîfelerin Kimlikleri ve Yurtları

Benî Hanîfeler, Adnan’ın soyundan gelen3689 Rebia b. Nizar kabileleri oymaklarındandır.3690

Benî Hanîfelerin ata soyları şöyledir: Benî Hanîfe b. Lüceym, b. Sa’b, b. Aliyy, b. Bekr, b. Vâil.3691

Benî Hanîfe b. Lüceym...’den:

1. Benî Dü’l b. Hanîfe,

2. Benî Adiyy b. Hanîfe,

3. Benî Âmir b. Hanîfe,

4. Benî Sühaym b. Mürre, b. Dü’l b. Hanîfe... gibi oymaklar türemiştir.3692

Benî Hanîfelerin konak yerleri Yemâme olup, bunun eski adı Cev idi.

Yemâme binti Sehm b. Tasm’dan dolayı,3693 veya kapısında Cedilelerden Yemâme binti Mürr adında bir kadın asıldığı için Yemâme adı verilmiştir.3694

Yemâme, Tasm ve Cedislerin konak yerleri idi.

Yemâme ile Bahreyn arası on günlüktür.

Yemâme, Necd bölgelerinden sayılır.

Bölgelerin en güzeli ve en bereketlisi, meyve ve hurma ağaçları en çok olanıdır.3695

Benî Hanîfe Temsilcilerinin Medine’ye Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Hicretin 10. yılında,3696 Benî Hanîfelerin temsilcileri olarak gelen kişilerin sayısı ondan fazla idi.3697 Onyedi kişi idiler.3698

1. Rehhâl b. Unfüve,

2. Sülmâ b. Hanzale,

3. Talk b. Ali,

4. Humran b. Câbir,

5. Ali b. Sinan,

6. Ak’as b. Mesleme,

7. Zeyd b. Abdi Amr,

8. Müseylime b. Hubeyb,3699

9. Müccaa b. Mürâre3700 gelenler arasında idi.

Sülmâ b. Hanzale, temsilcilere başkanlık ediyordu.3701

Benî Hanîfe temsilcileri Müseylime’yi hayvan ve ağırlıklarını görüp gözetmek üzere gerilerinde bırakmışlardı.3702

Kendisine “Rahmânü’l-Yemâme” denilirdi.3703

Müseylime’nin Benî Hanîfeler katında önemli bir mevkii vardı.

Müseylime, Peygamberimiz Aleyhisselâmın meclisinde bulunmayı onuruna yediremediği için, hayvanların ve ağırlıkların yanında kalmayı kendisi tercih etmişti.3704

Benî Hanîfe temsilcileri Remle binti Hâris’in konağına indirildiler.3705

Sabah akşam yemek olarak kendilerine kâh ekmekle et, kâh ekmekle süt, kâh ekmekle yağ verilmek, bazen de hurma dağıtılmak sûretiyle ağırlandılar.3706

Benî Hanîfe temsilcileri Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip selam verdiler, şehadet getirdiler.3707 Müslüman oldular.3708

Medine’de günlerce oturdular.3709 Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gidip geldiler.3710 Übeyy b. Ka’b’dan Kur’ân-ı Kerîm öğrendiler.3711

Rahhâl b. Unfüve’nin Übeyy b. Ka’b’dan3712 okumasını öğrendiği, Bakara sûresiyle Kur’ân-ı Kerîm’in bazı sûreleri idi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Benî Hanîfe temsilcilerinden Müccaa b. Mürâre’ye istemiş olduğu sahipsiz, ölü, hâlî bir araziyi bağışlamıştı.3713

Kendisine, bu hususta bir de yazı yazıp verdi.

Yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed’in Müccaa b. Mürâre b. Sülmâ için yazdığı yazıdır.

Ben sana Gavre’yi, Gurâbe’yi ve Hubel’i verdim, tapuladım.

Bu hususta sana itiraz eden kimse bana getirilsin!”3714

Benî Hanîfe temsilcileri yurtlarına dönmek istedikleri zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm onların her birine beşer ukiyye gümüş verilmesini emretti ve verildi.3715

Temsilciler:

“Yâ Rasûlallah! Bizim için ağırlıklarımızı ve hayvanlarımızı görüp gözetsin, korusun diye bir arkadaşımızı gerimizde bırakmıştık” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona da arkadaşları hakkında olduğu gibi beş ukiyye gümüş verilmesini emretti ve:

“O ağırlıklarınızı ve hayvanlarınızı koruduğuna göre, onun işi sizinkinden kötü değildir!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu sözü Müseylime’ye haber verilince:

“Peygamberlik işinin bana kalacağını anladı3716 da böyle söyledi!” dedi.3717

Peygamberimiz Aleyhisselâm; yanına hatibi Sabit b. Kays b. Şemmasu’l-Ensârî’yi alarak Müseylime’nin yanına gitti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm elinde yapraklı bir hurma dalı, budağı olduğu ve Müseylime de arkadaşlarının içinde bulunduğu sırada onun karşısına varıp durdu. Onunla İslâmiyet hakkında konuştu.

Müseylime, peygamberlik pâyesinden kendisine bir pay verilmesini istedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Değil peygamberlikten bir pay, şu elimdeki dal, budak parçasını da benden istesen, onu bile sana vermem! Sen cehennemlik olman hakkındaki Allah’ın hüküm ve takdirini geçemezsin! Eğer sen bana ve hakka karşı koyarsan, Allah seni muhakkak helak ve yok eder! Ben kesin olarak sanıyorum ki; sen, gördüğüm eşkâle göre, rüyamda bana gösterilen kişisin!

İşte şu, Sabit’tir! Benim tarafımdan sana gereken cevabı o verecektir!” buyurduktan sonra, Müseylime’nin yanından dönüp gitti.3718

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Benî Hanîfe Temsilcilerine Emir ve Tavsiyeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Benî Hanîfe temsilcilerine, içinde su bulunan bir matara, su kabı verdi ve:

“Yurdunuza vardığınız zaman kilisenizi yıkınız! Yerine bu suyu saçınız ve orayı mescid yapınız!” buyurdu.3719

Kilise Kurran’da3720 idi.3721

Benî Hanîfe temsilcileri Yemâme’ye döndüler ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın buyruğunu yerine getirdiler.3722

Matarayı Medine’den getiren Ak’as b. Mesleme mataradaki suyu yıkılan kilisenin yerine saçtı.3723

Matara kendisinin yanında kaldı.3724

Benî Hanîfe temsilcilerinden Talk b. Ali Kurran mescidinin müezzini oldu.3725

Kurran kilisesinin papazı, ezan sesini işitince:

“Bu bir hak kelimesidir ve hak davetidir!” diyerek3726 ve ilenerek oradan kaçıp gitti3727 ve kendisini bir daha göremediler.3728

Vebr b. Yuhannis’in Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu ve Müslümanlığını Ebnâlar Arasında Yayışı

Vebr’in Kimliği ve Medine’ye Geliş Tarihi

Vebr b. Yuhannis Yemen’de bulunan Ebnâlardandı. Hicretin 10. yılında Medine’ye gelip Müslüman oldu.

Vebr, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrılınca, Yemen’deki Ebnâların yanına vardı.3729

Onları İslâmiyete davet etti.3730

Evlerine misafir olduğu Numan b. Büzürc’ün kızları da Müslüman oldular.

Vebr, Feyruz b. Deylemî’ye adam salıp Müslüman olmasını teklif etti, o da Müslüman oldu.

Vebr, Merkebuz’a adam saldı, İslâmiyete girmesini girmesini teklif etti, o da Müslüman oldu.

Merkebuz’un oğlu Atâ, San’â’da Kur’ân-ı Kerîm’i ilk ezberleyen kişidir.3731

Fars Ebnâlarından çok yaşlı bir zât olan Dâzeveyh de Müslüman oldu.3732

Allah hepsinden razı olsun!

Feyruz b. Deylemî ile Arkadaşlarının Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Feyruz b. Deylemî’nin Kimliği, İkâmetgâhı, Ne Zaman ve Nasıl Müslüman Olduğu

Feyruz b. Deylemî, Kisrâ’nın Habeşlileri Yemen’den sürüp çıkarmaları için Seyf b. Zî Yezen’le birlikte Yemen’e göndermiş olduğu Fars Ebnâlarındandı.3733

Künyesi Ebu Abdullah veya Ebu Abdurrahman’dı. San’â’da oturuyordu.3734

Feyruz b. Deylemî, Yemen’de bulunan ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelerek Müslüman olup Yemen’e dönen Fars Ebnâlarından Vebr b. Yuhannis’in teklifi üzerine Müslüman oldu.3735

Müslüman olan bazı kişilerle birlikte3736 Hicretin 10. yılında3737 Medine’ye gelerek Peygamberimiz Aleyhisselâma İslâmiyet üzerine bey’at ettiler3738 ve:

“Yâ Rasûlallah! Sen bizim nerelerden çıkıp geldiğimizi biliyorsundur. Müslüman olduk. Bizim velîmiz, yardımcımız kimdir?” dediler.

Resûlullah Aleyhisselâm:

“Allah ve Resûlüdür!” buyurdu.3739

Feyruz ve arkadaşları:

“Allah ve Resûlü bize yeter!3740 Razıyız!” dedikten sonra:3741

“Yâ Rasûlallah! Biz üzüm ve içki sahipleriyiz. Allah ise içkiyi haram kılmıştır. Üzümü ne yapacağız?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu kurutup kuru üzüm yapınız!” buyurdu.

Feyruz ve arkadaşları:

“Kuru üzümü ne yapacağız?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kırba içinde sabah ıslatıp şerbet ve hoşaf yapınız. Onu akşamleyin içiniz! Akşamleyin ıslatınız, sabahleyin içiniz!” buyurdu.3742

Feyruz b. Deylemî iki kızkardeşle evli bulunuyordu.3743

“Yâ Rasûlallah! Ben Müslüman oldum, halbuki nikahım altında iki kızkardeş bulunuyor, ne yapacağım?” diye sordu.3744

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlardan hangisini istersen tercih et,3745 tut! Hangisini istersen boşa!” buyurdu.3746

_______________

3203 İbn Hazm, Cemhere, s. 418, Kalkaşandî, s. 248.

3204 Kalkaşandî, s. 248.

3205 İbn Sa’d, 1/324, Taberî, Târîh, 3/163, İbn Esîr, Kâmil, 2/298, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kesîr, Bidâye, 5/93.

3206 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kesîr, Bidâye, 5/93, İbn Kayyım, 3/59.

3207 İbn Sa’d, 1/324, .

3208 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59.

3209 İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274, Zürkânî, 4/58.

3210 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274, Zürkânî, 4/58.

3211 İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274, Zürkânî, 4/58-59.

3212 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274, Zürkânî, 4/59.

3213 İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274, Zürkânî, 4/59.

3214 İbn Sa’d, 1/324.

3215 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/253, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274, Zürkânî, 4/59.

3216 İbn Seyyid, 2/253-254, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274-275, Zürkânî, 4/59.

3217 Taberî, Tefsîr, 8/41.

3218 Beyzâvî, 1/333.

3219 İbn Seyyid, 2/253-254, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/274-275, Zürkânî, 4/59.

3220 İbn Sa’d, 1/324.

3221 İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

3222 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 4/59, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

3223 İbn Sa’d, 1/324.

3224 İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

3225 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

3226 İbn Sa’d, 1/324, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

3227 İbn Sa’d, 1/324, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/275.

3228 İbn Sa’d, 1/324, İbn Kesîr, Bidâye, 5/93.

3229 Semhûdî, 1/317, Diyarbekrî, 2/147.

3230 Müslim, 1/37, İbn Mâce, 1/25.

3231 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2.

3232 Ahmed b. Hanbel, 1/27, İbn Mâce, 1/2.

3233 Ahmed b. Hanbel, 1/27.

3234 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2, .

3235 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/27.

3236 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3.

3237 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/27.

3238 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/27, 51, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3239 Ahmed b. Hanbel, 1/51, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3240 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2.

3241 Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3242 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/27, 51, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3243 Ahmed b. Hanbel, 1/27.

3244 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2.

3245 Ahmed b. Hanbel, 1/27.

3246 Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7 İbn Mâce, 1/24, Nesâî, 8/97, Begavî, 1/3.

3247 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2.

3248 Ahmed b. Hanbel, 1/53.

3249 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2.

3250 Ahmed b. Hanbel, 1/27, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3251 Ahmed b. Hanbel, 1/52.

3252 Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3253 Ebu Hanîfe, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/52, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Nesâî, 8/98, Begavî, 1/3.

3254 Ebu Hanîfe, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/52, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, Nesâî, 8/98, Begavî, 1/3.

3255 Ahmed b. Hanbel, 4/129.

3256 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/52, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24, Nesâî, 8/98, Begavî, 1/3.

3257 Ebu Hanîfe, s. 2.

3258 Ahmed b. Hanbel, 1/51, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24, Nesâî, 8/98, Begavî, 1/3.

3259 Ebu Hanîfe, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/51, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3260 Ahmed b. Hanbel, 1/51, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Nesâî, 8/98, Begavî, 1/3.

3261 Ahmed b. Hanbel, 4/129.

3262 Ebu Hanîfe, s. 2, Ahmed b. Hanbel, 1/52, Müslim, 1/37, İbn Mâce, 1/24.

3263 Ebu Hanîfe, s. 2.

3264 Ahmed b. Hanbel, 1/51-53.

3265 Ahmed b. Hanbel, 1/53.

3266 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 2-3, Ahmed b. Hanbel, 1/53, Müslim, 1/37, Nesâî, 8/98, Begavî, 1/3.

3267 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, Ahmed b. Hanbel, 1/27, 51, Buhârî, Sahîh, 6/20, Müslim, 1/37, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3268 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, Ahmed b. Hanbel, 4/129.

3269 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3.

3270 Ahmed b. Hanbel, 1/53.

3271 Ahmed b. Hanbel, 4/129, Buhârî, Sahîh, 6/20.

3272 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, Ahmed b. Hanbel, 1/51, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/223.

3273 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, Buhârî, Sahîh, 5/20, İbn Mâce, 1/24.

3274 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, s. Ahmed b. Hanbel, 1/27, 51, 53, Buhârî, Sahîh, 6/20, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24, Nesâî, 8/100, Begavî, 1/3.

3275 Ahmed b. Hanbel, 1/53.

3276 Ahmed b. Hanbel, 1/52, Müslim, 1/37, Ebu Dâvud, 4/224.

3277 Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24.

3278 Ahmed b. Hanbel, 1/52, Müslim, 1/38, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/24-25.

3279 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3.

3280 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, Ahmed b. Hanbel, 1/27, Heysemî, 1/41.

3281 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, Ahmed b. Hanbel, 1/27.

3282 Ahmed b. Hanbel, 1/27.

3283 Müslim, 1/38, Tirmizî, Sünen, 5/7, Nesâî, 8/101, Begavî, 1/3.

3284 Ahmed b. Hanbel, 1/27, 52, Müslim, 1/38, İbn Mâce, 1/25, Nesâî, 8/101.

3285 Ahmed b. Hanbel, 1/27, 52, Müslim, 1/38, Ebu Dâvud, 4/224, İbn Mâce, 1/25, Nesâî, 8/101, Begavî, 1/3.

3286 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 3, Ahmed b. Hanbel, 1/27, 52, Müslim, 1/38, Ebu Dâvud, 4/224, Tirmizî, Sünen, 5/7, İbn Mâce, 1/25, Nesâî, 8/101, Begavî, 1/3, Heysemî, 1/41.

3287 İbn Hazm, Cemhere, s. 485, Yâkût, 5/89.

3288 Yâkût, 5/89.

3289 İbn Hazm, Cemhere, s. 476-477.

3290 Yâkût, 5/89.

3291 Vâkıdî, Megâzî, 1/7, 3/1079, İbn Sa’d, 2/169, Taberî, Târîh, 3/159.

3292 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079, İbn Sa’d, 2/169.

3293 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079, Halebî, 3/225.

3294 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079.

3295 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079, İbn Sa’d, 2/169, İbn Seyyid, 2/271.

3296 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079.

3297 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079, İbn Sa’d, 2/169, İbn Seyyid, 2/271.

3298 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079.

3299 Buhârî, Sahîh, 5/110, Taberî, Târîh, 3/159, İbn Kesîr, Sîre, 4/201 Diyarbekrî, 2/145.

3300 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079-1080, İbn Sa’d, 2/169-170, İbn Seyyid, 2/271.

3301 Vâkıdî, Megâzî, 3/1079-1080, İbn Sa’d, 2/169-170, İbn Seyyid, 2/271.

3302 Vâkıdî, Megâzî, 3/1080.

3303 Vâkıdî, Megâzî, 3/1080.

3304 Vâkıdî, Megâzî, 3/1080, İbn Sa’d, 2/170, İbn Seyyid, 2/272.

3305 Vâkıdî, Megâzî, 3/1080-1081.

3306 Vâkıdî, Megâzî, 3/1081, İbn Sa’d, 2/170, İbn Seyyid, 2/272.

3307 Vâkıdî, Megâzî, 3/1081.

3308 Ahmed b. Hanbel, 2/4-5, Buhârî, Sahîh, 5/110-111, Müslim, 2/741-742, 743.

3309 Buhârî, Sahîh, 5/111, Müslim, 2/742.

3310 Vâkıdî, Megâzî, 3/1082, İbn Sa’d, 2/170, İbn Seyyid, 2/272.

3311 Vâkıdî, Megâzî, 3/1083.

3312 Vâkıdî, Megâzî, 3/1081.

3313 Kalkaşandî, s. 387.

3314 İbn Hazm, Cemhere, s. 473.

3315 İbn Hazm, Cemhere, s. 379.

3316 İbn Hazm, Cemhere, s. 337.

3317 Taberî, Târîh, 3/158, İbn Seyyid, 2/257, Vâkıdî’den naklen İbn Kayyım, 3/63.

3318 İbn Sa’d, 1/345, Taberî, Târîh, 3/158, Vâkıdî’den naklen İbn Kayyım, 3/63.

3319 İbn Sa’d, 1/345, İbn Seyyid, 2/258, İbn Kayyım, 3/63, Zürkânî, 4/63.

3320 İbn Sa’d, 1/345.

3321 İbn Sa’d, 1/345, İbn Seyyid, 2/258, İbn Kayyım, 3/63.

3322 İbn Seyyid, 2/258, Vâkıdî’den naklen İbn Kayyım, 3/63.

3323 İbn Sa’d, 1/345, İbn Seyyid, 2/258, İbn Kayyım, 3/63, Zürkânî, 4/63.

3324 İbn Seyyid, 2/258, İbn Kayyım, 3/63, Zürkânî, 4/63.

3325 İbn Sa’d, 1/345.

3326 İbn Sa’d, 1/345, İbn Seyyid, 2/258, İbn Kayyım, 3/63, Zürkânî, 4/63.

3327 İbn Sa’d, 1/345.

3328 İbn Sa’d, 1/345, İbn Seyyid, 3/259, İbn Kayyım, 3/63, Zürkânî, 4/63.

3329 Kalkaşandî, s. 388.

3330 İbn İshak, İbn Hişam, 1/9.

3331 Kalkaşandî, s. 333.

3332 İbn İshak, İbn Hişam, 1/10, Kalkaşandî, s. 388.

3333 Yâkût, 3/68.

3334 Yâkût, 3/131.

3335 İbn İshak, İbn Hişam, 1/9-10.

3336 İbn Hazm, Cemhere, c. 331.

3337 Kalkaşandî, s. 388.

3338 İbn Sa’d, 1/338, İbn Seyyid, 2/256, İbn Kayyım, 3/62, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55, Zürkânî, 4/61.

3339 İbn Sa’d, 1/338, İbn Seyyid, 2/256, İbn Kayyım, 3/62, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55, Zürkânî, 4/61.

3340 İbn Sa’d, 1/338.

3341 İbn Sa’d, 1/339, İbn Seyyid, 2/256, İbn Kayyım, 3/62, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55, Halebî, 3/277.

3342 İbn Sa’d, 1/339.

3343 İbn Sa’d, 1/339, İbn Seyyid, 2/256, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/277, Zürkânî, 4/61.

3344 İbn Sa’d, 1/339, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/277, Zürkânî, 4/61.

3345 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3346 İbn Sa’d, 1/339, İbn Seyyid, 2/256, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/277, Zürkânî, 4/61.

3347 İbn Seyyid, 2/256-257, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55, Zürkânî, 4/61.

3348 İbn Sa’d, 1/338-339, İbn Seyyid, 2/256-257, İbn Kayyım, 3/62.

3349 İbn Hazm, Cemhere, s. 484, Kalkaşandî, s. 171.

3350 İbn Hazm, Cemhere, s. 484, Kalkaşandî, s. 89.

3351 İbn Hazm, Cemhere, s. 387-390.

3352 İbn Sa’d, 1/347, Belâzurî, Ensâb, 1/384, Zehebî, Siyer, 2/381, İbn Hacer, İsâbe, 1/232.

3353 Belâzurî, Ensâb, 1/384, İbn Esîr, Kâmil, 2/304, Zehebî, Târîh, 2/381, İbn Hacer, İsâbe, 1/232.

3354 İbn Sa’d, 1/347, İbn Cevzî, 2/753.

3355 İbn Abdilberr, 1/337-338.

3356 İbn Sa’d, 1/347, Ahmed b. Hanbel, 4/359-360, İbn Abdilberr, 1/337, Zehebî, Siyer, 2/381.

3357 Ahmed b. Hanbel, 4/359-360, 364, Beyhakî, Delâil, 5/346-347, Zehebî, Târîh, 2/380-381, İbn Kesîr, Bidâye, 5/77-78.

3358 Beyhakî, Delâil, 5/347.

3359 Ahmed b. Hanbel, 4/357-358, 364.

3360 Ahmed b. Hanbel, 4/365.

3361 Ahmed b. Hanbel, 4/357.

3362 Ahmed b. Hanbel, 4/364-365.

3363 Beyhakî, Delâil, 5/347, İbn Kesîr, Bidâye, 5/78.

3364 Ahmed b. Hanbel, 4/357-358.

3365 İbn Sa’d, 1/347.

3366 Ahmed b. Hanbel, 4/364-365.

3367 İbn Sa’d, 1/347, Ahmed b. Hanbel, 4/364-365.

3368 İbn Sa’d, 1/347.

3369 İbn Sa’d, 1/347, Ahmed b. Hanbel, 4/364-365.

3370 İbn Sa’d, 1/347.

3371 Ahmed b. Hanbel, 4/364-365.

3372 İbn Sa’d, 1/347.

3373 Ahmed b. Hanbel, 4/358, 364.

3374 İbn Sa’d, 1/347.

3375 İbn Sa’d, 1/347, Ahmed b. Hanbel, 4/364.

3376 Ahmed b. Hanbel, 4/364.

3377 Ahmed b. Hanbel, 4/358, 364, Buharî, Sahîh, 1/20.

3378 Ahmed b. Hanbel, 4/358.

3379 Ahmed b. Hanbel, 4/358, 364 Buharî, Sahîh, 1/20.

3380 Ahmed b. Hanbel, 4/365.

3381 İbn Sa’d, 1/347, Zehebî, Siyer, 2/381.

3382 Ahmed b. Hanbel, 4/358-359, Müslim, 4/1925.

3383 Zehebî, Târîh, 2/381.

3384 İbn Mâce, 1/16, Beyhakî, Delâil, 5/347, Zehebî, Târîh, 2/381, İbn Kesîr, Bidâye, 5/78.

3385 Zehebî, Târîh, 2/382.

3386 İbn Hazm, Cemhere, s. 387.

3387 İbn Sa’d, 1/347.

3388 İbn Sa’d, 1/347.

3389 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/439, İbn Hacer, İsâbe, 3/256.

3390 İbn Sa’d, 1/347.

3391 Ebu’l-Münzir, s. 35-36, Müslim, 4/1926.

3392 Ebu’l-Münzir, s. 35-36, Yâkût, 3/383.

3393 Ahmed b. Hanbel, 4/360, 362, 365, Buhârî, Sahîh, 4/232, 5/112 Müslim, 4/1926.

3394 Ebu’l-Münzir, s. 36, Buhârî, Sahîh, 5/112, Yâkût, 2/383.

3395 İbn İshak, İbn Hişam, 1/83.

3396 İbn İshak, İbn Hişam, 1/83, Ahmed b. Hanbel, 4/365, Buhârî, Sahîh, 5/112.

3397 Ahmed b. Hanbel, 4/365, Buhârî, Sahîh, 5/112.

3398 Ahmed b. Hanbel, 4/365, Buhârî, Sahîh, 5/112, 7/152.

3399 Buhârî, Sahîh, 5/112.

3400 Ebu’l-Münzir, s. 34, Belâzurî, Ensâb, 1/384.

3401 Ebu’l-Münzir, s. 34, Yâkût, 2/383.

3402 İbn Habib, s. 317, Yâkût, 2/383.

3403 Ebu’l-Münzir, s. 36.

3404 Ebu’l-Münzir, s. 34-35, Yâkût, 2/383.

3405 İbn İshak, İbn Hişam, 1/89, Ebu’l-Münzir, s. 35, Yâkût, 2/383.

3406 Ebu’l-Münzir, s. 36, İbn Esîr, Nihâye, 2/62, Yâkût, 2/384.

3407 Yâkût, 2/383.

3408 İbn Habib, s. 317, Yâkût, 2/383.

3409 Ahmed b. Hanbel, 4/362, Buhârî, Sahîh, 4/232, 5/112.

3410 Ahmed b. Hanbel, 4/360.

3411 Ahmed b. Hanbel, 4/362, Buhârî, Sahîh, 4/232.

3412 Ahmed b. Hanbel, 4/362, Buhârî, Sahîh, 5/112, Müslim, 4/1925-1926.

3413 Buhârî, Sahîh, 7/152.

3414 Ahmed b. Hanbel, 4/362, Buhârî, Sahîh, 5/112.

3415 Buhârî, Sahîh, 7/152, Müslim, 4/1925-1926, İbn Mâce, 1/56.

3416 İbn Sa’d, 1/347, Ahmed b. Hanbel, 4/362, Buhârî, Sahîh, 5/112, 7/152, Müslim, 4/1925-1926, İbn Mâce, 1/56.

3417 Buhârî, Sahîh, 5/112, İbn Kesîr, Bidâye, 5/279.

3418 İbn İshak, İbn Hişam, 1/89.

3419 Ebu’l-Münzir, s. 36, Yâkût, 2/383-384.

3420 Buhârî, Sahîh, 5/112.

3421 Ebu’l-Münzir, s. 36, İbn Esîr, Nihâye, 2/62.

3422 Ahmed b. Hanbel, 4/60, Buhârî, Sahîh, 5/112.

3423 Ahmed b. Hanbel, 4/365.

3424 Buhârî, Sahîh, 5/112, Müslim, 4/1926.

3425 Müslim, 4/1926, İbn Abdilberr, 4/1595.

3426 Ahmed b. Hanbel, 4/360-365, Buhârî, Sahîh, 5/112, Müslim, 4/1926.

3427 İbn Sa’d, 1/347-348.

3428 İbn Hazm, Cemhere, s. 473-474, 484.

3429 Taberî, Târîh, 3/158, İbn Abdilberr, 2/734, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/17, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3430 İbn Sa’d, 1/337, 5/526, Taberî, Târîh, 3/158, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3431 İbn Sa’d, 1/338, 5/528, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3432 İbn Sa’d, 1/338, 5/528.

3433 Ebu Nuaym, Hilye, 9/979, İbn Kesîr, Bidâye, 5/94, İbn Kayyım, 3/63, Kastallânî, Mevâhib, 1/322 Zürkânî, 4/64-65.

3434 İbn İshak, İbn Hişam, 4/233, Taberî, Târîh, 3/158, İbn Abdilberr, 2/737, Beyhakî, Delâil, 5/372, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/16, İbn Hacer, İsâbe, 2/182.

3435 Halebî, 3/261.

3436 İbn Sa’d, 5/526.

3437 İbn İshak, İbn Hişam, 4/233-234, İbn Sa’d, 1/338, 5/526, Taberî, Târîh, 3/158, İbn Abdilberr, 2/737, Beyhakî, Delâil, 5/372, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/47, İbn Seyyid, 2/242, Halebî, 3/261.

3438 İbn Sa’d, 5/526.

3439 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, İbn Sa’d, 1/338, 5/526, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/372, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/17, İbn Seyyid, 2/242, Halebî, 3/261.

3440 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, İbn Sa’d, 1/338, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/372, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/17, İbn Seyyid, 2/242, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3441 İbn Sa’d, 1/338.

3442 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, İbn Sa’d, 1/338, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/372, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/17, İbn Seyyid, 2/242, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55, Halebî, 3/261.

3443 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/372, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/17, İbn Seyyid, 2/242.

3444 İbn Sa’d, 1/338.

3445 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/372, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/17, İbn Seyyid, 2/242, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55, Halebî, 3/261.

3446 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/373, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/17, İbn Seyyid, 2/242, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55, Halebî, 3/261.

3447 İbn Sa’d, 1/338, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3448 İbn Sa’d, 1/338.

3449 İbn İshak, İbn Hişam, 2/234, Taberî, Târîh, 3/158, Beyhakî, Delâil, 5/373, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/17, İbn Seyyid, 2/242, Halebî, 3/261.

3450 İbn Sa’d, 1/338.

3451 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, Taberî, Târîh, 3/158-159, Beyhakî, Delâil, 5/272-273, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/16-17 İbn Seyyid, 2/242-243, İbn Kayyım, 3/63, Kastallânî, Mevâhib, 1/314, Halebî, 3/261-262, Zürkânî, 4/32-33.

3452 İbn Kesîr, Sîre, 4/144, Kastallânî, Mevâhib, 1/314.

3453 İbn Sa’d, 1/338, Halebî, 3/262.

3454 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, İbn Sa’d, 1/338, Taberî, Târîh, 3/159, Beyhakî, Delâil, 5/373.

3455 İbn İshak, İbn Hişam, 4/234, Taberî, 3/159, Beyhakî, Delâil, 5/373, Zürkânî, 4/33.

3456 İbn Sa’d, 1/267.

3457 İbn Sa’d, 1/267.

3458 İbn Hazm, Cemhere, s. 484.

3459 İbn Hazm,Cemhere, s. 475.

3460 Kalkaşandî, s. 243.

3461 İbn Sa’d, 1/348.

3462 Bîşe; halkı kalabalık Yemen vadilerinden olup, Tebâle ile arası yirmidört mildir. Bîşe, Yemen tarafındadır. Bîşe, Benî Selûllerin diyarı idi. Suları Taif Hicaz’ından dökülen ve Has’amlarla Hilaller, Süvâe b. Âmir b. Sa’saalar vesair kabilelerden birçok halkın toplandığı bir vadi idi (Yâkût, 1/99).

3463 İbn Sa’d, 1/286.

3464 Kalkaşandî, s. 300.

3465 İbn Hazm, Cemhere, s. 486, İbn Hacer, İsâbe, 1/307.

3466 Cinab; Hayber, Selah ve Vâdi’l-kurâ taraflarında bir yerdir. Cinab’ın Benî Mâzinlerin konak yerlerinden olduğu da söylenir (Yâkût, 2/164).

3467 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/445, İbn Hacer, İsâbe, 1/307.

3468 Vâkıdî’den naklen İbn Sa’d, 1/332-333, Taberî, Târîh, 3/158, İbn Abdilberr, 1/324, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/415, İbn Seyyid, 2/257, İbn Kayyım, 3/62.

3469 İbn Sa’d, 1/332, Halebî, 3/278, Zürkânî, 4/61.

3470 İbn Hacer, İsâbe, 1/308, Zürkânî, 4/61.

3471 İbn Sa’d, 1/333.

3472 İbn Hacer, İsâbe, 1/308, Zürkânî, 4/61.

3473 İbn Sa’d, 1/332-333.

3474 İbn Seyyid, 2/257, İbn Kayyım, 3/62, İbn Hacer, İsâbe, 1/308, Halebî, 3/278, Zürkânî, 4/61.

3475 İbn Sa’d, 1/333.

3476 İbn Seyyid, 2/257, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/278, Zürkânî, 4/61-62.

3477 İbn Sa’d, 1/333, İbn Seyyid, 2/257, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/278, Zürkânî, 4/62.

3478 İbn Seyyid, 2/257, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/278, Zürkânî, 4/62.

3479 İbn Sa’d, 1/333, İbn Seyyid, 2/257, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/278, Zürkânî, 4/62.

3480 İbn Seyyid, 2/257, İbn Kayyım, 3/62, Halebî, 3/278, Zürkânî, 4/62.

3481 Kalkaşandî, s. 417.

3482 İbn Hazm, Cemhere, s. 405, Kalkaşandî, s. 417.

3483 İbn Hazm, Cemhere, s. 476-477.

3484 İbn Hazm, Cemhere, s. 406.

3485 İbn Abdilberr, 3/1261-1262.

3486 Taberî, Târîh, 3/160, İbn Esîr, Kâmil, 2/298, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3487 İbn İshak, İbn Hişam, 4/229, İbn Sa’d, 1/327, Taberî, Târîh, 3/161.

3488 İbn Sa’d, 1/327.

3489 İbn Abdilberr, 3/1261, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/360, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3490 İbn Sa’d, 1/327.

3491 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/361.

3492 İslâmiyetten biraz önceki günlerin birinde, Hemdanlar, Ecda’ b. Mâlik’in kumandası altında Benî Muradların üzerine yürüyüp onlardan pek çoklarını istedikleri gibi öldürmüşler ve yaralamışlardı. Bu hezimet günü Rezm, Redm Günü diye anılmıştır (İbn İshak, İbn Hişam, 4/228, Taberî, Târîh, 3/160-161, İbn Esîr, Kâmil, 2/295-296, İbn Seyyid, 2/239). Rezm, Muradların yurdunda bir yerdir (Yâkût, Mu’cem, 3/42).

3493 İbn İshak, İbn Hişam, 4/229, Taberî, Târîh, 3/161, Beyhakî, Delâil, 5/368-369 İbn Esîr, Kâmil, 2/296, İbn Seyyid, 2/240, İbn Kesîr, Bidâye, 5/71, Halebî, 3/259.

3494 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/361.

3495 İbn İshak, İbn Hişam, 4/229, Taberî, Târîh, 3/161, Beyhakî, Delâil, 5/168-169, İbn Esîr, Kâmil, 2/296-297, İbn Seyyid, 2/240, İbn Kesîr, Bidâye, 5/71.

3496 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/361.

3497 İbn İshak, İbn Hişam, 4/229, İbn Sa’d, 1/327, Taberî, Târîh, 3/161, İbn Esîr, Kâmil, 2/297, İbn Seyyid, 2/240, İbn Kesîr, Bidâye, 5/71.

3498 İbn İshak, İbn Hişam, 4/229, Taberî, Târîh, 3/161, Beyhakî, Delâil, 5/369, İbn Seyyid, 2/240, İbn Kesîr, Bidâye, 5/71.

3499 İbn İshak, İbn Hişam, 4/229, Taberî, Târîh, 3/161, Beyhakî, Delâil, 5/369, İbn Seyyid, 2/240 İbn Kesîr, Bidâye, 5/71.

3500 Tirmizî, Sünen, 5/361, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/361.

3501 İbn Sa’d, 1/327.

3502 Tirmizî, Sünen, 5/361, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/361.

3503 Ahmed b. Hanbel, 3/451.

3504 Kalkaşandî, s. 268.

3505 İbn Hazm, Cemhere, s. 405.

3506 İbn Hazm, s. 411-412.

3507 Kays b. Meşruh, Amr b. Ma’dikerib’in kızkardeşinin oğlu idi (İbn Seyyid, 2/240).

3508 İbn İshak, İbn Hişam, 4/230, Taberî, Târîh, 3/159, İbn Seyyid, 2/240, İbn Kesîr, Bidâye, 5/71, Halebî, 3/259.

3509 İbn Abdilberr, 3/1202, İbn Seyyid, 2/241.

3510 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/274, İbn Seyyid, 2/241, İbn Kesîr, Bidâye, 5/72.

3511 İbn İshak, İbn Hişam, 4/230.

3512 Vâkıdî’den naklen İbn Sa’d, 1/328.

3513 İbn İshak, İbn Hişam, 4/230, İbn Abdilberr, 3/1202, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/273, İbn Kesîr, Bidâye, 5/71, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 55.

3514 İbn Sa’d, 1/328.

3515 İbn İshak, İbn Hişam, 4/230-231, Taberî, Târîh, 3/160, İbn Kesîr, Bidâye, 5/71.

3516 İbn Hazm, Cemhere, s. 485.

3517 İbn Hazm, Cemhere, s. 425.

3518 İbn Hazm, Cemhere, s. 477.

3519 Kalkaşandî, s. 409.

3520 İbn Hazm, Cemhere, s. 427.

3521 Taberî, Târîh, 3/162, İbn Abdilberr, 1/133.

3522 İbn Sa’den naklen İbn Hacer, İsâbe, 1/51.

3523 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, İbn Seyyid, 2/241, İbn Kesîr, Bidâye, 5/72-73, İbn Kayyım, 3/40, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56, Halebî, 3/260, Zürkânî, 4/27.

3524 Taberî, Târîh, 3/162, Beyhakî, Delâil, 5/370, İbn Abdilberr, 1/133, İbn Esîr, Kâmil, 2/298, İbn Kayyım, 3/40, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56, Halebî, 3/260, Zürkânî, 4/27.

3525 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, İbn Sa’d, 1/328, Taberî, Târîh, 3/162, İbn Seyyid, 2/241-242, İbn Kesîr, Bidâye, 5/73, İbn Kayyım, 3/40.

3526 Ebu Nuaym, Delâil, 1/237-238, Suyûtî, Hasâis, 2/305 Halebî, 3/260, Zürkânî, 4/27.

3527 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, İbn Sa’d, 1/328, Taberî, Târîh, 3/162, Beyhakî, Delâil, 5/370, İbn Seyyid, 2/241-242, İbn Kesîr, Bidâye, 5/72, İbn Kayyım, 3/40, Halebî, 3/261, Zürkânî, 4/27.

3528 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, İbn Sa’d, 1/328, Taberî, Târîh, 3/162, İbn Seyyid, 2/241-242, Zehebî, Târîh, s. 573, İbn Kesîr, Bidâye, 5/72, İbn Kayyım, 3/40.

3529 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, Taberî, Târîh, 3/162, Beyhakî, Delâil, 5/370, İbn Abdilberr, 1/134, İbn Esîr, Kâmil, 2/298, İbn Seyyid, 2/242, İbn Kayyım, 3/40, Halebî, 3/261, Zürkânî, 4/28.

3530 Ahmed b. Hanbel, 5/211.

3531 Beyhakî, Delâil, 5/370, İbn Kayyım, 3/40.

3532 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, Taberî, Târîh, 3/162-163, Beyhakî, Delâil, 5/370, İbn Abdilberr, 1/134, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56, Halebî, 3/261, Zürkânî, 4/28.

3533 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, Taberî, Târîh, 3/163, Beyhakî, Delâil, 5/370, İbn Seyyid, 2/242, İbn Kayyım, 3/40, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3534 Beyhakî, Delâil, 5/370, İbn Kayyım, 3/40.

3535 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, Taberî, Târîh, 3/163, Beyhakî, Delâil, 5/370.

3536 Peygamberimiz Aleyhisselâmın atalarından Kilâb b. Mürre’nin annesi Kindelerdendi (İbn Seyyid, 2/242, İbn Kayyım, 3/40).

3537 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3538 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, Ahmed b. Hanbel, 5/211, Taberî, Târîh, 3/163, Beyhakî, Delâil, 5/371, İbn Abdilberr, 1/134, İbn Seyyid, 2/242, İbn Kesîr, Bidâye, 5/73, İbn Kayyım, 3/40, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56, Halebî, 3/261, Zürkânî, 4/28.

3539 İbn İshak, İbn Hişam, 4/232, Taberî, Târîh, 3/163, İbn Kesîr, Bidâye, 5/73, Zürkânî, 4/28.

3540 İbn Sa’d, 1/328.

3541 Büyük kraldan aşağı olan Himyer kralına Kayl denir (İbn Esîr, Nihâye, 4/133).

3542 İbn Hazm, Cemhere, s. 463.

3543 İbn Hazm, Cemhere, s. 460.

3544 Yâkût, 2/270.

3545 İbn Sa’d, 1/283.

3546 İbn Sa’d, 1/349, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3547 İbn Hazm, Cemhere, s. 428.

3548 Taberî, Târîh, 3/162, İbn Abdilberr, 1/13, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/118, İbn Hacer, İsâbe, 1/51.

3549 İbn Sa’d, 1/349.

3550 İbn Sa’d, 1/350.

3551 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, İbn Hacer, İsâbe, 3/628.

3552 İbn Hazm, Cemhere, s. 460.

3553 İbn Abdilberr, 4/1562, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/425.

3554 Buhârî, Târîh, ks. 2, s. 4, s. 175.

3555 Heysemî, 9/374.

3556 Buhârî, Târîh, ks. 2, s. 4, s. 175.

3557 Heysemî, 9/374.

3558 İbn Sa’d, 1/349.

3559 Heysemî, 9/373.

3560 İbn Sa’d, 1/349.

3561 İbn Abdilberr, 4/1562, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, Heysemî, 9/347, İbn Kesîr, Bidâye, 5/79.

3562 İbn Sa’d, 1/349, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3563 Buhârî, Târîh, ks. 2, s. 4, s. 175, Heysemî, 9/374.

3564 İbn Sa’d, 1/351, Buhârî, Târîh, ks. 2, s. 4, s. 175, Heysemî, 5/373-374.

3565 Buhârî, Târîh, ks. 2, s. 4, s. 175, İbn Abdilberr, 4/1562, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, İbn Kesîr, Bidâye, 5/79.

3566 İbn Sa’d, 1/349, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3567 Heysemî, 9/374.

3568 İbn Sa’d, 1/351, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3569 İbn Sa’d, 1/349, Heysemî, 9/374, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3570 İbn Abdilberr, 4/1562-1563, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, İbn Kesîr, Bidâye, 5/79.

3571 İbn Sa’d, 1/349, Heysemî, 9/374, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3572 İbn Sa’d, 1/349, Heysemî, 9/374.

3573 İbn Sa’d, 1/351, Heysemî, 9/374, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3574 İbn Sa’d, 1/349, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3575 Heysemî, 9/374.

3576 İbn Sa’d, 1/351.

3577 Heysemî, 9/374.

3578 İbn Sa’d, 1/349, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3579 Ahmed b. Hanbel, 5/399, İbn Abdilberr, 4/1563, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, İbn Kesîr, Bidâye, 5/79-80.

3580 İbn Sa’d, 1/349, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, , s. 56.

3581 İbn Sa’d, 1/349, Ahmed b. Hanbel, 6/399, İbn Abdilberr, 4/1563, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, İbn Kesîr, Bidâye, 5/80.

3582 İbn Abdilberr, 4/1563, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, İbn Kesîr, Bidâye, 5/80.

3583 Ahmed b. Hanbel, 5/399.

3584 İbn Sa’d, 1/354, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435 İbn Kesîr, Bidâye, 5/80.

3585 Heysemî, 9/374.

3586 İbn Sa’d, 1/287, 349, Heysemî, 9/374.

3587 İbn Sa’d, 1/287.

3588 İbn Sa’d, 1/287, Heysemî, 9/375.

3589 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3590 İbn Sa’d, 1/287, 349, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3591 İbn Abdilberr, 4/1562, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/435, İbn Kesîr, Bidâye, 5/79, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57.

3592 Heysemî, 9/374.

3593 İbn Sa’d, 1/350, İbn Hacer, İsâbe, 2/306.

3594 İbn Sa’d, 1/350.

3595 Kalkaşandî, s. 266.

3596 İbn Sa’d, 1/344, İbn Esîr, Kâmil, 2/298.

3597 Kalkaşandî, s. 266.

3598 İbn Hazm, Cemhere, s. 412.

3599 İbn Sa’d, 1/344.

3600 İbn Hazm, Cemhere, s. 412.

3601 İbn Sa’d, 1/345, İbn Hazm, Cemhere, s. 412, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/226-227, İbn Hacer, İsâbe, 2/537.

3602 İbn Sa’d, 1/344.

3603 İbn Sa’d, 1/345, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/227, İbn Hacer, İsâbe, 2/537.

3604 İbn Sa’d, 1/344.

3605 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/402, İbn Hacer, İsâbe, 2/53.

3606 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/402.

3607 İbn Hacer, İsâbe, 2/53.

3608 İbn Hazm, Cemhere, s. 468, Kalkaşandî, s. 44.

3609 İbn Sa’d, 1/282, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/402, İbn Hacer, İsâbe, 2/53.

3610 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/402.

3611 İbn Sa’d, 1/282, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/402, İbn Hacer, İsâbe, 2/53.

3612 Rahih, veya Züceyc (İbn Esîr, 2/402) veya Recih (İbn Hacer, 2/53). Züceyc; hacıların Basra ile Mekke arasında Suvac yakınında konakladıkları bir yerdir (Yâkût, 3/133).

3613 İbn Sa’d, 1/282, İbn Hacer, İsâbe, 2/53.

3614 İbn Sa’d, 1/282.

3615 İbn Hazm, Cemhere, s. 238, Kalkaşandî, s. 386.

3616 İbn Hazm, Cemhere, s. 375.

3617 İbn Sa’d, 1/352.

3618 Kalkaşandî, s. 160.

3619 İbn Hazm, Cemhere, s. 473.

3620 İbn Sa’d, 1/352.

3621 Kalkaşandî, s. 290-291.

3622 İbn Hazm, Cemhere, s. 407, Kalkaşandî, s. 290-291.

3623 İbn Hazm, Cemhere, s. 407-408.

3624 İbn Hazm, Cemhere, s. 405.

3625 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/167, İbn Hacer, İsâbe, 1/481.

3626 İbn Sa’d, 1/342, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/167, İbn Hacer, İsâbe, 1/481.

3627 İbn Sa’d, 1/342.

3628 İbn Sa’d, 1/342, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/167, İbn Hacer, İsâbe, 1/481.

3629 İbn Sa’d, 1/342, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/167.

3630 İbn Sa’d, 1/342, İbn Hacer, İsâbe, 1/481.

3631 İbn Sa’d, 1/342.

3632 Kalkaşandî, s. 216.

3633 İbn Hazm, Cemhere, s. 409, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/428.

3634 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/428.

3635 İbn Sa’d, 1/324.

3636 İbn Sa’d, 1/324.

3637 İbn Sa’d, 1/325.

3638 İbn Sa’d, 1/324-325.

3639 İbn Sa’d, 1/325.

3640 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/436.

3641 İbn Sa’d, 1/325, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/437.

3642 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/436.

3643 İbn Sa’d, 1/325.

3644 İbn Sa’d, 1/325, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/426.

3645 İbn Sa’d, 1/325.

3646 İbn Sa’d, 1/325, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/436.

3647 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/436.

3648 İbn Esîr, Nihâye, 6/143.

3649 İbn Sa’d, 1/325.

3650 İbn Sa’d, 1/325, İbn Hazm, Cemhere, s. 409-410, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 6/133.

3651 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 6/122.

3652 İbn Sa’d, 1/325, İbn Abdilberr, 4/1667.

3653 İbn Sa’d, 1/326.

3654 İbn Sa’d, 1/325-326.

3655 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 3/453.

3656 İbn Sa’d, 1/326.

3657 İbn Hazm, Cemhere, s. 410.

3658 İbn Sa’d, 1/326.

3659 İbn Hazm, Cemhere, s. 410.

3660 İbn Hazm, Cemhere, s. 406, Kalkaşandî, s. 379.

3661 İbn Hazm, Cemhere, s. 406.

3662 İbn Sa’d, 1/343.

3663 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/212.

3664 İbn Sa’d, 1/342-343, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/212, İbn Hacer, İsâbe, 1/508.

3665 İbn Sa’d, 1/342-343.

3666 İbn Sa’d, 1/343, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/212, İbn Hacer, İsâbe, 1/508.

3667 İbn Sa’d, 1/343, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/212.

3668 İbn Sa’d, 1/343.

3669 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/212.

3670 İbn Sa’d, 1/343, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/212.

3671 Kalkaşandî, s. 427.

3672 İbn Hazm, Cemhere, s. 485.

3673 İbn Hazm, Usdu’l-gâbe, s. 440.

3674 İbn Sa’d, 1/356, İbn Hazm, Cemhere, s. 440, İbn Abdilberr, 2/523, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/267.

3675 İbn Sa’d, 1/356.

3676 İbn Hazm, Cemhere, s. 461-463.

3677 İbn Hazm, Usdu’l-gâbe, s. 460.

3678 Kalkaşandî, s. 62.

3679 İbn Sa’d, 1/329.

3680 Taberî, Târîh, 3/163, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/298, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57.

3681 İbn Sa’d, 1/329.

3682 İbn Sa’d, 1/329, İbn Kesîr, Bidâye, 5/94.

3683 İbn Sa’d, 1/329, İbn Kesîr, Bidâye, 5/94, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57.

3684 İbn Abdilberr, 4/1775, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 6/330, Yâkût, 2/200.

3685 Yâkût, 2/200.

3686 Fîruzâbâdî, 2/276.

3687 İbn Sa’d, 1/359, İbn Abdilberr, 4/1775.

3688 İbn Sa’d, 1/359.

3689 Kalkaşandî, s. 238.

3690 İbn Hazm, Cemhere, s. 469.

3691 İbn Hazm, Cemhere, s. 469, Kalkaşandî, s. 238.

3692 İbn Hazm, Cemhere, s. 469-470.

3693 Yâkût, 5/442.

3694 Belâzurî, Ensâb, 1/105.

3695 Yâkût, 5/442.

3696 Taberî, Târîh, 3/162, İbn Esîr, Kâmil, 2/298, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3697 İbn Sa’d, 1/216, Vâkıdî’den naklen İbn Kesîr, Bidâye, 5/52.

3698 Vâkıdî’den naklen Zürkânî, 4/22.

3699 İbn Sa’d, 1/316.

3700 Belâzurî, Fütûh, 1/105.

3701 İbn Sa’d, 1/316, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3702 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, İbn Sa’d, 1/316, Taberî, Târîh, 3/162, İbn Seyyid, 2/235, İbn Kesîr, Bidâye, 5/50-51, İbn Kayyım, 3/37.

3703 Belâzurî, Fütûh, 1/125, Süheylî, 7/443, İbn Kesîr, Bidâye, 5/50.

3704 Kastallânî, Mevâhib, 1/312.

3705 İbn İshak, İbn Hişam, 4/222, İbn Sa’d, 1/316, İbn Kesîr, Bidâye, 5/50.

3706 İbn Sa’d, 1/316, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52.

3707 İbn Sa’d, 1/316.

3708 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Taberî, Târîh, 3/162, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52.

3709 İbn Sa’d, 1/316, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3710 İbn Sa’d, 1/316.

3711 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3712 İbn Sa’d, 1/316, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3713 Belâzurî, Fütûh, 1/105.

3714 Ebu Ubeyd, s. 396, Belâzurî, Fütûh, 1/111.

3715 İbn Sa’d, 1/317.

3716 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, İbn Sa’d, 1/317, Taberî, Târîh, 3/162, Beyhakî, Delâil, 5/331, İbn Seyyid, 2/235-236, Zehebî, Târîh, s. 567, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52 İbn Kayyım, 3/37.

3717 İbn Kesîr, Bidâye, 5/52.

3718 Buhârî, Sahîh, 5/118-119, Müslim, 4/1780-1781.

3719 İbn Sa’d, 1/317, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52.

3720 Kurran; Yemâme’de bir köydür (Yâkût, 4/318).

3721 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/132.

3722 İbn Sa’d, 1/317, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52.

3723 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/132.

3724 İbn Sa’d, 1/317.

3725 İbn Sa’d, 1/317, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 56.

3726 İbn Sa’d, 1/317, Nesâî, 2/38-39.

3727 İbn Sa’d, 1/317.

3728 Nesâî, 2/39.

3729 İbn Sa’d, 5/534, Taberî, Târîh, 3/173.

3730 Taberî, Târîh, 3/173.

3731 İbn Sa’d, 5/533, Taberî, Târîh, 3/173, Vâkıdî’den naklen İbn Hacer, İsâbe, 3/630.

3732 İbn Sa’d, 5/534.

3733 İbn Sa’d, 5/533.

3734 İbn Abdilberr, 3/1264, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/371.

3735 İbn Sa’d, 5/533.

3736 Ahmed b. Hanbel, 4/232.

3737 İbn Sa’d, 5/533, Diyarbekrî, 2/147.

3738 Ahmed b. Hanbel, 4/232.

3739 Ahmed b. Hanbel, 4/232, Dârimî, 2/41.

3740 Ahmed b. Hanbel, 4/232, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/371.

3741 Ahmed b. Hanbel, 4/232.

3742 Ahmed b. Hanbel, 4/232, Dârimî, 2/41.

3743 Ahmed b. Hanbel, 4/232.

3744 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/372, İbn Hacer, İsâbe, 2/210.

3745 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/372.

3746 İbn Hacer, İsâbe, 3/210.

ON BİRİNCİ BÖLÜM
NECRAN HRİSTİYANLARI MEDİNE’DE

Necran ve Necranlılar

Necran; Mekke ile Yemen arasında3747 Yemen’in Mekke tarafına düşen yerlerinden olup,3748 Mekke’ye yedi merhalelik konaklıktır. Yetmişüç karyeden mürekkeptir.

Bedrüddin Aynî’ye göre; hızlı bir vasıtayla bir ucundan diğer ucuna ancak bir günde varılabilir büyüklükte, genişliktedir.3749 Hicaz beldelerinin en güzeli ve en hoşudur.3750

Rivayete göre; ilk gelip burayı imar eden kişi Necran b. Zeydan, b. Sebe’, b. Yeşcüb, b. Ya’rüb, b. Kahtan olduğu için, buraya ondan dolayı Necran ismi verilmiştir.3751

Necran’ın ilk sakinleri; Benî Hâris b. Ka’b, b. Amr, b. Ule, b. Celd, b. Malik, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Yezid, b. Abdülmedanlardandı.3752

Necranlılar yurtlarındaki uzun bir hurma ağacına taparlar ve onu takdis ederlerken, Feymeyun adında ve Hz. İsa’nın dininde, duası makbul, ibadete düşkün, iyi halli bir zâtın:

“Siz sapıklık içindesiniz! Taptığınız şu hurma ağacı, insana ne yarar, ne de zarar verebilir!

Ben ibadet ettiğim İlahıma -ki O Allah Birdir ve şeriksizdir- dua etsem, onu yok ediverir!” demiş ve dua edince de, çıkan bir kasırganın ağacı kökünden söküp atması üzerine, Necran halkı Hıristiyanlığı kabul etmişlerdir.3753

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Necranlılara, Necran Uskufuna3754 Yazı Yazışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Necranlılara,3755 Necran uskufuna3756 bir yazı yazdırdı. Yazdırdığı yazıda şöyle buyurdu:

“Bismillah!

Allah’ın Resûlü Muhammed’den Necran uskufuna,

İbrahim’in,3757 İsmail’in,3758 İshak’ın ve Yâkub’un İlahı olan Allah’ın ismiyle başlarım.

İmdi: Ben sizi, kullara tapmaktan Allah’a ibadet etmeye, ben sizi kulların dostluğundan Allah’ın dostluğuna davet ediyorum.

Bu davetimi kabul etmeye yanaşmazsanız, cizye (vergi) verirsiniz.

Bundan da kaçınırsanız, size harb açacağımı bildiririm, vesselam!”3759

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazısı gelip uskuf onu okuyunca, son derecede korktu.

Necranlılardan Hemdanlı Şurahbil b. Vedaa’yı yanına çağırdı.

Bir müşkil iş çıktığı zaman, ne Eyhem Seyyid’den, ne de Akîb’den önce hiç kimse çağrılmazdı.

Şurahbil b. Vedaa gelince, uskuf, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazısını ona verip okuttu ve ona:

“Ey Ebu Meryem! Bu husustaki görüşün nedir?” diye sordu.

Şurahbil:

“Allah’ın İbrahim’e, İsmail’in zürriyeti içinden bir peygamber çıkaracağını vaad buyurduğunu biliyorsundur!

Eğer bu zât geleceği vaad edilen peygamber olursa, sen ona iman edecek misin?

Benim peygamberlik hakkında bir görüşüm yoktur!

Eğer sorduğun dünya işlerinden bir iş olsaydı, o husustaki görüşümü sana açıklar ve görüşümü sana benimsetmeye çalışırdım” dedi.

Uskuf, Şurahbil’e:

“Sen bir köşeye çekil, otur!” dedi.

Şurahbil, bir köşeye çekilip oturdu.

Uskuf, Himyerlerin Zî Asbah ailesinden Necranlı Abdullah b. Şurahbil adındaki bir adamı yanına çağırttı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazısını ona da okutup kendisinin bu husustaki görüşünü sordu.

Abdullah b. Şurahbil, uskufa, Şurahbil’in söylediği gibi söyledi.

Uskuf, ona da:

“Sen bir köşeye çekil, otur!” dedi.

Abdullah b. Şurahbil de bir köşeye çekilip oturdu.

Uskuf, Necranlılardan Benî Hımyasların Benî Hâris b. Ka’b ailesinden Cebbar b. Feyz’i de çağırttı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazısını okutup ona bu husustaki görüşünü sordu.

Cebbar b. Feyz de, Şurahbil’in ve Abdullah’ın söylediklerine benzer biçimde konuştu.

Uskuf, Cebbar b. Feyz’e de bir köşeye çekilmesini emretti.

O da bir köşeye çekilip oturdu.

Görüşler böylece bir noktada birleştiği zaman, uskuf çan çalınmasını emretti.

Kiliselerde ateşler yakıldı, çullar, sergiler kaldırıldı.

Gündüzleri korkuya düştükleri zaman da böyle yaparlardı. Gece korktukları zaman da çan çalınır, kiliselerde ateşler yakılırdı.

Çan çalınıp çullar kaldırılınca, vadinin aşağısındaki yukarısındaki halk toplandı.

Vadinin uzunluğu hızlı giden bir süvarinin gidişiyle bir günlüktü.

Vadinin içinde, yetmişüç köy ve yüzyirmi bin savaş eri bulunuyordu.

Uskuf, onlara Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazısını okudu ve bu husustaki görüşlerini sordu.

Onlardan görüş sahibi olanların görüşleri, Şurahbil b. Vedaa, Abdullah b. Şurahbil ve Cebbar b. Feyz’in de içlerinde bulunacağı bir heyetin gönderilip Peygamberimiz Aleyhisselâmın haberini kendilerine getirmesi üzerinde toplandı.

Necran Hıristiyan temsilcilerinin Peygamberimiz Aleyhisselâma gelişi, Hicretin 10. yılında idi.3760

Kendileri altmış kişi idiler.3761

Gelenlerden dördü, Necranlıların eşrâfındandı.

Bunların içinde de üçü, kendilerinin işlerini çekip çevirenleri, yönetenleri idi.

Reisleri; Akîb dedikleri Abdülmesih olup, Necranlıların valisi, söz ve görüş sahibi ve danışmanı olan bu kişinin görüşüne göre hareket edilirdi.

İkincisi; Seyyid dedikleri Eyhem olup, Necranlıların seyahat ve toplama işlerinin yöneticisi idi.

Benî Bekr b. Vâillerden Ebu Hârise b. Alkame ise Necranlıların uskufu, en büyük din bilgini, imamı, kitaplık (İbn Sa’d’a göre: medreseler) bakanı idi.3762 Necranlılar içinde çok şerefli ve itibarlı idi.

Hıristiyan Rum kralları, ona, Araplardan olduğu halde, Hıristiyanlığa bağlılığı dolayısıyla mal verirler, ikramda bulunurlardı.3763

Krallar, Hıristiyanlık hakkındaki derin bilgi ve içtihadını işitip onun için kiliseler yaptırırlar, kendisini ikramlara boğarlardı.3764

Altmış Necran temsilcisinden3765 bazılarının isimleri şöyledir:

1. Akîb Abdülmesih,

2. Seyyid Eyhem,

3. Ebu Hârise b. Alkame (Benî Bekr b. Vâillerin kardeşidir),

4. Evs,

5. Hâris,

6. Zeyd,

7. Kays,

8. Yezid,

9. Nübeyh,

10. Huveylid,

11. Amr,

12. Halid,

13. Abdullah,

14. Yuhannis,3766

15. Ebu Alkame Bişr b. Muaviye.3767

Ebu Hârise ile Kardeşinin Medine’ye Gelirken Yolda Peygamberimiz Aleyhisselâm Hakkındaki Konuşmaları

Ebu Hârise, dişi bir katıra binmiş, kardeşi Küz veya Kürz de yanında olduğu halde Peygamberimiz Aleyhisselâma gelirken, katırının ayakları dolaşarak yere kapanmıştı.

Kürz:

“Yüzünün üzerine düşsün, helâk olsun!” diyerek Peygamberimiz Aleyhisselâma ilenince, Ebu Hârise ona:

“Hayır, sen düş, sen helâk ol!” dedi.

Kürz:

“Ey kardeşim! Sen bana bunu niçin söyledin?!” diye sordu.

Ebu Hârise:

“Vallahi, o, bizim bekleyip durduğumuz peygamberdir!” dedi.

Kürz:

“Peki, sen bunu biliyorsun da, ona tâbi olmaktan seni alıkoyan nedir?” diye sordu.

Ebu Hârise:

“Eğer dediğini yapacak olursam, şu kavim bize yaptıkları hizmeti, itibar ve ikramı yapmazlar! Bizden yüz çevirirler, aksini yaparlar! Gördüğün herşeyi elimizden çekip geri alırlar!” dedi.

Ebu Hârise’nin bu sözü, kardeşi Kürz b. Alkame’ye çok tesir etti.

Kendisi bundan sonra Müslüman oldu.3768

Allah ondan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâmın, Necran Reislerinin Yanındaki Kitapta İsim ve Sıfatlarının Yazılı Oluşu

Necran reislerinin yanlarında, tevârüs edegeldikleri bazı kitaplar bulunuyordu.

Her reis ölünce, reisliği başka bir reis alır ve bu kitaplara sahip olurdu.

Bu kitaplar mühür mumuyla mumlanmış olarak korunurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zamanındaki reis, oğluna, bu kitaplarda Peygamberimiz Aleyhisselâmın vasıflarının yazılı bulunduğunu haber vermiş ve:

“O, ismi bu kitaplarda yazılı peygamberdir!” demişti.

Reis öldüğü zaman oğlunun ilk işi hemen mührü kırıp kitapları açmak olmuş ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın onlarda anıldığını görünce de, hemen Müslüman olmuş, Müslümanlığını İslâm amelleriyle güzelleştirmiş ve hatta hac farizasını da yerine getirmiştir.3769

Allah ondan razı olsun!

Necran Heyeti Medine’de

Necran heyeti Medine’ye gelince sefer elbiselerini üzerlerinden çıkardılar,3770 Yemen bürüdü diye anılan ipekli elbiselerini,3771 cübbelerini giyinip ipek ridalarını örtündükten,3772 altından yüzüklerini takındıktan sonra, elbiselerinin eteklerini yerde sürüyerek3773 ikindi namazı vaktinde3774 Mescide girdiler.3775

Peygamberimiz Aleyhisselâma selam verdiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onların selamlarına karşılık vermedi.3776 Uzun müddet kendileriyle konuşmadı.3777

Temsilciler, kendilerine mahsus namazın vakti gelince,3778 Peygamberimiz Aleyhisselâmın mescidinde namazlarını kılmak üzere ayağa kalktılar.3779

Müslümanlardan bazıları onlara engel olmak istediler.3780

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bırakınız onları kendi hallerine!” buyurdu.3781

Necranlılar doğuya doğru yönelerek namaz kıldılar.3782

Bundan sonra, Necran temsilci heyeti, eskiden tanıdıkları Hz. Osman’la Abdurrahman b. Avf’a gittiler.

Onları, Muhacirlerle Ensardan bazılarının bulundukları bir mecliste buldular ve:

“Ey Osman! Ey Abdurrahman! Peygamberiniz bize yazı yazdı.

Biz de, onun davetine icabet ederek geldik, yanına gidip kendisine selam verdik. Fakat o selamımıza karşılık vermedi.

Gündüzün, uzun müddet kendisiyle konuşmaktan men ve mahrum edildik.

Sizin bu husustaki görüşünüz nedir? Geri dönüp gitmemizi uygun görür müsünüz?” dediler.

Hz. Ali de oradaki cemaatin içinde idi.

Hz. Osman’la Abdurrahman b. Avf, Hz. Ali’ye:

“Ey Ebu’l-Hasen! Bu cemaat hakkında sen ne görüştesin?” diye sordular.

Hz. Ali, Hz. Osman’la Abdurrahman b. Avf’a:

“Ben bunların üzerlerine giydikleri şu etekleri sırmalı elbiselerini bırakıp sefer elbiselerini giydikten sonra Resûlullah Aleyhisselâmın yanına dönmelerini uygun görürüm” dedi.3783

Hz. Osman, onlara:

“Bu, sizin şu elbiseniz yüzündendir!” dedi.

O gün Necran temsilcileri konak yerlerine döndüler. Ertesi günü, üzerlerinde ruhban elbiseleri olduğu halde geldiler.3784

Peygamberimiz Aleyhisselâma selam verdiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da onların selamlarına karşılık verdi.3785

Sonra da:

“Beni hak din ve kitabla peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki; bana ilk gelişlerinde İblis (Şeytan) onların yanlarında bulunuyordu!” buyurdu.3786

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kendisiyle konuşan Necran Hıristiyan bilginlerinden ikisini;3787 Seyyid (Eyhem)’le Akîb’i3788 İslâmiyete davet etti.3789

Onlara:

“Müslüman olunuz!” buyurdu.

Onlar:

“Biz eskiden beri Müslümanız!” dediler.3790

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz yalan söylüyorsunuz!3791 İsterseniz, Müslüman olmanıza engel olan şeyleri size haber vereyim!” buyurdu.

Onlar:

“Haydi getir, bildir bakalım onları!” dediler.3792

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizin Allah’a oğul isnad etmeniz, haça tapmanız, domuz eti yemeniz,3793 içki içmeniz3794 sizi İslâmiyetten men etmiş ve ediyor!” buyurdu.3795

Necranlı Hıristiyan bilginleri sözü uzatıyorlar, çoğaltıyorlar ve İsa Aleyhisselâm hakkındaki inançlarını savunmaya çalışıyorlardı:3796

“O, Allah’tır!” diyorlar ve şöyle söylüyorlardı:

“Çünkü o ölüyü diriltirdi, hastaları iyileştirirdi, gaybdan haber verirdi, çamurdan yaptığı kuş heykelini üfleyip canlandırırdı.

O, Allah’ın oğludur. Çünkü, onun bilinen bir babası olmamıştır.

O beşikte konuşmuştur! Bunu kendisinden önce hiç kimse yapamamıştır!

O, üçün üçüncüsüdür! Çünkü Allah, ‘Yaptık!’, ‘Emrettik!’, ‘Yarattık!’, ‘Hükmettik!’ diyor.

Eğer Allah Bir olsaydı, ‘Yaptım!’, ‘Hükmettim!’, ‘Yarattım!’ derdi.

O halde, Allah üçtür: Allah, İsa ve Meryem’den ibarettir!” diyorlardı.3797

Ebu Hârise:

“Ya Muhammed! İsa hakkında sen ne dersin?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O, Allah’ın kulu ve resûlüdür!” buyurdu.

Ebu Hârise:

“Ey Ebu’l-Kâsım! Yüce Allah, senin dediğin gibi demiyor, şöyle şöyle diyor!” dedi.3798

Temsilcilerin en üstünü olan kişi de:

“Sen ona ne için ‘kuldur’ diyerek hakaret ediyorsun?!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet! O, Allah’ın kuludur! Meryem’e ilkâ ettiği kelimesidir!” buyurdu.

Necran temsilcileri kızdılar:

“Biz senin dediğini kabul etmeyiz! O, Allah’tır! Öyle değilse, haydi söyle, onun babası kimdir?!” dediler.3799

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Siz, sıfatları babasının sıfatlarına benzemeyen bir oğul olamayacağını biliyorsunuz değil mi?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizler, Rabbimizin hiç ölmeyen, diri, İsa’nın ise fani olduğunu biliyorsunuz değil mi?” diye sordu.

Hıristiyan temsilcileri:

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Sizler, Rabbimizin kendi Zâtıyla kâim olduğunu ve herşeyi koruduğunu, rızıklandırdığını biliyorsunuz değil mi?” diye sordu.

Hıristiyan temsilcileri:

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“İsa bunlardan herhangi bir şeye malik bulunuyor mudur?” diye sordu.

Hıristiyan temsilcileri:

“Hayır!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Hiç şüphe yok ki, İsa’ya ana rahminde dilediği gibi sûret veren Rabbimiz Allah’tır.

Yemeyen, içmeyen Rabbimiz Allah’tır!

Sizler İsa’ya annesi (Meryem)’in herhangi bir kadının hamile kaldığı gibi hamile kaldığını, sonra onu herhangi bir kadının çocuğunu doğurduğu gibi doğurduğunu, sonra onun bir çocuğun emzirilmesi gibi emzirilip beslendiğini, sonra yiyip içtiğini, işediğini biliyorsunuz değil mi?” diye sordu.

Hıristiyan temsilciler:

“Evet!” dediler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Hal böyle olduğuna göre, iddia ettiğiniz gibi İsa nasıl Allah veya Allah’ın oğlu olabilir?!” buyurunca, Necran Hıristiyan temsilcileri susakaldılar.3800

Yüce Allah, onların sözleri ve üzerinde ihtilafa düştükleri herşeyleri hakkında indirdiği âyetlerde3801 şöyle buyurdu:

“Elif Lâm Mim. Allah o Allah’tır ki, Kendisinden başka hiçbir ilah yoktur. Diridir, Zâtıyla kâimdir.

O, Kitabı hak ve önündekileri de tasdik edici olarak indirdi.

Daha önce de insanlara doğru yolu göstermek üzere Tevrat ile İncil’i indirmişti.

Bir de, hak ile bâtılı ayırt eden Furkan (Kur’ân)’ı indirdi.

Allah’ın âyetlerini tanımayanlar (var ya)! Onlar için pek çetin bir azap var!

Allah, kudretiyle herşeye üstün gelen intikam sahibidir!

Şüphe yok ki, ne yerde, ne de gökte hiçbir şey Allah’a gizli kalmaz!

Dölyataklarında sizi ve herkesi dilediği gibi tasvir eden, O’dur!

O’ndan başka hiçbir ilah yoktur!

O, kudretiyle herşeye üstün gelen ve her yaptığını yerli yerince yapandır!

(Ey Resûlüm!) Sana Kitabı indiren O’dur!

Ondan bir kısım âyetler muhkemdir ki, bunlar Kitabın anası, temelidir.

Diğer bir kısmı da müteşâbihlerdir.

Amma kalblerinde eğrilik bulunanlar, sırf Müslümanları saptırmak ve kendi keyiflerine göre te’vilini aramak için onun müteşâbih olanlarının ardına düşerler.

Halbuki, onun te’vilini ancak Allah bilir!

İlimde yüksek pâyeye erenler ise: ‘Biz ona inandık, hepsi Rabbimizdendir!’ derler.

Bunları, temiz ve sâlim akıllılardan başkası düşünemez!

(Onlar derler ki:)

Ey Rabbimiz! Bizi doğru yola erdirdikten sonra, kalblerimizi haktan saptırma!

Bize Kendi katından bir rahmet ver!

Şüphesiz ki, bağışı en çok olan Sensin Sen!

Ey Rabbimiz! Muhakkak ki, Sen (vukuunda) hiçbir şüphe olmayan bir günde insanları toplayacak olansın!

Şüphesiz ki, Allah verdiği sözden caymaz!

O küfredenler (var ya)! Onların ne malları, ne evlatları Allah yanında onları hiçbir şeyden asla kurtaramaz!

İşte onlar, (evet!) onlar; ateş (Cehennem)’in yakacağıdır!

Onların gidişi, tıpkı Firavun hanedanının ve onlardan önce gelenlerin gidişi gibidir!

Onlar, Bizim âyetlerimizi yalanladılar da, Allah da kendilerini günahları yüzünden yakalayıverdi!

Allah, cezası pek çetin olandır!

(Ey Resûlüm!) O küfredenlere de ki:

‘Yakında mağlup olacaksınız ve toptan Cehenneme sürükleneceksiniz!’

O, ne kötü yataktır!

Karşılaşan iki cemiyet hakkında sizin için muhakkak bir ibret vardı.

Onlardan bir cemiyet Allah yolunda dövüşüyordu, diğeri ise kâfirdi.

Onlar, öbürlerini (Müslümanları) dış gözleriyle kendilerinin iki katı olarak görüyorlardı.

Allah kimi dilerse onu yardımıyla destekler.

Şüphe yok ki, bunda, kalb gözleri açık olanlar için kesin bir ibret vardır!

Kadınlara, oğullara, yığın yığın biriktirilmiş altın ve gümüşe, salma ve güzel atlara, (deve, sığır, davar gibi) hayvanlara, ekinlere karşı aşırı sevgi insanlar için bezenmiş, süslenmiştir.

Bunlar dünya hayatının geçici birer faydasıdır.

Allah’a gelince, nihayet dönüp varılacak yerin bütün güzelliği O’nun katındadır.

(Ey Resûlüm!) De ki: Size bunlardan daha hayırlısını haber vereyim mi?

Takvâya (Allah’ın buyruklarını yerine getirmek, yasakladıklarından sakınmak mutluluğuna) erenler için, Rableri katında, altlarından ırmaklar akan cennetler -ki, orada temelli kalıcıdırlar- herşeyden temizlenmiş zevceler, Allah’tan da bir rıza, hoşnutluk vardır.

Allah kullarını hakkıyla görendir.

O takvâya erenler ki, onlar: ‘Ey Rabbimiz! Biz iman ettik, artık bizim günahlarımızı yarlıga ve bizi o ateşin (Cehennemin) azabından koru!” diyenlerdir.

Sabreden (karşılaştıkları güçlüklere göğüs gererek katlanan)lardır.

İmanlarında gerçek olanlardır.

Allah’a itaatle boyun eğenlerdir.

İnfak edenlerdir.

Seherlerde Allah’tan yarlıganmak dileyenlerdir!

Allah, şu hakikatı; Kendisinden başka hiçbir ilah olmadığını, adaleti ayakta tutarak delilleriyle, âyetleriyle açıkladı. Melekler bunu ikrar etti. Gerçek ilim sahipleri (peygamberler ve bilginler) de böylece inandı ki, O’ndan (Allah’tan) başka hiçbir ilah yoktur.

O, izzetiyle herşeye üstün gelen Azîz’dir, hikmetiyle her yaptığını yerli yerince yapan Hakîm’dir.

Hak ve gerçek din, Allah katında İslâm’dır.

Kendilerine Kitab verilenler, başka sûretle değil, ancak kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı anlaşmazlığa düştüler.

Kim Allah’ın âyetlerini inkâr ederse, şüphe yok ki, Allah hesabı pek çabuk görendir.

(Ey Resûlüm!) Seninle mücadele eder, tartışırlarsa şöyle de:

‘Ben, bana tâbi olanlarla birlikte, kendimi Allah’a teslim etmişimdir!’

Kendilerine kitab verilenlerle ümmîlere (Arap müşriklerine) de: ‘Siz de İslâm’ı (Allah’a teslim olmayı) kabul ettiniz mi?’ de!

Eğer onlar İslâm’a girerlerse, muhakkak doğru yolu bulmuşlardır.

Yüz çevirirlerse, artık sana düşen (vazife) ancak tebliğdir!

Allah, kullarını lâyıkıyla görendir!

Allah’ın âyetlerini inkârla kâfir olanlar, haksız yere peygamberleri öldürenler ve insanların içinde adaleti emredenlerin canına kıyanlar var ya! Onları pek acıklı bir azapla müjdele!

Onlar öyle kimselerdir ki, bütün yaptıkları dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir!

Onların (azabına mani olacak) hiçbir yardımcıları da yoktur!

Kitabdan kendilerine bir nasip verilmiş olanları görmedin mi ki, Allah’ın Kitabına (aralarında hakem olmak için) çağrılıyor da, sonra onlardan bir zümre o Kitaba arkasını çeviriyor!

Onlar böyle (gerçeklerden) yüz çevirmeyi âdet edinmiş kimselerdir!

Bunun sebebi şudur: Onlar, ‘Sayılı günlerden başka bize asla ateş dokunmayacak!’ dediler.

Onların uydurdukları bu şey, dinleri hususunda da kendilerini aldatmıştır.

Onları (vukuunda) hiçbir şüphe olmayan bir günde topladığımız ve herkesin -haksızlık edilmeyerek- kazandıklarının karşılığı eksiksiz olarak kendilerine ödendiği zaman halleri nice olur!

(Ey Resûlüm!) De ki:

‘Ey mülkün sahibi olan Allah! Sen mülkü kime dilersen ona verirsin!

Sen mülkü kimden dilersen ondan alırsın!

Sen kimi dilersen onun kadrini yükseltirsin!

Sen kimi dilersen onu alçaltırsın!

Hayır yalnız Senin elindedir!

Hiç kuşkusuz Sen herşeye hakkıyla kâdirsin!

Sen geceyi gündüzün içinde koyarsın, gündüzü de gecenin içine sokarsın!

Sen ölüden diri çıkarırsın! Diriden de ölü çıkarırsın!

Sen kimi dilersen ona sayısız rızık verirsin!’

Mü’minler, mü’minleri bırakıp da kâfirleri dost edinmesin!

Kim bunu yaparsa, artık ona Allah’tan hiçbir şey (hiçbir yardım) yoktur!

Meğer ki onlardan gelebilecek bir tehlikeden dolayı sakınmış olasınız!

Allah size asıl Kendisinden korkmanızı emrediyor!

Nihayet gidiş de ancak Allah’adır!

De ki: Göğüslerinizin içinde olanı gizleseniz de, onu açıklasanız da, onu Allah bilir!

Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsini O bilir!

Allah herşeye hakkıyla gücü yetendir!

Anınız o günü ki, herkes (dünyada) ne hayır işlediyse karşısında onu hazırlanmış bulacak ve ne kötülük yaptıysa onunla kendisi arasında uzak bir mesafe olmasını arzu edecektir.

Allah size asıl Kendisinden korkmanızı emreder. Allah kullarını pek çok esirgeyendir!

(Ey Resûlüm!) De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız, hemen bana uyunuz ki, Allah da sizi sevsin ve suçlarınızı örtsün!

Çünkü, Allah çok yarlıgayıcı, çok esirgeyicidir!

De ki: Allah’a ve Peygambere itaat ediniz.

Eğer yüz çevirirlerse, şüphe yok ki, Allah da o kâfirleri sevmez.

Muhakkak ki, Allah, Âdem’i, Nuh’u, İbrahim hanedanını, İmran ailesini (hepsi de birbirinden gelme tek bir zürriyet olarak) âlemlerin üzerine mümtaz kıldı.

Allah hakkıyla işitici ve kemâliyle bilicidir.

Hani, İmran’ın zevcesi:

‘Rabbim! Karnımdakini azadlı (Beyt-i Makdis’e hizmet edecek) bir kul olmak üzere Sana adadım.

Benden olan bu adağı kabul et!

Hiç kuşkusuz niyazımı hakkıyla işiten, niyetimi kemâliyle bilen Sensin Sen!’ demişti.

Fakat kız çocuğu doğurunca, Allah onun ne doğurduğunu daha iyi biliciyken:

‘Rabbim! Hakikat, ben onu kız olarak doğurdum! Erkek kız gibi değildir!

Gerçekten onun adını da Meryem koydum.

Onu da, onun zürriyetini de, o taşlanmış (kovulmuş) Şeytan’dan Sana sığınır, ısmarlarım!’ dedi.

Bunun üzerine Rabbi, onu iyi bir rıza ile kabul etti.

Onu güzel bir nebat gibi büyüttü.

Zekeriya’yı, ona bakmaya memur etti.

Zekeriya, ne zaman kızın bulunduğu mihraba girdiyse, onun yanında bir yiyecek buldu.

‘Meryem! Bu sana nereden geliyor?’ der, o da:

‘Bu, Allah tarafındandır! Hiç kuşkusuz Allah kimi dilerse ona sayısız rızık verir!’ derdi.

Orada, Zekeriya Rabbine dua etti:

‘Rabbim! Bana Senin tarafından çok temiz bir zürriyet ihsan et!

Muhakkak ki, Sen duayı hakkıyla işitensin!’

O mihrabda durup namaz kılarken, hemen melekler ona şöyle nida etti:

‘Gerçekten, Allah sana Kendisinden gelen bir Kelimeyi (Hz. İsa’yı) doğrulayıcı, efendi, nefsine hâkim ve sâlihlerden bir peygamber olmak üzere Yahya’yı müjdeler!

Zekeriya:

‘Rabbim! Kendime gerçekten ihtiyarlık çatmışken, zevcem de bir kısır iken benim nasıl bir oğlum olabilir?’ dedi.

‘Öyledir! Fakat, Allah dilerse yapar!’ buyurdu.

Zekeriya:

‘Rabbim! Bana bu hususta nişan, alâmet ver!’ dedi.

Allah ona:

‘Senin nişanın, alâmetin, sade bir işaretten başka insanlara üç gün söz söylememendir!

Bununla beraber, Rabbini çok an ve akşam-sabah tesbih et!’ buyurdu.

Hani melekler:

‘Ey Meryem! Şüphe yok ki, Allah sana seçkin bir özellik verdi, seni tertemiz büyüttü, seni âlemin kadınları üzerine mümtaz kıldı.

Ey Meryem! Rükû ile Rabbin divanına dur! Secdeye kapan! Allah’a rükû edenlerle birlikte rükû et!’ demişti.

(Ey Resûlüm!) Bunlar, sana vahyetmekte olduğumuz gayb haberlerindendir.

Meryem’i onlardan hangisi himayesine alacak diye kalemlerini atarlarken, sen yanlarında değildin.

O hususta çekişirlerken de yine yanlarında değildin!

Melekler:

‘Ey Meryem! Allah, Kendisinden bir Kelimeyi sana müjdeliyor: Adı İsa, lakabı Mesih, sıfatı Meryemoğlu’dur. Onun dünyada da, ahirette de şanı yücedir! O Allah’a çok yakın kullardandır da! Beşiğinde de, yetişkinlik halinde de insanlara söz söyleyecektir. O, salihlerdendir’ dediği zaman da (sen yanlarında değildin)!

Meryem:

‘Ey Rabbim! Bana bir beşer dokunmamışken, benim nasıl bir çocuğum olabilir?!’ dedi.

Allah:

‘Öyledir! Fakat, Allah dilerse yaratır!

Bir işe hükmedince ona ancak ‘Ol’ der, o da oluverir.

Allah ona yazmayı, hikmeti, Tevrat’ı, İncil’i öğretecek, onu İsrail oğullarına peygamber olarak gönderecektir.

O da onlara:

‘Hakikat, ben size Rabbinizden bir âyet (mucize) getirdim:

Gerçekten ben size çamurdan kuş biçimi gibi bir şey yapar, ona üfürürüm de, o Allah’ın izniyle derhal canlı bir kuş olur!

Yine Allah’ın izniyle anadan doğma körü ve abrası iyi eder, ölüleri diriltirim!

Evlerinizde ne yiyor, ne biriktiriyorsanız size haber veririm!

Elbette bunlarda sizin için -eğer iman ediciler iseniz- kesin bir ibret vardır!

Önümdeki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak ve size haram kılınan bazı şeyleri yararınıza helâl kılmak için geldim.

Size Rabbinizden (peygamberliğimi isbatlayıcı) âyet (mucize) getirdim!

Artık Allah’tan korkunuz, bana da itaat ediniz!

Şüphe yok ki, Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir; öyle ise O’na kulluk ediniz!

İşte doğru yol budur!’ diyecektir [dedi].

Vaktâ ki İsa onlardan ısrarla taşan küfrü hissetti de:

‘Allah’a doğru giden yolda bana yardım edecekler kimdir?’ dedi.

Havariler:

‘Biziz Allah’ın yardımcıları! Allah’a inandık! Sen de ey İsa, şahit ol ki, biz Müslümanlarız!

Ey Rabbimiz! Senin indirdiğin Kitaba inandık. O peygambere de tâbi olduk!

Artık bizi birliğini ve peygamberlerini tanıyan şahitlerle beraber yaz!’ dediler.

Yahudiler gizli hileye saptılar.

Allah da, onların o hilekârlıklarına mukabele etti.

Allah, bütün hilekârları hakkıyla bilendir.

O zaman Allah:

‘Ey İsa! Şüphe yok ki seni öldürecek olan onlar değil, Benim!

Seni Kendime yükseltip kaldıracak, seni küfredenlerin içinden tertemiz kurtarıp çıkaracak ve sana tâbi olanları Kıyamet gününe kadar küfreden (Yahudi)lerin üstünde tutacak da Benim!

İşte o zaman aranızda, hakkında ihtilaf etmekte olduğunuz şeylerin hükmünü Ben vereceğim!

Fakat o küfredenlere gelince; Ben onları dünyada da, ahirette de en çetin azap ile azaplandıracağım!

Onların hiçbir yardımcıları da yoktur!

İman edip iyi işler yapanlara gelince; Allah onların mükâfatlarını tastamam verecektir. Allah zâlimleri sevmez!

(Bu hükümler, bu vak’alar var ya!) Biz bunları sana âyetlerimizden, hikmet dolu Kur’ân’dan okuyoruz.

Muhakkak ki, İsa’nın hali de, Allah katında Âdem’in hali gibidir.

Allah, onu (Âdem’i) topraktan yarattı! Sonra ona ‘Ol!’ buyurdu, o da oluverdi.

Bu hak ve hakikat Rabbinden gelen bir gerçektir. Bunda şüphecilerden olma!

Artık sana bu ilim geldikten sonra, kim onun hakkında seninle çekişirse, de ki:

‘Geliniz! Oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi davet edip toplanalım.

Sonra da, hepimiz birarada olarak dua ve niyaz edelim de, Allah’ın lânetini yalancıların üstüne okuyalım!’

İşte İsa hakkında sana anlatılan bu haber, elbette en doğru bir haberin beyanıdır.

Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur!

Allah, hiç şüphesiz, kudretiyle herşeye üstün gelen bir Azîz, hikmetiyle her yaptığını yerli yerince yapan bir Hakîm’dir!

Eğer haktan, imandan yine yüz çevirirlerse, muhakkak ki Allah o fesatçıları hakkıyla bilendir.

De ki:

‘Ey Kitaplılar! Hepiniz, bizimle sizin aranızda müsavi ve adil bir kelimeye geliniz de, Allah’tan başkasına tapmayalım!

O’na hiçbir şeyi eş, ortak tutmayalım!

Allah’ı bırakıp da kimimiz kimimizi rabler edinmeyelim, tanımayalım!

Buna rağmen, eğer yine yüz çevirirlerse, o zaman:

‘Şahit olunuz ki, biz Müslümanlarız!’ deyiniz.”3802

Necran Hristiyan Temsilcilerinin Mübâheleye (Lânetleşmeye) Davet Edilişi

Necran Hıristiyan temsilcileri, insaf ve adalet yolunun tutmadıkları ve iddialarında direndikleri takdirde aradaki anlaşmazlığı kaldırmak üzere Allah tarafından mübâheleye, yani yalancı ve haksız olanın lânete uğraması için Allah’a yalvarışa davet emri gelip,3803 Peygamberimiz Aleyhisselâm bu husustaki âyetleri onlara okuyarak:3804

“Eğer benim size söylediklerime inanmıyorsanız, geliniz sizinle mübâheleye (lânetleşmeye) girişeyim” buyurunca,3805 münakaşayı, tartışmayı kestiler3806 ve:

“Ey Ebu’l-Kâsım! Sen hele bizi kendi halimize bırak da, işimizi kendi aramızda bir düşünelim!

Sonra, sana gelir, bizi davet ettiğin şeyi yapmak isteriz” dediler.3807

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrıldılar.3808

Temsilciler, görüş sahibi olan Akîb Abdülmesih’le bir köşeye çekildiler ve:

“Ey Abdülmesih! Senin bu husustaki görüşün nedir?” diye sordular.

Abdülmesih:

“Vallahi ey Hıristiyan topluluğu! Muhammed’in, sahibiniz İsa hakkında kesip atıcı haberleri getiren gönderilmiş bir peygamber olduğunu siz de anlamış bulunuyorsunuz!

Yine de siz bilirsiniz ki; bir peygamberle lânetleşip de büyükleri sağ kalmış, küçükleri yetişmiş hiçbir kavim yoktur!

Eğer bunu yapmaya kalkışırsanız, kökünüzü kazıtmak için yapmış olursunuz!

Şayet siz onun davetini dininize olan sevginizden ve sahibinizin size söylediği sözden dolayı kendi dininizde kalmak üzere kabul etmiyorsanız, bu zât ile muahede ve anlaşma yapınız, sonra da yurtlarınıza dönünüz!” dedi.3809

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ertesi günü sabaha çıkınca, Necran Hıristiyanları temsilcilerine haber gönderdi.3810

Sabahleyin Akîb Abdülmesih3811 ile Seyyid3812 oğullarıyla birlikte geldiler.3813 Üzerlerinde inciler ve zinet eşyaları bulunuyordu.

En büyük bilginleri olan Ebu Hârise’nin yanına vardılar.

Ebu Hârise, Peygamberimiz Aleyhisselâm için:

“Bakınız, onun yanında bakalım kimler gelecek?” dedi.3814

Sabahleyin Peygamberimiz Aleyhisselâm da, Hz. Hasan’la Hz. Hüseyin’in ellerinden tutmuş, Hz. Fâtıma arkada,3815 Hz. Ali onun arkasında,3816 Peygamberimiz Aleyhisselâmın bazı zevceleri de yanında bulunduğu halde geldi.3817

Ebu Hârise:

“Onun yanındakiler kimlerdir?” diye sordu.

“Şu, amcasının oğludur!

Şu kızıdır!

Şunlar da kızının oğullarıdır!” dediler.3818

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Bunlar benim ev halkımdır!” dedi.3819

Diz çöktü.

Peygamberimiz Aleyhisselâm diz çökünce, Ebu Hârise:

“Vallahi, peygamberlerin lânetleşmeler için diz çöktükleri gibi diz çöktü!” dedi.

Seyyid, ona:

“Ey Ebu Hârise! Lânetleşmek için yaklaş!” dedi.

Ebu Hârise:

“Ben bu zâtın lânetleşmeye hararetli olduğunu görüyorum. Dâvâsında sâdık ve haklı olmasından korkuyorum!

Eğer dâvâsında sâdık ve haklı ise, bir yıla varmadan, dünyada yemek yiyecek Hıristiyan kalmaz!

Ben öyle yüzler görüyorum ki; kendileri için bir dağın yerinden ayrılmasını Allah’tan isteseler, Allah o dağı yerinden ayırır!

Sakın onunla lânetleşmeye kalkışmayınız, helâk olursunuz! Yeryüzünde sağ Hıristiyan kalmaz!” dedi.3820

Akîb ile Seyyid, Peygamberimiz Aleyhisselâmla lânetleşmek istedikleri zaman,3821 biri öbürüne:3822

“Yapma!3823 Tek dağa tırman da,3824 onunla lânetleşme!3825

Eğer o gerçekten peygamberse, öyle bir lânet eder ki, ne biz kurtuluruz, ne de bizden sonra gelecek oğul ve torunlarımız kurtulur!” dedi.3826

O da:

“Peki! Sen ne yapmamızı uygun görürsün?” diye sordu.

“Lânetleşmeyerek ona harac vermemizi uygun görürüm!” dedi.3827

Şurahbil de:

“Vallahi, bu zât güçlü bir hükümdar olsaydı, teklifini reddettiğimiz zaman gözlerine mızrak saplanan ilk Araplar biz olurduk!

Onun ve ashabının önünden helâk edilmedikçe geçirilmez, bırakılmazdık!

Biz onların eman ve himayesine istihkak bakımından en aşağısıyız!

Eğer bu zât gönderilmiş bir peygamberse, kendisi bizimle lânetleşince, bizden yeryüzünde hiçbir şey, hiçbir kimse kalmaz, helâk olur!” dedi.

İki arkadaşı, ona:

“Ey Ebu Meryem! Sen ne görüştesin?” diye sordular.

Şurahbil:

“Ben onu bu işte hakem kılmayı uygun görürüm.

Çünkü, ben bu zâtın hiçbir zaman haksız bir hüküm vermeyeceğini sanıyorum” dedi.

Arkadaşları Şurahbil’e:

“Öyleyse, bu işi onunla sen konuş, hallet!” dediler.

Necran Hristiyan Temsilcilerinin Peygamberimiz Aleyhisselâmla Anlaşma Yapmaya Razı Olmaları

Şurahbil, Peygamberimiz Aleyhisselâmla buluşunca:

“Ben seninle lânetleşmekten daha hayırlı bir şey düşünüyorum” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Nedir o?” diye sordu.

Şurahbil:

“Sen bugün geceye kadar, geceden de sabaha kadar hükmünü, kararını ver!

Bu müddet içinde hakkımızda ne hüküm verirsen, o bizce makbul ve muteberdir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Gerindekilerden, seni kınamaya, yermeye kalkışacak kimseler bulunabilir mi?” diye sordu.

Şurahbil:

“Sor şu iki arkadaşıma!” dedi.

Arkadaşları:

“Başından sonuna kadar bütün vadi halkı, Şurahbil’in görüşünden başkasını istemez!3828 Ey Ebu’l-Kâsım! Biz seninle lânetleşmemeyi ve dinini sana bırakarak kendi dinimiz üzere dönüp gitmemizi uygun görüyoruz.3829 Hakkımızda istediğin şeyi hükmet, sana verelim, seninle barış yapalım!” dediler.3830

Ebu Hârise de:

“Ey Ebu’l-Kâsım! Biz seninle lânetleşmeyeceğiz, fakat sana cizye vereceğiz!” dedi.3831

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm onlarla lânetleşmeyerek geri döndü3832 ve:

“Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; Necran halkı üzerine azap yaklaşmış bulunuyordu! Eğer benimle lânetleşmeye girişseydiler, maymun ve domuzlara çevrilecekler, vadi onların üzerine ateş kesilecek, Yüce Allah Necran’ın ve halkının ağaç üzerindeki kuşlara varıncaya kadar köklerini kazıyacak, bir yıla varmadan Hıristiyanlar helâk edileceklerdi!” buyurdu.3833

Ertesi gün olunca, Peygamberimiz Aleyhisselâm Necran Hıristiyanları için yazdırdığı yazıyı getirdi.3834

Yazıda şöyle buyurulmaktaydı:

“Bismillâhirrahmânirrahîm3835

Bu, Allah’ın Resûlü Muhammed’in Necran halkı için yazısıdır:

Necranlıların beyaz, kırmızı, sarı, her çeşit nakitleriyle meyve ve mahsulleri ve köleleri hakkında Resûlullahın hükmü:

Bunların hepsi kendilerine bırakılacak!

Buna karşı, onlar her yıl Safer ayında bin adet elbise,

Her Recep ayında bin adet elbise olmak üzere iki bin adet elbise ve her elbiseyle birlikte birer ukiyye gümüş de ödeyeceklerdir.3836

Her elbise bir ukiyye, yani kırk dirhem değerinde olacaktır.3837

Elbiselerin harac vergisine nazaran fazlalığı ve ukiyye kıymetinden eksikliği hesaplanacaktır.3838

Onların harac olarak ödemeleri gereken binek hayvanları veya atlar veya zırh gömlekler3839 veya diğer mallar3840 kendilerinden hesapla alınacaktır.

Elçilerimin yirmi gün veya daha az3841 veya otuz gün3842 veya daha az3843 müddetle konuklanmaları ve ağırlanmalarıyla Necranlılar mükelleftirler.3844

Elçilerim, bir aydan fazla bulunamaz ve bekletilemezler.3845

Yemen’de bir savaş, bir yaramazlık başgösterdiği zaman, Necranlılar emanet olarak otuz adet zırh gömlek, otuz adet at ve otuz adet deve vermekle mükelleftirler.

Elçilerime emanet olarak verilen at, deve vesair mallar -bunlardan telef olunanları da tazmin edilmek sûretiyle- Necranlılara iade edilinceye kadar elçilerimin kefâleti altındadır.

Necran ve Necran’a bağlı yerlerdekilerin malları, canları, yurtları, dinleri, hazır bulunanları, bulunmayanları,3846 kiliseleri,3847 ruhbanlıkları, piskoposlukları,3848 az veya çok ellerinin altındaki herşeyleri3849 Allah’ın himayesinde ve Allah’ın Resûlü Muhammed Peygamberin himayesindedir.

Piskopos piskoposluğundan, papaz papazlığından, kilise bakıcısı bakıcılığından,3850 kâhin kâhinliğinden3851 değiştirilmeyecek,3852 bulundukları hal ve durumları, haklarından herhangi bir hak da değiştirilmeyecektir.3853

Artık ribâ (faiz) alma-verme yoktur!3854

Necranlılara zulüm ve kötülük yapılmayacaktır!3855

Cahiliye devrinden kalma kan davası da güdülmeyecektir!3856

Onların ne mahsullerinden uşr alınacak, ne asker gelip yurtlarını çiğneyecek, ne de kendileri savaş için toplanacaktır!3857

Necran’da kim bir hak talebinde bulunacak olursa, aralarında insaf ve adalet üzere davranacaklar;3858 ne zulüm yapacaklar, ne de zulme uğrayacaklardır.3859

Necranlılar ribâ (faiz) yememekle mükelleftirler.3860 Gelecekte ribâ yiyen kişi, himayemden uzak kalır.3861 Onlardan hiç kimse başkasının yaptığı bir haksızlık ve kötülükten sorumlu tutulmayacaktır.

Necranlılar, bu sahifede yazılı olan vecibeleri yüksünmeyip gereğini yerine getirdikleri, hayırhâhlık gösterdikleri ve iyi davrandıkları takdirde, Allah’ın emri gelinceye kadar Allah’ın ve Peygamberin temelli himayesi altında bulunacaklardır.

Ebu Süfyan b. Harb, Gaylan b. Amr, Benî Nasrlardan Malik b. Avf, Akra’ b. Hâbisü’l-Hanzalî, Muğîre b. Şûbe,3862 Benî Beliyylerin kardeşi Müstevrid b. Amr ve Ebu Bekir’in azadlısı Âmir şahit oldu.3863

Bu yazıyı Abdullah b. Ebu Bekir onlar için yazdı.”3864

Ebu Ubeyde b. Cerrah’ın Necran’a Gönderilişi

Necran Hıristiyan temsilcilerinden Akîb ile Seyyid, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldiler3865ve:

“Biz, istediğin vergiyi sana vereceğiz!3866 Fakat güvenilir bir adamı bizimle gönder!3867 Güvenilir olmayanı gönderme!3868

Bizimle öyle bir adam gönder ki, mallarımız üzerinde anlaşmazlığa düştüğümüz zaman aramızda hüküm verip sorunlarımızı halletsin!

Çünkü, siz, bizim katımızda makbulsünüz!” dediler.3869

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben sizinle öyle bir adam göndereceğim ki, o emniyetlinin emniyetlisidir, hakkıyla güvenilirdir!3870

Siz zeval vaktine doğru benim yanıma geliniz! Güçlü bir emniyetliyi yanınızda göndereceğim!” buyurdu.

Hz. Ömer der ki:

“Ben hiçbir zaman emînliği ve ona sahip olmayı o günkü kadar özlememişimdir!

Öğle sıcağında öğle namazına gittim.

Resûlullah Aleyhisselâm, bize öğle namazını kıldırıp selam verdikten sonra, sağına soluna baktı.

Beni görsün diye, kendimi uzatmaya çalıştım!

Ebu Ubeyde b. Cerrah’ı görünceye kadar, cemaate göz gezdirmekten geri durmadı!3871

Onu görünce:

‘Kalk ey Ebu Ubeyde b. Cerrah!’ buyurdu.

Ebu Ubeyde ayağa kalkınca, onu Necran Hıristiyanları temsilcilerine göstererek:

‘İşte bu, bu ümmetin emînidir, güvenilir kişisidir!3872

Her ümmetin bir emîni, güvenilir kişisi vardır. İslâm ümmetinin emîni, güvenilir kişisi de Ebu Ubeyde b. Cerrah’tır’ dedi.3873

Ebu Ubeyde b. Cerrah’a da:

‘Onlarla birlikte git! Anlaşamadıkları hususlarda aralarında hak ve adaletle hükmet!’ buyurdu.”3874

Necran Temsilcilerinin Medine’den Ayrılışı ve Bişr’in Medine’ye Dönüp Müslüman Oluşu

Necran Hıristiyan temsilcileri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazdırdığı yazı da yanlarında olduğu halde, Necran’a dönmek üzere Medine’den ayrıldılar. Necran Hıristiyan piskoposunun anne bir kardeşi ve amcasının oğlu olan Ebu Alkame Bişr b. Muaviye, piskoposun yanında bulunuyordu.

Necran temsilcileri Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazdırdığı yazıyı piskoposa teslim edince, piskopos yazıyı okumaya başlamıştı.

Ebu Alkame Bişr de, onun yanısıra devesinin üzerinde gidiyordu.

Bişr’in devesi tökezleyince, Bişr, Peygamberimiz Aleyhisselâma ismini zikretmeden ilendi. Piskopos:

“Vallahi, sen gönderilmiş olan bir peygambere ilendin!” dedi.

Bişr:

“Öyleyse, vallahi ben de o Resûlullaha gidip bağlanmadıkça bir yerde konaklamayacağım!” dedi ve devesinin yüzünü Medine’ye, sırtını da piskoposa çevirip devesini sürdü.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip Müslüman oldu ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrılmadı.3875

Yüce Allah razı olsun!

Necran Kilisesi Başpapazının Peygamberimiz Aleyhisselâmla Görüşmeye Gelişi

Necran Hıristiyan temsilcileri, Necran’a girince, Necran kilisesinin başpapazı Leys b. Ebi Şemîrü’z-Zübeydî’nin yanına vardılar ve ona:

“Gelmesi beklenilen peygamber, Tihâme’de gönderilmiş!” dediler ve Peygamberimiz Aleyhisselâmla aralarında olan bitenleri ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendilerini lânetleşmeye davet ettiğini ve fakat kendilerinin buna yanaşmadıklarını, Bişr b. Muaviye’nin yoldan geri dönüp Müslüman olduğunu anlattılar.

Başpapaz:

“Beni tutup aşağı indiriniz! Nerdeyse kendimi şu kiliseden aşağı atacağım!” dedi.

Onu tuta tuta aşağı indirdiler.

Elbise, ağaç çanak ve asâ gibi bazı hediyeler alıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.

Bir müddet Medine’de kaldı. Vahiy dinledi.

Yine geleceğini vaad ederek Necran’a döndü ise de, ne Medine’ye tekrar gelmek, ne de Müslüman olmak kendisine nasip olmadı.3876

Seyyid’le Akîb’in Medine’ye Gelip Müslüman Olmaları

Necran temsilcileri Necran’a vardıktan kısa bir müddet sonra, Seyyid ile Akîb, Medine’ye, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına döndüler.3877

Peygamberimiz Aleyhisselâm onları Ebu Eyyûb Halid b. Zeyd el-Ensârî’nin evine indirdi ve orada ağırladı.3878

Onlar Müslüman oldular.3879

Yüce Allah onlardan razı olsun!

_______________

3747 Diyarbekrî, 2/195.

3748 Yâkût, 5/266.

3749 Aynî, 18/26-27.

3750 Diyarbekrî, 2/195.

3751 Yâkût, 5/266.

3752 Yâkût, 5/269.

3753 İbn İshak, İbn Hişam, 1/32-34.

3754 Uskuf; Hıristiyan din bilginleri başkanı demektir (İbn Esîr, Nihâye, 1/379).

3755 İbn Sa’d, 1/357, Beyhakî, Delâil, 5/385, İbn Kayyım, 3/45-46, Zürkânî, 4/42.

3756 Yâkubî, 2/81, Beyhakî, Delâil, 5/385, İbn Kesîr, Bidâye, 5/53.

3757 Yâkubî, 2/81, Beyhakî, Delâil, 5/385, İbn Kesîr, Bidâye, 5/53, İbn Kayyım, 3/46, Zürkânî, 4/42-43.

3758 Beyhakî, Delâil, 5/385-386, İbn Kesîr, Bidâye, 5/53-54, İbn Kayyım, 3/46.

3759 İbn İshak, İbn Hişam, 2/222, İbn Sa’d, 1/357, İbn Esîr, Kâmil, 2/293, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57, Kastallânî, Mevâhib, 1/316.

3760 Taberî, Târîh, 3/163, İbn Esîr, Kâmil, 2/293, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57, Semhûdî, 1/317.

3761 İbn İshak, İbn Hişam, 2/222, Beyhakî, Delâil, 5/383, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56, Kastallânî, Mevâhib, 1/316, Halebî, 3/235.

3762 İbn İshak, İbn Hişam, 2/222, İbn Sa’d, 1/357, Taberî, Tefsîr, 3/162 Vâhidî, s. 61, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56.

3763 İbn İshak, İbn Hişam, 2/222, Taberî, Tefsîr, 3/162, Vâhidî, s. 61, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56, Kastallânî, Mevâhib, 1/317.

3764 İbn İshak, İbn Hişam, 2/222, Taberî, Tefsîr, 3/162, Vâhidî, s. 61 İbn Kesîr, Bidâye, 5/56.

3765 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56.

3766 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, İbn Sa’d, 1/357, Taberî, Tefsîr, 3/162, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56.

3767 İbn Kesîr, Bidâye, 5/55.

3768 İbn İshak, İbn Hişam, 2/222-223, Zehebî, Târîh, s. 578-579, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56, İbn Hacer, İsâbe, 3/292.

3769 İbn İshak, İbn Hişam, 2/223.

3770 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, İbn Sa’d, 1/357, İbn Kesîr, Bidâye, 5/54.

3771 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, İbn Sa’d, 1/357.

3772 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, Taberî, Tefsîr, 3/162.

3773 Beyhakî, Delâil, 5/386, İbn Kesîr, Bidâye, 5/54.

3774 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, Taberî, Tefsîr, 3/162, Vâhidî, s. 61, Beyhakî, Delâil, 5/376, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56.

3775 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, İbn Sa’d, 1/357, Taberî, Tefsîr, 3/164, Vâhidî, s. 61, Kastallânî, Mevâhib, 1/316.

3776 Beyhakî, Delâil, 5/386, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56.

3777 İbn Sa’d, 1/357, Beyhakî, Delâil, 5/386.

3778 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224.

3779 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, İbn Sa’d, 1/357, Vâhidî, s. 61, Beyhakî, Delâil, 5/382, Kastallânî, Mevâhib, 1/316, Halebî, 3/235.

3780 Vâhidî, s. 61, Beyhakî, Delâil, 5/382, Zehebî, Târîh, s. 578, Kastallânî, Mevâhib, 1/316, Halebî, 3/235.

3781 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, İbn Sa’d, 1/357, Vâhidî, s. 61, Beyhakî, Delâil, 5/382, Zehebî, Târîh, s. 578, Kastallânî, Mevâhib, 1/316.

3782 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224, Vâhidî, s. 61, Beyhakî, Delâil, 5/382, Zehebî, Târîh, s. 578, Kastallânî, Mevâhib, 1/316.

3783 Beyhakî, Delâil, 5/386-387, İbn Kesîr, Bidâye, 5/54, İbn Kayyım, 3/46.

3784 İbn Sa’d, 1/357, Beyhakî, Delâil, 5/387.

3785 İbn Sa’d, 1/357, Beyhakî, Delâil, 5/387, İbn Kesîr, Bidâye, 5/54, İbn Kayyım, 3/46.

3786 Beyhakî, Delâil, 5/387, İbn Kesîr, Bidâye, 5/54.

3787 İbn İshak, İbn Hişam, 4/224-225.

3788 Vâhidî, s. 61.

3789 İbn Sa’d, 1/357.

3790 İbn İshak, İbn Hişam, 2/225, Taberî, Tefsîr, 3/163, Ebu Nuaym, Delâil, 2/353, Vâhidî, s. 61.

3791 İbn İshak, İbn Hişam, 2/225, Taberî, Tefsîr, 3/163, Ebu Nuaym, Delâil, 2/353, Vâhidî, s. 61.

3792 Ebu Nuaym, Delâil, 2/353, Vâhidî, s. 61.

3793 İbn İshak, İbn Hişam, 2/225, Belâzurî, Fütûh, 1/76, Taberî, Tefsîr, 3/163, Ebu Nuaym, Delâil, 2/353, Vâhidî, s. 61.

3794 Ebu Nuaym, Delâil, 2/353.

3795 İbn İshak, İbn Hişam, 2/225, Belâzurî, Fütûh, 1/76, Taberî, Tefsîr, 3/163, Ebu Nuaym, Delâil, 2/353, Vâhidî, s. 61.

3796 İbn Sa’d, 1/357.

3797 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224-225, Taberî, Tefsîr, 3/162.

3798 Yâkubî, 2/82.

3799 İbn İshak, İbn Hişam, 2/225, Belâzurî, Fütûh, 1/76, Taberî, Tefsîr, 3/163, Vâhidî, s. 61.

3800 Taberî, Tefsîr, 3/163, Vâhidî, s. 61-62.

3801 İbn İshak, İbn Hişam, 2/224-225, Taberî, Tefsîr, 3/163, Beyhakî, Delâil, 5/387, İbn Kesîr, Bidâye, 5/53.

3802 Âl-i İmran 1-64.

3803 İbn İshak, İbn Hişam, 2/232-233.

3804 İbn Sa’d, 1/357, Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3805 İbn Sa’d, 1/357.

3806 İbn İshak, İbn Hişam, 2/232.

3807 İbn İshak, İbn Hişam, 2/233, Ebu Nuaym, Delâil, 2/354.

3808 İbn İshak, İbn Hişam, 2/233, İbn Sa’d, 1/357.

3809 İbn İshak, İbn Hişam, 2/233, Ebu Nuaym, Delâil, 2/355-356.

3810 İbn Kesîr, Bidâye, 5/54.

3811 Yâkubî, 2/82, Ebu Nuaym, Delâil, 2/355.

3812 Yâkubî, 2/82.

3813 Yâkubî, 2/82, Ebu Nuaym, Delâil, 2/355.

3814 Yâkubî, 2/82.

3815 Belâzurî, Fütûh, 1/77, Yâkubî, 2/82.

3816 Yâkubî, 2/82.

3817 İbn Kesîr, Bidâye, 5/54.

