CEMAL SÜREYA

Üstü Kalsın

Seçme Şiirler

Hazırlayan:
Doğan Hızlan

Üstü Kalsın

Cemal Süreya

Hazırlayan: Doğan Hızlan

Kitap editörü: Selahattin Özpalabıyıklar

Kapak tasarımı: Nahide Dikel

Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş.

Yapı Kredi Kültür Merkezi

İstiklal Caddesi No. 161 Beyoğlu 34433 İstanbul

Telefon: (0 212) 252 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 293 07 23

http://www.ykykultur.com.tr

e-posta: ykykultur@ykykultur.com.tr

İnternet satış adresi: http://alisveris.yapikredi.com.tr

Yapı Kredi Yayınları – 2723

Doğan Kardeş Kitaplığı – 219

—ilkgençlik—

© Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş., 2008

Sertifika No: 12334

Bütün yayın hakları saklıdır.

Kaynak gösterilerek tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

Cemal Süreya’nın

YKY’deki kitapları:

Sevda Sözleri (bütün şiirleri, 1995)

Yürek ki Paramparça (çeviri şiirler, 1995)

Günler (günlük, 1996)

Güvercin Curnatası (konuşmalar ve soruşturma yanıtları, 1997)

Onüç Günün Mektupları (mektup, 1998)

Toplu Yazılar I:

Şapkam Dolu Çiçekle ve Şiir Üzerine Yazılar (2000)

99 Yüz (2004)

Toplu Yazılar II:

“Günübirlik”ler (2005)

Üvercinka (2008)

Doğan Kardeş

Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi (çocuk yazıları, 1996)

Üstü Kalsın - Seçme Şiirler (2008)

Şiir Hayatımızın Kapsama Alanında

Cemal Süreya’nın seçmelerini hazırlarken, çok zorlandım, çünkü kitap belli bir sayfa sayısı ile sınırlıydı.

Bazı şairler var ki, onlardan birkaç şiir seçersiniz, aklınızda, belleğinizde kalanlar öne çıkar, diğerlerini siz de, okur da unutmuştur. Cemal Süreya’nın bütün şiirlerini seçmelere almak isterdim, çünkü hepsi aklımdaydı, ezberimdeydi.

Her iyi şairi, ben şiir kuramlarıyla, poetika, nesnel ölçütler toplamı ile değerlendirmiyorum.

Onun şiirini, eleştirinin katı süzgecinden geçirmek, kurallar bütününü uygulamak, şiirinin kırılganlığına aykırıdır. Ama bu onun şiirinin zayıflığını göstermez, böyle bir şeyi aklımdan bile geçirmem.

Hayatıma/hayatımıza/hayatınıza sızabilmiş şairlerden biridir Cemal Süreya.

Şiiri kadar düzyazısı da usta işidir. Acaba onlara düzyazı şiir, eski deyişle mensur şiir denilebilir mi? Şüphesiz evet.

Neyi yazardı, şiirindeki belirgin tema’lar nelerdi, şiire, daha önemlisi insana, Türkiye’ye nasıl bakardı? Yaşamımızın rengârenk öyküsü şiirle böyle yazılabilirdi ancak.

Aşk mı, toplum mu, güney mi, kuzey mi, Türk mü, Kürt mü? Şiirinin önünde geçerliğini yitiren sıradan sorular.

Ne zaman canım şiir okumayı çekse mutlaka bir Cemal Süreya okurum, çünkü benim bütün hallerimi bir dizede anlatmıştır. Minimal sözünü kullanmamalıyım ama, şiirin aza indirgeme çalışması olduğunu o iyi bilir, şiirinde fazlalık yoktur. Hele mısra-ı berceste, divan şiirinden sonra onda hakimiyetini sürdürmüşür.

Yalnız bireysel konumumu değil, konum parantezindeki her şeyimi onun şiirinde bulurum. Zor kazanılan yalınlık, onun şiirini algılayan herkesin aklına gelmelidir. Eskilerin söylediği gibi, sehl-i mümtenî onun şiirinde en güzel örnekleriyle karşımıza çıkar.

Önsözü, girişi yazarken, ne önceki yazdıklarıma baktım, ne kitaplarına.

Şöyle düşündüm. Bir yerdeyim ve bana biri yaklaşıp Cemal Süreya nasıl bir şairdi sorusunu yöneltiyor. Bildiklerimi unutmuşum, başlıyorum bilmediklerimi anlatmaya. Çünkü Cemal Süreya şiiri bildiklerimizin ötesine geçer, bilmediklerimizin sahrasında, Nil’i aramaya bırakır bizi. Şiir yorgunu olmak ne güzel.

Aradığını bulmak… Çok garip gelir bana, hele bir şiir yolcusunun rehber araması… Gideceği yeri bilenlerle şiirin ne ilgisi var. Ama bazı şairler vardır ki, birkaç dize sonra onda ne bulacağınızı bilirsiniz, ilk dizesi adeta son dizesinden sizi haberdar eder. Değişmez şiir haritanız can sıkar, bana kalırsa yırtın onu, kaybolun yollarda.

Cemal Süreya’nın şiiri, rehbersiz, haritasız bir şiirdir. Şaşırtıcı bir yola çıkmışsınızdır, dilde, imgede. Tek bir şiirde, bütün şiirler gizlidir.

Çünkü bir mutasavvıf gibidir, hayata memata dair ne çok şey vardır. Nasıl yaşarsa öyle yaşatmak ister sizi. Başka ne yapmalı ki.

Yıllar önce Yeni Edebiyat‘ta yazdığı, “Şiirin Alfabesi”ndeki yazılarında, derin duyarlığın, eşsiz bilginin okura yük olmadan, iyi şiirin ögelerini nasıl da sıralamıştır.

Bazı insanlar vardır ki, yaptıkları iş yüzlerine yansır. İlk gördüğünüzde bu şair dersiniz Cemal Süreya için, çünkü gündelik konuşması, bir anekdotu, küçük bir yolculuktan notları, birden bir dizeye dönüşür.

Şiiri nesre çevirin şeklinde ödevler verilir ya öğrencilere, ben Cemal Süreya için bunun tersini öneriyorum. Onun nesrini şiire çevirin diyeceğim, çünkü bu gizli şairlerin keşfi için sağlam bir yöntemdir.

Feyza Perinçek ve Nursel Duruel’in onun hakkında hazırladıkları kapsamlı kitap Şairin Hayatı Şiire Dahil‘de söyledikleri bir cümle ne kadar doğru, onun için ne kadar geçerli: “Bir değil birçok Cemal Süreya vardı karşımızda.”

Ben şair Cemal Süreya’yı yazdım. Evet, ama şiirinde düzyazısının esintisi yok mu?

Bazı şairlerin, edebiyatçıların yazdıkları ile yaşadıkları arasındaki bağı görmezden gelemeyiz. İkisi de eski deyişle iltisak halindedir. Yaşamını okumadan şiirinin ayrıntısını anlayamazsınız. Biyografisi şiirinin bir bakıma şerhidir, dipnotudur. Tersinin de doğru olduğu gibi.

Şair fiziksel olarak da, ruhen de yerleşik değildir. Şiir üzerine kesin yargıları yalnız onun şiiri için değil, şiir geleneğimiz, tarihimiz için de birer seçme söz olarak yerleşmiştir. Hattâ şiir üzerine değerlendirmeler için hâlâ eksen niteliğindedir.

Genel akımların eşliğinde, İkinci Yeni başta olmak üzere, şiirimizin hareketleri içinde onu bütünüyle anlatmak mümkün değildir. Ortak şemsiyeyi hep kapatır. Çünkü şiirini toplu koruma altına almak arzusunda değildir. Bağımsız şiiri o tercih eder, eleştirmenler, edebiyat tarihçileri de sınıflamanın kolaylığını tercih ederler.

Orhan Duru’nun sözü bence şiiri üzerine söylenecekler içinde bir önem taşıyor:

“Bir kuşak şairini arıyordu. Galiba buldu.”

Şiiri üzerine akımların, öğretilerin gölge etmesini istemedi. Önceden şiirine bir ipotek koymadı. En azından toplumsal, toplumcu gibi kelimelerin cazibesine kapılıp şiirini bu açıdan da yorumlamadı.

Başta seçim zorluğundan söz etmiştim, bu söz beni destekliyor: “Cemal Süreya az yazmaktadır ama firesizdir şiiri.”

Cemal Süreya’nın şiirlerini okuyunca, iyi bir şiir, iyi bir şair okuduk diyeceksiniz.

Yaşamak şiir okuyarak mümkündür, onu okurken böyle diyeceksiniz.

Doğan Hızlan

SAN

Kırmızı bir kuştur soluğum

Kumral göklerinde saçlarının

Seni kucağıma alıyorum

Tarifsiz uzuyor bacakların

Kırmızı bir at oluyor soluğum

Yüzümün yanmasından anlıyorum

Yoksuluz gecelerimiz çok kısa

Dörtnala sevişmek lazım.

(1957)

GÜL

Gülün tam ortasında ağlıyorum

Her akşam sokak ortasında öldükçe

Önümü arkamı bilmiyorum

Azaldığını duyup duyup karanlıkta

Beni ayakta tutan gözlerinin

Ellerini alıyorum sabaha kadar seviyorum

Ellerin beyaz tekrar beyaz tekrar beyaz

Ellerinin bu kadar beyaz olmasından korkuyorum

İstasyonda tiren oluyor biraz

Ben bazan istasyonu bulamayan bir adamım

Gülü alıyorum yüzüme sürüyorum

Her nasılsa sokağa düşmüş

Kolumu kanadımı kırıyorum

Bir kan oluyor bir kıyamet bir çalgı

Ve zurnanın ucunda yepyeni bir çingene

(1954)

ÖNCELEYİN

Önce bir ellerin vardı yalnızlığımla benim aramda

Sonra birden kapılar açılıverdi ardına kadar

Sonra yüzün onun ardından gözlerin dudakların

Sonra her şey çıkıp geldi

Bir korkusuzluk aldı yürüdü çevremizde

Sen çıkardın utancını duvara astın

Ben masanın üstüne kodum kuralları

Her şey işte böyle oldu önce

(1954)

AŞK

Şimdi sen kalkıp gidiyorsun. Git.

Gözlerin durur mu onlar da gidiyorlar. Gitsinler.

Oysa ben senin gözlerinsiz edemem bilirsin

Oysa Allah bilir bugün iyi uyanmıştık

Sevgiyeydi ilk açılışı gözlerimizin sırf onaydı.

Bir kuş konmuş parmaklarıma uzun uzun ötmüştü

Bir sevişmek gelmiş bir daha gitmemişti

Yoktu dünlerde evelsi günlerdeki yoksulluğumuz

Sanki hiç olmamıştı

Oysa kalbim işte şuracıkta çarpıyordu

Şurda senin gözlerindeki bakımsız mavi, güzel laflı

İstanbullar

Şurda da etin çoğalıyordu dokundukça lafların dünyaların

Öyle düzeltici öyle yerine getiriciydi sevmek

Ki Karaköy köprüsüne yağmur yağarken

Bıraksalar gökyüzü kendini ikiye bölecekti

Çünkü iki kişiydik

Oysa bir bardak su yetiyordu saçlarını ıslatmaya

Bir dilim ekmeğin bir iki zeytinin başınaydı doymamız

Seni bir kere öpsem ikinin hatırı kalıyordu

İki kere öpeyim desem üçün boynu bükük

Yüzünün bitip vücudunun başladığı yerde

Memelerin vardı memelerin kahramandı sonra

Sonrası iyilik güzellik.

(1954)

DALGA

Bulutu kestiler bulut üç parça

Kanım yere aktı bulut üç parça

İki gemiciynen Van Gogh’dan aşırılmış

Bir kadının yüzü ha ha ha.

Bir kadının yüzü avucum kadar

İki gözümle gördüm vallahi billahi

Yıldızlar vardı kafayı çekmiştim

Bu kimin meyhanesi ha ha ha.

Bu Ali’nin meyhanesi bu da masa

Bu ipi kimse için gezdirmiyorum

Bir kere asılmıştım çocukluğumda

Direkler gemideydi ha ha ha.

İki gemiciynen Van Gogh’dan aşırılmış

Bir kadının yüzü kaçıyordu yetişemedim

Ben ömrümde aşk nedir bilmedim

Süheyla’yı saymazsak ha ha ha.

(1955)

KANTO

Ben nerde bir çift göz gördümse

Tuttum onu güzelce sana tamamladım

Sen binlerce yaşayasın diye yaptım bunu

Bir bunun için yaptım

—     Garson bira getir

Garsonun adı Barba

Ben nereye gittimse bütün zulumlardı

Bütün açlıklardı kavgalardı gördüğüm

Kötülüklerin büsbütün egemen olduğu

Namussuz bir çağ bu biliyorsun

—     Garson rakı getir

Garsonun adı Hakkı

Sen belki de bir resimsin ne haber

Kırmızı bir Beykoz’un yanında duruyorsun

Yapan bir de ağaç yapmış yanına

Dallarına konsun diye kelimelerin

—     Garson şarap getir

Garsonun hali harap

İNGİLİZ

İngilizde bol gelirli bir bay şarkı söylüyor

Elbet söyleyecek yok bir de söylemesin mi

Gözleri yüzünün tenha bir köşesine çekilmiş

Üstelik şarkının hakkını iyi veriyor

Ben soluğu Meryem’in sokağında alıyorum

Meryem’in diyorsam, Kolay Meryem’in, usullacık Meryem’in

Karanlık bastırmış üstümüzü külliyetli miktarda

Alçak sesle konuşuyoruz korkudan değil

Çünkü ne zaman ağzından öpecek olsam

Hele bu ağız onun kendi ağzıysa

Kocaman bir gül yer alıyor arkamızda

Zulma karşı

Ayakta duran kadınlar olur ya

Meryem bunlardan

Üç türlü ayakta duruşu var

Birini yalnız bana kullanıyor

— Güzel mi bari

— Hem de nasıl

(1956)

CIGARAYI ATTIM DENİZE

Şimdi bir güvercinin uçuşunu bölüşüyoruz

Gökyüzünün o meşhur maviliğinde

Uzun saçlı iri memeli kadınlarıyla

Bir Akdeniz şehri çıkabilir içinden

Alıp yaracak olsak yüreğini

Şimdi bir güvercinin

Şimdi sen tam çağındasın yanına varılacak

Önünde durulacak tam elinden tutulacak

Hangi bir elinden güzelim hangi bir

Bir elinde kızlığın duruyor garip huysuz

Öbür elinde yetişkin bir günışığı

Daha öbür elinde de kilometrelerce hürlük

Çalışan insanlar için akşamlara kadar

Toz duman içinde

Bir elinle de boyuna ekmek kesiyorsun

Biz eskiden de en aşağı böyleydik senlen

Bir bulut geçiyorsa onu görürdük

Bir minarenin keyfine diyecek yoksa onu

Bir adam boyuna yoksulluk ediyorsa onu

Ne zaman hürlüğün barışın sevginin aşkına

Bir cıgara atmışsak denize

Sabaha kadar yandı durdu

(1954)

ŞİİR

Kadın kendini gösterdi usulcana

Çekingenlikle koşulu beyaz usulcana

Gittiler gözleri aşka yaşamaya yangın

Gidip gelenler oldu gitti geldiler.

Kadın saçlarını getirmedi uzakta tuttu

Umutsuzlukla dolu soyunuk uzakta

Düştüler karanlıkta aralık aralık

Düşüp ölenler oldu düştü öldüler.

