EDGAR ALLAN POE

ANNABEL LEE

(Şiirler)

İngilizceden çeviren: Erdoğan Alkan

Edgar Allan Poe

Annabel Lee (Şiirler)

Dizi editörü: Enver Ercan

Dizi tasarımı: Nazlı Ongan

© Çeviri hakkı: Erdoğan Alkan / Varlık Yayınları

Varlık Şiir Dizisi: 80

Varlık Yayınları: 1172

Sertifika No: 10644

Varlık Yayınları A.Ş.

Perpa Ticaret Merkezi, B Blok, Kat 5, No. 484 Şişli 34384 İstanbul

Tel: (0212) 221 31 71 – Direkt Tel-Faks: (0212) 320 06 46

E-posta: varlik@isbank.net.tr – www.varlik.com.tr

ANNABEL LEE*1

Yıllar önceydi, yıllar yıllar önce,

          Deniz kıyısındaki

O diyarda bir genç kız yaşıyordu

          Bilirsiniz adını, ANNABEL LEE; –

Düşünmezdi hiçbir şey benim olmaktan başka,

          Sevmekten başka beni.

Ben çocuktum o çocuk o deniz ülkesinde

          Sevdik birbirimizi

Aşktan büyük daha özge bir aşkla

          Ben ve canım Annabel Lee –

Bir sevda ki gökte uçan melekler

          Kıskanırlardı bizi.

Ve bu yüzden yıllar ve yıllar önce

          Deniz kıyısındaki

O diyarda soğuk bir rüzgâr esti buluttan

          Dondu canım Annabel Lee

Soyluydu, hanedandan biri gelip götürdü,

          Bırakıp gitti beni

Bir mezara gömdüler o diyarda

          Deniz kıyısındaki.

Pek hoşnut değillerdi sanki gökte melekler,

          Kıskanmışlar mıydı onu ve beni; –

Evet! Buydu nedeni (herkes bilir yaşayan o diyarda

          Deniz kıyısındaki)

Bu yüzden esti gece o dondurucu rüzgâr

          Böyle öldü Annabel Lee.

Aşkımız uzak aşktan güçlüydü, ötekiler

          Bizden yaşça ileri –

          Bizden başça ileri –

Niceleri; ne gökteki melekler,

          Ne deniz dibi cinleri

Ruhumu ruhundan ayıramadı onun

          Benimdi hep Annabel Lee; –

Ay ışır hep onunla düşler taşır, düşlerimde

          Güzelim Annabel Lee;

Gece yıldızlar doğar gözleri ışığında

          Güzelim Annabel Lee;

Böyle bütün geceler uzanıp dinlenirim

Sevgilimin, eşimin, bir tanemin yanında,

          Mezarının yanında deniz kıyısındaki –

          Uğuldayan denizin kıyısındaki.

ANNEM'E

[Üvey annesi Bayan Clemm için]

Yukarda, göklerin derinliğinde

Söyleşen melekler arasa ne kadar

En ateşli aşk sözleri içinde

"Anne"den kutsal bir söz bulamazlar.

Anne dedim size hep yıllar boyu

Benim için anneden de ötesiniz

Özgür kılıp Virginia'mın ruhunu

Yüreğime Ölümün koyduğu siz –

Annem, kendi annem öldü genç yaşta

Annemdi, ama siz aynı zamanda

Çok sevdiğimin annesisiniz

Sizi anneden öte bulmam bundan

Çünkü bu sonsuzluk içinde karım

Daha azizdi ruhlar yaşamından.

ELDORADO

Cıvıl cıvıl giysisiyle

Yiğit, yılmaz bir şövalye

Güneş, gölge aldırmadı

Bir şarkı dudaklarında

Dolaşıp bütün dünyada

Eldorado'yu aradı.

Ömür geçti, zaman aktı

Cesur şövalye yaşlandı

Bir gölgeyle yüreğinde.

Yollar tepip yaprak gazel

Eldorado denen güzel

Yeri bulamadı diye.

Bütün gücü bittiğinde

Bir gölge çıktı önüne

Bir başka gezginin ruhu,

"Eldorado denen bir yer

Var mı? Nerde, varsa eğer?"

Diye o gölgeye sordu.

"Ardından Ay tepelerinin

Sür atını dolu dizgin

Gölgeler vadisine doğru

Sür atını, yiğitçe sür

Karanlıklar içine gir

Bulursun Eldorado'yu".

ANNIE İÇİN

Çok şükür! bunalım –

Tehlike bitti,

Sürüp giden o dert

Sonunda gitti –

"Yaşam" denen ateş

Silahı attı.

Biliyorum, çok hazin

Bu denli güçsüz kalmak,

Uzanmak boylu boyunca

Parmağını bile oynatamamak

Ama, boş ver diyorum –

Kendimi iyi hissediyorum.

Yatağımda öyle dingin,

Yatıyorum ki şu an

Ölü gördüğünü sanar

Beni gören bir insan –

Ve başlayabilir titremeye

Gerçekten ölüyüm diye.

İç çekişler, yakınmalar,

Hıçkırıklar, ahlar, vahlar, acılar

Dindi şimdi,

Korkunç bir yürek çarpıntısıyla

Oy! Korkunç bir çarpıntıyla

Korkunç bir yürek çarpıntısıyla!

Sayrılık – bulantı –

Çektiğim korkunç acı –

Son buldu ateşle birlikte,

Beynimi yakıp kavuran –

Deli eden ateşle birlikte,

"Yaşam" denen ateşle birlikte.

Ve de oy! bütün işkencelerin

– O işkence – en beteri

Sona erdi – o korkunç

Susuzluk işkencesi;

Kargınmış bir Tutku ırmağının –

Bir naftalin ırmağının suyuna.

Ben de içtim o sudan

Tüm susamışları kandıran sudan –

Usulca akan sudan,

Ninni söyleyen sudan

Yerin biraz altındaki

Kaynaktan –

Yeraltında, pek de derin

Olmayan bir oyuktan.

Oy! Budalaca şeyler

Söylenmesin,

Odan karanlık, yatağın dar

Denmesin;

Kişi kendi yatağından

Başkasında uyuyamaz

Uyku aynı yatakta

Uyuklamadan gelmez.

Umduğunu bulamayan ruhum

Pek güzel dinleniyor burda.

Mersinlerin ve güllerin

Ayartıcı eski kokularını

Büsbütün unutarak,

Ya da onlara asla

Bir özlem duymayarak;

Bak işte uzanmış yine

Mutlu ve dingin

Kokusunu düşlüyor çevresinde

Menekşelerin –

Biberiye'nin

Birbirine karışmış kokusunu

Sedefotu'nun

Güzel hercailerin.

İşte yatıyor yine

Yatıyor mutlu, dingin

Annie'nin gerçekliği

Güzelliğine değgin –

Nice düşlerle yunmuş –

Bir banyoda, Annie'nin

Örgüsüyle boğulmuş.

Şefkatle öptü Annie,

Öptü beni, okşadı,

İncitmeden usulca

Başım göğsüne kaydı –

Derin uykuya daldı

Göğsünün cennetinde.

Söndüğü zaman ışık

Örttü üstümü sıcacık

Ve yakardı meleklere

Beni korusunlar diye;

Yakardı melekler ecesine

Beni kötülükten korusun diye.

(Emin beni sevdiğinden)

Öylesine rahat, dingin

Yatıyorum ki yatakta

Ölü sanar beni gören –

(Yüreğimde sevdasıyla)

Öylesine hoşnut, memnun

Yatıyorum ki yatakta

Ölü sanarsınız beni –

Gerçekten öldüm sanarak

Bakıp korkarsınız benden –

Gökteki nice yıldızdan

Daha parlak

Şu yüreğim

Aydınlanır Annie ile,

Onun ışığı ile,

Annie'nin aşkı ile,

Düşüncenin ışığıyla,

Annie'min gözleri ile.

HELENE'E

Bir kez görmüştüm seni – yalnızca bir kez

Bundan yıllarca önce

Kaç yıl önce bilemem – ama çok değil

Bir temmuz gecesi ortalarıydı

Ruhun gibi bir dolunay yükseliyordu

Telaşla, gökyüzünde bir yol açarak kendine

Bir ışık örtüsü gümüş ipekten

Sıcakta, uyuşukluk içinde, dingin,

Yüzü kalkık binlerce gülü kapladı,

Büyülü bir bahçede çiçeklenen gülleri.

Orda rüzgârlar bile ayaklarının

Parmak uçlarında yürüyorlardı –

Yüzü kalkık gülleri kapladı örtü

Yanıtlayan gülleri, aşk ışığını,

Verip kokulu ruhunu

Kendinden geçmiş ölüme

Yüzü kalkık o gülleri kapladı,

Gülümseyen sonra ölen gülleri,

Büyülediğin gülleri

Ve senden sayılan şiiri.

Bembeyaz giysiler içindeki

Matem rengi bir kütüğün üstünde

Seni görüyordum yarı devrilmiş

Yüzü kalkık gülleri kapladığı zaman ay

Senin yüzün gibi kalkık ve acılı gülleri

Kapladığı zaman ay.

Bu Temmuz gecesi Yazgı değil mi

(Hüznün eşdeğeri) Yazgı değil mi

Bahçenin eşiğinde beni durduran

Ve koklatan pineklemiş gülleri,

Tek bir adım atılmamış gülleri:

Çünkü senin ve benim dışımda

Burda uyuyordu bu rezil dünya.

(– Ey gökler! – Ey Tanrı!

Aslında tek olan bu iki sözcüğü

Duyduğumda nasıl da çarpar yüreğim)

– Senin ve benim dışımda.

Durdum – baktım – birden her şey kayboldu.

(Oy! Bu bahçe büyülüydü anılarımda!)

Donuklaştı sedef parıltısı ay'ın,

Dolambaçlı yollar, yosunlu sıralar,

Çiçeklerin kıvancı, gözü yaşlı ağaçlar

Artık görülmüyorlar:

Kutlu havanın kollarında

Öldü kokusu güllerin.

Her şey – her şey soluk verdi, senin dışında.

– En az soluk yok senden

Gözlerinin ilahi parıltısı dışında –

Kalkmış gözlerinin parıltısı dışında –

Gözlerini görüyordum yalnızca – her şeydiler benim için

Gözlerini görüyordum yalnızca

– Yalnızca gözlerini saatler boyunca

Gözlerini görüyordum ay batınca

Nice vahşi sevda öykülerini kazıyormuş gibiler

Kutsal uyduların kristaline!

Nice kara acılar! Ve de nice umutlar!

Nice gurur okyanusu durgun ve dingin!

Nice cüretli düşler! Gömülmüş olsalar da –

Nice sonsuz güç var aşkta.

Yazık şimdi sevgili Diana'm karanlıkta

Şafağa kafa tutan bulutların yanağında;

Sen et yiyen ağaçların arasına kayan hayalet

Kaçıyorsun

Yalnızca gözlerin kalıyor burda.

Onlar gitmeyecekler hiç – zaten hiç gitmediler

Bu gece evime giden yalnız yolu aydınlatıyor

Onlar (ki Umut değil) terk etmediler beni.

Ardımdan geliyorlar – yıllardır güdüyorlar beni

Efendim benim onlar – onların kölesiyim –

Görevleri ışıtmak ve tutuşturmak

Benim görevim kurtulmak gözlerinin ışığıyla,

Arınmış, elektriklenmiş, kutlanmış

Elyseé'lerin alevlerinde

Ruhumu güzellikle (umut'la) dolduruyorlar

Yıldızlardır göklerin doruklarında onlar

Kutluyorum gecenin sessiz bekçilerini

Güpegündüz görüyor, izliyorum onları –

İki tatlı parıldayan Venüs'ü

Asla söndüremeyeceği güneşin.

RÜYA İÇİNDE RÜYA

Bırak son bir kez öpeyim alnından!

Seni terk etmek üzre olduğum şu an,

Bir gerçeği söyleyeyim giderken –

Haklıydın "günlerin bir rüya" derken.

Ama kanatlanıp çekip gittiyse

Umut bir gecede ya da bir günde

Bir hayal uğruna, bir hiç uğruna;

Büsbütün kayboldu denir mi buna?

Gördüğümüz, göründüğümüz veya

Her şey rüya içindeki bir rüya.

Kıyıdayım dalgaların vurduğu

Ve suların uğuldayıp durduğu

Yerdeyim maviliklerin ucunda.

Altın kum taneleri avucumda.

Fazla değillerse de yine onlar

Kayıp derinliklere akıyorlar

Bense ağlıyorum – hep ağlıyorum

Tanrım! Tutabilir miyim, diyorum,

Tanrım! Kurtaramaz mıyım, diyorum

Dalgalardan, bir tanesini bile.

Gördüğümüz, göründüğümüz veya

Değil midir rüya içinde rüya?

ÇANLAR

I

          Dinleyin kızakların çanlarını

                    Gümüş çanlarını

Hangi şenlikli dünyaya sesleniyor şarkıları

Nasıl da çınlıyor, çınlıyor, çınlıyorlar

                    Buzlu gece havasında

                    Kaplar iken yukarıda yıldızlar

                    Bütün göğü, sanki titreşiyorlar

                              Billurdan bir arzuyla;

                    Tutuyorlar zamanı, zamanı, zamanı

                    Bir Cermen, bir İskandinav şiirinde

Çınlamada ezgilerle, şarkılarla, fışkıran

                    Çanlardan, çanlardan, çanlardan, çanlardan

                                                  Çanlardan, çanlardan –

Çanlardan çıkan şıngırtılardan, tıngırtılardan.

II

                    Dinleyin sesini tatlı düğün çanlarının –

                                        Altın çanların!

Hangi şen dünya çığıran türküsünü onların!

                              Gecenin kokulu, ağır havasında

                              Çınlıyorlar sevinçlerini nasıl da –

                              Dökme altın notalardan

                                                  Hepsi uyum içinde.

                              Hangi sıvı şarkıdır bu dalgalanan

                    Dalgalanıp aydaki kumruya doğru akan

                                        Zevkle dinleyen kumruya!

          Oy! onların çınlayan hapishanelerinden

Nice coşkun görkemli kaynaklar fışkırıyor

                              Nasıl da kabarıp coşuyor!

                              Nasıl da dinginleşiyor

          Geleceğin üstünde! nasıl da konuşuyor

          Kışkırtıcı coşkusunu söylüyor

                    Şıngırtısına, tıngırtısına söylüyor

          Çanların, çanların, çanların!

          Çanların, çanların, çanların, çanların!

                    Çanların, çanların, çanların –

Şiirine çanların, şarkısına çanların!

III

                    Dinleyin gürültülü tehlike çanlarını –

                              Bronz çanları!

Nice dehşet öyküsü anlatıyor çalkantıları!

                    Gecenin ürperen, titreyen kulağına

                    Haykırıyorlar korkularını nasıl da!

                              Korkuyorlar konuşmaya, çok korkuyorlar

                              Yalnız haykırıyor, haykırıyorlar

                                        Cırtlak bir sesle.

İnsaflı olmaya çağırıyorlar alevleri –

Uyarıyorlar sağır, çılgın, kızgın alevleri

                    Sıçrayarak yukarı, yukarı, yukarı

                    Umutsuz bir arzuyla

          Ve bilinçli bir kararla ateşi çağırıyorlar

          Solgun yüzlü ay'ın karşısında oturmaya

                    Ya şimdi oturursun, ya hiç diyorlar.

                    Oy! çanlar, çanlar, çanlar

          Korkuları hangi öyküyü anlatıyorlar

                                        Hangi umutsuz öyküyü!

Gümlüyorlar, gürlüyorlar, korkuyorlar nasıl da

Çırpınıp duran havanın bağrına

          Nasıl bir korku salıyorlar!

          Yine de, çok iyi anlar kulak

                    Vınlamalardan

                    Çınlamalardan

          Tehlikenin geçtiğini yeniden geldiğini

          Ve kulak açık seçik söyler o zaman

                    Zırıltılar, dırıltılar içinde

                    Gürültüler, patırtılar içinde

          Nasıl biter, nasıl artar tehlike.

Öfkesinin bitişiyle artışıyla çanların –

          Çanların, çanların, çanların, çanların

                    Çanların, çanların, çanların –

                              Çanların, çanların, çanların

Haykırışında çanların, çınlayışında çanların.

IV

                    Dinleyin çınlayan çanları

                              Demir çanları

Hangi kutsal düşünceye sesleniyor şarkılar

                    Gecenin sessizliğinde

                    Nasıl da titriyoruz dehşetle

Hazin sesi tehditler savurduğunda

                    Zira paslı gırtlağından

                    Dalgalar halinde çıkan

                              Her ses bir iniltidir.

                    Ve insanlar – oy, insanlar –

                    Çan kulesinde yapayalnız

                              Yaşayan insanlar

                    Çan çalanlar, çalanlar, çalanlar

                              Bu boğuk tekdüzelikte

                              Onur duyarlar

                    İnsan yüreğinde taş yuvarlamaktan –

                              Ne erkektir onlar, ne kadın

                              Ne hayvandırlar, ne insan

                                        Hortlaktır onlar,

                              Kralları da bu çanı çalan.

                              Bak işte çalıyor, çalıyor, çalıyor

                                        Ve yuvarlıyor

                              Bir ezgiyi, ilahiyi çanlardan

                              Ve göğsü kıvançla kabarıyor

                              Çıkan ilahiler ile çanlardan

                              Oynuyor, oynuyor, naralanıyor;

Tutuyor zamanı, zamanı, zamanı

Bir Cermen, bir İskandinav şiirinde

                              Şükran şarkısında çanların –

                              Çanların –

Tutuyorlar zamanı, zamanı, zamanı

Bir Cermen, bir İskandinav şiirinde

                              Çarpıntısında çanların –

                              Çanların, çanların, çanların –

                                        Hıçkırışında çanların; –

                              Çalıyor çanlar, çanlar, çanlar

                              Tutuyorlar zamanı, zamanı, zamanı

                              Bir Cermen, bir İskandinav şiirinde

                                        Çınlayışında çanların –

                                        Çanların, çanların, çanların,

                                                  Gürleyişinde çanların

                              Çanların, çanların, çanların, çanların,

                                                  Çanların, çanların, çanların –

Sızlanışında çanların, inleyişinde çanların.