3818 Yâkubî, 2/82.

3819 Halebî, 3/236, Yâkubî, 2/82-83.

3820 Halebî, 3/236.

3821 Buhârî, Sahîh, 5/120, İbn Kayyım, 3/48.

3822 Buhârî, Sahîh, 5/120, Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3823 Buhârî, Sahîh, 5/120.

3824 Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3825 Belâzurî, Fütûh, 1/77, İbn Kayyım, 3/48.

3826 Buhârî, Sahîh, 5/120, İbn Kayyım, 3/48.

3827 Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3828 Beyhakî, Delâil, 5/388, İbn Kesîr, Bidâye, 5/54-55.

3829 İbn İshak, İbn Hişam, 2/233.

3830 İbn Sa’d, 1/357-358.

3831 Yâkubî, 2/83.

3832 İbn Kesîr, Bidâye, 5/55.

3833 Diyarbekrî, 2/193, Halebî, 3/236, Zürkânî, 4/43.

3834 İbn Kesîr, Bidâye, 5/55.

3835 Ebu Yusuf, s. 72, Ebu Ubeyd, s. 272, Belâzurî, Fütûh, 1/77, Yâkubî, 2/83, İbn Kesîr, Bidâye, 5/55.

3836 Ebu Yusuf, s. 72, Ebu Ubeyd, s. 272, Belâzurî, Fütûh, 1/77, Yâkubî, 2/83, İbn Kesîr, Bidâye, 5/55.

3837 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 272, Belâzurî, Fütûh, 1/77, Yâkubî, 2/83.

3838 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 272, Belâzurî, Fütûh, 1/77, Yâkubî, 2/83.

3839 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 272-273, Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3840 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3841 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 273.

3842 Belâzurî, Fütûh, 1/77, Yâkubî, 2/83.

3843 Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3844 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 272, Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3845 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3846 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 273, Belâzurî, Fütûh, 1/77.

3847 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 273.

3848 Ebu Ubeyd, s. 273.

3849 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sad, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 273, Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3850 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 273, Belâzurî, Fütûh, 1/77-78.

3851 Ebu Yusuf, s. 72.

3852 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 273.

3853 Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3854 İbn Sa’d, 1/288.

3855 Belâzurî, Fütûh, 1/73.

3856 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3857 Ebu Yusuf, s. 72, Ebu Ubeyd, s. 273, Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3858 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/289, Ebu Ubeyd, s. 273, Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3859 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3860 Ebu Ubeyd, s. 273.

3861 Ebu Yusuf, s. 72, İbn Sa’d, 1/288, Ebu Ubeyd, s. 273, Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3862 Ebu Yusuf, s. 72-73, İbn Sa’d, 1/288, Belâzurî, Fütûh, 1/78.

3863 İbn Sa’d, 1/288.

3864 Ebu Yusuf, s. 73.

3865 Ahmed b. Hanbel, 1/414, Buhârî, Sahîh, 5/20.

3866 İbn Sa’d, 3/412, Ahmed b. Hanbel, 1/414, Buhârî, Sahîh, 5/120.

3867 Ahmed b. Hanbel, 1/414, Buhârî, Sahîh, 5/120.

3868 Buhârî, Sahîh, 5/120.

3869 İbn İshak, İbn Hişam, 2/233.

3870 İbn Sa’d, 3/412, Buhârî, Sahîh, 5/120.

3871 İbn İshak, İbn Hişam, 2/233.

3872 Ahmed b. Hanbel, 1/414, Buhârî, Sahîh, 5/120.

3873 İbn Sa’d, 3/412, Buhârî, Sahîh, 5/120, Müslim, 4/1881, Tirmizî, Sünen, 5/665.

3874 İbn İshak, İbn Hişam, 2/233.

3875 Beyhakî, Delâil, 5/389-390, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56, İbn Kayyım, 3/47-48.

3876 Beyhakî, Delâil, 5/391, İbn Kesîr, Bidâye, 5/56, İbn Kayyım, 3/48.

3877 İbn Sa’d, 1/358, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57, Aynî, 18/29, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/14, Kastallânî, Mevâhib, 1/317, Diyarbekrî, 2/196.

3878 İbn Sa’d, 1/358, Zürkânî, 4/43.

3879 İbn Sa’d, 1/358, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 57, Aynî, 18/28, İbn Hacer, 8/14, Kastallânî, Mevâhib, 1/317, Diyarbekrî, 2/196.

ON İKİNCİ BÖLÜM
VEDA HACCI

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Veda Haccı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’de bulunduğu müddetçe, bir kere hac yapmıştır.3880 Bu hac;

1. Haccetü’l-Vedâ,

2. Haccetü’l-İslâm,

3. Haccetü’l-Belağ,

4. Haccetü’t-Temam.. gibi isimlerle anılmıştır.

Abdullah b. Ömer’e göre, Peygamberimiz Aleyhisselâm bu haccında Müslümanlarla vedalaşınca:

“Bu, veda haccıdır!” dediler.3881

Peygamberimiz Aleyhisselâm bundan sonra hac yapmamış, bu hac kendisinin veda haccı olmuştur.3882

Abdullah b. Abbas ise, buna Haccetü’l-vedâ demekten hoşlanmayıp, Haccetü’l-İslâm demeyi daha uygun görmüş;3883

“Peygamber Aleyhisselâm, Veda Haccını ‘Haccetü’l-İslâm’ ismiyle anardı” demiştir.3884

Peygamberimiz Aleyhisselâm bu hacda Müslümanlara hac amellerini bizzat, bilfiil gösterdiği; vakfeleri, cemreleri, tavafı öğrettiği; helâl ve haram olan şeyleri bildirdiği için, bu hac Haccetü’l-Belağ olmuştur.3885

“...Bugün sizin dininizi kemâle erdirdim. Üzerinizdeki nimetlerimi tamamladım. Size din olarak Müslümanlığı verip ondan hoşnut oldum” (Mâide: 3) mealli âyet Veda Haccı sırasında nazil olduğu için,3886 Veda Haccına “Haccetü’t-Temam” isminin verildiği de vardır.3887

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hacca Ne Zaman ve Nasıl Çıktığı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hicretin 10. yılında,3888 Zilkâde ayında3889 hac için hazırlandı.

Kendisiyle birlikte haccetmek üzere hazırlanmalarını Medine’deki Müslümanlara emretti.3890

Medine dışındaki Müslümanların da hac için hazırlanıp Medine’de toplanmalarını ilan ettirdi.

Bunun üzerine, Medine’ye pek çok insan geldi.

Herkes, Peygamberimiz Aleyhisselâma uymanın çaresini arıyor, haccı onun yaptığı gibi yapmak istiyordu.3891

Binitli veya yaya olarak gelmeye gücü yetenlerden hiç kimse geri kalmadı.3892

Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte hacca gidenlerin sayısı 114.000, hatta bundan da çoktu.3893

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Müslümanlara hep hacdan bahsetti.3894 İrad buyurduğu hutbesinde ihramın, haccın vâcib ve sünnetlerini anlattı.3895 Öğle namazının farzını mescidde dört rekat olarak kıldırdı.3896

Medine’de yerine Ebu Dücânetü’s-Sâidî’yi veya Siba’ b. Urfuta’yı vekil bıraktı.3897

İbn Ümmi Mektum’un bırakıldığı da rivayet edilir.3898

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu hacda kurban edilmek üzere sürdürdüğü develerin sayısı yüzü bulmakta idi.3899

Buna Hz. Ali’nin Yemen’den gelirken getirdiği zekât develeri de dahildi.3900

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’den sürdürdüğü kurbanlık develerin üzerine Nâciye b. Cündüb’ü memur etti.3901

Nâciye’nin yanında, yardımcı olarak, Eslemlerden iki genç de bulunuyordu.3902

Peygamberimiz Aleyhisselâm ve ashabı, saçlarını taramış ve güzel kokular sürünmüş, izar ve ridalarını giyinmiş oldukları halde,3903 Zilkâde ayının çıkmasına beş gece kala,3904 Cumartesi günü3905 Medine’den yola çıktılar.3906

Şecere yolunu tuttular.3907

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’den Mekke’ye giderken Şecere yolunu tutar ve Şecere mescidinde namaz kılardı.

Mekke’den Medine’ye dönerken de Şecere mescidinden daha aşağıda bulunan (Medine’ye yakın olan) Muarres yoluyla girip, vadinin ortasındaki Zülhuleyfe’de gecelemeyi, namaz kılmayı ve sabahleyin Medine’ye hareket etmeyi âdet edinmişti.

Zülhuleyfe, Medinelilerin ihrama girme yeridir.3908

Peygamberimiz Aleyhisselâm, oraya varınca, ikindi namazının farzını iki rekat olarak kıldırdı.3909

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ashabının ve kurbanlıkların gelip yanında toplanmaları için3910 Zülhuleyfe’de yattı.3911

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kadınları, hac yapmak için hevdecler içinde Zülhuleyfe’ye geldiler.

Gönderilen kurbanlıklar ve hac için yola çıkan Müslümanlar da gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında toplandılar.

Hz. Osman’la Abdurrahman b. Avf da, gelip Zülhuleyfe’de Peygamberimiz Aleyhisselâma kavuştular.3912

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bana Rabbim tarafından gelen Cebrail, bu gece gelip, ‘Bu mübârek vadide namaz kıl ve umre içinde hacca niyet ettim, de!’ dedi” buyurdu.3913

Peygamberimiz Aleyhisselâm, öğle namazının farzını orada iki rekat olarak kıldırdı.3914

Orada, iki rekat da ihram namazı kıldı.3915

Devesi Kasvâ’ya bindi.3916

Kasvâ’nın üzerinde dört dirhem bile etmeyen eskimiş, küçük bir semer vardı.3917

Peygamberimiz Aleyhisselâm: Allah’a hamd ü senada,3918 tesbih ve tekbirde bulunduktan sonra:3919

“Ey Allah’ım! Bunu bana içinde riya ve süm’a (gösteriş ve şöhret) bulunmayan mebrur ve makbul bir hac kıl!” diyerek dua etti.3920

İhrama girip:

“Lebbeyk allahümme lebbeyk! Lebbeyk lâ şerike leke lebbeyk! İnnel hamde ve’n nimete leke vel mülke lâ şerike lek” diyerek telbiyeye başladı.3921

“Sizden kim hac ile umreye niyet etmek isterse, bunu yapsın!

Sizden kim yalnız hacca niyet etmek isterse, öyle niyet etsin!

Sizden kim de yalnız umreye niyet etmek isterse, o da umreye niyet etsin!” buyurdu.3922

Hz. Âişe:

“Bizlerden kimi umre niyetiyle ihrama girdi, kimi hac ile birlikte umre niyetiyle ihrama girdi, kimimiz de yalnız hac niyetiyle ihrama girdi” demiştir.3923

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Cebrail, bana gelip, ashabıma, yanımda bulunanlara telbiyede seslerini yükseltmelerini emretmemi bana emretti3924 ve ‘Yâ Muhammed! Telbiyede seslerini yükseltmelerini ashabına emret! Çünkü bu haccın alâmetlerindendir!’ dedi” buyurdu.3925

Bir adam, ihramlının ne gibi bir elbise giyebileceğini sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Gömlek, sarık, don, burnus, mest giymeyiniz!

Ancak ayakkabı bulamayan kimse mest giysin, ama mestleri topuktan aşağısından kessin!

Safran veya vers (alaçehri çiçeği) ile boyanmış hiçbir elbise giymeyiniz!” buyurdu.3926

Hz. Ebu Bekir’in zevcesi Esmâ binti Umeys, Zülhuleyfe’de Muhammed b. Ebu Bekir’i doğurmuş, Peygamberimiz Aleyhisselâma haber gönderip:

“Ben ne yapacağım?” diye sormuştu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yıkan da, bir elbise ile kuşak sarın ve ihrama gir!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Zülhuleyfe mescidinde namaz kılıp Kasvâ’nın üzerinde Beydâ düzlüğüne çıktığı zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâmın önünde, sağında, solunda ve arkasında göz alabildiği kadar uzaklara uzanan binitli veya yaya insanların akıp gittiği gözüküyordu.3927

Yolda gelip katılanlar da, sayısızdı.3928

Peygamberimiz Aleyhisselâm Beydâ yolunu takip ederek ertesi gün sabahleyin Melel’e, akşama doğru da Şerefü’s-seyyâle’ye vardı.

Akşam ve yatsı namazlarını orada, sabah namazını da Seyyâle ile Revhâ arasında olan ve Revhâ’ya Seyyâle’den daha yakın bulunan Irku’z-zabyâ’da, yolun sağındaki mescidde kıldı; Revhâ’da konakladı.3929

Musa Aleyhisselâm, Revhâ vadisine yetmiş bin kişi ile uğramıştı.

Yetmiş peygamber gelip bu vadide namaz kılmıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın atalarından Mudar b. Nizar’ın kabri de buradadır.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Revhâ vadisi hakkında:

“Bu vadi, cennet vadilerindendir!3930

Musa b. İmran’ı, bu vadide, kısa saçaklı aba içinde ihrama girmiş bir halde görür gibiyimdir!3931

Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; Meryem’in oğlu da hac veya umre edici ya da her ikisini birleştirici olarak muhakkak Fecc-i Revhâ’da telbiye edecektir!” buyurdu.3932

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Revhâ’da deve üzerinde bir kâfileye rastlayıp onlara selam verdi ve:

“Siz hangi kavimdensiniz?” diye sordu.

“Müslümanız!” dediler.

Onlar da:

“Ya siz kimsiniz?” diye sordular.

“Resûlullah Aleyhisselâmdır!” diye cevap verdiler.3933

Bu cemaat arasında deve üzerinde hevdeç içinde bir kadın ve kadının yanında da küçük bir oğlu bulunuyordu.3934

Kadın, oğlunun kolunu tutup3935 hevdeçten dışarı çıkararak:3936

“Yâ Rasûlallah! Bunun için de hac var mıdır?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet! Sana da ecir vardır!” buyurdu.3937

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Revhâ’dan hareket etti.3938 İkindi, akşam ve yatsı namazlarını Munsaraf’ta kıldı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Munsaraf’tan ayrılıp sabah namazını Esâye’de kıldırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Esâye’den hareket edip üçüncü gün Arc’da sabahladı.

Hz. Ebu Bekir, Medine’de Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Benim yanımda bir deve var. Azığımızı onun üzerine yükleyelim!” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Öyle olsun!” buyurmuş, un ve sevık azığını Hz. Ebu Bekir’in bu devesine yükletmişti.3939

Peygamberimiz Aleyhisselâmla Hz. Ebu Bekir’in yiyecekleri, böylece, bir devede yüklü bulunuyordu.3940

Hz. Ebu Bekir’in uşağı Ukbe, bu azık devesinin üzerine binmekte idi.

Dinlenmek için Esâye’de konaklandığı ve Ukbe’nin de deveyi ıhdırdığı sırada, Ukbe uyuyakalmıştı. Deve, çöktüğü yerden kalkarak yularını Ukbe’nin elinden çekip almış, vadinin içine doğru gitmişti.

Ukbe, uyanınca, kalkıp yola devam etti. Devenin de yolda gittiğini sanıyordu.

Deveyi arıyor, soruyor, fakat hiç kimseden bir haber alamıyor, işitemiyordu.3941

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Arc’da konakladığı ve konak yerinin önünde oturduğu sırada, Hz. Ebu Bekir gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmın bir yanına oturdu. Hz. Âişe de öbür yanına oturdu.

Esmâ Hâtun gelip Hz. Ebu Bekir’in yanına oturdu.3942

Böyle, Hz. Âişe’nin Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında, Esmâ’nın da Hz. Ebu Bekir’in yanında oturduğu ve Hz. Ebu Bekir’in ise uşağı Ukbe’nin gelmesini bekleyip durduğu bir sırada,3943 öğleye doğru, Ukbe yalnız başına3944 devesiz çıkıp gelince,3945 Hz. Ebu Bekir ona:

“Deven nerede?” diye sordu.3946

Ukbe:

“Dün gece onu3947 kaybettim, yitirdim!” dedi.3948

Hz. Ebu Bekir:

“Vay sana! Keşke o yiyecekler yalnız bana ait olsaydı, gam değildi!

Fakat onlar Resûlullah Aleyhisselâm ile onun ev halkına aitti!” diyerek hemen ayağa kalkıp3949 Ukbe’yi dövmeye başladı.

Ona hem vuruyor, hem de:

“Sen bir tek deveyi nasıl kaybeder, yitirirsin?!” diyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, gülümseyerek:

“Şu ihramlı kişiyi görüyor musunuz? O ne yapıyor, bakınız!” buyurup,3950 Ukbe’yi dövmekten Hz. Ebu Bekir’i men etti.

Azık devesinin kaybolduğunu haber alınca, Eslemlerden Nadleler, bir çanak içinde hays3951 yemeği getirip Peygamberimiz Aleyhisselâmın önüne koydular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Gel ey Ebu Bekir! Allah sana nefis ve tatlı bir yemek gönderdi!” buyurdu.

Hz. Ebu Bekir, Ukbe’ye hâlâ kızıp duruyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Ebu Bekir’e:

“Sakin ol! Bu iş ne sana, ne de seninle birlikte bize aittir!

Uşak, senin deveni kaybetmemeye son derecede istekliydi!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmla, Peygamberimiz Aleyhisselâmın ev halkı ve Hz. Ebu Bekir ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunan herkes o yemekten doyuncaya kadar yediler.

Aradan çok geçmemişti ki, halkın artçılığını, sevkediciliğini yapan Safvan b. Muattal, azık devesini getirip Peygamberimiz Aleyhisselâmın çadırının önünde ıhdırdı ve Hz. Ebu Bekir’e:

“Bak! Metâından bir şey kaybetmiş misin?” dedi.

Hz. Ebu Bekir varıp baktı ve:

“Su içtiğimiz kaptan başka bir şey kaybetmemişiz!” dedi.

Ukbe:

“İşte, kap benim yanımda!” dedi.

Hz. Ebu Bekir:

“Allah sana emaneti eda ve teslim ettirdi!” dedi.

Yüce Allah’ın Peygamberimiz Aleyhisselâma azık devesini gönderdiği sırada, Sa’d b. Ubâde ile oğlu Kays b. Sa’d b. Ubâde de, bir deveye yiyecek yükleyerek Peygamberimiz Aleyhisselâma teslim etmek üzere gelip çadırının kapısı önünde durdular.

Sa’d b. Ubâde:

“Yâ Rasûlallah! Yiyecek devenin uşakla birlikte kaybolduğunu işittik.

İşte bu yiyecek yüklü deve onun yerinedir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah bize yiyecek yüklü devemizi getirdi.

Siz artık yiyecek yüklü devenizi geri götürünüz. Allah size onu mübârek kılsın!

Ey Ebu Sabit! Medine’ye geldiğimiz günden beri bizi ağırlamak için yaptıkların yetmiyor mu?” buyurdu.

Sa’d b. Ubâde:

“Yâ Rasûlallah! Biz, İslâm nimetinden dolayı Allah’a ve Resûlüne minnettarız!

Vallahi yâ Rasûlallah! Mallarımızın içinden senin almış olduğun şeyler, bize bırakmış olduklarından daha sevgilidir!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ebu Sabit! Doğru söylüyorsun! Felaha ve kurtuluşa ermiş olduğunu müjdelerim!

İyi ahlâk Yüce Allah’ın elindedir. Allah, iyi ahlâkı, kime bağışlamayı dilerse ona bağışlar.

Allah sana iyi ahlâkı bağışlamış bulunuyor!” buyurdu.

Sa’d b. Ubâde:

“Hamd olsun Allah’a ki, O bana bunu yaptı!” dedi.

Sabit b. Kays:

“Yâ Rasûlallah! Sa’d’ın ev halkı Cahiliye çağında da ulumuz, kuraklık ve kıtlık yıllarında da bizim yediricilerimizdendi” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İnsanlar, birtakım madenler ve cevherlerdir. Onların Cahiliye çağında iyileri, İslâmiyet çağında da iyilerdir” buyurdu.3952

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Lahy-i Cemel’e varınca, ihram halinde bulunduğu halde,3953 başındaki rahatsızlıktan dolayı3954 orada tepesinden kan aldırdı.3955

Peygamberimiz Aleyhisselâm Lahy-i Cemel’den hareket ederek Sukyâ’da konakladı.3956

Peygamberimiz Aleyhisselâm Sukyâ’dan hareket ederek dördüncü gün sabahleyin Ebvâ’ya vardı.3957

Peygamberimiz Aleyhisselâmın annesi Hz. Âmine’nin kabri buradadır.3958

Peygamberimiz Aleyhisselâm Cuma günü Cuhfe’de bir müddet konakladıktan sonra, oradan ayrılarak, Humm yakınında, yolun solunda bulunan mescidde durup namaz kıldı.3959

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ezrak vadisine uğradığı zaman:

“Bu hangi vadidir?” diye sordu.

“Ezrak vadisidir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Musa’nın şehadet parmaklarını kulaklarına koyup yüksek sesle telbiye ederek bu vadiden geçişini görür gibiyimdir!” buyurdu ve daha sonra bir tepeye gelip kavuştukları zaman:

“Bu hangi tepedir?” diye sordu.

“Herşâ veya Left tepesidir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yunus’un, yuları hurma lifinden olan kırmızı tüylü bir devenin üzerinde, sırtında yünden bir abâ bulunduğu halde, buradan telbiye ederek geçtiğini görür gibiyimdir!” buyurdu.3960

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cumartesi günü Kudeyd’e vardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Kudeyd’den ayrılarak Müşellel’e uğradı ve orada durup namaz kıldı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Pazar günü Usfan’a vardı.3961 Usfan vadisine varıp kavuştukları zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Ebu Bekir! Bu, hangi vadidir?” diye sordu.

Hz. Ebu Bekir:

“Usfan vadisidir!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm; Hud Peygamberin, Sâlih Peygamberin de bellerine abâ tutunmuş, bellerinden yukarılarını alacalı kumaşla bürümüş, genç, kırmızı, yuları hurma lifinden, dişi deve üzerinde oldukları halde Beyt-i Atîk’i tavaf ve ziyaret için telbiye ederek geçmiş olduklarını haber verdi.3962

Peygamberimiz Aleyhisselâm Pazartesi günü Merru’z-zahran’a uğradı va akşama kadar oradan ayrılmadı.3963

Peygamberimiz Aleyhisselâm, uğradığı yerlerde Müslümanlara imam olup namaz kıldırmış ve namaz kıldırdığı yerlere de mescidler yapılmıştır.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Merru’z-zahran’dan ayrılıp Serif’e geldiği zaman güneş battı.3964

Serif’e geldikleri sırada, Hz. Âişe kadınlık hali görüp ağlamaya başladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Seni ağlatan nedir?” diye sordu.

Hz. Âişe:

“Vallahi bu yıl hacca çıkmamış olmamı ne kadar isterdim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sana ne oldu? Sen galiba hayzını gördün?” buyurdu.

Hz. Âişe:

“Evet!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu, Allah’ın, Âdem’in kızlarına yazdığı bir şeydir.

Sen hacıların yaptığını yap! Yalnız, temizlenmedikçe Beytullah’ı tavaf etme!” buyurdu.3965

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Seniyyeteyn arasına (iki yokuş arasındaki yola) gelip kavuştu.3966

Peygamberimiz Aleyhisselâm geceyi orada, Zî Tuvâ vadisinde geçirdi.3967

Sabah namazını orada3968 sarp bir tepe üzerinde,3969 bir semüre ağacının altında3970 kıldı.3971 Peygamberimiz Aleyhisselâmın namaz kıldığı yer, Zî Tuvâ mescidinin yapıldığı yer olmayıp bundan biraz aşağıdaki sarp tepe üzerindedir.3972

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mekke’ye Girişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm sabahleyin guslettikten sonra devesi Kasvâ’ya binip,3973 gündüz3974 kaba kuşluk vaktinde,3975 Hacun üzerindeki,3976 Mekke’nin yukarı tarafına düşen Kedâ’dan, yokuştan Mekke’ye girdi.3977

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Duası

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Kâbe’nin Benî Şeybe kapısına kadar ilerledi.

Beytullah’ı görünce3978 ellerini kaldırdı ve:

“Ey Allah’ım! Bu Beytinin şerefini, ululuğunu, heybetini,3979 geçerliliğini, sürümünü3980 arttır.3981

Ona hac ve umre ile tazimde bulunanların da şereflerini, heybetlerini, tazimlerini ve iyiliklerini arttır!”3982 diyerek dua etti.3983

Devesini Beytullah’ın kapısında ıhdırdı.3984

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kâbe’yi Tavaf Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ridasının bir ucunu sağ koltuğunun altından alıp sol omuzunun üzerine atmış ve sağ kolunu açmış olduğu halde3985 Mescid-i Haram’a girip doğruca Hacerü’l-Esved rüknüne vardı3986 ve onu istilâm etti.

İstilâm ederken, Peygamberimiz Aleyhisselâmın gözleri yaşla doldu. Hacerü’l-Esved’i öptü, ellerini onun üzerine koyduktan sonra yüzüne sürdü.3987

“Bismillahi vallahu ekber! İmanen billahi ve tasdikan bimâ câe bihî Muhammedün sallâllahu aleyhi ve sellem.”3988

Veya:

“Allahümme imanen Rabbike ve tasdikan bi kitâbike ve sünneti nebiyyike sallallahu aleyhi ve sellem” diyerek3989 Hacerü’l-Esved köşesinden tavafa başladı.

Tavafın ilk üç devresinde adımlarını kısaltıp omuzlarını silkeleyerek hızlı ve çalımlı yürüdü.3990

Yemen ve Hacerü’l-Esved köşesine geldikçe3991, “Rabbenâ âtina fid dünya haseneten ve fil âhireti haseneten ve kınâ azâbennar” (Bakara: 201) âyetini okumakta idi.3992

Peygamberimiz Aleyhisselâm tavafın bu bölümünü tamamlayınca3993 Hacerü’l-Esved’i öptü, ellerini onun üzerine koyduktan sonra yüzüne sürdü.3994

Halkın arasından güçlükle geçip Makam-ı İbrahim’e3995 erişti.3996

Makam-ı İbrahim’in arkasında,3997 Makam’ı kendisiyle Beytullah arasına alarak3998 iki rekat namaz kıldı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bu namazda İhlas sûresiyle Kâfirûn sûresini okudu.3999

Bundan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm sesini halka işittirecek derecede yükselterek:4000

“İbrahim’in makamını namazgâh edininiz!” (Bakara: 158) mealli âyeti okudu.4001

Sonra, dönüp Hacerü’l-Esved’i istilâm etti4002 ve Hz. Ömer’e:

“Ey Ömer! Sen güçlü bir adamsın!4003 Hacerü’l-Esved’e erişmek için,4004 omuz vurma!4005 İnsanları,4006 zayıfları4007 sıkıştırma!4008 Ne rahatsız edil,4009 ne de rahatsız et!4010 Olmazsa, uzaktan el sürüp öpme işareti yap, kelime-i tevhid oku, tekbir getir,4011 geç!” buyurdu.4012

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Abdurrahman b. Avf’a da:

“Ey Ebu Muhammed!4013 Hacerü’l-Esved rüknüne nasıl istilâm yaptın?” diye sordu.4014

Abdurrahman b. Avf:

“Her defasında4015 istilâm yaptım, bıraktım” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İsabet etmişsin!” buyurdu.4016

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Sa’y Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bundan sonra Kâbe’nin Benî Mahzum kapısından4017 çıkıp Safa tepeciğine gitti.4018

Oraya yaklaşınca:

“Şüphe yok ki, Safa ile Merve Allah’ın şeâirinden (Allah’a ibadete vesile olan nişanelerinden)dir” (Bakara: 158) mealli âyeti okudu ve:

“Allah’ın başladığından başlıyorum!” buyurdu.

Sa’ye Safa’dan başlamak üzere, Safa’nın üzerine çıktı.

Beytullah’ı görünce,4019 kıbleye yöneldi.4020 Beytullah’a bakarak4021 Allah’ı tevhid ve tekbir etti.

Üç kere (Vâkıdî’ye göre yedi kere):

“Bir olan Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur! O’nun eşi, ortağı yoktur! Mülk O’nundur! Hamd O’na mahsustur!4022 Diriltir, öldürür!4023 O herşeye kâdirdir!4024 Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur!4025

Allah va’dini yerine getirdi: Kuluna yardım etti. Toplanmış olan bütün kabileleri yalnız başına bozguna uğrattı” buyurdu.4026

Peygamberimiz Aleyhisselâm tekrar, Allah’ı tekbir ve O’na hamd ettikten sonra Allah’ın dilediği kadar4027 dua etti.

Duada söylediklerini de üç kere tekrarladı. Sonra, Safa tepeciğinden Merve tepeciğine doğru yürüyerek indi.4028

Peygamberimiz Aleyhisselâm o kadar hızlı sa’y ediyordu ki, sa’yinin hızından izarının açılıp dizlerinin göründüğü oluyordu.4029

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu hızlanışı sa’y vadisinin ortasına gelince yapıyor, ortayı geçince tabiî yürüyüşüne devam ediyordu.4030

Müslümanlara da:

“Ey insanlar!4031 Şüphe yok ki, Yüce Allah sa’yi size vacib kıldı. Sa’y ediniz!” buyuruyordu.4032

Peygamberimiz Aleyhisselâmın sa’y vadisi içinde “Rabbiğfir verham ve entel eazzü’l-ekrem!=Yâ Rab! Beni yarlıga ve bana rahmet et! En aziz, en kerim Sensin!” diyerek dua ettiği de rivayet edilir.4033

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Merve tepeciğine ulaşıp çıktığı zaman, Safa tepeciğinde yaptıklarını Merve tepeciğinde de aynen yaptı.4034

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hem Beytullah’ı tavafını, hem Safa ile Merve arasındaki sa’yini, etrafına üşüşen halk kendisini görsünler de bilmediklerini sorsunlar diye yüksekte bulunmak için, hayvanının üzerinde olduğu halde yaptığı da rivayet edilir.4035

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Veda Haccında üç tavafı olup, kudüm tavafı olan ilkini yaya olarak yaptı. İkincisi, kurban günü yaptığı, farz olan tavaftır. Üçüncüsü de veda tavafıdır. Sanıldığına göre; binitli olarak yaptığı tavaf ikinci veya üçüncü tavafıdır, ya da her ikisidir.4036 Sa’ye gelince; bunu da Peygamberimiz Aleyhisselâm önce yürüyerek yapmış, sonra da binitli olarak tamamlamıştır.4037

Peygamberimiz Aleyhisselâm Safa’dan Merve’ye yedi gidiş-gelişle sa’yi Merve’de tamamladı.4038

Peygamberimiz Aleyhisselâmın İhram Hakkındaki Emri

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kimin yanında kurbanı varsa, o ihram üzere kalsın!4039

Sizden hanginizin yanında kurbanı yoksa, hemen ihramdan çıksın ve haccını umreye çevirsin!” buyurdu.

Bunun üzerine Sürâka b. Malik ayağa kalkarak:

“Yâ Rasûlallah! Bu iş bizim bu yılımıza mı mahsustur, yoksa temelli sürüp gidecek midir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, parmaklarını birbirine kenetleyerek, iki üç kere:

“Umre hacca dahil olmuştur! Kıyamete kadar temelli sürüp gidecektir!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yanında kurban getirmiş olduğu için, ihramdan çıkmadı.4040

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ebtah’ta Kurulan Çadırda Kalışı

Ebtah’ta Peygamberimiz Aleyhisselâm için kırmızı deriden çadır kuruldu.4041 Peygamberimiz Aleyhisselâm Mekke’de bulunduğu müddetçe orada kaldı; oraya geldi gitti.4042

Peygamberimiz Aleyhisselâmın amcası Ebu Talib’in kızı Ümmü Hani Hatun:

“Yâ Rasûlallah! Mekke evleri içinde konaklasan olmaz mı?” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm kabul etmedi. Medine’ye dönünceye kadar Ebtah’a gelip gitti.

Ne bir eve indi, ne de bir evin çatısı altında gölgelendi.4043

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Pazar, Pazartesi, Salı ve Çarşamba günleri Ebtah’ta oturdu.4044

Ashabdan Ebu Cuhayfe, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ebtah’ta, öğle güneşinin sıcağından, abdest almaya çıktığını; ve Bilal-i Habeşî’nin abdest suyunu dökerken Müslümanların üşüşüp dökülen abdest suyunu kapışarak yüzlerine gözlerine sürmeye başladıklarını gördüğünü; kendisinin de abdest suyundan biraz alıp yüzüne sürdüğü zaman onu kardan daha soğuk ve miskten daha güzel kokulu bulduğunu; Bilal-i Habeşî tarafından ezan okunduktan sonra kıble tarafına bir baston dikildiğini ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın ona doğru yönelerek öğle namazının farzını iki rekat kıldırdığını, ikindi namazının farzını da yine onun gibi iki rekat kıldırmış olduğunu bildirir.4045

Hz. Ali’nin Yemen’den Mekke’ye Gelişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, daha önce, Hz. Ali’yi Yemen’e göndermişti.4046 Hz. Ali, Yemen’den, Peygamberimiz Aleyhisselâma ait zekât develeriyle Mekke’ye geldi.

Hz. Fâtıma’yı, ihramdan çıkanlar arasında buldu.

Hz. Fâtıma boyalı elbise giymiş ve gözlerine de sürme çekmişti.

Hz. Ali onun bu yaptığını beğenmediyse de, Hz. Fâtıma:

“Bunu bana babam emretti!” dedi.

Hz. Ali, Hz. Fâtıma’yı bu yaptığından dolayı azarlamak ve onun Peygamberimiz Aleyhisselâm adına söylediklerini sormak üzere Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gitti.

Hz. Fâtıma’nın yaptıklarını haber verince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylemiş! Sen hacca niyetlenirken ne demiştin?” diye sordu.

Hz. Ali:

‘Ey Allah’ım! Resûlün neye niyetlendiyse, ben de ona niyetlendim!’ dedim” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Benim yanımda kurbanım var. Sen de ihramdan çıkma!” buyurdu.4047

Peygamberimiz Aleyhisselâm terviye gününden4048 bir gün önce, öğle namazından sonra,4049 Hacerü’l-Esved rüknü ile Makam-ı İbrahim arasında dikilerek irad ettiği hutbesinde:

“Sizden, öğle namazını Mina’da kılmaya gücü yetebilen, öyle yapsın!” buyurdu.4050

Peygamberimiz Aleyhisselâm Kâbe’ye alacalı Yemen kumaşından örtü örttürdü.4051

Mina’ya Gidiş

Peygamberimiz Aleyhisselâm Mekke’de dört gün; Pazar, Pazartesi, Salı ve Çarşamba günleri kaldı. Beşinci Perşembe4052 terviye günü, Beytullah’ı yedi kere tavaf ettikten sonra, güneşin batıya eğildiği sırada hayvanına bindi.4053

Mina’da, Dârü’l-İmâme’nin bulunduğu yere indi.4054

Hz. Âişe:

“Yâ Rasûlallah! Mina’da senin için bir gölgelik yapalım mı?” diye sordu.4055

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır!4056 Mina, önce gelenin deve çöktürme yeridir!” buyurdu.4057

Hz. Âişe’nin isteğini kabul etmedi.4058

Peygamberimiz Aleyhisselâm, öğle, ikindi, akşam ve yatsı namazlarını Mina’da kıldı.4059 Geceyi,4060 Cuma gecesini4061 Mina’da geçirdi.4062 Sabah namazını da Mina’da kıldı. Güneş doğuncaya kadar bekledi.

Nemire’de4063 kendisine bir çadır kurulmasını emretti.4064

Peygamberimiz Aleyhisselâm, güneş doğduğu zaman4065 hayvanına bindi.4066

Zilhicce’nin dokuzunca Cuma günü sabahleyin umumî yolun sağındaki4067 Dabb4068 yolunu tutup4069 Arafat’a4070 doğru hareket etti.4071

Mina’dan Arafat’a giderken ashabın kimi telbiye ediyor, kimisi de tekbir getiriyordu.4072

Kureyşîler kendilerinin Cahiliye çağında yaptıkları gibi Peygamberimiz Aleyhisselâmın da Müzdelife’deki Meş’ar-i Haram’da duracağından şüphe etmiyorlar;4073 Müzdelife’yi geçmez, orada vakfe yapar sanıyorlardı.4074

Nevfel b. Muaviyetü’d-Di’lî, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanıbaşında gidiyordu.

“Yâ Rasûlallah! Kavmin Cem’de (Müzdelife’de) vakfe yapacaksın sanıyor?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben, peygamberlikten önce de, onlara aykırı olarak Arafat’ta vakfe yapmışımdır!” buyurdu.4075

Müzdelife’yi geçip gitti.4076

Peygamberimiz Aleyhisselâm Nemire’de çadırının kurulduğunu gördü ve oraya indi.4077

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Mina’dan Arafat’a varıncaya kadar telbiyeyi kesmedi.4078

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Arafat Hutbesi

Cahiliye devri insanlarının ayları geriletmeleri yüzünden, Hz. Ebu Bekir, dokuzuncu yıl haccını Müslümanlara Zilkade ayında yaptırmıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın onuncu yıl haccı ise, Zilhicce’ye rastlamış bulunuyordu.4079

Hicretin 9. yılında, 9 Zilhicce arefe günü de Cuma gününe rastlamıştı.4080

Güneş batıya doğru eğilince Peygamberimiz Aleyhisselâm devesi Kasvâ’nın hazırlanmasını emretti ve Kasvâ’ya hemen semer vuruldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Kasvâ’ya binip Urene vadisine vardı.4081

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hamd Allah’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yarlıganmak diler ve O’na tevbe ederiz.

Nefislerimizin şerlerinden ve amellerimizin günahlarından Allah’a sığınırız.

Allah’ın doğru yola ilettiğini saptıracak, saptırdığını da doğru yola iletecek yoktur.

Şehadet ederiz ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur!

O birdir, O’nun eşi ortağı yoktur.

Ve yine şehadet ederiz ki; Muhammed O’nun kulu ve resûlüdür.

Ey Allah’ın kulları! Ben size Allah’tan sakınmanızı tavsiye ve O’na itaate teşvik ederim.

Size hayır olan şeyden söz açmak ister ve bundan sonra derim ki”4082 buyurup, iki dizinin üzerine gelerek:4083

“Ey insanlar!4084 Sözlerimi4085 iyi dinleyiniz!4086

Vallahi4087 bilmiyorum! Belki de şu durduğum yerde, bu yılımdan [Vâkıdî’ye göre; bu günümden] sonra sizinle bir daha buluşamayacağım!4088

Dikkat ediniz! Belki, bu yılımdan sonra beni bir daha göremeyeceksiniz!

Dikkat ediniz! Belki, bu yılımdan sonra beni bir daha göremeyeceksiniz!

Dikkat ediniz! Belki, bu yılımdan sonra beni bir daha göremeyeceksiniz!4089

Sözleri iyice dinleyip ezberleyen kişiye Allah rahmet etsin!

Belki, anlamayan, anlayana iletip anlatır.

Anlayan da, belki kendisinden daha iyi anlayışlı olana iletir!” buyurdu.

O sırada Şenûe kabilesi adamlarına benzeyen uzun bir adam kalkarak:

“Ey Allah’ın Peygamberi! O halde bizler ne yapalım?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Rabbinize kulluk ediniz!

Beş vakit namazınızı kılınız!

Ramazan ayında orucunuzu tutunuz!

Beytullah’ı haccediniz!

Zekâtınızı, gönlünüzden koparak, gönül hoşluğuyla veriniz!

Yüce Rabbinizin Cennetine girersiniz!” dedi ve:4090

“İşitiyor musunuz?” buyurdu.

Başka bir cemaatten bir adam:

“Ne diyorsun?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Rabbinize ibadet ediniz!

Beş vakit namazınızı kılınız!

Orucunuzu tutunuz!

Mallarınızın zekâtını veriniz!

Âmirinize itaat ediniz! Cennete girersiniz!” buyurdu.4091

Peygamberimiz Aleyhisselâm hitabesine en yüksek sesiyle devam ederek:

Ey insanlar! Bu, hangi gündür?” diye sordu.

“Allah ve Allah’ın Resûlü daha iyi bilir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu ayınız, hangi aydır?” diye sordu.

“Allah ve Allah’ın Resûlü daha iyi bilir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bu beldeniz, hangi beldedir?” diye sordu.

“Allah ve Allah’ın Resûlü daha iyi bilir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Gününüz, haram ve dokunulmaz bir gündür!

Ayınız, haram ve dokunulmaz bir aydır!

Beldeniz, haram ve dokunulmaz bir beldedir!4092

Ey insanlar!4093

İşte, kanlarınız ve mallarınız da, Yüce Rabbinize kavuşuncaya [Ahmed b. Hanbel’e göre; kavuşacağınız güne] kadar -bu gününüzde, bu ayınızda, bu beldenizde olduğu gibi- birbirinize haram ve dokunulmazdır!4094

Haberiniz olsun ki; ben, önceden gidip Havuz başında sizi bekleyeceğim!

Başka ümmetlere karşı, sizin çokluğunuzla övüneceğim!

Sakın, çok günah işleyip yüzümü kara çıkarmayınız!4095

Benden görmüş, benden işitmiş, benden sormuş olduğunuz şeylerde bana isnad ederek yalan uyduran kimse, Cehennemdeki yerine hazırlansın!4096

Haberiniz olsun ki; ben birtakım4097 erkek kadın4098 insanları4099 kurtaracağım!

Kurtarmak isteyeceğim diğer birtakım kimselere gelince;4100 onlar hakkında bana galebe çalınacak!4101

‘Yâ Rabbi! Bunlar da benim sahabilerimdir!’ diyeceğim.4102

Yüce Allah ise:

‘Senden sonra onların neler yaptığını sen bilmezsin!’ buyuracaktır” buyurdu.4103

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Sözlerini Rebia’ya Tekrarlatması

Mekke valisi Attâb b. Esîd, Amr b. Hârice’yi bir işi için Peygamberimiz Aleyhisselâma göndermişti.

Amr b. Hârice, Arafat’ta yetişip Peygamberimiz Aleyhisselâmın devesinin çenesinin altına durmuştu.

Kasvâ’nın ağzından süzülen köpükler, Amr b. Hârice’nin başına dökülüyordu.4104 Kendisi çok gür sesli olup4105 Peygamberimiz Aleyhisselâmın sözlerini seslenerek halka duyaracak olan Rebia b. Ümeyye b. Halef de,4106 devenin boyun kökünün altında dikiliyordu.4107

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Rebia b. Ümeyye’ye:

“Resûlullah Aleyhisselâm, size:

‘Ey insanlar! Bu hangi aydır?’ diye soruyor, de!” buyuruyordu.

Rebia b. Ümeyye, seslenerek onlara bunu ulaştırıyor, duyuruyordu.

Onlar da:

“Haram olan aydır!” diyorlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Söyle onlara:

‘Allah kanlarınızı, mallarınızı -Rabbinize kavuşuncaya kadar- bu ayınız gibi size haram ve dokunulmaz kılmıştır!4108

Sizler muhakkak Rabbinize kavuşacaksınız!

Bütün amellerinizden, işlediklerinizden sorguya çekileceksiniz!” buyuruyor;4109 “Tebliğ ettim mi?” diye sorduktan sonra, elini semaya kaldırıp:4110

“Ey Allah’ım!4111 Bunlara tebliğde bulunduğuma4112 şahit ol!4113

Ey Allah’ım! Bunlara tebliğde bulunduğuma şahit ol!4114

Kimin yanında emanet varsa, onu hemen sahibine teslim etsin!4115

İyi biliniz ki; üç şey mü’min ve Müslümanın kalblerine kin ve kıskançlık sokmaz:

1. Allah’a ihlaslı olarak amel etmek,

2. Emir sahiplerine nasihatta bulunmak,

3. Müslüman cemaatine -ki onlar dua ederlerse duaları müstecabdır ve arkadakilerine de şamildir- tâbi olmak.4116

İyi biliniz ki; Cahiliye devrine ait herşey ayaklarımın altına konulmuş, hükümsüz sayılmıştır.4117

Bu cümleden olarak Cahiliye devrinin bütün kan davaları kaldırılmış, hükümsüz sayılmıştır.

Kaldırdığım, hükümsüz saydığım ilk kan davası da bize ait kan davalarından İbn Rebia b. Hâris b. Abdulmuttalib’in kan davasıdır.

Kaldırdığım, hükümsüz saydığım ilk ribâ (faiz) bizim, yani amcam Abbas b. Abdulmuttalib’in ribâ alacağıdır.

Onun tümü kaldırılmış, hükümsüz sayılmıştır.4118

Fakat, anaparalarınız size aitir, sizin hakkınızdır.

Ne bundan fazlasını isteyip borçlulara zulmediniz, ne de hakkınızdan aşağı alıp mazlum durumuna düşünüz!

Yüce Allah ‘Ribâ yoktur!’ diye hükmetmiştir.4119

İmdi ey insanlar! Şeytan, muhakkak ki, şu toprağınızda kendisine tapılmaktan temelli olarak umudunu kesmiştir. Fakat, siz bunun dışındaki, ufak-tefek işlerinizde ona uyacak olursanız, bu onu hoşlandıracaktır!

Dininiz üzerinde ondan sakınınız!

Ey insanlar! O nesî denilen ay geriletme işi, ancak küfürde bir artma sebebidir ki, onunla kâfirler şaşırtılır.

Onlar bunu bir yıl helâl, bir yıl da haram sayarlar ki, Allah’ın haram kıldığına sayıca uydursunlar da, Allah’ın haram ettiğini helâl kılsınlar. [Tevbe: 32]

Allah katında ayların sayısı onikidir.

Onlardan dördü haram aylardır ki, üçü birbiri ardınca gelir: Zilkâde, Zilhicce, Muharrem.

Bir de, ikinci Cumâd ile Şaban arasındaki, Mudar’ın ayı Recep’tir.4120

Ey insanlar!4121 Kadınlar hakkında Allah’tan korkunuz!4122 Çünkü siz onları ancak Allah’ın emaneti olarak aldınız.

Ve kendileriyle evlenmeyi de Allah’ın kelimesi, emir ve müsaadesiyle helâl ediniz.4123

Ey insanlar! Şüphe yok ki, sizin kadınlarınız üzerinde hakkınız vardır! Onların da sizin üzerinizde hakları vardır!4124

Sizin onlar üzerindeki hakkınız, döşeğinize sizden başka hiç kimseye4125 ayak bastırmamaları,4126 arayı açacak fuhuş irtikap etmemeleri,4127 istemediğiniz kimseyi evlerinize sokmamalarıdır.4128

Eğer onlar bunun aksini yaparlarsa,4129 Allah sizin onları yatakta yalnız bırakmanıza izin vermiştir.4130

Kendilerini, fazla incitmeyecek derecede, dövebilirsiniz de.4131

Eğer uysallık ederler,4132 size boyun eğerlerse4133 onların üzerinizdeki hakkı, mâruf vechile, yani memleket âdet ve geleneğine göre kendilerinin bütün yiyecek ve giyeceklerini sağlamaktır.4134

Kadınlar hakkında hayırlı olmanızı tavsiye ederim. Çünkü onlar yanınızda4135 zayıftırlar.4136 Emanettirler.4137 Kendileri için bir şeye malik değildirler.4138

Ey insanlar! Size tebliğ etmiş olduğum sözlerimi aklınızda iyice tutunuz!4139

Ben size öyle bir şey bıraktım ki, ona sımsıkı sarılırsanız, hiçbir zaman doğru yoldan sapmazsınız.

O, Allah’ın Kitabıdır.4140 Allah’ın Peygamberinin sünnetidir.4141 Ev halkımdır.4142

Ey insanlar! Sözümü iyi dinleyiniz ve aklınızda iyice tutunuz!

Müslüman Müslümanın kardeşidir ve böylece bütün Müslümanlar kardeştirler!

Kişiye, kardeşinin malı, kendisi onu gönlünden koparak vermiş olmadıkça, helâl olmaz!

Kendinize zulüm ve yazık etmeyiniz!” buyurdu.

Sonra da:

“Allah aşkına! Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

Müslümanlar:

“Allah için, evet! Tebliğ ettin!” dediler.4143

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şahit ol!” diyerek Allah’ı şahit tuttu,4144 sonra da sözlerine şöyle devam etti:

“Sakın, benden sonra kâfircesine Cahiliyet haline dönmeyiniz ve birbirinizin boynunu vurmayınız!

Ey insanlar! Rabbiniz bir, babanız birdir! Hepiniz Âdem’in soyundansınız. Âdem de topraktandır (topraktan yaratılmıştır).4145

Allah katında sizin en şerefliniz, en müttaki olanınız, Allah’ın emirlerini en çok yerine getireniniz, yasaklarından da en çok sakınanınızdır!

Arabın Arap olmayana üstünlüğü ancak takva iledir” buyurdu ve:

“Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

“Evet! Tebliğ ettin!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizden, burada bulunanlar, bunları bulunmayanlara da tebliğ edip ulaştırsınlar!4146

Ey insanlar! Şüphe yok ki, Allah her hak sahibine hakkını vermiştir.

Vâris için, vasiyete gerek yoktur.

Çocuk, kimin döşeğinde doğmuşsa ona aittir.

Zânî için, mahrumluk vardır.

Kendisini babasından başkasına isnad eden kişi veya efendisinden başkasına nisbet eden köle, Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların lânetine uğrasın!

Allah öylelerinin ne tevbe ve nâfilesini, ne de fidye ve farizasını kabul eder!4147

Kölelerinize karşı iyi davranınız! Kölelerinize iyi bakınız! Onlara kendi yediklerinizden yediriniz, kendi giydiklerinizden de giydiriniz!

Onlar bir suç işlerler de kendilerini bağışlamak istemezseniz, satınız!

Fakat, onlara azap ve işkence yapmayınız!4148

Ey insanlar! Size âzâsı kesik bir köle de âmir tayin edilecek olsa -sizi Allah’ın Kitabıyla idare ettiği zaman- onu dinleyiniz ve kendisine itaat ediniz!” buyurdu.4149

“Size, ben sorulacağım.

Benim hakkımda ne söyleyeceksiniz bakayım?” diye sordu.

Müslümanlar:

“‘Allah tarafından getirdiklerini bize tebliğ ettin! Peygamberlik vazifeni yerine getirdin! Bizi öğütledin!’ diyerek şehadette bulunacağız!” dediler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm, şehadet parmağını semaya kaldırıp halka işaret ederek:

“Allah’ım! Şahit ol!

Allah’ım! Şahit ol!

Allah’ım! Şahit ol!4150

Vesselâmu aleyküm ve rahmetullahi ve berekâtüh=Allah’ın selam, rahmet ve bereketleri üzerinize olsun!” buyurarak hutbesini sona erdirdi.4151

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Öğle Vaktinde Öğle ile İkindi Namazını Birleştirerek Kıldırışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm hutbesini sona erdirdiği sırada, Bilal-i Habeşî öğle ezanını okumaya başladı.4152

Peygamberimiz Aleyhisselâm susup ezanı dinledi, ezan bitince devesini ıhdırdı.4153

Bilal-i Habeşî kâmet getirdi.4154

Peygamberimiz Aleyhisselâm, önce öğle namazının farzını; arkasından da kâmet getirilip ikindi namazının farzını kıldırdı.4155

Bir ezan, iki kâmetle iki vaktin namazını birleştirdi.4156 İkisinin arasında başka namaz kılmadı.

Arafat Vakfesi ve Duası

Peygamberimiz Aleyhisselâm, namazdan sonra devesi Kasvâ’ya binip Cebelü’r-Rahme’nin dibindeki vakfe yerine vardı.

Kasvâ’nın göğsünü kayalara doğru çevirdi. Kayaların toplu bulunduğu yeri önüne aldı ve kıbleye döndü.

Güneş batıp sarılığı azıcık gidinceye kadar vakfe yaptı.4157

Müslümanlara da, Arafat vakfesini yapmalarını eliyle işaret buyurdu.4158

Arafat’ta, uzakça yerlerde bulunanlara da haber göndererek:

“Meşâirinizin (Allah’a ibadete vesile olan ibadet yerlerinizin) üzerinde durunuz!

Çünkü, siz babanız İbrahim’in mirasından bir miras üzere bulunuyorsunuz!4159 İşte burası, Arafat’tır ve vakfe yeridir.4160 Arafat’ın her tarafı vakfe yeridir.4161 Lebbeyk! Allahümme Lebbeyk...” diyerek telbiye etti ve:

“Hayır ancak ahiret hayrıdır!” buyurdu.4162

Peygamberimiz Aleyhisselâm ellerini memelerinin üzerine -omuzları hizasından biraz aşağıya kadar- kaldırdı. Avuçlarının sırtını yere doğru çevirdi.4163

Kasvâ, başını eğince, yuları düştü.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, devesinin yularını bir eliyle tutup diğer elini kaldırarak4164 dualarının efdal ve üstünü; en çok yaptığı ve kendisinden önceki peygamberlerin de duası olan şu dua ile4165 dua etmeye başladı:

“Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur! O Birdir, O’nun eşi ortağı yoktur. Mülk O’nundur! Hamd O’na mahsustur! Hayır yalnız O’nun elindedir. O diriltir, öldürür. O herşeye kâdirdir.4166

Allah şu gerçeğe şehadet eyledi ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yok, ancak O vardır! Bütün meleklerle ilim uluları da, adl ve hakkâniyetle durarak şahittir ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yok, ancak Azîz ve Hakîm olan O vardır. [Âl-i İmran: 18]

Ben de bu gerçeğe şahit olanlardanım yâ Rab!4167

Ey Allah’ım! Senin buyurduğun gibi, bizim söylediğimizden daha üstün olarak Sana hamd olsun!

Ey Allah’ım! Benim namazım, ibadetim, diriliğim, ölümüm Senin içindir!

Dönüşüm Sanadır!

Mirasım da, ey Rabbim, Sana aittir!

Ey Allah’ım! Kabir azabından, kalbin vesvesesinden, işlerin dağınıklığından Sana sığınırım!

Ey Allah’ım! Rüzgârların getirdiği âfetin şerrinden Sana sığınırım!4168

Ey Allah’ım! Gözümde bir nur, kulağımda bir nur, kalbimde bir nur yarat!

Ey Allah’ım! Göğsüme genişlik ver! İşimi kolaylaştır!

Ey Allah’ım! Göğüslere vesvese veren şeytandan, işlerin karışıklığından, kabir fitnesinin şerrinden, gecenin getirdiği şeylerin şerrinden, gündüzün getirdiği şeylerin şerrinden, korkunç rüzgârların getirdiği âfetlerin şerrinden, zamanın nöbet nöbet gelen mihnet ve belâlarının şerrinden Sana sığınırım!4169

Ey Allah’ım! Sağlığın hastalığa çevrilmesinden, birdenbire gelip çatacak azabından ve bütün gazabından Sana sığınırım!

Ey Allah’ım! Beni doğru yoluna ulaştır! Geçmişimi, geleceğimi bağışla!

Ey başvurulacakların en hayırlısı! Kendisinden istenilenlerin en keremlisi, en vergilisi, ey merhametlilerin en merhametlisi olan Allah!

Yarattıklarına ve Beytinin hacılarına verdiklerinin en üstününü şu akşam üzeri bana ver!

Ey dereceleri yükselten, bereketleri indiren, ey gökleri ve yeri yaratan Allah!

Sesler türlü türlü dillerle gürüldeyip Sana doğru yükseliyor, Senden dileklerde bulunuyor!

Benim dileğim de; dünya halkının beni unuttuğu imtihan yurdunda Senin beni anmaklığındır!4170

Ey Allah’ım! Sen sözümü işitiyor, bulunduğum yerimi görüyor, gizli-açık neyim varsa biliyorsun!

İşlerimden hiçbiri Sana gizli değildir!

Ben çaresizim, yoksulum. Senden yardım ve eman diliyorum!

Korkuyorum, kusurlarımı itiraf ediyorum!

Bir çaresiz Senden nasıl isterse, ben de öyle istiyorum!

Zelil bir günahkâr Sana nasıl yalvarırsa, ben de öyle yalvarıyorum!

Senin yüce huzurunda boynunu bükmüş, Senin için gözlerinden yaşlar boşanan, Senin uğrunda bütün varlığını zelil eden, Senin için burnunu topraklara sürten bir kulun Sana nasıl dua ederse, ben de öyle dua ediyorum!

Ey Rabbim! Duamı kabul buyurmaktan beni mahrum kılma!

Bana Raûf ve Rahîm ol ey istenilenlerin ey hayırlısı ve verenlerin en keremlisi!4171

İlâhî! Sana karşı kim kendisini övebilir?

İlâhî! Dilim mâsiyetlerle tutulmuş. Benim Sana vesile kılacak ne işe yarar bir amelim, ne de emelden başka bir şefaatçim var!

İlâhî! Biliyorum ki; kusurlarım yüzünden ne huzurunda mevkiim, ne de Senden özür dilemeye yüzüm kalmıştır!

Fakat Sen keremlilerin en keremlisisin!

İlâhî! Ben merhametine yetişmeye ehliyetli değilsem, merhametin Bana yetişebilir! Çünkü Senin rahmetin herşeyi kuşatacak derecelerde geniştir! Ben de o kuşatılacak şeylerdenim!

İlâhî! Benim kusurum ne kadar büyük de olsa, Senin affının yanında küçük kalır!

Sen onları Bana bağışlayıver ey kerem sahibi Allah!

İlâhî! Sen kerem sahibi Allah’sın! Ben ise âciz bir kulum!

Ben günah işler durursam, Sen de bağışlar durursun!

İlâhî! Sen ancak Sana itaatli olanlara rahmet ve merhamet edeceksen, günahkârlar kime sığınacaklar?

İlâhî! Ben bile bile tâatinden uzaklaştım! Sana karşı günah sayılacak yana yöneldim!

Senin şanın, her türlü eksik ve noksan sıfatlardan uzaktır!

Benim üzerimde Senin delilin, af ve keremin büyüktür!

Bana karşı Senin delilin sabittir! Benim ise Sana karşı hiçbir delilim yoktur!

Ben Sana her an muhtacım! Senin ise Bana hiçbir ihtiyacın yoktur!

Sen ancak yaratanım olarak beni bağışlarsın!

Ey duacıların dualarını kabul edenlerin en hayırlısı ve ey ümit bağlananların en üstünü!

İslâmiyet ve Muhammed Aleyhisselâm üzerindeki himayen hürmetine Sana yöneliyorum: Benim bütün suçlarımı bağışla!

Benim şu durduğum yerden, bütün hâcetlerimi yerine getirmiş, dileklerimi ihsan buyurmuş, temennilerimi gerçekleştirmiş olarak döndür!

İlâhî! Bana öğrettiğin dua ile Sana dua ediyorum!

Bana öğretip verdiğin ümitten beni mahrum etme!

İlâhî! Karşında huşû ve huzû ile eğilen, kusurlarını itiraf ederek Sana sığınan, gözyaşları akıtarak tevbe eden, haksız davranışlarının bağışlanması ve affedilmesi için yalvaran, umduğuna ermeyi ancak Senden bekleyen, bütün kusurlarına rağmen vakfesinde Senin ihsanından ümidini kesmeyen bu kuluna akşam üzeri ne yapacaksın?

Ey bütün canlıların sığındığı ve bütün mü’minlerin yardımcısı ve koruyucusu!

İyilik edenler Senin rahmetinle kurtulurlar, kötülük edenler de kendi günahlarıyla helâk olurlar!

Ey Allah’ım! Senin huzuruna çıktık, Senin civarına konduk!

Ümitlerimiz Sensin, dileklerimiz Senin yanındadır!

Senin ihsanını diler, rahmetini umar, azabından da korkarız!

Kusurlarımızın bütün ağırlığıyla yine Sana kaçıp sığındık!

Senin Beyt-i Haramını ziyaret kasdında bulunduk!

Ey istekçilerin ihtiyaçlarının sahip ve maliki olan Allah!

Ey susup duranların içlerinden geçirdiklerini bilen Allah!

Ey yanıbaşında yardım beklenecek başka Rab bulunmayan Allah!

Ey Kendisinin üstünde korkulacak başka bir yaratıcı blunmayan Allah!

Ey yanına varılacak veziri, rüşvet verilecek kapıcısı bulunmayan Allah!

Ey dilekler çoğaldıkça cömertliği, keremi artan; ihtiyaçlar çoğaldıkça fazl u ihsanı artan Allah!

Ey Allah’ım! Sen her misafiri kondurup ağırlarsın!

Bizler de Senin misafirleriniz! Bizleri cennetine kondurup ağırla!

Ey Allah’ım! Her kâfileye bahşiş, her isteyene atiyye verilir; her ziyaretçiye ikram edilir! Her sevap umucuya sevap verilir!

Senin katındaki mükâfattan her mükâfat dilenene mükâfat, Senin katındaki rahmetten her rahmet dilenene rahmet, Sana yakın olmayı özleyen her özleyiciye yakınlık... ihsan olunur!

Senin af yollarını her arayana da af ve mağfiret buyurulur!

Bizler topluca Senin Beyt-i Haramına geldik!

Şu büyük meşâirde vakfeye durduk!

Şu mübarek yerlerde hâzır bulunduk!

Ümidimiz Yüce katındaki sevap ve mükâfata nâil olmaktır!

Ümidimizi boşa çıkarma Allah’ım!”4172

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ümmeti İçin Özel Olarak Dua Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Arafat’ta akşam üzeri ümmetinin yarlıganması ve rahmete nâil olması için Allah’a pek çok yalvardı.4173 Yüce Allah, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Birbirlerine zulüm, haksızlık edenler hariç olmak üzere, ümmetini bağışladım!4174 Zalimden mazlumun hakkını alacağım!” buyurdu.4175

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey insanlar! Yüce Allah bugün size in’am ve ihsanda bulunup -aranızdaki haklar hariç olmak üzere- sizleri yarlıgadı. İyilerinize diledikleri şeyi verdi” buyurdu.4176

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cenab-ı Hakk’a:

“Ya Rab! Sen istersen uğradığı zulümden dolayı mazluma cennet verip zalimi de yarlıgamaya kâdirsin!” dedi.

Yüce Allah, Arefe günü akşamı, Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu duasını kabul buyurmadı.4177

İslâm Dininin Kemâle Erdiğinin ve Müslümanlar Hakkında İlâhî Nimetin Tamamlandığının Müjdelenişi

“...Artık bugün kâfirler dininizden umutlarını kestiler.

Onlardan korkmayınız, ancak Benden korkunuz!

Bugün, sizin dininizi kemâle erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve İslâmiyeti size din olarak seçip kabul ettim” (Mâide: 3) mealli âyet Peygamberimiz Aleyhisselâma Cuma günü Arafat’ta, akşam üzeri nâzil oldu.4178

Yüce Allah’ın Mü’min Kullarını Meleklerine Övüşü

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yüce Allah, Arefe günü akşam üzeri4179 meleklere:

‘Şu kullarıma bakınız!

Toz toprak içinde4180 her uzak yoldan4181 Bana geldiler. Onlar rahmetimi umuyor, azabımdan korkuyorlar!

Halbuki, Beni görmüş değillerdir! Acaba görmüş olsalar ne yaparlardı?’ buyurdu” dedi.4182

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hac Hakkındaki Açıklaması

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Arafat’ta bulunduğu sırada, yanına Necd halkından bazı kimseler gelerek:

“Yâ Rasûlallah! Hac nasıldır? Nasıl tamam olur?” diye sordular.4183

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hac Arefe’dir.4184 Arefe günüdür.4185 Arefe günü haccıdır.4186 Arafat günüdür.4187

Kim Müzdelife gecesi sabah namazından (Tirmizî’ye göre; fecrin doğuşundan) önce Arafat’a gelirse, o hacca yetişmiş, haccı tamamlamış olur.

Mina günleri üçtür.

Acele edip orada iki gün kalan kimseye günah yoktur. Geciken kimseye de günah yoktur” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu buyruğu bir münadi tarafından da halka tebliğ edildi.4188

Arafat’ta Müslümanlardan kimi telbiye etmekte, kimisi de tekbir getirmekte idi.4189

Arafat Vakfesinde Devesinden Düşüp Ölen Müslüman

Bir adam, Arafat’ta Peygamberimiz Aleyhisselâmla vakfe yaparken birdenbire hayvanından düştü, boynu kırılıp hemen öldü.4190

Allah ondan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu su ve sidrle yıkayınız ve iki elbise içine kefenleyiniz!

Kefene koku saçmayınız! Başını ve yüzünü de örtmeyiniz!

Çünkü Allah onu Kıyamet gününde telbiye eder bir halde diriltecektir!” buyurdu.4191

Arafat’tan Müzdelife’ye Dönüş

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Putlara tapan Cahiliye halkı, güneş batmadan önce, güneş adamların yüzlerinde sarıkları gibi olduğu zaman Arafat’tan dağılırlardı.

Biz, güneş batmadıkça Arafat’tan dağılmayacağız” buyurdu.4192

“Çünkü Arafat vakfesinde Cebrail Aleyhisselâm gelip İbrahim Aleyhisselâmı akşam namazı kılınmadan önce acele yola çıkarmıştı.4193

Güneş tamamıyla battıktan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm, terkisinde Üsâme b. Zeyd olduğu halde Arafat’tan4194 Müzdelife’ye doğru hareket etti.4195

Peygamberimiz Aleyhisselâmın gidişi, hızlı gidişle ağır gidiş arası bir gidişti.

Meydan buldukça hayvanını hızlandırmakta,4196 ağır gitmek istediği zaman da Kasvâ’nın yularını başı semerin altındaki deliğe çarpacak derecede kasmakta, kum tepeciklerinden birine geldikçe de düzlüğe çıkıncaya kadar dizginini gevşetmekte idi.4197

Halk da, sağdan soldan akın akın giderlerken, sağa sola çarpıyorlardı.4198

Peygamberimiz Aleyhisselâm bir ara onların hayvanlarını koşturmaya başladıklarını gördü.4199

Arka tarafında bazı kimselerin de develerini bağıra bağıra azarladıklarını işitti. Onlara kamçısıyla işaret ederek:4200

“Ey insanlar! Sükûnetli ve yavaş olunuz!4201

Develeri, atları koşturmak tâat ve iyilik değildir!” buyurdu.4202

Bunu halka ilan ettirince, Müzdelife’ye varıp konaklayıncaya kadar, ne insanların, ne de hayvanlarının ayaklarının yerden yükseldiği görüldü.4203

İnsanı Cehennemden Uzaklaştıracak ve Cennete Yaklaştıracak Ameller

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vasıflarını öğrenerek Kûfe’den kalkıp gelen Abdullahi’l-Yeşkurî der ki:

“Onu Mina’da aradım.

Bana:

‘O, Arafat’tadır!’ denildi.

Arafat’a kadar gittim. Arafat yolunda durdum. Kendisini görünce, sıfatlarıyla tanıdım. Önünde giden bir adam, bana:

‘Resûlullahın yolundan çekil!’ dedi.

Resûlullah:

‘Bırak adamı! Bakalım ne hâceti var?’ buyurdu.

Sıkışa sıkışa yanına kadar sokuldum. Hayvanının yularını tuttum ve:

‘Yâ Rasûlallah! Ben sana iki şey soracağım: Beni Cehennemden kurtaracak, Cennete koyacak şey nedir?

Beni Cennete yaklaştıracak, Cehennemden uzaklaştıracak ameli bana bildir!’ dedim. Resûlullah Aleyhisselâm, semaya baktıktan sonra başını önüne eğdi.

Sonra da, bana yüzünü döndürüp:

‘Eğer sen meseleyi büyütmez, uzatmaz, kısa kesersen, benim söyleyeceklerimi iyice aklında tut:

Allah’a, hiçbir şeyi eş ortak koşmaksızın ibadet et!

Farz olan beş vakit namazı kıl!

Farz olan zekâtı ver!

Beytullah’ı haccet!

Ramazan orucunu tut!

Halkın sana yapmasını istemediğin şeyi, sen de onlara yapma!

Çekil artık hayvanın yolundan!’ buyurdu.”4204

Akşam ve Yatsı Namazlarının Yatsı Vaktinde Birleştirilerek Kılınışı ve Müzdelife Vakfesi

Müzdelife’ye varılınca bir ezan okundu.4205 Kamet getirildi.4206

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir ezan ve iki kametle4207 önce akşamı, arkasından da yatsıyı toptan;4208 akşamın farzını üç, yatsının farzını iki rekat olarak kıldırdı.4209

“Akşamla yatsıdan ibaret olan bu iki namaz, şu yerde belli vakitlerinden değiştirilmiştir. Sakın, halk yatsı girmedikçe Müzdelife’ye gelmeye çalışmasın!” buyurdu.4210

Peygamberimiz Aleyhisselâm, fecir doğuncaya kadar Müzdelife’de yattı.4211

Sabah namazını bir ezan ve bir kametle,4212 vaktinden önce,4213 yani alacakaranlıkta kıldırdı4214 ve:

“Sabah namazının vakti (şafağın sökmesine işaretle) şu saattir!” buyurdu.4215

Sonra, Kasvâ’ya binerek Meş’ar-i Haram’a geldi.4216

Kuzah4217 dağının üzerinde durdu ve:

“İşte Kuzah! O vakfe yeridir!4218

Müzdelife’nin her yeri vakfe yeridir!” buyurdu.4219

Kıbleye yöneldi.4220

Allah’a hamd ü sena4221 ve dua etti.4222

Tekbir getirdi, tehlil ve tevhid okudu.

Ortalık iyice aydınlanıncaya kadar vakfeden ayrılmadı.

‘Lebbeyk! Allahümme Lebbeyk!...’ diyerek telbiyeye devam etti.4223

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kendisinin Mina’da atacağı taşları Müzdelife’de toplatıp Akabe cemresine taşıttı.4224

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ümmeti Hakkındaki Duasının Kabul Buyuruluşu

Yüce Allah, Arafat’ta Peygamberimiz Aleyhisselâmın:

“Sen istersen uğradığı zulümden dolayı mazluma Cennet verip, zalimi de yarlıgarsın!” diyerek yaptığı duasına o akşam icabet buyurmamıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ertesi günü, Müzdelife sabahında bu husustaki duasını tekrarladı, sonra da güldü.4225

Ashabdan bazıları,4226 Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer:4227

“Yâ Rasûlallah! Babam, anam sana feda olsun! Sen bu saatte şurada hiç gülmezdin!? Allah seni hep güldürsün!” dediler.4228

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yüce Allah iyi olanlarınızı yarlıgadı.

İyilerinizin iyi olmayanlar hakkındaki şefaatini kabul buyurdu.

İnen ilâhî rahmet, onları içine aldı, sonra yeryüzüne dağıldı.

Tevbe edip dilini ve elini günahtan koruyan ve sakınan herkesin üzerine düştü!

Şeytanla askerleri ise, Arafat dağlarının üzerinde:

‘Allah onlara bakalım ne yapacak?’ diye gözlüyorlardı.4229

Yüce Allah’ın benim duamı kabul buyurduğunu ve ümmetimi yarlıgadığını öğrenince, şeytan başına toprak saçtı4230 ve:

‘Biz zaten uzun zamandan beri onlar hakkında korkup duruyorduk! Nihayet rahmet ve mağfiret gelip onları bürüdü!4231 Eyvah! Mahvolduk!’ diyerek çığlıklar kopardılar,4232 dağıldılar.4233

Onun yaptığı feryada güldüm.

Şeytanın, Bedir günü dışında hiçbir gün, Arefe gününde olduğu kadar, Allah’ın rahmetini indirip büyük günahlardan geçtiğini görünce zelil, hayırdan uzak, hor ve hakir, öfkeli bir duruma düştüğü görülmemiştir!” buyurdu.

“Şeytan Bedir günü ne görmüştü?” diye soruldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şeytan Bedir günü Cebrail’in çarpışmak için melekleri sıraladığını görmüştü!” buyurdu.4234

Haccın Nasıl Tamamlanmış Olacağı

Urve b. Müferrisü’t-Tâî, halkın Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte yaptığı Arafat vakfesine yetişememiş, Arafat’a ancak Peygamberimiz ve halk Müzdelife’de bulunduğu sırada geceleyin varabilmiş, orada vakfesini yaptıktan sonra Müzdelife’ye dönmüştü.4235

Urve b. Müferris der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmı, Müzdelife’de vakfe yaptığı sırada gördüm. Kendisi:

‘Kim şu namazımızı şurada bizimle birlikte kılar ve bundan önce de Arafat’ta geceleyin veya gündüzün vakfe yapmış bulunursa, o, haccını tamamlamıştır.

Müzdelife’den dönüş yapılıncaya kadar hac âmiri ile halka yetişebilen kişi, hacca yetişmiştir.

Hac âmiriyle halka burada yetişemeyen kişi ise hacca yetişmiş olmaz!’ buyurdu.4236

Namaza çıktığı sırada4237 Resûlullah Aleyhisselâmın yanına vardım ve:

‘Yâ Rasûlallah! Ben Tayyi’in iki dağından geliyorum! Hayvanımı da, kendimi de yormuş bulunuyorum! Vallahi, üzerinde vakfeye durmadığım bir tepe bırakmadım! Benim için hac olmuş mudur?’ dedim.4238

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Müzdelife’de sabahlayan,4239 şu namazda bizimle birlikte bulunan,4240 sabah namazını burada bizimle birlikte kılan,4241 şu namazda bize yetişen,4242 şu vakfe yerinde4243 bizimle birlikte vakfe ve bizimle birlikte dönüş yapan,4244 bundan önce de4245 Arafat’a gidip4246 geceleyin veya gündüzün4247 vakfe yapmış,4248 oradan dönmüş bulunan kişi,4249 haccını tamamlamış, ihramdan çıkma devresine girmiş olur!’ buyurdu.”4250

Müzdelife’den Mina’ya Dönüş

Müşrikler, güneş doğmadıkça Müzdelife’den Mina’ya dönmezler ve:

“Ey Sebir dağı! Haydi, güneşin ışığı ile parılda!” derlerdi.4251

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kureyşîler İbrahim Aleyhisselâmın ahdine aykırı davrandılar.4252

Cahiliye halkı, güneş doğduktan sonra adamların yüzlerinde sarıkları gibi olduğu zaman Meş’ar-i Haram’dan, Müzdelife’den dağılır, dönerlerdi.

Biz ise4253 güneş doğmadan Müzdelife’den dağılacak, döneceğiz!4254 Kurbanımız da, puta tapanlarınkine aykırıdır!” buyurdu.4255

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Fadl b. Abbas’ı terkisine alarak, güneş doğmadan Müzdelife’den Mina’ya hareket4256 ve orta bir gidişle yola devam etti.

Halk, sağdan soldan akın akın gidiyor, Peygamberimiz Aleyhisselâm da onlara:

“Yavaş olunuz ey insanlar! Yavaş olunuz!” buyuruyor4257 ve kendisi:

“Lebbeyk Allahümme lebbeyk!...” diyerek telbiye etmekten geri durmuyordu.4258

Kulağa, Göze, Dile Sahip Olunup Yarlıganılacak Gün

Fadl b. Abbas, güzel saçlı, ak benizli ve yakışıklı bir gençti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm giderken, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından birtakım kadınlar geçtiler.

Fadl b. Abbas onlara bakmaya başladı.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm elini Fadl’ın yüzüne tuttu.

Fadl ise, yüzünü öbür tarafa çevirerek bakmaya başladı.

Bu sefer, Peygamberimiz Aleyhisselâm da elini öbür tarafa çevirip, Fadl’ın yüzünü tekrar kapadı.

Fadl ise, yüzünü öbür tarafa çevirerek baktı durdu.4259

Gördüğü güzel kadın ve kızlara bakmaktan kendisini alamayan Fadl b. Abbas’a,4260 Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kardeşimin oğlu!4261

Bu gün, kişinin, kulağına, gözüne, diline sahip olup yarlıganacağı bir gündür!” buyurdu.4262

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Fadl’ın boynunu tutup yüzünü başka tarafa çevirdiğini görünce, Hz. Abbas:

“Yâ Rasûlallah!

Amcanın oğlunun yüzünü ne için çevirdin?” diye sorunca da, ona:

“Bir delikanlı ve bir genç kız gördüm de, aralarına şeytanın girmeyeceğine emin olamadım!” buyurdu.4263

Halka Sükûnetle Gidişin Tavsiye ve Muhassir’den Toplanacak Cemre Taşlarının Nasıl Atılacaklarının Tarif Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Muhassir4264 vadisine erişip4265 vadiye girince:

“Cemrede atılacak taşları toplayınız!” buyurdu.4266

Cemreleri, fiske taşı gibi küçücük taşları parmak arasına alarak taşlamalarını da emretti.4267

“Bilmiyorum!4268 Belki de, bu yılımdan sonra4269 sizinle bir daha buluşamam!4270 Sizi bir daha göremem!” buyurdu.4271

Fiske taşının nasıl atılacağını da, eliyle işaret ederek gösterdi.4272

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Muhassir vadisinde hayvanını hızla sürüp büyük cemreye, Akabe cemresine çıkan orta yolu tuttu. Orada bulunan ağacın yanındaki cemreye vardı.4273

Cemrenin Anlamı, Cemrelerin Yerleri, Hac Amelleri ve Tarihçesi

“Cemre”nin ateş közü, koru, küçük çakıl taşları ve daha başka mânâları varsa da, burada hac amellerinden cemre ve cemrelerin atıldığı yer mânâsına olup; ilk cemre, orta cemre ve Akabe cemresi diye anılan üç cemredeki taşlamayı,4274 yani küçük çakıl taşlarını belli zamanında belli yerlerde ve belli sayıda atmayı ifade eder.4275

Cemrelerin üçü de Mina’dadır.

Akabe cemresi, büyük cemre, kurban kesme günü taşlanır. Burası Mina’nın sonundadır.

İlk ve orta cemreler ise, Hayf mescidinin yukarısındadır.4276

Cemre taşları, Allah’ı zikri tesbit etmek, belirlemek,4277 yedi tekbirin sayısını unutmamak için teşrî kılınmıştır.

Namazın sonunda okunan tesbihlerin sayısını unutmamak için parmakların boğumlarına başvurulması da böyledir.4278

İbrahim Aleyhisselâm, İsmail Aleyhisselâmla birlikte Kâbe’nin duvarlarını yükseltip:

“Ey Rabbimiz! İbadet edeceğimiz yerleri, hac amellerini bize göster, öğret!” diye dua ettikleri zaman (Bakara: 128), Cebrail Aleyhisselâm geldi ve İbrahim Aleyhisselâma:

“Kâbe’yi tavaf et!” dedi.

İbrahim Aleyhisselâmla İsmail Aleyhisselâm, Kâbe’yi yedi kere tavaf ve Hacerü’l-Esved’i istilâm ettiler.

Makam-ı İbrahim arkasında iki rekat namaz kıldılar.

Cebrail Aleyhisselâm, Safa ve Merve’den başlayarak bütün hac amellerini ve yerlerini gösterdi.4279

Safa ile Merve için:

“İşte bu, Allah’ın şeâirinden (ibadet için belirlenen yerlerinden)dir!” dedi.4280

O sırada, şeytan Safa yanında koşmaya, İbrahim Aleyhisselâm da yarışmaya başladı.4281 Cebrail Aleyhisselâm, İbrahim Aleyhisselâmı alıp Mina’ya götürdü ve:

“Burası Mina’dır. Halkın hayvanlarını ıhdırdıkları yerdir” dedi.4282

Akabe cemresine uğradıkları zaman, şeytan Akabe cemresinin yanında İbrahim Aleyhisselâma göründü.4283

Cebrail Aleyhisselâm:

“Tekbir getir4284 ve taş at ona!” dedi.4285

İbrahim Aleyhisselâm, küçük çakıllardan ona yedi taş attı, şeytan kayboldu.4286

Bundan sonra, şeytan, orta, ikinci cemrenin yanında tekrar göründü.4287

Cebrail Aleyhisselâm, İbrahim Aleyhisselâma:

“Tekbir getir,4288 taş at ona!” dedi.4289

İbrahim Aleyhisselâm, şeytana küçük çakıllardan yedi taş attı, şeytan kayboldu.

Şeytan, üçüncü, son ve aşağı cemrenin yanında4290 tekrar göründü.4291

Cebrail Aleyhisselâm, İbrahim Aleyhisselâma:

“Tekbir getir!4292 Taş at ona!” dedi.4293

İbrahim Aleyhisselâm da ona fiske taşları gibi yedi taş daha attı.4294

Şeytan yine kayboldu.4295

Cebrail Aleyhisselâm, İbrahim Aleyhisselâmı Müzdelife’ye götürdü ve:

“Burası Meş’ar-i Haram’dır!” dedi.4296

Daha sonra onu Arafat’a kadar götürdü.4297

Böylece ona hac amellerini ve yerlerini öğretip,4298 üç kere:

“Sana öğrettiğim şeyleri,4299 hac ibadetlerini ve yerlerini4300 iyice öğrendin mi?” diye sordu.

İbrahim Aleyhisselâm:

“Evet!” dedi.4301

Bunun üzerine, İbrahim Aleyhisselâma, insanlara haccı ilan etmesi emrolundu.4302

İbrahim Aleyhisselâm:

“Ne diyerek ilan edeyim?” diye sordu.

Cebrail Aleyhisselâm:

“Üç kere, ‘Ey insanlar! Rabbinizin davetine icabet ediniz!’ de!” dedi.4303

İbrahim Aleyhisselâm:

“Yâ Rab! Sesim buradan insanlara ulaşmaz ki?” dedi.

Yüce Allah:

“Sen seslenip ilan et! Sesini insanlara ulaştırmak Bana düşer!” buyurdu.

Bunun üzerine, İbrahim Aleyhisselâm, Makam-ı İbrahim diye anılan taşın üzerine çıktı.

Makam-ı İbrahim o kadar yükseldi, uzadı ki dağlardan daha yüksek ve uzun oldu!

O zaman bütün yeryüzü, dağları, ovaları, karaları, denizleri; insanlara, cinlere İbrahim Aleyhisselâmın sesini duyuracak şekilde derlenip toplandı.

İbrahim Aleyhisselâm, şehadet parmaklarının uçlarını kulaklarının içine tıkadı.

Yüzünü güneye, kuzeye, doğuya, batıya çevirerek ve güneyden başlayarak:

“Ey insanlar! Beyt-i Atîk’i haccetmeniz size farz kılındı! Rabbinizin davetine icabet ediniz!” diyerek seslenince, yedi kat yerlerin altındakiler, doğu ile batı arasındakiler ve bütün yeryüzündekiler:

“Lebbeyk, Allahümme lebbeyk...” diyerek icabet ettiklerini tekrar tekrar bildirdiler.

O zaman İbrahim Aleyhisselâmın davetine bir kere icabet etmiş olanlara bir kere, iki kere icabet etmiş olanlara iki kere, üç kere icabet etmiş olanlara üç kere ilââhirih.. haccetmek nasip olur, denilmiştir.4304

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Akabe Cemresine Atışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm Müslümanlara hac amellerini anlatmaya devam etti.

Fiske taşlarının baş ve şehadet parmakları arasına alınarak atılacağını gösterdi.4305

“Ey insanlar! Hac amellerinizi nasıl yapacağınızı Benden öğreniniz ve onları ezberleyiniz! Bilmiyorum! Belki de bu yılımdan sonra bir daha haccedemem!4306

Dinde taşkınlıktan sakınınız! Çünkü, sizden öncekileri helâk eden, ancak dindeki taşkınlıkları idi” buyurdu.4307

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Akabe cemresini taşlaması, kurban kesme günü, güneşin doğuşundan sonra idi.4308

Peygamberimiz Aleyhisselâm Mina vadisinin ortasına, aşağıdan yukarıya doğru durdu. Beytullah’ı soluna, Mina’yı da sağına aldı.

Büyük cemreye (Akabe cemresine) yöneldi.4309

Akabe cemresini atıncaya kadar, telbiyeyi kesmedi.4310

Akabe cemresine birer birer yedi tane fiske taşı attı ve her taşı atarken de, “Allahuekber!” dedi.4311

Peygamberimiz Aleyhisselâm küçük fiske taşlarını baş ve şehadet parmakları arasına alıp birer birer atarken, halk da cemre taşlarını atmaya ve birbirleri üzerine yığılmaya başlamışlardı.4312

O sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâmın terkisindeki Fadl b. Abbas,4313 halkın attıkları taşlar Peygamberimiz Aleyhisselâma değmesin, onu yaralamasın diye4314 siper oluyor, onu koruyordu.4315

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey insanlar! Birbirinizi öldürmeyiniz!

Sizler, cemre taşları atacağınız zaman, fiske taşları gibi küçüklerini, parmaklarınızın arasında atınız!” buyurdu.4316

Kudâme b. Abdullah:

“Resûlullah Aleyhisselâmı devesinin üzerinde cemreleri atarken gördüm.

Ne vurmak vardı, ne itip kakmak vardı, ne ‘Çekil, çekil!’ demek vardı!” demiştir.4317

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kurban Günündeki Hutbesi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Akabe cemresine yedi taşı attıktan sonra orada durmayıp konak yerine döndü.4318

Kıblenin sağ tarafına işaret ederek:

“Muhacirler oraya insin,”

Kıblenin sol tarafına işaret ederek:

“Ensar oraya insin! Sair halk da onların çevrelerine insinler!” buyurdu.4319

Böylece, Muhacirler mescidin önüne, Ensar da mescidin arkasına indiler.4320

9 Zilhicce Arefe günü Cuma gününe rastladığına göre,4321 10 Zilhicce Kurban Bayramı günü de Cumartesi gününe rastlamış bulunuyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kurban günü4322 devesi Adbâ’nın üzerinde olduğu halde4323 cemrelerin arasına varıp durdu.4324

Bilal-i Habeşî ile Üsâme b. Zeyd Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bulunuyor, Bilal-i Habeşî devenin yularını tutuyor, Üsâme de ihramını Peygamberimiz Aleyhisselâmın başının üzerine kaldırarak Peygamberimiz Aleyhisselâmı güneşten (güneşin hararetinden) koruyordu.4325

Amr b. Hârice de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın devesinin boyun kökünün önünde dikilmiş duruyor, devenin gevişinden süzülen köpükler Amr b. Hârice’nin iki omuzu arasına dökülüyordu.4326

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra, halka (Arafat hutbesine benzer) uzun bir hutbe irad buyurdu.4327

Yüce Allah, halkın kulaklarına, Mina’daki konak yerlerinden bile Peygamberimiz Aleyhisselâmın hutbesini işitebilecek bir kabiliyet ve hassasiyet vermişti.4328

Peygamberimiz Aleyhisselâm, hutbesinde şöyle buyurdu:

“Ey insanlar! Sözlerimi iyi dinleyiniz ve onları aklınızda tutunuz!

Bilmiyorum, ben belki de bu yılımdan sonra şurada sizinle bir daha buluşamayacağım!

Ey insanlar!4329 Biliyor musunuz;4330 bugün hangi gündür?” diye sordu.4331

“Allah ve Resûlü daha iyi bilir!” dediler,4332 sustular.4333

Peygamberimiz Aleyhisselâm da sustu.4334

Peygamberimiz Aleyhisselâmın o güne kendi isminden başka bir isim vereceğini sandılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kurban günü değil midir?” diye sordu.

“Evet!4335 Kurban günüdür!”4336 dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylediniz!4337 En büyük hac günüdür!” buyurdu.4338

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Biliyor musunuz;4339 bu ay hangi aydır?” diye sordu.4340

“Allah ve Resûlü daha iyi bilir!” dediler,4341 sustular.4342

Peygamberimiz Aleyhisselâm da sustu.4343

Peygamberimiz Aleyhisselâmın o aya kendi isminden başka bir isim vereceğini sandılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Zilhicce değil midir?” diye sordu.4344

“Zilhicce’dir” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylediniz!” buyurdu ve:

“Biliyor musunuz;4345 burası hangi beldedir?” diye sordu.4346

“Allah ve Resûlü daha iyi bilir!” dediler,4347 sustular.4348

Peygamberimiz Aleyhisselâm da sustu.4349

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu beldeye kendi isminden başka bir isim vereceğini sandılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Belde-i Haram değil midir?” diye sordu.

“Evet” dediler.4350

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylediniz!” buyurdu4351 ve:

“Haramlıkça en büyük olan gün hangi gündür?” diye sordu.

“Bu günümüzdür!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Haramlıkça en büyük olan ay hangi aydır?” diye sordu.

“Bu ayımızdır!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Haramlıkça en büyük olan belde hangi beldedir?” diye sordu.

“Bu beldemizdir!” dediler.4352

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Rabbinize kavuşacağınız güne kadar,4353 kanlarınız, mallarınız, ırz ve namuslarınız da bu şehrin, bu ayın, bu günün haramlığı ve dokunulmazlığı gibi birbirinize haramdır!4354 Allah size bunları haram kılmıştır!” buyurdu.4355

“Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şahit ol!” dedi.4356

Müslümanlara da:

“Muhakkak ki, sizler Rabbinize kavuşacaksınız! O da sizleri amellerinizden sorguya çekecektir!” buyurdu4357 ve:

“Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

Müslümanlar:

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şahit ol!” dedi ve Müslümanlara:

“Dikkat ediniz! Kimin yanında bir emanet varsa, onu emanet edene hemen teslim etsin!

Biliniz ki; Cahiliye çağındaki bütün ribâlar (faizler) kaldırılmıştır!

Cahiliye çağındaki bütün kan davaları kaldırılmıştır!

Kaldırdığım ilk kan davanız da, İyas b. Rebia b. Hâris’in kan davasıdır!” buyurdu ve:

“Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şahit ol!” dedi ve:

“Burada bulunanlar, bulunmayanlara da tebliğ etsin!

Biliniz ki; Müslümanın Müslümana herşeyi haram kılınmıştır.

Müslümanın malı -kendisi gönlünden koparak vermiş olmadıkça- başkasına helâl olmaz!4358

Dikkat ediniz!

Benden sonra, sakın sapkınlık, kâfirlik haline dönmeyiniz ve birbirinizin boynunu vurmayınız!4359

Bunları, burada bulunanlarınız, bulunmayanlarınıza tebliğ etsin!

Olabilir ki, burada bulunan kimse bunları daha iyi anlar bir kimseye tebliğ etmiş bulunur!4360

Tebliğ ettim mi? Tebliğ ettim mi?4361

Ey insanlar! O, nesî denilen ay geriletme işi ancak küfürde bir artma sebebidir ki, onunla kâfirler şaşırtılır.

Onlar onu bir yıl helâl, bir yıl haram sayarlar ki, Allah’ın haram kıldığına sayıca uydursunlar da, Allah’ın haram ettiğini helâl kılsınlar.4362

Haberiniz olsun ki; zaman, Allah’ın, göklerle yeri yarattığı gündekine benzeyen şekline, eski haline dönmüştür:

Allah katında ayların sayısı onikidir.

Bunlardan dördü haram aylardır.

Üçü birbiri ardınca gelir: Zilkâde, Zilhicce, Muharrem.

Biri de iki Cumâd ile Şaban arasında bulunan Mudar’ın ayı Recep’tir” buyurdu.4363

“Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şahit ol!” dedi, sonra da:

“Ey insanlar! Şüphe yok ki, kadınların sizin üzerinizde hakkı vardır.

Sizin de onlar üzerinde hakkınız vardır.

Sizin onlar üzerindeki hakkınız; döşeğinize hiç kimseye ayak bastırmamaları, istemediğiniz kimseyi izniniz olmadıkça evlerinize sokmamalarıdır.

Eğer onlar aksini yaparlarsa, Allah sizin onları yatakta yalnız bırakmanıza izin vermiştir.

Kendilerini, fazla incitmeyecek derecede, dövebilirsiniz de!

Eğer uysallık ederler, size boyun eğerlerse, onların üzerinizdeki hakkı; mâruf vechile [yani, memleket âdet ve geleneğine göre] kendilerinin bütün yiyecek ve giyeceğini sağlamaktır.

Çünkü onlar yanınızda zayıf bir durumdadırlar, kendileri için bir şeye malik değildirler.

Siz onları ancak Allah emaneti olarak aldınız ve kendileriyle evlenmeyi de Allah’ın kelimesi, emir ve müsaadesiyle helâl edindiniz.

Kadınlar hakkında Allah’tan korkunuz. Onlar hakkında hayır tavsiye ediniz!” buyurdu.

Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şahit ol!” diyerek tebligatına Allah’ı şahit tuttu.4364

Ve hutbesine şöyle devam etti:

“Şüphe yok ki, Yüce Allah her insanın mirasından hissesini ayırmış,4365 her hak sahibine hakkını vermiştir.4366

Vâris için, vasiyete gerek yoktur.

Biliniz ki; çocuk kimin döşeğinde doğmuşsa ona aittir.

Zânî için mahrumluk vardır.

Kendisini babasından başkasına nisbet eden kişi veya efendisinden başkasına nisbet eden köle, Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların lânetine uğrasın!

Allah öylesinin ne tevbe ve nafilesini, ne de fidye ve farizasını kabul eder!4367

Sadaka ve zekât almak, kendime de, ev halkıma da helâl değildir!” buyurup, devesinin omuzundan bir tüy kopararak:

“Buna eşit veya bu ağırlıkta bir şey bile olsa da helâl değildir!4368

Ey insanlar! Muhakkak ki, şeytan şu toprağınızda kendisine tapılmaktan umudunu kesmiş bulunuyor! Fakat, siz bunun dışındaki ufak-tefek işlerinizde ona uyacak olursanız, bu onu hoşlandırır!

Müslüman Müslümanın kardeşidir ve böylece bütün Müslümanlar kardeştirler!

Müslüman kişiye, kardeşinin kanı da, malı da helâl olmaz! Meğer ki, kendisi gönlünden koparak vermiş olsun!4369

Siz, âzâsı kesik kara bir köle bile tayin edilir de o sizi Allah’ın Kitabıyla yönetirse, onu dinleyiniz ve kendisine itaat ediniz!4370

Suçlu, kendi suçundan başkasıyla suçlanamaz!

Baba, oğlunun suçu üzerine; oğlu da, babasının suçu üzerine suçlanamaz!4371

Dikkat ediniz! Siz şu dört şeyi kat’iyyen işlemeyeceksiniz:

1. Allah’a hiçbir şeyi eş ve ortak tutmayacaksınız!

2. Allah’ın haram ve dokunulmaz kıldığı canı haksız yere öldürmeyeceksiniz!

3. Zina etmeyeceksiniz!

4. Hırsızlık yapmayacaksınız!4372

Ben, ‘Lâ ilâhe illallah’ dedirtinceye kadar insanlarla çarpışmak üzere emrolundum!

Onlar, bunu söyledikleri zaman, kanlarını, mallarını kurtarırlar!

Kendilerinin hesapları ise Allah’a aittir!

Ben size, sizi doğru yoldan saptırmayacak şeyi, Allah’ın Kitabını bırakmış bulunuyorum” buyurdu.

“Tebliğ ettim mi?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! Şahit ol!” dedikten sonra konak yerine döndü.4373

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kurbanlarını Kesmesi, Kestirmesi

Peygamberimiz Aleyhisselâm kurban kesme yerine gidip:4374

“Burası, kurban kesme yeridir!4375

Mina’nın her tarafı kurban kesme yeridir!4376

Bütün teşrik günlerinde de kurban kesilir!4377

Kurbanınızı konakladığınız yerlerde kesiniz!4378

Mekke’nin bütün caddeleri, yolları da, kurban kesme yeridir!” buyurdu.4379

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ömür yıllarının sayısı kadar,4380 kendi eliyle altmışüç deve boğazladıktan sonra, bıçağı Hz. Ali’ye verdi. Geri kalanını da Hz. Ali boğazladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, her devenin etinden birer parça alınmasını emretti. Bunlar bir çömleğe konularak pişirildi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, Hz. Ali de ondan yediler.4381

Peygamberimiz Aleyhisselâm, develerin etlerini, derilerini ve çullarını fakirlere dağıtmasını Hz. Ali’ye emretti.4382

“Kurbanların kelle ve ayaklarını kasap ücreti olarak verme!” buyurdu,4383 verilmedi.4384

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tıraş Oluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kurbanını kesince, berber çağırdı.4385 Çağrılan berber, Ma’mer b. Abdullah’tı.

Ma’mer b. Abdullah der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, Mina’da kurbanını kestiği zaman, kendisini tıraş etmemi emretti.4386

Ustura bıçağımı alıp başucuna dikildim. Yüzüme baktı ve bana:

‘Ey Ma’mer! Resûlullah, kulağının yumuşağından itibaren başını, elinde usturan olduğu halde sana teslim etti!’ buyurdu.

‘Vallahi yâ Rasûlallah! Hiç şüphesiz, bu vazife bana Allah tarafından ihsan buyurulan bir nimettir!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet! Öyledir!’ buyurdu.

Sonra, Resûlullah Aleyhisselâmın başını tıraş ettim.”4387

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kesilen Saçının Müslümanlar Arasında Bölüştürülüşü

Müslümanlar Peygamberimiz Aleyhisselâmın kesilen saçından almak için hazırlanmışlardı.4388

Peygamberimiz Aleyhisselâm, eliyle sağ tarafına işaret ederek, berbere:

“Şurayı al!” buyurdu.4389

Berber, Peygamberimiz Aleyhisselâmın başının sağ tarafının saçını kesti.4390 Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ebu Talhatü’l-Ensârî’yi çağırdı.4391 Kesilen saçları ona verdi.4392

Sonra, berbere sol tarafını uzatarak, “Tıraş et!” buyurdu.

Berber orayı da tıraş edince, Peygamberimiz Aleyhisselâm Ebu Talha’ya sol tarafının kesilen saçını da verip:

“Halk arasında bölüştür!” buyurdu.4393

Peygamberimiz Aleyhisselâm başını tıraş ettirdiği zaman saçından ilk alan, Ebu Talha oldu.4394

Sahabiler, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kesilen saçını yere düşürmemek için çevresini sardılar.4395 Saçının bir tek telini bile ellerinin içinden başka bir yere düşürmediler.4396

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kesilen saçından zevcelerine de herkesin payı kadar düştü.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bıyık ve yanaklarından kesilenlerle, kesilen tırnaklarının yere gömülmesini emretti.4397

Müslümanlardan bir kısmı tıraş oldular, bir kısımları da saçlarını kırptırdılar.4398

Halid b. Velid’in Başında Taşıdığı Şa’r-ı Nebevî4399 ile Zaferler Kazanışı

Peygamberimiz Aleyhisselâmın alnının saçı kesildiği zaman, Halid b. Velid:

“Yâ Rasûlallah! Alnının saçını bana ver! Hiç kimseyi bu hususta bana tercih etme! Anam, babam sana feda olsun!” diyerek yalvardı.

Saçlar kendisine verilince, Halid b. Velid, onu gözlerine sürdü ve kalensüvasının (külahının) içinden önüne yerleştirdi. Bu sayede onun karşılaşıp da yenilgiye uğratmadığı bir topluluk yoktu.4400

Nitekim, Halid b. Velid:

“Ben onu hangi tarafa yönelttimse, orası fetholundu!” demiştir.4401

Hz. Ebu Bekir; Uhud’da, Hendek’te, Hudeybiye’de ve karşılaştıkları savaş yerlerinde onun yaptıklarına, bir de şimdiki haline bakarak şaşmakta idi.4402

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hac Hakkında Sorulan Soruları Cevaplayışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, tıraş olduktan sonra güzel koku süründü, gömleğini giyip halk ile oturdu.

Kendisine hac amelleri hakkında sorular sormaya başladılar.4403

O gün, yapılan hac amellerinin takdim ve tehiriyle ilgili hiçbir soru sorulmadı ki, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yapınız! Sakınca yok!” buyurmuş olmasın.4404

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kadınlara tıraş değil, ancak saçlarından kırpmak vardır!” buyurup,4405 kadınların başlarını tıraş ettirmelerini yasakladı.4406

İfâza Tavafının Yapılışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Kurban Bayramının birinci günü4407 güneşin zevalinden,4408 öğle vaktinden önce4409 hayvanına binerek ifâza tavafını yapmak üzere Beytullah’a gitti.4410

Müslümanlara da, ifâza tavafına gitmelerini emretti.4411

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ifâza tavafını yaptıktan sonra öğle namazını kıldı.

Zemzem kuyusundan zemzem çekip hacılara içirme hizmetinde bulunan Abdulmuttalib oğullarının yanına vardı ve:

“Ey Abdulmuttalib oğulları! Kovalarla su çekiniz!

Eğer sikâye hizmetiniz hususunda halkın üşüşüp size galebe çalmayacağından emin olsaydım, ben de sizinle birlikte kovalarla Zemzem suyu çekerdim!4412

Bana da bir kova su uzatınız!” buyurdu.4413

Abdulmuttalib oğulları, Peygamberimiz Aleyhisselâma hemen bir kova zemzem sundular. Peygamberimiz Aleyhisselâm ondan içti.4414

Başına da döktü.4415

Ağzına zemzem alıp kovanın içine püskürdü.

Kovadaki zemzemi kuyuya boşaltmalarını emretti, boşalttırdı.4416

Sonra, kendisi devesinin üzerinde, Üsâme b. Zeyd de terkisinde olduğu,4417 Muhacir ve Ensar sahabileri de yanında bulunduğu halde üzüm şerbeti içmeye gitti.4418

Hz. Abbas’la Abdullah b. Abbas, bir kap içinde üzüm şerbeti sundular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ondan içti, artanını da Üsâme’ye verip içirdi.4419

Üzüm şerbeti hakkında:

“Pek güzel yapmışsınız! Hep böyle yapınız!” buyurdu.4420

O gün, akşama doğru Mina’ya döndü.

Teşrik günleri gecelerini Mina’da geçirdi.4421

Mina gecelerinde gelip Beytullah’ı ziyaret etmekten de geri durmadı.4422

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Mina’da geçirilmesi gereken gecelerin Mina dışında geçirilmesini yasakladı,4423 ancak hayvan güdücülerinin Mina dışında gecelemelerine,4424 cemrelerini de bir gün atıp bir gün bırakarak hayvanların başında kalmalarına izin verdi.4425

Buna göre; hayvan güdücüleri, kurban kesme günü taşlarını atacaklar, o günden sonraki iki günün taşlamasını da biraraya getirerek o iki günün birinde, yani iki günün birincisinde birini, Mina’dan ayrılma gününde de ikincisini yapabileceklerdi.4426

Hz. Abbas, hacıların zemzem suyu ihtiyaçlarını karşılama hizmeti dolayısıyla Mina gecelerinde Mekke’de kalmak üzere Peygamberimiz Aleyhisselâmdan izin istemişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona da izin verdi.4427

Hz. Abbas’tan başkasına izin vermedi.4428

Peygamberimiz Aleyhisselâmın İkinci ve Üçüncü Gün Cemrelerini Atışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kurban gününü takip eden birinci ve ikinci teşrik günlerinde güneş batıya doğru eğildiği zaman,4429 yürüyerek,4430 Mina mescidinden sonraki4431 ilk cemrenin4432 yanına vardı.

Oraya birer birer yedi tane fiske taşı attı ve her birini atarken:

“Allahuekber” diyerek tekbir getirdi.

Sonra, biraz ileri gidip kıbleye yöneldi ve ellerini kaldırarak dua etti, ayakta duruşunu uzattı.

Sonra, ikinci cemrenin yanına vardı. Oraya da birer birer yedi fiske taşı attı ve her birini atarken tekbir getirdikten sonra vadiyi takip eden sol tarafa inip durdu.

Kıbleye döndü, ellerini kaldırıp dua etti.

Bundan sonra Akabe yanındaki üçüncü cemreye vardı. Oraya da birer birer yedi tane fiske taşı attı ve her birini atarken tekbir getirdi.

Orada durmadı, geri döndü.4433

Allah Katında En Makbul Cihad

Peygamberimiz Aleyhisselâmın cemreleri atmakta olduğu sırada bir adam gelip:

“Yâ Rasûlallah! Yüce Allah katında cihadın hangisi daha sevgili, daha makbuldür?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm sustu, cevap vermedi.

Adam, üçüncü cemrede Peygamberimiz Aleyhisselâmın önünü kesti ve:

“Yâ Rasûlallah! Yüce Allah katında cihadın hangisi daha sevgili, daha makbuldür?” diye tekrar sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Zalim bir âmire karşı hak sözünü söylemendir!” buyurdu.4434

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Allah’tan Mağfiret, Rahmet ve Kalb Zenginliği İsteyen Genci Ebzâ Oğullarından Soruşu

Benî Tücîb kabilesi halkından bir cemaat, Mina’da Peygamberimiz Aleyhisselâmla buluştular.4435

“Biz, Ebzâ oğullarıyız!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Sizinle birlikte bana gelmiş olan genç ne yapıyor?” diye sordu.

“Yâ Rasûlallah!4436 Allah’ın verdiği rızka onun kadar kanaatli ve razı olanını görmemişizdir!4437

İnsanlar dünyayı aralarında bölüşecek olsalar, o genç ona gözucuyla bile bakmaz!” dediler.4438

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’a hamd eder, onun hep o hal üzere ölüp gitmesini dilerim!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu gencin dileği üzerine:

“Ey Allah’ım! Onu yarlıga, rahmetinle esirge! Onun kalbine de zenginlik ver!” diye dua etmişti.4439

Tücîb oğullarının bildirdiklerine göre; o genç, aralarında, en iyi bir halde, dünyadan çekingen, Allah’ın kendisine verdiği rızka en razı bir kul olarak yaşamakta devam etmiş; Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatı üzerine Yemen halkının İslâmiyetten döndükleri sırada ise, Tücîb oğulları içinde kalkıp onlara Allah’ı ve İslâmiyeti anlatmaktan geri durmamış, onun sayesinde kavminden hiçbir kimse İslâmiyetten dönmemiştir.4440

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mina’daki İkinci Hutbesi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Mina’da ilk hutbesini 10 Zilhicce kurban günü irad buyurmuştu.4441

İkinci hutbesini ise, kurban kellelerinin yenildiği4442 teşrik günlerinin ortasında ve arasında irad buyurdu.4443

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Zilhicce’nin 12. günü teşrik günlerinin ortasına rastlayan Pazartesi günü, kaba kuşluk vaktinde4444 Kasvâ’nın semerlenmesini emretti.

Üzerine binip cemreler arasına gitti ve orada durdu.4445

Müslümanlardan, Allah’ın dilediği kadarı da orada toplandı.4446

Kasvâ’nın yularını Ebu Harretü’r-Rakkâşî’nin amcası tutuyor, halkı Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından uzaklaştırıyordu.4447

Halkın kimisi oturmakta, kimisi ayakta durmakta idi.

Hz. Ali, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hutbesini halka ulaştırmak için, önünde duruyordu.4448

O sırada, Hâris b. Amr, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına yaklaşıp:

“Yâ Rasûlallah! Babam, anam sana feda olsun! Benim için Allah’tan mağfiret dile!” diye rica etti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah sizi yarlıgasın!” buyurdu.4449

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra:4450

“Bugün hangi gündür?” diye sordu.

“Allah ve Resûlü daha iyi bilir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Teşrik günlerinin ortası değil midir?” diye sordu4451 ve:

“Ey insanlar! Biliyor musunuz, siz hangi aydasınız? Hangi gündesiniz? Hangi beldedesiniz?” diye sordu.

“Haram olan ayda, haram olan günde, haram olan beldedeyiz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İşte, kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız da -Rabbinize kavuşacağınız güne kadar- şu ayınızda, şu beldenizde, şu gününüzün haramlığı gibi birbirinize haramdır!

Beni iyi dinleyiniz! Dikkat ediniz!

Sakın zulüm yapmayınız!

Müslüman bir kimsenin malı -kendisi gönlünden koparak vermiş olmadıkça- başkasına helâl olmaz!

Biliniz ki, Cahiliye çağına ait bütün kan, mal davaları ve öğünmeye vesile olan şeyler... Kıyamet gününe kadar şu ayaklarımın altındadır, hükümsüzdür!

Kaldırdığım ilk kan davası da, Rebia b. Hâris b. Abdulmuttalib’in oğlunun davasıdır.

Haberiniz olsun ki, Cahiliye çağına ait bütün ribâ (faiz) alacakları kaldırılmıştır.

Yüce Allah ilk olarak Abbas b. Abdulmuttalib’in riba alacağını kaldırmaya hükmetmiştir.

Re’sü’l-mallarınız (anaparalarınız) sizindir.

Ne bundan fazlasını isteyip zulüm ve haksızlık ediniz, ne de hakkınızdan aşağı alıp mazlum duruma düşünüz.4452

Biliniz ki; zaman, Allah’ın göklerle yeri yarattığı gündekine benzeyen şekline, eski haline dönmüştür!” buyurdu4453 ve:

“Aslında ayların sayısı Allah katında, Allah’ın Kitabında, tâ gökleri ve yeri yarattığı günden beri oniki aydır.

Onların dördü haram olanlardır. İşte bu, en doğru hesaptır.

O haram olan aylarda kendinize zulmetmeyiniz” (Tevbe: 36) mealli âyeti okudu ve hutbesini şöyle sürdürdü:

“Dikkat ediniz! Benden sonra kâfirlik devrine dönmeyiniz, birbirinizin boynunu vurmayınız!

Haberiniz olsun ki; şeytan, kendisine tapılmaktan umudunu kesmiştir. Fakat o sizi kandırıp azdırmak için aranızda bulunacaktır.

Kadınlar hakkında Yüce Allah’tan korkunuz.

Onlar sizin yanınızda zayıftırlar, kendileri için hiçbir şeye malik değildirler.

Onların sizin üzerinizde hakkı, sizin de onların üzerinde hakkınız vardır.

Sizin onlar üzerindeki hakkınız, döşeğinize sizden başkasına ayak bastırmamaları, istemediğiniz kimsenin evlerinize girmesine izin vermemeleridir.

Eğer şerlerinden, serkeşliklerinden yılarsanız, onları önce öğütleyiniz.

Vazgeçmezlerse, kendilerini yatakta yalnız bırakınız.

Yine kâr etmezse, fazla incitmeyecek derecede dövünüz!

Onların sizin üzerinizdeki hakkı da, kendilerinin mâruf vechile (memleket âdet ve geleneğine göre) yiyeceklerini ve giyeceklerini sağlamaktır.

Siz onları ancak Allah’ın bir emaneti olarak aldınız ve kendileriyle evlenmeyi de Yüce Allah’ın kelimesi ve müsaadesiyle helâl edindiniz.

Kimin yanında bir emanet varsa, onu emanet edene teslim etsin!

Tebliğ ettim mi?

Tebliğ ettim mi?

Tebliğ ettim mi?

Bunları, burada bulunan, bulunmayana da ulaştırsın!

Olabilir ki, ulaştırılan, işitenden daha çok yararlanır.4454

Ey insanlar!

Dikkat ediniz! Sizin Rabbiniz birdir, babanız da birdir.

