© Dedalus Kitap - 2015

Lyon’a selamlar olsun...

Yazar: Antoine de Saint Exupéry

Kitabın Adı: Gece Uçuşu

Özgün Adı: Vol de Nuit

T.C. Kültür Bakanlığı

Sertifika No: 23858

Isbn: 978-605-4708-95-6

Dedalus Kitap: yüz on

Roman: kırk iki

Basım Tarihi: şubat iki bin on beş

Yayın Yönetmeni: Sedat Demir

Yayına Hazırlayan: Merve Akıncı

Düzelti: Mehmet Alkaç

Çevirmen: Nilay Ormanlı

Sayfa Düzeni: Altamira Adworks

Kapak Tasarımı: Altamira Adworks

Alemdar Mah. Çatalçeşme Sk. Defne Han No: 27/20

Sultanahmet-İstanbul · www.dedaluskitap.com

Tel: +90 212 513 03 43 · Faks: +90 212 513 03 44

Antoine de Saint Exupéry

Gece Uçuşu

Fransızca Aslından Çeviren:

Nilay Ormanlı

Antoine de Saint Exupéry

Fransa’nın Lyon şehrinde doğan Antoine de Saint Exupéry, 12 yaşında uçaklarla tanışarak geleceğine ilk adımı atar. Annesinin zoruyla denizcilik okuluna kaydı yapılan yazar, 19 yaşında Ecole des Beaux-Arts’ta Mimarlık Fakültesine girer. 21 yaşında orduya çağrıldığında eğitimini yarıda bırakıp askere gider. Fransız Hava Kuvvetlerinde teknisyen olarak çalışır. Ardından, Strasbourg’da pilotluk eğitimi alır. Bu süre zarfında yazmaya da başlar. Hayatının dönüm noktası olan 1926 yılında, uçuş hayatına geri döner. Toulouse ve Dakar arasında posta servisinde görev alırken, ilk uçuş deneyimlerini anlattığı kitabı, Güney Postası’nı bitirir. Daha sonra, Arjantin’deki yaşantısını anlattığı romanı, Gece Uçuşu’nu kaleme alır. Havacılık alanında birçok buluşa imza atan yazar, gece uçuşlarını düzenleyen cihazların geliştirilmesine katkı sağlar. II. Dünya Savaşı döneminde, Fransa yenilince ABD’ye gider ve burada İnsanların Dünyası ve Savaş Pilotu adlı kitaplarını yazar. Yine bu dönemde, adını dünyaya duyurmasını sağlayan Küçük Prens’i de kaleme alır. Ülkesinin işgal altında olmasına katlanamayarak ABD ordusuna katılır ve burada, bir keşif uçuşu sırasında, 31 Temmuz 1944’te Marsilya açıklarında denize düşer. Uçağının enkazı ise, 2000 yılında balıkçılar tarafından bulunur.

Nilay Ormanlı

1990 yılında İstanbul’da doğar. İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümünden mezun olduktan sonra, Lyon 3 Jean Moulin Üniversitesinde Karşılaştırmalı Kültürel Çalışmalar üzerine yüksek lisans eğitimi alır. Hâlen İngilizce ve Fransızcadan çeviriler yapmaktadır.

ÇEVİRMENİN NOTU

2012 yazı. Lyon’a taşınıyorum. Bir an önce bilet almam lazım vizeye başvurmak için. Nereden diye soruyor site: İstanbul, Atatürk Havaalanı (İST). Nereye: Lyon, St Exupéry Havaalanı (LYS). Aa, Küçük Prens’in yazarı! Lyonlu demek ki. Ne güzel. Bir sene boyunca onun doğduğu yerde yaşayacağım.

Evet, çoğumuza olduğu gibi bana da Saint-Exupéry ismi Küçük Prens’i çağrıştırıyordu. Ama dahası vardı tabii ki, pilottu ayrıca Saint-Exupéry. II. Dünya Savaşı’nda görevde bulunmuş, önemli deneme uçuşlarında görev almış. Ve tek yazdığı kitap Küçük Prens değilmiş. L’aviateur, Vol de Nuit (Gece Uçuşu), Terre des Hommes (İnsanların Dünyası), Pilote de Guerre (Savaş Pilotu), Citadelle (Kale), Courrier Sud (Güney Postası) gibi kitapları da varmış. Aynı zamanda şairmiş. Meğerse.

Bir yazarın ölümü üzerinden yetmiş yıl geçtikten sonra telifi düşmüş oluyor. Bu ne demek: Yayıncısına, telif haklarını almak için bir ücret ödemiyorsunuz demek. Saint-Exupéry’nin de ölümünün üzerinden yetmiş yıl geçti, yetmiş birinci yıla girildi; Voilà! Her yer Küçük Prens kaynıyor. Bir eseri farklı çevirmenlerin yorumuyla okumak, evet, bence çok güzel bir şey. Fakat bugüne kadar, dünyada 262 farklı dil ve lehçeye çevrilmiş olan bu eser, telif haklarının da kalkmasıyla, Şubat ayı itibariyle Türkiye’de 35 farklı yayınevinden çıktı. Dahası gelir mi, bilmiyoruz. Ama bu rakam öyle gösteriyor ki iyi niyet değil bu, eseri, finansal bir kaynak olarak görmek.

Bu yüzden, biz de Küçük Prens’i basmak yerine ilk olarak, Arjantin’deki yaşamını anlatan Gece Uçuşu’nu; ardından diğer eserlerini, hem edebiyat ahlâkı hem de Saint-Exupéry adına okura ulaştırmak istedik. Yıldıray Lise’nin de dediği gibi, “Exupéry’nin diğer eserlerine ve de farklı kitaplardaki çizimlerine bakıldığında, sanki tüm bu yayınlarda Küçük Prens kitabının ve karakterinin izlerini görüyoruz. Küçük Prens’i sevenler diğer yayınları da okuyarak Exupéry’nin dünyasını daha iyi anlayabilirler.”

Katkılarından ve desteğinden dolayı Yıldıray Lise’ye teşekkür ederiz.

ÖNSÖZ

André Gide

Havayolları şirketleri için en önemli şey diğer ulaşım araçlarıyla hız yarışı yapmaktır. Kitabın karakterlerinden, bu fikrin tam da adamı olan Riviére, olayı özetliyor: “Bu bizim için ölüm kalım meselesi. Gündüzleri trenlerle ve gemilerle aştığımız mesafeleri her gece kaybediyoruz.” Başlarda eleştirilen, fakat sonradan tehlikeler atlatıldığında, uygulanabilir bir öneri olarak kabul edilen bu gece servisi, bu hikâyenin yazıldığı zamanlarda hâlâ tehlike arz ediyordu. Bütün bu uçuş rotalarının sürprizlerle dolu soyut tehlikelerine gecenin karanlık ihaneti de ekleniyordu. Şunu hemen belirtmek isterim ki, büyük tehlikeler hâlâ mevcut ama bunlar günden güne azalıyor. Çünkü birbiri ardına gerçekleşen her bir uçuş, diğerini kolaylaştırıyor ve daha güvenli bir hâle getiriyor. Bilinmeyen toprakların keşfinde, nasıl havacılıkta ilk kahramanlık dönemi varsa, işte bu hava öncülerinden bir tanesinin trajik macerasını anlatan Gece Uçuşu da doğal olarak, epik bir havaya bürünüyor.

Her ne kadar Saint-Exupéry’nin ilk kitabını da beğenmiş olsam da Gece Uçuşu’nu ona tercih ederim. Güney Postası’nda, çarpıcı ayrıntılarla betimlenen pilotun anıları, kitabın kahramanını bize yakınlaştıran duygusal bir hikâyeyle harmanlanıyor. Onun nasıl da insani duygulara sahip, merhametli, savunmasız olduğunu anlıyoruz. Fakat Gece Uçuşu’ndaki kahraman, insani özelliklere tümüyle sahip olmasına rağmen, insanüstü bir erdeme ulaşıyor. Bu sarsıcı metinde en çok hoşuma giden şey, sanıyorum ki, onun asaleti. Bu adamın zaaflarını, korkaklığını, yanılgılarını biliyoruz ve günümüz yazarları da sadece bunu açığa çıkarma konusunda oldukça uzmanlar, fakat sadece irade gücüyle, bir kişinin kendini nasıl aştığını ona birinin söylemesi gerekir.

Bence, pilotun kişiliğinden çok, amirinin yani Riviére’in kendisi, daha çarpıcı bir karakter. Riviére, kendisi bir davranışta bulunmuyor, insanları harekete geçiriyor, kendi erdemini pilotlarına üflüyor, ellerinden gelenin fazlasını yapmalarını sağlıyor, onları cesaretlendiriyor. Kararlı yapısı hiçbir zaafı tolere etmiyor ve en ufak bir cezayı bile cezalandırıyor. İlk başta, sert yapısı aşırı ve acımasız görünebilir. Ama şekillendirmek istediği aslında kişilerin kendileri değil, onların kusurları. Bu karakterin tasviri karşısında, yazarın ona karşı beslediği derin hayranlığı görebiliyoruz. Benim için mükemmel bir psikolojik çıkarım olan bu çelişkili gerçeği ortaya çıkardığı için de yazara minnettarım: bir insanın mutluluğu özgürlüğünde değil, bir görevi kabullenişindedir. Bu kitaptaki karakterlerin her biri kendilerini, görev ne gerektiriyorsa onu şevkle yapmaya adamıştır, bu tehlikeli görevi yerine getirerek memnuniyete ve huzura erişirler. Ve Riviére’in de aslında tamamen duygusuz biri olmadığını (kayıp pilotun eşiyle yaptığı konuşma oldukça dokunaklıydı) ve pilotların görevlerini yerine getirirken ihtiyaç duyduğu cesareti, Riviére’in de onlara emir verirken ihtiyaç duyduğunu satır aralarından anlayabiliyoruz.

“İnsanın kendini sevdirmesi için karşısındakine merhamet etmesi gerekir. Ben pek merhamet göstermem, göstersem bile bunu saklarım. Bazen kendi gücüm beni şaşırtıyor.”

“Emriniz altında bulunan kişileri sevin. Ama bunu onlara sakın söylemeyin.”

Görev duygusunun da Riviére’de hâkim olduğunu hissediyoruz; görevin karanlık duygusudur aşkın karanlık duygusundan daha büyük olan. Kişi sonunu kendinde aramalıdır, ama kendisine hâkim olan ve kendisiyle birlikte yaşayan şeylere tabi olmalı ve kendisini ona feda etmelidir. Benim Prometheus’uma da ilham veren, o karanlık duygunun aynısını bulmak beni memnun etti: “Benim sevdiğim insanlar değil, onları yiyip bitiren şeyler.” Bütün kahramanlıkların kaynağı da budur. Riviére de şöyle diyor: “Sanki insan hayatından daha değerli bir şey varmış gibi davranıyoruz. Ama ne bu şey?” Ve yazar ekliyor: “Belki de kurtarılması gereken ve daha dayanıklı bir şeyler de vardır: belki de Riviére’in üzerinde çalıştığı, insanın kurtarılması gereken yanıdır.” Doğru söylüyor.

Erkekliğe atfedilen erdemlerin, ileride çıkacak savaşlarda bir yeri olmayacağı için –onların ortaya koyacağı dehşeti de bilim adamları tarafından önceden sezilmiştir– kahramanlık fikrinin orduyu terk etmek gibi bir düşünceye eş değer olduğu zamanlarda, havacılık, cesaretin en çok hayranlık uyandıracağı ve en yararlı şekilde gösterebileceği bir alan değil midir? Cesaret olarak adlandırılacak şey emredilen bir göreve dâhil olduğunda öyle olmaktan çıkar. Hayatını durmadan riske atan pilotun, bizim genel olarak “cesaret” kavramından çıkardığımız anlam karşısında gülmeye hakkı vardır. Saint-Exupéry kendisinin eski bir mektubundan alıntı yapmama izin verir mi acaba? Kasablanka-Dakar seferini sağlama almak için Moritanya üzerinden uçarken yazmıştır bu mektubu Saint-Exupéry:

“Ne zaman dönerim, bilmiyorum. Birkaç aydır öyle çok çalışıyorum ki: kayıp arkadaşlarımızın aranması, aykırı topraklar üzerine düşen uçakların kurtarılması, Dakar’a bazı postaların gönderilmesi.”

“Az önce çok büyük olmasa da bir başarı elde ettim: bir makinist ve on iki Mağripliyle, bir uçağı kurtarmak için iki gün iki gece uğraştık. Birbirinden farklı ve tehlikeli uyarılar geliyordu. İlk defa kurşunların kafamın üzerinden vınlayarak geçtiğini duydum. Böyle bir durumda nasıl davranmam gerektiğini şimdi anlıyorum: Mağriplilere göre daha sakin. Ama beni her zaman şaşırtan şeyin ne olduğunu da anlamıştım: Platon’un cesareti neden erdemlerin en sonuncusu saydığını. Bu pek de hoş olmayan duyguların bir birleşimi: biraz kızgınlık, biraz kendini beğenmişlik, hayli inatçılık, bayağı bir spor heyecanı. Hiçbir ilişkisi olmasa da fiziksel gücün coşkusu. O zaman ellerini göğsünde kavuşturur ve rahat bir nefes alırsın. Bu daha muazzam bir duygudur. Gece olduğunda ise üstüne bir de büyük bir salaklık yapmışsın hissi eklenir. Tek özelliği cesaret olan adama bir daha asla güvenmeyeceğim.”

Bu alıntıya, epigraf olarak, Quinton’un kitabından bir aforizma eklemek istiyorum (biraz da çekinerek öneriyorum bunu) : “Sevgimizi nasıl gizliyorsak, cesaretimizi de öyle gizliyoruz.” Hatta daha iyisi: “Dürüst insanlar yardımlarını nasıl saklarlarsa, cesaretli insanlar da davranışlarını öyle saklar. Ya davranışlarını örterler ya da onlar için özür dilerler.”

Saint-Exupéry bütün bunları anlatırken, “bunları yaşamış” biri gibi konuşuyor. Sık sık ortaya çıkan tehlikelerle karşı karşıya gelmiş olması, kitaba özgün ve eşsiz bir tat katıyor. Kitapta birçok savaş hikâyesi veya hayali maceraların anlatıları var. Eğer ki bunları, yazarın kıvrak zekâsının bir ürünü olarak kabul edersek, bu hikâyeler onları okuyan gerçek maceracıların ve savaşçıların yüzünde bir gülümsemenin belirmesine neden olmuştur. Bu kitaba sadece edebi bir değeri olduğu için değil, aynı zamanda bir belge niteliği taşıdığı için de hayranlık duyuyorum ve aslında, Gece Uçuşu’na benzeri olmayan bu önemi, hiç umulmadık bir şekilde birbiriyle bağdaşan bu iki özellik katıyor.

I

Tepeler, uçağın altında, gölgeden izlerini akşamın altınına gömüyordu şimdiden. Ovalar yıpranmaz bir ışıkla aydınlanıyordu: bu ülkede ovalar, kıştan sonra karlarını sermeyi nasıl bitiremiyorlarsa şimdi de altınlarını sermeyi bitiremiyorlardı.

Güneyin en ucundan gelip Buenos Aires’e Patagonya postasını[1] taşıyan pilot Fabien, bir limanın suları buna nasıl işaret ediyorsa, o da akşamın yaklaşmakta olduğunu bu sakinlikten, durgun bulutların güç bela çizdiği belirsiz çizgilerinden anlıyordu. Muazzam büyüklükte ve neşeyle dolu bir limana giriyor gibi görünüyordu.

Bu dinginliğin içerisinde, yavaş adımlarla gezindiğine inanıyordu, neredeyse bir çoban gibi. Patagonyalı çobanlar, acele etmeksizin, bir sürüden diğerine geçerlerdi: o da bir şehirden diğerine gidiyordu, o, küçük şehirlerin çobanıydı. İki saatte bir, nehirlerin kıyısından su içmeye ya da ovalarında otlamaya gelenlerle karşılaşırdı.

Bazen de, denizden daha ıssız bozkırların yüz kilometre ötesinde, bir tepe üzerinde, göz ardı edilmiş, insan hayatlarından sorumluymuş gibi görünen, kaybolmuş bir çiftlik çıkardı karşısına: o zaman bu gemiyi kanatlarıyla selamlardı.

“San Julian göründü, on dakika içerisinde iniş yapacağız.”

Telsiz subayı bu haberi hattaki bütün merkezlere ulaştırıyordu.

Macellan Boğazı ve Buenos Aires arasındaki iki bin beş yüz kilometre boyunca, birbirine benzeyen ara duraklar sıralanıyordu;

Afrika’daki, teslim olan son kasaba gizemin üzerine nasıl açılıyorsa, bu ara durak da gecenin sınırlarına açılıyordu.

Telsiz sorumlusu, pilota bir kâğıt uzattı:

“Fırtına o kadar büyük ki şimşekler kulaklıklarımı delip geçiyor. Geceyi San Julian’da mı geçireceksiniz?”

Fabien gülümsedi: Gökyüzü bir akvaryum gibi sakindi ve önlerindeki bütün ara duraklar onlara sinyal veriyordu: “Gökyüzü açık, rüzgâr yok.”

“Devam edeceğiz,” diye yanıtladı.

Fakat telsiz sorumlusu, nasıl ki kurtlar bir meyvenin içerisine yerleşiyorlarsa, fırtınanın da aynı şekilde bir yerlere yerleştiğini düşünüyordu, gece güzel olacak ama yine de hava bozacak gibiydi: Çürümeye yüz tutmuş bu gölgenin içerisine girmek onu iğrendiriyordu.

Motoru yavaşlatarak San Julian’a indiğinde, Fabien kendini yorgun hissediyordu. İnsanların hayatını kolaylaştıran her şey onda büyüyordu: evler, küçük kafeler, gezi yolları üzerindeki ağaçlar. Zaferlerinin gecesinde, imparatorluğunun toprakları üzerine eğilen ve insanların mütevazı mutluluğunu keşfeden bir fatihe benziyordu. Fabien, silahlarını bırakma, üzerine çöken ağırlığı ve acıları yeniden duyma ihtiyacı hissediyordu. İnsanların içlerinde biriktirdiği çok fazla derdi vardı, o yüzden, hiç değişmeyecek bir manzaraya bakan basit bir adam olma ihtiyacı hissediyordu. Bu küçük kasabayı kabullenebilirdi: Seçimlerimizi yaptıktan sonra, hayatın bize sunduklarıyla yetinir, bununla mutlu olabiliriz. İşte bu, sizi aşk gibi çevreler. Fabien, burada yaşamayı uzun süredir istemiş, sonsuzluğuna burada erişmek istemişti çünkü birkaç saat kaldığı küçük şehirler; geçip gittiği eski duvarlarla çevrili bahçeler, kendi varlığının ötesinde sürüp giden sonsuzluğa benziyordu. Kasaba, mürettebata doğru yükseliyor ve kendini ona doğru açıyordu. Fabien arkadaşlıklarını, narin kızları, beyaz örtülerin samimiyetini ve kendini sonsuzluğa erişmek için ehlileştiren her şeyi düşünüyordu. Ve kanatların hizasında akıp giden kasaba, duvarların artık korumadığı çevrelenmiş bahçelerin gizemini ortaya çıkarıyordu. Fakat Fabien iniş yapınca, taşların arasındaki birkaç kişinin yavaş hareketlerinden başka bir şey görmediğini anladı. Bu kasaba, sadece durgunluğuyla, tutkularının sırrını koruyor ve kendi yumuşaklığını reddediyordu: bunu elde etmek için mücadeleden vazgeçmesi gerekiyordu.

On dakikalık duraklamanın ardından Fabien yeniden yola koyulmak zorunda kaldı.

San Julain’a doğru döndü, kasaba artık bir avuç ışık huzmesiydi, ardından daha da küçülerek yıldızlara benzedi ve toz bulutları gibi dağıldı.

