İletişim Yayınları, Modern Klasikler, 2006-2010 (3 baskı)
© 2006 İletişim Yayıncılık A. Ş.

Seize the Day
© 1956, 1974, 1984 The Estate of Saul Bellow
Bu kitabın yayın hakları The Wylie Agency (UK) Ltd.’den alınmıştır.

İletişim Yayınları 1183 • Dünya Edebiyatı 222
ISBN-13: 978-975-05-0437-2
© 2015 İletişim Yayıncılık A. Ş.
1. BASKI 2015, İstanbul

DİZİ YAYIN YÖNETMENİ Murat Belge
KAPAK Suat Aysu
KAPAKTAKİ RESİM Edward Hopper, “Alacakaranlıkta Ev”, 1935

© Virginia Museum of Fine Arts

Virginia Museum of Fine Arts, Richmond, The John Barton Payne Fund

Fotoğraf: Ron Jennings

UYGULAMA Hüsnü Abbas
DÜZELTİ Ümran Küçükislamoğlu
BASKI ve CİLT Sena Ofset · SERTİFİKA NO. 12064
Litros Yolu 2. Matbaacılar Sitesi B Blok 6. Kat No. 4NB 7-9-11
Topkapı 34010 İstanbul Tel: 212.613 38 46

İletişim Yayınları · SERTİFİKA NO. 10721
Binbirdirek Meydanı Sokak, İletişim Han 3, Fatih 34122 İstanbul
Tel: 212.516 22 60-61-62 • Faks: 212.516 12 58
e-mail: iletisim@iletisim.com.tr • web: www.iletisim.com.tr

SAUL BELLOW

Günü Yaşa

Seize the Day

ÇEVİRENLER Özge Baykan - Raees Calafato

SAUL BELOW 10 Haziran 1915’te, ailesinin kısa bir süre önce Rusya’dan göçerek yerleştiği Kanada’nın Quebec şehrinde doğdu. Dokuz yaşındayken ailesiyle beraber Amerika’ya, hayatının büyük bölümünü geçireceği, roman ve hikâyelerinin büyük kısmının ana mekânı olan Şikago’ya göç etti. Küçük yaştan itibaren kitap okumaya merak sardı. Chicago Üniversitesi’nde başladığı İngiliz Edebiyatı eğitimini iki sene sonra yarıda bırakarak, Northwestern Üniversitesi’nin antropoloji bölümüne geçti. Bellow romancılık kariyerinden önce geçimini, bir süre gazete ve dergilere kitap eleştirileri yazarak sağladı. İlk romanı Boşlukta Sallanan Adam 1944’te, ikinci romanı Kurban 1947’de yayımlandı. 1948’de aldığı Guggenheim bursuyla iki sene Paris’te ve başka Avrupa şehirlerinde kaldı. Asıl başarı ve ünü, bu iki yıl içinde yazmaya başlayıp 1953’te yayımladığı ve yayımlanır yayımlanmaz Amerikan Ulusal Kitap Ödülü’ne değer bulunan Augie March’ın Maceraları ile elde etti. Ardından 1956’da kısa ama güçlü bir kitap olan dördüncü romanı Günü Yaşa’yı yayımladı. 1959’da, 1960’lardan 2000’lere kadar yazacağı kitapların tema ve yapılarının habercisi olan Yağmur Kral’ı yayımladı. Beş senede yazdığı ve 1964’te yayımladığı en büyük kitabı Herzog ile ikinci defa Ulusal Kitap Ödülü’nü kazandı. Bellow 1970 yılında Bay Sammler’ın Gezegeni’ni yayımladı ve bu kitapla beraber üst üste üç kez Ulusal Kitap Ödülü kazanan ilk Amerikan yazarı oldu. 1975’te Pulitzer Ödülü’nü kazanacak olan Humboldt’un Armağanı’nı yazdı. 1976’da İsveç Akademisi tarafından Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. Akademi ödül gerekçesinde, Bellow’un “derin bir insanlık kavrayışıyla çağdaş kültürün incelikli bir çözümlemesini eserlerinde birleştirmesine” dikkat çekti. Bellow’un bu tarihten sonra yazdığı kitaplar, sırayla Dean’in Aralığı (1982), Daha Fazla Kalp Kırıklığı Ölümü (1987), Bir Hırsızlık (1989), Belarus Bağlantısı (1989), Beni Hatırlatacak Bir Şey: Üç Hikâye (1991), İşin Aslı (1997), Ravelstein (2000) ve Toplu Hikâyeler (2001)’dir. 20. yüzyılın en büyük romancılarından biri sayılan Saul Bellow, 5 Nisan 2005’te, doksan yaşında Şikago’da hayatını kaybetti.

I

Dertlerini saklamak konusunda, Tommy Wilhelm’ın başkasından aşağı kalır yanı yoktu. En azından kendisi öyle düşünüyordu ve bu düşüncesini destekleyen bir sürü kanıt vardı. Eskiden bir aktördü –hayır, tümüyle değil, aslında bir figüran– ve oyunculuğun ne olması gerektiğini biliyordu. Ayrıca puro da içiyordu ve puro içip şapka takan adamın bir avantajı vardır; nasıl hissettiğini anlamak çok daha zor olur. Kahvaltıdan önce günlük postaları almak üzere yirmi üçüncü kattan asma kattaki lobiye geldi ve yeterince iyi giyimli olduğunu düşünüyordu – umuyordu: İyi bir izlenim verecek kadar. Bu sadece bir ümit meselesiydi, çünkü halihazırdaki çabalarına ekleyebileceği başka bir şey yoktu. On dördüncü katta babasının asansöre girmesini bekledi; genelde kahvaltıya giderken bu saatte buluşurlardı. Görünüşüne verdiği önem, büyük ölçüde yaşlı babasının hatırı içindi. Ama asansör on dördüncü katta durmadı ve aşağı inmeye devam etti. Sonra asansörün metal kapısı açıldı ve lobiyi kaplayan devasa, koyu kırmızı asimetrik halı Wilhelm’ın ayaklarına doğru dalgalandı. Lobinin ön tarafı karanlık ve sakindi. Yelkene benzeyen Fransız perdeleri güneş ışınlarını içeriye girmekten alıkoyuyordu, ama üç yüksek, dar pencere açıktı ve Wilhelm mavi gökyüzünde bir güvercinin lobinin hemen altındaki sinemanın afişini destekleyen zincire tünediğini gördü. Bir anlığına kuşun kanatlarının birbirine şiddetle çarptığını duydu.

Otel Gloriana’daki müşterilerin çoğu emeklilik yaşını geçmişti. New York’un, yetmiş, seksen ve doksanlarındaki yaşlı kadın ve erkek nüfusunun büyük bir kısmı Broadway boyunca yaşar. Hava çok soğuk veya çok yağmurlu olmadıkça yaşlılar minik tırabzanlarla çevrili küçük parklardaki banklara ve Verdi Meydanı’ndan Columbia Üniversitesi’ne uzanan metro parmaklıklarına üşüşürler, dükkân ve kafeteryaları, ucuzcu mağazaları, çayhaneleri, pastaneleri, güzellik salonlarını, okuma salonları ve kulüp odalarını doldururlar. Gloriana’daki bu yaşlıların arasında Wilhelm kendini yabancı hissediyordu. Kırklarının ortalarında, görece gençti, geniş omuzlu, iri ve sarışındı; sırtı artık biraz kamburlaşmış veya kalınlaşmışsa da, sağlam ve güçlüydü. Kahvaltıdan sonra yaşlı müşteriler lobideki yeşil deri koltuk ve divanlarda oturup dedikodu yapmaya ve gazete okumaya başladılar; günün bitmesini beklemekten başka yapacakları bir iş yoktu. Ama Wilhelm daha hareketli bir hayata alışkındı ve sabahları enerjik bir şekilde dışarı çıkmayı seviyordu. Ve birkaç ay boyunca, işi olmadığından, her gün erkenden kalkarak moralini yüksek tutmuştu; saat sekizi vurmadan, tıraşını olmuş bir şekilde lobide hazır bulunurdu. Babasıyla beraber kahvaltıya gitmeden önce gazete ve birkaç puro alır ve bir-iki tane kola içerdi. Kahvaltıdan sonra... dışarı, dışarı, dışarı iş başına. Otelden çıkmak onun için başlı başına bir iş haline gelmişti. Ama bunun uzun süre böyle süremeyeceğini anlamıştı ve bugün endişelenmekteydi. Rutininin bozulacağının farkındaydı ve çoktan öngörülmüş ama şimdiye dek belirsiz kalmış koca bir sorunun kapıda olduğunu seziyordu. Akşama varmadan önce, anlayacaktı.

Yine de günlük güzergâhını izleyerek lobinin öteki tarafına geçti.

Gazete tezgâhında çalışan Rubin’in gözleri güçsüz. Aslında zayıf olmayabilirlerdi, fakat sarkık, dantelli göz kapaklarıyla güçsüz bir ifadeleri vardı. İyi giyimliydi. Bu, o kadar gerekli görünmüyordu –çoğunlukla tezgâhın arkasında duruyordu– ama yine de çok iyi giyinmişti. Üzerinde, koyu kahverengi bir takım elbise vardı; manşetleri küçük ellerindeki kılları utandırıyordu. Countess Mara imzalı bir kravat takmıştı. Wilhelm ona yaklaşırken Rubin onu görmedi; bir rüyadaymış gibi, bulunduğu köşeden görünen birkaç bina ötedeki Otel Ansonia’ya bakıyordu. Semtin muhteşem yapıtaşı Ansonia, Stanford White tarafından inşa edilmişti. Kuleleri, kubbeleri, güneşten rengi yeşile dönmüş koskocaman metal kabarcıkları ve baloncukları, demir süslemeleri ve oymalarıyla Ansonia, Prag veya Münih’ten gelen yüz kat daha büyütülmüş bir Barok saraya benziyor. Binanın yuvarlak tepeleri, siyah televizyon antenleriyle dolu. Ansonia’nın rengi havadaki değişimlere bağlı olarak mermer veya deniz suyu gibi, sisteki arduaz kadar siyah ya da güneş ışığındaki süngertaşı kadar beyaz görünebiliyor. Otel bu sabah kendisinin derin suya düşen bir yansıması gibi görünüyordu, yukarıda beyaz ve bulutlu, aşağıda derin bozulmalarla dolu. İki adam gözlerini dikmiş, birlikte ona baktı.

“Baban çoktan kahvaltıya indi, yaşlı beyefendi,” dedi. Rubin sonra.

“Öyle mi? Benden önce mi bugün?”

“Üstündeki gömlek süper görünüyor,” dedi Rubin. “Nereden aldın? Saks’tan mı?”

“Hayır, bu bir Jack Fagman – Chicago’dan aldım.”

Canı sıkkın olsa bile, Wilhelm hâlâ alnını hoş bir şekilde kırıştırabiliyordu. Yüzünün bazı yavaş, sessiz hareketleri çok çekiciydi. Kendinden uzaklaşıp gömleğine daha iyi bakmak istermiş gibi geriye bir adım attı. Bakışı komikti, pasaklılığı üzerine bir yorum gibiydi. Güzel kıyafetler giymeyi seviyordu, ama giyince, üzerindeki her parça ayrı telden çalıyordu. Wilhelm, kesik kesik güldü; dişleri küçüktü; gülerken ve üflerken yanakları şişiyordu ve yaşından çok daha genç görünüyordu. Eskiden, üniversite birinci sınıf öğrencisi olduğu ve bir rakun ceketi giyip, büyük sarışın başına bir kasket geçirdiği günlerde, babası iri vücut yapısına rağmen, Wilhelm’ın bir kuşu ağacından çıkarmaya ikna edecek kadar cazibeli olduğunu söylerdi. Wilhelm’in hâlâ büyük bir cazibesi vardı.

“Ben bu güvercin-grisini çok beğendim,” dedi her zamanki hoş, nazik tavrıyla. “Yıkanamıyor. Onu temizlemeye göndermen gerek. Asla yıkandığı zamanki kadar iyi kokmuyor. Ama iyi bir gömlek. On altı, on sekiz dolar civarında.”

Bu gömlek Wilhelm tarafından alınmamıştı; patronunun bir hediyesiydi – kavga ettiği eski patronunun. Ama Rubin’e bu hikâyeyi anlatması için bir neden yoktu. Hatta belki de Rubin hikâyeyi biliyordu – Rubin her şeyi bilen bir tipti. Wilhelm da Rubin hakkında birçok şey biliyordu, mesela, karısı, işi ve sağlığı hakkında. Bunların hiçbirinden bahsedilemiyordu ve bahsedilemeyenlerin bu büyük ağırlığı onlara konuşacak çok az şey bırakmıştı.

“Ya, bugün harbi iyi görünüyorsun,” dedi Rubin.

“Öyle mi? Gerçekten mi?” dedi Wilhelm sevinçle. Buna inanamıyordu. Yansımasını puro kutularıyla dolu dolabın camında, heybetli mühürlerde, Şam kumaşında ve Garcia, VII. Edward, Büyük Kiruş gibi ünlü adamların altın kabartmalı portrelerinde görüyordu. Camdaki kararma ve bozulmaları da hesaba katmak zorundaydı, ama yine de o kadar iyi göründüğünü düşünmüyordu. Ayrıntılı bir tabelaya benzeyen derin bir kırışık, alnına, kaşlarının arasına kazınmıştı ve koyu sarışın teninde bazı koyu lekeler vardı. Şaşırtıcı, dertli, arzulu gözlerinin ve burun deliklerinin ve dudaklarının gölgesi onu neredeyse eğlendirmeye başlamıştı. Sarışın hipopotam! – kendini böyle görüyordu. Büyük yuvarlak bir yüz, geniş, açılan havalı kırmızı dudaklar ve küçük dişler gördü. Ve şapkayı ve de puroyu. Hayatım boyunca ağır iş yapmalıydım, diye düşündü. Seni ölesiye yoran ve uyutan ağır onurlu bir iş. Bütün enerjimi harcar ve kendimi daha iyi hissederdim. Bunun yerine, kendimi farklı kılmak zorundaydım – yine de.

Çok çaba göstermişti ama bu çaba ağır işe eşdeğer sayılmazdı, değil mi? Ve genç bir adam olarak, eğer kötü bir başlangıç yaptıysa, bu yine kendi yüzüne bağlıydı. Bin dokuz yüz otuz başlarında, çarpıcı dış görünüşü nedeniyle, şöhret kazanma potansiyeline sahip olduğu düşünülüyordu ve böylece Hollywood’a gitmişti. Orada yedi yıl boyunca, inatla, bir aktör olmaya çalıştı. O yıllardan çok önce, hırs ve hayalleri tükenmişti ama gururundan ve belki de tembelliğinden dolayı Kaliforniya’da kalmıştı. Sonunda başka şeylere yöneldi, ama o yedi yılın sebatı ve yenilgisi, onu ticaretten ve şirketlerden uzaklaştırmıştı ve artık mesleklerden birine girmek için çok geçti. Olgunlaşması çok yavaş gerçekleşmiş ve o, değersizleşmişti böylece enerjisinden kurtulamamıştı ve şimdi en büyük zararı ona yine bu enerjinin vermiş olduğundan emindi.

“Dün gece seni iskambilde görmedim,” dedi Rubin.

“Kaçırdım. Nasıl geçti?”

Bu son birkaç haftadır, Wilhelm nerdeyse her gece iskambil oynamıştı ama dün artık bir kez daha kaybetmeyi kaldıramayacağını hissetmişti. Hiç kazanmamıştı. Bir kere bile. Kayıplar küçük de olsa sonuçta kazanç değillerdi, değil mi? Kayıptı onlar. Sürekli kaybetmekten de birinin ona eşlik etmesinden de bıkmış ve böylece tek başına sinemaya gitmişti.

“Yani,” dedi Rubin, “fena değildi. Karl çocuklara bağırmakla aptallık etti. Bu sefer Dr. Tamkin karşılıksız bırakmadı. Ona bu davranışının psikolojik nedenini açıkladı.”

“Neden neydi peki?”

“Ben ondan alıntı yapamam,” dedi Rubin. “Kim yapabilir ki zaten? Tamkin’in konuşma tarzını biliyorsun. Bana sorma. Trib ister misin? Kapanış sözlerine bakmayacak mısın?”

“Bakmak pek bir işe yaramayacak. Dün saat üçte ne olduğunu biliyorum,” dedi Wilhelm. “Ama gazeteyi getirsem iyi olur sanırım.” Elini ceketinin cebine götürmesi için bir omzunu kaldırması gerekliymiş gibi görünüyordu. Cebindeki küçük hap paketleri ve ezilmiş sigara izmaritleri ve selofan şeritleri ve bazen diş ipi olarak kullandığı kırmızı paket bantları arasına birkaç kuruş sıkıştırmış olduğunu hatırladı.

“Bu o kadar iyi görünmüyor,” dedi Rubin. Biraz şakalaşmak istemişti ama tonsuz sesi ve gevşek ve yarı kapalı göz kapakları başka bir yöne çevrilmişti. Duymak istemiyordu. Onun için fark etmezdi. Belki de bunu çoktan biliyordu, her şeyi bilen ve bilen bir tip olduğu için.

Hayır, bu iyi değildi. Wilhelm’ın mal piyasasında üç domuz yağı siparişi vardı. Dört gün önce o ve Dr. Tamkin bu domuz yağını 12.96’ya almışlardı ve malın fiyatı birden düşmeye başlamıştı ve daha hâlâ da düşmekteydi. Bu sabahki postadan mutlaka bir fazladan kâr ödemesi talebi çıkacaktı. Her gün bunlardan bir tane gelirdi.

Onu bu işe psikolog Dr. Tamkin sokmuştu. Tamkin Gloriana’da yaşıyor ve kağıt oynamaya geliyordu. Wilhelm’a iyi bir Wall Street evinin şehir merkezi dışındaki şubelerinde, kâr depozitinin tamamını yasal olarak gerekli kılmaksızın mallar üzerine spekülasyon yapabileceğini açıklamıştı. Bu, şube müdürüne bağlıydı. Eğer seni tanıyorsa –ki bütün şube müdürleri Tamkin’i tanıyordu– kısa vadeli alımlar yapmana izin verirdi. Bunun için az miktarda bir hesap açmak yeterliydi.

“Bu tip spekülasyonun tüm sırrı,” demişti Tamkin, “tetikte olmaktır. Hızlı hareket etmelisin – al ve sat; sonra satıp yine al. Hızlı ol! Gişeye git ve doğru anda Chicago’yu aramalarını sağla. Vur ve tekrar vur! Sonra aynı gün çık. Göz açıp kapayıncaya kadar on beş, yirmi bin dolarlık soya tohumu, kahve, mısır, deri, buğday ve pamuk satarsın.” Doktorun piyasadan iyi anladığı belliydi. Yoksa bu kadar basit anlatamazdı. “İnsanlar açgözlü oldukları ve piyasadan fiyatların yükselmeye başladığı zaman çıkamadıkları için para kaybediyorlar. Onlar kumar oynuyor, ama ben bunu bilimsel bir şekilde yapıyorum. Bu bir tahmin işi değil. Birkaç puan alıp çıkman gerek. Niye, ey tanrılar!” dedi kel, patlak gözlü ve sarkık dudaklı Dr. Tamkin. “Piyasada insanların niye bu kadar para kazandığını merak ettin mi hiç?”