Şunu da iyi biliniz ki; Arap Arap olmayana, Arap olmayan Araba, beyaz karaya, kara da beyaza -takva hasletinden başka bir şeyle- üstün tutulamaz!” buyurdu.4455

Abdullah b. Abbas’a göre; bunlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın ümmetine vasiyeti idi.4456

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah aşkına! Tebliğ ettim mi?

Allah aşkına! Tebliğ ettim mi?” diye tekrar tekrar sorduktan4457 ve tebligatına Yüce Allah’ı da şahit tuttuktan ve bunları burada bulunanların bulunmayanlara da ulaştırmalarını tenbih buyurduktan sonra halk ile vedalaşınca, halk:

“Bu, veda haccıdır!” dediler.4458

Mina’dan Muhassab’a Gidiş

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Zilhicce’nin 13., teşrik günlerinin sonuncu günü olan Salı günü,4459 üçüncü gün cemresini atıp, öğleden sonra,4460 Mina’dan Muhassab’a,4461 Ebtah’a hareket etti.4462

Peygamberimiz Aleyhisselâmın azadlısı Ebu Râfi’, Peygamberimiz Aleyhisselâm ve ev halkının yiyecekleri ve eşyalarıyla görevli bulunuyordu.4463

Peygamberimiz Aleyhisselâm emretmediği halde, Ebu Râfi’, Allah’tan olacak ki kendiliğinden gidip Peygamberimiz Aleyhisselâmın çadırını Ebtah’ta kurmuştu.4464

Orası Mekke’den çıkışa elverişli, kolay bir yerdi.4465

Peygamberimiz Aleyhisselâm gelip oraya indi.4466

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Müslümanlara Öğüt ve Tavsiyeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hayf’ta, Muhassab’da bulunduğu sırada Müslümanlara şöyle buyurdu:

“Allah yüzünü aydınlatsın, neşelendirsin o kişinin ki, sözlerimi4467 ezberler, sonra da onu işitmemiş olanlara4468 ulaştırır.4469

Olabilir ki; onu anlayan, anlamayana taşır.

Olabilir ki; onu anlayan, kendisinden daha iyi anlayana taşır.4470

İyi biliniz ki; üç şey mü’min ve Müslümanların kalblerine kin ve kıskançlık sokmaz:

1. Allah’a ihlas üzere amelde bulunmak,

2. Müslüman olan4471 âmirlere nasihat4472 ve itaat etmek,4473

3. Müslümanların cemaatine -ki onlar dua ederlerse duaları makbul ve aralarındakine de şamildir- itikad ve salih amelde tâbi olmak.”4474

Muhassab’da Kılınan Namazlar

Peygamberimiz Aleyhisselâm, öğle, ikindi, akşam ve yatsı namazlarını Muhassab’da kıldıktan ve gecenin başlangıcında yatıp biraz kestirdikten sonra kalktı.4475

Hz. Âişe’nin Mazereti Yüzünden Yapamadığı Umreyi Yapışı

Hz. Âişe, Medine’den gelirken, Serif’te namazsız hale gelmişti.4476

Muhassab’da bulunulduğu gece:

“Yâ Rasûlallah! Halk umre ve hac ile dönüyor, ben ise yalnız hac ile dönüyorum!?” dedi.4477

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen Mekke’ye geldiğimiz gecelerde tavaf yapmamış mıydın?” diye sorunca, Hz. Âişe:

“Hayır!” dedi.4478

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Öyle ise kardeşinle Ten’im’e git de umreye niyetlen!4479

Yapacağınız tavaflardan boşaldıktan sonra sizi şurada beklerim!” buyurdu.4480

Abdurrahman b. Ebu Bekir, Hz. Âişe’yi devesinin terkisine bindirip Ten’im’e götürdü.

Hz. Âişe orada umreye niyetlendi.4481

Muhassab’da bulunduğu sırada, dönüp Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.4482

Veda Tavafının Yapılışı

Müslümanlar, Muhassab’dan her tarafa dağılıp gitmeye yeltenince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sakın, son varacağı yer Beytullah olmadıkça, hiçbir kimse bir yere gitmesin!” buyurdu.4483

Yalnız namazsız halde bulunan kadına müsaade etti.4484

Peygamberimiz Aleyhisselâm 14 Zilhicce Çarşamba günü4485 sabah namazından önce Beytullah’ı tavafa gidileceğini ashabına ilan etti.4486 Hayvanına bindi.4487 Beytullah’a gidip veda tavafını yaptı.4488

Mekke’de Üç Günden Fazla Kalınamayacağı

Peygamberimiz Aleyhisselâma bir zât, Mekke’de kalmak için sormuştu. Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Mekke, kalma yeri değildir.4489

Muhacirin hac ibadetlerini yerine getirdikten sonra Mekke’de kalacağı müddet üç gecedir!” buyurdu.4490

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Sa’d b. Ebi Vakkas’ı Ziyaret ve Teselli Edişi

Sa’d b. Ebi Vakkas, Veda Haccında Peygamberimiz Aleyhisselâmla birlikte bulunuyordu.

Öyle bir hastalığa,4491 ağrıya4492 tutuldu ki, ondan ancak ölmekle kurtulabileceğini sanıyordu.4493

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onun ziyaretine gitti.4494

Sa’d b. Ebi Vakkas, Peygamberimiz Aleyhisselâmı görünce ağladı ve:

“Yâ Rasûlallah! Hicret edip ayrılmış bulunduğum bir yerde öleceğim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! İnşaallah ölmeyeceksin!” buyurdu.4495

Elini onun alnına koydu; yüzünü, göğsünü ve karnını sığadı.4496

Sa’d b. Ebi Vakkas, Peygamberimiz Aleyhisselâmın elinin serinliğini kalbinde hemen hissetti.4497

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sa’d b. Ebi Vakkas’a:

“Sen kalbinden hasta bir adamsın.

Sakîflerin kardeşi Hâris b. Kelede doktorluk yapan bir adamdır.

Medine’nin Acve hurmasından yedi tane alıp onları çekirdekleriyle birlikte ezerek mâcun yapsın. Sonra da, onu sana içirsin!” buyurdu.4498

Sa’d b. Ebi Vakkas:

“Yâ Rasûlallah! Hicret edip ayrılmış bulunduğum bir yerde, ben de Sa’d b. Havle’nin öldüğü gibi öleceğim diye korkuyorum!

Benim şifa bulmam için Allah’a dua et!4499

İnsan hicret edip ayrılmış bulunduğu bir yerde ölmeyi istemez, değil mi?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet!” buyurdu4500 ve:

“Allah’ım! Sa’d’a şifa ver!” diyerek dua etti.4501

Sa’d b. Ebi Vakkas:

“Yâ Rasûlallah! Arkadaşlarım buradan gidecekler de,4502 ben hicret edip çıkmış olduğum bir yurtta ölüp4503 onlardan geride mi kalacağım?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır! Sen geride kalmayacaksın! Allah’ın rızasını umduğun dereceni arttıracak ve yükseltecek birtakım ameller işleyeceksin!4504

Umarım ki; sen, ölmeyip geride kalacak, çok yaşayacaksın!

Müslüman topluluklarına yararın, başkalarına ise zararın dokunacaktır!” buyurdu.4505

“Allah’ım! Sa’d’a şifa ver ve onun hicretini tamamla!4506

Allah’ım! Ashabımın hicretlerini tamamla! Onları izleri sıra geri çevirme!” diyerek yalvardı.

Sa’d b. Havle’nin ölümüne de üzüldü.4507

Sa’d b. Ebi Vakkas:

“Yâ Rasûlallah! Hastalığım, gördüğünüz ağır dereceye varmış bulunuyor!

Ben ise servet sahibiyimdir.4508 Pek çok servetim vardır.4509

Bir kızımdan başka vârisim de yoktur.4510

Servetimin tümünü tasadduk edip yoksullara dağıtayım mı?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır!” buyurdu.4511

Sa’d b. Ebi Vakkas:

“Üçte ikisini tasadduk edeyim mi?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır!” buyurdu.

Sa’d b. Ebi Vakkas:

“Üçte birini?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Üçte bir! Eh, üçte bir de epeyce şeydir!

Senin vârislerini zengin bırakman, onları aç bırakıp halka avuç açtırmandan hayırlıdır!4512

Muhakkak ki, sen Allah’ın hoşnutluğunu arayarak yapacağın bir tasaddukla da ecir ve sevaba erersin.4513

Servetinden harcadığın şey senin için sadaka olur.4514

Aileni geçindirmen, senin için sadaka olur.

Ev halkını geçindirmen, senin için sadaka olur.4515

Hatta kadınının ağzına verdiğin lokmada bile sana ecir vardır!” buyurdu.4516

Sa’d b. Ebi Vakkas’ın Hastalıktan Kurtulup Uzun Müddet Yaşaması

Peygamberimiz Aleyhisselâm tabib Hâris b. Kelede’ye:

“Sa’d’ı hurmalarla tedavi et! Vallahi, ben onun bunlarla iyileşeceğini umuyorum!” buyurdu ve:

“Senin yanında şu Acve hurmalarından biraz var mı?” diye sordu.

Hâris b. Kelede:

“Evet!” dedi.

Sa’d b. Ebi Vakkas için hurmayı şöyle karıştırıp pişirdi.

Onu tereyağı ile bollaştırdıktan sonra Sa’d b. Ebi Vakkas’a içirince, Sa’d b. Ebi Vakkas, bağından boşanır gibi, hastalığından kurtuluverdi.4517

Sa’d b. Ebi Vakkas, Hicretin 55. yılına kadar yaşadı.

Her yıl servetinin zekâtını verirdi. Vefat ettiği zaman vârislerine 250.000 dirhem bırakmıştı.4518

Yüce Allah ondan razı olsun!

Peygamberimiz Aleyhisselâmla Müslümanların Medine Yolunu Tutmaları

Peygamberimiz Aleyhisselâm ve Müslümanlar, veda tavafını yaptıktan sonra, hep birlikte Medine yolunu tuttular.4519

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cuhfe Gadîr-i Humm mevkiinde konakladı.4520 Oradaki iki ağacın altları süpürülüp temizlendi.4521

Semüre ağacının üzerine bir elbise gerilerek güneşin sıcağından korunmak üzere Peygamberimiz Aleyhisselâm için gölgelik yapıldı.4522 Peygamberimiz Aleyhisselâm, orada öğle namazını kıldı.4523 Müslümanlara hitap etmek üzere ayağa kalktı.

Allah’a hamd ü senada bulundu.4524

O gün Kıyamet gününe kadar olup bitecek şeyleri hiçbirini bırakmaksızın haber verdi.4525 Va’z ve nasihatta bulundu.

Sonra da:

“Ey insanlar! Bilesiniz ki, ben de ancak bir insanımdır.

Çok sürmez, Yüce Rabbimin elçisi bana gelecek ve ben de onun davetine icabet edeceğim!

Ben size iki ağır emanet bırakıyorum: Onların birincisi Yüce Allah’ın Kitabıdır ki, onun içinde hidayet ve nur vardır.

Yüce Allah’ın Kitabını tutunuz ve ona sımsıkı sarılınız!

İkincisi de Ehl-i Beytimdir, ev halkımdır.

Ehl-i Beytim hakkında size Allah’ı hatırlatırım.

Ehl-i Beytim hakkında size Allah’ı hatırlatırım.

Ehl-i Beytim hakkında size Allah’ı hatırlatırım!” buyurdu.4526

“Ey insanlar! Siz ne üzerine şehadet edersiniz?” diye sordu.

“Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına şehadet ederiz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sonra?” diye sordu.

“Muhammed Aleyhisselâmın da Allah’ın kulu ve resûlü olduğuna şehadet ederiz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizin velîniz kimdir?” diye sordu.

Müslümanlar:

“Bizim velîlerimiz, Allah ve Allah’ın Resûlüdür!” dediler.4527

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey insanlar!4528 Benim mü’minlere öz nefislerinden önce geldiğimi biliyorsunuz, değil mi?” diye sordu.

“Evet4529 yâ Rasûlallah!” dediler.4530

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Benim mü’minlere öz nefislerinden önce geldiğimi biliyorsunuz, değil mi?” diye tekrar sordu.

Müslümanlar:

“Evet!” dediler.4531

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Ali’nin elinden tutup:

“Ben kimin mevlâsı4532 isem, Ali de onun mevlâsıdır!4533 Allah’ım! Ona dost olana dost ol! Düşman olana düşman ol!4534 Ona yardım edene yardım et!” diyerek Allah’a yalvardı.4535

Hz. Ömer, Hz. Ali’yle karşılaşınca:

“Ey Ebu Talib’in oğlu! Ne mutlu sana!

Sen, sabahladığında da, akşamladığında da, erkek kadın bütün mü’minlerin mevlâsısındır!” diyerek onu tebrik etti, kutladı.4536

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Zülhuleyfe’de Konaklayışı ve Medine’ye Girerken Dua Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Zülhuleyfe’ye gelip Muarres’te konakladı.4537

Zaten Peygamberimiz Aleyhisselâm Medine’den Mekke’ye giderken Şecere yolunu tutar,4538 Şecere mescidinde namaz kılardı.4539

Mekke’den dönüp Medine’ye girerken de4540 Muarres yoluyla girer, geceyi vadinin ortasındaki Zülhuleyfe’de geçirir,4541 sabah namazını kılar, sabahleyin Medine’ye hareket ederdi.4542

Peygamberimiz Aleyhisselâm hacdan veya umreden ya da bir gazadan dönerken yüksek bir yere, bir dağ eteğine veya bir bayıra çıktıkça üç kere tekbir getirir, sonra da:

“Bir olan Allah’tan başka ilah yoktur. O’nun eşi ortağı yoktur! Mülk O’nundur! Hamd O’na mahsustur!4543 O, diriltir, öldürür. O, hiç ölmeyen diridir. Hayır, yalnız O’nun elindedir. O herşeye kâdirdir.

Biz dönenleriz, tevbe edenleriz, ibadet edenleriz, Rabbimize hamd edenleriz.

Yüce Allah va’dini yerine getirdi. Kuluna yardım etti. Toplanmış olan kabileleri tek başına bozguna uğratıp dağıttı!” diyerek dua eder4544 ve bunu Medine’ye girinceye kadar tekrarlar dururdu.4545

Peygamberimiz Aleyhisselâm Muarres yoluyla bu dönüşünde de böyle yaptı.

Medine’yi görünce, üç kere tekbir getirip duasını tekrarladı.4546

Peygamberimiz Aleyhisselâm ev halkının yanına geceleyin ansızın girmezdi.

Ya akşam üzeri, ya da sabahleyin girmeyi âdet edinmişti.4547

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’ye girince, devesini Mescidin kapısında ıhdırdıktan sonra, Mescide girdi. Mescidde iki rekat namaz kılıp evine döndü.4548

_______________

3880 Vâkıdî, Megâzî, 3/1089, İbn Sa’d, 2/189, Ahmed b. Hanbel, 3/134, Tirmizî, Sünen, 3/179-180.

3881 İbn Sa’d, 2/184, Buhârî, Sahîh, 2/192, Hâkim, 2/331.

3882 İbn İshak, İbn Hişam, 4/253.

3883 Vâkıdî, Megâzî, 3/1089, İbn Sa’d, 2/172.

3884 Bezzar ve Taberânî’den naklen Heysemî, 3/237.

3885 İbn İshak, İbn Hişam, 4/253, Taberî, Târîh, 3/170, İbn Kesîr, Bidâye, 5/109.

3886 Zürkânî, 3/104-105.

3887 Ezrakî, 1/186, Zürkânî, 3/104-105.

3888 Vâkıdî, Megâzî, 3/1088, İbn Sa’d, 2/172, Müslim, 2/887, Ebu Dâvud, 2/183, İbn Mâce, 2/1022, Dârimî, 1/375, Belâzurî, Ensâb, 1/368, Yâkubî, 2/109, Taberî, Târîh, 3/167.

3889 İbn İshak, İbn Hişam, 4/248, Vâkıdî, Megâzî, 3/1088, İbn Sa’d, 2/172, Taberî, Târîh, 3/167.

3890 İbn İshak, İbn Hişam, 4/248, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Taberî, Târîh, 3/167 İbn Kesîr, Bidâye, 5/110-111.

3891 Vâkıdî, Megâzî, 3/1088, İbn Sa’d, 2/172-173, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/887, Ebu Dâvud, 2/183.

3892 Nesâî, 5/164.

3893 Kastallânî, Mevâhib, 1/231, Diyarbekrî, 2/149, Halebî, 3/308, Zürkânî, 3/106.

3894 İbn İshak, İbn Hişam, 4/248, Taberî, Târîh, 3/167.

3895 İbn Kayyım, 3/213.

3896 İbn Sa’d, 2/175, Ahmed b. Hanbel, 3/110, Buhârî, Sahîh, 2/147, Ebu Dâvud, 2/151.

3897 İbn İshak, İbn Hişam, 4/248.

3898 Belâzurî, Ensâb, 1/368.

3899 Vâkıdî, Megâzî, 3/1090, İbn Sa’d, 2/177.

3900 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888-889, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/123, Dârimî, 1/376.

3901 Vâkıdî, Megâzî, 3/1090, İbn Sa’d, 2/173.

3902 Vâkıdî, Megâzî, 3/1091.

3903 Buhârî, Sahîh, 2/146.

3904 İbn İshak, İbn Hişam, 4/248, Vâkıdî, Megâzî, 3/1089, İbn Sa’d, 2/173.

3905 Vâkıdî, Megâzî, 3/1089, İbn Sa’d, 2/173.

3906 İbn Sa’d, 2/173.

3907 Buhârî, Sahîh, 2/143, Müslim, 2/918, İbn Seyyid, 2/272 İbn Kesîr, Bidâye, 5/112.

3908 Buhârî, Sahîh, 2/143-144.

3909 İbn Sa’d, 2/175, Ahmed b. Hanbel, 3/111, Buhârî, Sahîh, 2/147, Ebu Dâvud, 2/151.

3910 Vâkıdî, Megâzî, 3/1089.

3911 Vâkıdî, Megâzî, 3/1089, İbn Sa’d, 2/175, Buhârî, Sahîh, 2/147, Ebu Dâvud, 2/151.

3912 Vâkıdî, Megâzî, 3/1090.

3913 Ahmed b. Hanbel, 1/24, Buhârî, Sahîh, 2/144, Ebu Dâvud, 2/159, İbn Mâce, 2/991.

3914 Vâkıdî, Megâzî, 3/1090, İbn Sa’d, 2/173, Buhârî, Sahîh, 2/147.

3915 İbn Sa’d, 2/173, Ebu Dâvud, 2/150.

3916 Müslim, 2/887.

3917 İbn Sa’d, 2/177, İbn Mâce, 2/965.

3918 Buhârî, Sahîh, 2/147.

3919 İbn Sa’d, 2/175, Buhârî, Sahîh, 2/147.

3920 İbn Sa’d, 2/177, İbn Mâce, 2/965.

3921 İbn Sa’d, 2/175-176, Ahmed b. Hanbel, 3/320, 4/175, Buhârî, Sahîh, 2/147, Müslim, 2/905, Ebu Dâvud, 2/158-159, Tirmizî, Sünen, 3/184 İbn Mâce, 2/989.

3922 Müslim, 2/871.

3923 Mâlik, 1/335, İbn Sa’d, 2/174-175, Müslim, 2/876.

3924 Mâlik, 1/334, Ebu Dâvud, 2/163, Tirmizî, Sünen, 3/191-192, İbn Mâce, 2/975, Dârimî, 1/365.

3925 Ahmed b. Hanbel, 5/192, İbn Mâce, 2/975.

3926 Ebû Hanîfe, Müsned, s. 24, Ahmed b. Hanbel, 2/4, Buhârî, Sahîh, 2/145-146, Müslim, 2/834, Ebu Dâvud, 2/165, Tirmizî, Sünen, 3/194-195, İbn Mâce, 2/977, Dârimî, 1/363.

3927 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/887, Ebu Dâvud, 2/183, İbn Mâce, 2/977, Dârimî, 1/375.

3928 İbn Kayyım, 3/213.

3929 Vâkıdî, Megâzî, 2/1092.

3930 Semhûdî, 4/1222.

3931 Heysemî, 3/221.

3932 Ahmed b. Hanbel, 2/240, Müslim, 2/915.

3933 Ebu Dâvud, 2/142-143, Müslim, 2/974.

3934 Mâlik, 1/422, Vâkıdî, Megâzî, 3/1097.

3935 Mâlik, 1/422, Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, Ebu Dâvud, 2/143.

3936 Ebu Dâvud, 2/143.

3937 Mâlik, 1/422, Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, Müslim, 2/974, Ebu Dâvud, 2/143.

3938 Ahmed b. Hanbel, 1/232, Heysemî, 3/320, İbn Kayyım, 1/239.

3939 Vâkıdî, Megâzî, 3/1093.

3940 Vâkıdî, Megâzî, 3/1093, Ahmed b. Hanbel, 6/344, Ebu Dâvud, 2/164, İbn Mâce, 2/978.

3941 Vâkıdî, Megâzî, 3/1093.

3942 Vâkıdî, Megâzî, 3/1094, İbn Mâce, 2/978, Hâkim, 1/453-454, İbn Kayyım, 3/239.

3943 Ahmed b. Hanbel, 6/344, Ebu Dâvud, 2/164, Hâkim, 1/454, İbn Kayyım, 3/239.

3944 Vâkıdî, Megâzî, 3/1093-1094.

3945 Ahmed b. Hanbel, 6/344, Ebu Dâvud, 2/164, İbn Mâce, 2/978, Hâkim, 1/454, İbn Kayyım, 3/239.

3946 Vâkıdî, Megâzî, 3/1094, Ahmed b. Hanbel, 6/344, Ebu Dâvud, 2/164, İbn Mâce, 2/978, Hâkim, 1/454, İbn Kayyım, 3/239.

3947 Ahmed b. Hanbel, 6/344, Ebu Dâvud, 2/164, İbn Mâce, 2/978, İbn Kayyım, 3/239.

3948 Vâkıdî, Megâzî, 3/1093-1094, Ebu Dâvud, 2/164, İbn Mâce, 2/978 Hâkim, 1/454.

3949 Vâkıdî, Megâzî, 3/1093.

3950 Vâkıdî, Megâzî, 3/1094, Ahmed b. Hanbel, 6/344, Ebu Dâvud, 2/164, İbn Mâce, 2/978, Hâkim, 1/455, İbn Kayyım, 3/239.

3951 Çekirdeği çıkarılmış hurma, sadeyağı veya kuru yoğurtla iyice karıştırılarak yapılan bir yemektir (Ahmed b. Hanbel, 3/99, Firuzabadî, 2/217).

3952 Vâkıdî, Megâzî, 3/1093-1095.

3953 Mâlik, 1/349, Vâkıdî, Megâzî, 3/1095, Buhârî, Sahîh, 2/214, Müslim, 2/862-863, Ebu Dâvud, 2/163.

3954 Ebu Dâvud, 2/168.

3955 Mâlik, 1/349, Vâkıdî, Megâzî, 3/1095, Buhârî, Sahîh, 2/214, Müslim, 2/862-863, Ebu Dâvud, 2/163.

3956 Vâkıdî, Megâzî, 3/1095.

3957 Vâkıdî, Megâzî, 3/1096.

3958 Yâkût, 1/79-80.

3959 Vâkıdî, Megâzî, 3/1096.

3960 İbn Mâce, 2/965.

3961 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097.

3962 Ahmed b. Hanbel, 1/232, Heysemî, 3/320, İbn Kayyım, 3/230.

3963 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097.

3964 İbn Sa’d, 2/173.

3965 Ahmed b. Hanbel, 6/273, Buhârî, Sahîh, 1/77, Müslim, 2/873, Ebu Dâvud, 2/153-154, İbn Mâce, 2/988, Taberî, Târîh, 3/168.

3966 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097.

3967 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, Ahmed b. Hanbel, 2/16, Buhârî, Sahîh, 2/154.

3968 Buhârî, Sahîh, 2/154, Müslim, 2/919, Ezrakî, 2/203.

3969 Müslim, 2/919, Ezrakî, 2/203.

3970 Ezrakî, 2/203.

3971 Buhârî, 2/154, Müslim, 2/919, Ezrakî, 2/203.

3972 Müslim, 2/919, Ezrakî, 2/203, Nesâî, 5/199.

3973 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173.

3974 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173, Tirmizî, Sünen, 3/209, İbn Mâce, 2/981.

3975 Beyhakî’den naklen İbn Kesîr, Bidâye, 5/158.

3976 İbn Kayyım, 3/263.

3977 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173, Ahmed b. Hanbel, 2/14, Buhârî, Sahîh, 2/154, Müslim, 2/913, Ebu Dâvud, 2/174, Tirmizî, Sünen, 3/209, Dârimî, 1/397.

3978 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Kesîr, Bidâye, 5/152, İbn Kayyım, 3/264.

3979 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173, İbn Kesîr, Bidâye, 5/152, İbn Kayyım, 3/264, Heysemî, 3/238.

3980 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097.

3981 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173, İbn Kesîr, Bidâye, 5/152, İbn Kayyım, 3/264, Heysemî, 3/238.

3982 İbn Sa’d, 2/173, İbn Kesîr, Bidâye, 5/152, İbn Kayyım, 3/264.

3983 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173, İbn Kesîr, Bidâye, 5/152.

3984 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173, Hâkim, 1/455.

3985 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097, İbn Sa’d, 2/173.

3986 Vâkıdî, Megâzî, 3/1097.

3987 Hâkim, 1/455, İbn Kesîr, Bidâye, 5/158-159.

3988 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098.

3989 Heysemî, 3/240.

3990 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, İbn Sa’d, 2/173, Ahmed b. Hanbel, 2/320, Müslim, 2/887, İbn Mâce, 2/1023, Dârimî, 1/376, Hâkim, 1/455.

3991 İbn Sa’d, 2/178, Ebu Dâvud, 2/179, İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 82-85.

3992 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/887, İbn Mâce, 2/1023 Dârimî, 1/376, Hâkim, 1/455.

3993 Ahmed b. Hanbel, 3/320.

3994 Hâkim, 1/455, İbn Kesîr, Bidâye, 5/159.

3995 Makam-ı İbrahim, İbrahim Aleyhisselâmın üzerine basıp insanları hacca çağırdığı ve üzerinde iki ayağının gömülmüş izi bulunan mübarek bir taş olup, halen Kâbe mescidinde belli yerinde durmaktadır (Ezrakî, 1/67-68).

3996 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/887.

3997 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, İbn Sa’d, 2/173, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Nesâî, 5/236.

3998 Müslim, 2/887, Ebu Dâvud, 2/183, İbn Mâce, 2/1023, Dârimî, 1/376.

3999 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/887, Ebu Dâvud, 2/183, İbn Mâce, 2/1023, Dârimî, 1/376, Nesâî, 5/236.

4000 Nesâî, 5/236.

4001 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/887, Ebu Dâvud, 2/183, Tirmizî, Sünen, 3/216, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/236, Dârimî, 1/376.

4002 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/183, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/236, Dârimî, 1/376.

4003 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 1/28, Ezrakî, 1/334, Heysemî, 3/241.

4004 Ahmed b. Hanbel, 1/28, Heysemî, 3/241.

4005 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 1/28, Heysemî, 3/241.

4006 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098.

4007 Ahmed b. Hanbel, 1/28, Ezrakî, 1/334, Heysemî, 3/241.

4008 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 1/28, Ezrakî, 1/334, Heysemî, 3/241.

4009 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098.

4010 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 1/28, Ezrakî, 1/334, İbn Kesîr, Bidâye, 5/159, Heysemî, 3/241.

4011 Ahmed b. Hanbel, 1/28, Ezrakî, 1/334, İbn Kesîr, Bidâye, 5/159, Heysemî, 3/241.

4012 Ezrakî, 1/334.

4013 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Abdurrezzak, 5/34.

4014 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Abdurrezzak, 5/34, Ezrakî, 1/333.

4015 Abdurrezzak, 5/34, Ezrakî, 1/333.

4016 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Abdurrezzak, 5/34, Ezrakî, 1/333-334.

4017 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098.

4018 Vâkıdî, Megâzî, 3/1098, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/183 İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/235, Dârimî, 1/376.

4019 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/183-184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/235 Dârimî, 1/376.

4020 Müslim, 2/888.

4021 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Nesâî, 5/240, İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 83.

4022 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/240, Dârimî, 1/376.

4023 Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/240, Dârimî, 1/376.

4024 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/240, Dârimî, 1/376.

4025 Ahmed b. Hanbel, 3/320.

4026 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Dârimî, 1/376.

4027 Nesâî, 5/244.

4028 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/236, Dârimî, 1/376.

4029 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, Ahmed b. Hanbel, 6/404-405, 421, 422, Dârekutnî, 2/255, Heysemî, 3/247-248, İbn Kesîr, Bidâye, 5/160.

4030 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/244, Dârimî, 1/376.

4031 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099.

4032 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, Ahmed b. Hanbel, 3/421-422, Heysemî, 3/247-248.

4033 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, İbn Ebi Şeybe, 4/68-69, Heysemî, 3/248.

4034 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/240, Dârimî, 1/376.

4035 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Nesâî, 5/241.

4036 İbn Kesîr, Bidâye, 5/163.

4037 İbn Kayyım, 1/265.

4038 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Buhârî, Sahîh, 2/170.

4039 Ahmed b. Hanbel, 3/366, Müslim, 2/907, Nesâî, 5/245.

4040 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, 907, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1023, Nesâî, 5/245 Dârimî, 1/376.

4041 İbn Kesîr, Bidâye, 5/168.

4042 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099, İbn Sa’d, 2/173.

4043 Vâkıdî, Megâzî, 3/1099-1100.

4044 İbn Kesîr, Bidâye, 5/167, İbn Kayyım, 1/267.

4045 Ahmed b. Hanbel, 4/308-309.

4046 İbn İshak, İbn Hişam, 4/249.

4047 Ahmed b. Hanbel, 3/320, Müslim, 2/888, Ebu Dâvud, 2/148, İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/376.

4048 Zilhicce’nin sekizinci gününe Terviye günü denir (İbn Esîr, Nihâye, 2/280).

4049 Vâkıdî, Megâzî, 3/1100, İbn Sa’d, 2/173.

4050 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101.

4051 Vâkıdî, Megâzî, 3/1100, İbn Sa’d, 1/148.

4052 İbn Kayyım, 3/267.

4053 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101.

4054 Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/184, İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/376.

4055 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, Ezrakî, 2/173, Ebu Dâvud, 2/212, Tirmizî, Sünen, 3/228, İbn Mâce, 2/1000.

4056 Ebu Dâvud, 2/212, Tirmizî, Sünen, 3/228, Dârimî, 1/399.

4057 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, Ebu Dâvud, 2/212, Tirmizî, Sünen, 3/228, İbn Mâce, 2/1024.

4058 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, Ezrakî, 2/173.

4059 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/184-185, İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/376.

4060 İbn Sa’d, 2/173.

4061 İbn Kayyım, 3/267.

4062 İbn Sa’d, 2/173.

4063 Nemire; Arafat’ın doğusunda harap bir köydür (İbn Kayyım, 3/275).

4064 Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/376.

4065 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, İbn Kayyım, 3/267.

4066 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, Dârimî, 1/376.

4067 İbn Kayyım, 3/267.

4068 Dabb yolu, Müzdelife’den Arafat’a giden kısa yol olup, Musa Aleyhisselâmın yoludur (Ezrakî, 2/193).

4069 Ezrakî, 2/193, İbn Kayyım, 3/267.

4070 Hacıların vakfe yeri olan Arafat’a Arafat denilmesi, Hz. Âdem’le Hz. Havva’nın burada buluştukları veya Cebrail Aleyhisselâmın Hz. İbrahim’e burada hac amellerini öğretip “Anladın mı?” diye sorduğu, onun da “Anladım!” diye cevap verdiği içindir (Yâkût, 4/104, Fîruzâbâdî, 3/179). Arafat, hem Harem dışıdır, hem de Meş’ar (hac ibadetleri için belirlenmiş) yerdir. Arafat’ın hududu, Harem dışı olan Urene üzerinde yükselen dağdan Vesik’a doğru uzanan Arafat dağlarına ve bu dağların Arafat vadisiyle birleştiği yere kadar olan sahadır. (Ezrakî, 2/194, Yâkût, 4/104).

4071 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, İbn Sa’d, 2/173, Ezrakî, 2/193.

4072 Buhârî, Sahîh, 2/174, Müslim, 2/933, İbn Mâce, 2/1024.

4073 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/181, İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/377.

4074 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102.

4075 Vâkıdî, Megâzî, 3/1103.

4076 Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/377.

4077 Vâkıdî, Megâzî, 3/1101, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/377.

4078 Hâkim, 1/462.

4079 İbn Sa’d, 2/187-188.

4080 İbn Sa’d, 2/188, Ahmed b. Hanbel, 1/28, Buhârî, Sahîh, 5/188.

4081 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185 İbn Mâce, 2/1024, Dârimî, 1/377.

4082 İbn Abdi Rabbih, 2/110.

4083 Ahmed b. Hanbel, 5/30, Ebu Dâvud, 2/168.

4084 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250, İbn Abdi Rabbih, 2/110, Taberî, Târîh, 3/168.

4085 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250, Taberî, Târîh, 3/168.

4086 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250, İbn Abdi Rabbih, 2/110, Taberî, Târîh, 3/168.

4087 Vâkıdî, Megâzî, 3/1103.

4088 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, İbn Abdi Rabbih, 2/110, Dârimî, 1/65, Taberî, Târîh, 3/169.

4089 Ahmed b. Hanbel, 5/262.

4090 Ahmed b. Hanbel, 5/262.

4091 Ahmed b. Hanbel, 5/251.

4092 Ahmed b. Hanbel, 5/30.

4093 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250, İbn Abdi Rabbih, 2/110, Taberî, Târîh, 3/169.

4094 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Ahmed b. Hanbel, 5/30, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1024-1025, Dârimî, 1/377 İbn Abdi Rabbih, 2/110, Taberî, Târîh, 3/169.

4095 Ahmed b. Hanbel, 5/412, İbn Mâce, 2/1016.

4096 Ahmed b. Hanbel, 5/412.

4097 Ahmed b. Hanbel, 5/412, İbn Mâce, 2/1016.

4098 Ahmed b. Hanbel, 5/412.

4099 İbn Mâce, 2/1016.

4100 Ahmed b. Hanbel, 5/412, İbn Mâce, 2/1016.

4101 Ahmed b. Hanbel, 1/384, 453, Müslim, 4/1796.

4102 Ahmed b. Hanbel, 1/453, Müslim, 4/1796, İbn Mâce, 2/1016.

4103 Ahmed b. Hanbel, 5/4128, Müslim, 4/1796, İbn Mâce, 2/1016.

4104 İbn İshak, İbn Hişam, 4/252.

4105 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/209.

4106 İbn İshak, İbn Hişam, 4/252.

4107 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/209.

4108 İbn İshak, İbn Hişam, 4/252.

4109 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250, Ahmed b. Hanbel, 5/30.

4110 Ahmed b. Hanbel, 5/30.

4111 Ahmed b. Hanbel, 5/30, İbn Abdi Rabbih, 4/57.

4112 Ahmed b. Hanbel, 5/30.

4113 Ahmed b. Hanbel, 5/30, İbn Abdi Rabbih, 4/57.

4114 Ahmed b. Hanbel, 5/30.

4115 İbn İshak, İbn Hişam, 4/250-251, İbn Abdi Rabbih, 2/110, Taberî, Târîh, 3/169.

4116 Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Ahmed b. Hanbel, 3/225, 4/80, Dârimî, 1/65, Yâkubî, 2/109.

4117 Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377.

4118 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377, İbn Abdi Rabbih, 4/57, Taberî, Târîh, 3/169.

4119 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251.

4120 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, İbn Abdi Rabbih, 4/57, Taberî, Târîh, 3/169.

4121 İbn İshak, İbn Hişam, 4/521, İbn Abdi Rabbih, 4/57.

4122 Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 2/377, İbn Abdi Rabbih, 4/57.

4123 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/889, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/367, İbn Abdi Rabbih, 4/57, Taberî, Târîh, 3/169.

4124 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, İbn Abdi Rabbih, 4/57, Taberî, Târîh, 3/169.

4125 İbn Abdi Rabbih, 4/57.

4126 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377, İbn Abdi Rabbih, 4/57, Taberî, Târîh, 3/169.

4127 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4128 İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4129 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377, İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4130 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, İbn Abdi Rabbih, 4/58, Taberî, Târîh, 3/159.

4131 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377, İbn Abdi Rabbih, 4/58, Taberî, Târîh, 3/159.

4132 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4133 İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4134 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377, İbn Abdi Rabbih, 4/58, Taberî, Târîh, 3/169.

4135 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, İbn Abdi Rabbih, 4/58, Taberî, Târîh, 3/159.

4136 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Taberî, Târîh, 3/169.

4137 İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4138 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, İbn Abdi Rabbih, 4/58, Taberî, Târîh, 3/169.

4139 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Taberî, Târîh, 3/169, Beyhakî, Delâil, 5/448.

4140 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377, İbn Abdi Rabbih, 4/58, Taberî, Târîh, 3/169, Beyhakî, Delâil, 5/448.

4141 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Mâlik, 2/589, Taberî, Târîh, 3/169, Beyhakî, Delâil, 5/448, Zehebî, Târîh, s. 589.

4142 İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4143 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251-252, Taberî, Târîh, 3/169.

4144 İbn İshak, İbn Hişam, 4/252, İbn Abdi Rabbih, 4/58, Taberî, Târîh, 3/169.

4145 İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4146 İbn Abdi Rabbih, 4/58, Yâkubî, 2/110.

4147 İbn İshak, İbn Hişam, 4/253, İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4148 İbn Sa’d, 2/185, Ahmed b. Hanbel, 4/381.

4149 İbn Sa’d, 2/185, Ahmed b. Hanbel, 4/381, 402, 403.

4150 Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377.

4151 İbn Abdi Rabbih, 4/58.

4152 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377.

4153 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102.

4154 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 1/1025, Dârimî, 1/377.

4155 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377.

4156 Vakıdî, Megâzî, 3/1102.

4157 Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377, .

4158 Vâkıdî, Megâzî, 3/1102.

4159 Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Ebu Dâvud, 2/189, Tirmizî, Sünen, 3/230, Nesâî, 5/255.

4160 İbn İshak, İbn Hişam, 4/253, Ahmed b. Hanbel, 1/157, Tirmizî, Sünen, 3/232.

4161 İbn İshak, İbn Hişam, 4/253, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Ahmed b. Hanbel, 1/157, Ebu Dâvud, 2/193-194, İbn Mâce, 2/1001-1002.

4162 Hâkim, 1/465.

4163 Ahmed b. Hanbel, 3/85.

4164 Ahmed b. Hanbel, 5/209, Nesâî, 5/254.

4165 Mâlik, 1/215, 421-423, Vâkıdî, Megâzî, 3/1104, Tirmizî, Sünen, 5/572, Begavî, 1/128, İbn Kesîr, Bidâye, 5/174-175.

4166 Vâkıdî, Megâzî, 3/1104, Ahmed b. Hanbel, 2/210, Tirmizî, Sünen, 4/472, Gazalî, İhyâ, 1/332, İbn Kayyım, 1/268, Heysemî, 3/252.

4167 Ahmed b. Hanbel, 1/166, İbn Kesîr, Bidâye, 5/175.

4168 Tirmizî, Sünen, 5/537, İbn Kesîr, Bidâye, 5/175, İbn Kayyım, 1/268.

4169 Beyhakî’den naklen İbn Kesîr, Bidâye, 5/174-175, Gazalî, İhyâ, 1/332.

4170 Gazalî, İhyâ, 1/332.

4171 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 1/247, Gazalî, İhyâ, 1/332-333, İbn Kesîr, Bidâye, 5/175-176, Heysemî, 3/352.

4172 Gazalî, İhyâ, 1/333.

4173 Ahmed b. Hanbel, 4/14.

4174 Ahmed b. Hanbel, 4/14, İbn Kesîr, Bidâye, 5/176.

4175 İbn Mâce, 2/1002, İbn Kesîr, Bidâye, 5/176.

4176 Abdurrezzak, 5/17, Taberânî’den naklen Heysemî, 3/256.

4177 Ahmed b. Hanbel, 4/14, İbn Mâce, 2/1002, İbn Kesîr, Bidâye, 5/176.

4178 İbn Sa’d, 2/188, Ahmed b. Hanbel, 1/28, Tirmizî, Sünen, 5/250 İbn Kayyım, 3/269.

4179 Ahmed b. Hanbel, 2/224.

4180 Abdurrezzak, 5/16, Ahmed b. Hanbel, 2/224.

4181 Abdurrezzak, 5/16.

4182 Müslim, 2/983, Hâkim, 1/464, Begavî, 1/128.

4183 Ahmed b. Hanbel, 4/309.

4184 Ahmed b. Hanbel, 4/309, Tirmizî, Sünen, 3/237, İbn Mâce, 2/1003 Nesâî, 5/264.

4185 İbn Sa’d, 2/179, Ahmed b. Hanbel, 4/309, Ebu Dâvud, 2/196.

4186 Ahmed b. Hanbel, 4/335.

4187 İbn Sa’d, 2/179, Ahmed b. Hanbel, 4/309-310.

4188 İbn Sa’d, 2/179, Ahmed b. Hanbel, 4/309-310, 335, Ebu Dâvud, 2/196, Tirmizî, Sünen, 3/237, İbn Mâce, 2/1003, Nesâî, 5/264-265.

4189 Ahmed b. Hanbel, 3/110, Buhârî, Sahîh, 2/174, Müslim, 2/933.

4190 Müslim, 2/865, Nesâî, 5/196.

4191 Ahmed b. Hanbel, 1/215, Buhârî, Sahîh, 2/217, Müslim, 2/866-867, Tirmizî, Sünen, 3/286, İbn Mâce, 2/1030, Nesâî, 5/196.

4192 Begavî, 1/129, Heysemî, 3/255.

4193 İbn Ebi Şeybe, 4/7.

4194 Ahmed b. Hanbel, 1/72, 75, Müslim, 2/890, Ebu Dâvud, 2/190, Tirmizî, Sünen, 3/3, İbn Mâce, 2/1025, Dârimî, 1/377.

4195 Vâkıdî, Megâzî, 3/1105, Begavî, 1/128.

4196 Mâlik, 1/392, Vâkıdî, Megâzî, 3/1105, İbn Sa’d, 2/180, Ahmed b. Hanbel, 5/205, Buhârî, Sahîh, 2/176, Müslim, 2/636, Ebu Dâvud, 2/191.

4197 Müslim, 2/890-891, Ebu Dâvud, 2/185, İbn Mâce, 2/1025-1026, Dârimî, 1/377.

4198 Ahmed b. Hanbel, 1/72, Ebu Dâvud, 2/190, Tirmizî, Sünen, 3/232.

4199 Ahmed b. Hanbel, 1/235.

4200 Buhârî, Sahîh, 2/176.

4201 Vâkıdî, Megâzî, 3/1105, Ahmed b. Hanbel, 1/269, Buhârî, Sahîh, 2/176, Ebu Dâvud, 2/190 İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/377.

4202 Ahmed b. Hanbel, 1/269, Buhârî, Sahîh, 2/177, Ebu Dâvud, 2/190.

4203 Ahmed b. Hanbel, 1/251.

4204 Ahmed b. Hanbel, 6/383-384.

4205 Vâkıdî, Megâzî, 3/1106, Tirmizî, Sünen, 3/236, İbn Mâce, 2/1005, Dârimî, 1/377, Ezrakî, 1/197.

4206 Buhârî, Sahîh, 2/177, Müslim, 2/934, Ebu Dâvud, 2/191, İbn Mâce, 2/1005, Dârimî, 1/377.

4207 Vâkıdî, Megâzî, 3/1106, Ebu Dâvud, 2/186.

4208 Mâlik, 1/401, Ahmed b. Hanbel, 5/202, Buhârî, Sahîh, 2/177, Müslim, 2/937.

4209 Müslim, 2/937, Ebu Dâvud, 2/192.

4210 Buhârî, Sahîh, 2/179.

4211 Ahmed b. Hanbel, 1/75, 157, Müslim, 2/891, İbn Mâce, 2/1026.

4212 Müslim, 2/891, Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/377.

4213 Ahmed b. Hanbel, 1/426, Buhârî, Sahîh, 2/179, Müslim, 2/938, Nesâî, 5/262.

4214 Müslim, 2/938.

4215 Buhârî, Sahîh, 2/179.

4216 Müslim, 2/891, Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/377.

4217 Müzdelife’de sabah namazından sonra üzerinde hacıların dua ettikleri bir dağdır (Nevevî, 2/110).

4218 Ahmed b. Hanbel, 1/75, 81, Tirmizî, Sünen, 3/232.

4219 Vâkıdî, Megâzî, 3/1107, Ahmed b. Hanbel, 1/81, Tirmizî, Sünen, 3/232, Nesâî, 5/265.

4220 Müslim, 2/91, Ebu Dâvud, 2/186.

4221 Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1020.

4222 Müslim, 2/891.

4223 Nesâî, 5/265.

4224 Vâkıdî, Megâzî, 3/1107.

4225 Ahmed b. Hanbel, 4/14-15, İbn Mâce, 2/1002.

4226 Ahmed b. Hanbel, 4/15.

4227 İbn Mâce, 2/1002.

4228 Ahmed b. Hanbel, 4/15, İbn Mâce, 2/1002.

4229 Abdurrezzak, 5/17, Taberânî’den naklen Heysemî, 3/256-257, İbn Kesîr, Bidâye, 5/176-177.

4230 Ahmed b. Hanbel, 4/15, İbn Mâce, 2/1002.

4231 Abdurrezzak, 5/17, Heysemî, 3/257, İbn Kesîr, Bidâye, 5/176-177.

4232 Abdurrezzak, 5/17, Ahmed b. Hanbel, 4/15, İbn Mâce, 2/1002, İbn Kesîr, Bidâye, 5/176-177, Heysemî, 3/257.

4233 Abdurrezzak, 5/17, İbn Kesîr, Bidâye, 5/177, Heysemî, 3/257.

4234 Mâlik, 1/422, Abdurrezzak, 5/17-18.

4235 Ahmed b. Hanbel, 4/15.

4236 Nesâî, 5/263.

4237 Tirmizî, Sünen, 3/238.

4238 Ahmed b. Hanbel, 4/15, Ebu Dâvud, 2/196, Tirmizî, Sünen, 3/238, Nesâî, 5/263.

4239 Ahmed b. Hanbel, 4/15.

4240 Ahmed b. Hanbel, 4/15, Tirmizî, Sünen, 3/238, Dârimî, 1/387.

4241 İbn Sa’d, 2/179, Nesâî, 5/260.

4242 Ebu Dâvud, 2/197.

4243 Ahmed b. Hanbel, 2/261, Nesâî, 5/260.

4244 Ahmed b. Hanbel, 4/15, Tirmizî, Sünen, 3/239, Nesâî, 5/264.

4245 İbn Sa’d, 2/179, Ahmed b. Hanbel, 4/15, Ebu Dâvud, 2/197, Tirmizî, Sünen, 3/239, Nesâî, 5/264, Dârimî, 1/387.

4246 Ahmed b. Hanbel, 4/261, Ebu Dâvud, 2/197, Nesâî, 5/264, Dârimî, 1/387.

4247 İbn Sa’d, 2/180, Ahmed b. Hanbel, 4/15, Ebu Dâvud, 2/197, Tirmizî, Sünen, 2/139, İbn Mâce, 2/1004, Nesâî, 5/264, Dârimî, 1/387.

4248 Tirmizî, 3/239, Nesâî, 5/264.

4249 Ahmed b. Hanbel, 4/15, İbn Mâce, 2/1004, Nesâî, 5/264.

4250 İbn Sa’d, 2/180, Ahmed b. Hanbel, 4/15, Ebu Dâvud, 2/197, Tirmizî, Sünen, 3/39, İbn Mâce, 2/1004, Nesâî, 5/264, Dârimî, 1/387.

4251 Vâkıdî, Megâzî, 3/1107, Ahmed b. Hanbel, 1/54, Buhârî, Sahîh, 2/179, Ebu Dâvud, 2/194, Tirmizî, Sünen, 3/242, İbn Mâce, 2/1006, Nesâî, 5/265.

4252 Vâkıdî, Megâzî, 3/1107.

4253 Begavî, 1/129, Beyhakî’den naklen İbn Kesîr, Bidâye, 5/183.

4254 Begavî, 1/129.

4255 Begavî, 1/129, İbn Kesîr, Bidâye, 5/183.

4256 Müslim, 2/891, Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/377.

4257 Ahmed b. Hanbel, 1/76, 81.

4258 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, İbn Sa’d, 2/180, Ahmed b. Hanbel, 1/210-211, Müslim, 2/931-932, Nesâî, 5/268.

4259 Müslim, 2/891, Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/377.

4260 Ahmed b. Hanbel, 1/157, 211, 251, Buhârî, Sahîh, 2/218, Ebu Dâvud, 2/161-162, Tirmizî, Sünen, 3/332-333.

4261 Hz. Abbas, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hem amcası, hem de sütkardeşi idi.

4262 Ahmed b. Hanbel, 1/329.

4263 Ahmed b. Hanbel, 1/157, Tirmizî, Sünen, 3/233.

4264 Muhassir; Mina ile Müzdelife arasında ve fakat ne Mina’dan ne de Müzdelife’den sayılmayan bir vadidir (Yâkût, 4/62, İbn Kayyım, 1/275). Kâbe’yi yıkmak için gelen Ashab-ı Fil, bu vadiye gelip konunca meşhur fil çökmüş, olanca zorlamalara rağmen ileri gitmemişti. Ashab-ı Fil de bu vadide Allah’ın gazabına uğramışlar ve helâk olmuşlardı (İbn Kayyım, 1/274-275).

4265 İbn Sa’d, 2/180, Ahmed b. Hanbel, 1/157, Müslim, 2/891, Ebu Dâvud, 2/186, Tirmizî, Sünen, 3/232, İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/377.

4266 İbn Sa’d, 2/180, Ahmed b. Hanbel, 1/210, Müslim, 2/932, Nesâî, 5/267-269.

4267 Ahmed b. Hanbel, 3/367, Tirmizî, Sünen, 3/234, Dârimî, 1/379, Begavî, 1/129.

4268 Ahmed b. Hanbel, 3/367, Dârimî, 1/379.

4269 Ahmed b. Hanbel, 3/367, Tirmizî, Sünen, 3/234, Begavî, 1/129.

4270 Ahmed b. Hanbel, 3/367.

4271 Tirmizî, Sünen, 3/234, Begavî, 1/129.

4272 Ahmed b. Hanbel, 1/213, Müslim, 2/932, Nesâî, 5/267.

4273 Müslim, 2/891-892, Ebu Dâvud, 2/186, Nesâî, 5/367.

4274 Fîruzâbâdî, 1/407.

4275 Kâsânî, 2/162.

4276 Yâkût, 2/162.

4277 Tirmizî, Sünen, 3/246.

4278 Aynî, 10/88.

4279 Ezrakî, 1/66-67, Yâkût, 4/465.

4280 Ezrakî, 1/69.

4281 Ahmed b. Hanbel, 5/297.

4282 Ahmed b. Hanbel, 5/297-298, Heysemî, 3/259.

4283 Ahmed b. Hanbel, 5/297, Ezrakî, 1/67, Hâkim, 1/466, Yâkût, 4/465, Heysemî, 3/259.

4284 Ezrakî, 1/69.

4285 Ezrakî, 1/67, Yâkût, 4/465.

4286 Ahmed b. Hanbel, 5/297, 306, Ezrakî, 1/67, Hâkim, 1/466, Heysemî, 3/259.

4287 Ahmed b. Hanbel, 5/306, Ezrakî, 1/67, Hâkim, 1/466, Yâkût, 4/465, Heysemî, 3/259.

4288 Ezrakî, 1/69.

4289 Ezrakî, 1/67, Yâkût, 4/465.

4290 Ahmed b. Hanbel, 5/304, Ezrakî, 1/67, Hâkim, 1/466, Yâkût, 4/465, Heysemî, 3/259.

4291 Ahmed b. Hanbel, 5/306, Ezrakî, 1/67, Hâkim, 1/466, Yâkût, 4/465.

4292 Ezrakî, 1/69.

4293 Ezrakî, 1/67, Yâkût, 4/465.

4294 Ahmed b. Hanbel, 5/306, Ezrakî, 1/67, Hâkim, 1/466, Yâkût, 4/465, Heysemî, 3/259.

4295 Ahmed b. Hanbel, 5/306, Ezrakî, 1/67, Hâkim, 1/466, Heysemî, 3/259.

4296 Ahmed b. Hanbel, 5/288, Heysemî, 3/259.

4297 Ahmed b. Hanbel, 5/298, Ezrakî, 1/67, Yâkût, 4/465, Heysemî, 3/259.

4298 Ezrakî, 1/67, Yâkût, 4/465.

4299 Ezrakî, 1/69.

4300 Ezrakî, 1/67, Yâkût, 4/465.

4301 Ahmed b. Hanbel, 5/298, Ezrakî, 1/67-69, Yâkût, 4/465.

4302 Hacc: 27.

4303 Ezrakî, 1/69.

4304 Ezrakî, 1/67-68.

4305 İbn Sa’d, 2/185.

4306 İbn Sa’d, 2/181, Ahmed b. Hanbel, 3/318, Müslim, 2/493, Ebu Dâvud, 2/201, Nesâî, 5/370.

4307 İbn Sa’d, 2/180-181, İbn Mâce, 2/1008, Nesâî, 5/368, Hâkim, 1/466, İbn Kayyım, 3/274.

4308 İbn Kayyım, 3/275.

4309 Buhârî, Sahîh, 2/193, Müslim, 2/942-943, Ebu Dâvud, 2/201, Nesâî, 5/273-274.

4310 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 26, Vâkıdî, Megâzî, 3/1109, İbn Sa’d, 2/180.

4311 Ahmed b. Hanbel, 1/212, Buhârî, Sahîh, 2/193, Müslim, 2/892, Ebu Dâvud, 2/200, İbn Mâce, 2/1008, Nesâî, 5/274, İbn Kayyım, 3/275.

4312 Ebu Dâvud, 2/200.

4313 Ahmed b. Hanbel, 6/379, Ebu Dâvud, 2/200.

4314 Ahmed b. Hanbel, 6/379.

4315 Ahmed b. Hanbel, 6/379, Ebu Dâvud, 2/200.

4316 Ahmed b. Hanbel, 6/379.

4317 Vâkıdî, Megâzî, 3/1107, Ahmed b. Hanbel, 2/413, Tirmizî, Sünen, 3/247, İbn Mâce, 2/1009, Nesâî, 5/270, Hâkim, 1/466, Beyhakî, Delâil, 5/440.

4318 Ahmed b. Hanbel, 3/379, İbn Kayyım, 1/275.

4319 Ebu Dâvud, 2/197.

4320 Ebu Dâvud, 2/198.

4321 İbn Sa’d, 2/188, Ahmed b. Hanbel, 1/28, Buhârî, Sahîh, 5/188, İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 147.

4322 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, Ahmed b. Hanbel, 5/7, Buhârî, Sahîh, 2/191, Ebu Dâvud, 2/195.

4323 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/7, Ebu Dâvud, 2/198.

4324 Buhârî, Sahîh, 2/192, Ebu Dâvud, 2/195, İbn Mâce, 2/1016.

4325 Müslim, 2/942, Nesâî, 5/270.

4326 İbn Sa’d, 2/183, Ahmed b. Hanbel, 4/239.

4327 Nesâî, 5/270.

4328 İbn Sa’d, 2/185, Ezrakî, 2/173.

4329 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111.

4330 Ahmed b. Hanbel, 5/39, 49, Buhârî, Sahîh, 2/191, 8/91.

4331 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 39, 40, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/1305, Dârimî, 1/393.

4332 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/1305.

4333 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 40, Dârimî, 1/393.

4334 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 39, Buhârî, Sahîh, 6/235, Müslim, 3/1305, Dârimî, 1/393.

4335 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 49, 40, 412, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/1305, Dârimî, 1/393.

4336 Ahmed b. Hanbel, 5/412, Ebu Dâvud, 2/195.

4337 Ahmed b. Hanbel, 5/412.

4338 Ahmed b. Hanbel, 5/412, Buhârî, Sahîh, 2/192, Ebu Dâvud, 2/195.

4339 Ahmed b. Hanbel, 5/412.

4340 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 40, 412, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/1305, Dârimî, 1/393.

4341 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/1305.

4342 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 40, Dârimî, 1/393.

4343 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 39, Buhârî, Sahîh, 6/235, Müslim, 3/135.

4344 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 39, 40, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/135, Dârimî, 1/393.

4345 Ahmed b. Hanbel, 5/412.

4346 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 40, Buhârî, Sahîh, 2/191, Dârimî, 1/393.

4347 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, Buhârî, Sahîh, 3/193, Müslim, 3/1305.

4348 Vâkıdî, Megâzî, 3/111, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 40, Dârimî, 1/393.

4349 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 39, Buhârî, Sahîh, 5/235, Müslim, 3/1305.

4350 İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/40, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/1305.

4351 Ahmed b. Hanbel, 5/40.

4352 Ahmed b. Hanbel, 3/371.

4353 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, Ahmed b. Hanbel, 5/40, 49, Buhârî, Sahîh, 2/191, Müslim, 3/1307.

4354 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 40, 41, Buhârî, Sahîh, 2/192, Müslim, 3/1305-1306, Dârimî, 1/393-394.

4355 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, Buhârî, Sahîh, 2/192.

4356 Ahmed b. Hanbel, 3/371, 5/39, 49, Buhârî, Sahîh, 2/191.

4357 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, Buhârî, Sahîh, 6/326, Müslim, 3/1306.

4358 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111.

4359 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, 49, 68, Buhârî, Sahîh, 6/326, Müslim, 3/1306.

4360 Ahmed b. Hanbel, 5/37, 39, 41, Buhârî, Sahîh, 6/236, Müslim, 3/1306.

4361 Buhârî, Sahîh, 6/236.

4362 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111.

4363 Vâkıdî, Megâzî, 3/1112, İbn Sa’d, 2/186, Ahmed b. Hanbel, 5/37, Buhârî, Sahîh, 6/236, Ebu Dâvud, 2/195-196.

4364 Vâkıdî, Megâzî, 3/1112-1113.

4365 İbn Sa’d, 2/183, Ahmed b. Hanbel, 4/186.

4366 Ahmed b. Hanbel, 4/187.

4367 İbn Sa’d, 2/183, Ahmed b. Hanbel, 4/186-187.

4368 Ahmed b. Hanbel, 4/186.

4369 Vâkıdî, Megâzî, 3/1113.

4370 Müslim, 2/944.

4371 Ahmed b. Hanbel, 3/498-499.

4372 Ahmed b. Hanbel, 4/339.

4373 Vâkıdî, Megâzî, 3/1113.

4374 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Müslim, 2/892, Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/126, Dârimî, 1/377.

4375 Mâlik, 1/393, Vâkıdî, Megâzî, 3/1108.

4376 Mâlik, 1/393, Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Ahmed b. Hanbel, 3/321, Müslim, 3/893 Ebu Dâvud, 2/193, İbn Mâce, 2/1013.

4377 Ahmed b. Hanbel, 4/82.

4378 Mâlik, 1/393, Müslim, 2/803, Ebu Dâvud, 2/193.

4379 Mâlik, 1/393, Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Ebu Dâvud, 2/194, İbn Mâce, 2/1013.

4380 İbn Kesîr, Bidâye, 5/188, İbn Kâyyım, 1/275.

4381 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Ahmed b. Hanbel, 3/321, Müslim, 2/892 Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1026.

4382 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Ahmed b. Hanbel, 1/112, Buhârî, Sahîh, 2/186, Müslim, 2/954, Ebu Dâvud, 2/149, İbn Mâce, 2/1054, Dârimî, 1/399.

4383 Ahmed b. Hanbel, 1/112, Buhârî, Sahîh, 2/186.

4384 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Buhârî, Sahîh, 2/176, Müslim, 2/954, Ebu Dâvud, 2/149, Dârimî, 1/399.

4385 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Begavî, 1/130, Kâsânî, 2/141.

4386 Ahmed b. Hanbel, 6/400, Heysemî, 3/261.

4387 Ahmed b. Hanbel, 6/400, İbn Kayyım, 1/279, Heysemî, 3/261, İbn Hacer, İsâbe, 3/449.

4388 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108.

4389 Müslim, 2/947.

4390 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Ahmed b. Hanbel, 3/111, Müslim, 2/947.

4391 Müslim, 2/948.

4392 Vâkıdî, Megâzî, 3/1108, Ahmed b. Hanbel, 3/111, Müslim, 2/948.

4393 Müslim, 2/948, Begavî, 1/130.

4394 Buhârî, Sahîh, 1/51.

4395 İbn Sa’d, 2/181.

4396 Ahmed b. Hanbel’den naklen İbn Kesîr, Bidâye, 5/119.

4397 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109, İbn Sa’d, 2/174.

4398 Buhârî, 2/189, Tirmizî, Sünen, 3/256.

4399 Görülüyor ki, Peygamberimiz Aleyhisselâm yaptığı umrede ve hacda sakalını değil, saçını kestirmiştir. Günümüzde camilerde “Sakal-ı Şerif” diye ziyaret edilen, Peygamberimiz Aleyhisselâmın sakalı değil, kesilmiş olan saçıdır.

4400 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109.

4401 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/111.

4402 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109, İbn Sa’d, 2/174.

4403 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109.

4404 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109, Ahmed b. Hanbel, 2/159, Buhârî, Sahîh, 2/190.

4405 Ebu Dâvud, 2/203, Dârimî, 1/390.

4406 Tirmizî, Sünen, 3/257.

4407 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109, İbn Sa’d, 2/182.

4408 İbn Sa’d, 2/182.

4409 İbn Kayyım, 1/280.

4410 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109, İbn Sa’d, 2/182, Müslim, 2/892.

4411 Vâkıdî, Megâzî, 3/1110, İbn Sa’d, 2/182.

4412 Müslim, 2/892, Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/378.

4413 İbn Sa’d, 2/182.

4414 Müslim, 2/892, Ebu Dâvud, 2/186, İbn Mâce, 2/1026, Dârimî, 1/378.

4415 Vâkıdî, Megâzî, 3/1110.

4416 İbn Sa’d, 2/182.

4417 Ahmed b. Hanbel, 1/372, Müslim, 2/953, Ebu Dâvud, 2/213.

4418 İbn Sa’d, 2/182-183.

4419 Ahmed b. Hanbel, 1/372, Müslim, 2/953, Ebu Dâvud, 2/213.

4420 İbn Sa’d, 2/183, Ahmed b. Hanbel, 1/372, Müslim, 2/953, Ebu Dâvud, 2/213.

4421 Ahmed b. Hanbel, 6/90, Ebu Dâvud, 2/201.

4422 Buhârî, Sahîh, 2/189.

4423 Vâkıdî, Megâzî, 3/1113.

4424 Mâlik, 1/408, Vâkıdî, Megâzî, 3/1110, Tirmizî, Sünen, 3/290, İbn Mâce, 2/1010.

4425 Ahmed b. Hanbel, 5/450, Ebu Dâvud, 2/202, Tirmizî, Sünen, 3/290.

4426 Mâlik, 1/408-409, Ahmed b. Hanbel, 5/45, Tirmizî, Sünen, 3/90.

4427 Ahmed b. Hanbel, 2/19, Buhârî, Sahîh, 2/167, Müslim, 2/953, Ebu Dâvud, 2/199, İbn Mâce, 2/1019, Dârimî, 1/400.

4428 İbn Mâce, 2/1019.

4429 Ahmed b. Hanbel, 6/90, Ebu Dâvud, 2/201.

4430 İbn Sa’d, 2/181, Ahmed b. Hanbel, 2/114, Ebu Dâvud, 2/200.

4431 Ahmed b. Hanbel, 2/152, Buhârî, Sahîh, 2/194, Dârimî, 1/390.

4432 Ebu Dâvud, 2/201.

4433 Ahmed b. Hanbel, 2/152, Buhârî, Sahîh, 2/194, Dârimî, 1/390, Nesâî, 5/276-277 Dârekutnî, 2/275.

4434 Ahmed b. Hanbel, 5/251.

4435 İbn Sa’d, 1/232, İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Kastallânî, Mevâhib, 1/266, Halebî, 3/266.

4436 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Halebî, 3/266.

4437 İbn Sa’d, 1/323, İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54, Kastallânî, Mevâhib, 1/319.

4438 İbn Kayyım, 3/54, Kastallânî, Mevâhib, 1/319, Halebî, 3/266.

4439 İbn Seyyid, 2/247, İbn Kayyım, 3/54-55, Halebî, 3/266.

4440 İbn Seyyid, 2/247-248, İbn Kayyım, 3/55, Halebî, 3/266.

4441 Vâkıdî, Megâzî, 3/1111, İbn Sa’d, 2/185, Ahmed b. Hanbel, 5/7, Buhârî, Sahîh, 2/191, Ebu Dâvud, 2/195, 198, İbn Mâce, 2/1016.

4442 Ebu Dâvud, 2/197.

4443 Ahmed b. Hanbel, 5/72, 411, Ebu Dâvud, 2/195, 198.

4444 Ebu Dâvud, 2/192.

4445 Buhârî, Sahîh, 2/192, Ebu Dâvud, 2/195.

4446 İbn Kesîr, Bidâye, 5/202.

4447 Ahmed b. Hanbel, 5/72.

4448 Ahmed b. Hanbel, 3/477, Ebu Dâvud, 2/198.

4449 Ahmed b. Hanbel, 3/485.

4450 İbn Kesîr, Bidâye, 5/202.

4451 Ebu Dâvud, 2/197.

4452 Ahmed b. Hanbel, 5/72-73.

4453 Ahmed b. Hanbel, 5/73, Buhârî, Sahîh, 6/235, Müslim, 3/1305, Ebu Dâvud, 2/195-196.

4454 Ahmed b. Hanbel, 5/73.

4455 Ahmed b. Hanbel, 1/230, Buhârî, Sahîh, 2/191.

4456 Buhârî, Sahîh, 2/191.

4457 Ahmed b. Hanbel, 1/230, Buhârî, Sahîh, 2/191.

4458 İbn Sa’d, 2/184, Buhârî, Sahîh, 2/191-192.

4459 İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 145.

4460 İbn Kayyım, 1/287.

4461 Mina ile Mekke arasında ve Mina’ya Mekke’den daha yakın olan bir yerdir (Yâkût, 5/62). Burada Kureyş müşrikleri ile Kinane oğulları, Hâşim ve Muttalib oğullarından kız almamak, onlara kız vermemek, onlarla alışveriş yapmamak üzere, küfür üzere anlaşmışlardı. Bu boykot Hâşim oğullarıyla Muttalib oğullarının Peygamberimiz Aleyhisselâmı onlara boyun eğdirmesine kadar sürecekti (Buhârî, Sahîh, 2/158).

4462 İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 145, İbn Kayyım, 1/287.

4463 Ezrakî, 2/159, Müslim, 2/952, Ebu Dâvud, 2/209-210, İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 147, İbn Kayyım, 2/287.

4464 Vâkıdî, Megâzî, 3/1113, Müslim, 2/952, Ebu Dâvud, 2/209, İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 145, İbn Kesîr, Bidâye, 5/205, İbn Kayyım, 1/287.

4465 Vâkıdî, Megâzî, 3/1113, Ezrakî, 2/160, Buhârî, Sahîh, 2/197, Müslim, 2/951.

4466 Vâkıdî, Megâzî, 3/1113, Ezrakî, 1/159, Müslim, 2/952.

4467 Ahmed b. Hanbel, 4/80, 82, İbn Mâce, 2/1015, Dârimî, 1/65.

4468 Ahmed b. Hanbel, 4/80, 82, Dârimî, 1/65.

4469 İbn Mâce, 1/85, 2/1015.

4470 Ahmed b. Hanbel, 4/80, 82, İbn Mâce, 1/85, 2/1015-1016, Dârimî, 1/65.

4471 İbn Mâce, 2/1016.

4472 Ahmed b. Hanbel, 4/86, İbn Mâce, 2/1016.

4473 Ahmed b. Hanbel, 4/82, Dârimî, 1/65.

4474 Ahmed b. Hanbel, 4/80, 82, İbn Mâce, 2/1016, Dârimî, 1/65.

4475 Buhârî, Sahîh, 2/195-196, Ebu Dâvud, 2/210.

4476 Buhârî, Sahîh, 2/202, Müslim, 2/880.

4477 İbn Sa’d, 2/189, Buhârî, Sahîh, 2/151, Müslim, 2/877.

4478 İbn Sa’d, 2/189, Buhârî, Sahîh, 2/151, Müslim, 2/877.

4479 Ahmed b. Hanbel, 3/394, Müslim, 2/881, Ebu Dâvud, 2/155.

4480 Buhârî, Sahîh, 2/202.

4481 Buhârî, Sahîh, 2/200, Müslim, 2/874.

4482 Müslim, 2/880.

4483 Ahmed b. Hanbel, 1/222, Müslim, 2/963, Dârimî, 1/398.

4484 Müslim, 2/963, Dârimî, 1/398.

4485 İbn Hazm, Haccetü’l-vedâ, s. 145.

4486 Buhârî, Sahîh, 2/202.

4487 Buhârî, Sahîh, 2/195.

4488 Vâkıdî, Megâzî, 3/1114, Buhârî, Sahîh, 2/202.

4489 Vâkıdî, Megâzî, 3/1114.

4490 Vâkıdî, Megâzî, 3/1114, İbn Sa’d, 2/189, Ahmed b. Hanbel, 4/339, Müslim, 2/986, Ebu Dâvud, 2/213.

4491 Ahmed b. Hanbel, 1/176.

4492 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115.

4493 Ahmed b. Hanbel, 1/176.

4494 Vâkıdî, Megâzî, 3/1116, İbn Sa’d, 3/124, Ahmed b. Hanbel, 1/172.

4495 Nesâî, 6/243.

4496 Ahmed b. Hanbel, 1/171, Buhârî, Sahîh, 7/6.

4497 Vâkıdî, Megâzî, 3/1116, İbn Sa’d, 3/146-147, Ahmed b. Hanbel, 1/171, Buhârî, Sahîh, 7/6, Ebu Dâvud, 4/7.

4498 Vâkıdî, Megâzî, 3/1116, İbn Sa’d, 3/146-147, Ebu Dâvud, 4/7-8.

4499 İbn Sa’d, 3/145, Ahmed b. Hanbel, 1/168.

4500 Vâkıdî, Megâzî, 3/1116, İbn Sa’d, 3/146.

4501 İbn Sa’d, 3/145, Ahmed b. Hanbel, 1/168.

4502 İbn Sa’d, 3/144-145, Ahmed b. Hanbel, 1/176.

4503 İbn Sa’d, 3/146.

4504 Ahmed b. Hanbel, 1/176.

4505 İbn Sa’d, 3/144-146, Ahmed b. Hanbel, 1/176.

4506 Ahmed b. Hanbel, 1/171, Buhârî, Sahîh, 7/6.

4507 Vâkıdî, Megâzî, 3/1116, İbn Sa’d, 3/144.

4508 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115.

4509 İbn Sa’d, 3/144, Ahmed b. Hanbel, 1/168, Nesâî, 6/241.

4510 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115, İbn Sa’d, 3/144, Ahmed b. Hanbel, 1/168, Nesâî, 6/241.

4511 İbn Sa’d, 3/145, Ahmed b. Hanbel, 1/168, Nesâî, 6/241.

4512 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115, İbn Sa’d, 3/144, Ahmed b. Hanbel, 1/168, Nesâî, 6/241.

4513 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115-1116, Ahmed b. Hanbel, 1/176.

4514 İbn Sa’d, 3/145, Ahmed b. Hanbel, 1/172.

4515 İbn Sa’d, 3/145.

4516 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115-1116, İbn Sa’d, 3/144-145, Ahmed b. Hanbel, 1/168.

4517 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 1/413.

4518 İbn Sa’d, 3/149.

4519 Vâkıdî, Megâzî, 3/1114, İbn Sa’d, 2/202.

4520 Ahmed b. Hanbel, 4/368, 372.

4521 Ahmed b. Hanbel, 4/281.

4522 Ahmed b. Hanbel, 4/372.

4523 Ahmed b. Hanbel, 4/281.

4524 Ahmed b. Hanbel, 4/367, Müslim, 4/1873.

4525 Taberânî’den naklen Heysemî, 9/105.

4526 Ahmed b. Hanbel, 4/367, Müslim, 4/1873.

4527 Taberânî’den naklen Heysemî, 9/106.

4528 Ahmed b. Hanbel, 4/368.

4529 Ahmed b. Hanbel, 4/281, 368, Heysemî, 9/104.

4530 Ahmed b. Hanbel, 4/37, Heysemî, 9/104.

4531 Ahmed b. Hanbel, 4/281.

4532 Mevlâ; yerine göre sahip, vekil-i umûr, yardımcı, dost gibi birçok mânâlarda kullanılan bir kelimedir (Fîruzâbâdî, 4/404).

4533 Ahmed b. Hanbel, 4/281, 368, 370, Tirmizî, Sünen, 5/633.

4534 Ahmed b. Hanbel, 4/281, 368, 370, Heysemî, 9/107.

4535 Taberânî’den naklen Heysemî, 9/106.

4536 Ahmed b. Hanbel, 4/281.

4537 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115.

4538 Vâkıdî, Megâzî, 3/1116, Buhârî, Sahîh, 2/144.

4539 Buhârî, Sahîh, 2/144.

4540 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115, Buhârî, Sahîh, 2/144.

4541 Vâkıdî, Megâzî, 3/1115, Buhârî, Sahîh, 2/144.

4542 Buhârî, Sahîh, 2/144.

4543 Vâkıdî, Megâzî, 3/1114, Ahmed b. Hanbel, 2/15, Buhârî, Sahîh, 2/204, Müslim, 2/980.

4544 Vâkıdî, Megâzî, 3/1114, Ahmed b. Hanbel, 2/15, Buhârî, Sahîh, 2/204, Müslim, 2/980, Ebu Dâvud, 2/88.

4545 Ahmed b. Hanbel, 3/187-189.

4546 İbn Kayyım, 1/290.

4547 Ahmed b. Hanbel, 3/125.

4548 Ebu Dâvud, 3/91.

ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
AYRILIK GÜNÜNE DOĞRU

Benî Muhârib Temsilcilerinin Medine’ye Gelip Müslüman Oluşu

Benî Muhâriblerin Kimlikleri, Temsilcilerinin Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Medine’ye Gelip Nasıl Müslüman Oldukları

Benî Muhâriblerin ata soyları şöyle sıralanır: Benî Muhârib b. Hasafa, b. Kays b. Aylan, b. Mudar, b. Nizar, b. Maadd, b. Adnan.4549

Hicretin 10. yılında Veda Haccı sırasında Medine’ye Benî Muhâriblerden on kişilik bir temsilci heyeti geldi.4550

İçlerinde Sevâ b. Hâris ile oğlu Huzeyme b. Sevâ da bulunuyordu.

Benî Muhârib temsilcileri, Remle binti Hâris’in konağına indirildiler.4551

Bilal-i Habeşî onlara sabah akşam yemeklerini götürdü.4552

Benî Muhârib temsilcileri Müslüman oldular ve:

“Biz arkamızdakilerin de temsilcileriyiz!” dediler.4553

Öğleden ikindiye kadar Peygamberimiz Aleyhisselâmla oturdular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, içlerinden birisini (Sevâ b. Hâris’i) tanıdı.4554 Ona baktı durdu.

Sevâ b. Hâris, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendisine dikkatli dikkatli baktığını görünce:

“Yâ Rasûlallah! Galiba beni tanımış gibisin!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Herhalde ben seni görmüştüm!” buyurdu.

Sevâ b. Hâris:

“Vallahi, sen beni görmüş ve benimle konuşmuştun. Ben ise sana karşı çirkin sözler söylemiş, seni Ukâz panayırında en çirkin bir şekilde reddetmiştim. Sen o zaman kabileleri dolaşıyordun” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet!” buyurdu.

Sevâ b. Hâris:

“Yâ Rasûlallah! O zaman arkadaşlarım içinde sana karşı benden daha katı ve kötü davrananı, İslâmiyete benden daha uzak olanı yoktu!4555

Hamd olsun Allah’a ki, seni tasdik edinceye kadar beni sağ bıraktı!4556 Halbuki, o zaman yanımda bulunmuş olan o kişiler kendi dinleri üzerinde ölüp gittiler” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şüphe yok ki, şu kalbler Yüce Allah’ın elindedir!” buyurdu.

Sevâ b. Hâris:

“Yâ Rasûlallah! Benim için Allah’tan mağfiret dile!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Muhakkak ki, İslâmiyet kendisinden önceki küfürlerin kökünü kazır!” buyurdu.4557

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Sevâ’ın oğlu Huzeyme’nin başını sığadı, sığayınca saçı güzelleşti ve beyazlaştı.4558

Sair kabile temsilcilerine bahşişler verildiği gibi, Benî Muhârib temsilcilerine de bahşişleri verildi.4559

Temsilciler, Medine’den ayrılıp yurtlarına, ev halklarına döndüler.4560

Allah onlardan razı olsun!

Zü’l-Kela’ ile Zû Amr’ın İslâmiyete Davet Edilmeleri ve Müslüman Olmaları

Zü’l-Kela’ın Kimliği

Zü’l-Kela’, Yemen Himyer krallarından olup,4561 ata soyu şöyledir: Zü’l-Kela’ b. Nâkür, b. Habib, b. Malik, b. Hassân, b. Tübba’.4562

Asıl ismi Eyfa’4563 veya Esmeyfâ ya da Semeyfâ olup, Ebu Şurahbil veya Şerâhil künyesini taşırdı.4564

Ka’bu’l-Ahbâr’ın amcasının oğluydu.4565

Zû Amr’ın Kimliği

Zû Amr da, Zü’l-Kela’ gibi, Yemen krallarındandı.4566

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Veda Haccından döndükten sonra,4567 Cerir b. Abdullah’ı, Zü’l-Kela’ ile Zû Amr’ı İslâmiyete davet etmek üzere Yemen’e gönderdi.4568

Cerir b. Abdullah, Yemen’de Zü’l-Kela’ ve Zû Amr ile buluşup konuştu.4569

İkisi de Müslüman oldular.

Zü’l-Kela’ın zevcesi Duraybe binti Ebrehe b. Sabbah da Müslüman oldu.4570

Zü’l-Kela’ ile Zû Amr, Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüşmek üzere Cerir b. Abdullah4571 ile birlikte yola çıkıp gelirlerken,4572 Zû Amr yolda ya bir rüya veya başka bir şey görmüş,4573 yahut eski semavî kitablardan öğrenmiş, ya da Yemen’de Yahudi bilginlerinden işitmiş olacak ki:4574

“Ey Cerir! Sen ona (Peygamberimiz Aleyhisselâma) uğrayacaksın ama, onun eceli gelmiş, hakkındaki ilâhî takdir yerini bulmuştur!” dedi.4575

Yolun bir kısmında bulundukları sırada,4576 Medine tarafından gelen4577 birkaç süvari ile karşılaştılar.4578

Onlara:

“Ne haber var?” diye sordular.4579

Süvariler:

“Resûlullah Aleyhisselâm, ebediyet âlemine alındı! Ebu Bekir de halife seçildi!4580 Halk bu seçimi iyi karşıladılar!” dediler.4581

Zü’l-Kela’ ile Zû Amr’ın Yoldan Geri Dönmeleri

Bunun üzerine, Zû Amr, Cerir b. Abdullah’a:

“Ey Cerir! Siz muhakkak ki iyi bir kavimsiniz, şerefli bir mevkidesiniz!4582

Sana şunu haber vereyim ki;4583 siz Arap cemaati,4584 bir emîr öldüğü zaman yerine geçecek başka biri hakkında müşavere yapar oldukça, daima hayır içinde bulunursunuz!

İş kılıç zoruyla, kahr ve galebeyle olunca, kral olursunuz!

Siz de kralların kızdığı gibi kızar, kralların hoşnut olduğu gibi hoşnut olursunuz!4585

Sahibine selam söyle!4586 Bizim buraya kadar geldiğimizi haber ver! Allah dönmemizi dilerse,4587 belki döneriz” dedi.4588

Cerir b. Abdullah’a selam verdiler,4589 Yemen’e4590 geri dönüp gittiler.4591 Cerir b. Abdullah da Medine’ye gitti.4592

Esvedü’l-Ansî’nin Peygamberlik İddiasıyla Ortaya Çıkışı

Benî Anslerin Benî Malik b. Ans oymağından olan Esved’in asıl adı Abhele olup, ata soyu şöyle sıralanır: Abhele b. Ka’b, b. Gavs, b. Sa’b, b. Malik, b. Ans, b. Malik, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.4593

Ans, Murad b. Malik ve Halid b. Malik ve Sa’dü’l-Âşire b. Malik’in kardeşi idi.4594

Esved’e “Zü’l-Himâr” denirdi.4595 Müseylime’ye “Rahmânü’l-Yemâme” denildiği gibi, Esved’e de “Rahmânü’l-Yemen” adı takılmıştı.4596

Esved, Kehf-i Hubban’da doğmuş ve orada yetişmişti.4597

Esved, kâhin ve hokkabaz bir adamdı, şeytanlardan tâbii vardı.

Halka birtakım acayip şeyler gösterir, sözleri dinleyenleri etkilerdi.4598

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Cerir b. Abdullah’ı Yemen’e gönderdiği zaman, Esvedü’l-Ansî’yi de İslâmiyete davet ettirmiş, fakat Esved kabul etmemişti.4599

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Veda Haccından sonra hastalanması üzerine, casuslar tarafından her yana haberler uçurulmuştu.4600

İlk irtidad hareketi, Yemen’de, Esvedü’l-Ansî tarafından başlattırıldı.4601

Esved, peygamber olduğunu,4602 Sâhık ve Şerik adında iki meleğin kendisine vahiy getirdiğini,4603 halka ait her hadiseyi kendisine haber verdiğini iddia etmeye başladı.4604

Esvedü’l-Ansî’ye önce Ans kabilesi tâbi oldu.

Ans kabilesinden başka kabileler,4605 Mezhic ve Yemen kabileleri de ona tâbi oldular.4606

Esved’in yediyüz süvarisi ve bir o kadar da piyadesi vardı.4607

Kays b. Abdi Yağus, Muaviye b. Kays, Yezid b. Mahrem, Yezid b. Husayn, Yezid b. Efkel, Esved’in başlıca kumandanlarıydı.4608

Esvedü’l-Ansî, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yemen’deki valilerine şöyle yazı yazıp gönderdi:

“Ey üzerimize gelenler ve üzerimizde yerleşenler!

Artık topraklarımızdan bir şey alamayacaksınız ve toplamakta olduğunuz şeyleri artık toplayamayacaksınız!

Onlara biz sizden daha lâyık ve müstehakız!

Şimdiye kadar üzerinde bulunduğunuz şeyin, bundan sonra üzerinde bulunamayacaksınız!”4609

İslâm valileri, Esved’in elçisine:

“Sen nereden geliyorsun?” diye sordular.

Elçi:

“Kehf-i Hubban’dan geliyorum!” dedi.4610

Mezhicler, Esvedü’l-Ansî ile yazışma yaptılar.

Necranlılar da onunla sözleştiler.

Mezhiclerle Necranlılar ayaklanarak Amr b. Hazm ile Halid b. Saîd b. Âs’ı illerinden çıkardılar.4611

Esvedü’l-Ansî, Necran’a doğru hareket etti. On gece içinde Necran’ı ele geçirdi.

Sonra, San’â üzerine yürüdü.4612

Şehr b. Bâzân (Bârâh) ona karşı koydu.

Şehr öldürülünce, Ebnâlar tutunamadılar, bozguna uğradılar.

Esvedü’l-Ansî, çıkışının yirmibeşinci gecesinde San’â’yı da ele geçirdi.

Muaz b. Cebel, oradan kaçarak Me’rib’de bulunan Ebu Musa el-Eş’arî’ye uğradı.

İkisi birlikte acele Hadramevt yolunu tuttular.

Muaz b. Cebel Sekûn’e, Ebu Musa el-Eş’arî de Sekâsik’e indi.

Diğer valiler de, Âk ve Eş’arîlerin valisi Tâhir b. Hâle’nin yanına gittiler.

Amr ile Halid Medine’ye döndüler.4613

Peygamberimiz Aleyhisselâm tarafından Muradlar üzerine vali tayin edilmiş bulunan Ferve b. Müseyk, Esved’in yaptıklarını ve San’â’yı ele geçirdiğini Peygamberimiz Aleyhisselâma yazı ile bildirdi. Esved hakkında ilk haber, böylece Ferve b. Müseyk tarafından verilmiş oldu.

Ferve b. Müseyk, Ahşiyye’ye indi. Mezhiclerden Müslümanlıklarında sebat edenler, Ferve b. Müseyk ile birleştiler.4614

Esvedü’l-Ansî, Ferve ile ne yazışma yaptı, ne de ona elçi saldı. Ferve’nin yanında kendisine karşı koyacak kimse bulunmadığı için, Yemen’de tek başına hüküm sürmeye başladı.4615

Esved hâkimiyetini sağlamlaştırdı, işini büyüttü. Amr b. Ma’dikerib’i Mezhicler üzerine halife yaptı. Ordu kumandanlığını Kays b. Abdi Yağus’a, Ebnâlara ait işleri Feyruz ve Dâzeveyh’e havale etti. Şehr b. Bâzân’ı öldürdükten sonra karısı Azad’la -ki, Feyruz’un amcasının kızıdır- evlendi.4616

Bu kadın, Allah’a ve Resûlullaha iman etmiş, iyi halli kadınlardandı.4617

Sebe’ halkından Numan adında bir Yahudi, Medine’ye, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip Müslüman olmuştu.

Yurduna, kavminin yanına döndüğü zaman,4618 Esvedü’l-Ansî adam salıp onu yakalattı ve âzâlarını parça parça kestirerek4619 öldürttü.4620

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Rüyası

Peygamberimiz Aleyhisselâm rüyasında kollarında altından iki bilezik görüp onlardan hiç hoşlanmadığını, onlara üfleyince ikisinin de uçup gittiğini, bunları iki yalancıya, Yemen sahibi ile Yemâme sahibine yorduğunu haber verdi.4621

“Onlardan birisi Ansîdir, diğeri Müseylime’dir!” buyurdu.4622

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yemen’deki Valilerine ve Müslümanlara Direktifleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm Esvedü’l-Ansî’nin haberini alır almaz4623 Yemen’deki İslâm valilerine ve oradaki Müslümanlara4624 yazdırdığı yazıyı Vebr b. Yuhannis’le gönderdi.

Esvedü’l-Ansî ile savaşılmasını,4625 Esved’in işi üzerinde -ister kendisini tuzağa düşürmek, ister kendisiyle çarpışmak suretiyle olsun-önemle durulmasını ve herkesten bu husustaki görüşünün Peygamber Aleyhisselâmca istendiğinin kendisine duyurulmasını emir ve tavsiye buyurdu.4626

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı kendisini oyalamadı, Allah’ın emrini yerine getirmekten ve dinini savunmaktan alıkoymadı.4627

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu hususta Amir b. Şehr, Zî Zûd, Zî Mürran, Zü’l-Kela’, Zî Zuleym ile Necran’da oturan Müslüman Arap ve Arap olmayanlara da yazılar yazdırdı.4628

Vebr b. Yuhannis’in evi, Dâzeveyh’in evinin üzerindeydi.

Feyruz, Dâzeveyh ve Kays b. Mekşuh, Vebr’in yanında toplandılar. Esvedü’l-Ansî’nin öldürülmesi işini aralarında konuştular.4629

Konuşma sonunda, bunun ordu kumandanı Kays b. Abdi Yağus (Mekşuh)’a yaptırılması üzerinde görüş birliğine vardılar.

Kays, kendisinden istenilen şeyi hiç itiraz etmeden kabullenmişti. Çünkü, Esved’in kendisini öldüreceğinden korkuyordu.

Esvedü’l-Ansî’nin işi hakkında Yemen’deki diğer Müslümanlarla da yazışma yaptılar, onları kendilerine yardıma çağırdılar.4630

Esvedü’l-Ansî’nin Kays’la Feyruz’u Korkutucu Gösterisi ve Konuşması

Esvedü’l-Ansî, halkın San’â meydanında toplanmasını emretmişti.

Halk toplanınca, gidip ortalarına dikildi.

Kendisinin elinde hükümdarlık harbesi (süngüsü) vardı. Bir at getirtti. Harbeyi ona sapladı. Attan kan fışkırmaya başladı, at yıkılıp öldü.

Esved, bundan sonra bir deve getirtti. Onun karşısına geçip harbeyi ona sapladı, deve de yere yıkıldı. Harbe elinde olduğu halde yere kapandı. Sonra, başını kaldırdı:

“O, bana: ‘Yanındaki İbn Mekşuh sana boyun eğenlerdendir. Ey Esved! Sen onun başını kes!’ diyor” dedi.

Esved, başını tekrar yere koyduktan sonra, kaldırıp:

“O, bana: ‘İbn Deylemî sana boyun eğenlerdendir. Ey Esved! Onun sağ elini ve sağ bacağını kes!’ diyor” dedi.

Feyruz b. Deylemî, Esved’in bu sözünü işitince, kendi kendine:

“Vallahi onun beni çağırıp harbesiyle şu deveyi boğazladığı gibi beni de boğazlamayacağından emin değilim!” deyip, kalabalık arasında gizlene gizlene evinin yolunu tuttu.

Evine yaklaştığı sırada, Esved’in kavminden bir adam arkasından gelip kavuştu, eliyle Feyruz’un boynuna vurarak:

“Hükümdar seni çağırıyor, hemen dön!” dedi, döndürdü.

Feyruz, Esved’in kendisini öldüreceğinden korktu. Hançeri yanında olduğu halde Esved’in yanına vardı.

Önce, hemen üzerine atılıp onu, sonra da yanındakileri öldürmeyi tasarladı.

Esved, Feyruz’un yüzünden maksadını sezdi ve ona:

“Olduğun yerde dur!

Sen buradakilerin en büyüğü ve halkın eşrafını en iyi bilenisin!

Şu devenin etini onların aralarında bölüştür!” dedi ve hayvanına binip gitti.4631

Bundan sonra, Esved, Kays’ı çağırdı. Ona da:

“Ey Kays, bak! O bana ne diyor?” dedi.

Kays:

“Ne diyor?” diye sordu.

Esved:

“Diyor ki: ‘Sen Kays’a o kadar itimad ve ikram ettin ki, her zaman her yerde yanına serbestçe girdi. Senin kadar izzet ve saltanat içinde bulundu.

Fakat o senin düşmanına meyledip saltanatını değiştirmeyi ve sana suikast yapmayı kurmaktadır!

Ey Esved! Ey Esved! Kasd var! Kasd var! Sen onun ipini kes! Kays’ın başını al! Aksi takdirde o senin başını kesecek!’ diyor” dedi.

Kays, ona yalan yere yemin etti ve:

“Sen bana göre en büyüksün ve nazarımda sana karşı içimden geçirdiklerimden de yücesin!” dedi.

Esved:

“Melek yalan söyler mi? Doğru söyler! Yalan söyleyip senin başını koparttırmaz! Fakat şu anda anladım ki; sen hakkında öğrendiğim şeylerden kesin olarak tevbe ve nedamet etmişsindir!” dedi.

Kays b. Abdi Yağus, Esved’in huzurundan çıkıp arkadaşları Cüşeyş (Cişnes), Feyruz ve Dâzeveyh’in yanlarına vardı. Esved’in söylediklerini onlara haber verdi.

Korkup durdukları sırada, Esvedü’l-Ansî onlara:

“Ben sizleri kavminize karşı şerefli bir mevkide bulundurmadım mı?” diye sordu.4632

“Evet! Şerefli bir mevkide bulundurdun!” dediler.4633

Esved:

“O halde, sizden bana erişen bu şeyler nedir?” diye sordu.

“Bu sefer bizi affet!” dediler.4634

Özür dilediler.4635

Esved:

“Bana bir daha sizden böyle haberler erişmesin! Sizi affediyorum!” dedi.

Kurtuldular, ama Esvedü’l-Ansî de Kays ve arkadaşlarının yapmak istedikleri işten hep kuşkulandı durdu.

Kays da, arkadaşları da, büyük korku ve kuşku içindeydiler.

O sırada, Hemdan valisi Âmir b. Şehr, Zî Zûd, Zî Muran ve Zü’l-Kela’dan4636 Esvedü’l-Ansî’ye karşı4637 bol bol yardım edecekleri hakkında yazılar geldi.

İşi açığa vuruncaya kadar hiçbir hareket yapmamalarını kendilerine bildirdiler.

Bunun üzerine, ıssız bir yerde toplanmaya başladılar.

Esvedü’l-Ansî, bunu haber alınca, öldürüleceğini sezdi.

Esvedü’l-Ansî’nin öldürülmesi üzerinde Müslümanlar arasında görüş ayrılığı vardı.

Cişnes, Esvedü’l-Ansî’nin zevcesi Azad’ın yanına vardı. Ona:

“Ey amcamın kızı! Şu adamın kavminin yanında nasıl bir bela olduğunu biliyorsundur!

O, senin kocanı öldürdü. Senin kavmini tepeleyip öldürdü. Kavminden sağ kalanları sefil ve kadınlarını rezil etti.4638

Sence, onun yanına girilebilecek müsait bir vakit var mıdır?” diye sordu.

Azad:

“Hangi iş için?” diye sordu.

Cişnes:

“Onu dışarı çıkarmak için!” dedi.

Azad:

“Onu öldürmek için mi?” diye sordu.

Cişnes:

“Öldürmek için!” dedi.

Azad:

“Olur! Vallahi, Allah’ın yarattıklarından, benim katımda ondan daha çok kin tuttuğum bir şahıs yoktur!

O, Allah için ne bir hak üzerinde durur, ne de bir haramdan men eder!

Siz, bu işe karar verdiğiniz zaman bana bildiriniz!

Ben de bu işin gelinecek zamanını size haber vereyim!” dedi.

Cişnes, Azad’ın yanından ayrılıp Feyruz ve Dâzeveyh’in yanına vardı.

Onlar haber bekliyorlardı. Yanlarına Kays b. Abdi Yağus da geldi.

Esved’i öldürmeye Kays’ı hazırlamak istedikleri sırada, bir adam gelip, Kays’a:

“Seni hükümdar çağırıyor!” dedi.

Kays, yanında Mezhic ve Hemdanlardan on kişi bulunduğu sırada Esved’in yanına girmiş olduğundan, onların yanında Esved’i öldürmeye kâdir olamadı.4639

Esved, Kays’a:

“O, bana: ‘Ey Abhele b. Ka’b b. Gavs! Kendin için adamlarınla korunma ve güven tedbiri al!’ diyor!4640

Sana haber verdiğim gerçek değil midir? Meleğim bana yalan mı haber veriyor?

‘Kasd var! Kasd var! Sen Kays’ın elini kesmezsen, o senin başını kesecek!’ diyor!” dedi.

Kays:

“Benim seni öldürmekliğim asla doğru bir haber değildir!

Sen resûlullahsın! Sen hakkımda ne istiyorsan emret! İstersen beni öldür!

İnsanların ölümleri gibi bir defa ölmek, bana her gün ölmemden daha kolaydır!” dedi.

Esved, Kays’ın bu sözünden yumuşadı ve onu bıraktı.

Kays, Esved’in yanından çıkıp arkadaşlarının yanına uğradı. Olan bitenleri onlara haber verdikten sonra:

“İşinizi işleyiniz!” dedi, yanlarında oturmadı.

Onlar bir cemaat içerisinde bulundukları sırada Esved oraya geldi, ayağa kalktılar.

Kapıda yüz kadar deve, sığır vardı.

Esved, develeri bir yere hapsetmeden, dizlerini bağlamadan, olduğu yerde adım attırmadan boğazlayıp boşaldıktan sonra, Feyruz’un yanına geldi, ona:

“Senin hakkında bana verilen haber doğru değil midir?” dedi ve elindeki harbeyi göstererek:

“Seni de boğazlayıp şu hayvanların ardına katayım diye düşünmüştüm!” dedi.

Feyruz:

“Biz, senin akrabalığını tercih etmiş, Ebnâlara üstün tutmuştuk!

Eğer sen bir peygamber olmamış olsaydın, biz senden nasibimizi nasıl alabilirdik ve bizim için dünya ve ahiret işi nasıl birleşebilirdi?” dedi.

Esved:

“Bu sözünde samimi olduğuna yemin et!” dedi.4641

Feyruz yemin etti.4642

Esved:

“Sen de biliyorsun ki, San’â halkı benim yanımda toplandılar.

Her cemaat için develer, ev halkı için sığır ve nahiye halkı için de yeteri kadar elbise ve eşya hazırlattım!” dedi.

Esved, evine varıp kavuşmadan önce, ayak üzerinde dikildiği sırada:

“Ben yarın onu ve arkadaşlarını öldüreceğim!” dedikten sonra dönüp gitti.

Feyruz, dönüp işi arkadaşlarına haber verdi, hemen haber salıp Kays’ı getirttiler. Azad’ın yanına varıp kararlarını haber vermek ve kendisinin görüşünü almak hususunda sözbirliği ettiler.

Feyruz, Azad’ın yanına vardı, kararlarını ona haber verdi4643 ve:

“Sende ne haber var?” diye sordu.4644

Azad:

“O, korunur bir durumdadır. Şu konaktan ayrı köşkte ve köşkün çevresinde dolaşan muhafızdan başka bir şey yoktur!

Şu, şu ve şu yoldan gidilerek onun bulunduğu yere, üzerine varılır. Akşamladığınız zaman, yanınızda onu öldürecek bir şey bulunmaksızın yanına girin! Orada kandil ve silah bulacaksınız!” dedi.

Feyruz, Azad’ın yanından çıkıp giderken, Esved’le karşılaşmıştı.

Esved:

“Seni benim yanıma kim soktu?” dedi.

Feyruz’un başına şiddetle vurdu ve kendisini yere düşürdü.

Esved çok güçlü bir adamdı.

Azad, birden feryad kopardı.4645

Eğer böyle yapmasa, Esved belki Feyruz’u öldürürdü.4646

Azad:

“Amcamın oğlu beni ziyarete gelmişti.4647 Sen onu değil, beni dövdün!” dedi.4648

Esved:

“Sus! Onu senin için bağışladım!” dedi.4649

Feyruz, arkadaşlarının yanına vardı ve:

“Kurtuluş, kaçmaktır!” dedi ve onlara olan bitenleri haber verdi.4650

Feyruz ve arkadaşları, seher vakti Esved’in yattığı evin duvarını deldiler.4651

Feyruz, Dâzeveyh ve Kays, üçü içeri gireceklerdi.

Feyruz:

“Ey Kays! Sen Arapların süvarisisin! İçeri gir, öldür şu adamı!” dedi.

Kays:

“Beni tehlike zamanında son derece titreme tutar! Adama darbeyi indirdiğim zaman, darbemin hiçbir tesiri olamayacağından korkarım!

Ey Feyruz! İçeri sen gir! Çünkü, sen bizim hem en genç, hem de en güçlü olanımızsın!” dedi.

Bunun üzerine, Feyruz, kılıcını arkadaşlarının yanında bırakıp içeri girdi.4652

Yatak odasının kapısına yaklaştığı zaman, Esved’in horladığını işitti.4653

O sırada kandil parıldıyor; Esved yatağına gömülmüş, derin bir uykuya dalmış bulunuyordu.

Azad ise uyuyuncaya kadar ona nar yedirmek için yanında oturuyordu.

Feyruz, Esved’in başının nerede, ayaklarının nerede olduğunu bilemiyordu.

Azad’a işaretle:

“Başı nerede?” diye sordu.

O da, başının nerede olduğunu işaret edip gösterdi.

Feyruz, yavaş yavaş yürüyüp Esved’in başucuna dikildi.4654

Esved, sarhoş olarak uykuya dalmış ve kendisinin sarhoşluğu daha geçmemişti.4655

Feyruz yüzünü açınca, Esved gözlerini açtı ve Feyruz’a baktı.

Feyruz, kendi kendine:

“Dönüp kılıcımı alayım!” dedi, fakat vakit geçirmekten,4656 dönüp de bu fırsatı kaçırırsa hem kendisinin, hem de Azad’ın öldürüleceğinden korktu.

O sırada, Esved:

“Bana ne, sana ne ey Feyruz!” diyerek kendi kendine söyleniyor, mırıldanıyordu.4657

Feyruz hemen bir eliyle Esved’in başını, diğer eliyle de sakalını tutarak boynuna doğru kıvırıp boynunu kırdı.4658 Bacaklarını da sırtına doğru kıvırıp kırdı. Sonra, gitmek için davranınca, Azad Feyruz’un eteğinden tuttu ve:

“Sen ne sanıyorsun, daha o ölmemiştir!4659 Sen beni nereye bırakıyorsun?!” dedi.4660

Feyruz:

“Vallahi onu öldürdüm ve ondan seni rahata erdirdim!” dedi.4661

Arkadaşlarının yanına vardı, Esved’e yaptıklarını onlara haber verdi.

Arkadaşları:

“Geri dön! Onun başını da kes!” dediler, birlikte döndüler.

Feyruz Esved’in başını kesmek istediği zaman Esved öyle bir titredi ki, titremesini durduramadılar!

Feyruz, arkadaşlarına:

“Siz onun göğsüne oturunuz!” dedi.

İki kişi Esved’in göğsüne oturdu.

Azad, saçından tuttu.

Esved’in tepesinden homurdanmalar işitiliyordu. Boğazı bıçakla kesilince, hiç işitilmemiş bir öküz böğürtüsü gibi böğürdü ve sesi kesildi.

Çevrede bulunan muhafızlar kapıya koşuştular ve:

“Ne var! Ne var!4662 Rahmânü’l-Yemen’in başında ne hal var?” diye sordular.4663

Azad:

“Ona vahiy geliyor!” dedi.4664

Muhafızlar sustular ve geri döndüler.4665

Feyruz’la arkadaşları evlerine dönüp:4666

“Bunu kavim ve kabilelerimize ve başkalarına nasıl haber verip duyuralım?” diye konuştular.

Sonunda parolalarıyla seslenip kabilelerini toplamak, arkasından da ezan okumak hususunda görüş birliğine vardılar.4667

Yanlarında Vebr b. Yuhannis de olduğu halde kalelerden yüksek bir kalenin üstüne çıktılar.4668

Tan yeri ağarmaya başladığı zaman, ilk önce Dâzeveyh, kendi parolalarıyla kabilesine seslendi.4669

Müslümanlar da, müşrikler de korktular.

Muhafızlar, kalenin çevresini sardılar.

Süvariler de gelip muhafızlara katıldılar.4670

Vebr b. Yuhannis, namaz için ezan okudu. Birçok halk gelip oraya toplandı.

Toplanan halka:

“Haberiniz olsun ki, Yüce Allah Esvedü’l-Kezzab’ı öldürdü!4671

Muhammed’in Resûlullah olduğuna, Abhele’nin ise yalancı olduğuna şehadet ederim!” diye seslendiler.

Esvedü’l-Kezzab’ın kesilen başını da halkın önüne attılar.4672 Süvarilerin yanlarında kandiller bulunuyordu. Halk, atılan başın Esvedü’l-Kezzab’ın başı olduğunu gördü.4673

Vebr b. Yuhannis, namaz için kamet getirdi.4674

Toplanmış olan halktan müşrik olanlar hemen yağma için dağılmaya4675 ve her biri Ebnâların ev halkından gece karanlığında görebildikleri çoluk çocukları yakalamaya başlayınca, Ebnâlar da kalenin üzerinden, aşağıda halk arasında bulunan kardeşlerine:

“Bunların neler yaptıklarını görmüyor musunuz? Siz de onlardan gücünüzün yettiğini yakalayınız!” diyerek seslendiler.

Bunun üzerine onlardan yetmiş kişi yakaladılar.4676

Müşrikler de, Ebnâların çocuklarından ve ev halklarından yetmiş kişi yakalayıp götürmüşlerdi.4677

San’â halkına:

“Herkes onlardan yanında bulunanı tutsun, salmasın!” diyerek seslendiler.

San’âlılar da öyle yaptılar.4678

Esved’in müşrik askerleri, kendilerinden yetmiş kişinin eksik olduğunu görünce, Ebnâlara gelip:

“Adamlarımızı bize gönderiniz!” dediler.

Ebnâlar da:

“Siz çoluk çocuklarımızı bize gönderiniz, biz de size adamlarınızı gönderelim!” dediler.

Müşrikler, Ebnâların çoluk çocuklarını bıraktılar, Ebnâlar da onların adamlarını bıraktılar.4679

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Esved’in Öldürüldüğünü Ashabına Müjdelemesi

Esvedü’l-Kezzab’ın öldürüldüğü gece, Peygamberimiz Aleyhisselâma vahiy geldi.

Ertesi gün, ashabına:

“Dün gece Esved,4680 yalancı Ansî, kardeşlerinizden birisinin eliyle öldürüldü!” buyurdu.4681

“Yâ Rasûlallah! Onu kim öldürdü?” diye sordular.4682

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu salih,4683 mübarek bir ev halkından, mübarek bir kişi;4684 Feyruz ed-Deylemî öldürdü!” buyurdu.4685

Esvedü’l-Kezzab öldürülüp San’â ve Cened kurtulunca,4686 İslâm valileri işlerinin başına döndüler. Muaz b. Cebel yine namaz kıldırmaya başladı. Peygamberimiz Aleyhisselâma bir yazı yazıp durumu bildirdiler.4687 Esvedü’l-Kezzab’ın Kehf-i Hubban’dan çıkışıyla öldürülüşü üç ay veya dört aya yakın sürdü.4688

Müseylimetü’l-Kezzab’ın İrtidad Etmesi ve Peygamberlik İddiasına Kalkışması

Müseylime’nin Kimliği

Benî Hanîfe kabilesinden olan Müseylime’nin ataları şöyle sıralanır: Müseylime b. Sümâme,4689 b. Kebir, b. Cübeyr, b. Hâris, b. Abdülhâris, b. Hıffan, b. Zühl, b. Dü’l, b. Hanîfe.

Müseylime’nin künyesi, Ebu Sümâme veya Ebu Hârun’dur. Kendisi Rahmân, Rahmânü’l-Yemâme diye anılırdı.4690 Çirkin suratlı, kısa boylu bir adamdı.4691

Müseylime, Basra’daki Übülle, Hîre yakınında Bekkâ, Belh yakınındaki Enbâr, Kûfe yakınındaki Hîre gibi Arap ve Acem pazarlarını, çarşılarını dolaşarak hokkabazlık, gözbağcılık bilgilerini elde etmeye, üfürükçüleri ve falcıları bulup onlardan bir şeyler öğrenmeye çalışmıştı.4692

Müseylime Hicretin 10. yılında4693 Benî Hanîfe temsilcileriyle birlikte gelerek Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüşüp Müslüman olduktan ve Yemâme’ye döndükten sonra4694 irtidad etti.4695

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Müseylime ile Esved Hakkındaki Rüyası

Peygamberimiz Aleyhisselâm bir gün minberinde:

“Ey insanlar! Ben Kadir gecesini görmüştüm, sonra unutturuldum.4696

Kollarımda da altından iki bilezik görmüş, onlardan hiç hoşlanmamıştım. Üflediğim zaman, her ikisi de uçup gitmişti.

Ben bunları şu iki yalancıya; Yemen sahibi ile Yemâme sahibine yordum!4697

Onlardan biri Ansî’dir, diğeri de Müseylime’dir!” buyurmuştu.4698

Müseylime, peygamberlik işinde Peygamberimiz Aleyhisselâma ortak olduğunu iddia etmeye ve yaymaya başladı.4699

Temsilciler arasında bulunan birisi Peygamberimiz Aleyhisselâmın Müseylime’yi peygamberliğe ortak kıldığına yalan yere tanıklık edince,4700 Benî Hanîfeler ona bey’at ettiler.4701

Müseylime, Peygamberimiz Aleyhisselâmın peygamberliğini doğruladığı için,4702 akıl sahibi olanlardan Allah’ın hayırlarını murad ettiği kimseler dışında,4703 Benî Hanîfelerden4704 ve başkalarından Yemâme’de bulunan4705 birtakım kimseleri kendisine inandırdı,4706 başına topladı,4707 ardına taktı.4708

Müseylimetü’l-Kezzab’ın Marifetleri

Müseylimetü’l-Kezzab, yumurtayı kırmadan ağzı dar şişeye sokmayı öğrenmişti.4709

Nişadırı keskin sirke içinde iyice erittikten sonra günlük yumurtayı onun içinde bir gün bir gece bekletip yumuşatır, ip gibi uzama haline getirir,4710 onu ağzı dar4711 bir şişenin içine sokar,4712 üzerine soğuk su döküp dondurur,4713 şişenin içinde eski haline gelen yumurtayı kavmine göstererek4714 bunun bir mucize,4715 kendisinin de bir peygamber olduğunu iddia ederdi.4716

Müseylime’nin kuşun kesilen kanadını yapıştırdığı veya yapışık gösterdiği olmuş,4717 dağdan bir geyiğin kendiliğinden çıkıp geldiğini ve sütünü sağdığını iddia etmiştir.4718

Müseylime’nin birer mucize gibi göstermek istediği şeyler, mucizenin getirdiği feyiz ve bereketten tamamen mahrumdu; hatta tam tersi idi.4719

Benî Hanîfe kabilesi kadınlarından Ümmü’l-Heysem diye anılan bir kadın, Müseylime’ye gidip:

“Hurmalarımız susuzluktan kuruyup döküldü! Kuyularımızın suyu çekildi!

Muhammed’in kuraklığa uğrayan halk için dua ettiği gibi, sen de sularımız ve hurmalarımız için Allah’a dua et!” dedi.

Müseylime, danışmanına:

“Ey Nehâr! O bunu yapmak için ne diyor?” diye sordu.

Nehâr:

“Kuraklığa uğrayan halk Muhammed’e gidiyorlar. Yağmur sularının gecikmesinden, kuyu sularının azalmasından ve hurma ağaçlarının susuzluk yüzünden hurmalarının dökülüşünden şikayet ediyorlar. O da onlar için dua edince, kuyularının suyu kabarıyor, hurma ağaçları gelişip dallarının uçları yerlere kadar eğiliyor!” dedi.4720

Müseylime:

“O, kuyulara ne yapıyor?” diye sordu.