“Uçuş göstergelerini artık göremiyorum, ışıkları yakıyorum.”

Düğmelere bastı fakat kokpitteki kırmızı göstergeler, ibrelere doğru bir ışık saçtı. Ama bu ışık, mavi aydınlık içerisinde öyle bir erimişti ki ibreleri renklendirmekte yetersiz kalıyordu. Elini lambaya doğru tuttu, parmaklarına biraz ışık yansıdı.

“Çok erken.”

Ama yine de gece, koyu bir dumana benzer bir şekilde yükseliyor ve vadileri donatıyordu. Vadiler ovalardan ayırt edilemiyordu artık. Kasabalar çoktan aydınlanmaya başlamıştı ve ışık demetleri birbirleriyle konuşuyordu sanki. Ve o da yan sinyallerini yakarak köylere cevap veriyordu. Her ev, denize doğru çevrilmiş bir fener gibi, uçsuz bucaksız gecenin karşısında kendi yıldızını aydınlatıyor ve yeryüzü de ışık demetleriyle donanmış oluyordu. İnsan yaşamını kapsayan her şey parlıyordu. Fabien geceye girişin, bir limana girer gibi yavaş ve güzel olmasına hayranlık duyuyordu.

Pilot, kafasını kokpitin içine uzattı. İbrelerin radyumu ışıldamaya başlamıştı. Pilot, sayıları birbiri ardına kontrol ettikten sonra hepsinin doğru olduğunu anlayarak sevindi. Gökyüzünün içinde güvenilir bir şekilde oturduğunu hissetti. Uzun bir çeliğe dokundu ve metalin içinde akıp giden bir hayat olduğunu duyumsadı: Metal titremiyor, adeta yaşıyordu. Beş yüz beygirlik motor, bu metalde soğukluğunu kadife bir dokuya çeviren tadı ve yumuşak bir akım yaratıyordu. Ve yine, pilot ne baş dönmesi ne de sarhoşluk duyuyordu uçarken. Sadece, yaşayan bir bedenin gizemli bir şekilde çalışmasıydı bu.

Şimdi, kendisine yeni bir dünya kurmuştu ve bu dünyaya keyfince yerleşebilmek için ilerliyordu.

Elektrik dağıtım panosuna parmağıyla birkaç kere vurdu, düğmelere teker teker dokundu. Biraz kımıldandı, daha rahat bir şekilde arkasına yaslandı ve hareketli gecenin sırtladığı beş tonluk uçağın sarsıntılarını daha iyi hissedebilmek için en iyi pozisyonu aradı. Ardından, el yordamıyla, ikaz lambasını yerine yerleştirdi, bıraktı, yeniden dokundu ve kayıp kaymadığına emin oldu. Sonra her bir kolu yoklamak, yeri geldiğinde hatasız bir şekilde yeniden bulmak ve kör bir dünyaya parmaklarını alıştırmak için lambayı bıraktı. Daha sonra, parmakları bu dünyaya alışınca bir lamba yakmayı, kokpiti hassas aletlerle donatmayı uygun buldu ve geceye girişini uçuş göstergeleri üzerinden izledi. Akabinde, sanki hiçbir şey titreşmemiş, sallanmamış ve kımıldamamış gibi, jiroskopun[2], altimetrenin[3] ve motorun hızı sabit durduğu için rahatça gerindi, ensesini koltuğun başına yasladı ve eşsiz bir umut tadındaki uçuşu üzerine derin derin düşünmeye başladı.

Ve şimdi, tıpkı bir gece gözcüsü gibi, gecenin kalbinde, gecenin insanları gösterdiğini keşfediyordu: bu çağrılar, bu ışıklar, bu tedirginlik... Gölgelerin içinde yapayalnız duran şu yıldız: Bir evin tek başına kalışı. İçlerinden bir tanesi sönüyordu: Bu, aşkı üzerine örtü çeken bir evdi. Ya da sıkıntısı üzerine. Dünyanın geri kalanına işaret vermekten vazgeçen bir evdi bu. Lambanın önündeki masaya dirseklerini dayamış kasabalılar ne umduklarını bilmezler, kendini çevreleyen bu büyük gecenin içinde dileklerinin ne kadar uzağa gittiğini bilmezler. Fakat Fabien bin kilometre gittiğinde, diplerin derin dalgalarını hissettiğinde, nefes alıp veren uçağı kaldırıp indirdiğinde, savaş ülkeleri gibi on fırtınayı ve aralarındaki parça parça ay ışıklarını geçtiğinde, zafer duygusuyla birbiri ardına bu ışıltılara ulaştığında bunu bilir. Bu kişiler, lambalarının, onların mütevazı masalarını ışıldattığına inanırlar, fakat denizin karşısındaki ıssız bir adadan, umutsuz bir şekilde onu sallıyormuş gibi, seksen kilometre öteden bile, bu ışığın çağrısı onlara çoktan ulaşmıştır.

II

Patagonya, Şili ve Paraguay’ın kargo uçakları güneyden, batıdan ve kuzeyden gelip Buenos Aires’e doğru giderlerdi. Gece yarısına doğru, Avrupa uçağının harekete geçirilmesi için onların boşaltılması beklenirdi.

Her birinin sırtında duba gibi ağır kaputlar olan üç pilot, gecenin içinde kaybolmuş, derin bir şekilde uçuşlarını düşünür ve dağlarından inen yabancı köylüler gibi fırtınalı veya sakin gökyüzünden büyük şehirlere doğru yavaşça inerlerdi.

Bütün bu ağın sorumlusu olan Riviére, Buenos Aires’in uçak pistinde bir aşağı bir yukarı yürüyordu. Çok sessizdi çünkü bu üç uçak inene kadar, günü, onun için korkunç bir şekilde devam ederdi. Telgraflar dakikası dakikasına eline geçtiğinde, Riviére kaderden bir şeyler kopardığının, bilinmeyen kısımların azaldığının, mürettebatı gecenin dışına, kıyıya doğru çektiğinin farkındaydı.

Ustalardan bir tanesi telsiz mesajını iletmek için Riviére’e yaklaştı:

“Şili postası, Buenos Aires ışıklarını gördüklerini bildiriyor.”

“Peki.”

Çok yakında Riviére bu uçağın sesini duyardı: gelgitlerle ve gizemle dolu bir deniz, uzun süredir savurup durduğu hazineyi sahile nasıl bırakırsa, gece de uçaklardan birini böyle bırakacaktı. Ardından diğer ikisi de gelecekti.

İşte o zaman bu gün açığa kavuşacaktı. İşte o zaman yorulmuş ekip uyuyabilecek, yerini dinlenmiş bir ekibe bırakacaktı. Fakat Riviére molada değildi, Avrupa’dan gelecek olan posta onu endişelendirecekti. Zaten hep böyle olurdu. Daima. Bu yaşlı savaşçı kendini ilk defa yorgun hissettiği için şaşırıyordu. Uçakların varışı, bir savaşı sona erdiren, mutlu ve barış dolu bir çağı başlatan kesin bir zafer olamazdı. Bu düz, sonu gelmeyen yol boyunca takip edilmesi gereken binlerce adımdan biriydi bu ona göre. Riviére’e öyle geliyordu ki uzun zamandan beri narin kollarıyla çok ağır bir yük kaldırıyordu: aralıksız ve beklentisiz bir çaba. “Yaşlanıyorum...” Sadece, yemeğini bulamadığı durumlar onu yaşlandırıyordu. Kendini daha önce asla sormadığı soruları düşünürken buluyor ve buna şaşırıyordu. Ama yine de, her zaman kendinden uzak tuttuğu zevkleri, melankolik bir mırıldanışla kendisine doğru geliyordu: kayıp bir okyanus. “Bütün bunlar bu kadar yakın mı ki?” İnsanların hayatlarını kolaylaştıran her şeyi, azar azar ihtiyarlığa, “zamanı gelince olur”a ertelediğini fark etti. Sanki gün gelir, insanın gerçekten vakti olabilirmiş gibi, sanki insan, hep hayalini kurduğu bu mutluluk dolu barışa, hayatının son anında kavuşabilecekmiş gibi. Ama aslında barış yoktur. Belki zafer de yoktur. Bütün bu postaların kesin bir varışı da yoktur.

Riviére, çalışmakta olan yaşlı ustabaşı Leroux’nun önünde durdu. Leroux da onun gibi kırk yıldır çalışıyordu. Ve onun bütün gücünü bu iş alıp götürmüştü. Leroux, akşamın onunda ya da gece yarısı evine döndüğünde, önüne serilecek farklı bir dünya olmuyordu, bu bir kurtuluş değildi onun için. Riviére, iri yüzünü kaldıran adama gülümsedi ve elindeki mavi boyalı ekseni gösterdi: “Çok zordu ama yine de yaptım.” Riviére eksenin üzerine doğru eğildi. Bu iş onu kendine çekiyordu. “Atölyelere, bu parçaların daha gevşek yapılması gerektiği söylenmeli.” Parmağıyla aşınan yerlere dokundu, daha sonra Loreoux’ya düşünceli bir şekilde baktı. Bu sert çizgiler karşısında aklına gelen komik bir soru onu gülümsetmişti:

“Hayatınızda kendinizi çok fazla aşka kaptırdınız mı, Leroux?”

“Oh! Aşk, siz daha iyi bilirsiniz Sayın Yöneticim...”

“Siz de benim gibisiniz demek, hiç vaktiniz olmadı, değil mi?”

“Çok fazla değil tabii.”

Riviére cevabın olumsuz olup olmayacağını öğrenmek için sesin tınısını dinledi: olumsuz değildi. Bu adam, akıp giden hayatının karşısında, güzel bir tahtayı cilaladıktan hemen sonra, “İşte, oldu,” diyen bir marangozun rahatlığını hissediyordu.

“İşte,” diye düşünüyordu Riviére de, “hayatım da güzel oldu.”

Onu yoran bu üzgün düşüncelerin hepsini defetti ve hangara doğru yöneldi, çünkü Şili uçağı homurdanıyordu.

III

Uzaktan gelen motorun sesi giderek yoğunlaşıyordu. Ses büyüyordu. Işık saçıyordu. Kırmızı ışıklar, hangarın telsiz kuleleriyle, kareli bir alanın resmini çiziyordu. Bir şenlik hazırlığı vardı.

“Ve işte!”

Uçak, fenerlerin ışık huzmesi içinde süzülüyordu. Öyle parlaktı ki yeni gibi duruyordu. Fakat sonunda hangarın önünde durduğunda, makinistler ve çıraklar postayı boşaltmak için acele ederlerken, pilot Pellerin kıpırdamıyordu.

“Ee? İnmek için bir şey mi bekliyorsunuz?”

Pilot, kendini esrarengiz bir işe kaptırmış olduğu için cevap vermeye tenezzül bile etmedi. Muhtemelen, hâlâ, içindeki uçuşun gürültüsünü duyuyordu. Kafasını yavaşça salladı. Başı öne doğru eğilmişti, kim bilir ne yapıyordu. Sonunda amirlere ve arkadaşlarına doğru döndü ve sanki onlar onun hizmetlileriymiş gibi hepsini ağır ağır süzdü. Onları sayıyor, ölçüyor ve tanıyormuş gibi görünüyordu, sadece onları değil; bu şenlik havası esen hangarı, dayanıklı çimentoyu ve daha uzaklarda, hareketliliğiyle, kadınlarıyla ve onların sıcaklığıyla birlikte bu şehri de elde ettiğini düşünüyordu. Bu halkı, onlar birer nesneymişçesine ellerinin arasında tutuyordu; çünkü onlara dokunabiliyor, onları duyabiliyor ve onlara hakaret edebiliyordu. İlk başta, onlara, aya hayranlık duydukları, hayatlarından emin oldukları ve sakin bir yaşantıya sahip oldukları için hakaret etmeyi düşündü ama yumuşayıverdi:

“İçkiler sizden!”

Ve aşağı indi.

Yolculuğunu anlatmak istiyordu:

“Eğer bilseydiniz!”

Yeterince konuştuğundan emin olduktan sonra ceketini çıkardı.

Araba, onu, asık yüzlü bir müfettiş ve ağzını hiç açmayan Riviére ile birlikte Buenos Aires’e doğru götürürken içinde bir burukluk hissetti: İşin içinden çıkmak ve iyileşirken sağlıklı bir şekilde rahatlamak, oturaklı küfürler etmek çok güzel olurdu. Ne büyük bir sevinçtir bu! Ama sonra, insan başından geçenleri hatırladığında, nedeni bilinmeyen bir şüphe dolar içine.

Fırtınanın içindeki savaş, evet o, en azından gerçek, en azından açık yürekli. Fakat hayır, eşyaların dış görünüşü, kendilerini yalnız hissettiklerinde takındıkları dış görünüşleri böyle değil.

“Bunun bir isyandan hiçbir farkı yok: neredeyse solmuş ama tamamen değişen yüzler!” diye düşündü.

Başından geçenleri hatırlamak için çaba gösterdi.

Huzurlu bir şekilde And Dağları’nı geçiyordu. Karlar bütün sükûnetiyle dağların üzerine çökmüştü. Ölü şatolara yüzyılların getirdiği gibi, karlar da bu yığına huzur getirmişti. İki kilometrelik bir tabakanın üzerinde artık ne bir insan ne bir yaşam soluğu ne de bir çaba vardı. Ne altı bin metrelik yükseklikte aşıp geçilen o dimdik sırtlar ne düşen taş örtüler ne de o inanılmaz sükûnet...

Tupungato Tepesi civarında başına gelmişti bu.

Düşündü, tam orada bir mucizeye tanıklık etmişti.

Daha önce bir şey görmediği için onu rahatsız eden bir duyguya kapıldı. Kendini yalnız sanan fakat aslında yalnız olmayan, herkesin ona baktığı bir kişiye benziyordu. Geç de olsa, neden olduğunu anlamadan, kızgınlıkla çevrelendiğini hissetti. İşte! Bu kızgınlık nereden geliyordu acaba?

Bu kızgınlığın; taşların, karların arasından sızdığını nasıl hissetmişti ki? Ona doğru gelen bir şey yok gibi duruyordu çünkü hiçbir karanlık fırtına yaklaşmıyordu. Fakat başka bir dünyadan diğerine çıkıyordu. Pellerin, açıklanamaz bir iç sıkıntısıyla masum tepelere, sırtlara, karlı tepelere bakıyordu, giderek daha da koyulaşıyorlardı, ama yine de bir halk gibi, hepsi de yaşamaya başlıyordu.

Savaşmadan, elleriyle kumandayı sıkı sıkı tuttu. Anlamadığı bir şey oluyordu. Avına doğru atılacak bir hayvan gibi kaslarını sıktı ama sakin görünen bir şey yoktu. Evet, sakin görünen hiçbir şey yoktu ama her şey garip bir güce erişmiş gibi gözüküyordu.

Her şey bilenmişti. Bütün bu sırtlar, tepeler, hepsi sivrilmişti: aynı bir pruva gibi sert rüzgârı delip geçtikleri hissediliyordu. Daha sonra, savaş için mevzilenen devasa gemilerin yaptığı gibi, bütün hepsi onun çevresinde dönüyor, sürükleniyormuş gibi hissediyordu. O esnada, havaya karışmış bir toz bulutu çıkıverdi: yelken gibi hafif hafif dalgalanarak karlar boyunca yükseliyordu. Gerekli koşullarda geri çekilebilmesi için bir çıkış yolu aradı, geri döndü ve titredi: bütün And Dağları gerilerde kabarıyormuş gibi gözüküyordu.

“Kayboldum.”

Ön taraflardaki bir tepeden kar fışkırdı: bir kar volkanı. Ve hemen sonra, biraz sağında kalan diğerinden de. Ve bütün hepsi, birbiri ardına, sanki görünmez bir koşucu tarafından tutuşturulmuşçasına alevleniyorlardı. İlk türbülansla birlikte, pilotun çevresindeki dağlar sallandı.

Şiddetli bir sarsıntı çok iz bırakmaz: artık onu sarsan kuvvetli türbülansları hatırlamıyordu. Sadece, duman rengindeki alevlerin içinde kızgınlıkla savaştığını anımsıyordu.

Düşündü.

“Kasırga mı? Nedir ki o? Hiç. Paçayı kurtarabiliriz. Ama ya öncesi? O ilk karşılaşma!”

Binlerce yüz arasından bir tanesini hatırlar gibi oluyordu, fakat onu çoktan unutmuştu.

IV

Riviére, Pellerin’e baktı. Pellerin, yirmi dakika içerisinde arabadan indiğinde, üzerindeki yorgunluk ve ağırlıkla kalabalığın arasına karışacaktı. Belki de şöyle düşünecekti: “Çok yorgunum... Ne biçim iş bu?” Ve karısına da: “Burası And Dağları’na göre çok daha iyi,” diyecekti. Fakat başkalarının sıkı sıkıya bağlı olduğu her şey kendisinden uzaklaşmış gibiydi: sefaleti daha yeni anlamıştı. Bu ışıklar içerisindeki şehri kendisi için yeniden kurmak adına, fırsatı olup olmayacağını bilmeden, bu görüntünün diğer yüzünde birkaç saat geçirmişti. Hatta bu küçük insani zaaflarını, onun sinirini bozmalarına rağmen çok sevdiği çocukluk arkadaşlarını yeniden bulacak mı bulmayacak mı bilmeden... Riviére, “Bu kalabalık içerisinde göze çarpmayan fakat aslında sıra dışı haberciler var ve kendilerinin bile farkında değiller. Meğer...” diye düşündü. Riviére ona hayranlık besleyen insanlardan korkardı. “Macera” denilen şeyin kutsal karakterini bilmezlerdi. Onların bağırış çağırışları, bunun anlamını bozarken insanlığı da alçaltırdı. Ama Pellerin, belirli bir ışık altında algılanabilen dünyanın değerinin ne olduğu konusunda diğer insanlara göre daha bilgili olmasından ve sıradan onaylamaları ağır bir küfürle reddetmesinden doğan büyüklüğünü koruyordu. Riviére de onu takdir etmişti: “Nasıl başardınız bunları?” Nasıl ki bir demirci örsünden bahsederse, o da kendi işinden, uçuşundan bahsettiği için sevmişti onu.

Pellerin ilk olarak ara vermesinden bahsetti, daha sonra neredeyse özür dilermiş gibi: “Bir seçim yapacak durumda da değilim,” dedi. Ardında hiçbir şey göremez olmuştu: kar onu kör ediyordu. Neyse ki şiddetli hava akımları, onu yedi bin metrelik yüksekliğe çıkarıp kurtarmıştı. “Bütün o geçiş boyunca tepeler hizasında kalmak zorundaydım.” Hava borusunun yerini değiştirdiği jiroskoptan da bahsetti: kar onu kapatmıştı. “Görüyor musunuz? Buz tutuyor.” Başka bir hava akımı da daha sonra Pellerin’i alt üst etmişti ve üç bin metreye kadar çıktığında neden hâlâ bir yere çarpmadığını anlayamamıştı. Ovaların üzerinde uçuyordu işte artık. “Açık gökyüzüne vardığımda birdenbire fark ettim bunu.” Ve o anda nasıl hissettiğini anlattı, bir mağaradan kaçıyormuş gibi.

“Mendoza’da da mı fırtına var?”

“Hayır. Ben iniş yaparken hava açıktı, rüzgâr bile yoktu. Ama fırtına hemen arkamdan geliyordu.”

O kadar garip bir şeydi ki o yüzden bundan bahsetti. Yükseklerde dağların zirveleri kar bulutları arasında kaybolmuştu ama alçak bayırlar, siyah lav seli gibi ovaların üzerine doğru akıyordu. Şehirler teker teker yutulmuştu. “Hayatımda böyle bir şey görmedim...” Sonra aklına gelen bir hatırayla sessizliğe gömüldü.

Riviére, müfettişe doğru döndü.