Wilhelm’ın kasvetli dikkati yüzünü tamamen değiştiren kesik bir gülüşe dönüşürken, “Ha, tabii ki! Sen ne sandın? 1928-29’un çok ötesinde ve hâlâ yükselişte olduğunu bilmeyen var mı ki? Fulbright soruşturmasını okumayan var mı? Her yerde para var. Herkes para götürüyor. Para...para...” dedi.

“Bütün bunlar olup biterken sen dinlenebilir misin? Hâlâ yerinde oturabilir misin?” dedi Dr. Tamkin. “Sana itiraf edeyim, ben bunu yapamam. Sadece ceplerinde yatırım yapacak birkaç kuruşu var diye vurgun yapan insanları düşünüyorum. Aklı yok, yeteneği yok, ama fazladan bir parası var ve bu ona daha çok para kazandırıyor. O kadar etkileniyorum, kızıyorum ve huzursuz oluyorum ki... acayip huzursuz oluyorum! Ben kendi mesleğimi icra edemedim bile. Çevrende bu kadar parayla herkes kazanırken, sen budala olmak istemiyorsun. Boş boş etrafta dolanıp haftada beş, on bin kazanan insanlar tanıyorum. Otel Pierre’de bir adam tanıyorum. Hiçbir özelliği yok, ama öğlen yemeğinde bir koca şişe Mumm’s şampanyası içiyor. Central Park South’ta başka bir adam tanıyorum... ama çene yormanın ne anlamı var. Onlar milyonlar kazanıyor. Bin bir dalavereyle onları vergilerden kurtaran zeki avukatları var.”

“Halbuki ben ikna olmuştum,” dedi Wilhelm. “Eşim ortak bir kazancın altına imza atmayı reddetti. Bayağı iyi bir yıldan sonra, Yüzde Otuz İki Grubu’na düştüm ve tamamen soyuldum. Peki ya kötü yıllarıma ne demeli?”

“Bu bir işadamları birliği,” dedi Dr. Tamkin. “Bu adamların haftada beş bin kazandıklarından emin olabilirsin...”

“Bu kadar paraya ihtiyacım yok,” demişti Wilhelm. “Ama uf! Keşke bundan kalıcı ufak bir maaş çıkarabilseydim. Çok değil. Fazla istemiyorum. Ama buna ne kadar da ihtiyacım var! Bana ne yapacağımı göstersen, o kadar minnettar olurum ki.”

“Tabii ki gösteririm. Düzenli olarak ben de yapıyorum zaten. Sana makbuzlarımı getiririm istersen. Hem sana bir şey söyleyeyim mi? Tavrını çok beğendim. Para hırsına yakalanmaktan kaçınmalısın. Bu tarz bir etkinlik düşmanca duygular ve şehvetle dolu. Bunun bazılarına neler yaptığını görmen gerek. Piyasaya girerken içlerinde bir katil taşıyorlar.”

“Bir keresinde birinin şöyle dediğini duymuştum,” dedi Wilhelm. “Bir insan ancak sevdiği şey kadar iyidir.”

“Evet, aynen öyle,” dedi Tamkin. “Onların yolundan gitmek zorunda değilsin. Borsada oynamanın daha sakin ve mantıklı, psikolojik bir yolu da var.”

Wilhelm’ın babası, yaşlı Dr. Adler oğlununkinden tamamen farklı bir dünyada yaşıyordu, ama bir keresinde oğlunu Dr. Tamkin konusunda uyarmıştı. Daha ziyade rahat bir tavırla, –çok sade bir ihtiyardı– “Wilky, belki de bu Tamkin’in söylediklerine fazla kulak asıyorsundur. Konuşmaya değer bir tip. Bundan şüphem yok. Oldukça sıradan bir adam, ama aynı zamanda çok da ikna edici. Fakat ona ne kadar güvenilebileceğini bilmiyorum,” demişti.

Wilhelm babasının onunla, oğlunun iyiliğine bu kadar ilgisiz bir halde konuşmasına derinden içerlemişti. Dr. Tamkin nazik görünmeyi seviyordu. Nazik! Öz oğlu, tek ve biricik oğlu, babasına düşüncelerini aktaramıyor veya kalbini açamıyordu. Babama yaklaşabilseydim, diye düşündü, Tamkin’e gitmezdim. En azından Tamkin beni anlıyor ve bana yardımcı olmaya çalışıyor, babamsa rahatsız edilmek istemiyor.

Yaşlı Dr. Adler mesleğinden emekli olmuştu; epey parası vardı ve oğluna rahat rahat yardımcı olabilirdi. Geçenlerde Wilhelm ona, “Baba... görünen o ki kötü bir haldeyim. Bunu söylemekten nefret ediyorum. Sana iyi haberler vermeyi yeğlerdim. Ama gerçek bu. Ve mademki gerçek bu, Baba... başka ne diyebilirim ki? Gerçek bu,” demişti.

Belki başka bir baba oğlunun böyle bir itirafta bulunmasının ne kadar zor olduğunu takdir edebilirdi – bu kadar kötü şans, bitkinlik, güçsüzlük ve başarısızlığı. Wilhelm yaşlı adamın ses tonunu taklit etmeye çalışmış ve kendini alçak sesli, kibar bir centilmen gibi göstermek istemişti. Sesinin titremesine izin vermedi; aptalca bir harekette bulunmadı. Ama doktordan cevap yoktu. Sadece başını sallıyordu. Yüzündeki sağlıklı, hoş ve keyifli yaşlılık ifadesi hiç değişmemişti, öyle ki, sanki kendisine Seattle’ın Puget Sound’a yakın olduğu ya da Giants ile Dodgers’ın gece bir karşılaşma yaptığı söylenmişti. Oğluna da eskiden hastalarına davrandığı gibi davranıyordu ve bu Wilhelm için büyük bir üzüntü kaynağıydı; neredeyse dayanılamayacak kadar üzücü bir durumdu. Acaba göremiyor muydu, hissedemiyor muydu? Aile duygusunu mu yitirmişti?

Çok kırılmış olmasına rağmen, Wilhelm adil olmaya çalıştı. Yaşlılar değişmek zorunda, diyordu. Üzerine düşünecekleri pek çok zor şey var. Gidecekleri yer için hazırlanmaları gerek. Eski rutinle yaşayamazlar artık; bütün bakış açıları değişiyor ve başkaları, akrabalar ve tanıdıklar, benzer hale geliyor. Babam artık aynı adam değil, diye düşündü Wilhelm. Doğduğum zaman otuz iki yaşındaydı, şimdiyse seksen olmak üzere. Ayrıca, onun yanında kendimi küçük bir evlat, bir çocuk gibi hissetmeyi kesmeliyim artık.

Yakışıklı, yaşlı doktor oteldeki diğer yaşlılardan daha uzun boyluydu. Herkes ona gıptayla bakıyordu. İnsanlar, “O adam yaşlı Profesör Adler, dahiliye öğretirdi. Teşhisçiydi, New York’un en iyilerindendi ve olağanüstü bir tecrübesi vardı. Harikulade görünüşlü bir ihtiyar değil mi? Bu kadar temiz ve kusursuz bir bilim adamı görmek bir zevk. Duruşu dik, söylenen her kelimeyi anlıyor. Zekâsı hâlâ yerinde. Onunla herhangi bir konuda konuşabilirsiniz,” diyordu. Resepsiyonistler, asansör görevlileri, kadın garsonlar, santral memurları ve oda hizmetçileri, otel idaresi onu övüyor ve şımartıyordu. Onun istediği de buydu. Her zaman kibirli bir adam olmuştu. Bazen babasının kendini bu kadar beğendiğini görmek Wilhelm’ı çok öfkelendirirdi.

Ağır, siyah, çarpıcı yazılarıyla Tribune gazetesini açtı ve kelimelere dikkat etmeksizin okumaya başladı, çünkü aklı hâlâ babasının kibrindeydi. Doktor kendi övgüsünü kendi yaratmıştı. İnsanların kullanıldıklarından haberleri yoktu. Peki bu övgülere neden gerek duyuyordu? Herkesin meşgul olduğu, ilişkilerin kısa karşılaşmalarla sınırlı kaldığı ve önem arz etmediği bir otelde, övgü almak ona nasıl bir tatmin sağlayabiliyordu? Belki bir an için insanların düşüncelerine şöyle bir girebilirdi; girdiği gibi de çıkardı. Onlar için hiçbir zaman fazla önem taşımazdı. Wilhelm uzun ve derin bir iç çekerek, yuvarlak ve bir nevi dairesel kaşlarını kaldırdı. Gözlerini gazetenin kalın kenarlarının ötesine dikti.

...çok geçmeden terk etmek zorunda kalacağın şeyi iyi sev.

İstemsiz hafızası aklına bu dizeyi getirmişti. Başta dizenin babasına gönderme yaptığını düşünmüştü, ama sonra bunun daha ziyade kendisi için söylenmiş olduğunun farkına vardı. O kadar iyi sevmesi gereken kişi kendisiydi. “Farkına vardığın, aşkını güçlendiren.” Son zamanlarda Dr. Tamkin’in etkisiyle eskiden okuduğu şiirleri hatırlamaya başlamıştı. Dr. Tamkin en önemli İngiliz şairlerini bilir, en azından bildiğini söyler ve ara sıra kendi şiirlerinden de bahsederdi. Ne zamandır kimse Wilhelm ile böyle bir şeyden konuşmamıştı. Üniversite yıllarını hatırlamak istemiyordu, ama şimdi bütün dersler arasında mantıklı görünen bir ders varsa, o da Edebiyat 1 idi. Ders kitabı, Lieder ve Lovett’in İngiliz Nazmı ve Nesri adında, ince sayfaları olan, siyah ve kalın bir kitaptı. Bunu okudum mu? diye sordu kendine. Evet, okumuştu ve en azından zevkle anımsayabildiği bir başarıydı bu. “Yine de, bir kez daha, ey şanlar,” diye okumuştu. Ne kadar saf bir cümleydi! Çok güzeldi.

Batmış olsa bile suyun altında...

Böyle şeyler onu hep etkilemişti ve şimdi bu kelimelerin gücü çok, çok daha da fazlaydı.

Wilhelm gerçeğe saygı gösterirdi, ama bazen yalan söylerdi ve sıkça söylediği yalanlardan biri de eğitimi hakkındaydı. Penn State mezunu olduğunu söylüyordu, ama gerçekte ikinci sınıfı bitirmeden okulu bırakmıştı. Kız kardeşi Catherine’in lisans diploması vardı. Wilhelm’ın artık hayatta olmayan annesi de Bryn Mawr’dan mezundu. Ailede eğitimi olmayan tek kişi Wilhelm’dı. Bu da başka bir hassas noktaydı. Babası ondan utanıyordu.

Ama yaşlı adamın başka bir ihtiyara böbürlenerek, şöyle dediğini duymuştu: “Oğlum satış müdürü. Okuldan mezun olacak kadar sabrı yoktu. Ama durumu iyi. Kazancı beş haneli sayılarda geziniyor.”

“Nasıl, otuz kırk bin mi?” dedi yaşlı, kambur arkadaşı.

“Aslında, yaşam tarzını sürdürmek için en az bu kadarına ihtiyacı var. Evet buna ihtiyacı var.”

Tüm sorunlarına rağmen Wilhelm neredeyse gülecekti. O ne gösteriş meraklısı, yaşlı bir ikiyüzlüydü. Artık ortada bir satış müdürü olmadığını biliyordu. Haftalardır ne müdür, ne satış, ne de kazanç vardı. Ama dünyanın gözünde nasıl da parlak bir görüntü çizmek isteriz... İhtiyarlar insanları aldatırken ne de güzel görünürler! Asıl satış müdürü babam, diye düşündü Wilhelm. Beni satıyor. Satışa çıkan asıl o olmalıydı.

Ama ya gerçek? Ah, gerçek, sorunların olması ve babasının bu sorunlara bulaşmak istememesiydi. Babası ondan utanıyordu. Gerçek, diye düşündü Wilhelm, çok tuhaf bir şeydi. Dudaklarını sıkıştırdı ve dili yumuşadı; ta arkada, boğazı ve ses telleri acıyordu ve göğsünde bir hastalık yumrusu oluşmuştu. Ben gençken babam hiçbir zaman arkadaşım olmadı, diye düşündü. Ya büroda, ya hastanede ya da dersteydi. Başımın çaresine bakmamı bekler ve benim için hiç kafa yormazdı. Şimdi beni küçümsüyor. Ve belki de bazı açılardan haklı.

Yemek odasına gideceği anı ertelemesi hiç de şaşırtıcı değildi. Rubin’in kasasının kenarına gelmişti. Tribune’u açmıştı; gazetenin yeni basılmış sayfaları ellerinden kaydı; purosu bitmişti ve şapkası da onu korumuyordu. Dertlerini saklamak konusunda başkasından aşağı kalır yanı olmadığını düşünmekte haksızdı. Sorunları, yüzünden açıkça okunuyordu. Ama bunun farkında bile değildi.

Ayrıca genellikle otelde karşılaştığı farklı adlar meselesi de vardı. “Siz Doktor Adler’ın oğlu musunuz?” “Evet, ama adım Tommy Wilhelm.” Doktorsa şöyle derdi: “Ben ve oğlum farklı soyadı kullanırız. Ben geleneği destekliyorum. O yenilikten yana.” Tommy adı Wilhelm’in kendi icadıydı. Hollywood’a gittiği zaman Adler’ı atıp Tommy’yi benimsemişti. Hollywood da kendi fikriydi. Her şeyin Maurice Venice adlı bir yetenek avcısından çıktığına inanma eğilimindeydi. Ama bu yetenek avcısı asla kesin bir stüdyo bağlantısı teklifi yapmamıştı. Onunla ilgilenmişti, ama oyunculuk testi iyi sonuç vermemişti. Testten sonra Wilhelm ilk adımı atıp Maurice Venice’e “Peki, herhalde seni orada işe alırlar,” dedirtene kadar baskı yaptı. Bu sözlerin gücüyle, Wilhelm üniversiteyi terk edip Kaliforniya’ya taşınmıştı.

Biri bir keresinde, ülkenin bütün gevşek nesnelerinin Los Angeles’ta toplandığını, sanki Amerika bir yana eğildiğinde yere iyi vidalanmamış şeylerin Güney Kaliforniya’ya doğru kayıyormuş gibi olduğunu söylemiş, Wilhelm de bu görüşe katılmıştı. Kendisi de bu gevşek nesnelerden biriydi. Bazen insanlara, “Ben üniversite için fazla olgundum. Kocaman bir çocuktum yani. Öyleyse, ne zaman adam olmaya başlayacağım? diye düşündüm,” derdi. Boyanmış bir araba kullandıktan, sloganlarla dolu sarı bir yağmurluk giydikten, el altından poker oynadıktan ve kokain partilerine katıldıktan sonra, üniversiteye gitmiş sayılmıştı. Yeni bir şey denemek istiyordu ve kariyeri hakkında anne-babasıyla kavga ediyordu. Derken Maurice Venice’ten bir mektup geldi.

Yetenek avcısının hikâyesi uzun ve karmaşıktı ve birkaç versiyonu vardı. Olayın gerçek yüzü hiç anlatılmamıştı. Wilhelm, ilk önce gösteriş amacıyla, sonra da kendine merhamet edercesine yalan söylemişti. Ama hafızası iyiydi, hâlâ uydurduklarını gerçekten olan bitenden ayırabiliyordu ve bu sabah elinde Tribune, Rubin’in vitrininin önünde dururken, gerçek olayların çılgın gidişatını hatırlama ihtiyacı hissetti.

Bir ekonomik kriz olduğunun farkında bile değildim. Nasıl hiçbir şeye hazırlanmadan işimi sadece ilham ve şansa bırakacak kadar aptal olabildim? Yuvarlak geniş gri gözleri ve kendine yönelttiği şiddetle kapanmış büyük biçimli dudaklarıyla, içinde saklı olan her şeyi zorla açmaya çalıştı. Babamı öyle ya da böyle etkileyemezdim. Annem beni durdurmaya çalıştı, ama devam ettik, bağırdık ve iddialaştık. Söylediğim her yalanla sesimi daha da yükselttim ve suçladım – bir hipopotam gibi. Zavallı Annem! Onu nasıl da hayal kırıklığına uğrattım. Rubin unutulmuş Tribune gazetesi bir kolunun altında, ezilmiş Wilhelm’in kesik iç çekişini duydu.

Wilhelm, bu sabah kendisiyle ne yapacağını bilmez halde boş boş etrafta dolaşırken, Rubin’in onu izlediğini fark ettiği vakit Coca-Cola makinesine yöneldi. Kola şişesinden büyük bir yudum alıp öksürdü ama öksürüğe aldırış etmedi, çünkü gözleri yukarıda ve dudakları ellerinin ardında kapalı, hâlâ düşünmekteydi. Tuhaf bir huyu vardı, ceketinin yakaları hep yukarı kalkık olurdu, sanki bir rüzgâr varmış gibi. Yakaları hiç düz olmazdı. Ama, kendi ağırlığından kamburlaşmış, gücünün neredeyse deformasyona uğrattığı geniş sırtında, spor ceketinin yakaları zaten bir kurdele kadar ince görünüyordu.

Yirmi beş yıl önce West Bank Avenue’daki oturma odasında “Ama Anne, eğer aktör olmayı becermezsem okula geri dönebilirim,” derkenki sesini dinliyordu.

Ama annesi onun kendini mahvedeceğinden korkuyordu. “Wilky, eğer tıp okumak istersen, baban sana yardımcı olabilir,” diyordu. Bunu hatırlamak onu boğdu.

“Hastanelere dayanamam. Ayrıca, bir hata yapıp birisini yaralayabilirim veya en kötüsü onu öldürebilirim. Buna tahammül edemem. Üstelik, bu işi yapacak kadar zeki değilim.”