ULALUME

Gök kül rengindeydi, ağır usuldu

Yapraklar üzgündü ve de donuktu –

Yapraklar ölgündü ve de donuktu –

Bir gece vaktiydi yalnız Ekim'in

En uzunundaydı senelerimin

Çok yakınındaydı göl'ün, Auber'in

Ortasında sisli eyalet Weir'in

Bataklıklarına doğru gölün Auber'in

Ormanında cadılar diyarı Weir'in,

Orda bir gün, o Titanik yolunda

Selvilerin altında geziyordum Ruhumla

Selvilerin altında Psykhe'yle Ruhumla

Yüreğimin yanardağ olduğu yıllardaydı

Tıpkı alüvyonlu ırmaklar gibi

Tıpkı o gürültülü lavlar gibi

Döküyordu kükürdünü eteğine Yaanek'in

O aşırı iklimlerinde Kutb'un –

Akıyordu homurdanıp eteğinde Yaanek'in,

Boreal Paul diyarında.

Konuşmamız özdendi, ağır usluydu

Düşünlerimiz inmeli ve de donuktu –

Anılarımız dalgacı ve de donuktu –

Bilmiyorduk aylardan Ekim olduğunu

Yılın aynı gecesiymiş fark edemedik –

(Bütün gecelerinin gecesi yılın)

Fark etmedik karanlık gölü, Auber'i

(Bir zaman buraya gelmiştik oysa)

Anımsamıyorduk bataklığını Auber'in

Cadılar diyarı ormanını Weir'in.

Ve işte yaşlanıyordu gece

Sabah oldu diyordu yıldız saati

Sabahı gösteriyordu yıldız saati

Bir eriyik belirdi patikanın ucunda

Ve bulutumsu bir ışık doğdu

Işığın üstünde çifte boynuzlu

Bir görkemli ay belirdi aniden –

Astarte'nin elmasıyla süslü

Çifte boynuzuyla farklı bir hilal.

Dedim – "Diana'dan da ateşli o

Yürüyor bir acılar ülkesinde

Eğleniyor acılar ülkesinde.

Gördü gözyaşları kurumuyor hiç

Ölmüyor yanaktaki kurt

Aslan burcundan öteye geçti o zaman

Göstermek için bize patikasını göğün –

Aslan burcuna rağmen Lethe erincini göğün –

Parlak gözlerini göstermek için

Geldi Aslan ininden yücelere dek

Işıklı gözlerindeki aşkla."

Yanıtladı Psykhe kaldırıp parmağını

– "Üzgünüm, bu yıldıza güvenim yok –

Rengi bir tuhaf, soluk, bu yıldıza güvenim yok.

Oy, çabuk! – kaçalım hiç vakit yitirmeden

Oy, kaç! – çabuk kaçalım! – öyle gerek!"

Dehşet içindeydi; tüyleri

Toza, toprağa karışıyordu

Umutsuzluk içinde haykırıyordu

Tüyleri toz toprak içindeydi.

Dedim – "Düş bu, düşten başka şey değil

Buradan uzaklaşalım altında bu ışığın!

Yıkanalım içinde bu kristal ışığın.

Gizemli görkemi parlak bir alev

Güzelliği, umuduyla ışıl ışıl bu gece –

Bak – işte yükseliyor gökte bu gece!

Rahatça övünebiliriz ışığıyla

Kuşkusuz yol gösterebilir bize,

Rahatça güvenebiliriz ışığına,

Aydınlatabilir yolumuzu

Madem gökte yükseliyor O, gece."

Öpüp sakinleştirdim Psykhe'yi

Ayartıp kurtardım telaşın elinden –

Üzüntüden, kuruntudan, telaşın elinden;

Ağaçlıklı yolun sonuna geldik –

Bir mezar kapısının önünde durduk –

Bezenmişti mezar bir kitabeyle

Sordum – "Ne yazmışlar tatlı bacım

Bu mezar taşı kitabesine?

Yanıtladı – "Ulalume – Ulalume!"

Senin yitik Ulalume'nin mezarı bu!"

Yürek küle döndü ve ağırlaştı

Yapraklar üzgündü ve de donuktu –

Yapraklar ölgündü ve de donuktu –

Haykırdım – "kuşkusuz aylardan da Ekim'di

Geçen yılın bu aynı gecesinde

Yolcuydum, gelmiştim buralara dek

Uğursuz bir yük taşıdım buralara dek

Yılın bütün gecelerinden bu gece

Hangi iblis tuzak kurdu bana sinsice?

Anımsıyorum şimdi bu karanlık gölünü Auber'in

Ortasındaki sisli eyalet Weir'in

Anımsıyorum şimdi bataklığını Auber'in

Bu cadılar diyarı ormanını Weir'in."

Dedik ikimiz birden – "Acaba bunu

Yapan ormanların cadıları mı?

Oyunu mu, iyi yürekli cadıların,

Kapamak, yasaklamak için yolu

Bu vadilerdeki gizi arayanlara,

Bu vadilerdeki gizliyi arayanlara

Bir uydudan düşen ay ruhlarını

Ya da bu ışıklı, bu suçlu ay'dan

Düşen ruhların Cehennem tayfını?"

                                                  1847-1849

O'NA

(Bayan Marie Louise Shew)

Bu dizelerin yazarı yakın zamana dek

Çılgın gururuyla düşünselliğin

Sözcüklerin gücünü savunuyordu

Yadsıyordu beynindeki salt düşüncenin

Sözle anlatılanlardan üstün olduğunu.

Hermon tepesindeki inci zencirler gibi

Sarkan çiy salkımlarını ay ışığında

"Hayal eden melekler söylesin diye

Bestelenmiş İtalyan ezgileri,

İki sözcük yabancı, yumuşak, çift heceli

Çıktı yüreğinin uçurumundan

Düşünceye ruh olan düşünceler gibi,

Tanrının yaratıkları arasında

(Sesi en güzel olan ve arp çalan)

Melek İsrafil'in ezgilerinden

Daha zengin ve vahşi, kutsal ezgiler gibi.

Bana gelince, bozuldu büyülerim

Düştü titrek elimden güçsüz kalemim

İstemiş olsan bile adın geçen hiçbir şey

Yazamam, söyleyemem, düşünemem,

Duyumsayamam bile, çünkü duymak değildir

Düşlerin ardına dek açık parmaklığının

Altın eşiğinde kıpırdamadan durmak,

Böyle kendinden geçmiş, görkemli büyük yolun

Bittiği yere bakmak, ve ürpererek

Sağda, solda, tüm yolda, al buğular arasında

Görüntünün bittiği uzaklarda

Ürpererek yalnızca seni görmek.

M.L.S'YE

(Bayan Marie Louise Shew)

Günü selamlar gibi seni selamladı kimi,

Sen olmadığın zaman akşam oldu sandılar

Sandılar ki silindi göklerden kutsal güneş,

Ağladılar sürekli, hep seni kutsadılar.

Umut ve yaşam gücü verdiğin için onlara

Oy! Hele de yüreklerinin derinliğinde

Gömülmüş inancı yeniden dirilttiğin için

Gerçekte – Erdemde – ve İnsanlıkta.

Umutsuzluğun kargınmış yatağında ölümü

Beklerken "Işık olsun!" sözünü yavaş yavaş

Mırıldanıp aniden ayağa kalkarlar.

Gözlerinin o melek bakışlarına sahip

Sözleri usul usul söyleyip mırıldananlar

Bir dine tapar gibi sana medyum olanlar

Ve daha niceleri – anımsa tüm bunlardan

Hangisidir kendini gerçekten sana veren

Şu güçsüz dizelerin sahibini bir düşün

Yazarken bu dizeleri duyumsayıp ürperen

Ruhunun bir meleğin ruhuyla birleştiğini.

KUZGUN

Bir gün, puslu bir gece yarısı, yorgun argın

başım önümde, uykulu

O nice tuhaf ama ender eski kitapları

düşünüyordum –

Bir tıkırtı oldu birden, sanki biri usulca

Kapımı, odamın kapısını vuruyordu –

Mırıldandım: "Kuşkusuz bir konuk bu –

                    Odur ancak başka şey değil asla."

Hiç unutmam soğuk bir Aralık ayıydı;

Her köz kendi ölüsünü nakşediyordu yere

Sabah bir olsa diyordum – sığınıp kitaplara

Ertelemek için ölüm acısını, o ışıklı

güzel kızın –

Melekler ve insanlar Lenore diyordu ona –

                    Artık denmeyecek asla.

Garip, hazin hışırtısı ipek al perdelerin

İşliyordu içime, ürkütüyordu beni;

Yürek çarpıntılarını bastırmak için

Yineliyordum sürekli: "Bir konuktur bu

Odama girmek isteyen gecikmiş bir konuk –

                    Odur ancak, başka şey değil asla."

Cesaretlendim birden, bırakıp oyalanmayı

"Bayım, Bayan her kimseniz, gerçekten

Özür dilerim sizden, uyukluyordum; zaten

Çok yavaş çaldınız, çok yavaş tıklattınız

odamın kapısını

Güçlükle duydum sizi", deyip ardına dek

açtım kapıyı –

                    Karanlık – başka bir şey yok asla.

Gözüm karanlıkta, kuşkulu, ürkek, kalakaldım

Kimsenin düşünmeyeceği şeyler düşündüm;

Tık yok, sürüp gitti sessizlik, devinimsizlik,

Tek bir sözcük duyuldu, fısıldanan o sözcük

Lenore muydu?

Ben söylemiştim onu, dönüp gelen bir yankıydı

bu Lenore!

                    Başka şey değil asla.

Yüreğim alev alev geri döndüm odama

Öncekilerden yüksekçe yeni bir tıkırtı duydum

Söylendim kendi kendime. "Pancurlarda bir şey var,

Gidip bakalım neymiş, araştıralım bu gizi –

Bakalım da yüreğimin telaşı bir an dinsin; –

                    Rüzgârdır bu, başka şey değil asla."

İtince pancurları haşmetli kanat vuruşlarıyla

Sofu çağlardan kalma bir Kuzgun hazretleri

daldı odaya;

Selam sabah yok, bir dakika durmak yok, şaşkınlık yok

Bir lord ya da bir leydi edasıyla kapının

üzerindeki

Oda kapısının üzerindeki Pallas büstüne

kondu, kuruldu

                    Oraya, başka yere değil asla.

Abanoz kuş, ciddi hali, pek ciddi davranışıyla

Unutturdu acımı, güldürdü beni, ona

Dedim ki: "Sorgucun yoksa da ödlek değilsin, belli

Gecenin sahilinden gelen çirkin, kart Kuzgun

Gecenin Pluton sahilindeki lordluk unvanın nedir?"

                    Yanıtladı Kuzgun "Asla."

Şaşıp kaldım çirkin kuşun sözlerimi kolayca

duymasına,

Yanıtının pek anlamı, ilgisi olmasa da,

Şunu bilmeliyiz ki, kapının üzerine

Kapının üzerindeki yontunun tepesine

Bir kuşun, uçan bir hayvanın konduğunu görmek

Her canlıya nasip değil, herkesin harcı değil

                    Adı gibi Kuzgun'un "Asla"

Dingin büstün üstüne sıkıca kurulan Kuzgun

Tek bir sözcük söyledi, başka bir şey demedi,

Tüyü kıpırdamadı, sanki o tek sözcükle

Ruhunu sergiliyordu, mırıldandım usulca:

"Tüm dostlar uçup gitti – uçan umutlarım gibi

O da bırakacak beni." Kuş konuştu o zaman;

                    "Asla"

Yerinde bir sözcükle kuşun verdiği yanıt

Tüylerimi ürpertti, dedim ki kendi kendime:

"Şarkıları, Umudunun duası tek nakarat

Oluncaya dek acımasız Yıkım'ın izlediği

Sahibinden kaptığı, öğrendiği tek sözcük bu,

                    Bu "Asla"

Düşlerimi, acımı unutmuş, gülümsüyordum

hâlâ

Yastıklı bir koltuk çektim, kuşun, büstün, kapının

karşısına;

Gömülüp kadifeye hayalden hayale daldım

Düşündüm geçmiş zamanın bu ölümcül kuşunun,

Bu uğursuz, bu çirkin, hantal kuşun niyetini

                    Deyip dururken "Asla".

Düşündüm uzun uzun, tek sözcük yöneltmeden

Alevli bakışları içimi dağlayan kuşa

Düşündüm o tek sözünü, başka şeyleri düşündüm

Işığın saplandığı kadife yastık yüzüne

bırakarak başımı

Ki Lenore'um bu ışıklı, bu mor kadife yastığa

                    Yaslanmayacak asla.

Döşemede ayak sesi duyulan Meleklerin

Gizlice gezdirdiği buhurdan kokularıyla

birden ağırlaştı hava

Haykırdım: "Anlasana be Şaşkın! Bir süre kurtul

diye Lenore'un acısından

Meleklerle buhurdan gönderdi sana Tanrı

İçine çek bu kokuyu, Lenore'u unut artık"

                    Yanıtladı Kuzgun "Asla".

Dedim ki: "İster kuş ol, ister iblis – lanet şey

Peygambersin aslında –

Başımızın üstündeki gök aşkına, taptığımız

Tanrı aşkına

O uzak Cennet'te kavuşacak mı ruhum

Meleklerin Lenore dediği o kutsal kıza? –

Meleklerin Lenore dediği o güzel, ışıklı kıza?"

                    Yanıtladı Kuzgun "Asla"

Sıçradım: "Hınzır kuş, iblis, varlığının sonu olsun

bu sözün

Geri dön fırtına sahiline Gece Plutonu'nun

Yalanının tanığı tek bir kara tüyün bile

kalmasın,

Bırak erden yalnızlığımla beni, terk et kapımın

üzerindeki büstü,

Çek gaganı yüreğimden, gölgen bile uzak olsun

kapımdan!

                    Yanıtladı "Kuzgun" "Asla"

Odamın kapısının tam üzerindeki solgun

Pallas büstünde hep durdu, kıpırdamadan durdu

Gözleri düş kuran bir iblisin korkunç gözleri

gibiydi,

Gölgesi bol ışıklı döşemede dalgalanıyordu –

O gölgenin dışına artık çıkamaz ruhum

                    Çıkamaz artık asla.

EULALİE – ŞARKI

                    Acılı bir dünyadaydım

                    Tek başımaydım

          Bir suydu ruhum durgun ve ürkek

Kibar, mahcup Eulalie karım oluncaya dek –

Güleryüzlü Eulalie karım oluncaya dek.

                    Gecenin yıldızları

                    Oy, daha az ışıklı

          O parıldayan kızın gözlerinden!

                    Buharın

                    Al rengiyle sedef ay'ın

          Yaptığı benekler yarışamaz asla

Şenşakrak Eulalie'nin ışıklı gözleriyle –

Dağınık saçlarının bakımsız belikleriyle!

                    Kuşku bitti – Acı bitti

                    Dönmemek üzere gitti

          Ama ruhu ah üstüne ah çektirmede,

                    Ve bütün gün yanarak

          Astarte güçlü, parlak

          Işıyor gökyüzünde,

Bakıyorken Eulalie genç kadın gözüyle ona –

Bakıyorken Eulalie menekşe gözüyle ona.

DÜŞ ÜLKE

Cadılar diyarındaki o dulda,

O zifiri karanlık yalnız yolda

GECE adında bir Cin oturuyor,

Kara bir tahtta saltanat sürüyor;

Buralara daha yeni gelmiştim

Daha yeni ayrılıp kurtulmuştum

Thule denen çok uzak iklimlerin sisinden –

UZAY'ın ve ZAMAN'ın ötesinden.

Damlayan yaşların şavkı yüzünden

Gerçek biçimleri bilinemeyen

Dipsiz vadiler, sınırsız dalgalar

Kanyonlar, Titan ormanları, mağralar

Ve kıyısız denizlerin içine

Düşecekmiş gibi yan yatmış dağlar...

Tedirgin suların tüm arzuları

Çıkmak alevli göklere, yukarı.

Göller sonsuzca yayıyor etrafa

Tenha sularını – ölü ve tenha –

Sakin sularını – ölü ve sakin –

Düşen karı altında zambakların.

Göller böylece yayıyor etrafa

Tenha sularını – ölü ve tenha –

Hazin sularını – soğuk ve hazin –

Düşen karı altında zambakların

Dağların ve ırmakların yanından

Mırıldanarak geçen sularını –

Göllerde ve kül rengi ormanlarda

Kurbağalı, timsahlı bataklıklarda,

Kasvetli gölcüklerde, göletlerde,

Cinlerin olduğu yerde,

En kargınmış, en hazin köşelerde

Bulur karşısında yolcular, şaşkın,

Soluk Anıları'nı Geçen Yıllar'ın –

Ve seneler önce can çekişirken

Gökyüzü'ne ve Toprağa verilen

Dostların ak giysili şekillerini

İnleyen kefenli şekillerini

Gezgin adamın yanından geçerken.

Karanlıklarda yürüyen ruhlara

Altın ülke Eldorado'dur bura.

Tümen tümen derdi olanlar için

Bir bölgedir sessiz, avutan, dingin.

Ama bu diyardan geçen yolcu

Onu gerçekten göremez doğrusu

Kapanmayan sade insan gözüne

Gizemleri asla görünmez öyle.

Bakanlara yasaklamış Kral'ı

Gözkapaklarını kaldırmasını.

Onu ancak buzlu camlar ardından

Görebilir burdan geçen gariban.

Cadılar diyarındaki o dulda,

O zifiri karanlık, yalnız yolda

GECE adında bir Cin oturuyor,

Kara bir tahtta saltanat sürüyor.