“Bu, Pasifik Okyanusu’ndan gelen bir kasırga, artık bir şey yapmak için çok geç. Neyse ki bu kasırgalar And Dağları’nı asla geçemez.”

Bu kasırganın doğuya doğru ilerleyebileceği nasıl tahmin edilebilirdi ki?

Bu konuda bilgisi olmayan müfettiş ona katıldı.

Müfettiş, tereddüt ederek, Pellerin’e doğru döndü ve yutkundu. Ama sesini çıkarmadı. Biraz düşündükten sonra önüne bakarak bu melankolik ağırbaşlılığına döndü.

Bir çanta gibi bu melankoliyi yanında gezdirirdi.

Riviére tarafından birtakım belirsiz işler için Arjantin’e gönderilen Pellerin oraya vardığında, büyük ellerinden ve müfettişliğin verdiği o ağırbaşlılıktan utanmıştı. Ne hayali ne de coşkunluğu sevmeye hakkı vardı onun: bir işin tam zamanında yapılmasına hayranlık duyardı sadece. Arkadaşlarıyla bir kadeh şarap içmeye, bir arkadaşıyla senli benli konuşmaya, tesadüfen bir yerde, başka bir müfettişe rastlayınca kelime oyunu yaparak ona takılma hakkı yoktu.

“Yargıç olmak ne zor şey,” diye düşünüyordu.

Fakat aslında o yargılamıyordu, sadece başını sallıyordu. Her şeyi görmezden gelerek, karşılaştığı her şeye yavaş bir şekilde kafa sallıyordu. Bu, tedirgin vicdanları rahatsız ediyor ve bir şeyin düzgün şekilde muhafaza edilmesini sağlıyordu. Çok sevilmezdi çünkü bir müfettiş sevgi için değil, rapor yazmak için yaratılırdı. Yeni yöntemler ve teknik çözümler üretmekten artık vazgeçmişti, çünkü Riviére şöyle yazmıştı: “Müfettiş Robineau’nun bize mektup değil de rapor sunması gerekmektedir. Personelini hızlandırarak yeteneklerini daha iyi bir şekilde kullanacaktır.” O günden itibaren o, günlük ekmeğine nasıl atılıyorsa, bütün insanların kusurlu taraflarına da, sarhoş makiniste de, bütün gece uyumamış havaalanı sorumlusuna ve yere çarpan pilota da öyle atılıyordu.

Riviére, “Çok akıllı değil ama bizim işimize yarıyor,” derdi onun için. Riviére’in kendisi için uyguladığı kural, insanları tanımaktı; ama Robineau’ya göre güvenilir olan tek bilgi, bu kuralın bilinmesiydi.

“Robineau, eğer bir uçak geç kalkarsa o pilottan dakiklik primini keseceksiniz,” demişti bir gün Riviére.

“Ya elimizden bir şey gelmeyen durumlar olursa? Ya hava sisli olursa?”

“Sis olsa bile...”

Ve Robineau, amirinin adil olacak kadar güçlü olduğunu bildiği için bundan gurur duyuyordu. Robineau’da bu kibirli güçten kendisine bir büyüklük payı çıkarabilirdi.

Havaalanı sorumlularına, “Kalkışı 16.15’e kadar ertelediniz, priminizi ödeyemeyeceğiz,” deyip dururdu.

“Ama Mösyö Robineau, saat beş buçukta, kimse on metre ötesini dahi göremez ki!”

“Kural bu.”

“İyi ama Mösyö Robineau, sisi süpüremeyiz ki!”

Robineau sır perdesi içine girip kendini sağlama aldı. O zaten yönetime bağlıydı. Bütün bu yokluğun içinde bildiği tek şey, insanları azarlamak için havanın düzelmesi gerekiyordu.

Riviére, “O hiçbir şey düşünmez ki, o yüzden yanlış bir şey de düşünmez,” derdi onun için.

Bir pilot, eğer bir cihazı kırarsa, prim alamazdı.

Robineau, amire, “Peki ya orman üzerinde uçarken bir sorun çıkarsa?” diye sormuştu.

“O zaman bile...”

Ve Robineau da üstüne alınıp işini ciddiye alıyordu.

Daha sonra pilotlara hareketli bir sarhoşlukla, “Üzgünüm, gerçekten üzgünüm ama bu arıza başka bir yerde olmalıydı,” derdi.

“Fakat Mösyö Robineau, kaza geliyorum demez!”

“Kural bu.”

Riviére’e göre, “Bu kurallar, bir dinin, saçma görünen fakat insanların düzenini sağlayan kurallara benzer.” Adaletli veya adaletsiz görünmek, Riviére’in umurunda bile değildi. Belki bu cümleler onun için bir şey ifade etmiyordu. Küçük şehirlerin burjuvaları akşamları müzik çalınan yerlere giderler, Riviére de şöyle düşünürdü: “Onlara karşı ha adaletli olmuşsun ha olmamışsın. Onlar zaten yoklar ki.” Ona göre, insanlar şekil verilmesi gereken, el değmemiş balmumu gibiydi. Bu maddenin ruhunu yaratmak, ona bir irade vermek gerekir. İnsanları kendine köle etmeyi düşünmezdi, sadece onları kendi varoluşlarının dışına çıkarmayı isterdi. Her geç inişi cezalandırmakla elbette haksızlık yapıyordu. Ama böylece vaktinde kalkmalarını sağlıyor ve bu iradeyi yaratıyordu. Hava kapalı olduğu zaman, adamlarının bunun tadını çıkarmalarına göz yummuyor; bir makinist, gecikmeden ötürü utanç duyduğunda bile, havanın açılacağı zamana kadar daima tetikte olmalarını sağlıyordu. Gökyüzü zırhındaki yarıktan bile hızlı bir şekilde faydalanmaya çalışıyorlardı: “Kuzeyde hava açıldı, yola çıkın!” Posta servisi, Riviére sayesinde, on beş bin kilometrelik yükseklikte bile her şeyden önce geliyordu.

Riviére zaman zaman şöyle derdi: “Bu insanlar mutlu çünkü sevdikleri işi yapıyorlar, seviyorlar çünkü ben sert biriyim.”

Bazen sert biri olabilirdi, evet ama adamlarını mutlu etmesini de bilirdi. “Onları güçlü bir hayata doğru itmek gerekiyor; acısıyla tatlısıyla. Önemli olan bu,” diye düşünüyordu.

Araba şehre doğru yaklaşırken, Riviére ana merkeze gidilmesini istedi. Pellerin’le yalnız kalan Robineau, ona baktı ve konuşmaya başladı.

V

Robineau o gece bıkkındı. Fatih Pellerin’in karşısında, hayatının gri olduğunu yeni fark etmişti. Robineau, müfettişlik unvanı ve otoritesine rağmen, yolculuğundan yorgun düşmüş, arabanın kenarına yığılmış, gözleri kapalı, elleri yağ yüzünden kararmış pilottan daha az değerli olduğunu fark etmişti. Robineau ilk kez hayranlık duymuştu. Ona bunu söylemesi gerekiyordu. Ama asıl ihtiyacı bir arkadaşlık kazanmaktı. Yolculuk ve günün başarısızlıkları onu yormuştu, belki de kendini biraz gülünç hissediyordu. O akşam benzin stoklarını kontrol ederken hesaplarda yanlışlık yapmıştı; hatta bunu, suçüstü yakalamak istediği memur fark edip düzeltmişti. Daha kötüsü ise B6 tipi bir yağ pompasını, B4 tipiyle karıştırarak bunun tesisatını hatalı bulmuş ve makinistler, alaycı gülüşlerle, onu öyle bir duruma sokmuşlardı ki, affedilmez bir hata yaptığı için yirmi dakika boyunca utanmıştı.

Oteldeki odasından bile korkuyordu. O, Toulouse’tan Buenos Aires’e varır, işini hallettikten sonra hemen odasına giderdi. Ona ağırlık veren sırların farkındalığıyla buraya kapanır, bavulundan bir yığın kâğıt çıkarıp yavaşça “rapor” diye başlık atar; tehlikeli birkaç satır yazar, sonra da hepsini yırtıp atardı. Şirketi büyük bir tehlikeden kurtarmak isterdi. Oysaki ortada tehlike falan yoktu. Şimdiye kadar sadece bir paslanmış pervaneyi kurtarmıştı. Havaalanı sorumlusunun karşısında, parmaklarını bu pas üzerinde mutsuz bir şekilde, ağır ağır gezdirirken, havaalanı sorumlusu, “Bir önceki ara durağa sorun, bu uçak oradan geldi,” demişti. Robineau kendi görevinden şüpheleniyordu.

Pellerin’e yaklaşmayı denedi:

“Benimle akşam yemeği yemek ister misin? Biriyle konuşmaya ihtiyacım var, mesleğim bazen beni çok zorluyor.”

Sonra, bu kadar küçülmemek için cümlesini şöyle düzeltti:

“O kadar fazla sorumluluğum var ki!”

Astları, Robineau’yu kendi özel hayatlarına karıştırmak istemezlerdi. Şöyle düşünürlerdi: “Raporu için yazacak bir şey bulamazsa bu iştahla beni bile yer.”

Ama bu akşam, Robineau kendi dertlerini düşünüyordu sadece: tek sırrı olan egzamadan muzdaripti, bu sırrından bahsetmek, biraz kendini acındırmak ve gururda bulamadığını alçakgönüllülükte bulmak istiyordu. Fransa’da bir sevgilisi de vardı. Ne zaman yanına gitse, sevgilisinin gözlerini kamaştırmak ve kendini sevdirmek için ona teftişlerinden bahsederdi, ama bu çaba onu kızdırıyor gibi gözüküyordu. Ondan da bahsetmek istiyordu.

“Akşam yemeği yiyelim mi o zaman?”

Pellerin hiç karşı çıkmadan kabul etti.

VI

Riviére içeri girdiğinde asistanlar, Buenos Aires bürosunda uyukluyorlardı. Montunu ve şapkasını çıkarmadı, her zaman yolculuğa çıkan bir yolcu gibi. Hep böyle görünürdü zaten. Kısa boyu havayı öyle az kıpırdatıyor, beyaz saçları ve kıyafetleri her sahneye öyle uyum gösteriyordu ki, neredeyse kimse onun farkına varmazdı. Ama girişiyle bir coşkunluk sardı çalışanları. Asistanlar heyecanlandılar, büro amiri masasının üzerindeki kâğıtları toparladı, daktilolar çalışmaya başladı.

Santral memuru, formları yerlerine koyuyor, gelen telgrafları bir deftere geçiriyordu.

Riviére oturdu ve okudu.

Şili’de olanlardan sonra, her şeyin kendi kendine düzene girdiği, geçtiği havaalanlarından birbiri ardına gelen mesajların bir zafer bülteni olduğu o güzel günlerin raporlarını okuyordu. Patagonya postası da hızla ilerliyordu: belirtilmiş saatin ilerisindelerdi çünkü rüzgâr onları kuzeye doğru sürüklüyordu.

“Hava raporunu ver bana.”

Bütün havaalanları açık havayla, şeffaf gökyüzüyle, o güzel rüzgârla övünüyordu. Amerika’ya parıltılı bir gece hâkimdi. Riviére her şeyin yolunda gitmesinden mutluluk duyuyordu. Şimdi bu posta, gecenin macerası içinde bir yerlerde savaşıyordu fakat şans onlardan yanaydı.

Riviére defteri itti.

“Bu işe yarar.”

Ve çok fazla görevi olan gece gözcüsü, gece görevindeki çalışanları denetlemek için dışarı çıktı.

Açık pencerenin önünde durdu ve gecenin gizemini kavradı. Gece, Buenos Aires’i ve muazzam bir gemiye benzeyen Amerika’yı da kaplıyordu. Bu enginlik duygusu onu şaşırtmadı: Santiago’nun gökyüzü yabancı bir gökyüzüdür. Ama posta, Santiago’ya doğru yola koyuldu mu, hattın bir ucundan öteki ucuna kadar, o aynı karanlık gökyüzü altında yaşanırdı. Şimdi, telsiz telefonun kulaklıklarında diğer postanın sesi duyulurken, Patagonyalı balıkçılar, navigasyon ışığının parıltısını görebiliyorlardı. Motorun homurtusuyla, hareket hâlindeki bir uçağın yarattığı tedirginlik, Riviére’i kuşatırken şehirleri ve taşraları da kuşatırdı.

Bu açık gecenin verdiği mutlulukla, uçağın tehlikeli bir biçimde zifiri karanlıklara gömülmüş ve artık kurtarılması imkânsız gibi göründüğü o karışık geceleri hatırlıyordu. Buenos Aires’in telsizinde, kasırganın cızırtısına karışmış iniltisi takip ediliyordu. Gökyüzünün kurşuni ağırlığı altında dalgaların altın müziği kayboluyordu. Gecenin engellerine doğru, kör bir ok gibi atılan bir postanın pes sesindeki matem başka nerede vardı ki?

Riviére, bir müfettişin yerinin, nöbet gecesinde, bürosu olduğunu düşündü.

“Bana Robineau’yu getirin.”

Robineau ise bir pilotla arkadaş olmak üzereydi. Otelde, onun önüne bavulunu sermişti; içinde müfettişleri diğer insanlara yaklaştıran eşyalar vardı: kötü kokan birkaç gömlek, bir tuvalet takımı, müfettişin duvara astığı bir kadın fotoğrafı. Hazinelerini, acınası bir şekilde düzenlerken kendi sefaletini de gözlerin önüne seriyordu. Manevi bir egzama. Kendi hapishanesini gösteriyordu.

Fakat Robineau için de, herkes için olduğu gibi, küçük bir ışık vardı. Bavulun dibinden özene bezene paketlenmiş küçük bir torba çıkarırken sessiz bir coşkunluk içerisine girmişti. Uzun süre hiçbir şey söylemeden hafifçe vurdu. Sonra da ellerini açarak, “Bunu Sahra’dan getirdim,” dedi.

Müfettiş böyle bir itirafta bulunduğu için kızarmıştı. Bütün hayal kırıklıklarından, evlilik hayatındaki talihsizliklerinden, esrarın kapısını aralayan küçük siyahımsı taşlarla ortaya çıkan gri gerçeklikten teselli buluyordu.

Yüzü biraz daha kızarmıştı:

“Aynıları Brezilya’da da bulunuyor.”

Ve Pellerin, Atlantis’e doğru yönelen müfettişin omzuna dokundu. Ilımlı bir havayla sordu:

“Jeolojiyle ilgilenir misiniz?”

“İlgilenmek mi? Tutkunuyum.”

Hayatı boyunca sadece taşlar ona nazik davranmıştı.

Robineau, çağrılınca üzüldü ama yine de ağırbaşlılığını korudu.

“Şimdi gitmem gerekiyor. Mösyö Riviére’in bazı önemli kararlar alma konusunda benim yardımıma ihtiyacı var.”

Robineau içeri girdiğinde Riviére onu çoktan unutmuştu. Riviére, şirketin uçuş ağının kırmızıyla belirtildiği bir duvar haritasının önünde derin derin düşünüyordu. Müfettiş, komutları bekliyordu. Uzun bir süre sonra kafasını çevirmeden, “Bu harita hakkında ne düşünüyorsunuz Robineau?” diye sordu.

Hayal kurmaktan uzaklaştığı zamanlarda böyle bilmeceler sorardı.

“Bu harita, Sayın Müdürüm...”

Doğrusunu söylemek gerekirse, bu konuya dair hiçbir fikri yoktu ama ciddi bir havayla haritaya bakıyor, Avrupa ile Amerika’yı dikkatle inceliyordu. Riviére de aslında onu katmadan düşüncelerini devam ettiriyordu. “Bu uçuş ağı görünürde çok güzel ama aynı zamanda da acımasız. Birçok adamımıza, birçok genç adamımıza mal oldu. Otoritesine boyun eğmek zorundayız ama öyle çok sıkıntı yarattı ki aslında!” Yine de Riviére, onu her şeyin üstünde tutuyordu.

Onun yanında ayakta duran ve gözlerini haritaya dikmiş olan Robineau yavaş yavaş kendine geliyordu. Riviére’den hiçbir acıma duygusu beklemiyordu. Bu harcanmış hayatını gülünç bir zayıflıkla açıklamaya çalışarak bunu değiştirmeye çalıştığında, Riviére onunla dalga geçti. “Eğer uykusuzluk çekiyorsanız bu sizin işinizi de perçinler.”

Bu gerçekten de bir dalga geçme değildi. Onaylamak, Riviére’in âdetiydi: “Eğer bir müzisyenin uykusuzluğu, ona güzel eserler yaratmasında tetikleyici oluyorsa, bu ne güzel bir uykusuzluktur.” Bir gün Leroux’yu göstererek, “Şuna bak, nasıl da güzel. Aşkı engelleyen bir çirkinlik...” Leroux, sahip olduğu bu büyüklüğü, belki de, hayatını sadece bu işe adamasını sağlayan bu şansızlığa borçluydu.

“Pelleririe bu kadar çok bağlı mısınız?”

“E hâliyle!”

“Bu yüzden sizi suçlamıyorum.”

Riviére hafiften döndü, başını önüne eğmiş, küçük adımlar atıyor ve Robineau’yu da ardından sürüklüyordu. Dudaklarında Robineau’nun anlamadığı üzgün bir gülümseme belirdi.

“Ne var ki bu işin sorumlusu sizsiniz.”

“Evet,” diye cevap verdi Robineau.

Her gece, bir hareketliliğin, gökyüzünde bir trajedi gibi düğümlendiğini düşünüyordu. İradelerin eğilmesi bir yenilgiye neden olabilirdi. Belki de gün ağarana kadar, epeyce savaşmak gerekecekti.

“Görevinizde kalmalısınız.”

Riviére sözlerine dikkat ederek, “Önümüzdeki gece, bu pilota tehlikeli bir uçuş yazacaksınız belki de, onun da bu emre itaat etmesi gerekecek.”

“Evet.”

“İnsanların kaderi hemen hemen sizin ellerinizde ve bu insanlar da sizden daha değerli...”

Duraksadı ve “Evet, bu önemli bir konu,” dedi.

Riviére küçük adımlar atmaya devam etmekteydi. Birkaç saniye boyunca sessiz kaldı.

“Eğer onlar, sizin arkadaşınız oldukları için emirlerinize itaat ediyorlarsa bu, sizin onları kandırdığınız anlamına gelir. Sizin kendi kendinize bir fedakârlık yapmaya hakkınız yoktur.”

“Hayır tabii ki.”

“Ve onlar, sizin arkadaşlığınızın, kendilerini bazı zorluklardan kurtarabileceğini sanıyorlarsa, bu yine onları kandırdığınız anlamına gelir: onların size itaat etmesi gerekir. Şöyle otursanıza.”

Riviére, Robineau’yu eliyle, ofisine doğru yavaşça yönlendirdi.

“Size bir ders vermek istiyorum Robineau. Eğer yorgunsanız, sizi desteklemek bu adamların görevi değil. Siz amirsiniz. Sizin zaaflarınızın olması gülünç. Yazın lütfen.”

“Ben...”

“Yazın: ‘Müfettiş Robineau, pilot Pellerin’e şu sebepten ötürü bu cezayı veriyor...’ Bir neden bulun.”

“Sayın Müdürüm!”

“Anlıyormuş gibi yapın, Robineau. Emriniz altında bulunan kişileri sevin. Ama bunu onlara sakın söylemeyin.”

Robineau, bir kez daha heyecanla, her bir pervane burcunun teker teker temizlenmesini denetledi.

Acil iniş alanı, telsizle mesaj gönderdi: “Uçak göründü. Uçak işaret verdi: hızımı azaltıyorum, inişe geçiyorum.”