Annesi sonra Columbia Üniversitesi’nde yabancı diller ve matematik dallarında üstün başarı gösteren, Wilhelm’ın kuzeni ve kendisinin yeğeni Artie’den bahsetme gafletinde bulunmuştu. Benleri ve iğrenç basık yüzü, kendini koklama tavırları ve pis görgüsüzlükleri, yürüyüşe çıktığı zamanki sıkıcı fiil çekme huyuyla o koyu, küçük, kasvetli Artie. “Rumence çok kolay bir dil. Her şeye tl ekliyorsun.” Wilhelm’ın Riverside Drive’daki asker ve denizci heykeli yakınında beraber oyun oynadığı Artie artık profesör olmuştu. Profesör olmak zaten o kadar harika bir şey sayılmazdı. Biri bu kadar çok dil bilmeye nasıl tahammül edebilirdi? Ayrıca Artie, Artie olarak kalmak zorundaydı ve bu bayağı kötü bir şeydi. Ama belki de başarı onu değiştirmişti. Bu dünyada bir yeri olduğundan, belki daha iyiydi şimdi. Artie dillerini seviyor ve onlar için mi yaşıyordu, yoksa o da kalbinde bir sinik miydi aslında? Bugünlerde ne çok insan sinikti. Hiç kimse halinden memnun görünmüyordu ve Wilhelm başarılı insanların sinikliği karşısında dehşete kapılıyordu. Siniklik herkesin ekmek peyniri olmuştu. İroni de öyle. Belki bunun çaresi yoktu. Hatta muhtemelen gerekli bir şeydi. Yine de, Wilhelm ondan çok korkuyordu. Gün sonunda ne zaman kendini her zamankinden daha yorgun hissetse, bundan sinikliği sorumlu tutuyordu. Çok fazla dünyevi iş çevrilmişti. Çok fazla sahtekârlık. Bunun ona yaptığı etkiyi ifade edecek çeşitli sözcükleri vardı. Tavuk! Pis! Tıkanıklık! diye bağırıyordu kalbinde. Fare yarışı! Sahtekâr! Cinayet! Oyunu Oyna! Baş belaları!

Başlangıçta yetenek avcısının mektubu, yağcı bir şakadan başka bir şey değildi. Wilhelm’ın öğrenci saymanlığı seçimlerine katıldığı zaman üniversite gazetesinde çıkan fotoğrafı, Maurice Venice tarafından fark edilmiş; Venice daha sonra oyunculuk sınavına girmesi konusunda Wilhelm’a bir mektup yazmıştı. Wilhelm hemen trenle New York’a geldi.

Yetenek avcısı öküz gibi iri, koskoca bir adamdı; kolları, aşağıda yağ ve et tarafından çekiliyor izlenimi uyandırıyordu ve bu gerçekten çok acı veriyor olmalıydı. Saçları seyrekti. Ama cildi sağlıklıydı. Gürültülü bir biçimde soluyordu ve boğazındaki yağlardan dolayı biraz zor çıkan sesi boğuktu. Eskiden hap kutusu diye bilinen iki göğüs cepli bir takım giymişti. Takım elbisesi çizgiliydi, mavi üzerine pembe; pantolonu ayak bileklerini sarıyordu.

Buluştular, el sıkıştılar ve oturdular. Bu iki iri adamın yanında Broadway’deki minik büro cüce gibi kalıyor, mobilyaları oyuncak gibi görünüyordu. Wilhelm’ın hali iyiyken rengi Golden Grimes elmasını andırırdı. O zamanlar kalın sarı saçları çok gürdü; geniş omuzları da eğrilmemişti; çenesi daha inceydi, gözleri daha geniş ve canlıydı, bacakları o zaman da bir garipti ama yine de etkileyici derecede yakışıklı bir adamdı. Ve hayatının ilk büyük hatasını yapmak üzereydi. Sanki, diye düşünürdü bazen, elime bir silah alıp o silahla kendimi vurmuşum gibi.

Yapılarla dolup taşan şehir merkezinin –uzun duvarlar, gri alanlar, katran ve çakıl taşından kuru lagünler– kasvetli hale getirdiği küçük ofisindeki masada olduğundan daha da iri görünen Maurice Venice, kendini anlatmaya geçti. “Mektubum antetli kağıttaydı, ama belki beni yine de soruşturmak istersin?” dedi.

“Kim, ben mi?” dedi Wilhelm. “Neden?”

“Bazı insanlar para sızdırdığımı ve oyunculuk testinden pay aldığımı düşünüyorlar. Bir kuruş para istemiyorum. Ben menajer değilim. Komisyon yok.”

“Bunu aklıma bile getirmedim,” dedi Wilhelm. Bu Maurice Venice’te şüpheli bir taraf mı vardı? Aşırı tepki gösteriyordu.

Sonunda boğuk, yağdan zayıflamış sesiyle Wilhelm’a meydan okudu: “Eğer şüphe duyuyorsan, distribütörü arayıp kim olduğumu araştırabilirsin, Maurice Venice.”

Wilhelm ona şaşkınlıkla baktı: “Niye şüphem olsun ki? Tabii ki sana güveniyorum.”

“Çünkü bana bakarken ne düşündüğünü tahmin edebiliyorum, çünkü bürom bayağı ufak. Sanki bana inanmıyormuşsun gibi. Hadi. Ara. Ne kadar tedbirli olduğun beni ilgilendirmez. Ciddiyim. İlk bakışta benden şüphelenecek çok insan var. Onlar şan ve şöhrete kavuşacaklarına tam inanamıyorlar.”

“Ama ben sana inanıyorum diyorum,” demişti Wilhelm; kesik, içten gülüşünün baskısıyla içe doğru bükülmüştü. Gülüşü tamamen sinirdendi. Boynu kırmızıydı ve kulaklarının çevresi iyice tıraşlanmıştı – berberden yeni çıkmıştı; yüzü insanlarda hoşa giden bir izlenim bırakma arzusuyla parlıyordu. Bütün bu çaba, aynı derecede kendi izlenimiyle meşgul olan Venice için harcanıyordu.

“Şaşırdıysan, sana ne demek istediğimi gösterebilirim, demişti Venice. “On beş ay kadar önce, yine bu ofiste, gazetede güzel bir şey gözüme çarptı. Bir fotoğraf bile değildi, sadece bir çizimdi, bir sutyen reklamı, ama hemen bir şöhret parıltısı yakaladım orada. Gazeteyi arayıp kızın kim olduğunu sorduğumda, bana reklam ajansının numarasını verdiler; ajansı aradığımda bana sanatçının numarasını verdiler; sonra sanatçıya ulaştım ve o da bana mankenlik ajansının numarasını verdi. Nihayet, nihayet kızın numarasını aldım, onu aradım ve “Merhaba, ben Maurice Venice. Kaskaskia Films adına çalışan bir yetenek avcısıyım,” dedim. Bana anında “Tabii tabii, mutlaka öyledir,” diye yanıt verdi. İşte, bu konuşmanın hiçbir yere gitmeyeceğini fark edip ona şöyle dedim: “Peki hanımefendi. Seni suçlamıyorum. Sen çok güzel bir parçasın ve eminim ki peşinden koşan onlarca hayranın vardır, arayan flört eden ve sataşmayı seven erkek arkadaşlar mesela. Ama çok meşgul bir adam olarak, seninle boşuna tartışıp zamanımı harcamak yerine ne yapman gerektiğini söyleyeceğim. Bu benim numaram, bu da Kaskaskia Dağıtımcılık A.Ş.’nin numarası. Onları arayıp kim olduğumu sor, Maurice Venice. Yetenek avcısı.” Kız gerçekten de onları aradı. Ardından bana telefon edip özürler diledi, ama onu utandırmak ve bir artistle kötü bir başlangıç yapmak istemediğim için onu mahcup etmedim. Daha iyisini yapmayı bilirim ben. O yüzden ona ihtiyatlı davranmasının doğal olduğunu söyledim, neyse. Hemen bir deneme yapmak istedim. Çünkü yetenek konusunda neredeyse hiç yanılmam. Bir şey görmüşsem, orada demektir. Bunu aklına yaz, lütfen. Bu kızın bugün kim olduğunu biliyor musun?”

“Hayır,” dedi Wilhelm heyecanla. “Kim bu kız?”

“Nita Christenberry,” dedi Venice etkileyici şekilde.

Wilhelm tepkisiz kaldı ve sustu. Bu bir başarısızlıktı. Kızın adını duymamıştı; Venice ise Wilhelm’ın cevabını bekliyordu ve sinirlenecekti.

Ve gerçekten de Venice alınmıştı. “Senin sorunun ne? Dergi bile okumaz mısın? Büyük bir yıldız o,” dedi.

“Özür dilerim,” diye cevap verdi Wilhelm. “Ben öğrenciyim, o yüzden gündemi takip edecek vaktim yok. Onu tanıyıp tanımamam bir şey ifade etmiyor. Yıldızı parlamıştır, eminim.”

“Evet, tabii. İşte onun bir fotoğrafı.” Wilhelm’a birkaç fotoğraf uzattı. Kız bir mayo güzeliydi – kısa boyu, sıradan göğüsler, kalçalar ve yumuşak butlar. Evet, bayağı iyiydi, Wilhelm’ın hatırladığına göre. Yüksek topukları üzerinde dikiliyordu, saçlarında İspanyol bir tarak vardı ve omzuna bir şal atmıştı. Elinde bir yelpaze vardı.

“Çok canlı görünüyor,” demişti.

“Tapınılası bir kız değil mi gerçekten de? Hem de nasıl bir kişilik! Eğlence piyasasındaki diğer kadınlar gibi değil, inan bana.” Wilhelm için bir sürprizi vardı. “Mutluluğu onunla buldum,” dedi.

“Öyle mi?” dedi Wilhelm, tam olarak anlamadan.

“Evet evlat, nişanlandık.”

Wilhelm plajda çekilmiş başka bir fotoğraf gördü. Fotoğrafta Venice’in havlu kumaşından bir mayosu vardı ve kadınla beraber, yanak yanağa, kameraya doğru bakıyorlardı. Altta, beyaz mürekkeple “Malibu Colony’de aşk” yazılıydı.

“Birlikte çok mutlu olacağınızdan eminim. Size...”

“Biliyorum,” dedi Venice kesin bir tavırla. “Çok mutlu olacağım. O çizimi gördüğümde, kader nefesini üzerime doğru üfledi. Nefesi bütün vücudumda hissettim.”

“Evet, jeton şimdi düştü,” demişti Wilhelm. Yapımcı Martial Venice’le akraba değil misin sen?”

Venice yapımcının ya yeğeni ya da bir kuzeninin oğluydu. Hayatta başarılı olmadığı açıktı. Bunu anlamak Wilhelm için kolaydı. Bürosu acayip fakirdi, Venice gayet sinirli bir halde kendiyle övünüyordu ve aşırı bir titizlikle kendini anlatma derdindeydi – zavallı adam. O hırslı ve güçlü bir klanın muğlak başarısızlığıydı. Aynı zamanda, Wilhelm ona büyük sempati besliyordu.

“Artık nerede devreye girdiğini öğrenmek istersin sanırım. Okulunun gazetesini gördüm, tesadüfen. Resimde gayet güzel görünüyorsun,” demişti Venice.

“O kadar da olamaz,” dedi Wilhelm, gülmekten ziyade nefes nefese kalıyor gibiydi.

“Bana işimi öğretme,” demişti Venice. “Bana bırak. Bu konuda çok çalıştım ben.”

“Böyle bir şeyi asla hayal etmemiştim – Neyse, sence bana hangi roller uyar?”

“Konuşurken, bir yandan da seni izliyordum. İzlemediğimi düşünme. Bana birini hatırlatıyorsun. Bakalım, kim olabilir – eskilerden biri belki. Milton Sills mi? Hayır, o değil. Conway Tearle, Jack Mulhall? George Bancroft? Hayır, onun yüzü daha sertti. Ama sana şunu söyleyebilirim ki, George Raft, tarzı bir tip değilsin – o sert, düz, kısa, kara, küçük karakterler. ”

“Hayır, öyle göründüğümü sanmıyorum.”

“Hayır, sen gece kulüplerindeki o büyük yumruklu, çekici favorili, tango veya bolero yapan sinek sıklet tiplerden değilsin. Edward G. Robinson da değilsin – sesli düşünüyorum. O ağız ve o yumruklarla sinir bozucu taksi şoförü rolündeki Cagney de değil.”

“Biliyorum.”

“Ne William Powell kadar zarifsin, ne de Buddy Rogers gibi lirik bir delikanlısın. Saksafon da çalmıyorsundur sanırım. Hayır. Ama...”

“Ama ne?”

“William Powell veya George Raft gibi bir tipe kız arkadaşını kaptıran bir tip olacağına karar verdim. Düzgünsün, sadıksın ve ekiliyorsun. Yaşlı kadınlar daha iyi bilir. Anneler senden yana. Eğer onlara kalsa, yaşadıkları tecrübelerden sonra, seni anında kaparlar. Çok sempatiksin, genç kızlar bile böyle düşünüyor. Senden iyi bir koca olur. Ama diğer tiplere kapılıyorlar. Gün gibi aşikâr.”

Ama Wilhelm kendini böyle görmüyordu. Artık eski zemine gözlerini dikmiş bakarken sadece şaşırmış değil, aynı zamanda incinmiş de olduğunu fark etti. Neden, diye düşündü, o bile beni silik bir role koydu.

“Senin fikrin mi bu?” diye sormuştu Wilhelm, biraz kendini savunur gibi.

Venice bir adamın böyle bir role girmemek uğruna şöhrete itiraz edebileceğini hiç aklından geçirmemişti. “Bu senin için bir fırsat,” dedi. “Şimdi üniversitedesin. Ne okuyorsun?” Parmaklarını şaklattı. “Birşeyler işte.” Wilhelm’ın kendisi de okul hakkında aynen böyle hissediyordu. “Bu gidişle, bir yere varmak için en azından elli yıl beklemen gerekecek. Ama bu yolu takip edince, bir sıçrayışta, bütün dünya kim olduğunu bilecek. Swanson ve Roosevelt gibi bir isim olacaksın. Doğudan Batıya, Çin’e, Güney Amerika’ya kadar. Şaka değil. Dünyanın sevgilisi olacaksın. Dünya bunu istiyor, buna ihtiyacı var. Bir adam gülümseyince, bir milyar insan onunla beraber gülümsüyor. Biri ağlayınca, yine bir milyar insan onunla beraber iç çekiyor. Beni dinle, dostum...” Venice son bir çaba göstermek için kendini hazırlamıştı. Hayalinde dışarı çıkaramadığı büyük bir ağırlık vardı. Wilhelm’ın de bunu hissetmesini istiyordu. Yüzünün büyük, temiz, anlamlı ve daha ziyade budala hatlarını kendini zorla tutsak almışlarcasına büktü ve boğuk, yağdan tıkanmış sesiyle şöyle dedi: “Dinle, her yerde, uğraşan, sefil, sorunlu, bunalımda, bitkin insanlar var ve sürekli çabalıyorlar. Bir molaya ihtiyaçları var, değil mi? Bir fırsat, bir yardım, şans veya sempati.”

“Evet, kesinlikle gerçek bu,” dedi Wilhelm. Duyguyu kapmıştı ve Venice’in devam etmesini bekliyordu. Ama artık Venice’in konuşacak şeyi kalmamıştı; konuşmasını noktaladı. Wilhelm’a mavi teksir yazılarla dolu birkaç kağıt verdi, kağıtları zımbaladı ve ona oyunculuk testi için hazırlanmasını söyledi. “Diyaloglarını aynanın önünde çalış,” dedi. “Kendini rahat bırak. Rol seni içine almalı. Duygulanmaktan ve yüzünü farklı şekillere sokmaktan korkma. Elinden geleni yap. Çünkü oyunculuk yapmaya bir kere başladığında, normal bir insan olarak kalamazsın, sıradan şeyler sana uymaz. Sıradan davranışlar gösteremezsin.”

Ve böylece Wilhelm Penn State’e bir daha hiç dönmemişti. Oda arkadaşı eşyalarını New York’a gönderdi, üniversite yönetimi de olanları öğrenmek amacıyla Dr. Adler’a yazmak durumunda kaldı.

Yine de Wilhelm Kaliforniya’ya gitmeyi üç ay daha ertelemişti. Ailesinin iyi dilekleriyle başlamak istiyordu, ama o dilekler hiç gelmedi. Anne-babasıyla ve kız kardeşiyle kavga ediyordu. Ve ardından, riskleri tam olarak algılayıp gitmeye karşı bin bir sebep ürettiği ve korkudan hastalandığı zaman, evi terk etti. Bu Wilhelm için tipik bir davranıştı. Bir sürü düşünce, tereddüt ve tartışmadan sonra, sayısız kez reddettiği yolu izlemişti. Bu şekilde aldığı on tane karar tüm kişisel tarihini şekillendirmişti. Hollywood’a gitmenin bir hata olacağını düşünmüştü ve sonra gitmişti. Eşiyle evlenmemeye karar vermişti, ama yine de gitmiş ve evlenmişti. Tamkin’le yatırım yapmamaya yemin etmişti ve sonra da gidip ona bir çek vermişti.

Ama Wilhelm hayatın başlamasını dört gözle bekliyordu. Üniversite bir başka gecikmeden ibaretti. Venice ona gelip dünyanın, önünde parlamak için Wilhelm’ı seçtiğini söylemişti. Sıradan olanın endişeli ve dar hayatından kurtulacaktı. Üstelik, Venice ona kendisinin şimdiye dek hiç hata yapmadığını söylemişti. Yeteneği sezme içgüdüsünün mükemmel olduğunu söylemişti Wilhelm’a.

Ama Venice, oyunculuk testinin sonuçlarını gördüğünde çark etti. O günlerde, Wilhelm’da bir konuşma sorunu vardı. Tam bir kekemelik değildi, filmdeki diyalogların abarttığı, kalın bir konuşma tarzıydı. Film, fark edilmeyen başka tuhaflıklarının da olduğunu gösteriyordu. Omuz silktiğinde, elleri yenlerinin içine çekiliyordu. Göğsü kocamandı, ama ışıklar altında o kadar da güçlü gözükmüyordu. Her ne kadar kendisini bir hipopotama benzetse de, daha çok bir ayıyı andırıyordu. Yürüyüşü bir ayınınki gibiydi, sanki ayakkabıları bir engelmiş gibi hızlı ve sessiz, ayak parmakları içe dönüktü. Ama Venice’in haklı olduğu bir nokta vardı. Wilhelm fotojenikti ve (artık ağaran) dalgalı sarı saçları filmde iyi çıkmıştı, ama testten sonra Venice artık onu yüreklendirmek istemiyordu. Ondan kurtulmaya çalıştı. Onun üzerinden risk alamazdı, zaten çok hata yapmıştı ve güçlü akrabalarının korkusuyla yaşıyordu.

“Venice kendi iyiliğim için gitmem gerektiğini söylüyor,” demişti Wilhelm anne-babasına. Bu yalandan nasıl da utanıyordu şimdi! Venice’e kendisinden vazgeçmemesi için nasıl da yalvarmıştı. “Bana yardım edemez misin? Okula geri dönmek beni öldürür,” demişti.