Kadın gözlerini koydu ortaya

Bir mavi bir gökyüzü aldı çevrelerini

Sevdiler sonsuz bir maviyle alıngan

Sevip yaşayanlar oldu sevdi yaşadılar.

(1953)

TÜRKÜ

Bir sürü çiçek ama saydırmaya kalkma

Ayrı ayrı kadınlardan koparılmış

Kadınlardan ya hem de bilsen nerelerinden

Kahin-klin kahin-klin

Ben ne kadar öbür çiçekleri denesem

Seninki gül oluyor aralarında

Bir sürü güvercin havalan. Saçların

Bunlar tıpkı senin sevilmedeki saçların

Kanatlarımdan bellidir yeni açılmış sokaklarda

Gülüm-mera gülüm-mera

Bir güvercin akıntısında kesin güvercinler

Uçsuz bucaksız bana bakıyorsun

Bir sürü Süleyman Vagon-Blö‘de

İçlerinden biri Vagon-Blö‘de

En fazla kibarı en fazla penceresi olan

Çal-para çal-para

Açlığa saygısından olacak

Beni görünce şapkasını çıkarıyor.

(1956)

ELMA

Şimdi sen çırılçıplak elma yiyorsun

Elma da elma ha allahlık

Bir yarısı kırmızı bir yarısı yine kırmızı

Kuşlar uçuyor üstünde

Gökyüzü var üstünde

Hatırlanacak olursa tam üç gün önce soyunmuştun

Bir duvarın üstünde

Bir yandan elma yiyorsun kırmızı

Bir yandan sevgilerini sebil ediyorsun sıcak

İstanbul’da bir duvar

Ben de çıplağım ama elma yemiyorum

Benim öyle elmalara karnım tok

Ben öyle elmaları çok gördüm ohooo

Kuşlar uçuyor üstümde bunlar senin elmanın kuşları

Gökyüzü var üstümde bu senin elmandaki gökyüzü

Hatırlanacak olursa seninle beraber soyunmuştum

Bir kilisenin üstünde

Bir yandan çan çalıyorum büyük yaşamaklara

Bir yandan yoldan insanlar geçiyor çoğul olarak

Duvarda bir kilise

İstanbul’da bir duvar duvarda bir kilise

Sen çırılçıplak elma yiyorsun

Denizin ortasına kadar elma yiyorsun

Yüreğimin ortasına kadar elma yiyorsun

Bir yanda esaslı kederler içinde gençliğimiz

Bir yanda Sirkeci’nin tiren dolu kadınları

Âdettir sadece ağızlarını öptürürler

Ayaküstü işlerini görmek yerine

Adımın bir harfini atıyorum

(1956)

SİZİN HİÇ BABANIZ ÖLDÜ MÜ?

Sizin hiç babanız öldü mü?

Benim bir kere öldü kör oldum

Yıkadılar aldılar götürdüler

Babamdan ummazdım bunu kör oldum

Siz hiç hamama gittiniz mi?

Ben gittim lambanın biri söndü

Gözümün biri söndü kör oldum

Tepede bir gökyüzü vardı yuvarlak

Şöylelemesine maviydi kör oldum

Taşlara gelince hamam taşlarına

Taşlar pırıl pırıldı ayna gibiydi

Taşlarda yüzümün yarısını gördüm

Bir şey gibiydi bir şey gibi kötü

Yüzümden ummazdım bunu kör oldum

Siz hiç sabunluyken ağladınız mı?

(1953)

HAMZA

Büyük bir ihtimalle ölmüştük

Şehir kan kıyametti ayaklarımızda

Gökyüzünü katlayıp bir köşeye koymuştuk

Yıldızlar kaldırımlara dökülmüştü bütün

Hamza bütün parmaklarını ortaya dökmüştü

Yirmi yıldır cebinde biriktirdiği parmaklarını

Hamza son şarkıyı kırka bölmüştü

Doğrusu iyi idare etmiştik

Doğrusu iyi haltetmiştik

Yaşayanlar unutmuştu bizi

Biz öldüğümüzle kalmıştık

(1953)

HAMZA SÜİTİ

Sürahinin en yamru yumru yerinde

Hamza’nın karısı bir, Hamza iki.

Sürahi, basbayağı sürahi, masanın üstünde

Sıfırıncı katta Cihangir’deki

Şehrin altında, şarkıların altında, ayranların.

Yarım kafiyenin hatırı için

Akşam akşam yarım somun sahibi

Hamza’nın karısı bir, Hamza iki.

Leylâ‘nın kaşları geldi oturdu karşıma

Hamza’nın karısı Leylâ, Hamza Leylâ.

Başladı Afrikası uzun bir gece

–Afrika dediğin bir garip kıta–

Geceler yukarda telcek-bulutcak

Böyle gecelerde yatan yatana

Sıfırıncı katta Cihangir’deki

Hamza’nın karısı Leylâ, Hamza Leylâ…

(1953)

SÜVEYŞ

Dengesini uzun bıyıklarına borçlu yürürken

Son derece ince bir kadın yüzünden sallantılı

Sevişken bir orospu en mayhoş tenlisi Ortadoğu’nun

Çeşmeden su içer gibi kolay rahat

Avucunu çenesine dayayıp öptüğü

Ama sadece öpmek mi

O da ayrı mesele

Saçındaki çiçeği yükleyip merhabasına

Yoluna dikildiği ilk gündenberi onun

Geceyi tutup getirmek birinci işi

Sonra belirtmek geceyi en yavuz laflarla

Meryem kadifeden bir çingenedir

Ama çay içmenin kadifesi mi olur

O da ayrı mesele

Gibi bir Erzurumlu yanından geçen minarelerin

Daracık ıslığına buyur etmiş bütün mavilikleri

Meryem Meryem benimle bir daha öyle konuşma Meryem

Ay sessiz sedasız bir çingenedir

İnan ol başımı alır giderim

Ama nereye gidebilir

O da ayrı mesele

Biz seviştik Süveyş kanalı kapanmıştı

Ellerimizin balıkları bütün kanallarda

(1957)

NEHİRLER BOYUNCA KADINLAR GÖRDÜM

Porsuk nehrinin geçtiği kadınlar

Hepsine yüzer kere rastladım en azdan

Umutsuz sevdalara tutulmak onlarda

Bozkıra doğru seyrele seyrele yaşamak onlarda

Verdi mi adama her şeylerini verirler

Ben gördüm ne gördümse kadınlarda

Porsuk nehrinin geçtiği

Kızılırmak parça parça olasın

Bir parça ekmek siyah, on kuruşluk kına kırmızı

Taş toprak arasında türküler arasında

Karanlıkta bir yanları örtük bir yanları üryan

Kocaman gözleriyle oy anam bu kadar dokunaklı

Kimler ürkütmüş acaba bu kadar kadını

Dicle kıyılarına tiren varınca

Büyük bir gökyüzü git allahım git

Genel olarak önce kaşları görünür

Sonra bütünsüz uykuları kaşla göz arasında

Yanaklarında çıban izi taşıyan kadınlar

Gül kurusu

Bir gün sizin de yolunuz düşer memlekete

Siz de görürsünüz bunları kadınlarda

Ödevleri yenilmek olan hep

Bıçakla kemik arasında

Susmakla ağlamak arasında

Yenilmek

Kadınlar

(1955)

AFRİKA

Afrika dediğin bir garip kıta

El bilir âlem bilir

Ki şekli bozulmasın diye Akdeniz’in

Hâlâ eskisi gibi çizilir

Haritalarda

(1954)

BUN

Elim geçiyor aptaldan

Kapital

Elim mi çiçek mi bilmiyorum

Bir elim bir çiçek mi açılan

Çekingen mahzun açılan bunu bilmiyorum

Ama üst üste yenildiğime göre

İskambil oynuyorum garanti

Max Jacob papazı ablasından

Ablasını o saat meryemsiyorum

Çünkü her kadını meryemsiyorum

Gözleri göz değil gözistan

O müthiş korku saatlerinde

Başını omuzuma koymasa olmazdı

Başını omuzuma koyunca da

Kurtarmasa olmazdı beni olmaktan

İçtiği şaraba ait bir adam

Gözleri göz değil gözistan

Bir odadan bir odaya geçiyor

Kapının birini açıp birini kapıyor

Adı Meryem değil sadece Dorothy Lucy

Renklerinden dolayı okulsuz bırakılan

Zenciler zenciler iki okka zencefil

İntihar süsü verilerek

Güneşin linç edildiği bir akşam

(1957)

ÜVERCİNKA

Böylece bir kere daha boynunlayız sayılı yerlerinden

En uzun boynun bu senin dayanmaya ya da umudu kesmemeye

Lâleli’den dünyaya doğru giden bir tramvaydayız

Birden nasıl oluyor sen yüreğimi elliyorsun

Ama nasıl oluyor sen yüreğimi eller ellemez

Sevişmek bir kere daha yürürlüğe giriyor

Bütün kara parçalarında

Afrika dahil

Aydınca düşünmeyi iyi biliyorsun eksik olma

Yatakta yatmayı bildiğin kadar

Sayın Tanrıya kalırsa seninle yatmak günah, daha neler

Boşunaymış gibi bunca uzaması saçlarının

Ben böyle canlı saç görmedim ömrümde

Her telinin içinde ayrı bir kalp çarpıyor

Bütün kara parçaları için

Afrika dahil

Senin bir havan var beni asıl saran o

Onunla daha bir değere biniyor soluk almak

Sabahları acıktığı için haklı

Gününü kazanıp kurtardı diye güzel

Birçok çiçek adları gibi güzel

En tanınmış kırmızılarla açan

Bütün kara parçalarında

Afrika dahil

Birlikte mısralar düşürüyoruz ama iyi ama kötü

Boynun diyorum boynunu benim kadar kimse değerlendiremez

Bir mısra daha söylesek sanki her şey düzelecek

İki adım daha atmıyoruz bizi tutuyorlar

Böylece bizi bir kere daha tutup kurşuna diziyorlar

Zaten bizi her gün sabahtan akşama kadar kurşuna diziyorlar

Bütün kara parçalarında

Afrika dahil

Burda senin cesaretinden laf açmanın tam da sırası

Kalabalık caddelerde hürlüğün şarkısına katılırkenki

Padişah gibi cesaretti o, alımlı değme kadında yok

Aklıma kadeh tutuşların geliyor

Çiçek Pasajında akşamüstleri

Asıl yoksulluk ondan sonra başlıyor

Bütün kara parçalarında

Afrika hariç değil.

(1956)

ÜLKE

Saat Çini vurdu birden: p i r i n ç ç ç

Ben gittim bembeyaz uykusuzluktan

Kasketimi eğip üstüne acılarımın

Sen yüzüne sürgün olduğum kadın

Karanlık her sokaktaydın gizli her köşedeydin

Bir çocuk boyuna bir suyu söylerdi. Mavi.

Birtakım genç anneleri uzatırdı bir keman

Sen tutar kendini incecik sevdirirdin

Bir umuttun bir misillemeydin yalnızlığa

Yalnız aşkı vardır aşkı olanın

Ve kaybetmek daha güç bulamamaktan

Sen yüzüne sürgün olduğum kadın

Kardeşim olan gözlerini unutmadım

Çocuğum olan alnını sevgilim olan ağzını

Dostum olan ellerini unutmadım

Karım olan karnını ve önlerini

Orospum olan yanlarını ve arkalarını

İşte bütün bunlarını bunlarını bunlarını

Nasıl unuturum hiç unutmadım

Kibrit çak masmavi yanardı sesin

Ormanlara ormanlara yüzünün sesi

En gizli kelimeleri akıtırdı ağzıma

Şu karangu şu acayip şu asyalı aşkın

Soluğu kesen ağulayan ormanlarında

Yaşadım o kısa ve korkunç hükümdarlığı

Ve çarpıntılı yüreğim saçlarının akıntısında

Karadeniz’e karışırdı ordan Akdeniz’e

Ordan da daha büyük sulara

>

Geceyse ay hemen tazeler minareleri

Kur’an sayfaları satılan sokaklardan

Ölüm bir çeşit sevgiyle uçar

Ölüm uçar çocuk yüzlere

Ben o sokaklardan ne kadar geçtim

Damağımda dilinin yosunlu tadı

Önce buğulu sonra cam gibi parlak sonra buğulu yine

Birtakım tavşanları andıran birtakım su hayvanlarını

Pazar pazartesi günlerini ve haftanın öbür günlerini

Yani salı çarşamba perşembe cuma cumartesi

Bir başak ufak ufak bildirir Konya’yı

O başakta o Konya’da seni ararım

Ben şimdilerde her şeyi sana bağlıyorum iyi mi

Altın ölçü çift ölçü ve altın karşılıksız

Para basma yetkisini Fırat’ın suyunu Palandöken’i

Erzincan’ın düzünü asma bahçelerini Babil’in

Antalya’nın denizini o denizin dibini

Beş türlü yengeç yaşayan sularında

Çağanoz adi pavurya çingene pavuryası ayı pavuryası

bir de çalpara

Bilinir ne usta olduğum içlenmek zanaatında

Canımla besliyorum şu hüznün kuşlarını

Sen kalabalıkta bulup bulup kaybettiğim kimya

Yokluğun gayri şuradan şuraya geldi

Bir günler şölenlerle egemen ülkende

Şimdi iri gagalı yalnızlıklar dönüyor

N’olur ağzından başlayarak soyunmaya

Bir kez daha sür hayvanlarını üstüme üstüme

Çık gel bir kez daha yıkıntılardan

Çık gel bir kez daha beni bozguna uğrat

ÖĞLE ÜSTÜ

Babası ip yerine yılana çekilmiş

Bir çocuğun çifte korkusu öyledir

Boynundan yavaşça çözülerek

Atkısı bir tambur sesine uzanır

Gökte bir süre kayar gözleri

Öpüşü hançerlenmiş bir kadının

Tutunacak yer bulamayınca

Gider bir ırmakta karar kılar

Ve kururken gözyaşları

Gürültüsüz bir platini

Usul usul indirir

Celladının damarlarına

Ey sevgili yalnızlık

Senin günübirlik sokaklarında

Dopdolu bir öğle

Bir kuş serpintisini, ölümün

Canevine sürgün götürüyor

Bir şehir söyle bana bir şey anlatmasın

Kuzeye çıkmanın coşkusundan başka

KARS

Öyle güzel ki ölürüm artık

Beyaz uykusuz uzakta

Kars çocukların da Kars’ı

Ölüleri yağan karda

Donmuş gözlerimin arası

Sen küçüğüm sımsıcak

Ne derler ona – bu kızakta

Boyuna türküler yakıyorsun ya

Sanki her türküden sonra

Hohlasan gök buğulanacak

Anla ki her durakta

Yok sınırları aşkın

O iyi yüzlü Tanrı

Beklesin dursun bizi

Kurduğumuz rahat tuzakta

Nasıl olsa yine bir gün

Döneriz bu yollardan geri

Senin bir elinde bir mendil

Öbüründe kuş sesleri

CELLAT HAVASI

Burjuva ihtilalinden sonra

Mösyö Giyotin yüz elli yıldır

Parisli bir avukat

Ve gözleri yaşarır sabahları

Okuduğu intiharlara

Sinyor Kurşun. İspanya.