Bu, hiç şüphesiz, yarım saati bulacaktı. Uçuş esnasında hız kesildiğinde ve dakikalar ovalardan alacağı payı teslim etmediğinde hissedilen öfkeyi biliyordu Riviére. Saatin yelkovanı şimdi ölü bir zamana işaret ediyordu: nice olaylar sığabilirdi pusulanın bu aralığına. Riviére vakit geçirmek için dışarı çıktı ve gece, aktörsüz bir tiyatro gibi bomboş göründü ona. “Boşa giden bir gece!”

Riviére, yıldızlarla süslenmiş bu açık geceye, ıssız yerlerdeki işaretleri andıran yıldızların bu ilahi manzarasına, bu mehtaba pencereden, kin dolu gözlerle bakıyordu.

Ama uçak kalkar kalmaz, Riviére için bu gece, heyecan verici ve güzeldi. Gece, hayatı içinde taşıyordu. Riviére de bu geceyi gözetiyordu.

“Hava nasılmış?” diye sordu.

On saniye sonra:

“Çok güzel.”

Daha sonra geçilen şehirlerin isimleri sıralandı, ona göre bu şehirler savaşta düşen şehirlerdi.

VII

Bir saat sonra, Patagonya postasındaki telsiz sorumlusu, sanki biri omzundan hafifçe onu kaldırıyormuş gibi hissetti. Etrafına bakındı: ağır bulutlar yıldızları söndürüyordu. Karaya doğru eğildi: kasabaların, otların arasında saklanan ateşböceklerininkine benzeyen ışıklarını arıyordu. Ama bu karanlık yollarda ışıldayan hiçbir şey yoktu.

Kendini mutsuz hissediyordu, karanlık gece onun önüne serilmişti: sınır bölgesi, karşı sınır bölgesi, kazanılması gereken topraklar... Pilotun taktiğine akıl erdirememişti telsiz sorumlusu: ona öyle geliyordu ki, sanki daha uzakta bir duvara çarpacak gibi, onlar da gecenin karanlığına çarpacaklardı.

Şimdi ise karşılarında, ufuk çizgisi hizasında seçilmesi güç bir ışıltı görüyordu: bir metal ışıltısı. Telsiz sorumlusu, Fabien’ın omzuna dokundu fakat o kıpırdamadı.

Uzaktaki fırtınanın ilk girdapları uçağı vurdu. Bir metal yığını yavaşça havalanıyor ve telsiz sorumlusunun iliklerine işliyor, ardında da kaybolmuşa ve erimişe benziyordu. Ve telsiz sorumlusu tek başına, birkaç saniye sallandı. Bunun üzerine, elleriyle demir levhalara kenetlendi.

Artık kokpitteki kırmızı ışıktan başka hiçbir şey göremediği için, çaresiz, küçük madenci lambasından yardım bekleyerek, gecenin tam kalbine indiğini hissetti ve ürperdi. Pilotu rahatsız etmekten endişe duyarak, neye karar verdiğini sormaya çekindi. İki elleriyle metale bastırdı, ona doğru eğildi ve bu karanlık kitleye baktı.

Bu cılız ışıkta sadece bir baş ve hareketsiz omuzlar görülebiliyordu. Biraz sola eğilmiş ve her bir ışıkla yıkanmış yüzü fırtınaya doğru çevrilmiş bu vücut, karanlık bir kütleden başka bir şey değildi. Fakat telsiz sorumlusu bu yüzün bir parçasını dahi göremiyordu. Fırtınaya meydan okumak için onun duygularını hızlandıran her şey; bu somurtkanlık, bu irade, bu kızgınlık, bu soluk yüz ve uzaktaki pırıltılar arasındaki önemli noktaları değiştiren her şey, onun için etki edilemez olarak duruyordu.

Ama yine de karanlığın durgunluğu içerisinde birikmiş olan gücünü seziyor ve onu seviyordu. Şüphesiz ki bu güç, onu fırtınaya doğru sürüklüyor, üstelik kendisini koruyordu aynı zamanda. Ve kumandayı tutmuş elleri, bir hayvanın ensesine bastırıyormuşçasına fırtınayı bastırıyordu. Ama bu güçlü omuzlar kıpırdamıyor ve bunda derin bir güç rezervi hissediyordu.

Telsiz sorumlusu, her şeyin eninde sonunda pilotun sorumluluğu dâhilinde olduğunu düşünüyordu. Ve şimdi o yangına doğru dörtnala koşarak önündeki bu karanlık şeklin, maddeyi ve ağırlığı, sürekliliği ifade eden şeyin tadına varıyordu.

Sol tarafında, uzaktaki deniz fenerinin cılız ışıkları gibi yeni bir yuva aydınlandı.

Telsiz sorumlusu, Fabien’ın omzuna dokunmak, ona durumu anlatmak istedi, fakat kafasını yavaşça çevirdiğini, bu yeni düşmana karşı birkaç saniye gözlerini diktiğini, daha sonra eski pozisyonuna geri döndüğünü, boynunu deri koltuk başına yasladığını gördü. Omuzları, daha önce de olduğu gibi, sabitti.

VIII

Riviére, üzerine çöken bu keyifsizliği geçiştirmek ve biraz yürümek için dışarı çıktı. Acayip bir duyguyla, Riviére, sadece amaç uğruna yapılan bir eylem, dramatik bir eylemde bulunduğunu; bu dramın yer değiştirdiğini ve daha kişisel bir hâl aldığını hissediyordu. Küçük kentlerin orta halli küçük insanları geldi aklına; müzik yapan yerlerin etrafında, görünüşte sessiz bir yaşamları vardı onların. Ama bazen de facialarla dolarlardı: hastalık, aşk, keder ve belki de... Kendi derdi ona çok şey öğretiyordu: “Bu bazı pencereleri açar,” diye düşünüyordu.

Daha sonra, akşam vakti, saat on bir civarında, rahat rahat nefes alarak ofise doğru yürümeye başladı. Sinemaların önünde durgun durgun bekleyen kalabalığı, omuzlarıyla yavaş yavaş yararak geçiyordu. Dar bir yolun üzerinde parıldayan ve parıltılı afişlerle hemen hemen silinmiş gibi görünen yıldızlara doğru kafasını kaldırdı ve “Bu akşam, uçmakta olan iki postamla, bütün gökyüzünden sorumluyum. Bu kalabalık arasında beni arayan, beni bulan bir işaret bu yıldız: işte bundan dolayı biraz yabancı, biraz yalnız hissediyorum kendimi,” diye düşündü.

Aklına bir parça geldi: arkadaşlarıyla birlikte dün dinledikleri bir parçanın notaları. Arkadaşları bunu anlamamışlardı: “Bizi de, sizi de bayıyor bu sanat. Ama ne var ki, siz bunu söylemiyorsunuz.”

O da, “Belki,” diye yanıtlamıştı.

Kendini dün akşamki gibi yalnız hissetmişti ama böyle bir yalnızlığın zenginliğini de fark etmişti hemen. Bu müziğin, bir sırrın tatlılığı gibi getirdiği haber, sıradan insanlar arasında, onun içindi, sadece onun için. Yıldızın işareti de bunun içindi. Bu insanların omuzlarının üzerinden, sadece onun anlayabileceği bir dille sesleniliyordu ona.

Kaldırımda, itip duruyorlardı onu, “Kızmayacağım,” diye düşündü. “Ben, hasta bir çocuğun, kalabalık arasında minik adımlarla yürüyen babası gibiyim. O baba, evin tüm sessizliğini içinde taşır.”

Bakışlarını insanlara doğru çevirdi. O, bu insanların arasında, icatlarıyla sevgilerini yavaş yavaş gezdirenleri tanımaya çalışıyor ve deniz feneri bekçilerinin yapayalnız yaşamları geliyordu aklına.

Ofislerdeki sessizlik hoşuna gitti. Bütün ofisleri teker teker, yavaş adımlarla dolaşıyor ve sadece kendi adımlarını duyuyordu. Yazı makineleri örtülerin altında uyuyordu. Büyük dolaplar, düzenli dosyaların üzerine kapanmıştı. On yıllık birikim ve çalışma. Bir bankanın depoları geldi aklına. Esas zenginliğin zirvede olduğu bu yerleri dolaşıyor gibiydi, böyle hissetti. Bu kayıtların hepsinde, altından daha değerli şeylerin biriktiğini düşünüyordu: canlı bir kuvvet; canlı olmasına rağmen bankaların altınları gibi uykuda olan bir kuvvet. Gece nöbetinin tek sorumlusuyla bir yerlerde karşılaşacaktı. Hayatı ve iradesi devam edebilsin, böylece, Toulouse’tan Buenos-Aires’e kadar olan bağlantı hiç kopmasın diye, bir yerde bir adam çalışıyordu.

“İşte o adam kendi yüceliğini bilmiyor.”

Postalar bir yerlerde çatışıyorlardı. Gece uçuşu bir hastalık gibi devam ediyordu: uyanık kalmak gerekiyordu. Bir okyanustan kurtulmaya çabalar gibi çabaladıklarından dolayı, sadece, durmadan değişen şeylerin görünmeyen dünyasını bilen, elleriyle, dizleriyle göğüs göğüse karanlıkla savaşan adamlara yardım etmek gerekiyordu. İtirafları çok korkunç oluyordu bazen: “Onları görmek için ellerimi aydınlattım...” Sadece o kırmızı fotoğraf banyosunda ortaya çıkan, o ellerdeki kadifemsi yumuşaklık. Bu işte dünyadan geriye kalan. Bu işte kurtarılması gereken.

Riviére, trafik idaresi ofisinin kapısını açtı. Köşede, çok az ışık saçan tek bir lamba yanıyordu. Bir daktilonun tıkırtısı bu sessizliğe bir anlam yüklüyordu ama onu doldurmuyordu. Bazen telefonun zili titreşiyordu: o zaman nöbetçi asistan yerinden kalkıp bu daimi, inatçı, hüzünlü çağrıya doğru yürüyordu. Nöbetçi asistan, kulaklığı kaldırıp içindeki sıkıntıyı dindiriyordu: karanlık bir köşede sessiz bir konuşmaydı bu. Sonra, bu hissiz adam geri dönüyordu odasına, çözülmez sırrını, uykusuzluğu ve yalnızlığı ele vermiyordu. Her iki posta da uçuştayken, dışardaki zifiri geceden gelen bir çağrı nasıl bir korku verir insana. Gece vakti, bir lambanın etrafında oturan ailelerin huzurunu kaçıran telgrafları düşünüyordu Riviére, onlara hiç geçmiyormuş gibi gelen saniyeler boyunca, o acı, babanın yüzünde bir sır gibi kalıyor. İlk başta güçsüz, o çığlıktan olabildiği kadar uzak, olabildiğince sakin bir dalga. Zil sesinin o sessiz mırıltısını her duyduğunda, o çığlığın yankılanmasını duyardı aslında. Su yüzeyine çıkan bir dalgıç gibi, bu adam karanlıktan onun ışığına doğru geldiğinde, yalnızlığı onun hareketlerini ağır bir sırla yavaşlatıyordu, birbirine zıt iki akıntının arasında yüzmeye çalışan yüzücünün yavaşlığı gibi. “Orada kalın. Geliyorum ben.”

Riviére kulaklığını çıkardı, homurtuların hepsi kulağında uğuldadı.

“Riviére konuşuyor.”

Hafif bir gürültünün ardından bir ses geldi:

“Sizi telsiz istasyonuna bağlıyorum.”

Yeni bir gürültü, santraldeki raporların gürültüsü ve başka bir ses daha:

“Burası telsiz istasyonu, buyurun. Size telgrafları bildirmekteyiz.”

Riviére not alıyor, bir yandan da kafasını sallıyordu.

“Güzel... Güzel...”

Önemli bir şey değil. Her zamanki bildiriler. Rio de Janerio bilgi istiyor, Montevideo hava durumundan, Mendoza ise ekipmanlardan bahsediyordu. Bilindik gürültülerdi bunlar.

“Peki ya postalar?”

“Fırtına var. Uçaklardan haber alamıyoruz.”

“Peki.”

Riviére gecenin açık, yıldızların parlak olduğunu düşünmüştü fakat telsiz operatörleri, uzaktaki fırtınanın nefesini hissediyorlardı.

“Sonra görüşürüz.”

Riviére ayağa kalktı ve asistana doğru yöneldi:

“İmza için servis pusulaları Mösyö...”

“Tamam.”

Riviére, gecenin yükünü de onun gibi taşıyan bu adama karşı, içinde dostça hisler besliyordu. “Bir savaş arkadaşı,” diye düşündü Riviére, “ama o, bu nöbetin bizi nasıl birleştirdiğini hiç bilemeyecek.”

IX

Riviére, elinde bir tomar kâğıtla ofisine vardığında, son haftalarda ona eziyet çektiren bu şiddetli sancıyı sağ tarafında yeniden hissetti.

“Bu hiç iyi değil.”

Bir anlığına duvara yaslandı.

“Gülünç.”

Bir kez daha, kendini bağlanmış yaşlı bir aslan gibi hissetti, içini büyük bir mutsuzluk kapladı.

“Bunca yıllık çalışmanın karşılığı bu mu? Elli yaşındayım ve elli yıl boyunca hayatımı işimle doldurdum, kendimi geliştirdim, savaştım, olayların gidişatını değiştirdim ve işte şimdi ilgilendiğim, beni tamamlayan, dünyadaki en önemli şey olan... Gülünç gerçekten.”

Bekledi, terini kuruladı ve ağrısı dinince çalışmaya koyuldu.

Yavaş yavaş notlarını inceliyordu.

“301 numaralı motorun sökülmesi esnasında Buenos Aires’te .... olduğunu fark ettik. Sorumlu kişiye ağır bir ceza vereceğiz.”

İmzaladı.

“Florianopolis durağı, emirlere uygun davranmadığından ...”

İmzaladı.

“Disiplin amacıyla havaalanı şefi Richard’ın yerini değiştiriyoruz ...”

Bunu da imzaladı.

Ağrısı devam ediyordu, uyuşuyordu ama hâlâ devam ediyordu ve hayatın yeni bir anlamı gibi yeni olan bu ağrı onu kendisini dinlemeye zorluyordu. Karamsarlığa büründü.

“Adil miyim, değil miyim? Buna dair bir fikrim yok. Eğer birinin canını acıtırsam, o zaman hatalar azalıyor. Bunun sorumlusu tek bir kişi değil, bunun sorumlusu gizli bir güç aslında ve herkese dokunmadan ona ulaşamıyorum. Çok fazla adil olsaydım, her gece uçuşu, bir ölüm riski anlamına gelirdi.”

Kendini bu yol uğrunda çok fazla yorduğu için üzerine bir yorgunluk çöktü. Merhamet etmenin iyi bir şey olduğunu düşündü. Hayallere dalmış bir şekilde sayfaları çeviriyordu.

“Roblet’ye gelince, bugünden itibaren artık çalışanlarımızdan biri değil.”

Yaşlı adam ve geçen geceki konuşma gözlerinin önüne geldi yeniden:

“Ama Mösyö... Ama... Bir kere daha, yalnızca bir kere daha düşünün. Bütün hayatım boyunca çalıştım ben.”

“Bu bir ders olacak.”

“Ama Mösyö, lütfen. Bakın, Mösyö!”

Ardından o eskimiş cüzdan ve eski gazete sayfası, üzerinde de genç Roblet’nin uçağın yanında çekilmiş bir fotoğrafı.

Riviére, bu yaşlı ellerin, bu naif ünün üzerinde titrediğini görüyordu.

“Mösyö, bu fotoğraf 1910 yılında çekilmiş. İlk Arjantin uçağının montajını yapan benim! 1910 yılından beri havacılıkla uğraşıyorum. Yirmi yıl oldu. Nasıl söyleyebiliyorsunuz böyle bir şeyi? Peki ya gençler, Mösyö, nasıl da gülecekler bu atölyede! Hem de nasıl!”

“Benim için bir şey fark etmiyor.”

“Peki ya çocuklarım Mösyö! Çocuklarım var benim!”

“Size söyledim, tesisatçılık işi ayarlayabilirim size.”

“Saygınlığım, Mösyö, saygınlığım ne olacak? Bakın, yirmi yıl havacılıkla uğraştım ben. Benim gibi ihtiyar bir çalışan...”

“Tesisatçılık.”

“Bunu kabul edemem, Mösyö, edemem!”

Ve yaşlı elleri titredi. Riviére ise kendi içinde bir güzelliğe sahip olan buruşmuş derisinden gözlerini kaçırdı.

“Tesisatçılık.”

“Hayır Mösyö, hayır. Bir şey daha söylemek istiyorum...”

“Dışarı çıkabilirsiniz.”

Riviére, “Böyle sert bir şekilde kovduğum aslında o değil; sorumlu olduğu kötülük aslında, ama yine de bu kötülük onun içinden geçip geliyor. Olaylar üzerinde hâkimiyet kurabiliyoruz. Onlar da bize itaat eder, bu yüzden onların yaratıcılarıyızdır. Bu alçakgönüllü insanlar da aslında ‘şey’ler ve onları yaratan yine biziz. Ama kötülük onlardan geldiği zaman onları bir kenara bırakabiliriz,” diye düşündü.

“Söylemek istediğim bir şey daha var...” Bu zavallı, yaşlı adam ne söylemek isteyebilirdi ki? Yaşlanmış sevinçlerinin kendisinden çekilip alındığını mı? Uçakların metalinde, araçların çıkardığı sesi nasıl sevdiğini mi? Yaşamının yüce bir şiirden yoksun bırakıldığını mı? Yoksa yaşaması gerektiğini mi?

Çok yorulduğunu hissetti Riviére. Okşarcasına bir ateş sardı onu. Sayfalara sertçe dokundu ve şöyle düşündü: “Bu yaşlı iş arkadaşımın yüzünü seviyordum aslında...” Ve Riviére’nin gözlerinin önüne yine o eller geliyordu. O ellerin bir araya gelebilmek için yapacağı o zayıf hareketleri düşünüyordu. “Peki peki, kalın,” demekten sıkılmıştı. Riviére bu yaşlanmış ellere inecek olan sevinç akışının hayalini kuruyordu. Ve bu simanın değil de, bu işçinin yaşlanmış ellerinin ifade edebileceği bu sevinç, dünyanın en güzel şeyi gibi görünüyordu. “Bu notu yırtayım mı?” Peki ya o yaşlı adamın ailesi, ya o gece yarısı eve dönüşleri, ya o alçakgönüllü gurur:

“Nasıl, işinde alıkonuluyor musun?”

“Bakın, bakın. İlk Arjantin uçağının montajını yapan benim.” Ve artık gençler gülmeyeceklerdi, bu emektar, eski itibarını yeniden kazanmış olacaktı.

“Yırtıyorum?”

Telefon çalıyordu, Riviére ahizeyi kaldırdı.

Uzunca bir an ve ardından bu ses, rüzgârı ve uzaklığı seslere taşıyan bu derinlik. Sonunda konuştu:

“İniş alanı konuşuyor. Siz kimsiniz?”

“Ben Riviére.”

“Sayın Müdürüm. 650 piste iniş yaptı.”

“Tamam.”

“Sonunda her şey hazır. Fakat son saatte elektrik devresini kapatmamız gerekti. Bağlantıda sorun vardı.”

“Tamam. Kim kurdu bu devreyi?”

“Bunu araştıracağız. İzin verirseniz cezalandıracağız: borda fenerlerinde bir problem var, önemli olabilir.”

“Tabii ki.”

“Eğer aksaklıkla karşılaşıldığı anda sorun giderilmezse, nerede olursa olsun, fenerlerde sorun çıkar: eğer aletler şans eseri açığa çıkar da suçluların göz ardı edilmesine izin verilirse bu ağır bir suç olur: Roblet gidecek.”

Asistan hiçbir şey görmeden yazmaya devam ediyordu.

“Bu ne?”

“İki haftanın dokümanları.”

“Neden hazır değil?”

“Ben...”

“Bunu görüşeceğiz.”