Thule denen çok uzak iklimlerden

Buralara daha yeni gelmiştim...

FATİH KURTÇUK

Bakın! Gala gecesi bu

          Bu can sıkıcı, yalnız son yıllarda

Örtülerle süslenmiş, gözyaşıyla ıslanmış

          Kanatlı bir melekler topluluğu

Gelmiş oturuyor tiyatroda

          Görmek için bir umut ve korku oyununu;

Gök cisimlerinin ezgilerini

          İnlerken aralıklarla sazlar.

Taklitçiler Tanrı şeklinde, yukarda

          Çok usul bir sesle söyleşiyorlar

Uçuşarak şurda burda.

          Kuklalar bir gidip bir geliyorlar

Şekilsiz varlıkların buyruğunda

          Taşıyorlar sahneyi sağa sola

Akbaba kanatlarıyla silkeliyorlar

          Görünmez bir Mutsuzluğu.

Topluluğun nice kovaladığı

          Ama ele geçmeyen Hayaletiyle

Bir çemberde ve kendi yöresinde,

          Aynı yerde dönen Hayaletiyle

Özü çokça Çılgınlık, çokça Günah

          Çokça Dehşet olan konusu ile

Kuşkusuz unutulmayacak hiç

          Bu değişik, renkli oyun.

Bakın! Taklitçilerin arasına

          Sahnenin tenha yerinden

Bir şey giriyor kıvrıla kıvrıla

          Kırmızı bir şey eğrilip bükülen...

Kıvrılıyor! – kıvrılıyor! – kahrediyor!

          Taklitçiler otlağı oluyor onun;

Melekler ağlıyorlar görünce dişlerini,

          İnsan kanına geçmiş dişlerini kurtçuğun.

Sönüyor – tüm – tüm ışıklar sönüyor

          Ve ürperen her şeklin üzerine

Bir perde, ölüm çarşafı iniyor

          Bir fırtına, kasırga şiddetiyle.

Ve melekler, hepsi sararmış, solgun

          Yükselirken atıp örtülerini

Diyorlar: Bu oyun bir "İnsanlık" ağlatısı

          Fatih Kurtçuk da onun tek kahramanı.

SONE - SESSİZLİK

Bazı nitelikler var – bazı cisimsiz şeyler

Özellikleri iki, yaşamları ikidir

Kimi maddeden türer, kimi ışıktan türer

Kimi somut, katıdır, kimi soyut, gölgedir.

Çift yüzlüdür Sessizlik – deniz, kıyı – gövde, ruh

Bir yüzü hafif yeşil tenhalarda oturur;

Saltanatlı insanlar, silik anımsamalar

Gözyaşının bilimi onu dehşetten korur,

Adı "Yok Artık"tır, Sessizliğin gövdesidir,

Tek bir kötü güç bile barındırmaz içinde.

Ama (zamansız kısmet) denen acil bir yazgı

Karşılaştırırsa seni ikinci yüzüyle

Yani (adsız, ayak değmemiş yerleri seven,)

Gölgesiyle karşı karşıya gelirsen eğer

Ruhunu Allahına emanet et şimdiden!

PERİLİ SARAY

İyi perilerin mesken tuttuğu

Vadilerimizin en yeşilinde

Görkemli bir saray yükseliyordu

Bir zaman, Düşünce Han'ın mülkünde.

Başı yücelerde – parlak bir saray

Orada, mülkünde Düşünce Han'ın!

Kanat germemişti melekler böyle

Onca güzel yapıların üstüne.

Görkemli, yaldızlı, sarı sancaklar

Çatısı üstünde dalga dalgaydı

(Çok eskidendi bunlar, bütün bunlar

Eski zamanlardaydı)

Gönül eğliyordu usul bir rüzgâr

O tatlı günde

Ve sorguçlu, solgun surlar boyunca

Taşıyordu kanatlı kokularını.

Yolcular mutlu vadiden geçerken

Arasında ışıklı pancurların

Şekiller görürlerdi devinen

Düzgün ezgileriyle bir lavtanın

Yöresinde saltanatlı bir tahtın

Paraphyrogene'ın oturduğu.

Duruşunun heybetinden belliydi

Han'ıydı mülkün o, efendisiydi.

İnci, yakut kaplı, pırıl pırıldı

Kapısı o güzel sarayın

Geliyordu bir Yankılar alayı

Arasından, ışıklı, akın akın.

Görevleri, o tatlı görevleri

Yalnızca şakımaktı

Dayanılmaz güzellikte bir sesle

Ruhunu, bilgeliğini krallarının.

Kara giysili uğursuz varlıklar

Saldırdılar yüce Han'ın erkine

(Yas tutun oy! – yarınların güneşi

Doğmayacak o mutsuzun mülküne!)

Evinin yöresinde yeşeren utku

Artık yalnız bir öykü anlatılan

Ve zifiri karanlık bir anıdır

Rahmetli çağlardan kalan.

Şimdi o vadiden gelip geçenler

Arasında kırmızı pancurların

Tepinen geniş şekiller görürler

Uyumsuz ezgilerin eşliğinde.

Hızlı ve ölümcül bir ırmak gibi

Solgun bir kapının arasından

Sökün eder gudubetler alayı

Gülemeyip de gülmekten çatlayan.

GELİN BALAD'I

Başımda gelinlik tacım

Parmağımda altın halka

Atlas giysim, takılarım

Hepsi benim buyruğumda,

Ve mutluyum şimdi.

Beni çok sever Lord'um, Efendim

Ama duyduğum zaman sesini

Ürperdim, sızladı, yandı yüreğim

Çınladı çan çalar gibi sözcükler

Sesi ne kadar da benziyor dedim

O'nun sesine savaşta vadide ölen

Ve mutlu olan şimdi.

Konuştu, güven vardı sesinde

Solgun alnımdan öptü beni

Daldım birdenbire derin düşlere

Taşındım ölülerin olduğu yere

İç çektim karşımda onu görünce

(Karşımda Elormie'yi ölmüş görünce)

Dedim: "Mutluyum şimdi."

Böylece söylendi sözler ardarda

Böylece evlilik andı edildi

Ve inancım sarsılsa da

Ve yüreğim kırılsa da

Altın kanıt gösteriyor nasıl da

Mutluyum şimdi!

Bu nasıl bir düştü bilemiyorum

Tanrım uyanabildim iyi ki

Acıyla sarsıldı ruhum

Yanlışlık yapılmasından korktum

Korktum o terk edilmiş ölü

Mutlu olmaz diye şimdi.

ZANTE ADASI'NA SONE

Sevimli adların en sevimlisini

Çiçeklerin en güzelinden alan

Şirin ada, insan görünce seni

Anımsar parlak saatlerden kalan

Acı, tatlı nice anılarını,

Düşlerini, kefenlenip gömülmüş,

Nice sahneleri, mutlu anlarını

Nice düşünceleri, bölüşülmüş.

Anımsar: yamaçlarındaki genç kızı

– Yok artık o – bu söz her şeyi söylüyor –

Güzelliği de onunla gitti diyor.

Anıların yok, küskünüm kıyılarına

Ey sümbül adası! Erguvan Zante!

"Isolo d'oro! Fior di Levante!"

F.....SS. O......D'A

[Bayan Frances Sergent Osgood]

Sevilmek mi istersin? – sakın sapma

Şu anda gittiğin yoldan ayrılma!

Şimdi neysen, olduğun gibi ol da

Olmadığın hiçbir şeye kapılma.

Davranışın, inceliğin böylece

Güzellikten de güzel – dünyamızda

Sonsuz bir övgü konusu olacak

Ve sade bir görev olacak aşka.

F..... ye

Tenha bir gülün bile bitmediği

Şu yolumun çevresine yığılan

Kötülükler arasında sevgili

Bir şey var hiç değil, beni avutan

Seninle ilgili rüyalarımda.

Yumuşak bir erincin Cennetini

Yaşar ruhum o düşlerde, orada.

Senle olan anılar benim için

Büyülü, uzak bir ada gibidir

Kuşattığı uğuldayan denizin –

Özgür, uzak, ürperen okyanusun.

Ama orda, hiç değil, duru gökler

O ışıklı adanın tam üstünden

İnsanlara sürekli gülümserler.

BÜYÜK ROMA TİYATROSU

Eski Roma Yapıtı! Gömülmüş saltanatlı

Ve o güçlü çağların zaman'a bıraktığı

Yüce düşüncelerin zengin kutsal sandığı!

Nice yorucu hac yolculuklarından sonra

Sende uykuya dalan bilgi kaynaklarına

Nice, kızgın, ateşli susamışlıktan sonra,

İşte ben, aynı adam o kendi halindeki,

Gölgende diz çöküyor, kadeh kaldırıyorum

Akşamına, utkuna, sonsuz büyüklüğüne!

Genişlik! Uzun ömür! Geçmişin Tanıklığı!

Sessizlik! Terkedilmişlik! Ve karanlık Gece!

Gücünüzü görüyor – duyumsuyorum sizi –

Ey Yahudiye Kralının Getsemani bahçelerinde

Öğrettiği büyülerden daha şaşmaz büyüler!

Ey hayal içindeki Kalde'nin yıldızlardan

Edinemeyeceği kadar güçlü afsunlar!

Bir yiğidin düştüğü şurda düşmüş bir sütun!

Şurda, altın Kartalın parladığı şurada

Kahverengi yarasa gece nöbeti tutuyor!

Romalı kadınların saçlarını rüzgâra

Saldığı şurda şimdi dikenler sallanıyor!

Kralın altın tahta eğildiği şurada

Ayın boynuzlarının solgun ışığı altında

Süzülüyor taşlardan mermer evine doğru

Hayaleti andıran sessiz bir kertenkele!

Ya bu duvarlar – sarmaşıklarla kaplı kemerler –

Çürüyen kaideler – kara, hazin sütunlar

Parçalanmış kornişler – bu yıkım – bu yıkıntı –

Ve bu taşlar – çok yazık! Bu külrenginde taşlar –

Kemirgen saat'lerden Yazgı'ya, bana kalan

Görkemli örenlerin hepsi bu değil elbet.

"Değil elbet" diye beni onaylıyor Yankılar.

Yüksek sesli kehanetler, bizden ve tüm örenden

Çıkın sonsuza kadar, çıkın bilgeye doğru

Mamnon'dan Güneş'e dek giden ezgiler gibi.

En güçlü yüreklere buyuranlar bizleriz

Tüm devce zihinlerde taht kuranlar bizleriz

Solgun taşlarız ama asla güçsüz değiliz

Hayır güçten düşmedik, ünümüzü yitirmedik –

Hayır bozulmadı büyümüz, namımız yürüyor –

Hayır bizi kuşatan görkemler tükenmedi –

Hayır bizde uyuyan gizemler tükenmedi –

Hayır elbise gibi gövdemize sarılan,

Bizi utkudan öte bir giysiyle donatan,

Katlayıp astığımız tüm anılar bitmedi."

LENORE

Altın kadeh kırıldı oy! Ruh uçtu dönmemek üzre

Çan çalsın! Kutsal varlık yüzüyor Stygian nehrinde –

Guy de Vere, nerde gözyaşın? – ya şimdi ağla ya da

hiç ağlama sakın!

Bak! Bu hazin tabutta yatıyor Lenore, aşkın!

Okunsun ayin duası, yas şarkısı söylensin

Söylensin mersiyeler, ilahiler derinden

O saraylı kız için böylesine genç ölen

"Zengin diye sevdiniz, mağrur diye yerdiniz onu

Hastalanınca taptınız – çünkü ölüyordu

Ayinde neyi, nasıl okuyup söyleyeceksiniz?

Sen kem göz, sen şom ağız, neden olan hepiniz

Bir masumun kaybına böylesine genç ölen"

"Peccavimus; feryadı kes! Şabbat şarkısı söyle

Yükselsin Tanrıya dek, erinç versin ölüye

Önlemini almıştı Lenore, yanında uçan umutla

Karın olması gereken bu tatlı kız konusunda

Öyle güzel ve şirin şimdi uzanmış yatan

Yaşam gözlerinde değil sarı saçında olan –

Yaşam sarı saçında, ölüm gözlerinde olan."

"Çekilin! Öfkeli bir ruh var gelen iblisten

          dostlara dek –

Cehennemden Cennetteki o saygın katmana dek –

Feryatlardan Cennet Kralının tahtına dek –

Çan çalmasın, tatlı ruhu kutsal çoşku içinde

Kapılmasın kargınmış Dünyanın ezgisine!

Ben mi? – rahatım bu gece, ağıt yakmayacağım

Ama uçuşuna katılacağım meleğin

Şükran mersiyesiyle eski günlerin"

İLAHİ

Sabah – öğlen – akşam karanlığında –

Dualarımdasın hep Meryem Ana!

Kıvançta, acıda – sağlıkta, sayrılıkta –

Tanrının Anası beni bırakma!

Saatler parıltılarla uçarken

Göğü hiçbir bulut karartamazken

Ruhum aylak dolaşmasın boşuna

Yüce bağışınla yol göster ona

Ve yazgı'nın fırtınaları şimdi

Karartırken günümü, geçmişimi,

İzin ver de geleceğim ışısın,

Tatlı umutlarınla aydınlansın!

CENNETTEKİ'NE

Benim için sen herşeydin aşkım –

          Uğruna yüreğimin yandığı –

Denizde bir yeşil adaydın aşkım

          Çeşmeydin, bir sevda tapınağı

Masal meyveleriyle, çiçeklerle bezenmiş

          Benim olan o çiçeklerdin aşkım.

Gereğinden parlak düş, görünmek için

          Oy, umut yıldız gibi yükseliyor

Işıyıp yanıyor sönmek için.

          Bir ses Gelecek'ten haykırıp, diyor

"Git! Git!" – ama Geçmiş'in kıyısına

          (Karanlık körfez) ruhum, suskun kalakalıyor.

Çünkü, yazık! Yazık ki benim için

          Yaşam ışığı karardı!

"Yok artık – yok artık – yok artık"

          (Diyor görkemli deniz kıyının kumlarına)

Yıldırım vurmuş ağaç yeşermeyecek artık

          Uçmayacak gökte yaralı kartal!

Gündüzlerim hayallerle geçiyor,

          Gece rüyalarımda gözlerinin

Siyah gözlerinin parıltısı var,

          Parıltısı var ayak izlerinin

Şimdi hangi eterli iklimlerde,

          Hangi kasırgalarda dans ediyorlar.

DENİZDEKİ KENT

Bakın! Ölüm bir taht kurmuş kendine

Batıdaki garip, tenha bir kentte.

Kötü, iyi, en kötü ve en iyi

Bulmak için ölümsüz dinlenceyi

Akın etti oraya. Kuleleri

(Kemirilmiş yine de titremeyen)

Kuleleri, sarayı, tapınağıyla

Bizimkilere asla benzemeyen

Kenti günbegün gelip doldurdular –

Çevresinde yorgun, hüzünlü sular

Asi rüzgârlar ile unutulan,

Yazgısına uysalca teslim olan.

Uzun gece saatlerine bu kentin

Işığı uzanmaz kutsal göklerin,

Ama mor denizden bir güneş doğar

Kuleleri, sessiz, ışığa boğar –

Aydınlanır uzak, özgür sunaklar

Babil surlarına benzeyen surlar

Kubbeler ve krallık sarayları –

Heykel sarmaşıklar, taş çiçekleri

Çoktan unutulmuş bahçe köşkleri.

Çelenklerle bezenmiş frizeleri

Hercai, menekşe, asmayla sarmaş dolaş

Nice nice görkemli tapınaklar

Gök altında yorgun, hüzünlü sular.

Gölgelerle kucaklaşan kuleler

Havada asılı kalmış gibiler,

Ölüm kentin mağrur bir kulesinden

Bakışlarını devce saplarken.

Açık tapınaklar, mezarlar orda

Esnerler ışıldayan dalgalarla

Ama, ne her putun elmas gözünde

Parlayan zenginlikler, ne de

Mücevherlerle süslenmiş ölüler

Suları yataktan kaldırabilirler.

Çatlamak istemez hiçbir dalga

Bu kırılgan, bu cam yabanıllıkta.

Ne de coşkun sular gerçeği söyler

Uzakta rüzgârlar olabilir, der,

Mutlu denizlerin üstünde esen –

Zaten duyamazsın hiçbir denizden

Rüzgârın ılıman dinginlikteki

Suların üzerinde estiğini.

Bak işte, havada bir şeyler oluyor!

Dalga mı? – sanki bir şeyler deviniyor!

Sanki kuleler kararıp usulca

Dalgaları sürmüştü uzaklara,

Puslu göklerde alçalmış tepeler

Bir boşluk yaratmış gibiydiler –

Dalgalar daha bir kızıllaşıyor

Ve saatler sağır, baygın soluyor –

Bir başka dünyanın ahuvahında

Bu kent inip yeniden kurulduğunda

Cehennem binlerce tahttan doğrulacak

Önünde saygıyla selam duracak.

Hiçbir rüzgâr gökteki uğuldayan

Bulutları sürmüyor hiçbir zaman

Bulutlar ki tedirgin gökyüzünde

Göz göz binlerce menekşe üstünde

Sürekli, sabahtan akşama kadar

Ürpertiyle sallanıp duruyorlar!

Bulutlar ki sahibi bilinmeyen

Bir mezarda dalgalanıp ağlayan

Zambaklar üstünde titreşiyorlar!

Zambakların mis kokulu başından

Ölümsüz çiğ damlaları iniyor,

Ağlıyorlar, o narin saplarından

İnen yaşlar mücevhere dönüyor.

UYUYAN

Haziran'ın bir gece yarısında

Duruyorum gizemli ay altında.

Ay donuk, nemli buğular soluyor,

Altın çerçevesinden süzülüyor

Sular damla damla yüksek bir dağa

Dağın tepesine, sessiz doruğa.

Kayıyor uykulu ve ezgilerle

Evrendeki bir vadinin içine.