Nehâr:

“Bir kova su getirtiyor. Onun içine, kavmi hakkında dua ediyor. Ağzına su alıp çalkaladıktan sonra onu kovanın içine bırakıyor. Kovayı götürüp o susuz kuyulara boşaltıyorlar.4721 Sonra da hurma ağaçlarını suluyorlar” dedi.

Müseylime hemen bir kova su getirtti, kovanın içine kavmi için dua ettikten sonra, ondan ağzına su alıp çalkaladı ve kovanın içine bıraktı.

Kovayı götürüp kuyulara boşalttılar.4722

O kuyuların suları büsbütün çekildi ve kayboldu.4723

Nehâr, Müseylime’ye:

“Beni Hanîfelerin çocukları üzerine bereket duası yapsan!” dedi.

Müseylime:

“Bereket duası ne denilerek yapılır?” diye sordu.

Nehâr:

“Hicaz halkı, çocukları doğduğu zaman onu Muhammed’e götürüyor. O da, çocuğun damağına bir şey sürüyor ve başını sıvazlıyor!” dedi.4724

Bunun üzerine Müseylime’ye hangi çocuk getirilip damağına bir şey sürdürülmüş ve başı sığatılmışsa, muhakkak o çocuğun ya başı bir daha saçı çıkmamasıya temelli kel, ya da dili kekeme olmuştu.4725 Hele bir çocuğun başı, pek fena kel olmuştu.4726

Benî Hanîfe kabilesinden ve Benî Mehriyelerden bir adam Peygamberimiz Aleyhisselâmın abdest suyundan alıp Yemâme’ye getirmiş, kuyusuna boşaltmış, sonra su çekerek toprağını sulamış, yeşillikler parlamış, bahçenin yeşilliği hiç geçmemişti.

Nehâr, bir bahçe sahibine:

“Seni Benî Mehriyelerin yaptığı gibi Rahmân’ın abdest suyuyla sulamaktan alıkoyan nedir?” dedi.

Bunun üzerine adam Müseylime’ye gidip:

“Sülmâ’nın toprağına Muhammed’in dua ettiği gibi, sen de benim çoraklaşmış, verimsiz hale gelmiş bulunan toprağım için Allah’a dua et!” deyince, Müseylime:

“Ey Nehâr! O ne diyerek dua ediyor?” diye sordu.

Nehâr da:

“Sülmâ, Muhammed’in yanına vardı. Kendisinin toprağı çoraklaşmış ve verimsizdi. Muhammed Sülmâ için bir kova su getirtip dua ettikten ve ağzında çalkaladığı suyu kovanın içine bıraktıktan sonra kendisine verdi. O da bu kovanın içindeki suyu kuyusuna boşalttı ve kuyudan çektiği su güzelleşti, tatlılaştı” dedi.

Müseylime, Nehâr’ın dediği gibi yaptı.

Adam Müseylime’nin dua ettiği kovayı götürüp Sülmâ’nın yaptığı gibi yapınca, kuyusu kurudu.4727

Benî Hanîfe halkı bir kuyu kazdılar.

Kuyunun bol ve tatlı sulu olması için Müseylime’ye gittiler. Gelmesini4728 ve teberrüken kuyunun içine tükürmesini rica ettiler.4729

Müseylime içine tükürünce, kuyunun suyu acılaştı ve büsbütün çoraklaştı.4730

Müseylime’nin abdest suyu da bahçeye döküldüğü zaman, orada bir şey bitmez oldu!

Bir adam gelip Müseylime’ye:

“Ey Ebu Sümâme! Ben servet sahibi zengin bir kimseyim. Şu on yaşındaki oğlumdan başka hiçbir çocuğum doğmadı ki, iki yaşına varmadan ölmüş olmasın! Hem küçüğünün yaşaması, hem de büyük (on yaşındaki) çocuğumun uzun ömürlü olması için başını sığamanı ve Allah’a bu hususta dua etmeni arzu ediyorum!” dedi.

Müseylime:

“İstediğin şeyi yapacağım!” diyerek küçük oğlanın kırk yıl ömürlü olmasına dua etti.

Adamcağız sevinerek4731 evine döndüğü zaman, oğullarından birisini kuyuya düşmüş, diğerini de kurt yemiş buldu!4732

Müseylime, Hz. Ali’nin ağrıyan gözüne Peygamberimiz Aleyhisselâmın püskürünce iyileştiğini işitmişti.4733

Müseylime’nin elini sürmesinden şifa bekleyen adamın gözleri ise, Müseylime el sürer sürmez4734 veya tükürür tükürmez4735 kör oluverdi!4736

Peygamberimiz Aleyhisselâmın sütsüz, arık koyunun memesini sığayınca sütlenmiş olduğunu işiten Müseylime’nin memesini sığadığı sütlü davarın sütü çekilmiş, kurumuştu!4737

Müseylime, kendisine de Cebrail’in geldiğini, Kur’ân indirdiğini iddia eder,4738 Kur’ân-ı Kerîm’i taklide özenir, kendi kendine şöyle gülünç sözler düzüp Kur’ân diye okurdu:

“Allah gebeye lutfetti de, ondan, onun karın yumuşağıyla kıçının arasından, koşan canlılar çıkardı!”4739

“Fil nedir? Filin ne olduğunu sana ne bildirdi? Onun hurma lifinden ip gibi kuyruğu ve uzun hortumu vardır.

Bu, Rabbimizin yarattıklarından azıcığıdır!”4740

“Ey kurbağa kızı kurbağa! Ne diye “Nak nak! Vak vak!” edip duruyorsun?4741

Yukarın suda, altın balçıkta!

Sen ne suyu bulandırabilirsin, ne de içene engel olabilirsin!”4742

“Yarasa sana ölüm haberini getirinceye kadar yerde bekle!”4743

Müseylime, Benî Hanîfelerden namazı kaldırmış; içkiyi, zinayı ve benzerlerini onlara helâlleştirmişti.4744

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Müseylime’yi Tekrar İslâmiyete Davet Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm yazdırıp Amr b. Ümeyyetü’d-Damrî ile gönderdiği bir yazı ile Müseylimetü’l-Kezzab’ı tekrar İslâmiyete davet etti.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yazısına Müseylime bir yazı ile karşılık verdi.4745

Karşılık yazısında şöyle dedi:

“Allah’ın Resûlü Müseylime’den Allah’ın Resûlü Muhammed’e,

Selam olsun sana!

Bundan sonra derim ki: Ben bu işte (peygamberlikte) seninle ortak oldum.

Yerlerin yarısı bizimdir, yarısı da Kureyşîlerindir.

Fakat Kureyşîler aşırı giden, adalet gözetmeyen bir kavimdir.4746

Bunu Cârudu’l-Hanefî yazdı.”4747

Müseylime’nin bu yazısını Peygamberimiz Aleyhisselâma onun iki elçisi getirmişti.4748

Elçilerden birisi Abdullah b. Nevâha,4749 veya İbn Nevâha diye anılan Beni Âmir b. Hanîfelerden Ubâde b. Hâris,4750 diğeri de İbn Üsâl idi.4751

Müseylime’nin yazısı okununca, Peygamberimiz Aleyhisselâm iki elçiye:

“Siz ne diyorsunuz?4752

Siz de onun dediği gibi mi, o da peygamberdir mi diyorsunuz?” diye sordu.

Elçiler:

“Evet!4753 Biz de onun dediği gibi deriz!” dediler.4754

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Siz benim Resûlullah olduğuma şehadet ediyor musunuz?” diye sordu.

Elçiler:

“Biz Müseylime’nin Resûlullah olduğuna şehadet ediyoruz!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Siz iman etmezseniz, ben Allah’a ve Resûlüne iman etmişimdir!4755

Vallahi, elçiler öldürülmez olsaydı, muhakkak ikinizin de boynunu vururdum!” buyurdu.4756

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Ali’yi çağırdı ve:

“Yaz!” buyurdu.4757

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Allah’ın Resûlü Muhammed’den çok yalancı Müseylime’ye!

Hakka tâbi olan, uyanlara selam olsun!

Bundan sonra bilesin ki: Yer Allah’ındır! O, kullarından kimi dilerse onu ona vâris kılar!

Akibet takvâlıların (Allah’ın buyruklarını yerine getiren, yasakladıklarından da sakınanların)dır.” [A’râf: 128]4758

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu yazıyı Müseylime’ye Zübeyr b. Avvam’ın kardeşi Sâib b. Avvam ile gönderdi.4759

Peygamberimiz Aleyhisselâmla Müseylimetü’l-Kezzab arasında cereyan eden bu hadise, Hicretin 10. yılının sonunda,4760 Peygamberimiz Aleyhisselâmın Veda Haccından dönüşünden sonra idi.4761

Benî Naha’ Heyetinin Medine’ye Gelişi

Naha’ların Kimlikleri ve Medine’ye

Ne Zaman ve Kaç Kişi Olarak Geldikleri

Beni Naha’lar Mezhic kabilelerinden olup, ata soyları şöyle sıralanır: Benî Naha’ b. Amr, b. Ule, b. Celd,4762 b. Malik, b. Üded, b. Zeyd, b. Yeşcüb, b. Arib, b. Zeyd, b. Kehlan, b. Sebe’.4763

Naha’ın:

1. Malik,

2. Avf (Mişr),

3. Cesr,

4. Cezîme,

5. Kays,

6. Hârise isimlerinde altı oğlu olup, bunlardan Benî Sa’d b. Malik b. Naha’lar ve daha birçok oymaklar çıkmıştır.

Amr b. Zürâre de, Benî Sa’d b. Maliklerdendir.4764

Benî Naha’ heyeti, Hicretin 11. yılında, Muharrem ayının ortasında Yemen’den ikiyüz kişi olarak Medine’ye geldiler.

Konuklar evi olan Remle binti Hâris’in konağına indiler.

Benî Naha’ heyeti, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelip Müslüman olduklarını söylediler.

Onlar, Yemen’de Muaz b. Cebel’e bey’at etmişlerdi.4765

Yüce Allah onların hepsinden razı olsun!

Naha’ heyeti, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına gelen heyetlerin sonuncusu idi.4766

Heyet içinde Zürâre b. Amr (Kays) b. Hâris, b. Adda’ da bulunuyordu.4767

Zürâre b. Amr’ın Gelirken Yolda Gördüğü Rüyayı Peygamberimiz Aleyhisselâma Anlatıp Yordurması

Zürâre b. Amr:

“Yâ Rasûlallah! Ben yolda bir rüya gördüm, beni korkuttu!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Nedir o?” diye sordu.

Zürâre b. Amr:

“Gördüm ki; evimde bırakmış olduğum dişi merkep, çil, kara kızıl bir oğlak doğurmuş!

Yerde, bir ateşin çıkıp benimle oğlumun arasına gerildiğini de gördüm ki; o ateş, ‘Dumanlı ateş! Dumanlı ateş! Gözlüsü, gözsüzü!4768 Bana yiyecek yediriniz! Ben sizin ev halkınızı ve malınızı yerim!’4769 diyordu” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen evinde hamile, gizli bir cariye bıraktın mı?” diye sordu.

Zürâre b. Amr:

“Evet!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İşte o cariye bir oğlan doğurmuştur. O, senin oğlundur” buyurdu.

Zürâre b. Amr:

“Ben onun çil, kara kızıl olmasının sebebini anlayamadım?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yakınıma gel!” buyurdu.

Zürâre b. Amr yaklaşınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sende gizli tutup kimseye açıklamadığın bir bars (alaca hastalığı) var mı?” diye sordu.

Bunun üzerine, Zürâre b. Amr:

“Seni hak peygamber olarak gönderen Allah’a yemin ederim ki; onu senden önce hiç kimse bilmiyordu!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İşte, rüyada gördüğün çil, kara kızıllık odur!4770

Gördüğün ateşe gelince; o, benden sonra kopacak fitnedir!4771

O, ahirzamanda da kopacaktır!” buyurdu.4772

Zürâre b. Amr:

“Yâ Rasûlallah! Kopacak fitne nedir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Mü’minlerin kanını dökmek, mü’mine baldan, sudan tatlı gelecek! Kötülük yapan, kendini iyilik yapıyor sanacaktır!4773 Sen ölürsen, bu hali oğlun görecektir. Oğlun senden önce ölürse, sen göreceksin!” buyurdu.

Zürâre b. Amr:

“Yâ Rasûlallah! Allah’a dua et de, onu ben görmeyeyim!” dedi.4774

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ım! O fitneyi buna gösterme!” diyerek4775 dua etti.4776

Zürâre b. Amr:

“Yâ Rasûlallah! Numan b. Münzir’i de kulaklarına küpeler, kollarına pazubandlar ve bilezikler takınmış gördüm!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“O da, dünyadan arta kalandır!” buyurdu.4777

Zürâre b. Amr oğlundan önce vefat etmiş, oğlu ise Hz. Osman’ı halifelikten hal’ edenler arasında bulunmuştur.4778

Üsâme b. Zeyd’in Şam Taraflarına Gönderilmek Üzere Hazırlanışı

Sefer Ne Zaman, Niçin, Nasıl Hazırlandı ve Nasıl Geri Kaldı?

Hicretin 11. yılında Safer ayının çıkmasına dört gece kala, Pazartesi günü, Peygamberimiz Aleyhisselâm Müslümanlara Rumlarla çarpışmak üzere acele hazırlanmalarını emretti.

Müslümanlar, cihad özlemiyle Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından dağıldılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ertesi gün sabahleyin, Safer ayının çıkmasına üç gün kala, Salı günü, Üsâme b. Zeyd’i çağırttı ve ona:

“Ey Üsâme!4779 Şam’a, Belka’ sınırına, Filistin’deki Dârum’a,4780 babanın öldürüldüğü yere kadar Allah’ın ismi ve bereketiyle git!

Seni bu orduya başkumandan yaptım!

Übnâ halkının üzerine ansızın var! Üzerlerine şimşek gibi saldır!

Giderken de hızlı git! Haberin önüne geç! (Varacağın yere haber ulaşmadan var!)

Yanına kılavuzlar al, casus ve gözcüleri önünden ilerlet!

Allah seni muzaffer kılarsa, onların içinde az kal!” buyurdu.

Safer ayının çıkmasına iki gece kala, Çarşamba günü olunca, Peygamberimiz Aleyhisselâmda şiddetli bir başağrısı, hummâ ve ateş başladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Safer ayının çıkmasına bir gece kala Perşembe günü sabahleyin biraz iyileşip Üsâme için kendi eliyle sancak bağladı ve:

“Ey Üsâme! Allah yolunda, Allah’ın ismiyle savaşa çık! Allah’ı inkâr edenlerle çarpış!4781

Savaşın! Fakat ahde vefasızlık etmeyin!

Küçük çocukları ve kadınları öldürmeyin!

Düşmanla karşılaşmayı temenni etmeyin! Çünkü siz bilemezsiniz, belki onlar yüzünden ibtilâ ve musibete uğrayabilirsiniz!

Fakat, ‘Ey Allah’ım! Bizim imdadımıza yetiş! Onların hakkından gel! Onları bize zarar vermekten vazgeçir!’ deyin!

Onlar size kavuşurlarsa gürültü çıkaracaklar ve bağıracaklardır!

O zaman siz sükûnet ve vakarınızı muhafaza edin ve susun!

Birbirinizle çekişmeyin!

Sonra korku ile za’fa düşersiniz, rüzgârınız kesilip gider! [Enfal: 46]

‘Ey Allah’ım! Biz Senin kullarınız! Onlar da Senin kullarındır!

Bizim perçemlerimiz de, onların perçemleri de Senin elindedir!

Onları ancak Sen yenersin!’ deyin!

İyi bilin ki, Cennet kılıçların parıltısı altındadır!” buyurdu.4782

Üsâme’ye askerlerin Cürüf’te karargâh kurmalarını emretti ve:

“Haydi, Allah’ın ismiyle hareket et!” buyurdu.

Üsâme, bağlanmış sancağı götürüp Büreyde b. Husayb’a verdi.4783

Karargâh Cürüf’te, Süleyman Sikâyesi diye anılan yerde kuruldu.

İşinden boşalan, hemen karargâha koştu.4784

İlk Muhacirlerden4785 ve Ensardan,4786 savaşa katılmaya hazırlanmayan kimse kalmadı.4787

Hepsi savaşa katılmaya hazırlandı.4788

Hz. Ebu Bekir,4789 Hz. Ömer, Ebu Ubeyde b. Cerrah, Sa’d b. Ebi Vakkas, Ebu’l-A’ver Saîd b. Zeyd b. Amr b. Nüfeyl, Katâde b. Numan, Seleme b. Eslem b. Hariş.. gibi birçok zâtlar bu orduya katılmış bulunuyorlardı.

Muhacirlerden bazı kişiler,4790 söylenmeye başladılar.4791

Bu hususta en ağır sözü söyleyen de, Ayyâş b. Ebi Rebia idi4792 ve:

“İlk Muhacirlerin üzerine şu genç kumandan tayin olunuyor hâ?!” demişti.4793

Üsâme b. Zeyd o zaman onsekiz,4794 ondokuz yaşlarında idi.4795

Bu hususta laf çoğalmaya başladı. Hz. Ömer de, işittiği sözleri gelip Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verdi.4796

Peygamberimiz Aleyhisselâm son derecede kızdı, başına bir sarık sarmış ve üzerinde saçaklı bir elbise olduğu halde Rebiülevvel’in 10’unda Cumartesi günü minbere çıktı. Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra:

“İmdi ey insanlar! Üsâme’yi kumandan yapışım hakkında bazınızdan bana erişen sözler ne oluyor?!4797

Vallahi, siz şimdi Üsâme’nin kumandanlığına nasıl itiraz ediyorsanız, daha önce onun babasının kumandanlığına da öyle itiraz etmiştiniz!?

Vallahi, o kumandanlığa nasıl lâyık ve benim katımda insanların nasıl en sevgilisi idiyse,4798 ondan sonra bu oğlu da kumandanlığa öyle lâyıktır!4799

Vallahi,4800 ondan sonra bu da benim katımda insanların en sevgililerindendir!4801

İkisi de her iyiliğe lâyıktır!4802

Size bunu tavsiye ediyorum,4803 çünkü o sizin hayırlı olanlarınızdan,4804 bu işe elverişli bulunanlarınızdandır!” buyurdu,4805 minberden inip evine girdi.

Üsâme ile gidecek olan Müslümanlar, gelip Peygamberimiz Aleyhisselâmla vedalaştılar.4806

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı ağırlaşmıştı.4807

Fakat, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Üsâme’yi yollama işini yerine getiriniz!” buyuruyordu.4808

Peygamberimiz Aleyhisselâmın dadısı ve Üsâme’nin annesi Ümmü Eymen içeri girip:

“Yâ Rasûlallah! Üsâme’yi bir müddet karargâhta bıraksan olmaz mı?

Çünkü Üsâme bu haliyle giderse kendisine pek yararlı olmaz!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Üsâme’yi yollama işini yerine getiriniz!” buyurdu.

Halk karargâha gitti. Pazar gecesi orada yattılar.4809

Pazar günü, Üsâme karargâhtan geldi. Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı çok ağırlaşmıştı. Üsâme ağlayarak yanına girdi.

O sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâmın ağzına ilaç veriliyordu.4810

Hz. Abbas Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında ve kadınlar da çevresinde bulunuyordu.

Üsâme, eğilip Peygamberimiz Aleyhisselâmı öptü.4811

Peygamberimiz Aleyhisselâm konuşamıyordu.

Ellerini, semaya kaldırdıktan sonra, Üsâme’nin üzerine indirdi.

Üsâme, bundan, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendisine dua ettiğini anladı.4812

Rebiülevvel’in 12. Pazartesi günü, Üsâme tekrar Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına geldi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ayılmış, kendisine gelmiş bulunuyordu.

Üsâme’ye:

“Allah’ın bereketi üzere kuşluk vakti yola çıkınız!” buyurdu.

Üsâme vedalaşarak karargâha döndü.4813

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevceleri, Peygamberimiz Aleyhisselâmın rahatlaşmasına, açılmasına sevinerek saçlarını taramaya başladılar.

O sırada, Hz. Ebu Bekir de içeri girdi ve:

“Yâ Rasûlallah! Allah’a hamd olsun ki, açılmış, ayılmış olarak sabaha çıktın!

Bugün, Hârice’nin kızının günüdür.

Bana izin ver de, onun evine gideyim” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm izin verince, Hz. Ebu Bekir kalkıp Medine’nin Avâlî semtindeki (Sünuh)’a gitti.

Üsâme, yola çıkacakların hemen karargâhta toplanmaları için halka seslendi.4814

Cürüf’te orduya hareket emri verdiği ve kendisi hayvanına binmek istediği sırada, annesi Ümmü Eymen’in gönderdiği elçisi gelip Resûlullah Aleyhisselâmın vefat ettiğini haber verdi.

Bunun üzerine Üsâme, Hz. Ömer ve Ebu Ubeyde b. Cerrah ile Medine’ye geldiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmı vefat etmiş buldular.

Rebiülevvel ayından oniki gece geçmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Pazartesi günü, güneş semanın ortasından batıya doğru kaymaya başladığı sırada vefat etmişti.

Cürüf karargâhındaki Müslümanlar Medine’ye döndüler.

Büreyde b. Husayb da, Üsâme’nin bağlanmış olan sancağı yanında olduğu halde Peygamberimiz Aleyhisselâmın kapısına kadar gelip, sancağı kapının yanına dikti.

Hz. Ebu Bekir’e bey’at edildiği zaman, Hz. Ebu Bekir, Büreyde b. Husayb’a sancağı Üsâme’nin evine götürmesini ve gazaya çıkıncaya kadar da açmamasını emretti.4815

_______________

4549 İbn Hazm, Cemhere, s. 481.

4550 İbn Sa’d, 1/299, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 3/59.

4551 İbn Sa’d, 1/299, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89.

4552 İbn Sa’d, 1/299, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89, İbn Kayyım, 3/59.

4553 İbn Sa’d, 1/299, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89.

4554 İbn Sa’d, 1/299, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89, İbn Kayyım, 3/59.

4555 İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

4556 İbn Sa’d, 1/290, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89, İbn Kayyım, 3/59, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

4557 İbn Sa’d, 1/299, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kayyım, 3/60, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

4558 İbn Sa’d, 1/299, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

4559 İbn Sa’d, 1/299, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

4560 İbn Sa’d, 1/299, İbn Seyyid, 2/254, İbn Kesîr, Bidâye, 5/89, İbn Kayyım, 3/60, Halebî, 3/275, Zürkânî, 4/59.

4561 İbn Abdilberr, 2/470.

4562 İbn Sa’d, 1/266.

4563 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/176.

4564 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/176, İbn Hacer, İsâbe, 1/492.

4565 İbn Abdilberr, 2/471.

4566 İbn Abdilberr, 2/470, İbn Hacer, İsâbe, 1/492.

4567 Aynî, 18/14.

4568 İbn Sa’d, 1/265-266.

4569 Ahmed b. Hanbel, 4/363.

4570 İbn Sa’d, 1/265-266.

4571 Ahmed b. Hanbel, 3/364.

4572 İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4573 İbn Abdilberr, 2/470.

4574 Aynî, 18/14.

4575 İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175, İbn Hacer, İsâbe, 1/492.

4576 Buhârî, Sahîh, 5/113, İbn Hacer, İsâbe, 1/492.

4577 Ahmed b. Hanbel, 4/363, Buhârî, Sahîh, 5/113, İbn Hacer, İsâbe, 1/492.

4578 Ahmed b. Hanbel, 4/363, Buhârî, Sahîh, 5/113, İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4579 Ahmed b. Hanbel, 4/363.

4580 Ahmed b. Hanbel, 4/363, Buhârî, Sahîh, 5/113, İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175, İbn Hacer, İsâbe, 1/492.

4581 Ahmed b. Hanbel, 4/363, Buhârî, Sahîh, 5/113.

4582 İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4583 Buhârî, Sahîh, 5/113, İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4584 Buhârî, Sahîh, 5/113.

4585 Ahmed b. Hanbel, 4/363, İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4586 İbn Abdilberr, 2/470.

4587 Buhârî, Sahîh, 5/113, İbn Hacer, İsâbe, 1/492.

4588 Buhârî, Sahîh, 5/113, İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4589 İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4590 Buhârî, Sahîh, 5/113.

4591 Buhârî, 5/113, İbn Abdilberr, 2/470, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/175.

4592 İbn Sa’d, 1/266.

4593 İbn Hazm, Cemhere, s. 405-406.

4594 Belâzurî, Fütûh, 1/125.

4595 Belâzurî, Fütûh, 1/125, Taberî, Târîh, 3/189.

4596 Belâzurî, Fütûh, 1/125.

4597 Taberî, Târîh, 3/189.

4598 Taberî, Târîh, 3/189, 218, Aynî, 18/24, Diyarbekrî, 2/156.

4599 Belâzurî, Fütûh, 1/125.

4600 İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 61.

4601 Taberî, Târîh, 3/189.

4602 İbn Sa’d, 5/534, Belâzurî, Fütûh, 1/125.

4603 Süheylî, 7/446, Diyarbekrî, 2/156.

4604 Diyarbekrî, 2/156.

4605 Belâzurî, Fütûh, 1/125.

4606 Süheylî, 7/445-446.

4607 Taberî, Târîh, 3/215, İbn Esîr, Kâmil, 2/337, İbn Kesîr, Bidâye, 6/307.

4608 Taberî, Târîh, 3/215, İbn Kesîr, Bidâye, 6/307.

4609 Taberî, Târîh, 3/214, İbn Kesîr, Bidâye, 6/307.

4610 Taberî, Târîh, 3/214.

4611 Taberî, Târîh, 3/189.

4612 Taberî, Târîh, 3/189, İbn Esîr, Kâmil, 2/337, İbn Kesîr, Bidâye, 6/30.

4613 Taberî, Târîh, 3/214, İbn Esîr, Kâmil, 2/337, İbn Kesîr, Bidâye, 6/337.

4614 Taberî, Târîh, 3/189, Yâkût, 1/112.

4615 Taberî, Târîh, 3/189.

4616 Taberî, Târîh, 3/216, İbn Esîr, Kâmil, 2/337-338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4617 İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4618 İbn Sa’d, 5/535, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 5/332.

4619 İbn Sa’d, 5/535.

4620 İbn Esîr, 5/332.

4621 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246, Ahmed b. Hanbel, 3/88, Buhârî, Sahîh, 5/119, Müslim, 4/1781.

4622 Buhârî, Sahîh, 5/118, Müslim, 4/1781, Tirmizî, Sünen, 4/542.

4623 İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4624 İbn Esîr, Kâmil, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/308, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 61.

4625 İbn Esîr, Kâmil, 2/338.

4626 Taberî, Târîh, 3/215, İbn Esîr, Kâmil, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4627 Taberî, Târîh, 3/190, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 61.

4628 Taberî, Târîh, 3/216, İbn Esîr, Kâmil, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/338, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 60.

4629 Taberî, Târîh, 3/218.

4630 Taberî, Târîh, 3/215, İbn Esîr, Kâmil, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4631 Taberî, Târîh, 3/218-219.

4632 Taberî, Târîh, 3/215-216, İbn Esîr, Kâmil, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4633 İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4634 Taberî, Târîh, 3/216, İbn Esîr, Kâmil, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4635 İbn Esîr, Kâmil, 2/338.

4636 Taberî, Târîh, 3/216, İbn Esîr, Kâmil, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4637 İbn Kesîr, Bidâye, 6/308.

4638 Taberî, Târîh, 3/216, İbn Esîr, Kâmil, 2/338.

4639 Taberî, Târîh, 3/216, İbn Esîr, Kâmil, 2/338-339.

4640 Taberî, Târîh, 3/216.

4641 Taberî, Târîh, 3/216, İbn Esîr, Kâmil, 2/338-339.

4642 İbn Esîr, Kâmil, 2/339.

4643 Taberî, Târîh, 3/216-217, İbn Esîr, Kâmil, 2/339.

4644 Taberî, Târîh, 3/217.

4645 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/339.

4646 Taberî, Târîh, 3/217.

4647 İbn Esîr, Kâmil, 2/339.

4648 İbn Esîr, Kâmil, 2/339.

4649 Taberî, Târîh, 3/217.

4650 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4651 Belâzurî, Fütûh, 1/126, Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4652 Taberî, Târîh, 3/219.

4653 Taberî, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4654 Taberî, Târîh, 3/220.

4655 Belâzurî, Fütûh, 1/126.

4656 Taberî, Târîh, 3/220.

4657 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4658 Taberî, Târîh, 3/220.

4659 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4660 Taberî, Târîh, 3/217.

4661 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4662 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4663 Belâzurî, Fütûh, 1/126.

4664 Belâzurî, Fütûh, 1/126, Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4665 Belâzurî, Fütûh, 1/126.

4666 Taberî, Târîh, 3/220.

4667 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4668 Taberî, Târîh, 3/220.

4669 Taberî, Târîh, 3/217.

4670 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4671 Taberî, Târîh, 3/220.

4672 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4673 Taberî, Târîh, 3/220.

4674 Taberî, Târîh, 3/217.

4675 Taberî, Târîh, 3/217, İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4676 Taberî, Târîh, 3/220.

4677 Taberî, Târîh, 3/218.

4678 İbn Esîr, Kâmil, 2/340.

4679 Taberî, Târîh, 3/220, 218.

4680 Taberî, Târîh, 3/218, İbn Abdilberr, 3/1266, İbn Esîr, Kâmil, 2/341.

4681 Taberî, Târîh, 3/220.

4682 Taberî, Târîh, 3/218, İbn Abdilberr, 3/1266, İbn Esîr, Kâmil, 2/341.

4683 İbn Sa’d, 5/534, Belâzurî, Fütûh, 1/127.

4684 Taberî, Târîh, 3/218, İbn Abdilberr, 3/1266, İbn Esîr, Kâmil, 2/341, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 61.

4685 İbn Sa’d, 5/534, Belâzurî, Fütûh, 1/127, Taberî, Târîh, 3/218, İbn Abdilberr, 3/1266, İbn Esîr, Kâmil, 2/341, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 61.

4686 Taberî, Târîh, 3/218.

4687 Taberî, Târîh, 3/218, İbn Esîr, Kâmil, 2/340-341.

4688 Taberî, Târîh, 3/220, İbn Abdilberr, 3/1266, İbn Esîr, Kâmil, 2/341.

4689 İbn İshak, İbn Hişam, 4/222, Süheylî, 7/442-443.

4690 Süheylî, 7/443, İbn Kesîr, Bidâye, 6/50.

4691 Diyarbekrî, 2/157.

4692 Diyarbekrî, 2/159.

4693 Yâkubî, 2/130.

4694 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Yâkubî, 2/130, Taberî, Târîh, 3/162.

4695 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Taberî, Târîh, 3/162, İbn Kesîr, Bidâye, 6/50, İbn Kayyım, 3/37.

4696 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246, Ahmed b. Hanbel, 3/86.

4697 İbn İshak, İbn Hişam, 4/246, Ahmed b. Hanbel, 3/86, Buhârî, Sahîh, 5/119, Müslim, 4/1781, Tirmizî, Sünen, 4/542.

4698 Buhârî, 5/118, Müslim, 4/1781, Tirmizî, Sünen, 5/542.

4699 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Belâzurî, Fütûh, 1/105, Yâkubî, 2/130 Taberî, Târîh, 3/162.

4700 İbn Sa’d, 1/317, Süheylî, 7/243.

4701 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Taberî, Târîh, 3/162, Beyhakî, Delâil, 5/331, İbn Esîr, Kâmil, 2/298, İbn Seyyid, 2/236, Zehebî, Târîh, s. 567, İbn Kayyım, 3/37.

4702 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Taberî, Târîh, 3/162.

4703 Diyarbekrî, 2/159.

4704 Belâzurî, Fütûh, 1/105, Diyarbekrî, 2/159.

4705 Belâzurî, Fütûh, 1/105.

4706 Diyarbekrî, 2/159.

4707 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Taberî, Târîh, 3/162.

4708 Belâzurî, Fütûh, 1/105, İbn Esîr, Kâmil, 2/268.

4709 Süheylî, 7/444, İbn Kesîr, Bidâye, 6/50.

4710 Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Diyarbekrî, 2/158, Halebî, 3/256, Zürkânî, 4/21.

4711 Süheylî, 7/444, Diyarbekrî, 2/159.

4712 Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Diyarbekrî, 2/159, Halebî, 3/256, Zürkânî, 4/21.

4713 Aynı kaynaklar.

4714 Diyarbekrî, 2/159.

4715 Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Halebî, 3/256, Zürkânî, 4/21.

4716 Diyarbekrî, 2/159.

4717 Süheylî, 7/444, Zürkânî, 4/21.

4718 Süheylî, 7/444, İbn Kesîr, Bidâye, 6/50.

4719 Süheylî, 7/444.

4720 Taberî, Târîh, 3/245.

4721 Taberî, Târîh, 3/245, Diyarbekrî, 2/158.

4722 Taberî, Târîh, 3/245.

4723 Taberî, Târîh, 3/245, Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Diyarbekrî, 2/158.

4724 Taberî, Târîh, 3/245.

4725 Taberî, Târîh, 3/245, Diyarbekrî, 2/158.

4726 Süheylî, 7/444, Halebî, 3/255, Zürkânî, 4/21.

4727 Taberî, Târîh, 3/245-246.

4728 Diyarbekrî, 2/158.

4729 Süheylî, 7/444.

4730 Süheylî, 7/444, Diyarbekrî, 2/255.

4731 Diyarbekrî, 2/158.

4732 Süheylî, 7/444, Halebî, 3/255.

4733 Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Diyarbekrî, 2/158.

4734 Süheylî, 7/444, Halebî, 3/255.

4735 Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Diyarbekrî, 2/158.

4736 Süheylî, 7/444, Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Diyarbekrî, 2/158, Halebî, 3/255, Zürkânî, 4/21.

4737 Kastallânî, Mevâhib, 1/311, Diyarbekrî, 2/158.

4738 Diyarbekrî, 2/157.

4739 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Taberî, Târîh, 3/162, Beyhakî, Delâil, 5/331, İbn Kesîr, Bidâye, 4/51, İbn Kayyım, 3/37.

4740 Kastallânî, Mevâhib, 1/460, Diyarbekrî, 2/158.

4741 Taberî, Târîh, 3/245, Bâkıllânî, İ’câzu’l-Kur’ân, s. 183, İbn Esîr, Nihâye, 5/110, Diyarbekrî, 2/158.

4742 İbn Sa’d 5/551, Taberî, Târîh, 3/245, Bâkıllânî, İ’câzu’l-Kur’ân, s. 183, Diyarbekrî, 2/158.

4743 Diyarbekrî, 2/158.

4744 İbn İshak, İbn Hişam, 4/223, Taberî, Târîh, 3/162, İbn Kesîr, Bidâye, 5/51, İbn Kayyım, 3/37, Kastallânî, Mevâhib, 1/312, Diyarbekrî, 2/159, Halebî, 3/255, Zürkânî, 4/22.

4745 İbn Sa’d, 1/273.

4746 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 49, İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, Belâzurî, Fütûh, 1/106, Taberî, Târîh, 3/166, Beyhakî, Delâil, 5/331, İbn Esîr, Kâmil, 2/299-300, Zehebî, Târîh, s. 570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/51, İbn Kayyım, 3/37, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 58, Kastallânî, Mevâhib, 1/312, Diyarbekrî, 2/157, Halebî, 3/256.

4747 Belâzurî, Fütûh, 1/106.

4748 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 49, İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, Taberî, Târîh, 3/166-167, İbn Esîr, Kâmil, 2/299, İbn Kayyım, 3/38, Diyarbekrî, 2/157.

4749 Ebu Dâvud, 3/84, Beyhakî, Delâil, 5/332, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52.

4750 Belâzurî, Fütûh, 1/105.

4751 Beyhakî, Delâil, 5/332, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52, İbn Kayyım, 3/38.

4752 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 49, İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, Ahmed b. Hanbel, 3/487-488, Ebu Dâvud, 3/84.

4753 Beyhakî, Delâil, 5/332, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52, İbn Kayyım, 3/37.

4754 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 49, İbn İshak, İbn Hişam, İbn Hişam, 4/247, Ahmed b. Hanbel, 3/483, Ebu Dâvud, 3/84, Taberî, Târîh, 3/167, Beyhakî, Delâil, 5/332, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52, İbn Kayyım, 3/37-38.

4755 Dârimî, 2/153, Beyhakî, Delâil, 5/332, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52, İbn Kayyım, 3/38.

4756 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 49, İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, Ahmed b. Hanbel, 3/488, Ebu Dâvud, 4/84, Dârimî, 2/153, Taberî, Târîh, 3/167, Beyhakî, Delâil, 5/332, Zehebî, Târîh, s. 569-570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/52, İbn Kayyım, 3/38, Kastallânî, Mevâhib, 1/312, Halebî, 3/256, Zürkânî, 4/22.

4757 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 49.

4758 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 49, İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, İbn Sa’d, 1/273, Belâzurî, Fütûh, 1/106, Yâkubî, 1/106, Taberî, Târîh, 3/167, Beyhakî, Delâil, 5/331, İbn Esîr, Kâmil, 2/300, Zehebî, Târîh, s. 570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/51, İbn Kayyım, 3/37 Kastallânî, Mevâhib, 1/312, Diyarbekrî, 2/157, Halebî, 3/256, Zürkânî, 4/22.

4759 İbn Sa’d, 1/273.

4760 İbn İshak, İbn Hişam, 4/247, Taberî, Târîh, 3/167, Beyhakî, Delâil, 5/331, Zehebî, Târîh, s. 570.

4761 İbn Esîr, Kâmil, 2/300, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 58, Diyarbekrî, 2/158.

4762 İbn Hazm, Cemhere, s. 477.

4763 İbn Hazm, Cemhere, s. 412.

4764 İbn Hazm, Cemhere, s. 414.

4765 İbn Sa’d, 1/346, İbn Seyyid, 2/252, İbn Kayyım, 3/70, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Diyarbekrî, 2/154, Halebî, 3/279, Zürkânî, 4/67.

4766 İbn Seyyid, 2/258, İbn Kayyım, 3/70, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Diyarbekrî, 2/154.

4767 İbn Sa’d, 1/346, İbn Seyyid, 2/258, İbn Kayyım, 3/70, Halebî, 3/279, Zürkânî, 4/70.

4768 İbn Abdi Rabbih, 1/134-135, İbn Abdilberr, 2/517, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/254, İbn Seyyid, 2/259, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/279, Zürkânî, 4/68.

4769 İbn Abdi Rabbih, 1/135, İbn Seyyid, 2/259, İbn Kayyım, 3/70, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/279.

4770 İbn Abdi Rabbih, 1/134, İbn Abdilberr, 2/517-518, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/254, İbn Seyyid, 2/258-259, İbn Kayyım, 3/70, İbn Hacer, İsâbe, 1/548.

4771 İbn Abdilberr, 2/518, İbn Esîr, 2/254, İbn Seyyid, 2/259 İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/279.

4772 İbn Abdi Rabbih, 1/135, İbn Seyyid, 2/259, İbn Kayyım, 3/70 İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/279.

4773 İbn Abdi Rabbih, 1/135, İbn Abdilberr, 2/518, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/254, İbn Seyyid, 2/259, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/279, Zürkânî, 4/69.

4774 İbn Abdilberr, 2/518, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/254, İbn Seyyid, 2/258-259, İbn Kayyım, 3/70, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/259, Zürkânî, 4/69.

4775 İbn Seyyid, 2/259, İbn Kayyım, 3/70, Halebî, 3/279, Zürkânî, 4/69.

4776 İbn Abdilberr, 2/518, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/254, İbn Seyyid, 2/259 İbn Kayyım, 3/70, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/279, Zürkânî, 4/69.

4777 İbn Abdi Rabbih, 1/134-135, İbn Seyyid, 2/259, İbn Kayyım, 3/70, İbn Hacer, İsâbe, 1/548, Halebî, 3/279.

4778 İbn Seyyid, 2/259, İbn Kayyım, 3/70, Halebî, 3/279.

4779 Vâkıdî, Megâzî, 3/1117, İbn Sa’d, 2/190.

4780 İbn İshak, İbn Hişam, 4/291, Taberî, Târîh, 3/188.

4781 Vâkıdî, Megâzî, 3/1117, İbn Sa’d, 2/189-191.

4782 Vâkıdî, Megâzî, 3/1117-1118.

4783 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118, İbn Sa’d, 2/190.

4784 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118.

4785 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118, İbn Sa’d, 2/190.

4786 İbn Sa’d, 2/190.

4787 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118, İbn Sa’d, 2/190.

4788 İbn İshak, İbn Hişam, 4/291, Taberî, Târîh, 3/188.

4789 İbn Sa’d, 2/190.

4790 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118, İbn Sa’d, 2/190.

4791 İbn Sa’d, 2/190.

4792 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118.

4793 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118, İbn Sa’d, 2/190.

4794 İbn Sa’d, 4/66.

4795 Vâkıdî, Megâzî, 3/1125.

4796 Vâkıdî, Megâzî, 3/1118.

4797 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190.

4798 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190, Ahmed b. Hanbel, 2/20, Buhârî, Sahîh, 5/145, Müslim, 4/1184.

4799 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190, Müslim, 4/1184.

4800 Müslim, 4/1885.

4801 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190, Ahmed b. Hanbel, 2/20, Buhârî, Sahîh, 5/145, Müslim, 4/1884.

4802 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190.

4803 Müslim, 4/1884.

4804 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190.

4805 Müslim, 4/1885.

4806 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190.

4807 İbn Sa’d, 2/190.

4808 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190.

4809 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119.

4810 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190.

4811 Vâkıdî, Megâzî, 3/1119, İbn Sa’d, 2/190-191.

4812 İbn İshak, İbn Hişam, 4/301, Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191.

4813 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191.

4814 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120.

4815 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191.

ON DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
PEYGAMBERİMİZ ALEYHİSSELAMIN VEFATI

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ecelinin Yaklaşması ve Ahiret Yolculuğuna Hazırlanması

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Nasr sûresinin inişinden beri, ecelinin yaklaştığını öğrenmiş ve:

“Ey Allah’ım! Seni tesbih eder (eksik sıfatlardan uzak tutar) ve Sana hamd ü sena ederim!

Ey Allah’ım! Beni yarlıga! Şüphe yok ki, tevbeleri en çok kabul eden ve merhametli olan Sensin Sen!”

diyerek Allah’a hamd, tesbih ve istiğfara koyulmuş bulunuyordu.4816

Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm son zamanlarında:

‘Sübhanallah ve bihamdihi, estağfirullahe ve etûbü ileyhi=Allah’ı her türlü noksanlardan uzak tutar, O’na Kendi hamdi ile hamd ederim. Allah’tan yarlıganmamı diler ve O’na tevbe ederim’ sözünü çoğaltınca:

‘Yâ Rasûlallah! Ben ne diye ‘Sübhanallah ve bihamdihi’ sözünü çoğalttığını görüyorum?

Sen bundan önce hiç böyle yapmazdın?’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Yüce Rabbim bana ümmetimde bir alâmet göreceğimi haber vermişti ki, o alâmeti gördüğüm zaman, Kendisine çok çok tesbih ve hamdiyle istiğfarda bulunacaktım.

İşte o alâmeti gördüm:

‘Allah’ın yardımı ve fetih gelince, sen de insanların fevc fevc Allah’ın dinine gireceklerini görünce, hemen Rabbini hamdiyle tesbih et, O’nun yarlıgamasını dile! Şüphe yok ki, O, tevbeleri çok kabul edendir!’ [Nasr: 1-3] buyurdu.”4817

İbn Abbas der ki:

“Ömer b. Hattab beni meclisine Bedir savaşına katılmış yaşlı sahabilerle birlikte alırdı.

Bazısı buna içerlemiş olacak ki, kendisine:

‘Bunu niçin bizimle birlikte alıyorsun?! Bizim onun kadar oğullarımız var!’ demiş.

Ömer de:

‘O, bildiğiniz kimselerden değil!’ cevabını vermiş.

Yine bir gün, beni çağırıp onlarla birlikte meclise almıştı.

Sonradan anladım ki; o gün beni onlara göstermek için çağırmıştı.

‘Yüce Allah’ın ‘İzâ câe nasrullâhi vel feth...’ kelâmı hakkında ne dersiniz?’ diye sordu.

Bazıları:

‘Bize yardım ve fetih ihsan edildiğinde Allah’ı hamd ve istiğfar etmemiz emrolunmuştur’ dediler

Bazısı da sustu, bir şey söylemedi.

Bana:

‘Sen de mi böyle söylüyorsun ey İbn Abbas?’ diye sorunca, ben:

‘Hayır!’ dedim.

‘Ya ne diyorsun?’ diye sordu.

‘Bu, Resûlullah Aleyhisselâmın ecelidir. Ona bunu bildiriyor. ‘Allah’ın yardımı ve fetih geldiği vakit, o, senin ecelinin alâmetidir. Artık Rabbini hamd ile tesbit et, O’nun yarlıgamasını dile! Şüphe yok ki, O, tevbeleri çok kabul edendir!’ buyuruyor’ dedim.

Ömer:

‘Benim bildiğim de, ancak senin söylediğindir’ dedi.4818

Nasr sûresi Allah tarafından bir davetçi idi, Resûlullahın dünyaya vedası idi.”4819

“Bugün size dininizi ikmâl...” (Mâide: 3) mealli âyet nazil olduğu zaman Hz. Ömer ağlamış,

“Ne için ağlıyorsun!” diye sorulunca:

“Bu, kemâlden sonra noksan ifade eder! Bu, Peygamber Aleyhisselâmın vefat edeceğini anlatıyor gibidir!” demişti.4820

Peygamberimiz Aleyhisselâm bir gün Hz. Fâtıma’ya gizlice:

“Cebrail her yıl Kur’ân’ı benimle bir kere mukabele ederdi. Bu yıl ise, iki kere mukabele etti.

Öyle sanıyorum ki, ecelim yaklaşmıştır!” buyurdu.4821

Cebrail Aleyhisselâmın Kur’ân-ı Kerîm’i Peygamberimiz Aleyhisselâmla mukabele edişi, Ramazan aylarında idi.

Cebrail Aleyhisselâm Ramazan ayında her gece iner, Kur’ân-ı Kerîm’i Peygamberimiz Aleyhisselâmla başından sonuna kadar mukabele ederdi.4822 Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatından önceki yılın Ramazan’ında ise, bu mukabele iki kere yapılmıştı.4823

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Veda Haccında Müslümanlarla vedalaştı.4824

Veda Haccından dönerken, Gadîr-i Humm’daki hutbesinde de:

“Ey insanlar! Haberiniz olsun ki; ben de ancak bir insanım!

Çok sürmez, Yüce Rabbimin elçisi bana gelecek, ben de onun davetine icabet edeceğim!” buyurmuştu.4825

Hz. Abbas, bir gün:

“Vallahi, ben Resûlullah Aleyhisselâmın içimizde ne zamana kadar sağ kalacağını öğreneceğim!” dedi ve ona.

“Yâ Rasûlallah!4826 Görüyorum ki; halk seni hem bizzat, hem de ayak tozlarıyla rahatsız ediyorlar!4827

Sen üzerine çıkıp oturacağın bir şey,4828 bir taht,4829 halkın tozundan toprağından ve düşmanlardan seni koruyacak4830 bir çardak4831 edinsen,4832 halka oradan konuşma yapsan olmaz mı?” diye sordu.4833

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Vallahi,4834 çok sürmez,4835 onları çağıracağım.4836

Onlar benim sırtımdan ridamı çekecekler.4837 Ökçeme basacaklar. Beni onların tozları bürüyecek. Nihayet Allah beni onlardan rahata erdirecektir!” buyurdu.

Hz. Abbas:

“Resûlullahın içimizde pek az kalacağını anladım.4838

Uyurken, rüyamda arzı semaya iple sımsıkı bağlanıp çekilir gibi görmüş, bunu Resûlullah Aleyhisselâma anlatmıştım.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bu, senin kardeşinin oğlunun vefatıdır!’ buyurdu” demiştir.4839

Abdullah b. Mes’ud da:

“Peygamberimiz ve Sevgilimiz, vefatından bir ay önce bize vefatını haber verdi.4840

‘Yâ Rasûlallah! Senin ecelin ne zaman?’ diye sorduk.

‘Ecel yaklaşmış; Allah’a, Cennetü’l-Me’vâ’ya, Sidretü’l-Müntehâ’ya, Refîku’l-Al’lâ’ya, Kandırıcı Dolu’ya, Nasib’e, mutlu ve kutlu yaşantıya dönüş yaklaşmış bulunmaktadır!’ buyurdu.4841

‘Yâ Rasûlallah! Seni kim yıkasın?’ diye sorduk.

‘Ev halkımdan, yakınlık sırasına göre en yakın olanlar!’ buyurdu.

‘Yâ Rasûlallah! Biz seni neyin içine sarıp kefenleyelim?’ diye sorduk.

‘İsterseniz, şu elbisemin içine, yahut Mısır bezine veya kumaşına sarınız!’ buyurdu.

‘Yâ Rasûlallah! Senin üzerine cenaze namazını kim kılsın?’ diye sorduk ve ağladık.

Kendisi de ağladı ve:

‘Allah size rahmet etsin! Sizi peygamberinizden dolayı hayırla mükâfatlandırsın!4842 Siz, beni yıkadığınız ve kefenlediğiniz zaman şu seririmin üzerine ve şu evimin içindeki kabrimin kenarına koyunuz!

Sonra, bir müddet benim yanımdan çıkıp gidiniz!

Çünkü, benim üzerime, ilk önce iki dostum, Cebrail ve Mikâil, sonra İsrâfil, sonra da yanında melek ordularıyla birlikte ölüm meleği Azrail namaz kılacaktır!4843 Bundan sonra, takım takım giriniz, üzerime namaz kılınız ve salât ü selam getiriniz!

Fakat, överek, bağırıp çağırarak beni rahatsız etmeyiniz!4844

Üzerime namaz kılmaya önce ev halkımın erkekleri başlasın!

Sonra, onların kadınları kılsın!

Onlardan sonra da sizler kılarsınız!4845

Ashabımdan burada bulunmayanlara selam söyleyiniz!

Kıyamet gününe kadar şu kavmimden ve dinime, bana tâbi olacak olan kimselere de benden selam söyleyiniz!’

‘Yâ Rasûlallah! Seni kabrine kimler koyacak?’ diye sorduk.

‘Ev halkımla birlikte birçok melekler ki, onlar sizi görürler, fakat siz onları göremezsiniz!’ buyurdu.”4846

Vâsile b. Eskâ’ der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, yanımıza çıkıp:

‘Sanır mısınız ki, ben vefatça sizin sonuncunuzum?

Haberiniz olsun ki; ben vefatça sizden önceyimdir!

Sizler ardarda birbirinizi öldürür cemaatler halinde beni takip edeceksiniz!” buyurdu.4847

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Bakiyy Kabristanında Gömülü Mü’minler ve Uhud Şehitleri İçin Dua Edişi

Yüce Allah tarafından, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Git de, Bakiyy kabristanı halkı için dua et!” buyuruldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm dua edip dönünce:

“Git de, Bakiyy kabristanı halkı için tekrar dua et!” buyuruldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm gitti, onlar için:

“Ey Allah’ım! Bakiyy kabristanı halkını yarlıga!” diye dua etti.

Bakiyy kabristanından dönünce:

“Uhud şehitleri için de dua et!” buyuruldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Uhud’a gidip, Uhud şehitleri için de dua etti.4848

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm bir gece ridasını ve ayakkabısını çıkarıp ayak ucuna koydu.

İzarının bir kısmını döşeğinin üzerine serip uzandı.

Biraz kestirdikten sonra, ridasını yavaşça aldı, ayakkabısını yavaşça giydi, kapıyı açıp dışarı çıktı, yavaşça uzaklaştı.

Hz. Âişe de hemen başörtüsüyle başını örttü, izarıyla büründükten sonra Peygamberimiz Aleyhisselâmın arkasından gitti.

Bakiyy kabristanına kadar Peygamberimiz Aleyhisselâmı takip etti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir müddet ayakta durduktan sonra, ellerini kaldırdı:4849

“Selam olsun size ey mü’minler diyarı!

Sizler, bizden önce gitmiş bulunuyorsunuz!

İnşaallah, biz de size katılacağız!

Ey Allah’ım! Onların ecirlerinden bizi mahrum etme!

Onlardan sonra bizleri fitnelere uğratma!” diyerek dua etti.4850

Peygamberimiz Aleyhisselâm bir müddet durdu, sonra ellerini kaldırdı, el kaldırışını üç kere tekrarladıktan sonra geri döndü.

Peygamberimiz Aleyhisselâm hızlı hızlı yürümeye başladı.

Hz. Âişe de hızlı yürüdü.

Peygamberimiz Aleyhisselâm koşmaya başladı.

Hz. Âişe de koşmaya başladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm eve yaklaştı.

Hz. Âişe, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan önce eve girip yatağına uzandı.

Sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm içeri girdi. Girince, Hz. Âişe’ye:

“Ey Âişe! Neyin var? Ne için kuşkulandın?” diye sordu.

Hz. Âişe:

“Bir şey yok yâ Rasûlallah!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ya bana sen haber verirsin, ya da Latîf ve Habîr (herşeyden haberdar) bulunan Rabbim bana haber verecektir!” buyurdu.

Hz. Âişe:

“Baban, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah! Onu sen bana haber ver!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sen benim önümde bulunan karaltıyı gördüm mü?” diye sordu.

Hz. Âişe:

“Evet! Sırtıma vurup canımı acıttı!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Evet! Cebrail Aleyhisselâm bana gelip senden habersizce ayrılmam için bana seslendi. Ben de, senin yanına varmadan habersizce ayrılmayı kabul ettim.

Sen elbiseni çıkarınca, seni uyudu sandım, uyandırmak istemedim. Sen korkarsın diye çekindim.

Yüce Rabbin Bakiyy kabristanındaki halka gidip kendileri için mağfiret dilemeni sana da emrediyor!” buyurdu.

Hz. Âişe:

“Yâ Rasûlallah! Ben oraya gidip ne diyeyim?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“‘Selam ve Allah’ın rahmeti bu diyara bizden önce, bizden sonra gelen mü’min ve Müslümanların üzerine olsun!

İnşaallah, bizler de gelip size katılacağız!’ de!” buyurdu.4851

Peygamberimiz Aleyhisselâm gecenin sonuna doğru Bakiyy kabristanına gidip:

“Selam olsun size ey mü’minler diyarı! İnşaallah, biz de size katılacağız!

Ey Allah’ım! Bakiyyu’l-Garkad halkını yarlıga!” diye dua etmeye başladı.4852

Peygamberimiz Aleyhisselâmın azadlısı Ebu Nüveyhibe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâma Bakiyy kabristanında gömülü Müslümanlar için Allah’tan mağfiret dilemesi emrolununca, üç kere geceleyin gidip mağfiret diledi.

İkinci gecede,4853 Resûlullah Aleyhisselâm geceyarısı adam gönderip beni çağırttı.4854

Bana:

‘Ey Ebu Nüveyhibe! Hayvanımın semerini vur!4855

Şu Bakiyy kabristanında gömülü halk için Allah’tan mağfiret dilemekliğim bana emrolundu. Sen de benimle git!’ buyurdu.4856

Resûlullah Aleyhisselâm hayvanına bindi, ben de yürüyerek4857 kendisiyle birlikte gittim.4858

Bakiyy kabristanına varınca hayvanından indi, ben de hayvanını tuttum.4859

Resûlullah Aleyhisselâm, onların arasında durup:

‘Esselâmü aleyküm ey kabirler halkı!4860

İnsanların içinde sabahladığı şeylerden, sizin içinde sabahladığınız şey, sizin için daha mutludur!4861

Allah’ın sizleri ondan kurtarmış olduğunu bir bilseydiniz!4862

Birbiri ardınca kıt’alar gibi karanlık geceler geliyor!

Onların sonradan gelenleri, öncekilerinden de kötü4863 ve baskındır!’ buyurdu.4864

Sonra bana dönüp:

‘Ey Ebu Nüveyhibe! Bana dünya hazinelerinin anahtarları ve dünyada temelli kalmak, sonra da Cennet verildi!

Ben bununla Rabbime kavuşmak ve Cennet arasında muhayyer kılındım.

Bunlardan birisini tercih etmekte serbest bırakıldım.4865

Ben de, Rabbime kavuşmayı ve Cenneti tercih ettim!’ buyurdu.4866

Kendisine:

‘Babam, anam sana feda olsun! Sen dünya hazinelerinin anahtarlarını ve dünyada temelli kalmayı, sonra da Cenneti seçip alsaydın ya!” dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Hayır! Vallahi ey Ebu Nüveyhibe! Ben Rabbime kavuşmayı ve Cenneti tercih etmiş bulunuyorum!’ buyurdu.

Bakiyy kabristanında gömülü Müslümanlar için Allah’ın mağfiretini diledikten sonra, döndü.”4867

Hz. Âişe de der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan:

‘Dünya ile ahiret arasında muhayyer kılınıp birini seçmekte serbest bırakılmadıkça hiçbir peygamber vefat etmez!’ buyurduğunu hep işitir dururdum.

Peygamber Aleyhisselâmın ahiret âlemine alınmasına sebep olan buhha’ya tutulup nefes borusunun tıkandığı ve sesinin kalınlaştığı zaman:

‘...Allah’ın kendilerine nimetler verdiği peygamberlerle, sıddıklarla, şehitlerle, salihlerle birlikte! Onlar ne iyi arkadaştırlar!’ [Nisâ: 69] mealli âyeti okuduğunu Peygamber Aleyhisselâmdan işittim.

Sanırım ki; Peygamber Aleyhisselâm o zaman4868 dünya ile ahiret arasında4869 muhayyer kılınmış, ikisinden birini tercihte serbest bırakılmıştı.”4870

Bakiyyü’l-Garkad’da gömülü Müslümanlar için dua ettiği gibi,4871 Uhud şehitleri için de dua ve istiğfar etmesi, Peygamberimiz Aleyhisselâma Allah tarafından emredilmişti.4872

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir gün Uhud’a gitti, Uhud şehitleri için dua etti.4873

Sonra, dönüp minbere çıktı.4874

Ölülere ve dirilere veda eder gibi,4875 buyurdu ki:

“Ben, sizin Kevser havuzuna ilk erişeniniz, karşılayanınız olacağım!4876

Kevser havuzunun genişliği Eyle ile Cuhfe arasındaki mesafe gibidir.4877

Sizinle buluşma yerimiz, Havuzdur!4878

Ben sizin hakkınızda şehadet edeceğim!

Ben şu anda havuzumu görüyorum!4879

Şu anda bana yerin hazineleri, yerin anahtarları verildi!

Vallahi,4880 ben sizin için, benden sonra müşriklere dönersiniz diye korkmam!

Fakat, ben sizin için4881 dünyaya kapılır ve onun üzerinde4882 birbirinizi kıskanırsınız,4883 birbirinizi öldürürsünüz ve sizden öncekilerin yok olup gittikleri gibi siz de yok olup gidersiniz diye korkarım!” buyurdu.4884

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hastalığını Hz. Âişe’nin Evinde Geçirmesine Muvâfakat Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Meymûne’nin evinde yedi gün oturdu.4885

Bir gün, bütün zevcelerini yanına çağırdı.4886 Hastalığını Hz. Âişe’nin evinde geçirmesi için kendilerinden muvâfakat istedi.4887

Onlara:

“Ben yarın neredeyim?” diye sordu.

Nerede olacağını haber verdiler.

Bazıları da:

“Resûlullah Aleyhisselâm ancak Ebu Bekir’in kızının gününü ister!” dediler ve muvâfakat ettiler ve:

“Yâ Rasûlallah! Sana helâldir, bizler ancak kızkardeşleriz! (Bu hususta kıskançlık etmeyiz!)” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Sizler, böyle yapmamı (hastalığımı Âişe’nin evinde geçirmemi) bana helâl ediyor musunuz?” diye sordu.

“Evet!” dediler.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm ridasını omuzuna aldı.4888

Hz. Âişe der ki:

“Peygamber Aleyhisselâmın hastalığı ağırlaşıp da ağrısı şiddetlendiği zaman, benim evimde bakılmak üzere zevcelerinden izin istedi, onlar da izin verdiler.

Bunun üzerine, Peygamber Aleyhisselâm bir tarafında Abbas, diğer tarafında da başka biri4889 olduğu halde ayakları yerde sürünerek çıktı.4890 Peygamber Aleyhisselâmın benim evimde kalacağını işitince, acele kalkıp evime çekildim.

O sırada bir hizmetçim de bulunmuyordu.

Peygamber Aleyhisselâm için, yastığının içi ızhır otundan doldurulmuş bir döşek serdim.4891

Peygamber Aleyhisselâm eve gelip de ağrısı şiddetlendikten sonra:4892

‘Muhtelif yedi kuyu suyundan4893 üzerime, ağız bağları çözülmedik yedi kırba su dökünüz! Böylelikle, vücudumda biraz hafiflik bulup belki halka vasiyette bulunabilirim’ buyurdu.

Bunun üzerine, Peygamber Aleyhisselâm zevcesi Hafsâ’nın malı olan bir leğen içine oturtuldu.

Sonra, o kırbaların suyunu üzerine dökmeye başladık.

Nihayet:

‘Artık yetişir!’ diye bize işaret buyurdu.”4894

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hastalığının Ne Zaman Başlayıp Ne Kadar Sürdüğü, Hastalığının Ne Gibi Hastalıklar Olduğu

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı Safer ayının son gecesinde,4895 Çarşamba günü,4896 Bakiyyu’l-Garkad kabristanına gidip evine döndükten sonra başağrısı ile başlamıştır.4897

Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm Bakiyy kabristanından dönünce, beni de başı ağrır bir halde bulmuştu.4898

Ben:

‘Vay başım!’ diyordum

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Vallahi yâ Âişe! Vay başım, diye ben demeliyim!’ buyurdu.”4899

Resûlullah Aleyhisselâmın başağrısı gittikçe ilerliyordu.4900

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı onüç gün sürmüştür.4901

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalıkları:

1. Zehirlenme

2. Hummâ (şiddetli sıtma),

3. Buhha (nefes borusunun tıkanıp sesin kalınlaşması ve boğuklaşması) idi.

Hz. Âişe, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı sırasında kendisine:

“Ey Âişe! Hayber’de tatmış olduğum zehirli etin acısını zaman zaman duyuyorum. Şu anda kalbimin damarının koptuğunu duymaktayım!” dediğini haber vermiştir.4902

Enes b. Malik de:

“Resûlullah Aleyhisselâmın küçük dili üzerinde bu zehrin izini ve tesirini görür dururdum” demiştim.4903

Ümmü Bişr b. Berâ’ da der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm vefatlarıyla sonuçlanan hastalığa tutuldukları zaman, yanına varmıştım.

Kendisi hummâ nöbeti geçiriyordu.

Alnına elimle dokundum ve:

‘Yâ Rasûlallah! Ben seni hiç kimsenin tutulmadığı hummâya tutulmuş görüyorum!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Bize verilecek ecir ve mükâfat kat kat olduğu gibi, ibtilâlalar da bize böyle kat kat olur!’ buyurdu ve:

‘Halk benim hastalığıma ne diyor?’ diye sordu.

‘Halk, Resûlullahtaki hastalık zâtülcenptir, diyorlar’ dedim.

Resûlullah:

‘Allah bana o hastalığı musallat kılmış değildir.

Bu, ancak halka şeytanın bir telkin ve vesvesesidir’ buyurdu.4904

‘Yâ Rasûlallah! Sen bu hastalığın neden ileri geldiğini sanıyorsun?

Ben oğlumun ölümünün ancak Hayber’de seninle birlikte yemiş olduğu zehirli koyun kebabından ileri geldiğini sanıyorum’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey Ümmü Bişr! Ben de bu hastalığımın ancak ondan ileri geldiğini sanıyorum!4905

Hayber’de oğlunla tatmış olduğum zehirli etin acısından şu anda kalb damarımın koptuğunu duymaktayım.4906

Zaman zaman onun ağrısını, sızısını duyuyorumdur!’ buyurdu.”4907

Ebu Ubeyde’nin halası ve Huzeyfe’nin kızkardeşi Fâtıma Hatun da der ki:

“Kadınlarla birlikte Resûlullah Aleyhisselâmın hastalığını yoklamaya gitmiştik.

Resûlullahı hummâ hararetinin şiddetinden sanki asılı bir sudan üzerine hep su damlıyormuş gibi buldum!

‘Yâ Rasûlallah! Şifa bulman için Allah’a dua etsen!’ dedik.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘İnsanların en ağır ibtilâya uğrayanları peygamberlerdir.

Sonra, derecelerine göre, onlardan sonra gelenlerdir’ buyurdu.”4908

Ebu Saîd el-Hudrî de, Peygamberimiz Aleyhisselâmı hastalığı sırasında ziyarete gelmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerinde bir şilte örtülü idi.

Ebu Saîd el-Hudrî şiltenin üzerine elini koyduğu zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vücudunun hararetini şiltenin üzerinden hissedip:

“Hummân ne kadar da şiddetlidir!?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bize ibtilâ böyle ağırlaştırılır, ecrimiz de kat kat verilir!” buyurdu.

Ebu Saîd el-Hudrî:

“İnsanların en ağır ibtilâya uğrayanları kimlerdir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Peygamberlerdir!” buyurdu.

Ebu Saîd el-Hudrî:

“Sonra kimlerdir?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Salihlerdir!” buyurdu.4909

Abdullah b. Mes’ud da:

“Peygamber Aleyhisselâmın hastalığında vücudu hummânın hararetinden şiddetle sarsıldığı sırada yanına varmıştım.

‘Yâ Rasûlallah! Sen çok şiddetli bir hummâya tutulmuşsun!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet! Ben sizden iki kişinin hummâsı gibi hummâya tutuldum!’ buyurdu.

‘Şüphe yok ki, sana iki ecir var!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Evet, öyledir. Hastalığa tutulan hiçbir Müslüman yoktur ki, Allah onun kusur ve günahlarını ağacın yapraklarının döküldüğü gibi dökmesin!’ buyurdu” demiştir.4910

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Bir Yazı Yazdırmak İçin Kalem ve Kağıt Getirilmesini İstemesi

Saîd b. Cübeyr der ki:

“İbn Abbas:

‘Perşembe günü! Nedir Perşembe günü?’ dedi.4911

Sonra da ağlamaya başladı.

Gözyaşlarının inci taneleri gibi iki yanağına döküldüğünü gördüm.4912

Kendisine:

‘Ey İbn Abbas! Nedir bu Perşembe günü?’ diye sordum.4913

İbn Abbas:

‘Resûlullah Aleyhisselâmın hastalığının şiddetlendiği gündür!4914

Resûlullah Aleyhisselâm, hastalandığı ve evinde de Ömer b. Hattab gibi bazı zâtlar bulunduğu sırada:4915

‘Bana kalem ve kağıt getiriniz de, size bir yazı yazayım ki, bundan sonra hiçbir zaman dalâlete düşmeyesiniz, doğru yoldan sapmayasınız!’ buyurmuştu.4916

Ömer b. Hattab:

‘Resûlullah Aleyhisselâma hastalığı baskın gelmiştir.

Yanınızda Kur’ân var! Allah’ın Kitabı bize yeter!’ dedi.

Bunun üzerine ev halkı anlaşmazlığa düştüler ve tartışmaya başladılar.4917

Kadınlardan birisi:

‘Resûlullah Aleyhisselâma istediğini getiriniz!’ dedi.

Ömer b. Hattab:

‘Sus! Siz onun sahibelerisiniz!

O hastalandığı zaman gözlerinizi sıkar, yaş çıkarırsınız! Sıhhatli olduğu zaman da boynundan tutarsınız (boğazını sıkarsınız)!’ dedi.4918

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcesi Zeyneb de:

‘Size bir ahid yazdırmak isteyen Peygamber Aleyhisselâmı ne diye dinlemiyorsunuz?’ dedi.4919

Kimisi:

‘Resûlullah Aleyhisselâm sizin için yazacağını yazsın!4920 Kalem ve kâğıdı kendisine yaklaştırınız!4921

Sizin için bir yazı yazsın da, hiçbir zaman yolunuzu şaşırmayasınız!’4922 diyor, kimisi de:

‘Ömer’in dediği yerindedir!’ diyordu.4923

Resûlullah Aleyhisselâmın yanında4924 anlaşmazlığı çoğaltıp sözleri birbirlerine karıştırdıkları4925 ve Resûlullah Aleyhisselâma baygınlık getirdikleri zaman,4926 Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Yanımdan kalkınız!4927

Benim yanımda niza olmaz!4928

Beni kendi halime bırakınız!

Benim şu içinde bulunduğum hal, sizin beni davet ve meşgul ettiğiniz şeylerden hayırlıdır!’ buyurdu.”4929

Ne büyük musibettir o musibet ki; anlaşmazlıklara düşmek ve sözler birbirine karıştırılmak yüzünden Resûlullah Aleyhisselâmla onlar için yazacağı yazı arasına girilmiştir.4930

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ali’ye Yazdırmak İstediği Şeyler

Hz. Ali der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, ağırlaştığı zaman:

‘Ey Ali! Bana bir kürek kemiği getir de, benden sonra ümmetimi doğru yoldan saptırmayacak şeyi onun içine yazayım’ buyurdu.4931

Resûlullah Aleyhisselâmın başı kollarımın arasında bulunuyordu.4932

Gidip gelinceye kadar kendisini kaybetmekten korktuğum için:4933

‘Ben, buyuracaklarını ezberimde tutarım!’ dedim.4934

‘Namaz kılmaya, zekât vermeye devam etmenizi, ellerinizdeki kölelerin haklarını gözetmenizi tavsiye ederim!’ buyurdu.4935

‘Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve resûluh’ diyerek şehadette bulunmayı da emretti.

‘Bu iki gerçeğe şehadette bulunana, Cehennem ateşi haram olur’ buyurdu.”4936

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Osman’la Gizli Konuşması

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ziyaretine gelen Hz. Osman’ı görünce, ona:

“Yakınıma gel!” buyurdu.

Hz. Osman, yaklaşıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine eğildi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona gizlice bir şey söyledi.

Hz. Osman başını kaldırınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sana söylediğim şeyi anladın mı?” diye sordu.

Hz. Osman:

“Evet!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona tekrar:

“Yakınıma gel!” buyurdu.

Hz. Osman, Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine tekrar eğildi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm yine ona gizlice bir şey söyledi.

Hz. Osman başını kaldırınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Sana söylediğim şeyi anladın mı?” diye sorunca, o da:

“Evet, onu kulağım işitti, kalbim de ezberledi!” diye cevap verdi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Haydi git!” buyurdu.4937

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ebu Bekir Hakkında Yazı Yazdırmak İstemesi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, rahatsızlığı ağırlaştığı sırada, Abdurrahman b. Ebu Bekir’e:

“Bana kalem kağıt getir de, Ebu Bekir için bir yazı yazayım (yazdırayım) ki, onun üzerinde anlaşmazlığa düşülmesin!” buyurdu.

Abdurrahman b. Ebu Bekir kalem kağıt getirmek için kalkınca:

“Otur! Ebu Bekir üzerinde anlaşmazlığa düşülmesine Allah da, Müslümanlar da razı olmaz!” buyurdu.4938

Sonra, Hz. Âişe’ye:

“Bana baban Ebu Bekir’i ve senin kardeşini çağır, bir yazı yazayım, yazdırayım.

Çünkü, ben bir heveslinin heveslenip:

‘Ben bu işe herkesten önce gelirim!’ demesinden korkuyorum!4939

Oysa ki, Allah da, mü’minler de Ebu Bekir’den başkasına razı olmaz!” buyurdu.4940

Peygamberimiz Aleyhisselâm “Bana Ebu Bekir’i çağırınız” buyurduğu zaman, Hz. Ömer’i çağırmışlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ayılınca tekrar:

“Bana Ebu Bekir’i çağırınız!” buyurdu.

Yine Hz. Ömer’i çağırdılar.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Herhalde sizler de Yusuf Aleyhisselâmın sahibeleri olan kadınlar takımındansınız!”4941 buyurdu.4942

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Bir Uyarısı

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı sırasında yanında konuşulurken, Hz. Ümmü Seleme ile Hz. Ümmü Habibe, Habeş ülkesinde içinde suretler bulunan bir kilise gördüklerini anlattılar.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Gerçekten de onlar içlerinde iyi bir kimse bulunur da ölürse, onun kabri üzerine bir mescid yaparlar, o suretleri bu mescide asarlardı.

Onlar, Kıyamet gününde Allah katında yaratıkların en kötüleri olacaklardır!” buyurdu.4943

Peygamberimiz Aleyhisselâm, vefatından beş gün önce, 8 Rebiülevvel Perşembe günü de:

“Dikkat ediniz! Sizden önceki kimseler, peygamberlerinin ve salih kişilerinin kabirlerini mescidler haline getirirlerdi.

Sizler sakın kabirleri mescid haline getirmeyiniz!

Ben sizi böyle şeyden men ederim!4944

Allah’ın lâneti Yahudilerle Hıristiyanlara olsun ki, onlar peygamberlerinin kabirlerini mescid edindiler.4945

Allah peygamberlerinin kabirlerini mescidler edinen kavmi kahretsin!4946 Arap yarımadasında,4947 Arap toprağında4948 iki din bırakılmayacaktır!” buyurdu.4949

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Müslümanlara Son Hitap ve Tavsiyeleri

Ensardan Numan b. Beşir’in bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı ağırlaştığı zaman, halk:

“Ondan sonra bu işi kim yönetecek?” diye konuşmaya başladılar.

Kimisi:

“Ebu Bekir yönetir!”

Kimisi de:

“Übeyy b. Ka’b yönetir!” dediler.

Numan b. Beşir, Übeyy b. Ka’b’ın yanına varıp, ona:

“Ey Übeyy! Halk Ebu Bekir’i Resûlullah Aleyhisselâmın yerine halife yapmak istiyorlar!?

Hemen gidip bu işin ne olacağına bakalım!” dedi.

Übeyy b. Ka’b:

“Benim bu hususta Ensar hakkında bir şey işitmişliğim yoktur!

Allah onu vefat ettirinceye kadar da ben bunu kendisine anıcı değilim!” dedikten sonra, Numan b. Beşir’le birlikte gittiler.

Sabah namazından sonra kendisine çanak içindeki çorbadan yudumlattıkları sırada Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girdiler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, çorbasını içmekten boşalınca, Übeyy’e dönüp:

“Bu sana ne söylemişti?” diye sordu.

Übeyy b. Ka’b:

“Bizi (Muhacirlere) tavsiye buyur!” dedi.4950

Hz. Ebu Bekir’le Hz. Abbas, Ensar meclislerinden bir meclise uğramışlardı. Ensarın ağladıklarını görünce, onlara:

“Niçin ağlıyorsunuz?” diye sordular.

Onlar da:

“Resûlullah Aleyhisselâmın huzurunda bulunduğumuz günleri hatırladık!” dediler.

Hz. Ebu Bekir’le Hz. Abbas gelip bunu Peygamberimiz Aleyhisselâma haber verdiler.4951

“Ensarın kadınları erkekleri Mescidde ağlıyorlar!” denildi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onlar niçin ağlıyorlar?” diye sordu.

“Sen öleceksin diye korkuyorlar!” dediler.4952

O sırada, Fadl b. Abbas Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Ey Fadl! Şu sarığı başıma sar!” buyurdu.

Fadl b. Abbas sarığı sarınca,4953 ona:

“Tut elimden!” buyurdu.

O da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın elinden tuttu.4954

Peygamberimiz Aleyhisselâm, büyük bir ridayı sarınıp bürünmüş ve başını da boz bir sarık ile bağlamış olduğu halde4955 minbere oturdu;4956 ki bu, Peygamberimiz Aleyhisselâmın minbere son oturuşu idi.4957

Peygamberimiz Aleyhisselâm bu günden sonra bir daha minbere çıkmadı.4958

Minbere çıkınca, Fadl b. Abbas’a:

“Halka seslen!” buyurdu.

Fadl b. Abbas seslenince, Müslümanlar Mescidde toplandılar.4959

Mescid Müslümanlarla doldu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kelime-i şehadet getirdikten sonra:4960

“Ey insanlar! Ben size olan nimetinden dolayı O Allah’a hamd ederim ki, Kendisinden başka hiçbir ilah yoktur!” diyerek4961 Allah’a hamd ü seneda bulundu.4962

Her zaman yaptığı gibi, Uhud günü şehit düşen Müslümanlar için de Allah’tan mağfiret diledi.4963

Sonra:

“Ey insanlar! Yakınıma geliniz!” buyurdu.

Müslümanlar Peygamberimize doğru geldiler.4964

“Ey insanlar! Bana haber verildiğine göre sizler, Peygamberinizin vefat edeceğinden korkuyormuşsunuz!

Benden önce gönderilip ümmeti içinde temelli kalmış bir peygamber var mıdır ki, ben de içinizde temelli kalayım?!

İyi biliniz ki; ben Rabbime kavuşacağım!

O’na siz de kavuşacaksınız!

İlk Muhacirlere karşı hayırlı olmanızı, onların da aralarında birbirlerine karşı hayırlı olmalarını tavsiye ederim!

Yüce Allah:

‘Asra andolsun ki, muhakkak insan kesin bir ziyandadır!

Ancak iman edenlerle güzel ve yararlı amellerde bulunanlar, bir de, birbirlerine hakkı tavsiye, sabrı tavsiye edenler böyle değildir’ [Asr: 1-3] buyurmuştur.

Muhakkak ki, bütün işler Yüce Allah’ın izniyle cereyan eder.

Geç olacak şeyleri acele istemeniz bir şey sağlamaz! Çünkü, Yüce Allah hiç kimsenin acele etmesiyle acele etmez!

Allah, Kendisini yenmeye kalkanı yener, mahveder! Aldatmaya kalkanı da zararlı çıkarır!

‘Demek, idareyi ve hâkimiyeti ele alırsanız hemen yeryüzünde fesat çıkaracak, akrabalık münasebetlerini bile keseceksiniz, öyle mi?!’ [Muhammed: 22]4965

Hiçbir peygamber, arkasında bir cemaat bırakmadıkça vefat etmemiştir. Ben de, sizin içinizde Ensarı bıraktım.

Allah’tan sakınmanızı ve onlara karşı iyi davranmanızı tavsiye ederim. Bilirsiniz ki, onlar mallarını sizinle bölüştüler! Size darlıkta da, bollukta da iyilik ve yardım ettiler!

Onların hakkını tanıyınız!4966

Çünkü, onlar sizden önce Medine’yi yurt ve iman evi edinmiş ve siz Muhacirlere iyilik etmiş olan kimselerdir.

Onlar, meyve ve mahsullerini sizinle bölüşmediler mi?

Onlar size yurtlarında yer vermediler mi?

Kendileri muhtaç oldukları halde, sizi kendilerine tercih etmediler mi?4967

Ey Muhacirler cemaati! Siz çoğalmış olduğunuz halde sabaha çıktınız! Ensar ise çoğalmamış olarak sabaha çıktılar.4968

Ey Muhacirler cemaati!4969 İyi biliniz ki, Ensar cemaati gitgide azalacaklar,4970 hatta yemek içindeki tuz gibi olacaklar!4971

Sizler ise çoğalacaksınız!4972 Başka insanlar da çoğalacaklar!4973

Ensara karşı iyi davranmanızı size tavsiye ederim!4974

Çünkü onlar benim sırdaşlarım,4975 sığınağım ve barınağım oldular.4976

Onlar, üzerlerine aldıkları yardım vazifesini tamamıyla yerine getirmişlerdir.

Kendilerine ancak mükâfat verilmesi kalmıştır.4977

Sizden,4978 Muhammed ümmetinden her kim bir iş başına geçer de bir kimseye zarar veya yarar vermeye gücü yetecek hale gelirse,4979 Ensardan iyilik edenlerin iyiliğini kabul, kötülük edenlerin de kötülüğünü affetsin!4980

Onların iyilerine iyilik ediniz! Kötülüklerinden de geçiniz!4981

İyi biliniz ki, ben sizden önce gidecek, sizi bekleyeceğim!

Siz de gelip bana kavuşacaksınız!

Dikkat ediniz! Sizinle buluşma yerimiz Havuz başıdır!

Yarın benimle buluşmak isteyen, elini ve dilini günahtan çeksin!

Ey insanlar! Günah, nimetlerin değiştirilmesine sebeb olur.

Halk iyi olduğu zaman, yöneticileri de iyi olur.

Halk kötü olduğu zaman, yöneticileri de kötü olur.4982

Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki,4983 ben şu saatte Havuzumun üzerinde duruyor,4984 şu bulunduğum yerden Havuzuma bakıyorumdur!4985

Şânı yüce olan4986 Allah, bir kulunu dünya ile,4987 dünya zineti ile,4988 istediği4989 dünya nimetlerini kendisine vermekle4990 Kendi katındaki nimetler arasında muhayyer kıldı. Bunlardan birisini seçmekte serbest bıraktı.

O kul da4991 ahireti,4992 Allah katında olanı tercih etti, seçti” buyurdu.4993

Hz. Ebu Bekir, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kendisinden bahsettiğini anladı.4994

Cemaat içinde Hz. Ebu Bekir’den başka hiç kimse Peygamberimiz Aleyhisselâmın maksadını anlayamadı.4995

Hz. Ebu Bekir ağlamaya başladı.4996 Gözleri yaşla doldu.4997 Ağlayarak:4998

“Babam, anam sana feda olsun4999 yâ Rasûlallah! Sana babalarımızı, analarımızı,5000 canlarımızı, mallarımızı,5001 evlatlarımızı5002 feda ederiz!” dedi.5003

Mescidde bulunan Müslümanlar, Hz. Ebu Bekir’in ağladığını görünce:

“Resûlullah Aleyhisselâm dünya hayatıyla Rabbine kavuşma arasında Rabbi tarafından muhayyer kılınan ve Yüce Rabbine kavuşmayı tercih eden salih bir kişiden bahsederken, şu şeyhin ağlama haline şaşmaz mısınız?!” dediler.

Halbuki o, Resûlullah Aleyhisselâmın söylediği sözün mânâsını onlardan daha iyi biliyordu.5004

Ebu Saîd el-Hudrî der ki:

“Ben kendi kendime:

‘Allah’ın bir kulunu dünya nimetiyle ahiret nimetleri arasında muhayyer bırakmasında, onun da ahireti tercih etmesinde ne var ki, şu şeyhi ağlatıyor?!” demiş,5005 ona:

“Ey Ebu Bekir! Sen bir kulun dünya ile ahiret arasında muhayyer kılınıp onun da ahireti tercih edişine ne diye ağlıyorsun?” diye sormuştum.5006

Meğer, muhayyer kılınan kul Resûlullah Aleyhisselâmmış!

Bunu, Ebu Bekir bizden daha iyi biliyormuş!5007

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ebu Bekir’e bakıp:5008

“Ey Ebu Bekir! Ağlama!5009

Ey insanlar!5010 İnsanlardan;5011 canında,5012 malında,5013 arkadaşlığında5014 bana karşı Ebu Bekir b. Ebu Kuhâfe’den daha fedakâr ve cömert davranan bir kimse yoktur!5015

Eğer, Rabbimden başka,5016 insanlardan dost tutmuş olsaydım, muhakkak ki Ebu Bekir’i dost tutardım!

Fakat, İslâm kardeşliği5017 daha üstündür!5018

Haberiniz olsun ki,5019 sahibiniz, Yüce Allah’ın dostudur!5020

(Evlerinizden) şu Mescide açılan kapıları kapatınız! Yalnız Ebu Bekir’in kapısı açık kalsın!5021 Ben Ebu Bekir’in kapısının üzerinde bir ışık, başka kapıların üzerinde ise karanlık görüyorum!5022

Nihayet, ben de bir insanım!5023

Aranızdan bazı kimselerin hakları bana geçmiş olabilir!5024

Ben kimin malından ne almışsam, işte malım, o da gelsin alsın!

İyi biliniz ki; benim katımda sizin en önde geleniniz,5025 en sevgili olanınız,5026 varsa hakkını benden alan veya hakkını bana helâl eden5027 kişidir ki, Rabbime onun sayesinde helâlleşmiş olarak,5028 gönül hoşluğu ve rahatlığı ile5029 kavuşacağımdır!5030

Hiç kimse ‘Resûlullahın kin ve düşmanlık beslemesinden korkarım!’ diyemez!5031

İyi biliniz ki;5032 kin ve düşmanlık beslemek asla benim huyumdan ve halimden değildir!5033

Ben aranızda durup bu sözümü tekrarlamaktan kendimi müstağni göremiyorum!” buyurduktan sonra, sözlerini tekrarladı.5034

Bunun üzerine, bir adam ayağa kalktı:5035

“Senden bir isteyici istekte bulununca, sen ona üç dirhem vermemi emretmiştin, ben de vermiştim” dedi.5036

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Doğru söylüyorsundur! Ey Fadl b. Abbas! Buna üç dirhem ver!” buyurdu.5037

“Ey Allah’ım! Ben ancak bir insanım! Müslümanlardan hangi kişiye ağır bir söz söylemiş, veya bir kamçı vurmuş, veya lânet etmişsem, Sen bunu onun hakkında temizliğe, ecre ve rahmete ermesine vesile kıl!5038

Allah’ım! Ben hangi mü’mine ağır bir söz söylemişsem, Sen o sözümü Kıyamet gününde o mü’min için Sana yakınlığa vesile kıl!” diye dua etti.5039

Sonra da:

“Ey insanlar! Kimin üzerine geçmiş bir hak varsa, o, onu hemen ödesin, dünyada rüsvay olurum demesin!

İyi biliniz ki; dünya rüsvaylığı ahiret rüsvaylığından hafiftir” buyurdu.5040

Bunun üzerine, bir adam ayağa kalktı ve:

“Yâ Rasûlallah! Ben Allah yolunda savaş ganimetine hıyanet etmiş, üzerime üç dirhem geçirmiştim!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen bu hıyaneti ne için yaptın?” diye sordu.

Adam:

“Ona ihtiyacım vardı” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm

“Ey Fadl b. Abbas! Bu kişiden Beytü’l-mâl (hazine) hesabına üç dirhem teslim al!” buyurdu.5041

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey insanlar!5042 Nefsinden korkan varsa, ayağa kalksın da, kendisi için dua edeyim!” buyurdu.

Bunun üzerine, bir adam ayağa kalktı:5043

“Yâ Rasûlallah! Ben çok pintiyim, korkağım, çok da uykucuyum!

Allah’a dua et de, benden pintiliği, korkaklığı ve uykuculuğu girersin!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona dua etti.5044

Sonra, bir adam ayağa kalktı ve:

“Yâ Rasûlallah! Ben çok yalancıyım! Çirkin sözlü, çirkin işliyim! Hem de uykucuyum!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Allah’ım! Ona doğru sözlülük ve iman olgunluğu nasip et!

Uyumak istedikçe, kendisinden uykuyu gider!” diye dua etti.

Daha sonra, bir adam ayağa kalktı ve:

“Vallahi yâ Rasûlallah! Ben de çok yalancıyım! Hem de münafıkım! Benim işlemediğim hiçbir kötülük yoktur!” dedi.

Hz. Ömer, ona:

“Be adam! Kendini rezil ve rüsvay ettin!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey İbn Hattab! Dünya rüsvaylığı ahiret rüsvaylığından hafiftir!” buyurdu ve adam için de:

“Ey Allah’ım! Ona doğru sözlülük ve iman olgunluğu nasip et! Kendisinin kötü işlerini hayra çevir!” diyerek dua etti.5045

Sonra, bir kadın ayağa kalkıp:

“Bende şöyle şöyle haller var!

Allah’a dua et de, benden bu halleri gidersin!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen Âişe’nin evine git!” buyurdu.5046

Sonra, minberden indi.5047

Hz. Âişe’nin evine dönünce, kadının başına asâsını koyduktan sonra, ona dua etti.

Hz. Âişe, kadın daha yanından ayrılmadan Peygamberimiz Aleyhisselâmın duasının tesirini gördüğünü söyler.5048

Mescide Açılan Kapılardan Hz. Ebu Bekir’in Kapısının Bırakılıp Başkalarının Kapatılışı

Mescidin çevresindeki evlerin kapılarından Hz. Ebu Bekir’in kapısından başkaları kapatıldı.5049

Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah! Benim kapımı bırak, kapattırma da, onu açıp senin namaza çıktığına bakayım!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hayır!” buyurdu.

Hz. Abbas:

“Yâ Rasûlallah! Adamların kapılarını mescide ne için kapadın?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Abbas! Ben ne kendiliğimden açtım, ne de kendiliğimden kapattım!” buyurdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Evinde Kıldırdığı En Son Namaz

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı sırasında kıldırdığı en son namaz, akşamı namazı idi.

Hz. Abbas’ın zevcesi Ümmü’l Fadl binti Hâris:

“Resûlullah Aleyhisselâm, elbisesini giyinmiş olduğu halde Ve’l-Mürselât suresini okuyarak evinde akşam namazı kıldırdı.

Bundan sonra, ahiret âlemine alınıncaya kadar bir daha namaz kıldırmadı.5050

Resûlullah Aleyhisselâmdan akşam namazında okurken dinlediğim, Ve’l-Mürselât suresi idi”5051 demiştir.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Bazı Sahabilerini Yanına Çağırışı

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm hastalığı sırasında:

“Bana Ali’yi çağırınız!” buyurdu.

Hz. Âişe:

“Sana Ebu Bekir’i de çağıralım mı?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu da çağırınız!” buyurdu.

Hz. Hafsâ:

“Yâ Rasûlallah! Ömer’i de çağıralım mı?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu da çağırınız!” buyurdu.

Çağırılanlar toplandıkları zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm başını kaldırıp baktı. Hz. Ali’yi göremeyince, sustu.

Hz. Ömer:

“Resûlullah Aleyhisselâmın başından kalkınız, dağılınız!” dedi.5052

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ebu Bekir’i Namaz Kıldırmaya Memur Edişi

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatıyla sonuçlanan hastalığı sırasında namaz vakti gelmiş, ezan da okunmuş bulunuyordu.5053

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İnsanlar namazı kıldılar mı?” diye sordu.

“Hayır yâ Rasûlallah! Seni bekliyorlar!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, tekrar:

“Öyleyse, benim için leğene su koyunuz!” buyurdu.

Leğene su koydular, gusledip yıkandı. Ayağa kalkmaya davranırken bayıldı.

Sonra ayıldı ve yine:

“İnsanlar namazı kıldılar mı?” diye sordu.

“Hayır yâ Rasûlallah! Seni bekliyorlar!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yine:

“Benim için leğene su koyunuz!” buyurdu.

Oturup gusletti. Sonra ayağa kalkmaya davranınca yine bayıldı.

Sonra ayıldı.

Yine:

“İnsanlar namazı kıldılar mı?” diye sordu.

“Hayır yâ Rasûlallah! Seni bekliyorlar!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Benim için leğene su koyunuz!” buyurdu, tekrar oturup guslettikten sonra kalkmaya davrandı, yine bayıldı, sonra ayıldı.

Ayılınca:

“İnsanlar namazı kıldılar mı?” diye sordu.

“Hayır yâ Rasûlallah! Seni bekliyorlar!” dediler.

O sırada Müslümanlar Mescidde Peygamberimiz Aleyhisselâmı yatsı namazına bekleyip duruyorlardı.5054

Peygamberimiz Aleyhisselâm, namaz kıldırmaya kendisinde tâkat bulamayınca:

“Ebu Bekir’e söyleyiniz de, insanlara namazı kıldırsın!” buyurdu.

Hz. Âişe:

“Yâ Rasûlallah! Ebu Bekir yufka yürekli,5055 zayıf, ince sesli, Kur’ân okurken çok ağlayan bir zâttır!5056

Ağlamaktan, sesini işittiremez!

Senin makamına durup da insanlara namaz kıldırmaya dayanamaz!5057

Ömer’e emret de, insanlara namazı o kıldırsın!” buyurdu.5058

Hz. Âişe, Hz. Hafsâ’ya:

“Sen de Resûlullaha:

‘Ebu Bekir senin makamında durursa, ağlamaktan, kıraatını insanlara işittiremez!

Ömer’e emret de, insanlara namazı o kıldırsın!’ de!” dedi.

Hz. Hafsâ da Peygamberimiz Aleyhisselâma böyle söyleyince,5059 Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Sus!5060 Muhakkak ki, sizler de Yusuf (aleyhisselâm)ın sahibeleri takımından kadınlar gibisinizdir.5061

Ebu Bekir’e söyleyiniz diyorum! Namazı insanlara o kıldırsın!” buyurdu.

Hz. Hafsâ’nın Hz. Âişe’ye canı sıkıldı ve:

“Zaten senden bana hayır gelecek değildi ya!” dedi.5062

Hastalığın baygınlığı geçince, Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Âişe’ye:

“İnsanlara namazı kıldırması için Ebu Bekir’e söyledin mi?” diye sordu.

Hz. Âişe:

“Yâ Rasûlallah! Ebu Bekir hem yufka yürekli, hem de insanlara sesini işittiremeyecek derecede ince, zayıf sesli bir adamdır!

Ömer’e emir buyursaydınız ya!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Muhakkak ki, sizler de Yusuf (aleyhisselâm)ın sahibeleri takımından kadınlar gibisinizdir!

Ebu Bekir’e söyleyiniz, insanlara namazı o kıldırsın!” buyurdu.

Hz. Âişe:

“Vallahi, ben böyle söylemekle bu işin babam Ebu Bekir’e verilmesinden vazgeçirmek istemiştim!

Çünkü kendi kendime diyordum ki, ‘Resûlullah Aleyhisselâmın makamında duracak kimseyi halk hiçbir zaman sevemeyecek! Çünkü, vuku bulacak her hadisede onu uğursuz sayacaklardır!’

Bunun için, bu işin babama verilmesinden vazgeçirmek istemiştim!” demiş;5063 Hz. Ebu Bekir’in imam olmaması için Peygamberimiz Aleyhisselâma iki-üç kere müracaat edişinin böyle düşünmesinden ve sanmasından ileri geldiğini açıklamıştır.5064

Peygamberimiz Aleyhisselâm, namazı kıldırması için Hz. Ebu Bekir’e adam gönderdi.

Adam:

“Resûlullah Aleyhisselâm insanlara namazı kıldırmanı sana emretti!” dedi.

Hz. Ebu Bekir:

“Ey Ömer! İnsanlara namazı sen kıldır!” dedi.

Hz. Ömer:

“Buna sen daha lâyıksın!” dedi.5065

Bunun üzerine Hz. Ebu Bekir Peygamberimiz Aleyhisselâmın mihrabına geçti. Geçince, kendisini ağlama tuttu. Ağlaya ağlaya mihrabdan ayrıldı.

Arkasındaki cemaat de Peygamberimiz Aleyhisselâmı önlerinde bulamadıkları için ağlaştılar.

Hz. Ebu Bekir’in durumunu Peygamberimiz Aleyhisselâma haber vermek ve cemaate namazı kimin kıldıracağını öğrenmek üzere müezzini gönderdiler.

O sırada Peygamberimiz Aleyhisselâm baygın bir halde bulunuyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcesi Hz. Hafsâ:

“Resûlullah Aleyhisselâm ayılıncaya kadar Ömer’e söyleyiniz de, namazı kıldırsın!” dedi.5066

Abdullah b. Zem’a gidip cemaat arasında Hz. Ebu Bekir’i göremeyince, Hz. Ömer’e:

“Kalk ey Ömer! İnsanlara namazı kıldır!” dedi.5067

Hz. Ömer cemaate namazı kıldırmaya durdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ayılıp Hz. Ömer’in namaz tekbirlerini işitince:

“Tekbirinin sesini işittiğim kimdir?5068 Ömer’in sesi değil mi bu?” diye sordu.5069

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevceleri:5070

“Evet yâ Rasûlallah!5071 Ömer b. Hattab’ın sesidir!

Müezzin gelip Ebu Bekir’in ağlamak yüzünden mihrabdan ayrıldığını ve cemaate namazı kıldırması için Peygamber Aleyhisselâmın birisine emir buyurmasını istediklerini söylediler.

Hafsâ da, ‘Ömer’e söyleyiniz de insanlara namazı kıldırsın!’ dedi,” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Muhakkak ki, sizler de Yusuf Aleyhisselâmın sahibeleri takımından kadınlar gibisinizdir!5072

Ebu Bekir nerede?

İşin böyle olmasına ne Allah, ne de Müslümanlar razı olur!

İşin böyle olmasına ne Allah, ne de Müslümanlar razı olur!5073

Hayır! Hayır! Hayır!5074

İbn Ebi Kuhâfe nerede? İbn Ebi Kuhâfe nerede?

İnsanlara namazı İbn Ebi Kuhâfe kıldıracaktır!5075

Ebu Bekir’e söyleyiniz! İnsanlara namazı kıldırsın!

Peygamberin vekil bırakmadığına insanlar itaat eder mi hiç?!” buyurdu.5076

Hz. Hafsâ:

“Yâ Rasûlallah! Hasta olunca mihraba ne için Ebu Bekir’i geçirdin?” diye sorunca, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onu mihraba ben geçirmiş değilim, fakat Allah geçirmiştir!” buyurdu.5077

Hz. Ömer’in Abdullah b. Zem’a’ya Sitemlenişi

Abdullah b. Zem’a der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmın ağrıları şiddetlendiği zaman, ben de Müslümanlardan bazılarıyla birlikte yanlarında bulunuyordum.

Bilal, Resûlullah Aleyhisselâmı namaza çağırınca, Resûlullah Aleyhisselâm:

‘İnsanlara namaz kıldırması için birisine söyleyiniz!’ buyurdu.

Ben gidip baktığımda halkın içinde Ömer’i gördüm. Ebu Bekir oralarda yoktu.

‘Ey Ömer! Kalk! İnsanlara namazı kıldır!’ dedim.

O da kalktı, tekbir getirip namazı kıldırdı.

Ömer gür sesli bir kimse idi.5078

Resûlullah Aleyhisselâm, onun sesini işitince:

‘Bu, Ömer’in sesi değil mi?’ diye sordu.

‘Evet yâ Rasûlallah! Onun sesidir!’ dediler.5079

‘Ebu Bekir nerededir?

Buna ne Allah razı olur, ne de Müslümanlar!

Buna ne Allah razı olur, ne de Müslümanlar!’ buyurdu.

Haber salındı, Ebu Bekir gelip Ömer’in kıldırdığı namazdan sonra halka namaz kıldırdı.

Ömer bana:

“Yazıklar olsun sana ey Zem’a’nın oğlu! Ne yaptın bana!

Vallahi bana namaz kıldırmayı emrettiğin zaman, bunu ancak Resûlullah Aleyhisselâmın emrettiğini sanmıştım!

Böyle olmasaydı, insanlara namazı ben kıldırmazdım!’ dedi.

Ona:

‘Vallahi Resûlullah Aleyhisselâm bana bunu senin kıldırmanı emretmedi.

Fakat, Ebu Bekir’i göremeyince, hazır bulunanların içinde halka namaz kıldırmaya en lâyık seni görmüştüm!’ dedim.5080

Hz. Ömer:

‘Keşke insanlara bu namazı ben kıldırmamış olsaydım!’ dedi.”5081

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescidde Namaz Kılan Cemaati Son Defa Seyredişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Pazartesi günü5082 sabah namazında5083 Hz. Âişe’nin kapısının perdesini açıp Mesciddeki cemaate baktı.5084

Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerinde nakışlı bir elbise vardı.5085 Cemaat, Hz. Ebu Bekir’in arkasında saf olmuşlardı.5086

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yüzü mushaf gibi5087 bembeyazdı.5088

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Müslümanların saflarını görünce, gülümsedi.

Hz. Ebu Bekir, Peygamberimiz Aleyhisselâmın cemaate namaz kıldırmak istediğini sanarak, ökçesinin üzerinde geriledi.5089

Cemaat de, Peygamberimiz Aleyhisselâma sevinmelerinden dolayı, az kalsın namazdan çıkacaklardı.5090

Peygamberimiz Aleyhisselâm, onlara:

“Olduğunuz yerde durunuz!5091 Namazınızı tamamlayınız!” diye eliyle işaret buyurdu.5092

“Ey insanlar! Muhakkak ki, Müslümanın göreceği veya ona gösterilecek salih, sadık rüyadan başka, peygamberliğin gönüllere sevinç verecek müjdecilerinden hiçbir şey kalmamıştır!

Haberiniz olsun ki; ben rükû ve secde halinde Kur’ân okumaktan nehyolundum.

Rükûda Yüce Rabbi tâzim ediniz!

Secdede ise dua etmeye çalışınız!

Çünkü, secde halinde duanızını kabul olunması umulur!” buyurdu.5093

Perdeyi indirdi.5094

Bundan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yüzünü bir daha göremediler.5095

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Fakirlere Dağıtılmasını İstediği Birkaç Dinar Dağıtılmadıkça Uyuyamayışı ve Kızı ile Halasına Yaptığı Bir Uyarısı

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiği günde,5096 Hz. Âişe’nin yanında altı veya yedi dinar (altın lira) bulunuyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onları fakirlere dağıtmasını Hz. Âişe’ye emretmişti.

Hz. Âişe ise, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığıyla oyalandığı için, onları daha fakirlere dağıtamamıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hz. Âişe’ye:

“Altı yedi dinarı ne yaptın? Fakirlere dağıttın mı?” diye sordu.

Hz. Âişe:

“Hayır! Vallahi, senin hastalığın beni meşgul etti, oyaladı!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm onları isteyip getirtti, avucuna aldı ve:

“Allah’ın Peygamberi Muhammed, bunları fakirlere dağıtmadığı, yanında bulundurduğu halde Rabbine kavuşacağını sanır değildir!” buyurdu.5097

Onların hepsini Ensar fakirlerinden beş ev halkına bölüştürdükten sonra:

“İşte şimdi rahatladım!” buyurdu ve uyudu.5098

Bu münasebetle İmam Kastalânî der ki:

“Peygamberler ulusu, Rabbü’l-âlemîn’in sevgilisi, geçmişteki ve gelecekteki kusurları bağışlanmış bulunan Peygamberimiz Aleyhisselâm böyle yaparsa, üzerlerinde Müslümanların kanları ve kendilerine haram olan mal hakları bulunduğu halde Allah’a kavuşanların halleri nice olur, bir düşün!”5099

Hz. Abbas’ın Peygamberimiz Aleyhisselâm Hakkındaki Bir Teşhisi ve Hz. Ali’ye Bir Tavsiyesi

Hz. Ali Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından çıkınca, halk:

“Ey Ebu’l-Hasan! Resûlullah Aleyhisselâm bu gece nasıl sabahladı?” diye sordular.

Hz. Ali:

“Allah’a hamd olsun! Hastalığından iyileşti!” dedi.

Hz. Abbas, Hz. Ali’nin elinden tuttu ve:

“Ey Ali! Vallahi, sen üç gün sonra abdü’l-asâ (=emir kulu, başkasına tâbi) olacaksın.5100

Allah’a yemin ederim ki; ben Abdulmuttalib oğullarının yüzlerinde ölümü görüp anladığım gibi, Resûlullah Aleyhisselâmın yüzünde de ölümü gördüm, anladım!

Gel de, Resûlullah Aleyhisselâma gidelim. Eğer bu iş bizde ise, onu öğrenmiş oluruz!

Eğer bizden başkasında olacaksa, bizi insanlara tavsiye etmesini kendisinden isteyelim!” dedi.

Hz. Ali:

“Vallahi, ben bunu5101 yapmam!5102

Vallahi, Resûlullah Aleyhisselâm bizi bundan men edecek olursa, artık Resûlullah Aleyhisselâmdan sonra hiç kimse bunu bize vermez!5103

Vallahi, ben bunu Resûlullah Aleyhisselâma hiçbir zaman sormam!” dedi.5104

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hastalığının Şiddetlenişi

Hz. Âişe der ki:

“Ağrının, hiç kimseye Resûlullah Aleyhisselâma olduğu kadar ağır olduğunu görmedim!5105

Ölümün Resûlullah Aleyhisselâma olan şiddetinden sonra, ölümü şiddetli bulunan mü’mine imrenmekten de geri kalmadım!5106

Hiçbir zaman hiçbir kimse için de şiddetli ölümü sevimsiz bulmadım!”5107

Resûlullah Aleyhisselâmın yanında kadeh içinde su bulunduruluyor, Resûlullah Aleyhisselâm suyun içine elini sokup suyu yüzüne sürüyor, sonra da:

“Ey Allah’ım! Ölümün akılları gideren acı ve sıkıntılarına karşı bana yardım et!” diyerek dua ediyor;5108

“Yanıma yaklaşsana ey Cebrail!” buyuruyordu.5109

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı bir ara büsbütün şiddetlenince, zevcesi Hz. Ümmü Seleme feryad etmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sus! Kâfirden başkası feryad etmez!” buyurdu.5110

Yine Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, hastalandığı zaman, Muavvizeteyn (Felak ve Nâs) sûrelerini okuyup bedenine üfler ve vücudunu eliyle mesheder, sığardı.

Resûlullah Aleyhisselâmın hastalığı şiddetlendiği zaman ben de ona Muavvizeteyn sûrelerini okumaya ve elinin bereketini umarak kendi eliyle kendisine meshetmeye başladım.5111

Cebrail’in Resûlullah Aleyhisselâma hastalığında okumuş olduğu5112 istiâze duasını da:

‘Ey insanların Rabbi! Şu hastalığı gider! Şifa ancak Senin elindedir!

Senden başka şifa verici yoktur!

Sen öyle bir şifa ver ki, hiçbir hastalık bırakmasın!’ diyerek okudum.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Üzerimden elini kaldır! Bu okuman bana yarar vermez! Ben müddetimi bekliyorum!’ buyurdu.5113

Peygamber Aleyhisselâm, bundan önce ne zaman hastalansa, Allah’tan sıhhat ve âfiyet dilerdi.

Fakat, vefatıyla neticelenen hastalığa tutulduğu zaman şifa için hiç dua etmedi ve:

‘Ey nefs! Sana ne oldu ki, her sığınılacak yere sığınıyor, herşeyden medet umuyorsun?!’ diyerek nefsini kınadı.”5114

Yine Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmın yanında oturuyordum.5115

Resûlullah Aleyhisselâm Fâtıma’yı çağırttı.5116

Fâtıma yürüyerek geldi. Onun yürüyüşü Resûlullah Aleyhisselâmın yürüyüşünü andırdı.5117

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Merhaba=Hoşgeldin kızım!’ buyurduktan ve onu sağına veya soluna oturttuktan sonra, kendisine gizlice bir şey söyledi. Fâtıma ağladı.

Sonra ona gizlice bir şey daha söyledi. Bu defa Fâtıma güldü.5118

Ben, bu günkü gibi, gülmenin ağlamaya, sevinmenin üzülmeye bu derece yakın olduğunu görmemiştim!5119

Fâtıma’ya, bu ağlamasının ve gülmesinin sebebini sordum.

‘Tutulduğu hastalığı neticesinde vefat edeceğini haber verdi. Buna ağladım. Sonra, ev halkının kendisine ilk kavuşup katılanının ben olacağımı haber verince de güldüm!’ dedi.”5120

Hz. Ali ile İki Oğlunun Peygamberimiz Aleyhisselâmı Ziyaretleri

Abdullah b. Abbas der ki:

“Abbas, Peygamber Aleyhisselâmı hastalığından ziyarete gelmişti.

Peygamber Aleyhisselâmı kaldırıp seririnin üstüne oturttu.

Peygamber Aleyhisselâm, ona:

‘Ey amca! Allah da seni yükseltsin!’ diyerek dua etti.

Abbas:

‘Ali içeri girmek için izin istiyor!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Girsin!’ buyurdu.

Ali, Hasan ve Hüseyin’le birlikte, Abbas:

‘Yâ Rasûlallah! Bunlar senin evlatlarındır!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ey amca! Onlar senin de evlatlarındır!’ buyurdu.

Abbas:

‘Ben onları severim!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Senin onları sevdiğin gibi, Allah da seni sevsin!’ buyurdu.”5121

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Son Defa Misvak Kullanışı

Hz. Âişe der ki:

“Allah’ın bana ihsan ettiği nimetlerden birisi, Resûlullah Aleyhisselâmın benim evimde, benim günümde ve başı benim göğsümde olduğu halde vefat etmesidir!5122

Bir de, hamd olsun ki, onun dünyada bulunduğu günlerin son gününde,5123 ahiret gününün başında,5124 benim tükürüğümle onun tükürüğünü birarada birleştirmesidir!5125

Resûlullah Aleyhisselâmın başını göğsüme yasladığım sırada kardeşim Abdurrahman elinde bir misvakla eve girmişti.5126

Resûlullah Aleyhisselâm ona ve elindekine baktı.5127

Misvakı istediğini anladım.5128

‘Yâ Rasûlallah! Bu misvakı5129 senin için alıp5130 sana vermemi arzu eder misin?’ diye sordum.

Başıyla ‘Evet!’ diye işaret buyurdu.5131

Ben de misvakı yumuşatıp kendisine verdim.5132

Resûlullah Aleyhisselâmın hiçbir zaman misvakla dişlerini bu derece şiddetli,5133 bu kadar güzel5134 oğuşturduğunu görmemiş gibiyim.

Sonra misvakı bıraktı, misvak elinden düştü.”5135

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ümmetine Son Tavsiyeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ayıldıkça:

“Aman! Aman! Ellerinizdeki kölelerinize iyi davranınız!

Onların sırtlarına elbise giydiriniz!

Karınlarını doyurunuz!

Onlara yumuşak söz söyleyiniz!5136

Namaza, namaza devam ediniz!

Ellerinizdeki köleleriniz hakkında da Allah’tan korkunuz!” buyurmuştur.5137

Son nefesinde bile:

“Namaza! Namaza! Ellerinizdeki kölelerinize...” diye tavsiyede bulunmaktan geri durmamakta idi.5138

Peygamberimiz Aleyhisselâmın En Son Uyarısı

Peygamberimiz Aleyhisselâmın en son uyarısı:

“Kadınlarınız ve ellerinizdeki köleleriniz hakkında Allah’tan korkunuz!” buyruğu idi.5139

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Son Dakikaları ve Dilekleri

Rebiülevvel ayının onikinci5140 veya onüçüncü5141 Pazartesi günü,5142 kaba kuşluk vakti,5143 -güneş zevâle (batıya kaymaya) doğru yaklaşıyorken-5144 Peygamberimiz Aleyhisselâm son dakikalarını yaşıyordu.5145

Peygamberimiz Aleyhisselâmın başı Hz. Âişe’nin göğsüne yaslı bulunuyor ve Hz. Âişe:

“Ey insanların Rabbi! Hastalığı gider, kaldır!