“Çok garip,” diye düşündü Riviére, “olayların kontrolü ele geçirmesi, el değmemiş ormanları yukarı doğru iten büyük karanlık bir kuvvetin açığa çıkması ve onun, büyük işlerin her tarafını çepeçevre sarması ne kadar garip.” Riviére küçük sarmaşıklarla parçalarına ayrılan tapınakları düşünüyordu.

“Büyük bir iş...”

Kendini güvende hissetmek için biraz daha düşündü: “Bütün insanları seviyorum, savaştığım onlar değil. Onlardan geçen şeyler...”

Kalbi hızla çarpıyordu, bu da ona acı veriyordu.

“İyi mi yaptım bilmiyorum. Ne insan hayatının ne adaletin ne acının gerçek değerini biliyorum. Ne de insan sevincinin neye değer olduğunu... Ne titreyen bir elin ne merhametin ne de kibarlığın...”

Hayallere daldı:

“Hayat çelişkilerle dolu; insan, onun üstesinden gelmek için elinden geleni yapıyor. Ama dayanmak, bir şeyler yaratmak, ölümlü bedenini bir şey karşılığında sunmak...”

Riviére düşündü ve zile bastı:

“Avrupa postasındaki pilotu arayın. Çıkmadan önce beni görmeye gelsin.”

“Bu posta gereksiz yere geri dönmemeli. Eğer çalışanlarımı sarsmazsam gece onlara her zaman endişe verecek.”

X

Pilotun eşi, telefonun sesine uyandı, kocasına baktı ve “Bırakayım da azcık daha uyusun,” diye düşündü.

Kadın, kocasının bu çıplak ve biçimli göğsüne hayranlık duyuyor, güzel bir geminin hayalini kuruyordu.

Pilot ise, havalimanındaymış gibi, huzurlu yatağında dinleniyordu. Hiçbir şey uykusunu bozmasın diye bu kırışıklığı, bu gölgeyi, bu dalgalanmayı parmağıyla siliyor, nasıl ki ulu bir el denizleri yatıştırıyorsa o da yatağını huzurla dolduruyordu.

Kadın kalktı, pencereyi açtı ve yüzünde rüzgârı hissetti. Odaları Buenos Aires’i tepeden görüyordu. Yan evde insanlar dans ediyor, etrafa yayılan melodiler, rüzgârla oraya kadar geliyordu. Dinlenme ve eğlence zamanıydı şimdi. Yüz bin kale içinde bu şehir insanları sarmalamıştı: her şey sakin ve güven veriyordu; fakat kadın öyle hissediyor ki, birden herkes, “Silahlara” diye bağıracak, tek bir insan, kocası ayakta kalacaktı. Pilot dinlenmeye devam ediyordu, bu istirahat birazdan ön saflara çağrılacak yedek birliklerin huzursuz istirahatiydi. Uykuda olan şehir onu korumuyordu artık: genç bir tanrı gibi altın tozlarından yükseldiğinde, şehrin ışıkları hiçbir şeye yaramayacaktı. Kadın bir saat içerisinde Avrupa postasının kaderini taşıyacak, bu şehrin kaderi gibi büyük bir şey, onun sorumluluğundaymış gibi duran bu büyük kolları izliyordu. Milyonlarca insanın arasından sadece bu adam, bu garip fedakârlığa hazırdı. Bu fikir kadını üzmüştü. Kadının ona gösterdiği şefkatten de kaçmıyordu bu adam. Kadın onunla her konuda ilgilenmiş, onu okşamıştı. Kendisi için yapmamıştı bunları, onu alıp götürecek olan bu gece içindi her şey. Kadının asla bilemeyeceği mücadeleler, sıkıntılar içindi, zaferler için. Nasıl da vahşiydi elleri ama sadece şefkat için ehlileşmişti. Gerçek işleri karanlıktı aslında. Bu adamın gülümsemesini, nazikçe sevişlerini bilirdi; fırtınanın içinde tanrısal öfkesini değil. Onu müziğin, aşkın ve çiçeklerin şefkatli bağlarıyla sarardı. Fakat her yola çıkışında bu bağlar kopuyor ve eşi buna üzülmüyormuş gibi görünüyordu.

Pilot gözlerini açtı:

“Saat kaç?”

“Gece yarısı.”

“Hava nasıl peki?”

“Bilmiyorum ki.”

Yataktan kalktı. Yavaş yavaş pencereye doğru yürüdü.

“Çok üşümeyeceğim. Rüzgâr hangi yönden esiyor?”

“Nereden bilebilirim...”

Eğildi.

“Güneyden. Bu iyi haber. En azından Brezilya’ya kadar böyle gider.”

Ayı fark etti ve kendini zenginleşmiş hissetti. Sonra gözleri şehre doğru kaydı.

Ne ılık ne nazik ne de parlak görünüyordu şehir ona. Değersiz, ışık saçan kumlar şimdiden gözlerinin önünden akıp gidiyordu.

“Ne düşünüyorsun?”

Muhtemelen Porto Allegre tarafından gelebilecek olan sisi düşünüyordu.

“Benim kendime özgü bir yöntemim var. Ne taraftan döneceğini biliyorum.”

Eğiliyordu hâlâ. Çıplak bir hâlde denize atlamak üzereymiş gibi derin derin nefes alıyordu.

“Mutsuz görünmüyorsun. Kaç günlüğüne gideceksin?”

Sekiz, on gün. Bilmiyordu. Mutsuz mu? Hayır, neden mutsuz olacaktı ki? O ovalar, o şehirler, o dağlar... Onları özgürlük içinde ele geçirecekti. Bir saat içerisinde Buenos Aires’i ele geçireceğini ve sonra da bırakacağını düşünüyordu.

Gülümsedi:

“Bu şehir var ya... Çok çabuk uzaklaşacağım bu şehirden. Gece yola koyulmayı çok seviyorum. Güneye doğru giderken gaza basarsın, on saniye sonra bütün görüntüyü tersine çevirip kuzeye doğru yönelirsin. Şehir artık, denizin dibinden başka bir şey değildir.”

Kadın, elde etmek için reddetmesi gereken her şeyi düşünüyordu.

“Sen evini sevmiyor musun?”

“Seviyorum.”

Eşi, onun şimdiden yola koyulduğunu biliyordu. O geniş omuzlar şimdiden gökyüzüne karşı ağırlığını veriyordu.

Pilota gökyüzünü gösterdi kadın.

“Hava güzel. Yolun yıldızlarla kaplı.”

Güldü pilot.

“Evet, öyle.”

Kadın, elini kocasının omzuna koydu, onun ılıklığı kadını heyecanlandırdı: bu ten mi tehdit altındaydı?

“Ne kadar güçlü olduğunu biliyorum. Ama yine de dikkat et.”

“Elbette dikkat edeceğim.”

Güldü yine.

Üstünü giyiyordu. Kutlama için en kaba kumaşları, en ağır derileri seçiyordu. Köylü gibi giyinmişti. Ne kadar ağırlaşırsa, eşi de o kadar hayranlık besliyordu ona karşı. Eşi kemerini bağlıyor, çizmelerini o giydiriyordu.

“Bu çizmeler beni rahatsız ediyor.”

“Diğerlerini giy o zaman.”

“İkaz feneri için bir ip getirsene bana.”

Kadın ona bakıyordu. Zırhının en ufak kusurunu bile o düzeltiyordu: her şey üstüne tam oturuyordu.

“Çok yakışıklısın.”

Özenle saçlarını tarayan kocasına baktı.

“Bunlar yıldızlar için mi?”

“Hayır, kendimi yaşlı hissetmemek için.”

“Kıskanıyorum ama.”

Kocası yeniden güldü, onu öptü ve kendine çekti. Daha sonra küçük bir kızı kaldırıyormuşçasına kaldırdı onu, gülerek yatağa yatırdı.

“Hadi uyu.”

Ardından kapıyı kapattı ve gecenin bilinmeyen insanları arasında, fethi için ilk adımını attı.

Kadın evde kalmıştı. Kocası için denizin dibinden farksız olan çiçekleri, kitapları, bu yumuşaklığı üzgünce izliyordu.

XI

Riviére, pilotu karşıladı.

“Son seferinizde benimle oyun oynadınız herhalde. Havanın iyi olmasına rağmen geri döndünüz, oysaki geçebilirdiniz. Korktunuz mu?”

Bunu duyduğuna şaşırmış olan pilot susuyordu. Ellerini yavaşça ovuşturdu. Kafasını kaldırıp Riviére’in gözlerinin içine baktı:

“Evet.”

Riviére, korkmuş olan bu cesur çocuğa içten içe acıdı. Pilot kendini açıklamaya çalışıyordu.

“Hiçbir şey göremiyordum. Şüphesiz, daha uzaklarda... belki de... telsiz diyordu ki... Lambamın ışığı azalmıştı ve ellerimi bile göremiyordum. En azından kanatları görebileyim diye ışıkları yaktım ama yine de bir şey göremiyordum. Kendimi içinden çıkılması zor, büyük bir boşluğun dibindeymiş gibi hissediyordum. Tam o sırada motor sarsılmaya başladı.”

“Olmaz öyle şey.”

“Nasıl olmaz?”

“Olmaz. Uçağı inceledik, hiçbir arıza yoktu. Korktuğumuz zamanlarda motorun sarsıldığını zannederiz.”

“Kim korkmaz ki ama! Dağlar üzerime geliyordu. İrtifa almak istediğimde, karşıma şiddetli anaforlar çıkıyordu. Bilirsiniz, hiçbir şey göremediğinizde... Anaforlar... Yükselmek yerine yüz metre daha alçaldım. Ne jiroskopu ne de manometreyi görebiliyordum. Motorun hızı azalıyor, motor ısınıyor ve yağ basıncı düşüyor gibime geliyordu. Bütün bunlar bir hastalık gibi gölgelenmişti. Işıldayan bir şehir gördüğüme mutlu olmuştum.”

“Hayal gücünüz de kuvvetliymiş doğrusu.”

Pilot dışarı çıktı.

Riviére, koltuğuna gömülmüş, ellerini, beyazlamış saçlarının arasında gezdirdi.

“Çalışanlarımın en cesaretli olanı, işte bu çocuk. Akşamki başarısı çok iyiydi ama ben, onu korkudan kurtarıyorum.”

Üzerine yine bir zayıflık anı çöktü:

“İnsanın kendini sevdirmesi için karşısındakine merhamet etmesi gerekir. Ben pek merhamet göstermem, göstersem bile bunu saklarım. Ama yine de insanlığın dostluğu ve şefkati hep çevremde olsun isterim. Doktorlar mesleklerinde bunlarla karşılaşırlar. Ama ben olayların hizmetkârıyım. Onları çelik gibi sert yapayım ki onlar da olaylara hizmet etsin. Bu karanlık yasa, geceleri, ofisimde uçuş raporlarını okurken hep benimle. Kendimi bıraktığımda, olayları gidişatına bıraktığımda, her zaman gizemli bir şey oluyor. Sadece iradem, havalanan uçağın parçalanmasına ya da fırtınanın yoldaki postayı geciktirmesine izin vermiyormuş gibi. Bazen kendi gücüm beni şaşırtıyor.”

Biraz daha düşündü:

“Belki de yeterince açık. Bir bahçıvanın çimenlerle olan bitip tükenmez savaşı gibi. Onun ellerindeki tek bir güç, toprağın sonsuza hazırladığı o el değmemiş ormanı yerin altına iter.”

Pilotu düşünüyordu:

“Onu korkudan kurtardım. Saldırıda bulunduğum o değildi; onun karşısında, bilinmeyenle karşı karşıya kalmış kişileri felç eden, o dirençti. Eğer onu dinlersem, ona merhamet gösterirsem, onun macerasını ciddiye alırsam, o, gizemli bir ülkeden geri döndüğüne inanacaktır. Bütün korkularımızın kaynağı, gizemli olan şeylerdir yalnızca. İnsanlar, bu karanlık kuyuya inmeli ve geri döndüklerinde hiçbir şeye rastlamadıklarını söylemelidirler. Bu adam, gecenin en gizli derinliğine, en karanlığına inmeli ve bunu yaparken eller ya da kanatlar dışında hiçbir şeyi aydınlatmayan ve bilinmeyeni, sadece bir omuz genişliğince uzaklaştıran o küçük madenci lambasını bile kullanmamalıdır.”

Ama yine de, bu savaşta, Riviére ve pilotları, derinlerden gelen sessiz bir kardeşlik bağıyla bağlanmışlardı birbirlerine. Bunlar, aynı bordanın, zafer arzusu duyan adamlarıydılar. Fakat Riviére, geceyi ele geçirmek için başlattığı diğer savaşları da anımsıyordu.

Bu resmi çevrelerde, bu karanlık bölgeden, keşfedilmemiş çalılıklar gibi korkulurdu. Saatte iki yüz kilometre hızla, bir mürettebatı, gecenin onlara belli etmeden içinde bulundurduğu fırtınalara, sislere ve engellere doğru göndermek, sadece askeri havacılığın tahammül edebileceği bir macera gibi görünürdü onlara: aydınlık bir gecede, bir yerden kalkıp bombayı bırakır, daha sonra da aynı yere geri dönersiniz. Ama düzenli seferler geceleri başarısızlığa uğrayabilirdi. “Bu bizim için,” diye cevap verdi Riviére, “ölüm kalım meselesi. Gündüzleri trenlerle ve gemilerle aştığımız mesafeleri her gece kaybediyoruz.”

Riviére, bilançolardan, sigortalardan, hele de kamuoyundan bahsedilmesini sıkıntıyla dinlemişti. “Kamuoyuymuş!” diye cevap verdi, “Kamuoyunu biz yönetiyoruz. Zaman kaybı. Bir şeyler var... Bütün bunlardan daha üstün olan bir şeyler var. Yaşayanlar, yaşamak için her şeyi altüst eder, kendilerine uygun yasalar oluştururlar. Bu kaçınılmazdır.” Riviére, ticari havacılığın gece uçuşlarına ne zaman ve nasıl başlayacağını bilmiyordu ama bu kaçınılmaz sonuca da hazırlıklı olması gerekiyordu.

Yeşil halıların üzerine uzanmış bir vaziyette, yumruğu çenesine dayalı, diğerlerinin itirazlarını garip bir güç hissiyle dinlediği zaman geldi aklına. Bu itirazlar ona boş geliyor ve daha başından hayatın onları reddettiğini düşünüyordu. Ve o kendi kuvvetinin, bir ağırlık gibi üzerine yüklendiğini hissediyordu. “Benim nedenlerim ağır basıyor, o yüzden ben kazanacağım. Olayların doğal eğilimi budur,” diye düşündü Riviére. Kendisinden mükemmel çözümler beklendiğinde bütün riskleri ekarte edebiliyordu: “Kanunları koyacak olan deneyimlerdir,” diye cevap verdi, “kanunları bilmek, onları deneyimlemenin önüne asla geçemez.”

Riviére, bir yıl süren savaşın ardından zafere ulaşmıştı. Bazıları “inancı sayesinde” diye düşünürdü, diğerleri ise “inatçılığı sayesinde, bir ayı gibi güçlü bu adam,” diye düşünürlerdi. Ama ona göre bu, sadece doğru yolda gitmekten ibaretti.

Başlangıçta temkinli olmak ne kadar da önemliydi! Uçaklar, gün doğmadan tam bir saat önce kalkar, güneş batmadan bir saat önce inerdi. Riviére, deneyimlerinden daha da emin olduğunu anladı ve postaları bundan sonra gecenin derinliklerine itmeye cesaret edebildi. Neredeyse kimse onu takip etmiyor ve yaptıkları reddediliyordu. Şimdi o, tek başına, bir savaşı yönetiyordu.

Riviére, gökyüzündeki uçaklardan gelen son mesajları dinlemek için zile bastı.

XII

Bu sırada, Patagonya postası fırtınayla karşılaşıyordu ve Fabien da fırtınanın etrafından dolanma fikrinden vazgeçmişti. Şimşeklerin çizdiği hatlar, şehrin içine doğru gömüldüğü ve buluttan kaleler yükselmeye başladığı için, fırtınanın genişlediğini düşünüyordu. Altından geçmeye karar verdi, eğer durum kötüye giderse de geri dönecekti.

İrtifasını kontrol etti: bin yedi yüz metre. İnişe geçmek için kumandayı avuç içleriyle itti. Motor büyük bir şiddetle titredi ve ardından uçak sarsıldı. Fabien, iniş açısını el yordamıyla düzeltti, ardından harita üzerinden tepelerin yüksekliğini kontrol etti: beş yüz metre. Kendisine bir güvenlik payı vermek için yaklaşık yedi yüz metre yüksekte uçacaktı.

İrtifasını, kumar oynar gibi feda ediyordu.

Şiddetli bir türbülans uçağı aşağı doğru çekiyordu, uçağın daha şiddetli sarsılmasına neden olmuştu bu. Fabien, gözle görülmeyen girdapların kendisini tehdit ettiğini düşünüyordu. Geri döndüğünü ve yüz binlerce yıldızla yeniden göz göze geldiğini sandı ama buna rağmen bir derece bile sapmadı.

İhtimalleri hesaplıyordu Fabien: Yerel bir fırtına olmalıydı bu; çünkü bir sonraki ara durak, Trelew, gökyüzünün hemen hemen dörtte üçünün kapalı olduğunu bildiriyordu. Şimdi bu karanlık betonun içinde yirmi dakika kadar direnmesi gerekiyordu, sonra bitecekti her şey. Ama pilot yine de endişeliydi. Rüzgârın gücüne karşı, sola doğru yaslanmış, o en koyu karanlık gecelerdeki belirsiz ışıkları anlamaya çalışıyordu. Oysa bunlar artık ışık bile değildi. Olsa olsa, karanlıkların yoğunluk değişmeleri ya da gözlerindeki yorgunluktu.

Telsiz sorumlusunun verdiği bir kâğıdı açtı:

“Neredeyiz?”

Fabien nerede olduğunu öğrenmek için nelerini vermezdi ki? Adama cevap verdi: “Bilmiyorum. Pusulaya göre, bir fırtınanın içinden geçiyoruz.”

Tekrar eğildi. Egzozdaki alev sinirlerini bozuyordu. Bir top ateşi gibi motora takılan bu alev öyle zayıftı ki ay ışığı bile onu bastırmıştı, ama bu hiçliğin içinde, görünen dünyayı emiyordu. Aleve baktı. Rüzgâr, bunu bir meşale alevi gibi sımsıkı çevrelemişe benziyordu.

Otuz saniyede bir, jiroskopu ve pusulayı kontrol etmek için, kokpite doğru eğiliyordu. Gözlerini uzun zamandır kamaştıran zayıf ışıklı kırmızı lambayı yakmaya eli varmıyordu. Fakat radyum rakamlı bütün aletler soluk bir ışıltı saçıyordu. Orada, ibrelerin ve rakamların tam ortasında, pilot, aldatıcı bir güven duygusu hissediyordu: dalgaların çarptığı bir gemi kamarasında olduğu gibi. Gece ve onun taşıdığı bütün kayalar, yıkıntılar ve döküntüler, şaşırtıcı bir uğursuzlukla, gemiye karşı akıp gidiyordu.

“Neredeyiz?” diye bir daha sordu telsiz sorumlusu.

Fabien kendini toparladı ve sola doğru yaslanarak o korkunç denetimine devam etti. Bu karanlık bağlardan kurtulabilmesi için ne kadar süre geçmesi ve ne kadar çaba göstermesi gerektiğini bilmiyordu. Kurtulacağından şüpheliydi çünkü umudunu kaybetmemek için binlerce kez açıp okuduğu bu kirli ve buruşuk kâğıt parçacığı üzerinde hayatıyla oynuyordu: “Trelew: gökyüzünün neredeyse dörtte üçü kapalı, batı rüzgârı hafif esiyor.” Eğer Trelew’de gökyüzünün dörtte üçü kapalı olsaydı bulutların arasından ışıklar görünüyor olurdu. Meğerki...