Biberiye başı düşmüş, uyuyor,

Zambak beşik, dalgada sallanıyor

Ören, dingin, bürünüp sislere

Yığılıyor uyumak için yere.

Şu göle bir bakın Lethe misali

Bilinçli bir uykuyu tadar gibi.

"Uyanmaya değmez bu dünya" diyor

Uyuyor tüm Güzellik! Ve dinleniyor

Irene, Destine'leriyle birlikte,

(Penceresi açıktı gökyüzüne).

Parlak hanım! Korkutmuyor mu seni –

Böyle açık bırakmak pencereni?

Ağacın üstünden dalgacı yeller

İçeriye hışımla süzülürler.

Görünmez rüzgârlar, cinler alayı

Pır pır uçup doldururlar odayı.

Ve ruhunun gözlerini yumduğu

Dinlendiği, gizlice uyuduğu

Yatağının üstündeki tavanlıktan

Öylesine tutkulu ve korkutan

Bir gösterişle dışarı çıkarlar

Cinler tayfası, görünmez rüzgârlar

Dalgalandırıp duvarda perdeni.

Parlak hanım bu korkutmaz mı seni?

Neyin, neden düşünü görüyorsun?

Okyanuslar aşırı geliyorsun

O çok uzak iklimlerden buraya,

Ağaçlar, hayran kalsın diye sana.

Hayret verici giysin, solgun tenin!

Uzun saçın, hele de beliklerin,

Seni görkemle saran sessizliğin!

Uyuyor hanımefendi, uyusun!

Sürüp gitsin uykusu, derin olsun!

Gök kutsal koruması altına alsın!

Bu oda daha kutsal bir odayla değişti,

Bu yatak, daha üzgün bir yatakla değişti.

Tanrıdan dilerim böyle uyusun

Gözleri hep böyle kapalı dursun

Hayaletler yanından geçerken onun!

Uyuyor sevdiğim, varsın uyusun!

Sürüp gitsin uykusu! Derin olsun!

Kurtlar usul usul tırmanıp dursun!

Uzakta, karanlık, yaşlı ormanda

Yüksek, geniş bir mezar kazılsın ona

Bir mezar görkemli ve saltanatlı

Siyah kapısının kanatları

Çoğu kez kapalı ziyaretlerde

Soylu ailesinin yas günlerinde –

Bir mezar ki yalnız, uzak gözlerden

Küçükken kapısını taşladığı türden.

Eskiden çınlattığı o kapıdan, bak,

Artık tek ses bile çıkartamayacak;

Günah çocuğu, garibim, düşünüp ürperecek

İçeride inleyen bir ölü var diyecek.

                                                  1831-1845

İSRAFİL

                                          "Ve yüreğinin telleri ut, ve sesi tum

                                         Tanrı yaratıklarının seslerinin

                                        en güzeli olan Melek İsrafil."

                                                            Kuran

Gök'te oturan bir ruh var

                    "Yüreğinin telleri ut;"

Melek İsrafil'in sesi kadar

Hiçbir ses güzel olamaz,

Ve (efsaneye göre) başı dönmüş yıldızlar

Suskun, sesinin büyüsüne kapılırlar

                    Kesip ilahilerini.

                                        Yukarıda, şarkıyla

                                          Kendinden geçmiş, şaşkın

                                            Doruklarında aşkın

                                              Kızarır ay sevdayla.

                    Ve dinlemek için o an

                    Sayıları yedi olan

                    Hızlı Plediad'larla

                    Şimşek de durur Havada.

Ve (onu dinleyen bütün yıldızlar

                    Ve bütün ötekiler) diyorlar ki

İsrafil ateşini

O lir'e borçlu

          Yanında oturduğu, şarkılar söylediği –

Güçlü titreyişine borçlu

          O bilinmeyen tellerin,

Meleğin yürüdüğü göklerde, orda

          Derin düşünce görevdir –

En büyük Tanrıdır Sevda

          Hurilerin bakışları

Gözler tüm güzellikleri

          Taptığımız bir yıldızda.

İşte, İsrafil, bu yüzden

          Aşktan yoksun şarkıyı

Haklısın küçümserken;

Ey ozanların kralı,

          En iyisi, en ustası!

Kıvanç dolu nice yıllar yaşa sen!

          Yukardaki coşkular, esrikliğin

          Pek uygun alevli ölçülerine –

Acın, kıvancın, kinin ve sevgin

          Pek uygun ut'unun şevkine –

          Yıldızlar susup dinlesin sessizce!

Evet, gökler senindir; ama dünya

          Bu dünya tatlı ve acı bir yerdir;

          Çiçeklerimiz yalnızca – çiçeklerdir,

Ve yüce mutluluğunun gölgesi

          Bizim güneşimizin güneşidir.

          Oturabilseydim ben de

          İsrafil'in oturduğu yerde

                    Ve o benim yerimde olsaydı eğer,

          Böyle yabani, güzel şarkı söyleyemezdi

                    Ölümlü ezgilerle

          Onunkinden daha yiğit bir nota

                    Yükselirdi göklere benim lirimden.

HELEN'E

Helen, güzelliğin benim için

          Eski çağın Nicea kadırgalarıdır,

Üstünde burcu burcu kokan bir denizin.

          Yorgun, bezgin yolcuyu ağır ağır

          Doğduğu kıyılara taşır.

Ben, sonsuz gezgin umutsuzluk denizlerinde!

          Eskil yüzün ve sümbül saçların

Peri türkülerin getirdi beni evime,

          Sahillerine utkulu Yunanistan'ın

          Onlar taşıdı beni Roma'nın büyüklüğüne.

Bir yontu gibisin, görüyorum seni

          Pencerenin parlak nişinde, orda,

Elinde akik rengi bir lamba!

          Oy Psykhe görüyorum yükseldiğini

          O Kutsal Topraklarda!

                                                  1831-1845

YALNIZ

Olmadım çocukluğumdan beri

Başkalarının olduğu gibi –

Görmedim dünyayı, nesneleri

Başkalarının gördüğü gibi –

Kandırmadı hüznümü, tutkuları

Aynı ortak pınarların suları

Aynı zevki duymadı yüreğim

Aynı şevkle uyanmadı yüreğim –

Sevdiğim her şeyi yalnız sevdim –

Çocukluğumda, çocukluk çağında

Fırtınalı bir ömrün derinliğinden

Çıktı hâlâ tutsağı olduğum gizem –

Çıktı sellerden ya da pınarlardan –

Dağlardaki kızıl kayalıklardan –

Gölgesi dolanan güz güneşinden

Onun sonsuzdaki altın renginden

Çıktı gökyüzünün yıldırımlarından

Yanımdan uçarak geçtiği zaman.

Ve kasırgadan, gökgürültüsünden

Ve buluttan ve bulutun sisinden

(Havanın kalanı mavileştiği an)

Gözlerimde iblis şeklini alan.

                                                  1829

PERİLER DİYARI

Kara vadiler – karanlık akarsular –

Ve bulutları andıran ormanlar

Puslandığı için akan yaşlarla

Bilemeyiz biçimlerini asla.

Koca aylar büyür, küçülür birden –

Yeniden – ve yeniden – ve yeniden –

Gecenin her anında yorulmadan

Yerlerini değiştirirler durmadan

Söndürürler ışığını yıldızların

Soluğuyla o solgun yüzlerinin.

Ay saati ile bir gece yarısı

En iyilerinden (bu kanıtlandı),

Ve en saydam olanlarından biri

İner aşağılara – iner – iner

İner dağların en yüksek yerine

Düşer geniş çemberi çuha gibi

Kulübelerin, evlerin üzerine

Düşer düşebileceği her yana –

Düşer denize – tuhaf ormanlara –

Üstüne uçan kanatlı perilerin –

Uyuşmuş, uyuyup kalmış her şeyin –

Bir ışık merkezine gömer onları –

Derindir! Oy, hem de nasıl derindir!

Derindir tutkusu uykularının.

Sabah olunca uyanıp kalkarlar

Ay örtüsü kanatlanır göklerde

Kopan fırtınalarla birlikte

Her şey gibi – hemen her şey gibi –

Ya da sarı bir Albatros gibi

Artık öteki ay'lar o ay'ı hiç

O ay'ı bir daha hiç kullanmazlar

Aynı amaçla bir önceki gibi –

Yani bir çadır gibi –

Bana saçma sapan gelen de işte bu;

Hem, atomları da fazla ayrışıyorlar

Önce Gök'ü arayan, sonra (doyumsuz)

Yeryüzüne inen bu kelebekler

Çok özel bir insanı taşıyorlar

Ürperen kanatlarının üstünde.

IRMAK'A

Suları billur gibi duru, ışıyan,

Suları gezgin, peri ırmak

Güzelliğin parlak simgesisin sen

– Simgesisin örtüsüz bir yüreğin –

Kıvrım kıvrım sanat eğlencesinin

Alberto'ların penceresinden.

Kızı sularına baktığı an –

Baktığı an ürperen sularına –

Nehirlerin en güzeli o zaman

Benzer o güzele hayran kalana,

Akan sularında olduğu gibi

Yürekte de imgesi kalır, derin –

Işığında titreyen bir yürekte

Senin ruhu arayan gözlerinin.

O'NA

Ne gam! Bu dünyada nasibim olan

          Pay dünyanın en küçük payıymış,

Bir dakkalık nefretle unutulan

          O sevda yıllarıymış!

Terkedilmişler bile benden mutlu

          Diye yakınmıyorum güzelim,

Beni asıl üzen, senin üzülmen

          Yazgıma şu gelip geçici benim.

O'NA

Düşlerimdeki bahçe köşkleridir,

          Kuşlardır cıvıldayan

Dudaklar – ve sözlerinin ezgisidir

          Dudaklarından doğan –

Gözlerin kutsanır yürek Cennetinde

          Ve düşer hüzünle sonra

Oy Tanrım, bu üzgün, yaşlı zihnime,

          Düşen yıldız ışığı gibi tabuta –

Yüreğin – oy, yüreğin! – Uyanır, iç çekerim

          Ve uyurum, doğuncaya dek

Süslere, takılara gücü yeten altının

          Satın alamadığı gerçek.

ROMANS

Uykulu başıyla, örtük kanadıyla

Düşkündür romans selama, şakımaya

Sallanan yeşil yapraklar içinde

Uzaklardaki karanlık bir gölde

Renkli bir papağandır o benim için

İyi tanıdığımız o evcil kuştur

Bakışları çok bilmiş bir çocukken

Yabanıl bir ormanda uzanırken

O öğretti bana alfabeyi

İlk sözcüklerimi kekelemeyi.

O ölümsüz Akbaba yılları, bak,

Gürültüyle şimşek çakıyor gibi

Sarsıyorlar göğün tepelerini

Ama benim zamanım yok bakacak

Sabit gözlerle tedirgin gökyüzüne.

Kanatları daha durgun bir saat

Ruhuma tüyünü yaydığı zaman –

Bu sınırlı vakti lir'le, ezgiyle

(Yasak olan şeylerle) geçirmeye

Yanaşmaz yüreğim, bunu suç sayar!

Teller uyum ile titreşmedikçe.

BİLİM'E SONE

Bilim, her şeyi kendince değiştiren

          Gerçek kızı yaşlı geçmiş zaman'ın,

Kanatları gerçek yüzlü akbaba, sen

          Niçin avlıyorsun yüreğini ozanın?

Nasıl sever seni, bilge der sana

          Mücevherlerle kaplı gökyüzünde

Bir başka hazine aramasına

          Sen sürekli engel olursan böyle?

Atmadın mı Dian'ı arabasından?

          Kalacak mutlu bir yıldız arayan

Hamadryad'ı ormandan sürmedin mi?

          Naïad'ı ırmağından kovmadın mı?

Elfin'i yeşil çayırından kovmadın mı?

Kovmadın mı yaz düşlerimden beni?

O GÖL'E

Gezmek, görmek koca dünyayı bana

Kısmet oldu yaşımın baharında –

Oturduğum yerde bir de göl vardı

Yüksek çamlar ile kuşatılmıştı

Sarılmıştı kara, sarp kayalarla

Tatlı mı tatlıydı yalnızlığıyla.

Gece siyah çuhasını serince

Dört bir yandan, oturduğum o yere

Hoş ezgiler, şarkılar mırıldanan

Gizemli bir rüzgâr estiği zaman –

O zaman – oy o zaman geçerdim ben

Tenha gölün dehşetiyle kendimden.

Korku değildi aslında duyduğum

Garip bir arzuyla ürperiyordum –

Bir duygu ki onun ile eşdeğer

Olamaz ne maden ne mücevherler

Anlatılmaz aşk ile, sevda ile –

Ki bu sevda seninki olsa bile.

Ölüm o ağulu suyun altındaydı

Ve körfezinde bir de mezar vardı

Avuntuyu yalnızlığında bulan

Kimsesiz bir garip için oyulan –

Yalnız ruhu bu karanlık, loş gölden

Bir Cennet, bir Eden yaratabilen.

EN MUTLU GÜNDÜ EN MUTLU SAATTİ

Solgun yüreğimin tanık olduğu

          En mutlu gündü, en mutlu saatti,

Gururun ve gücün yüce umudu

          Seziyorum, çekip gitti.

Güç mü dedim? Evet! Öyle sanırım

          Onlar düştü, çoktan çekip gittiler

Giderlerse gitsinler ne yapalım –

          Zaten gençlik hayaliydiler.

Gurur, ne işim var şimdi seninle

          Benim için kadehe doldurduğun

Zehrini bir başka mirasçına sun –

          Ruhum, sen kendini üzme!

En mutlu saat ve en mutlu gün

          Göreceğim ve de görmüş olduğum

En parlak ışığı gururun, gücün

          Sezdiğim – sezmiş olduğum.

Acısını çok çektim bir zamanlar –

          Gururun ve gücün umudunu

Bana yeniden vermeye kalksalar

          Asla istemezdim bunu.

Kanadında kara alaşım vardı

          O kanat çırptıkça dökülüyordu

Yakıp yıkan ve öldüren bir sıvı

          Bunu çok çok iyi bilen bir ruhu.

BİR DÜŞ

Karanlık gecede düşler olur ya

          Ben de ölü bir kıvancı düşledim –

Yaşamlı, ışıklı, uyanık rüya

          İçimi sızlattı, biraz incindim.

Nedir gündüzleri rüya olmayan

          Gözleri çevresindeki nesnelere

Geçmişe dönük bir ışıkla bakan

          İnsanlar için rüya olmayan ne?

O kutlu düş – oy, o kutlu düş

          Kınarken beni bütün dünya,

Yalnız bir ruha yol gösteren

          Tatlı ışığıyla kıvanç verdi bana.

Titrese de fırtınada, gecede

          Titrese de ışığı uzaklarda –

Ondan duru, parlak ne olabilir

          Gerçeğin gündüz yıldızı altında.

AKŞAM YILDIZI

Bir gece yarısıydı

          Ortalarında yaz'ın,

Geliyordu o ölgün

          Işığı yıldızların,

Köle gezegenlerin

          Arasında, yukarda

Parlıyordu soğuk ay

          Yansıyıp dalgalarda.

                    Göz atıp baktım şöyle

                    Soğuk gülücüğüne

Çok soğuk geldi, bana

          Ve bir bulut yumağı

          Gökyüzünü kapladı.

Yüzümü döndüm sana

          Haşmetli

          Akşam Yıldızı!

Benim için azizdir ışıkların

          Gönlümdeki kıvançta

          Görkemli bir payın var;

Geceleri gururusun göklerin

          Senin uzaktan gelen

          Ateşine tutkunum ben

O soğuk ayışığından çok.

ŞARKI

Seni gördüğüm o gün, düğün gününde –

          Parlıyordu al aldı yanakların,

Dünya bütün bir sevdaydı önünde

          Mutlulukla sarmaş dolaştın.

Alevli bir ışık vardı gözünde

          (Bilinmez, kim bilir neydi)

Üzgün gözlerimin şu yeryüzünde

          Gördüğü tek albeniydi.

Utançtansa yanağındaki allık

          Gelip geçer o zaman,

Ne ki daha beter yanıp tutuşan

          Bir alev var adamın göğsünde, yazık.

Seni gören adamın, düğün gününde;

          Parlıyordu, al aldı yanakların.

Dünya bütün bir sevdaydı önünde,

          Mutlulukla sarmaş dolaştın.

ŞİİRLERLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR

ANNABEL LEE

Şiir şairin ölümünden sonra yayımlandı. Uyaklar, iç uyaklar ve ezgi yönünden zengin.

Şiirin şairin yaşamındaki hangi kadın için yazıldığı belli değil. Çeşitli kadınlar ileri sürüldü: Bayan Whitman, Bayan Lewis, Bayan Shelton ve şairin ölen karısı Bayan Virginia gibi. En son sava göre ise şiir şair Bayan Whitman'ın "Stanzas for Music" (Müzik için Bağlamlar) şiirine yanıt olarak kaleme alındı.

Şairin "Şiir Uyum'un ezgili temsilcisidir" görüşünü yansıtan bir yöntemin ürünüdür. "Annabel Lee" yetkin bir dişi varlık olarak Dünyanın şiirsel özünü, Tanrının yüce şiirini simgeler. Poe'nun amacı imgelem ya da hayal, rüya ve düş aracılığıyla dinbilimsel, gökbilimsel bilgiyi edinmektir.

ANNEM'E (TO MOTHER)

Poe şiirini karısı Virginia'nın annesi, aynı zamanda kendisinin de halası olan Bayan Maria Clemm için yazdı. Şairi 1833'de yanına aldı ve ölünceye dek yanından ayırmadı. Şair şu ana düşünceyi verir bu şiirde: Ölüm ruhun entellektüel ve ruhsal kurtuluşudur.