Asılıp gidebilir bakışlarınız

Bir bulutun yedeğinde

Tabii Lorca gibi sizin de

Gözlerinizi bağlamazlarsa

Ya ne buyrulur Mister

Elektrik Sandalyasına

Kredi yatırım bir yana

İyi özetler Amerika’yı

William James’ten daha

Sıçrayan kan selamlarıdır

Kaabil’e Ezra Pound’a

Parantez içinde Raskolnikov’a

Kelle bir şey anlamadan

Emirler veredursun ayaklara

İşini bitirmiştir Herr Balta

Ey idama hükümlü yurttaş

Altından çekilince iskemle

İdare edebilirsen soluğunu

Yaşarsın kısa da olsa bir süre

Çünkü İp Efendinin sunduğu

Ölümler kibarca sürüncemede

RESİM

Bir savaş: Otlukbeli

Bir mavi: Spartaküs

Bir soru: niçin Spartaküs

Bir kuş: nereye gidiyon kuşu

Bir çiçek: bilmem ki çiçeği

Bir su: şüpheli

Bir belge: noterlerinden

Elbet Başkent noterlerinden

Bir şair: Ahmed Arif

Toplar dağların rüzgârlarını

Dağıtır çocuklara erken

Bir çocuk: ince burunlu

Ey ince burunlu Güneyli çocuk

Ne soracaksan işte sor

Bir çalgı: fayton

Bir içki: rakı hayır votka

Bir tabanca: tabii dolu

Bir haber: ölümüm yakın

Bir imza: okunmuyor

YAĞMURUN YAĞMASI İYİDİR

Sonra o gider sesini yıkardı

Telefonda saatlerce seviştiğinden

O diye biri vardı galiba

Ağzı da iyice vardı galiba

Gece çiçeklerinden bir orman

Pejmürde atlar pahasına

Bira içerken saçları uzun

Parmakları korkunç ve kalabalık

Bir gece Aksaray’da hiç unutmam

Yüzümü ellemişti galiba

Denize doğru gittikçe artan

Bu yüz benim yüzümdü olsa olsa

Yakasında kocaman bir düğme

Sevinci bitiştiren acıya

Ayıran kuşkuyu inançtan

Yağmurun yağması iyidir

Bir çerkez mızıkası gibi rengârenk

İki adet kuş çantasında

AZ YAŞADIKSA DA

Ben kibriti çaktığım zaman

Her şey kırmızıydı yüzün olarak

Ben kibriti çaktığım zaman

Çünkü her yüz bir memlekettir

Ben sigaramı yaktığım zaman

Çünkü her sigara bir kelimedir

Ben sigaramı yaktığım zaman

Güz günleriydi bir şarkı olarak

Bir güvercin ben öldüğüm zaman

Nice hüzünlerden yaprak yaprak

Bir güvercin ben öldüğüm zaman

GÖÇEBE

Sen sık sık gülen gülerken de

Sevecen bir Akdeniz çizgisini

Sol yanına ağzının

İliştiren çocuk özenle

Yabana mı atıyorum yani seni

Yabana mı atıyorum saat altı buçukları

Çocuk ve Allah‘ın en eski baskısını

Değil, değil bunların biri

Gözlerimin gemileri kuş istiyor

Açılıp kapandıkça sevdam

Kapanıp açılıyor bir mavi

Şahmaran süt istiyor kefeninden

Üç aylık ölmüş çocukların

Kerem ile Arzu geliyor Aslı ile Kanber

Ay kana kana batıyor

Ay kana kana batıyor

Eşkiyalar gecenin yangınını izliyorlar uzakta

Kargapazarı dağlarını dolanan yaşlı ve öfkeli bir otobüsteyim

Jandarma daima nesirde kalacaktır

Eşkiyalar silahlarını çapraz astıkça türkülerine

Ve bu dağlar böyle eşkiya güzelliği taşıdıkça

Patronunun karısını zimmetine geçirip

Amasya’dan Kars’a kaçmakta olan sayman yardımcısıyla

Alevilikten konuşuyoruz uzun süre

Yanımdaki hep bir gazetede Marilyn Monroe’nun resimlerine

bakıyor

>

Marilyn Monroe öldü diyorum ona

Ölümü siyah bir kâkül gibi alnına düşürmesini bildi

Şimdiyse Cennette Nietzsche’nin metresi olması gerekir

Bunları diyorum daha ne varsa diyorum

İşte hiçbir sebep olmadığını sevişmemeye

İşte çocukluğumdan beri içimde bir önsezi olduğunu

Bunun bir gün birine rastlamak gibi bir şey olduğunu

Belki de bir günler bunun için Aydın’da bulunduğumu

Zaten nedense hep bir şehirden bir şehre yolcu olduğumu

İşte eflatun kakalı çocuklar olduğunu Kütahya’da

Ankara’da dokunak Yozgat’ta becerik olduğunu

Van’da güreşçi develer gibi süslediklerini kamyonları

İstanbul’da minarelerin lirik olduğunu köprülerinse dialektik

Acemi bir bulut bozuyor bütün görüntüyü eski bir şarkı gibi

Bu şarkıyı ne zaman duysam aklıma

Sinirli bir elin uysal bir bardağa

Çok yukardan döktüğü bir içki gelir

Sonsuz ve olağanüstü bir bira

Köpüklene köpüklene biçimlendirir

Soyunarak ağlayan bir kadını

Acı bilincinde sonrasızlığın

Ama bırakalım bırakalım bunları

Yoldan piyade erleri geçiyor tahta bavullarıyla ve büyük

yakalarıyla

Ve faytoncular görüyorum

Yere basışlarındaki ağırlığı azaltmak için

Tanrısal bıyıklarıyla durumlarını paraşütlendiren

Kars’tayım bu ne biçim Kars bir kenarda

Pekâlâ yalçınlık iddiasında bulunabilecek bir tepenin üstünde

Kars kalesi yükseliyor

Gökyüzünü Ankara kalesine göre daha soyut ve daha elverişli

bir şekilde

Hırpalayan bu kale de olmasa

N’olacak bakalım hırpalayan bu kale de olmasa

Kuşkusuz artacak yalnızlığım sevgili çocuk

Biliyorsun ben hangi şehirdeysem

Yalnızlığın başkenti orası

Bir de yine sevgili çocuk

Biliyorsun kişi tutkularıyla

Yalnızlığını adlandırıyor o kadar

Arkada bir su devrile devrile akıyor

Rastgele bir ağaca soruyorum

Bir şey var sanki onu soruyorum

Değil orda diyor belki biraz daha ilerde

Tanrı meleğini ağırlamaya çalışan

Ataerkil bir aile gözümü alıyor

Dedelerin yüzlerinde erozyon

Silip götürmüş bütün evetleri

Annelerinse ağızlarında hiyeroglif

Babalarınsa ağustoslar atasözleri

Amcalarınsa avdan boş dönüyor elleri

Teyzelerse elleriyle yargılıyor gök güzelliğini

>

Ablalarınsa boyunları soru işareti

Ağabeylerse utançlarından emrah

Sıralanmışlar su boylarına

Bıçakla soyuyorlar kelimeleri

Ya suya giden küçük kızlar

Onlar

Tıpkı o kuşlar gibi

Uçan daha bir süre

Sonra da vurulduktan

Bir mezarın doğurduğu iştahlı bir çocuktur Anadolu şiiri

Ey şiir arayıcısı ey esrik kişi

Şu son dönemecini de aşınca gecenin

Doğacak gün artık gündüze ilişkin değil

Bu ağartı ancak yürekle karşılanabilir

Bütün iş orda işte, ordan usturuplu geçmesini bil

Tutsaksan ellerin sıvışır gider zincirlerinden

Ve balyozla vursalar mısralarına

Soylu bir demir sesi yükselir

Soylu büyük ve mavi bir demir sesi

Ellerim gece yatısına çağrılmış

Ve

Telâşsız görünmeye çalışan bir Kafka gibi

Yüzüm giyotine abone

MOLA

— Kartallar dolanıyor generalim

— Kartallar dolanır da dolanmaz da

Kaç tane vurmuştum Mütarekede

Ama düşman demeye dilim varmıyor

Zaten böyle durumlarda ve aşkta

Taşınacak silah değildir gurur

— Ölüyorum yüzbaşım ölüyorum

— Bana bak ben yüzbaşı değilim

Üstelik biraz sonra talim var

Dört rüzgârı biçen mitralyözlerin

Uçlarında gökyüzü mayalanıyor

— Çavuş pırpırların ne mavi

— Görünce kamaştı da ellerim

Şah İsmail’in üç sevgilisini

Gülizar, Gülperi, Arap Üzengi

— Asker su ver asker

— Ben asker değilim nişanlıyım

ARKA GÜNEŞ

Yabansı sesiyle doldurup bardağımı

Boşaltır sonra belirsizliğe

– Elleri var ellerim gibi –

Çekip götürdüğü kadın

Getirip getirip rastlantının.

Kuşlar dal değiştirdikçe

Kıyıya uzanan düzlük

Kurtarır karnındaki arıyı

Yitirir uçlarını çatılar

Ay çakıllara bölünür

Bir daldır uykusuzluk

Sallanır sürekli gecede

Deniz seyrelir ayaklarında

Şehir kaçağı çocukların

Tükenir askerlerden kışla

Söner Kış sapar telefon

Unutur otomobiller.

Denize aralık çocukların

Yabansı sesiyle belirsizliğe

Boşaltır göğü dalgın dalgın

Sallanan ışıldaklar.

Kuşlar dal değiştirdikçe

Balıklar elbirliğiyle

Derindeki durumlarını

Savunurlar huni şeklinde

Bir kan salkımıdır şarkısı

Dağılır incelir belledikçe

Evlerle bacalarla karışık

Karaağaçların üstüne yükselir

Oradan yönetir korkuyu

O beyaz o erken o ilk

O yapışkan uğultu

Acının tekniğini öğretir

Dört Yön birbirini yokladıkça

İki tanrı çeker arabasını

Ölümün, dağlara doğru.

Yaprak yaprak suçsuzluğunu

Soyduğum serin bıldırcın

Kuşlar dal değiştirdikçe

Savunur kendini solgun,

Aracısız bir ses gibi

Sallanan aralık kadın

Kuşlar dal değiştirdikçe

Sokağı dönen gözleri

Çalar çiniye çiniye

Susunca bir ağaçtır

Otağı sessizliğin,

Loncaların bakırı

Konuşunca da

Ve ay

Devşirir ensesindeki

Ihlamur çiçeğini,

Ay,

Arka güneş.

İŞTE TAM BU SAATLERDE

İşte tam bu saatlerde bir yara gibidir su

Yeni deşilmiş uçlarında sokakların, küçük uçlarında.

Senin güneş sarnıcı gözlerin

Ölüm yası içindeki bir evde

Olmaması gereken bir şey gibi, kırılan bir ayna gibi.

Bu saatlerde.

Çarmıhını yanından eksik etmeyen bir İsa gibi

Merdiven taşıyan bir adam görüyoruz

Sırtında on iki basamak taşıyan bir adam görüyoruz

Bu adamı ne kadar çok seviyorum, bu kuşu ne kadar

Sen ne seviyorsun sen zaten sevince

Alnınla ayıklarsın yeryüzünü,

Çardaklar binaların ağızlarında

Aşar gider kendi sınırlarını,

Köpekler gizli bir dağı havlar.

Bunlar iyidir diyorum bunlar senden haberli,

Yoksa nerden bilecekler

Karbon sınırında yaşayan balıklar

Kovadan sızan hicret gününü,

Peygamberin parmaklarına asıp paltolarını

Nasıl girecekler tanrıevine

Mucizesever müslümanlar,

Ve On Binlerin Dönüşü sırasında

Greklerin keçilerle çiftleştiği

Dağ yolları neyle donanacak?

Yine de yine de sevişirken

Kullandığımız her kelime

Hırsızın devirdiği eşya.

Minibüslerle morarmış sokaklar

Buğdayın parayla değişildiği

Paranın ekmekle değişildiği

Ekmeğin tütünle değişildiği

Tütünün acıyla değişildiği

Ve artık hiçbir şeyle değişilmediği acının.

O sokaklarda.

Saatler yağmuru gösteriyor,

Bugün bu küçük salı günü

Her şeyi eksik İstanbul’un, tepelerinden başka,

Yalnız Galata

Galata

Gecenin bodrumlarında beslediği

O tükenmez paslanma tutkusunu

Bir ağız mızıkası halinde

Denize yediriyor yavaş yavaş

BENİ ÖP SONRA DOĞUR BENİ

Şimdi

utançtır tanelenen

sarışın çocukların başaklarında.

Ovadan

gözü bağlı bir leylak kokusu ovadan

çeviriyor o küçücük güneşimizi.

Taşarak evlerden taraçalardan

gelip sesime yerleşiyor.

Sesimin esnek baldıranı

sesimin alaca baldıranı.

Ve kuşlara doğru

fildişi: rüzgârın tavrı.

Dağ: güneş iskeleti.

Tahta heykeller arasında

denizin yavrusu kocaman.

Kan görüyorum taş görüyorum

bütün heykeller arasında

karabasan ılık acemi

–uykusuzluğun sütlü inciri–

kovanlara sızmıyor.

Annem çok küçükken öldü

beni öp, sonra doğur beni.

(Papirüs, Sayı: 1, Haziran 1966)

YUNUS Kİ SÜTDİŞLERİYLE TÜRKÇENİN…

Yunus ki sütdişleriyle Türkçenin

Ne güzel biçmişti gök ekinini,

Düşman müşman girmeden araya

Dolanıp bütün yukarı illeri

Toz duman içinde yollar boyunca

Canından sızdırmıştı şiiri;

Vasf-ı Hal’inde öyle esrikti

Acı dirliği Âşık Paşa’nın,

Günlük gibi havayı doldururdu

Sevginin ve kimyanın öğretisi;

Bursa’da otlar ağaçlar arasında

Kim yazdı günün aydınlığın

O diri o insan yüzlü beratını

Başka kim yazdı Emir Sultan’dan;

Ve Balım Sultan Urum abdallarından

Baba dostlarıyla kadınlarla

Birtakım ilişkilerden sıyrılarak

Çıkarak karıkocalığın dükkânından

Tuttu aynasında Kızıl Deli’yi;

Yağmur altında sicim gibi

Parasını serperken havuzlara

Âşık Garip unutmuştu kendini

Aklını fikrini takıp Mecnun’a;

Oralarda sevgili bir küfür gibi

Son yükselişi gibi bir sesin

Demirin taşın yergisiyle dolu

O çimenleri yeşerten nârâ

O dalga dalga yayılan

Anamın içi gibi ovalara,

Ve indi mi birdenbire inen

Sımsıcak bir şafak gibi dağlara,

>

Sütbeyaz Ayvaz Kankırmızı Köroğlu;

Sen ki şu kısacık hayatında

Sevdin ve yaşadın kelimeleri

Bir gün bile düşürmedin kalbinden

Yarana bastığın o büyülü deyimi

Niye mi koşarsın böyle ufka doğru

Pir Sultan mı ısmarladı seni

Kızılırmaktan öte Sivas’a doğru

Yeryüzü gökyüzü ve sabah vakti

Bilece uçarsınız hastanız ulu

Alnında göğsünde parmak uçlarında

Kan pıhtısının ısrarlı bakışı

Siyaset meydanı hıncahınç dolu,

Ustamın gözlerindeki son damla mavi

Takılıp kalmış kipriklerine,

Perçemi uysalca dolanmış darağacına;

Uzakta kavaklar kuşku sorulu

Bir tambur dehşeti sazında

Hazırlar kaderini Kadı Burhanettin’in

Olsa da bir gün Sivas’a sultan

Fışkıracaktır kanı bir tuyuğ gibi

Azeri ağzıyla koçlara devran

Bir tuyuğ gibi elemsiz bir fıskiye gibi

Başı omuzundan kaydığı zaman;

Sen ki gözlerinle görmüştün 57’de

Babanın parçalanmış beynini

Kâğıt bir paketle koydular mezara

İstesen belki elleyebilirdin de

Ama ağlamak haramdı sana

O günler istesen de istemesen de

Boğazında buruldu kaldı Türkçe

Mevsimlerin tülüne sarılı halde

Yıllarca dinlendirdin acını

Utandın ondan korktun bir bakıma

Sakladın geleninden gideninden;

Ve sen daha nice rastlantılarla

Nice suçsuzun başında bulundun ki

Göğe urmak ister gözbebekleri

Nice şair nice duyarlık elçisi

Zehir Kazak zıkkım Gedayi

Bir buğday yüzlü zülfü dolaşığın

Özlemiyle karmış doğanın buyruğunu

Kütüğü nakıştan beter olmuş

Nar çiçeği Karacaoğlan;

Yaz kış yapraklı Dertli Boran;

Ezilmişin tutanakçısı Kabasakal;

Dördüncü Murad’ın çılgınlığıyla

Yeniçeri bedenine nişanlar vuran

Seyrek asker Kayıkçı Kul Mustafa;

İşgal acılarından mavi bir lirizm çıkaran

Maliyeci şairlerin ilki Bayburtlu Zihni;

Ve sürgün şairlerin ne ilki ne de sonuncusu

Yiğit ve açık Türkmen: Dadaloğlu;

Kamu kuşların yedi bin yıl

Tam bir danişmendlik içre uçtuğu

Ve gülün tek bir solukta

Köy köy dağılıp kahverengide

Kent kent kırmızıda toplandığı Gülşehri;

Kim bu Gülşehri öksüz Emrah kim?