Uzaklardan soluk bir aydınlığın umudu onu çağırıyordu: ama yine de şüphe duyduğu için telsiz sorumlusuna bir şeyler yazdı: “Geçip geçemeyeceğimi bilmiyorum. Gerilerde hava nasılmış, öğrenip bana söyleyin.”

Aldığı cevap onu umutsuzluğa düşürdü:

“Ben Commodoro, bildiriyorum: Buraya dönüş yapmak imkânsız. Fırtına var.”

And Sıradağları’ndan gelip denize doğru ilerleyen bu beklenmedik saldırıyı hissetmeye başlamıştı. Fırtına, daha onlara ulaşmadan, şehirleri silip süpürecekti.

“San Antonio’dan hava durumunu isteyin.”

“San Antonio cevap veriyor: Batı rüzgârı esiyor, batıda fırtına var. Gökyüzü tamamen kapalı. San Antonio parazitler yüzünden sesimizi duyamıyor. Ben de hiç duyamıyorum. Galiba bu şimşekler yüzünden anteni yeniden takmak zorunda kalacağım. Geri dönecek misiniz? Planınız nedir?”

“Bana biraz huzur ver. Bahia Blanca’da hava nasıl, öğren bakalım.”

“Bahia Blanca cevap veriyor: tahminlerimize göre yirmi dakika içinde, Bahia Blanca üzerinde, batıdan gelen, kuvvetli bir fırtına çıkacak.”

“Trelew’den bilgi alın.”

“Trelew cevap veriyor: batıdan gelen bir fırtına, saniyede otuz metre ve sağanak bir yağış.”

“Buenos Aires’le iletişime geçin. Etrafımız kapalı. Fırtına bin kilometre boyunca şiddetleniyor. Hiçbir şey göremiyoruz. Ne yapalım?”

Pilota göre ne bir limana (hepsi ulaşılamaz gibi görünüyordu) ne de tan yerine doğru yönelebildiği için, bu gecenin sahili yoktu: bir saat kırk dakika sonra benzinleri bitecekti. Er ya da geç, zifiri karanlığın içine bir kör gibi dalmaktan başka bir çareleri kalmayacaktı.

Ah, sabahı bir görebilselerdi...

Fabien, altın kumlu bir deniz kıyısını düşünür gibi şafağı düşünüyordu, bu zor geceden sonra, eğer düşecekse, böyle bir yer olmalıydı. Ovaların kıyıları, tehdit altındaki uçağın altından doğmuş olacaktı. Durgun yeryüzü; uyuyan çiftlikleri, onun sürülerini ve tepeleri taşıyacaktı. Gölgelerin içinde yuvarlanan bütün bu enkazlar zararsız hâle gelecekti. Yapabilirse eğer güne doğru yüzecekti.

Etrafının sarılmış olduğunu düşündü. Zifiri karanlıkta her şey bir sonuca varacaktı, iyi ya da kötü.

Doğru. Gün doğarken, iyileşme sürecine girdiğini sanmıştı.

Gözlerini güneşin var olduğu doğuya dikmek neye yarardı ki: onların arasında gece öyle derindi ki, bu derinlikten kurtulmak imkânsızdı.

XIII

“Asuncion postasında işler yolunda. Saat ikiye doğru gelmiş olur. Bunun aksine, zor durumda görünen Patagonya postasında önemli bir gecikme olacağını öngörüyoruz.”

“Peki, Mösyö Riviére.”

“Galiba Avrupa uçağını kaldırtmak için bunu bekleyemeyeceğiz: Asuncion postası gelir gelmez size talimatları vereceğiz. Hazırlıklı olun.”

Riviére, kuzeydeki ara duraklardan gelen ve yolun durumunu bildiren telgrafları yeniden okuyordu. Avrupa postasının yoluna ay ışığı döküyorlardı: “Gökyüzü açık, dolunay var, rüzgâr yok.” Gökyüzünün ışıltısında keskin hatlarla görünen Brezilya Dağları, denizin gümüş girdaplarına doğru uzanmış, bukleleriyse karanlık ormanları sarmıştı. Ay ışıklarının, hiç yorulmadan üzerine yağıp da renklendiremediği o kara ormanlar. Ve denizdeki adalar, batık gemiler gibi karanlıktı. Bütün bu yol üzerine vuran ay ışığı hiç azalmıyordu: o bir ışık pınarıydı.

Riviére, kalkış için emir verseydi Avrupa postasının mürettebatı, bütün gece boyunca hafif hafif ışıldayan ve sabit duran bir dünyaya girerdi. Gölge ve ışık kütlelerini, hiçbir şeyin tehlikeye atmadığı bir dünya. Bütün bir gökyüzünü birkaç saat içerisinde bozabilecek olan bu rüzgârların okşayışları bile, kendilerini yenilediklerinde, içine sızamazlar bu dünyanın.

Fakat Riviére, yasaklanmış altın madenleri karşısındaki bir maden arayıcısı gibi, bu ışık dalgası karşısında tereddüt ediyordu. Güneydeki olaylar, gece uçuşlarının tek koruyucusu olan Riviére’i yanıltıyordu. Ona karşı çıkanlar, Patagonya’daki felaketten ahlâki açıdan öyle kuvvetli bir durum elde edebilirlerdi ki, belki de Riviére’in inancı bu yüzden güçsüzleşebilirdi: Riviére’in inancı sarsılmamıştı: yaptığı işteki bir hata, bir faciaya neden olmuştu ama bu facia, o hatanın ne olduğunu gösteriyordu, başka bir şey kanıtlamıyordu. “Belki de batıda bir gözlem postası olsa iyi olur. Bakalım bir.” Şöyle düşündü bu sefer de: “Diretmemi haklı gösterecek nedenlerim sağlamlığını koruyor, kazaların azalması için de dayandığım bir sebep var: açığa çıkan bir sebep bu.” Başarısızlıklar, güçlüleri daha da güçlendirir. Ne yazık ki insanlara karşı öyle bir oyun oynanır ki, bu oyunda olayların gerçek anlamı pek de hesaba katılmaz. Dış görünüşler kazanıp kazanmayacağımızı belirler, değersiz başarılar elde ederiz. Ve sonra yenilgiye uğramış olan görüntüyle, kendimizi çepeçevre bağlanmış buluruz.

Riviére zile bastı.

“Bahia Blanca’dan hâlâ bir haber yok mu?”

“Hayır.”

“Beni oraya bağlayın.”

Beş dakika sonra haber geldi:

“Bize neden hiç haber göndermiyorsunuz?”

“Postadan ses gelmiyor ki.”

“Ses gelmiyor mu?”

“Bilmiyoruz. Fırtına çok şiddetli. Gelse bile duyamayız ki.”

“Trelew’e ulaşabiliyor musunuz?”

“Onu da duyamıyoruz.”

“Telefon edin.”

“Denedik, hatlar kesilmiş.”

“Sizin oralarda hava nasıl?”

“Kötü. Batıda güneyde şimşekler çakıyor. Hava çok kasvetli.”

“Rüzgâr var mı?”

“Hâlâ hafif ama on dakika bile sürmez. Şimşekler hızla yaklaşıyor.”

Bir ara sustular.

“Bahia Blanca? Dinliyor musunuz? Peki. On dakika sonra bizi tekrar arayın.”

Riviére, güney duraklardan gelen telgrafları karıştırdı. Hepsi de uçaktan hiçbir haber gelmediğini söylüyordu. Buenos Aires’e de birkaç tanesi cevap vermiyordu artık ve harita üzerinde sessiz taşraları gösteren lekeler büyüyor. Bütün kapılarını kapamış olan küçük şehirleri fırtına çoktan vurmuş, ışıksız sokaklardaki evler de dünyadan bir gemi gibi çekilmiş ve gecenin içinde kaybolmuştu. Onların kurtarıcısı sadece şafaktı.

Ama Riviére haritanın üzerine eğilmişti, açık bir gökyüzü bulabilmek için umudunu kaybetmiyordu. Çünkü bölgedeki otuzdan fazla taşranın, polis merkezlerine telgrafla hava durumunu sormuştu ve cevaplar teker teker gelmeye başlamıştı. İki bin kilometrelik alan içerisinde, eğer ki biri uçaktan bir haber alırsa, otuz saniye içinde bunu Buenos Aires’e iletecek, orası da Fabien’a nereye sığınabileceğini bildirecekti.

Sabah saat birde ofiste olmaları emredilen asistanlar oradaydı. Onlar gizli gizli gece uçuşlarının belki de iptal edilebileceğini, Avrupa postasının da sadece gündüz uçuş yapabileceğini duyuyorlardı. Alçak sesle, Fabien’dan, fırtınadan ve Riviére’den bahsediyorlardı. Yakında onun, yanlarında, doğanın onu haksız çıkarmasından dolayı yavaş yavaş ezilip büzüleceğini seziyorlardı.

Ama bütün sesler azalmıştı. Riviére, mantosuna sıkıca sarılmış, şapkası her zaman olduğu gibi gözlerinin önüne düşmüş o sonsuz yolcu, kapısının önünde duruyordu. Ofis sorumlusuna doğru sakince bir adım attı:

“Saat biri on geçiyor. Avrupa postasının evrakları düzenlendi mi?”

“Ben... Ben sanmıştım ki...”

“Sizin göreviniz sanmak değil, emirleri yerine getirmek.”

Ellerini arkaya atmış, arkasını, açık pencereye doğru yavaş yavaş döndü.

Asistanlardan biri de yanına geldi.

“Sayın Müdürüm, elimize çok fazla cevap geçemeyecek. Aldığımız haberlere göre, içerideki hatların birçoğu zarar görmüş.”

“Tamam.”

Riviére, hiç kıpırdamadan, geceyi seyrediyordu.

Her haber, postayı tehdit ediyordu. Her şehir, hatlar zarar görmeden önce, bir istilanın ilerleyişi gibi fırtınanın da ilerleyişi hakkında mümkün olduğunca bilgi veriyordu. “İçerilerden geliyor, Cordillére Sıradağları’ndan. Bütün yolu önüne almış, denize doğru silip süpürüyor...”

Riviére, yıldızların oldukça parlak ve havanın da çok fazla nemli olduğunu düşünüyordu. Ne garip bir geceydi! Bir meyvenin içi nasıl bozuluyorsa hava da öyle aniden bozulmuştu. Bütün yıldızlar Buenos Aires’e hâkimdi. Fakat bu sadece bir vahaydı, hem de bir anlık. Aslında bu, mürettebatın ulaşamayacağı bir limandı. Uğursuz bir rüzgârın dokunup çürüttüğü korkulu bir geceydi. Mağlup edilmesi zor bir geceydi.

Bir yerlerde, gecenin derinliklerinde bir uçak, tehlike altındaydı: bordadakiler onları kurtarmak için savaşıyordu ama ellerinden bir şey gelmiyordu.

XIV

Fabien’ın eşi telefon etti.

Her dönüşün gecesinde Patagonya postasının ilerleyişini hesaplardı. “Trelew’den kalkış yaptı...” Sonrasında ise uykusuna devam ederdi. Biraz daha sonra, “San Antonio’ya yaklaşmış, ışıklarını görmeye başlamış olmalı...” Sonra kalkar, perdeleri aralar ve havanın durumuna bakardı: “Bütün bu bulutlar onu rahatsız eder...” Bazen de ay, bir çoban gibi gezinirdi. Sonra ayın, yıldızların ve kocasının etrafında bulunan binlerce şeyin ona verdiği güven duygusuyla yeniden uyurdu. Saat bire doğru, onu kendine yakın hissetti: “Çok uzakta olmamalı, Buenos Aires’i görüyordur muhtemelen...” Yeniden kalktı, kocasına yemek ve sıcak bir kahve hazırladı: “Hava öyle soğuktur ki yukarıda...” Kocasını, bir kar tepesinden inip gelmiş gibi karşılardı. “Üşüdün mü?” “Yok, hayır.” “Isın yine de.” Saat bir on beşe doğru her şey hazır olurdu. O zaman telefon ederdi.

Bu gece de diğer gecelerde olduğu gibi bilgi istedi:

“Fabien indi mi?”

Onu dinleyen asistan ne diyeceğini bilemedi:

“Kiminle görüşüyorum?”

“Simone Fabien.”

“Ah! Bir dakika lütfen.”

Bir şey demeye cesaret edemeyen asistan, kulaklığı ofis sorumlusuna uzattı.

“Kimsiniz?”

“Simone Fabien.”

“Ah! Bir isteğiniz mi var, Madam?”

“Kocam indi mi?”

Açıklanamayan bir sessizlik bürüdü etrafı, sonra da kısa bir cevap geldi:

“Hayır.”

“Rötar mı var?”

“Evet...”

Yeni bir sessizlik.

“Evet, rötar yaptı.”

“Ah, peki.”

Bu “ah”, yaralanmış bir tende duyulan bir acı gibiydi. Kısa bir rötar çok önemli değildi ama ne kadar sürecekti ki?

“Ah! Peki ne zaman burada olur?”

“Ne zaman burada olur... Biz bilmiyoruz.”

Aniden bir duvara çarpmış gibi hissetti. Sadece kendi sorularının yankısını duyabiliyordu.

“Lütfen, cevap verin. Nerede o?”

“Nerede mi? Bir dakika bekleyin.”

Bu durum ona acı veriyordu. Oradaki duvarın ardında bir şeyler olup bitiyordu.

Karar verildi:

“Saat on dokuz otuzda Commodoro’dan kalkış yaptı.”

“Ee, sonra?”

“Sonra mı? Rötar yaptı... Havanın kötü olmasından kaynaklı bir rötar.”

“Ah! Şu kötü havalar...”

Buenos Aires semalarında, başıboş, tembellik eden şu ay nasıl da haksızlık ediyor, düzenbazlık yapıyor! Genç kadın, Commodoro’dan Trelew’e gitmenin yaklaşık olarak iki saat süreceğini hatırladı birden.

“Trelew’e doğru altı saattir uçuyor. Size haber gönderiyordur. Ne diyor?”

“Ne mi diyor? Sizin de anlayabileceğiniz gibi, böyle bir havada mesajları pek duyulmuyor.”

“Böyle bir havada!”

“Peki, tamam Madam, bir şeyler öğrenir öğrenmez sizi arayacağız.”

“Hiçbir şey bilmiyorsunuz demek...”

“Hoşça kalın, Madam.”

“Hayır, hayır... Müdürünüzle konuşmak istiyorum.”

“Müdürümüz çok meşgul, Madam, kendisi toplantıda.”

“Bu beni ilgilendirmez. Hem de hiç. Onunla konuşmak istiyorum.”

Ofis sorumlusu terini sildi:

“Bir dakika.”

Riviére’in odasının kapısını itti:

“Madam Fabien sizinle konuşmak istiyor.”

“İşte,” diye düşündü içinden Riviére, “korktuğum başıma geldi.” Felaketin duygusal unsurları kendini göstermeye başlamıştı. İlk önce bunu reddetmeyi düşündü: “Anneler ve eşler ameliyathaneye girmezler.” Tehlikede olan gemilerde de ortaya çıkan heyecan yatıştırılır. Heyecan insanları kurtaramaz. Ama yine de kabul etti:

“Ofisime bağlayın.”

Uzaktan gelen ince ve titrek sesi duymasıyla ona cevap veremeyeceğini anladı. Karşı karşıya kalmak, ikisi için de son derece faydasız olacaktı.

“Madam, lütfen, sakinleşin. Bizim mesleğimizde bu kadar uzun süre haber beklemek, her zaman başımıza gelen bir durumdur.”

Riviére, önemli olanın, insanların küçük üzüntüleri olması değil de harekete geçme isteklerinin olduğunu kavrama noktasına geldi. Riviére’in karşısındaki, Fabien’ın eşi değil de hayatın diğer anlamıydı. Riviére, bu ince sesi, dokunaklı ama aslında düşman olan şarkıyı dinleyemiyor, sadece ona üzülüyordu. Ne eylem ne de kişisel mutluluk paylaşılabilirdi; bunlar birbiriyle çelişen şeylerdi. Bu kadında, aslında, mutlak bir dünyanın, yapılması gerekenlerin ve hakların adına konuşuyordu. Masanın üzerine vuran bir lamba ışığının, tenini isteyen tenin, umutlarla, şefkatlerle ve anılarla kurulmuş bir ülke adına. Kendi iyiliğini savunuyordu ve haklıydı da. Riviére de haklıydı ama bu kadının gerçekliğine karşı çıkamıyordu. Riviére, gösterişsiz bir ev lambasının ışığında, kendi gerçekliğini, o açıklanamaz, insani olmayan yanını keşfediyordu.

“Madam...”

Kadın artık dinlemiyordu. Riviére, kadının ellerinin duvara vurmaktan çürüdüğünü ve neredeyse yere yığıldığını düşünmüştü.

Bir gün bir mühendis, inşası süren bir köprünün yanında bir yaralının üzerine eğildikleri esnada, Riviére’e şöyle dedi:

“Bu köprü, ezilmiş bir yüze değer mi?”

Köylülerin hiçbiri, bu köprünün kendilerini bir dönemeçten kurtaracağını bilseler bile, bu yüzün böyle parçalanmasına razı olmazlardı. Ama yine de köprüler inşa edilirdi. Mühendis ekledi: “Genel menfaat, özel menfaatlerden ortaya çıkar: bunun dışında hiçbir anlam ifade etmez.” Daha sonra Riviére de şöyle cevap verdi: “İnsan hayatı, bu dünyada en değerli şey olsa da, sanki ondan daha değerli bir şey varmış gibi davranıyoruz... Ama ne bu şey?”

Ve Riviére, mürettebatı düşünerek üzüldüğünü hissetti. Amaç uğruna yapılanlar, hatta köprü inşa etmek için yapılanlar bile insanların mutluluğunu yok eder: Artık Riviére, “Neyin uğruna?” diye kendi kendine soramazdı.

“Büyük ihtimalle yok olacak bu insanlar, mutlu bir şekilde yaşayabilirlerdi,” diye düşündü. Gecenin ışıltısındaki altından tapınağın içinde eğilmiş yüzler görüyordu. “Ne için onları çekip çıkardım?” Ne uğruna onları kişisel mutluluklarından mahrum bırakmıştı? Burada ilk kural onların mutluluklarını korumak değil mi? Ama işte, kendisi mahvetmişti bunu. Ama yine de bir gün, kaçınılmaz olarak, bir serap nasıl yok olup giderse, altın tapınaklar da yok olup gider. Riviére’den daha acımasız olan yaşlılık ve ölüm, onları mahveder. Belki de kurtarılması gereken ve daha dayanıklı bir şeyler de vardır: belki de Riviére’in üzerinde çalıştığı, insanın kurtarılması gereken yanıdır. Yoksa bu eylem için bir savunma oluşturulamaz.

“Sevmek, sadece sevmek, nasıl da bir çıkmaz!” Riviére, aşkın sahip olduğu karanlık duygudan daha büyük, karanlık bir görev duygusu hissetti. Daha derinlerde, farklı bir duyguda olabilirdi; bir şefkat duygusu, diğer bütün duygulardan öyle farklı ki. Aklına bir cümle geldi: “Önemli olan onları ölümsüz kılmaktır...” Bunu nerede okumuştu acaba? “Kendi benliğinizle peşinden gittiğiniz şey öldürür sizi.” Gözlerinin önüne Peru’daki eski İnkaların güneş tapınaklarından bir tanesi geldi. Dağların üzerindeki o taş anıtlar. O taşlar olmadan, günümüz insanlarının üzerine, büyük taşlarının ağırlığıyla bir kara vicdan azabı gibi çöken bu ulu uygarlıklardan başka ne kalırdı geriye? “Hangi garip sevginin, hangi acımasızlığın boyunduruğu altında, eski insanların lideri, kalabalıkları, bu tapınağı dağın yamaçlarına taşımaya mecbur bırakmış, sonsuzluklarını yüceltmek için onları zorlamış?” Riviére’in gözlerinin önüne akşamları müzik çalınan yerlerin etrafında dönen küçük şehirlerin kalabalıkları geldi. “Mutluluğun böylesi, bu pranga...” diye düşündü. Eski insanların liderleri, insanların acılarına merhamet göstermemiş olabilir ama ölümlerine göstermişlerdi. Bireysel ölümlere değil de kum tanelerinin silip götüreceği insan soyuna... Halkını, en azından çöllerin gömemeyeceği taşları yerleştirmeye yönlendiriyordu.