ELDORADO

Kaliforniya'da altın bulunduğunun açıklanmasından sonra Amerika'da korkunç bir altın arayışı ve tutkusu başladı. Kazmayı, küreği, eleği kapan dağlara ve ırmak kıyılarına koştu. Kaliforniya'ya Altın diyarı anlamına gelen El Dorado adı takıldı. Alaycı ve taşlamacı Poe "Von Kempelen" ve "Keşif" adlı öykülerinde ve bu şiirinde halkın ateşli altın tutkusuyla dalga geçer. Sembolist bir şiirdir, altın mutluluğu simgeler.

1845 tarihli "Sözün Gücü" adlı öyküsünde Poe öykünün kişiliği aracılığıyla şunu söyler: "Mutluluk bilimin içinde değil, bilimin edinilmesindedir." Bu şiir Poe'nun, insan mutluluğunu araştırmada öngördüğü, ruhun ölümsüzlüğünü sonsuz bir inceleme konusu yapan Tanrıya boyun eğişin son anlatımıdır.

Ay tepeleri: Orta Afrika dağlarını simgeler.

Gölgeler Vadisi: Tevrat'ta, Davut bölümünün 23'üncü ayetinde Karanlıklar vadisi olarak geçer.

Gölge: İngilizce de aynı zamanda karanlık anlamına gelen shadow sözcüğü (gölge) her bağlamın 3'üncü dizesinde yinelenir. Çeviride bu ayrıntıya dikkat ettik.

Ay Dağları ve Gölge Vadisi: Coğrafi ya da gizemli yerleri temsil eder. Ay Dağları Habeşistan'dadır ve Nerval'in Rüya ve Yaşam adlı uzun öyküsünde de geçer.

ANNI İÇİN (FOR ANNIE)

Şair şiiri Annie adını taktığı Bayan Charles B. Richmond (Nancy Heywood Richmond) için yazdı. Ancak bu duygusal ilişki bir bahanedir, şiirde şairin asıl amacı aşk ve ölüm hakkındaki yeni düşüncesini sergilemektir. Şair bu kadına karşı 1848-1849 yılı kışında sıcak ve platonik dostluk duyguları besler.

Eureka adlı yapıtında işlediği yeni düşüncesini bu şiirde de sergiler: Aşka sahip olmanın tek yolu ölüm'dür.

Biberiye: Ondokuzuncu Yüzyıl Çiçekler Dili'nde biberiye çiçeği anı'yı, bağlılık'ı, sokak'ı, zerafet'i ve arınmışlığı simgeler. Shakespeare Hamlet'te şu satırı yazar: "İşte bu biberiye sevgilim anımsamanız için. Unutmayınız beni. Sizin düşüncelerinize karşı sokağın düşünceleridir bu biberiye."

HELEN'E (TO HELEN)

Poe konferans vermek için New York'a gelir. Şair Bayan Whitman (Sarah Helen Whitman) "Kuzgun" adlı bir şiir yazarak bunu Poe'ya adar. Poe da karşılık olarak "Helen'e" şiirini yazar. Yazın dünyasında sık rastlanan bu tür yazın oyunu Poe'yu fazlasıyla etkiler. Providence'a gidip Helen Whitman'la tanışır, hatta evlilik önerisinde bulunur.

Şiirde Poe, Helen'le ilk karşılaşmalarını anlatır. Aşkın Yeni Platon'cu kavramını işler, kadını ülküselleştirir.

Diana: "Yazık şimdi sevgili Diana'm karanlıkta dizesinde geçen Diana antik Roma tanrıçası'dır. Yunan tanrıçası Artemis gibi toprağın ve bereketin simgesidir.

Elysée'ler (Elusia Pedia): Eski Yunan'a ve Roma mitolojisine göre yiğit ve erdemli kişilerin Cehennemde bulundukları yer. Sözcük alan anlamına geliyor.

Venüs: Antik Roma tanrıçası. Önceleri meyve bahçelerinin koruyucusuydu, sonradan eski Yunan tanrıçası Afrodit gibi o da güzellik tanrıçası oldu.

RÜYA İÇİNDE RÜYA (A DREAM WITHIN A DREAM)

Şiir gerçeğin yadsınışı mı? Düşçülük mü? Şaire göre rüya yüce bir bilgi, kuramsal araç.

"Gördüğümüz, göründüğümüz veya / Değil midir rüya içinde rüya?" Her iki bağlamın sonunda yer alan bu iki dizedeki sıkıntı Tanrının tartışılmaz varlığını onaylatmak isteyen şairin kuşku ya da başkaldırı anını açımlar bize.

Rüya İçinde Rüya temasına pek çok kaynakta rastlanır. Novalis'te, Coleridge'in Aşk Anıları'nda, Margaret Fuller'ın Göller Üstünde Yaz'ında bu sözcüklere rastlarız. L.A. Washburn'un Graham's Magazine dergisinin Aralık 1848 tarihli sayısında çıkan öyküsü "Rüya İçinde Bir Rüya" adını taşır.

Poe'nun bu şiirini Mallarmé Fransızcaya çevirdi. Sanırım Yahya Kemal Mallarmé çevirisiyle bu şiiri okudu. Rüya içinde rüya temasını o da bir şiirinde kullanır.

ÇANLAR (THE BELLS)

Bayan Marie Louise Shews şairin yakın arkadaşlarından. Sık sık görüşüyor onunla. Bir gün yine beraberlerken Poe yakınır: "Bir şiir yazma gereksinimi içindeyim, ama yazamıyorum. Bu akşam çan sesleri sinirlerimi çok bozuyor, elime kalem alamaz oldum. Hem konu da bulamıyorum." Şair konuşmasını bitirince Bayan Shew boş bir kâğıt alır eline ve üstüne şiirin adını yazar: ÇANLAR. Ve bağlamların ilk dizelerini kondurur ak kâğıda: "Dinleyin kızakların çanlarını – Dinleyin tatlı düğün çanlarını – Dinleyin gürültülü tehlike çanlarını" vb.

Poe'nun üzerinde en çok çalıştığı, defalarca düzelttiği şiirlerinden.

Ezginin ve ses tınısının ön planda olduğu izlenimci bir şiir ve bazı eleştirmenlere göre Amerika'nın ilk çağdaş şiirlerinden biri.

Mallarmé Scolies'de şunu yazar; "Poe'nun şiirleri içinde yabancı bir dile gerçekten çevrilemez olan tek şiir."

ULALUME

Kişinin ruhsal ağlatısını anlatan büyük sembolist şiirlerden biri.

Ulalume: Sözcüğü şair yarattı. Latincedeki ululare ve lumen sözcüklerinden Acının Yıldızı anlamına gelen bu sözcüğü türetti.

Auber: Uzun zaman, şiirde geçen bu sözcüğü Poe'nun ürettiği sanıldı. Sözcüğü kullanırken şairin opera ve bale bestecisi Daniel François Esprit Auber'in adından esinlendiği sonradan anlaşıldı.

Weir: Lewis Leary'ye göre bu sözcüğü kullanan şair Amerikan ressamı Robert Walter Weir'in adından esinlendi. Ressam tablolarında sisli bölgeleri resmeder ki bu sisler şairin karışık ruhsal dünyasıyla pek güzel uyum sağlar.

Yaanek: Sözcük eteğinde Yaanek'in şeklinde geçer. H.P. Lowecraft ve Mabbott'a göre şairin anlattığı yer Erebus Tepesi'dir. Campbelle'e göre ise sözcük Trabzon'un bir mahallesi olan Arapça Yanik'ten gelmektedir. Yaanek İngilizce Yanik şeklinde okunur.

Astarte (Astart): Babil'in İshtar'ıyla eşdeger, Fenike'nin verimlilik tanrıçası.

Diana: Eski Yunan tanrıçası Artemis'le eşdeğer eski Roma'nın toprak ve bereket tanrıçası.

Psykhe: Ruh anlamına gelir. Miletos kralının kızıdır. Üç kız kardeşin üçüncüsü ve en güzeli. Bu yüzden güzellik kraliçesi Afrodit'in hışmına uğrar. Afrodit'in oğlu Eros kıza âşık olur. Apuleius, Psykhe ile ilgili öyküsünde Yeni Platoncu görüşü dile getirir. Sevgi ile ruh birbirlerinden ayrılmaz, ama bu birlik ancak birçok engelleri aşmak, birçok düşman güçleri yenmekle gerçekleşir.

O'NA

Şair "To M.L. S." başlığını koyduğu bu şiiri Bayan Marie Luise Shew'e ithaf etti. Bayan Shew'in küçümsenmeyecek bir sağlık bilgisi vardı ve hastalığı sırasında Poe'nun karısı Virginia'yla çok ilgilendi. Poe ruhsal krizler geçirirken de yardımına daha çok Bayan Shew koşuyordu.

Bayan Shew'e adadığı bu şiiri Poe karısı Virginia'nın ölümünden kısa bir süre sonra yazdı.

KUZGUN (THE RAVEN)

Şairin ünlü ve en çok yayımlanan şiiri. Hiçbir şiir "Kuzgun" kadar şairine çok kısa bir zamanda bu kadar ün kazandırmadı. Şiir efsaneleşti, Poe'nun "Kuzgun"u yazmak için on yıl çalıştığını ileri sürenler oldu.

Bu şiirin yazılmasında çeşitli kaynaklardan yararlanır Poe. Önemli birkaçını belirtelim: Tennyson'ın No More ve Ancreontics adlı yapıtları, Byron'un Don Juan'ı, Shelley'nin A Lament'i, J.R. Lowell'ın Threnodia on an Infant'ı, Felicia Hemans'ın The Forest Sanctuary'si, James K. Paulding'in Indian Marahing Song'ı ...

"Garip, hazin hışırtısı ipek al perdelerin işliyordu içime": Üçüncü bağlamın başındaki bu dizeleri Poe kadın şair Elizabeth Barret'ın "Lady Geraldine's" şiirinden almıştır.

"O uzak Cennet'te kavuşacak mı ruhum": Bu dizede Cennet anlamında şair Aidenn sözcüğünü kullanırken Arapçadaki Müslüman cenneti Aden'den esinlenmiştir. Cennetin İngilizcesi ve Tevrat'da geçen sözcük Eden'dır.

EULALIE

Poe bu şiiri yazarken iki yapıttan esinlenir: 14 Ekim 1843'te New Mirror'da yayımlanan "Revenge of Leonard Rosier" öyküsü ve Albert Pike'ın New Mirror'ın aynı sayısında yayımlanan "Isodora" adlı şiiri.

Şairin şiiri karısı Virginia için yazdığı söylenir. Nitekim şiirinde "Bir suydu ruhum durgun ve ürkek/ Kibar, mahcup Eulalie karım oluncaya dek" diyor.

Astarte (Asthtart): Fenike'nin verimlilik tanrıçası.

DÜŞ ÜLKE (DREAM LAND)

Bazı eleştirilere göre dizenin ustası Poe bu şiirinde düşün anlamsız ezgisel çağrışımını dile getirir. Özel müzikalitenin içinde fizik ötesi sıkıntı buluruz.

Thule: İngiltere'nin kuzeyindeki bir adaya eski Yunanlıların verdiği isim. Türkçedeki Fizan gibi, Dünyanın en uzak yeri anlamında kullanılır.

FATİH KURTÇUK (THE CONQUEROR WORM)

Beş bağlamdan oluşan şiir bir tiyatro oyununu çağrıştırıyor. Sahne bütün bir evren. Gözü yaşlı melekler yaşamın, insanlığın güldürü-ağlatısını izliyor.

Şair şiirin adını Spencer Wallis Cone'un şiirindeki şu dizeden alır: "Bırakın fatih kurtcuk'la karşılaşsın."

Baudelaire bu şiiri Fransızcaya çevirdi. Şiirdeki kurtçuk Baudelaire'in de bazı şiirlerine girdi böylece.

Meleklerin izlediği oyunda insan, ölümsüz varlık Tanrı şeklinde ortaya çıkar, sığındığı yer özgür bir sığınak olan işlediği yüce günahtır. Kaba ve acınacak maskeleriyle oyuncular, yani insanlar kendilerini Tanrı, Monos ve Una'nın yoldaşları sanırlar. Aslında, insanlar kendi şeklinde olmadığından Tanrı, onların bu görünümlerini, bu esinlerini yasaklar, kozmik Yazgı'nın yerine gelmesinin bir güvencesi olan fatih kurt, yani ölüm aralığıyla insanları cezalandırır.

SESSİZLİK (SILENCE)

Şubat ve Haziran aylarında çıkan London Magazine'de (Londra Dergisi) Thomas Hood'un iki sonesi yayımlanır: "Sessizlik" ve "Ölüm". Şair "Sessizlik" şiirini çok beğenir ve onu Burton's Gentleman's Magazine'de yeniden yayımlar. Daha sonra kendisi de bu soneden aldığı esinle bir sessizlik sonesi kaleme alır.

PERİLİ SARAY (THE HAUNTED PALACE)

Poe Griswold'a "Perili saray derken hayallerle dolu bir ruhu kastediyorum, yani rahatsız edilen bir ruhu," der. Çağının yazar ve şairleri Poe'nun zihninin, ruhsal dünyasının zaten perili bir saray olduğunu söylerler.

GELİN BALADI (BRIDAL BALLAD)

Daha çok bir biçim çalışması olan bu şiiri Poe'nun hangi kadın için yazdığı bilinmiyor. Şiir tutkunun yarattığı yıkıcı hayalleri belirtmesi yönünden dikkati çekiyor.

ZANTE (TO ZANTE)

Kimi araştırmacılara göre şair bu şiiri İtalyan şair Ugo Foscolo'nun bir sonesinden esinlenerek yazdı.

Zante: Ege denizindeki bir ada. Chateaubriand'a göre adını sümbül'ün Latincesi olan Zacynthus'tan alır. Zaten şair de Zante'ye seslenirken "Sevimli adların en sevimlisini/ Çiçeklerin en güzelinden olan şirin ada" diyor.

Yok artık: Şair bu iki sözcüğü birkaç kez yineleyerek, daha önce yazdığı "Kuzgun" şiirinde kullanmıştı. Poe'nun büyülü sözcüklerinden.

Isola d'oro! Fior di Levanté!: Altın ada! Yakın Doğu Çiçeği!

F.. SS.O...d'A (TO F...Ss. O...d)

Poe bu aşk şiirini senin için yazdım diye birkaç kadına gönderdikten sonra Bayan Frances Sergent Osgood'a ithaf ederek yayımladı. Şiirden söz ederken kimi araştırmacılar şakacı bir dil kullanarak "samimiyetsiz aşkın yetkin örneği" sözünü kullanıyorlar. Alışılmış türden bir aşk şiiri değil. Büyük gizemci Poe bu şiirinde âşık olmayı sade bir görev gibi kabul etmektedir.

F'YE (TO F...)

Şiir önce, şairin ilk gençlik aşkı, ilk gençlik nişanlısı Elmira Shelton'ın arkadaşı Mary Winfree'ye adanmıştı. Daha sonra bu şiiri Poe Bayan Frances Sergent Osgood'a ithaf etti.

BÜYÜK ROMA TİYATROSU (THE COLISEUM)

Şair şiiri Byron'un "Manfred"ından (Şarkı III, bağlam 55, dize 10-41) ve "Childe Harold"ından (Şarkı IV, bağlam 142-145) esinlenerek Baltimore'da yayımlanan Saturday Visiter'ın (Cumartesi Ziyaretçisi) açtığı şiir yarışmasına katılmak için yazdı ve beş-altı öyküsüyle birlikte jüriye gönderdi. Hem şiirde, hem öyküde birinciliği kazandı. Ancak jüri üyesi J. Kennedy ve John H. B. iki birinciliğin de aynı kişiye verilmesini uygun görmeyerek Poe'yu yalnızca öykü birinciliğiyle ödüllendirdiler.

Kalde: Mezopotamya bölgesindeki bir ülke. Müneccimleri (astrologları) ile ünlü. Kaldelilere yeni Babilliler de denir.

Yankılar (Echoes): Dağ orman ve su perilerinden olan ve sesin yansımasını simgeleyen Yankı (Echo, Ekhâ) Zeus'un aşk söylentilerini duymasın diye sürekli gevezelik ederek Hera'nın dikkatini dağıtır.

Memnon: Yunanlılar ve Romalılar Amenophis III için Teb çevrelerindeki iki dev yontusuna bu adı vermişlerdi. Memnon adı gizemli bir kişinin isminden mi, yoksa Mısırlıların her yapıya verdikleri memnu sözcüğünden mi geliyor, bilinmemekte.

Memnon yontusu, efsaneye göre, tan vaktinde üstüne güneş ışığı düştüğü zaman, annesi Eos'a yönelen güçlü bir ses çıkarır.

LENORE

"Lenore" şiirinin öyküsü aynı zamanda Poe'nun şiir sanatının da öyküsüdür. Şiirin ilk biçimiyle son biçimi arasında hayli fark vardır.

Lenore ölüm temasını işler. Poe "Bir Şiirin Oluşu" başlıklı ünlü yazısında "Güzel bir kadın'ın ölümü konularının en şiirselidir," der.

Kadın ölümünün şairin yaşantısında özel bir yeri var. Poe henüz iki yaşında bir bebek iken annesi Elisabeth Hopkins ölür. Henüz on bir yaşında iken sınıf arkadaşının annesi Helen Stith'i derin bir platonik aşkla sever. İlerde şaire Helen'e adlı şiiri esinleyecek olan bu kadın da ölür, Poe geceleri onun ruhuyla birlikte olmak için mezarlıkta dolaşır. Karısı ve halasının kızı çok sevdiği Virginia yirmi yaşında öte dünyaya göç eder. Bütün bu kadınların, sevilen kadınların ortak simgesidir Lenore.

Altın kadeh kırıldı: Tevrat'ın Ecclestiaste bölümünde şunlar söylenir: "Gümüş tel gevşemeden, altın kadeh kırılmadan, su testisi pınarda parçalanmadan önce..." görülüyor ki bazı şiirlerinde olduğu gibi bu şiirinde de Poe Tevrat'tan esinleniyor.