Gerçek tabib Sensin! Gerçek şifa verici Sensin!” diyerek şifa diliyor,5146 Peygamberimiz Aleyhisselâm ise:

“Hayır!5147 Ben Allah’tan Refik-i A’lâ zümresine5148 katılmayı;5149 Cebrail, Mikâil ve İsrâfil ile birlikte olmayı dilerim!5150

Ey Allah’ım! Beni yarlıga! Beni Refik-i A’lâ zümresine kavuştur!5151

Ey Allah’ım! Beni yarlıga! Bana rahmetini ihsan et! Beni Refik-i A’lâ zümresine kavuştur!” diyerek duaya devam ediyordu.5152

Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan, sıhhatte iken, birçok defalar:

‘Hiçbir peygamber yoktur ki, ruhu, Cennetteki durağını görmedikçe alınmaz!

Sonra, durağına gitmesi arzusuna bırakılır!’ buyurmuştu.

Kendisi, hastalanıp ruhu alınmak zamanı gelince, başı benim dizimde bulunduğu halde, üzerine bir baygınlık geldi. Ayılınca, gözü açılıp evin tavanına doğru dikildi ve:

‘Allah’ım! Refik-i A’lâ zümresine kat!’ dedi.

Ben o zaman:

‘Resûlullah bizi tercih etmiyor!’ dedim.

Anladım ki; Resûlullahın bu temennisi, vaktiyle sıhhatli zamanında bize söyleyip durduğu bir haberin kendisinde gerçekleşmesidir!”5153

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Fâtıma’ya Tavsiyesi

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hastalığı ağırlaşınca Hz. Fâtıma, Peygamberimiz Aleyhisselâmı bağrına basıp:

“Vay babamın çektiği ıztıraba!” diyerek ağlamaya başlamıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Bugünden sonra, babanın üzerinde hiç ıztırap kalmayacak!5154

Ey kızım!

Sakın ağlama!

Ben öldüğüm zaman ‘İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn!’ de!” buyurdu.5155

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Baygınlıktan Ayıldığı Zaman Okuduğu Âyet

Peygamberimiz Aleyhisselâm, tutulduğu hastalığın baygınlığından ayıldığı zaman, Âl-i İmran sûresinin:

“Muhammed bir resûlden başka bir şey değildir. Ondan önce de resûller gelip geçmiştir.

Şimdi o ölür veya öldürülürse ökçenizin üzerinden gerisin geriye mi döneceksiniz?

Kim böyle iki ökçesinin üzerinde ardına dönerse, elbette ki Allah’a hiçbir şeyle zarar vermiş olmaz!

Allah, şükür ve sebat edenlere mükâfat verecektir!” mealli 144. âyetini okudu.5156

Cebrail Aleyhisselâmın Peygamberimiz Aleyhisselâmı Ziyareti

Cebrail Aleyhisselâm, Peygamberimiz Aleyhisselâmın eceline üç gün kaldığı ilk günde gelip:

“Ey Ahmed! Yüce Allah sana ikram olarak beni gönderdi. Sana soracağı şeyi senden daha iyi bildiği halde, sana ‘Kendini nasıl buluyorsun?’ diye soruyor” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Cebrail! Kendimi baygın bir halde buluyorum!

Ey Cebrail! Kendimi sıkıntılı bir halde buluyorum!” buyurdu.

İkinci gün, Cebrail Aleyhisselâm tekrar inip:

“Ey Ahmed! Yüce Allah sana ikram olarak beni gönderdi. Sana soracağı şeyi senden daha iyi bildiği halde, sana ‘Kendini nasıl buluyorsun?’ diye soruyor” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Cebrail! Kendimi baygın bir halde buluyorum!

Ey Cebrail! Kendimi sıkıntılı bir halde buluyorum!” buyurdu.

Üçüncü gün (Pazartesi günü) olunca, Cebrail Aleyhisselâm indi.

Cebrail Aleyhisselâmın yanında ölüm meleği (Azrail) de inmişti.

Cebrail Aleyhisselâm:

“Ey Ahmed! Yüce Allah sana ikram olarak beni gönderdi. Sana soracağı şeyi senden daha iyi bildiği halde, sana ‘Kendini nasıl buluyorsun?’ diye soruyor” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey Cebrail! Kendimi baygın bir halde buluyorum!

Ey Cebrail! Kendimi sıkıntılı bir halde buluyorum!” buyurdu.

Bundan sonra ölüm meleği (Azrail) içeri girmek üzere izin istedi.

Cebrail Aleyhisselâm:

“Ey Ahmed! Bu ölüm meleği senin yanına girmek için izin istiyor!

Halbuki, o, senden önce hiçbir Âdem oğlunun yanına girmek için izin istememiştir!

Senden sonra da hiçbir Âdem oğlunun yanına girmek için izin istemeyecektir!

Kendisine izin ver!” dedi.

Ölüm meleği içeri girip Peygamberimiz Aleyhisselâmın önünde durdu ve:

“Yâ Rasûlallah! Yâ Ahmed! Yüce Allah beni sana gönderdi5157 ve senin her emrine itaat etmemi de bana emretti!

Sen istersen ruhunu alacağım!

İstersen, ruhunu sana bırakacağım!” dedi.5158

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey ölüm meleği! Sen böyle yapacak mısın?” diye sordu.

Ölüm meleği:

“Ben bu hususta emredeceğin herşeyde sana itaatle emrolundum!” dedi.

Cebrail Aleyhisselâm:

“Ey Ahmed! Yüce Allah seni özlüyor!” dedi.5159

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah katında olan, daha hayırlı ve daha devamlıdır!5160

Ey ölüm meleği! Haydi, emrolunduğun şeyi yerine getir!5161

Ruhumu, canımı al!” buyurdu.5162

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yanındaki su kabına iki elini batırıp ıslak ellerini yüzüne sürdü ve:

“Lâ ilâhe illallah! Ölümün de, akılları başlardan gideren ıztırap ve şiddetleri var!” buyurduktan sonra, elini kaldırdı,5163 gözlerini evin tavanına dikti ve:

“Ey Allah’ım!5164 Refik-i A’lâya!”5165 diye diye mübârek ruhunu teslim etti. Eli yanına,5166 yanındaki suyun içine düştü.5167

Allâhümme salli alâ nebiyyinâ ve seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihi ve sellim!

Cebrail Aleyhisselâm:

“Selam olsun sana ey Allah’ın Resûlü! Bu, senin için yeryüzüne ayak basışlarımın sonuncusudur!” dedi.5168

Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine bir örtü örttüler, çevresine oturup ağlaştılar.5169

Peygamberimiz Aleyhisselâmın ev halkı, o sırada hiçbir şahıs görmedikleri ve sezmedikleri halde:

“Selam ve Allah’ın rahmet ve bereketleri üzerinize olsun!” diyerek kendilerine selam verildiğini ve tâziyede bulunulduğunu işittiler.5170

Ehl-i Beyt de, selama aynı şekilde karşılık verdiler.5171

Nereden geldiği bilinemeyen ses şöyle konuştu:

“Her can ölümü tadacaktır. Kıyamet günü size ecirleriniz tamamen verilecektir.” (Âl-i İmran: 185)5172

“Kim ateşten uzaklaştırılıp Cennete sokuldu ise, artık o muhakkak muradına ermiştir.” (Âl-i İmran: 185)5173

“İyi biliniz ki; her musibetin Allah katında bir tesellîsi, her ölenin bir halefi, yerine geçeni, her vefat edenin de bedeli vardır.

Allah’a sarılınız ve umacağınızı O’ndan umunuz!

Asıl musibete uğrayan, sevaptan mahrum kalandır!

Selam ve Allah’ın rahmet ve bereketleri üzerinize olsun!”5174

Abdullah b. Ömer:

“Bu sözleri Ehl-i Beytin hepsi, Mescidde bulunanlar ve yoldakiler de işittiler!” demiştir.5175

Hz. Ali:

“Bu seslenenin kim olduğunu biliyor musunuz?” diye sordu.

“Hayır, bilmiyoruz!” dediler.

Hz. Ali:

“Bu, Hızır’dır.5176 Peygamberinizden dolayı sizi taziye ediyor!” dedi.5177

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yaşı

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hicretin 11. yılında Rebiülevvel ayının onikinci Pazartesi günü vefat ettiği zaman,5178 altmışüç yaşında idi.5179

Hz. Fâtıma’nın Peygamberimiz Aleyhisselâma Ağıtı

Peygamberimiz Aleyhisselâm vefat edince, Hz. Fâtıma:

“Ey Rabbine kendisinden daha yakını bulunmayan babam!5180

Ey makamı Firdevs cennetinde olan babam!

Ey Rabbin davetine icabet eden babam!

Ey vefatı bize Cebrail’ce haber verilen babam!” diyerek ağladı.5181

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Dadısı Ümmü Eymen Hatunun Hz. Ebu Bekir’le Hz. Ömer’i Ağlatması

Enes b. Malik’in bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatından sonra, Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer’e:

“Haydi Ümmü Eymen’e gidelim de, Resûlullah Aleyhisselâm onu nasıl ziyaret ediyor idiyse biz de ziyaret edelim!” demiş, gitmişler;

Ümmü Eymen ağlayınca, ona:

“Sen ne diye ağlıyorsun? Allah katındaki makamı Resûlullah Aleyhisselâm için daha hayırlıdır!”5182 demişler;

Ümmü Eymen’in:

“Ben Resûlullah Aleyhisselâm için Allah katındaki mertebesinin daha hayırlı olduğunu bilmiyorum diye ağlamıyorum!

Fakat, onun ölümüyle semadan vahiy kesildi de, ona ağlıyorum!” demesi Hz. Ebu Bekir’le Hz. Ömer’i son derecede rikkate getirmiş, onlar da kendisiyle birlikte ağlamaya başlamışlardır.5183

Medine’nin En Aydınlık ve En Karanlık Günleri

Enes b. Malik:

“Ben hiçbir zaman Resûlullah Aleyhisselâmla Ebu Bekir’in Medine’ye gelip girdikleri günden daha ziyalı ve daha güzel olan bir gün görmedim!

Resûlullah Aleyhisselâmın vefatı gününü de gördüm!

Kendisinin içinde vefat ettiği günden daha karanlık, daha hayırsız, daha sevimsiz bir gün de görmedim!5184

Resûlullah Aleyhisselâmın Medine’ye gelip girdiği gün Medine’nin herşeyi aydınlanmış, vefat ettiği gün de Medine’nin herşeyi kapkaranlık olmuştur!”5185 diyerek, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatından duyulan derin acıyı dile getirmiştir.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Vefatı Üzerinde Müslümanların Tereddüde ve Anlaşmazlığa Düşmeleri

Müslümanlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiğini işitince, Hz. Âişe’nin evinde toplandılar ve:

“Peygamberinize bir bakınız! Kendisi, bu durumu ile göğe urûc ettirilmiş olabilir!” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın karnına varıncaya kadar baktılar ve:

“Nasıl ölmüş olabilir ki?! O, bizim üzerimize şahit dikilecek, biz de insanların üzerine şahit olacağız!

O, ölürse, halk üzerine nasıl galebe çalar?

Hayır! Vallahi o ölmemiştir!

Fakat, İsa b. Meryem gibi semaya kaldırılmıştır, geri dönecektir!” dediler ve:

“Ölmüştür!” diyenleri tehdit ettiler.

Hz. Âişe’nin evinin içinde ve kapısının önünde:

“Onu gömmeyiniz! Çünkü Resûlullah Aleyhisselâm ölmemiştir!” diyerek seslendiler.5186

Hz. Osman da:

“Resûlullah Aleyhisselâm ölmemiştir! Fakat İsa b. Meryem Aleyhisselâm gibi semaya ref’olunmuş, kaldırılmıştır!” diyordu.5187

Peygamberimiz Aleyhisselâm hakkında kimi “Vefat etti,” kimisi de “Vefat etmedi” diyerek anlaşmazlığa düşünce; Esmâ binti Umeys, elini Peygamberimiz Aleyhisselâmın iki küreği arasına koyup:

“Resûlullah Aleyhisselâm vefat etmiştir! Çünkü onun iki küreği arasındaki peygamberlik hâtemi5188 kaldırılmıştır!” dedi.5189

Müslümanların Mescidde Ağlaşmaları ve Hz. Ömer’in Konuşması

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatı üzerine Müslümanlar Mescidde ağlamaya başladılar.

Hz. Ömer’le Muğîre b. Şûbe izin alıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın yattığı odaya girdiler.5190

Hz. Ömer:

“Yâ Rasûlallah!” diyerek seslendi.

Hz. Âişe:

“Bir saatten beri bayılmış bir haldedir!” dedi.5191

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yüzünü açtılar.

Hz. Ömer:

“Vah! Bayılmış! Resûlullah Aleyhisselâmın baygınlığı ne kadar da ağır!” dedi.5192

Sonra yüzünü örttü.

Muğîre b. Şûbe ise hiç konuşmadı.5193

Kalktılar.

Kapının eşiğine gelince, Muğîre b. Şûbe, Hz. Ömer’e:

“Ey Ömer! Vallahi, Resûlullah Aleyhisselâm vefat etmiştir!” dedi.

Hz. Ömer:

“Yalan söylüyorsun! Resûlullah Aleyhisselâm vefat etmemiştir!5194

Münafıklar yok olmadıkça5195 Resûlullah Aleyhisselâm vefat etmez!

Zaten sen fitneden ürperen, ürken bir adamsın!” dedi5196

Münafıklar ise:

“Eğer Muhammed gerçekten peygamber olsaydı, ölmezdi!” diyorlardı.

Hz. Ömer:

“Hiç kimseden ‘Muhammed Aleyhisselâm öldü!’ dediğini işitmeyeyim! Yoksa kılıcımı onun boynuna vururum!5197

Resûlullah Aleyhisselâm, Musa Aleyhisselâmın bayıldığı gibi bayılmıştır!5198

Musa’nın ruhunun urûc ettiği gibi, Resûlullah Aleyhisselâmın ruhu da urûc etmiştir!5199

Münafıklardan birtakım adamlar Resûlullah Aleyhisselâmın öldüğünü iddia ediyorlar.

Vallahi Resûlullah Aleyhisselâm ölmemiştir!

Fakat, Musa b. İmran’ın kırk gece kavminden ayrılıp Rabbine gittiği gibi, o da Rabbine gitmiştir!

Vallahi Resûlullah Aleyhisselâm da Musa gibi dönecek, öldüğünü iddia edenlerin elleri kesilecektir!5200

Vallahi ben Allah’ın Resûlullah Aleyhisselâmı ‘Öldü’ diyen münafık adamların dillerini kestirinceye kadar yaşatacağını umuyorum!”5201 diyerek konuşmaya devam etti, konuşa konuşa ağzı köpürdü.5202

Hz. Abbas’ın Konuşması

Hz. Abbas kalkıp:

“Ey insanlar!5203 Resûlullah Aleyhisselâmın vefat etmeyeceği hakkında, sizden herhangi birinizde bize söylenecek bir ahdi, sözü var mıdır?” diye sordu.

“Yoktur!” dediler.5204

Hz. Abbas:

“Ey Ömer! Bu hususta sende de bir bilgi var mıdır?” diye sordu.

Hz. Ömer:

“Yoktur!” dedi.5205

Bunun üzerine, Hz. Abbas:

“Şahit olunuz ki; yalancıdan başka hiç kimse, Peygamber Aleyhisselâmın vefat etmeyeceği hakkında kendisine söylediği bir sözü bulunduğuna, vefatından sonra şehadet edemeyecektir!

Kendisinden başka hiçbir ilah olmayan Allah’a yemin ederim ki; Resûlullah Aleyhisselâm ölümü tatmış bulunmaktadır!5206

Bunu, aranızda bulunduğu zaman Allah ona:

‘Sen de muhakkak öleceksin, onlar da öleceklerdir!

Sonra, hiç şüphesiz, hepiniz Rabbinizin huzurunda muhakemeye duruşacaksınız!’ [Zümer: 30-31] buyurup haber vermiştir.5207

Ey kavim!5208 Biliniz ki, Resûlullah Aleyhisselâm vefat etmiştir!5209

Sizin her biriniz bir kez ölürken, o iki kere mi ölsün?!

O, Allah katında böyle olmaktan üstün ve uzaktır!5210

Vallahi,5211 o, doğru ve apaçık bir yol,5212 kesin deliller5213 bırakmadıkça;5214 helâli helâl,5215 haramı haram kılmadıkça;5216 evlenme, boşanma, savaş ve barış hükümlerini bildirmedikçe vefat etmemiştir!5217

Ey kavim!5218 Sahibinizi bekletmeden gömünüz!5219

Çünkü Resûlullah Aleyhisselâmın na’şı da herkesin na’şı gibi bozulabilir!5220

Sahibimizle bizim aramızdan çekiliniz! (Onu gömmemize engel olmayınız!)5221

Eğer İbn Hattab’ın dediği,5222 sizin dediğiniz5223 doğru çıkarsa, Allah onun kabrinin üzerindeki toprağını giderip kendisini yanımıza çıkarmaktan âciz değildir!5224

Resûlullah Aleyhisselâm vefat etmiştir! Çünkü o da nihayet bir beşerdir, insandır” dedi.5225

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiğine kanaat ettiler ve Ehl-i Beytin Peygamberimiz Aleyhisselâmı yıkamalarına ve kefenlemelerine engel olmaktan vazgeçtiler.5226

Hz. Ebu Bekir’in Peygamberimiz Aleyhisselâmın Vefatını Haber Alıp Medine’ye Gelişi

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiği günde Hz. Ebu Bekir Medine’nin doğusundaki Sünuh’ta,5227 Ensar bahçelerinden birinde bulunan zevcesi Binti Hârice’nin yanında idi.

Hz. Ebu Bekir, Peygamberimiz Aleyhisselâmın rahatlaştığını görünce, kendisinden izin alıp oraya gitmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâmda gördüğü iyileşmenin ölüm rahatlığı olduğunu anlayamamıştı.

Sabahleyin halkın bir şeyler konuştuklarını görünce, konuşulanları dinleyip haberini kendisine getirmesi için bir uşak gönderdi.

Uşak, döndüğü zaman:

“Onlardan işittim ki, Muhammed vefat etti!” der demez, Hz. Ebu Bekir beyninden vurulmuşa döndü.5228

Salim b. Ubeyd de Sünuh’a gidip Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiğini Hz. Ebu Bekir’e haber verdi.5229

Hz. Ebu Bekir hemen atına binip Medine’ye geldi.5230 Mescide girdi.

O sırada, Hz. Ömer halka hitab ediyordu.

Hz. Ebu Bekir orada durmayıp Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiği eve, Hz. Âişe’nin evine vardı.5231

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına girmek için izin istedi.

“Bugünden sonra Resûlullah Aleyhisselâmın yanına girmeye izin yok!” dediler.

Hz. Ebu Bekir:

“Doğru söylediniz!” dedi, hemen içeri girdi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine çizgili bir kumaş örtülmüştü.

Hz. Ebu Bekir, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yüzünü açıp baktı, ağlayarak alnından öptü ve:

“Vallahi, Resûlullah vefat etmiş! İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn=Bizler Allah’ınız! Allah’ın kullarıyız! Ve bizler O’na dönücüleriz!

Babam, anam sana feda olsun!

Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; Allah sana hiçbir zaman iki kere ölüm acısı tattırmayacak!5232

Vallahi, Allah senin üzerinde iki ölümü birleştirmeyecektir!5233

Sen bir kere ölmüş ve mukadder olan ölüm geçidini geçmiş bulunuyorsun! Bundan sonra senin için bir daha ölmek yoktur!5234

Vâh benim peygamberim!” dedi, eğilip Peygamberimiz Aleyhisselâmın yüzünü öptü.

Başını kaldırdıktan sonra:

“Vâh benim dostum!” dedi, alnından öptü.

“Vâh benim güzidem, seçkinim!” dedi, tekrar alnından öptü ve:

“Sen sağ iken de güzeldin, ölü iken de güzelsin! Senin sağlığın da, ölülüğün de ne güzeldir!” diyerek Peygamberimiz Aleyhisselâmın yüzünün örtüsünü örttükten sonra, dışarı çıktı.5235

Hz. Ebu Bekir’in Mesciddeki Konuşması

Hz. Ebu Bekir, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından ayrılıp, Mesciddeki halkın yanına vardı.

Hz. Ömer, hâlâ, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat etmediği hakkındaki konuşmasını sürdürüyordu.

Hz. Ebu Bekir, ona:

“Otur artık ey Ömer!” dedi.

Hz. Ömer oturmaya yanaşmadı.

Hz. Ebu Bekir, sözünü iki üç kere tekrarladı,5236 cemaate de seslendi; oturdular ve sustular.5237

Hz. Ebu Bekir kalkıp şehadet getirmeye başlayınca, cemaat Hz. Ömer’in konuşmasını bırakarak Hz. Ebu Bekir’e yöneldiler.5238

Hz. Ebu Bekir şöyle konuştu:

“Yüce Allah, Peygamberine daha aranızda iken ölüm haberini vermişti.

Sizlerin de (eceliniz gelince) öleceğinizi haber vermiştir.

Resûlullah Aleyhisselâm ölmüştür!

Sizlerden de -Yüce Allah’tan başka- hiçbir kimse sağ kalmayacaktır.

Nitekim, Yüce Allah, ‘...Allah’ın Zâtından başka herşey helâk ve yok olacaktır. Hüküm O’nundur ve sizler ancak O’na döndürülüp götürüleceksiniz!’ [Kasas: 8]

‘Herşey fânidir, ancak ululuk ve ikram sahibi olan Rabbinin Zâtı bâkidir!’ [Rahman: 26-27]

‘Her can ölümü tadıcıdır. Yaptıklarınızın karşılığı, Kıyamet günü size muhakkak verilecektir!’ [Âl-i İmran: 185] buyuruyor.

Ey insanlar!5239 Dikkat ediniz! Sizlerden5240 kim Muhammed’e tapıyor ise, bilsin ki Muhammed (aleyhisselâm) ölmüştür!5241

Sizlerden5242 kim de Allah’a ibadet ediyorsa, hiç şüphesiz Allah Hayydır, ölümsüzdür!5243

Yüce Allah:

‘Ey Resûlüm! Elbette sen de öleceksin, onlar da öleceklerdir!’ [Zümer: 30]

‘Muhammed bir resûlden başka bir şey değildir. Ondan önce de nice resûller gelmiş geçmiştir. Şimdi o ölür yahut öldürülürse ökçenizin üzerinde gerisin geriye mi döneceksiniz?!’ [Âl-i İmran: 144]5244

‘Kim böyle iki ökçesi üzerinde ardına dönerse, elbette ki Allah’a hiçbir şeyle zarar vermiş olmaz! Allah şükür ve sebat edenlere mükâfat verecektir’ [Âl-i İmran: 144] buyurmuştur.”5245

Cemaat, Hz. Ebu Bekir’den dinledikleri âyetlerden sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiğine artık iyice kanaat getirdiler.5246

Bu âyetler okununcaya kadar, Müslümanlardan birçokları onların nâzil olduğunu bilmiyor gibiydiler.5247

Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer’e:

“Ey Ömer! Yoksa dininde kuşkun mu var?!

Yüce Allah’ın ‘Ey Resûlüm! Muhakkak ki sen de öleceksin, onlar da öleceklerdir!’ buyurduğunu işitmedin mi?” dediği zaman, Hz. Ömer:

“Vallahi o günümden önce o âyetleri sanki hiç işitmemiş gibiydim!5248

Onları Ebu Bekir’den dinler dinlemez, dizlerimin bağı çözüldü, yere çöktüm.

Artık iyice kanaat getirdim ki, Peygamber Aleyhisselâm vefat etmiştir!” dedi.5249

Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine eğilip alnından öptü ve ağladı.5250

Hz. Ebu Bekir konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Yüce Allah, Muhammed Aleyhisselâmı, Allah’ın dinini ayakta durduracak, Allah’ın emrini açıklayıp hâkim kılacak, tebliğ vazifesini yerine getirecek ve Allah yolunda savaşacak kadar ömür verip yaşattıktan sonra vefat ettirmiştir!

Resûlullah Aleyhisselâm sizi açık delilden sonra şekâvet üzerine helâk olanlardan başkası helâk olmayacak bir yol üzerinde bırakmıştır.

Ey insanlar! Allah’tan korkunuz! Dininize sımsıkı sarılınız! Rabbinize mütevekkil olunuz!

Allah’ın dini (İslâmiyet) yaşayacaktır!

Allah’ın Kelimesi tamamlanmıştır!

Allah, dinine yardım edenlerin ve dinini üstün tutanların yardımcısıdır!

Aramızda Allah’ın Kitabı bulunmaktadır!

O bir nurdur ve şifadır!

Allah Muhammed Aleyhisselâmı doğru yola onunla iletmiştir!

Allah’ın helâl ve haram kıldığı şeyler onun içindedir!

Vallahi, Allah’ın yaratıkları içinden bize sataşacak olanlarından kaygılanmayız!

Bundan sonra, Allah’ın sıyrılmış kılıçlarını ellerimizden bırakmayacak; Resûlullah Aleyhisselâmın yanında savaştığımız gibi, bize aykırı davrananlarla savaşacağız!

İsyan eden, başkaldıranlar, ancak kendilerine yazık ederler!”5251

Hz. Ömer’in Peygamberimiz Aleyhisselâma Ağıtı

Hz. Ömer, Hz. Ebu Bekir’in konuşmasından sonra Peygamberimiz Aleyhisselâma şöyle hitap ederek ağladı:

“Babam, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah!

Üzerine dayandığın hurma kütüğü, çoğalan halka hutbeni işittirmek için minber edindiğin zaman, senin ayrılığına dayanamayarak inlemeye başlamış; elini onun üzerine koyunca susmuştu.

Oysa ki, ümmetin senin ayrılığına ağlayıp sızlamaya ondan daha lâyıktırlar!

Babam, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah!

Senin Rabbin sana itaati Kendisine itaat saymak; ‘Resûlullaha itaat eden Allah’a itaat etmiş olur’ buyurmakla, Rabbinin katındaki üstünlüğünü son dereceye ulaştırmıştır!

Babam, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah!

Allah, seni peygamberlerin sonuncusu olarak gönderdiği halde, sana iman ve yardım etmeleri hakkında5252 önceki peygamberlerden ahd ve mîsak aldığını anmakla, senin Allah katındaki faziletini son dereceye ulaştırmıştır!

Babam, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah!

Cehennem halkının azab edilirlerken ‘Eyvah! Keşke Allah’a itaat etseydik, Resûlullaha itaat etseydik!’ [Ahzâb: 66] diyerek sana itaati özlemeleri, senin Allah katındaki faziletini son dereceye ulaştırmıştır!”5253

Halifelik Hususunda Müslümanlar Arasındaki Anlaşmazlıklar ve Girişimler

Peygamberimiz Aleyhisselâmdan sonra kimin halife olacağı meselesi bütün ağırlığıyla ortaya çıktı.

En başta Hâşimîler bu işi benimsemekte idiler.

Nitekim, daha Peygamberimiz Aleyhisselâm hayatta iken, Hz. Abbas Hz. Ali’yi bu işi Peygamberimiz Aleyhisselâmdan sorup öğrenmeye teşvik etmiş, fakat Hz. Ali menfi bir cevap alınması takdirinde bu kapının kendilerine temelli kapanmasına sebebiyet verilmiş olacağını ileri sürerek buna yanaşmamıştı.5254

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ebu Bekir’i mihraba geçirmek hususundaki ısrarı,5255 mescide açılan kapıların kapatılarak ancak Hz. Ebu Bekir’in kapısının açık bulundurulması,5256 Hz. Ebu Bekir için bir yazı yazdırmak istemesi5257 gibi vâkıalar ise, Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu husustaki temayülünü gösteriyordu.

Fakat, hemen herkes rahat rahat düşünüp karar verebilecek durumda değildi.

Halbuki, Ömer gibi bir zât bile ne yapacağını şaşırmış, Ebu Ubeyde b. Cerrah’a giderek:

“Uzat elini; sana bey’at edeyim! Çünkü, Resûlullah Aleyhisselâmın işittiğim buyruğu üzere, sen bu ümmetin emînisin!” demişti.5258

Ebu Ubeyde b. Cerrah ise:

“Ben, bundan önce, Müslüman olduğun günden beri, böylesine zayıf bir görüşünü görmedim!

İçimizde Sıddîk, ikinin ikincisi5259 olan5260 ve Resûlullah Aleyhisselâmın imam olmasını emir buyurduğu, bize imamlık yapmış bulunan bir zât varken ve kendisi de ölmemişken onun önüne mi geçeceğim?!5261 Bana mı bey’at edeceksin?!” demişti.5262

Evs ve Hazrec diye anılan ve aralarında yıllarca süren düşmanlıklar İslâmiyetle unutturulmuş bulunan Ensara5263 gelince; bu iki kardeş kabile, İslâm davası uğrunda yapılan savaşlarda Kureyş müşriklerinin birçok ileri gelenlerini öldürmüş bulundukları için, fırsat bulunca -Cahiliye gayretine kapılarak- kendilerinden öç almaya kalkışılabileceği endişesi içindeydiler.5264

Bunun için, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan sonraki yönetimde, hiç değilse Kureyşîlere eşit bir yetkiye sahip olmak istiyorlar:

“Bir emir bizden, bir emir de sizden olsun!” diyorlardı.5265

Ama, kendi aralarında da bu hususta anlaşabilmiş değillerdi.

Hazrecîler Sa’d b. Ubâde’nin çevresinde,5266 Evsîler ise Useyd b. Hudayr’ın çevresinde toplanmış;5267 Ensar cemaati böylece ikiye bölünüp, aralarında yeniden rekabet başlamış bulunuyordu.5268

Ensarın Benî Sâide Örtmesinde Sa’d b. Ubâde’ye Bey’ata Hazırlanmaları

Benî Sâide’nin örtmesinde toplanan Ensar:

“Muhammed Aleyhisselâmdan sonra bu işe Sa’d b. Ubâde’yi vekil yapalım!” dediler.

Sa’d b. Ubâde’yi hasta olduğu halde oraya getirdiler.

Sa’d b. Ubâde, oğluna veya amcasının oğullarından bazılarına:

“Ben söyleyeceklerimi hastalığımdan dolayı cemaatin hepsine söyleyip işittiremeyeceğim!

Fakat, benim sözümü işiten onu işitemeyenlere ulaştırsın!” dedi.

Sa’d b. Ubâde konuştukça, konuşmasını, birisi ezberleyip sesini yükselterek Sa’d b. Ubâde’nin adamlarına duyuracaktı.

Sa’d b. Ubâde Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra şöyle konuşmaya başladı:

“Ey Ensar cemaati! Arap kabilelerinden dinde sizin gibi kıdeme ve İslâm’da üstünlüğe sahip bir kabile yoktur!

Muhammed Aleyhisselâm kavminin içinde on küsür yıl kalıp onları Rahmân’a ibadete, putlardan ayrılmaya davet etti.

Kendisine, kavminden pek az kimselerden başkası iman etmedi.

İman edenler ise, ne Resûlullah Aleyhisselâmı, ne onun dininin şerefini, ne de kendilerini zulüm ve işkencelerden koruyabildiler!

Allah sizi üstün kılmayı dileyince, size ikramda bulunup nimetini tahsis etti; Kendisine ve Resûlüne inanmayı, Resûlullah ile ashabını korumayı, Resûlullahı ve dinini güçlendirmeyi, düşmanlarıyla savaşmayı size nasip etti!

İnsanlar içinde, O’nun düşmanlarına karşı sizden daha şiddetlisi, düşmanları üzerinde sizden daha ağır basanı yoktur!

Araplar ister istemez Yüce Allah’ın emriyle düzeldiler, yola geldiler.

En uzaktakiler bile İslâmiyetin hükmüne boyun eğdiler.

Nihayet, Yüce Allah Resûlünü yeryüzüne sizin sayenizde hakim kıldı.

Arapları Resûlüne sizin kılıçlarınızla yaklaştırdı.

Allah, Resûlünü, sizden hoşnut ve gözünün içi güler bir halde vefat ettirdi.

Öyleyse, bu işe herkesten önce siz el atmalı, siz başlamalısınız!

Çünkü bu iş herkesten önce size aittir!”

Benî Sâide sakîfesinde (örtmesinde) toplananların hepsi Sa’d b. Ubâde’nin teklifini kabul ettiler, görüşünü muvafık ve sözlerini yerinde buldular.

Ona:

“Biz seni bu işe vekil yapmak hususundaki görüşümüzden vazgeçmeyeceğiz!

Çünkü sen bizim içimizde mü’minlerin razı olmalarına en elverişli bir zâtsın!”5269 dedikten sonra, aralarında ileri geri konuştular:

“Eğer Kureyş muhacirleri kabul etmeye yanaşmazlar ve ‘Biz Muhacirleriz! Resûlullahın ilk sahabileriyiz! Onun kabilesiyiz ve dostlarıyız! Onun vefatından sonra bu işte bizimle niçin tartışıyorsunuz?!’ derlerse ne diyelim?” dediler.

İçlerinden bazıları:

“Biz de, ‘Öyleyse bir emir bizden, bir emir de sizden olsun!’ deriz ve bu işten başkasına hiçbir zaman razı olmayız!” dediler.

Sa’d b. Ubâde, bunu işitince:

“İşte bu, gevşekliğin başlangıcıdır!” dedi.5270

Peygamberimiz Aleyhisselâm Pazartesi günü kaba kuşluk5271 veya zevâl vaktinde (öğleye yakın bir vakitte) vefat etmişti.5272

O gün, bir Müslüman Hz. Ömer’in kapısını çalıp:

“Ömer b. Hattab!” diyerek seslendi.

Hz. Ömer:

“Biz şimdi meşgulüz!” dedi ve:

“Ne istiyorsun?” diye sordu.

Kapıyı çalan zât:

“Senin muhakkak benim yanıma çıkman gerektir! İnşaallah, yine geri döneceksin!” dedi.

Hz. Ömer dışarı çıktı.5273

Gelen zât:

“Şu Ensar kabilesinden Sa’d b. Ubâde ile birlikte olanlar Benî Sâidelerin suffasında (örtmesinde) toplandılar.

Eğer halkın işiyle sizler ilgilenecek iseniz, onlar işlerini büyütmeden, Resûlullah Aleyhisselâmın evinde techiz-tekfin işinden boşalmayı beklemeden önce, onların yanına yetişiniz!” dedi.5274

Hz. Ömer bu haber üzerine hemen Peygamberimiz Aleyhisselâmın evine vardı.

O sırada Hz. Ebu Bekir orada bulunuyor, Hz. Ali de Peygamberimiz Aleyhisselâmın techiz ve tekfini işiyle uğraşıyordu:

Hz. Ömer, Hz. Ebu Bekir’e:

“Yanıma çıkıver!” diye haber gönderdi.

Hz. Ebu Bekir:

“Ben şimdi meşgulüm!” dedi.

Hz. Ömer:

“Ortaya çok önemli bir iş çıktı! Kendisinin muhakkak bulunması lâzım!” diye içeriye tekrar haber saldı.

Bunun üzerine, Hz. Ebu Bekir dışarı çıktı.5275

Hz. Ömer:

“Haberin olsun ki; Ensar bu işi (halifelik işini) Sa’d b. Ubâde’ye tevdi etmek üzere toplanmışlar.

Sa’d b. Ubâde’nin onlara söylediği sözlerden birisi de, ‘Bir emir bizden, bir emir de Kureyş’ten olsun!’ sözü imiş!5276

Haydi, sen şimdi bizi şu Ensar kardeşlerimizin yanına götür!

Kendileri ne üzerinde duruyorlar, bir bakalım!” dedi.5277

Acele onlara doğru yollandılar.

Yolda Ebu Ubeyde b. Cerrah’a rastladılar.5278

Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer ve Ebu Ubeyde b. Cerrah, üçü birlikte yürüyüp Benî Sâidelerin suffasına erişmek üzere gittiler.5279

Yolda, Ensardan iki salih zâta, Benî Aclanların kardeşi Uveym b. Sâide ile Ma’n b. Adiyy’e rastladılar.

Bunlar, Hz. Ebu Bekir ve arkadaşlarına:

“Ey Muhacirler cemaati! Sizler nereye gitmek istiyorsunuz?” diye sordular.

Onlar da:

“Şu Ensar kardeşlerimizin yanına gitmek istiyoruz!” dediler.

Uveym ile Ma’n:

“Ey Muhacirler cemaati! Onların yanına varmanız size tavsiye edilmez!

Onlara yaklaşmayınız ve işinizi kendi kendinize hallediniz!”5280

Hz. Ebu Bekir’e de:

“Yüce Allah fitne kapısını seninle kapatacak ve temelli de açılmayacaktır!

Ensar, şu Sa’d b. Ubâde’ye Beni Sâidelerin suffasında bey’at etmek istiyor!” dediler.5281

Hz. Ömer:

“Vallahi, onların yanına gideceğiz!” dedi ve gittiler.

Beni Sâidelerin suffasına vardılar.

Hz. Ebu Bekir ve arkadaşları, Beni Sâidelerin suffasına vardıkları zaman, bir adamın5282 sergi üzerinde, bir yastığa dayanmış,5283 elbisesine bürünmüş olduğunu gördüler.

Hz. Ömer:

“Kim bu?” diye sordu.

“Sa’d b. Ubâde’dir!” dediler.

Hz. Ömer:

“Onun nesi var?” diye sordu.

“Hastadır!” dediler.5284

Sa’d b. Ubâde hummâya tutulmuştu.5285

Oturdular.5286

Hz. Ebu Bekir:

“Bu toplantıdan maksadınız nedir?” diye sordu.5287

Ensarın hatibi ayağa kalkıp şehadet getirdikten ve Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra:

“Bizler, Allah’ın dininin yardımcıları ve derli-toplu İslâm askerleriyiz!

Ey Muhacirler cemaati! Sizler ise, bize nazaran azıcık bir cemaatsiniz! Ağır yürüyüşlüsünüz ve sayıca azınlıksınız!

Hale bakınız ki; böyle bir cemaat bize ait bir işi ele geçirmek istiyor!” dedi ve sustu.

Hz. Ömer cevap vermeye davranınca, Hz. Ebu Bekir:

“Yavaş ol ey Ömer!” dedi.

Hz. Ömer, Hz. Ebu Bekir’in kendisinden daha ağırbaşlı,5288 daha bilgili,5289 daha yaşlı5290 olduğunu bildiği için sustu.5291

Hz. Ebu Bekir, Sa’d b. Ubâde’ye:

“Ey Ebu Sabi t! Sen ne görüştesin?” diye sordu.

Sa’d b. Ubâde:

“Ben de onlardan bir adamım!” dedi. (“Ben de onların görüşündeyim,” demek istedi.)5292

Hubab b. Münzir:5293

“Bir emir bizden, bir emir de sizden olsun!5294

Ensarın dinî hizmeti yanında Muhacirlerin hizmeti az bir şey kalır!” dedi.

Hz. Ömer:

“Asıl Muhacirlerin dinî hizmeti yanında Ensarın hizmeti az bir şey kalır!” dedi.

Hubab b. Münzir, Hz. Ömer’in sözünü reddetti.5295

Hz. Ömer:

“Ey Ensar cemaati! Resûlullah Aleyhisselâmın halka namaz kıldırmaya Ebu Bekir’i memur ettiğini bilmiyor musunuz?” diye sordu.

Ensar:

“Evet! Biliyoruz!” dediler.

Hz. Ömer:

“Bundan sonra, Ebu Bekir’in önüne geçmeye hanginizin gönlü razı olur?” dedi.

Ensar:

“Ebu Bekir’in önüne geçmekten Allah’a sığınırız!” dediler.5296

Beşir b. Sa’d:

“Bu iş bizim aramızda üblüme gibi iki eşit parçadır!” dedi.

Hz. Ömer, ona:

“Demek sen de böyle düşünüyorsun?! Allah aşkına! Resûlullah Aleyhisselâmdan, ‘İmamlar Kureyş’tendir!’ buyurduğunu sen işitmedin mi?” diye sordu.

Beşir b. Sa’d:

“Vallahi evet! İşittim. Benim burnumu indirdin!” dedi.

Hz. Ömer:

“Öyleyse, sen ne diye öyle konuşuyorsun?!” diyerek ona çıkıştı.5297

Ensarın hatibi Sabit b. Kays, kalkıp Ensarın faziletlerini dile getirdi.5298

Hz. Ebu Bekir, Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra:

“Ey insanlar! Biz Muhacirler, insanların İslâmiyeti ilk kabul edenleri, soy-sopça en şereflileri, yurtça en üstünleri, yüzce güzelleri, Araplar içinde döl-döşçe insanların çokluk olanları ve akrabalık yönünden de Resûlullah Aleyhisselâma en yakın bulunanlarıyız.

Biz, sizden önce Müslüman olmuşuzdur!

Nitekim, Yüce Allah, ‘İslâm’da birinci dereceyi kazanan Muhacirler ve Ensar ile onlara güzellikle tâbi olanlar yok mu?’ buyurmuş ve Kur’ân’da sizden önce anılmışızdır.

Biz, Muhacirleriz!

Sizler de, dinde bizim kardeşlerimiz, ganimetlerde bizim ortaklarımız, düşmanlara karşı da yardımcılarımızsınız!

Bizi sizler barındırdınız, bize iyilikler ettiniz!

Allah sizleri hayırla mükâfatlandırsın!

Biz emîrleriz, sizler de vezirlersiniz!5299

Ey Ensar cemaati!5300

Yüce Allah taştan yontulmuş, ağaçtan yapılmış türlü türlü putlara tapan ve onları Allah katında kendileri için şefaatçi ve yararlı sayan insanları Allah’a ibadet ettirmek ve O’nun birliğine inandırmak için Muhammed Aleyhisselâmı peygamber ve ümmeti üzerine şahit olarak gönderdi.

İsterseniz okuyunuz!5301

‘Onlar, Allah’ı bırakıp, kendilerine ne bir zarar, ne de bir yarar veremeyecek olan şeylere taparlar! Bir de ‘Bunlar Allah yanında şefaatçilerimizdir!’ derler.’ [Yunus: 18]

‘‘...Biz bunlara ancak bizi Allah’a daha fazla yaklaştırsınlar diye tapıyoruz!’ derler’ [Zümer:3].”5302

Hz. Ebu Bekir, konuşmasına şöyle devam etti:

“Atalarının dinini bırakmak Araplara çok ağır geldi.

Yüce Allah, Resûlünün kavminden, Resûlünü tasdik ve ona imanı, maddî hiçbir karşılık beklemeksizin iyilik etmeyi, kavminin en ağır zulüm ve işkencelerine ve yalanlamalarına onunla birlikte katlanmayı ilk olarak Muhacirlere tahsis ve nasip etti.

Onlar, Resûlullah ile görüşmelerine bütün halk muhalif oldukları, kendilerine kin ve düşmanlık besledikleri ve aleyhlerinde birleştikleri halde, sayıca az oluşlarından korkmadılar!

Yeryüzünde hiçbir şeyi şerik koşmadan Allah’a ilk ibadet olan, Allah’a ve Resûlüne ilk iman eden onlardı!

Onlar, Resûlullahın dostları ve kabile halkıdırlar!

Resûlullahtan sonra da, bu işe, insanların en çok lâyık ve müstahak olanıdırlar!

Onlarla bu hususta çekişmeye ancak zalim ve haksız olanlar kalkışabilirler!” dedi5303 ve Ensar hakkında inen âyetlerden ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın onlar hakkındaki hadislerinden okumadık âyet ve hadis bırakmayarak:

“Resûlullah Aleyhisselâmın; ‘Bütün insanlar bir vadi yolunu tutup gitseler, Ensar da bir vadi yolunu tutsa, ben Ensarın tuttuğu vadi yolunu tutarım!’ buyurduğunu biliyorsunuzdur!5304

Ey Sa’d! Resûlullah Aleyhisselâmın yanında oturduğun sırada, ‘Kureyşîler bu işin yöneticileridir! İnsanların iyileri, iyilerine uyarlar! Kötüleri de, kötülerine uyarlar!’ buyurduğunu sen de biliyorsun!” dedi.

Sa’d b. Ubâde:

“Doğru söyledin! Biz vezirleriz, sizler de emîrlersiniz!” dedi.5305

Hz. Ebu Bekir, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Ey Ensar cemaati! Ensarın dindeki hizmet üstünlüğünü ve İslâmiyeti kabulde yarışa girişlerinin büyüklüğünü hiç kimse inkâr edemez! Allah, dinine ve Resûlüne yardım eden sizlerden razı olmuş ve Resûlünü size hicret ettirmiş, zevcelerini ve ashabını içinizde ululamıştır!

İlk Muhacirlerden sonra, bizim katımızda sizden başka üstün mevkilisi yoktur!

Biz emîrleriz, sizler de vezirlersiniz!

Biz size danışmayı kaçırmaz ve hiçbir işi sizsiz yapmayız!5306

Ey Ensar cemaati!5307

Sizler, dile getirdiğiniz hayır ve iyiliklerin ehlisiniz!

Fakat, bütün Araplar bu işe şu Kureyş kabilesinden başkası için hak tanımazlar!5308

Kureyşîler soy-sopları ve yurt kutsallığı bakımından Arapların efdali ve üstünüdürler.5309

Akrabalık yönünden de Resûlullah Aleyhisselâma daha yakındırlar!5310

Araplar ancak şu Kureyş kabilesi için dine girmişlerdir!5311

Sizin ileri gelenleriniz, Resûlullah Aleyhisselâmın ‘İmamlar Kureyş’tendir!’ buyurduğunu biliyorlardır!

Peygamber Aleyhisselâm:

‘Bu iş benden sonra Kureyş’tedir!’ buyurmuştur.

Sizler İslâm’da bizim kardeşlerimiz, dinde ortaklarımızsınız!

Sizler bize yardım ve iyilik ettiniz!5312 Bizi barındırdınız, kendinize ortak yaptınız!5313

Sizler bize insanların en sevgilisisiniz!” dedi.

Hubab b. Münzir:

“Biz sizi de, üstünlüğünüzü de biliyoruz!5314

Ben, Ensarın kaşınıp rahatlayacakları dayanağı, yararlanacakları meyvalı budağıyımdır!

Başları derde girdikçe, onlar bana başvurur; benim görüş, tedbir ve yardımlarımla rahata kavuşurlar!5315

Ey Kureyş cemaati!5316

Bizden bir emîr, sizden de bir emîr olacaktır!” dedi.5317

Hz. Ömer:

“Bir kında iki kılıç iyi olmaz! Emîrler bizden, vezirler sizden!5318 Bir kında iki kılıç birleşmez!” dedi5319

Hz. Ebu Bekir:

“Hayır! Biz emîrleriz, sizler de vezirlersiniz!” dedi.

Hubab b. Münzir:

“Hayır! Vallahi, bu dediğini kabul etmeyiz!5320

Ey Ensar cemaati! Siz emîrinizi kendinizden seçiniz!

İçinizde, gölgenizdeki insanlar size aykırı davranmaya cesaret edemeyeceklerdir!

Hatta, sizin görüşünüz dışında hareket etmeyeceklerdir!

Çünkü, sizler izzet, servet, sayı, kuvvet, tecrübe, cesaret, yiğitlik.. gibi birçok üstün vasıflara sahipsiniz!

Halk ancak sizin ne yaptığınıza bakacaktır!

Sakın bu hususta anlaşmazlığa düşmeyiniz ve görüşlerinizi bozmayınız!

Onlar, ancak ‘Bir emîr bizden, bir emîr de sizden!’ dediğinizi işitsinler!5321

Ey Ensar cemaati! Elinizdekine sahip olunuz!

Şunun (Hz. Ebu Bekir’in ve Hz. Ömer’in) ve arkadaşlarının sözlerini dinlemeyiniz!

Onlar sizin bu işteki nasibinizi gideriyorlar! Onların sizden istediklerini kabule yanaşmayınız! Kendilerini bu beldelerden sürünüz!

Onlara bırakacağınız bu işe, vallahi siz onlardan daha çok lâyık ve müstahaksınız!” dedi.5322

Hz. Ömer, ona:

“Allah seni kahretsin!” dedi.

Hubab b. Münzir:

“Hayır, seni kahretsin!” diye karşılık verdi.5323

Hz. Ömer Peygamberimiz Aleyhisselâmın sağlığında Hubab b. Münzir’le çekişmiş, Peygamberimiz Aleyhisselâm da onunla çekişmekten kendisini men etmişti.

Hz. Ömer bir daha ona kötü söz söylememeye yemin etmiş bulunuyordu.

Bunun için, Hubab b. Münzir’e söyleyecek söz bulamadı.5324

Hz. Ebu Bekir:

“Sizler, Muhacir kardeşlerinize Allah’ın fazlından ihsan ettiği şeyi kıskanmaya kalkışmayınız!5325

Size yaraşan, böyle yapmamaktır!” dedi.5326

Hubab b. Münzir:

“Ey cemaat! Vallahi, biz bu işin size verilmesini kıskanıyor değiliz!

Fakat, biz babalarını ve kardeşlerini öldürmüş olduğumuz cemaatin iş başına geçirilmesinden korkuyoruz!5327

Biz ne seni kıskanıyoruz, ne de arkadaşlarını!

Fakat, idare öldürmüş bulunduğumuz kavmin eline geçer de, onlar bize karşı kin ve düşmanlık beslerler diye korkuyoruz!” dedi.5328

Ensarın hatipleri ayağa kalkarak:

“Ey Muhacirler cemaati! Resûlullah Aleyhisselâm sizlerden birini bir yere gönderdiği zaman, bizden de bir adamı onun yanına katardı.

Biz, bu işin de iki kişiye verilmesi gerektiğini sanıyoruz.

Bir adam bizden, bir adam da sizden olsun!” dediler.

Ensardan Zeyd b. Sabit kalkıp:

“Resûlullah Aleyhisselâm, Muhacirlerdendi. Biz de, Resûlullah Aleyhisselâmın yardımcıları idik. Onun yerine geçirilecek olanın da yardımcısıyız!” dedi.

Hz. Ebu Bekir:

“Allah sizleri hayırla mükâfatlandırsın!

Ey Ensar cemaati! Bu sözünüzde sebat ediniz!

Vallahi, bundan başka türlü söylerseniz, sizinle anlaşamayız!” dedi.5329

Ebu Ubeyde b. Cerrah:

“Ey Ensar cemaati! Sizler, yardım edenlerin, barındıranların ilki olmuştunuz!

Sakın bunu değiştirenlerin de ilki olmayınız!” diyerek seslendi.5330

Ensardan Ebu Numan Beşir b. Sa’d ayağa kalkıp:

“Ey Ensar cemaati! Bizim vallahi bu dini kabulde yarışmaktan ve din yolunda müşriklerle çarpışmaktan maksadımız ancak Rabbimizin rızasını ve Peygamberimiz Aleyhisselâma itaat faziletini kazanmaktı.

Bize bu yolda ne insanlara hâkim olmak, ne de dünya ve dünya malı yaraşır! Allah bize bu hususta velinimet ve nimettir.

Biliniz ki; Muhammed Aleyhisselâm Kureyş’tendir. Onun kavmi de, bu işe herkesten daha çok lâyıktır ve önce gelir!

Vallahi hiçbir zaman bu işte Allah beni onlarla niza eder, çekişir halde görmeyecektir! Allah’tan sakının! Onlara ne aykırı davranın, ne de onlarla çekişin!” dedi.5331

O sırada, Ensardan Numan b. Beşir, Übeyy b. Ka’b’a giderek kapısını çaldı.

Übeyy b. Ka’b elbisesine bürünmüş olarak dışarı çıktı.

Numan b. Beşir:

“Ben seni ne diye evinin kapısını üzerine kapatıp evinde oturmuş görüyorum!? Halbuki şu senin kavmin Benî Sâidelerin içinde bulunuyor ve Muhacirlerle çekişip duruyorlar?! Haydi, hemen kavminin yanına git!” dedi.

Übeyy b. Ka’b hemen çıkıp Beni Sâidelerin suffasında toplanmış bulunan Ensarın yanına vardı.

Onlara:

“Vallahi siz bu yönetim işinden hiçbir şeye müstahak değilsiniz!

Bu iş, sizin dışınızda, (Hz. Ebu Bekir’le Hz. Ömer’e eğilerek) şu iki zâta aittir!

Sonra üçüncüsü öldürülecek, yönetim çekilip alınarak orada olacak!” dedi ve “orada” derken de eliyle Şam tarafına işaret etti.5332

Hz. Ebu Bekir’e Bey’at Edilişi

Hz. Ebu Bekir’in sağında Ebu Ubeyde b. Cerrah, solunda da Hz. Ömer bulunuyor,5333 kendisi ikisinin arasında oturuyordu.5334

Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer’le Ebu Ubeyde b. Cerrah’ın ellerinden tutarak:5335

“Şu iki adamdan hangisini isterseniz ona bey’at ediniz!5336 Razıyım!5337

İşte Ömer b. Hattab!

Resûlullah Aleyhisselâm onun hakkında ‘Ey Allah’ım! Dini onunla aziz kıl!’ diyerek dua etmiştir.

İşte Ebu Ubeyde b. Cerrah!5338

Peygamber Aleyhisselâma bir kavim gelmiş; onlar, ‘Bizimle birlikte emîn bir kimse gönder!’ demişlerdi.

Resûlullah Aleyhisselâm da:

‘Sizinle birlikte hakkıyla emîn bir kimseyi göndereceğim!’ buyurmuş ve onlarla birlikte Ebu Ubeyde b. Cerrah’ı göndermişti.

Ben, sizin için, Ebu Ubeyde’ye bey’atınıza da razıyım!5339

Resûlullah Aleyhisselâm, onun hakkında, ‘Bu, bu ümmetin emînidir!’ buyurmuştur” dedi.5340

Ebu Ubeyde b. Cerrah:

“Hayır! Vallahi hayır! Bu işte biz sana bey’at edeceğiz!

Çünkü sen Muhacirlerin üstünü ve mağarada ikinin ikincisisindir!5341 Resûlullah Aleyhisselâmın namaz kıldırmaya yetkili kıldığı halifesisindir!

Namaz ise, dininde en üstün ibadettir!5342

Senin önüne geçmeye veya sana karşı bu işi üzerine almaya daha lâyık kim vardır?5343

Vallahi, biz bu hususta senin önüne geçici değiliz!

Sen, Resûlullahın arkadaşı ve ikinin ikincisisin!” dedi.5344

Hz. Ömer de, aynı şekilde konuşup, Hz. Ebu Bekir’e:5345

“Sen bizim ulumuzsun! Sen bizim hayırlımızsın!

Sen bizim Peygamberimiz Aleyhisselâma sevgili olanımızsın!5346

Resûlullah Aleyhisselâmın koymuş olduğu makamından seni sağ iken geri çekecek bir kimse bulunamaz!”5347

Ensara da:

“Peygamber Aleyhisselâmın ileri sürdüğü onun iki ayağını geri çekmeye hanginizin gönlü razı olur?” dedi.

Abdurrahman b. Avf, kalkıp:

“Ey Ensar cemaati! Siz, fazilet ve üstünlük davasındasınız ama, içinizde Ebu Bekir, Ömer ve Ali gibi bir kimse yoktur!” dedi.

Münzir b. Erkam kalkıp:

“Andığın zâtların fazilet ve üstünlüğünü inkâr etmiyoruz.

Onların içinden bu işi o, yani Ali b. Ebu Talib istemiş olsaydı, ona hiç kimse itiraz etmezdi” dedi.5348

Ensardan bazıları da:

“Biz Ali’den başkasına bey’at etmeyiz!” dediler.5349

Hz. Ömer:

“Uzat elini ey Ebu Bekir!5350 Bey’at edeyim sana!” dedi.

Hz. Ebu Bekir:

“Hayır ey Ömer! Ben sana bey’at etmeliyim! Çünkü sen bu iş için benden daha güçlüsün!” dedi.

Birbirlerinin elini açmak ve bey’at etmek istediler.5351

Nihayet Hz. Ömer, Hz. Ebu Bekir’in elini tuttu,5352 açtı ve:

“Benim gücüm, senin içindir ve senin gücünün yanındadır!” diyerek ona bey’at etti.5353

Beşir b. Sa’d ise daha önce davrandı ve bey’at etti.5354

Bunun üzerine halk Hz. Ebu Bekir’in başına yığılıp bey’at etmeye koyuldular.

Az kalsın Sa’d b. Ubâde’yi döşeğinde çiğneyeceklerdi!5355

Sa’d b. Ubâde’nin adamlarından birisi:

“Sa’d b. Ubâde’yi öldürdünüz!” dedi.5356

Hz. Ömer:

“O, fitne sahibidir!” dedi.5357

Ensardan, Sa’d b. Ubâde’den başka, Hz. Ebu Bekir’e bey’at etmeyen kalmadı.5358

Beşir b. Sa’d bey’at ettiği zaman, Hubab b. Münzir ona:

“Ey Beşir b. Sa’d! Sen bunu amcanın oğlunun emîrliğini kıskandığın için yaptın!” diyerek seslendi.

Beşir b. Sa’d:

“Hayır! Vallahi ben Allah’ın Kureyşîlere bahşettiği bir hak üzerinde onlarla çekişmemi hoş bulmadım!” dedi.

Beşir b. Sa’d’ın işi Kureyş’e bıraktığını, Hz. Ebu Bekir’e bey’at ettiğini görünce, içlerinde Akabe Bey’atı temsilcilerinden Useyd b. Hudayr’ın da bulunduğu Evsîler, birbirlerine:

“Vallahi, Hazrecîler üzerinize bir kere hâkim olacak olurlarsa, bu fazileti kendilerine temelli tahsis ve sizi ondan mahrum ederler.

Kalkın, Ebu Bekir’e bey’at edin!” dediler, bey’at ettiler.

Sa’d b. Ubâde ve Hazrecîler, hayal kırıklığına uğradılar.5359

Eslemlerin cemaati de, sokakları doldura doldura gelip bey’at ettiler. Hz. Ömer onları görünce yardım göreceklerine kanaat getirdi.

Sa’d b. Ubâde:

“Beni bu yerden kaldırıp götürünüz!” dedi.

Onu kendi evine taşıdılar.5360

Hz. Ömer der ki:

“Biz, vallahi, Ebu Bekir’e bey’at işinden daha sağlamını bulamadık, göremedik.

Ensar kavminin yanından bey’at yapmadan ayrılsaydık, bizden sonra kendi kendilerine bey’at yapacaklarından korktuk.

Biz, onlara bey’at etseydik, arzu etmediğimiz bir şey üzerine bey’at yapmış olacaktık.

Karşı koysaydık, ortaya fitne ve fesat çıkacaktı.”5361

Ensar Hz. Ebu Bekir’e bey’ata başlayınca, Hubab b. Münzir kalkıp kılıcını aldı. Ensar hemen onun üzerine üşüşüp kılıcını elinden aldılar. Bey’at bitinceye kadar yüzünü elbisesiyle örttüler.

Hubab b. Münzir:

“Ey Ensar cemaati! Siz böyle yaptınız ama, vallahi sanıyorum ki sizin oğullarınız onların oğullarının kapıları önünde duracaklar, onlara el açıp dilenecekler! Onlar ise su bile içirmeyeceklerdir!” dedi.

Hz. Ebu Bekir:

“Ey Hubab! Bizden mi korkuyorsun?!” diye sordu.

Hubab b. Münzir:

“Ben senden korkuyor değilim! Fakat senden sonra gelecek kimselerden korkuyorum!” dedi.

Hz. Ebu Bekir:

“Sana ve arkadaşlarına öyle yapıldığı zaman, bize itaat etmeniz size gerekmez!” dedi.

Hubab b. Münzir:

“Heyhat! Ey Ebu Bekir! Ben de, sen de o zaman geçmiş gitmiş bulunuruz. Senden sonra gelecekler, bize serbestçe zulüm ve haksızlık ederler!” dedi.5362

Hz. Ebu Bekir’e Umumî Bey’at Yapılışı

Ensar Beni Sâidelerin örtmesinde Hz. Ebu Bekir’e bey’at ettikten sonra, ertesi (Salı) günü Hz. Ebu Bekir Mescidin minberine çıkıp oturdu.

Konuşmaya başlamadan önce, Hz. Ömer ayağa kalktı.

Allah’a hamd ü senada bulunduktan sonra:

“Ey insanlar! Ben dün size bazı sözler söylemiştim.

Onları Allah’ın Kitabında bulamadığım gibi, Resûlullah Aleyhisselâmın da bana o hususta bir sözü yoktu.

Fakat ben Resûlullah Aleyhisselâmın bizden sonraya kalacağını ve işlerimizi kendisinin çekip çevireceğini sanıyordum.

Oysa, Yüce Allah Resûlullah Aleyhisselâma doğru yolu gösteren bir Kitabı sizin içinizde bırakmış bulunmaktadır ki, ona sımsıkı sarılırsanız Allah onunla Resûlüne doğru yolu gösterdiği gibi size de doğru yolu gösterir!

Allah, halifelik işinizi sizin hayırlınız ve Resûlullah Aleyhisselâmın arkadaşı, mağarada ikinin ikincisi olan zât üzerinde topladı, yoluna koydu.

Kalkınız; ona bey’at ediniz!” deyince, Mesciddeki halk Hz. Ebu Bekir’e umumî bey’at ettiler.5363

Hz. Ebu Bekir’in Konuşması

Hz. Ömer’den sonra, Hz. Ebu Bekir şöyle konuştu:

“Hamd olsun Allah’a ki, ben O’na hamd eder, gizli açık her işte O’ndan yardım dilerim.

Gecede gündüzde gelecek kötülüklerden de O’na sığınırız!

Şehadet ederim ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur!

O, Birdir; O’nun eşi ve ortağı yoktur!

Şehadet ederim ki; Muhammed Aleyhisselâm, O’nun kulu ve resûlüdür!

Onu Kıyametten önce hak ile beşîr ve nezîr olarak göndermiştir.

Ona itaat eden doğru yolu bulur, ona isyan eden de helak olur!5364

Resûlullah Aleyhisselâm, önceki yılda, şu durduğum yerde dikilmişti.

(Hz. Ebu Bekir, kendisini tutamayarak ağladı. Sonra da, Resûlullahın o zaman söylediklerini tekrarladı:)

‘Size doğru yolu tavsiye ederim. Doğruluktan ayrılmayınız.

Çünkü, doğruluk iyilikle bir aradadır, ikisi de cennettedir.

Yalandan sakınınız. Çünkü, yalan kötülükle bir aradadır, ikisi de cehennemdedir.

Allah’tan af ve âfiyet dileyiniz. Çünkü, hiç kimseye, yakînden sonra, af ve âfiyetten daha hayırlısı verilmemiştir.

Birbirinizi kıskanmayınız. Birbirinizle düşmanlık etmeyiniz! Birbirinizle ilişkinizi kesmeyiniz!

Ey Allah’ın kulları! Kardeş olunuz’ buyurmuştu”5365

Hz. Ebu Bekir konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Bundan sonra, bilesiniz ki ey insanlar! Ben sizin en hayırlınız olmadığım halde size emîr oldum.5366

Fakat, bize Kur’ân ve Peygamber Aleyhisselâmın sünnetleri öğretildi de, biz bu sayede bilgi sahibi olduk.5367

İyi biliniz ki, bana yapılan bey’atı düşünmeden kabul ediverişim, ümmet arasında bir fitne ve fesat çıkmasından korktuğum içindir!

Allah’a yemin ederim ki; ben, hiçbir gün veya gece, bunun ne üzerine düşmüş, ne isteklisi olmuş, ne de bu hususta Allah’tan gizlice veya açıkça bir dilekte bulunmuşumdur!

Emîrlik hizmetinde benim için hiçbir rahatlık yoktur!

Gücüm yetmeyen bir işi elimde olmayarak boynuma takmış bulunuyorum!

Benim yerime daha güçlü bir insanın seçilmiş olmasını ne kadar arzu ederdim!

Size Allah’tan sakınmayı tavsiye ederim!5368

İyi biliniz ki; akıllılığın akıllılığı, Allah’tan son derece sakınmaktır! Akılsızlığın akılsızlığı da, günaha dalmak, haktan yan çizmektir!

Ey insanlar! Ben ancak Resûlullahın izine uyucuyum! Dinde kendiliğimden bir şey ihdas ve icad edici değilim!5369

Eğer bir vazifemi iyi yaparsam, bana yardım ediniz!

Eğer kötülüğe saparsam beni doğrultunuz!5370

Doğruluk emanettir, yalancılık da hıyanettir!5371

İnşaallah, içinizdeki en zayıfınız, kendisinin hakkını alıncaya kadar, benim yanımda en güçlünüz olacaktır!

İnşaallah, içinizdeki en güçlünüz de, üzerine geçirdiği hakkı kendisinden alıncaya kadar, benim yanımda en zayıfınız olacaktır!5372

Ey insanlar! İyi biliniz ki;5373 Allah’ın zillete müstahak kıldığı kavimden başka hiçbir kavim, Allah yolunda cihadı, savaşı bırakmaz!

Hiçbir kavmin kötülükleri yaygın hale gelmedikçe de, Allah o kavmin ibtilâ ve musibetini yaygın hale getirmez!5374

Ey insanlar! Allah’ın Kitabını talep ve öğütlerini kabul ediniz!

Kullarının tevbesini kabul ve günahlarını affeden, ne yaparsanız bilen O Allah’tır!

Öyle bir günden korkunuz ki; ‘Yürekler gırtlağa dayanmış olarak korku ile dolmuş bulunur! Zalimler için ne yakın bir dost vardır, ne de dinlenebilecek bir kayırıcı vardır!’ [Mü’min: 18]

Bugün, her amel sahibi gücünün yettiği ve kendisini Yüce Allah’a yaklaştıracak ameli, onu işlemeye güç yetiremeyeceği gün gelmeden önce işlemeye baksın!5375

Ben Allah’a ve Resûlüne itaat ettikçe, siz de bana itaat ediniz!

Allah’a ve Resûlüne asi olduğum zaman sizin bana itaat etmeniz gerekmez!5376

Kendim ve sizin için Allah’tan mağfiret, yarlıganmak dilerim.5377

Haydi, namazınızı kılmaya kalkınız!5378

Allah sizlere rahmet etsin!” dedi.5379

Hz. Ali’nin Halifeliğe ve Savaşa Teşvik Edilişi

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat ettiği ve Hz. Ebu Bekir’in Hz. Ömer tarafından dışarı çağrılarak Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanından çıkıp gittiği sırada, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında Hz. Ali, Hz. Abbas ve Zübeyr b. Avvam kalmıştı.5380

Hz. Abbas, Hz. Ali’yle başbaşa kalınca, ona:

“Resûlullah Aleyhisselâmın bu halifelik işini senden başkasına vasiyet ettiğine dair bir şey biliyor musun?” diye sordu.

Hz. Ali:

“Vallahi, hayır! Bu hususta bir şey bilmiyorum!” dedi.5381

Bunun üzerine, Hz. Abbas gidip Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer ve daha başkalarıyla buluşarak, onlara:

“Resûlullah Aleyhisselâm size bir şey vasiyet etti mi?” diye sordu.

Onlar:

“Hayır!” dediler.5382

Hz. Abbas, Hz. Ali’nin yanına döndü5383 ve ona:

“Uzat elini! Sana bey’at edeyim!5384

‘Resûlullah Aleyhisselâmın amcası Resûlullah Aleyhisselâmın amcasının oğluna bey’at etmiş!’ denir, Ehl-i Beytin sana bey’at eder!5385 Halk da bey’at eder!” dedi.5386

Hz. Ali:

“Allah senin iyiliğini versin ey amca! Bu işi bizden başka kim ister?5387 Bunu bizden başka kim umar ki?!” dedi.

Hz. Abbas:

“Sanırım ki, vallahi uman olacaktır!” dedi.5388

Hz. Ebu Bekir’e Mescidde bey’at edildiği sırada, tekbir sesi işittiler. Hz. Ali:

“Nedir bu?” diye sordu.5389

Hz. Abbas:

“Bu, seni davet ettiğim, senin ise yanaşmadığın şeydir!” dedi.

Hz. Ali:

“Öyle şey olur mu?!” dedi.5390

Hz. Abbas:

“Hiçbir zaman, bunun gibisi görülmemiştir!5391

Ben böyle olacağını sana söylemedim mi?” dedi.5392

Müslümanların Hz. Ebu Bekir’e bey’at etmek üzere toplandıkları sırada, Ebu Süfyan b. Harb de:

“Vallahi, ben kandan başkasıyla söndürülemeyecek bir toz-duman görüyorum!

Ey Abdi Menaf hanedanı! Size ait işleri Ebu Bekir’e mi bırakıyorsunuz?

Neredeler o iki zayıflar?!

Neredeler o iki zeliller?! Ali ve Abbas’lar?!

Ey Hasan’ın babası! Uzat elini, bey’at edeyim sana!5393

Sizler, İbn Ebi Kuhâfe’nin yönetim işini üzerine almasına nasıl razı oluyorsunuz?5394

Bu iş Kureyşîlerin içinde küçücük bir kabileye nasıl verilebilir?!5395

Vallahi, isterseniz, ben onun üzerine her taraftan süvarileri ve piyadeleri doldururum!” dedi.5396

Hz. Ali:

“Ben asla böyle bir şeyi ister değilim!

Yazıklar olsun sana ey Ebu Süfyan!

Müslümanlar, birbirlerinin evlerine ve akrabalarına gelirlerse, nasihat eder, hayırlı öğüt verirler.

Münafıklar da, birbirlerinin yurtlarına ve akrabalarına yaklaşırlarsa, hainlik ve yaramazlık eder, ortalığı karıştırırlar!5397

Ey Ebu Süfyan! Vallahi sen bununla ancak fitne ve fesat çıkarmak istiyor, İslâmiyete ve Müslümanlara düşmanlığını sürdürüp duruyorsun!

Fakat, sen bununla onlara hiçbir zarar veremeyeceksin!

Senin öğüdün bize gerekmez!5398

Biz bu işe Ebu Bekir’i yeterli görüyor ve buluyoruz!5399 Biz onu bu işle başbaşa bıraktık, araya girmedik!” dedi.5400*5401

İrtidad Hareketleri

Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmın ruhu kabzolununca, Araplar irtidad etti, nifak kabardı. Babamın üzerine çöken sabit dağların üzerine çökseydi, muhakkak onları ufaltırdı!”5402

Ebu Hureyre de:

“Eğer Ebu Bekir olmasaydı, Muhammed Aleyhisselâmın vefatından sonra ümmet-i Muhammed helâk olurdu!” demiştir.5403

Hz. Âişe:

“Babam Arapların irtidad ettikleri günlerde kılıcını sıyırıp devesine binince, Ali b. Ebu Talib yanına vardı, devesinin yularından tuttu ve:

‘Sana Resûlullah Aleyhisselâmın Uhud savaşı gününde söylediğini söylüyorum. [O, sana]:

Sok kınına kılıcını da, kendini tehlikeye atıp bizi acı içinde bırakma!

Vallahi, senin başına bir felaket gelecek olursa, senden sonra artık İslâmiyet temelli düzelmez!’ dedi” demiştir.5404

Yine Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatı üzerine Arap kabilelerinden birçokları irtidad ettiler. Yahudilik, Hıristiyanlık ve münafıklık ortaya çıkmaya başladı.

Müslümanlar, kış gecesinde yağmura tutulup dağılan koyunlara döndüler.

Hatta, o sırada Mekkelilerin çoğu İslâmiyetten dönmeye hazırlandılar.

Mekke valisi Attâb b. Esîd gizlendi.5405

Süheyl b. Amr, Kâbe’nin kapısına dikilerek Mekkelilere seslendi.

Başına toplanınca:

“Ey Mekkeliler! Siz, Müslüman olanların sonuncusu oldunuz! Sakın irtidad edenlerin, Müslümanlıktan dönenlerin ilki olmayınız!

Vallahi, Yüce Allah, Resûlullah Aleyhisselâmın buyurduğu gibi, bu işi muhakkak tamamlayacaktır!

Ben, onun (Peygamber Aleyhisselâmın) şu bulunduğum yerde tek başına dikilerek:

‘Benimle birlikte lâ ilâhe illallah deyiniz de, size bakarak Araplar dine girip, Arap olmayanlar da size cizye ödesin!

Vallahi Kisrâ’nın ve Kayser’in hazineleri Allah yolunda harcanacaktır!’ buyurduğunu işitmişimdir!

Alay edenlerin zekât ve sadaka tahsildarı olduğunu gördünüz!

Vallahi, geri kalan va’dleri de vuku bulacaktır!5406

Vallahi, ben iyi biliyorum ki, güneşin batması ve doğması devam ettiği müddetçe, bu din devam edecektir!

Aranızdaki o kişi sizi aldatmasın!

Benim bildiğim bu işi o kişi de biliyor, fakat Hâşimoğullarına olan kıskançlığı onun kalbini mühürlemiştir!5407

Ey insanlar! Ben Kureyşîlerin karada ve denizde en çok taşıtları bulunanıyım!

Siz emîrinize itaat ediniz ve zekâtlarınızı ona ödeyiniz!

Eğer İslâmiyet sonuna kadar devam etmezse, ben sizin zekâtlarınızı size geri vermeye kefilim!” dedi ve ağladı.

Bunun üzerine halk yatıştı.5408

Süheyl b. Amr yaptığı tesirli konuşma ile Mekkelileri irtidaddan vazgeçirince, Mekke valisi Attâb b. Esîd ortaya çıkabildi.

Süheyl b. Amr Bedir savaşına müşriklerle birlikte katılıp esir edildiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hz. Ömer’e onun hakkında:

“Yermeyeceğin, hoşlanacağın bir makamda dikilip halka hitapta bulunması da me’muldür!” hadisi ile haber verdiği hoşa gidecek makamdaki konuşmasından maksadının ve konuşması ve hizmetinin ne olduğu anlaşıldı.5409

Hz. Ömer de, Süheyl’in konuşmasını işittiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâmın onun hakkında söylemiş olduğu sözü hatırlamış ve:

“Ben şehadet ederim ki; sen muhakkak Resûlullahsın!” demekten kendini alamamıştır.5410

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Yıkanışı ve Kefenlenişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm Pazartesi günü kaba kuşluk5411 veya zeval vaktinde (öğleye yakın vakitte) vefat etmişti.5412

Hz. Ömer gibi bazı sahabiler, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefat etmediğini, etmeyeceğini söylüyor, vefat etti diyenleri tehdit ediyor;5413 bazıları da “Resûlullah Aleyhisselâmı gömmeyiniz, çünkü o vefat etmemiştir” diye sesleniyorlar;5414 Hz. Abbas’ın uyarıları ve Peygamberimiz Aleyhisselâmı gömmeye engel olmamaları hususundaki çabaları tesirsiz kalıyordu.5415

Âyetlere dayanan uyarı ve öğütleriyle halkı Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatına inandırmış ve yatıştırmış olan Hz. Ebu Bekir ise, Hazrecîlerin Benî Sâide örtmesinde halifelik işini kendileri için gerçekleştirme girişiminde bulundukları haberini alınca, Peygamberimiz Aleyhisselâmın na’şının yanından ayrılarak Beni Sâide suffasına gidip onları yatıştırmak, hem onlardan hem de Mescidde toplanan Müslümanlardan bey’atlarını almakla uğraşmıştı.

Pazartesi günü öylece öğleden akşama kadar Müslümanlar arasındaki anlaşmazlıkları ve tefrikaları gidermek çabaları ile geçirilmişti.5416

Peygamberimiz Aleyhisselâmı yıkama, kefenleme ve gömme işi de ertesi güne kalmıştı.5417

Peygamberimiz Aleyhisselâmı yıkamak üzere evde toplananlar, Peygamberimiz Aleyhisselâmın aile halkından:

1. Hz. Ali,

2. Hz. Abbas,

3. Fadl b. Abbas,

4. Kusem b. Abbas,

5. Üsâme b. Zeyd,

6. Peygamberimiz Aleyhisselâmın azadlı kölesi Şükran (Salih) idi.5418

Başkalarını içeri almamak için kapıyı kilitlediler.

Ensardan bazıları da, dışarıdan:

“Biz Resûlullah Aleyhisselâmın dayılarıyız! İslâmiyette de belirli bir yerimiz vardır!” diyerek seslendiler.

Hz. Ebu Bekir:

“Ey Müslümanlar cemaati! Her kavmin kendi cenazelerine başkalarından ziyade öncelik hakkı vardır. Size onlar adına and veriyorum: Siz girerseniz onları Resûlullah Aleyhisselâmın hizmetinden geriletirsiniz! Vallahi, çağrılandan başka hiç kimse içeri girmeyecek!” diyerek bağırdı.

Ensar:

“Bizim içeri girmeye hakkımız vardır! Çünkü o bizim kızkardeşimizin oğludur! İslâmiyette de bizim belirli bir yerimiz vardır!” dediler ve Hz. Ebu Bekir’le görüşmek istediler.

Hz. Ebu Bekir:

“Ensarın Ali ve Abbas ile görüşmeleri daha yerinde olur. Çünkü, onların yanına ancak kendilerinin istedikleri kimseler girebilir!” dedi.5419

Benî Avf b. Hazreclerden ve Bedir savaşına katılmış olan sahabilerden Evs b. Havlî, Hz. Ali’ye:

“Ey Ali! Allah aşkına, Resûlullah Aleyhisselâmın hizmetinden bizi de nasiplendir!” diyerek yalvardı.

Hz. Ali, ona:

“İçeri gir!” dedi.

Evs b. Havlî içeri girip oturdu, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yıkanışında bulundu.5420

Peygamberimiz Aleyhisselâmı yıkamaya başlamak istedikleri zaman:

“Vallahi ne yapacağımızı bilmiyoruz! Ölülerimizin elbisesini soyduğumuz gibi, Resûlullah Aleyhisselâmı da soyalım mı; yoksa elbisesi üzerinde bulunduğu halde mi yıkayalım?” dediler, anlaşmazlığa düştüler.

O zaman Allah onlara bir uyuklama verdi.

Onlardan, uyuklaya uyuklaya çenesi göğsüne düşmeyen kalmadı.5421

Evin bir köşesinden, kim olduğunu anlayamadıkları birisinin:

“Peygamberimizi üzerinde elbisesi bulunduğu halde yıkayınız!5422

Peygamberinizin gömleğini soymayınız!” diyerek seslendiğini işittiler.5423

Hemen yıkamaya kalktılar.5424

Peygamberimiz Aleyhisselâm, hastalığı sırasında Hz. Ali’ye:

“Öldüğüm zaman beni sen yıka!” buyurmuştu.

Hz. Ali:

“Yâ Rasûlallah! Ben hiç ölü yıkamadım ki?” demiş, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yıkama işi sana hazırlanacak, kolaylaştırılacak!5425

Beni senden başkası yıkamasın!

Benim edeb yerimi hiç kimse görmesin!

Aksi takdirde onun gözünün nuru söner!” buyurmuştu.5426

Peygamberimiz Aleyhisselâmı yıkamak için Sa’d b. Haysemelerin Kuba’daki Gars kuyusundan su getirilmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm o kuyunun suyunu içerdi.

Evs b. Havlî testiyle su taşıyor;5427 Hz. Abbas5428 ile Üsâme ve Şükran Peygamberimiz Aleyhisselâmın gömleğinin üzerine su döküyordu.5429

Fadl b. Abbas ile Üsâme, gözleri bağlı olarak Hz. Ali’ye su veriyorlardı.5430

Hz. Ali de, eline bir bez sarmış olduğu halde,5431 gömlek üzerinden oğuşturarak Peygamberimiz Aleyhisselâmı yıkıyordu.5432

Peygamberimiz Aleyhisselâmın karnı sığandığı zaman, evin içine mis kokusu,5433 bir benzerini daha görmedikleri güzel bir koku yayıldı.5434

Ölülerde görülegelen şeylerden hiçbiri Peygamberimiz Aleyhisselâmda görülmedi.

Hz. Ali:

“Babam, anam sana feda olsun! Sen diri iken de, ölü iken de ne kadar temizsin!” dedi.5435

Hz. Ali, Peygamberimiz Aleyhisselâmı bağrına bastı. Hz. Abbas’la oğulları Fadl ve Kusem de, bir yandan öbür yana çevirdiler.5436

Hz. Ali:

“Resûlullahı yıkama işinden boşalıncaya kadar hiçbir uzuv tutmadım ki, onu benimle birlikte otuz kişi de tutup bir yandan bir yana çeviriyordu sanki!

Fadl b. Abbas ise, Resûlullahı kucakladığı zaman:

‘Ya Ali! Aman acele et! Belim kırıldı!5437 Kalbimin damarını kopardın!’ demiştir.”5438

Peygamberimiz Aleyhisselâmı, gömleği üzerinde olduğu halde, su ve sidr ile5439*5440 üç kere5441 yıkadılar.5442

İlkinde yalnız tatlı su ile, ikincisinde su ve sidr ile, üçüncüsünde ise su ve kâfur ile yıkandı.5443

Peygamberimiz Aleyhisselâmı böylece yıkadıktan sonra kuruladılar. Sonra da, ölülere yapılagelen şeyleri Peygamberimiz Aleyhisselâma da yaptılar.5444

Hz. Ali’nin yanında misk kokusu bulunuyordu. Onunla kokulanmasını tavsiye etti.5445

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâmı gömlek ve sarık hariç -ki bunlar sünnettir- pamuktan dokunmuş, sühûliye diye anılan üç parça beyaz Yemen bezine sardılar.5446

Ki bunlar:

1. İzar,

2. Lifâfe gibi baştan ayağa kadar bedeni örten örtü ile,

3. Ridâ gibi yakasız, yensiz, etrafı dikişle bastırılmamış ve göğüs tarafı açılmamış gömlekten ibaretti.5447

Peygamberimiz Aleyhisselâmı kefene sarma işi Hz. Ali, Hz. Abbas, Fadl b. Abbas ve Şükran (Salih) tarafından yapıldı.5448

Ölüyü Kefene Sarma ve Kokulama Usûlü

1. Lifâfe uzunlamasına yere serilir.

2. Lifâfenin üzerine izar yayılır.

3. (Varsa) ölüye gömlek giydirilir.

4. Ölünün başının saçına, sakalına koku sürülür.

5. Ölünün secde âzâları olan gözlerine, ağzına, alnına, burnuna, iki ellerine, diz kapaklarına ve ayaklarına kâfûr konur.

6. İzarın sol taraftaki ucu sağ tarafa atılır, ölünün başından ayağına kadar bedeni sarılır.

7. İzarın sağ tarafı da sol tarafına doğru atılarak sarılır.

8. Lifâfe de, böyle sol tarafından sağ tarafına, sonra sağ tarafından sol tarafına atılarak sarılır.

9. Kefenin açılmasından korkulursa, bir kuşakla bağlanır. Fakat, ölü kabre konulunca bu bağ çözülür.5449

Bilal-i Habeşî’nin Mescid Cemaatini Ağlatan Son Ezanı

Bilal-i Habeşî, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatından sonra ve gömülmesinden önce ezan okurken “Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah” dediği zaman, Mescid ağıttan çalkandı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm gömüldükten sonra, Bilal-i Habeşî ezan okumayı bıraktı.5450

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Üzerine Namaz Kılınışı

Salı günü5451 öğleye doğru5452 yıkama ve kefene sarma işi tamamlanınca, Peygamberimiz Aleyhisselâm seririnin üzerine konuldu.5453

Peygamberimiz Aleyhisselâmın namazını önce melekler kıldılar.5454

Hz. Ali:

“Hiç kimse ‘Resûlullah Aleyhisselâmın üzerine imamsız cenaze namazı kılınabilir mi?’ diye şüphelenmesin!

Resûlullah Aleyhisselâm sağ iken de, ölü iken de imamınızdır!” dedi ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın hizasında ayakta durarak:

“Ey Peygamber! Selam, Allah’ın rahmet ve bereketleri senin üzerine olsun!

Ey Allah’ım! Biz onun kendisine Tarafından indirilmiş olanları tebliğ ettiğine ve ümmetine nasihatta bulunduğuna, Allah’ın dinini üstün kılıncaya ve Kelimesini tamamlayıncaya kadar Allah yolunda savaştığına şehadet ederiz!

Ey Allah’ım! Bizleri Allah’ın ona indirdiği şeylere uyan kişilerden eyle!

Ondan sonra da bize bu yolda sebat ver!

Onunla aramızı birleştir!” diyerek dua ediyor, cemaat de “Amin! Amin” diyordu.

Hâşim oğullarının erkekleri, böylece namaz kıldıktan sonra, odadan çıktılar.

Sonra Hâşim oğullarının kadınları, onlardan sonra da Hâşim oğullarının çocukları kıldılar.5455

Takım takım giriyor, imamsız olarak kendi başlarına Peygamberimiz Aleyhisselâmın üzerine namaz kıldıktan sonra çıkıyorlardı.5456

Sonra Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer, yanlarında Muhacir ve Ensardan odanın alabileceği kadar kişiler bulunduğu halde, içeri girip saf oldular.

Hz. Ebu Bekir’le Hz. Ömer, ilk safta, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hizasında durdular.

“Ey Peygamber! Selam, Allah’ın rahmet ve bereketleri senin üzerine olsun!5457

Senin peygamberlik vazifesini tebliğ ettiğine, ümmetine nasihatta bulunduğuna, Allah’ın dinini üstün kılıncaya kadar Allah yolunda savaştığına şehadet ederiz!5458

Ey Allah’ım! Biz onun kendisine indirilenleri tebliğ ettiğine ve ümmetine nasihatta bulunduğuna; Allah’ın dinini üstün kılıncaya ve Kelimesini tamamlayıncaya; Allah’a, Allah’ın birliğine, eşi ortağı olmadığına iman ettirinceye kadar Allah yolunda savaştığına şehadet ediyoruz!5459

Ey İlahımız! Bizleri Resûlullaha indirilmiş olanlara uyan kişilerden eyle!5460 O bizi, biz de onu tanıyıncaya kadar,5461 onunla aramızı birleştir!5462

Çünkü o, mü’minler hakkında çok şefkatli ve merhametlidir!

Biz bu imanımızdan dolayı ne bir karşılık dileriz, ne de onun yerine hiçbir zaman hiçbir baha ve menfaati satın alırız!” diyerek dua ettiler.

Cemaat de, “Amin! Amin!” dediler.

Onlar çıktıktan sonra, başkaları girip namaz kıldılar.

Erkeklerden sonra kadınlar, kadınlardan sonra çocuklar,5463 çocuklardan sonra da köleler girip namaz kıldılar.5464

Namazdan boşaldıkları zaman, Hz. Ömer:

“Cenazeyi ve cenaze sahiplerini artık kendi hallerine bırakınız! (Başlarından dağılınız!)” diyerek seslendi.5465

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Gömüleceği Yerin Kararlaştırılışı

Ashab-ı Kiram, Peygamberimiz Aleyhisselâmı nereye gömeceklerini de aralarında konuştular.5466

Kimi:

“Onu Mescidin içine gömelim, gömünüz!”

Kimi:

“Hayır! Ashabının yanına, Bakiyy’e gömelim, gömünüz!”5467

Kimisi:

“Mescidde minberin yanına gömülsün!”5468

Kimisi:

“Kıble tarafında bulunan ağlayan hurma kütüğünün yanına gömülsün!”5469

Kimisi de:

“Namazgâha gömülsün!” dedi.5470

Bu hususta böylece anlaşmazlığa düştüler.5471

Hz. Ebu Bekir:

“Ona (Resûlullaha) ibadet ve senada bulunmaktan (tapmaktan) Allah bizi korusun!

Biz Resûlullah Aleyhisselâmın kabrini aramızdan çıkarıp Bakiyy’e kadar götürmeyi de hoş bulmayız!” dedi.

“Öyleyse ey Ebu Bekir! Senin bu husustaki görüşün nedir?” diye sordular.5472

Hz. Ebi Bekir:

“Kendisinden işitip de unutmadığım hadisinde Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Allah, bir peygamberin ruhunu kendisinin gömülmesini istediği yerden başkasında almaz!’ buyurdu” dedi.5473

Peygamberimiz Aleyhisselâmın, bu hususta:

“Bir peygamberin ruhu, gömüleceği yerden başkasında alınmaz!”5474

“Hiçbir peygambere nerede vefat etmişse oradan başka yerde kabir kazılmaz!”5475

Hiçbir peygamber, içinde can verdiği yerden başkasında gömülmemiştir!” buyurduğu da rivayet edilmiştir.5476

Sahabiler, Hz. Ebu Bekir’e:

“Öyleyse Resûlullah Aleyhisselâm nereye gömülecek?” diye sordular.

Hz. Ebu Bekir:

“Üzerinde vefat etmiş olduğu yere!” dedi.5477

“Vallahi, biz senin hükmüne razıyız. Sen, bizi sözünle ikna ettin!” dediler.5478

Hz. Âişe rüyasında gökten üç ayın evine indiğini görmüş, bunu babası Hz. Ebu Bekir’e anlatmıştı.5479

Hz. Ebu Bekir:

“Sen bunu neye yordun?” diye sormuş, Hz. Âişe de Resûlullah Aleyhisselâmdan oğlan çocuğu doğuracağına yorduğunu söyleyince; Hz. Ebu Bekir susmuş,5480 sonra da:

“Eğer rüyan sadıksa, yeryüzü halkının en hayırlısı olan üçü senin evine gömülecektir!” demişti.5481

Peygamberimiz Aleyhisselâm vefat ettiği zaman, Hz. Ebu Bekir, Hz. Âişe’ye:5482

“Bu, senin rüyada gördüğün üç aydan birisi olup, onların en hayırlısı idi.5483

Aylarının en hayırlısı olanı vefat ettirilip götürüldü” dedi.5484

Sonradan Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer’in de Hz. Âişe’nin evine gömülmeleri, Hz. Âişe’nin rüyasını tamamıyla gerçekleştirmiştir.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kabrinin Kazılışı ve Kabre Konuluşu

Medine’de iki türlü kabir kazıcı olup; onlardan biri lahd tarzında olanını, diğeri de şakk tarzında olanını kazardı.5485

Kabrin lahd tarzında; kabrin kıble tarafı yandan kazılarak, altı cenaze girecek kadar oyulurdu.

Kabrin şakk tarzında ise, kabrin ortası dere gibi oyulurdu.5486

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kabir tarzı hakkında:

“Lahd yapınız, şakk yapmayınız! Çünkü lahd bizim içindir!

Şakk ise bizden başkaları içindir!” buyurmuştur.5487

Ebu Ubeyde b. Cerrah Mekkelilerinkini şakk tarzında, Ebu Talha da Medinelilerinkini lahd tarzında kazardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kabrinin lahd tarzında mı, yoksa şakk tarzında mı yaptırılması hususunda ashab arasında anlaşmazlık çıktı.

Muhacirler:

“Mekkeliler gibi şakk yaptırınız!”

Ensar ise:

“Bizim toprağımızda kazdığımız gibi lahd yapınız!” dediler.5488

Bunun üzerine, Hz. Abbas iki kişi çağırdı.

Onlardan birisine:

“Sen Ebu Ubeyde’ye git!”

Diğerine de:

“Sen de Ebu Talha’ya git!” dedi.

Sonra da:

“Allah’ım! Resûlün için hayırlısını tercih buyur!” diyerek dua etti.5489

Bunlardan, önce gelen, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kabrini kendi usulüne göre yapacaktı.5490

Ebu Talha’nın adamı Ebu Talha’yı bulup getirdi.5491

Ebu Talha, gelince:

“Vallahi, Peygamber Aleyhisselâm için lahdin daha hayırlı olacağını umuyorum!” dedi.5492

Peygamberimiz Aleyhisselâmın döşeği hemen kaldırılarak altı lahd tarzında kazıldı.5493

Peygamberimiz Aleyhisselâm Çarşamba gecesi yarılandığı sırada kabre konuldu.5494

Hz. Âişe:

“Resûlullah Aleyhisselâmın5495 nereye5496 gömüldüğünü, Çarşamba gecesi,5497 geceyarısı,5498 gecenin de sonuna doğru5499 kürek seslerini işitinceye kadar öğrenemedim!” demiştir.5500

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kabrine Hz. Ali, Fadl b. Abbas ve Kusem b. Abbas ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın azadlısı Şükran (Salih) indiler.5501

Evs b. Havlî, Hz. Ali’ye:

“Ey Ali! Allah aşkına! Resûlullahın hizmetinden bizi de nasiplendir!” diye and verdi.

Hz. Ali:

“İn öyleyse!” dedi.

O da kabrin içine indi.5502

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kabrine Hz. Abbas ve Üsâme b. Zeyd’in indiği de rivayet edilir.5503

Medine arzı, nemli ve çoraktı.5504

Hayber5505 veya Huneyn ganimetinden kalma,5506 eskimeye yüz tutmuş5507 saçaklı kırmızı örtü (yorgan) kabrin tabanına serildi.5508

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kabrinden başka hiç kimsenin kabrine sergi serilmemiştir.5509

Peygamberimiz Aleyhisselâm kabre konulduktan sonra, kabrin üzeri kapatılıp düzlendi.

Bilal-i Habeşî baş tarafından ve sağ yanından başlayarak5510 kabrin üzerine kırba ile su saçtı.5511

Kabrin üzeri, dokuz sıra tuğla dikilerek çevrildi.5512

Sonradan, kabrin üzerine de kırmızı kum serildi.5513

Hz. Fâtıma’nın Hz. Ali’ye ve Enes b. Malik’e Sitemlenmesi

Hz. Fâtıma, Hz. Ali’ye:

“Ey Hasan’ın babası! Resûlullah Aleyhisselâmı gömdünüz mü?” diye sordu.

Hz. Ali:

“Evet!” dedi.

Hz. Fâtıma:

“Onun üzerine toprak saçmaya gönlünüz nasıl razı oldu?” diye sordu ve:

“Halbuki, o, rahmet ve merhamet peygamberi idi!” dedi.

Hz. Ali:

“Evet, öyledir! Fakat Allah’ın emri geri kalmaz ki! İnsan, yaratılmış olduğu toprağa gömülegelmiştir!” dedi.5514

Hz. Fâtıma, Enes b. Malik’e de, Peygamberimiz Aleyhisselâmı gömüp dönerken:

“Ey Enes! Resûlullah Aleyhisselâmı toprağa gömüp dönmenize,5515 onun üzerine toprak saçmanıza, çekmenize gönlünüz nasıl razı olabildi?!” dedi.5516

Peygamberimiz Aleyhisselâmı gömüp dönenler, gönüllerinde elem ve ıztıraptan başka bir şey duymamakta idiler.5517

Peygamberimiz Aleyhisselâm İçin Mersiyeler Söylenişi

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatı üzerine birçok mersiyeler söylendi.

Hz. Fâtıma söylediği mersiyelerinde şöyle dedi:

“Gökyüzünün ufukları tozlandı.

Güneş dürülüp ışığını kaybetti.

Gecesi gündüzü karanlıklara gömüldü.

Peygamberden sonra, yeryüzü ona duyduğu teessürden ve şiddetli ıztıraptan dolayı bir kum yığını haline geldi.

Varsın ona Doğunun ve Batının şehirleri ağlasın!

Mudarlar ve bütün Yemen kabileleri ona ağlasın!

Ona yüce dağlar, ovalar, örtülü Beytullah ve rükünler de ağlasın!

Ey peygamberler hâtemi olan (babam!)

Furkan’ı indiren sana getirdi salât ü selam!”5518

Hz. Fâtıma, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kabrinin toprağından alıp5519 kokladıktan5520 ve gözlerine sürdükten sonra:5521

“Ahmed Aleyhisselâmın toprağını koklayanın hali ne mi olur: ömür boyunca güzel koku koklamamak.

Benim üzerime öyle musibetler döküldü ki, onlar gündüzlerin üzerine dökülseydi, gece olurlardı belki!” dedi.5522

Hz. Ali,5523 Peygamberimiz Aleyhisselâmın halaları Hz. Ervâ, Hz. Safiyye,5524 Ashab-ı Kiramdan Hz. Ebu Bekir,5525 Hz. Ömer,5526 Peygamberimiz Aleyhisselâmın amcası Hâris’in oğlu Ebu Süfyan,5527 Ensar şairlerinden Hassan b. Sâbit,5528 Ka’b b. Malik,5529 şair Ebu Züeylü’l-Hüzelî,5530 Hind binti Hâris, Hind binti Üsâse, Atike binti Zeyd, Peygamberimiz Aleyhisselâmın dadısı Ümmü Eymen,5531 Peygamberimiz Aleyhisselâm için mersiyeler söyleyerek duydukları derin acılarını dile getirmişlerdir.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kabrinin Ravza-i Mutahhara’daki Durumu

Rivayete göre, Peygamberimiz Aleyhisselâmla Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer’in kabrinin durumu şu şekildedir: Peygamberimiz Aleyhisselâmınki kıbleye doğru biraz ileride olup;

Hz. Ebu Bekir’in başı Peygamberimiz Aleyhisselâmın omuzu hizasında,

Hz. Ömer’in başı da Hz. Ebu Bekir’in omuzu hizasında bulunmakta idi.5532

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Kabrinde Diri Olup Verilen Salât ü Selamların Kendisine Sunulduğu

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“...Cuma gününde benim üzerime salât ü selam getirmeyi çoğaltınız!

Çünkü, sizin salât ü selamlarınız bana sunulur” buyurmuştu.

“Yâ Rasûlallah! Kabrinizde çürümüş bir kemik haline gelmiş bulunurken bizim salât ü selamlarımız sana nasıl sunulur?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İyi biliniz ki; Allah peygamberlerin (onlara salât ü selamlar olsun) cesetlerini yiyip çürütmeyi yere haram kılmıştır!5533

Allah’ın yeryüzünde gezen melekleri vardır ki, ümmetim tarafından getirilen salât ü selamları bana ulaştırırlar.5534

Sağlığım sizin için hayırlıdır: Siz benimle konuşursunuz. Ben de sizinle konuşurum!

Vefatım da sizin için hayırlıdır: Amelleriniz bana arzolunur. Hayırlı amellerinizi gördüm mü, ondan dolayı Allah’a hamd ederim.

Kötü amellerinizi gördüm mü, sizin için Allah’tan mağfiret dilerim” buyurmuştur.5535

Peygamberimiz Aleyhisselâma Salât ü Selam Getirmenin Gerekliliği ve Nasıl Getirileceği

Yüce Allah, Kur’ân-ı Kerîm’de:

“Gerçekten, Allah ve melekleri, Peygambere salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât ediniz, selam veriniz!” buyurmuştur.5536

Ashabdan Ka’b. b. Ucre der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm yanımıza çıkınca, kendisine:

‘Yâ Rasûlallah! Sana salât ü selam getirmek gerektiğini öğrendik ama, sana salât ü selamı nasıl getireceğiz?’ dedik.

Resûlullah Aleyhisselâm:

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاه۪يمَ وَعَلٰى اٰلِ اِبْرَاه۪يمَ إِنَّكَ حَم۪يدٌ مَج۪يدٌ

اَللّٰهُمَّ بَارِكْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلٰى اِبْرَاه۪يمَ وَعَلٰى اٰلِ اِبْرَاه۪يمَ إِنَّكَ حَم۪يدٌ مَج۪يدٌ

‘Allah’ım! İbrahim’in âline salât buyurduğun gibi, Muhammed’e ve âline de salât buyur! Muhakkak ki, Sen hamd edilmeye lâyıksın, yücesin!

Allah’ım! İbrahim’in âline bereket verdiğin gibi, Muhammed’e ve âline de bereket ver! Muhakkak ki, Sen hamd edilmeye lâyıksın, yücesin!’ deyiniz!” buyurdu.5537

Resûlullaha Salât ü Selam Getirene Yüce Allah’ın Mukabele Edişi

Abdurrahman b. Avf der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm vakıf hurmalıklarına doğru çıkıp gidince, kendisini takip ettim.

Resûlullah Aleyhisselâm, hurmalığa girer girmez, kıbleye yöneldi ve secdeye kapandı! Secdeyi o kadar uzattı ki, Azîz ve Celîl olan Allah’ın secdede onun ruhunu kabzettiğini sandım!

Bakmak için yakınına varıp oturdum.

Resûlullah Aleyhisselâm secdeden başını kaldırdı ve:

‘Kim o?’ diye sordu.

‘Abdurrahman!’ dedim.

‘Ey Abdurrahman! Senin burada ne işin var?’ diye sordu.

‘Yâ Rasûlallah! Sen secdeye kapandın, bir kere secde ettin. Yüce Allah’ın secdede ruhunu kabzetmiş olmasından korktum!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Cebrail Aleyhisselâm bana gelip:

‘Azîz ve Celîl olan Allah, ‘Sana salât getirene, Ben de salât getiririm. Sana selam verene, Ben de selam veririm!’ buyuruyor’ dedi.

Bunun için, Yüce Allah’a şükrâne olarak secde ettim’ buyurdu.”5538

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ahiretteki Derecesinin Yüceliği

Peygamberimiz Aleyhisselâm hadis-i şeriflerinde buyururlar ki:

“Kıyamet günü,5539 Sûr’un son üfürülüşünden sonra yerden başını kaldıracakların,5540 toprağı yarılarak kabirlerinden çıkanların ilki benim!

Övünme yok!5541

Çıkar çıkmaz bana Cennet elbiselerinden5542 bir elbise giydirilecek.

Sonra da Arşın sağında duracağım ki, yaratıklardan o makamda benden başka kimse duracak değildir.5543

Kıyamet gününde Âdem oğullarının efendisi, ulusu benim!5544

Övünme yok!5545

Livâü’l-hamd (hamd sancağı) bana verilecek, benim elimde bulunacak!5546

Kıyamet günü hamd sancağını ben taşıyacağım!5547

Övünme yok!5548

Kıyamet günü peygamberlerin imamı, hatibi ve onların şefaat sahibi de ben olacağım!

Övünme yok!5549

O gün, Âdem ve diğer peygamberlerden hiçbiri yoktur ki, benim sancağımın altında bulunmasın!5550

Övünme yok!5551

Bana vesîle’yi dileyiniz!

Bu vesîle cennette öyle bir derecedir ki, Allah’ın kullarından yalnız bir kula lâyıktır!

O kulun da ben olmamı umarım!

Her kim, bana vesîle’yi dilerse kendisi şefaate lâyık olur!5552

Her peygamberin kabul olunan belli bir duası vardır.

Her peygamber de o belli duasını önceden yapmış bulunmaktadır.

Fakat, ben o duamı Kıyamet gününde ümmetime şefaat etmek için saklamışımdır!5553

Kıyamet gününde ilk şefaat eden ve şefaati kabul buyurulan benim!5554

Övünme yok!5555

Cennetin kapılarının halkalarını ilk ben çakacak ve Allah da bana kapıları açacak ve yanımda mü’minlerin fakirleri olduğu halde beni cennete koyacaktır!

Övünme yok!

Öncekilerin ve sonrakilerin5556 Allah katında5557 en değerlisi benim!

Övünme yok!5558

Kıyamet gününde sustukları zaman insanların hatipleri benim!

Tutuldukları zaman şefaatçileri benim!5559

Ye’se ve ümitsizliğe düştükleri zaman5560 cennetle5561 müjdeleyicileri benim!5562

Yüce Allah Kıyamet gününde bütün insanları, öncekilerini sonrakilerini düz bir yerde biraraya toplayacak.

Öyle ki, kendilerini çağıran sesini, ayrı ayrı hepsine duyurabilecek.

Göz hepsini görebilecek.

Güneş kendilerine yaklaşacak.

İnsanların gam ve sıkıntıları dayanılmaz, çekilmez dereceyi bulacak!5563

Güneş o gün kullara bir veya iki mil kadar yaklaştırılacak, onları eritecek!

Amellerinin derecesine göre kullar tere batacaklar. Ter, kiminin aşık kemiklerine, kiminin böğürlerine kadar çıkacak!

Kimini de gemleyecek!5564

O gün, adam var ki, ter kendisini boğacak dereceye çıkacak da: ‘Yâ Rab! Cehenneme atmakla da olsa, beni rahata erdir!’ diyecektir!5565

Bunun üzerine, insanlar birbirlerine:

‘Halinizi görmüyor musunuz? Başınıza geleni görmüyor musunuz? Rabbinizin katında kendinize şefaat edecek birini bulup, daha başınızın çaresine bakmayacak mısınız?!’ diyecekler.

Birbirlerine:

‘Âdem’e gidiniz!’ deyip, Âdem’e varacaklar ve:

‘Ey Âdem! Sen insanların babasısın. Allah seni Kudret Eliyle yaratmış, Ruhundan sana ruh nefhetmiş, meleklere emir buyurmuş, onlar da sana secde etmişlerdir.5566

Alla, sana herşeyin isimlerini bildirmiştir.5567

Sen bizim ne halde olduğumuzu bilmiyor, başımıza neler geldiğini görmüyor musun?5568

Rabbinin katında bize şefaat et!5569 Bizi şu bulunduğumuz müşkil mevkiden kurtarsın!’ diyecekler.5570

Âdem ise, onlara:

‘Yüce Rabbim bugün öyle gazaba gelmiştir ki, ne bundan önce bu derece gazaba gelmişliği vardır, ne de bundan sonra bu derece gazaba gelir!5571

Hem ben de sizin düşmüş olduğunuz isyan durumu gibi müşkil bir duruma düşmüş bulunuyorum!5572

Vaktiyle, O bana ağacın meyvesinden yemeyi yasaklamıştı da, ben onu yiyip Kendisine âsi olmuştum!

Ben bugün ancak kendimi düşünebilirim, kendimi!5573

Ben sizin için şefaat edebilecek halde ve mevkide değilim!5574

Siz benden başkasına gidiniz!5575

Babanızdan sonra babanız olan,5576 Allah’ın Tufan’dan sonra yeryüzü halkına gönderdiği ilk peygamber bulunan5577 Nuh’a gidiniz!’ diyecek!

Bunun üzerine mahşer halkı Nuh’a varıp:

‘Ey Nuh! Sen Tufan’dan sonra yeryüzü halkına gönderilen peygamberlerin ilkisin!

Allah, seni şükredici bir kul olarak adlandırmış,5578 seçmiş, senin duanı kabul buyurup yeryüzünde kâfirlerden yurt tutan hiçbir kimse bırakmamıştır.5579

Sen Rabbin katında bize şefaat et!

Bizim ne halde olduğumuzu bilmiyor, başımıza neler geldiğini görmüyor musun?’ diyecekler.

Nuh da:

‘Rabbim bugün öyle gazaba gelmiştir ki, ne bundan önce bu derece gazaba gelmişliği vardır, ne de bundan sonra bu derece gazaba gelir!

Hem benim bir duam vardır ki, onu kavmim aleyhinde yapmış bulunuyorum!

Ben bugün ancak kendimi düşünebilirim, kendimi!5580

Ben sizin için şefaat edebilecek halde ve mevkide değilim!5581

Siz benden başkasına,5582 Halîlü’r-Rahman’a,5583 İbrahim’e gidiniz!5584 Yüce Allah onu halil ve dost edinmiştir!’ diyecek,5585 ve Mahşer halkı İbrahim’e vararak:

‘Ey İbrahim! Sen Allah’ın peygamberi ve yeryüzü halkından O’nun halili ve dostusun!

Sen Rabbin katında bize şefaat et!

Sen bizim ne halde olduğumuzu bilmiyor, başımıza neler geldiğini görmüyor musun?’ diyecekler.

İbrahim ise, onlara:

‘Rabbim bugün öyle gazaba gelmiştir ki, ne bundan önce bu derece gazaba gelmişliği vardır, ne de bundan sonra bu derece gazaba gelir!5586

Hem ben, asılsız yere üç söz söylemişimdir!’ diyecek,5587 onları anlatacak.5588

‘Ben bugün ancak kendimi düşünebilirim, kendimi!5589

Ben sizin için şefaat edebilecek halde ve mevkide değilim!5590

Siz benden başkasına gidiniz! Musa’ya gidiniz!5591

Çünkü, Yüce Allah onunla konuşmuş,5592 ona Tevrat’ı vermiştir’ diyecek.5593

Bunun üzerine mahşer halkı Musa’ya varacaklar.

Ona:

‘Ey Musa! Sen Allah’ın Resûlüsün! Allah seni risâletleriyle ve seninle konuşmasıyla insanlara üstün kılmıştır!

Sen bizim için Rabbin katında şefaat et!

Sen bizim ne halde olduğumuzu bilmiyor, başımıza neler geldiğini görmüyor musun?’ diyecekler.

Musa ise, onlara:

‘Rabbim bugün öyle gazaba gelmiştir ki, ne bundan önce bu derece gazaba gelmişliği vardır, ne de bundan sonra bu derece gazaba gelir!

Hem ben öldürmem bana emredilmemiş bir adamı öldürmüşümdür!

Ben şimdi ancak kendimi düşünebilirim, kendimi!5594

Ben sizin için şefaat edebilecek halde ve mevkide değilim!5595

Siz benden başkasına gidiniz! İsa’ya gidiniz!

Çünkü o anadan doğma körlerin gözünü açar, alaca illetini iyi eder, ölüleri diriltirdi!5596

O, Allah’ın kulu, resûlü, kelimesi ve Meryem’e nefhettiği ruhudur!’ diyecek.5597

Mahşer halkı İsa’ya varacaklar ve ona:

‘Ey İsa! Sen Allah’ın Resûlüsün! Allah’ın Meryem’e ilkâ ettiği kelimesi ve Allah tarafından nefhedilen ruhusun!

Sen beşikte insanlarla konuşmuştun.

Bize Rabbin katında şefaat et!

Sen bizim ne halde olduğumuzu bilmiyor, başımıza neler geldiğini görmüyor musun?’ diyecekler.

İsa ise, onlara:

‘Rabbim bugün öyle gazaba gelmiştir ki, ne bundan önce bu derece gazaba gelmişliği vardır, ne de bundan sonra bu derece gazaba gelir!’ diyecek, günah anmayacak.5598

Ben bugün ancak kendimi düşünebilirim, kendimi!5599

Ben sizin için şefaat edebilecek halde ve mevkide değilim!5600

Siz benden başkasına gidiniz!5601 Âdem oğullarının efendisine, ulusuna gidiniz!

Çünkü o, Kıyamet günü toprağı yarılarak kabirlerinden çıkanların ilkidir!5602

Siz Muhammed Aleyhisselâma gidiniz!5603

O, geçmiş ve gelecek kusurlarını Allah’ın bağışlamış olduğu bir kuldur!5604

Yüce Rabbiniz katında sizin için o şefaat eder!’ diyecek.5605

Bunun üzerine mahşer halkı bana gelecekler:

‘Ey Muhammed! Sen Allah’ın Resûlü ve peygamberlerin sonuncususun.

Allah senin geçmiş ve gelecek bütün günahlarını bağışlamıştır!

Sen Rabbin katında bize şefaat et!