XV

Belki, dörde katlanmış bu kâğıt kurtarabilirdi onu: Fabien dişlerini sıkarak kâğıdı açıyordu.

“Buenos Aires’i duyabilmek imkânsız. Telsize dokunamıyorum bile, elektrik çarpıyor.”

Çok sinirlenmişti Fabien, cevap vermek istiyordu ama ellerini kumandadan çekip yazmaya başladığı anda, bedenine güçlü bir dalga işledi: beş tonluk metalde girdaplar onu kaldırıyor, deviriyordu. Vazgeçti.

Elleriyle yeniden, fırtınayı durdurmak için, kumandalara sarıldı.

Fabien ağır ağır nefes alıyordu. Eğer telsiz sorumlusu, fırtınadan korktuğu için anteni yerinden sökmüşse, indiğinde Fabien onun suratını dağıtacaktı. Her ne pahasına olursa olsun, Buenos Aires’le iletişime geçmesi gerekecekti. Bin beş yüz kilometre öteden sanki bir ip uzatılacakmış da onları bu uçurumdan kurtaracakmış gibi... Titrek bir ışık, hatta neredeyse işe yaramayan ama en azından bir deniz feneri gibi parlayan bir han lambası olmadığında, artık var olmayan dünyasından gelen bir ses, tek bir sese ihtiyacı olurdu. Kırmızı ışığın altında, pilot, yumruklarını sıktı ve salladı. Arkasındaki diğer adamların, bu trajik gerçeği anlamalarını umuyordu ama gömülmüş şehirleri ve ölü ışıklarıyla, harabeye dönmüş bu dünyayı izlemek için eğilen diğeri, hiçbir şeyin farkında bile değildi.

Fabien, yeter ki biri ona seslensin, bütün öğütlere uyardı. Fabien, “Eğer bana kendi etrafımda dönmem söylenirse dönerim. Güneye doğru ilerlemem söylenirse...” diye düşündü. Ayın büyük gölgesi altında o hoş, huzurlu topraklar bir yerlerdeydi. Bilim adamları gibi yetiştirilmiş, oradaki arkadaşları, bunu da bilirlerdi, çiçekler kadar güzel lambaların gölgesinde, bütün kudretleriyle haritaların üzerine eğilmişlerdi. Bir ufalanma hızıyla, girdapların ve gecenin kendisine doğru ittiği o karanlık selden başka, kendisi ne biliyordu ki? Bu kasırgaların, bulutların içindeki o ateşlerin arasındaki bu iki adamı bırakamazlardı. Yapamazlardı. Fabien’a emrederlerdi: “Başı, iki yüz kırka...” Başını iki yüz kırka çevirdi. Ama o, tek başınaydı.

Uçak da isyandaymış gibi görünüyordu ona. Motor, her dalışta, öyle güçlü bir şekilde titriyordu ki uçak, bütünüyle bir öfke gibi sarsılıyordu. Fabien, kafasını kokpitin içine uzatmış, jiroskopun işaret ettiği ufka karşı, uçağı kontrol altına almak için elinden gelen her şeyi yapıyordu. Çünkü dışarıda, gökyüzünün kütlesini yerin kütlesinden ayırt edemiyor, her şeyin birbirine karıştığı karanlıkta, evrenin ilk karanlığında kaybolmuştu. Konum göstergesinin ibreleri giderek artan bir hızla titreşiyor, ibrelerin takip edilmesi güçleşiyordu. İbreler pilotu yanıltmıştı, artık savaşamıyor, irtifa kaybediyor, bu karanlığın içine gömülüyordu. İrtifasını kontrol etti: “Beş yüz metre.” Tepelerin seviyesiydi bu. Baş döndürücü dalgaların ona doğru yuvarlanarak geldiğini hissetti. En ufak parçalarının bile onu paramparça edebileceği bütün bu toprak kütlelerinin sanki destek yerlerinden söküldüğünü, cıvatasından çıktığını, etrafında sarhoş gibi dönmeye başladığını anlamıştı. Ve çevresinde, onu giderek daha fazla içine alan yoğun bir dans başlıyordu.

Kararını verdi. Bir yere çarpma pahasına, herhangi bir yere iniş yapacaktı. Hiç olmazsa tepelere çarpmasını engellemek için birinci işaret fişeğini fırlattı. Fişek alev aldı, döndü, bir ovayı aydınlattı ve söndü: burası denizdi.

Hızlı bir şekilde düşündü: “Kayboldum. Kırk derecelik bir sapma var, evet, kesin olarak saptım rotadan. Kasırga bu. Yeryüzü nerede?” Batıya doğru gidiyordu. “Başka bir fişek yoksa ben öldüm,” diye düşündü. Bu, günün birinde başına gelecekti. Peki ya arkadaki arkadaşı? “Anteni kesin söktü.” Fakat ona olan siniri bile geçmişti. Ellerini basitçe açsa bile, hayadan işe yaramaz toz parçacıkları gibi akıp gidecekti. Arkadaşının ve kendisinin çarpan yürekleri onun elindeydi. Ve aniden, elleri onu dehşete düşürdü.

Uçağa sert darbelerle vuran bu türbülanslar içinde, kumandanın sarsıntısını etkisiz hâle getirmek için, ellerini, bütün gücüyle ona kenetledi, yoksa bu sarsıntılar kontrol kablolarını koparabilirdi. Hâlâ sıkıca tutuyordu. Artık gerginlikten uyuşan ellerini hissetmiyordu. Sinyal almak için ellerini kıpırdatmak istedi: ellerinin bunu yerine getirip getirmediklerini bilmiyordu. Kollarında duygusuz ve yumuşak bir tene benzeyen garip bir şeyler vardı. İçinden, ellerimi iyice sıktığımı düşünmeliyim, diye geçirdi. Bu düşüncesinin ellerine ulaşıp ulaşmadığını bilmiyordu. Kumandanın sarsıntılarını, sadece, omuzlarındaki acıdan anlayabiliyordu: “Kendimi bırakacağım. Ellerim kesin açılacak.” Fakat aklından geçen bu kelimeler onu ürküttü, çünkü bu sefer ellerinin, kendini ele vermek için, hayalin belirsiz kuvvetine yenik düştüğünü ve bu karanlığın içinde yavaş yavaş açıldığını hissetti.

Savaşmaya devam edebilir ve şansını deneyebilirdi: ama başka bir kader yok. Kader insanın özündedir: bir an insan kendi zaaflarını keşfeder, işte o zaman bu hatalar bir baş dönmesi gibi sizi kendine çeker.

Tam bu sırada, fırtınanın yarıldığı yerde, bir sepetin içindeki öldürücü yem gibi, birkaç yıldız parladı başının üstünde.

Bunun bir tuzak olduğundan emindi: deliğin içinde üç tane yıldız görünüyordu, onlara doğru yükseldi ama daha sonra bir daha inemedi, yıldızları çiğnemek için orada kaldı...

Fakat ışığa öyle açtı ki yükselmek zorunda kaldı.

XVI

Yıldızların kendisine verdiği uyarılar sayesinde, türbülanstan çıkmaya çalışarak yükseldi. Onların soluk mıknatısı Fabien’ı çekiyordu. Bir ışığın ardında o kadar uzun zamandır çabalıyordu ki, dünyadaki hiçbir şey onu bu belirsiz ışık huzmesinden yoksun bırakamazdı. Bu han ışığıyla zenginleşmiş bir hâlde, açlığını hissettiği bu işaretin etrafında ölene dek döner dururdu. Işığa doğru yükseliyordu şimdi.

Önce açılıp, daha sonra onun etrafında kapanan çukurun içinde, yavaş yavaş, kendi etrafında dönerek yükseldi. Yükselir yükselmez, karanlık çamurlarından arınan bulutlar, giderek daha fazla temizlenen dalgalar gibi, onun önünden geçiyordu. Fabien bir açıklığa çıktı.

Bir merak sardı onu: göz kamaştıran bir aydınlıkla karşı karşıya geldi, birkaç saniye boyunca gözlerini kapamak zorunda kaldı. Bulutların, geceleri, gözlerini kamaştıracağına asla inanmazdı. Dolunay ve bütün yıldızlar, kendilerini parıldayan dalgalara dönüştürüyordu.

Uçak yüzeye çıktığı anda bir sakinlik bürüdü etrafı. Uçağı yana yatıran dalgalar yoktu ama dalgakıranı geçen küçük gemiler gibi durgun suların içine giriyordu. Mutlu adaların kıyıları gibi bilinmeyen ve saklanmış gökyüzünün bir parçasına takılı kalmıştı. Altındaki fırtına, üç bin metre kalınlığında olan başka bir evreni oluşturuyordu, kuvvetli rüzgârlar, hortumlar ve şimşekler baştan başa çevreliyordu ama fırtına, yıldızlara, kristalden ve kardan yapılmış bir yüz çeviriyordu.

Fabien garip bir sihrin arafında olduğunu hissetti, her şey aydınlanmıştı; kıyafetleri, elleri ve kanatları. Çünkü ışık, yıldızlardan gelmiyordu, fakat onun altındaki ve çevresindeki beyazlıktan yayılıyordu.

Üstünde olduğu bu bulutlar, aydan aldıkları bütün karı yansıtıyorlardı. Kuleler gibi yükselen, sağındaki ve solundaki bulutlar da. Uçağın tümüyle yıkandığı bir ışık sütü etrafta dolanıyordu. Fabien arkasına döndüğünde telsiz sorumlusunun gülümsediğini gördü.

“Daha iyiye gidiyor,” diye bağırdı.

Ama ses, uçuşun gürültüsünde kayboluyor, onlar ise sadece gülümseyerek anlaşıyorlardı. “Delirdim galiba,” diye düşünüyordu Fabien, “Neden gülümsüyoruz? Kaybolduk.”

Öte yandan, binlerce belirsiz kol onu salıverdi. Tek başına yürümeye bırakılan mahkûmların bağları gibi, çiçeklerin arasında kendi bağları çözüldü.

“Çok güzel,” diye düşündü Fabien. Bir hazinenin yoğunluğuyla biriken yıldızların arasındaydı, hiçbir şeyin olmadığı, kendinden ve arkadaşından başka hiçbir şeyin yaşamadığı bir dünyadaydı. İçinden çıkamayacağını bildiği, hazinelerle dolu odanın içine kapatılmış, muhteşem şehirlerin hırsızlarına benziyordu bu. Buz tutmuş mücevherlerin arasında oldukça zengin ama lanetlenmiş bir şekilde dolanıyordu.

XVII

Patagonya ara durağında, Commodoro Rivadavia’nın telsiz telgrafçılarından biri irkilmişti, postadaki gece nöbetlerinin hepsi, bu adamın etrafına çaresizce toplandılar ve ona doğru eğildiler.

Üzerine eğildikleri kâğıdın boş yüzüne sert bir ışık vurdu. Operatör tereddüt ediyor, kalemi titriyordu. Yazacağı kelimeler elinde sıkışıp kalmıştı ama elleri titriyordu.

“Fırtına mı?”

Telsiz sorumlusu evet anlamında başını salladı. Cızırtılar durumu anlamasına engel oluyordu.

Daha sonra, kâğıda anlaşılması zor birkaç işaret çiziktirdi, daha sonra da kelimeler. Böylece yazı oluşmaya başlamıştı:

“Fırtınanın üç bin metre üstünde sıkışıp kaldık. Tam batıya, içeri doğru ilerliyoruz. Çünkü rotamız denize doğru sapmıştı. Altımızdaki hiçbir şey görünmüyor. Hâlâ denizin üstünde mi uçuyoruz, bilmiyoruz. Fırtına içeri mi doğru ilerliyor, bildirin lütfen.”

Fırtınalar yüzünden, bu telgrafı Buenos Aires’e postadan postaya zincirleme bir şekilde göndermek zorunda kaldılar. Bu mesaj, kuleden kuleye yakılan ışıklar gibi gecede ilerliyordu.

Buenos Aires bir cevap yolladı.

“Fırtına bütün bölgeleri kaplıyor. Ne kadar benzininiz kaldı?”

“Yarım saatlik.”

Bu cümle, nöbetçiden nöbetçiye, Buenos Aires’e kadar ulaştı.

Yarım saat içinde, bütün mürettebat, onları yere çakacak bir kasırganın içine dalmaya mahkûmdu.

XVIII

Riviére derin düşüncelere dalıyor. Daha fazla umudu kalmadı: bu mürettebat gecenin içinde bir yere gömülecek.

Küçüklüğünde onu çok etkilemiş olan rüyasını hatırladı: bir ceset bulabilmek için bir gölcüğü boşaltıyordu. Bu karanlık kütle yeryüzünden akıp gitmeden, bu kumlar, bu ovalar bir gün yeniden yükselmeden hiçbir şey bulamayacaktı. Belki de iki köylü, sakin yerlerin altınları ve çimenleri arasında uyuyakalmış çocuklar gibi, elleri yüzlerinde olan iki genç çocukla karşılaşacaklardı. Gecenin karanlığında boğulmuşlardı.

Riviére, sanki muhteşem denizlere gömülmüş gibi, gecenin derinliklerine gömülmüş hazineleri düşünüyor. Bütün çiçekleriyle, işe yaramayan bütün çiçeklerle günü bekleyen gecenin elma ağaçları. Gece; kokularla, uyuyan kuzularla ve artık rengi olmayan çiçeklerle dolu.

Kalın oluklar, ıslak ormanlar ve taze yoncalar yavaş yavaş güne doğru çıkıyordu. Ama şimdi tehlike yaratmayan tepelerin, çayırların, kuzuların arasında iki çocuk, dünyanın bilgeliği içinde uyuyormuş gibi görünüyordu. Ve bir şey, bu görünür kılınan dünyadan başka bir dünyaya doğru gitmiş olacaktı.

Riviére, Fabien’ın endişeli ve şefkatli eşini tanıyor: bu aşk, zavallı bir çocuğa ödünç verilen bir oyuncak gibiydi onun için.

Riviére, kaderini birkaç dakika daha kumandalarda tutan Fabien’ın ellerini düşünüyor. Bir zamanlar okşamış olan elini. Bir göğsün üstünde duran, ilahi bir el gibi kargaşa yaratan elini. Bir yüzün üzerinde duran ve o yüzü değiştiren eli. Harikalar yaratan bu eli.

Fabien, gece vakti, bulut denizinin ihtişamı üzerinde dolanıyor, daha aşağıda ise sonsuzluk. Tek başına yaşayan yıldız kümelerinin içinde kaybolmuş. Evreni hâlâ ellerinde tutuyor, göğsünde ağırlığını taşıyor. İnsan zenginliğinin ağırlığını kumandasında sıkıyor, bir yıldızdan diğerine, umutsuz bir şekilde, geri verilmesi gereken ve işe yaramayan bir hazineyi gezdiriyor.

Riviére, telsiz istasyonunun onu hâlâ dinlediğini düşünüyor. Fabien ve evren arasındaki tek bağlantı bir müzik dalgası, küçük bir modülasyon. Ne bir serzeniş ne bir yakarış. Ama umutsuzluğun daha önce hiç çıkarmadığı o duru ses.

XIX

Robineau, onu sessizliğinden çıkardı:

“Sayın Müdürüm, düşünüyordum da... Belki bir şey deneyebiliriz...”

Öneride bulunacağı bir şey yoktu aslında, ama iyi niyetini göstermek istiyordu. Bir çözüm bulmayı o kadar çok istiyordu ki bir bilmecenin cevabını arar gibi arıyordu bunu. Her zaman bir çözüm bulurdu ama Riviére onu hiç dinlemezdi: “Bakınız Robineau, hayatta, çözüm diye bir şey yoktur. Sadece itici güçler vardır: İlk başta onları oluşturmak gerekir, çözümler peşi sıra gelir zaten.” Robineau da, görevini, teknik ekipte itici güç oluşturmakla sınırlandırmıştı. Pervane göbeklerinin paslanmasını engelleyen mütevazı bir itici güç.

Fakat bu geceki olaylar Robineau’yu hatalı çıkarıyordu. Müfettişlik unvanının, ne fırtınaların ne de artık dakik olduklarından dolayı aldıkları prim için değil, Robineau’nun dayattığı her şeyi iptal eden bir cezadan, ölüm cezasından kurtulmaya çalışan bu hayalet mürettebatın üzerinde bir etkisi vardı.

Ve eli kolu bağlı olan Robineau, çalışanların olmadığı ofislerde dolanıyordu.

Fabien’ın eşine haber gönderilmişti. Endişeyle oraya kadar gitmiş, Riviére onu karşılayana kadar asistanların ofisinde bekliyordu. Asistanlar ona gizli bakışlar atıyorlardı. Bundan utanç duymuş bir şekilde, korkuyla etrafına bakıyordu: burada olmaya hakkı yok gibiydi. Sanki bir cesedin üzerinde yürüyormuş gibi işlerine devam eden bu kişiler, insan hayatının, insani acının kalın şekillerin tortusundan geriye başka bir şey bırakmayan bu dosyalar... Ona Fabien’dan söz edecek bir şeyler arıyordu. Her şey onun yokluğunu işaret ediyordu: tam toplanmamış bir yatak, masanın üstünde bir kahve, bir çiçek buketi... Hiçbir işaret bulamıyordu. Her şey, merhamete, arkadaşlığa ve hatıraya karşıydı. Onun yanında kimse sesini çıkarmadığı için duyduğu tek ses, fatura isteyen bir çalışanın küfrüydü. “Tanrım! Dinamo hesabı ya! Şu geçen Santos’a gönderdiğimizden...” Gözlerini, sonsuz bir şaşkınlık ifadesiyle bu adama çevirdi. Ardından, üzerinde haritanın olduğu duvara baktı. Dudakları hafiften titriyordu.

Düşmanlık yaratan gerçeği ifade ettiğini sıkıntı içinde sezinliyor, geldiğine pişman oluyordu. Saklanmak istiyor, dikkat çekmemek için gözyaşlarını ve öksürüğünü tutuyordu. Sanki önlerinde çıplak duruyormuşçasına, orada bulunuşunun yersiz ve uygunsuz olduğunu düşünüyordu. Onun gerçekliği, onunla beraber olan gerçeklik o kadar güçlüydü ki çalışanların kaçamak bakışları, gizlice onun olduğu yere doğru yöneliyor, bunu yüzünden okumaya çalışıyorlardı. Bu kadın gerçekten çok güzeldi. İnsanlara mutluluğun kutsal dünyasını gösteriyordu. İnsan, hareket ederken bilmeden hangi ulu maddeye dokunduysa, bu kadın da onu gösteriyordu işte. Bütün bu bakışların altında gözlerini kapadı. Farkında olmadan mahvedilen huzuru gösteriyordu.

Riviére onu içeri aldı.

Çiçeklerini, kahvesini ve sarı tenini ürkek bir şekilde savunmak için gelmişti. Daha da soğuk olan bu odada, dudakları güçsüz bir şekilde yeniden titremeye başladı. Tarif edilemez bu başka dünyada, o da kendi gerçekliğini keşfediyordu. Aşkının bütün vahşi serzenişleri, kalbinin o sadakati, egoist ve rahatsız edici bir çehreye bürünüyormuş gibi geliyordu ona.

Kaçmak istiyordu:

“Sizi rahatsız ediyorum...”

“Madam, hayır, rahatsız etmiyorsunuz. Üzülerek söylüyorum ki ikimiz için de en iyisi beklemek.”