Şabbat: Yahudilerin cumartesi gününe verdiği ad. Tanrı Evreni yaratmak için altı gün çalışıp yedinci gün dinlendiğinden Yahudi dininde de yedinci gün dinlenme günüdür. Şabbat'ın, yani cumartesi günlerinin kutsanması Tevrat'tan önce, çok tanrılı dinlerde de vardı. Doğaüstü varlıklara, totemlere tapanlar da cumartesi günleri ormanlarda toplanıp şölenler yaparlardı. Bu şölenlere Şabbat şölenleri denirdi.

Guy de Vere: Eski diller (Latince, Arapça vb.) ve yeni diller (Fransızca, İtalyanca vb. kurslarını izleyen Poe "Guy de Vere" deki "Vere" sözcüğünü Latince Veritas ya da Fransızca Vérité'den türetti. Gerçek anlamına gelir.

İLAHİ (HYMN)

Poe bu şiiri yazdı ama kitabına ancak 1845'te aldı. Bu gecikmiş yayın acaba Poe'nun dinsel inancındaki, dinsel duygularındaki bir evrimin mi işareti? Tanrıya inanan (Deist) ama dinsel şekil ve ayrıntılardan hoşlanmayan biriydi Poe.

CENNETTEKİ'NE (TO ONE IN PARADISE)

İngiliz şairi Byron'ın aşklarına Poe'nun ilgisi biliniyor. Roy P. Basler'a göre şairin bu şiiri de Byron'ın etkisini taşır. Hatta bu şiirinde Poe bilerek ve isteyerek Byron'ı öykünür.

"Şimdi hangi ateşli iklimlerde/ Hangi kasırgalarda dans ediyorlar": Baudelaire Poe'nun bu dizelerindeki eter sözcüğünü kendi şiirlerinde de kullanmaya başladı.

"Denizde bir yeşil adaydın aşkım": Dizeyi Zante sonesiyle karşılaştırın. Zante de Ege denizindeki küçük, yeşil bir adadır. Basler'a göre "yeşil ada" utküsel aşkın simgesidir.

"Yok artık": Şairin büyülü sözlerinden. Poe bu iki sözcüğü "Kuzgun" ve "Lenore" şiirlerinde de kullanır.

"Yıldırım vurmuş ağaç yeşermiyecek artık": Ağaç tutkuya, aşka esir olmuş yabancının simgesidir.

DENİZDEKİ KENT (THE CITY IN THE SEA)

Araştırmacılar bu gizemli kentin yeri üstüne hayli kafa yordular. Bu gizemli kent kimi araştırmacılara göre Babil, kimilerine göre ise Gomorrhe, Tyr ya da Dis'dir.

Şaire göre denizdeki kent denizin altında değil içindedir.

Şair ölümden sonraki vecd halini, esrikleşmeyi ve son düşüşü simgeler. Denizdeki kent Cennet'in sembolüdür.

Babil: Türkiye'nin doğusundaki Mezopotamya bölgesinde antik bir kent. Zamanının en yüksek kulesinden Babil müneccimleri (astrologlar) sürekli yıldız hareketlerini izlerlerdi.

TEDİRGİN VADİ (THE VALLEY OF UNREST)

James M. Kieh'e göre bu şiir Poe'nun bütün şiirlerinin anahtarıdır.

Tedirgin vadi: Şairin huzursuz ruh dünyası.

UYUYAN (THE SLEEPER)

Şairin sevdiği şiirlerinden. 1846 Aralığında G. E. Veleth'e şunları yazar: "'Uyuyan'la ilgili düşünceleriniz beni çok memnun etti. 'Uyuyan' 'Kuzgun'dan, daha önemli bence, ama bunu milyonda biri görebiliyor. Evet, 'Kuzgun' şiir sanatı yönünden önemli, şiirin kendisi ise 'Uyuyan'dadır. Bu şiiri yazdığımda henüz çocuk yaşlardaydım."

"Ay donuk nemli buğular soluyor": Poe'nun bütün şiirlerinde Ay soğukluğun, acının, sıkıntının simgesidir.

Lethe: Antik Yunan ve Roma efsanesine göre Cehennemdeki bir ırmak.

Destine'ler: Eski Yunan mitolojisindeki Moire'lar, eksi Roma mitolojisindeki Park'lar ya da Fata'lar. İnsan yazgısını gözlem altında bulunduran üç tanrıça.

İSRAFİL (İSRAFEL)

Şairin güzel şiirlerinden olmasına karşın üzerinde pek fazla durulmadı. Şiir gökyüzünün şairi (meleksi şair) ile yeryüzünün şairi arasındaki gidiş-gelişleri simgeler.

İsrafil: Dört büyük melekten (Cebrail, Azrail, Mikail, İsrafil) biri.

Pleiads'lar: Titan ve Pleione'nin yedi kızları. Gökyüzünde, yaz aylarında görülen yedi yıldıza da bu ad verilir.

Huri: Kendilerinden Kuran'da söz edilen Cennet kızları. Şair şiirine girerken Kuran'da geçen, İsrafil'le ilgili sözleri aktarıyor. Demek ki Kuran'ı okumuş. Nitekim şiirde de zaten huri sözcüğü Kuran'daki şekliyle yer alıyor.

HELEN'E (TO HELEN)

Öğrenci Poe okul arkadaşının evine gittiğinde arkadaşının annesi Helen Stith Stanard'ı görür ve ona platonik bir şekilde âşık olur. Poe bu kadın öldüğünde çok büyük üzüntü duyar ve gecelerini mezarlıkta, onun mezarı başında geçirir. Bu derin platonik sevdadan daha sonraki yıllarda üç bağlamdan oluşan ünlü To Helen (Helen'e) şiiri doğar (1831).

Nicea (Yunanca Nikaia): İznik'in eski adı.

Psykhe: Ruh anlamına gelir. Miletos kralının kızı.

YALNIZ (ALONE)

Bu şiiri ilk Eugene L. Didier buldu ve 1829 Eylülü'nde Scribner's'de yayımladı. Şiirin gerçekten Poe'nun olup olmadığı uzun yıllar tartışıldı. Bu şiirin Poe'ya ait olduğunu artık tüm Poe uzmanları onaylıyor.

Şairin gençlik yıllarında yazdığı şiirlerden. Şiirin kahramanı acıklı ve yalnız yazgısından Byron gibi onur duyuyor: "Olmadım çocukluğumdan beri/ Başkalarının olduğu gibi / Görmedim dünyayı, nesneleri/ Başkalarının gördüğü gibi/ Kandırmadı hüznümü, tutkuları/ Aynı ortak pınarların suları..."

PERİLER DİYARI (FAIRY LAND)

Eleştirmenlerin üstünde en çok tartıştıkları şiir.

Davidson'a göre Periler Diyarı ölümdür ve ölüler diyarıdır.

John Neal şiirdeki bazı dizelerin hiçbir anlam taşımadığını ileri sürdü.

Willis aylık Amerikan Dergisi'nin 1829 Kasım sayısında şairin bu şiiri kendisine gönderdiğini ama yayımlamayıp çöpe attığını yazdı.

İçinde çok sayıda imgesi bulunan bir şiir. Ay'dan söz ederken "Söndürür ışığını yıldızların/ Soluğuyla o solgun yüzlerinin" diyor. "Akşam Yıldızı" şiirinde akşam yıldızını şöyle över: "Benim için azizdir ışınların (...)/ Geceleri gururusun göklerin/ Senin uzaktan gelen/ Ateşine tutkunum ben/ O soğuk ay ışığından çok."

O'NA (TO...)

Şairin bu şiiri kimin için yazdığı bilinmiyor. Poe üstüne incelemeler yapan Mabbott'a göre şair bu şiiri kuzinlerinden Rebecca Herring için kaleme aldı.

Öyküntü'nün yeniden işlendiği bir şiir gibidir.

O'NA (TO...)

"Düşlerimdeki bahçe köşkleridir/ Kuşlardır cıvıldayan/ Dudaklar" dizeleriyle başlayan bu şiiri şair, Campbell'e göre, ilkgençlik yıllarındaki nişanlısı Elmira Royster için yazdı. Sadık olmayan bir kadın söz konusu. Nitekim üniversite öğrenimi için gittiği Virginia'dan Ricmond'a dönen Poe nişanlısı Elmira'nın Shelton adlı biriyle evlenmek üzre olduğunu öğrenir.

ROMANS (ROMANCE)

Şairin sevdiği şiirlerinden. Şiir kitaplarının her yeni yayınına bu şiiri aldı. "Romans"tan söz ederken "Üstünden kaç yıl geçerse geçsin zamanın asla aşındıramayacağı dizeler," der.

"Renkli bir papağandır o benim için": Papağan Poe'nun sevdiği bir kuş. "Kuzgun" şiirinde de önceleri papağan sözcüğünü kullanmak niyetinde olduğunu yazar.

BİLİM'E SONE (SONNET TO SCIENCE)

Bu şiirinde Poe bilim/şiir çatışmasını yeniden ele alıyor. R. Wilbur'ın da üzerine dikkati çektiği gibi bilim dünyayı ele geçirir ve imgelemi, güzelliği bir başka uyduya sürer. Şair Poe ruhsal duyguyla özdeksel dünyanın, yeryüzünün birbirinden ayrılmasına karşı değildir, hatta bu kopuşu, ayrılığı onaylar. Şairin amacı dünyadan ve insanlardan kurtulmaktır.

Eleştirmenlerin çoğuna göre Poe bu şiiri yazarken Keats'den, kimine göre ise Bernardin de Saint-Pierre'in Doğa İncelemeleri adlı yapıtından esinlendi.

Dian (Diana): Toprağın ve bereket'in, verimin simgesi eski Roma tanrıçası.

Hamadryad: Orman perileri

Naiad: Su perileri.

Elfin (Elfe): İskandinav mitolojisinde hava ve ateş cini.

O GÖL'E (THE LAKE, TO...)

Şairin 1827'de yayımladığı şiirlerinin en başarılılarından biri. Bu şiirle ilgili Wilbur'un ilginç bir analizi var. Bu eleştirmene göre göldeki her yansıma etten kemikten kurtulmuş, gerçekten soyutlanmış doğa güzelliğinin simgesidir. Bu yansımaları seyreden bir kimse ülküsel güzelliği izleyen bir yalvaçtır, görülmezi görür, bilinmezi bilir.

Gölün karanlığı şair Poe için çocukluk hayallerinin kayboluşudur. Gölün derinlikleri ülküsel güzelliklerin mezarıdır, ülküsel güzelliğe sahip olmak için şair kendini bu derinliklere atmak ister.

Eden: Cennetin Tevrat'ta geçen adı.

BİR DÜŞ (A DREAM)

Eleştirmen R. Wilbur'a göre şair bu şiiri yazarken de Byron'dan esinlenmiş. Bu şiirinde bir kez daha Poe dünya gerçeğine düş gerçeğini dayatıyor. Şiir ilk kez 1827'de Timurlenk ve Diğer Şiirler (Tamerlane and Other Poems) kitabında yayımlandı ve şiire bir başlık konulmamıştı.

AKŞAM YILDIZI (EVENING STAR)

Diğer şiirlerinde (Timurlenk, Düşler, El Araf ve Ulalume bir yıldız, insanlara çevresine karşı duyarsız bir varlık olarak betimliyor. Eleştirmen Campbell'e göre bu şiiri yazarken Poe şair Thomas Moor'un Irish Melodies'sinden esinlendi.

ŞARKI (SONG)

Şairin özyaşam öyküsünü kaleme alan eleştirmenlere göre Poe bu şiiri de ilkgençlik nişanlısı Elmira Royster için yazdı. John Lofland ve Fitz Grene Hallek gibi eleştirmenlere göre şiir Amerikan şiirindeki Romantizm geleneğinin bir ürünüdür ve Byron'dan esinlenmiştir.

EDGAR ALLAN POE'NUN YAŞAM ÖYKÜSÜ

1809

19 Ocak: Poe'nun doğumu. Babası David Poe, annesi Elisabeth Hopkins Poe. Her ikisi de tiyatro oyuncusu. Edgar'ın doğumundan kısa bir süre sonra alkolik baba kayıplara karışır. Öldü mü, çekip gitti mi, belli değil.

1811

8 Aralık: Poe'nun annesi Bayan Elisabeth Poe, Virginia'nın Richmond kentinde ölür. Küçük Edgar'ı Allan ailesi evlat edinir. John Allan zengin bir tüccar. Poe'yu sağlığı pek de yerinde olmayan Bayan Frances Allan büyütür.

1815

Allan'lar ticari bir nedenle İngiltere'ye gider. Önce İskoçya'da, sonra Londra'da kalırlar.

1820

Aile Richmond'a döner. John Allan'a amcasından önemli ölçüde bir miras kalır. Böylece tüccar çok sevdiği aksoylu yaşamını doludizgin sürdürür. Sporcu bir delikanlı olan Edgar Poe ise Fransızca ve Latince öğrenmeye başlar. Bir okul arkadaşını ziyarete gittiğinde arkadaşının annesi Helen Stith Stanard'ı görür ve güzelliğine hayran kalır. "Helen'a" şiirini bu esinle yazar (1831).

1826

14 Şubat: Poe Virginia Üniversitesi'ne girer. John Allan'ın ve genç kızın ailesinin karşı durmasına rağmen komşusu Elmira Royster'la nişanlandığı için John Allan delikanlının üniversite kayıt giderlerini karşılamaz.

Çağdaş diller (Fransızca, İtalyanca, İspanyolca) ve eski diller (Latince, Arapça) kurslarını izler. Parlak sonuçlar elde eder ama para sıkıntısı içindedir. Öte yandan bir aksoylu (aristokrat) yaşamı sürdürme çabasındadır. Kumar borçları birikir. Poe'nun sürekli para istemesinden usanan John Allan onun Virginia Üniversitesi'ne yeniden kaydolmasını ısrarla reddeder.

1827

Poe Richmond'a döner. Yazdığı mektupların Elmira'ya verilmediğini ve kızın Shelton adlı birisiyle evlenmek üzere olduğunu öğrenir.

John Allan şairden kendi ticari işlerinde çalışmasını ister, Poe bunu kabul etmeyince de John Allan onunla bütün ilişkilerine son verir.

Poe Amerikan edebiyatının merkezi olan Boston'a kaçar. Giderini kendisi ödeyerek Timurlenk ve Diğer Şiirler adlı kitabını yayımlar. Yapıt ilgi görmez. Ama yine de kendine güveni sarsılmaz Poe'nun. İlerde "Richmond ve Amerika çok dar bir uyduydu, daha geniş bir dünya sahnem olacak benim," diyecektir.

26 Mayıs: Edgar Perry adıyla topçu olarak orduya girer. Taburu Ekim ayında Sullivan Adası'ndaki Fort Multrie'de karargâh kurar. Şair burada korkunç bir yalnızlık içinde on üç ay geçirir.

Amerika batıya doğru genişler.

1928

Poe Fort Multrie'de düzenli bir askeri yaşam sürdürmekte. Çavuşluğa yükselir.

Çabalarına rağmen asla Charleston aristokrasisinde yer alamaz. John Allan'ın buyruklarına hep karşı geldiği için de, ona ömür boyu rahat yaşama olanağını sağlayacak bir mirası da elinin tersiyle itmiş olur.

1829

Poe'nun taburu Monroe Kalesi'ne geçer. Şair askerliği bırakıp Richmond'a döner, ama 28 Şubat'ta ölen şairi çok seven, şairin de çok sevdiği Bayan Frances Allan'ın cenazesine yetişemez.

Poe'nun dönüşünü Bay John Allan hiç de hoş karşılamaz.

İkinci şiir kitabını yayımlar: El Araf, Timurlenk ve Küçük Şiirler. Hatch and Dunning Yayınevinden çıkan bu kitap da yazın dünyasında bir ilgi görmez.

1830-1831

Kendisine bir görev verilmesi için Savaş Bakanlığı'na başvurur. Yanıt beklerken bazen Richmond'da, bazen Baltimore'da zaman öldürür. Akademiye devam eder, ama okulun ağır disiplinine katlanamaz.

John Allan yeniden evlenir.

Allan ailesiyle kesin kopuşu, eğitimi altı ayda tamamlayamamış olması ve katı disiplinin yarattığı yorgunluk ve bıkkınlık nedeniyle askerî okul West Point'den ayrılır. Dostlarının da para yardımıyla Şiirler, İkinci Yayın'ı çıkarır.

Baltimore'a gider ve halası Maria Clemm'in yanında kalır. Gazeteciliğe ilgi duyar. John Allan'a yazdığı mektuplara yanıt alamaz. Çetin gazetecilik yaşamı başlar. Ama böylece, kendi deyimiyle, halka kendini anlatma olanağı bulur. Öyküler, eleştiriler, yergiler yazar.

Philadelphia'da yayımlanan Cumartesi Postacısı bir öykü yarışması düzenler. En iyi öykü yazarına yüz dolar verilecek. Poe beş öykü gönderir jüriye. Birinciliği kazanamaz. Ama gazete gönderdiği beş öyküyü de yayımlar. Böylece şair Poe aynı zamanda öykü yazarı Poe olur.

1832

Poe, Baltimore'da, halası Maria Clemm'in yanında kıt kanaat yaşamını sürdürüyor.

Kendini aşırı bir çabayla sanata ve edebiyata vermiş. Sürekli yazıyor, okuyor, çalışıyor. Eline geçen az miktardaki parayı da halasının kızı, küçük Virginia'nın eğitimine harcıyor.

1833

Sürekli öykü yazıyor. Baltimore'da yayımlanan Cumartesi Konuğu'nun öykü ödülünü kazanır. Bu ödül Poe'nun sanat yaşamına yeni bir devinim getirir. Edebiyat çevreleri toplantılar, tanıtma etkinlikleri düzenler. Onu jüri üyesi ve aynı zamanda romancı olan John P. Kennedy ile tanıştırırlar. Şair yarışmaya "Büyük Roma Tiyatrosu" (The Coliseum) adlı şiirini de göndermiş ve bu şiir de birincilik kazanmış. Ama jüri aynı kişiye iki ödülün birden verilmesini uygun görmemiş.