Şems Banu ne olacak Kişverkişan nere kalesi?

Ya Ulu Camiin ünlü romancısı

Yalvaçlara kimlik kâğıdı dağıtan

Çekidüzeni unutulmaz Süleyman Çelebi?

Sen işte bunlarla bildin Türkçeyi

Bunlarla

Gelen giden obayı sevdi

(Papirüs, Sayı: 32, Şubat 1969)

KAN VAR BÜTÜN KELİMELERİN ALTINDA

Posta arabalarından söz et bana

Kan var bütün kelimelerin altında

Ezop’un şu lanetli dilinden söz et

Kan var bütün kelimelerin altında

Umulmadık bir gün olabilir bugün

Aslan kardeşçe uzanabilir kayalıklara

Bir çay söyle yağmurların kokusunda

Kan var bütün kelimelerin altında

İşte durup dururken şurda

Bir yelpaze gibi açıldı sesin

Güzün en gürültülü kanadında

Göğün en ince dalında

Kan var bütün kelimelerin altında

Umulmadık bir gün olabilir bugün

Bir çeşme gibi akabilir cumartesi

Çığlığındaki sessiz harfler

Dün gecenin ağırlığıdır damarlarında

Ne güzel konuşur sokak satıcıları

Fötr şapkalarıyla ne kalabalıktırlar

Ve çiçekçi kızların göğüsleri

Daha suçsuzdur kırlangıç yumurtasından

Kan var bütün kelimelerin altında

Yaprağını dökecek ağaç yok burda

Ama ışık dökebilir olanca renklerini

Sürekli işbaşındadır belleğin

Tanık şairler arasında

Oyuncu arkadaşlar arasında

Yolculuk bir kafiye arayabilir

Atının kuyruğundaki düğümde

Ölüm bir kafiye arayabilir

Ak gömleğinde

Yol bir kafiye arar ve bulur

Dönemeçlerin benzerliğinde

Kan var bütün kelimelerin altında

Bir gül al eline sözgelimi

Kan var bütün kelimelerin altında

Beş dakka tut bir aynanın önünde

Sonra kes o aynadan bir tutam

Beyaz bir tülbent içinde

Koy iç cebine

Bütün bir ömür kokar o ayna

Kan var bütün kelimelerin altında

İşte o kandır senin gülüşün

Sızmıştır hayatın derinlerine

Siyahtır orda kırmızıdır

Daldan dala atlar

Sever çocuklara anlatılan masalları

Ama iş savunmaya gelince

Yalnız alevi savunur

Ve güneşin solmaz çekirdeğini

Yalnız doruklarda

Umulmadık bir gün olabilir bugün

Kan var bütün kelimelerin altında

(Papirüs, Sayı: 36, Haziran 1969)

VAKİT VAR DAHA

Elif Lâm Mim. Yirmi üç haziran dokuz yüz altmış yedi

Bulanık atmosferin içinde gözlerim sımsıcak;

Yeldeğirmeni’nden denize sarpa sararak inen bir sokakta.

Vakit tamamdır diyorum. Ve sokağın sesi

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Bir kilise tadı taşıyor Dolmabahçe camiinin pencereleri

Uzaktan bakmak şartıyla ve aydınlık oluşunu saymazsak;

Ve denizin gişesinde oturan kısa boylu saat kulesi

Yakasının içine kaydırmış hafifçe basınç-ölçerini

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Mermerin memelerinden hafifçe hafifçe damlıyor mavi

İlk mavi, doğru mavi, çayır çimen bilgisi

Cücükleniyor orda hemen ılık menekşesi Şems’in

Çalgıcısını da yanında gezdirirdi Konya’da Şems ki

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Bir koku gibi dururdu parmağı yüzüğünün içinde

Gerindikçe bütün Doğuya yayardı bedenini,

Sağlığından çerçeveler yaratır Kelime Hatun

Uzun uzun duyardı gözlerine çekilmiş mili

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Evlerden çadırlardan toplananlar bini buldukça

Padişahın önünde törenle uçuruldu kelleleri.

Geceyi bir dert gibi geride bırakan Yahudiye

Gündüz de tırnaklı hayvanların eti haram edildi

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Genç Osman annesinin rahmini çekip üstüne

Adı burgaçlara yazılsın diye bekledi.

Ve Sinan düdenlerde olsun diye ölümü

Kurduğu her yapının temelini suya indirdi

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Düşmanına ilerlerken tuhafça gülerdi

Köroğlu’nun sırtında üst üste dokuz dombay derisi.

Ve kaçarken yılan sokmuş orman perisi

Gözleriyle izlerdi sessizce erkeğini

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Deve, devenin üstünde tabut, biri çekiyor deveyi

Üçü de Ali: deve, deveyi çeken ve tabutun içindeki,

Çılgın gibi koşuyorum köylerden şehirlere

Başını kayalara vura vura ilerleyen bir insan seli

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

>

Hafif kanlı Chevrolet’ler, hırslı Pontiac’lar, kıranta Buick’ler

Gürültüyle akıp gidiyor General Motors’un enikleri;

Ve ağır kıçlı, geniş çeneli, soluklu arabaları Ford’un;

Ve ağaçlar görüyor, gözlüklü, iri kıyım Chrysler ailesini

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

Sokak lambaları yerebatanlar yük kamyonları

Almadan edemeyeceğimiz bir selam gibi

Sırtlar arkalar talvekler duldalar öte yüzler

Ve kuyuya sarkıtılmış bir testinin dibi

Diyor ki değil daha

Vakit var daha

(Papirüs, Sayı: 38, Ağustos 1969)

ORTADOĞU

I.

Anlat onu:

Lâledir

Devesinin boynunda düğüm

Gecedir

Katırının gözünde sahtiyan

Sestir akar

Atının koşumlarından demir

Ve o dilenir

Sara taklidi yaparak

Nedir sandığa basılı bez

Aşevine giden işçiler

Neden ekmeklerini de yanlarında götürürler

Kimin gözleri tülbentle bağlı

Annesi bağladı hangi niyetle bağladı

Gömleği yastığının altında

Hiç giymeyecek o gömleği onu anlat

Her kelime yeniden söylenmektedir

Yeniden yeniden söylenmektedir

Ve her kelimenin anlamı

Başka olmaktadır bir öncekinden

Bütün gereksiz anıtları yıkmaktadır

Anıt sözü anıtları yıkmaktadır

Irmaklar ırmaklar

Irmak sözü ırmakları çoğaltmaktadır

>

Yeniden yeniden çoğaltmaktadır

Bir kez daha söyle ırmak sözünü

Suçüstü bastırmaktadır karanlıkları

Buradan göz alabildiğine

Donanmış tek ağaç görmeyeceksin

Ama irili ufaklı göllerle gamzelenir toprak

Anlat nasıl boşaltıldı o şehirler

Kumla çamurla tıkandı her biri

Çirkin kuşları ağulu böcekleri besledi

Sayda’yı Hatusas’ı Troya’yı

Alfabe ihraç eden Fenike’yi

Alfabe ithal eden Ankara’yı

Birbirine girmiş yazıları

Taşbasması merkezleri, savaş arabalarını

İki nöbetçiyi anlat

Uygarlık kuzeye doğru çekilirken

Akdeniz kıyılarına iki nöbetçi dikti

Güneşi bir de şiiri

İlk adımda ürperen çiçekleri

İlk adımda çiçekler ürperir

Bir çiçek adı: papatya

Bir çiçek adı: leylak

Bir çiçek adı: yaz çiçeği

Bir çiçek adı: kış çiçeği

Bir çiçek adı: Tanrım

Hafiften hafiften seyriyor

Serseri kurşunun hedefi

Buradan gözalabildiğine

Tek ve seyrek göreceksin yağmuru

Ama her damla dopdoludur

Ve her damlada

Taşıran-damla onuru vardır

Bunun için kördür şerbet

Bunun için etoburdur petrol

Bunun için öfkelidir özsu

Morarıyor faltaşı

(Papirüs, Sayı: 13, Haziran 1967)

İKİ ŞEY

Silmeye çalışma yavrum

lekeni gözyaşlarınla,

çünkü bitektir leke

taşır görkemli düşlere

mahvolmaz renklerini dehşetin

karanlık yol açıp kendine

en yalın suda bile

bir uçurum özü tanır

güvenli derbentlere,

sıfatıdır ölüm

kavrulan işçi arının

azgın peteğinin içinde,

sayıklasa da ağaç

gövdesine kazılı adı

sürecektir yaprağını

bucurgatların sesine,

ve ay soğutacaktır

kıkırdağını

uçarı, gergin tayların,

silmeye çalışma yavrum

bir bildiridir leke

günden ve bedenden

yüreğe ve kansere.

Sivas’ta mı Malatya’da mı

bir çocuk görmüştüm eskiden

kaşları uzaklardan geliyor

sımsıcak bitişiyordu alnında,

dişlerinde boylamların serinliği,

tam ben davranıp

bir iki çift söz

söyleyecektim ki

bir şey oldu birden

nasıl oldu bilmiyorum

bir anda

çarpıtıverdi yeryüzünü,

bir kelime mi söylemişti?

bir şeye dikkat mi etmişti?

Sivas’ta mı, Malatya’da mı

baktım

her yaprak sarartıyordu şehri,

güz kanıtlarıyla işleyen bir kış

düzlükleri tutmak üzereydi,

baktım

mekkâreleri güneşin

çekip götürüyordu patikalardan

saçı sakalına karışmış dağlara

ağır ağır bir ikindiyi.

İki şey: aşk ve şiir

bunlar kuşkuyla çiftleşir,

bir şey eksiktir sanki

ve vakit vardır daha,

ikircikler içinde

sallamaz Eflatun’u

çünkü pazarlık

biraz bilgi işidir,

çığlık çünkü

avurtlarından değil

iliklerinden kopar

öksüz çocukların,

Ferazdak’ın savunusu gibi

şeytansı, cesur,

silmeye çalışma yavrum,

iki şey: aşk ve şiir

mutsuzlukla beslenir biri

biri ona dönüşür

(Papirüs, Sayı: 9, Şubat 1967)

KAHVALTI

Yemek yemek üstüne ne düşünürsünüz bilmem

Ama kahvaltının mutlulukla bir ilgisi olmalı

TEKNOKRATLAR

Bütün mimarlar yüksek, mühendisler de

Bir sen kaldın alçak mimar ey Sinan Usta!

TEK YASAK

Özgürlüğün geldiği gün

O gün ölmek yasak!

DÖRT MEVSİM

Bahar mezarına gömsünler sizi

Yapraklar gibi buluştunuzdu

Kokular gibi seviştinizdi

Bahar mezarına gömsünler sizi

Yaz mezarına gömsünler sizi

İlk kezmiş gibi buluştunuzdu

Son kezmiş gibi seviştinizdi

Yaz mezarına gömsünler sizi

Güz mezarına gömsünler sizi

Salkımlar gibi buluştunuzdu

Ağular gibi seviştinizdi

Güz mezarına gömsünler sizi

Kış mezarına gömsünler sizi

Sokaklar gibi buluştunuzdu

Çarşılar gibi seviştinizdi

Kış mezarına gömsünler sizi.

YAKIN

Güzelsin sevgilim,

Ama çok yakından!

KARNE

Ilım günleri gelirdi taraçalar

Uzatırdı mevsimölçerlerini

Tıkabasa yaprak arka pencere

İnsan iki kişiyi sevebilir mi

Onunla aşkımız, o diyorum ona,

Bir kez söylenmiş ve istense de

Bir daha geri alınamaz

Kırıcı sözler gibiydi

Tartışıp dururduk yollarda

Hızla çevirirdi başını

Çiçek aşısı gibi bakardı

Seğirtir karşı kaldırıma

Ötekiyse nasıl incelikli

Türkçe sığmazdı ağzına

Bir ilçeyi sever gibi

Yürürdü odalarda

Parmakları her yana döner

Bir yetenek gibi gelişirdi

Dursuz duraksız güdülerime

Bir şeyler katardı düşüncemsi

Birinin ısırığı badem şekeri

İç kaslarıyla uçar biri

Yüz kez yırtılmıştır gömleğim

Doksan dokuz kez de dikildi

Kısacası o yıllarda ben

Hayatım karışık çantam gibi

İki kişiyi birden severdim

Karnemde sevinç bir aşk iki

TAŞIRAN DAMLA

Arı mısın türkü boku musun ne

Seviyorum seni taşıran damla

Adın yazılı gün sonlarına

Kaldırdığın toz anayol tozu

Arı mısın türkü boku musun ne

Gün gelir bir sürü şey

Zoruna gitmeye başlar gerçeğin

Yenilgiler de birikir ilenç de

Kentlerin sarı gözeneklerinde

Zoruna gitmeye başlar gerçeğin

Saçlarının arasına düşmüş

Orda ilk kez öpülmüş taze;

Törene götürülmüş çiçekler

Mayıs mıdır artık Ekim mi olur

Törenden artakalan çiçekler

Zıngadak duran bahçe

Telgraf direğinde vınıltı

Son kış son sıcak aşın anısı

Sözcükler gömlek değiştirir

Son sıcak lafın anısı

Bir sokak daha mı kaldı

Belki işte tam o sokakta

Taçyapraklı mahrem dakika

Birimlerin için için hıncı

Herhangi bir dakika

Harara tıkılmış pamuk

Dipten oynayan dalga

Gül ki bardakta durmaz

Kamış ki kamaşmakta

Kamış ki kamaşmakta

Gelir geçer otomobiller ki

Ayışığı kaç para,

Sen güneşin her anlık dergisi

Bin yıllık aboneyim sana

Seviyorum seni taşıran damla

FOTOĞRAF

Durakta üç kişi

Adam kadın ve çocuk

Adamın elleri ceplerinde

Kadın çocuğun elini tutmuş

Adam hüzünlü

Hüzünlü şarkılar gibi hüzünlü

Kadın güzel

Güzel anılar gibi güzel

Çocuk

Güzel anılar gibi hüzünlü

Hüzünlü şarkılar gibi güzel

CEYHUN ATUF KANSU

CEYHUN ATUF KANSU

CEYHUN ATUF KANSU

Hekim

Avucunun içinde mevsimin yüreği

Dost

Sözleri “soğan kadar şirin”

Ses

Buğdayın gülün sesi değil, onların kendisi

Kızkardeş

Anadolu’nun küçük kızkardeşi

Ağabey

Sahi ne kadar da uzun paltosu

Öğretmen

Sevgi öğretmeni

Şair

Kalemi işaret parmağı ve ortaparmak arasında

Alçakgönüllü

Koparmıştı saatinin akrebini

Deli

Çocukların delisi yıldız delisi

Ezgi

El ayasından oval ezgi

Sözcük

Ağızdan, değirmi sözcük

Kırmızı

Kızamık ve gelincik

Mavi

Su ve gök öğesi

Kansu

Kan ve su

Atardamar kanı

Kaynak suyu

ADI
   İLHAN BERK
   OLAN ŞİİR

Nurullah Ataç çeliştirmen

Tahir Alangu soruşturman

Cevdet Kudret deriştirmen

Suut Kemal çekiştirmen

Mehmet Kaplan uyuşturman

Sabahattin Eyüboğlu yetiştirmen

Orhan Burian barıştırman

Vedat Günyol biliştirmen

Adnan Benk veriştirmen

Fahir Onger geçiştirmen

Memet Fuat alıştırman

Fethi Naci kızıştırman

Hüseyin Cöntürk yarıştırman

Rauf Mutluay doluşturman

Asım Bezirci koğuşturman

Mehmet H. Doğan geliştirmen

Doğan Hızlan buluşturman

Konur Ertop araştırman

Vecihi Timuroğlu seviştirmen

Muzaffer Uyguner üleştirmen

Adnan Binyazar örtüştürmen

Füsun Akatlı konuşturman

Atilla Özkırımlı dalaştırman

Murat Belge yakıştırman

Enis Batur ileştirmen

İlhan Berk eleştirmen

BEHÇET NECATİGİL
   ŞİİRLERİNİ
   NEREYE YAZARDI

Renksemez camgöz

Hep arka pencereden baktı,

Orada, oralarda sabah akşam

Solgun ay altında kasımpatı

—          Nereye mi yazardı dizelerini

Bir şey çıkmamış biletlerin kenarına yazardı.