Sen bizim ne halde olduğumuzu bilmiyor, başımıza gelenleri görmüyor musun?’ diyecekler.

Ben de, kalkıp Arşın altına geleceğim.

Orada Rabbimin huzurunda secdeye kapanacağım.

Sonra Allah Kendisine ait hamdlerden, senaların güzellerinden bana öylelerini fetih ve ilham buyuracak ki, onları benden önce hiçbir kimseye fetih ve ilham buyurmuş değildir!5606

Sonra bana:

‘Ey Muhammed! Başını secdeden kaldır! Dile, dileğin verilecek! Şefaat et, şefaatin kabul olunacak!’ buyurulacak.

Bunun üzerine, ben de başımı kaldırıp:

‘Yâ Rab! Ümmetimi! Ümmetimi!5607

Yâ Rab! Ümmetimi!5608 Ümmetimi!

Yâ Rab! Ümmetimi! Ümmetimi!’ diyeceğim.5609

Bunun üzerine:

‘Ey Muhammed! Ümmetinden hesapsız olanları cennet kapılarından sağındakinden cennete koy!’ denilecektir.

Onlar, bu kapıdan başka, öteki kapılarda da insanlara ortaktırlar.

Muhammed’in varlığı Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; cennet kapılarının iki kanadının arası Mekke ile Himyer, Hecer veya Busrâ arası kadardır.5610

Şefaat için bana bir had çizilecek5611 ve:

‘Haydi git! Kimin kalbinde bir buğday veya arpa tanesi kadar iman varsa, onu5612 cehennemden çıkar!5613 Cennete koy!’ denilecek.5614

Ben de o had dahilinde insanları cehennemden çıkarıp cennete koyacağım.

Sonra Rabbime dönerek secdeye kapanacağım.

Yüce Allah yine dilediği kadar beni secde halinde bırakacak.

Sonra bana:

‘Ey Muhammed! Başını secdeden kaldır! Söyle, sözün tutulsun! İste, isteğin verilsin! Şefaat dile, şefaatin kabul olunsun!’ denilecek.

Ben de başımı secdeden kaldırarak Rabbime, Kendisinin bana öğrettiği bir hamd ile hamd edeceğim.

Sonra şefaatte bulunacağım.

Rabbim bana bir had çizecek5615 ve:

‘Haydi git, kimin kalbinde hardal tanesi kadar iman varsa, onu cehennemden çıkar!5616 Cennete koy!’ denilecek.

Ben de gidip kimin kalbinde o kadar iman bulursam onu5617 cehennemden çıkarıp cennete koyacağım.5618

Sonra Rabbime dönüp aynı hamdlerle hamd edeceğim.

Sonra O’nun için secdeye kapanacağım.

Bana tekrar:

‘Ey Muhammed! Secdeden başını kaldır! Söyle, sözün tutulsun! İste, isteğin verilsin! Şefaat dile, şefaatin kabul olunsun!’ denilecek.

Ben de:

‘Yâ Rab! Ümmetimi! Ümmetimi!’ diyeceğim.

Bana:

‘Git! Kalbinde hardal tanesinden çok çok çok daha az iman bulunan kim varsa, onu da cehennemden çıkar!5619 Cennete koy!’ denilecek.

Ben de gidip kimin kalbinde azıcık iman bulursam onu cennete koyacağım.5620

Sonra dördüncü kez Rabbime dönerek aynı hamd ve senalarla O’na hamd edeceğim. Secdeye kapanacağım!

Bana:

‘Ey Muhammed! Başını secdeden kaldır! Söyle, sözün dinlensin! İste, isteğin verilsin! Şefaat dile, şefaatin kabul edilsin!’ denilecek.

Ben gidip bunu da yapacağım.5621

‘Yâ Rabbi! Cehennemde Kur’ân’ın hapsettiklerinden, yani cehennemde temelli kalmaları gerekenlerden başka kimse kalmadı!5622

Yâ Rab! Lâ ilâhe illallah=Allah’tan başka hiçbir ilah yok, diyenlere şefaat için de bana izin ver!’ diyeceğim.

Yüce Allah:

‘Bu, Sana ait değildir.

Fakat, izzet ve kibriyâma, azamet ve cibriyâma yemin ederim ki, ‘Lâ ilâhe illallah’ diyenleri cehennemden muhakkak Ben çıkaracağım!’ buyuracak.5623

Ümmetimden cehennemde, cehennemliklerin yanında kalanlara, cehennemlikler:

‘Sizin Yüce Allah’a hiçbir şeyi şerik koşmaksızın ibadet etmiş olmanızın size ne yararı oldu? Sizi Allah’ın azabından kurtarabildi mi sanki?!’ diyecekler.

Bunun üzerine, Yüce Allah:

‘İzzet ve celâlim hakkı için onları da cehennemden azad edeceğim!’ buyuracak.

Göndereceklerini gönderecek.

Onlar, kömür halinde cehennemden çıkarılıp hayat ırmağının içine konulacaklar da, sel uğrağında biten yabani reyhan tohumlarının çarçabuk bittiği gibi, yeniden öylece bitecekler!

Onlar iki gözlerinin arasına ‘Bunlar Azîz olan Allah’ın azadlıları’ yazısı yazılarak cennete konulacaklardır.

Cennet halkı, onlara:

‘Bunlar cehennemliklerdir!’ diyecekler.

Yüce Allah ise:

‘Hayır! Bunlar Azîz ve Cebbar olan Allah’ın azadlılarıdır!’ buyuracaktır.”5624

Na’t-ı Nebevî

İki cihan güneşi, Sensin yâ Rasûlallah!

Bulunmayan bir eşi, Sensin yâ Rasûlallah!

Yaratmıştır nûrunu Senin ilk önce Mevlâ,

Yaratmış yeri, göğü... Seninçin Yüce Mevlâ!

Kâinât örgüsüne işlenmiş özel adın

Işıkların tuğrası, tuğudur güzel adın!

Tevhid levhasını da, Senin adın tamamlar,

Sevgi gülistânına Senin tadından damlar!

Tevrat’ta, İncil’de Sen, müjdelenen Ahmed’sin

Süryanca Münhamennâ, Kur’ân’ca Muhammed’sin!

Sana bütün yeryüzü, olmuş namazgâh, mâbed

Cihan Peygamberliğin hükümrân ilelebed.

Geçmiş peygamberlerden Seninçin ahd alınmış

Ümmetleri adına Sana bağlı kalınmış.

Sensin Kıyamet günü, kabrinden ilk kalkacak,

Arşın sağ yanında da duracak Sensin ancak

Sensin tek efendisi Âdem oğullarının

Sensin en sevgilisi Allah’a, kullarının.

Sensin ahiret günü peygamberler önderi

Rabbin hamd sancağını taşıyan peygamberi

Sensin en şereflisi halkın Allah katında

Peygamberler duracak sancağının altında!

Mahşerde herkes Senin rahmetinin muhtâcı:

Sendedir hamd sancağı, Sende şefaat tâcı!

Umutsuzlara o gün, umut verecek Sensin

Onların üstlerine kanat gerecek Sensin!

Verilecek sırf Sana makâmın en yücesi:

Makam-ı Mahmud ile Vesîle derecesi.

Mahşerde her dileği Sensin kabul olunan

Sensin Hakk’a kulların en yakını bulunan.

Bütün cihan halkıyla tartılsan, fazilette

Daha ağır gelirdin onlardan, Sen elbette.

Gererdin kol kanat Sen, başvuran her âcize

Gösterdiğin olurdu, gerektikçe mûcize.

Mûcize nûrun Senin, parıl parıl yanardı,

Geceleyin görenler onu kandil sanardı.

Aç ve yorgun develer, Sana dert yanarlardı,

Dertlerinin devâsı belli ki Sende vardı.

En sert başlar karşında uysallık gösterirdi,

Ağaçlar ve taşlar da Sana selam verirdi.

Herşey Senin emrini dinler kabul ederdi,

Sen “Gel!” dersen gelirdi, “Dön, git!” dersen giderdi.

Görür gibi önünü, ardını da görürdün,

Hastalığı giderir, gözsüzü gördürürdün.

Geleceğe ait Sen, neyi verirsen haber,

Haber verdiğin gibi çıkardı birer birer.

Kur’ân ile yumuşatan Sendin ancak Ömer’i

Bir işaretle böldün ikiye Sen Kamer’i

Mütevazi sofranda büyük bereket vardı,

Az nesneler çoğalır, yeter, hatta artardı.

Önünde yemeklerin tesbîhi duyulurdu,

Avucunda çakıllar tesbîhe koyulurdu.

Merhametin, şefkatin ölçüleri aşardı,

Kör kuyular duanla kaynar, dolar, taşardı.

Dua etsen gök gürler, yer yer şimşek çakardı,

Mübârek parmakların çeşme olur, akardı.

Seferlerde orduyu suladığın olurdu

Beldeler kuraklıktan duanla kurtulurdu.

El atsan arık davar sütlenir, süt verirdi

Mânevî heybetinden krallar ürperirdi.

Besmeleyle saçtığın bir tek avuç toprağın

Ederdi bir orduyu, tedirgin, darmadağın!

Mekke’deyken bir gece, tüm gökleri dolaştın,

Melekût âleminin doruğuna ulaştın!

Beşeriyyet kaydını kırdın, aştın orada,

Bin bir tecellîlerle karşılaştın orada!

İlâhî iltifatla, hitapla dolup taştın,

Şirksiz bir yaklaşımla Mevlâ’na Sen yaklaştın!

İsrâ ve Mi’râcınla kıldı Seni Hak mümtâz,

Ümmetinin mi’râcı, oldu beş vakit namaz.

Kur’ân, Senin en büyük, en devamlı mûcizen,

Verdin ona göre Sen herşeye gerçek düzen.

İlâhî kitaplığın kutluluğu ondadır,

Dünyanın, ahiretin mutluluğu ondadır.

Gece gündüz okunan İlâhî kitap Kur’ân,

Hayrandı dün de ona, bugün de herkes hayran.

Gerçekledi o ancak Batının rüyasını

Hayretlere düşürdü ilim-fen dünyasını.

Edindin her hususta Kur’ân’ı Sen tek rehber

Okudun, okutturdun onu herkese ezber.

Yürürdün hak yolunda dosdoğru, yol açıksa

Asla geri dönmezdin cihan karşına çıksa.

Başladığın bir işi, bırakmazdın yarıda

Bulunurdun herkese bu yolda uyarıda.

“Kıyâmet kopsa bile işi bırakma!” derdin,

Dünyayı âhiretin tarlası addederdin.

Hakka tevekkülde de halkı uyandırırdın

Önce tedbir aldırır, sonra dayandırırdın.

Çağlarca olmayanı yirmüç yılda oldurdun

Karanlık gönüllere tevhid nûru doldurdun.

Putu, putperestliği kaldırdın tüm ülkenden,

Hiçbir açık vermedin bu yoldaki ilkenden.

Bugün bile ülkende ne putperest, ne put var

Bu eşsiz başarını, düşman da olsa kutlar.

Yerleştirdin kalblere Sen Allah saygısını

Giderdin herkesteki can, mal, ırz kaygısını.

Kurdun öyle mûcize bir düzen bu uğurda

Güttürdün koyunları, dağda uluyan kurda!

Gençliğinde de Senin “el-Emîn”di bir adın,

Üstün vasıflarına hayrandı erkek kadın.

Her çağda örnek insan varsa da her ulusta

Örneklerin Örneği Sen oldun her hususta

Kur’ân idi ahlâkın, alırdın dersi Hak’tan

Yeşerttin kuru yeri o ilâhî kaynaktan

Tevrat’ta ve İncil’de na’tın destan her yanda

Yüce Rabbin övüyor ahlâkını Kur’ân’da

Toplamıştı Yaratan Sende her özelliği

Buyurdun: “İslâmiyet, önce huy güzelliği”

Güzel, iyi huyları tamamlamak için Sen

Gönderildin cihâna, rahmet olarak zaten.

Derdin: İyi huylunuz, en sevgiliniz Bana

Yüce Allah buğzeder kötü huylu olana.

“Allah’ın ahlâkıdır güzel huy!” buyururdun,

Bunun Sen önemini herkese duyururdun.

Kendin için her neyi özlüyor, istiyorsan,

Herkesçin de iste ki, olasın mü’min insan.

En üstün müslüman da, o kimsedir derdin Sen,

Müslümanlar elinden, dilinden kalır esen.

Herşeyden en uygunu, en kolayı seçerdin,

Hiç kin tutmaz, öç almaz, hoşgörür, vazgeçerdin.

Ne bir ayb araştırır ne kusura bakardın

Ne yaptığın iyiliği anar, başa kakardın.

Bağışlanmışken Senin geçmişin, geleceğin

Ayrılmadın tâattan ölüm ânına değin.

İbadete dalmaktan derin bir haz alırdın

Uzaklaşır herşeyden, sırf Rabbinle kalırdın.

Kapandıkça secdeye, başın Arş’a değerdi,

Yücelikler önünde, eğilir, baş eğerdi.

Boyunlar eğilirken, yürünürken izinde,

Gömülür, kaybolurdun tevazu denizinde.

Medine’de kendine ne bir saray kurdurdun

Ne kapında, çevrende nöbetçiler durdurdun.

Yetimler, kimsesizler... ayrılmazdı başından

Yoksullar, çekinmeden gelir, yerdi aşından.

Herşeyler emrindeyken yerdin arpa ekmeği,

Sen ne yererdin, ne de överdin bir yemeği.

Kurumuş ekmeğine sirke ve tuz katardın,

Kulübede oturur, kuru yerde yatardın.

Saltanat bir gösteriş, aldanıştı katında

Boş şeylere hiç önem vermedin hayatında.

Dünya sanki bir ağaç, yolcuydun altında Sen

Dinlenen yolcu, derdin, ayrılır ordan hemen!

Diller vasfından âciz, ne dense hakkında az,

Peygamberler içinde Senin şânın pek mümtâz.

Ne mutlu ümmetiniz, bu nimet bize yeter,

Dünyada, ahirette bu himmet bize yeter.

Ey Allah’ın Resûlü! Bizim günahımız çok!

Senin rahmet kapından başka bir kapımız yok!

Razıyız olalım hep Kapının eşiği tek

Ayırmasın Mevlâmız, Senden bizi haşre dek!

Başka kim var yerlerde, göklerde selamlanır?

Seni en çok sevenin imanı tamamlanır.

Pervânen olup Senin yanmayan ateşine

Seninçin çarpınmayan kalbin, tende işi ne?

***

Eğilin ulu dağlar, dik yamaçlar, yokuşlar!

Siz ey seher yelleri, siz ey uçuşan kuşlar!

Esin, uçun ne olur Medine’ye doğru siz

Aşıksınız oraya sizler de hiç şüphesiz!

Gönüller demetini unutmayınız sakın!

Ravza-i Nebevî’nin eşiğine bırakın!

Sunun selamımızı, kalbler atıp durdukça

Güneş, ay ve yıldızlar doğup batıp durdukça!

Salât ü selam ona, âline, ashabına

Mahrum olmaz başvuran onun rahmet bâbına!

Hürmetine Resûlün, kulun Ebu’l-Kâsım’ın,

Yüce Mevlâm bağışla günahını Âsım’ın!

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Terikesi ve Borçlarının Ödenişi

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bize mirasçı olunmaz: Biz ne bırakırsak, sadakadır.”5625

“Benim mirasçılarım, bir dinar bile bölüşemezler.

Kadınlarımın nafakasından ve mütevellînin masrafından sonra, ne bırakırsam sadakadır” buyurmuştur.5626

Hz. Âişe’nin ve sahabilerden bazılarının bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm vefat ettiği zaman miras olarak ne bir dirhem,5627 ne bir davar, ne bir deve,5628 ne bir erkek köle, ne bir kadın köle bırakmış,5629 ne de (vasiyet edilecek malı bulunmadığı için) bir şey vasiyet etmiştir.5630

Peygamberimiz Aleyhisselâmdan kalan, ancak bindiği ak bir katır ile Allah yolunda vakfetmiş olduğu bir arazi parçasından,5631 bir de kullandığı silahından ibaretti.5632

Hatta, vefatı sırasında zırh gömleği bir Yahudide otuz sa’ arpa karşılığında terhin edilmiş bulunuyordu.5633

Hz. Ebu Bekir, halife olunca, Peygamberimiz Aleyhisselâmın kime va’di varsa alacaklının gelip alacağını alması için Medine’de nidâ ettirdi ve onları Bahreyn’den gelen mallardan ödedi.

Hz. Ali de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatından sonra:

“Resûlullah Aleyhisselâmın kime bir va’di veya borcu varsa bana gelsin!” diyerek nidâ ettirdi.

Sağ oldukça her yıl adam gönderip kurban kesme günü Mina’da, Akabe yanında böylece nidâ ettirmeye devam etti.

Allah’ın kullarından gelip haklı haksız her isteyenin isteğini verdi.

Hz. Ali’den sonra, vefat edinceye kadar Hz. Hasan, ondan sonra da şehadetine kadar Hz. Hüseyin böyle yaptı.5634

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mescid Çevresinde Zevceleri İçin Yaptırmış Olduğu Odalar ve Bunların Sonradan Alınıp Mescide Katılışı

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Medine’de Mescidini yaptırdığı zaman, Mescidin yanına kerpiçten iki oda da yaptırmış ve üzerlerini hurma kütüğü ve dallarıyla örttürmüştü.

Hz. Âişe’nin odasının kapısı Mescide giden yola doğru idi.

Hz. Sevde için yapılan odanın kapısı da, Mescidin üçüncü kapısı olan Âl-i Osman kapısına doğru idi.5635

Peygamberimiz Aleyhisselâm, başka zevceler alınca, sonradan odaların sayısı dokuza kadar çıkarıldı ve bunlar da Hz. Âişe’nin odasıyla kıble arasında, yani Mescidin doğusuna düşen kısmında yapıldı.5636

Odaların bazısı kerpiçten, bazısı da taştandı.

Bazısı hurma dallarından (Bağdâdî tarzında) yapılarak üzerleri çamur harçla sıvanmış ve hurma dallarıyla tavanlanmıştı.

Hasan b. Ebi’l-Hasan:

“Ben erginlik çağına henüz basmış bir genç iken Resûlullahın evlerine girmiş, elimle tavanına uzanıp yetişmiştim.

Resûlullahın odasının örtüsü servi veya ardıç kütüğü üzerine gerilmiş bir kıl dokuma kilimden ibaretti” demiştir.

Buhârî’nin Târîh’inden Süheylî’nin nakline göre de:

“Resûlullahın evinin kapısı halkasız olup yay ucuyla çalınırdı.5637

Muhammed b. Hilal ile Atâü’l-Horasânî de, Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcelerinin odalarını görmüşler, onların hurma dallarından yapılmış ve kapılarına siyah kıldan palas perdeler tutulmuş olduğunu bildirmişlerdir.5638

Halife Abdulmelik’in Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcelerine ait odaların istimlak edilip yıkılarak Mescide katılmaları hakkındaki yazısı geldiği ve okunduğu gün, birçok kimseler gözlerinin yaşını tutamamışlar,5639 ağlaşmışlardır.5640

Tâbiîn bilginlerin Saîd b. Müseyyeb:

“Vallahi, onların oldukları hal üzere bırakılmalarını ne kadar arzu ederdim!

Medinelilerden yeni yetişenler ve Medine’ye dışarıdan gelenler Resûlullah Aleyhisselâmın hayatında neyle yetindiğini görürler de, insanlar mal çoğalışına ve bununla öğünüşe rağbet etmezlerdi” demiştir.5641

Peygamberimiz Aleyhisselâmdan Kalan ve Ziyaret Edilen Emanetlerden Bazıları

1) Peygamberimiz Aleyhisselâm, Hicretin 6. yılında Hudeybiye’de başının saçını Hıraş b. Ümeyye’ye kazıtmış;5642 Ümmü Umâre’nin bildirdiğine göre, Müslümanlar Peygamberimiz Aleyhisselâmın kesilen saçını bölüşmüşler, bir demet de kendisi alıp vefatına kadar yanında saklamıştı.5643

Peygamberimiz Aleyhisselâmın başının sağ tarafından kesilen saçı Ebu Talha’ya verilmiş,5644 sol taraftan kesilen saç da halk arasında bölüştürülmüş,5645 kesilen saçının bir tek teli bile çevrelerini saran halk tarafından yere düşürülmemişti.5646

Peygamberimiz Aleyhisselâm, alnının saçını da -ricası üzerine- Halid b. Velid’e vermiş,5647 Halid b. Velid onu zaferler kazandığı savaşlarda başına giydiği kalensüvasının içinde taşımıştı.5648

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kesilen saçından zevceleri de herkes gibi almışlardır.5649

Tâbiîn bilginlerinin büyüklerinden İbn Sîrîn der ki:

“Abîde’ye [ölümü: 190 H.]:

‘Bizim yanımızda Peygamber Aleyhisselâmın saçı vardır.

Biz onu Enes b. Malik’ten veya onun ev halkı tarafından elde ettik’ dedim.

Abîde:

‘Peygamber Aleyhisselâmın saçından bir tek telin benim yanımda bulunması, bana dünyadan ve dünyadakilerden daha sevgilidir!’ dedi.”5650

2) Enes b. Malik’in, tüyü dökülmüş meşin tasmalı bir çift ayakkabı çıkarıp:

“Bu, Resûlullah Aleyhisselâmın ayakkabısıdır!’ dediği, İsa b. Tahman tarafından rivayet edilir.5651

Hicretin 100. veya 110. yılında Peygamberimiz Aleyhisselâmın tasmalı bir ayakkabısı Mekke’de Ubeydullah b. Abbas b. Abdulmuttalib’in kızı Fâtıma’nın yanında bulunuyor ve isteyenlere gösteriliyordu.5652

Ebu’l-Fidâ (vefatı: 774 H.) der ki:

“600. Hicrî yıl civarında ve ondan sonra İbn Ebi Hadrad diye anılan tüccar bir adamın yanında Peygamberimiz Aleyhisselâma ait ayakkabı teki bulunduğu duyulur.

Melik Eşref-i Musa b. Melikü’l-Âdil Ebu Bekir b. Eyyüb, bu ayakkabıyı pek çok mal verip satın almak isterse de, adam satmaya yanaşmaz.

Tüccarın ölümünden sonra, adı geçen melik onu satın alır.

Eşrefiye Dârü’l-hadisini yaptırınca, kale tarafında bir odayı ona tahsis ve bir bakıcı da tayin ederek, kendisine her ay kırk dirhem aylık bağlar.

Halen bu ayakkabı, Eşrefiye Dârü’l-hadisindeki yerinde bulunmaktadır.”5653

3) Peygamberimiz Aleyhisselâma Hayber ganimetinden dört çift mest düşmüştü.5654

Habeş Necaşîsi Ashama da Peygamberimiz Aleyhisselâma bir çift siyah mest hediye etmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu mestleri giyer;5655 sonradan, abdest alırken5656 onların üzerlerine -yıkama yerine- meshederdi.5657

Peygamberimiz Aleyhisselâma İskenderiye kralı Mukavkıs da bir çift siyah mest hediye ettiği gibi,5658 ashabdan Dıhyetü’l-Kelbî de bir çift mest hediye etmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm bu mestleri de giyerdi.5659

4) Hz. Âişe der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm Medine’ye geldiği, Ebu Eyyûb’un evine indiği zaman, ona:

‘Ey Ebu Eyyûb! Sizin bir seririniz (somyanız) yok mu?’ diye sordu.

O da:

‘Yok vallahi!’ dedi.

Ensardan Es’ad b. Zürâre, bunu haber alınca, Resûlullaha direkleri sac ağacından yapılmış, üzeri keten lifle dokunan hasırla kaplanmış bir serir gönderdi.

Resûlullah, evine taşınıncaya kadar, onun üzerinde uyumuştu.

Vefatına kadar da, onun üzerinde uyudu.5660

Resûlullah Aleyhisselâm yıkanıp kefenlendiği zaman bu seririn üzerine konularak, cenaze namazı da kendisi bu serir üzerinde bulunduğu halde kılınmıştır.5661

Müslümanlar ölülerini taşımak üzere onu bizden isterler ve onunla teberrük ederlerdi.

Ebu Bekir’in, Ömer’in cenazesi de onun üzerinde taşınmıştı.”5662

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu mübarek seriri Emevîler devrinde Hz. Âişe’nin mirası içinde satışa çıkarılınca, onu Muaviye b. Ebu Süfyan’ın azadlılarından Abdullah b. İshak adında bir adam 4.000 dirheme satın almıştı.5663

Ömer b. Abdülaziz’in Yanındaki Bir Oda İçinde Bulundurup Ziyaret Ettiği ve Ettirdiği Bazı Emanetler

Amr b. Muhâcir der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmın eşyası Ömer b. Abdülaziz’in (vefatı: 101 H.) yanında bir odada bulunup, kendisi her gün onlara bakardı.

Kureyşîlerden gelip yanında toplananları da o odaya koyar, sonra bu eşyaya yönelerek:

‘İşte! Allah’ın sizi kendisiyle şereflendirdiği zâtın mirası!’ derdi ki, onlar:

1. Bir adet hurma yapraklarıyla örülmüş serir,

2. Bir adet yüzü deri, içi hurma lifi doldurulmuş yüz yastığı,

3. Bir adet büyükça çanak,

4. Bir adet su bardağı,

5. Bir adet elbise,

6. Bir adet el değirmeni,

7. Bir adet ok çantası,

8. Bir adet kadife (yorgan) idi.

Bu yorganda Resûlullahın başının sinmiş bulunan teri misk kokusundan daha güzel kokar dururdu.

Ömer b. Abdülaziz hastalandığı zaman onun suyu ile yıkanır ve iyileşirdi.”5664

_______________

4816 İbn Sa’d, 2/192, Ahmed b. Hanbel, 1/392.

4817 İbn Sa’d, 2/192-193, Ahmed b. Hanbel, 6/35, Müslim, 1/351.

4818 Ahmed b. Hanbel, 1/337-338, Buhârî, Sahîh, 6/94.

4819 İbn Sa’d, 2/192.

4820 İbn Kesîr, Bidâye, 5/215.

4821 Ahmed b. Hanbel, 6/282, Buhârî, Sahîh, 6/101.

4822 İbn Sa’d, 2/194-195, Ahmed b. Hanbel, 1/288, Müslim, 4/1803.

4823 İbn Sa’d, 2/194-195, Buhârî, Sahîh, 6/102, İbn Mâce, 1/562.

4824 İbn Sa’d, 2/184.

4825 Ahmed b. Hanbel, 4/367, Müslim, 4/1873.

4826 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/433-434, İbn Sa’d, 2/193 Dârimî, 1/37.

4827 Dârimî, 1/37.

4828 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434.

4829 İbn Sa’d, 2/193.

4830 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434.

4831 Dârimî, 1/37.

4832 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, İbn Sa’d, 2/193, Dârimî, 1/37.

4833 Dârimî, 1/37.

4834 İbn Sa’d, 2/193.

4835 İbn Sa’d, 2/193, Dârimî, 1/37.

4836 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434.

4837 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, İbn Sa’d, 2/193, Dârimî, 1/37.

4838 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, İbn Sa’d, 2/193, Dârimî, 1/37.

4839 Bezzar ve Taberânî’den naklen Heysemî, 9/23-24.

4840 İbn Sa’d, 2/256, Taberî, Târîh, 3/192, İbn Esîr, Kâmil, 2/319, İbn Hacer, Metâlib, 4/260.

4841 İbn Sa’d, 2/256-257, Taberî, Târîh, 3/192, İbn Esîr, Kâmil, 2/320, İbn Kesîr, Bidâye, 5/253, İbn Hacer, Metâlib, 4/261.

4842 İbn Sa’d, 2/256-257, Taberî, Târîh, 3/192-193, İbn Esîr, Kâmil, 2/320, İbn Kesîr, Bidâye, 5/253, İbn Hacer, Metâlib, 4/261.

4843 İbn Sa’d, 2/257, Taberî, Târîh, 3/193, Süheylî, 7/590, İbn Esîr, Kâmil, 2/320, İbn Kesîr, Bidâye, 5/253, İbn Hacer, Metâlib, 4/261.

4844 İbn Sa’d, 2/257, Belâzurî, Ensâb, 1/564, Taberî, Târîh, 3/193, Süheylî, 7/590, İbn Esîr, Kâmil, 2/320, İbn Kesîr, Bidâye, 5/253, İbn Hacer, Metâlib, 4/261.

4845 İbn Sa’d, 2/257, Belâzurî, Ensâb, 1/564, Taberî, Târîh, 3/193, İbn Kesîr, Bidâye, 5/253, İbn Hacer, Metâlib, 4/261.

4846 İbn Sa’d, 2/256-257, Belâzurî, 1/564, Taberî, Târîh, 3/192-193, Süheylî, 7/590, İbn Esîr, Kâmil, 2/320, İbn Kesîr, Bidâye, 5/253, İbn Hacer, Metâlib, 4/261-262.

4847 İbn Sa’d, 2/193, Ahmed b. Hanbel, 4/106.

4848 İbn Sa’d, 2/205.

4849 Ahmed b. Hanbel, 6/221.

4850 İbn Sa’d, 2/203, Ahmed b. Hanbel, 6/71.

4851 Ahmed b. Hanbel, 6/221.

4852 İbn Sa’d, 2/203-204.

4853 Ahmed b. Hanbel, 3/488.

4854 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Taberî, Târîh, 3/190.

4855 Ahmed b. Hanbel, 3/488.

4856 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, İbn Sa’d, 2/204, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Dârimî, 1/38, Belâzurî, Ensâb, 1/544, Taberî, Târîh, 3/190.

4857 Ahmed b. Hanbel, 3/488.

4858 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, İbn Sa’d, 2/204, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Belâzurî, Ensâb, 1/544, Taberî, Târîh, 3/190.

4859 Ahmed b. Hanbel, 3/488.

4860 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Dârimî, 1/38, Belâzurî, Ensâb, 1/544 Taberî, Târîh, 3/190.

4861 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, İbn Sa’d, 2/204, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Dârimî, 1/38, Belâzurî, Ensâb, 1/544, Taberî, Târîh, 3/190.

4862 Ahmed b. Hanbel, 3/489, Belâzurî, Ensâb, 1/544.

4863 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, İbn Sa’d, 2/204, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Belâzurî, Ensâb, 1/544 Taberî, Târîh, 3/190.

4864 Ahmed b. Hanbel, 3/488, Dârimî, 1/38.

4865 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, İbn Sa’d, 2/204, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Dârimî, 1/38, Belâzurî, Ensâb, 1/544 Taberî, Târîh, 3/190.

4866 İbn Sa’d, 2/204, Belâzurî, Ensâb, 1/544, Taberî, Târîh, 3/190.

4867 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Dârimî, 1/38, Taberî, Târîh, 3/190.

4868 İbn Sa’d, 2/229, Ahmed b. Hanbel, 6/176, Müslim, 4/1893.

4869 Ahmed b. Hanbel, 6/176.

4870 İbn Sa’d, 2/229, Ahmed b. Hanbel, 6/176, Müslim, 4/1893.

4871 İbn Sa’d, 2/205.

4872 İbn İshak, İbn Hişam, 4/300, İbn Sa’d, 2/205.

4873 Ahmed b. Hanbel, 4/149, Buhârî, Sahîh, 2/94, Müslim, 4/1796.

4874 İbn Sa’d, 2/205, Ahmed b. Hanbel, 4/149, Buhârî, Sahîh, 2/94, Müslim, 4/1796.

4875 İbn Sa’d, 2/205, Müslim, 4/1796.

4876 İbn Sa’d, 2/205, Ahmed b. Hanbel, 4/149, Buhârî, Sahîh, 4/94, Müslim, 4/1796.

4877 Müslim, 4/1796.

4878 İbn Sa’d, 2/205.

4879 İbn Sa’d, 2/205, Ahmed b. Hanbel, 4/149, Buhârî, Sahîh, 2/94.

4880 Ahmed b. Hanbel, 4/149, Buhârî, Sahîh, 2/94.

4881 İbn Sa’d, 2/205, Ahmed b. Hanbel, 4/149, Buhârî, Sahîh, 2/94, Müslim, 4/1796.

4882 İbn Sa’d, 2/205, Müslim, 4/1796.

4883 İbn Sa’d, 2/205, Ahmed b. Hanbel, 4/149, Buhârî, Sahîh, 2/94, Müslim, 4/1796.

4884 Müslim, 4/1796.

4885 Belâzurî, Ensâb, 1/546.

4886 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, Belâzurî, Ensâb, 1/544, Taberî, Târîh, 3/191, İbn Kesîr, Bidâye, 5/224-225.

4887 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, Buhârî, Sahîh, 7/18, Belâzurî, 1/544, Taberî, Târîh, 3/191, İbn Kesîr, Bidâye, 5/225.

4888 Belâzurî, Ensâb, 1/545.

4889 Hz. Ali (Zührî, Megâzî, s. 130, Ahmed b. Hanbel, 6/228).

4890 İbn Sa’d, 2/232, Ahmed b. Hanbel, 6/34-38, Buhârî, Sahîh, 1/57.

4891 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36.

4892 İbn Sa’d, 2/232, Ahmed b. Hanbel, 6/34-38, Buhârî, Sahîh, 1/57.

4893 İbn İshak, İbn Hişam, 4/299, Dârimî, 1/39.

4894 Zührî, Megâzî, s. 131, Abdurrezzak, 5/43, İbn Sa’d, 2/232, Ahmed b. Hanbel, 6/151, 228, Buhârî, Sahîh, 1/57, Dârimî, 1/39.

4895 İbn İshak, İbn Hişam, 4/291.

4896 İbn Sa’d, 2/206.

4897 İbn İshak, İbn Hişam, 4/291-292, Ahmed b. Hanbel, 3/489, Dârimî, 1/39, Taberî, Târîh, 3/190.

4898 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, Ahmed b. Hanbel, 6/228, Belâzurî, Ensâb, 1/544, İbn Kesîr, Bidâye, 5/224.

4899 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, İbn Sa’d, 2/226, Ahmed b. Hanbel, 6/228, Buhârî, Sahîh, 7/8, Dârimî, 1/39, Belâzurî, Ensâb, 1/544, Taberî, Târîh, 3/198.

4900 İbn İshak, İbn Hişam, 4/292, Ahmed b. Hanbel, 6/228, Belâzurî, Ensâb, 1/544, İbn Kesîr, Bidâye, 5/224.

4901 İbn Sa’d, 2/206, Belâzurî, Ensâb, 1/559-568.

4902 Buhârî, Sahîh, 5/137.

4903 Müslim, 4/1721.

4904 Vâkıdî, Megâzî, 3/679, İbn Sa’d, 8/314.

4905 Ebu Dâvud, 4/175, Hâkim, 3/219, Süheylî, 6/572.

4906 İbn İshak, İbn Hişam, 4/353, Vâkıdî, Megâzî, 3/679, İbn Sa’d, 8/314.

4907 Vâkıdî, Megâzî, 3/679, İbn Sa’d, 8/314, İbn Kayyım, 2/355.

4908 Ahmed b. Hanbel, 6/369.

4909 İbn Sa’d, 2/208.

4910 İbn Sa’d, 2/207-208, Buhârî, Sahîh, 7/3.

4911 İbn Sa’d, 2/242-243, Ahmed b. Hanbel, 1/355, Buhârî, Sahîh, 5/137, Müslim, 3/1259.

4912 İbn Sa’d, 2/243, Ahmed b. Hanbel, 1/355, Müslim, 3/1259.

4913 Müslim, 3/1257.

4914 İbn Sa’d, 2/242, Buhârî, Sahîh, 5/137, Müslim, 3/1257.

4915 İbn Sa’d, 2/244, Buhârî, Sahîh, 7/9, Müslim, 3/1259.

4916 İbn Sa’d, 2/243, Ahmed b. Hanbel, 1/355, Buhârî, Sahîh, 5/137, Müslim, 3/1259.

4917 Zührî, Megâzî, s. 236, Abdurrezzak, 5/438, İbn Sa’d, 2/244, Ahmed b. Hanbel, 1/325, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 3/1259.

4918 İbn Sa’d, 2/243-244.

4919 İbn Sa’d, 2/245.

4920 Ahmed b. Hanbel, 1/325.

4921 Zührî, Megâzî, s. 136, Abdurrezzak, 5/430-439, İbn Sa’d, 2/244, Ahmed b. Hanbel, 1/325, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 3/1259.

4922 Zührî, Megâzî, s. 136, Abdurrezzak, 5/439, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 3/1259.

4923 Abdurrezzak, 5/439, İbn Sa’d, 2/244, Ahmed b. Hanbel, 1/325, Buhârî, Sahîh, 7/9, Müslim, 3/1259.

4924 Müslim, 3/1259.

4925 Zührî, Megâzî, s. 136, Abdurrezzak, 5/439, İbn Sa’d, 2/244, Ahmed b. Hanbel, 1/325, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 3/259.

4926 İbn Sa’d, 2/244, Ahmed b. Hanbel, 1/325, .

4927 Zührî, Megâzî, s. 136, Abdurrezzak, 5/439, İbn Sa’d, 2/244, Ahmed b. Hanbel, 1/325, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 3/1259.

4928 Buhârî, Sahîh, 1/37.

4929 İbn Sa’d, 2/242, Müslim, 3/1258.

4930 Zührî, Megâzî, s. 136, Abdurrezzak, 5/439, İbn Sa’d, 2/244, Ahmed b. Hanbel, 1/325, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 3/1259.

4931 İbn Sa’d, 2/243, Ahmed b. Hanbel, 1/90.

4932 İbn Sa’d, 2/243.

4933 İbn Sa’d, 2/243, Ahmed b. Hanbel, 1/90.

4934 Ahmed b. Hanbel, 1/90.

4935 İbn Sa’d, 2/243, Ahmed b. Hanbel, 1/90.

4936 İbn Sa’d, 2/243.

4937 Ahmed b. Hanbel, 6/263.

4938 Ahmed b. Hanbel, 6/47, Belâzurî, Ensâb, 1/541.

4939 Müslim, 4/1857.

4940 Müslim, 4/1857, Belâzurî, Ensâb, 1/541.

4941 Mısır azizinin karısı, içkicibaşının karısı, ekmekçibaşının karısı, seyisçibaşının karısı, hapishane müdürünün karısı olup; bunlar Hz. Yusuf’u Mısır azizinin zevcesi Züleyhâ’ya boyun eğdirmek için kandırmaya çalışmışlardı (Zemahşerî, 2/316, Kurtubî, 2/176).

4942 İbn Sa’d, 2/225.

4943 İbn Sa’d, 2/239, Ahmed b. Hanbel, 6/51, Buhârî, Sahîh, 1/110-111, Müslim, 1/375-376. .

4944 İbn Sa’d, 2/240, Müslim, 1/377-378.

4945 Zührî, Megâzî, s. 131, Abdurrezzak, 5/431-432, İbn Sa’d, 2/240, Ahmed b. Hanbel, 1/218, Müslim, 1/377.

4946 İbn İshak, İbn Hişam, 4/316, Ahmed b. Hanbel, 6/274.

4947 İbn İshak, İbn Hişam, 4/316.

4948 İbn Sa’d, 2/240.

4949 İbn İshak, İbn Hişam, 4/316, İbn Sa’d, 2/240.

4950 İbn Abdi Rabbih, 4/259.

4951 Buhârî, Sahîh, 4/226.

4952 İbn Sa’d, 2/252.

4953 İbn Sa’d, 2/255.

4954 Taberî, Târîh, 3/191.

4955 İbn Sa’d, 2/252, Buhârî, Sahîh, 1/223, 4/226.

4956 Buhârî, Sahîh, 1/223, 4/226, Taberî, Târîh, 3/191.

4957 Buhârî, Sahîh, 1/223.

4958 Buhârî, Sahîh, 4/226.

4959 Taberî, Târîh, 3/191.

4960 İbn Sa’d, 2/251.

4961 Taberî, Târîh, 3/191.

4962 Zührî, Megâzî, s. 131, Abdurrezzak, 5/431, İbn Sa’d, 2/225, 228, 255, Ahmed b. Hanbel, 1/270, Buhârî, Sahîh, 1/223.

4963 Zührî, Megâzî, s. 131, İbn İshak, İbn Hişam, 4/299, Abdurrezzak, 5/431, İbn Sa’d, 2/228, 251.

4964 Buhârî, Sahîh, 1/223.

4965 Kastallânî, Mevâhib, 2/434, Halebî, 3/463-464.

4966 İbn Kuteybe, İmâme, s. 11.

4967 Kastallânî, Mevâhib, 1/484, Halebî, 3/463-464.

4968 İbn Abdi Rabbih, 4/259.

4969 Zührî, Megâzî, s. 131, İbn İshak, İbn Hişam, 4/300, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

4970 Zührî, Megâzî, s. 131, Ahmed b. Hanbel, 3/272, Buhârî, Sahîh, 1/223.

4971 İbn Abdi Rabbih, 4/259.

4972 Zührî, Megâzî, s. 131, Abdurrezzak, 5/431.

4973 İbn İshak, İbn Hişam, 4/300, İbn Sa’d, 2/251, Ahmed b. Hanbel, 3/272, Buhârî, Sahîh, 1/223, 4/227, İbn Abdi Rabbih, 4/259.

4974 Buhârî, Sahîh, 4/226, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

4975 Zührî, Megâzî, s. 131, İbn İshak, İbn Hişam, 4/300, İbn Sa’d, 2/251, Ahmed b. Hanbel, 3/272, Buhârî, Sahîh, 4/226, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

4976 Zührî, Megâzî, s. 131, İbn İshak, İbn Hişam, 4/300, İbn Sa’d, 2/251, Belâzurî, Ensâb, 1/548.

4977 Buhârî, Sahîh, 4/226.

4978 Buhârî, Sahîh, 4/227.

4979 Buhârî, Sahîh, 1/233, 4/227.

4980 Zührî, Megâzî, s. 131, Abdurrezzak, 5/431, İbn Sa’d, 2/252, Ahmed b. Hanbel, 3/272, Buhârî, Sahîh, 1/223, 4/227, İbn Abdi Rabbih, 4/259.

4981 Zührî, Megâzî, s. 131, İbn İshak, İbn Hişam, 4/300, Abdurrezzak, 5/431, İbn Sa’d, 2/251-252, Belâzurî, Ensâb, 1/548.

4982 Kastallânî, Mevâhib, 2/484-485, Halebî, 3/464.

4983 İbn Sa’d, 2/231, Dârimî, 1/37.

4984 İbn Sa’d, 2/231, Ahmed b. Hanbel, 3/91.

4985 Dârimî, 1/37.

4986 Buhârî, Sahîh, 1/119.

4987 İbn İshak, İbn Hişam, 4/299, Abdurrezzak, 5/491, İbn Sa’d, 2/227, Buhârî, Sahîh, 1/119.

4988 Ahmed b. Hanbel, 3/91, Dârimî, 1/37.

4989 Tirmizî, 5/608.

4990 Müslim, 4/1854, Tirmizî, 5/608.

4991 İbn İshak, İbn Hişam, 4/2099, İbn Sa’d, 2/277, Buhârî, Sahîh, 1/119, Müslim, 4/1854, Tirmizî, Sünen, 5/608, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

4992 Ahmed b. Hanbel, 3/91, Dârimî, 1/37.

4993 İbn İshak, İbn Hişam, 4/299, Abdurrezzak, 5/443, İbn Sa’d, 2/227 Ahmed b. Hanbel, 3/97, Buhârî, Sahîh, 1/119, Müslim, 4/1854, Dârimî, 1/37, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

4994 Abdurrezzak, 5/431, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

4995 İbn Sa’d, 2/231, Ahmed b. Hanbel, 3/92, Dârimî, 1/37.

4996 Abdurrezzak, 5/431, İbn Sa’d, 2/227, Buhârî, Sahîh, 1/119, Müslim, 4/1854, Dârimî, 1/37, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

4997 Dârimî, 1/37.

4998 Müslim, 4/1854.

4999 Ahmed b. Hanbel, 3/91.

5000 İbn İshak, İbn Hişam, 4/299, İbn Sa’d, 2/231, Ahmed b. Hanbel, 3/91, Müslim, 4/1854, Tirmizî, Sünen, 5/608, Dârimî, 1/38.

5001 İbn Sa’d, 2/231, Ahmed b. Hanbel, 3/91, Dârimî, 1/38, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

5002 İbn Sa’d, 2/231, Ahmed b. Hanbel, 3/91, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

5003 İbn İshak, İbn Hişam, 4/299, Ahmed b. Hanbel, 3/91, Müslim, 4/1854, Tirmizî, Sünen, 5/608, Dârimî, 1/38, Belâzurî, Ensâb, 1/547.

5004 Ahmed b. Hanbel, 3/478, Tirmizî, Sünen, 5/607-608.

5005 İbn Sa’d, 2/227, Buhârî, Sahîh, 1/119-120.

5006 Belâzurî, Ensâb, 1/547.

5007 İbn Sa’d, 2/227, Buhârî, Sahîh, 1/120, Müslim, 4/1854, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5008 Belâzurî, Ensâb, 1/547.

5009 İbn Sa’d, 2/227, Buhârî, Sahîh, 1/120.

5010 İbn Sa’d, 2/227.

5011 İbn Sa’d, 2/227, Buhârî, Sahîh, 1/120, Müslim, 4/1854, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5012 Ahmed b. Hanbel, 1/270, Buhârî, Sahîh, 1/120.

5013 İbn Sa’d, 2/227, Ahmed b. Hanbel, 1/270, Buhârî, Sahîh, 1/120, Müslim, 4/1854, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5014 İbn Sa’d, 2/227, Ahmed b. Hanbel, 3/18, Müslim, 4/1854, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5015 İbn Sa’d, 2/227, Ahmed b. Hanbel, 1/270, Buhârî, Sahîh, 1/120, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5016 Ahmed b. Hanbel, 3/18.

5017 İbn Sa’d, 2/227, Ahmed b. Hanbel, 1/270, Buhârî, Sahîh, 1/120, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5018 Tirmizî, Sünen, 5/609.

5019 Tirmizî, Sünen, 5/609.

5020 Ahmed b. Hanbel, 1/377, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5021 Zührî, Megâzî, s. 131, Abdurrezzak, 5/431, İbn Sa’d, 2/227-228, Ahmed b. Hanbel, 1/270, Buhârî, Sahîh, 1/120, Müslim, 4/1854-1855, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5022 İbn Sa’d, 2/227.

5023 İbn Sa’d, 2/255.

5024 İbn Sa’d, 2/255, Taberî, Târîh, 3/193, İbn Esîr, Kâmil, 2/319.

5025 İbn Sa’d, 2/255.

5026 Taberî, Târîh, 3/191.

5027 İbn Sa’d, 2/255, Taberî, Târîh, 3/191.

5028 İbn Sa’d, 2/255.

5029 Taberî, Târîh, 3/191.

5030 İbn Sa’d, 2/255, Taberî, Târîh, 3/191, İbn Esîr, Kâmil, 2/319.

5031 İbn Sa’d, 2/255, İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5032 Taberî, Târîh, 3/191, İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5033 İbn Sa’d, 2/255, Taberî, Târîh, 3/191, İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5034 Taberî, Târîh, 3/191.

5035 İbn Sa’d, 2/255, Taberî, Târîh, 3/191.

5036 İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5037 İbn Sa’d, 2/255, Taberî, Târîh, 3/191, İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5038 Ahmed b. Hanbel, 3/400.

5039 Buhârî, Sahîh, 7/157.

5040 Taberî, Târîh, 3/191, İbn Esîr, Kâmil, 2/319.

5041 Taberî, Târîh, 3/191, İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5042 İbn Sa’d, 2/255.

5043 İbn Sa’d, 2/255, Taberî, 3/191, İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5044 İbn Sa’d, 2/255.

5045 Taberî, Târîh, 3/191-192, İbn Kesîr, Bidâye, 5/331.

5046 İbn Sa’d, 2/255.

5047 İbn Sa’d, 2/231, Dârimî, 1/38.

5048 İbn Sa’d, 2/255.

5049 İbn Sa’d, 2/227.

5050 İbn Sa’d, 2/228.

5051 Ahmed b. Hanbel, 6/140, Buhârî, Sahîh, 1/185-186.

5052 Ahmed b. Hanbel, 1/356.

5053 Buhârî, Sahîh, 1/162.

5054 İbn Sa’d, 2/218, Ahmed b. Hanbel, 2/52-53, Buhârî, Sahîh, 1/168, Müslim, 1/311.

5055 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/432-433, İbn Sa’d, 2/217, Buhârî, Sahîh, 1/165.

5056 İbn İshak, İbn Hişam, 4/301, İbn Sa’d, 2/219.

5057 Mâlik, 1/170, Buhârî, Sahîh, 1/165.

5058 İbn Sa’d, 2/217, Buhârî, Sahîh, 1/165.

5059 Mâlik, 1/171, İbn Sa’d, 3/180, Buhârî, Sahîh, 1/165.

5060 Buhârî, Sahîh, 1/165.

5061 Abdurrezzak, 5/473, İbn Sa’d, 2/217, Buhârî, Sahîh, 1/165, Müslim, 1/314.

5062 İbn Sa’d, 3/180, Buhârî, Sahîh, 1/165, Belâzurî, Ensâb, 1/556.

5063 İbn İshak, İbn Hişam, 4/303, İbn Sa’d, 2/219.

5064 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/433, İbn Sa’d, 2/217, Buhârî, Sahîh, 5/140, Müslim, 1/313.

5065 İbn Sa’d, 2/218, Buhârî, Sahîh, 1/168, Müslim, 1/312.

5066 İbn Sa’d, 2/221.

5067 İbn Sa’d, 2/220, Ahmed b. Hanbel, 4/322.

5068 İbn Sa’d, 2/221.

5069 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/432.

5070 İbn Sa’d, 2/221.

5071 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/432.

5072 İbn Sa’d, 2/221.

5073 Zührî, Megâzî, s. 132, İbn İshak, İbn Hişam, 4/302-303, Ebu Dâvud, 4/215.

5074 İbn Sa’d, 2/220, Belâzurî, Ensâb, 1/554.

5075 İbn Sa’d, 2/220.

5076 İbn Sa’d, 2/221.

5077 İbn Abdi Rabbih, 4/256.

5078 İbn İshak, İbn Hişam, 4/303.

5079 Zührî, Megâzî, s. 131-132.

5080 İbn İshak, İbn Hişam, 4/303, Ahmed b. Hanbel, 4/322.

5081 İbn Sa’d, 2/220-221.

5082 İbn Sa’d, 2/216, Ahmed b. Hanbel, 3/110, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5083 Buhârî, Sahîh, 5/141.

5084 Ahmed b. Hanbel, 3/163, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5085 Ahmed b. Hanbel, 3/202.

5086 İbn Sa’d, 2/216, Ahmed b. Hanbel, 1/219, 3/110, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5087 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/433, Ahmed b. Hanbel, 3/163, Belâzurî, Ensâb, 1/561.

5088 Ahmed b. Hanbel, 3/302.

5089 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/433, İbn Sa’d, 2/216, Ahmed b. Hanbel, 3/163, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5090 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/433, Ahmed b. Hanbel, 3/196, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5091 İbn Sa’d, 2/216, Ahmed b. Hanbel, 3/110.

5092 İbn Sa’d, 2/216, Ahmed b. Hanbel, 3/163, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5093 İbn Sa’d, 2/216-217, Ahmed b. Hanbel, 1/219, Müslim, 1/348.

5094 Zührî, Megâzî, s. 132, Abdurrezzak, 5/433, İbn Sa’d, 2/216, Ahmed b. Hanbel, 3/110, 163, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5095 Ahmed b. Hanbel, 3/202.

5096 İbn Sa’d, 2/237.

5097 İbn Sa’d, 2/237-238, Ahmed b. Hanbel, 6/104.

5098 İbn Sa’d, 2/237.

5099 Kastallânî, Mevâhib, 2/480-481.

5100 Zührî, Megâzî, s. 133, İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, Abdurrezzak, 5/435, İbn Sa’d, 2/245, Ahmed b. Hanbel, 1/363 Buhârî, Sahîh, 5/140-141, Belâzurî, Ensâb, 1/565.

5101 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, İbn Sa’d, 2/245, Ahmed b. Hanbel, 1/263, Buhârî, Sahîh, 1/141 Belâzurî, Ensâb, 1/565.

5102 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, Belâzurî, Ensâb, 1/565.

5103 Zührî, Megâzî, s. 134, İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, Abdurrezzak, 5/435-436, İbn Sa’d, 2/245, Ahmed b. Hanbel, 1/263, Buhârî, Sahîh, 1/141, Belâzurî, Ensâb, 1/565.

5104 İbn Sa’d, 2/245, Ahmed b. Hanbel, 1/263, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5105 İbn Sa’d, 2/207, Buhârî, Sahîh, 7/3, Tirmizî, Sünen, 4/601.

5106 İbn Sa’d, 2/210.

5107 Buhârî, Sahîh, 5/140.

5108 İbn Sa’d, 2/257-258, Ahmed b. Hanbel, 6/64, Belâzurî, Ensâb, 1/552.

5109 İbn Sa’d, 2/258.

5110 İbn Sa’d, 2/10.

5111 İbn Sa’d, 2/210.

5112 Ahmed b. Hanbel, 6/260-261.

5113 İbn Sa’d, 2/211, Ahmed b. Hanbel, 6/261, Belâzurî, Ensâb, 1/550.

5114 İbn Sa’d, 2/257, Belâzurî, Ensâb, 1/550.

5115 İbn Sa’d, 2/247.

5116 İbn Sa’d, 2/247, Ahmed b. Hanbel, 6/282, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 4/1904.

5117 İbn Sa’d, 2/247, Ahmed b. Hanbel, 6/282, Müslim, 4/1904, Belâzurî, Ensâb, 1/552.

5118 İbn Sa’d, 2/247, Ahmed b. Hanbel, 6/282, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 4/1904.

5119 Ahmed b. Hanbel, 6/282, Belâzurî, Ensâb, 1/551.

5120 İbn Sa’d, 2/247, Ahmed b. Hanbel, 6/282, Buhârî, Sahîh, 5/138, Müslim, 4/1904.

5121 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 1/90.

5122 İbn Sa’d, 2/262, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5123 Ahmed b. Hanbel, 6/48.

5124 İbn Sa’d, 2/261.

5125 İbn Sa’d, 2/261, Ahmed b. Hanbel, 6/48, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5126 Buhârî, Sahîh, 5/141.

5127 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304.

5128 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, İbn Sa’d, 2/234, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5129 Buhârî, Sahîh, 5/141.

5130 İbn İshak, İbn Hişam, 4/305, İbn Sa’d, 2/234.

5131 İbn İshak, İbn Hişam, 4/305, İbn Sa’d, 2/234, Buhârî, Sahîh, 5/141-142.

5132 İbn İshak, İbn Hişam, 4/305, İbn Sa’d, 2/234.

5133 İbn Sa’d, 2/261.

5134 İbn İshak, İbn Hişam, 4/305, İbn Sa’d, 2/234.

5135 İbn Sa’d, 2/261.

5136 İbn Sa’d, 2/254.

5137 Ahmed b. Hanbel, 1/78.

5138 İbn Sa’d, 2/253, Ahmed b. Hanbel, 3/117, 6/290, İbn Mâce, 2/900-901.

5139 Zührî, Megâzî, s. 134, Abdurrezzak, 5/436.

5140 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191.

5141 İbn Abdi Rabbih, 4/254.

5142 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, Mâlik, 1/231, Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191, Ahmed b. Hanbel, 4/364.

5143 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304.

5144 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191, Taberî, Târîh, 3/197.

5145 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191, Taberî, Târîh, 3/197.

5146 İbn Sa’d, 2/212, Ahmed b. Hanbel, 6/108.

5147 İbn İshak, İbn Hişam, 4/301, İbn Sa’d, 2/230, Ahmed b. Hanbel, 6/274.

5148 Peygamberimiz Aleyhisselâmın özlediği Refik-i A’lâ, en yüksek makamlarda bulunan peygamberler cemaati (İbn Esîr, Nihâye, 2/246), Allah’ın kendilerine nimetler verdiği peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihler zümresi idi ki, bunlar ne güzel arkadaştırlar! (İbn Sa’d, 2/229).

5149 İbn Sa’d, 2/211, Ahmed b. Hanbel, 6/120.

5150 İbn Sa’d, 2/230.

5151 Ahmed b. Hanbel, 6/126.

5152 İbn Sa’d, 2/210, Ahmed b. Hanbel, 6/231, Buhârî, Sahîh, 5/139, Belâzurî, Ensâb, 1/549.

5153 İbn Sa’d, 2/229, Ahmed b. Hanbel, 6/89, Buhârî, Sahîh, 5/144.

5154 Buhârî, Sahîh, 5/144, Belâzurî, Ensâb, 1/552.

5155 İbn Sa’d, 2/312, Belâzurî, Ensâb, 1/553.

5156 Belâzurî, Ensâb, 1/553.

5157 İbn Sa’d, 2/259, Beyhakî, Delâil, 7/267-268, İbn Cevzî, 2/786-787, İbn Hacer, Metâlib, 4/258.

5158 İbn Sa’d, 2/259, Belâzurî, Ensâb, 1/565, Beyhakî, Delâil, 7/268, İbn Cevzî, 2/787, İbn Seyyid, 2/338, İbn Hacer, Metâlib, 4/258.

5159 İbn Sa’d, 2/259, Beyhakî, Delâil, 7/210-211, 268, İbn Cevzî, 2/787, İbn Seyyid, 2/338, İbn Kesîr, Bidâye, 5/277, Heysemî, 9/34-35, İbn Hacer, Metâlib, 4/258-259.

5160 Belâzurî, Ensâb, 1/565.

5161 İbn Sa’d, 2/259, Belâzurî, Ensâb, 1/565, Beyhakî, Delâil, 7/211, 268, İbn Cevzî, 2/787, İbn Seyyid, 2/238, İbn Kesîr, Bidâye, 5/277, Heysemî, 9/35, İbn Hacer, Metâlib, 4/259.

5162 Belâzurî, Ensâb, 1/565.

5163 Buhârî, Sahîh, 5/142.

5164 İbn Sa’d, 2/229, Ahmed b. Hanbel, 6/89.

5165 Zührî, Megâzî, s. 134, İbn Sa’d, 2/229, Ahmed b. Hanbel, 6/89, Buhârî, Sahîh, 5/142.

5166 Buhârî, Sahîh, 5/142.

5167 Beyhakî, Delâil, 7/207, İbn Kesîr, Bidâye, 5/240.

5168 İbn Sa’d, 2/259, İbn Cevzî, 2/787, İbn Seyyid, 2/338.

5169 Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5170 İbn Sa’d, 2/259, Belâzurî, Ensâb, 1/563, Beyhakî, Delâil, 7/269, İbn Hacer, Metâlib, 4/259.

5171 Belâzurî, Ensâb, 1/564.

5172 İbn Sa’d, 2/259, Belâzurî, Ensâb, 1/563, Beyhakî, Delâil, 7/289, İbn Seyyid, 2/338.

5173 Belâzurî, Ensâb, 1/564.

5174 İbn Sa’d, 2/259, Belâzurî, Ensâb, 1/564, Hâkim, 3/57-58, İbn Seyyid, 2/338, İbn Kesîr, Sîre, 4/550-551, İbn Hacer, Metâlib, 4/259.

5175 Belâzurî, Ensâb, 1/564.

5176 İbn Sa’d, 2/260, İbn Kesîr, Sîre, 4/550, İbn Hacer, Metâlib, 4/259.

5177 Belâzurî, Ensâb, 1/564.

5178 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/272-273, 3/8, Belâzurî, Ensâb, 1/568, İbn Abdi Rabbih, 4/259.

5179 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 35, İbn Sa’d, 3/8, Ahmed b. Hanbel, 1/371, 4/96, 6/93, Buhârî, Sahîh, 4/163, Tirmizî, Sünen, 5/605-606, Belâzurî, Ensâb, 1/579.

5180 İbn Sa’d, 2/311, Ahmed b. Hanbel, 3/197, Dârimî, 1/41, İbn Mâce, 1/522 Beyhakî, Delâil, 7/212, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/112.

5181 İbn Sa’d, 2/311, Ahmed b. Hanbel, 3/197, Buhârî, Sahîh, 5/144, İbn Mâce, 1/522 Dârimî, 1/41, Beyhakî, Delâil, 7/212, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/112.

5182 Ahmed b. Hanbel, 3/197, İbn Mâce, 1/522, Dârimî, 1/41.

5183 Müslim, 4/1907-1908, Beyhakî, Delâil, 5/266, İbn Kesîr, Bidâye, 5/275.

5184 Ahmed b. Hanbel, 3/122, 240, Dârimî, 1/41.

5185 Tirmizî, Sünen, 5/588, Hâkim, 3/57, Beyhakî, Delâil, 7/265, İbn Cevzî, 2/791, İbn Kesîr, Bidâye, 5/274.

5186 İbn Sa’d, 2/271.

5187 Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5188 Peygamberlik hâtemi; Peygamberimiz Aleyhisselâmın iki kürek kemiğinin arasında, sol kürek kemiğinin ince tarafı yanında, yumulu avuç gibi ve üzerinde küçük taneciklere benzer birtakım benler olup (İbn Sa’d, 1/426, Ahmed b. Hanbel, 5/82-83, Müslim, 4/1824) güvercin yumurtası (İbn Sa’d, 1/425, Ahmed b. Hanbel, 5/90, Müslim, 4/1823, Tirmizî, Sünen, 5/602), gelin çadırının iri düğmesi büyüklüğünde idi (Buhârî, Sahîh, 1/56, Müslim, 4/1823, Tirmizî, Sünen, 5/602). Üzerinde de ince tüyler bitmişti (Ahmed b. Hanbel, 5/77).

5189 İbn Sa’d, 2/272, Beyhakî, Delâil, 7/219, Kastallânî, Mevâhib, 2/493.

5190 İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5191 Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5192 İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5193 Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5194 İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5195 İbn Sa’d, 2/267.

5196 İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5197 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36.

5198 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434.

5199 İbn Sa’d, 2/266, Dârimî, 1/40.

5200 İbn İshak, İbn Hişam, 4/305, İbn Sa’d, 2/266.

5201 Zührî, Megâzî, s. 132-133, Abdurrezzak, 5/434.

5202 İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5203 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, Beyhakî, Delâil, 7/217.

5204 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, Beyhakî, Delâil, 7/217, İbn Kesîr, Bidâye, 5/243.

5205 İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/567, Beyhakî, Delâil, 7/217, İbn Kesîr, Bidâye, 5/243.

5206 İbn Sa’d, 2/272.

5207 Vâkıdî, Megâzî, 1367-1948 baskısı, s. 349.

5208 Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5209 İbn Sa’d, 2/267, Beyhakî, Delâil, 7/217, İbn Kesîr, Bidâye, 5/243.

5210 İbn Sa’d, 2/267, Dârimî, 1/401.

5211 Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5212 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, İbn Sa’d, 2/267, Dârimî, 1/40, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5213 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434.

5214 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, İbn Sa’d, 2/267, Dârimî, 1/40, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5215 Zührî, Megâzî, s. 133, İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5216 İbn Sa’d, 2/267, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5217 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434, İbn Sa’d, 2/267, Dârimî, 1/40, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5218 Dârimî, 1/40, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5219 İbn Sa’d, 2/267, Dârimî, 1/40, Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5220 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/435, İbn Sa’d, 2/267.

5221 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/435.

5222 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434.

5223 Dârimî, 1/40.

5224 Zührî, Megâzî, s. 133, Abdurrezzak, 5/434-435.

5225 Dârimî, 1/40.

5226 Vâkıdî, Megâzî, s. 1367-1948 baskısı, s. 349.

5227 İbn Sa’d, 2/265, Beyhakî, Delâil, 7/215, İbn Cevzî, 2/789, İbn Kesîr, Bidâye, 5/243.

5228 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36.

5229 İbn Kesîr, Bidâye, 5/244.

5230 İbn Sa’d, 2/265, İbn Kesîr, Bidâye, 5/244.

5231 İbn Sa’d, 2/268.

5232 İbn Sa’d, 2/469, Buhârî, Sahîh, 4/194.

5233 Zührî, Megâzî, s. 134, Abdurrezzak, 5/436, İbn Sa’d, 2/265-268.

5234 Zührî, Megâzî, s. 134, Abdurrezzak, 5/436, İbn Sa’d, 2/268.

5235 İbn Sa’d, 2/265-266, İbn Kesîr, Bidâye, 5/242.

5236 Zührî, Megâzî, s. 134, Abdurrezzak, 5/436, İbn Sa’d, 2/268.

5237 Beyhakî, Delâil, 7/218.

5238 Zührî, Megâzî, s. 134, Abdurrezzak, 5/436-437, İbn Sa’d, 2/268, Beyhakî, Delâil, 7/215-216.

5239 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36, Belâzurî, Ensâb, 1/563.

5240 İbn Sa’d, 2/266.

5241 Zührî, Megâzî, s. 134- Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36, Abdurrezzak, 5/437, İbn Sa’d, 2/268, Buhârî, Sahîh, 4/194, Belâzurî, Ensâb, 1/566.

5242 İbn Sa’d, 2/266.

5243 Zührî, Megâzî, s. 134, Abdurrezzak, 5/437, İbn Sa’d, 2/268, Buhârî, Sahîh, 4/494, Belâzurî, Ensâb, 1/566.

5244 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36, Zührî, Megâzî, s. 135, Abdurrezzak, 5/437, İbn Sa’d, 2/268-269, Belâzurî, Ensâb, 1/586.

5245 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36, Zührî, Megâzî, s. 134-135, Abdurrezzak, 5/437, İbn Sa’d, 2/268, Buhârî, Sahîh, 4/194, Belâzurî, Ensâb, 1/566.

5246 Zührî, Megâzî, s. 135, Abdurrezzak, 5/437, İbn Sa’d, 2/268.

5247 İbn Sa’d, 2/268, Belâzurî, Ensâb, 1/566.

5248 Belâzurî, Ensâb, 1/566.

5249 Zührî, Megâzî, s. 135, Abdurrezzak, 5/437, İbn Sa’d, 2/268.

5250 Belâzurî, Ensâb, 1/566.

5251 Beyhakî, Delâil, 7/218, İbn Kesîr, Bidâye, 5/243.

5252 Âl-i İmran: 81.

5253 Kastallânî, Mevâhib, 2/496, Zürkânî, 8/287-288.

5254 İbn İshak, İbn Hişam, 4/304, İbn Sa’d, 2/425, Ahmed b. Hanbel, 1/263, Buhârî, Sahîh, 5/141, Belâzurî, Ensâb, 1/565.

5255 İbn Sa’d, 2/217, Buhârî, Sahîh, 1/165.

5256 İbn Sa’d, 2/277-228, Ahmed b. Hanbel, 1/270, Buhârî, Sahîh, 1/120, Müslim, 4/1854-1855, Tirmizî, Sünen, 5/608.

5257 Ahmed b. Hanbel, 6/47, Belâzurî, Ensâb, 1/541.

5258 İbn Sa’d, 3/181, Ahmed b. Hanbel, 1/35, Belâzurî, Ensâb, 1/579.

5259 Tevbe: 40.

5260 İbn Sa’d, 3/181, Belâzurî, Ensâb, 1/579.

5261 Ahmed b. Hanbel, 1/35.

5262 İbn Sa’d, 2/181, Belâzurî, Ensâb, 1/579.

5263 İbn İshak, İbn Hişam, 2/70.

5264 İbn Sa’d, 3/182, Belâzurî, Ensâb, 1/580-581.

5265 İbn Sa’d, 2/269, Ahmed b. Hanbel, 1/56, Buhârî, Sahîh, 4/194, Belâzurî, Ensâb, 1/580.

5266 İbn İshak, İbn Hişam, 4/306-307, İbn Sa’d, 2/269, Buhârî, Sahîh, 4/194, Belâzurî, Ensâb, 1/583.

5267 İbn İshak, İbn Hişam, 4/307.

5268 Taberî, Târîh, 3/209.

5269 İbn Kuteybe, İmâme, 1/12-13, Taberî, Târîh, 3/207-208, İbn Esîr, Kâmil, 2/328.

5270 Taberî, Târîh, 3/208, İbn Esîr, Kâmil, 2/328.

5271 İbn İshak, İbn Hişam, 4/303-304, Beyhakî, Delâil, 7/224, İbn Esîr, Kâmil, 2/321.

5272 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191, Taberî, Târîh, 3/197.

5273 Musa b. Ukbe’den naklen Muhibbu’t-Taberî, 1/213.

5274 İbn İshak, İbn Hişam, 4/307, Muhibbu’t-Taberî, 1/212, 213.

5275 Taberî, Târîh, 2/208, İbn Esîr, Kâmil, 2/328-329.

5276 Taberî, Târîh, 3/208.

5277 İbn İshak, İbn Hişam, 4/307, Ahmed b. Hanbel, 1/55.

5278 Taberî, Târîh, 3/208, Muhibbu’t-Taberî, 1/213.

5279 İbn Sa’d, 2/269, Buhârî, Sahîh, 4/194, Belâzurî, Ensâb, 1/580, Taberî, Târîh, 3/208.

5280 Zührî, Megâzî, s. 141, İbn İshak, İbn Hişam, 4/309, Abdurrezzak, 5/442, Ahmed b. Hanbel, 1/55.

5281 İbn Abdi Rabbih, 4/257, Belâzurî, Ensâb, 1/581.

5282 Zührî, Megâzî, s. 141, İbn İshak, İbn Hişam, 4/309, Abdurrezzak, 5/442, Ahmed b. Hanbel, 1/55.

5283 Ahmed b. Hanbel, 1/56, İbn Abdi Rabbih, 4/257, Belâzurî, Ensâb, 1/581.

5284 Zührî, Megâzî, s. 141, İbn İshak, İbn Hişam, 4/309, Abdurrezzak, 5/442, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5285 İbn Abdi Rabbih, 4/257, Belâzurî, Ensâb, 1/281.

5286 İbn İshak, İbn Hişam, 4/309.

5287 Taberî, Târîh, 3/193.

5288 Zührî, Megâzî, s. 141, İbn İshak, İbn Hişam, 4/309, Abdurrezzak, 5/442-443, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5289 İbn İshak, İbn Hişam, 4/309, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5290 Abdurrezzak, 5/443.

5291 İbn İshak, İbn Hişam, 4/309, Abdurrezzak, 5/443, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5292 İbn Abdi Rabbih, 4/257, Belâzurî, Ensâb, 1/581.

5293 İbn Sa’d, 3/182, Belâzurî, Ensâb, 1/581-582.

5294 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, İbn Sa’d, 3/182, Ahmed b. Hanbel, 1/56, İbn Abdi Rabbih, 4/257.

5295 İbn Abdi Rabbih, 4/257, Belâzurî, Ensâb, 1/581-582.

5296 Ahmed b. Hanbel, 1/21, Belâzurî, Ensâb, 1/580.

5297 Belâzurî, Ensâb, 1/584.

5298 Yâkubî, 2/123.

5299 İbn Abdi Rabbih, 4/58-59.

5300 Zührî, Megâzî, s. 142, Abdurrezzak, 5/443.

5301 İbn Kuteybe, İmâme, 1/14, Taberî, Târîh, 3/208, İbn Esîr, Kâmil, 2/329.

5302 İbn Kuteybe, İmâme, 1/14, Taberî, Târîh, 3/208.

5303 İbn Kuteybe, İmâme, 1/14, Taberî, Târîh, 3/208, İbn Esîr, Kâmil, 2/328.

5304 Ahmed b. Hanbel, 1/5, Taberî, Târîh, 3/199, Heysemî, 5/191.

5305 Ahmed b. Hanbel, 1/5, Taberî, Târîh, 3/199.

5306 İbn Kuteybe, İmâme, 1/14-15, Taberî, Târîh, 3/208, İbn Esîr, Kâmil, 2/329.

5307 Zührî, Megâzî, s. 142, Abdurrezzak, 5/443.

5308 Zührî, Megâzî, s. 142, İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Abdurrezzak, 5/443, Belâzurî, Ensâb, 1/584.

5309 Zührî, Megâzî, s. 142, İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Abdurrezzak, 5/443, İbn Sa’d, 2/269, Ahmed b. Hanbel, 1/56, Buhârî, Sahîh, 4/194, Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5310 Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5311 İbn Abdi Rabbih, 4/59, Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5312 İbn Abdi Rabbih, 4/59, 258, Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5313 Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5314 Belâzurî, Ensâb, 1/584.

5315 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Abdurrezzak, 5/444-445 Ahmed b. Hanbel, 1/56, Belâzurî, Ensâb, 1/84.

5316 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Abdurrezzak, 5/444.

5317 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Abdurrezzak, 5/444, İbn Sa’d, 2/269, Ahmed b. Hanbel, 1/56, Buhârî, Sahîh, 4/194.

5318 Zührî, Megâzî, s. 142, Abdurrezzak, 5/444.

5319 İbn Kuteybe, İmâme, 1/15, Taberî, Târîh, 3/209.

5320 İbn Sa’d, 2/269, Buhârî, Sahîh, 4/194.

5321 İbn Kuteybe, İmâme, 1/15, Taberî, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/329.

5322 İbn Kuteybe, İmâme, 1/15, Taberî, Târîh, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/330 .

5323 Taberî, Târîh, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/330.

5324 İbn Kuteybe, İmâme, 1/15.

5325 İbn Abdi Rabbih, 4/59, 258, Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5326 Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5327 İbn Sa’d, 2/182.

5328 Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5329 Muhibbu’t-Taberî, 1/216-217, Heysemî, 5/183.

5330 İbn Kuteybe, İmâme, 1/16, Taberî, Târîh, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/30.

5331 İbn Kuteybe, İmâme, 1/16, Taberî, Târîh, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/330.

5332 İbn Abdi Rabbih, 4/259.

5333 Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5334 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5335 Zührî, Megâzî, s. 142, İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5336 Zührî, Megâzî, s. 142, İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Ahmed b. Hanbel, 1/56, Yâkubî, 2/123, Taberî, Târîh, 3/209.

5337 Zührî, Megâzî, s. 142, İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5338 Yâkubî, 2/123.

5339 Taberî, Târîh, 3/198.

5340 Yâkubî, 2/123.

5341 Taberî, Târîh, 3/209.

5342 Taberî, Târîh, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/330.

5343 Taberî, Târîh, 3/209.

5344 Yâkubî, 2/123.

5345 İbn Kuteybe, İmâme, 1/16.

5346 İbn Sa’d, 2/269, Buhârî, Sahîh, 4/194.

5347 Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5348 Yâkubî, 2/123.

5349 İbn Esîr, Kâmil, 2/325.

5350 Zührî, Megâzî, s. 142, İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Abdurrezzak, 5/444, Ahmed b. Hanbel, 1/56, Belâzurî, Ensâb, 1/582, Taberî, Târîh, 3/199.

5351 Taberî, Târîh, 3/199.

5352 İbn Sa’d, 2/269.

5353 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, İbn Sa’d, 2/269, Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5354 Taberî, Târîh, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/330, İbn Kesîr, Bidâye, 5/247.

5355 Belâzurî, Ensâb, 1/582.

5356 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, İbn Sa’d, 2/269, Ahmed b. Hanbel, 1/56, Buhârî, Sahîh, 4/194, Belâzurî, Ensâb, 1/582, Taberî, Târîh, 3/210.

5357 İbn Abdi Rabbih, 4/258.

5358 Belâzurî, Ensâb, 1/583.

5359 İbn Kuteybe, İmâme, 1/16, Taberî, Târîh, 3/209, İbn Esîr, Kâmil, 2/330-331.

5360 İbn Kuteybe, İmâme, 1/17, Taberî, Târîh, 3/210.

5361 Zührî, Megâzî, s. 142-143, Abdurrezzak, 5/444, Ahmed b. Hanbel, 1/56.

5362 İbn Kuteybe, İmâme, 1/16-17.

5363 İbn İshak, İbn Hişam, 4/310, Abdurrezzak, 5/437-438, Buhârî, Sahîh, 8/126, Taberî, Târîh, 3/203, Muhibbu’t-Taberî, 1/217.

5364 Belâzurî, Ensâb, 1/590.

5365 Ahmed b. Hanbel, 1/3-4, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 187-188, İbn Mâce, 2/1265, Hâkim, 1/529.

5366 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, İbn Sa’d, 3/182 İbn Abdi Rabbih, 4/59, Belâzurî, Ensâb, 1/590, Taberî, Târîh, 3/203, İbn Esîr, Kâmil, 2/332.

5367 İbn Sa’d, 3/183, Belâzurî, Ensâb, 1/590, Muhâsibî, s. 46.

5368 Belâzurî, Ensâb, 1/590-591, Muhibbu’t-Taberî, 1/219.

5369 İbn Sa’d, 3/183, Belâzurî, Ensâb, 1/590-591, Muhâsibî, s. 46.

5370 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, İbn Sa’d, 3/183, Belâzurî, Ensâb, 1/590-591 Taberî, Târîh, 3/203, Muhâsibî, s. 46.

5371 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, İbn Esîr, Kâmil, 2/332.

5372 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, İbn Sa’d, 3/183, İbn Abdi Rabbih, 4/59, Belâzurî, Ensâb, 1/590, Taberî, 3/203, İbn Esîr, Kâmil, 2/332.

5373 Belâzurî, Ensâb, 1/591.

5374 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, Belâzurî, Ensâb, 1/591, Taberî, Târîh, 3/203.

5375 Belâzurî, Ensâb, 1/591.

5376 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, İbn Abdi Rabbih, 4/590, Belâzurî, Ensâb, 1/591, Taberî, Târîh, 3/203, İbn Esîr, Kâmil, 2/332.

5377 İbn Abdi Rabbih, 4/59.

5378 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, Belâzurî, Ensâb, 1/591, Taberî, Târîh, 3/203, Muhibbu’t-Taberî, 1/218.

5379 İbn İshak, İbn Hişam, 4/311, Taberî, Târîh, 3/203, İbn Esîr, Kâmil, 2/332, Muhibbu’t-Taberî, 1/218.

5380 İbn Sa’d, 2/246.

5381 Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5382 İbn Kuteybe, İmâme, 1/12, Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5383 Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5384 İbn Sa’d, 2/446, İbn Kuteybe, İmâme, 1/12, Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5385 İbn Kuteybe, İmâme, 1/12, Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5386 İbn Sa’d, 2/246.

5387 İbn Kuteybe, İmâme, 1/12, Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5388 İbn Sa’d, 2/246, Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5389 İbn Sa’d, 2/246-247, İbn Abdi Rabbih, 4/258, Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5390 İbn Sa’d, 2/247, Makrîzî, Nizâ, s. 33.

5391 İbn Sa’d, 2/247, İbn Abdi Rabbih, 4/258.

5392 İbn Abdi Rabbih, 4/258.

5393 Taberî, Târîh, 3/203, İbn Esîr, Kâmil, 2/325-326.

5394 Belâzurî, Ensâb, 1/588.

5395 Taberî, Târîh, 3/202, İbn Esîr, Kâmil, 2/326.

5396 Belâzurî, Ensâb, 1/588, Taberî, Târîh, 3/202.

5397 Belâzurî, Ensâb, 1/588.

5398 Taberî, Târîh, 3/202-203, İbn Esîr, Kâmil, 2/326.

5399 Belâzurî, Ensâb, 1/588, Taberî, Târîh, 3/202.

5400 Belâzurî, Ensâb, 1/588.

5401 Ebu Süfyan sonradan müslümanlığını güzelleştirmiş, iyi bir Müslüman olmuştur.

5402 Taberânî, Mu’cemü’s-sağîr, 2/101.

5403 Süheylî, 7/591.

5404 Demîrî, Hayâtü’l-hayvan, 1/70-71.

5405 İbn İshak, İbn Hişam, 4/316.

5406 İbn Esîr, Kâmil, 2/324-325.

5407 İbn Abdilberr, 2/670-671.

5408 Belâzurî, Ensâb, 1/304.

5409 İbn İshak, İbn Hişam, 4/303-304.

5410 Vâkıdî, Megâzî, 1/107.

5411 İbn İshak, İbn Hişam, 4/303-304.

5412 Vâkıdî, Megâzî, 3/1120, İbn Sa’d, 2/191, Taberî, Târîh, 3/97.

5413 İbn İshak, İbn Hişam, 4/305, Abdurrezzak, 5/433-434, İbn Sa’d, 2/266-267, Dârimî, 1/40.

5414 İbn Sa’d, 2/271.

5415 Abdurrezzak, 5/434-435, İbn Sa’d, 2/267, Dârimî, 1/40 Belâzurî, Ensâb, 1/567.

5416 İbn İshak, İbn Hişam, 4/306-309, Abdurrezzak, 5/442-444, İbn Sa’d, 2/269, Ahmed b. Hanbel, 1/55-56, Buhârî, Sahîh, 4/191, Taberî, Târîh, 3/207-208.

5417 Belâzurî, Ensâb, 1/257.

5418 İbn İshak, İbn Hişam, 4/312, Ahmed b. Hanbel, 1/260, İbn Sa’d, 2/278-279.

5419 İbn Sa’d, 2/278.

5420 İbn İshak, İbn Hişam, 4/312, İbn Sa’d, 2/280, Ahmed b. Hanbel, 1/260.

5421 İbn İshak, İbn Hişam, 4/313, Ahmed b. Hanbel, 6/267, Ebu Dâvud, 3/196-197, Zehebî, Târîh, s. 574.

5422 İbn İshak, İbn Hişam, 4/313, İbn Sa’d, 2/277, Ahmed b. Hanbel, 6/267, Ebu Dâvud, 3/197, Belâzurî, Ensâb, 1/596, Zehebî, Târîh, s. 574.

5423 İbn Sa’d, 2/276, Belâzurî, Ensâb, 1/570.

5424 İbn İshak, İbn Hişam, 4/313, Ahmed b. Hanbel, 6/267, Zehebî, Târîh, s. 575.

5425 İbn Sa’d, 2/280-281.

5426 İbn Sa’d, 2/278, Zehebî, Târîh, s. 576, İbn Kesîr, Bidâye, 5/261.

5427 İbn Sa’d, 2/280.

5428 İbn Sa’d, 2/279.

5429 İbn İshak, İbn Hişam, 4/312-313, Ahmed b. Hanbel, 1/260.

5430 İbn Sa’d, 2/278.

5431 İbn Sa’d, 2/280.

5432 İbn İshak, İbn Hişam, 4/313, Ahmed b. Hanbel, 6/267, Belâzurî, Ensâb, 1/569.

5433 Serahsî, 2/569.

5434 İbn Sa’d, 2/280.

5435 İbn İshak, İbn Hişam, 4/313, İbn Sa’d, 2/281 Ahmed b. Hanbel, 1/260, Belâzurî, Ensâb, 1/571.

5436 İbn İshak, İbn Hişam, 4/312-313, Ahmed b. Hanbel, 1/260.

5437 İbn Sa’d, 2/281.

5438 Belâzurî, Ensâb, 1/570, İbn Kesîr, Bidâye, 5/262.

5439 Sidr, Arabistan kirazı denilen ağaçtır ki, yaprağıyla ölü yıkanır.

5440 İbn Sa’d, 2/280, Ahmed b. Hanbel, 1/260, 6/267, Belâzurî, Ensâb, 1/570.

5441 İbn Sa’d, 2/280, Belâzurî, Ensâb, 1/570.

5442 İbn Sa’d, 2/280, Ahmed b. Hanbel, 1/260, 6/267, Belâzurî, Ensâb, 1/570.

5443 Kastallânî, Mevâhib, 2/497, Halebî, 3/476.

5444 Ahmed b. Hanbel, 1/267.

5445 İbn Sa’d, 2/280.

5446 İbn Sa’d, 2/281-283, Ahmed b. Hanbel, 6/93-118, Buhârî, Sahîh, 2/75, İbn Mâce, 1/472, Belâzurî, Ensâb, 1/571.

5447 İbn Sa’d, 2/285.

5448 İbn Sa’d, 2/279.

5449 Serahsî, 2/60.

5450 Kastallânî, Mevâhib, 2/494.

5451 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Sa’d, 2/292 İbn Mâce, 1/521, Belâzurî, Ensâb, 1/573.

5452 İbn Sa’d, 2/291.

5453 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Sa’d, 2/288-291, İbn Mâce, 1/531.

5454 Kastallânî, Mevâhib, 2/500.

5455 İbn Sa’d, 2/290-291.

5456 İbn Sa’d, 2/288-291.

5457 İbn Sa’d, 2/290, Beyhakî, Delâil, 7/251, Zehebî, Târîh, s. 579.

5458 Belâzurî, Ensâb, 1/574, Beyhakî, Delâil, 7/251.

5459 İbn Sa’d, 2/290, Beyhakî, Delâil, 7/251, Zehebî, Târîh, s. 579.

5460 İbn Sa’d, 2/290, Belâzurî, Ensâb, 1/275, Beyhakî, Delâil, 7/251, Zehebî, Târîh, s. 579.

5461 İbn Sa’d, 2/290, Beyhakî, Delâil, 7/251, Zehebî, Târîh, s. 579.

5462 İbn Sa’d, 2/290, Belâzurî, Ensâb, 1/575, Beyhakî, Delâil, 7/251, Zehebî, Târîh, s. 579.

5463 İbn Sa’d, 2/290, Beyhakî, Delâil, 7/250-251, Zehebî, Târîh, s. 579.

5464 Beyhakî, Delâil, 7/250, Zehebî, Târîh, s. 579, İbn Haldun, Târîh, 2/2, s. 63.

5465 İbn Sa’d, 2/292.

5466 İbn Sa’d, 2/290-292, İbn Kuteybe, İmâme, 1/12.

5467 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Sa’d, 2/292 Beyhakî, Delâil, 7/261.

5468 Mâlik, 1/231, İbn Sa’d, 2/293, Belâzurî, Ensâb, 1/574, Beyhakî, Delâil, 7/261.

5469 Belâzurî, Ensâb, 1/574.

5470 Beyhakî, Delâil, 7/261, Zehebî, Târîh, s. 580.

5471 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Sa’d, 2/292, Belâzurî, Ensâb, 1/573-754 Beyhakî, Delâil, 7/261, Zehebî, Târîh, s. 580.

5472 İbn Kuteybe, İmâme, 1/12.

5473 Tirmizî, 3/338, Beyhakî, 7/260-261, İbn Kesîr, Bidâye, 5/266.

5474 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Mâce, 1/521.

5475 Ahmed b. Hanbel, 1/7.

5476 Mâlik, 1/231.

5477 İbn Sa’d, 2/292.

5478 İbn Kuteybe, İmâme, 1/12.

5479 İbn Sa’d, 2/293, Belâzurî, Ensâb, 1/572-573.

5480 İbn Sa’d, 2/293-294.

5481 Belâzurî, Ensâb, 1/53.

5482 İbn Sa’d, 2/294, Belâzurî, Ensâb, 1/573.

5483 Belâzurî, Ensâb, 1/573.

5484 İbn Sa’d, 2/294.

5485 İbn Sa’d, 2/295.

5486 Kâsânî, 1/318.

5487 Ahmed b. Hanbel, 4/359, Ebu Dâvud, 3/213.

5488 İbn Sa’d, 2/298.

5489 İbn İshak, İbn Hişam, 4/313-314, İbn Sa’d, 2/298, Belâzurî, Ensâb, 1/573.

5490 İbn Sa’d, 2/298.

5491 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Sa’d, 2/298, Belâzurî, Ensâb, 1/573.

5492 İbn Sa’d, 2/298.

5493 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Sa’d, 2/298, Belâzurî, Ensâb, 1/573.

5494 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, Ahmed b. Hanbel, 6/110, İbn Haldun, Târîh, 2/63.

5495 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, Ahmed b. Hanbel, 6/62, 242.

5496 Ahmed b. Hanbel, 6/242.

5497 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, Ahmed b. Hanbel, 6/62, 242.

5498 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314.

5499 Ahmed b. Hanbel, 6/62, 242.

5500 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, Ahmed b. Hanbel, 6/62, 242.

5501 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314-315, İbn Abdi Rabbih, 4/254.

5502 İbn İshak, İbn Hişam, 4/315.

5503 İbn Sa’d, 2/301.

5504 İbn Sa’d, 2/299, Belâzurî, Ensâb, 1/575.

5505 Belâzurî, Ensâb, 1/575.

5506 İbn Kesîr, Bidâye, 5/269.

5507 İbn Sa’d, 2/299.

5508 İbn İshak, İbn Hişam, 4/315, İbn Sa’d, 2/299, İbn Kesîr, Bidâye, 5/268-269.

5509 İbn İshak, İbn Hişam, 4/315, İbn Sa’d, 2/299, Belâzurî, Ensâb, 1/575-576 Taberî, Târîh, 3/205, Zehebî, Târîh, s. 581.

5510 Belâzurî, Ensâb, 1/575-576, Beyhakî, Delâil, 7/264.

5511 Belâzurî, Ensâb, 1/576, Beyhakî, Delâil, 7/264, İbn Kesîr, Bidâye, 5/271.

5512 Beyhakî, Delâil, 7/252, İbn Kesîr, Bidâye, 5/269.

5513 Belâzurî, Ensâb, 1/576.

5514 Halebî, 3/493.

5515 Ahmed b. Hanbel, 3/204.

5516 İbn Sa’d, 2/311, Ahmed b. Hanbel, 3/204, Buhârî, Sahîh, 5/144, İbn Mâce, 1/522, Dârimî, 1/41.

5517 İbn Sa’d, 2/274, İbn Mâce, 1/522.

5518 İbn Seyyid, 2/340.

5519 İbn Cevzî, 2/813, Kastallânî, Mevâhib, 2/501, Diyarbekrî, 2/173.

5520 Diyarbekrî, 2/173.

5521 İbn Cevzî, 2/803, Kastallânî, Mevâhib, 2/501.

5522 İbn Cevzî, 2/803, İbn Seyyid, 2/340, Kastallânî, Mevâhib, 2/501, Diyarbekrî, 2/173.

5523 Belâzurî, Ensâb, 1/592-593.

5524 İbn Sa’d, 2/325-330.

5525 İbn Sa’d, 2/319-320, Belâzurî, Ensâb, 1/592.

5526 Belâzurî, Ensâb, 1/592.

5527 İbn Seyyid, 2/340-341.

5528 İbn İshak, İbn Hişam, 4/317-322, İbn Sa’d, 2/321-324.

5529 İbn Sa’d, 2/324-325.

5530 Süheylî, 7/591-592.

5531 İbn Sa’d, 2/330-333.

5532 Semhûdî, 2/550-551.

5533 Ahmed b. Hanbel, 4/8, İbn Mâce, 1/524, Dârimî, 1/307, Nesâî, 3/19-92, Hâkim, 4/460, İbn Cevzî, 2/809, İbn Kesîr, Bidâye, 5/275, İbn Kayyım, 1/122.

5534 Ahmed b. Hanbel, 1/387, Nesâî, 3/43, İbn Cevzî, 2/806.

5535 Bezzar’dan naklen Heysemî, 9/24, İbn Hacer, Metâlib, 4/22-23.

5536 Ahzab: 56.

5537 Ahmed b. Hanbel, 4/241, Buhârî, Sahîh, 47/156, Müslim, 1/305.

5538 Ahmed b. Hanbel, 1/191.

5539 Ahmed b. Hanbel, 1/5, İbn Mâce, 2/1440.

5540 Buhârî, Sahîh, 6/34, İbn Mâce, 2/1429.

5541 Ahmed b. Hanbel, 1/5, Müslim, 4/1782, Ebu Dâvud, 4/218, Tirmizî, Sünen, 5/587, İbn Mâce, 2/1440.

5542 Yeşil (Ahmed b. Hanbel, 3/456).

5543 Tirmizî, Sünen, 5/585.

5544 Ahmed b. Hanbel, 1/5, Müslim, 4/1782, Ebu Dâvud, 4/218, Tirmizî, Sünen, 5/587, İbn Mâce, 2/1440.

5545 Ahmed b. Hanbel, 1/5, Tirmizî, Sünen, 5/587, İbn Mâce, 2/1440.

5546 Ahmed b. Hanbel, 3/144, Tirmizî, Sünen, 5/587.

5547 Tirmizî, Sünen, 5/588, Dârimî, 1/30.

5548 Ahmed b. Hanbel, 3/144.

5549 Ahmed b. Hanbel, 5/138, Tirmizî, Sünen, 5/586, İbn Mâce, 2/1443.

5550 Ahmed b. Hanbel, 1/281, Tirmizî, Sünen, 5/587, Dârimî, 1/30.

5551 Ahmed b. Hanbel, 1/281, Dârimî, 1/30.

5552 Tirmizî, Sünen, 5/587.

5553 Mâlik, 1/212, Abdurrezzak, 2/413, Ahmed b. Hanbel, 1/281, Buhârî, Sahîh, 7/145, Müslim, 1/189, İbn Mâce, 2/1440.

5554 Müslim, 4/1782, Ebu Dâvud, 4/218, Tirmizî, Sünen, 5/588, İbn Mâce, 2/1440, Dârimî, 1/30.

5555 Tirmizî, Sünen, 5/588, İbn Mâce, 2/1440, Dârimî, 1/30.

5556 Tirmizî, Sünen, 5/588, Dârimî, 1/30.

5557 Dârimî, 1/30.

5558 Tirmizî, Sünen, 5/588, Dârimî, 1/30.

5559 Dârimî, 1/30.

5560 Tirmizî, Sünen, 5/585, Dârimî, 1/30.

5561 Ahmed b. Hanbel, 1/5.

5562 Tirmizî, Sünen, 5/585, Dârimî, 1/30.

5563 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/225, Müslim, 1/184, Tirmizî, Sünen, 4/622.

5564 Ahmed b. Hanbel, 6/3-4.

5565 Taberânî’den naklen Suyûtî, Câmiu’s-sağîr, 1/80.

5566 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/225, Müslim, 1/184, Tirmizî, Sünen, 4/622.

5567 Ahmed b. Hanbel, 3/116.

5568 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/225, Müslim, 1/184-185, Tirmizî, Sünen, 4/622.

5569 Ahmed b. Hanbel, 2/435, 3/116, Buhârî, Sahîh, 5/147, 225, Müslim, 1/184 Tirmizî, Sünen, 4/622.

5570 Ahmed b. Hanbel, 3/116, Buhârî, Sahîh, 5/147, Müslim, 1/180, İbn Mâce, 2/1442.

5571 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/225, Müslim, 1/184-185, Tirmizî, Sünen, 4/622-623.

5572 Ahmed b. Hanbel, 1/4.

5573 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/184-185, Tirmizî, Sünen, 4/622-623.

5574 Ahmed b. Hanbel, 3/116, Buhârî, Sahîh, 5/147, Müslim, 1/180, İbn Mâce, 2/1442.

5575 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5576 Ahmed b. Hanbel, 1/5.

5577 Ahmed b. Hanbel, 3/116, Buhârî, Sahîh, 5/147, Müslim, 1/180, İbn Mâce, 2/1442.

5578 Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5579 Ahmed b. Hanbel, 1/4.

5580 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5581 Ahmed b. Hanbel, 1/4, 3/116, Müslim, 1/180, İbn Mâce, 2/1442.

5582 Ahmed b. Hanbel, 2/435.

5583 Buhârî, Sahîh, 5/147, İbn Mâce, 2/1442.

5584 Ahmed b. Hanbel, 2/435, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5585 Ahmed b. Hanbel, 1/4.

5586 Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5587 Buhârî, Sahîh, 5/226, Tirmizî, Sünen, 4/625.

5588 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Müslim, 1/185.

5589 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5590 Ahmed b. Hanbel, 1/4, Buhârî, Sahîh, 5/147, İbn Mâce, 2/1442.

5591 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5592 Ahmed b. Hanbel, 1/4.

5593 Buhârî, Sahîh, 5/147, İbn Mâce, 2/1442.

5594 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5595 Ahmed b. Hanbel, 1/5, Buhârî, Sahîh, 5/147, İbn Mâce, 2/1442.

5596 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5597 Buhârî, Sahîh, 5/147, İbn Mâce, 2/1442.

5598 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5599 Buhârî, Sahîh, 5/226, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5600 Ahmed b. Hanbel, 1/5, Buhârî, Sahîh, 5/147, İbn Mâce, 2/1442.

5601 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5602 Ahmed b. Hanbel, 1/5.

5603 Ahmed b. Hanbel, 1/5, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/226, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/623.

5604 Buhârî, Sahîh, 5/147, İbn Mâce, 2/1442.

5605 Ahmed b. Hanbel, 1/5.

5606 Makam-ı Mahmud öyle bir makamdır ki, bütün mahşer halkının hesaplarının bir an önce görülmesi ve uzayıp giden tevakkuf ıztırabından kurtarılarak rahata kavuşturulmaları için, Peygamberimiz Aleyhisselâm o makamda Allah’a hamd edecek, Allah katında şefaatte bulunacaktır (İbn Esîr, Nihâye, 1/437).

5607 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/226-227, Müslim, 1/185, Tirmizî, Sünen, 4/624-625.

5608 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Tirmizî, Sünen, 4/624.

5609 Ahmed b. Hanbel, 2/436.

5610 Ahmed b. Hanbel, 2/436, Buhârî, Sahîh, 5/227, Müslim, 1/185-186, Tirmizî, Sünen, 4/624.

5611 Ahmed b. Hanbel, 3/116, Buhârî, Sahîh, 5/147, Müslim, 1/181, İbn Mâce, 2/1442.

5612 Ahmed b. Hanbel, 3/144, Müslim, 1/183.

5613 Müslim, 1/183.

5614 Ahmed b. Hanbel, 3/144.

5615 Ahmed b. Hanbel, 3/116, Buhârî, Sahîh, 5/147, Müslim, 1/181, İbn Mâce, 2/1442.

5616 Müslim, 1/183.

5617 Ahmed b. Hanbel, 3/1144.

5618 Ahmed b. Hanbel, 3/116, 144, Buhârî, Sahîh, 5/147, Müslim, 1/181, İbn Mâce, 2/1442-1443.

5619 Müslim, 1/183.

5620 Ahmed b. Hanbel, 3/144.

5621 Müslim, 1/183.

5622 Ahmed b. Hanbel, 3/116, Buhârî, Sahîh, 5/147, Müslim, 1/181, İbn Mâce, 2/1443.

5623 Müslim, 1/183-814.

5624 Ahmed b. Hanbel, 3/144.

5625 İbn Sa’d, 2/314, Ahmed b. Hanbel, 6/262, Buhârî, Sahîh, 8/3, Müslim, 3/1379, Ebu Dâvud, 3/139, 145.

5626 İbn Sa’d, 2/314, Ahmed b. Hanbel, 2/242, Buhârî, Sahîh, 3/197, 8/4 Müslim, 3/1382, Ebu Dâvud, 3/144.

5627 İbn Sa’d, 2/260, Ahmed b. Hanbel, 1/300-301, 6/136-137, Buhârî, Sahîh, 5/144, İbn Mâce, 2/900.

5628 İbn Sa’d, 2/260, Ahmed b. Hanbel, 6/136-137, İbn Mâce, 2/900.

5629 İbn Sa’d, 2/316-317, Ahmed b. Hanbel, 1/300-301, 6/137, İbn Mâce, 2/900.

5630 İbn Sa’d, 2/260, Ahmed b. Hanbel, 6/44, İbn Mâce, 2/900.

5631 Ahmed b. Hanbel, 4/279, Buhârî, Sahîh, 3/220, 5/144.

5632 Buhârî, Sahîh, 4/220, 5/144.

5633 İbn Sa’d, 2/313, Ahmed b. Hanbel, 1/300-3001, Buhârî, Sahîh, 3/231.

5634 İbn Sa’d, 2/318-319.

5635 İbn Sa’d, 1/240.

5636 Semhûdî, 2/458-460, 462, Diyarbekrî, 1/346.

5637 Süheylî, 4/267-268.

5638 İbn Sa’d, 1/499.

5639 İbn Sa’d, 1/499-500.

5640 Süheylî, 4/268.

5641 İbn Sa’d, 1/499-500, Semhûdî, 2/461.

5642 İbn İshak, İbn Hişam, 3/313, Vâkıdî, Megâzî, 2/616, İbn Sa’d, 2/98, İbn Haldun, Târîh, c. 2, ks. 2, s. 35.

5643 Vâkıdî, Megâzî, 2/615.

5644 Vâkıdî, Megâzî, 2/948, Ahmed b. Hanbel, 3/111, Müslim, 2/948.

5645 Müslim, 2/948, Begavî, 1/130.

5646 İbn Sa’d, 2/181.

5647 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109.

5648 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/111, Aynî, 3/37.

5649 Vâkıdî, Megâzî, 3/1109, İbn Sa’d, 2/174.

5650 Buhârî, Sahîh, 1/50-51.

5651 İbn Sa’d, 1/478, Buhârî, Sahîh, 4/47.

5652 İbn Sa’d, 1/479.

5653 İbn Kesîr, Bidâye, 6/7.

5654 İbn Seyyid, 2/319.

5655 İbn Sa’d, 1/482, Ahmed b. Hanbel, 5/352, İbn Mâce, 2/1196, İbn Habib, s. 76.

5656 Ahmed b. Hanbel, 5/352, İbn Habib, s. 76.

5657 İbn Sa’d, 1/482, Ahmed b. Hanbel, 5/352, İbn Habib, s. 76.

5658 İbn Abdulhakem, Fütûhu’l-Mısr, s. 47.

5659 Tirmizî, Sünen, 4/240.

5660 Belâzurî, Ensâb, 1/525.

5661 İbn İshak, İbn Hişam, 4/314, İbn Sa’d, 2/288-291, İbn Mâce, 1/531.

5662 Belâzurî, Ensâb, 1/525.

5663 Belâzurî, Ensâb, 1/525, Zürkânî, 3/383.

5664 İbn Cevzî, 2/555-556.

ON BEŞİNCİ BÖLÜM
PEYGAMBERİMİZ ALEYHİSSELAMIN ÜMMETİNE BIRAKTIĞI İKİ EMANET: KİTAB VE SÜNNET

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ümmetine Bıraktığı Birinci Büyük Emanet: Kitab

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Veda Haccında irad buyurduğu hutbesinde:

“Ben size öyle bir şey bıraktım ki, ona sımsıkı sarılırsanız, hiçbir zaman dalâlete düşmez, sapmazsınız.

O, Allah’ın Kitabıdır5665 ve Resûlullahın sünnetidir” buyurmuştur.5666

Kur’ân-ı Kerîm’e göre de; Kitab ve sünnet, Müslümanlar için başvurulması gereken iki hidayet kaynağıdır.5667

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir hadis-i şeriflerinde:

“Peygamberlerden hiçbir peygamber yoktur ki, ona insanların iman etmek zorunda kaldığı mucizelerin bir benzeri verilmemiş olsun.

Bana verilen mucize ise Allah’ın bana vahyettiğidir, Kur’ân’dır.

Bunun için, Kıyamet günü peygamberlerin en çok ümmetlisi ben olacağımı umarım!” buyurmuştur.5668

Her peygamberin zamanına göre peygamberlik davasını isbatlayan bazı hârikulâdeleri, mucizeleri vardır: asânın yılana çevrilmesi gibi.

Musa Aleyhisselâmın zamanında sihir yaygındı.

Bunun için, Musa Aleyhisselâm Allah’ın izniyle sihirden daha üstün ve baskın olarak bir mucize getirip sihirbaz muhataplarını iman etmek zorunda bıraktı.

İsa Aleyhisselâm zamanında tıp yaygındı.

Bunun için, İsa Aleyhisselâm tıptan daha üstün ve baskın olan bir mucize getirdi: Allah’ın izniyle ölüyü diriltti.

Resûlullah Aleyhisselâmın zamanında ise, fesâhat ve belâgat yaygındı.

Bunun için, Resûlullah Aleyhisselâm bir fesâhat ve belâgat mucizesi olan Kur’ân-ı Kerîm’i Allah’tan telakkî edip getirdi.5669

Peygamberimiz Aleyhisselâmdan önceki peygamberlerin mucizeleri kendilerinin vefatlarıyla sona ermiş, onları o zaman hazır bulunanlardan başkaları da görmemişlerdir.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın mucizesi olan Kur’ân-ı Kerîm ise Kıyamet gününe kadar devam edecektir.5670

Diğer peygamberlere verilen mucizelerin benzerleri ya sûretçe ya da hakikatça, kendilerinden öncekilere de verilmiş bulunuyordu.

Kur’ân-ı Kerîm mucizesinin benzeri ise daha önce hiçbir peygambere verilmemişti.5671

Ebu Ubeyd’in bildirdiğine göre; bir çöl Arabı, bir zâtı:

فَاصْدَعْ بِمَا تُؤمَرُ وَاَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِك۪ينَ

“Artık sen emrolunduğun şeyi açığa vur!” (Hicr: 94) âyetini okurken işitip hemen secdeye kapanır ve:

“Ben onun fesâhatinden dolayı secde ettim” der.

Başka birisi de:

فَلَمَّا اسْتَيْئَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا

“Vaktâ ki ondan umutlarını kestiler, fısıldaşarak bir yere çekildiler...” (Yusuf: 80) âyetini bir adamdan işitince:

“Ben şehadet ederim ki; bu sözün benzerini bir yaratık söylemeye güç yetiremez” demiştir.

Bir cariyeden dinlediği kelâmın fesâhatine şaşarak:

“Allah için, sen ne kadar da fesâhatlisin!” demekten kendisini alamayan Asmâî’ye, cariye:

وَاَوْحَيْنَا اِلٰۤى اُمِّ سُوسٰۤى اَنْ اَرْضِع۪يهِ

“Musa’nın anasına: ‘Onu emzir! Onun hakkında sana bir tehlike gelince, kendisini denize bırak! Korkma, tasalanma! Çünkü Biz onu sana geri döndüreceğiz. Hem onu peygamberlerden biri de yapacağız’ diye vahiy ve ilham ettik’ kavlinden sonra, şu benimki bir fesahat mi sayılır?” demiştir.

Gerçekten de, bu bir tek âyette iki emir, iki nehiy, iki haber ve iki müjde birleştirilmiştir.5672

Peygamberimiz Aleyhisselâmın mucizesi sadece Kur’ân-ı Kerîm’den ibaret olmadığı ve daha birçok mucizeleri bulunduğu halde, Peygamberimiz Aleyhisselâmın mucizelerinden yalnız Kur’ân’ı anmakla yetinmeleri onun mucizelerinin en büyük ve en yararlısı oluşundan, dine daveti, delil ve hücceti içinde taşımakta bulunuşundan, Kıyamet gününe kadar hâzır ve gâib herkesin ondan yararlanışındandır.5673

Kur’ân-ı Kerîm’e Kur’ân isminin verilişi, ilâhî kitablar arasında, kitabların, belki bütün ilimlerin semerelerini kendisinde toplamış olduğu içindir.

Nitekim, Yüce Allah, buna:

“Herşeyin tafsilidir” (Yusuf: 111), “Herşeyin apaçık bir beyanıdır” (Nahl: 89) âyetleriyle işaret buyurmuştur.5674

Kur’ân-ı Kerîm, hakikat ehline göre, bütün hakikatleri toplayan ledün ilminin de icmâli, özetidir.5675

Hz. Ali der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan işittim:

‘Haberiniz olsun ki, birtakım fitneler zuhur edecektir!’ buyurdu.

‘Yâ Rasûlallah! O fitnelerden çıkış, kurtuluş nedir?’ diye sordum.

‘Kitabullah’tır! Çünkü sizden öncekilerin haberleri de, sizden sonrakilerin haberleri de, aranızdakilerin hükmü de ondadır.

O hak ile bâtılı ayıran kesin bir hükümdür, şaka ve boş şey değildir.

Onu zorbalıkla bırakan kimsenin Allah boynunu kırar.

Hidayeti, doğru yolu ondan başkasında arayanı dalâlete düşürür.

O, Allah’ın en sağlam urganıdır!

O, hikmetle dolu Kur’ân’dır!

O, en doğru yoldur!

O, boş arzuların haktan saptıramayacağı, dillerin karıştırıp belirsiz edemeyeceği, ilim adamlarının doyamayacağı, çok tekrarlanmasından bıkılmayan, akılları hayrette bırakan meziyetleri bitip tükenmeyen bir kitabdır.

O öyle bir kitabdır ki, cinlerden bir zümre, onu dinledikleri zaman:

‘Biz, gerçek, hayranlık veren bir Kur’ân dinledik ki, o hakka ve doğruya götürüyor. Bundan dolayı, biz de ona inandık...’ demişlerdir.

Ona dayanarak konuşan, doğrulanır.

Onunla amel eden, ecre erer.

Onunla hükmeden adalet eder.

Ona davet eden doğruya ve doğru yola davet etmiş olur’ buyurdu.”5676

Peygamberimiz Aleyhisselâm, başka bir hadis-i şeriflerinde de:

“Önceki kitablar, tek bâb ve tek harf (lügat) üzerine inmişti.

Kur’ân ise:

1. Emir

2. Nehiy

3. Helâl

4. Haram

5. Muhkem

6. Müteşâbih

7. Misallerden mürekkeb olmak üzere, yedi bâb ve yedi harf (lügat) üzerine inmiştir.

Onun helâlini helâl kılınız!

Onun haramını haram kılınız!

Onda emrolunduğunuz şeyleri işleyiniz!

Onda nehyolunduğunuz şeylerden sakınınız!

Onun getirdiği temsillerden ibret alınız!

Onun muhkemleriyle amel ediniz!

Onun müteşâbihlerine de iman ediniz ve ‘Rabbimizin katından bütün gelenlere iman ettik’ deyiniz!” buyurmuştur.5677

Abdullah b. Mes’ud:

“İlim isteyen, Kur’ân’ı eşelesin

Çünkü, öncekilerin de, sonrakilerin de ilmi onun içindedir!5678

Ben ne zaman size bir hadis haber versem, onun Kitabullah’ta doğrulayıcı delilini de haber verebilirim!” demiştir.

Abdullah b. Abbas da:

“Eğer benim yanımda bir devenin diz bağları yitecek olsa, muhakkak onu da Yüce Allah’ın Kitabında bulurum!” demiştir.

Saîd b. Cübeyr de:

“Bana Resûlullah Aleyhisselâmdan hiçbir hadis erişmemiştir ki, onun doğrulayıcı delilini Kitabullah’ta bulmuş olmayayım!” diyor.

İmam-ı Şâfiî de bir kere Mekke’de:

“İstediğinizi bana sorunuz! Kitabullah’tan onun cevabını size haber vereyim!” demişti.