1834

Poe babalığı John Allan'la arasını düzeltme çaresi arar, başarılı olamaz. John Allan 27 Mart'ta ölür, Poe'ya da mirasından tek kuruş bırakmaz.

Şair babaannesi, halası, kuzini Virginia'yla birlikte. Genç Poe'nun saygın davranışlarından, çektiği geçim güçlüklerinden duygulanan P. Kennedy, giysi almak, akşam yemeklerinde ağırlamak gibi yardımlarda bulunur zaman zaman. Özellikle de onun Yeraltı Edebiyat Bildiricisi adlı yayın organının sahibi Thomas W. White ile bağlantısını sağlar.

Ocak: Godey's Lady's Book yayıncısı Poe'nun Düşsel adlı öykü yapıtını yayımlar. "Folio Kulübü başlığını taşıyan öykülerle ilgili öneriye ise Philadelphia yayıncıları olumlu yanıt vermez.

1835

P. Kennedy'nin desteğiyle Poe'nun öyküleri ardı ardına yayımlanır.

Ağustos: Poe yeniden Richmond'da büyük bir güneyci derginin edebiyat bölümü sorumlusu.

Hemen çalışmaya koyulur, sade halkın beğenisine sunulmuş sıradan romanları şiddetle eleştirir. Parter'ın yaptığı Euripide çevirisine değgin eleştirileri özellikle dikkat çeker.

Olağan'ın savunucusu romancı, öykücü yazar ve eleştirmenlere savaş açar. Böylece o ana dek durgun olan sanat ve edebiyat dünyasında görülmemiş bir devinim ve çatışma başlar. Poe sözcük ve tümcenin ağırlığı üstünde önemle durur ve edebiyatın ciddiye alınması gereken bir yazın kolu olduğunu haykırır. Ancak bütün kalem kavgaları öykünün, romanın, yani düzyazının çevresindedir. Poe şiirinin ağırlığını koyamamıştır henüz.

Yazık ki bu başarılı öykücü iki şeytanın kurbanıdır: alkol ve yalnızlık. Nadiren içer, ama ne içmek! Patronu Thomas White'ı çileden çıkarıyor. Şairin halası Maria Clemm, halasının kızı Virginia ve halasının oğlu Neilson'la birlikte kaldığını yazmıştık. İçkiden doğan krizlerine artık katlanamaz Neilson, onu evden uzaklaştırır. Böylece Poe'da korkunç bir yalnızlık korkusu başlar. Öte yandan Virginia'ya da âşıktır. Halasına gönderdiği mektupta şunları yazar:

"Bu mektubu yazarken gözyaşlarıyla kör oldum, artık bir saat bile yaşamak istemiyorum. Virginia'yı ne kadar çok sevdiğimi biliyorsunuz. Bu aşkın gücünü sözcüklerle anlatamamam (...). Onun yanında olmadıktan sonra yaşamak bana haram. Niçin yaşayacağım? Aralarında beni seven tek bir kişi bulunmayan bu insanlar içinde. Hiçbir şey düşünemez haldeyim. Elveda sevgili Halam. Virginia'ya söyleyin hiç değilse bir veda mektubu yazsın bana, böylece ölümüm hızlansın." E.A.P.

Virginia için

Aşkım, tatlı Sissym, sevgili küçük kadınım, amcaoğlunun kalbini kırmadan önce iyi düşün.

– Eddy.

Mayıs: 16 Mayıs'ta Poe halasının ondört yaşındaki kızı Virginia ile evlenir.

Çift Ricmond'a yerleşir. Poe'nun küçük geliriyle yaşamaya başlarlar.

White şairin görevine son verir. Gerekçesi şairin tembelliği, kavgacılığı, içkiye düşkünlüğüdür. Bunlar bahane, gazetede yayımlanan sayısız eleştiriler, öyküler, yazılar Poe'nun ne kadar çok çalıştığının göstergesi. Yazar bozuntusu White'ın Poe'nun işine son vermesinin gerçek nedeni kıskançlık. Çok ünlü bir edebiyat dergisi olan New York Review'un yazı işleri müdürü Francis Hawks ona işbirliği önerir. Poe hemen kabul eder.

1837

Şubat: 17 Şubat'ta Richmond'ı terk eder. New York'ta mali kriz başlar, büyük dergiler tek tek kapılarına kilit vurur. Şairin çalıştığı New York Dergisi de kapanır. Poe pansiyon işleten halasının yanına taşınır karısıyla. Öykülerinin en uzunu olan Arthur Gordon Pym'in Serüvenleri'ni bu dönemde yazar, Folio Klubü'ndeki öykülerini yeniden gözden geçirir, düzeltir.

Temmuz: Ailesiyle birlikte Philadelphia'ya yerleşir.

Amerika tam bir mali panik içindedir.

1838

Poe Philadelphia'da. Çoğu ömürsüz dergilere öykü ve şiir vererek ailenin yaşamını sürdürmeye, evin geçimini sağlamaya çalışır.

Temmuz: Arthur Gordon Pym'in Öyküleri yayımlanır.

1839

Haziran: Burton'ın çıkarttığı Burton's Gentleman's Magazin'de (Burton Centilmenlerinin Dergisi) çalışmaya başlar. İstediği bağımsızlığı ona tanımaz Burton. Poe da edebiyat dostlarını uyarır: "Bu dergideki eleştirilerimi, değer yargılarımı sakın ciddiye almayın."

Yazarın eski düşü gerçekleşir. Carey ve Lea öykülerini iki cilt halinde yayımlamayı kabul eder: Grotesque and Arabesque. 1840 tarihini taşıyan ciltler 1839'un Kasımı'nda ya da Aralığında piyasadadır.

1840

Burton ile çalışması son bulur. Kendine ait büyük bir edebiyat dergisi çıkarma düşündedir. Bütün hazırlıklarını tamamlar. Ama parasızlık nedeniyle bu düşünü gerçekleştiremez.

1841

1841 Haziranı'ndan 1842 Mayısı'na dek çağın en büyük edebiyat dergisi olan Graham's Magazine'de (Graham'ın Dergisi) çalışır. Bay Graham sevimli bir insan, kibar bir çalışma arkadaşı ve çalışkan bir emekçi olan Poe'dan çok hoşnut. Öyküleri ardı ardına yayımlanır: Morg Sokağı Cinayetleri (Nisan), A Descent into the Maelstrom (Mayıs), The Island of the Fay (Haziran) The Colloquy of Monos and Una (Ağustos).

Graham'ın izniyle diğer dergilerle de çalışır.

Şiirlerini yeniden elden geçirir ve bu şiirler Graham's Yayınları'ndan çıkar.

1842

20 yaşındaki Virginia çok güzel bir kadın ve çok iyi bir müzisyen. Ama hasta. Yaşamla ölüm arasında bir gidip bir geliyor. Poe çok üzgün. Bir yazısında "Umutla umutsuzluk arasında çırpınıp duruyorum, buna daha fazla katlanamayacağım," der. Öte yandan, öykücü ve şair olarak uğraşının en yüksek noktasındadır. Öykü kitapları peş peşe yayımlanır. Graham's adlı eleştiri yapıtı yazın dünyasında büyük beğeni ve saygınlık kazanır. Çözümsel eleştirinin ana ilkelerini saptar.

Mayıs: Graham'daki işini bırakır. Ekonomik durumu bir türlü düzelmez. Gümrükte bir iş bulmaya çalışır. Büyük bir edebiyat dergisi çıkarma düşü hâlâ sürüp gitmede. Dostları iyi bir iş bulması için çabalarlar. Yoksulluk içindeki bütün Amerikan yazarlarının tek umudu devlet dairelerinde bir görev alabilmektir. Dostları Poe'ya devlet başkanının huzuruna çıkma olanağı sağlarlar. Washington'a gider Poe, içki yüzünden başkanla buluşma saatini kaçırır ve acele Philadelphia'ya döner.

Çok içmiyor ama bir kadeh viski bile onu yatağa düşürebiliyor. Şu bir gerçek ki Poe asla kendini içkiye kurban eden biri değil. Yapıtlarında Baudelaire gibi içkiyi övmez. İçkiyle övünmez. Alkol'ün bir zehir olduğunu söyler. İçkiyi güç almak için içer. Ruhsal bir bunalıma mı düştü? İçer. Önemli biriyle, örneğin Amerika devlet başkanıyla mı görüşecek? Cesaret bulmak için içer. Evlilikleri ile ilgili ayrıntıları son bir kez görüşmek için Sarah Helen Whitman'la mı buluşacak? İçer. Poe alkol alışkanlığıyla savaştı. Zaman zaman içtiyse de asla bir ayyaş olmadı. En amansız düşmanları bile bu gerçeği kabul ederler.

Örnekler verelim.

Briggs: "Poe'yu yatağa düşürmeye bir kadeh içki bile yeter."

English: "Poe ne içkici, ne de ayyaştır. Sadece içkiyi kaldıramayan biri."

Hakkında söylenenlerin çoğu efsane, uydurulmuş şeyler. Yaşamı öyle anlatıldığı gibi düzensiz, başıboş değil. Çetin bir yaşam sürüyorsa bu gazeteci ve dar gelirli bir sanatçı olmasından kaynaklanıyordu. Ondokuzuncu yüzyıl Amerika'sında edebiyat sadece zaman geçirmeye yarayan boş bir uğraş gibi görülüyordu.

Ekonomik sıkıntılarına rağmen 1943 yazın yönünden verimli bir yıl. Haziran'da Graham'da "Fatih Kurtçuk" adlı şiiri yayımlanır. Bunu çeşitli dergilerdeki öyküleri izler. "Altın Böcek" adlı öyküsü yüz dolarlık bir yarışma ödülünü kazanır.

1844

Nisan: New York'a yerleşir. Manhattan'ın kuzeyinde, Brennan'ların çiftliğinde oturuyor. Korkunç bir çalışma içinde. Dinlenebildiği tek yer ise, Hudson ırmağının kıyıları. Çeşitli dergilere sattığı şiir ve öykülerinden aldığı küçük paralarla geçimini sağlama çabasında.

Zamanın çoğunu Amerikan Edebiyatının Eleştirel Tarihi adlı yapıtı yazmak için geçiriyor.

New York Mirror ozana küçük bir görev önerir, Poe kabul eder.

1845

Ocak: Evening Mirror 28 Ocak tarihinde "Kuzgun" şiirini yayımlar ve şiir Amerikan edebiyat tarihinde eşi görülmemiş bir başarı kaydeder. Amerikan Dergisi, Sabah Haberleri gibi organlarda şiir övücü eleştirilerle birlikte yeniden ve yeniden yayımlanır. Broadway Journal şairin gözden geçirdiği, düzeltmeler yaptığı öykülerini, eleştiri ve röportajlarını basar.

Temmuz: Broadway Journal'ın yazı işleri müdürü, Ekim ayında da sahibi olur. Ancak, haftada bir çıkan bu mütevazı dergi yazarının düşlerindeki o büyük edebiyat dergisinin yerini tutmaz.

Poe artık ünlü. Şairler ve Amerikan şiiri üstüne konferanslar veriyor, taşlamacı yöntemiyle de izleyicinin hayli ilgisini çekiyor. Oldukça kalabalık bir kitle geliyor konferanslarına. Şiir gösterilerinde şiirlerini okuyor. Var olan durumun koşullarına uymayı bilmeyen Poe bu şiir gösterilerinde "El Araf" gibi çok uzun bir şiiri okumaya kalkarak seyirciyi sıkıyor, bezdiriyor. Kürsüye sarhoş çıktığından halkın sevegeldiği saygın edebiyatçıları yeren, onlarla alay eden sözler söylüyor.

1 Kasım'da Broadway Journal'da çıkan alaycı bir makalesiyle sanat dünyasını, kültür dünyasını yangın yerine çeviriyor. Sahibi olduğu bu derginin okur sayısı gittikçe azalıyor. Dergiyi kurtarmak için borçlanıyor Poe. Boş çaba. 3 Ocak 1846 tarihli sayı son sayı oluyor. Her şeye karşın 1845 şair için en verimli yıl. Temmuz'da Wiley Yayınevi öykülerinden düzenlenmiş bir seçkiyi, Purham Yayınevi Kuzgun ve Diğer Şiirler adı altında seçimini şairin bizzat yaptığı şiirleri yayımlıyor. Şubatta Godey's Yayınevi Şehrazat'ın Bin İkinci Öyküsü'nü çıkarıyor. Yazarın sözcüğün felsefi önemini vurgulayan yazılarını Democratic Review "Sözcüklerin Gücü" adıyla yayımlıyor. Graham Yayınları'ndan The Imp of the Perverse çıkıyor. Yapıtları yabancı dillere çevrilerek başta Fransa olmak üzre yabancı ülkelerde yayımlanıyor. Artık o ülkesi ve New York yazın dünyasının aslanı.

Ünlü kadın şair Bayan Osgood ile tanışır ve ilişkileri sonradan tutkulu bir aşka dönüşür.

1846

Başarılarla dolu, utkulu 1845 yılını yıkımlar, yaslar ve hastalıklarla 1846 izler. Bu yıl aynı zamanda New York'un kadın şairleri ile yapılan acınacak kavgalara da tanık olur.

Mayıs'ta New York'un uzak banliyölerinden biri olan Fordham'a yerleşir. Virginia ve Bayan Clemm'le birlikte mütevazı, küçük bir evde. Tarımsal alandaki bu sade ve erinçli yaşam Poe'ya rahat bir soluk aldırır. Bayan Mary Grove Nichols anılarında yoksul yaşama rağmen birleşik ve şen bir aile tablosu çizer.

Önce Poe hastalanır. Virginia'nın sağlığı daha da bozulur. Yazar bir ara eline kalem alamayacak hale gelir. Aile tam bir yıkım içinde. Yardımlarına Bayan Marie Louise Shew koşar. Aileyi incitmeyecek biçimde kendisi gölgede kalarak önemli bir maddi yardımda bulunur.

Aralık: New York Ekspres bir yazıyla kültür dünyasını Poe'ya yardıma çağırır. Kimsenin kılı kıpırdamaz. Bunu sonradan öğrenen Poe çok üzülür.

Sağlığı biraz düzelince hızla çalışmaya koyulur. Ocak'ta Arthur'un Leydileri Dergisi "Sfenks"i, Kasım'da Godey "The Cask of Amontillado"yu yayımlar. 1846 özellikle kuramsal düşünceler yılıdır. Nisan'da Graham Yayınları'ndan Kompozisyon Felsefesi, çeşitli gazetelerde şairin "Marginalia" adı altında topladığı fikir yazıları çıkar. Bir diğer yayınevi Literati adı altında bir dizi yazar portrelerini yayımlar.

Morg Sokağı Cinayetleri'nin çevirisiyle ilgili davadan sonra Poe Paris'te de iyice ünlenir.

1847

Ocak: Virginia 30 Ocak'ta Fordham'da veremden ölür. Büyük üzüntü içindeki Poe hastalanır ve haftalarca yatağa çivilenir. Halası Bayan Clemm'in tıbsal bilgisi oldukça fazla Bayan Marie Frances Shew'in özenli bakımı sayesinde iyileşir. Bir öyküsü yayımlanır. Düşlediği edebiyat dergisine kaynak aramak için Philadelphia'ya gider. Bir kez daha düş kırıklığına uğrar. Hastalanır, Fordham'a döner.

Aralık: Amerika Dergisi "Ulalume"yi yayımlar.

Barışçı Demokrasi'de "Kara Kedi"nin Fransızcaya çevirisi çıkar.

1848

Yazarın çeşitli öyküleri yayımlanır. Poe'nun İngilizcenin en büyük şairi dediği Tennyson Prenses adlı şiir kitabını yayımlar. Şair. Kuzgun ve Diğer Şiirler adlı kitabını şair Elisabeth Barrett'e ithaf etmişti, aynı şair Portekiz'den Soneler'i çıkarır, ancak Poe ilgi göstermez.

Büyük bir edebiyat dergisi kurma düşü devam ediyor.

Haziran: Eureka, Bir Düzyazılmış Şiir piyasaya çıkar. Poe umduğu ilgiyi göremez. Dize üstüne çalışmalarını Dizenin Felsefesi adlı kitabında toplar.

Son birkaç kuruşu da tükenmek üzre. Önemsiz bir bedel karşılığında Bayan Estelle Anna Lewis'in yayımlayacağı şiirleri düzeltme önerisini kabul eder.

Bayan Shew şaire olan ilgisini sürdürüyor.

Örneğin "Çanlar" şiirini yazarken de Poe'ya yardımcı olur.

Bayan Shew ilişkilerinin şairin ününe ve saygınlığına zarar verebileceğini ileri sürerek bağları koparır.

Şair Bayan Osgood'un arkadaşı kadın şair Jane E. Locke konferans vermesi için Poe'yu Massachussetts'e çağırır. Poe orda Locke'un arkadaşı Nancy Heywood'la tanışır ve aralarında duygusal ilişki kurulur. Yazar onun için "Annie" şiirini kaleme alır.

Bayan Sarah Helen Whitman'ın çağrısı üzerine Rhode Island'da konferans vermek için New York'a gelir. Bayan Lynch'in isteğine uyarak Bayan Whitman "Kuzgun" adlı bir şiir yazar ve şiiri Poe'ya adar. Şiirin yayınından sonra bu kez de Poe "Helen'e" (To Helen) şiirini kaleme alır. Bu şiir de Union Magazine'de yayımlanır. Ne var ki her iki şair de henüz birbirlerini görmemişler. Sanat dünyasında sık rastlanan bu tür yazın oyununu Poe ciddiye alır. Helen Whitman'la tanışmak için Providence'a gider, hatta Helen'e evlilik önerisinde bulunur. Helen'den kesin bir yanıt alamaz. Birileri kadını Poe'ya karşı dikkatli olması için uyarmış. Şair önce Lowell'a, Bayan Richmond'ın yanına, daha sonra Boston'a, Boston'dan sonra da Kasım başında Providence'a gider. Geceyi tümüyle uykusuz geçirir. Sonra eczaneden bir şişe uyku ilacı, laudanum alır ve hemen hemen yarısını bir dikişte içer. Öldürücü bir doz aslında. Amacı kendini öldürmek miydi, bir an önce uyuyabilmek miydi bilinmiyor.