Bir kapı mı açılıyor

Hemen menteşeye kayardı gözleri

Küçük ev aletleri kerpeten mengene

Giderek onda alışkanlık yarattı

—          Nereye mi yazardı dizelerini

İlaç kutularının üstüne yazardı.

Yazısı 1928 yazısı

Atatürk’ün elyazısı

Ama sıkılganlıktan mı neden

Fazlaca bastırılmış bir yazı

—          Nereye mi yazardı dizelerini

Kâğıt peçetelere yazardı.

>

Çiğnediği sözcükler, ağzının kenarında

Salya değil köpük halinde toplanırdı

Ve zarif kemerini örtme duygusuyla

Şal gibi aşağı akardı boyunbağı

—          Nereye mi yazardı dizelerini

Plastikten oyuncakların üstüne yazardı.

Koca Barbaros’a karşın

Beşiktaş biraz odur artık,

Küçük bir oda versinler

Kehribar yüzü öylece kalsın

—          Nereye mi yazardı dizelerini

Tırnaklarının üstüne yazardı.

DİLEKÇE

Sokağımsan

Ben anahtarı çevirdiğim zaman

Kapanan evin kapısı değil,

Senin kapın olsun açılan.

Adresimsen,

Mektuplarım doğru dürüst gelsin;

İki kişi telefonla konuşurken

Olmayalım hemen üç kişi.

Kentimsen,

Başka kentler de girsin araya;

Daha bir sevinçle katılayım,

Şenliğimsen.

Her şeyi yaz, tarihimsen,

Ama her bir şeyi;

Dilimsen,

Sen de koru biraz dilliğini.

Düşüncemsen,

Kızkardeşim pencereyi açsın;

Sorguçlu bir ışık aracılığıyla

Günyenisi dolsun içeri.

Uzat saçlarını Frigya,

Yarimsen,

Yurdumsan,

Söz ver Anadolu!

EDİP
   CANSEVER

Yeşil ipek gömleğinin yakası

Büyük zamana düşer.

Her şeyin fazlası zararlıdır ya,

Fazla şiirden öldü Edip Cansever.

AÇILMAMIŞ KAPILAR

Sevdiğin kentlerin selamı sanki

Sülüs kamyon şoförleri

Kûfi hamallar

Anılar hep sonbaharda gibidir

astrakan gecede

süt yıldızlar

Belleğinin yerini tutar kadehindeki

Taşlar taş kemerler

İvedi sarmaşıklar

Hayatını sarsan binbir andan

adlarını yıllara

veren yargıç krallar

Ne varsa yarım kalmış, geleceğindir

Bir kez girilmiş sokaklar

Açılmamış kapılar

Bilir misin iki kökeni var hüznüniyetinin:

çiçek durumu aşklar

yaprak düzeni siyasalar

LAVANTA

Odanız kızkardeşinizdir,

Büyük Ş‘lerle iner giysiniz;

Bir kez onarılmış anıt mihrap;

Hemen pencereye geçersiniz.

Bütün şarkıları düşünün,

Sizin yüzünüz çıkar ortaya,

Konsolun üstünde yelpaze,

Yan yana yan yana düşünün ama.

En derin çizgiler, güzelim,

En tatlı anlardan kalma…

Değme acı baş edemez

Hazların lâl oyuklarıyla.

Çıkarken yığılan basamaklar

Kaçı kaçıverirler inerken,

Beyaz sunağıyla gotik tapınak,

Eliniz sanki hep tırabzanda.

Bir şeyiniz olayım sizin,

Hani nasıl isterseniz,

Oğlunuz, kiracınız, sevgiliniz;

Dünyanın bir ucuna

Birlikte gider miyiz?

>

Bekletilmiş ipeklinizden

Kopmaya can atar bir düğme;

Boş verin, o düğme hayın,

Gider miyiz?

Şimdiye dek düşünmediyseniz

Bakmayın içinde ne var,

Küçük bir kitaptır yaşamak

Elinde tutmaya yarar.

KARACAOĞLAN

Kilimim siyahtır bütün renklerden

İçinde kil var milim var

Umut’un içinde mut varsa

Umutsuzluğun da içinde umut

Bağnazlığın içinde Banaz

Götürüp sonra Sivas’ta astılar

Ülkemin ırmakları dışarı akar

Neden bilmem can havliyle akar

Akarsuların hepsi karasu

Dağ doruklarında denizyıldızı çakıllar

Akıntılar akıntılar ters akıntılar

Üstünde simürg uçar

Mahpusta beyaz elli Musa

Balıkçıl yürüyüşlü firavunlar

Kedi adımlı dışişleri bakanları

Onun parmaklarıyla konuşurlar

Ayrılık vezirleri yabancıl yontular

Nâzımdaki nâzı okşar gibi dururlar

>

Babam sayrı düşmüş, döşeğinin altında

Kasım güneşi ve asık yüzlü tanrılar

Yaş otuz beş dantel gibi ortasından

Sessizce yırtılmış temiz yüzlü hacılar

Karacaoğlan der ki göçüm söküldü

Kilimim parça parça acılar al al açar.

TURGUT UYAR

Ak odada oturur

Kapısı penceresinden çok

Gözlerinde yıldızlar

Serin yerde durur

Bir elinde kadeh

Öbürünü yarasına bastırır

İnşaattan ses gelir

Bir şeyi okşar gibidir

Uzanıp durmuş mahcup

Işığagöçerin şarkısı

Dönülmez dizeler içinde

Onunkiler gülaçılır

Öldüğü gün

Hepimizi işten attılar.

SİGARAYI
   BIRAKANIN
   ŞİİRİ

Eskiden birinci işimdi sigara içmek

Şimdiyse içmemek birinci işim.

KISA TÜRKİYE
   TARİHİ I

Şelaleye

Düşmüştür

Zeytinin dali;

Celaliyim

Celalisin

Celali.

KISA TÜRKİYE
   TARİHİ II

Üç anayasa

ortasında büyüdün:

Biri akasya

Biri gül

Biri zakkum.

KISA TÜRKİYE
   TARİHİ III

Türkiye’nin adı,

Soyadı yasasından beri

Atatürk adından

Soyutlanamadı:

1930’lu yıllarda

Etitürkiye;

1940’lı yıllarda

Atetürkiye;

1950’li yıllarda,

Ûditürkiye;

1960’lı yıllarda

Ötetürkiye;

1970’li yıllarda,

Atatürkiye;

1980’li yıllarda,

Adıtürkiye;

Mavi yolculuklar var bir de,

O yunani o güzel yolculuklarda,

Hemen her zaman:

Adatürkiye.

KISA TÜRKİYE
   TARİHİ IV

O yıllarda ülkemizde

Çeşitli hükümlerle

Yetmiş iki dilden

İkisi yasaklanmıştı:

İkincisi Türkçe.

KISA TÜRKİYE
   TARİHİ V

Kahvede subay yok,

Bu nasıl iştir!

KEHANET 1985

Lokman şair senin hayatın

Yedi kırlangıcın hayatı kadar

Altısını ardı ardına yaşadın

SİZ,
   SAATLERİ

Siz, saatleri yaşadınız. Zamantaşlarını. Niceldir saatler. Adsızdırlar. Renklerini, kokularını kişiselliklerden alırlar.

Aylar birbirinin içinden yürüyebilir. Ağustosta bile Marta gönderme vardır. Yine de gönderme mevsim mantığıyla sınırlıdır.

Günlerse bambaşka. Bir günün öbürünün önüne geçmesine izin yok. Günün gizi hem kişiselliğimizde, hem de onun kendi kişiselliğinde.

Siz, saatleri yaşadınız. Henüz sözcük haline dönüşmemiş, ya da bir sözcük karşılığı oluşmamış durumlar yarattınız. Tanığınızım.

Aylar ayları açıklıyor.

Saatler saatleri kum saatiyle açıklayabiliyor.

Açıklanmayan tek şey aşk: En büyük sayrılık ve en büyük sağlık.

Günü tam gelmemiş olarak bir yanını gizleyen duygu.

Denetçi anlamaz, tarihçi atlar, terzi bir araya getiremez, sanatçı elden kaçırır.

Kent yıkılıyor. Sokaklar uçtan uca kazılmış. Sesimiz radyasyon içinde. Mühendisler geldiler; kedi resmini bile cetvelle çizerler. Gözlemevinde art arda mevsimler sökülür.

Mahşerin ortalık yerinde size rastladık. Elinizi şuramıza koydunuz.

Sürgündük. Göçebeliğin elverişli yanlarını da yitirmiş gibiydik. Yanınızda göçmen olduk. Bir yerleşmişlik duygusu ki, hırkamız yazlık sinemada iliklenir.

Güneş her sabah verilmiş bir söz gibi doğuyordu.

Gerçek neydi biliyor musunuz: Her şey.

Yüz yıl sonra bugün yaşayan hiçbir anne, hiçbir sevgili, hiçbir bebek, hiçbir bıldırcın, hiçbir balina, hiçbir örümcek, hiçbir aslan, hiçbir ceylan, hiçbir yılan var olmayacak. Ayrı bir kardeşlik kanıtı değil mi bu? Hayat kanıtı. Birbirimizin her yönden çağdaşıyız.

Siz tebeşirle karatahtaya ne güzel yazan.

Kuzular için özel bir bölüm açmayı da hiç unutmayan.

Saatlerle yaşadınız. Düşlerinizde doğulu bir ressamın elinden çıkmış ağırlıksız yapraklar.

Kızböceği de göründü. Gece de uçmaya başlamış.

Bakır kaptan günlük kokusu yayılır.

Geceyle birlikte.

Gece de.

Sen Serpin, sen Nuri, orda burda nasıl dolaştırdınız. Benziyordunuz. Aynı kişi miydiniz?

İki din var: siyah ve beyaz. Gerisi?..

İKİ
   KALP

İki kalp arasında en kısa yol:

Birbirine uzanmış ve zaman zaman

Ancak parmak uçlarıyla değebilen

İki kol.

Merdivenlerin oraya koşuyorum,

Beklemek gövde kazanması zamanın;

Çok erken gelmişim seni bulamıyorum,

Bir şeyin provası yapılıyor sanki.

Kuşlar toplanmışlar göçüyorlar

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

DAHA
   BEN

Daha ben ilk kazmayı vurmadan

Elime gelen Karabitki’li testi,

Nefertiti’nin mutfağı sayılan yerde

Koyu sır yeni hicret yollarını kesti.

Terimler, eşekarıları sözcüklerin,

Acımasızdırlar, adsız ve süeldirler,

Önlerine katarak insan ve hayvan listelerini

Sabah akşam kapınızın önünden geçirirler.

Fazıl Hüsnü diyor ki, ne diyor Fazıl Hüsnü?..

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

BİR
   MİNELİ

Bir mineli altın saat,

Bir altın köstek ve madalyon

Bir roza maşallah,

On iki miskal inci.

Madalyonunu ve boncuğunu

İttim içeri,

Gözlerimizin dibi karıştı

Dağyollarının uzak dumanı gibi.

Ve konsolun üstünde noksan bir gümüş kutu

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

HİÇBİR
   SEMTTE

Hiçbir semtte berberin olmadı,

1954-1980 yılları arasında,

26 yılda 28 ev değiştirdin;

Leke kuşağı nasıl bilmez seni!

Arabesk nedir diye düşünmüştünüz:

Şebboy sesli bir cümbüş, eza içinde;

Eşitlik midir komedya, içtenlik mi,

Erdem diye benimsenmesi mi fırsatsızlığın?

Yürüyoruz bütünlemeye kalmış bir sessizlikte

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

BİR
   KIŞ

Bir kış göğü gibi o saat alçalır ölüm,

Yalnız işitme duyusu kalır ortada.

Asya kentleri yürür dururlar,

Höyükler burnumda hızma.

Uzakta dev bir damla: Pırıl pırıl Pencap!

Tabanlarından kayıp duran sütunlar

Yitmiş bir geleceğin işaret parmakları;

Horasan uykusuna havlayan köpekler, Buhara.

Uzaklara bir bakışın vardı kafeteryada

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

PİRİ
   REİS

Piri Reis geri çekmiştir haritasını

Azmayı çoktan unutmuştur hayvanlar;

Başlamıştır Sultanahmet sürüncemesi,

Kızlar yatakta yan yatmaya başlar.

Ben atımı böyle dört sürüyorum ya,

Yetişmek için mi, bilmem, kaçmak için mi?

Ya sen? Neden sende tehlike anlarına

Bunca hazırlıksız olma özeni?

Bir şey var, ancak makilerin orda söyleyebilirim,

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

GECE
   BİTKİLERİNDEN

Gece bitkilerinden korkuyorum,

Hayır, geceleri bitkilerden!

Gizlenirken vurulmuş ulaklara ağıttır

Bana açtığın her telefon.

İki kalp arasında en kısa yol:

Birbirine uzanmış ve zaman zaman

Ancak parmak uçlarıyla değebilen

İki kol.

An ki fıskiyesi sonsuzluğun

Keşke yalnız bunun için sevseydim seni.

11 BEYİT

Mutsuzluğumu yeterince hak etmek için

Geri döndüm kilometrelerce yürüdüm.

Baktım aşk dizesi ayakta duramıyor

Kadın adına da söylenmemişse.

Her aşkta en az on kişi vardır

Bunlar en yakınlar ve tanıklardır.

Sefih yazılardaki nem

İlk giysiyi anımsatır.

Bir çadır bir dağın eteğinde

Doğaya odalar tanıtır.