Sonra, Coast’a gelince Maurice Venice’in tavsiyesinin bir ölüm öpücüğü olduğunu öğrenmişti. Venice yardım ve bağışa Wilhelm’dan çok daha fazla ihtiyaç duyuyordu. Birkaç yıl sonra, Wilhelm’ın şansı kötüye gittiği ve Los Angeles hastanesinde bir hademe olarak çalıştığı dönemde gazetelerde Venice’in resmini görmüştü. Pezevenklikle suçlanıyordu. Wilhelm duruşmayı yakından takip ederek Venice’in gerçekten de Kaskaskia Films için çalıştığını ama bağlantılarını açıkça bir tele kız şebekesi kurmak için kullanmış olduğunu öğrendi. O zaman benden ne istedi? diye ağlamıştı haline Wilhelm. Venice hakkında söylenen kötü hiçbir şeye inanmak istemiyordu. Belki biraz aptal ve talihsizdi, bir şamar oğlanı, bir budala, bir enayi. Bir insana bu yüzden on beş yıl ceza verilmezdi. Wilhelm bazen Venice’in ona ne kadar üzgün olduğunu anlatan bir mektup yazacağını düşünürdü. Kaderin soluğunu ve Venice’in onun mutlu olacağından nasıl emin olduğunu hatırladı. Nita Christenberry üç yıl hapisle cezalandırılmıştı. Adını değiştirmiş olmasına rağmen, Wilhelm onu tanımıştı.

O zamanlar, Wilhelm da yeni adını almıştı. Kaliforniya’da Tommy Wilhelm olmuştu, Dr. Adler bu değişimi hiç kabul etmemişti. Kırk yıldan fazla bir süredir yaptığı gibi, bugün de oğluna Wilky diyordu. Gazete kolunun altında düzensiz bir halde sıkıştırılmışken, işte, bir insanın iradeyle değiştirebileceği çok az şey var, diye düşünüyordu. Akciğerlerini ya da sinirlerini ya da bünyesini veya mizacını değiştiremez. Bunlar kendi denetimi altında değildir. İnsan bunları, genç, güçlü, atılgan ve genel gidişattan mutsuz iken, kendi özgürlüğünü savunmak için değiştirmek ister. Hükümeti devirmesi ve farklı bir halde yeniden doğması imkânsızdır; sadece kısıtlı bir kavrama gücü ve belki de aslında olguları değiştiremeyeceğine dair bir önsezisi vardır. Buna rağmen, bir harekette bulunur ve Tommy Wilhelm’a dönüşür. Wilhelm Tommy olmaya her zaman büyük özlem duymuştu. Fakat, Tommy gibi hissetmeyi hiç beceremedi ve ruhunda hep Wilky olarak kaldı. Sarhoş olduğu zaman kendini Wilky olarak korkunç bir şekilde azarlardı. “Seni budala! Seni üşütük! Seni Wilky!” derdi kendine. Tommy olarak başarı kazanmamasının belki de iyi bir şey olduğunu düşünüyordu çünkü bu, içten bir başarı olmazdı. Wilhelm kendisinin yerine Tommy’nin bunu başarıp Wilky’nin vatandaşlık hakkını elinden alacağından korkuyordu. Evet, yaptığı şey çok aptalcaydı ama bu, yirmi yaşındayken verdiği ve suçlanması gereken hatalı bir karardı. Babasının adını ve böylece babasının kendisi hakkındaki düşüncesini söküp atmıştı. Biliyordu ki, bu onun özgürlüğe kavuşma çabasıydı. Düşüncelerinde Adler bir tür başlığını temsil ederken, Tommy bireyin özgürlüğüydü. Ama Wilky onun kaçınılmaz özüydü.

Orta yaş civarında, özgür seçim konusunda artık düşünceler üretmez oldun. Sonra bir dedenden ağaran bal veya kavanozdaki şekerlere benzeyen saçlar filan; başka birinden geniş, kalın omuzlar, bir amcadan konuşma bozukluğu ve bir diğerinden de küçük dişler ve karanlığı akına kadar dağılmış gri gözler ve Peru’dan bir heykele benzeyen geniş dudaklı bir ağız miras kaldığını fark ettin. Göçebe ırkların böyle bir görünüşü vardır, bir aşiretin kemikleri, bir başkasının derisi. Hassas duygular, yumuşak bir kalp, derin derin düşünme huyu ve baskı altında şaşkına dönme eğilimi annesinden geçmişti.

Adını değiştirmesi bir hataydı ve bunu istediği kadar rahatça itiraf edebilirdi. Ama bu hata artık geriye çevrilemezdi, o zaman babası niye ona sürekli nasıl bir günah işlediğini hatırlatıyordu? Artık çok geçti. Günahın işlendiği o hazin güne dönmesi gerekecekti. Peki o gün neredeydi? Geçmişte ve ölü. Kimin utandırıcı anılarıydı bunlar? Babasının değil kendisinin. Geçmişte yaptıkları arasında iyi olarak tanımlayabileceği bir şey hatırlıyor muydu? Çok, çok az. Affetmek gerekiyordu. Önce, kendini affetmen ve sonra, genel bir affediliş. Yaptığı hatalardan babasına oranla çok daha fazla acı çekmiş olan kendisi değil miydi?

“Ey Tanrım,” diye dua etti Wilhelm. “Beni sorunlarımdan kurtar. Beni fikirlerimden kurtar ve kendimle ilgili daha iyi birşeyler yapmama izin ver. Boşa harcadığım tüm zaman için özür dilerim. Beni buradan çıkar ve başka bir hayata götür. Çünkü ben artık mahvoldum. Merhametli ol.”

II

Posta.

Ona mektubu veren resepsiyonist bu sabahki görünüşüne aldırış etmedi. Kaşlarının altından ona bir bakış atmakla yetindi, yukarı doğru, mektup el değiştirirken. Otel çalışanları ona nezaket göstermekle ne diye uğraşsındı ki? Numarasını biliyorlardı. Resepsiyonist, ona mektuplarla beraber kira faturasını da vermekte olduğunun farkındaydı. Wilhelm böyle şeylere aldırmıyormuş gibi bir tavır takındı. Ama durum kötüydü. Makbuzu ödemek için komisyoncuda kalan hesabından para çekmesi gerekecekti ve hesabı domuz yağı fiyatlarındaki düşüş yüzünden izleniyordu. Tribune’e göre domuz yağı bir yıl önceki seviyesinin hâlâ yirmi puan altındaydı. Hükümet para teşviki yapıyordu. Wilhelm bunun nasıl işlediğini anlamıyordu, ama çiftçinin korunduğunu biliyordu ve SEC’nin1* piyasayı dikkatle incelediğinden emindi; böylece domuz yağının fiyatının yeniden yükseleceğine inanıyordu ve henüz o kadar endişeli değildi.

Ama bu süre zarfında, babası faturasını ödemeyi teklif edebilirdi. Bunu niye yapmadı? Ne kadar da bencil bir ihtiyardı! Oğlunun çektiği zorlukları görüyordu; ona kolayca yardım edebilirdi. Bu onun için ne kadar önemsizse, Wilhelm için de o kadar önemliydi! Yaşlı adamın kalbi nerdeydi? Belki, diye düşündü Wilhelm, geçmişte duygusal davrandım ve iyiliğini abarttım – sıcak aile yaşamı işte. Belki de hiç böyle olmamıştı.

Kısa süre önce, babası her zamanki kibar, dostane tavrıyla ona, “İşte, Wilky, onca yıldan sonra yine aynı çatı altındayız,” demişti.

Wilhelm bir an mutlu oldu. Nihayet geçmişten bahsedeceklerdi. Ama imalara karşı da kendini korumaya almıştı. “Niye Brooklyn’de eşin ve iki oğlunla beraber olmak yerine bu otelde benim yanımda kalıyorsun? Sen ne dul ne de bekârsın. Bütün sorunlarını bana getirdin. Bunlarla ne yapmamı bekliyorsun?” diyen babası değil miydi?

Wilhelm babasının sözlerini biraz inceleyip, “Çatı yirmi altı kat yukarıda. Ama kaç yıl oldu peki?” dedi.

“Ben de tam sana bunu soruyordum.”

“Ya, Baba, bilmiyorum. Annemin öldüğü yıl değil miydi? Hangi yıldı o?”

Bu soruyu koyu sarışın Golden Grimes yüzündeki masum bir kaş çatmasıyla sormuştu. Hangi yıldı o? Sanki annesinin öldüğü yılı, ayı, günü, hatta saati bilmiyormuş gibi.

“1931 yılında değil miydi?” dedi Dr. Adler.

“Öyle miydi?” dedi Wilhelm. Ve sorunun hüznünü ve ezici ironisini saklayarak, sinirle titredi, başını salladı ve hızlı bir şekilde yakasının uçlarına dokundu.

“Biliyor musun?” dedi babası. “Yaşlı bir adamın hafızasının güvenilirliğini yitirdiğini bilmen gerekir. Kıştı, ondan eminim. 1932?

Evet, yaşı yüzündendi. Bunu fazla büyütme, diye öğütledi kendine Wilhelm. Yaşlı doktora staj yaptığı yılı sorsan, doğru cevabı anında verirdi. Her neyse, bunu fazla büyütme. Kendi babanla tartışmaya girme. Bir ihtiyarın zayıflıklarına merhamet et.

“Bence 1934’e daha yakındı, Baba,” dedi.

Ama Dr. Adler düşünüyordu. Lanet olsun, biz konuşurken niye rahat duramıyor? Ya pantolonunu ceplerinden çekiştiriyor ya da ayaklarını sallıyor. Düzenli tiklerden bir dağa dönüşecek gibi görünüyor. Wilhelm’ın, sanki, eve aceleyle girerken, ayakkabılarını paspasta temizlemesi gerekiyormuş gibi ayaklarını öne arkaya sallama huyu vardı.

“Evet, o sonun başlangıcıydı, değil mi, Baba?” demişti Wilhelm sonra.

Wilhelm babasını sık sık şaşırtırdı. Sonun başlangıcı? Ne demek istiyordu acaba – neyi ima ediyordu? Kimin sonu? Aile yaşamının sonu mu? Yaşlı adam şaşkındı, ama Wilhelm’a dertlerini anlatma fırsatı vermek istemiyordu. Wilhelm’ın garip meydan okumalarını kabul etmemenin daha iyi olduğunu öğrenmişti. Böylece, bir sosyal davranış ustası olarak, oğluyla içten bir şekilde mutabık kaldı ve “Hepimiz için çok büyük bir talihsizlik oldu,” dedi.

Annesinin ölümünü niye gelip bana şikâyet ediyor, diye düşündü.

Yüz yüze durmuşlardı, her biri sessizce kendi yöntemine göre, kendisini ifade ediyordu. Sonun başlangıcıydı: Sonun başlangıcı değildi.

Wilhelm, her zaman yaptığı için, yaptığı şeyin garipliğinin farkında olmaksızın, sigarasının korunu söndürüp izmaritini başka birçok izmaritin olduğu cebine attı. Babasına bakarken, sağ elinin serçe parmağı seğirmeye ve titremeye başladı; bunu da yine irade dışı yapıyordu.

Ama Wilhelm yine de aklına koyduğu takdirde mükemmel ve hatta seçkin görgü kurallarına sahip olabileceğini, hatta bu konuda babasını sollayabileceğini düşünüyordu. Kalın sesine rağmen –sesteki kalınlığı gidermek için aynı cümleyi defalarca tekrarladığı zamanlar neredeyse kekeliyordu– akıcı konuşabiliyordu. Yoksa asla iyi bir satıcı olamazdı. İyi bir dinleyici olduğunu da iddia ediyordu. Dinlerken, dudaklarını sıkıp, düşünce dolu bir edayla gözlerini deviriyordu. Çok geçmeden yorulur ve kısa, gürültülü, sabırsız solumalarla, “Ah evet...evet...evet. Tamamen katılıyorum,” derdi. Farklı görüşe sahip olması gereken zamanlarda, “Yani, emin değilim. Ben tam olarak öyle görmüyorum. Bu konuda kararsızım,” der, hiç kimsenin duygularını bilerek incitmezdi.

Ama babasıyla konuşurken kendini kontrol edemeyecek gibi oluyordu. Genelde Dr. Adler ile yaptığı her konuşmadan mutsuz ayrılıyordu ve bu memnuniyetsizliği aile meselelerini tartışırken doruk noktasına ulaşıyordu. Görünüşte, yaşlı adama bir günü hatırlatmaya çalışmıştı, gerçekte ona şunu demek istiyordu: “Annem öldüğünde sen serbest kaldın. Onu unutmak istiyorsun. Catherine’den de kurtulmak istiyorsun. Benden de. Kimseyi aldatamazsın” – Wilhelm bunu anlatmaya çalışırken, ihtiyar ona kulak asmıyordu. Babası zerre kadar etkilenmemiş görünedursun, sonunda kendisini boşa kürek çekerken buldu.

“Ama canım! Artık çocuk değilsin. O zaman da çocuk değildin!” demişti Wilhelm sonra yeniden kendine. Büyük, hantal, çürümüş vücuduna bakıyordu. Vücudu şeklini kaybetmekteydi, midesi şişmişti ve bir hipopotama benziyordu. Küçük oğlu ona “hummuspotamus” diyordu; küçük Paul idi bu. Ve kendisi hâlâ, eski dertlerle dolu bir halde, yaşlı babasıyla uğraşmaktaydı. “Hoşçakal gençlik! Hoşçakalın, o harika, budala ve boşa harcanmış günler. Ne kadar büyük bir aptaldım – aptalım,” demektense.

Wilhelm hatalarının bedelini hâlâ çok ağır ödemekteydi. Karısı Margaret ondan boşanmak istemiyordu, ona ve çocuklarına mali destek vermek zorundaydı. Karısı sık sık boşanmaya karar veriyor ve her şeyi yeniden düşünüp bu kez daha sert şartlarla geliyordu. Hiçbir mahkeme karısını, Wilhelm’ın ona ödediği para kadar büyük bir miktarla ödüllendiremezdi. Bugünkü mektuplardan biri tahmin ettiği gibi eşinden geliyordu. İlk defa ona ileri bir tarihte ödenecek bir çek göndermişti ve karısı buna itiraz ediyordu. Mektubun içine çocuklara ait, bir hafta sonra ödenmesi gereken eğitim sigortası poliçelerinin makbuzlarını da koymuştu. Wilhelm’ın kayınvalidesi bu poliçeleri Beverly Hills’te çıkarmıştı ve kadının iki yıl önceki ölümünden beri bütün sigorta primlerini o ödemek zorunda kalmıştı. Kayınvalidesi neden kendi işini halledememişti ki! Çocuklar Wilhelm’ındı ve onlara o bakıyordu, hep de bakardı. Onlar için bir mütevelli fonu açmayı düşünüyordu. Ama bunlar eski beklentileriydi. Artık para sıkıntısı çekiyordu ve geleceği yeni baştan düşünmesi gerekiyordu. Bu arada, makbuzların ödenmesi lazımdı. Kartta basılmış son derece düzgün iki rakamı gördüğünde şirkete ve şirketin IBM malzemelerine lanet okudu. Kafası ve kalbi öfkeyle tıkanmıştı. Herkesin para sahibi olması lazımdı. Bir şirket için bu hiçbir şeydi. Şirket dergilerde cenaze fotoğrafları yayınlıyordu ve aptalları korkutuyordu, sonra da küçük delikler açıyordu ve müşteriler de kara kara para bulmanın yollarını arıyorlardı. Parasızlıktan utanıyorlardı. Büyük bir şirketi hayal kırıklığına uğratmak da istemiyorlardı ve bu şekilde iflas ediyorlardı. Eskiden bir adam borçları yüzünden hapse atılırdı, ama artık daha dolaylı yöntemler vardı. Parasız olmayı ayıp haline getirdiler ve herkesi iş başına gönderdiler.

Peki başka ne göndermişti ona Margaret? Diğer makbuzları ona geri göndereceğine yemin ederek zarfı baş parmağıyla yırttı. Neyse ki başka bir şey yoktu. Ortası delinmiş kağıtları cebine koydu. Neredeyse ipin ucunda olduğunu bilmiyor muydu Margaret? Tabii ki biliyordu. Karısının içgüdüsü ona, bunun kendisi için bir fırsat olduğunu söylüyordu ve böylece Wilhelm’a kök söktürüyordu.

Otel Gloriana’da Avusturya-Macaristan idaresi altındaki yemek salonuna gitti. Bir Avrupa kuruluşu gibi yönetiliyordu. Unlu mamuller, özellikle de turta bir harikaydı. Genellikle öğleden sonraları kahveyle beraber elmalı turta yerdi.

İçeri girer girmez salonun öteki ucunda babasının parlak küçük kafasını gördü ve keskin sesini duydu. Yemek salonunun öteki ucuna doğru ilerlerken, Wilhelm’ın yüzünde tuhaf denecek kadar tehlikeli bir ifade vardı.

Dr. Adler Broadway boyunca, aşağı Hudson ve New Jersey manzarasına açılan bir köşede oturmayı seviyordu. Sokağın karşısında altın ve mor mozaik sütunlarıyla aşırı modern bir kafeterya vardı. İkinci katı bir detektif okulu, bir dişçilik laboratuarı, bir zayıflama merkezi, bir emekliler kulübü ve bir İbranice okulu paylaşmaktaydı. Yaşlı adam çileklerinin üzerine şeker serpiyordu. Minik pırıltı çemberleri beyaz masa örtüsü üzerindeki su bardaklarında yansıyordu, güneş ışığındaki soluk bir bulanıklığa rağmen. Yaz başıydı ve uzun pencere içeriye doğru açılmıştı; camda bir güve vardı; camın macunu bozuktu ve çerçevelerdeki beyaz boya kırışarak akmaktaydı.

“Ha, Wilky,” dedi yaşlı adam geç kalan oğluna. “Komşumuz Bay Perls ile tanışmadın değil mi henüz? Hani on beşinci kattaki.”

“Nasılsınız?” dedi Wilhelm. Bu yabancıyı hoş karşılamamıştı; hemen onda bir kusur buldu. Perls’ün ucu koltuk değneğine benzer, ağır bir bastonu vardı. Boyalı saç, ince alın – bunlar önyargı nedenlerinden değildi. Ve Bay Perls’ün, oğluyla beraber kahvaltı etmek istemeyen Dr. Adler tarafından kullanılıyor oluşu da onun suçu değildi. Ama daha sert bir ses Wilhelm’ın içinde bağırarak şunu söylüyordu: “Bu lanet olası, yıpranmış yüzlü, boyalı saçlı, balık dişli, sarkık bıyıklı alabalık da kim? Babamın Alman arkadaşlarından biri daha. Bu tipleri de nereden topluyor? Dişlerindeki o şey ne? Hayatımda bu kadar sivri diş görmedim. Paslanmaz çelik mi yoksa bir tür gümüş mü? İnsanın yüzü nasıl böyle bir hale gelebilir? Ayy!” Wilhelm aralıklı, gri gözlerini dikip oturdu, geniş sırtı spor ceketinin altında kambur duruyordu. Ellerini masanın üstünde yalvarırmış gibi birleştirdi. Sonra, dişlerinden başlamak üzere, Bay Perls hakkındaki düşüncelerini biraz yumuşattı. Bu sivri uçların her biri, gıcırdatılıp aşındırılmış bir dişi temsil ediyordu ve adamın sorunlarının yüzde ikisinin dişten kaynaklandığı tahmin edecek olursak, buna Almanya’dan ettiği göç ve gülümsemesinin kırışıklarıyla karıştırmamak şartıyla, yüzünü buruşturan kırışıklarının olası nedeni de eklenince, problem toplamda büyük bir boyuta ulaşıyordu.