Kendisine:

“Arı sineğini öldüren ihramlı hakkında ne diyeceksin?” diye sorulunca, İmam-ı Şâfiî:

“Bismillâhirrahmânirrahîm

Peygamber size ne verdi ise onu alınız! Size neyi yasakladı ise ondan da sakınınız!” (Haşr: 7) âyetini okumuş;

“Huzeyfe b. Yeman’ın Peygamber Aleyhisselâmdan bize rivayet ettiği hadiste:

‘Benden sonra Ebu Bekir ve Ömer b. Hattab’a uyunuz!’ buyurulmuş olup, Ömer b. Hattab’ın da ihramlının arı sineğini öldürmesini emrettiği haberi bize Târık b. Şihab’dan rivayet edilmiştir” diye cevap vermişti.

Ebu Bekir b. Mücâhid bir gün:

“Âlemde hiçbir şey yoktur ki, Kitabullah’ta bulunmasın!” deyince, kendisine:

“Öyleyse, Kur’ân’ın içinde nerede hanlardan bahsedilmiştir?” diye soruldu.

O da:

“‘Meskûn olmayan ve içerisinde size ait metâ bulunan beyitlere girmenizde size bir vebal yoktur’ (Nûr: 29) âyetindeki evlerden maksat, hanlardır” demiştir.

İbn Bürhan da:

“Peygamber Aleyhisselâm ne buyurdu ise, elbette o Kur’ân’da ya aynen vardır, ya da onun yakın veya uzak aslı vardır.

Bu gerçeği ancak anlayışlı olanlar anlar, gözleri kapalı olanlar göremezler.

Bunun gibi, onun her hükmündeki isabeti ve inceliği de, istekliler ancak görüşleri, çabaları ve anlayışları nisbetinde kavrayabilirler” demiştir.

Daha başkaları da:

“Allah’ın anlayış verdiği bir kimse için, Kur’ân’dan bulup çıkarmayı mümkün kılmadığı bir şey yoktur” demişlerdir.

İbn Fadl’a göre:

“Kelâmullah’ın taşıdığı ilimlerin hakikatını ancak onun sahibi olan Yüce Allah ihâta eder. Sonra da, Resûlullah Aleyhisselâm kavrar.

Cenab-ı Hakk’ın Kendisine tahsis ettiği ilimlerden başkasına ise, Resûlullah Aleyhisselâmın dört halifesi ve büyük sahabisi Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali ile İbn Mes’ud ve İbn Abbas gibi sahabileri varis olmuşlardır.5679

Bir gün, İbn Abbas’ın yanında ashabdan Huzeyfe b. Yeman bulunduğu sırada, adamın biri gelip İbn Abbas’a:

“Yüce Allah’ın Şûrâ sûresindeki ‘Hâ mîm ayn sîn kâf’ sözünün tefsirini bana haber ver?” der.

İbn Abbas, adamın bu soruşundan hoşlanmaz, susar; ve sonra da, ondan, yüzünü başka tarafa çevirir.

Adam sorusunu tekrarlar.

İbn Abbas, yine cevap vermez ve yüzünü ondan başka tarafa çevirir.

Adam üçüncü kez sorar.

İbn Abbas yine ona cevap vermez.

Bunun üzerine, Huzeyfe b. Yeman:

“Buna sana ben haber vereyim. Anladım ki, o bunu söylemek istemiyor!” diyerek, bunun:

Ehl-i Beyt’ten Abdulilâh veya Abdullah diye anılan bir zât hakkında nazil olduğunu; kendisinin Şark nehirlerinden bir nehir üzerinde kurulu, nehrin ikiye ayırdığı şehir (Bağdat) üzerinde yerleşeceğini; Yüce Allah’ın onların hakimiyet ve saltanatlarının sona ermesine, devlet ve müddetlerinin kesilmesine izin verdiği zaman, üzerlerine geceleyin bir ateş salınacağına, sabahleyin sanki oradaki yerlerinde hiç bulunmamış gibi olacaklarına, yerlerini toplanan cebbar ve zalimlerin işgal edeceklerine işaret olduğunu söyler.5680

Bundan oniki asır önce, Hicrî 224 yılında doğan ve 310 yılında ölen İmam Taberî’nin tefsirine kaydettiği bu haber, hem Kur’ân-ı Kerîm’in ne kadar mucizevî, ilmî derinlikler taşıdığını, hem de Ashab-ı Kiramdan bazılarının bu derinliklerden ne kadar yararlandıklarını ve hatta müteşâbih âyetlerin tefsirlerine bile vâkıf olduklarını göstermeye yeter. Filvâki, zamanımızda kral nâibi Abdulilâh tarafından Bağdat’ta temsil edilen bu hanedanın, bir gece General Kâsım’ın yaptığı darbe ile yaylım ateşine tutularak, kadın erkek, çoluk çocuk hepsinin hayat ve saltanatlarına son verildiği görülmüştür.

İbnü’n-Nedîm (vefatı: 378 H.) kendisinden önceki ilim adamlarından kimlerin Kur’ân-ı Kerîm’i tefsir ettiklerini; Kur’ân-ı Kerîm’in mânâları, müşkilleri, mecazları, lügatları, lügatlarının garibleri, kıraat tarzları, noktaları, şekilleri, lâmları, vakıf ve ibtidâları, maktû ve mevsulleri, elfâz ve mânâları, müteşâbihleri, mushaflardaki heceler, Kur’ân’ın cüzleri, Kur’ân’ın faziletleri, Kur’ân harflerinin Medinelilere, Mekkelilere, Kûfelilere, Basralılara, Şamlılara göre sayıları, Kur’ân’ın nâsih ve mensuhları, âyet ve sûrelerin nüzul tarihleri, Kur’ân’ın hükümleri ve çeşitli mânâları.. hakkında kimlerin hangi eserleri yazdıklarını uzun uzadıya açıklar.5681

Kur’ân-ı Kerîm müfessirlerinden Fahru’r-Râzî der ki:

“Bir zamanlar, ‘Yalnız şu Fâtiha sûresinin ihtiva ettiği faide ve nefiselerden on bin kadar mesele çıkarılması mümkündür!’ sözü dilimden çıkınca, bazı kıskançlarla birtakım bilgisizler ve inatçılar, beni de kendileri gibi isbatlayamayacağı iddialarda bulunur, söylediği sözü isbat kaydında bulunmaz adamlardan sandılar.

Şu kitabı [Mefâtihu’l-gayb] yazmaya başlayınca, Fâtiha’dan o kadar mesele çıkarılabileceğinin mümkün bulunduğunu göstermek ve uyarılabilecekleri uyarmak için şu önsözü düzenledim.”5682

Kur’ân-ı Kerîm’in Bütün Semavî Kitaplara Denk ve Daha Fazlasını Havi Bulunuşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir hadis-i şeriflerinde:

“Bana Tevrat yerine es-Seb’5683 verildi.

Zebur yerine Meûn5684 verildi.

İncil yerine Mesânî5685 verildi.

Mufassallar da5686 fazla olarak verildi” buyurmuştur.5687

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Übeyy b. Ka’b’a:

“Sana ne Tevrat’ta, ne İncil’de, ne Zebur’da, ne de Kur’ân’ın diğer sûreleri arasında bir benzeri indirilmemiş olan bir sûre öğretmemi ister misin?” diye sordu.

Übeyy b. Ka’b:

“Olur yâ Rasûlallah!” deyince,

“Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; onun bir benzeri ne Tevrat’ta, ne İncil’de, ne Zebur’da, ne de Furkan (Kur’ân-ı Kerîm)’ın diğer sûreleri arasında indirilmemiştir!

O, seb’u’l-mesânîdir. O, bana indirilmiş bulunan büyük Kur’ân’dır (Fâtiha sûresidir)”5688 buyurdu.

Hindli bilginlerden Süleyman Nedvî der ki:

“Tevrat bir şeriat kitabıdır. Ahlâk ve mev’izaları muhtevî değildir.

İncil ahlâk ve mev’izalarla doludur, fakat içinde şeriattan eser yoktur.

Zebur kalbî münacatlardan, ilahilerden, dualardan mürekkeptir, fakat diğer sıfatları haiz değildir.

Hz. Mesih’in İncil’i, güzel hutbeleri muhtevi olmakla beraber, insanları derin derin düşündürecek, insanların fikir ve nazarlarını açacak ufuklardan mahrumdur.

Benî İsraillerin kitabları birçok ihbarlarla doludur, fakat onlarda hikmetin incelikleri, imanın sırları görülmez.

Dünyada ancak ilâhî bir kitab vardır ki; şeriat, ahlâk ve mev’izalarla, dua ve münacat ile doludur ve bütün eski kitabların faziletlerini fazlasıyla toplamıştır.

Hitâbelerin en kuvvetlisi, fikir ve nazarı açacak ufukların en genişi, inceliklerin ve hikmetin, iman ve amelin sırlarının hepsi bu kitabın içindedir.

Sonra, öteki semavî kitabların hepsi tahrif ve tağyire, çeşitli tercümelerle tebdile uğradığı halde; her türlü tahriften mahfuz ve masun kalan ve vahyolunduğu asıl lisan ile elde bulunan yegâne ilâhî kitab Kur’ân’dır.

Bu kitabın hiçbir âyeti, hiçbir kelimesi, hiçbir harfi, hiçbir noktası değişmemiştir.

Bu kitab, bu suretle, bekâsını kâtiplerin kalemlerine de medyun değildir.

Çünkü, bu kitab her devirde yüzbinlerce mü’minin kalbinde, hâfızasında menkuştur.

Kur’ân, dünyanın her tarafında aynı harfler, aynı harekelerle; bizzat Peygamber Aleyhisselâm tarafından okunduğu gibi, bizzat Hz. Cibril tarafından vahyolunduğu gibi okunmaktadır..

Diğer semavî kitablar hiçbir vechile Kur’ân-ı Kerîm’le kabil-i kıyas değildirler.

Çünkü, diğer kitaplar mânâ itibarıyla vahy-i ilâhî olduğu halde, Kur’ân hem lafzı, hem mânâsı cihetiyle vahy-i Rabbânîdir.

Halbuki, Tevrat’ın ve İncil’in vahyolundukları diller, ölü diller sırasına geçmiş bulunuyor.

Çünkü, Tevrat’ın aslî dili olan İbrânice, Buhtunnassar’ın ateşleriyle yok olmuş ve Arâmî ile Süryânî dillerine tahavvül etmişti.

Birkaç asır sonra, Hz. Üzeyr, İbrânice’yi ihyaya teşebbüs etmişti.

İncil’e gelince; bugüne kadar onun hangi dille vahyolunduğu ve ilk önce hangi dille yazıldığı mâlûm değildir.

Hâlihâzırda elde bulunan en eski İncil nüshası Yunanca ile yazılmıştır.

Hz. İsa’nın zamanında Filistin’de konuşulan dilin Yunanca olduğu muhakkak değildir.

Kur’ân-ı Kerîm’e gelince; bu kitab lafzen ve ma’nen nazil olduğu dil ile mahfuz olan yegâne kitabdır.”5689

Kur’ân-ı Kerîm, en iptidâî insanlardan en yüksek ilim ve fikir adamlarına, ticaretle uğraşanlardan hayatlarını zühd ve takvâ ile geçirenlere, fakirlerden zenginlere.. kadar herkesi ilgilendiren, derece derece yükselten düstur ve esasları ihtiva eder.

Kur’ân-ı Kerîm, herşeyden evvel Allah’ın varlığını, birliğini, sıfatlarını, kudret ve azametini, rahmet ve mağfiretinin genişliğini, mahlukatına sevgisini, Allah’a tevekkül ve itimadın, ibadet ve ubudiyetin, Allah’ın nimetine karşı şükrün gerekliliğini bildirir.

Namaz, oruç, zekât, hac gibi ibadetlerden, din ve diyanetten bahseder.

Allah’a iman ve ibadet esaslarını tesbit ve talim eder.

İmandan, iman edenlerden bahsederken, yararlı işlerde bulunmak kaydını ekler; imanın amel ile yararlı ve mükemmel olabileceğini öğretir.

Kur’ân-ı Kerîm, aile hayatından, karı ile kocanın karşılıklı hak ve vazifelerinden milletler arasındaki münasebetlere kadar, selamlaşmaktan evlere müsaade alarak girme âdâbına varıncaya kadar, içtimâî-medenî hayatın her safhasını içine alan gerçek nizamın hayatî bütün kaidelerini gösterir, en güzel ahlâk düsturlarını öğretir.

Kur’ân-ı Kerîm beşer nev’inin bir erkekle bir kadından yaratılan bir aile olduğunu; sonra onların birbirleriyle bilişmeleri, tanışmaları için kabilelere, ailelere ayrıldıklarını; onlardan Allah katında en şerefli olanların Allah’tan en çok sakınan, yani Allah’ın tayin ettiği hak ve vazifelere en çok riayet edenler olduğunu; hangi millete, hangi kabileye, hangi sınıf ve mesleğe mensup olursa olsun, kadın erkek, zengin fakir.. hiç kimsenin bundan başka bir imtiyaza sahip bulunmadığını bildirir.

Kur’ân-ı Kerîm taahhütlere riayeti, muamelatta dürüstlüğü, muhtaçlara yardımı, dargınların aralarını bulup düzeltmeyi, daima istikamet ve adalet üzere hareket etmeyi, işleri ehliyetli olanlara vermeyi, çalışmayı emr ve her habere inanmayıp onu araştırmayı tavsiye eder.

Kur’ân-ı Kerîm her hususta hayatî icablara göre hareket edilmesini, iyilik yaparken bile bunun gözönünde tutulmasını, herşeyin yerinde ve zamanında yapılmasını öğretir.

Af ile muamele olunmasını tavsiye ederken, bunun toplulukların huzurunu altüst etmesine meydan verdirmez.

Tecavüzün, icabında ceza ile önlenmesini ister.

Kur’ân-ı Kerîm, birbirimize yardımda bulunurken, o yardımın bizi yoksulluğa düşürecek dereceye vardırılmamasını tavsiye; herkesin şahsî hürriyet ve haklarını kullanırken başkalarının haklarına tecavüz etmemesini tenbih eder.

Kur’ân-ı Kerîm, haset, fesat, zulüm, kin, hıyanet, iftira, yalan, hile, suizan, adam çekiştirme, koğuculuk, kibir, riya, hırsızlık, adam öldürmek, israf, pintilik.. gibi bütün kötülükleri; içki, kumar.. gibi kötü itiyadları nehyeder.

Kur’ân-ı Kerîm gözü gönlü açık tutmayı, körükörüne hareket etmemeyi, düşünmeyi, yerleri ve gökleri ve aralarındakileri incelemeyi, ilim ve irfan sahibi olmayı, geçmiş milletlerin ve memleketlerin hallerini incelemeyi ve bunlardan ibret almayı tavsiye eder.

Kur’ân-ı Kerîm büyük-küçük, hayır-şer.. işlediğimiz bütün işlerin ortaya döküleceği, herkesin hesaba çekileceği çetin bir Hesap Gününün gelip çatacağını haber verir.

Hülâsa; Kur’ân-ı Kerîm beşikten mezara kadar insanları ilgilendiren her konuya temas ettiği gibi, istikbalde keşfedilecek veya keşfine çalışılacak birtakım ilmî, fennî gerçekler hakkında da açık veya kapalı beyanlarda bulunur.

Meselâ; güneş, ay ve semavî ecramdan her birinin birer felekte (yörüngede) yüzdüğü, her canlının sudan yaratıldığı (Enbiyâ: 30-33, güneşin karargâhı, durak yeri için seyr ü cereyan ettiği (Yâsîn: 38), semalara muvazene kanununun koyulduğu (Rahman: 7), semanın ilk halinin gaz olduğu (Fussilet: 11), bütün insan zürriyetinin Hz. Âdem’den zerreler (genler) halinde bulunduğu (A’raf: 173), semerelerin ilkah edici, aşılayıcı rüzgârlar vasıtasıyla husûle geldiği (Hicr: 22), bazı hayvanlarda hususan arılarda görülen hârikulâde ince işlerin onlara Allah tarafından ilham edilmek suretiyle yaptırıldığı (Nahl: 68-69), yerde yürüyen, havada uçan hayvanların da insanlar gibi birer topluluk oldukları (En’am: 38), yerde olduğu gibi göklerde de canlı varlıklar bulunduğu ve bunların bir gün biraraya gelecekleri (Şûrâ: 29), ruhu anlamaya insan ilminin yetmeyeceği (İsrâ: 85), uzayın gittikçe genişletildiği (Zâriyât: 47), cansız, dilsiz sanılan şeylerin de Allah’ı tesbih ve tahmid etmekte oldukları, fakat bunu insanların anlayamayacakları (İsrâ: 44)... daha birtakım konulara ondört asır önce işaret edilerek ilim-fen âlemine yeni inceleme ve araştırma ufukları açar.

Kur’ân-ı Kerîm yalnız Müslümanlar tarafından değil, Müslüman olmayan insaflı birçok ilim adamları tarafından da incelenerek, lâyık olduğu takdir ve saygıyı görmüştür.

Okuyucularımıza onlardan bazı örnekler sunuyoruz:

Kur’ân Herkesi İrşad Edebilir

İngilizlerin Arapça bilginlerinden Stanley Lane Poole “Kur’ân’-dan Seçmeler” adlı kitabının önsözünde şöyle der:

“Peygamber’in Medine’de telakkî ettiği âyetler bilhassa dikkate şâyandır. Çünkü, bunlar İslâm cemiyetini idare eden her Müslümanı doğru yola sevkeyleyen âyetlerdir.

Mekke’de vahyolunan âyetler ise, büyük ve müessir bir diyanet için gereken herşeyi içine alır.”

Kur’ân Bütün Ahlâk ve Felsefe Esaslarını Câmîdir

Fransa’nın en şöhretli müsteşriklerinden Sedillot, “Arabistan’ın Muhtasar Tarihi” ünvanlı eserinin 59, 63, 64. sahifelerinde şöyle der:

“Kur’ân her saygıya değer eserdir.

Kur’ân insanlara hukukullahı tanıtmış, mahlukatın Hâlıktan ne bekleyeceğini, mahlukatın Hâlıkıyla münasebetlerini en sarih şekilde öğretmiştir.

Kur’ân, ahlâk ve felsefenin bütün esaslarını câmîdir.

Fazilet ve rezilet, hayır ve şer, eşyanın hakikî mahiyeti, hülasa her mevzu Kur’ân’da ifade olunmuştur.

Hikmet ve felsefenin eşası olan kaideler, adalet ve müsavatı ve başkalarına iyilik etmeyi, faziletkâr olmayı öğreten esaslar... bunların hepsi Kur’ân’da vardır.

Kur’ân, insanı iktisat ve adalete sevkeder, dalâletten korur.

Ahlâkî zaafların karanlığından çıkarır, ahlâkî yüksekliklerin ışığına ulaştırır.

İnsanın kusurlarını, hatalarını yüksekliğe ve olgunluğa çevirir.

Müslümanlığa barbar bir din diyenler, şuurdan mahrum insanlardır. Çünkü onlar Kur’ân’ın sarih ve berrak âyetlerine karşı gözlerini yumuyorlar ve Kur’ân’ın nasıl asırdîde reziletleri silip süpürdüğünü incelemiyorlar!”

Kur’ân Cihan Medeniyetinin Dayandığı Temelleri Muhtevidir

Fransa’nın en tanınmış müşteşriklerinden Gaston Carre da şöyle der:

“Kur’ân cihan medeniyetinin dayandığı temelleri muhtevidir. O kadar ki, bu medeniyetin İslâmiyet tarafından neşrolunan esasların uyuşumundan vücut bulduğunu söyleyebiliriz.”

Kur’ân Hikmetle Dolu Bir Ahlâk Mecellesidir

Fransız filozoflarından Alexis Louvasonne der ki:

“İnsanlığın hidayeti için Hz. Muhammed’e vahyolunan Kur’ân, hikmetle dolu parlak bir eserdir.

Hz. Muhammed’in hakikî bir peygamber ve âlemin mukadderatına hâkim Yüce Varlığın gönderdiği gerçek bir peygamber olduğunda şek ve şüphe yoktur.

Hz. Muhammed cihana öyle bir kitab bırakmıştır ki, bir nâdire-i belâgat, bir mecelle-i ahlâk ve bir kitab-ı mukaddestir.

Yeni fennî keşifler yahut ilim ve irfanın yardımıyla hallolunan veya halline uğraşılan meseleler arasında bir mesele yoktur ki, İslâmiyetin esaslarıyla çelişsin!

Bizim Hıristiyanların Hıristiyanlığını tabiî kanunlarla bağdaştırmak için harcadığımız çalışmalara mukabil, Kur’ân ve talimatlarıyla tabiî kanunlar arasında tam bir ahenk görülmektedir.”

Kur’ân Semavî Kitapların En Güzeli, Her Takdirin

Üstünde Bir Fesâhat ve Belâgat Mucizesidir

Tanınmış müsteşriklerden, Arap edebiyatı uzmanı ve Kur’ân mütercimi Dr. Morris de şöyle der:

“Kur’ân nedir?

Her tenkidin üstünde bir fesâhat ve belâgat mucizesidir.

Kur’ân’ın üçyüzelli milyon Müslümanın göğsünü haklı bir gururla kabartan meziyeti, onun her mânâyı güzel ifade etmek itibarıyla semavî kitabların en mükemmeli olmasıdır.

Hayır! Daha ileri gidebiliriz! Kur’ân, tabiatın ezelî inayet ile insana bahşettiği kitabların en güzelidir.

Beşerin refahı nokta-i nazarından, Kur’ân’ın beyanları, Yunan felsefesinin ifadelerinden çok yüksektir.

Kur’ân, arz ve semânın Hâlıkına hamd ve şükürle doludur.

Kur’ân’ın her kelimesi, herşeyi yaratan ve herşeyi taşıdığı kabiliyete göre sevk ve irşad eden Yüce Varlığın azametinde mündemiçtir.

Edebiyat ile ilgililer için, Kur’ân bir kitab-ı edebdir.

Lisan mütehassısları için, Kur’ân bir hazine-i elfazdır.

Şairler için, Kur’ân bir menba-ı ahenktir.

Bundan başka, bu kitab, hukukî hükümler namına bir muhit-i maâriftir.

Davud’un zamanından John Talmos’un devrine kadar gönderilen kitabların hiçbiri, Kur’ân’ın âyetleriyle muvaffakiyetli bir şekilde rekabet edememiştir.

Bundan dolayıdır ki, Müslümanların yüksek sınıfları hayatın hakikatlarını kavramak nokta-i nazarından ne kadar aydınlanırlarsa o derece Kur’ân’la ilgileniyor ve ona o derece tâzim ve saygı gösteriyorlar.

Müslümanların Kur’ân’a saygıları daima artmaktadır.

İslâm muharrirleri Kur’ân âyetlerini iktibas ile yazılarını süslerler ve o âyetlerden mülhem olurlar.

Müslümanlar, tahsil ve terbiye itibarıyla yükseldikçe, fikirlerini o nisbette Kur’ân’a istinad ettiriyorlar.”

Kur’ân Akâid ve Ahlâkı, İnsanlara Hidayet ve Hayatta

Muvaffakiyet Sağlayan Esasların Mükemmel Bir Mecellesidir

İngilizce-Arapça, Arapça-İngilizce lügatların müellifi Dr. Steingas şöyle der:

“Kur’ân akâid ve ahlâkı, insanlara hidayet ve hayatta muvaffakiyet sağlayan esasların mükemmel bir mecellesidir.

Zaman ve mekân itibarıyla birbirlerinden uzak, fikrî inkişafları bakımından da birbirlerinden çok farklı olan insanlara hârikulâde bir hassasiyet bahşeden, muhalefeti hayra ve iyiliğe çeviren Kur’ân, nasıl en hayretlere şâyan bir kitab olarak kabul edilmeye lâyıksa; beşerin mukadderatıyla uğraşan bilginler için de, üzerinde o derece durulmaya, incelenmeye lâyık ve yararlı bir konudur.”

Kur’ân’ın Bir Naziri Yoktur

İngiltere’nin en tanınmış ve en büyük tarihçilerinden Edward Gibbon “Roma İmparatorluğunun İnhitâtı ve Çöküşü” ünvanlı eserinde diyor ki:

“Ganj nehriyle Atlas okyanusu arasındaki memleketler, Kur’ân’ı bir kanun-u esâsî ve teşriî hayatın ruhu olarak tanımıştı.

Kur’ân’ın nazarında satvetli bir hükümdarla zavallı bir fakir arasında fark yoktur. Bu gibi esaslar üzerinde öyle bir teşrî vücuda gelmiştir ki, dünyada bir naziri yoktur.”

Kur’ân’ın En Saf ve En Temiz Tevhidi Öğretmesi

Dr. Gustave Le Bon:

“Dünyanın bütün dinleri içinde, Müslümanlık, Kur’ân ile en saf ve en temiz tevhidi öğretmekle temayüz etmiştir” der.

Kur’ân Yüksek Ahlâk Öğretir

Mr. Arnold şöyle der:

“Ahd-i Kadim ile Ahd-i Cedit’ten Yahudiler vasıtasıyla öğrendiğimiz dersler, bize mahlukata hürmet ve muhabbetle muameleyi emrediyor.

Halbuki Kur’ân, insanlara mükemmel bir terbiye verdikten başka, onlara hususî hayatlarında ahlâklı, âlicenab, hayırsever, cesur ve şecaatli olmayı ve bütün Müslümanları sevmeyi öğretmektedir.”

İmanın Hakikî Kitabı, Fikre İtmi’nan Veren Kitab

Hindli dinî lider Baba Nanak şöyle der:

“Hakikat-ı halde imanın hakiki kitabı, fikre itmi’nan veren kitab, ancak Kur’ân’dır.”

Kur’ân Temiz ve Afif Bir Hayatı Sağlayacak

Makul ve Mantıkî Emirleri Muhtevidir

İngilizce Popular Encyclopedia (Halk Ansiklopedisi)’nde şöyle denir:

“Arapça’ya göre Kur’ân, son derecede beliğdir. Gerçekten de, Kur’ân’ın bedâî-i edebiyyesi eşsizdir.

Bundan başka, Kur’ân’ın emirleri o kadar makul ve mantıkîdir ki, insanlar bunları dikkatle mütalaa edecek olurlarsa, onların temiz ve afif bir hayatı sağlayacağını anlarlar.”5690

***

Bütün dinler üzerinde yaptığı uzun inceleme ve eleştiriler neticesinde İslâm dinini kabul edip Nureddin adını aldığını Yeni Sabah gazetesinde ilan eden Steinhorst adındaki atom bilgininin sözleriyle bahsimize devam ediyoruz:

“Allah’ı tâzim, Hıristiyanlıkla berbat bir putperestlik haline getirilmiştir.

Bunlar, bir Allah’a tapar görünürler, fakat sadece bir peygamber olmasına rağmen, İsa’ya da Allah’ın oğlu diye taparlar.

İsa’nın anası, Allah’ın anası ilan edilmiştir.

Son konulan bir kaideye göre, Meryem, Allah’ın anası sıfatıyla bedenî olarak mi’raca çıkmış; Papanın son tesbit ettiği bu kaide, mü’min Katolikleri bile şaşırtmıştır!

Hıristiyan itikadına göre, Allah çocuk meydana getirmektedir.

Halbuki, İslâmiyete göre, ancak fâni olan bir varlığa tâbi olanlar çocuk yapmak ihtiyacındadırlar.

Allah ise, her varlığın üstünde ve ebedî olduğu için, çocuğa muhtaç değildir.

Bütün yaratılmış şeylerin kaynağı ve herşeyin nâzımı Allah’tır.

Bu sebeple, O’nun, işine yardım edecek veya ismini devam ettirecek bir çocuğa ihtiyacı yoktur.

Bunun için, Hıristiyan dininin ve Kilisenin telkin ettiği üçlü Allah fikri abestir.

Böyle olduğu halde, Hıristiyan kilisesi yegâne saadet veren din olduğunu nasıl iddia edebilir?

Bu kilise, hangi ahlâkî hakla bir dünya dini olmaya kalkışıyor?

Buna hiçbir hakkı yoktur!

Bu dünya bir Allah tarafından yaratılmışsa, milletlerin dinî geleneklerinin bir imanda birleşmesi kat’î ve zaruridir.

Dünya, tek bir manevî merkez etrafında toplanmazsa, Yaratıcının birliğini nasıl kavrayabilir?

Bir nehir, birçok ırmaklardan meydana gelir ve onun kuvveti, özelliği bu birleşmede belirir.

Musa’nın, İsa’nın ve diğer peygamberlerin getirdikleri vahiyler, insanlığın yaratılış gayesini gerçekleştirecek bir nehrin ırmaklarıdır.

Bu gaye, Allah’ın birliğini idrak etmektir.

Bu maksadı ancak Kur’ân sağlayabilir.

Kur’ân’dan başka bir kitab bunu sağlayabilir mi?

Tevrat bunu sağlayamaz. Çünkü o ancak İsrail Tanrısından bahseder.

Zerdüşt de, İlâhî nuru, ancak İran milletine bahşeder.

Veda’lar da bunu yapamaz. Çünkü, rişişlere göre, Veda’yı dinleyen Hindlilerin kulağına kurşun akıtmak gerekir!

Buda da bir bütünlük göstermez ve yalnız Hindistan’a inhisar eder.

İsa’nın dini bu gayeyi temin edebilir mi?

Hayır!

İsa, cihana şâmil bir öğretici değildir. O, havarilerine şöyle demişti:

‘Puta tapanların yolunda gitmeyin ve Sâmirîlerin şehirlerine girmeyin.

Yalnız İsrail’in kaybolmuş koyunlarının arasına katılın.’ (Matta: 10: 5-6)

Şu halde, İslâm’ın Peygamberinden önce hiç kimse bütün beşeriyete şâmil bir haber getirmemiştir.

Kur’ân’dan önce hiçbir kitab bütün insanlığa hitap etmemiştir.

Hz. Muhammed şu vahyi getiriyor:

‘Ey insanlar! Gerçekten ben hepiniz için Allah’ın elçisiyim!’ (7: 159)

Böylece, yalnız Kur’ân’dır ki, muhtelif dinler arasındaki farkları ve ayrılıkları bertaraf edebilir.

Dinlerin çokluğu, birleştiri bir imanın vücudunu zaruri kılar.

Bu iman, İslâmlıktır.”5691

Kur’ân-ı Kerîm’in Başlıca Özellikleri

John Davenport da, “Hz. Muhammed ve Kur’ân-ı Kerîm” isimli eserinde, Kur’ân-ı Kerîm’den bahsederken şöyle der:

“Müslümanlar Kur’ân-ı Kerîm’e azamî hürmet ve tevkîri gösterirler.

Tâhir olmazlarsa, Kitaba el sürmezler.

Bunun için, Kitabın kapağına:

لاَ يَمَسُّهُٓ اِلاَّ الْمَطَهَّرُونَ

âyeti yazılır ve bu sûretle Kitaba taharetsiz iken kimsenin yanlışlıkla el sürmemesini sağlarlar.

Müslümanlar, Kitabı kemâl-i hürmetle okurlar, onu öperler, savaşa giderken ceplerinde taşırlar.

Silahlarına ondan âyetler kazıttırırlar, Kitabı altınlar ve mücevherlerle süslerler, onun bir gayrimüslimin elinde bulunmamasını isterler.

İslâm terbiyesinin kaynağı, bu Kitab-ı Mübîn’dir.

Çocuklar herşeyden önce onu okumayı öğrenir ve ezberlerler.

Hayatın nurunu bulmak için, Müslümanlar Kitab-ı Mübîn’i tedkik ve tetebbû ederler.

Câmiler vardır ki, orada Kur’ân-ı Kerîm sürekli hatmolunur.

Oniki asırdan beri Kur’ân-ı Kerîm’in sesi milyonlarca mü’minin kalbinde ve ruhunda devamlı bir surette akisler uyandırmıştır.

Kur’ân-ı Kerîm Allah’a imanı, ilâhî iradeye teslimiyeti, ilâhî emirlere itaati, iyilik etmeyi, takvâlı, itidalli olmayı, içkiden sakınmayı, hoşgörür olmayı, din uğrunda ölenlere bir hürmet-i mahsusa beslemeyi emreder.

Amelî farzlara gelince; bunlar, İslâm dininin neşr ve tebliği, malın kırkta birinin zekât olarak verilmesidir.

Fakat, Kur’ân’ın emirleri dinî ve ahlâki vazifelere münhasır değildir.

Gibbon der ki: ‘Kur’ân, Atlas okyanusu sahillerinden Ganj’a kadar, yalnız ilahiyatın değil, medenî, cezâî ahkâmın da mecelle-i esası sayılmakta; insanların bütün harekât ve ahvâlini tanzim eden kanunlar, Allah’ın bozulmaz emirleriyle te’yid edilmiş bulunmaktadır.

Başka bir deyişle, Kur’ân Müslümanların dinî, içtimâî, medenî, ticârî, askerî, kazâî, cezâî umumî kitabıdır.

Kur’ân, dinî vazifelerden günlük vazifelere, ruhun necat ve felâhından bedenin sağlığına, umumun hukukundan ferdin hukukuna, insanın menfaatlerinden cemiyetin menfaatlerine, ahlâkiyat sahasından cinâîyat sahasına, dünyevî hayatın ukubatından uhrevî hayatın ukubatına kadar herşeyin nâzımıdır.

Binnetice, Kur’ân Tevrat’tan ayrılmaktadır.

Kumb’un dediği gibi, Tevrat bir ilahiyat sistemini haiz değildir.

Tevrat kıssalardan, vasıflardan, takvâperverane teheyyüclerden, birbirine mantıkî bir bağla bağlı olmamakla beraber kuvvetli bir ahlâktan müteşekkildir.

Kur’ân, İncil gibi de, ancak sâliklerin dinî fikirlerini, ibadet ve amellerini düzenleyen bir düsturdan da ibaret değildir.

Belki, Kur’ân siyasî bir sistemdir de.

Çünkü, devletin her kanunu ona müsteniddir.

Hayat ve emvâle ait olan herşey onun hükmü ile hallolunmaktadır.’

Kur’ân-ı Kerîm, tevhid akidesinin en şerefli âbidesidir.

Kur’ân-ı Kerîm, en sarih surette, ezelî ve ebedî olan, doğmayan, doğurmayan, şerik ve naziri olmayan, herşeyi yaratan, Rahmân ve Rahîm olan, Kendisine bağlananları koruyan, kötülük yapıp pişman olanları affeden, Kıyamet gününün sahibi olan, herkesi ameline göre muhakeme eden, iyilik yapanlara, Allah yolunda ölenlere ebedî saadet bahşeden, kötüleri cezalandıran Allah’ın varlığını öğretir.

Kur’ân, meleklerin varlığını da öğretmektedir; fakat meleklerin de, peygamberlerin de tapılmaya müstehak olmadıklarını anlatır.

Her insanı koruyan ve amellerini murakabe eden iki melek vardır.

Şeytanlar insan nev’inin düşmanıdırlar.

Müslümanlar cinlerin varlığına da inanırlar.

Kur’ân-ı Kerîm’in açıkladığı bu akideler ne kadar haksızca tecavüze uğradıysa, Kur’ân’ın ahlâkî talimatı da aynı surette tecavüze uğramıştır.

Halbuki, Kur’ân’ın ahlâkı fısk u fücûru, her türlü aşırılığı, riyâyı, pintiliği, kibirlenmeyi, kıskançlığı, dünyevî şeyler uğrunda ihtirasla koşmayı kınar.

Sadaka vermeyi, ana-babayı sevmeyi, Allah’a şükranı, ahde vefayı, doğruluğu, ihlaslılığı, yetimlere şefkati, fark gözetilmeden adaleti, iffeti, hayâyı, sabır ve tahammülü, iyilikseverliği, kölelerin azadlanmasını, kötülüğe karşı iyiliği, fazileti, af ve safhı, bütün bunları bir karşılık beklemeyip sadece ilâhî rızayı gözeterek yapmayı emreder.

Yukarıda da söylediğim gibi, Kur’ân yalnız bir mecelle-i diniyye değildir; Müslümanların kavânîn-i medeniyyesini de ihtiva eder.

Binaenaleyh, Kur’ân birçok zevce almayı tahdid, almayı tarif, karı-kocanın haklarını izah, validelerin süt emzirme müddetini tesbit, dulların hukukunu, mehirlerin, boşanmaların nasıl olacağını tarif eder.

Miras, vasiyetler, velîlikler, akidler... Kur’ân’da zikrolunmaktadır.

Nihayet, yalancı şahitlerin, hırsızların, zânîlerin, çocuklarını öldürenlerin, fücûrun, sahtekârlığın, vesairenin cezası da Kur’ân’da gösterilir.

Bu itibarla, Hz. Muhammed yalnız peygamber değil, bir de Şâri’dir.

Hıristiyanlıkla Müslümanlık arasındaki farkı anlamak için şuna dikkat etmek lâzımdır ki; Hıristiyanlığın sâlikleri üzerinde haiz olduğu nüfuz dogmalara istinad ettirilerek din ile ahlâk birbirinden ayrıldığı halde; Müslümanlıkta dogmalara değil, dinin amelî tarafı ahlâkî, içtimâî, hukukî, siyasî fikirler üzerinde tesir etmekte ve bu suretle Müslümanın dimağında vatanperverlik, hukuk, an’ane, gelenek, kanun-u esâsî bir kelimede derlenip toparlanmaktadır -bu kelime Müslümanlıktır.

Müslümanlığın iftihar edeceği birçok güzellikler arasında bilhassa ikisi pek belirgindir.

Birincisi, uluhiyetten bahsederken, beşerî zaaflardan ve hırslardan tenzih ettiği Yüce Varlığı en tebcîlkâr, en saygı dolu sözlerle ifade etmesi; ikincisi de, Kur’ân’ın ahlâk ve terbiyeye aykırı her fikirden, her hikâye ve sözden tamamıyla uzak bulunmasıdır.

Halbuki, Musevîlerin Kitab-ı Mukaddesi bu gibi kusurlarla doludur.

Kur’ân, diğer kitaplar namına gayr-i kabil-i inkâr olan kusurlardan o kadar münezzehtir ki, utangaç bir insan, hiç kızarmadan, onu başından sonuna kadar okuyabilir.

Hâsılı, Kur’ân-ı Kerîm’in tesis ettiği din sırf tevhiddir.

Kur’ân’ın tarif ettiği uluhiyet, kurulmuş kanunlarla kâinatı idare eden, fakat yaklaşılması kabil olmayan bir ihtişam içinde bir tarafta duran felsefî bir illet-i ûlâ değil, her an hâzır ve nâzır, kâinatın her yerinde faal kudret sahibi bir varlıktır...”5692

***

Fransa Tıp Fakültesi Cerrahi Bölümü başkanlığında bulunmuş olan ve mukaddes kitaplar üzerinde yaptığı bilimsel araştırmaları neticesinde ilâhî kitab ve din olarak Kur’ân-ı Kerîm’i ve İslâm dinini kendisine seçmek mutluluğuna ermiş bulunan Prof. Dr. Maurice Bucaille tarafından yazılıp bastırılan “Kitab-ı Mukaddes, Kur’ân ve Bilim” isimli kitabın Muhterem Prof. Dr. Suad Yıldırım Bey tarafından dilimize çevrilen tercümesinde de, Tevrat ve İncil metinlerinin muasır bilimlerle bağdaşmadıkları gösterildikten sonra, şöyle denilmektedir:

“Kur’ân’ın çok bariz olan bilimsel tarafları başlangıçta beni derinden derine hayrete düşürdü.

Zira, 13 asırdan fazla bir zaman önce kaleme alınan bir metinde çağdaş bilimsel verilere tamamen uygun olarak son derece çeşitli konulara ilişkin bilgilerin keşfedilebileceğine, o zamana kadar hiç mi hiç inanmamıştım.

İşe başlarken, İslâm’a hiç inanmıyordum.

Her türlü peşin hükümden uzak olarak tam bir tarafsızlıkla metinleri incelemeye giriştim.

Beni etkileyen bir fikir var idiyse, o da, gençliğimde almış olduğum eğitimdi.

Bu eğitim, Müslümanlardan değil, Muhammedîlerden bahsederdi.

Böylece, bir adam tarafından kurulmuş bir dinin sözkonusu olduğu ve dolayısıyla bu dinin de Tanrı katında hiçbir değer ifade etmeyeceği iyice vurgulanmak isteniyordu.

Batıdakilerin çoğu gibi, ben de İslâm aleyhinde böylesi yaygın ve yanlış fikirleri muhafaza edebilirdim.

Öyle ki, o zamanların dışında bu konularda aydınlanmış muhataplara rastlamak, benim için hep şaşırtıcı olmuştur.

İtiraf ediyorum ki; Batıda öğretilen İslâm imajlarından farklı bir imaj verilmeden önce, ben de bu hususta çok cahil idim.

Şayet bulunmuş olduğum bu noktadan, Batıda genel olarak İslâm hakkında verilen değer hükümlerinin yanlışlığını düşünecek noktaya geldimse, ben bunu istisnaî şartlara borçluyum.

Değerlendirme imkânlarıma bizzat Suudî Arabistan’da kavuştum. Edindiğim bilgiler, İslâm konusunda kendi diyarımızda ne derece yanlış bilgi sahibi olduğumuzu bana gösterdi.

Hâtırasını hürmetle selamladığım Merhum Kral Faysal’a olan minnet borcum çok fazladır.

Onun İslâm’ı anlatmasını dinlemek ve huzurunda tabiî ilimlerle ilgili Kur’ân tefsirinin meselelerinden bazılarını anmak şerefi, ebediyyen hâtıramda nakşedilmiş olarak kalacaktır.

Bizzat kendisinden ve çevresindekilerden gelen bu değerli bilgileri dinlemek, benim için müstesna bir mazhariyet olmuştur.

O zaman, bizim Batı ülkelerinde şekillenmiş olan İslâm imajı ile onun gerçek mahiyeti arasındaki mesafeyi ölçmüş biri olarak, böylesine eksik ve yanlış tanınan bir din hakkındaki incelemelerimi geliştirmek için, o zaman bilmediğim Arapça’yı öğrenmeye şiddetli bir ihtiyaç duydum.

Benim ilk hedefim Kur’ân’ı okumaya ve onun metnini cümle cümle incelemeye inhisar ediyordu.

Tenkidli bir inceleme için de, mutlaka gerekli olan bazı tefsirlerden tabiatıyla yararlanıyordum.

Kur’ân’ı, müteaddit tabiî hadiselere dair yaptığı tavsiflere büsbütün özel bir dikkat atfederek ele alıyordum.

Kitabın bu konuları ilgilendiren açıklamaları, ancak aslî metinde nüfûz edilebilecek tarafları, beni iyiden iyiye etkiledi.

Zira bu bilgiler çağımızdaki telakkîlere uygun olmakla birlikte Hz. Muhammed’in zamanındaki bir insanın hakkında en ufak bir fikir sahibi bile olamayacağı hususlardı.

Daha sonra, Müslüman müelliflerce yazılmış olan Kur’ân metninin tabiî bilimlerle ilgili taraflarına tahsis edilmiş olan birkaç eser okudum.

Onlar bana çok faydalı değerlendirme imkânı verdiler.

Fakat, Batıda bu konuda yapılmış toplu bir incelemeyi şu ana kadar görmüş veya işitmiş değilim.

Böyle bir metinle ilk defa karşı karşıya gelen bir insanın zekâsını ilkin etkileyen husus, ele alınan konuların bolluğudur: yaratma, astronomi, yerle ilgili bazı durumların bildirilmesi, hayvanlar âlemi, bitkiler âlemi, insanın üremesi gibi.

Kitab-ı Mukaddes’te çok büyük bilimsel hatalar bulunduğu halde, burada (Kur’ân’da) bir tek yanlışa bile rastlayamıyordum!

Bu da, beni kendime şu suali sormaya mecbur ediyordu:

‘Şayet Kur’ân’ın müellifi bir insan ise, Hıristiyan takviminin yedinci yüzyılında, bugün çağdaş bilimsel sonuçlara uygunluğu ortaya çıkan hususları nasıl yazmıştı?!’

İmdi, hiç şüpheye imkân yoktur ki, şu anda elimizde olan metin o devirden kalma metindir.

Bu gözlem karşısında, beşerî planda, nasıl bir izah yapılabilir?

Kanaatimce, hiçbir izah mümkün değildir!

Zira Fransa’da Dagobert’in hüküm sürdüğü asırda Arap yarımadasında yaşayan bir şahsiyetin, kimi konularda bizimkinden oniki asırlık ileri bir bilimsel düzeye sahip olduğunu düşünmek için hiçbir sebep bulunamaz.

Aynı şekilde ben, Kur’ân’da, insanlığın bilmesi mümkün olduğu halde şimdiye dek çağdaş bilimin ulaşamamış olduğu bazı olaylara işaret bulunup bulunmadığını da araştırdım.

Böylece, o açıdan, Kur’ân’ın kâinatta yerküresine benzer gezegenlerin bulunduğuna dair işaretler ihtiva ettiği sonucuna ulaştım.

Çağdaş bilgiler bu hususta az da olsa delile sahip olmamakla birlikte, bunu tamamen ihtimal dahilinde gören birçok bilim adamının bulunduğunu söylemek gerekir.

Gerekli ihtiyatî kayıtlarla bu fikrimi belirtmenin lüzumlu olduğuna kâni oldum.

Böyle bir incelemeyi otuz yıl kadar önce yapmış olsaydım, astronomiye ait az önce zikrettiğim konuya, Kur’ân tarafından açıklanmış olan bir başka durumu ilave etmek gerekecekti ki, bu da uzayın fethidir.

O dönemde, ilk balistik füze deneylerinden sonra, belki de insanın yer sınırından çıkıp uzaydan yararlanmasının maddî imkânlarına sahip olacağı bir günün gelebileceği düşünülüyordu.

O zaman, insanın bu fethi gerçekleştirebileceğini önceden haber veren bir Kur’ân âyetinin bulunduğu biliniyordu.”5693*5694

***

Kur’ân-ı Kerîm’i ve İslâmiyeti inceleyen ve içlerinde Müslüman olanları da bulunan Hıristiyan büyük ilim ve fikir adamlarından bazılarının Kur’ân-ı Kerîm ve İslâmiyet hakkındaki ciddî ve takdirkâr görüşlerini buraya kadar aktarmaya çalışmış bulunuyoruz.

Maksadımız, Kur’ân-ı Kerîm’i ve İslâmiyeti yabancıların görüşleriyle de desteklemek değil, Kur’ân-ı Kerîm ve İslâmiyet hakkında hiçbir esaslı bilgileri bulunmayan bazı aydınların bu husustaki olumsuz görüşlerinden vazgeçmelerine yardımcı olmaktır.

Kur’ân-ı Kerîm’i Öğrenip Öğretmenin ve Okumanın Bazı Faziletleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, hadis-i şeriflerinde şöyle buyurmuşlardır:

“Sizin hayırlınız, Kur’ân’ı öğrenen ve onu öğretendir.”5695

“Bu Kur’ân’ı öğreniniz! Çünkü onun tilâvet edeceğiniz her harfine karşılık on hasene ile me’cur olur, mükâfatlandırılırsınız.”5696

“Kim Kur’ân okur, onu ezberler, onun helâlini helâl, haramını haram kılarsa, Allah o kimseyi bu amelinden dolayı cennete koyar ve kendisini ev halkından on kişinin her biri için de şefaatçi kılar.”5697

“Kur’ân’ı okuyan ve onun içindekilere göre amel eden kimsenin baba ve annesine, Kıyamet günü ziyası güneşin bütün dünya evlerindeki ziyasından daha parlak ve güzel tâc giydirilecektir.

Baba ve annesine böyle olursa, artık kendisine ne olacağını hesap ediniz.”5698

Kur’ân Okuyan veya Okumayanların, Kur’ân’ı Okuyan ve Onunla Amel Edenlerin veya Etmeyenlerin Misalleri

“Kur’ân okuyan mü’minin hali portakal gibidir ki, kokusu güzel, tadı da güzeldir.

Kur’ân okumayan mü’minin hali hurma gibidir. Tadı güzeldir, fakat kokusu yoktur.

Kur’ân okuyan münafıkın hali, kokusu güzel, fakat tadı acı olan reyhan gibidir.

Kur’ân okumayan münafıkın hali ise, kokusu acı, kötü, tadı da acı ve kötü olan ebucehil karpuzu gibidir.”5699

Bazı Sûre ve Âyetleri Okumanın Faziletleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm hadis-i şeriflerinde buyururlar ki:

“Bakara ve Âl-i İmran sûrelerini okuyunuz! Çünkü onlar Kıyamet gününde iki bulut veya iki gölge, veya kanatları gerilmiş iki fırka kuş gibi gelecekler, okuyucularını savunacaklardır.”5700

“Evlerinizde Bakara sûresini okuyunuz. Çünkü şeytan içinde Bakara sûresi okunan eve giremez.”5701

“Şüphe yok ki, şeytan içinde Bakara sûresi okunan evden kaçar.”5702

“Her kim geceleyin Bakara sûresinin sonundaki iki âyeti okursa, onlar ona yeter.”5703

“...Bunları öğreniniz, kadınlarınıza ve çocuklarınıza da öğretiniz! Çünkü bunlar hem Kur’ân, hem duadır!”5704

“Bana verilen bu âyetler, benden önce hiçbir peygambere verilmemiştir.”5705

“Cebrail Aleyhisselâm bana:

‘Müjde! Senden önce hiçbir peygambere verilmeyen iki nur sana verildi!

Kitabın Fâtiha’sı ile Bakara sûresinin son âyetleri!

Bunların, okuyacağın her harfine karşılık, sana o harfin gerektirdiği sevap verilecektir!’ dedi.”5706

“Bakara sûresinde bir âyet vardır ki, o âyet Kur’ân âyetlerinin ulusu, Âyete’l-Kürsî’dir.”5707

5708 الٓمٓ اَللّٰهُ لآ اِلٰهَ اِلاَّ هُوَ الَحَيُّ الْقَيُّومُ

âyetlerinin içinde Allah’ın ism-i âzamı vardır.”5709

“Geceleyin on âyet okuyan kimse gâfillerden sayılmaz!”5710

“Evlerinizi kabirlere çevirmeyiniz!”5711

“Her kim Kehf sûresinin başından on âyet ezberlerse, Deccal fitnesinden korunur!”5712

“Herşeyin bir kalbi vardır. Kur’ân’ın kalbi de Yâsîn’dir. Her kim Yâsîn sûresini okursa, Allah onun bu okumasına Kur’ân’ı on kere okumuş gibi sevap yazar.”5713

“Ölülerinize Yâsîn sûresini okuyunuz.”5714

“Sizden biriniz bir gecede Kur’ân’ın üçte birini okumaktan âciz kalır mı?”5715

“Allahu Vâhidu’s-Samed sûresini okuyan kimse, Kur’ân’ın üçte birini okumuş olur.”5716

“Allahu Vâhidu’s-Samed sûresi Kur’ân’ın üçte biridir.”5717

Peygamberimiz Aleyhisselâmla Ashabı, Kur’ân-ı Kerîm’i Nasıl Okurlar ve Hatmederlerdi?

Peygamberimiz Aleyhisselâmın zevcelerinden Hz. Ümmü Seleme’ye, Resûlullah Aleyhisselâmın Kur’ân-ı Kerîm’i nasıl okuduğu sorulmuştu.

O da:

“Resûlullah Aleyhisselâm bir âyet okur durur, bir âyet okur dururdu.

‘Bismillâhirrahmânirrahîm.

El hamdu lillahi Rabbi’l-âlemîn.

Errahmânirrahîm.

Mâliki yevmiddîn’

der; kese kese, dura dura okurdu” dedi.5718

Enes b. Malik’e de:

“Resûlullah Aleyhisselâmın Kur’ân okuyuşu nasıldı?” diye sorulmuştu.

O da:

“Resûlullah Aleyhisselâm, Kur’ân okurken, çekilmesi gereken harfleri çekerdi” dedikten sonra:

“Resûlullah, ‘Bismillâhi’yi çekerdi, ‘Errahmâni’yi çekerdi, ‘Errahîm’i de çekerdi” dedi.5719

Ashabdan İrbâz b. Sâriye der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm yatmadan önce Müsebbihât sûrelerini okur ve:

‘Onların içinde bir âyet vardır ki, bin âyetten efdal ve hayırlıdır’ buyururdu.”5720

Müsebbihât Sûreleri

Bunlar; İsrâ, Hadîd, Haşr, Saf, Cum’a, Tegâbün, A’lâ sûreleridir.5721

Sanıldığına göre; bin âyetten hayırlı olan âyet de, Hadîd sûresinin üçüncü âyetidir.5722

Hicretin 9. yılında Peygamberimiz Aleyhisselâmla görüşmek için gelen Sakîf temsilcilerinden Evs b. Huzeyfe der ki:

“Peygamber Aleyhisselâm, bir gece yatsıdan sonra uzun müddet yanımıza gelmedi.

‘Yâ Rasûlallah! Ne için yanımıza gelmekte geç kaldın?’ diye sorduk.

Peygamber Aleyhisselâm:

‘Her gün Kur’ân’dan bir hizb okuyup geçmeyi kendime vazife edinmişimdir.

Bunu yerine getirmedikçe çıkmamak istedim’ buyurdu.

Sabaha çıktığımız zaman, Resûlullah Aleyhisselâmın ashabına:

‘Siz Kur’ân’ı nasıl hizbleyip okursunuz?’ diye sorduk.

‘Biz her üç sûreyi, her beş sûreyi, her yedi sûreyi, her dokuz sûreyi, her onbir sûreyi, her onüç sûreyi ve Kâf sûresine kadar da yüzden az âyetli olan mesânî sûrelerini takip eden ve araları Besmele ile ayrılıp uzun, orta ve kısa mufassallar diye üçe ayrılan mufassal sûreleri ayrıca hizblemek üzere hatmedinceye dek hizbler, okuruz’ dediler.”5723

Cebrail Aleyhisselâm, Ramazan ayında her gece iner, Kur’ân-ı Kerîm’i başından sonuna kadar Peygamberimiz Aleyhisselâmla mukabele ederdi.5724

Peygamberimiz Aleyhisselâmın vefatından önceki Ramazan ayında ise, bu mukabele iki kez yapılmıştı.5725

Peygamberimiz Aleyhisselâmın sahabileri arasında da Kur’ân-ı Kerîm’i yedi-sekiz gecede ve hatta her gece hatmedenler vardı.

Übeyy b. Ka’b, Kur’ân-ı Kerîm’i sekiz gecede, Temim ed-Dârî yedi gecede hatmederdi.5726

Temim ed-Dârî’nin bir tek gecede, üç rekatta ve hatta bir rekatta hatmettiği de olurdu.5727

Hz. Osman’ın gece namazının bir rekatında hatmetmeyi âdet edindiği ve şehit edildiği geceyi de böyle bir rekatta hatmetmek suretiyle ihya etmiş olduğu rivayet edilir.5728

Abdullah b. Selâm Kur’ân-ı Kerîm’i okuyup bitirdiğini haber verdiği zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm ona:

“Bunu her gece böylece oku!” buyurmuştur.5729

Ashab-ı Kiramın güçlü olanları yedi günde bir hatmederlerdi.

Bazıları ayda bir, bazıları iki ayda bir, bazıları da bundan daha çok müddette hatmederlerdi.5730

İmam-ı Azam Ebu Hanîfe:

“Her yıl iki kere hatmeden, Kur’ân-ı Kerîm’in hakkını ödemiş olur! Çünkü, Peygamber Aleyhisselâm ruhu kabzolunduğu yılda Kur’ân-ı Kerîm’i Cebrail Aleyhisselâma iki kere arzetmişti” demiştir.5731

Abdullah b. Ömer, Kur’ân-ı Kerîm’in kaç günde bir hatmedilmesi gerektiğini Peygamberimiz Aleyhisselâma sormuştu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kırk günde bir!” buyurmuşlardı.

Okuyanın ilim ve iş durumuna göre bunun değişebileceği de açıklanmıştır.5732

Kur’ân-ı Kerîm’i Okuma ve Hatmetme Usûlü

Kur’ân-ı Kerîm’i okumak için:

1. Abdestli bulunulur.5733

2. Temiz bir yerde oturulur.5734

3. Kıbleye karşı dönülür.5735

4. Huşû ve sükûnet içinde bulunulur, baş öne eğilir.5736

5. Misvak kullanılır.5737

6. Koku sürünülür.

7. İnsanlar arasında giyilen elbise giyilir.5738

8. Eûzu çekilir.

9. Berâe (Tevbe) sûresinden başka her sûreye Besmele çekilir.5739

10. Âyetler, tertîle riayet edilerek okunur.5740

Tertîl; kelimeyi ağızdan kolayca ve düzgünce çıkarmaya,5741 harflerin mahreclerini, durak yerlerini gözetmeye, kıraatta sesi kısmaya ve hazinleştirmeye denir.5742

11. Âyetler okunurken (Arapça bilenlerce) tehdit lafızları tehditkâr ses tonuyla okunur. Tâzim lafızları da tâzimkâr ses tonuyla okunur.5743

12. Kur’ân-ı Kerîm okunurken ağlanabilir, ağlamaklı ve hüzünlü bulunulur.5744

13. Kur’ân-ı Kerîm hatm için okunurken mushaftaki sırasına göre okunur.

14. Kur’ân-ı Kerîm okunurken kesilip konuşulmaz.5745

15. Kur’ân-ı Kerîm okunurken gürültü edilmez, susulup dinlenilir.5746

16. Kur’ân-ı Kerîm’i ezbere okumak, mushaftan okumaktan efdaldir.5747

17. Kur’ân-ı Kerîm okunurken secde âyetine geldikçe secde edilir.

Secde âyetleri Kur’ân-ı Kerîm’in ondört yerinde vardır:

A’râf: 206, Ra’d: 15, Nahl: 49, İsrâ: 107, Meryem: 58, Hacc: 18, Furkan: 60, Neml: 25, Secde: 15, Sad 24, Fussilet: 37, Necm: 62, İnşikak: 21, Alâk: 19. âyetlerdir.5748

Kur’ân-ı Kerîm okumak için efdal olan vakitler, namaz için efdal olan vakitlerdir.

Geceleyin; akşamla yatsı arasıdır.

Gündüzün efdal olan, sabahtan sonradır.

Hatmin efdal vakti, gündüzün başlangıcı veya gecenin başlangıcıdır.

Hatmi kışın gecenin başlangıcında, yazın da gündüzün başlangıcında yapmak efdaldir.5749

18. Hatim yapacak olan, o gün oruçlu bulunur, ev halkını toplayıp dua eder. Allah’a hamd ü senada ve istiğfarda bulunur. Peygamberimiz Aleyhisselâma salât ü selam getirir, hayırlar talep eder.5750

19. Hatimde Duhâ sûresinden Kur’ân-ı Kerîm’in sonuna kadar olan sûreleri okunup aralarında tekbir getirilir.

“Kul eûzü bi rabbinnâs” sûresinden sonra, Fâtiha sûresi ile Bakara sûresinin başından “Ve ülâike hümü’l-müflihûn” âyetine kadar beş âyet okunur.5751

20. Peygamberimiz Aleyhisselâm Kur’ân-ı Kerîm’i hatmettiği zaman şöyle dua ederdi:5752

اَللّٰهُمَّ ارحَمْن۪ى بِالْقُرآنِ وَاجْعَلْهُ لِى أَمَانًا وَنُورًا وَهُدًى وَرَحْمَةً. اَللّٰهُمَّ ذَكِّرْن۪ى مِنْهُ مَا نَس۪يتُ وَعَلِّمْن۪ى مِنْهُ مَا جَهِلْتُ
وَارْزُقْن۪ى تِلاَوَتَهُ آناَءَ الَّيْلِ وَاجْعَلْهُ ل۪ى حُجَّةً يا رَبَّ الْعَالَم۪ينَ.

21. Adamın biri:

“Yâ Rasûlallah! Hangi amel Allah’a daha sevgilidir?” diye sormuştu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Konup göçenin ameli!” buyurdu.

“Konup göçen ne demek?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ehl-i Kur’ân ki, onu başından sonuna kadar okur,5753 sonunda da hemen baş tarafına geçer!

Ne zaman Kur’ân’ı sonuna kadar okuyup gelse, hemen baş tarafına geçip yeniden okumaya başlar!” buyurdu.5754

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ümmetine Bıraktığı İkinci Büyük Emanet: Sünnet

Sünnetin Başvurulacak İkinci Hidayet Kaynağı Oluşu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Veda Haccında irad buyurduğu hutbesinde:

“Ben size öyle bir şey bıraktım ki, ona sımsıkı sarılırsanız hiçbir zaman dalâlete düşmez, sapmazsınız. O, Allah’ın Kitabıdır,5755 Allah’ın Resûlünün sünnetidir” buyurmuştur.5756

Kur’ân-ı Kerîm’e göre de; Kitab ve sünnet, başvurulması gereken iki hidayet kaynağıdır.5757

Sünnetin Mânâları ve Çeşitleri

Sünnet, lügatta yol demektir. “Sünnetullah” terkibi Yüce Allah’ın hüküm, emir ve nehiylerini ifade eder.5758

Şeriat dilinde sünnet, Peygamberimiz Aleyhisselâmdan sâdır olan sözler (hadisler), işler ve takrirler (tasvibler) demektir.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın ibadet maksadıyla farz ve vacib olmayarak işlemeye devam ve nadiren terk ettiği şeylere sünnetü’l-hüdâ, sünnet-i müekkede denir ki; ezan, kâmet, beş vakit namazın sünnetleri, mazmaza, istinşak... gibi dini tamamlayıcı nitelikte olan sünnetler olup, onları terketmek mekruh ve günahtır.

Münferidin ezan okuması, misvak tutunmak, namaz içinde ve dışında bazı müstehab fiiller ile, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yemek, içmek, oturup kalkmak, giyinip kuşanmak... gibi sünnetlerine de zevâid sünnetleri denir.

Bunları işlemekte sevap bulunmakla beraber, terketmekte kerahet ve günah yoktur.5759

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir hutbesinde “Sünnetlerin hayırlısı, Muhammed’in sünnetleridir” buyurduğu gibi; âdet niteliğindeki sünnetlerinin de Rabbânîliğini “Beni Rabbim terbiye edip yetiştirdi ve güzel terbiye edip yetiştirdi” diye açıklayarak, onların da örnek tutulması gerekeceğini işaret buyurmuştur.5760

Sünnete Sarılmanın ve Bid’atlardan, Taklitçilikten Sakınmanın Gerekliliği

Ashabdan İrbaz b. Sâriye der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm bir gün sabah namazından sonra bize beliğ bir mev’iza irad buyurdu.

Bu mev’izadan gözler yaşardı, kalbler ürperdi.

‘Bu, bir vedalaşıcının va’zına benziyor!

Öyle ise yâ Rasûlallah! Bize neyi tavsiye buyurursun?’ dedik.5761

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ben sizi gecesi gündüzü gibi aydın olan şeyin üzerinde bırakmış bulunuyorum.

Benden sonra, ancak helâk olacak olan kimse ondan sapar!5762

Allah’tan sakınmanızı, başınıza Habeşli bir köle de geçse onun emirlerini dinlemenizi, kendisine itaat etmenizi size tavsiye ederim.

Benden sonra, sizlerden yaşayanlar, birçok anlaşmazlıklara şahit olacaktır!

O zaman sünnetime,5763 sünnetimden bildiğiniz şeylere,5764 hidayet ve doğru yol üzerinde bulunan halifelerimin (Hulefa-i Râşidînin) sünnetine sımsıkı sarılınız!

Sonradan sonraya ortaya çıkarılan birtakım şeylerden sakınınız!

Çünkü, sonradan sonraya ortaya çıkarılan şey bid’attr.

Her bid’at da dalâlettir, sapkınlıktır!” buyurdu.5765

Hz. Ebu Bekir, halife olduğu zaman yaptığı konuşmada:

“İnen Kur’ân ve Peygamber Aleyhisselâmın sünnetleri bize öğretildi de, biz bu sayede bilgi sahibi olduk” demiştir.5766

Hz. Ali de:

“Resûlullah Aleyhisselâmın ruhu kabzolununca, Ebu Bekir halife oldu.

Yüce Allah tarafından ruhu kabzolununcaya kadar, Resûlullah Aleyhisselâmın ameline ve sünnetine göre hareket etti.

Sonra Ömer halife oldu.

Ruhu kabzolununcaya kadar o da öyle hareket etti.

Her ikisi de, Resûlullah Aleyhisselâmın ameline ve sünnetine göre hareket etti” diyerek şehadette bulunmuştur.5767

Bid’at; ikmâlinden sonra, başka bir deyişle Peygamberimiz Aleyhisselâmdan sonra dinde ihdas edilen şeylere, amellere;5768 Ashabın ve Tâbiînin işlemedikleri, sünnete aykırı bulunan şeylere denir.5769

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir hadis-i şeriflerinde:

“Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki;5770 sizler, kendinizden öncekilerin yollarını karış karış, arşın arşın,5771 kulaç kulaç5772 muhakkak izleyeceksinizdir.

Hatta, onlar bir kelerin deliğine girecek olsalar, onlara tâbi olacaksınız,5773 oraya da onlarla birlikte gireceksiniz” buyurdu.5774

Ashab:

“Yâ Rasûlallah, kimdir onlar? Ehl-i Kitab olanlar mı?5775 Yahudilerle Hıristiyanlar mı?” diye sordular.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ya kim olacak?!” buyurdu.5776

Peygamberimiz Aleyhisselâm, başka bir hadislerinde de:

“Eğer sizler Peygamberinizin sünnetini bırakacak olursanız, muhakkak dalâlete düşer, yolunuzu şaşırırsınız!” buyurmuştur.5777

Cebrail Aleyhisselâm, Peygamberimiz Aleyhisselâma Kur’ân-ı Kerîm’le indiği gibi, sünnet ile de inerdi.5778

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“İyi biliniz ki; bana Kitab ve onunla birlikte bir o kadar daha verildi!” buyurmuştur.5779

Yine Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Haberiniz olsun ki; Resûlullahın da, Allah’ın (Kur’ân’da) haram kıldıkları kadar haram kıldığı şeyler vardır.5780

Çok sürmez,5781 karnı tok,5782 koltuğuna kurulmuş bir adama hadislerimden bir hadis söylenir de, o:

‘Bizim yanımızda ve sizin aranızda Yüce Allah’ın Kitabı var!5783 Size Kitabullah yeter! Onda helâl bulduğunuz şeyi helâl olarak kabul ediniz, onda haram bulduğunuz şeyi haram olarak kabul ediniz!5784 Biz de onda helâl bulduğumuz şeyi helâl sayarız, haram bulduğumuz şeyi haram sayarız’ der.5785

Sakın! Herhangi birinizi, koltuğuna kurulmuş olduğu halde kendisine erişen5786 hadislerimden bir şey,5787 yapılmasını emr veya ondan nehy ettiğim bir emrim hakkında:5788

‘Ben bunu bilmiyorum, tanımıyorum!5789 Biz bunu bilmiyoruz! Biz ancak Kitabullahta bulduğumuz şeye uyarız!5790 Biz bunu Kitabullahta bulamadık!5791 İşte Kitabullah! Yok onda bu! Biz, Kitabullahta bulduğumuza göre amel ederiz, aksi takdirde hayır!’5792 der bir tutumda bulmayayım!

İyi biliniz ki; Resûlullahın haram kıldığı şey, Allah’ın haram kıldığı şey gibidir!5793

Ben ne helâli haram, ne de haramı helâl kılarım.5794

Sizden, koltuğuna kurulmuş biriniz, Allah’ın şu Kitabındakilerden başka bir şeyi haram kılmadığını mı sanıyor?!

Şunu iyi biliniz ki; vallahi ben de hem öğüt verdim, hem de bazı şeyleri emr, bazı şeylerden de nehy ettim.

Benim emr ve nehy ettiğim şeyler, belki Kur’ân’daki kadardır, ya da daha çoktur!

Şüphe yok ki, Allah Ehl-i Kitabın evlerine izinsiz olarak girmenizi, kadınlarını dövmenizi, üzerlerine salınan vergiyi ödedikleri halde meyvelerini yemenizi size helâl kılmamıştır!” buyurdu.5795

“Sünnet, ikidir:

1. Farz hakkında olan sünnet.

2. Farz hakkında olmayan sünnet.

Farz hakkındaki sünnetin aslı Kitabullahtadır. Ona yapışmak hidayet, onu bırakmak dalâlet, sapkınlıktır.

Farz hakkında olmayan sünnetin aslı Kitabullahta yoktur. Ona yapışmak fazilettir, onu bırakmak günah değildir.

Ümmetim bozulduğu zamanda sünnetime sarılan kimse için şehit ecri vardır!” da buyurulmuştur.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizin üzerinize öyle bir zaman gelecektir ki, o zamanda helâl olan üç dirhemden veya kendisiyle görüşülüp konuşulacak bir kardeşten veya amel edilecek bir sünnetten daha aziz, daha şerefli bir şey bulunmayacaktır” buyurmuştur.5796

Mü’minlerin sünnete başvurmaları, uymaları Yüce Allah’ın emri gereğidir.

Kur’ân-ı Kerîm’de bu hususta şöyle buyurulur:

“Ey iman edenler! Allah’a itaat ediniz, Peygambere ve sizden olan emir sahiplerine de itaat ediniz!

Bir şey hakkında çekiştiğiniz zaman -eğer Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsanız- hemen onu Allah’a ve Peygambere döndürünüz! Bu, hem hayırlı, hem de netice itibarıyla daha güzeldir!” (Nisâ: 59)

“Sizden olan emir sahipleri,” din âlimleri ve fakihler demektir.

“Allah’a ve Resûlullaha itaat” da, Kitab ve sünnete tâbi olmak demektir.5797

“Peygamber’e itaat eden, Allah’a itaat etmiştir.” (Nisa: 80)

“..Peygamber size ne verdiyse onu alınız! Size neyi yasakladıysa ondan da sakınınız. Allah’tan korkunuz! Çünkü, Allah’ın azabı çetindir!” (Haşr: 7)

“Andolsun ki, Resûlullahta sizin için, Allah’ı ve ahiret gününü ummakta olanlar için, Allah’ı çok ananlar için güzel bir imtisâl nümunesi vardır.” (Ahzâb: 21)

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, hadis-i şeriflerinde:

“Ben size neyi emretmişsem onu alınız! Sizi neden nehyetmişsem ondan da sakınınız!”5798 buyurmuşlardır.

Allah’a İbadet ve Tâat, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ömrünün Sonuna Kadar İbadete Devam Edişi

İbadet, mükelleflerin (erginlik çağına eren akıl sahibi insanların) nefislerinin arzu ve temayüllerine muhalefetle Rablerini tâzim için yapmış oldukları,5799 yapılması sevap olan, Allah’a yakınlık ifade eden özel tâatleridir.

Tâatin aslı verâdır.

Verânın aslı takvâdır.

Takvânın aslı nefis muhasebesidir.

Nefis muhasebesinin aslı Allah’ın azabından sakınmak, nimetini ummaktır.5800

On şey nefse gerekli görülmeyince verâ tamamlanmaz:

1. Dil ile gıybetten korunmak,

2. Kötü zandan sakınmak,

3. Halk ile alay etmekten geri durmak,

4. Haramlara bakmamak,

5. Doğru sözlü olmak,

6. İman nimetinden dolayı Yüce Allah’a minnettar olmak ve kendi kendini beğenmemek,

7. Malı hak yolunda harcamak ve bâtıl yollarda harcamamak,

8. Yükseklik ve büyüklük dileğinde bulunmamak,

9. Beş vakit namazı vakitlerine, rükû ve secdelerine dikkat ve itina ederek korumak,

10. Ümmet ve cemaat üzere istikamet etmek.

Ebu Musa el-Eş’arî’den rivayet edildiğine göre:

“Herşey için bir had vardır. İslâm’ın hududu da verâ, tevazu, sabır ve şükürdür.

Verâ işlerin kıyam ve sebatına, sabır cehennem ateşinden kurtuluşa, şükür de cennete nail olmaya sebeptir.”

Hasanü’l-Basrî, Mekke’de Hz. Ali’nin oğullarından, arkasını Kâbe’ye dayayıp halka va’z eden bir gence:

“Dinin sebat ve kıyamına sebeb olan şey nedir?” diye sordu.

Genç:

“Verâdır!” dedi.

Hasanü’l-Basrî:

“Dinin âfeti nedir?” diye sordu.

Genç:

“Tamahtır!” dedi.

Avâmın verâsı, haramdan ve haram şüphesi bulunan şeyden sakınmaktır.

Havassın verâsı, içinde heva ve nefis için şehvet ve lezzet bulunan şeyden sakınmaktır.

Havassın havassının verâsı, içinde kendi irade ve görüşü bulunabilecek herşeyden sakınmaktır.

Hâsılı; avâm dünyayı terk ile, havas cenneti terk ile, havassın havassı da mâsivâyı (Allah’tan başka herşeyi) terk ile verâ eder.

Bişr b. Hâris der ki:

“Amellerin en zoru ve ağır olanları üçtür:

1. Azlıkta cömertlik yapmak,

2. Tenhâda verâ üzere hareket etmek,

3. Kendisinin cezasından korkulan ve ihsanı umulan kimsenin yanında hak olan sözü hiç çekinmeden söylemek.”

Bişr b. Hâris’in kızkardeşi, İmam Ahmed b. Hanbel’e gelerek:

“Ey imam! Biz geceleyin damlarımızın üzerinde otururuz. Yanımızda geçen meşalelerin ışıkları üzerimize düşer. Biz o meşalelerin ışıklarından yararlanarak iplik eğiririz. Bu ışıkların altında iplik eğirmemiz bize caiz ve helâl olur mu?” diye sordu.

Ahmed b. Hanbel:

“Allah iyiliğini versin! Sen kimsin?” dedi.

Kadın:

“Ben Bişr b. Hâris’in kızkardeşiyim!” deyince, Ahmed b. Hanbel ağladı ve:

“Gerçek verâ sahibi sizin evinizden çıkmıştır. Sakın sen o meşalelerin altında oturup iplik eğireyim deme!” dedi.5801

Hadis-i şerifte buyurulduğuna göre:

“Kıyamet günü:

‘Ey kullarım! Bugün size korku yoktur! Sizler mahzun da olacak değilsiniz!’ diyerek seslenilecek!

Mahşer halkı başlarını kaldıracaklar ve:

‘Biz, Yüce Allah’ın kullarıyız!’ diyecekler.

Sonra:

‘Onlar ki; âyetlerimize inandılar ve Müslüman oldular!’ diyerek seslenilecek.

Bunun üzerine, kafirlerin başları önlerine eğilecek! Allah’ı tevhid edenlerin başları kalkık kalacak!

‘Onlar ki; iman etmişler ve Allah’ın buyruklarına aykırı tutum ve davranışlardan son derecede sakınıp durmuşlardır!’ diyerek üçüncü kez seslenilecek!

Bunun üzerine, büyük günah işlemiş olanların başları önlerine eğilecek. Takvâ sahiplerinin ise başları kalkık kalacak!

Kerîm olan Allah, va’dettiği gibi, onların üzerinden korkuyu ve hüznü giderecek! Çünkü O, kerîmlerin en kerîmidir!

Velîlerinden yardımı kesmez ve onları korku içinde bırakmaz!”5802

Yüce Allah nimetlerin ihsan edicisidir. Nimetlere erenin nimetlere şükretmesi gerekir.

İbadet de, Allah’ın nimetlerine bir şükürdür.5803

Daha açık bir deyişle; ibadet, insanın gerek en güzel bir biçimde yaratılmış bulunmasından, ve gerek hiçbir emeği ve hakkı geçmeden en kıymetli, en hassas iç ve dış uzuvlara nail olmasından dolayı Yaratanına bir şükrüdür.

Nimete şükür ise, aklen ve şer’an farzdır.5804

İnsan, gördüğü en küçük bir iyiliği bile karşılıksız, teşekkürsüz bırakmaz istemez.

İnsanlara teşekkür etmeyen, Allah’a da şükretmez.5805

Başta peygamberler olmak üzere, bütün insanlar Allah’a ibadet ve kulluk etmek için yaratılmışlardır.5806

Her ümmete de “Allah’a ibadet ediniz!” diye tebligatta bulunan bir peygamber gönderilmiştir.5807

İnsanların Allah’a ibadetleri olmasa Allah katında ne değerleri kalır?”5808

İbadetten istisna edilen, muaf tutulan hiçbir kul yoktur.

Hatta, Yüce Allah’ın ve meleklerin kendisini selamladıkları5809 en sevgili kulu olan Peygamberimiz Muhammed Aleyhisselâm da:

“Sana ölüm gelinceye kadar Rabbine ibadet et!”5810 emrine muhatap olmuş ve mübarek ruhunu Rabbine teslim ettiği güne kadar da ibadet vazifesini yerine getirmekten geri kalmamıştır.5811

Namazın Çeşitleri

Namaz, farz, vacib, sünnet ve nafile olmak üzere dört çeşittir.

Farz olanlar ikiye ayrılır: 1) Farz-ı ayn, 2) Farz-ı kifâye.

Farz-ı ayn olanlar da ikiye ayrılır: 1) Her gün ve gecede beş vakitte kılınan namazlar. 2) Cuma günü kılınan Cuma namazı.

Farz-ı kifâye olan namaz da, cenaze namazıdır.

Vacib namazlar ikidir: 1 Vitir namazı, 2 Ramazan ve Kurban Bayramı namazları.

Sünnet ve nafile olan namazlara gelince; onlar da beş vakit namazların farzlarıyla birlikte kılınan sünnet namazlarla, Ramazan’da kılınan teravih namazı ile geceleri nafile olarak kılınan teheccüd namazı, gündüzleri nafile olarak kılınan kuşluk namazı vesair nafile namazlardır.5812

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm sabah namazının farzından önce evinde iki rekat, öğle namazının farzından önce evinde dört rekat, farzından sonra evinde iki rekat,5813 ikindi namazının farzından önce evinde dört rekat, akşam namazının farzından sonra evinde iki rekat, yatsı namazının farzından sonra evinde iki rekat nafile namaz kılardı.5814 Bunu dört rekat kıldığı da olurdu.5815

Yatsının nazîri olan öğlenin ilk dört rekatına kıyasla, yatsı namazının farzından önce de -Peygamberimiz Aleyhisselâmın dilersek kendiliğimizden kılabileceğimiz hakkındaki müsaadesine uyularak- dört rekat namaz kılınması güzel görülmüş ve mendub olarak kılınagelmiştir.

Saîd b. Hişam der ki:

“Âişe’ye:

‘Ey mü’minlerin annesi! Resûlullah Aleyhisselâmın gece namazını bana haber ver!’ dedim.

‘Sen, ‘Ey esvâbına bürünen Resûlüm! Gecenin birazı hariç olmak üzere, kalk! Gecenin yarısı miktarınca yahut ondan birazını eksilt! Yahut o yarının üzerine ekleyip arttır! Kur’ân’ı da açık açık, tane tane oku!’ [Müzzemmil: 1-4] âyetlerini okumuyor musun?!’ dedi.

‘Evet! Okuyorum!’ dedim.5816

‘İşte, Resûlullah Aleyhisselâma başlangıçta gece namazı böyle farzdı’ dedi.5817

‘Müslümanlar da, ayakları şişinceye kadar namazda dururlardı.

Yüce Allah, Müzzemmil sûresinin son âyetini indirinceye kadar, onları oniki ay tuttu.

Sonra:

‘...O Allah, bunu (saatlerin miktarını) sizin sayamayacağınızı bildiği için, size karşı ruhsat tarafına döndü. Artık, Kur’ân’dan, kolay geleni okuyunuz’ [Müzzemmil: 20] hükmünü indirince, gece namazı, farzlardan sonra nafile oldu’ dedi.”5818

Bununla beraber, Peygamberimiz Aleyhisselâm gece namazını bırakmamış, yaşlanıp ayakta duramadığı zaman da oturarak kılmaya devam etmiştir.5819

Peygamberimiz Aleyhisselâmın kıyamda ayakları şişinceye kadar durmaya devam ettiği sıralarda,5820 Hz. Âişe:

“Yâ Rasûlallah! Bu zahmete niye katlanıyorsun?5821

Allah senin geçmişteki, gelecekteki günahlarını bağışladı ya!?” dedikçe, Resûlullah Aleyhisselâm:

“Ben şükredici bir kul da mı olmayayım?” buyururdu.5822

“Hangi namaz efdal ve üstündür?” sorusuna, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kunûtu (kıyamı) uzun olandır!” buyurmuş;5823

“Farzlardan sonra efdal ve üstün namaz, geceyarısında kılınan namazdır.5824 Gecede öyle bir saat vardır ki, Müslüman bir kimse o saate rastlar da Allah’tan dünya ve ahiret işlerine ait bir hayır isterse, o isteğini Allah ona verir. Bu, her gece böyledir!” buyurmuştur.5825

“Yüce Rabbimiz, her gece, gecenin son üçte biri kaldığında (mekândan münezzeh olarak) dünya semasına iner de:

‘Hani Bana dua eden ki, duasını kabul edeyim!

Hani Benden dilekte bulunan ki, dileğini vereyim!

Hani Benden yarlıganmak dileyen ki, kendisini yarlıgayayım!’ buyurur.”5826

“Hiçbir kul yok ki, Allah’a bir secde etsin de, Allah onu o secdesine karşılık bir derece yükseltmiş, bir günahını düşmüş5827 ve kendisi için bir hasene (sevap) yazmış olmasın!”5828

“Kıyamet gününde kulun amelinden hesap vereceği ilk şey namazdır!

Eğer o tam ve sağlam olursa, kul korktuğundan kurtulur ve umduğuna nail olur!

Eğer kul farzdan bir şey eksiltmişse şânı yüce olan Allah:

‘Bakınız! Kulumun nâfile olan namazı var mıdır?’ buyurur.

Farzdan eksilttiği miktar onunla doldurulur, tamamlanır.

Sair ameli hakkında da böyle muamele olunur.”5829

Peygamberimiz Aleyhisselâm nafile namazlarını umumiyetle evlerinde kılar, çıkıp farzları Müslümanlara mescidde kıldırırdı.5830

Abdullah b. Amr der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, bana:

‘Ey Abdullah! Sakın, sen filan gibi olma!

O geceleyin kalkıp namaz kılardı da, şimdi gece namazını bıraktı!’ buyurdu.”5831

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Farz namazlardan sonra namazların efdal ve üstünü gece namazıdır.”5832

“Kim geceleyin uyanır ve zevcesini de uyandırarak iki rekat namaz kılarlarsa, kendileri Yüce Allah’ı çok zikreden erkekler ve kadınlar zümresinden yazılır ve sayılırlar” buyurmuş;5833 Kur’ân-ı Kerîm’de de:

“...Allah’ı çok zikreden erkeklerle Allah’ı çok zikreden kadınlar için de Allah bir mağfiret ve pek büyük bir ecir ve mükâfat hazırlamıştır” buyurulmuştur. (Ahzâb: 35)

Peygamberimiz Aleyhisselâm Ramazan gecelerinde ayrıca teravih namazı kılar ve bunu kılmalarını Müslümanlara da önemle tavsiye buyururdu.

Bilhassa Ramazan’ın son on gecesini ibadetle ihyaya son derecede önem verir, ev halkını da uyandırırdı.5834

Peygamberimiz Aleyhisselâm, amcası Hz. Abbas’a:

“Ey Abbas! Ey amcacığım! Ben sana bir ihsanda bulunayım mı?5835 Sana akrabalık hakkını ödeyeyim, sana yararlı olayım mı?” diye sordu.5836

Hz. Abbas:

“Evet yâ Rasûlallah!” dedi.5837

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben sana on şeyi haber vereyim ki, onları işlediğin zaman, Allah senin günahının evvelini ve ahirini, yenisini ve eskisini, kasıtlısını ve kasıtsızını, küçüğünü ve büyüğünü, gizlisini ve açığını bağışlasın!5838

Ey amca!5839 O on şey şunlardır:5840

Dört rekat namaz kılarsın. Her rekatta Fâtiha’yla birlikte bir sûre okursun. İlk rekatın kıraatı bitince ayakta olduğun halde on beş kere ‘Sübhânallahi velhamdulillahi ve lâ ilahe illallahu vallahu ekber’ dersin.

Rükûa gidersin ve rükuda iken bunu on kere söylersin.

Sonra rükûdan başını kaldırır, ayakta dikilmiş olduğun halde bunu on kere söylersin.

Sonra secdeye gidersin. Secdede bunu on kere söylersin.

Sonra secdeden başını kaldırırsın, orada bunu on kere söylersin.

Tekrar secdeye gidersin. Secdede bunu on kere söylersin.

Sonra secdeden başını kaldırırsın, orada bunu on kere daha söylersin.

Bu, her rekatta 75 eder.5841

Bunu rekatların dördünde de yaparsın.5842

Dört rekatta 300 eder.

Artık, senin günahların Alic5843 kumlarının sayısı kadar da olsa, Allah seni bağışlar!5844

Bunu her gün bir kere kılmaya gücün yeterse, kıl!” buyurdu.5845

Hz. Abbas:

“Yâ Rasûlallah! Bunu her gün söylemeye kimin gücü yeter?!” dedi.5846

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Her gün kılmaya gücün yetmezse her Cuma bir kere kıl!

Her Cuma kılmaya gücün yetmezse her ay bir kere kıl!

Her ay kılmaya gücün yetmezse her yıl bir kere kıl!

Her yıl kılmaya gücün yetmezse ömründe bir kez olsun kıl!” buyurdu.5847

Peygamberimiz Aleyhisselâm, gündüz nafilelerinden kıldıkları kuşluk namazını, iki, dört, altı ve sekiz rekat olarak kılardı.5848

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bu namazı Mekke’nin fethinde sekiz rekat olarak kılmıştır.5849

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kendisine hizmet eden bir zâta:

“Bir hâcetin, dileğin var mı?” diye sorar dururdu.

Günlerden bir gün, yine ona böyle sorduğu zaman:

“Dileğim vardır yâ Rasûlallah!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Nedir dileğin?” diye sordu.

“Kıyamet günü bana şefaat etmendir!” deyince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bunu istemen için sana kim yol gösterdi?” diye sordu.

“Rabbim gösterdi!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Sen de, çokça secdeler, namazlarla bana bu hususta yardımcı olmalısın!” buyurdu.5850

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tuttuğu Nafile Oruçlar

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ramazan orucundan sonra en faziletli oruç, Allah’ın ayı olan Muharrem’de tutulan oruçtur.5851

Allah’ın, Aşura günü orucunu ondan önceki yılın günahlarına keffaret kılacağını umarım” buyurdu.5852

Hz. Ali der ki:

“Peygamber Aleyhisselâma bir adam gelip:

‘Yâ Rasûlallah! Ramazan ayından sonra hangi ay oruç tutmamı bana emredersin?’ diye sordu.

Resûlullah Aleyhisselâm, ona:

‘Ramazan ayından sonra oruç tutacaksan, Muharrem ayını tut! Çünkü o, Allah’ın ayıdır. O ayda öyle bir gün vardır ki, Allah o günde bir kavmin tevbelerini kabul etmiştir ve o günde başka bir kavmin de tevbelerini kabul edecektir!” buyurdu.5853

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Ramazan ayı orucunun farz kılınışından önce Aşura günü orucunu Muharrem’in onuncu günü tutmalarını emretmiş, ayrıca:5854

“Ben, gelecek yıl sağ olursam, dokuzuncu günü de oruçlu geçireceğim!5855 Aşura günü orucunu tutunuz ve bu hususta Yahudilere muhalefet ediniz: Aşura gününden bir gün önce ve ondan bir gün sonra da oruç tutunuz!” buyurmuştur.5856

Peygamberimiz Aleyhisselâm, hazerde ve seferde eyyâmu’l-bîz’ı oruçsuz geçirmezdi.5857

Eyyâm-ı bîz, ayın doğup sonuna kadar aydınlattığı geceler demektir ki, her ayın onüçüncü, ondördüncü ve onbeşinci geceleridir.5858

Peygamberimiz Aleyhisselâm Şaban ayını hemen hemen oruçsuz geçirmezdi.5859

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ameller, Pazartesi ve Perşembe günleri Yüce Allah’a arzolunur. Bunun için, ben de amelimin oruçlu bulunduğum sırada arzedilmesini severim” buyurmuştur.5860

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm bir ayın Cumartesi, Pazar ve Pazartesi günleri, öbür ayın da Salı, Çarşamba ve Perşembe günleri oruç tutardı.5861

Peygamberimiz Aleyhisselâm Zilhicce ayının dokuz gününde oruç tutardı.5862

“Günlerden hiçbir gün yoktur ki, Zilhicce’nin on gününde yapılan ibadet kadar Allah’a sevgili olsun!

O günlerden her birinin orucu bir yıl oruca, gecelerinden her birinin namazı da Kadir gecesi namazına (sevapça) denktir!5863

Allah’ın, Arefe günü orucunu o günden önceki yıl ile o günden sonraki yılın günahlarına keffaret kılacağını umarım!” buyurmuştur.5864

Fakat, Arafat’ta oruç tutmayı nehyetmiştir.5865

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Allah’ı Zikredişi

Hz. Âişe:

“Resûlullah Aleyhisselâm her vakitte Allah’ı zikrederdi” dediği gibi,5866 Rebia b. Ka’bü’l-Eslemî de:

“Resûlullah Aleyhisselâmın gündüzün hizmetinde bulunur, hâcetini görür gözetir, derler toparlardım.

Resûlullah Aleyhisselâm, yatsı namazını kılınca evine girerdi.

Ben de kapısının önüne otururdum.

Belki Resûlullah Aleyhisselâmın hâcetine ait bir buyruğu olur, derdim.

Resûlullah Aleyhisselâmın:

‘Sübhanallah! Sübhanallah! Sübhanallahi ve bihamdihi!’ diyerek tesbih edişini dinleye dinleye gözlerimi uyku bürür, uyuyakalırdım” demiştir.5867

Resûlullah Aleyhisselâm, sabah namazını kıldığı zaman, güneş iyice doğuncaya, yükselinceye kadar oturur,5868 Allah’ı zikreder;5869

“İkindi namazından sonra güneş batıncaya kadar Allah’ı zikreden cemaatle birlikte oturmam, bana, her biri için oniki bin dirhem vererek İsmail Aleyhisselâm evladından dört köleyi azad etmemden daha sevgilidir” buyururdu.5870

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’ın nimete bürüdüğü kimse, Allah’a hamd etmeyi çoğaltsın!

Günahı çoğalan kimse, istiğfarı çoğaltsın!

Rızkı geciken kimse de ‘lâ havle ve lâ kuvvete illa billah’ sözünü çoğaltsın!”

“Cennete ilk davet edilecek kimseler, genişlikte ve darlıkta Allah’a hamd edip durmuş olan hamd edicilerdir.”5871

“Rabbin kuluna, gecenin son yarısındakinden daha yakın olduğu bir zaman yoktur.

Eğer o saatte Allah’ı zikredicilerden olmaya gücün yeterse, ol!” buyurmuştur.5872

_______________

5665 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Mâlik, 2/899, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Taberî, Târîh, 3/169, Zehebî, Târîh, s. 589.

5666 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Mâlik, 2/899, Taberî, Târîh, 3/169, Zehebî, Târîh, s. 589.

5667 Nisâ: 59.

5668 Ahmed b. Hanbel, 2/451, Buhârî, Sahîh, 6/97, Müslim, 1/134.

5669 Aynî, 19/13.

5670 Aynî, 19/13, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 9/5.

5671 İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 9/5.

5672 Kadı Iyaz, 1/215-216.

5673 Aynî, 19/13.

5674 Râgıb, s. 402.

5675 Seyyid Şerif, s. 116.

5676 Tirmizî, Sünen, 5/172-173, Dârimî, 2/312, Heysemî, 7/164.

5677 Hâkim, 1/553, İbn Hacer, Metâlib, 3/284, .

5678 Taberânî’den naklen Heysemî, 7/165, İbn Esîr, Nihâye, 1/229, Zerkeşî, 1/454, İbn Hacer, Metâlib, 3/133.

5679 Suyûtî, İtkân, 2/125-126.

5680 Taberî, Tefsîr, 25/6.

5681 İbn Nedîm, s. 56- 65.

5682 Râzî, 1/3.

5683 Bakara, Âl-i İmran, Nisâ, Mâide, En’am, A’râf, Yunus sûreleri.

5684 Tevbe, Nahl, Hûd, Yusuf, Kehf, Benî İsrail (İsrâ), Enbiya, Tâhâ, Mü’minûn, Şuarâ, Saffat sûreleri.

5685 Yüzden az âyetli olan 42 sûre.

5686 Yüzden az âyetli sûrelerden sonra gelen ve “mufassal” diye anılan 60 kısa sûre.

5687 Ahmed b. Hanbel, 4/107.

5688 Tirmizî, Sünen, 5/155-156, Hâkim, 1/558.

5689 Süleyman Nedvî, İslâm Târîhi, 4/1575-1577.

5690 Ömer Rızâ Doğrul, Kur’ân Nedir?, s. 97-137.

5691 Yeni Sabah gazetesinin 23.4.1958 ve 4.5.1958 tarihli nüshaları.

5692 John Davenport, Hz. Muhammed ve Kur’an-ı Kerim, Türkçe terceme, s. 72-81.

5693 Rahman: 33.

5694 M. Bucaille, s. 179-184.

5695 Ahmed b. Hanbel, 1/69, 153, Buhârî, Sahîh, 6/108, Ebu Dâvud, 2/70, İbn Mâce, 1/77, Dârimî, 2/314.

5696 Dârimî, 2/108.

5697 Ahmed b. Hanbel, 1/149, Tirmizî, Sünen, 5/171.

5698 Ebu Dâvud, 2/70, Hâkim, 1/567-568.

5699 Ahmed b. Hanbel, 1/408, Buhârî, Sahîh, 6/107, Müslim, 1/549, Ebu Dâvud, 4/259, Tirmizî, Sünen, 5/150, İbn Mâce, 1/77, Dârimî, 2/318.

5700 Ahmed b. Hanbel, 5/249, Müslim, 6/553, Dârimî, 2/324, Hâkim, 1/560-564.

5701 Tirmizî, Sünen, 5/157, Hâkim, 1/561.

5702 Müslim, 1/539.

5703 Buhârî, Sahîh, 6/104, 111, Tirmizî, Sünen, 5/159, Dârimî, 2/323, Heysemî, 6/313.

5704 Hâkim, 1/562.

5705 Ahmed b. Hanbel, 5/383, Heysemî, 6/312.

5706 Müslim, 1/554, Hâkim, 1/558-559.

5707 Tirmizî, Sünen, 5/157, Hâkim, 1/560-561.

5708 Âl-i İmran: 1-2

5709 Ahmed b. Hanbel, 6/461, Dârimî, 2/323.

5710 Hâkim, 1/555.

5711 Müslim, 1/539, Tirmizî, Sünen, 5/157.

5712 Ahmed b. Hanbel, 6/449, Müslim, 1/555, Tirmizî, Sünen, 5/162, Hâkim, 2/368.

5713 Tirmizî, Sünen, 5/162, Dârimî, 2/328.

5714 Ahmed b. Hanbel, 5/36, Hâkim, 1/365, Heysemî, 6/311.

5715 Buhârî, Sahîh, 6/105, Müslim, 1/556, Tirmizî, Sünen, 5/167, Dârimî, 2/330.

5716 Tirmizî, Sünen, 5/167.

5717 Buhârî, Sahîh, 6/165, Nesâî, 2/173.

5718 Ahmed b. Hanbel, 6/302, 323, Tirmizî, Sünen, 5/185.

5719 Buhârî, Sahîh, 6/112.

5720 Ahmed b. Hanbel, 4/128, Tirmizî, Sünen, 5/181.

5721 Suyûtî, İtkân, 2/105-106.

5722 İbn Kesîr, Tefsîr, 4/303.

5723 Ahmed b. Hanbel, 4/9, Ebu Dâvud, 2/55-56, İbn Mâce, 1/427-428.

5724 İbn Sa’d, 2/194-195, Ahmed b. Hanbel, 1/288, Müslim, 1/562.

5725 İbn Sa’d, 2/194-195, Buhârî, Sahîh, 6/102, İbn Mâce, 1/562.

5726 İbn Sa’d, 2/355, 3/550.

5727 Zehebî, Siyer, 2/318-319.

5728 İbn Sa’d, 3/75-76.

5729 Zehebî, Târîh, 2/300.

5730 Suyûtî, İtkân, 1/104.

5731 Zerkeşî, 1/471, Suyûtî, İtkân, 1/104.

5732 Suyûtî, İtkân, 1/105.

5733 Zerkeşî, 1/459, Suyûtî, İtkân, 1/105.

5734 Suyûtî, İtkân, 1/105.

5735 Zerkeşî, 1/459.

5736 Suyûtî, İtkân, 1/105.

5737 Zerkeşî, 1/459, Suyûtî, İtkân, 1/105.

5738 Zerkeşî, 1/460.

5739 Zerkeşî, 1/460, Suyûtî, İtkân, 1/105-106.

5740 Zerkeşî, 1/449-450, Suyûtî, İtkân, 1/104-105.

5741 Râgıb, s. 187.

5742 Seyyid Şerif, s. 37-38.

5743 Zerkeşî, 1/450.

5744 Suyûtî, İtkân, 1/107.

5745 Zerkeşî, 1/464, Suyûtî, İtkân, 1/109.

5746 Suyûtî, İtkân, 1/110.

5747 Zerkeşî, 1/461, Suyûtî, İtkân, 1/108.

5748 Tahâvî, s. 29, Suyûtî, İtkân, 1/110.

5749 Zerkeşî, 1/472, Suyûtî, İtkân, 1/110.

5750 Suyûtî, İtkân, 1/110.

5751 Zerkeşî, 1/473-473, Suyûtî, İtkân, 1/111.

5752 Zerkeşî, 1/475.

5753 Tirmizî, Sünen, 5/197-198, Dârimî, 2/337.

5754 Tirmizî, Sünen, 5/198, Dârimî, 2/337.

5755 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Mâlik, 2/899, Vâkıdî, Megâzî, 3/1103, Müslim, 2/890, Taberî, Târîh, 3/169, Zehebî, Târîh, s. 589.

5756 İbn İshak, İbn Hişam, 4/251, Mâlik, 2/899, Taberî, Târîh, 3/169, Zehebî, Târîh, s. 589.

5757 Nisâ: 59.

5758 Fîruzâbâdî, 4/239.

5759 Seyyid Şerif, s. 82-83.

5760 Vâkıdî, Megâzî, 3/1016, Beyhakî’den naklen İbn Kayyım, 3/9, İbn Kesîr, Sîre, 4/24, İbn Hamza, 1/165.

5761 Ahmed b. Hanbel, 4/126, Ebu Dâvud, 4/201, Tirmizî, Sünen, 5/44, İbn Mâce, 1/15-16, Dârimî, 1/43.

5762 Ahmed b. Hanbel, 4/128, İbn Mâce, 1/16.

5763 Ahmed b. Hanbel, 4/126, Ebu Dâvud, 4/201, Tirmizî, Sünen, 5/44, İbn Mâce, 1/16, Dârimî, 1/43-44.

5764 Ahmed b. Hanbel, 4/126, İbn Mâce, 1/16.

5765 Ahmed b. Hanbel, 4/126-127, Ebu Dâvud, 4/201, Tirmizî, Sünen, 5/44, İbn Mâce, 1/16, Dârimî, 1/44.

5766 İbn Sa’d, 3/183, Belâzurî, Ensâb, 1/590, Muhibbu’t-Taberî, 1/231.

5767 Ahmed b. Hanbel, 1/128.

5768 Fîruzâbâdî, 3/3.

5769 Seyyid Şerif, s. 29.

5770 Ahmed b. Hanbel, 2/327.

5771 Ahmed b. Hanbel, 2/32, Buhârî, Sahîh, 8/151, Müslim, 4/2054.

5772 Ahmed b. Hanbel, 2/327.

5773 Ahmed b. Hanbel, 3/84, Buhârî, Sahîh, 8/151, Müslim, 4/2054.

5774 Ahmed b. Hanbel, 2/450.

5775 Ahmed b. Hanbel, 2/327.

5776 Ahmed b. Hanbel, 3/84, 89, Buhârî, Sahîh, 8/151, Müslim, 4/2054.

5777 Ahmed b. Hanbel, 1/455.

5778 Dârimî, 1/117.

5779 Ebu Dâvud, 4/200.

5780 İbn Mâce, 1/6.

5781 Ahmed b. Hanbel, 4/131, Ebu Dâvud, 4/200, İbn Mâce, 1/6, Dârimî, 1/111, Hâkim, 1/109, Begavî, 1/13.

5782 Ahmed b. Hanbel, 4/131, Ebu Dâvud, 4/200, Begavî, 1/13.

5783 Ahmed b. Hanbel, 4/132, İbn Mâce, 1/6, Dârimî, 1/117, Hâkim, 1/109.

5784 Ahmed b. Hanbel, 4/131, Ebu Dâvud, 4/200.

5785 Ahmed b. Hanbel, 4/132, İbn Mâce, 1/6, Dârimî, 1/117, Hâkim, 1/109.

5786 Ahmed b. Hanbel, 6/8, Ebu Dâvud, 4/200, İbn Mâce, 1/7, Hâkim, 1/108, Begavî, 1/13.

5787 Ahmed b. Hanbel, 6/8.

5788 Ebu Dâvud, 4/200, İbn Mâce, 1/6, Hâkim, 1/108, Begavî, 1/13.

5789 İbn Mâce, 1/6, Hâkim, 1/108, Begavî, 1/13.

5790 Ebu Dâvud, 4/200, İbn Mâce, 1/7, Hâkim, 1/107, Begavî, 1/13.

5791 Ahmed b. Hanbel, 6/8.

5792 Hâkim, 1/108.

5793 Ahmed b. Hanbel, 4/132, Ebu Dâvud, 4/200, İbn Mâce, 1/7, Hâkim, 1/108.

5794 Ahmed b. Hanbel, 4/326, Müslim, 4/1903, Ebu Dâvud, 2/226.

5795 Taberânî’den naklen Heysemî, 1/172.

5796 Dârimî, 1/63, Taberî, Tefsîr, 5/147.

5797 Dârimî, 1/63, Taberî, Tefsîr, 5/147.

5798 Ahmed b. Hanbel, 2/242, İbn Mâce, 1/3.

5799 Seyyid Şerif, s. 97.

5800 Muhâsibî, s. 52-53.

5801 Abdülkadir Geylânî, 1/131-134.

5802 Muhâsibî, s. 40.

5803 Şah Veliyyullah, 1/143.

5804 Kâsânî,1/90.

5805 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 45, Abdurrezzak, 10/425, Ahmed b. Hanbel, 3/74, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 65, Ebu Dâvud, 4/255, Tirmizî, Sünen, 4/339.

5806 Zâriyât: 56.

5807 Nahl: 36.

5808 Furkan: 77.

5809 Ahzâb: 56.

5810 Hicr: 99.

5811 Abdurrezzak, 5/433, İbn Sa’d, 2/216, Ahmed b. Hanbel, 3/110, 163, 202, Buhârî, Sahîh, 5/141.

5812 Kâsânî, 1/89, 284-299.

5813 Ahmed b. Hanbel, 6/30, Müslim, 1/504, Ebu Dâvud, 2/18-19.

5814 Ahmed b. Hanbel, 6/30, Müslim, 1/504, Ebu Dâvud, 2/18.

5815 Ahmed b. Hanbel, 1/341, Buhârî, Sahîh, 1/37, Ebu Dâvud, 2/45.

5816 Ebu Dâvud, 2/340, Nesâî, 3/199-200.

5817 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/139.

5818 Ebu Dâvud, 2/41, Nesâî, 3/200, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/139.

5819 Ebu Dâvud, 2/41.

5820 Abdurrezzak, 3/50, İbn Sa’d, 1/384, Ahmed b. Hanbel, 4/251, Buhârî, Sahîh, 7/183, Tirmizî, Sünen, 2/269, Şemâil, s. 44, Nesâî, 3/219.

5821 Tirmizî, Sünen, 2/29, Şemâil, s. 44.

5822 Abdurrezzak, 3/50, Ahmed b. Hanbel, 4/51, 65, 115, Buhârî, Sahîh, 7/183, Tirmizî, Sünen, 2/269, Şemâil, s. 44, Nesâî, 3/219, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/71.

5823 Ahmed b. Hanbel, 3/412, Müslim, 1/520, İbn Mâce, 1/456.

5824 Dârimî, 1/285.

5825 Müslim, 1/521.

5826 Mâlik, 1/214, Ahmed b. Hanbel, 2/267, Buhârî, Sahîh, 8/197, Müslim, 1/521, Dârimî, 1/286-287.

5827 Abdurrezzak, 3/73, Ahmed b. Hanbel, 2/164, 280, Tirmizî, Sünen, 2/231, Nesâî, 4/228, Dârimî, 1/281.

5828 Abdurrezzak, 3/73, Ahmed b. Hanbel, 5/164.

5829 Ahmed b. Hanbel, 2/290, Tirmizî, Sünen, 2/270, Nesâî, 1/232-233, İbn Mâce, 1/458, Dârimî, 1/254.

5830 Ahmed b. Hanbel, 6/30, Ebu Dâvud, 2/18-19.

5831 Müslim, 2/814, Nesâî, 3/253.

5832 Tirmizî, Sünen, 2/301, Nesâî, 3/207.

5833 Abdurrezzak, 3/48, İbn Ebi Şeybe, 2/271, Ebu Dâvud, 2/70.

5834 Ebu Dâvud, 2/49-50.

5835 Ebu Dâvud, 2/29, İbn Mâce, 1/443.

5836 Ebu Dâvud, 2/29, Tirmizî, Sünen, 2/350, İbn Mâce, 1/442.

5837 Tirmizî, Sünen, 2/350, İbn Mâce, 1/443.

5838 Ebu Dâvud, 2/29, İbn Mâce, 1/443.

5839 Tirmizî, Sünen, 2/350.

5840 Ebu Dâvud, 2/29, İbn Mâce, 1/443.

5841 Ebu Dâvud, 2/29-30, Tirmizî, Sünen, 2/350-351, İbn Mâce, 1/442.

5842 Ebu Dâvud, 2/30, İbn Mâce, 1/443.

5843 Alic; Mekke yolu üzerinde Tayyi’lerden Beni Behterlilerin kondukları karyelerle Feyd arasında susuz, dört gecelik bir kumluk yerdir (Yâkût, 4/70).

5844 Tirmizî, Sünen, 2/351, İbn Mâce, 1/442.

5845 Ebu Dâvud, 2/30, İbn Mâce, 1/443.

5846 Tirmizî, Sünen, 2/351, İbn Mâce, 1/442.

5847 Ebu Dâvud, 2/30, İbn Mâce, 1/443.

5848 Abdurrezzak, 3/74.

5849 Abdurrezzak, 3/76, Ahmed b. Hanbel, 6/341, Buhârî, Sahîh, 2/53, Ebu Dâvud, 2/28, İbn Mâce, 1/419.

5850 Ahmed b. Hanbel, 3/500.

5851 Ahmed b. Hanbel, 2/303-535, Müslim, 2/821, Ebu Dâvud, 2/323, Tirmizî, Sünen, 3/117, Nesâî, 3/206-207, İbn Mâce, 1/554.

5852 Müslim, 2/819, Tirmizî, Sünen, 3/129, İbn Mâce, 1/553.

5853 Ahmed b. Hanbel, 1/154-155, Tirmizî, Sünen, 3/117-118.

5854 Tirmizî, Sünen, 3/128.

5855 Ahmed b. Hanbel, 1/224-225, Müslim, 2/798, İbn Mâce, 1/552-553.

5856 Ahmed b. Hanbel, 1/241.

5857 Nesâî, 4/198.

5858 İbn Esîr, Nihâye, 1/173.

5859 Ahmed b. Hanbel, 6/143, Müslim, 2/811, Tirmizî, Sünen, 3/114, İbn Mâce, 1/146.

5860 Tirmizî, Sünen, 3/122.

5861 Tirmizî, Sünen, 3/122, Nesâî, 4/203.

5862 Ahmed b. Hanbel, 5/288, Ebu Dâvud, 2/325, Nesâî, 4/205.

5863 Tirmizî, Sünen, 3/131, İbn Mâce, 1/551.

5864 Ahmed b. Hanbel, 5/308, Müslim, 2/819, Ebu Dâvud, 2/322, Tirmizî, Sünen, 3/124, İbn Mâce, 1/551.

5865 Ebu Dâvud, 2/356.

5866 Ahmed b. Hanbel, 6/70, Müslim, 1/282, Ebu Dâvud, 1/5, Tirmizî, Sünen, 5/463, İbn Mâce, 1/110.

5867 Ahmed b. Hanbel, 4/59.

5868 Ahmed b. Hanbel, 5/101, 107, Müslim, 1/464, Ebu Dâvud, 2/29, Nesâî, 3/80, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/150.

5869 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/150.

5870 Heysemî, 10/105, İbn Hacer, Metâlib, 3/245.

5871 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 1/103.

5872 Tirmizî, Sünen, 5/569, 570.

ON ALTINCI BÖLÜM
PEYGAMBERİMİZ ALEYHİSSELAMIN AHLÂKI, GÜNLÜK ÂDET VE MEŞGALELERİ

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Ahlâkı

Hz. Ali’ye Göre Peygamberimiz Aleyhisselâm

Hz. Hüseyin der ki:

“Peygamber Aleyhisselâmın ev içindeki meşgalesini babam (Ali b. Ebu Talib)’dan sordum.

Babam:

‘Peygamber Aleyhisselâm, evine girişinden itibaren vaktini:

Allah’a ibadete,

ev halkının işlerine,

ve kendi işlerine ait olmak üzere üçe ayırmıştı.

Şahsına ayırdığı vakti de, kendisiyle insanlar arasında bölüştürmüştü.

O vakitte yanına, gelen insanlardan ancak seçkin sahabileri girerdi.

Halka dinî meseleleri onlar aracılığıyla tebliğ eder, halkı ilgilendiren hiçbir şeyi yanında tutmaz, biriktirmezdi.

Ümmetine ait vakti fazilet sahiplerine dindeki üstünlük derecelerine göre bölüştürüp kendilerini ona göre huzuruna çağırmak, Peygamber Aleyhisselâmın âdeti idi.

Onlardan kimisi bir hâcetli, kimisi iki hâcetli, kimisi de daha çok hâcetli idi.

Peygamber Aleyhisselâm, onların dinî hâcetleriyle meşgul olur, sorularına gereken cevapları verir, sonra da:

‘Bunları burada bulunan, burada bulunmayanlara tebliğ etsin!

Bana kendisi gelemeyip hâcetini arzedemeyen kimsenin hâcetini siz bana arzediniz!

Muhakkak ki, sultana hâcetini arzedemeyenin hâcetini arzeden kimsenin ayaklarını Kıyamet gününde Allah Sırat üzerinde sabit kılar!’ buyururdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanında bundan başka bir şey anılmaz, dile getirilmezdi.