Sığınacak yer kalmadı

Chagall’daki eşeğin gözünden başka.

Rüzgârgülünü tıkayan kürk hayvanları

Atalarımız birlikte eleştirsin bizi.

Kuyuya sarkıtan kadın

Saçından kavrayıp kızkardeşimi.

Ey ışık ayı gönlübol Eylül

Doğuda bekle bizi perdeli kentte.

Öncesiz bakışları yeryüzünün

Krater gölleri.

Gökyüzünden başka şey görmemiş

O göller.

16 DİZE

Doru at doğru at,

Küfür diyorum bir saldırmama eylemidir.

İnsan süsüdür günah.

Gömmeden önce biraz gezdirin beni.

Zincir gibi öten ağaçkuşları.

Çayım kurudu kahvem taşsökülür.

Yeşil saçlı bataklık kızı.

Yazgının bir günlüğüne güncelleşmesi.

Gözlerinde İbni Sina bozukluğu.

Sazan pullarıyla örmüş kapısını.

Kaç kuruşa elden çıkarmış Alaska’sını?

Her şey kış buğdayı içinde öğütüldü.

Türler esridi kimse yok mu orada?

Renkleri tek tek alırsan hepsi tarikat.

Benim küçük kızçocuğu tanrım!

Mitos, yitme n’olur!

ŞARKISI-BEYAZ

Ayıcılar geçti, affedilmemiş insanlar geçti

Şehirler taş yürekliydi Şarkısı-beyaz

İnsanların büyük rüyaları vardı

İnsanlar bir ölümle öldüler ki

Sevgiler arasında şaşırıp

Bir unuttular ki deme gitsin.

Ben olanca kuvvetimle

Halatlara asılıyorum nafile

Ben ayrı düşmüşüm bir kere

Ayrı düşmüşüm insanlardan.

Bu yıldız tutmaz mavilikte

Ne deniz ne köpük kâr eder bana.

Arada bir ağlamak için

Onu kocaman ellerimle sevdim.

Ölüm daha saçlarına gelmemişti Şarkısı-beyaz

Saçlarını koynumda saklıyorum

Arada bir ağlamak için.

Ve suların altında mavileyin

Küstah bir çalparaydı ayağını uzatmış

Mes’ut hatırasına balıkların.

Ve kocaman küfürleriyle sarhoş

Yatardı yavaşlamış tüyleriyle

Gemicilerin öldürdüğü kuş.

>

Siraküzaya uğrayamadık

Torbadaki çakıllara baktım Şarkısı-beyaz

Benimkilerin üstünde üç tane hilâl

Üç tane uzun hilâl vardı, upuzun

Siraküza açıklarında bahanesiz bir yaz

Çalkandık durduk.

Ayıcılar geçti, mağlup insanlar geçti

Rüyalar darmadağındı Şarkısı-beyaz

Sonra dalgalar geldi dile

Sonra bir mavilik aldı her yerimizi;

Nasıl hatırlıyorsan dünyayı

Öyle.

(Mülkiye, Sayı: 11, Ocak 1953)

HAFTA SEKİZ

Karım vardı ya benim

Karım beni gölgemle aldatıyordu,

Saat yedi demeden daha

Onun kollarına atılıyordu.

Âşıkane cümlelerle filân hep

Bir değil, on değil, Allah’ın her gecesi

Karım beni gölgemle aldatıyordu…

Siz siz olun da dayanın dostlar

Gölgem beni artık takmaz olmuştu.

Meselâ ben şapkamı çıkarsam

O kazık gibi dikiliyordu,

Meselâ yolda yanyanayız değil mi

O bir taksi çevirip doğru eve.

Gölgem beni artık takmaz olmuştu.

O daima evde, karım daima güzel

Delirmek işten bile değildi.

Ne yapmak diye içimi yerken

Gölgemin karısı aklıma geldi,

Ben bu tarakta bezi olmayan

Ben gölgemin karısını ayartamazdım

Delirmek işten bile değildi.

En makûlü çırılçıplak bir çare;

Hafta sekiz cürmümeşhut bir…

Karım gözlerindeki son damla maviyi

Elleriyle saklıyordu her seferinde.

Başka bir şey olsa insan affedebilir

Ama namus vardı ortada namus,

Hafta sekiz cürmümeşhut bir…

(Mülkiye, Sayı: 13, Mart 1953)

Dİ GEL

Hem ayrıldık hemi de öldük

Kimimiz haritanın bir ucunda; kimimiz öbür

Kimimizin gözlerinde jandarma mavisi

Kimimizin bayrağı naftalin içinde.

Ah! İnanmadık bir türlü inanamadık

Gökyüzü acıyım demedi bize.

Kaç turna sürüsü süzülüp gitti

Buğdaylar kaçıncı sarardı üstümüze.

Ah! Umutsuz türküler yaktık, ağladık

Biz dayanamaz olduk gayri

Di gel gayri zalım ürüzger

Di gel…

(Mülkiye, Sayı: 14, Nisan 1953)

ŞİİR

Daha bir dokunaklı gelir şarkı şarkıdan

Daha bir duygulu oluruz, ağlarız

Bulutlar geçmedeyken, beyazken gürültüsüz

Olan umudumuzla kalakalırız ortalıkta

Bizim bu insanca üzgünlüğümüz dillere destan.

Daha bir yumuşak uçar kuş kuştan

Gecelerin yanısıra iyimser, yavaş

Yaşamanın mutluluğu sarar içimizi, serinleriz

Kalıverdik mi bütün utancımızı, yoksulluğumuzu

Başlar yeniden aramızda kadınlık, erkeklik, sevgililik

Sevdalanırız yeni baştan.

Daha bir sevgili gelir gün günden

Daha bir yaşanacak buluruz yeryüzünü

İçimizde bir titreme hep öyle kalan

İnsanlığımızdan ötürü, güzelliğimizden, çirkinliğimizden

Bize kavun karpuz veren Tanrıyı

Sevmek gerektiğini biliriz…

(Mülkiye, Sayı: 22, Şubat 1954)

PERDELİ

Mutluluk,

Diyordu adam,

Her konuda

Tekrara düşecek kadar

Rahat olmak.

Rahatsın,

Diyordu kadın,

Ama o arada

Birdenbire

Odayı

Sözgelimi

Brezilya’ya

Çevirir

Bir çiçek.

İyi niyetlidir musluk,

Diyordu adam,

Yüzüne çarptığın

Ve içtiğin su

Aynı serinliktedir.

Mutluluk mu,

Diyordu kadın,

Mutluluk:

Açan tütün

Körelten tütün.

(Yeni Yaprak, Sayı: 6, Haziran 1989)

BENT KAPAĞI

I

Biliyorum papağan renklidir mahşer,

Aralık durur, harita, giysiler ve ten;

İlk kitapta kırksekiz, altıncıda üç;

Osmanlı burunlu muhabbet kuşları,

Anılar, diyor arka koltukta, işte anılar…

Şoför dayamış dirseğini arabanın kapısına.

Anılar diyor arka koltukta bir adam,

Bugün anılar nasıl da düş değeri kazanıyor!

Ertelenemez artık ağustos duygusu;

Son pişmanlık, inanın, fazla çiçek!

II

Sen eteklerinden erdemler sarkan

Kırmızı başlıklı pis kız,

Dağ - taş derdinde bahçe toprağı,

Kulplu platin, paçalı tavuk,

Geldin değiştirdin bütün anılarımı.

Ne tuhaf, seninle,

Bir bölüğünü kullanamasak bile,

Gerçekleştiremeyeceğimiz

Hiçbir özgürlük yok.

III

Dolmabahçe Sarayı‘nın altında

Zambak gibi hırsla açılıyor bir kuğu,

Doğru söyle

Beni mi seviyorsun Atatürk’ü mü?

Sessiz bent kapağı Hayrat yazı

Hüsnühat.

Kirli,

Anıtkabir romen rakamlarıyla kaç?

(Milliyet Sanat, Sayı: 221, Ağustos 1989)

GÖLLER DENİZLER

Ölüm mü,

Bir gölün dibinde durgun uykudasın.

Denizler?

Tanrılar karıştırır durur denizleri…

(Yeni Yaprak, Sayı: 12, Aralık 1989)

ÜSTÜ KALSIN

Ölüyorum tanrım

Bu da oldu işte.

Her ölüm erken ölümdür

Biliyorum tanrım.

Ama, ayrıca, aldığın şu hayat

Fena değildir..

Üstü kalsın..

(Yeni Yaprak, Sayı: 13, Ocak 1990)

ERCÜMENT UÇARI İÇİN

Şiiri doğurmaz,

Yumurtlar!

(SEK [Seçilmiş El Kitapları], Üçüncü Kitap, 1976)

BUGÜN NE?

Saat gecenin bir buçuğu (bugün günlerden ne?)

Gözlerinden uyku akan bir taksinin içindeyim

Geçip gidiyorum bütün hayatımı da seni de

Başkent en pahalı örümceğini biriktiriyor

Unutkanlık, acı, acılar, acılarımız

Biliyorum sen kaldın bir de hayatım kaldı geride

Eğlencenin (bayağı bir şölendi) ilerlediğini

Bir karnaval tadıyla ilerlediğini

Bir adamın bir öykü anlattığını, bir türkü söylediğini

Bir kadının saat onda masadan kalkıp gittiğini

Merkez kaymakamını, rejisör yardımcısını, Medet’i

Ve sonunda içinde yirmi çocuk taşıyan bir minibüs gibi

ÇARPIŞTIĞIMIZI. Senin başın dönüyor, benim bir ayağım basmıyor

Nasıl oluyor bütün bunlar nasıl oluyor?

Biliyorum tek bir güvercin onaylamayacak bunu

Tek bir sokak tek bir tezgâh tek bir saniye

Eksikliğe mi alışmışım ne? Mutsuzluğa mı yoksa?

Her şeyin ilk kez tam olmasını istiyorum da o mu olmuyor?

Neden kişi bir çiçek koparır gibi kaldırıyor da kadehini

Sonra kırgınlıkla vuruyor masaya elindeki sübyeyi?

Tek bir köpek onaylamayacak bunu tek bir Mayıs

Ne mi bugün? Perşembe. Sabah erken kalkmıştım

Hazinenin serin ve ışıksız koridorlarından, Gelirler’den;

Kâğıt hışırtısıyla dolu Bütçe’nin içinden

Bakanlık berberine selâm vererek

Gelmiş girmiştim odama (seviyorum da bu odayı)

Evet girmiştim, şimdiyse seni ve hayatımı

Ne olduğu iyice kestirilemeyen bir parıltı gibi

Geride bırakarak gidiyorum. Nereye?

Yarın bütün bu ağaçları sulayacaklar

>

Ağaçların Afroditini anımsadım şimdi

O ağacın yanından geçerken gökyüzü ne derindi

Ama bugünkü gökyüzü onun Ayrılıkça’ya berbat bir çevirisi

Sen metinde her nasılsa üç satır atlamıştın

Ben de geçmişe çevirdim bütün gelecek zaman kiplerini

Böyle yetişmişim ben, içim götürmez kenarından azıcık kesilmiş ekmeği

Hiç anımsamıyorum tam dolu olmayan bir bardaktan su içtiğimi

Karnaval. Soytarılar. Maskelilerle birleştiriyoruz masamızı

Bizim payımıza düştü şölenin kaçınılmaz trafiği

Gülüşlerimiz nasıl da söndü galadan sonra sokağa atılan çiçekler gibi

Ve şimdi: iki kere iki.

Kırdım, evet, seni. Ama kırmıştın beni

Hadi sadece kırılmıştım diyerek önleyeyim herhangi bir eleştiriyi

Kalbim, Kalbim! Söyle şimdi ne yapacağım ben bu kalbi?

Ne yaparım söyle daha da derine düşerse yaram

Ben sana rasladığım günlerde, hangi günlerdi onlar

Tuhaf şey bir günde değişiyor kişi

Senden öncesi öyle uzak ki anılar bile yok sanki

Geldin masaya oturdun ve hayatımı böldün bir milât gibi

Ve tavukçudaki hırslı Roma Valisi

Yani Pontus Pilatus birlikte kurduğumuz İsa’ları çarmıha gerdi

Ve sen üç satır atladın neden atladın

Tek bir kuş tek bir şapka tek bir çorap onaylamayacak bunu

Tek bir çiçek anlayamayacak

Şu zambakgillerin akıl almaz işlerini

Tek bir insan anlayamayacak

Fazıl’ı: İçi boşalmağa yüz tutmuş o şiir tankerini.

Ve Tahsin: Onu bir duygu taşaronu olarak ananlar olacaktır

Operada Cinayet imgesine uygun işler yaptı bu ikisi

Bense sessizce ayrılıp gittim yarasını kuliste saran bir soytarı gibi

Tavukçu benim için artık tavşanın suyunun suyu gibi

Sana gelince, ah sen yok musun sen

Bir daha raslar mıyım sana

Günlerin ne getireceği bilinmez ki

Ben bu şiiri yazdım barok biçimi

Her gün bir şiir yazacağım sana.

Takvim olsun bu: aşkımın takvimi

İşte sana sayfaların ilki

(10 Mayıs 1973)

ROMAN OKUDUM
   SENİ DÜŞÜNDÜM

Bende tarçın sende ıhlamur kokusu

Yürürüz başkentin sokaklarında

Bir nehir şu tutuk konuşan cumartesi

Üstünde iki yonga: Çarşamba, bir de cuma

Ayrılık lâfları etme sevgilim

Önümüz Temmuz önümüz Ağustos nasıl olsa

Kolkola yürüyoruz tek tük öpüşüyoruz

Sonra ayrılıyoruz korkuyoruz da

Kimi zaman neden kalabalığın içinde duruyoruz da

Kimi zaman bir köşe arıyoruz en sapa

İşimiz mi yok, şu Akay’a sapalım istersen

İstersen garson girelim ilkyazın gazinosuna

Börekçi! diye bağır istersen şurda

Kısmet çıkar -sanırım- Emek’te oturan kıza

Abiler! Abiler! diye bir şey satayım ben

Mendilim kalmamış kâğıt peçete yok mu çantanda?

Üç peseta gibi bir paraya dondurma yemiştim

Madrid’de yemiştim, ve çatılardan kanguru akıyordu Londra’da

Seversin mi beni, doğru söyle ama? – Sigara?

Ne eflâtun etin var, yanarca mı yanarca

İnan Selimiye’nin minareleri gibisin

Her seferinde başka yoldan çıkılır nirvanaya

(12 Mayıs 1973)

SESİN SENİN

Kahkaha kesin bir sınırdır senin sesin için;

geçmezsin kahkahaya. Bu da gülümsemeyi

senin tapulu malın yapar. Gülmek sende

gülümsemenin bir noktada taşkınlığı

oluyor daha çok. Bu bakımdan gülümsemenin

bütün öğelerini de birlikte getiriyor.

İş bu kadar da değil, yeni birtakım öğeler

de getiriyor. Ilıktır senin sesin. Güvenli

olmaktan çok güven uyandırıcıdır. Konuşurken

kimseyi dinlememene ne diyeceğiz peki?

Buna karşılık sözcükleri sakıngan sakıngan

kullanman var, ona ne diyeceğiz? Alırken

suçsuz, verirken duyarlı bir ses. En büyük

modaevini yönetecek olsa sinirli tonlar kazanacağına

muhakkak nazarıyla bakılabilecek,

ama, sözgelimi, hiçbir yerde belediye başkanı

olamayacak bir sese. Sanırım, bakışlarla

sesler arasında bir bağıntı kurulabilir.