“Bay Perls çorap ve iç çamaşırı toptancısıydı,” dedi Dr. Adler.

“Satıcı olduğunu söylediğin oğlun bu mu?” diye sordu Bay Perls.

“Benim tek oğlum var. Bir de kızım. Kızım evlenmeden önce tıbbi teknisyendi, anestezi uzmanı. Bir keresinde Sina Dağı’nda çok iyi bir pozisyona gelmişti.”

Çocuklarından bahsederken övünmekten kendini alamıyordu. Wilhelm’a göre, övünülecek bir şey yoklu. Catherine de, Wilhelm gibi, iri ve sarışındı. Mesleğinde çok zor zamanlar geçiren bir mahkeme sekreteriyle evlenmişti. Catherine mesleki bir isim de almıştı – Philippa. Kırk yaşında, hâlâ bir ressam olma hırsı taşıyordu. Wilhelm’ın onun eserlerini eleştirecek cesareti yoktu. Ona fazla hitap etmediğini söylüyordu ama bir eleştirmen değildi. Neyse, Wilhelm kız kardeşiyle genellikle iyi anlaşamıyordu ve onun resimlerini de çok sık görmüyordu. Catherine çok çalışıyordu ama New York’ta elinde boya ve fırça olan elli bin kişi vardı ve her biri kendi başına buyruktu. Burası resmin Babil Kulesi’ydi. Wilhelm bu işe çok da karışmak istemiyordu. Her şey zaten karmakarışıktı.

Dr. Adler bu sabah Wilhelm’ın özellikle pasaklı göründüğünü düşünüyordu – aynı zamanda uykusuzdu, gözlerinin çevresinde sigaradan kırmızı halkalar belirmişti. Ağzından nefes alıyordu, dikkatinin dağınık olduğu belliydi ve de kızarmış gözlerini yabani bir biçimde döndürüyordu. Her zamanki gibi, ceketinin yakaları, yağmura çıkması gerekiyormuşçasına yukarı kalkıktı. İşe giderken üstüne biraz çeki düzen verirdi; diğer zamanlarda kendini salar ve korkunç görünürdü.

“Ne oldu, Wilky, dün uyumadın mı?”

“Çok değil.”

“Her çeşitten çok fazla hap alıyorsun – önce uyarıcılar sonra anti-depresanlar, ağrı kesiciler, analeptikler, zavallı organizman neye uğradığını şaşırıncaya kadar. Ayrıca, lumen insanı uyutmaz ve Pervitin veya Benzedrine de uyandırmaz. Kim bilir! Böyle şeyler zehir kadar tehlikeli olabiliyor, ama insanlar hâlâ bunlara güveniyor.”

“Hayır, Baba, haplardan değil. Yalnızca, artık New York’a alışkın değilim, ondan. Bir New Yorklu için, böyle hissetmek biraz garip, değil mi? Geceleri hiç bu kadar gürültülü olmamıştı ve en ufak bir şey bile gerginlik yaratıyor şimdi bende. Mesela şu değişmeli otopark. Arabanı çıkarmak için saat sekizde gidiyorsun. Peki onu nereye koyabilirsin? Bir an geç kalsan, arabanı çekiyorlar. Sonra bir salak, ön camdaki sileceklerin altına reklam broşürleri koyuyor ve birkaç sokak ileriden adamın koyduğu şeyi otopark cezası sanıp kalp krizi geçiriyorsun. Gerçekten ceza aldığın zaman da itiraz edemiyorsun. Mahkemede şansın yok ve belediye de gelir istiyor.

“Ama senin mesleğinde bir araba gerekiyor değil mi?” dedi Bay Perls.

“Bir deli, işi için değilse Tanrı bilir neden şehirde bir araba ister.”

Wilhelm’ın eski Pontiac’ı sokağa park edilmişti. Eskiden, gider hesabında olduğu zaman, onu her zaman bir garaja bırakırdı. Ama artık yerini kaybetmek korkusuyla arabasını Riverside Drive’dan başka yere park etmek istemiyordu ve arabayı sadece cumartesileri, çocuklarını Dodgers’ın Ebbets Field’da yaptığı maçlara götürmek için kullanıyordu. Geçen cumartesi, Dodgers şehir dışında olduğundan, annesinin mezarını ziyaret etmişti.

Dr. Adler Wilhelm’la gitmeyi reddetmişti. Oğlunun araba kullanmasına dayanamıyordu. Wilhelm, arabayı kilometrelerce ikinci viteste takılı unutuyordu; nadiren doğru şeritte gidiyordu, ne işaret veriyordu ne de lambalara dikkat ediyordu. Pontiac’ının döşemeleri yağ ve kül içinde, pislikten kırılıyordu. Kül tablasında bir sigara yanarken, bir başkası elindeydi, bir üçüncüsü haritalar, başka atık kağıtlar ve Coca-Cola şişeleri arasında, yerdeydi. Direksiyonda bazen dalıp gidiyor ya da ellerini hareket ettiriyor ve tartışıyordu, bu yüzden de yaşlı doktor onunla beraber arabaya binmek istemiyordu.

Wilhelm mezarlıktan döndüğünde çok kızgındı, çünkü annesinin ve anneannesinin mezarları arasındaki taş bank serseriler tarafından devrilip kırılmıştı. “Kahrolası yeniyetme barbarlar gittikçe kötü bir hal alıyor,” demişti. “Bankı ortadan ikiye ayırmak için balyoz kullanmışlar. Onlardan birini bir yakalayabilseydim!” Doktordan yeni bir bankın parasını ödemesini istemişti, ama babası bu fikre sıcak bakmıyordu. Öldüğünde kendini yaktırmak istediğini söyledi.

“Yukarıda o kadar iyi uyuyamadığın için seni suçlayamam,” dedi Bay Perls. Sesi biraz keskin tınlıyordu, sanki hafif sağırmış gibi. “Orada vokal hocası Parigi kalmıyor muydu? Tanrım, bu otelde ne tuhaf tipler var. Bir sürü kedi köpeği olan Estonyalı kadın hangi kattaydı? Onu çoktan kovmuş olmaları gerekirdi.”

“Aşağı, on ikinci kata aldılar onu,” dedi Dr. Adler.

Kahvaltıyla beraber Wilhelm bir büyük boy Coca-Cola ısmarladı. Cebindeki küçük mektupları gizlice karıştırıp, el yordamıyla iki hapı buldu. Kağıt, ellenmekten eskiyip incelmişti. Bir peçetenin altından bir Phenaphen sakinleştirici ve bir Unicap yuttu, ama doktorun gözleri keskindi ve “Wilky, şimdi ne alıyorsun?” dedi.

“Sadece vitamin.” Puro izmaritini babası puro kokusundan hoşlanmadığı için arkasındaki masanın kül tablasına bıraktı. Sonra Coca-Cola’sını içti.

“Kahvaltıda portakal suyu yerine bunu mu içiyorsun?” dedi Bay Perls. Oğlanla kinayeli bir ses tonuyla konuşmanın, Dr. Adler’ın ona karşı olan sempatisini yok etmeyeceğini sezmişti.

“Kafein beyni uyarıyor,” dedi yaşlı doktor. “Solunum sisteminin üzerinde çok etkisi var.”

“Bu sadece satışa çıktığım günlerden kalma bir âdet, o kadar,” dedi Wilhelm. “Yeterince uzun süre araba kullandığında, beynini, mideni ve başka her yerini çalıştırıyor.”

“Wilky, Rojax Corporation için çalışıyordu. Yıllarca kuzeydoğu bölgesinin satış temsilciliğini yaptı ama geçenlerde şirketle olan bağlantısını kesti,” diye açıkladı babası.

“Evet,” dedi Wilhelm. “Ben savaşın sonundan beri onlarlaydım.” Coca-Cola’yı yudumladı ve her birine büyük, titrek, sabırlı tavrıyla bakarken buzu çiğnedi. Kadın garson, önüne iki tane haşlanmış yumurta koydu.

“Bu Rojax şirketi ne üretiyor?” dedi Bay Perls.

“Çocuk mobilyası. Küçük sandalyeler, sallanan sandalyeler, masalar, oyun parkları için parçalar, kaydıraklar, salıncaklar, tahterevalliler.”

Babası anlatırken Wilhelm araya girmedi. Geniş ve dik bir duruşla, sabırla oturmaya çalıştı, ama ayakları anormal bir biçimde hareketliydi. Tamam! Babası Bay Perls’ü etkilemek zorundaydı, değil mi? Bir kez daha kendine düşen rolü oynayarak babasının suyuna gidecekti. Peki! O da oyuna katılacak ve tarzını sürdürmekte babasına yardımcı olacaktı. Tarz en önemli şeydi. Harika!

“Ben Rojax Corporation için neredeyse on yıl çalıştım,” dedi. “Bana ait olan bölgeyi paylaşmamı istedikleri için yollarımızı ayırdık. İşe bir damatlarını aldılar – tecrübesiz birisi. Bu onun fikriydi.”

Kendi kendine, “Niye bütün hayatımı bu lanet olası alabalığın önüne serdiğimi bana ancak Tanrı söyleyebilir,” diyordu. Başka hiç kimsenin bunu yapmadığından eminim. Diğerleri işlerini kendilerine saklıyor. Benim dışımda.

“Bu bölgenin tek bir adam için fazla büyük olduğu şeklinde bir mantık yürütmüşlerdi. Ona göre tekelim vardı. Ama işin aslı öyle değildi. Asıl sebep beni artık şirket yetkilisi olarak atamak zorunda oldukları bir noktaya gelmiş olmalarıydı. Başkan yardımcısı olarak. Benim sıramdı ama bu iş damada verildi ve...”

Dr. Adler Wilhelm’ın dertlerini gereğinden fazla açığa vurduğunu düşündüğünden, “Oğlumun kazancı beş haneli rakamlara çıkıyordu,” dedi.

Paradan söz edilir edilmez, Bay Perls’ün sesi heyecandan daha da keskin bir hale geldi. “Yani? Yüzde Otuz İki Grubu mu? Ondan da yüksek, belki de?” Bir ipucu istedi ve rakamları öylesine değil, büyük bir iştahla söylüyordu. Uff! Paraya nasıl da tutkunlar, diye düşündü Wilhelm. Paraya tapıyorlar! Kutsal para! Güzel para! İnsanların aklı para dışında şeylere pek çalışmıyordu. Ama paran yoksa da bir sersemdin, bir sersem! Dünyanın gözü önünde kendinden özür dilemek zorundaydın. Korkak! Öyleydi işte. Dünya işleri. Bir çıkış yolu bulabilseydi keşke.

Böyle düşünmek onda her zamanki tıkanıklığa neden oluyordu. Devam etmesine izin verse, büyük bir tutkuya dönüşecekti. Böylece konuşmayı kesip yemeye başladı.

Yumurtaya kaşığıyla vurmadan önce peçeteyle nemi aldı. Sonra yumurtaya pat diye gereğinden hızlı vurdu (babasının düşüncesine göre). Kabuğu çıkardıktan sonra yumurtanın beyazında parmaklarından geçen ince bir kir tabakası kaldı. Dr. Adler bunu sessiz bir tiksintiyle izledi. Dünyaya nasıl bir Wilky getirmişti! İşte, sabahları ellerini bile yıkamıyordu. Suya dokunmak zorunda kalmamak için elektrikli tıraş makinesi kullanıyordu. Doktor, Wilky’nin pis huylarına tahammül edemiyordu. Sadece bir defa –ve bir daha asla, diye yemin etmişti kendi kendine– odasına girmişti. Pijama ve çorapları içinde Wilhelm yatağında oturmuş, kahve fincanından cin içerek heyecanla televizyondaki Dodgers maçını izliyordu. “İki, iki oldu sana, Duke. Hadi – vur ona, şimdi.” Sıçrarken yataktan düştü – bam! Yatak ortadan ikiye ayrılmış gibi görünüyordu. Sonra cini çaymış gibi içti ve yumruğuyla takımına tezahürat yaptı. Pis kıyafetlerinin kokusu rezaletti. Yatağın baş ucunda uykusuz saatlerini geçirmek için bir kuart şişesi, aptal dergiler ve dedektif romanları vardı. Wilhelm’ın hali medeniyet görmemiş bir adamınkinden de iğrençti. Doktor ona bundan bahsettiğinde şöyle yanıt vermişti: “İşte, bana bakacak bir karım yok.” Terk eden kimdi peki – kim? Margaret değildi. Doktor, karısının oğlunu geri istediğinden emindi.

Wilhelm kahvesini elleri titreyerek içti, iri yüzünde, kan çanağına dönmüş gri gözleri, bir o yana bir bu yana çevriliyordu. Sarsarak, kupasını masaya geri koydu ve yarım bir sigarayı ağzına yerleştirdi; dişlerinin arasında sigarayı bir puroymuş gibi tutuyordu.

“Kaçmalarına izin veremem,” dedi. “Bu aynı zamanda bir ahlak meselesi.”

Babası onu düzeltti. “Ahlaki bir mesele demek istiyordun değil mi, Wilky?”

“Evet o da var. Kendimi korumak için bir şey yapmam gerek. Bana bir yüksek idareci konumu vaat etmişlerdi.” Bir yabancının önünde düzeltilmesi onu küçük düşürdü ve koyu açık tenli yüzünün rengi attı, daha solgun, sonra da daha koyu bir hal aldı. Perls ile konuşmaya devam etti ama gözleri babasındaydı. “Bu bölgeyi onlara açan bendim. Onların bir rakibi için çalışıp bütün müşterilerini ellerinden alabilirdim. Benim müşterilerimi. Ahlak da işin içine giriyor, çünkü kendime olan güvenimi elimden almaya çalıştılar.”

“Aynı insanlara başka bir ürün sunabilir miydin?” diye sordu Bay Perls hayretle.

“Niye olmasın? Rojax ürünlerinin hatalı yanını biliyorum.”

“Saçmalık,” dedi babası. “Saçmalık, çocukça sözler bunlar, Wilky. Bu şekilde ancak bela ve utanç aranmış olursun. Böyle aptalca bir düşmanlıktan ne kazanabilirdin ki? Geçimini sağlamayı ve zorunluluklarını yerine getirmeyi düşünmelisin onun yerine.”

“Bana zorunluluklarımın ne olduğunun söylenmesine ihtiyacım yok. Bunları yıllardır yerine getiriyorum. Yirmi yıldan fazladır hiç kimseden bir kuruş bile yardım almadım. Birisinin bana ait olan zorunlulukları yerine getirmesini talep etmektense, WPA’da bir hendek kazmayı tercih ettim,” dedi Wilhelm, gururla, kızgın ve sertçe; ayakları masanın altında sinirli bir şekilde hareket ederken.

“Wilky her türlü tecrübeyi yaşadı,” dedi Dr. Adler.

Yaşlı doktorun yüzünde sağlıklı bir kırmızılık ve adeta olgun bir kayısı gibi, yarı şeffaf bir renk vardı. Cildi kemiklerinin şeklini alacak şekilde gerildiğinden, kulaklarının yanındaki kırışıklar çok derindi. Tüm kudretiyle, sağlıklı ve hoş, minyon bir yaşlıydı. Açık dama desenli beyaz bir yelek giyiyordu. Dinleme cihazı cebindeydi. Kırmızı ve siyah çizgili garip bir gömlek göğsünü kaplıyordu. Kıyafetlerini şehir merkezi dışındaki bir üniversite dükkânından alıyordu. Wilhelm mesleğine olan saygıdan dolayı bir jokey gibi giyinmeye hakkı olmadığını düşünüyordu.

“Yani,” dedi Bay Perls. “Nasıl hissettiğini anlayabiliyorum. Sonuna kadar savaşmak istiyorsun. Hayatın bir noktasından sonra her şeye baştan başlamak zorunda kalmak pek de hoş olmayabilir, ama iyi bir adam bunu her zaman başarabilir. Ama sen zaten bildiğin bir işe devam etmek ve bir sürü yeni bağlantıyla yorulmamak istiyorsun.”

Niye o ve onun hayatı yerine bana ve benim hayatıma değinilmesi gerekiyor, diye düşündü Wilhelm yine. O buna hiç izin vermezdi. Ama ben bir geri zekâlıyım. Gizlim saklım yok. Bana yapılabilir. Ben konuşuyorum. Aranıyorum herhalde. Herkes samimi konuşmaları seviyor, ama zeki olanlar çok anlatmaz, sadece aptallar. Zekiler aptallardan samimi bir dille bahsederler ve onları inceleyip tavsiye verirler. Ben niye buna izin veriyorum ki? Yaşı için yapılan ima onu üzmüştü. Hayır, eskisi kadar iyi olmadığını kabul edemezsin, diye itiraf etmişti kendine. Bazı şeyler gerçekten de çürür gider.

“Bu sırada,” dedi Dr. Adler, “Wilky dinlenip birkaç teklifi değerlendiriyor. Değil mi?”

“Öyle sayılır?’ dedi Wilhelm. Babasının Bay Perls’ün gözlerinde değerini artırmasına katlandı. WPA hendeği bütün aileyi rezil etmişti. Biraz yorgundu. Ruhu, varlığının tuhaf yükü üstünde bir eklenti, bir ağırlık, bir kambur olarak duruyordu. Herhangi bir sessizlik anında, bitkinlik onu çabalamaktan alıkoyduğunda, hayatı boyunca yanında taşıyacağı bir işe dönüşecek bu gizemli ağırlığı, bu adsız şeylerin büyümesini veya biriktirilmesini hissedebilirdi. Bir insan herhalde bunun için vardı. Wilhelm ya da Tommy adlı bu iri, garip, heyecanlı, etli, sarışın, sert şahsiyet buradaydı, şimdiki zamanda –Dr. Tamkin şimdiki zaman hakkında, aklına birçok öneri sokmaktaydı, burada ve şimdi hakkında– kırk dört yaşında, iki oğlan babası, halen Otel Gloriana’da yaşayan bu Wilky veya Tommy Wilhelm, kendisi, karakteristik kendisi olan bir yükün taşıyıcısı olarak görevlendirilmişti. Bu yükün değerine yönelik bir tahmin veya rakam yoktu. Ama belki bu mevzu, hayalci bir hayvan türü olan T.W. Who tarafından abartılıyordu. Who’nun neden var olduğunu bilebileceğine inanması gerekiyordu. Bunu asla ciddi bir şekilde bulmaya çalışmamış olmasına rağmen.