Zaten kendisi de hiç kimseden bundan başkasını kabul etmezdi.

Peygamber Aleyhisselâmın huzuruna girenler, talip olarak girerler, en büyük ilim zevkini tatmış ve onlara delâlet edici oldukları halde çıkarlardı’ dedi.

Babamdan, Peygamber Aleyhisselâmın evinden çıkışında ne yaptığını sordum.

Babam:

‘Resûlullah Aleyhisselâm dışarıda konuşmazdı. Ancak konuşması, Müslümanlara yararlı olacak, onları birbirlerine ısındıracak, aralarındaki tefrikayı, soğukluğu kaldıracak ise konuşurdu.

Her kavmin yüksek hasletli kişisine ikram eder ve onu kavminin üzerine vali yapardı.

Hiç kimseden güleryüzünü ve güzel huyunu esirgemezdi.

Ashabını göremese arar, halka aralarında olan bitenleri sorardı.

İyiliği över ve berkiştirir, kötülüğü de yerer ve zayıflatırdı.

Kendisinin her işi itidal üzere idi, ihtilafsızdı.

Gaflete düşerler endişesiyle, Müslümanları uyarmaktan geri durmazdı.

Her hali mûtad idi.

İbadet ve taat için kendisinde tam bir istidad vardı.

Ne hakkı tecavüz, ne de onu yerine getirmekte kusur ederdi.

Kendisine yakın olanlar, insanların en hayırlıları idiler.

Onun katında ashabın en üstünü, öğüdü en şümullü olanı ve mertebece en büyüğü de muhtaçlara yardımı ve iyiliği en güzel olanı olurdu’ dedi.

Babama, Peygamber Aleyhisselâmın meclisindeki âdetinden sordum, o da:

‘Resûlullah Aleyhisselâm Allah’ı zikretmedikçe ne oturur, ne de kalkardı.

Mecliste yerlerden bir yeri kendisine belirlemez, böyle yapmayı men ederdi.

Nerede olursa olsun, oturan bir cemaatin yanına vardığı zaman üst başa geçmez, meclisin sonuna oturur ve böyle yapmalarını Müslümanlara da emrederdi.

Kendisiyle birlikte oturan herkese nasibini verir, öyle ikram ederdi ki, herkes Resûlullah katında kendisinden daha mükerrem bir kimse yok sanırdı.

Kendisiyle oturan veya gelip hâcetini arzeden kimsenin herşeyine, dönüp gidinceye kadar katlanırdı.

Bir kimse, kendisinden bir hâcette, istekte bulununca, onu reddetmez, verir, yahut tatlı ve yumuşak bir dille geri çevirirdi.

Onun döşeği ve güzel ahlâkı, bütün insanları içine alacak kadar genişti.

Onlara şefkatli bir baba olmuştu.

Hak hususunda herkes onun katında eşitti.

Peygamber Aleyhisselâmın meclisi bir ilim, hayâ, sabır ve emanet meclisi idi.

Meclisinde ne sesler yükselir, ne bir kimse suçlanır, ne de işlenmiş bir kusur ve hata açığa vurulurdu.

Resûlullah Aleyhisselâmın meclisinde bulunanlar birbirinin dengi olup; birbirlerine karşı üstünlükleri, ancak takva yönündendi.

Hepsi de tevazulu, alçakgönüllü idiler.

Büyüklere tâzim ederler, küçüklere şefkat ve merhamet gösterirler, ihtiyaç sahiplerini başkalarına tercih edip ihtiyaçlarını karşılamaya çalışırlar, garib, yabancı olanları korur ve kollarlardı’ dedi.

‘Peygamber Aleyhisselâmın meclisindekilere karşı tutum ve davranışı nasıldı?’ diye sordum.

Babam:

‘Resûlullah Aleyhisselâm, meclisindekilere karşı daima güleçti.

Yumuşak huylu idi.

Esirgemesi, bağışlaması boldu.

Katı kalbli değildi.

Hiç kimse ile çekişmezdi.

Hiç bağırıp çağırmaz, kötü söz söylemezdi.

Hiç kimseyi ayıplamazdı.

Pinti ve cimri değildi.

Hoşlanmadığı şeye göz yumardı.

Umanı umutsuzluğa düşürmezdi.

Bir şey hakkındaki hoşnutsuzluğunu açığa vurmazdı.

Kendisini üç şeyden:

1. İnsanlarla çekişmekten,

2. Çok konuşmaktan,

3. Yararsız, boş şeylerle uğraşmaktan alıkoymuştu.

İnsanları da üç şeyde kendi hallerine bırakırdı:

1. Hiçbir kimseyi ne yüzüne karşı, ne de arkasından kınamaz, ayıplamazdı.

2. Hiç kimsenin ayıp ve kusurunu araştırmazdı.

3. Hiç kimseye hakkında sevaplı ve hayırlı olmayan sözü söylemezdi.

Peygamber Aleyhisselâm konuşurken, meclisinde bulunanlar başlarına kuş konmuş gibi sessiz ve hareketsiz dururlar; sözünü bitirip susunca, söyleyeceklerini söylerler; fakat kendisinin yanında asla tartışmaz, çekişmezlerdi.

Peygamber Aleyhisselâmın yanında birisi konuşurken, konuşmasını bitirinceye kadar, diğerleri susarlardı.

Peygamber Aleyhisselâmın yanında en sonrakinin sözü ile en öncekinin sözü farksızdı.

Meclisinde bulunanlar bir şeye gülerlerse o da -onlara uyarak- güler, bir şeye hayret ederlerse o da -onlara uyarak- hayret ederdi.

Meclisine gelen gariblerin, yabancıların sözlerindeki ve sorularındaki kabalık ve kırıcılığa -ashabı da kendisi gibi davransınlar diye- katlanırdı.

‘Bir ihtiyaç sahibinin ihtiyacını talep ettiğini gördüğünüz zaman, ihtiyacını ele geçirmesi için ona yardım ediniz!’ buyururdu.

Gerçeğe uygun olmayan övmeyi kabul etmezdi.

Hakka tecavüz etmedikçe hiç kimsenin sözünü kesmezdi.

Haka tecavüz ettiği zaman da, ya onu men ederek sözünü keser, yahut meclisten kalkıp giderdi’ dedi.5873

‘Peygamber Aleyhisselâmın susması nasıldı?’ diye sordum.

‘Peygamber Aleyhisselâmın susması, dört şey üzerine; yani (1) hilim, (2) hazer, (3) takdir, (4) tefekkür üzerine idi.

Takdir insanlara eşit bakış ve dinleyişte,

Tefekkür dünya ve ahiret işlerini düşünmesinde göze çarpardı.

Hilim ve sabrı kendisinde toplamıştı.

Hiçbir şey kendisini kızdırmazdı.

Hazere gelince, bu haslette kendisinde dört haslet toplanmıştı:

1. En iyiyi -tâbi olmak için- alırdı.

2. Çirkin olan şeyleri -geri durmak için- bırakırdı.

3. Görüşünü ümmetinin yararına olan şeylere harcardı.

4. Himmetini, ümmetinin dünya ve ahiret mutluluklarını sağlayacak şeyler üzerinde toplardı’ dedi.5874

‘Resûlullah Aleyhisselâmın herhangi bir şey için ‘Hayır!’ dediği olmazdı. Yapmak istediği bir şey kendisinden istenildiği zaman ‘Olur!’ buyurur; yapmak istemediği bir şey kendisinden istenilince susar, onu yapmak istemediği susmasından anlaşılırdı.’”5875

Hind b. Ebi Hâle’ye Göre Peygamberimiz Aleyhisselâm

Hz. Hasan’ın sorusu üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâmın üvey oğlu Hind b. Ebi Hâle de Peygamberimiz Aleyhisselâmı şöyle anlatır:

“Resûlullah Aleyhisselâm yürürken ayaklarını yerden canlıca kaldırır, iki yanına salınmaz, adımlarını geniş atar, yüksek bir yerden iner gibi önüne doğru eğilir, vakar ve sükûnetle rahat yürürdü.

Bakmak istediği, bakacağı tarafa tamamıyla dönerek bakardı.

Etrafına gelişigüzel bakınmazdı.

Yeryüzüne bakışı, semaya bakışından uzundu.

Yeryüzüne bakışı da, gözucuyla idi.

Yürürken, sahabilerinin gerisinde yürürdü.

Birisiyle karşılaştığı zaman, önce kendisi selam verirdi.

Resûlullah Aleyhisselâm daima düşünceli idi.

Kendisinin susması, konuşmasından uzun sürerdi.

Resûlullah Aleyhisselâm lüzumsuz yere konuşmazdı.

Söze başlarken de, sözü bitirirken de, Allah’ın ismini anardı.

Konuşurken kısa ve özlü kelimelerle konuşurdu.

Resûlullahın sözleri hep gerçek ve yerinde idi.

Resûlullah Aleyhisselâm konuşurken ne fazla, ne de eksik söz kullanırdı.

Kimsenin gönlünü kırmaz, kimseyi hor görmezdi.

En ufak nimete bile saygı gösterir, hiçbir nimeti yermezdi.

Bir nimeti ne hoşuna gittiği için över, ne de hoşlanmadığı için yererdi.

Dünya için, dünya işleri için kızmazdı; fakat bir hak çiğnenmek istendiği zaman, onun öcünü almadıkça hiçbir şey kızgınlığının önüne geçemezdi.

Kendi şahsı için asla kızmaz ve öç almazdı.

Bir şeye işaret edeceği zaman, parmağıyla değil, bütün eliyle işaret ederdi.

Hayret ve taaccüb ettiği zaman elinin duruşunu tersine çevirir, yani avucu göğe doğru ise onu yere doğru, yere doğru ise onu göğe doğru çevirirdi.

Konuşurken el hareketi yapar, sağ elinin avucunu sol elinin baş parmağının iç tarafına vurur dururdu.

Kızdığı zaman, kızgınlıktan hemen vazgeçer ve kızgınlığını belli etmezdi.

Neşelendiği, ferahlandığı zaman gözlerini yumardı.

En fazla gülmesi, gülümsemekti. Gülümserken de, ağzındaki dişleri inci taneleri gibi görünürdü.”5876

***

Hz. Âişe’nin bildirdiğine göre; Peygamberimiz Aleyhisselâm insanların en güzel ahlâklısı idi. Hiçbir çirkin söz söylemez ve hiçbir çirkin harekete tenezzül etmezdi.

Çarşı ve pazarlarda bağırıp çağırmaz, kötülüğü kötülükle karşılamazdı.

Fakat, affeder ve bağışlardı.5877

İnsanların en naziği, en iyi huylusu ve en güleci idi.5878

Allah yolunda cihad dışında ne bir hizmetçiye, ne bir cariyeye, ne de bir kimseye el kaldırmış, vurmuştu.5879

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Peygamberlikten Önceki ve Sonraki Durumu

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kendisine peygamberlik gelmeden önce de kavmi arasında ahlâkının güzelliği ve üstünlüğü ile övülür, parmakla gösterilirdi.

Bu gerçeği Muhammed b. İshak (vefatı 151 H.) ile Muhammed b. Sa’d (vefatı 230 H.) ve daha başkaları şöyle dile getirirler:

“Resûlullah Aleyhisselâm erlik çağına erinceye kadar mertlik ve insanlıkça kavminin en üstünü, ahlâkça en güzeli, soy-sopça en şereflisi, komşuluk hakkını en çok gözeteni, hilm ve uslulukça en büyüğü, doğru sözlülükte en başta geleni, eminlik ve güvenilirlikte en büyüğü, kötülüklerden ve insanları alçaltan huylardan da en uzak bulunanı idi.

Yüce Allah bütün iyi haslet ve meziyetleri onda toplamıştı.

Bunun için kendisi kavmi arasında ‘el-Emîn’ adıyla anılırdı.”5880

Yüce Allah, Peygamberimiz Aleyhisselâm hakkında:

“Muhakkak ki sen pek büyük bir ahlâk üzeresin!” (Kalem: 4) buyurmuş; Peygamberimiz Aleyhisselâm da, ahlâkî faziletleri tamamlamak için gönderildiğini açıklamıştır.5881

“Sizin Bana en sevgiliniz, Kıyamet günü yeri bana en yakın olanınız, ahlâkı en güzel olanınızdır.”5882

“Mü’minlerin imanca en olgunları, ahlâkı en güzel olanlarıdır.”5883

“Sizin hayırlılarınız, ahlâkı en güzel olanlarınızdır.”5884

“Kıyamet günü Mîzanda güzel ahlâktan daha ağır basan bir şey yoktur.”5885

“İnsanların İslâmiyet bakımından en güzelleri, ahlâkça en güzel olanlarıdır” buyurmuştur.5886

Peygamberimiz Aleyhisselâmın önüne bir adam gelip:

“Yâ Rasûlallah! Hangi amel üstündür?” diye sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Güzel ahlâk!” buyurdu.

Adam, Peygamberimiz Aleyhisselâma sağ tarafından gelip:

“Hangi amel üstündür?” diye tekrar sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm yine:

“Güzel ahlâk!” buyurdu.

Adam, Peygamberimiz Aleyhisselâma sol tarafından gelip:

“Yâ Rasûlallah! Hangi amel üstündür?” diye tekrar sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Güzel ahlâk!” buyurdu.

Adam arka taraftan gelip Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Yâ Rasûlallah! Hangi amel üstündür?” diye tekrar sordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona doğru yönelerek:

“Anlamıyor musun? Güzel ahlâktır!

O da, gücün yeterse hiç kızmamandır!” buyurdu.5887

Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Yâ Rasûlallah! İnsanlara verilen en hayırlı şey nedir?” diye sorulunca da, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Güzel ahlâktır!” buyurmuştur.5888

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Fetânet Sıfatı

Peygamberimiz Aleyhisselâmın ahlâkının ve gidişatının güzelliği ile birlikte; halkın gizli ve açık işlerini tam bir dirayetle idare edişini, genel ve özel siyasetini, daha önceden hiç kimseden bir şey öğrenmeden, hiç çalışıp çabalamadan, okuma-yazma bilmeden kendisine ihsan buyurulan ilmi ve şeriatlardan bildirdiklerini inceden inceye düşünen kimse, Peygamberimiz Aleyhisselâmın aklının üstünlüğünde ve anlayışının keskinliğinde hiç şüphe etmez.

Vehb b. Münebbih:

“Ben yetmiş bin kitap okudum ve hepsinde de, Peygamber Aleyhisselâmı gerek akıl ve gerek görüş bakımından insanların en üstünü buldum! Okuduğum kitapların hepsinde gördüm ki, dünyanın başından sonuna kadar Yüce Allah’ın bütün insanlara vermiş olduğu akıl, Peygamber Aleyhisselâmın aklının yanında ancak dünya kumlarından bir kum tanesi gibi kalmaktadır!” demiştir.5889

Akıl; ilim ve marifetin kaynağıdır.

İsabetli görüş, keskin zekâ, görüş ve düşünüşlerinde isabet, doğru tahmin, işlerin sonunu düşünme, şehvetle mücahede, güzel siyaset ve tedbir, faziletlere tâbi olma, çirkin huy ve hareketlerden uzak durma da hep akıldan kaynaklanır.5890

Rebi’ b. Hüşeym:

“İslâmiyetten önce Cahiliye devrinde halk Resûlullah Aleyhisselâmın hakemliğine başvururlardı” der.5891

Peygamberimiz Aleyhisselâmın 35 yaşında bulundukları ve Kureyş müşriklerince Kâbe’nin onarımına girişildiği sırada Hacerü’l-Esved’in Kâbe duvarındaki yerine konulması işi Kureyş liderleri arasında sert bir tartışma ve çekişmeye yol açmıştı. Her kabile onu yalnız başına kaldırıp yerine koymak istiyor ve buna kendi kabilesinin daha lâyık olduğunu iddia ediyordu. En sonunda birer tarafa çekilmişler, bu hususta and içmişler ve çarpışmaya hazırlanmışlardı.

Abduddar oğulları, ortaya içi kanla dolu bir çanak getirip, müttefikleri olan Adiyy oğullarıyla birlikte ellerini kanlı çanağa batırarak bu yolda ölmeyi göze aldıklarına yemin etmişlerdi.

Dört veya beş gece böylece sinirler gerilmiş bir halde geçtikten sonra, Kâbe’ye ilk giriş yapan kişinin (Peygamberimiz Aleyhisselâmın) hakemliğine başvurulmuştu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hacerü’l-Esved’i ridasının üzerine koymuş, ridanın dört köşesini dört kabilenin büyüklerine tutturup Hacerü’l-Esved’in konulacağı yere kadar kaldırtmış, ridanın içinden alıp kendi eliyle yerine yerleştirmişti.5892

Kabileler arasında kanlı bir savaşa dönüşerek asırlar boyunca sürüp gidecek olan çetin bir anlaşmazlığı, Peygamberimiz Aleyhisselâm böylece en makul ve hakîmâne bir şekilde halledivermiştir.

Hicretin 7. yılında elçi olarak gönderilen Hâtıb b. Ebi Beltea ile tartışan İskenderiye kralı Mukavkıs da:

“Sen hakîm olanın yanından geliyorsun!” diyerek Peygamberimiz Aleyhisselâm hakkındaki takdirini açığa vurmuştur.5893

Peygamberimiz Aleyhisselâmın 19 yıl sonra Hicretin 6. yılında ancak 1400-1500 mücahidle gidebildiği Hudeybiye’de Hz. Ömer gibi bazı ateşli sahabilerin olanca itirazlarına rağmen bazı tavizler vererek Kureyş müşrikleriyle yapmayı başardığı muahede; önce Hayber’i, sonra da Kureyşlilerin muahede hükmünü bozucu davranışları üzerine 10.000’e yükselen askerî bir güçle gidip Mekke’yi fethedecek kadar, İslâm’a ve Müslümanlara güç kazandırmıştı.5894

Yine Hz. Ömer’in olanca itiraz ve çabasına rağmen, Hazrecîlerin ve münafıkların lideri Abdullah b. Übeyy b. Selûl’ün ricası üzerine cesedini kendi gömleğine sardırmış ve cenaze namazını da kıldırmıştı.

Abdullah b. Übeyy gibi kötülükleri herkesçe bilinip duran bir kimseye gömleğini niçin verdiği ve cenaze namazını ne diye kıldırdığı sorulduğu zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Benim gömleğim ve üzerine kıldığım namazım onu Allah’tan, Rabbimden gelecek azabdan kurtaracak değildir. Fakat, ben bu sayede onun kavminden hâlâ müşriklikte direnen bin kişinin Müslüman olmasını umuyorum!” buyurup, gayesindeki yüceliği ve siyasetindeki inceliği ortaya koymuş;5895 Abdullah b. Übeyy’in böyle Peygamberimiz Aleyhisselâmın gömleğinden ve üzerine kılacağı namazdan ahirette yararlanmayı umduğunu sanan müşrik Hazrecîlerden 1000 kişi -tahmin buyurulduğu gibi- Müslüman olmuştur.5896

Hz. Ömer:

“Bundan sonra,5897 Resûlullah Aleyhisselâma karşı cür’etime şaştım! Allah ve Resûlü elbette daha iyi bilir!” demiştir.5898

Hz. Ömer, Hudeybiye muahedesi sırasındaki itirazlarını hatırladıkça da korkar ve:

“O zaman söylemiş olduğum sözlerin akıbetinden korkup hayır olmasını umarak nafile sadakalar vermekten, oruçlar tutmaktan, namazlar kılmaktan ve köleler azad etmekten geri durmadım!” derdi.5899

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Sıdk Sıfatı

Peygamberimiz Aleyhisselâm yalnız kendi kavminin değil, Hz. Ali’nin dediği gibi, bütün insanların da en doğru sözlüsü ve ahdine en vefalısı idi.5900

Peygamberimiz Aleyhisselâmın ağzından hiçbir zaman hak ve gerçek sözden başkası çıkmazdı.

Abdullah b. Amr b. Âs der ki:

“Ben, Resûlullah Aleyhisselâmdan duyduğum herşeyi ezberlemek ister ve yazardım.

Kureyşlilerden bazı sahabiler beni ondan nehyettiler ve:

‘Sen Resûlullah Aleyhisselâmdan duyduğun herşeyi yazıp duruyorsun ama, Resûlullah Aleyhisselâm nihayet beşerdir. Gazap halinde de, rıza halinde de söz söyler!’ dediler.

Bunun üzerine, ben bir müddet yazmaktan vazgeçtim.

Nihayet, durumu Resûlullah Aleyhisselâma arzettim.5901

Resûlullah Aleyhisselâm, ağzına parmağıyla işaret ederek:5902

‘Yaz! Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki, buradan hak sözden başkası çıkmaz!’ buyurdu.”5903

Peygamberimiz Aleyhisselâm, dil şakası yaparken bile, doğruluktan, doğru sözlülükten ayrılmaz:

“Ben şaka yaparım, ama gerçekten başkasını söylemem!” buyururdu.5904

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına bir adam gelerek kendisini bir hayvana bindirmesini (kendisine binecek bir hayvan verilmesini) isteyince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben seni dişi bir devenin dölüne bindireyim!” buyurdu.

Adam:

“Yâ Rasûlallah! Ben dişi devenin dölünü ne yapayım?!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Develeri dişi develerden başkası mı doğurur?” buyurdu.5905

Hilm ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın Hilm Sıfatı

Hilm; nefsi öfke heyecanından alıkoyuş,5906 yavaş ve uslu oluş demektir.5907

Hilm ve tahammül, gücü yettiği halde affetmek, hoşlanılmayacak şeylere sabretmektir.

Hilm, tahrik edici sebepler karşısında sebat ve kararlılığın çoğalma halidir.

Tahammül; elem ve ezâ verici davranışlar karşısında kendini tutmak, nefsine hâkim olmaktır.

Sabır da bunun gibidir.

Afv ise, suçluyu muaheze etmeyi bırakmak, azarlama ve cezalandırmadan vazgeçmektir.

Yüce Allah bütün bunlar hakkında Peygamberimiz Aleyhisselâmı terbiye edip yetiştirmiştir.5908

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Şüphe yok ki Allah ahlâkî faziletleri evliyasına tahsis etmiştir.

Kendinizi yoklayınız; eğer onları kendinizde bulursanız, Allah’a hamd ediniz. Bulamazsanız, talep ediniz!” buyurdu.

“Onlar nelerdir?” diye sorulunca, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Yakîn, kanaat, sabır, şükür, akıl, mürüvvet (insaniyet), hilm, sehâvet, şecaat!” buyurmuştur.5909

Her hilm sahibinden, muhakkak bir zelle (sürçme) sadır olmuştur.

Fakat Peygamberimiz Aleyhisselâm bundan masun bulunmuş, ezâ ve işkencelerin çoğalması kendisinin ancak sabrını arttırmıştır.5910

Hilm sıfatı, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Tevrat’ta anılan belirli vasıfları arasında idi.

İmam Zührî’nin bildirdiğine göre; bir Yahudi demiştir ki:

“Resûlullahın Tevrat’ta görülen sıfatlarından başka hiçbir sıfatı kalmamıştı.

Ben kendisini alışveriş neticesinde belli bir vade ile otuz dinar borçlandırmış, vadeye bir gün kala yanına gidip:

‘Ya Muhammed! Hakkımı öde! Zaten, siz Abdulmuttalib oğulları cemaatinin âdeti borçlarını uzatıp durmaktır!’ demiştim.

Ömer b. Hattab, bana:

‘Ey kötü Yahudi! Vallahi, Resûlullahın evinde olmasaydın, senin gözünü patlatırdım!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Ya Ebâ Hafs! Allah seni yarlıgasın!

Biz senden bundan başka türlüsünü görmek ihtiyacında idik.

Sen bana onun üzerimde bulunan hakkını güzellikle ödememi söyleyecek, ona da hakkını tahsilde yardımcı olmakla beraber alacağını isterken daha nazik davranmasını tavsiye edecektin!’ buyurdu.

Benim Resûlullaha karşı cahilce, kaba ve katı hareketim kendisinin hilmini arttırmaktan başka bir şey yapmadı.

Bana:

‘Ey Yahudi! Senin hakkının ödeme günü ancak yarın sabah girecektir!’ buyurduktan sonra, Ömer’e:

‘Ya Ebâ Hafs! Onu yarın günün başlangıcında istediği hurma bahçesine götür!

Eğer beğenirse, kendisine şu kadar sa’ hurma ver ve hakkından biraz da fazla ver! Verirken, ‘Sana şu kadar da fazla veriyorum!’ de!

Eğer bu bahçedekine razı olmazsa, kendisine filanca bahçeden şu kadar hurma ver!’ buyurdu.

Ömer, beni hurmasını beğendiğim bahçeye götürdü. Oradan, Resûlullah Aleyhisselâmın dediği kadar hurma verdi.

Emrettiği fazlayı da verdi.”

Deniliyor ki; Yahudi, hurmayı teslim aldığı zaman:

“Ben şehadet ederim ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur. Muhammed Aleyhisselâm da Allah’ın Resûlüdür!

Ey Ömer! Gördüğün şeyi yapmaya beni sevkeden, Resûlullah Aleyhisselâmın Tevrat’ta yazılı bütün sıfatlarını -hilm sıfatı hariç- kendisinde görmüştüm. Bugün kendisinin hilmini denemiş, onu da Tevrat’ta yazılı olduğu şekilde bulmuşumdur.

Seni şahit tutarım ki; şu hurma ile malımın yarısı Müslümanların fakirlerine bağışlanmıştır!” dedi.

Hz. Ömer:

“‘Onlardan bazısına’ de!” dedi.

Yahudi de:

“Onlardan bazısına!” dedi.

Bu Yahudi, küfür üzerinde yaşayan yüz yaşlarındaki tek ihtiyarları hariç, bütün ev halkıyla birlikte Müslüman oldu.5911

Allah onlardan razı olsun!

Yahudi bilginlerinden5912 ve zenginlerinden5913 Zeyd b. Su’ne (Sa’ne) der ki:

“Muhammed Aleyhisselâmın yüzüne bakınca, kendisinde peygamberlik alâmetlerinden iki şeyden başka zuhur etmedik bir şey kalmadığını anladım.

Kendisindeki hilm sıfatı, karşılaştığı cahillik ve kabalığı geçiyor mu, geçmiyor mu?

Kendisine karşı en ağır, cahilce ve kabaca davranışlar, hilmini arttırıyor mu, arttırmıyor mu?

Bu hususta henüz bir bilgi edinememiş; eğer kendisiyle düşer kalkarsam herhalde bunu da öğrenirim, demiştim.

Resûlullah Aleyhisselâm, günlerden bir gün, yanında Ali b. Ebu Talib bulunduğu halde, odalardan birinden dışarı çıktı.

O sırada, hayvan üzerinde, bedevîye benzeyen bir adam çıkageldi ve:

‘Yâ Rasûlallah! Köy halkından filan oğulları Müslüman olup İslâmiyete girdiler.

Onlara, Müslüman olurlarsa geçimlik geleceğini söyler dururdum.

Yağmursuzluk, kuraklık yüzünden son derecede kıtlık sıkıntısına uğradılar.

Yâ Rasûlallah! Ben onların sizlerden bir şeyler umarak girdikleri İslâmiyetten çıkmalarından korkuyorum!

Eğer onlara bir şeyler gönderip yardım etmeyi uygun görürsen, gönder!’ dedi.

Resûlullah adama baktı, sonra yan tarafına bakınca Ali’yi gördü.

Ali:

‘Yâ Rasûlallah! Onlara verilecek hiçbir şey kalmadı!’ dedi.

Bunun üzerine, ben hemen Resûlullahın yanına sokulup:

‘Yâ Muhammed! Sana ait filan oğullarının bahçesinden şu kadar zaman sonra vermek üzere bana şu miktarda hurma satsan olmaz mı?’ dedim.

Resûlullah:

‘Hayır! Olmaz ey Yahudi! Fakat sana şu kadar zaman sonra belli miktarda hurma satabilirim!’ buyurdu.

Filan oğullarının bahçesinden diye isim açıklamadı.

Ben de:

‘Olur!’ dedim.

Bana satış yapınca, kasama gidip şu kadar müddet sonra şu kadar hurmaya karşılık kendisine seksen miskal altın verdim.

Onu hemen o adama teslim edip:

‘Onlara adalet üzere paylaştır ve kendilerine bununla yardım et!’ buyurdu.

Alacağımın vadesinden iki veya üç gün önce, Resûlullahın yanına vardım. Gömleğinin ve ridasının yakasından tuttum. Asık ve ekşi bir suratla yüzüne dik dik baktım ve:

‘Yâ Muhammed! Hakkımı daha ödemeyecek misin?

Vallahi ey Abdulmuttalib oğulları! Sizin borcunuzu ödemede kötü davranıcı olduğunuzu, hep uzatıp durduğunuzu bilmezdim.

Sizinle düşüp kalkmak, öyle olduğunuzu bana öğretti!’ dedim.

Ömer’in yüzüne baktığım zaman, gözleri döner felek gibi dönüyordu!

Sonra, gözlerini bana dikti ve:

‘Ey Allah düşmanı! Sen misin Resûlullah Aleyhisselâma işittiğim sözleri söyleyen, gördüğüm şeyleri yapan?!

O’nu hak din ve kitabla peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki, eğer kendisinden çekinmeseydim, muhakkak kılıcımla vurup kelleni uçururdum!’ dedi.

Resûlullah Aleyhisselâm, sükûnet içinde gülümseyerek Ömer’e baktıktan sonra:

‘Ya Ömer! Ben ve o, senden bu türlü davranıştan başkasını görmek ihtiyacında idik!

Sen, borcumu güzellikle ödemeyi bana tavsiye, alacağını güzellikle istemesini de ona tavsiye edecektin!

Ey Ömer! Git! Ona hakkını öde! Yirmi sa’ da fazla olarak ver!’ buyurdu.

‘Ey Ömer! Bu fazla bana ne için veriliyor?’ diye sordum.

Ömer:

‘Resûlullah Aleyhisselâm, sana şiddet göstermiş olmamın yerine bu fazlayı vermemi bana emretti!’ dedi.

Ömer’e:

‘Ey Ömer! Beni tanıdın mı?’ diye sordum.

Ömer:

‘Hayır, tanımadım! Sen kimsin?’ dedi.

‘Zeyd b. Sa’neyim!’ dedim.

Ömer:

‘Yahudilerin bilgini mi?’ diye sordu.

‘Yahudi bilgini!’ dedim.

Ömer:

‘Öyleyse, Resûlullah Aleyhisselâma yaptığın şeyi yapmaya seni sevkeden ne idi?’ diye sordu.

Kendisine:

‘Ey Ömer! Muhammed Aleyhisselâmın yüzüne bakınca, kendisinde peygamberlik alâmetlerinden iki şeyden başka bir şey kalmadığını anladım.

Hilm sıfatı, karşılaşacağı cahillik ve kabalığı geçiyor mu, geçmiyor mu? En kaba ve cahilce davranışlar kendisinin hilmini arttırıyor mu, arttırmıyor mu?

Bu hususta henüz bir denemede bulunmamıştım.

İşte, ona söylediklerimi ancak bu maksatla söyledim ve kendisinde aradığım bu sıfatların da bulunduğunu gördüm.

Ey Ömer seni şahit tutarım ki; ben Allah’ı Rab, İslâmiyeti din, Muhammed Aleyhisselâmı da peygamber olarak kabul ettim!

Ve yine seni şahit tutarım ki; malımın yarısı Muhammed Aleyhisselâmın ümmetine sadakadır. Çünkü, ben servetçe onlardan zengin bulunuyorum!’ dedim.

Ömer:

‘Onlardan bir kısmına, de! Çünkü sen onların bütününe tasaddukta bulunmaya mal yetiştiremezsin!’ dedi.

Ben de:

‘Onlardan bir kısmına!’ dedim.”

Zeyd b. Su’ne, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına dönünce:

“Şehadet ederim ki; Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur. Yine şehadet ederim ki; Muhammed Aleyhisselâm Allah’ın kulu ve resûlüdür!” diyerek iman, ikrar ve bey’at etti.5914

Enes b. Malik der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâmla birlikte yürüyordum. Resûlullahın üzerinde Necran kumaşından yapılma, kalın yakalı bir cübbe vardı.

Bir bedevî, arkadan yetişip Resûlullahın cübbesinden şiddetle çekti.5915

Kendisine doğru öyle şiddetli bir çekişle çekti ki, Peygamber Aleyhisselâm bedevînin göğsüne doğru yöneldi.

Cübbe yırtıldı da, cübbenin yakası Resûlullahın boynunda kaldı.5916

Resûlullahın boynuna baktım; bedevînin çekişinin şiddetinden, cübbenin yakası Resûlullahın boynunda iz bırakmıştı!

Bedevî:

‘Ya Muhammed! Allah’ın senin yanında bulunan malından5917 şu iki devemin üzerine yükle!

Çünkü sen bana ne kendi malından, ne de babanın malından yükleyecek değilsin!’ dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, biraz sustuktan sonra:

‘Mal Allah’ın malıdır! Ben de onun kuluyum!

Ey A’râbî! Sen bana yaptığın şeyden dolayı misliyle mukabele olunacaksın!’ dedi.5918

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

‘Hayır! Allah’tan mağfiret dilerim!

Hayır! Allah’tan mağfiret dilerim!

Hayır! Allah’tan mağfiret dilerim ki, beni çekiştirdiğinden dolayı ben de seni çekiştirip ödeşmedikçe senin için bir şey yüklemeyeceğim!’ buyuruyor, bedevî de her defasında:

‘Vallahi ben bundan dolayı misliyle mukabele ettirmem!’ diyordu.5919

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Niçin ettirmiyorsun?!’ diye sordu.

Bedevî:

‘Çünkü sen kötülüğü kötülükle karşılamaz, cezalandırmazsın da, onun için ettirmem!’ dedi.

Bunun üzerine, Resûlullah Aleyhisselâm güldü.5920 Sonra da bir adam çağırdı ve:

‘Şu iki deveden birisine arpa, diğerine hurma yükle!’ buyurdu.”5921

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Şefkat ve Merhametinin Cihanşümullüğü

Yüce Allah Kur’ân-ı Kerîm’inde Peygamberimiz Aleyhisselâm hakkında:

“Biz seni âlemlere ancak rahmet olmak üzere gönderdik!” (Enbiyâ: 107)

“Andolsun, size öyle bir peygamber gelmiştir ki, sıkıntıya uğramanız ona çok ağır ve güç gelir! O, üstünüze çok düşkündür! Bütün mü’minler için çok şefkatli ve merhametlidir.” (Tevbe: 128)

“Onlar mü’min olmayacaklar diye âdeta kendine kıyacaksın!” (Şuarâ: 3) buyurmuş;

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Benimle sizin misaliniz, ateş yakan, ateşine düşmeye başlayan kelebek ve çekirgeleri men etmeye çalışan adama benzer ki; ben sizi ateşe düşmekten korumak için eteklerinizden tutuyorum, sizlerse hep elimden kurtulmaya çabalayıp duruyorsunuz!” buyurmuştur.5922

Uhud savaşı günü, Peygamberimiz Aleyhisselâmın rebâiye dişi kırılmış, yüzü yaralanmıştı.

Bu hal, Ashab-ı Kiramın son derecede ağırına gitmişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Müşriklerin aleyhine dua etsen?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben lânetleyici olarak gönderilmedim, fakat ben Hakk’a davet edici ve rahmet olarak gönderildim.

Allah’ım! Kavmime hidayet nasip et! Çünkü onlar bilmiyorlar!” diye dua etti.

Hz. Ömer:

“Babam, anam sana feda olsun yâ Rasûlallah! Nuh Aleyhisselâm kavmi hakkında ‘Ey Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden yurt tutan, gezip tozan hiçbir kimse bırakma!’ [Nuh: 26] diye dua etmiştir.

Sırtın çiğnendiği, yüzün kana boyandığı ve rebâiye dişin kırıldığı zaman, Nuh Aleyhisselâm gibi aleyhimizde dua etmiş olsaydın, son ferdimize kadar hepimiz muhakkak helak olurduk!

Fakat sen böyle demekten kaçındın da, ‘Allah’ım! Kavmimi mağfiret buyur! Çünkü onlar bilmiyorlar!’ diyerek hayır dua ettin!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın bu duası; fazileti, ihsanın bütün derecelerini, güzel ahlâkı, keremi, sabır ve hilmin gayelerini biraraya toplamıştır.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, kendisine yapılanlara sükût etmekle kalmamış, hatta onların suçlarını bağışlamış, sonra şefkat ve merhamet etmiş, kendilerinin bağışlanmaları için dua ve şefaatte bulunup ‘Onları yarlıga, hidayete erdir!’ demiş, sonra da şefkat ve merhametinin sebebini ‘Benim kavmimi’ sözüyle açıklamış, ‘Onlar bilmiyorlar!’ sözüyle de, bilgisizliklerini kendileri hakkında mazeret olarak göstermiştir.5923

Tevazu ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın Üstün Tevazuu

Tevazu; tezellül göstermek, huşûlu, alçakgönüllü olmak,5924 hakka boyun eğmek,5925 hakkı kabul etmek demektir.5926

Sair huylarda olduğu gibi, tevazuun da aşırılık ve kıtlık taraflarıyla itidal derecesi vardır.

Tevazuun kıtlığına tekebbür (büyüklenmek), aşırılığına mezellet (zelillik), itidal derecesine tevazu denilir.

Tevazuun makbul olanı, yaltaklanma ve hisset derecesine düşürülmeyenidir.

Çünkü, herşeyin iki tarafı, aşırılığı ve kıtlığı yerilmiştir.

Herşeyin Yüce Allah katında makbul olanı, itidal, orta derecesidir. O da, her hak sahibine hakkını vermektir.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, makam ve mertebesinin yüceliği ile birlikte, insanların en tevazulusu5927 ve en kibirsizi idi.5928

Kendisinin kral peygamberlikle kul peygamberlik arasında muhayyer bırakılıp kul peygamber olmayı seçmesi üzerine, İsrafil Aleyhisselâm:

“Şüphe yok ki, Allah, tevazu gösterdiğin o şeyi de sana vermiş bulunuyor.

Kıyamet günü Âdem oğullarının seyyidi sensin!

Yer kendisi için yarılıp kabrinden ilk çıkacak ve şefaat edecek olan da sensin!” demiştir.5929

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizden, ameli kendisini kurtarabilecek bir kimse yoktur!” buyurmuştu.

“Yâ Rasûlallah! Senin de mi amelin kurtaramaz?” diye sordukları zaman, geçmişteki ve gelecekteki günahlarının Yüce Allah tarafından bağışlanmış olduğu kendisine müjdelenmiş bulunduğu halde (Feth: 1):

“Evet! Beni de amelim kurtaramaz! Ancak, Rabbim olan Allah beni tarafından bir mağfiret ve rahmetle bürür ve korur!” buyurmuştur.5930

Hz. Hüseyin der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Siz, beni hakkım olan derecenin üzerine yükseltmeyiniz!

Çünkü, Yüce Allah beni resûl edinmeden önce kul edinmiştir!’ buyurdu.”5931

Hz. Ömer de:

“Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Nasrânîlerin İsa b. Meryem Aleyhisselâmı ‘Allah’ın oğlu’ diyerek haksız yere övdükleri gibi, siz de beni övmekte aşırı gitmeyiniz!5932

Şüphe yok ki, ben ancak bir kulum!5933 Allah’ın kuluyum!5934 Resûlüyüm!5935

O halde, bana ‘Allah’ın kulu ve resûlü’ deyiniz!’ buyurdu” demiştir.5936

Peygamberimiz Aleyhisselâm, bir sefer sırasında, bir koyun kesilip pişirilmesini ashabına emretmişti.

Ashabdan birisi:

“Yâ Rasûlallah! Onun boğazlanması benim üzerime olsun!” dedi.

Başka birisi:

“Yâ Rasûlallah! Onun yüzmesi de benim üzerime olsun!” dedi.

Başka birisi de:

“Yâ Rasûlallah! Onun pişirilmesi de benim üzerime olsun!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da:

“Odun toplamak da benim üzerime olsun!” buyurdu.

Sahabiler:

“Yâ Rasûlallah! Biz senin işini de görmeye yeteriz! (Senin odun toplamana gerek yok!)” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizin benim işimi de görmeye yeteceğinizi biliyorum.

Fakat ben size karşı imtiyazlı bir durumda bulunmaktan hoşlanmam!

Çünkü Allah kulunu ashabı arasında imtiyazlı durumda görmekten hoşlanmaz!” buyurdu.5937

Bir gün bir adam, Peygamberimiz Aleyhisselâmın huzuruna gelince, peygamberlik heybetinden, titremeye başlamıştı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm, ona:

“Kendine gel! Ben bir hükümdar değilim! Ben ancak Kureyş kabilesinden, kurumuş et yiyen bir kadının oğluyum!” buyurmuştur.5938

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Mekke’nin yukarı taraflarında bir yere dayanmış olarak yemek yediği sırada, Cebrail Aleyhisselâm gelip:

“Yâ Muhammed! Demek sen krallar gibi yiyorsun?!” deyince, hemen yere oturuvermiştir.

Peygamberimiz Aleyhisselâma bir gün Cebrail Aleyhisselâmla birlikte bir melek gelmişti ki, daha önce o hiç gelmemişti.

Melek, Peygamberimiz Aleyhisselâma:

“Rabbin sana selam söylüyor ve seni ya bir peygamber krallık veya bir peygamber kulluk arasında muhayyer kılıyor. Bunlardan birini seçmekte serbest bırakıyor.

‘Senin için, istersen peygamber kral, istersen peygamber kul olma var!’ buyuruyor” dedi.

Cebrail Aleyhisselâm “Tevazu göster!” diye işaret edince, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Peygamber kul olayım!” cevabını vermiştir.5939

Bundan sonra, Peygamberimiz Aleyhisselâm ne ayak üzerinde, ne de bir yere dayanarak, yaslanarak yemek yememiştir.5940

Peygamberimiz Aleyhisselâm, Mekke’nin fethinde, amcası Ebu Talib’in kızı Ümmü Hani’nin evine varmıştı.5941

Ona:

“Yanınızda yiyecek bir şey var mı?” diye sormuştu.

Ümmü Hani:

“Hayır! Yalnız kurumuş ekmek kırıntıları ve sirke var!5942

Fakat bunları sana sunmaya hayâ ederim!” dedi.5943

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Onları getir! Suyun içine ufala! Tuz da getir!” buyurdu.

Sirkeyi onun üzerine döküp yedikten sonra, Yüce Allah’a şükretti.

“Ey Ümmü Hani!5944 Sirke ne güzel katıktır! Sirke bulunan bir ev katıktan mahrum sayılmaz!” buyurdu.5945

Peygamberimiz Aleyhisselâm hiçbir yemeği hor görmemiş, yermemiştir.

Bir yemeği arzu ederse yer, arzu etmezse bırakır, susardı.5946

En ufak nimete bile saygı gösterir, hiçbir nimeti yermezdi. Hiçbir nimeti ne hoşuna gittiği için över, ne de hoşlanmadığı için yererdi.5947

Abdullah b. Mes’ud der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm bir hasırın üzerinde yatıp uyumuş ve hasır böğründe iz yapmıştı.5948 Uyanınca, böğrünü oğuşturdum.5949

‘Babam, anam sana feda olsun5950 yâ Rasûlallah! Keşke bize bildirseydin de, hasırın üzerinde,5951 senin için, tenini ondan koruyacak5952 bir şey serseydik?!’ dedim.5953

‘Sana yumuşak bir döşek edinseydik!’ dedik.5954

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Dünyaya ait şeyler benim neyime gerek! Benim dünya ile olan halim; bir ağacın altında biraz gölgelendikten sonra onu bırakarak yoluna devam eden bir süvarinin misali, hali gibidir’ buyurdu.”5955

Hayâ ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın İnsanların En Hayâlısı Oluşu

Hayâ; genellikle utanmak demektir.5956

Hayâ, isyan ehli için de, itaat ehli için de yararlı olan fıtrî bir haslettir.5957

Kadınlar, aşırı şehvetlerini üstün derecedeki hayâ ile kırıp, bu hususta erkeklere kat kat üstünlük sağlarlar.5958

Hayâ; hoşa gitmemesi me’mul olan veya geri bırakılması işlenmesinden daha uygun bulunan bir şeyin işlenmesi sırasında insanın yüzünde beliren ince kızarma halidir.5959

Hayâ; nefsin kıskanılacak bir şeyden dürülüp tor top olması, sıkılması, ayıplanmak, kınanmak korkusundan onu bırakmasıdır.

Bu da iki kısım olup; birincisi, nefsânî, yani Yüce Allah’ın herkeste yaratmış olduğu fıtrî hayâdır-insanlar arasında edeb ve avret mahallini açmaktan ve cinsel ilişkilerden utanmak, sıkılmak gibi.

Diğeri de imanî hayâdır ki, mâsiyet ve günah olan kötü işlerden mü’mini alıkoyar.5960

Hayânın, yerine göre, değişik biçimleri vardır. Meselâ, işlenen kabahatten dolayı hayâ-Âdem Aleyhisselâmınkı gibi.

Yüce Allah ona “Bizden kaçıyor musun?” diye sorduğu zaman, Âdem Aleyhisselâm “Hayır, kaçmıyorum! Fakat Senden hayâ ediyorum” demiştir.5961

Hayânın Dindeki Yeri ve Değeri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, hayâ hakkında şöyle buyurmuştur:

“Her din için bir ahlâk vardır. İslâm ahlâkı da hayâdan ibarettir.”5962

“İman, atmış küsur şubedir. Onların en üstünü lâ ilahe illallah’tır. En aşağısı da yoldan, halkı rahatsız eden şeyi gidermektir.

Hayâ da, imandan bir şubedir.”5963

“Hayâ, ancak hayır getirir.”5964

“Hayâ imandandır, iman ise cennettedir. Yüzsüzlük cefadandır, cefa ise cehennemdedir.”5965

“Hayâ, bir şeyde bulunursa, onu ancak süsler. Hayâsızlık da, bir şeyde bulunursa, onu ancak lekeler!”5966

“İlk peygamberlerin sözlerinden insanların idrak ve tevarüs ettiği şey, ‘Utanmayınca, istediğini yap!’ sözüdür.”5967

“Hayâ ile iman, daima birarada bulunurlar. Onlardan biri kaldırılınca, diğeri de kalkar!”5968

Abdullah b. Mes’ud der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm bir gün:

‘Yüce Allah’tan hakkıyla hayâ ediniz!’ buyurdu.

‘Yâ Rasûlallah! Allah’a hamd olsun, biz Allah’tan hayâ ediyoruz!’ dedik.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Allah’tan hayâ etmek, böyle değildir.

Fakat, Allah’tan hakkıyla hayâ etmek; başı ve başın taşıdığı uzuvları, karnı ve karnın içine doldurduğu uzuvları haramdan korumak, ölümü ve toprak altında çürümeyi hatırda tutmaktır!

Ahireti dileyen kişi de, dünya hayatının zinetini bırakır.

İşte, kim böyle yaparsa, Yüce Allah’tan hakkıyla hayâ etmiş olur!’ buyurdu.”5969

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hiç şüphesiz, Azîz ve Celîl olan Allah, bir kulu helak etmek istediği zaman, ondan hayâyı çeker alır!

Hayâyı çekip alınca, o kul ancak hayâsız ve menfur olur!

Menfur olduğu zaman, kendisinden emniyet kaldırılır.

Emniyet kaldırılınca, o ancak hain olur!

Hain olduğu zaman, kendisinden rahmet kaldırılır!

Rahmet kaldırılınca, o ancak lânete uğrar, mel’un olur!

Lânete uğradığı ve mel’un olduğu zaman da, kendisinin İslâmiyetle bağlantısı koparılır!” buyurmuştur.5970

Peygamberimiz Aleyhisselâm, her iyilikte olduğu gibi, hayâ hususunda da insanların en hayâlısı, en utangacı idi.

Görülmesinden, açılmasından sakınılan şeylere de; insanların, gözünü en çok yumanı idi.5971

Ebu Saîd el-Hudrî der ki:

“Peygamber Aleyhisselâm, kendi köşesine çekilmiş bâkireden daha hayâlı ve utangaç idi. Bir şeyden hoşlanmadı mı, onu yüzünden anlardık.”5972

Cömertlik ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın İnsanların En Cömerdi Oluşu

Cûd, kerem, sehâ ve semâhat kelimeleri genellikle cömertlik mânâsına gelirlerse de, bazıları bunların arasında mânâ farkı bulmuşlardır.

Üstün değerli, yararlı şeyleri gönülden koparak, hiç çekinmeden harcamaya kerem ismini vermişlerdir.5973

Bazılarına göre de, cömertliğin üç derecesi vardır:

1. Sehâ,

2. Cûd,

3. Îsâr.

Malından bir kısmını verip bir kısmını bırakan kişi, sehâvet sahibidir.

Malından çok kısmını dağıtan ve kendisi için birazını bırakan kişi, cûd sahibidir.

Malından geçinecek kadarını alıkoyup üst tarafını dağıtan kişi de, îsâr sahibidir.

Sehâ; fıtrî bir haslettir. Sehânın zıddı şuhh’tur.5974

Şuhh; buhlün (cimriliğin) hırsla birlikte âdet haline gelmiş bulunmasıdır.5975

Buhl de; tutup biriktirmek lâyık olmayan şeyi tutmaktır.5976

Sehâ; cûddan üstündür.

Her sahî cûd sahibidir, fakat her cûd sahibi sahî değildir.

Cûd; lâyık olan şeyi lâyık olana vermektir.

Bunun zıddı olan buhl de, lâyık olan şeyi lâyık olandan esirgemektir.5977

Sehâvet; lâyık ve vacib olan miktarda malı, mahal ve münasip olan yerlere harcamak, ulaştırmak güç gelmeyip kolay gelmektir.5978

Meleke halinde bulunmayan, kolayca yapılamayan harcamaya cömertlik denmez.

Kendisini zorlaya zorlaya cömertliği âdet edinmiş olan kimse, cömert ahlâklı sayılmaz.

Fakat imkân ve fırsat bulamadığı için cömertlik yapamayan ve imkân bulunca yapacak olan kişi ise, ahlâkça cömert sayılır.5979

Cömertlikte sekiz türlü fazilet vardır: kerem, îsâr, afv, mürüvvet, neyl, müvâsât, semâhat, müsâmahat.

Kerem; yararı herkese şâmil olan hususlarda gerektiği zaman çok mal harcamak nefse kolay gelmektir.

Îsâr; kendisinin muhtaç bulunduğu bir mal ile başkasının ihtiyacını karşılamaktır.

Afv; öç almaya güç yeterken bundan vazgeçmektir.

Mürüvvet; başkalarına bol bol iyilikte ve insaniyette bulunmayı âdet ve huy edinmektir.

Muvâsât; dost ve arkadaşlara lütufkârlıkta bulunmak, kendilerini hoş tutup idare etmek ve nimetten yararlandırmaktır.

Semâhat; vermekle mükellef bulunulmayan şeyleri, başkalarının yararı ve hoşnutluğu için, gönülden koparak ve isteyerek bırakmaktır.5980

Bu üstün ve şerefli ahlâkta da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın dengine erişebilecek yoktu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmı yakından tanıyanlar, kendisini böyle vasıflamışlardır.5981

Hz. Ali:

“Resûlullah Aleyhisselâm, eli açıklıkta, insanların en cömerdi idi.”5982

Hz. Âişe:

“Resûlullah Aleyhisselâm, hayırda esen rüzgârdan daha cömertti.”5983

Abdullah b. Ömer:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan daha cömert bir kimse görmedim.”5984

Abdullah b. Abbas:

“Resûlullah Aleyhisselâm insanların en cömerdi idi” demiştir.5985

Peygamberimiz Aleyhisselâmda cömertliğin her türlüsü, Allah yolunda Allah’ın dinini açıklamak, Allah’ın kullarını doğru yola kılavuzlamak, açları doyurmak, cahilleri öğütlemek, hâceti görüleceklerin hâcetlerini görmek, yararlanacakları her yolla yararlandırmak ve ağırlıklarına tahammül etmek... gibi ilim, mal ve nefis cömertliğinin hepsi mevcuttu.5986

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ben ancak bölüştürücüyüm! Veren ise Allah’tır!”5987

“Bize mirasçı olunmaz! Bizim bıraktığımız sadakadır! Ancak, Muhammed’in ailesi ondan yer!” buyurmuştur.5988

Ebu Zerri’l-Gıfârî der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm, bana:

‘Ey Ebu Zer! Şu hangi dağdır?’ diye sordu.

‘Yâ Rasûlallah! Uhud dağıdır!’ dedim.

Resûlullah Aleyhisselâm:

‘Varlığım Kudret Elinde bulunan Allah’a yemin ederim ki; onun benim için altına çevrilmesi, beni asla sevindirmez!

Onu bir kırat bile bırakmaksızın Allah yolunda harcarım!’ buyurdu.

‘Yâ Rasûlallah! Bir kantar da mı bırakmazsın?’ diye sordum.

Resûlullah Aleyhisselâm, üç kere:

‘Bir kırat bile bırakmaksızın!

Bir kırat bile bıratmaksızın!

Bir kırat bile bırakmaksızın!’ buyurdu.

Sonra da:

‘Ey Ebu Zer! Ben ancak az olana az derim, çok olana çok derim!’ buyurdu.’5989

Akşama doğru Medine’nin Harre mevkiinde Peygamber Aleyhisselâmla birlikte yürüyordum ve Uhud dağına bakıyorduk.

Peygamber Aleyhisselâm:

‘Ey Ebu Zer!’ buyurdu.

‘Buyur yâ Rasûlallah! Emrine âmâdeyim!’ dedim.5990

Resûlullah Aleyhisselâm, Uhud’a bakarak:

‘Şu Uhud’un benim için altına çevrilmesini,5991 ondan bir tek dinarın üç günden fazla yanımda akşamlamasını, beklemesini arzu etmem! O bir tek dinarı da ben sadece borç için yanımda bulundurur,5992 hepsini Allah’ın kullarına (eliyle sağına, önüne ve soluna işaret ederek) ‘Alınız! Alınız!’ derim’ buyurdu.

Sonra yürümeye devam ettik.

‘Ey Ebu Zer!5993 Çok mal sahipleri vardır ki,5994 Kıyamet gününde5995 onlar sevapça pek azdırlar!

Ancak (yine eliyle sağına, önüne ve soluna işaret ederek) mallarını şöyle şöyle harcayanlar müstesnadır!5996

Böyleleri de pek azdır!’ buyurdu.”5997

Şecaat ve Peygamberimiz Aleyhisselâmın İnsanların En Şecaatlisi Oluşu

Şecaat; savaş ve şiddet sıralarında cesaret ve yüreklilik göstermek demektir.5998

Başka bir deyişle, gazap enerjisinin itidal üzere bulunuşu, şecaat ahlâkını ve faziletini ifade eder.

Şecaatin aşırı derecesi tehevvür olur ki, insanın birdenbire öfkeye kapılarak kendisini yararsız yere tehlikelere atması, hiçbir suretle güç yetiremeyeceği düşmanla savaşa tutuşup kendisini öldürtmesi demektir.

Şecaatin kıtlığı ise korkaklıktır ki, sabır ve sebat göstermek gereken yerlerde korkuya düşerek bozulmak ve kaçmaktır.5999

Necdet de, korku ve dehşet yerlerinde, olağanüstü durumlar karşısında sabır ve sebat göstermek, korkuya düşüp uygunsuz iş yapmamak demektir.6000

Şecaat ve necdet hasletlerinin her ikisi de, Peygamberimiz Aleyhisselâmda üstün derecede mevcuttu.6001

Abdullah b. Ömer:

“Resûlullah Aleyhisselâmdan daha sehâvetli, daha necdetli, daha şecaatli bir kimse görmedim!” demiştir.6002

Kureyş müşriklerinin delikanlıları Mekke’de Peygamberimiz Aleyhisselâmın evini kuşatmışlar, içeriden çıkar çıkmaz üzerine atılıp kılıçtan geçirmeye hazırlanmışlar iken, Peygamberimiz Aleyhisselâm hiç korkmadan evinin kapısını açmış, müşriklerin başlarına toprak saçmış, Yâsîn sûresinin baş tarafından dokuz âyet okuyarak aralarından çıkıp gitmişti.6003

Peygamberimiz Aleyhisselâm Hz. Ebu Bekir’le birlikte Sevr mağarasına girdiği zaman, müşriklerin delikanlıları da kılıçlarını sıyırıp iz süre süre mağaranın önüne kadar gelmiş, dayanmışlardı.6004

Ünlü iz sürücü Kürz b. Alkame, Peygamberimiz Aleyhisselâmın izini görünce:

“İz burada kesilmiş! Bu ayak izi Makam-ı İbrahim’dekindendir!” demişti.6005

Hz. Ebu Bekir:

“Eğer onlardan biri eğilip ayaklarının dibinden içeri bakacak olursa muhakkak bizi görecektir!”6006 diyerek telaşlandığı zaman, Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Hiç tasalanma! Allah bizimledir!” buyurmuştu. (Tevbe: 40)

Kendilerini tutup müşriklere teslim ederek yüzer deve mükâfat almak sevdasıyla onları izleyip duran6007 Sürâka b. Cu’şum’u gördüğü zaman, Hz. Ebu Bekir yine telaşlanmış ve:

“Yâ Rasûlallah! İşte, atlı gelip bize yetişti!” demişti.

Peygamberimiz Aleyhisselâm ona yine:

“Hiç tasalanma! Allah bizimledir!” buyurmuştur.6008

Enes b. Malik der ki:

“Resûlullah Aleyhisselâm insanların en güzeli, en cömerdi ve en şecaatlisi idi. Medine’de bir feryat, korkulu bir hal oldu mu, Peygamber Aleyhisselâm hemen Ebu Talha’nın Mendub diye anılan atını emaneten alıp üzerine atlar, feryadın geldiği yere yetişirdi.

Hiçbir feryat ve imdat sesi duyulmazdı ki, Mendub’un oraya bir deniz gibi, su gibi revan olduğunu görmeyelim!

Halbuki, o çok yavaş ve ağır yürüyen bir attı; hiç de yürügen değildi.

Bir gece Medineliler bir feryat işitip korkmuşlar, hemen sesin geldiği tarafa doğru gitmişlerdi.

Resûlullah Aleyhisselâm ise, onları geride bırakarak ilerlemiş, sesin geldiği yere yetişmiş, durumu inceleyip dönerken halk ile karşılaşmıştı.

Kendisi Ebu Talha’nın çıplak atının üzerinde kılıcı boynunda asılı bulunuyor ve:

‘Hiç korkmayınız! Hiç korkmayınız!’ buyuruyordu.”6009

Hz. Ali de, Bedir savaşı günü müşriklerin saflarına Peygamberimiz Aleyhisselâmdan daha yakın bir kimse bulunmadığını bildirmiştir.6010

Mikdad b. Amr da, Peygamberimiz Aleyhisselâmın Uhud savaşındaki şecaat ve sebatını anlatırken:

“Kendisini hak din ve kitabla peygamber gönderen Allah’a yemin ederim ki; düşmanın saldırıları karşısında Resûlullahın bir karış bile gerilediğini görmedim!

Ashabından bir kısmı bir kere onun yanında toplandılar, bir kere de onun yanından dağıldılar.

Resûlullahın arada sırada ayakta dikilerek düşmanı geriletecek derecede yayıyla ok, ya da taş attığını görmüşümdür!

Resûlullah, tıpkı askerî bir birlik gibi sebat etmekte, yerinden ayrılmamakta idi” demiştir.6011

Uhud savaşında, Kureyş müşriklerinden Übeyy b. Halef:

“Muhammed nerede?!” diyerek soruyor;6012

“Yâ Muhammed! Sen kurtulursan ben kurtulmam!” diyerek gelip Peygamberimiz Aleyhisselâma yetişmiş bulunuyordu.

Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanındaki sahabileri:

“Yâ Rasûlallah! İçimizden birisi dönüp onu karşılasa olmaz mı?” dediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Bırakınız gelsin!” buyurdu.

Übeyy b. Halef, Peygamberimiz Aleyhisselâmın yanına kadar geldi.6013

Sahabiler dayanamayarak onun önünü kesmek istediler.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Geri durunuz!” buyurdu.6014

Hemen Hâris b. Sımme’nin mızrağını eline aldı, sonra sahabilerine puğur devenin silkinmesi gibi silkindi, onları devenin sırtından sineklerin uçup dağılışı gibi başından dağıttı.6015

Peygamberimiz Aleyhisselâmın o sıradaki celâdeti, hiç kimsede yoktu.6016 Peygamberimiz Aleyhisselâm davranınca, Übeyy b. Halef dönüp kaçmaya başladı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Ey yalancı! Nereye kaçıyorsun?!” diyerek seslendi6017 ve onu boynunun miğferle zırh gömleğinin yakası arasındaki kısmından vurup yaraladı!

Übeyy b. Halef, sığır böğürür gibi böğürerek atından yere yuvarlandı.6018 Kendisinin kaburga kemiklerinden bazısı da kırıldı.6019

Müşrikler, onu ordugâhlarına götürdüler.

Übeyy b. Halef’in yarasının kanı çıkmıyordu, fakat ağrısına dayanılacak gibi değildi.

Bunun için, Übeyy b. Halef:

“Vallahi, Muhammed beni öldürdü!” dedi.

Arkadaşları:

“Andolsun, sen aklını kaybetmişsin! Vallahi, sendeki yaranın hiç önemi yok!” dediler.

Übeyy b. Halef ise:

“O bana Mekke’de ‘Seni ben öldüreceğim!’ demişti.

Vallahi o benim üzerime tükürse, yine beni muhakkak öldürür!” dedi.6020

Arkadaşları:

“Ey Ebu Âmir! Vallahi, senin yaran önemli değildir! Eğer bu sendekinin aynı herhangi birimizde olsaydı, bize hiç de sıkıntı vermezdi. Biz ona aldırış bile etmezdik!” diyerek teselli etmeye çalışıyorlardı.6021

Fakat o:

“Lât ve Uzzâ’ya yemin ederim ki, eğer bende olan bu yara, Zülmecaz panayırı halkında olsaydı, hepsi de çoktan ölüp giderlerdi!6022

O bana ‘Seni ben öldüreceğim!’ dememiş miydi?

Değil ben, bütün Rebia ve Mudarlar halkı da olsa, muhakkak onları da öldürür o!” diyordu.

Übeyy b. Halef, Mekke’ye altı mil uzaklıkta bulunan Serif’e gelince öldü.6023

Necd taraflarında6024 Muhârib b. Hasafalarla6025 yapılan Zâtü’r-rika savaşı sırasında,6026 sık, dikenli ve iri ağaçlı bir vadide konaklanmış; İslâm mücahidleri gölgelenmek üzere ağaçların altlarına dağılmışlardı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm da, ağacın gölgesi altında yalnız başına uyuyor, kılıcı da ağacın dalında asılı bulunuyordu.6027

Muhârib b. Hasafalardan Gavres b. Hâris adındaki a’râbî (çöl Arabı) gelerek6028 Peygamberimiz Aleyhisselâmın ağaçta asılı kılıcını eline alıp sıyırdı.6029

Başucuna dikilince, Peygamberimiz Aleyhisselâm uyandı.

Gavres:

“Şimdi seni benden, benim elimden kim kurtarabilir?” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah kurtarır!” deyince, kılıç Gavres’in elinden yere düştü.

Peygamberimiz Aleyhisselâm hemen kılıcı eline alarak:

“Şimdi benden, benim elimden seni kim kurtarabilir?” diye sordu.

Gavres:

“Sen, kılıç tutanların hayırlısı ol!” dedi.

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Allah’tan başka hiçbir ilah olmadığına, benim de Resûlullah olduğuma şehadet edecek misin?” diye sordu.

Gavres:

“Hayır! Fakat seninle savaşmamak ve sana karşı savaşan kavmin yanında da bulunmamak üzere sana söz veriyorum!” dedi.

Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselâm onu serbest bıraktı.6030

Ashabdan Berâ’ b. Âzib’e Kays kabilesinden bir adam:

“Huneyn savaşı günü, Resûlullah Aleyhisselâmın yanından siz de kaçtınız mı?” diye sormuştu.

Berâ’ b. Âzib:

“Fakat, Resûlullah Aleyhisselâm kaçmamıştır! Onu boz katırının üzerinde gördüm ki, Ebu Süfyan b. Hâris katırın geminden tutuyordu.

Kendisi:

‘Peygamber benim! Yalan yok! Ben Abdulmuttalib’in oğluyum!’ diyerek sesleniyordu.6031

Vallahi, savaş kızıştığı zaman, Resûlullaha sığınır, onunla korunurduk!

İçimizde en yiğit olanımız, Peygamberimiz Aleyhisselâmın hizasında durabilendi!” dedi.6032

Hz. Abbas da:

“Müslümanlarla kâfirler karşılaşınca, Müslümanlar bozulup gerilediler.

Resûlullah Aleyhisselâm ise katırını kâfirlere doğru mahmuzlamaya başladı.

Ben, koşmasına engel olmak için, katırının geminden tutuyordum. Ebu Süfyân b. Hâris de, Resûlullah Aleyhisselâmın katırının üzengisinden tutuyordu” demiştir.6033

Peygamberimiz Aleyhisselâmın Zevâid (Âdet Niteliğindeki) Sünnetlerinden Bazıları ve Bunlar Hakkındaki Tavsiyeleri

Peygamberimiz Aleyhisselâm, döşeğinde uyumak istediği zaman, sağ yanının üzerine yatar, sağ elini sağ yanağının altına koyar,6034 sonra da:

“Allah’ım! Kendimi Sana teslim ettim. Yüzümü Sana çevirdim. İşimi Sana ısmarladım. Sırtımı Sana dayadım.

Ben Senin azabından korkar, rahmetini umarım. Senin rahmetinden başka sığınılacak yoktur. Senin azabından başka korunulacak yoktur!

Ancak Senin rahmetine sığınılır ve ancak Senin rahmetinle korunulur!

Ben Senin indirmiş olduğun Kitabına ve göndermiş olduğun Peygamberine (herkesten önce) inanmışımdır!6035

Ey Rabbim! Yanımı Senin isminle yere koydum!

Eğer ruhumu tutar, alıkoyarsan, ona rahmetinle muamele et!

Eğer onu salarsan, salih kullarını koruduğun gibi, onu da koru!6036

Allah’ım! Ben Senin isminle ölür, Senin isminle dirilirim!6037

Bize yediren, içiren, her ihtiyacımızı karşılayıp gideren, bizi barındıran, sığındıran Allah’a hamd olsun!

Nice kişiler var ki, kendilerinin ne ihtiyaçlarını karşılayanları var, ne de barındıranları!6038

Allah’ım! Kullarını huzurunda topladığın günde azabından Beni koru!” diyerek dua ederdi.6039

Yatağa girdiği zaman:

“Göklerin ve yerin Rabbi, herşeyin Rabbi olan, tohumu ve çekirdeği çatlatıp çimlendiren, Tevrat’ı, İncil’i ve Kur’ân’ı indiren Allah’ım!

Ben her kötülük sahibinin kötülüğünden Sana sığınırım! Çünkü onu perçeminden tutan Sensin!

Allah’ım! Evvel Sensin! Senden önce olan hiçbir şey yoktur!

Âhir Sensin! Senden sonra olan hiçbir şey yoktur!” buyurur;6040

Uykudan uyanıp kalkarken de:

“Hamd olsun O Allah’a ki, bizi öldükten sonra diriltti!

Kıyamet günü dönüşümüz de, O’na olacaktır!” derdi.6041

“Başka hiçbir ilah yok, ancak Sen varsın! Seni tesbih ve tenzih ederim! Allah’ım! Günahlarımı yarlıgamanı ve rahmetini dilerim! Allah’ım! İlmimi arttır! Bana doğru yolu gösterdikten sonra kalbimi kaydırma! Yüce katından bana bir rahmet de ihsan buyur! Çünkü, bağışı en çok olan Sensin Sen!” diyerek dua ettiği de olurdu.6042

Peygamberimiz Aleyhisselâm, karnının üzerine (yüzükoyun) yatan bir adama rastlayınca:

“İşte bu, Allah’ın hiç sevmediği bir yatıştır!” buyurdu.6043

Peygamberimiz Aleyhisselâmın hiçbir zaman ayaklarını meclisinde bulunanların önüne doğru uzattığı görülmemiştir.6044

Peygamberimiz Aleyhisselâm ne kapalı kapılar arkasına çekilir, ne perdeler arkasında dikilir, ne de kendisinin önüne tabaklarla yemekler taşınırdı.

Peygamberimiz Aleyhisselâm toprak üzerinde oturur, yemeğini de yerde yerdi.

“Ben kulun oturduğu gibi oturur, kulun yediği gibi yerim! Ben ancak bir kulum!”6045 buyururdu.

Peygamberimiz Aleyhisselâm yemeği üç parmakla,6046 şehadet parmağı ile onun iki yanındaki parmaklarıyla yerdi.6047

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Sizden biriniz bir şey içerken kabın içine solumasın!” buyurur;6048 yenilecek, içileceklerin içine solunmasını yasaklar,6049 su içerken iki-üç kere nefes alır:6050 “Bu, daha yararlı ve daha kandırıcıdır!” buyururdu.6051

Peygamberimiz Aleyhisselâm:

“Kim elindeki et-yağ kokusunu, bulaşığını yıkamadan uyur da kendisinin başına bir şey gelecek olursa, kendisinden başkasını suçlamasın!”6052

“Yemeğin bereketi tepesinde (ortasında)dır.

Sizden biriniz yemek yiyeceği zaman, çanağın üst (orta) tarafından yemesin, alt tarafından yesin!

Çünkü bereket onun üst (orta) tarafından iner!” buyurmuştur.6053

Ömer b. Ebu Seleme der ki:

“Ben Resûlullah Aleyhisselâmın terbiyesi altında bir çocuktum.

Yemek yerken elim yemek kabının içinde dolaşırdı!

Resûlullah Aleyhisselâm, bana:

‘Ey oğul! Besmele çek, sağ elinle ye ve de önünden ye!’ buyurdu.6054

Bundan sonra hep böyle yemeye devam ettim.”6055

Peygamberimiz Aleyhisselâm, yemek ortaya konulduğu zaman:

“Allahümme bârik lenâ fîmâ razaknâ ve kınâ azâbennar! Bismillah!” diyerek dua ettikten sonra yemeye başlardı.6056

Yemeğin başında Besmele çekilmesi unutulur da yemeğin sonuna doğru hatırlanırsa, “Yemeğin evveli ve ahiri için Bismillah” denilir.6057

Peygamberimiz Aleyhisselâm, abdest ve gusülde, ayakkabısını giymekte -mümkün oldukça- hep sağdan başlamayı sever,6058 bir şey alacağı zaman sağ eliyle alır, bir şey vereceği zaman sağ eliyle verir ve başlayacağı herşeye sağdan başlardı.6059

“Sizden biriniz, ayakkabısını giyeceği zaman, giymeye sağdan başlasın! Ayakkabısını çıkaracağı zaman da, çıkarmaya soldan başlasın! Ayakkabı giyilirken sağ ayak ayakların evveli; ayakkabı çıkarılırken de, sağ, ayakların ahiri olsun!” buyururdu.6060

Rivayete göre, Enes b. Malik der ki:

“Ben bir kere Resûlullah Aleyhisselâm içsin diye evimdeki besi koyunumu sağmıştım.

Bu koyunumun sütü evimdeki kuyunun suyu ile karıştırılıp Resûlullah Aleyhisselâma bir bardakla sunuldu.

Resûlullah Aleyhisselâm ondan içti.

Kendisinin solunda Ebu Bekir, sağında bir çöl Arabı oturuyordu.6061 Ömer b. Hattab da bir köşede bulunuyordu.6062

Ömer b. Hattab, Resûlullah Aleyhisselâmın artan sütü çöl Arabına vermesinden korkarak:6063

‘Yâ Rasûlallah!6064 Artan sütü sol yanındaki6065 Ebu Bekir’e ver!’ dedi.6066

Resûlullah Aleyhisselâm ise, artan sütü bedevîye verdikten sonra:

“Sağa (sağdakine!) verilecek! Sıra ile sağa (sağdakine) verilecek!” buyurdu.6067

Prensibini bozmadı, bozdurmadı!

_______________

5873 İbn Sa’d, 1/424-425, Tirmizî, Şemâil, s. 59-60, Kadı Iyaz, 1/119-121.

5874 İbn Sa’d, 1/425, Kadı Iyaz, 1/121-122.

5875 İbn Sa’d, 1/368, Heysemî, 9/13.

5876 İbn Sa’d, 1/422-423, Tirmizî, Şemâil, s. 36-37, Kadı Iyaz, 1/118-119.

5877 İbn Sa’d, 3/365, Tirmizî, Sünen, 4/369.

5878 İbn Sa’d, 1/365.

5879 İbn Sa’d, 1/367.

5880 İbn İshak, İbn Hişam, 1/194, İbn Sa’d, 1/121.

5881 Mâlik, 2/3904, Ahmed b. Hanbel, 2/381, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 78, Hakîm-i Tirmizî, s. 229, Heysemî, 9/15.

5882 Ahmed b. Hanbel, 4/193, Tirmizî, Sünen, 4/370.

5883 Ahmed b. Hanbel, 2/250, Ebu Dâvud, 4/220, Dârimî, 2/231.

5884 Ahmed b. Hanbel, 2/193, Buhârî, Sahîh, 7/82.

5885 Ahmed b. Hanbel, 6/442, Ebu Dâvud, 3/253, Tirmizî, Sünen, 4/362.

5886 Ahmed b. Hanbel, 5/89.

5887 Münzirî, 3/405-406.

5888 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 44, Ahmed b. Hanbel, 4/278, İbn Mâce, 2/1137.

5889 Kadı Iyaz, 1/53-54.

5890 Kadı Iyaz, 1/76.

5891 Kadı Iyaz, 1/100.

5892 İbn İshak, İbn Hişam, 1/209-210, İbn Sa’d, 1/145 Ahmed b. Hanbel, 3/425, Belâzurî, Ensâb, 1/99-100.

5893 İbn Abdilberr, 1/315, İbn Kesîr, Bidâye, 4/272.

5894 İbn İshak, İbn Hişam, 3/321-337, Vâkıdî, Megâzî, 2/571, 624, İbn Sa’d, 2/95-105.

5895 Taberî, Tefsîr, 10/206, İbn Hacer, Fethu’l-bârî, 8/254, Diyarbekrî, 2/140.

5896 Aynî, 8/54, Diyarbekrî, 2/140-141.

5897 Buhârî, Sahîh, 5/207.

5898 İbn İshak, İbn Hişam, 4/197, Buhârî, Sahîh, 5/207, Tirmizî, Sünen, 5/279.

5899 Muhibbu’t-Taberî, 2/58.

5900 İbn İshak, İbn Hişam, 2/43.

5901 Ahmed b. Hanbel, 2/192, Ebu Dâvud, 3/318.

5902 Ebu Dâvud, 3/318.

5903 Ahmed b. Hanbel, 2/192, Ebu Dâvud, 3/318.

5904 Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 77, Tirmizî, Sünen, 4/357, Şemâil, s. 39, Heysemî, 9/17.

5905 Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 77, Ebu Dâvud, 4/300, Tirmizî, Sünen, 4/357, Şemâil, s. 39.

5906 Râgıb, s. 129.

5907 Fîruzâbâdî, 4/100, İbn Esîr, Nihâye, 1/434.

5908 Taberî, Tefsîr, 9/115, Kadı Iyaz, 1/77-78.

5909 Yâkubî, 2/94-95.

5910 Kadı Iyaz, 1/78.

5911 İbn Sa’d, 1/361, İbn Cevzî, 2/427-428.

5912 İbn Abdilberr, 2/553, İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/288.

5913 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 2/288.

5914 Hâkim, 3/64-65, İbn Cevzî, 2/425, Heysemî, 8/239-249.

5915 Ahmed b. Hanbel, 3/210, Buhârî, Sahîh, 4/60, Müslim, 2/730-731.

5916 Müslim, 2/731.

5917 Buhârî, Sahîh, 4/60, Müslim, 2/731.

5918 Kadı Iyaz, 1/80.

5919 Ebu Dâvud, 4/247.

5920 Buhârî, Sahîh, 4/60, Müslim, 2/731, Kadı Iyaz, 1/80.

5921 Ebu Dâvud, 4/247, Kadı Iyaz, 1/80.

5922 Ahmed b. Hanbel, 3/392-393.

5923 Kadı Iyaz, 1/78-79.

5924 Fîruzâbâdî,3/98.

5925 Kuşeyrî, 1/427.

5926 Kuşeyrî, 1/434.

5927 Gazalî, İhyâ, 2/483, Kadı Iyaz, 1/97, İbn Seyyid, 2/333.

5928 Kadı Iyaz, 1/97.

5929 Kadı Iyaz, 1/97, İbn Seyyid, 2/333.

5930 Ahmed b. Hanbel, 2/235, Müslim, 4/2170, İbn Mâce, 2/1405.

5931 Taberânî’den naklen Heysemî, 9/21.

5932 Ahmed b. Hanbel, 1/23, Buhârî, Sahîh, 4/142, Tirmizî, Şemâil, s. 55.

5933 Ahmed b. Hanbel, 1/22.

5934 Ahmed b. Hanbel, 1/23, Buhârî, Sahîh, 4/142, Tirmizî, Şemâil, s. 55.

5935 Ahmed b. Hanbel, 1/23.

5936 Ahmed b. Hanbel, 1/24, Buhârî, Sahîh, 4/142, Tirmizî, Şemâil, s. 55.

5937 Taberânî’den naklen Kastallânî, Mevâhib, 1/385.

5938 İbn Mâce, 2/1100-1101, Taberânî’den naklen Heysemî, 9/20, Gazalî, İhyâ, 2/483-484, Kadı Iyaz, 1/99-100, İbn Cevzî, 2/437.

5939 İbn Sa’d, 3/380-381.

5940 Ahmed b. Hanbel, 4/308, Buhârî, Sahîh, 6/201, Ebu Dâvud, 3/348, Tirmizî, Şemâil, s. 23.

5941 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/67, Heysemî, 6/175.

5942 Tirmizî, Sünen, 4/278, Şemâil, s. 29, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/67, Heysemî, 6/176.

5943 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/67, Heysemî, 6/176.

5944 Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/67-68, Heysemî, 6/176.

5945 Tirmizî, Sünen, 4/278-279, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/68, Heysemî, 6/176.

5946 Ahmed b. Hanbel, 2/427, Buhârî, Sahîh, 6/204, Müslim, 3/1632, Ebu Dâvud, 3/346, Tirmizî, Sünen, 4/377, İbn Mâce, 2/108.

5947 İbn Sa’d, 1/422-423.

5948 Ahmed b. Hanbel, 1/391, Tirmizî, Sünen, 4/588, İbn Mâce, 2/1376.

5949 Ahmed b. Hanbel, 1/391.

5950 İbn Mâce, 2/1376.

5951 Ahmed b. Hanbel, 1/391, İbn Mâce, 2/1376.

5952 İbn Mâce, 2/1376.

5953 Ahmed b. Hanbel, 1/391, İbn Mâce, 2/1376.

5954 Tirmizî, Sünen, 4/588.

5955 Ahmed b. Hanbel, 1/391, Tirmizî, Sünen, 4/589, İbn Mâce, 2/1376.

5956 Fîruzâbâdî, 4/323.

5957 Muhâsibî, s. 324-326.

5958 Hakîm-i Tirmizî, 1/360 .

5959 Kadı Iyaz, 1/87.

5960 Seyyid Şerif, s. 65.

5961 Kuşeyrî, 2/457.

5962 Mâlik, 2/905, İbn Mâce, 2/1399, Hakîm-i Tirmizî, 1/360.

5963 Ahmed b. Hanbel, 2/414, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 156, Müslim, 1/63, Nesâî, 8/110, İbn Mâce, 1/22.

5964 Ahmed b. Hanbel, 4/427, Buhârî, Sahîh, 7/100, Edebü’l-müfred, s. 335, Müslim, 1/64, Ebu Dâvud, 4/252.

5965 Ahmed b. Hanbel, 2/501, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 335, Tirmizî, Sünen, 4/365, İbn Mâce, 2/1400, Taberânî, Mu’cemu’s-sağîr, 2/115.

5966 Ahmed b. Hanbel, 1/165, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 157, Tirmizî, Sünen, 4/349, İbn Mâce, 2/1400.

5967 Mâlik, 1/158, Ahmed b. Hanbel, 4/121, Buhârî, Sahîh, 7/100, Edebü’l-müfred, s. 336, Ebu Dâvud, 4/252, İbn Mâce, 2/1400.

5968 Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 335.

5969 Ahmed b. Hanbel, 1/387, Tirmizî, Sünen, 4/637, Kuşeyrî, 1/177.

5970 İbn Mâce, 2/1347.

5971 Kadı Iyaz, 1/82-83.

5972 İbn Sa’d, 1/368, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 156, Sahîh, 7/96, Müslim, 4/1809-1810, Tirmizî, Şemâil, s. 61, Heysemî, 9/10.

5973 Kadı Iyaz, 1/82-83.

5974 Kastallânî, Mevâhib, 1/397.

5975 Râgıb, s. 256.

5976 Râgıb, s. 38.

5977 Kastallânî, Mevâhib, 1/397.

5978 Kınalızade Ali, Ahlâk-i Alâî, 1/60.

5979 Kınalızade Ali, Ahlâk-i Alâî, 1/53.

5980 Kınalızade Ali, Ahlâk-i Alâî, 1/60-61.

5981 Kadı Iyaz, 1/83.

5982 İbn İshak, İbn Hişam, 2/43.

5983 İbn Sa’d, 1/367.

5984 İbn Sa’d, 1/373.

5985 İbn Sa’d, 1/368-369, Ahmed b. Hanbel, 1/288, Buhârî, Sahîh, 6/101, Müslim, 4/1803, Tirmizî, Şemâil, s. 60.

5986 Kastallânî, Mevâhib, 1/398.

5987 Ahmed b. Hanbel, 2/234, Buhârî, Sahîh, 1/26, Müslim, 2/719.

5988 Ahmed b. Hanbel, 1/4, Buhârî, Sahîh, 4/210, Müslim, 3/1380, Ebu Dâvud, 3/143.

5989 Ahmed b. Hanbel, 5/149.

5990 Ahmed b. Hanbel, 5/152.

5991 Buhârî, Sahîh, 3/82.

5992 Ahmed b. Hanbel, 5/15, Buhârî, Sahîh, 3/82.

5993 Ahmed b. Hanbel, 5/152.

5994 Ahmed b. Hanbel, 5/152, Buhârî, Sahîh, 3/82.

5995 Ahmed b. Hanbel, 5/152.

5996 Ahmed b. Hanbel, 5/152, Buhârî, Sahîh, 3/82.

5997 Buhârî, Sahîh, 3/82.

5998 Fîruzâbâdî, 3/44.

5999 Alâüddin Ali, Ahlâk-ı Alâî, 1/55-56.

6000 Alâüddin Ali, Ahlâk-ı Alâî, 1/58.

6001 Kadı Iyaz, 1/85.

6002 İbn Sa’d, 1/373.

6003 İbn İshak, İbn Hişam, 2/126-127, İbn Sa’d, 1/227-228.

6004 İbn Sa’d, 1/228-229.

6005 İbn Esîr, Usdu’l-gâbe, 4/469-470.

6006 İbn Sa’d, 3/173-174, Ahmed b. Hanbel, 1/4.

6007 Belâzurî, Ensâb, 1/263.

6008 Buhârî, Sahîh, 4/90.

6009 İbn Sa’d, 1/373, Ahmed b. Hanbel, 3/185, Buhârî, Sahîh, 3/228, Müslim, 4/1802-1803.

6010 İbn Sa’d, 2/23, Ahmed b. Hanbel, 1/126.

6011 Vâkıdî, Megâzî, 1/240.

6012 Kadı Iyaz, 1/86.

6013 İbn İshak, İbn Hişam, 3/89.

6014 İbn Sa’d, 2/46.

6015 İbn İshak, İbn Hişam, 3/89, Vâkıdî, Megâzî, 1/251.

6016 Vâkıdî, Megâzî, 1/251.

6017 Taberî, Târîh, 3/20.

6018 Vâkıdî, Megâzî, 1/251, Hâkim, 2/327.

6019 İbn Sa’d, 2/46, Hâkim, 2/327.

6020 İbn İshak, İbn Hişam, 3/89.

6021 Vâkıdî, Megâzî, 1/251.

6022 Vâkıdî, Megâzî, 1/252, Hâkim, 2/327.

6023 İbn İshak, İbn Hişam, 3/89.

6024 Ahmed b. Hanbel, 3/311.

6025 Ahmed b. Hanbel, 3/390.

6026 Ahmed b. Hanbel, 3/364.

6027 Ahmed b. Hanbel, 3/361.

6028 Ahmed b. Hanbel, 3/390.

6029 Ahmed b. Hanbel, 3/311.

6030 Ahmed b. Hanbel, 3/390.

6031 Müslim, 3/1401.

6032 Müslim, 3/1400-1401.

6033 Ahmed b. Hanbel, 1/207, Müslim, 3/1398.

6034 Ahmed b. Hanbel, 5/387, Buhârî, Sahîh, 7/147, 150, Edebü’l-müfred, s. 313, Ebu Dâvud, 4/311, İbn Mâce, 2/1276.

6035 Buhârî, Sahîh, 7/147-148, Edebü’l-müfred, s. 312, Tirmizî, Sünen, 5/469.

6036 Ahmed b. Hanbel, 2/246.

6037 Ahmed b. Hanbel, 4/302, 5/397, Buhârî, Sahîh, 7/147, Müslim, 4/2083, Ebu Dâvud, 4/311.

6038 Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 311, Müslim, 4/2085, Ebu Dâvud, 4/312, Tirmizî, Sünen, 5/470.

6039 Ahmed b. Hanbel, 4/300, Buhârî, Edebü’l-müfred, s. 313, Tirmizî, Sünen, 5/471, İbn Mâce, 2/1276.

6040 Ahmed b. Hanbel, 4/302, Buhârî, Sahîh, 7/150, s. 311, Müslim, 4/2083.

6041 Ebu Dâvud, 4/311, Tirmizî, Sünen, 5/481, İbn Mâce, 2/1277.

6042 Ebu Dâvud, 4/314.

6043 Ahmed b. Hanbel, 2/287, Tirmizî, Sünen, 5/97.

6044 Ebu Hanîfe, Müsned, s. 36, İbn Sa’d, 1/378.

6045 Abdurrezzak, 10/415, İbn Sa’d, 1/371-372.

6046 İbn Sa’d, 1/381, Müslim, 3/1605, Ebu Dâvud, 3/366.

6047 Abdurrezzak, 10/418, İbn Sa’d, 1/381.

6048 Tirmizî, Sünen, 4/301, İbn Mâce, 2/1173, Dârimî, 2/44.

6049 Ahmed b. Hanbel, 1/309, Ebu Dâvud, 3/338, İbn Mâce, 2/1094.

6050 Ahmed b. Hanbel, 3/114, Buhârî, Sahîh, 6/351, Tirmizî, Sünen, 4/302, İbn Mâce, 2/1132, Dârimî, 2/44.

6051 Ebu Dâvud, 3/338, Tirmizî, Sünen, 4/302, Şemâil, s. 34.

6052 Abdurrezzak, 11/437, Ahmed b. Hanbel, 2/263, Ebu Dâvud, 3/366, Tirmizî, Sünen, 4/289, İbn Mâce, 2/1096.

6053 Ebu Dâvud, 3/348-349.

6054 Ahmed b. Hanbel, 4/26-27, Buhârî, Sahîh, 6/196, Müslim, 3/1599, İbn Mâce, 2/1087, Begavî, 2/78.

6055 Ahmed b. Hanbel, 4/26-27, Buhârî, Sahîh, 6/196, Müslim, 3/1599.

6056 Ebu Bekir Ahmed b. Muhammed, s. 172.

6057 Ahmed b. Hanbel, 4/336, Ebu Dâvud, 3/347-348.

6058 Ahmed b. Hanbel, 6/187-188, Buhârî, Sahîh, 6/197.

6059 İbn Cevzî, s. 2, s. 452.

6060 Tirmizî, Şemâil, s. 16.

6061 İbn Ebi Şeybe, 8/35, Ahmed b. Hanbel, 3/110, 197, Buhârî, Sahîh, 6/247, Tirmizî, Sünen, 4/306, İbn Mâce, 2/1133, Beyhakî, Sünen, 7/289.

6062 İbn Ebi Şeybe, 8/35, Ahmed b. Hanbel, 3/110, Beyhakî, Sünen, 7/285.

6063 Ahmed b. Hanbel, 3/197.

6064 İbn Ebi Şeybe, 8/36, Ahmed b. Hanbel, 3/197.

6065 Ahmed b. Hanbel, 3/197.

6066 İbn Ebi Şeybe, 8/36, Ahmed b. Hanbel, 3/197.

6067 İbn Ebi Şeybe, 8/36, Ahmed b. Hanbel, 3/197, Buhârî, Sahîh, 6/247, Tirmizî, Sünen, 4/306, İbn Mâce, 2/1173, Beyhakî, Sünen, 7/285

Yayınevinin Notu

Kıymetli Okuyucularımız,

Orjinal hâli 8 cilt olan Hz. Muhammed Aleyhisselâm ve İslâmiyet adlı bu eseri Işık Yayınları olarak 4 cilt hâlinde sizlerin istifadesine sunmuş bulunuyoruz. Eserin Önsöz’ünde de belirtildiği üzere okuyanlara itimad gelsin ve araştırma yapacak olanlara da kolaylık olsun gayesiyle eserde ziyadesiyle kaynak gösterilmiştir. Bu kaynakların çok sık tekrar edilmesi münasebetiyle dipnotlarda bazı düzenlemeler yapılmıştır. Cilt ve sayfa numaraları örneğin 1/12 şeklinde gösterilmiştir. İbn Haldun’un Târih ve Buhârî’nin Târihu’l-kebîr eserlerinde c., ks., s. şeklindeki kullanımda c. cilt, ks. kısım, s. sayfa numarasına tekabül etmektedir. Eserde müellifin sadece bir eseri kaynak gösterilmişse yalnızca müellif ismi verilmiştir. Birden fazla eseri zikredilen müellifin hem ismi belirtilmiş hem de eserinin ismi kısaltılarak veya normal olarak verilmiştir. Dipnotlarda kullandığımız kaynak gösterme şekli aşağıda bibliyoğrafya kısmında ilgili eserin karşısında italik olarak gösterilmiştir. Kitabın geniş ismini ve müellifinin tam ismini zaten bibliyoğrafyada verdiğimizden kaynak gösterme üslubunda yaptığımız bu tercihin siz okuyucularımız tarafından anlayışla karşılanacağını ümid ederiz.

İstifade Edilen Başlıca Eserler

Allah Kelâmı Kur’ân-ı Kerîm

Abdurrezzak (126-211); Musannef, c. 1-11, Beyrut 1390-1970. / Abdurrezzak

Abdulkâdirü’l-gilânî (470-561); Gunye, c. 1-2, Mısır 1375-1956. / Abdülkâdir Geylânî

Ahmed b. Hanbel (Ö. 241); Müsned, c. 1-6, Beyrut Mtb. İslâmî 1389-1969. / Ahmed b. Hanbel

—; Müsned, c. 1-15, Mısır Mtb. Dârulmaarif 1373-1954. / Ahmed b. Hanbel

Ahmed Zeynî Dahlan (Ö. 1304); Sîretü’n-nebî, c. 1-2, Beyrut. / A. Zeynî Dahlan

Aliyyü’l-muttakî, (888-975); Müntehabu Kenzu’l-ummal, c. 1-6, Beyrut 1389-1969. / Aliyyü’l-muttakî, Kenzu’l-ummal

—; Kenzu’l-ummal, c.1-16, Beyrut, 1399-1979. / Aliyyü’l-muttakî, Kenzu’l-ummal

Begavî (Ö. 516); Mesâbihu’s-sünne, c.1-2, Mısır Bulak Mtb. 1294. / Begavî

Bedrüddîn Aynî (Ö. 855); Umdetü’l-kârl, c.1-25, Beyrut Mtb. Müniriyye. / Aynî

Belâzurî (Ö. 279); Ensâbu’l-eşraf, d, Mısır Mtb. Dârulmaarif 1959. / Belâzurî, Ensâb

—; Fütuhu’l-büldân, c.1-2, Mısır Kahire. / Belâzurî, Fütuh

Beyhakî (Ö.458); Delâilü’n-nübüvve, c.1-2, Kahire Mtb. Dârunnasr 1389-1969. / Beyhakî, Delâil

—; Delâilü’n-nübüvve, c.1-7, Beyrut, 1405-1985. / Beyhakî, Delâil

—; Sünenü’l-kübrâ, c.1-10, Haydarâbâd 1356. / Beyhakî, Sünen

Beyzavî (0.791); Envârü’t-tenzîl, c.1-2, Mısır 1388-1968. / Beyzavî

Buhârî (Ö.256); Câmi’u’s-sahih, c.1-8, İstanbul Mtb. Amire, 1329. / Buhârî, Sahîh

—; Edebü’l-müfred, Kahire, Mtb. Selefîyye 1375. / Buhârî, Edebü’l-müfred

—; Târihu’l-kebîr, c.1-13, Mısır. / Buhârî, Târih

Dârekutnî (306-385); Sünen, c.1-4, 1386-1966. / Dârekutnî

Dârimî (Ö.255); Sünen, c.1-2, Kahire 1386-1966. / Dârimî

Deylemî (445-509 h.); el-Müsnedü’l-firdevs bi me’sûri’l-hitâb, Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, Beyrut, 1986. / Deylemî

Dîneverî (Ö. 282); Ahbâru’t-tıval, Kahire İsa Babi Halebi Mtb. 1960. / Dîneverî

Diyarbekri (Ö. 990); Hâmis, c.1-2, Beyrut. / Diyarbekri

—; Hâmis, c.1-2, Mısır Matb. Abdürrezzak 1302. / Diyarbekri

Ebu’l-beka (Ö. 1093); Külliyat, Mısır, Bulak 1253. / Ebu’l-beka

Ebu Bekir Ahmed b. Muhammed (Ö.364); Amelü’l-yevm ve’l-leyle, Mısır, 1339-1969. / Ebu Bekir Ahmed b. Muhammed

Ebu Davud (202-275); Sünen, c.1-4, Mısır, M. Muhyiddin Abdülhamid neşri. / Ebu Davud

—; Sünen, c.1-2, MlSır, 1371-1952. / Ebu Davud

Ebu’l-ferec İbnü’l-cevzi (510-597); el-Vefâ bi Ahvâli’l-Mustafa, c.1-2, Kahire 1386-1966. / İbn Cevzî

Ebü’1-fida İbn Kesir (Ö.774); es-Sîretü’n-nebeviyye, c.1-4, Kahire 1385-1965. / İbn Kesîr, Sîre

—; el-Bidâye ve’n-nihâye, c.1-14, Beyrut 1966. / İbn Kesîr, Bidâye

—; Tefsir, c.1-4, Mısır. / İbn Kesîr, Tefsîr

Ebu Nuaym el-İsbehanî (Ö.430); Delâilü’n-nübüvve, Haydarâbâd 1369. / Ebu Nuaym, Delâil

—; Hilyetü’l-evliyâ, c.1-10, Beyrut 1387-1967. / Ebu Nuaym, Hilye

Ebussuud (896-982); Tefsir, c.1-9, Kahire, 1379. / Ebussuud

Ebu’t-Tayyibu’t-Takî (775-832); Ikdü’s-simin, c.1-8, Kahire. / Ebu’t-Tayyib

Ebu Ubeyd (Ö.224); Kitâbü’l-emvâl, Mısır 1388-1968. / Ebu Ubeyd

Ebu Yusuf (Ö. 182); Kitâbü’l-harac, Kahire Mtb Selefıyye 1352. / Ebu Yusuf

Ezrakî (Ö.250); Ahbaru Mekke, c.1-2, Mekke 1385-1965. / Ezrakî

Fahrurrâzî (543-606); Tefsir, c.1-32, Mısır Kahire. / Fahrurrâzî

Fîrûzâbâdî (Ö. 817); Kâmusu’l-muhît, c.1-4. / Fîrûzâbâdî

Gazâlî (Ö.505); İhyâu Ulûmi’d-din, c.1-5, Kahire 1387-1967. / Gazâlî, İhyâ

—; el-Munkız mine’d-dalal, Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekafiye, 1987. / Gazalî, Munkiz

Hakîmü’t-Tirmizî (Ö. 320); Nevâdiru’l-usûl, c.1-2. / Hakîm-i Tirmizî

Hâkim (Ö.405); Müstedrek, c.1-4, Riyad. / Hâkim

Halebî (975-1044); İnsânü’l-uyun, c.1-3, Mısır 1384-1964. / Halebî

Hârisü’l-Muhâsibî (Ö.243); er-Riâye, 1390-1970. / Muhâsibî

Hatib Tebrizî (Ö. 737); Mişkâtü’l-Mesabih, c.1-3, Dımeşk, Mtb. İslami, 1380-1961. / Tebrizî

Hazin (678-741); Tefsir, c.1-4, Beyrut. / Hazin

Hemmâm b. Münebbih (Ö. 101); Sahife. / Hemmâm b. Münebbih

Heysemî (Ö.807); Mecma’u’z-zevâid, c.1-10, Beyrut 1967. / Heysemî

Hişam b. Muhammed el-Kelbî (Ö. 204); Kitâbu’l-esnâm, Kahire, Matb. Emiriyye 1332-1914. / Ebu’l-Münzir

İbn Abdilberr (Ö.463); el-lstîâb, c.1-4, Kahire. / İbn Abdilberr

İbn Abd-i Rabbih (Ö.328); Ikdu’l-ferîd, c.1-3, Kahire 1302. / İbn Abd-i Rabbih

İbn Asâkir (v. 571/1176); Târîhu Dimaşk, I-LXX, Dımaşk, 1978. / İbn Asâkir

İbn Ebi Davud (Ö.316); Kitâbü’l-mesâhif Mısır 1355-1936. / İbn Ebi Davud

İbn Ebi Şeybe (Ö.235); Musannef, c.1-4, Haydarabad 1386-1390. / İbn Ebi Şeybe

İbn Esir (555-630); Kâmil, c.1-13, Beyrut 1385-1965. / İbn Esir; Kâmil

—; Usdü’l-gâbe, c.1-7, 1390-1970. / İbn Esir, Usdü’l-gâbe

İbn Esir (544-606); en-Nihâye, c.1-5, Mısır. / İbn Esir, Nihâye

—; Câmi’u’l-Usûl, c.1-12, Beyrut 1400-1980. / İbn Esir, Câmi’u’l-Usûl

İbn Habib (Ö.245); Kitâbü’l-muhabber, Beyrut. / İbn Habib

İbn Hacer Askalânî (773-852); el-İsâbe, c.1-4, Mısır 1358-1939. / İbn Hacer, İsâbe

—; Fethu’l-Bârî, c.1-14, Beyrut. / İbn Hacer, Fethu’l-Bârî,

—; Metâlibü’l-âliye, c.1-4, Kuveyt 1393-1973. / İbn Hacer, Metâlib

İbn Haldun (Ö.808); Tarih, c.1-7, Beyrut 1391-1971. / İbn Haldun, Tarih

—; Mukaddime, Tahran, 1966. / İbn Haldun, Mukaddime

İbn Hallikan (Ö.681); Vefeyâtü’l-âyân, c.1-7, Beyrut 1968. / İbn Hallikan

İbn Hamza (Ö.1120); el-Beyan, c.1-2, Haleb 1329. / İbn Hamza

İbn Hazm (Ö. 456); Cevâmi’u’s-sîre, Mısır Mtb. Darülmaarif. / İbn Hazm, Cevâmi

—; Cemhere, 1382-1962. / İbn Hazm, Cemhere

—; Haccetü’l-veda, Beyrut, Dr. M. Hakkı ta’likiyle. / İbn Hazm, Haccetü’l-veda

İbn İshak (85-151), İbn Hişam (Ö.218); Sîretü’n-nebî, c.1-4, Beyrut 1391-1971. / İbn İshak, İbn Hişam

İbn İshak; Kitabü’l-mübtedâ ve’l-meb’as, c.1-5, Konya, 1401-1981. / İbn İshak; Kitabü’l-mübtedâ

İbn Kayyım el-Cevziyye (691-751); Za’dü’l-mead, c.1-4, Mısır 1390-1970. / İbn Kayyım

İbn Kuteybe (Ö. 276); Maarif, Beyrut 1390-1970. / İbn Kuteybe, Maarif

—; el-lmame ve’s-siyase, c.1-2, Kahire 1387- 1967. / İbn Kuteybe, İmame

—; Te’vilü Muhtelifi’l-Hadis, Mısır 1386-1966. / İbn Kuteybe, Te’vilü Muhtelifi’l-Hadis

—; Te’vilü Müşkili’l-Kur’ân, Mısır İsa Babi Mtb. / İbn Kuteybe, Te’vilü Müşkili’l-Kur’ân

—; Garîbu’l-Kur’ân, Mısır, 1378-1958. / İbn Kuteybe, Garîbu’l-Kur’ân

İbn Mace (Ö.275); Sünen, c.1-2, Mısır 1372-1952. / İbn Mace

İbnünnedim (Ö.385); Fihrist, Mısır Kahire 1377. / İbn Nedim

İbn Sa’d (Ö.230); Tabakâtü’l-kübrâ; c.1-8, Beyrut, 1376-1957. / İbn Sa’d

—; Tabakâtü’l-kübrâ, c.1-8, Laiden, 1321. / İbn Sa’d

İbn Seyyidü’n-nas (Ö.734); Uyûnu’l-eser, c.1-2, Beyrut. / İbn Seyyid

—; Uyûnu’l-eser, c. l-2, Kahire Kudsi baskısı, 1356. / İbn Seyyid

İbn Teymiye (Ö. 728); el-Münteka, c.1-2, Mısır Rahmaniye Matb. 1350-1931. / İbn Teymiye

İmam-ı Azam Ebu Hanife (Ö.150); Müsned, Mısır 1327. / Ebu Hanife, Müsned

—; Fıkh-ı Ekber, İstanbul 1331, Ahmed Kamil Mtb. / Ebu Hanife, Fıkh-ı Ekber

İmam Muhammed (113-183); Siyerü’l-kebir, c.1-5, Kahire 1971. / İmam Muhammed

Kadı Iyaz (Ö.476); eş-Şifâ, c.1-2, Kahire Mtb. Hüseyni. / Kadı Iyaz

Kalkaşandî (756-821); Nihâyetü’l-ereb, Kahire 1959. / Kalkaşandî

Kâsânî (0.587); Bedâyiu’s-sanâyi’, c.1-7, Beyrut 1394-1974. / Kâsânî

Kastallânî (Ö.924); Mevâhibü’l-ledünniye, c.1-2, Mısır 1281. / Kastallânî, Mevâhib

—; İrşadu’s-sari, c.1-10, Mısır-Bulak. / Kastallânî, İrşad,

Kettânî (Ö. 1962); et-Terâtibü’l-idâriyye, c.1-2, Beyrut. / Kettânî

Kınalızade Ali (Ö. 979); Ahlâk-ı Alâi, c.1-2, Mısır Bulak Mtb. 1248. / Kınalızade Ali, Ahlâk-ı Alâi

Kurtubî (Ö. 671); Tefsir, c.1-20, Mısır 1387-1967. / Kurtubî

Kuşeyrî (Ö.465); Risâletü’l-kuşeyriye, c.1-2, Mısır. / Kuşeyrî

Makrizî (0.845); en-Nizau ve’t-tehâsum, Necef 1386-1966. / Makrizî, Nizâ

—; Hıtât, c.1-2, Bağdad, Matb. Müsenna nşr. / Makrizî, Hıtât

Mâlik (Ö.179); Muvatta’, c.1-2, M. A. Abdülbaki ta’likiyle, Mısır 1370-1951. / Mâlik

—; Muvatta’, c.1-2, Süyutî şerhiyle birlikte, Kahire. / Mâlik

Mâverdî (Ö.450); Ahkâmu’s-sultaniyye, Mısır Mustafa Babi Halebi Mtb. 1386-1966. / Mâverdî, Ahkâmu’s-sultaniyye

—; A’lâmü’n-nübüvve, Bağdad, el-Matbaatü’l-Behiyye, 1901. / Mâverdî, A’lâmü’n-nübüvve

Mes’ûdî (Ö. 346); Murûcü’z-zeheb, c.1-4, Mısır 1384-1964. / Mes’ûdî, Murûc

—; Ahbâruzzaman, Mısır, 1357-1938, Matb. / Mes’ûdî, Ahbâru’z-zaman

Muhibbüttaberî (Ö. 694); Riyâdü’n-nadrâ, c.1-2, Mısır 1372-1953. / Muhibbüttaberî

Muhyiddin b. Arabi (Ö.638); Istılâhâtu’s-sufıyye, Haydarâbâd 1367- 1948. / İbn Arabî, Istılâhât

—; Muhâdaratü’l-ebrâr, c.1-2, Beyrut, 1388-1968. / İbn Arabî, Muhâdarat

Mus’abüzzübeyrî (Ö. 236); Nesebü Kureyş, Kahire 1953. / Mus’abüzzübeyrî

Münzirî (Ö. 656); et-Tergib ve’t-Terhîb, c.1-4, Mısır, 1373-1954. / Münzirî

Müslim (Ö. 261); Câmi’u’s-sahîh, c.1-5, 1375-1956. / Müslim

—; Câmi’u’s-sahîh, c.1-8, İstanbul Mtb. Amire, 1329. / Müslim

Nebhanî; Hüccetullah, Beyrut. / Nebhanî

Nesâî (Ö. 303); Sünen, c.1-8, Mısır 1348-1930. / Nesâî

Nesefî (Ö.701); Medârik, c.1-4, Beyrut. / Nesefî

Nevevî (Ö. 676); Tehzîbü’l-esma, c.1-2, Beyrut. / Nevevî

Râgıbul-İsbehânî (Ö. 465); Müfredâtü’l-Kur’ân, Mısır 1381-1961. / Râgıb

Salebi (Ö. 427); Arais, Mısır, 1370-1951. / Salebi

Semhûdî (0.911); Vefâü’l-Vefâ, c.1-4, Beyrut, M. Muhyiddin neşri 1374-1955. / Semhûdî

—; Vefâü’l-Vefâ, e -2, Mısır 1326. / Semhûdî

Serahsî (Ö.483); el-Mebsût, c.1-30, Beyrut. / Serahsî

Seyyid Şerif (Ö. 816); Ta’rifât, İstanbul 1283. / Seyyid Şerif

Süheylî (Ö. 581); Ravdu’l-unf c.1-7, Kahire 1382-1967. / Süheylî

Suyûtî (Ö.911); Câmiu’s-sagîr, c.1-2, Mısır 1373-1952. / Suyûtî, Câmiu’s-sagîr

—; Hasâisü’l-kübrâ, c.1-3, Mısır 1387. / Suyûtî, Hasâis

—; el-İtkân, c.1-2, Beyrut, 1407-1987. / Suyûtî, İtkân

—; Lübâbü’n-nukûl fi esbâbu’n-nüzûl, Mısır Mustafa Babi Matb. 1373. / Suyûtî, Lübâbü’n-nukûl

—; Dürrü’l-mensur, c.1-6, Beyrut. / Suyûtî, Dürrü’l-mensur

Şah Veliyyullah Dihlevî (Ö.1174); Hüccetullâhi’l-bâliğa, c.1-2, Mısır. / Şah Veliyyullah

Şehristânî (479-548); el-Milel ve’n-Nihâl, c.1-2, Beyrut, 1395-1975. / Şehristânî

Taberânî (Ö.360); Mu’cemü’s-sağır, c.1-2, Medine. / Taberânî, Mu’cemü’s-sağır

Taberî (Ö.310); Tarih, c.1-13, Mısır 1326. / Taberî, Tarih

—; Tefsir, c.1-30, Mısır 1373. / Taberî, Tefsîr

—; Tefsir, c.1-8. / Taberî, Tefsîr

Tahavî (Ö. 321); Muhtasar, Kahire 1370. / Tahavî

Tirmizî (0.279); Sünen, c.1-5, Mısır Mustafa Babi Matb., 1356. / Tirmizî, Sünen

—; Sünen, c.1-13, Mısır Savi Matb. 1352-1934. / Tirmizî, Sünen

—; Şemail, İstanbul 1303. / Tirmizî, Şemail

—; Kitâbü’l-ilel, Mısır 1385-1965. / Tirmizî, Kitâbü’l-ilel

Vahidî (Ö. 468); Esbâbü’n-nüzûl, Kahire 1388-1968. / Vahidî

Vakıdî (Ö.207); Megâzî, c.1-3, Mısır 1965, Mtb. Darülmaarif, Dr. Marsden Jones. / Vakıdî, Megâzî

—; Megâzî, Mısır 1367-1948, A. Şirbini nşr. / Vakıdî, Megâzî

—; Fütûhu’ş-şam, c.1-2, Mısır B. Halebi Matb. 1373-1954. / Vakıdî, Fütûh

Yahya b. Adem (Ö. 203); Kitâbü’l-harac, Matb. Selefiyye, 1384. / Yahya b. Adem

Yakubî (Ö.284); Tarih, c.1-2, Beyrut 1379-1960. / Yakubî

Yakutü’l-hamevî (Ö. 626); Mu’cemü’l-büldân, c.1-5, Beyrut 1376-1956. / Yâkût

Zehebî (Ö. 748); Siyerü Alâminnübelâ, c. 1-3, Mısır / Zehebî, Siyer

— Târihu’l-İslâm, c. 2, 1974 / Zehebî, Târih

— Tezkiretü’l-huffâz, c. 1-4, Beyrut, 1974 / Zehebî, Tezkiretü’l-huffâz

— Müstedrek Telhisi, Haydarabad, Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1915 / Zehebî, Müstedrek Telhisi

— el-İber, c. 1-5, Kuveyt, Dairetü’l-Matbuat, 1960 / Zehebî, İber

Zemahşerî (Ö. 538), el-Keşşâf, c. 1-4, Mısır 1385-1966 / Zemahşerî

Zerkeşî (Ö. 794); el-Burhan, c. 1-4, Mısır 1376-1957 / Zerkeşî

Zübeyr b. Bekkâr (Ö. 256); Cemheretü Neseb-i Kureyş, Kahire Medeni Matb. 1381 / Zübeyr b. Bekkâr

Zürkânî (Ö. 1122); Mevâhibü’l-ledünniye Şerhi, c. 1-8, Beyrut 1393-1973 / Zürkânî