Belki de yanlıştır bu varsayım. Ama

doğru olsa, senin sesinle bakışın arasında

bir paralellik, hatta bir özdeşlik olduğu

görülebilir. Daha doğrusu sendeki bu özdeşlik

böyle bir varsayıma itiyor kişiyi.

Kimbilir, başka belirtiler gibi, bakış ve ses de

aynı ruhun değişik planlardaki görünümleridir

belki de. Ruhun, özdeş yönlerini denediği

organlar olabileceği gibi, çelişkin yönleriyle

belirdiği organlar da vardır. Olabilir.

Söz bitince senin sesin de biter; oysa

sözü tüketen sesler vardır; söz tükenince de

sürüp giden sesler vardır; söz tükendikten

sonra başlayan sesler vardır. Senin sesin

sözle özdeş. Çığlık değil, düşünce senin

sesin. Ama etin, kemiğin malı olmuş bir

ses. Ömründe bir iki kez büyük ihanete

dadanmak isteyebilir bu ses. Küçük iha-

netler onun düşünceyle kurduğu ilke-

leri aşmaz, aşamaz. Ah! razı olma

sevgilim, katıl. Katıl ama razı olma.

Biraz da kendinden memnun bir ses.

En büyük eleştiriyi, yadsımayı son

anda yaparsın sen: Sanırım sende bul-

duğum en doğru gözlem bu. Oysa eleş-

tiriyi son anda yapmak, razı oluşun ta

kendisidir. Korkaklıktır da. Şu var:

Fotoğraf çektirmek için yan yana getirilmiş iki nesne değiliz biz
Güvercin curnatasında yan yana akan iki güverciniz
Mesafeler birleştirdi bizi bir de sözler
Razı olma hiçbir sessizliğe
Biliyorsun seni seviyorum
Pencereden bakmayı
Öğreteceğim sana
Sesin
balkona asılı çamaşırcasına
Havalansın, havalansın dursun
Sokakta değil balkonda;
dışarı çıktığın zaman
romanını yastığının altına sakla;
Şiirini mutfağa koy
Boş bir deterjan kutusu vardır nasıl olsa,
Öykünü yanına alabilirsin elbet
Müziğini de, resmini de

Niçin güvenemiyorsun bana?

(16 Mayıs 1973)

DÜELLO

Bil ki bir düelloda

Acı bir şey vardır

Ölüm korkusundan da:

Dün en güvendiğin adam

Karşı tarafın şahididir

ve daha acıdır bu

ölümden de korkusundan da

(20 Mayıs 1973)

GİTSİN EFENDİM

Gidilmemesi gereken bir içkievi

(Dişçiler, sakatlar, kalbi çürükler gitsin)

Gidilmemesi gereken bir ev Dikmen’de

(Üç kâatçılar, yalancılar, pijamalılar gitsin)

Gidilmemesi gereken bir ev. Y. Mahalle’de

(Dönekler, uğrular, şerbetçiler gitsin)

*

Yolcu bir bardak çay için benimçin

(âşıklar, şairler, işsizler içsin)

Yaprak, mevsimin içi ve Çin-i Maçin

(Devrimciler, namus erbabı, doğrucular içsin)

Yolcu o şarkıyı bir kez daha dinle benimçin

(Çıplaklar, mert kişiler, kuzular içsin)

*

Bin dokuz yüz o yıllarda içtiğim sigara

(Bir yıl koynumda beslediğim yılan içsin)

Tam bir yıl can alacağım var birinden

(Bir yılımı da işte falan filan içsin)

Her şeyi öğrenir kişi ve bağışlar sonunda

(Bir anamın sütü kaldı onu da bulan içsin)

*

Sen son kokladığım gül: adın zambak

(Sen başladın artık, her şey geçsin gitsin)

Sen incelikler antolojisi, uyut beni

(Sesin bir cibinlik gibi soluğumu kessin)

Bir kez daha diyeyim: Özenle katlanmış bir mendil gibisin

Sil beni n’olur kırk yıllık kirim pasım gitsin

(24 Mayıs 1973)

Cemal Süreya Biyografisi

CEMAL SÜREYA (Erzincan, 1931 - İstanbul, 9 Ocak 1990) Şair, yazar.

Asıl adı Cemalettin SEBER. Dr. Suat Hüseyin, Ali Fakir, Osman Mazlum (Pazar Postası ve Vatan gazetesindeki eleştirilerinde), Hasan Basri (Papirüs dergisindeki şiir çevirilerinde), Yürüyen Adam (Mülkiye’deyken yazdığı şiir ve mektuplarında), Cemasef (Kazgan‘daki şiir ve desenlerinde), Charles Suarez (Mülkiye dergisindeki karikatür ve desenlerinde), Suna Gün (1960 sonrasında, Fevzi Halıcı‘nın Konya’da çıkardığı Çağrı gazetesinde), Ali Hakir, Hüseyin Karayazı (Su dergisinde, 1962), Adil Fırat (Su dergisinde, 1963), Ahmet Gürsu, Genco Gümrah, Birsen Sağnak (son eşinin adı) imzalarını da kullandı. Güllü Hanım ile Hüseyin Seber’in oğlu. Ailesinin “Dersim harekâtı” sırasında Bilecik’e sürgün edilişi nedeniyle ilköğrenimine bir yıl gecikmeli olarak İstanbul Beyoğlu 37. İlkokulu’nda başladı, ancak 1941-42 ders yılı ortasında babasının İstanbul’a izinsiz gelişinden ötürü tekrar Bilecik’e döndü ve üçüncü sınıfın ikinci yarısından itibaren Bilecik Birinci İlkokulu’nda okudu. 1944’te Bilecik Ortaokulu’na başladıktan üç ay sonra parasız yatılı olan Cemal Süreya, 1947-48 öğrenim yılında yine parasız yatılı olarak Haydarpaşa Lisesi’ne girdi ve pekiyi dereceyle bitirdi. Olgunluk sınavını da aynı dereceyle vererek (1950) AÜ Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne kaydoldu. 1953’te Seniha Nemli ile nikâhlandı, ancak düğünleri mezun olduktan sonra yapıldı. 1954 Haziranında Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden mezun oldu; aynı yıl Eskişehir Vergi Dairesi’nde stajyer olarak göreve başladı. 1955’te kızı Ayçe dünyaya geldi; Maliye müfettiş muavini olarak İstanbul’a atandı. 1958’te yeterlik sınavını vererek 5. sınıf maliye müfettişi oldu. 1959 Temmuzunda 50. dönem yedek subay adayı olarak askere alındı; 1960’ta teğmen rütbesiyle terhis oldu. Papirüs dergisini çıkarmaya başladı (C. Süreya Papirüs‘ü üç kez çıkardı: 4 sayı, Ağustos 1960-Mayıs 1961; 47 sayı, 1966-70; 2 sayı, 1980 Bahar). Askerlik hizmeti sırasında fark dersleri vererek hukuk diploması da aldı; 1961 Kasımında, “Maliye Denetim Usulleri ve İktisadi Devlet Teşekkülleri”ni incelemek üzere Fransa’ya gönderildi. Seniha Nemli ile olan evliliği Fransa’ya gitmeden önce sona erdi ancak boşanmaları yedi yıl sürdü. Fransa’dayken Hilmi Ziya Ülken’in yeğeni Suna Lokman’la nişanlandıysa da 1963’te yurda dönüşünde ayrıldı. 1965’te memurluktan istifa ederek çevirmenlik ve yayımcılık yapan Cemal Süreya, o yıllarda R. Tomris adını kullanan Tomris Uyar’la birlikte Papirüs‘ü yeniden yayımladı (47 sayı; 1966-70). Tomris Uyar’ın evlenip Ankara’ya yerleşmesinden sonra tanıştığı M. Seyda’nın baldızı Zuhal Tekkanat’la 1967 Ağustosunda İstanbul’da evlendi ve bu evlilikten 1969’da oğlu Memo Emrah dünyaya geldi. 1971’in sonlarında memurluğa dönerek İstanbul Hocapaşa Vergi Dairesi Kontrolörlüğü‘nde göreve başladı; ertesi yıl Maliye Tetkik Kurulu üyesi olarak Ankara’ya gitti. 1973’te Zuhal Tekkanat’tan ayrıldı ve 1975 başında Güngör Demiray ile evlendiyse de aynı yılın sonunda ayrıldı. 1975’te İstanbul Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü‘ne atandı. Aynı yılın eylül ayında Darphane’deki görevinden ayrılarak yine Ankara’ya, Maliye Tetkik Kurulu’na döndü; Kültür Bakanlığı‘nın 9 kişilik Kültür Kurulu’na seçildi (20 Eylül 1976-18 Mayıs 1978). 1977’de Ankara’da çıkan Türkiye Yazıları‘nın kısa bir süre (3 sayı) yayın yönetmenliğinde bulundu; bu derginin renkli sayfalarında yer alan yazılarla, “Adamlar Adamlar” başlıklı imzasız yazıların ilk ikisi ona aittir. Son olarak Oluşum‘u yönetti (Haziran 1977-1980). Bu yıllarda yine eski eşi Zuhal Tekkanat’la birlikte oldu; yaklaşık dört yıl sonra, bu kez “bayan en nihayet” dediği Birsen Sağnak’la evlendi. 1978’de yeniden maliye müfettişliğine döndü; Maliye Bülteni adlı dergiyi Maliye Dergisi‘ne dönüştürüp canlılık kazandırdı. 1982’de emekliye ayrıldıktan sonra bir süre Meydan-Larousse (ek II) ve ANSA Omnis ansiklopedilerinde çalıştı; Ortadoğu İktisat Bankası‘nda yönetim kurulu üyeliği yaptı (1983). İstanbul’da Kulaksız Mezarlığı‘nda toprağa verilen Cemal Süreya’nın adı Kadıköy’de oturduğu sokağa verildi ve adına 2000’e Doğru dergisi tarafından bir de şiir ödülü kondu.

Cemal Süreya’nın edebiyata eğilimi, çocukluğunda okuduğu Hazreti Ali cenkleri ve Köroğlu öyküleri, “1001 Roman” ve “Yavrutürk” gibi tefrikalarla başladı. Daha sonra bunların yerini aşk ve serüven romanları aldı. Ancak onun yaşamında okudukları kadar, henüz beş yaşında ve Erzincan’dayken tanıştığı sinemanın büyük etkisi vardır. İlkokul yıllarında duvar gazeteleri çıkaran Cemal Süreya yatılı okuduğu ortaokul yıllarında, tarih romanları yazarı M. Sami Karayel’in eski eşi ve edebiyat öğretmeni Nimet Kolçak ile Fransızca öğretmeni Abdullah Bahri’den etkilendi. Bilecik’te okul dışı zamanını halkevi kitaplığında geçirdi; bu yıllarda okuduğu polisiyeler ve tarihsel romanlar yerini Paris Esrarı ve nihayet Dostoyevski’ye bıraktı; özellikle Dostoyevski’de kendi yaşamından izler bulmuştur. Yaz aylarında şantiye çadırları bekleyen, koza fabrikasında çocuk işçilerle birlikte çalışan Cemal Süreya, Haydarpaşa Lisesi’nde edebiyat öğretmeni olan M. B. Yazar’dan eski yazı, Ali Oksal’dan da aruzu öğrendi ve ilk şiirlerini aruzla yazdı. Lisenin son sınıfındayken A. M. Dıranas’ın şiiriyle tanıştı ve “Kar” şiiri onu adeta büyüledi. Bu yönelişte, Ş. Hulusi’nin eski eşi, edebiyat öğretmeni Melahat Babacan’ın rolü büyüktür.

İlk şiiri (“Şarkısı Beyaz”) Mülkiye Fikir ve Sanat Dergisi‘nde 8 Ocak 1953’te çıktı. Bu dergi dışında, İskender Fikret’in yayımladığı XX. Asır, Yeditepe, Evrim, Kaynak, Şiir Sanatı, Yenilik, Şimdilik ve özellikle Pazar Postası dergilerinde şiirleri yayımlanan Süreya, başta M. C. Anday olmak üzere, birçok ünlü şairin dikkatini çekmeyi başardı. Pazar Postası‘nda Osman Mazlum adıyla şiir eleştirileri yazdı; bu yazılarını Vatan‘da (1957-59), Türk Dili (1963), Su, Yeni İnsan, Dönem, Yapraklar ve Yeni Dergi‘de sürdürdü. 1957-58 yıllarında N. F. Kısakürek’in Büyük Doğu dergisine de birkaç yazı verdi; Mülkiye’den arkadaşı olan S. Karakoç‘un ünlü “Mona Rosa” adlı şiirinin desenlerini çizdi. Başta Papirüs olmak üzere çeşitli dergi ve gazetelerde göründü: Politika (1976), Yeni Ulus, Aydınlık (1980) ve Hürgün gazeteleriyle Köken, Soyut, Maliye Dergisi (1972), 2000’e Doğru, Saçak (kültür-sanat bölümünü de bir süre yönetti), Maliye Yazıları, Yusufçuk, Milliyet Sanat, Gösteri, Şiir Atı, Gergedan, Argos, Çocukça, Gökyüzü, Yazko Edebiyat, Yazko Somut, Bravo, Cönk, Gözde Kadın, Yeni Yapraklar, Beyaz Perde, Sivas Su gibi birçok dergide kültür ve sanat konularında yazılar yayımladı.

Daha çok Pazar Postası‘nda yayımladığı yazıları ve ilk kitabı Üvercinka ile İkinci Yeni şiirinin öncülerinden oldu. Yeni bir imge düzeni ve söyleyiş biçimiyle İkinci Yeni şiirinin karanlığını giderdiği, şaşırtıcı eğretilemeler ve gerçeküstü imgelerle yeni bir şiir estetiği oluşturduğu kabul edildi. Bu şiirlerinde, cinsel aşkı yalnızlık ve umutsuzluktan kurtulmanın bir yolu olarak gördü. İkinci Yeni şiirinin en yetkin örneklerinden biri olarak kabul edilen Üvercinka‘da, Garip akımına karşı dursa da ondan gelen dil ve kültür değerlerini farklı bir duyarlık alanı yaratarak kullandığı söylenebilir. Hatta bu kitaptaki şiirlerin, A. İlhan şiirinin duygusallığıyla Garipçilerin zekâya dayalı şaşırtmacasından oluşan bir denge içinde oluştuğu dikkati çeker. “Üvercinka” adı, “güvercin kanadı” tamlamasının başından bir harf, sonundan da iki hecenin atılmasıyla ortaya çıkmıştır. Anadolu coğrafyasına açılan şiirlerinden oluşan Göçebe‘de erotizm ve aşk temalarıyla birlikte toplum, tarih ve kültür öğelerini biçim, ses ve imgeye ağırlık vererek işledi. Cemal Süreya’nın şiirlerinde aşk isyanla bütünleşir; ona göre şiir, “kurulu düzene karşı“dır, “anayasa”ya aykırıdır ve tabiatın ahlakı kovduğu yerde ortaya çıkar. Ancak şiirin ideolojiye indirgenmesine de karşıdır; şiiri, şairin fikir eğiliminin değil, kişiliğinin belirleyeceğine inanır, şiirin “insan töresi, insanın kendisi” olmasını ister. Şiirleri Doğu ile Batı‘nın bir uzlaşısı değil, çelişkisidir. Şiiri, “dramım, açmazım, kurtuluşum, batağım, sevgilim, gözaltım ve kendi kendimi hiçlemeyi bilişim” ya da “Güneşten yırtılan caz, kavaldan akan gökyüzü” gibi ifadelerle tanımlar.