“Eğer olanları gözden geçirmek ve biraz dinlenmek için zaman istiyorsa, neden bir süre için Florida’ya gitmiyor? Sezon dışı dönemde orası çok ucuz ve sakin. Bir masal ülkesi. Mangolar yeni olgunlaşmakta. Orada iki hektar arazim var. Kendini Hindistan’da zannedersin.”

Bay Perls masal ülkesi hakkında yabancı bir aksanla konuşunca, Wilhelm çok şaşırdı. Mangolar... Hindistan? Ne demek istiyordu, Hindistan?

“Bir zamanlar,” dedi Wilhelm, “Küba’da büyük bir otelde halkla ilişkiler işi yaptım. Leonard Lyons veya başka sütunlardan birine onlar için bir ilan koydurabilirsem, orada ücretsiz tatil hakkı daha kazanabilirim. Uzun zamandır tatile gitmedim ve bu kadar zorlandıktan sonra, artık biraz dinlenebilirim. Bunun doğru olduğunu biliyorsun, Baba.” Babasının krizin ne kadar derinleştiğini; ne kadar büyük bir para sıkıntısı yaşadığını; ve sendelediği takdirde dinlenemeyip ezileceğini; ve zorunluluklarının onu mahvedeceğini bildiğini ima etti. Ama sendelemezdi. Para! diye düşündü. Paraya sahip olduğum zaman, üzerimden akıyordu. Ama onu zorla benden aldılar. Para kanadım. Ama neredeyse artık hepsi bitti, daha fazlası için nereye gideyim?

“Aslına bakarsan, Baba, ben acayip yoruldum,” dedi.

Ama Bay Perls gülümsemeye başladı ve “Doktor Tamkin’den duyduğum kadarıyla, onunla bir yatırım işine girecekmişsin, ortak olarak,” dedi.

“Biliyorsun, çok zeki bir tip,” dedi Dr. Adler. “Konuşması gerçekten hoşuma gidiyor. Gerçekten bir tıp doktoru olup olmadığını merak ediyorum.”

“Tıp doktoru değil mi?” dedi Perls. “Herkes öyle olduğunu düşünüyor. Hastalarından söz ediyor. Reçete yazmıyor mu?”

“Ne yaptığını tam olarak bilmiyorum,” dedi Dr. Adler. “Kurnaz bir adam.”

“Bir psikolog, anladığım kadarıyla,” dedi Wilhelm.

“Nasıl bir psikiyatr veya psikolog olabileceğini bilmiyorum,” dedi babası. “Biraz muğlak biri. Çok büyük ve aynı zamanda pahalı bir endüstri oluşuyor. O ücretleri ödemek için insanın çok büyük işler alması gerek. Neyse, bu Tamkin akıllı biri. Burada hiç doktorluk yaptığını söylemedi, ama bence Kaliforniya’da doktorluk yapmış. Orada böyle meslekleri kapsayan fazla kanun yok gibi görünüyor, üstelik duydum ki bin dolara Los Angeles’teki bir açık öğretim üniversitesinden diploma alınabiliyormuş. Kimya ve hipnoz gibi şeyler hakkında bilgisi olduğu izlenimi yaratıyor. Yine de ona güvenmezdim.”

“Niye güvenemezsin ki?” diye sordu Wilhelm.

“Çünkü büyük bir olasılıkla yalancı, iddia ettiği her şeyi icat ettiğine inanıyor musun?”

Bay Perls sırıtıyordu.

“Fortune’da ismi yazılıydı,” dedi Wilhelm. “Evet, Fortune dergisinde. Makaleyi bana gösterdi. Kupürlerini gördüm.”

“Bu onu meşru kılmaz,” dedi Dr. Adler. “Başka bir Tamkin de olabilir. Bana inan, bu adam hilekâr. Belki de deli.”

“Deli mi?”

“Hem akıllı hem deli olabilir. Bu günlerde birini öbüründen ayırt edemez olduk.” diye müdahale etti Bay Perls.

“Kasketlerinde taşımaları için kamyon sürücülerine yaptığı elektrikli cihaz,” dedi Dr. Adler, Tamkin’in önerdiği icatlardan birini tarif ederek. “Amacı direksiyonda uyuklamaya başladıkları zaman elektrik şoku verip onları uyandırmak. Alet uyuklamaya başladıklarında görülen tansiyon değişimi ile harekete geçiyor.”

“Bana çok imkânsız bir şey gibi görünmüyor,” dedi Wilhelm.

“Bana nükleer saldırı olduğu takdirde bir insanın Hudson Nehri’nin yatağında yürümesini sağlayan bir sualtı kıyafeti tarif etti. Onunla Albany’ye kadar yürüyebileceğini söyledi.” dedi Bay Perls.

“Ha, ha, ha, ha, ha!” diye bağırdı Dr. Adler o yaşlı adam sesiyle. “Tamkin’in Deliliği. Niagara Şelaleleri’nin altında kamp yapabilirsin.”

“Bu onun hayal gücü sadece,” dedi Wilhelm. “Pek bir şey ifade etmiyor. Mucitlerin zaten böyle olması lazım. Benim aklıma bile garip fikirler geliyor bazen. Herkes bir şey yapmak istiyor. Her Amerikalı istiyor bunu.”

Babası bunu görmezden gelip Perls’e, “Başka ne icatlar tarif etti?” dedi.

Yıpranmış yüzlü Bay Perls ve enine çizgili gömleğiyle babası gülerken, Wilhelm kendini tutamadı ve kendi kesik gülüşüyle onlara katıldı. Ama ümitsiz bir haldeydi. Güldükleri adama geri kalan yedi yüz dolarının temsil yetkisini verip onun mal piyasasında kendisi için spekülasyon yapmasına izin vermişti. Bütün o domuz yağını almışlardı. Bugün yağın fiyatının yükselmesi gerekiyordu. Saat on, on buçuk civarı, piyasalar açılacaktı ve o zaman görecekti.

III

Bay Perls’ün uzun silueti beyaz masa örtüleri, züccaciye ve parlayan gümüş takımlarının ortasında, göz alıcı ışıkların arasından, lobinin karanlığına doğru gözden kayboldu. Bastonunu sürte sürte yürüyordu ve Wilhelm’ın onun dertleri hakkında yaptığı tahminlere katmadığı, sakatlar için yapılmış geniş ayakkabısını sürümekteydi. Dr. Adler, Bay Perls hakkında konuşmak istiyordu. “Kendisini yavaş yavaş çökerten kemik hastalığıyla,” dedi, “zavallı bir adam.”

“Hani şu ilerleyen hastalıklardan biri mi?” dedi Wilhelm.

“Çok kötü. Sempatimi,” dedi doktor, “gerçek hastalıklara saklamayı öğrendim. Bu Perls tanıdığım herkesten daha çok acınacak biri.”

Wilhelm bir uyarı aldığının farkındaydı, bu yüzden fikrini açık etmedi. Yedi, yedi. Acele etmedi ama kekleri ve babasının çileklerini, sonra da kalan domuz pastırması parçalarını bitirene dek tabağına yemek koymayı sürdürdü; birkaç fincan kahve içti ve tüm bunları bitirdiğinde, kendini, bir tutukluluk hali içinde, ihtişamla oturur buldu. Bundan sonraki adımda ne yapması gerektiğini bilmiyor gibiydi.

Bir süre, baba oğul olağandışı bir sessizlik içinde kaldılar. Wilhelm’ın Dr. Adler’ı hoş tutma çabaları tam bir fiyaskoyla sonuçlanmıştı, çünkü yaşlı adamın aklından o sırada şunlar geçiyordu: İyi eğitim aldığını hiç tahmin edemezsin... Bu benim oğlum ne terbiyesiz biri... Görünüşünü niye biraz daha düzeltmeye çalışmıyor? Niye böyle sallanıyor? Ve nasıl da idealist bir hava takınıyor.

Wilhelm oturuyordu, bir dağ gibi. Babasının düşündüğü kadar pasaklı değildi. Hatta bazı açılardan, belli bir zarafeti bile vardı. Geniş de olsa, dudaklarının ince hatlarında, kaşlarında ve yavaş yavaş eğrilen burnunda bir asalet vardı; sarı saçlarında beyazların yanı sıra, altın ve kestane rengi gölgeler de göze çarpıyordu. Rojax Firması’ndayken, Wilhelm Roxbury’de küçük bir daire tutmuştu, küçük bir veranda ve bahçesi olan geniş bir evde iki oda... Bugünkü gibi bahar sonu havasında, keyif sürdüğü sabahlar, örgüleri arasından güneş ışığının aktığı hasır bir sandalyeye yayılırdı. Güneş, genç gülhatmilerin sümüklüböcekler tarafından açılmış deliklerinin ve çimenlerin izin verdiği ölçüde, küçük çiçeklerin arasından sızardı. Bu huzur (o günlerin de kendi sorunları olduğunu unutuyordu), bu huzur yoktu artık. Wilhelm’a ait olmamalıydı bu, gerçekten de, burada New York’ta yaşlı babasıyla beraber olmak, hayatının gerçek haline daha uygun düşüyordu. Babasının, gerçek hastalıklar için sakladığını söylediği sempatisini kazanma şansı bulunmadığını gayet iyi biliyordu. Üstelik, can sıkıcı sorunları üzerine babasıyla tartışmaya girmeme konusunda kendine öğütlerde bulunmuştu, zira babası, biraz da haklı olarak, rahat bırakılmak istiyordu. Wilhelm’ın bildiği başka bir şey de bunlardan bahsetmeye başladığında kendini daha kötü hissederek sorunları içinde boğuluyor, kendi kendini kapana kıstırıyor oluşuydu. O yüzden, kendini uyardı: “Bırak şunu, ahbap. Durum ancak daha kötüye gidebilir.” Ama, daha derin bir kaynaktan başka telkinler geldi. Sorunlarını onun önünde ortaya dökmezse onları hepten kaybetme riskiyle karşı karşıya gelecekti ki, tecrübeyle sabit, böylesi daha da kötüydü. Ayrıca, babasını, ilerlemiş yaşı nedeniyle suçlayarak bir başarı sağlayamazdı. Hayır. Hayır, yapamazdı. Ben onun oğluyum, diye düşündü. O benim babam. Ben ne kadar oğul isem o da o kadar baba – yaşlı ya da değil. Bunu onaylamış olarak, tam bir sessizlik içinde de olsa, oturmayı sürdürdü ve o otururken masada babası hâlâ yanındaydı.

“Wilky,” dedi yaşlı adam, “aşağıdaki hamama gittin mi?”

“Hayır, Baba, daha değil.”

“Neyse, Gloriana New York’taki en hoş havuzlardan birine sahip. 25 metre, mavi fayanslar. Çok güzel.”

Wilhelm havuzu görmüştü. İskambile giderken havuzun merdivenlerini geçiyordun. Klorlu suyun ve kapalı mekânın kokusu ona hiç hitap etmemişti.

“Rus ve Türk hamamlarını, güneş lambalarını ve masajı denemen lazım. Güneş lambaları bana göre değil. Ama masaj çok iyi geliyor; düşününce, aslında su tedavisinden güzeli yok. Sade suyun rahatlatıcı bir etkisi var ve dünyadaki bütün alkol ve uyku haplarından daha yararlı.”

Wilhelm, babasının yardım ve sempatisinin bu tavsiyeden ileri gitmeyeceğini düşündü.

“Düşündüm de,” dedi, “su tedavisi deliler için.”

Doktor bunu oğlunun şakalarından biri olarak aldı ve gülümseyerek, “Yani, bir akıl hastasının aklını yerine getiremez tabii. Ama bende çok işe yarıyor. Masajlarım ve buhar olmadan yaşayamazdım.”

“Herhalde öyledir. Benim de bir gün denemem gerek. Dün, öğleden sonra, başım çatlayacak gibiydi ve biraz hava almaya çıktım, su deposunun çevresinde biraz gezindim ve oyun alanında oturdum bir süre. İp atlayan ve saklambaç oynayan çocukları görmek beni dinlendiriyor.”

Doktor onaylayarak, “Evet, şimdi bu, işin ana fikrine daha yakın.”

“Leylakların sonu,” dedi Wilhelm. “Açılmaları yazın geldiğini gösterir. En azından, kentte bu böyle. Şekercilerin kepenklerini açıp kaldırımda gazoz satmaya başladıkları zaman yani. Ama her ne kadar burada büyümüş de olsam, Baba, şehir yaşamına katlanamıyorum, kır yaşamını özlüyorum. Burası üstüme üstüme geliyor. Sinirlerimi bozuyor. Çok zorlanıyorum çok. Neden daha sakin bir yere çekilmediğini anlamıyorum.

Doktor masada küçük elini öyle eski ve tipik bir jestle açtı ki, Wilhelm bunu hayatının temellerine yönelen gerçek bir dokunuş gibi algıladı. “Ben bir şehir çocuğuyum, hatırlamalısın bunu,” diye açıkladı Dr. Adler. “Ama şehir sana bu kadar zor geliyorsa, o zaman gitmelisin.”

“Öyle yapacağım,” dedi Wilhelm, “Doğru bağlantıları kurduğumda. Bu sırada...”

Babası araya girdi, “Bu sırada, hapları azaltmanı öneririm.”

“Abartıyorsun, Baba. O kadar da... şeye karşı kendime biraz takviye yapıyorum...” Neredeyse “sefalet” sözcüğünü telaffuz edecekti, ama şikâyet etmeme kararını bozmadı.

Fakat, doktor, öğüdünün fazla üzerine gitme gafletinde bulundu. Oğluna verebileceği tek şey buydu ve bir kez daha tekrar etti. “Su ve egzersiz.”

Genç, akıllı, başarılı bir evlat istiyor, diye düşünüyordu Wilhelm, ve “Evet, Baba, böyle tıbbi tavsiyeler verdiğin için teşekkürler, ama buhar beni hasta eden şeyi iyileştiremez,” dedi.

Doktor, Wilhelm’ın sesinde aniden beliren zayıf gerginliğin, yüzündeki bütün o sarkmanın ve göbeğindeki kemerini zorlayan şişmenin gönderdiği uyarılarla fark edilir bir biçimde geri çekildi.

“Yeni işler var mı?” diye sordu isteksizce.

Wilhelm bütün vücuduyla başlangıç niteliğinde büyük bir özet yaptı; nefesini tuttu ve rengi değişti ve gözleri sulandı. “Yeni?” dedi.

“Sorunlarını çok büyütüyorsun,” dedi doktor. “Bunlar kalıcı hale gelmemeli. Gerçek dertlere yoğunlaş – ölümcül hastalıklar, kazalar.” Yaşlı adamın bütün tavrı şöyle diyordu: Wilky, anlatmaya başlama yine. Dinlemek istemiyorum.

Wilhelm de kendini dizginlemek için dua ediyordu; kendi zayıflığını biliyor ve buna karşı savaşıyordu. Babasının karakterini de biliyordu. Ve yavaşça konuşmaya başladı: “Ölüm söz konusu olduğunda, mezarın bu tarafındaki herkes ona eşit uzaklıkta. Hayır, sanırım sorunum tam olarak yeni değil. İki oğlan için poliçe primi ödemem gerekiyor. Margaret gönderdi. Her şeyi bana yıkıyor. Annesi ona bir gelir bıraktı. Ortak bir vergi iadesi imzalamayı bile reddediyor. Tıkandım kaldım. Vesaire. Ama bütün hikâyeyi daha önce duydun zaten.”

“Tabii duydum,” dedi yaşlı adam. “Ona o kadar para vermemeni söyledim sana.”

Wilhelm tekrar konuşmadan önce dudaklarını sessizce oynattı. İçindeki sıkıntı büyüyordu. “İşte, ama benim çocuklarım, Baba. Benim çocuklarım. Onları seviyorum. Hiçbir şeylerinin eksik kalmasını istemem.”

Babası yarı sağır bir hayırseverlikle, “Evet, tabii. Ve karın, eminim ki, o poliçeden kâr sağlıyordur.”

“Bırak sağlasın. Öyle bir paranın kuruşunu elde etmeden ölmeyi tercih ederim zaten.”

“Ah, evet.” Yaşlı adam iç çekti. Ölümden bahsedilmesinden hoşlanmamıştı. “Kız kardeşin Catherine’in –Philippa– yine peşimde olduğunu söylemiş miydim?”

“Ne için?”

“Bir sergi için bir galeri kiralamak istiyor.”

Wilhelm yüksek adalet duygusuyla, “Eh, o sana kalmış, Baba,” dedi.

İnce, tüye benzer, eğreltiotu saçlarıyla, yuvarlak kafalı yaşlı adam, “Hayır, Wilky. O tuvallerde hiçbir şey yok. İnanmıyorum; bir ‘kral çıplak’ hikâyesi. İkinci bir çocukluk için çok yaşlı olabilirim ama en azından ilkini arkamda bıraktım. Dört yaşındayken ona mum boya alınca mutlu olurdum. Ama şimdi kırk yaşında bir kadın ve kendi aldanışları içinde yüreklendirilmek için çok yaşlı. Ressam filan değil o.”

“Ona doğuştan sanatçı diyecek kadar ileri gitmeyeceğim,” dedi Wilhelm, “ama değerli bir şey uğruna çaba gösterdiği için onu suçlayamazsın.”

“Bırak kocası pohpohlasın onu.”

Wilhelm kız kardeşine adil davranmak konusunda elinden geleni yapmıştı ve gerçekten de babasını dertleriyle sıkmak istememişti; ama yaşlı adamın sıkı, hayırsever sağırlığı, üzerinde her zamanki etkiyi bırakmıştı. “İş kadınlara ve paraya gelince tamamen bilgisizim. Margaret’ı böyle hareket etmeye iten ne?”

“Onsuz yapamayacağını gösteriyor,” dedi doktor. “Seni paranın baskısıyla geri getirmeye çalışıyor.”

“Ama, Baba, beni mahvederken nasıl geri dönmemi bekleyebilir? Hayır, benim de bir onurum var. Anlamadığın nokta şu ki, Margaret beni bitirmeye çalışıyor.”

Babası gözlerini dikip baktı. Bu ona saçma geliyordu. Wilhelm şöyle düşündü: Bir adamın ayağı bir kere kaymaya başladı mı, aptallık yapayım daha iyi, diye düşünüyor. Gerçek bir aptal olayım. Bundan gurur payı bile çıkarır neredeyse. Ama gurur duyulacak hiçbir şey yok – hey, evlat? Hiçbir şey. Davranışı için babamı suçlamak istemiyorum. Ve gurur duyulacak hiçbir sebep yok.

“Bunu anlamıyorum. Ama böyle hissediyorsan, neden gidip sorunu onunla kalıcı bir şekilde çözmüyorsun?”