13 Kasım'da Bayan Helen Whitman'la yeniden buluşur. İçkiyi yeniden bırakacağına söz verince Helen Whitman onun evlilik önerisini kabul eder. Düğün Aralık'ta, Providence'da olacak, ay sonunda Poe'nun konferans için zaten Providence'a gelmesi gerekecek.

Konusu "Şiir'in İlkesi" olan konferans çok başarılı geçer. Şair daha sonra Bayan Whitman'ın evine gider. Dingindir ama içkili olduğu bellidir. İçkiyi bırakma sözü veren bir insanın evine sarhoş gelmesine şaşırır Whitman, annesinin de yardımıyla şaire evi terk etme ricasında bulunur. İlişkileri kesinlikle biter. Griswold gibi kimileri bu kopuşu Poe'nun yatakta cinsel başarısızlığa uğradığı şeklinde fantezilere bürümeye kalktılar. Oysa olay yalnızca Poe'nun eve içkili gelmesinden kaynaklanıyor. İlişkilerinin bitmesinden her iki yan da üzüntü duymaz.

Poe yeniden Bayan Richmond'a yönelir.

Temmuz: Temmuz 15'de Düşünce Özgürlüğü Baudelaire'ın çevirisi ile "Révélation Magnetique"i (Manyetik Vahiy) yayımlar.

1849

Poe'nun yaşamının son yılı oldukça verimlidir. Godey's öykülerini, The Flag of Our Union öykü ve şiirlerini yayımlar.

31 Mart'ta "Rüya İçinde Rüya", 21 Nisan'da "Eldorado", 28 Nisan'da "Annie İçin", 7 Temmuz'da "Annem'e" yayımlanır. Sadece "Annabel Lee" şairin ölümünden sonra New York Tribune'de çıkar.

Poe Şiirin İlkesi üstünde çalışır, yapıtı yeniden elden geçirir. Bu çalışması da şairin ölümünden sonra yayımlanacaktır.

Büyük bir edebiyat dergisi çıkarma düşü sona ermiş değil. Bu tasarısını gerçekleştirmek ve gerekli mali olanakları sağlayabilmek için 30 Haziran'da Fordham'dan ayrılıp Philadelphia'ya gider. 13 Temmuz'da Richmond'a geçer. Eski dostları sıcak bir ilgiyle karşılar onu. "Şiirin İlkesi" konulu konferansı büyük ilgi görür. Çeşitli bilimsel topluluklardan davetler alır. Mutludur, geleceğe değgin tasarıları vardır. İlkgençlik aşkı, nişanlısı Elmira Royster şimdi duldur.

Eylül: 24 Eylülde Richmond'dan ayrılıp Baltimore'a gider. Sağlığı yerinde görünmektedir. Ancak 3 Ekim'de sokakta baygın bulunur. Hemen Washington Hastanesi'ne kaldırırlar, 7 Ekim 1849'da, bu hastanede ölür. Niçin öldü, neden öldü bilinmiyor. Tedavisini yapan doktor John J.Moran'ın anıları çelişkilerle dolu, gerçeği yansıtmıyor.

Şairin ölümüne değgin çeşitli söylentiler yayıldı, konferanslar verildi. Kimilerine göre Baltimore'da seçim vardı ve o zamanlar seçimlerde iyi bir denetim yoktu. Bir siyasal partinin yandaşları şairi içirip içirip çeşitli bölgelere götürüyor, kendi partileri için oy kullandırıyorlardı. İşte şair böylece alkol komasından ölmüştü. Kimilerine göre ölüm nedeni böbrek zehirlenmesi, kimilerine göre ise kalp kriziydi. Kimileri şeker hastalığından, kimileri beyin kanamasından öldü diyordu.

8 ya da 9 Aralık tarihinde Baltimore'da toprağa verildi. Ve efsaneleşti.

EDGAR ALLAN POE'NUN YAPITLARI

Öyküler

In Folio Klübü, Metzengerstein, Omlet Dükü, Kudüste Bir Olay, Soluk Yitimi, Bon Bon, Bir Şişede Bulunmuş Elyazması, Buluşma, Berenice-Morella-Lionnerie-Hans Praaf Adlı Birinin Benzersiz Serüveni, Kral Veba, Gölge, Bir Hayvanda Dört Hayvan, Leopar Adam, Arthur Gordon Pyrm de Nantucket'in Serüvenleri, Gizemleme, Sessizlik, Blackwood'a Bir Makale Nasıl Yazılır?, Çetin Yaşam, Gözetleme Kulelerindeki İblis-Yeniden Yapılmış Adam, Usher Evin'in Düşüşü, Eiros'un Chanmion'la Konuşması, William Wilson, Julius Rodman'ın Günlüğü, İş Adamı- Kitlelerin Adamı, Küçük Fransız Kolunu Niçin Eşarpta Taşıyor?, Morg Sokağında Çifte Cinayet, Maelström'e Bir İniş, Peri Adası, Monos ve Una Arasındaki Görüşme, Başınızı İblise Emanet Etmeyin, Üç Cumartesi Haftası, Elenora, Beyzi Portre, Kızıl Ölümün Maskesi, Bahçe Görünüm, Marie Roget'ın Gizemi, Kuyu ve Sarkaç, Açımlamacı Yürek, Altın Bokböceği, Karakedi, Gerçek Bilimlerden Biri Olarak Kabul Edilen Dolandırıcılık, Wissahiccon'da Bir Sabah, Gözlük, Bay Augustus Bedloe'ın Anıları, Balonlu Ördek, Vaktinden Önce Gömülme, Manyetik Açımlama, Dikdörtgen Şeklindeki Sandık, Saçmanın Meleği, İşte Cani, Bay Thingum Bob'ın Edebiyat Yaşamı, Çalınmış Mektup, Şehrazat'ın Binikinci Öyküsü- Mumyayla Küçük Tartışma, Sözün Gücü, Ahlaksızlığın İblisi, Dr. Goudron'ın ve Profesör Plume'un Sistemi, Bay Valdemar'ın Durumuna Değgin Gerçek, Sfenks, Amontillado Fıçısı, Arnheim Mülkü, Mellonta Tauto, Hop Frog, Von Kemppelen, Keşif, Landor Kır Evi, Far.

Denemeler

Eleştiriler:

B'ye Mektup, Kaba ve Arabesk Öyküler'in Önsözü, Kuzgun ve Diğer Şiirler'in Önsözü Giriş, Öykü Sanatı, Bir Şiirin Doğuşu, Şiirin İlkesi, Maelzel Satranççısı, Döşeme Felsefesi, Marginalia, Eureka.

Şiirler

O Tempora! O Mores! (Ey Zaman! Ey Gelenekler!), Timurlenk, Şarkı, Düşler, Ölülerin Ruhları, Akşam Yıldızı, Öyküntü, Bağlamlar, Göl, Bilim'e Sone, El Araf, Romans, O'na, O'na, Irmak'a, O'na, Periler Ülkesi, Yalnız, Elizabeth, Akrostiş, Joe Locke, Helen'e Bağlamlar, İsrafil, Denizdeki Kent, Uyuyan, Lenore, Tedirgin Vadi, Serenad, O'na, Fanny, Büyük Roma Tiyatrosu (The Coliseum), Cennettekine, İlahi, F'ye, AF, SO'ya., "Politien" Sahneleri, Gelin Balad'ı, Zante'ye, Perili Saray, Sessizlik, Fatih Kurtçuk, Düş Ülkesi, Kuzgun, Eulalie, Aziz Valentin İçin, M.L.S.'ye, Ulalume, Bilmece, M.L.S'ye, Çanlar, Helen'e, Rüya İçinde Rüya, Eldorado, Annie İçin, Annem'e, Annabel Lee.

EDGAR POE'NUN MEZARI

Gerçek haline dönmüş sonunda sonsuzlukla

Şairimiz, elinde o çıplak, yalın kılıncı

Ölümün bu acayip seste zafer çığlıkları

Attığını bilmeyen çağını uyarmada!

Bir zamanlar Hidra'yı dinleyen meleğin hayın

Sıçrayışı gibi oymağın sözlerine onlar

Anlam verip içilmiş büyüyü açıklıyorlar

Onursuz dalgalarında siyah bir karışımın.

Ey yakarış! Ey sızı! Hasım topraktan, buluttan

İmgeleminiz eğer Poe'nun bu göz kamaştıran

Mezarıyla bezenmiş bir kabartma yontamazsa

Hazin bir yıkımdan buraya düşmüş dingin kitle,

En azından şu granit sınırını sonsuzca

Küfrün kara kanadına göstersin gelecekte.

Stephane Mallarmé

POE ZAMANINDA YAYIMLANAN BAZI ÖNEMLİ YAPITLAR

Yazarın Adı
Kitabın Adı
Tarih

Wordsworth
Charles Nodier
Lavater
Şiirler
Üzgünler
İnsanları Fiziksel Görünümlerinden
Tanıma Sanatı
1806

Hegel
Zihnin Fenomenolojisi
1807

Germain de Staël
Corinne

Goethe
Faust
1808

Washington Irving
Knickerbocker'a Göre
New York Tarihi
1809

Lord Byron
Chateubriand
Goethe
İngiliz Halk Ozanları ve İskoç Eleştirileri
Kurbanlar
Seçimli İncelikler

Lord Byron
Childe Harold
1812

Shelley
William Cullen Bryant
Francis Scott Key
Kraliçe Mab. (şiir)
Suda Yaşayan Bir Kuşa
Yıldızlı Sancak, Ulusal Marş
1813

Walter Scott
Byron
Waverley
Korsikalı ve Lura
1814

Persy Bysshe Shelley
Benjamin Constant
Entelektüel Güzelliğe İlahi
Adolphe
1816-1819

Byron
Thomas Moore
Coleridge

John Keats
Manfred
Lalla Rookh
Biographia Literaria
(Edebiyat Biyografisi)
Endymion, Anlatmalı (şiir)

Mary Shelley
Washington Irving

Walter Scott

Arthur Schopenhauer
André Chénier
Frankeştayn ya da Çağdaş Promethee
Karalama Kitapları
ve Rip van Winkle
Edimbourg Hapishanesi,
Lamermoor'un Nişanlısı, Ivanhoe
İrade ve temsil alarak dünya
Bütün Eserleri
1816-1819

Charles Robert
Maturin Melmoth
ya da Başıboş Adam (roman)
1820

Shelley
John Keats
Washington İrving
Zincire Vurulmuş Promethe
Ode'lar, Lamia, Hypering
Sleepy Hollow Efsanesi

William Cullen Bryant
James
Fenimoore Cooper
Thomas de Quincey
Walter Scott
Charles Nodier
D'Arlincort
Joseph de Maistre
Washington Irving
Şiirler

Casus
Bir Afyon Yeyicinin İtirafları
Kenilworth
Smarra ya da gecenin İblisleri
Yalnız
Saint-Petersburg Akşamları
Bracebridge Şatosu
1821-1825

Fritz – Grene Halleck
Delacroix
Alnwick Castle
Dante'nin Kayığı
1821-1825

James F. Cooper
Walter Scott
Washington Irving
İstihkâmcı; Pilot
Qentin Durward
Bir Yolcunun Öyküleri

William Hazlitt
Çağın Zihniyeti
 (Elisabeth dönemi
üstüne deneme)
1824-1825

James F. Cooper
Benjamin Disraeli
Chateaubriand
Mohikanların Sonuncusu
Vivian Grey
Bütün Eserleri
1826

James F. Cooper
Tucker
Thomas de Quincey
William G. Simms
Victor Hugo
Stendhal
Delacroix
Çayır
Ay'a Yolculuk
Güzel Sanatlardan Biri Olarak Cinayet Şiirler

Cromwell
Armance
Sardanapale'nin Ölümü
1827

Washington İrvino
Nathaniel Hawthorne
Kristof Kolomb
Franshawe
1828

Washington Irving
Victor Hugo
Gırnata'nın Fetih Tarihi
Bir Mahkûmun Son Günü
1829

Stendhal
Auguste Comte
Kırmızı ve Siyah
Pozitif Felsefe Dersleri
1830

Edgar Allan Poe
Omlet Dükü
Lionnerie
1831

Washington Irving
Victor Hugo
Delacroix
Elhamra Öyküleri
Notre-Dame'ın Kamburu
Halkın Kılavuzu Özgürlük

William C. Bryant
John F. Kennedy
Fenimor Cooper
Carot
Şiirler
Wallow Barn
Zındıklar Kampı
Diana'ın Banyosu
1832

H.W.Longfellow
W.G.Simms
J. Neal
Thomas Carlyle
Goethe
Edgar Quinet
Denizaşırı
Martin Faber
Down Easters (roman)
Sartor Resartus
Şiir ve Gerçek
Ahasverus
1833

David Crockett
Bulwer-Lytton
Alfred de Musset
Sainte-Beuve
Delacroix
Davy Crockett'in Yaşamı
Pompeinin Son Günleri
Larenzaccio
Şehvet
Cezayir Kadınları
1834

Nathaniel Hawthorne
Delikanlı Goodman
Brown (öykü)
1835

Washington Irving
Joseph Rodman Drake

John P. Kennedy
Edward Bulwer Lytton
Charles Dickens
Alexis de Tocqueville
Çayırlarda Bir Tur
The Culprit Fay and Other Poems
 (Suçlu Peri ve Diğer Şiir'ler)
At Ayakkabı Robinson
Rienzi
"Boz"un İlk Kronikleri
Amerika'da Demokrasi
1835

Oliver W. Holmes
Washington Irving
Charles Dickens
Alfred de Musset
Şiirler
Astoria
Bay Pickwick'in Serüvenleri
Çağın Çocuğunun İtirafları
1836

Nathaniel Hawthorn
Branson Alcott
Charles Dickens
Balzac
İki kez Anlatılmış Öyküler
Konuşmalar
Oliver Twist
Sezar Birotteau
1837

Ralph Waldo Emerson
James F. Cooper
John Greenleaf
Whittier
John Neal
Alexis Toequeville
Lamartine
Henry W. Long Fellow
İlahi Okul Adresi
Yolcu Gemisi

Balad'lar ve Slavery Karşıtı Şiirler
Charcoal Sketches
Amerikada Demokrasi
Bir Meleğin Düşüşü
Hyperion ve Gecenin sesi
1838

Nathaniel Parker
Charles Dickens
Louis Blanc
Stendhal
Sainte-Beuve
Balzac
Tortesa; Loitering of Travel
Nicholas Nickleby
Emeğin Örgütlenmesi
Parma Manastırı
Sanayi Edebiyatı
Yitik Hayaller
1839

James F. Cooper
William G. Simms
John P. Kenedy
Charles Dickens
R. W. Emerson
James F. Cooper
Charles Dickens
Elizabeth B. Baret
Victor Hugo
Alfret de Musset
Proudhon
Alexis de Tocqueville
Klavuz
Kıyı Kartalları
Quodlibet
Eskillerin Dükkânı
Denemeler, İlk Dizeler
The Deerslayer
Barnaby Rudge
Çocukların Feryadı
Işıklar ve Gölgeler
Bütün eserleri
Mülkiyet Nedir
Amerika'da Demokrasi (ikinci bölüm)
1840

Henry W. Longfellow
Carlyle
Baladlar ve Diğer Şiirler
Kahramanlar ve Kahramanların inancı
1841

William C. Bryant
Rufus Griswold
Eugéne Sue
Tennyson
Çeşme ve Diğer Şiirler
Şairler ve Amerika şiiri
Paris'in Gizemleri
Locksley Hall ve İlyada
1842

W.H. Prescott
James F. Cooper
Meksikanın Fethi
İki Amiral
1843

Henry W. Longfellow
Charle sDickens
Thomas Cartyle
William E. Channig

Thomas Cole
İspanyol Öğrenci
Martin Chuzzlewitt
Geçmiş ve Şimdiki Zaman
Zaman
Yeni Şiir
Catskill'lerdeki Irmak
1843

Ralph Emerson
Denemeler, ikinci dizi
1844

Benjamin Disraeli
Jules Michelet
Sybill
Rahip
1845

Nathaniel Hawtborne
Dostoyevski
Moses from Old Manse
İnsancıklar
1846

Thackeray
Marx ve Engels
Lewis Carroll
Züppelerin Kitabı
Komünist Partinin Bildirisi
Alice Harikalar Diyarında
1848

Herman Melville
Charles Dickens
Charlotte Bronte
Ruskin
Sainte-Beuve
Salı
David Copperfield
Shirley
Mimarın Yedi Lambası
Pazartesi
1849

Kaynakça (İngilizce ve Fransızca)

Edgar Allan Poe'nun Şiirleri, Virginia Üniversitesi Yayınları, 1965.

Edgar Poe, Kendi anlatımıyla, Seuil Yayınları, Paris, 1968.

Edgar Poe, Şiirler, Aubier Yayınları, Paris, 1978.

Edgar Poe, Şiirler, Gallimard Yayınları, Paris, 1982.

Edgar Allan Poe, Bütün Şiirler, Gramercy Yayınları, New York, 1992.

Edgar Poe'dan On Şiir, Le Temps qu'il fait Yayınları, Paris, 1997.

Edgar Allan Poe, Öyküler, Denemeler, Şiirler, Robert Laffont Yayınları, Paris, 2011.

(*1) Annabel Lee: İsimdeki "Lee" Türkçede "Li" olarak okunur. Bu açıklamayı yapıyorum çünkü bu sözcük şiir boyunca "i" uyağını oluşturuyor (E. A.).