Dil anlayışını ise “Türkçe’den bir kıl kopar; içinde güneşler, dünyalar, ırmaklar vardır. Ama Türkçe’den koparacaksın” sözleriyle ifade eder. Birçok konuyu günlük hayattan çıkarırken dile plastik biçimler verir; sözcüklerin çağrışım güçlerinden yararlanır. Dile egemenliği ve keskin zekâsıyla şiirlerinde sınırsız bir imgelem yaratır. Özgürlüğe düşkünlük ve kendine güven onu lirizme; sıkıntı ve bunalım trajediye; bir şeyi aşağılanmaktan kurtarma ve işi şakaya vurma ise humora yöneltir. Onda duygusallıkla alay, utançla cüret iç içe geçmiş gibidir. Şiirlerinde görülen lirizmle ironinin iç içe geçmişliğinin yanı sıra, özellikle düzyazılarında resimle şiir arasındaki bağıntı üzerinde de durur. Beni Öp Sonra Doğur Beni‘den itibaren “şiirin kendine özgü anlatım gücü, kelimenin tınısıyla çağrışım gücüne indirgenir.” Beni Öp Sonra Doğur Beni adlı yapıtının yayımından altı ay önce şöyle demiştir: “Erotik bir şiirdir benimki. Sanırım en belirgin özelliği budur. Dipte tarih içinde uygarlık ve varolma sorunu tartışılır.” Ondaki her imge bu çağrışımlar aracılığıyla eski örneklerle alışveriş halindedir. Bu tarihsel bakış açısıyla yaşam, aşk, kent, uygarlık gibi konuları divan ve halk şiiri geleneklerinden de yararlanarak ele alan Cemal Süreya’nın, gelenekten yenilik yaratırken şiirin konu ve biçim alanını zenginleştirerek Türk şiirine yeni bir söyleyiş gücü getirdiği söylenebilir. M. C. Anday, O. Rifat, İ. Berk, T. Uyar, S. Karakoç ve A. İlhan ile Fransız şairler G. Apollinaire, M. Jacob, P. Eluard ve J. Prévert beğendiği ve etkilendiği şairlerdir. Ama onun asıl kaynakları, Türk şiir geleneği, kutsal kitaplar, mitoloji, destanlar, tarih ve coğrafyadır.

Şiirlerini topladığı Sevda Sözleri‘nden sonra aynı tarihte (1988) iki kitap birden çıkardı. Bunlardan Sıcak Nal, şiir çizgisinin doğal uzantısı olarak kabul edilirken Güz Bitigi‘de yeni bir deneye girdiği ve “her biri tohum kapsülleri gibi patlayan sıkı şiir birikimlerinden oluşan tek bir yapı” kurduğu belirtildi. Türkiye’de folklorun köylülükle eşanlama geldiği bir dönemde “Folklor Şiire Düşman” başlıklı ünlü yazısıyla yeni bir tartışma yaratan Süreya, eleştiri ve denemeleriyle edebiyat dünyasını etkiledi. Bu tür yazılarından bir bölümünü Şapkam Dolu Çiçekle ve Günübirlik adlı kitaplarında topladı. Milliyet Sanat ve Gösteri dergilerinde yayımladığı günlüklerinde anı, deneme ve eleştiri türlerini birlikte geliştirdiği görülür. Türk edebiyatının en güzel aşk mektuplarından olan On Üç Günün Mektupları, 12-24 Temmuz 1972 tarihleri arasında, kalp ameliyatı için hastaneye yatan eşi Zuhal Tekkanat’a yazılmıştır. 2000’e Doğru dergisinde Ocak 1987’den itibaren “İzdüşümler” başlığı altında birçok ünlüyü bilinmeyen yönleriyle ele aldığı yazıları ölümünden sonra 99 Yüz adıyla kitaplaştı. F. Perinçek ve N. Duruel tarafından hazırlanan, şairin yaşamı ve sanatını konu alan biyografik bir inceleme kitabı vardır: Cemal Süreya: Şairin Hayatı Şiire Dahil (1995).

Ödül: Üvercinka ile 1958 Yeditepe Şiir Armağanı (Arif Damar ile [İstanbul Bulutu] paylaştı); Göçebe ile 1966 TDK Şiir Ödülü; Sıcak Nal ve Güz Bitigi ile 1988 Behçet Necatigil Şiir Ödülü.

Yapıtları: Şiir: Üvercinka, İst.: Yeditepe, 1958; Göçebe, İst.: De, 1965; Beni Öp Sonra Doğur Beni, İst.: E, 1973; Sevda Sözleri (Uçurumda Açan ile birlikte toplu şiirleri), İst.: Can, 1984; Güz Bitigi, İst.: Dönemli, 1988; Sıcak Nal, İst.: Dönemli, 1988; Sevda Sözleri, (toplu şiirleri) İst.: Can, 1990 (dergilerde ve mektuplarda kalan şiirlerle birlikte yb Sevda Sözleri, İst.: Yapı Kredi, 1995).

Deneme-Eleştiri: Şapkam Dolu Çiçekle, İst.: Ada, 1976; Günübirlik, İst.: Adam, 1982 (yb Uzat Saçlarını Frigya, İst.: Yön, 1992); 99 Yüz / İzdüşümler-Söz Senaryoları, İst.: Kaynak, 1991; Folklor Şiire Düşman, İst.: Can, 1992; Aydınlık Yazıları / Paçal, İst.: Kaynak, 1992; Oluşum’da Cemal Süreya, İst.: Kaynak, 1992; Papirüs’ten Başyazılar, İst.: Cem, 1992; Toplu Yazılar I (Şapkam Dolu Çiçekle ve Şiir Üzerine Yazılar), İst.: Yapı Kredi, 2000.

Günce: 999 Gün/Üstü Kalsın, İst.: Broy, 1991 (genişletilmiş yb Günler, İst.: Yapı Kredi, 1996).

Mektup: On Üç Günün Mektupları, (haz. E. Öz) İst.: Cem, 1990 (genişletilmiş yb İst.: Yapı Kredi, 2000).

Çocuk Kitabı: Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi, (haz. N. Güngör) İst.: Broy, 1993.

Söyleşi: “Güvercin Curnatası”, (haz. N. Duruel) İst.: Yapı Kredi, 1997.

Derleme: Mülkiyeli Şairler, İst.: Ekin B., 1966; 100 Aşk Şiiri, İst.: Gerçek, 1967.

Diğer: Cemal Süreya Arşivi, (haz. F. Perinçek) İst.: Kaynak, 1991.

Çeviri: Gelinlik Kız (E. İonescu), İst.: De, 1964; Küçük Prens (A. de S. Exupéry; R. Tomris [Tomris Uyar] ile), Ank.: Bilgi, 1965; Bir Aşk Kırgınının Şarkısı (Apollinaire; R. Tomris ile), İst.: De, 1965; Günümüz Sağcı Fikirleri (S. de Beauvoir), İst.: Dönem, 1966; Sade’ı Yakmalı mı? (S. de Beauvoir), İst.: Fahir Onger, 1966; Amerika Birleşmemiş Devletleri (V. Pozner), İst.: Gerçek, 1967; Aşkın Suçları (M. de Sade), İst.: Fahir Onger, 1967; Palto (N. V. Gogol’den oyunlaştıran J. Cosmos), İst.: Varlık, 1968; Gök Cephesi (N. Dinh-Thi), İst.: Cem, 1968; 32 Saat Özgürlük (G. Hernadi), İst.: Habora, 1968; Milli Kurtuluş Cephesi (D. Bravo), İst.: Ant, 1969; Emperyalizm: Kapitalizmin En Yüksek Aşaması (V. I. Lenin), Ank.: Sol, 1969; Dine Karşı Düşüncenin Tarihi (A. Bayet), İst.: Varlık, 1970; Büyük Ahlak Doktrinleri (F. Grégoire), İst.: Varlık, 1971; Vadideki Zambak (Balzac), İst.: Altın Kitaplar, 1971 (3. bas.); Gönül ki Yetişmekte (G. Flaubert), 1971; Goriot Baba (Balzac), İst.: Altın Kitaplar, 1974; Meyhane (E. Zola), İst.: Altın Kitaplar, 1974 (2. bas.); Çin Uyanınca (A. Peyrefitte; G. Demiray ile), İst.: E, 1975; Venezuella Makiliklerinde Douglas Bravo Konuşuyor, İst.: 1976; Mutluluk Getiren Seks, İst.: Seçme Kitaplar, 1976; Emeğin ve Emekçilerin Tarihi (P. Brizon), Ank.: Onur, 1977; Faşizmin Analizi (M. A. Macciocchi), İst.: Payel, 1977; Kırmızı Balon (A. Lamorisse), İst.: Cem, 1980 (3. bas.); Yarını Bilen Adam Nostradamus (J. C. de Fontbrune; Birsen Sağnak imzasıyla), 1982; Bir Tanem (F. Marceau), İst.: Gendaş, 1991 (2. bas.); Yürek ki Paramparça, (çeviri şiirler, der. E. Canberk) İst.: Yapı Kredi, 1995; Sosyoloji Tarihi (Bouthoul), İst.: İletişim, 1995 (2. bas.); Madam Bovary (G. Flaubert); Sefiller (V. Hugo); Nekrassov (J. P. Sartre); Kürtler (B. Nikitin); Eski Evler Eski İnsanlar (S. Duhani); İhtilalin Özü (Mao Zedung); Yeşil Papa (Asturias).

Kaynaklar: BF (4 Haziran 1999, eşi Zühal Tekkanat tarafından); Necatigil, İsimler, 102; Çankaya, VI, 3590-92; C. Süreya (haz.), Mülkiyeli Şairler, İst., 1966, s. 73-76; Sinan Yıllığı 1973, İst., 1973; Karaalioğlu, 134-135; Kurdakul, Sözlük, 168-169; Özkırımlı, TEA, I, 274-275; “Cemal Süreya Özel Sayısı”, Yusufçuk, Mart 1980; E. Ercan, “Cemal Süreya ile Röportaj”, Düşün, Ocak 1986; İ. Özel-M. Kutlu, “Seber, Cemal Süreya”, TDEA, VII, 474-476; Ö. İnce; “Ve Şiirin Gişesinde Oturan Şair”, Gösteri, Şubat 1990; H. İ. Bahar; “Şiirin Acı Gülümseyişi”, Cumhuriyet Kitap, S. 16 (1 Haziran 1990), s. 11; E. Ayhan, “Şiirin Kâhyası Çoktur”, Cumhuriyet Kitap, S. 21 (13 Temmuz 1990), s. 19; M. Buyrukçu, “Cemal Süreya ile Son Gün”, Gösteri, Şubat 1990; Çağdaş Türk Dili, “Cemal Süreya Özel Sayısı”, Nisan 1990; O. Kâhyaoğlu, “Cemal Süreya’nın Şiir ve Yazın Dünyasına Kısa Bir Bakış”, Birikim, Nisan 1990; Maliye Yazıları, (Cemal Süreya Özel Bölümü) S. 22 (Ocak-Şubat 1990), s. 61-99; Gösteri, (Cemal Süreya Eki) Şubat 1990; N. Güngör, “Cemal Süreya’nın Öğrencilik Yılları” Gösteri, Aralık 1991; Cemal Süreya, Folklor Şiire Düşman, İst., 1992, s. 74; E. Ayhan; Şiirin Bir Altın Çağı, İst., 1993; Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi, (haz. N. Güngör) İst., 1993; F. Perinçek-N. Duruel, Cemal Süreya: Şairin Hayatı Şiire Dahil, İst., 1995; G. Akın, Şiir Üzerine Notlar, İst., 1996, s. 97-100; S. Sezer, “Yaşamın Alev Halinin Anlatıcısı Cemal Süreya”, Cumhuriyet Kitap, S. 313 (15 Şubat 1996); E. Temelkuran, “Hep Sürgün Bir Çocuk”, aynı yerde; M. Buyrukçu, “Şairin Hayatı Şiire Dahil”, aynı yerde; M. Uyguner, “Cemal Süreya İçin”, Cumhuriyet Kitap, S. 314 (22 Şubat 1996); “Güvercin Curnatası”, (Cemal Süreya ile konuşmalar; haz. N. Duruel) İst., 1997; A. Özkırımlı, O Güzel İnsanlar, İst., 1998, s. 178-180.

Tanzimattan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, YKY

Şiirlerin Yer Aldığı Kitaplar

Üvercinka (1. basım: 1958, Yeditepe)

San • 13 • Gül • 13 • Önceleyin • 14 • Aşk • 15 • Dalga • 16 • Kanto • 17 • İngiliz • 18 • Cıgarayı Attım Denize • 19 • Şiir • 20 • Türkü • 21 • Elma • 22 • Sizin Hiç Babanız Öldü mü? • 23 • Hamza • 23 • Hamza Süiti • 24 • Süveyş • 25 • Nehirler Boyunca Kadınlar Gördüm • 26 • Afrika • 27 • Bun • 28 • Üvercinka • 29

Göçebe (1. basım: 1965, De)

Ülke • 31 • Öğle Üstü • 33 • Kars • 34 • Cellat Havası • 35 • Resim • 36 • Yağmurun Yağması İyidir • 37 • Az Yaşadıksa da • 38 • Göçebe • 39 • Mola • 43 • Arka Güneş • 44 • İşte Tam Bu Saatlerde • 46

Beni Öp Sonra Doğur Beni (1. basım: 1973, E)

Beni Öp Sonra Doğur Beni • 48 • Yunus ki Sütdişleriyle Türkçenin… Kan Var Bütün Kkelimelerin Altında • 49 • Vakit Var Daha • 52 • Ortadoğu • 57 • İki Şey • 60 • Kahvaltı • 62 • Teknokratlar • 62 • Tek Yasak • 62

Uçurumda Açan (1. basım: 1984, Can, Sevda Sözleri [Toplu Şiirler] içinde)

Dört Mevsim • 63 • Yakın • 63 • Karne • 64 • Ama Senin • 65 • Taşıran Damla • 66 • Fotoğraf • 67 • Ceyhun Atuf Kansu • 69 • Adı İlhan Berk Olan Şiir • 70 • Behçet Necatigil Şiirlerini Nereye Yazardı • 71

Sıcak Nal (1. basım: 31 Mart 1988, Dönemli)

Dilekçe • 73 • Edip Cansever • 74 • Açılmamış Kapılar • 74 • Lavanta • 75 • Karacaoğlan • 77 • Turgut Uyar • 78 • Sigarayı Bırakanın Şiiri • 79 • Kısa Türkiye Tarihi I • 79 • Kısa Türkiye Tarihi II • 79 • Kısa Türkiye Tarihi III • 80 • Kısa Türkiye Tarihi IV • 81 • Kısa Türkiye Tarihi V • 81 • Kehanet 1985 • 81

Güz Bitigi (1. basım: 31 Mart 1988, Dönemli)

Siz, Saatleri • 82 • İki Kalp • 83 • Daha Ben • 84 • Bir Mineli • 84 • Hiçbir Semtte • 85 • Bir Kış • 85 • Piri Reis • 86 • Gece Bitkilerinden • 86 • 11 Beyit • 87 • 16 Dize • 88

Kitaplarına Girmemiş Şiirler (1. basım: 1984, Can, Sevda Sözleri [Toplu Şiirler] içinde)

Şarkısı-beyaz • 89 • Hafta Sekiz • 91 • Di Gel • 92 • Şiir • 93 • Kısa • 94 • Perdeli • 95 • Bent Kapağı • 96 • Göller Denizler • 97 • Üstü Kalsın • 98 • Ercüment Uçarı İçin • 98 • Bugün Ne? • 99 • Roman Okudum Seni Düşündüm • 102 • Sesin Senin • 104 • Düello • 106 • Gitsin Efendim • 106