“Ne demek istiyorsun, Baba?” dedi Wilhelm, şaşırmış bir halde. “Sanırım sana anlattım. Sence sorunu çözmek istemiyor muyum? Dört yıl önce ayrıldığımızda ona her şeyi verdim – eşyalar, mobilyalar, birikimler. İyi niyet göstermeye çalıştım, ama hiçbir işe yaramadı. Köpeğimiz Makas’ı istediğimde, ki birbirimize çok bağlıydık –çocukları bırakmak zaten yeterince zordu– beni kesinlikle geri çevirdi. Hayvan umurunda bile değildi yoksa. Senin köpeği gördüğünü sanmıyorum. Bir Avustralya çoban köpeği. Genelde gözlerinden biri beyazdır ya da beyaza çalar, bu da onlara yanıltıcı bir görünüş verir, ama en nazik köpek cinsidir, yemek ve konuşma konusunda olağandışı bir inceliğe sahiptir. En azından bu köpeğin dostluğuna izin ver. Asla.” Wilhelm çok duygulanmıştı. Mendiliyle bütün yüzünü sildi. Dr. Adler oğlunun kendini duygularına gereğinden fazla kaptırdığını düşünüyordu.

“Bana ne zaman vurabilirse vuruyor ve sadece bunun için yaşıyormuş gibi görünüyor. Hep daha fazlasını talep ediyor. İki yıl önce üniversiteye dönüp bir diploma daha almak istedi. Yüküm daha da arttı, ama sonrasında o diplomayla daha iyi bir iş bulabileceğinden, bunun akıllıca bir fikir olduğunu düşündüm. Ama hâlâ eskisi kadar çok alıyor benden. Bundan sonra yapmak istediği şey, doktora. Ailesindeki kadınların uzun yaşadığını söylüyor ve bu yüzden de hayatımın sonuna kadar ödeyeceğim de ödeyeceğim.”

Doktor sabırsız bir şekilde, “Neyse, bunlar ayrıntı; prensip değil. Dışarıda bırakamayacağın ayrıntılar. Köpek! Her türlü alakasız şeyi birbirine karıştırıyorsun. İyi bir avukata git,” dedi.

“Söyledim ya, Baba. Benim avukatım var, onun da var, ikisi de konuşuyor ve ikisi de bana fatura gönderiyor, kendimi yiyip bitiriyorum. Ah, Baba, Baba, nasıl bir deliğin içindeyim ben!” dedi Wilhelm büyük üzüntü içinde. “Avukatlar –anlıyor musun?– bir anlaşma hazırlıyorlar. Pazartesi tamam diyor, sonra salı günü daha çok para istiyor. Ve her şey yeniden başlıyor.”

“Onun her zaman garip bir kadın olduğunu düşünmüşümdür,” dedi Dr. Adler. Margaret’i baştan beri sevmeyerek ve evliliği onaylamayarak kendisinden beklenen her şeyi yapmış olduğunu hissediyordu.

“Garip mi, Baba? Onun nasıl biri olduğunu göstereyim.” Wilhelm kirden kahverengiye dönmüş parmakları ve yenmiş tırnaklarıyla geniş boğazını kavrayıp kendini boğmaya başladı.

“Ne yapıyorsun?” diye sordu yaşlı adam.

“Onun bana ne yaptığını gösteriyorum sana.”

“Dur... Kes şunu!” dedi yaşlı adam ve buyurgan bir biçimde masaya vurdu.

“Yani, Baba, benden nefret ediyor o. Beni boğduğunu hissediyorum. Nefes alamıyorum. Benim üzerimden, beni öldürmek için kendi durumunu düzeltti. Çok geçmeden, onun yüzünden ya boğulup ya da felç geçirip öleceğim. Nefes alamıyorum ya.”

“Ellerini boğazından çek, aptal adam,” dedi babası. “Kes şu saçmalığı. Bu büyülere inanmamı bekleme benden.”

“Böyle adlandırmak istiyorsan, tamam.” Yüzü parladı, soldu, şişti ve nefesi tıkandı.

“Ama söylüyorum sana, onunla tanıştığım andan itibaren bir köle oldum. Kurtuluş İlanı sadece renkli insanlar içindi. Benim gibi bir koca, demir tasmalı bir köledir. Kiliseler Albany’ye kadar gidip kanunu denetliyor. Boşanma istemiyorlar. Mahkeme diyor ki, ‘Serbest mi olmak istiyorsun. O zaman iki kat çalışman gerek – en az iki kat! Çalış! sersem.’ Ve böylece adamlar birkaç kuruş için birbirini öldürecek hale gelir, onlardan nefret eden karılarından kurtulur fakat şirketlere satılırlar. Şirket adamın o maaşı almak zorunda olduğunu bilir ve bundan sonuna kadar yararlanır. Bana özgür olmaktan bahsetme. Zengin bir adam net bir milyon gelirle özgür olabilir. Fakir bir adam da, ne yaptığını kimse takmadığı için özgür olabilir. Ama benim pozisyonumda birinin ölümüne ter dökmesi gerekir.”

Babası buna cevap verdi: “Wilky, bu tamamen senin hatan. Buna izin vermek zorunda değilsin.”

Hitabeti kesilen Wilhelm, bir süre konuşamadan kaldı. Beceriksiz ve sersem bir halde, nefes almaya çalıştı ve babasının yüzüne doğru, zoraki bir çabayla kaşlarını çattı.

“Sorunlarını anlamıyorum,” dedi yaşlı adam. “Böyle sorunlarım hiç olmadı benim.”

Şimdi Wilhelm aklını kaybetmişti ve ellerini sallayıp tekrar tekrar, “Ah, Baba, bana bunları satma, satma bunları. Bunları bana satma,” diyordu.

“Doğru,” dedi babası. “Farklı bir dünyadan geliyorum ben. Annen ve ben bambaşka bir yaşam sürdük.”

“Ah, Annemle nasıl karşılaştırabilirsin,” dedi Wilhelm. “Annem sana yardımcı olurdu. Sana bir kez olsun zarar verdi mi?”

“Bir opera gibi devam edip durmaya gerek yok, Wilky,” dedi doktor. “Bu sadece senin bakış açın.”

“Ne? Gerçek bu,” dedi Wilhelm.

Yaşlı adam ikna olacak gibi değildi, yuvarlak kafasını sallayıp yaldızlı gömleğinin üzerinde yeleğini aşağı çekti ve konuşmayı, onları duymayan birine, orta yaşlı bir adamla saygıdeğer babası arasında geçen sıradan bir sohbet gibi gösterecek şekilde geriye yaslandı. İri ve pis haliyle Wilhelm, kan çanağına dönmüş, gri gözleri ve aleve benzer şekillerle yukarı bükülmüş, bal rengi saçlarıyla yükseldi ve ileri geri sallandı. Haksızlık onu kızdırmış, yalvaran bir hale sokmuştu. Babasıyla anlaşmak istiyordu ve böylece ona boyun eğmeyi denedi. “Ne Annemle Margaret’ı karşılaştırabilirsin, ne de senle ben karşılaştırılabiliriz, çünkü sen, Baba, bir başarıydın. Ve bir başarı... başarıdır. Ben hiçbir zaman başarı kazanmadım.”

Doktorun yaşlı yüzü sükunetini kaybetti, sert ve kızgın bir hal aldı. Kırmızı-siyah çizgili gömleğinin altında küçük göğsü hızla kalktı ve “Evet. Çok çalışmak yüzünden. Bencil değildim, tembel değildim. Babam Williamsburg’de kuru gıda satardı. Biz bir hiçtik, anlıyor musun? Şansımı boşa harcayamazdım.” dedi.

“Tembel olduğumu bir an bile kabul edemem,” dedi Wilhelm. “Kabul etmem gereken bir şey varsa, her şeyin fazla üstüne gittiğimdir. Pek çok hata yaptığımı kabul ediyorum. Senin yaptığın şeyleri yapmamam gerektiğini düşünmem gibi. Kimya okumak. Bu, senin yaptığın bir şeydi. Ailede vardı.”

Babası devam etti: “Çevremde elli tane kadınla da dolaşmadım ama. Bir Hollywood yıldızı değildim. Küba’ya tatile gidecek vaktim olmadı. Evde oturup çocuklarıma baktım.”

Ah, diye düşündü Wilhelm, gözleri yukarda. Bir kere, en başta onun yanında yaşamaya niye buraya geldim? New York bir gaz gibi. Renkler geçip gidiyor. Beynim çekiliyor, ne yaptığımı bilmiyorum. Parasını almak istediğimi ya da onu kıskandığımı sanıyor. Ne istediğimi anlamıyor.

“Baba,” dedi Wilhelm yüksek sesle, “çok haksızlık ediyorsun. Filmlerin yanlış bir adım olduğu doğru. Ama oğullarımı seviyorum. Onları bırakmadım. Margaret’i terk ettim çünkü terk etmem gerekiyordu.”

“Neden terk etmen gerekiyordu.”

“Yani...” dedi Wilhelm, kafasındaki pek çok sebebi birkaç kelimeye sığdırmaya çalışarak. “Gerekiyordu işte – öyle gerekiyordu.”

Babası ani ve şaşırtıcı bir duygusuzlukla, “Yatakta sorunların mı vardı? O zaman biraz katlansan iyi olurdu. Er ya da geç herkesin başına geliyor. Normal insanlar bununla yaşamayı öğreniyor. Geçer gider. Ama sen böyle yapamazdın, o yüzden şimdi de romantik fikirlerinin acısını çekiyorsun. Yeterince açık anlatabildim mi?” dedi.

Son derece açıktı. Wilhelm bunu farklı taraflardan tekrar tekrar dinliyor gibi görünüyordu, başını farklı yönlere çevirdi, dinledi ve düşündü. Sonunda, “Bu, işin tıbbi yönü olsa gerek. Haklı olabilirsin. Margaret’le yaşayamaz olmuştum sadece. Katlanmak istedim ama hastalanıyordum artık. O bir taraftaydı, ben öteki tarafta. O benim gibi olamazdı, o yüzden ben onun gibi olmaya çalıştım ama yapamadım,” dedi.

“Sana gitmeni söyleyenin o olmadığından emin misin?” dedi doktor.

“Keşke öyle olsaydı. Şimdi daha iyi bir pozisyonda olurdum. Hayır, bendim. Terk etmek istemedim, ama kalamıyordum. Birinin ilk adımı atması gerekti. O kişi ben oldum. Şimdi şamar oğlanı olan da yine benim.”

Doktor, oğlunun yapacağı itirazları önceden bir kenara iterek, “Rojax’taki işini niye kaybettin?” dedi.

“Kaybetmedim, anlattım sana.”

“Yalan söylüyorsun. Bağlantıyı kesmiş olamazsın. O paraya acayip ihtiyacın var. Zor duruma düşmüş olmalısın.” Küçük, yaşlı adam lafı dolaştırmadan ve etkileyici bir tonla konuşuyordu. “Konuşmak zorunda olduğuna ve anlatmadan gidemeyeceğine göre, gerçeği söyle. Bir skandal mı yaşandı – bir kadın?”

Wilhelm şiddetle kendini savundu. “Hayır, Baba, ortada kadın filan yoktu. Nasıl olduğunu anlattım.”

“O zaman belki de bir erkek,” dedi yaşlı adam kötülük dolu.

Wilhelm ona hayrete düşmüş halde, kuru dudaklar ve yanan bir solgunlukla baktı. Teni biraz sararmıştı. “Neden söz ettiğinin farkında değilsin herhalde,” diye cevapladı bir süre sonra. “Hayal gücünü bu kadar zorlamamalısın. Burada Broadway’de yaşamaya başladığından beri hayatı, güncel haliyle, anladığını düşünmek zorundasın. Kendi oğlunu biraz daha iyi tanıman gerekirdi. Konuyu kapatalım artık.”

“Pekâlâ, Wilky, kapatayım konuyu. Ama yine de Roxbury’de birşeyler olmuş olmalı. Asla geri dönmeyeceksin. Delice rakip bir şirketi temsil etmekten bahsediyorsun. Bunu yapmayacaksın. Ününü kirletecek bir şey yaptın sanırım. Ama seni geri isteyen kız arkadaşların oldu, öyle değil mi?”

“Bölgede yolculuğa çıktığım zamanlar ara sıra bir kızla çıkıyorum,” dedi Wilhelm. “Rahip değilim.”

“Özel biri yok mu? Ciddi bir ilişkin olmadığından emin misin?”

Kendini yükten kurtarmaya çalışmıştı ve onun yerine, diye düşündü Wilhelm, anlayış dolu sözlere değer olduğunu kanıtlamak için bir sorgudan geçmesi gerekmişti. Çünkü babası her türlü iğrenç şeyi yaptığına inanıyordu.

“Roxbury’de birlikte olduğum bir kadın var. Birbirimize âşık olduk ve evlenmeye karar verdik, ama boşanmamı beklemekten yorgun düştü. Margaret bunu anladı. Üstüne üstlük kız Katolikti ve onunla beraber bir rahibe gidip açıklamada bulunmam gerekti.”

Bu son itiraf Dr. Adler’ın ne ona acımasına, ne sakin, yaşlı kafasını sallamasına ne de yüzünün renginin değişmesine yol açtı.

“Hayır, hayır, hayır, hayır; tamamen yanlış,” dedi.

Wilhelm yine tedbirli davrandı. Yaşını hatırla. Artık aynı insan değil. Sorunlara katlanamaz. Öyle boğulmuş ve tıkanmış haldeyim ki, doğru düzgün göremiyorum. Bu bataklıktan sonunda kurtulabilecek ve dengemi yeniden sağlayabilecek miyim? Asla aynı kişi olmuyorsun sonradan. Sorunlar sistemi paslandırıyor.

“Gerçekten de boşanmak istiyor musun?” dedi yaşlı adam.

“Ödediğim bedel karşılığı birşeyler elde etmem gerek.”

“O takdirde,” dedi Dr. Adler, “normal olan hiçbir insan bir kadından gelen bu tip bir davranışa tahammül edemezdi herhalde.”

“Ah, Baba, Baba!” dedi Wilhelm. “Hep aynı şey oluyor. Bak, beni nasıl da inandırıyorsun. Başta her zaman sorunlarıma yardım edecek gibi yapıyorsun, anlayış gösteriyorsun vesaire. Umutlanıyorum ve sana minnet duymaya başlıyorum. Ama konuşma daha bitmeden, öncesine göre yüz kat daha depresif oluyorum. Niye böyle oluyor? Hiç anlayış göstermiyorsun. Bütün suçu bana yıkmak istiyorsun. Belki bunu yapmakla iyi ediyorsun.” Wilhelm kendini kaybetmeye başlıyordu. “Anlaşılan kendi ölümünden başka düşündüğün bir şey yok. Üzgünüm o zaman. Ama ben de öleceğim. Ve ben senin oğlunum. Bir kere bu benim hatam değil. Bunu yapmanın doğru ve iki taraf için de adil bir yolu olmalı. Ama benim bilmek istediğim şey şu, madem yardım etmeyeceksin, niye umut veriyorsun? Sorunlarım hakkında ne öğrenmek istiyorsun, Baba? Bana yardım etmek zorunda kalmamak için mi tüm sorumluluğu üzerime atıyorsun? Böyle bir oğlun olduğu için seni teselli etmemi mi bekliyorsun?” Wilhelm’ın göğsünün içinde yanlışın sıkıca atılmış bir düğümü vardı, gözleri yaşla doldu ama yaşların akmasına izin vermedi. Her zamanki gibi pejmürde görünüyordu. Sesi kalın ve boğuktu, kekeliyordu ve korkunç duygularını dile getiremiyordu.

“Senin kendine göre bir amacın var,” dedi doktor, “böyle mantıksız davranırken. Benden ne istiyorsun? Ne bekliyorsun?”

“Ne mi bekliyorum?” dedi Wilhelm. Bir şeyi düzeltememiş gibi hissediyordu. Köpüklü dalgaların arasında uzaklaşıp giden bir top gibi, Wilhelm kontrolünü kaybetmekteydi. “Yardım bekliyorum!” Sözler ağzından yüksek, vahşi, çılgın bir feryat olarak çıktı ve yaşlı adamı ürküttü. Konuşmayı duyacak mesafede kahvaltı eden iki üç kişi onlara doğru döndü. Wilhelm, ağarmış bal rengi saçları yüzünün genişlemesiyle kabarıp gürleşmiş bir halde, “Ben acı çektiğimde... üzülmüyorsun bile. Çünkü bana en ufak bir şefkat beslemiyorsun ve benimle hiç ilgilenmek istemiyorsun.” dedi.

“Niye senin davrandığın gibi davranmak zorunda olayım? Hayır, hoşlanmıyorum bundan,” dedi Dr. Adler.

“Pekâlâ. Kendimi değiştirmemi istiyorsun. Ama diyelim yapabildim – ne olacağım? Ne yapabilirim? Diyelim tüm hayatım boyunca kendim hakkında yanlış fikirlere sahip oldum ve olduğumu düşündüğüm şey olmadım. Birkaç tedbir alacak kadar bile dikkatli değildim, pek çok insandan farklı olarak – bir dağ sıçanının, kendi tünelinden birkaç farklı çıkış yoluna sahip olması gibi. Peki ya şimdi ne yapmalıyım? Yaşamımın yarıdan fazlası geçti. Yarıdan fazlası. Şimdi de gelmiş bana normal bile olmadığımı söylüyorsun.”

Yaşlı adam da sükunetini kaybetmişti. “Yardım almak konusunda feryat koparıyorsun,” dedi. “Askere gitmen gerektiğini düşündüğünde, Margaret’a her ay çek yolladım. Bir aile reisi olarak bir istisna yapabilirdin. Ama hayır! Savaş sensiz süremezdi ve gittin kendini askere yazdırdın, Pasifik cephesinde emir eri olarak. Senin yaptığını herhangi bir memur yapabilirdi. Bir asker olmaktan daha iyi bir şey bulabilirdin yapacak.”

Wilhelm ayıya benzer cüssesini sandalyeden hafif kaldırmış, parmakları masayı tutmaktan yayılmış ve beyazlamış halde cevap vermek üzereydi, ama yaşlı adam başlamasına izin vermedi. “O kadar da iyi olmayan evlatlara sahip başka yaşlılar görüyorum, ama yine de onların arkalarında duruyorlar, büyük bir özveriyle onları destekliyorlar. Ama ben bu hatayı yapmayacağım. Öldüğümde – bir, iki yıl sonra hâlâ bu noktada olacağın gerçeği kafana girmiyor. Ama ben bu konuyu düşünüyorum,” dedi.

Rahat bırakılmak istediğini söylemeye yeltendi. Onun yerine Wilhelm’a iki kişi arasında daha iyi ve işe yarar olanın, daha çok hayran olunanın dünyayı ilk önce terk etmesinin haksız bir şey olduğunu kastettiği izlenimi verdi. Belki de gerçekten bunu kastetmişti – biraz; ama bu, başka şartlarda bu kadar doğrudan bir şekilde ortaya çıkmazdı.