Yavaşça omuzlarını silkti, Riviére bunun ne anlama geldiğini biliyordu: “Bütün bu lambalar, bu akşam yemeği ve çiçekler neye yarar ki eve döndüğümde?” Bir genç anne, bir gün Riviére’e itirafta bulunmuştu: “Çocuğumun öldüğünü hâlâ idrak edemiyorum. Acı veren hep bu küçük şeyler, o küçük kıyafetlerini bulduğumda, gece uykumdan uyandığımda, kalbimde bir sevgi dalgası yükseliyor, sütüm gibi işe yaramaz bu da, biliyorum.” Buradaki kadın için de, Fabien’ın ölümü yarın başlayacaktı, işe yaramayan her bir harekette ve her bir eşyada. Fabien evini yavaş yavaş terk ediyordu. Riviére’in kalbini derin, söze gelmemiş bir acıma duygusu kaplamıştı.

“Madam...”

Genç kadın, kendi gücünün farkında olmadan, neredeyse alçakgönüllü bir gülümsemeyle kendini çekti.

Riviére, kendini ağırlaşmış hissetti, oturdu.

“Ama bu kadın aradığım şeyi bulmam için bana yardım ediyor...”

Kuzey ara durağından gelen uyarı telgraflarına, parmaklarıyla, gergin bir şekilde vuruyordu. Düşünüyordu:

“Ölümsüz olmak istemiyoruz ama aniden anlamlarını yitiren eşyaları ve hareketleri de görmek istemiyoruz. Bizi çevreleyen bu boşluk, o zaman kendini gösterir...”

Bakışları telgrafın üzerine yöneldi:

“İşte böyle gelir bize ölüm haberleri: artık anlamını yitiren bu haberler...”

Robineau’ya baktı. Şimdi hiçbir işe yaramayan bu adamın da artık bir anlamı yoktu. Riviére sertçe çıkıştı ona:

“Görevinizin ne olduğunu illa benim mi söylemem gerek?” Daha sonra, Riviére, asistanların odasına bakan kapıyı itti, Fabien’ın kaybolduğunu, karısının fark edemeyeceği işaretlerden anlamasıyla şok oldu. Fabien’ın uçağı, R.B.903 numaralı form, duvardaki tabloda, Ulaşılamayan Malzemeler listesinde yer alıyordu. Avrupa postasının evraklarını hazırlayan asistanlar, uçağın rötar yaptığını bildikleri için yavaş yavaş çalışıyorlardı. Alan, o anda, amaçsızca gece nöbeti tutan ekip için gerekli talimatları istemek için telefon etmişti. Hayatın görevleri yavaşlamıştı. “Ölüm, işte ölüm!” diye düşündü Riviére. Eseri, denizde bozulan, rüzgârsız bir yelkenliye benziyordu.

Robineau’nun sesini duydu:

“Sayın Müdürüm... Sadece altı haftadır evliler...”

“Hadi, çalışın.”

Riviére, asistanlara bakıyordu hep. Onların ötesindeki işçilere, teknisyenlere, pilotlara, ona bu eserinde, bir inşaatçı inancıyla yardımcı olan herkese bakıyordu. Adalardan bahsedildiğini duyunca eski zamanların, gemiler yapan küçük şehirlerini düşündü. Amaçları bu gemiye umutlarını yüklemekti. Umutlarının, denizin üstünde yelken açtığını göstermekti insanlara. Hepsi büyümüş, kendi varlıklarının dışına çıkmış, bir gemi sayesinde kurtulmuşlardı. “Amaç bir şey kanıtlamak değil. Ama bu amaç uğrunda yapılan işler, onları ölümden kurtarabilir. Bu insanlar gemilerle hayatta kalacaklar.”

Riviére de, telgrafları anlamlı kıldığında, gece ekibine rahatsızlıklarını verdiğinde ve pilotlara da bu trajik amaçlarını bildirdiğinde, ölüme karşı savaşmaya başlayacaktı. Rüzgâr denizdeki bir yelkenliyi nasıl canlandırıyorsa, hayatın kendisi de bu eseri yeniden canlandıracaktı.

XX

Commodoro Rivadavia artık hiçbir şey duymuyordu ama bin kilometre ötesinde, yirmi dakika sonra, Bahia Blanca ikinci bir mesaj aldı:

“İnişe geçiyoruz. Bulutların içine giriyoruz.”

O sırada, Trelew postasında iki kelimeden oluşan belirsiz bir yazı beliriyor:

“...hiçbir şey göremiyoruz...”

Kısa dalgalar işte böyledir. Mesaj gelir ama sonra onu duyamazsınız. Ardından, her şey, nedensizce değişir. Konumu belirsiz olan bu mürettebat, uzayın ötesinden, zamanın ötesinden kendini yaşayanlara duyuruyor, telsiz istasyonunda beyaz kâğıtlar üzerine hayaletler yazı yazıyor.

Benzin mi bitiyor, yoksa uçak bozulmadan önce pilot son kozunu mu oynuyor: çarpmadan önce karayı bulabilecek mi? Buenos Aires’in sesi Trelew’e emir veriyordu:

“Bunu ona sorun.”

Telsiz istasyonu nikeller, bakırlar, manometreler ve bobinlerle bir laboratuvara benziyor. Beyaz önlüklü nöbetçi operatörler, sessizce, basit bir deneyin üzerine eğilmiş gibi görünüyorlar. Altın kaynağı bulmaya çalışan arayıcılar gibi, nazik parmaklarıyla aletlere dokunuyorlar, manyetik gökyüzünü keşfediyorlar.

“Cevap yok mu?”

“Hayır, yok.”

Belki de, bir yaşam işareti anlamına gelen bu bildiriye bağlanacaklar. Eğer uçak ve borda fenerleri yıldızların arasında yükselirse, bu yıldızın şarkı söylediğini belki de duyacaklar.

Saniyeler akıp gidiyor. Gerçekten bir kan gibi akıp gidiyor. Hâlâ uçuyorlar mı? Her geçen dakika şanslarını azaltıyor. Akıp giden zaman bir şeyleri mahvediyormuş gibi görünüyor işte. İki bin yıl boyunca, zaman, granitin içinde işleyerek bir tapınağa ulaşıyor ve bu tapınağı yerle bir ediyor, işte böyle de yüzyıllar boyu süren aşınma, her bir dakikanın içine yığılıyor ve bu mürettebatı alıp götürüyor.

Her bir dakika başka bir şeyleri götürüyor.

Fabien’ın o sesini, Fabien’ın kahkahasını ve gülüşünü. Zaman durmuyor. Giderek ağırlaşan ve bu mürettebatın üzerine bir denizin ağırlığı gibi çöken bu sessizlik.

O anda biri bir şey fark ediyor:

“Saat biri kırk geçiyor. Benzinleri bitmek üzere. Daha fazla uçmalarına imkân yok.”

Ve sessizlik bürüyor etrafı.

Bir yolculuk sona erdiğinde olduğu gibi, acı ve lezzetsiz bir tat geliyor ağızlarına. Bilinmeyen, can sıkıcı bir şeyler oldu. Bütün bu nikellerin ve bakır tellerin arasında, yıkılmış fabrikaların üzerine çöken üzüntünün aynısı duyuluyor. Bütün bu araç gereçler ağırlaşmış, işe yaramaz ve kullanılmaz görünüyor: kurumuş dalların ağırlığı gibi.

Geriye sadece bir şey kaldı; günün ağarmasını beklemek.

Birkaç saat içinde bütün Arjantin, yüzünü güne doğru çevirecek ve bütün bu insanlar, bir kıyıdaymış gibi yavaş yavaş, içinde ne olduğu bilinmeyen ve onlara doğru çekilen bir ağın karşısında duruyorlar.

Kader insanlığı özgür bıraktığında, Riviére, ofisinde sadece büyük felaketlere yol açan rahatlamayı hissediyor. Bölgedeki bütün polis birliklerinin tetikte olmasını sağladı. Daha başka bir şey yapamaz: beklemesi gerekiyor.

Ama ölüler evinde bile düzen, hüküm sürmeye devam etmelidir. Riviére, Robineau’ya işaret ediyor:

“Kuzey ara durağından bir telgraf var: Patagonya postasında bir gecikme bekleniyor. Avrupa postasını daha fazla geciktirmemek için, Patagonya postasını sıradaki Avrupa postasıyla birleştiriyoruz.”

Önüne doğru eğiliyor biraz. Bir şey hatırlamaya çalışıyor, önemli bir şey. Ah evet. Bunu unutmaması lazım:

“Robineau.”

“Sayın Müdürüm?”

“Bir not yazın. Artık pilotların bin dokuz yüz devri geçmesi yasak: Motorlarımı mahvediyorlar.”

“Peki, Mösyö Riviére.”

Riviére öne doğru biraz daha eğiliyor. Her şeyden önce, tek başına kalmaya ihtiyacı var:

“Haydi, Robineau. Haydi, gidin dostum...”

Ve Robineau’yu, karanlık gölgeler karşısında Riviére’le eşit olmak ürkütüyor.

XXI

Robineau, ofislerin içinde melankolik bir şekilde dolanıyordu şimdi. Şirkette hayat durmuştu, çünkü saat ikideki posta iptal edilecek ve gün doğumuna kadar kalkmayacaktı. Görevliler suratsız bir şekilde nöbetlerine devam ediyorlardı ama bir işe yaramıyordu bu nöbet. Kuzey ara durağından düzenli olarak rapor gelmeye devam ediyordu, fakat “hava açık”, “dolunay var”, “rüzgâr yok” raporları, verimsiz krallıkların şekillerine benziyordu. Ay ve taşlardan oluşan bir çöl. Robineau neden olduğunu bilmeden, ofis sorumlusunun çalıştığı dosyaya göz atarken karşısında, saygı gösteriyor gibi görünse de alaycı bir tavırla dosyayı geri isteyen ofis sorumlusunun olduğunu fark etti. “Siz ne zaman isterseniz, değil mi? Bu benim işim...” der gibiydi. Astının bu tavrı onu şaşırtmıştı, hiçbir şey söylemeden öfkeli bir şekilde dosyayı uzattı. Ofis sorumlusu, aşırı resmi bir havaya bürünerek yerine oturdu. Robineau, “Defol, hadi işinin başına! demeliydim,” diye düşündü. Daha sonra bozulduğu anlaşılmasın diye döndü ve geceki trajediyi düşündü. Bu trajedi şirketin de gözden düşmesine neden olacaktı. Robineau bu iki taraflı kayıp için ağladı.

Riviére’in ofisteki bir fotoğrafı geldi aklına Robineau’nun, “Eski dostum,” diye mırıldanıyordu. Hiç kimse bu kadar yalnız kalmamıştır, Robineau ona karşı büyük bir merhamet duydu. Zihninden merhamet ve yatıştırma duygusu içeren belirsiz cümleleri geçiriyordu. Çok güzel olduğunu düşündüğü bu duygu onu canlandırıyordu. Daha sonra kapıyı yavaşça tıklattı. Kimse cevap vermemişti. Bu sessizlik karşısında daha sert bir şekilde vurmaya cesaret edemedi ve kapıyı itti. Riviére oradaydı. Robineau ilk defa eşit koşullarda, bir arkadaş gibi, Riviére’in odasına giriyordu; kendini ateş altında kalmış, yaralı bir generalin imdadına koşan, yenildiğinde onun yanında olan, sürgünde ise bir dostu olan bir çavuş gibi hissediyordu. “Ne olursa olsun, yanınızdayım,” demek istiyor gibiydi Robineau.

Riviére suskun, başını öne eğmiş ellerine bakıyordu. Ve Robineau, onun önünde ayakta duruyor ve daha fazla konuşmaya cesaret edemiyordu. Aslan, bu yenilgi sırasında bile onu ürkütüyordu. Hararetle büyüyen bağlılık cümleleri dilinin ucuna kadar geliyor, ama gözlerini her kaldırışında bu eğilmiş başı, gri saçları ve acıyla sıkılmış dudaklarıyla karşılaşıyordu. Sonunda karar verdi:

“Sayın Müdürüm...”

Riviére kafasını kaldırdı ve baktı. Riviére öyle derin, öyle uzak bir rüyadan uyanıyordu ki belki de Robineau’nun orada olduğunun bile farkında değildi. Onun hangi rüyayı gördüğünü, ne hissettiğini ve kalbinde nasıl bir keder olduğunu kimse bilmiyordu. Riviére, Robineau’ya bir şeyin canlı tanığıymış gibi uzun süre baktı. Robineau bundan rahatsızlık duymuştu. Riviére, Robineau’ya baktıkça dudaklarında belirsiz bir ironi beliriyordu. Riviére, Robineau’ya baktıkça, Robineau daha fazla kızarıyordu. Riviére’e göre, Robineau, dokunaklı bir iyi niyetle ve ne yazık ki anlık bir şekilde insanların aptallığına şahitlik etmeye gelmiş gibi görünüyordu.

Robineau şaşırmıştı. Çavuşlar, generaller, kurşunlar, bunların hepsi sise gömülmüştü. Açıklanamaz bir şeyler oluyordu. Riviére hâlâ ona bakıyordu. Daha sonra Robineau, kendisine rağmen, biraz toparlanmaya çalıştı ve sol elini cebinden çıkardı. Riviére ona bakmaya devam ediyordu. Sonunda, Robineau sonsuz bir sıkkınlık hâliyle, nedenini bilmeden şöyle dedi:

“Emirlerinizi bekliyorum.”

Riviére saatini çıkardı ve basit bir şekilde, “Saat iki. Asuncion postası saat ikiyi on geçe inecek. Avrupa postasını saat ikiyi çeyrek geçe kaldırın,” dedi.

Ve Robineau bu şaşkınlık verici haberi duyurdu: gece uçuşları durdurulmuyordu. Ve Robineau ofis sorumlusuna seslendi:

“Denetlemem için bana o dosyayı getirin.”

Ofis sorumlusu yanına gelince ise, “Bekleyin,” dedi.

Ve ofis sorumlusu bekledi.

XXII

Asuncion postası inişe geçtiğini bildirdi. Riviére, en kötü anında bile, bunun mutlu ilerleyişini telgraflarla takip etmişti. Kargaşanın ortasında bu, onun için inancının öcüydü, kanıtıydı. Bu mutlu uçuş, telgraflarla binlerce diğer mutlu uçuşun müjdesini veriyordu. “Bütün gece fırtına olmayacak ya” diye düşündü Riviére, “yol bir kere çizildi mi artık o yolun takip edilmesi gerekir.”

Uçak, çiçeklerle dolu muazzam bir bahçeden, alçak evlerden ve yavaş akan sulardan iniyormuş gibi, Paraguay’dan, bir ara duraktan diğerine iniş yaparken bir yıldıza bile dokunmayan fırtınanın dışından süzülüyordu. Dokuz yolcu, örtülerine sarınmış bir şekilde, hazinelerle dolu bir vitrini izliyormuşçasına camlara dayanmışlardı. Çünkü Arjantin’in bütün küçük şehirleri bu gece vakti, yıldızlardan oluşmuş şehirlerin daha sönük yaldızları altında altın boncuklarını sıralıyordu. Pilot, uçağın başında, bir çoban gibi, o değerli insan hayatlarını elinde tutuyordu, büyük gözleri açılmıştı ve ayla dolup taşmıştı. Buenos Aires, ufku o pembe ateşiyle dolduruyordu şimdi ve birazdan da muhteşem mücevherler gibi, bütün değerli taşlarına ışık saçacaktı. Telsiz sorumlusu son telgrafları veriyordu. Bunlar sanki gökyüzünde, onun parmaklarıyla ritim tuttuğu, mutlu bir sonatın son notaları gibiydi. Riviére’in bildiği bir melodiydi bu. Daha sonra anteni kaldırdı, biraz gerindi, esnedi ve gülümsedi: bir yolculuk daha bitmişti.

Pilot, iniş yapınca Avrupa postasının pilotuyla karşılaştı. Sırtını uçağa dayamıştı, elleri ceplerindeydi.

“Sen mi devam ediyorsun?”

“Evet.”

“Patagonya burada mı?”

“Onu artık beklemiyorlar, kayboldu. Hava güzel mi?”

“Çok güzel. Fabien mı kayboldu?”

Onun hakkında çok fazla konuşmadılar. Aralarındaki o büyük kardeşlik, konuşmalarına engel oluyordu.

Avrupa uçağına, Asuncion’un transit bagajlarını yüklüyorlardı ve başını çevirmiş ve kokpite yaslanmış pilot, hiç kıpırdamadan yıldızlara bakıyordu. İçinde büyük bir gücün doğduğunu hissetti, güçlü bir hazzın da.

“Yüklendi mi?” dedi bir ses. “O zaman, kontağı çalıştırın.”

Pilot kıpırdamadı. Motor çalıştırılmıştı. Pilot, uçağa dayanan omuzlarında, uçağın canlı olduğunu hissedecekti. Pilot, bu yalan haberlerden sonra sonunda kendine güvendi: Gidecek... Gitmeyecek... Gidecek! Ağzı biraz açıldı, dişleri genç ve vahşi bir hayvanınki gibi ay ışığının altında parlıyordu.

“Gece, kendine dikkat et!”

Arkadaşının önerisini duymadı. Elleri cebinde, kafasını çevirmiş, bulutlara, dağlara, nehirlere ve denizlere karşı duruyordu. Sessiz bir gülümse oluşuyordu şimdi. Zayıf ama içinden gelen, bir ağaçta esen meltem gibi bir gülümseme; onu baştan aşağı titreten. Zayıf ama bütün bu bulutlardan, dağlardan, nehirlerden ve denizlerden daha güçlü bir gülümseme.

“Ne oluyor sana?”

“Şu embesil Riviére, benim... Korktuğumu sanıyor!”

XXIII

Birkaç dakika içinde, Buenos Aires’i geçecek ve savaşa yeniden başlayan Riviére, onun gidişini duymak istiyor. Onun, yıldızlarda yürüyen bir ordunun yürüyüşü gibi doğduğunu, gürlediğini ve kaybolduğunu duymak.

Riviére, kollarını kavuşturmuş bir şekilde, asistanların arasından geçiyor. Pencerenin önünde duruyor, dinliyor ve düşüncelere dalıyor.

Eğer ki bir gece uçuşunu bile durdursaydı, bu, gece uçuşlarının sonu anlamına gelirdi. Ama Riviére onu ertesi gün reddedecek olan, güçsüz kişilerin önüne geçerek diğer mürettebatı karanlığa doğru gönderdi.

Zafer... Yenilgi... Bu kelimelerin hiçbir anlamı yok. Hayat, bu sembollerin altında ve çoktan yenilerini oluşturmaya başlamış. Bir halk zaferle güçsüzleşirken bir diğeri yenilgide yeni kuvvetler bulur. Riviére’in uğradığı bu yenilgi, gerçek zaferi yakınlaştıran bir mesajı iletecekti muhtemelen. Önemli olan ise, devam etmekte olan olaylardır.

Telsiz postaları, beş dakika içinde ara durakları uyarmış olacak. On beş mil üzerindeki hayat ürpertisi bütün sorunları çözmüş olacak.

Orgdan bir ezgi yükseliyor: uçak.

Riviére, sert bakışlarının değdiği asistanların arasından geçerek işine geri dönüyor. Bu büyük zaferi taşıyan Büyük Riviére, Ulu Riviére.

[←1] Burada kullanılan “posta” kelimesi günümüzde “kargo” anlamına gelmektedir. Kitabın yazıldığı tarihte hangi terim kullanıldığından emin olamadığımız için “posta” olarak bırakmayı uygun bulduk. -ç.n.

[←2] Jiroskop: Yön belirlenmesi veya ayarlanmasında kullanılan, açısal dengenin korunması ilkesiyle çalışan alet. -ç.n.

[←3] Altimetre: Rakım veya irtifayı ölçmek için kullanılan alet. -ç.n.