“Baba,” dedi Wilhelm alışılmadık açıklıkta bir yalvarışla. “Ne hissettiğini bildiğimi anlamıyor musun? Merhamet duyuyorum. Hep yaşamanı istiyorum. Benden çok yaşarsan, benim için hiçbir sakıncası yok.” Babası bu itirafa cevap vermeden bakışını başka yere yöneltirken, Wilhelm birden patladı: “Hayır, ama benden nefret ediyorsun. Param olsaydı etmezdin. Tanrının önünde itiraf etmen lazım. Farkı yaratan para. Öbür türlü iyi bir baba oğul olurduk, ben senin için bir gurur kaynağı olsaydım eğer – böylece bütün otelde benimle övünüp caka satabilirdin. Ama ben doğru bir evlat tipi değilim. Çok yaşlıyım, çok yaşlı ve çok talihsiz.”

Babası, “Sana hiç para veremem. Bir başlasam sonu gelmez. Sen ve kız kardeşin son kuruşuma kadar alırsınız. Hâlâ hayattayım, ölmedim. Hâlâ buradayım. Hayat daha bitmiş değil. En az sen ve başka insanlar kadar canlıyım. Sırtımda kimseyi istemiyorum. Git buradan! Sana da aynı öğüdü veriyorum, Wilky. Sırtında kimseyi taşıma,” dedi.

“Paranı kendine sakla,” dedi Wilhelm sefil bir halde. “Sakla ve keyfini sür. İşte mutluluğun sırrı!”

IV

Aşağılık! Geri zekâlı! Domuz! Aptal eşek! Esir! Yuvarlanan rezil hipopotam! diye bağırdı Wilhelm kendine, bükülen bacakları onu yemek salonundan dışarı çıkarırken. Gururu! Öfkeli hisleri! Yalvarması ve güçsüzlüğü! Ve yaşlı babasıyla karşılıklı küfürleşmesi... her şeye bir kafa karışıklığı yayması. Ne kadar zavallı, rezil ve gülünçtü! Büyük bir sitemle, “Kendi oğlunu biraz daha iyi tanıman gerekirdi,” dediğini hatırladı... Ne kadar adi ve tiksinç bir şeydi.

Keskin bir parlaklığa sahip yemek salonundan hemen çıkamadı. Olanlardan korkunç etkilenmişti; boynu ve omuzları, bütün göğsü sanki iplerle bağlanmış gibi acıyordu. Gözyaşlarının tuzlu kokusu burnuna geldi.

Ama aynı zamanda, kendisinde bazı şüphesiz derinlikler olduğu için, düşüncelerinin uzak bir yerinden, hayat işinin, yani gerçek işin, –garip yükünü taşıması, utanç ve güçsüzlük hissetmesi, bu bastırdığı gözyaşlarını tatması– önemli olan tek işin, en yüksek işin halledilmiş olduğuna dair bir öneri aldı. Belki hata yapmak, hayatının bütün amacını ve varlığının özünü ifade ediyordu. Belki de bunları yapıp acı çekmesi gerekiyordu bu dünyada. Paraya taptıkları için, kendini Bay Perls ve babasının yanında yücelttiyse de, yine de onların enerjik hareketleri, ağlamak ve yakarmak, dua etmek ve yalvarmak, tekmelemek ve yalpalamaktan, sarsıla sarsıla gitmek ve hayatın dikenleri üzerine düşmekten daha iyiydi. Ve sonunda sulu zeminin altında batmaktan – bu kör talih mi yoksa iyi bir kurtuluş mu olacaktı?

Ama babasına bir kez daha öfkelendi. Parası olan başka insanlar, hayatta kaldıkları sürece, paranın işe yaramasını istiyorlar. Tamam kabul, bana destek olmasın. Ama bunu ondan hiç istedim mi? Para istedim mi hiç ondan, Margaret, çocuklarım veya kendim için? Para meselesi değil, sadece yardım; yardım bile değil, sadece o his. Ama belki de bana yetişkin bir adamın böyle hissetmemesi gerektiğini öğretmeye çalışıyordu. Bu hisler ben Rojax’tayken işlerin içine etti. Şirkete ait olduğuma dair bir hissim vardı ve yerime Gerber’ı getirdiklerinde hislerim zedelendi. Babam çok ahmak olduğumu düşünüyor. Ama düşündüğü kadar ahmak değilim ben. Ya onun duyguları? Bir an bile ölümü unutmuyor, o yüzden bu hale geldi. Ve kafasındaki tek şeyin ölüm olmasının yanı sıra para yoluyla beni de ölümü düşünmeye zorluyor. Bu onu benim üzerimde güç sahibi yapıyor. Beni bu yolla zorluyor, ta kendisi, ve sonra da küsüyor. Fakir olsa ona bakıp onu sevdiğimi gösterirdim. Şansım olsa gerçekten bakardım da. İçimde ona karşı ne kadar büyük bir sevgi ve saygı olduğunu görürdü. Bu, aynı zamanda onu değişik bir adam haline de getirirdi. Ellerini omzuma koyup bana duacı olurdu.

Kakao renkli bandıyla geniş gri bir hasır şapka takan biri lobide Wilhelm’la konuşuyordu. Işık loştu, kırmızı zeminde lekeler bırakıyordu; deri mobilya, yeşil; dolaylı olarak yansıyan ışık, sarıydı.

“Hey Tommy. N’aber?”

“Affedersin,” dedi Tommy, bir ev telefonu numarasına ulaşmaya çalışarak. Ama bu, tam da aramak üzere olduğu Dr. Tamkin idi.

“Yüzünde çok takıntılı bir ifade var,” dedi Dr. Tamkin.

İşte burada, işte burada, diye düşündü Wilhelm. Onun nasıl bir adam olduğunu bir anlasam.

“Ya,” dedi Dr. Tamkin’e. “Öyle bir ifadem mi var? İşte, her neyse, sen ne dersen bende vardır.”

Dr. Tamkin’i görmek babasıyla kavgasını sona erdirdi. Başka bir kanala akarken buldu kendini.

“Ne yapıyoruz?” dedi. “Bugün domuz yağının durumu ne olacak?”

“Sen merak etme. Yapmamız gereken tek şey beklemek, mutlaka yükselecektir. Ama seni bu kadar kızdıran kim, Wilhelm?”

“Yok, şu aile meselelerinden biri.” Şimdi Tamkin’e yeni bir gözle bakma zamanıydı, onu yakından inceledi ama bu çabası hiçbir fayda getirmedi. Tamkin’in kendisi hakkındaki iddiaları doğru ve bütün dedikodular yanlış olabilirdi. Ama bu adam bir bilim adamı mıydı, değil miydi? Eğer değilse, bu durum bölge savcısı için bir soruşturma konusu olabilirdi. Bir yalancı mıydı? Bu hassas bir soruydu. Bir yalancı bile bazı açılardan güvenilir olabilir. Tamkin’e güvenebilir miydi? Güvenebilir miydi? Hararetle, boş yere bu soruya bir cevap aramaya çalıştı.

Ama bu sorunun vakti geçmişti ve şimdi ona güvenmek zorundaydı. Uzun süre çabaladıktan sonra bir karara vararak parasını ona vermişti. Sağduyu uygulama dışıydı. Kendini çok yormuştu ve kararı karar değildi. Bu nasıl olmuştu? Peki ama Hollywood kariyeri nasıl başlamıştı? Pezevenk olduğu ortaya çıkan Maurice Venice’in yüzünden değildi. Wilhelm, bu hatayı yapacak kadar olgun olduğu içindi. Evliliği de böyle olmuştu. Hayatı biraz da bu kararlarla şekil almıştı. Ve böylece, Dr. Tamkin’de ölümcüllüğün tuhaf lezzetini tattığından beri, parayı geri alamamıştı.

“Yarın buluşalım, borsaya gideceğiz,” demişti Tamkin beş gün önce. Wilhelm, bu yüzden, gitmek zorunda kalmıştı. Saat on birde aracı büroya birlikte yürümüşlerdi. Yolda, Tamkin eşit ortaklıkları olmasına rağmen Wilhelm’a kendi payını henüz teslim edemeyeceği haberini vermişti; bir, iki hafta kadar bir süre, patentlerinden birine bağlı olacaktı. Bugün iki yüz dolar zararda olabilirdi; gelecek hafta bunu telafi edebilirdi. Ama ikisinin de piyasadan gelecek bir kazanca ihtiyacı yoktu, tabii ki. Bu zaten sadece bir tür oyun teklifi, dedi Tamkin. “Tabii,” demek zorunda kaldı Wilhelm. Çekilmek için çok geçti. Başka ne yapabilirdi? Sonra ticaretin resmî kısmı gelmişti ve durum çok korkunçtu. Tamkin’in çekindeki yeşil tonunun gölgesi hatalı görünüyordu; sahte, heves kırıcı bir renkti. El yazısı da garipti, hatta felaket; e’leri i’lere benziyordu, t’ler ve l’ler aynıydı ve h’ler eşekarılarının göbeği gibiydi. İlkokul dördüncü sınıf öğrencisi gibi yazıyordu. Oysa bilim adamları sembollerle ilgilendikleri için, elle yazmak yerine basarlardı. Bu Wilhelm’ın açıklaması idi.

Dr. Tamkin üç yüz dolarlık çekini ona vermişti. Kör ve şiddetle sarsılan bir sapkınlık içindeki Wilhelm, bin dolarlık çekini yazarken el titremesini olanca gücüyle bastırmaya çalıştı. Dudaklarını sıkıp büyük sırtıyla masanın üstüne çömeldi ve sapır sapır dökülen, korkmuş parmaklarla yazdı. Tamkin’in çekinin geçerli olmaması halinde, kendininkinin de kabul edilmeyeceğini biliyordu. Onun tek akıllıca işi, tarihi bir gün daha ertelemekle yeşil çeke kontrol edilebilecek kadar vakit tanımasıydı.

Sonrasında Tamkin’e parasıyla spekülasyon yapmasına izin veren bir vekâletname vermişti ki, bu çok daha korkutucu bir belgeydi. Tamkin bu konuda ağzını hiç açmamıştı, ama işte buradaydılar ve bunun yapılması gerekiyordu.

İmzasını attıktan sonra, Wilhelm’ın aldığı tek tedbir, aracı büroya geri dönüp oradaki müdüre gizlice, “Şey, bu Dr. Tamkin hakkında bilgi alacaktım. Biz birkaç dakika önce buradaydık, hatırlıyor musunuz?” diye sormuş olmasıydı.

Yağmurlu, dumanlı bir gündü ve Wilhelm postaneye gitme bahanesiyle Tamkin’den kurtulmuştu. Tamkin öğle yemeğine tek başına gitmişti ve Wilhelm şimdi geri dönmüş, şapkasından sular damlar halde, nefes nefese, gereksiz yere müdüre hatırlayıp hatırlamadığını sormaktaydı.

“Evet efendim, biliyorum,” demişti müdür. Boynunda panoyu okumasına yarayan bir opera gözlüğü taşıyan soğuk, yumuşak başlı, ince yapılı ve düzgün giyinmiş bir Almandı. Belki de yukarı Broadway’in beceriksizlerine, yaşlılarına, hilekârlarına, kumarbazlarına ve aylaklarına pek aldırış etmediğinden sabahları tıraş olmuyordu; ama onun dışında son derece düzgün bir insandı. Borsa saat üçte kapanıyordu. Belki, diye tahmin etti Wilhelm, kalın bir sakalı vardı, bir kadınla akşam yemeğine çıkacaktı ve yeni tıraş olmuş gibi görünmek için sabahları sakal bırakıyordu.

“Sadece bir soru,” dedi Wilhelm. “Birkaç dakika önce Doktor Tamkin’in benim adıma yatırım yapmasını sağlayacak bir vekâletname imzaladım. Bana kopyalarını verdiniz.”

“Evet, efendim, hatırlıyorum.”

“Bilmek istediğim şu,” dedi Wilhelm. “Ben avukat değilim ve kağıda sadece bir göz attım, imzaladığım vekâletname Dr. Tamkin’e herhangi bir malım üzerinde vekâlet sağlıyor mu – para ya da mülk?”

Yağmur damlaları Wilhelm’ın deforme olmuş, şeffaf yağmurluğundan akıyordu; her zaman minik görünen gömlek düğmeleri, kısmen, incili çeyrek aya benzeyen parçalara ayrılmıştı ve göbeğinin koyu, kalın, altın renkli kılları dışarı çıkıyordu. Onun hakkındaki fikirlerini saklamak müdürün işiydi; akıllı, gri, düzgündü (tıraşlı olmamasına rağmen) ve masasına gelen sorunlar dışında diyecek fazla bir şeyi yoktu. Wilhelm’da, uzun süre düşünüp yirmi farklı kez reddettiği kararı alan bir adam görmüş olmalıydı. Tıraşsız zarifliği ile gümüşi, sakin, dengeli, uzun profilli, deneyimli, ilgisiz, dikkatli müdür, korkulu bir sakarlıkla titreyen Wilhelm’a bakmadı bile. Yüzü, az renkli, uzun burun delikliydi, bir algı ünitesi olarak çalışıyordu; gözleri görevlerini son derece azaltılmış bir seviyede yerine getiriyordu. İşte, Rubin gibi, her şeyi bilen bir adam. O, bir yabancı olarak, biliyordu; Wilhelm, doğduğu bu şehri tanımıyordu.

“Hayır efendim, ona bu hakkı vermiyor,” demişti müdür.

“Sadece size yatırdığım fonlar üzerinde hakkı var, değil mi?”

“Evet öyle, efendim.”

“Teşekkür ederim. Öğrenmek istediğim buydu,” demişti Wilhelm, minnetle.

Cevabı onu rahatlattı. Fakat, sorunun hiç değeri yoktu. Hiç. Çünkü Wilhelm’ın başka varlığı yoktu. Tamkin’e son parasını vermişti. Yükümlülüklerini karşılayacak kadar parası zaten yoktu ve Wilhelm gelecek ay ya da şimdi iflas etmesinin bir şeyi değiştirmeyeceğini hesap ediyordu. “Ya beş parasız ya da zengin,” diye düşünmüştü ve bu formül ona risk alma cesareti vermişti. Yani, zengin değil de; bunu beklemiyordu, ama belki Tamkin ona piyasada ihtiyacı olan şeyi nasıl kazanacağını gösterebilirdi. Fakat, artık kendi hesaplarını çoktan unutmuştu ve tek farkında olduğu, yedi yüz dolarını son kuruşuna kadar kaybedeceğiydi.

Dr. Tamkin, domuz yağı ve hububatla deneyler yapan iki centilmenlermiş gibi hareket ediyordu. Birkaç yüz dolarlık para, ikisi için de önemli değildi. “İzle. Bundan büyük bir zevk alacaksın ve niye diğerlerinin bu işe girmediklerini merak edeceksin. Wall Street tiplerinin o kadar zeki –dâhi– olduklarını mı düşünüyorsun? Bu, birçoğumuzun psikolojik olarak ayrıntıları düşünmekten korkması nedeniyle böyle. Şunu söyle. Yoldayken ve arabanın kapağının altında ne olup bittiğini bilmediğin zaman, motorda bir sorun çıktığı takdirde ne olacağı konusunda endişelenirsin. Yanlış mı?” Hayır, haklıydı. “İşte,” dedi Dr. Tamkin, dudaklarında sessiz bir başarı ifadesi, neredeyse alaylı bir imayla. “Hep aynı psikolojik prensip, Wilhelm. Ne olup bittiğinden haberin olmadığı için onlar zengin. Ama bu bir sır değil ve biraz para yatırıp bazı gözlem ilkelerini uygulamakla anlamaya başlarsın. Soyut olarak incelenemez. Süreci, para akışını, bütün karmaşayı hissetmek için numune bir risk alman gerekiyor. Bir deniz yosununun ne hissettiğini anlamak için suya girmen lazım. Kısa süre içinde yüzde yüzlük bir kar sağlayacağız.” Böylece, Wilhelm başlangıçtan itibaren, borsaya olan ilgisi kuramsalmış gibi davranmak zorunda kaldı.

“Eee,” dedi Tamkin, lobide onunla tekrar buluştuğunda, “sorun nedir, şu aile meselesi? Söyle bana.” Kendini zeki bir zihin bilimcisi olarak lanse ediyordu. Ne zaman böyle yapsa, Wilhelm ne söyleyeceğini şaşırıyordu. Ne yaparsa yapsın, ne derse desin, Dr. Tamkin onun içini okuyor gibiydi.

“Babamla biraz konuştum.”

Tamkin bunda olağanüstü hiçbir yan göremedi. “Bu hiç bitmeyen hikâyedir,” dedi. “Anne-baba ve çocuk arasındaki temel çatışma. Bitmeyecek, hiç. Baban gibi zarif bir yaşlı beyefendiyle bile olsa.”

“Öyle galiba. Onunla bir yere varmayı hiç beceremedim. Duygularıma itiraz ediyor. Aşağılık buluyor. Onu üzüyorum ve bana kızıyor. Belki tüm yaşlılar böyledir.”

“Oğullar da. Ben de bir oğul olarak söylüyorum,” dedi Dr. Tamkin. “Hepsi aynı, baban gibi kibar bir yaşlı aile reisine sahip olmaktan gurur duymalısın. Bu sana ümit vermeli. O ne kadar uzun yaşarsa, senin yaşam süren de o kadar uzuyor.”

“Olabilir. Ama anne tarafımdan daha fazla özellik aldığımı sanıyorum ve annem ellilerinde öldü,” diye yanıtladı Wilhelm, derin derin düşünerek.

“Tedavi ettiğim bir gencin babasıyla arasında bir sorun çıktı – az önce bir görüşmem oldu,” dedi Dr. Tamkin, koyu gri şapkasını çıkarırken.

“Sabahın köründe mi?” diye sordu Wilhelm, şüpheyle.

“Telefonda, tabii ki.”

Şapkasını çıkarınca nasıl bir yaratığa dönüşüyordu şu Tamkin! Yansıyan ışık kel kafatasının karmaşıklıklarını, martı burnunu, oldukça hoş kaşlarını, kibirli bıyığını, hilekâr kahverengi gözlerini gösteriyordu. Vücudu tıknaz, sert; boynu, kafasının geniş arka tarafı yakasına dokunacak kadar kısaydı. Kemikleri, normal kemikler bir kez bükülürken, kendininkiler iki kez bükülmüşçesine, tuhaf bir şekilde biçimlenmişti ve omuzları pagodaya benzeyen iki uç şeklinde yükseliyordu. Gövdesi kalındı. Belki de namussuz biri olduğunun veya saklayacak çok şeyi bulunduğunun bir işareti olarak, ayak parmak uçları içe dönüktü. Ellerinin derisi yaşlanıyordu; tırnakları lunulasız, içbükey, pençe gibiydi, ve gevşek görünüyordu. Gözleri kunduz kürkü kadar kahverengiydi ve acayip çizgilerle doluydu. İki büyük çıplak kahverengi top, düşünceli bakıyordu – ama gerçekten öyle miydi? Ve samimi – ama Dr. Tamkin samimi miydi? Gözlerinde hipnotize edici bir güç vardı, ama o güç ne hep aynı etkinlikte kalıyordu ne de Wilhelm bu gücün tamamen doğal olduğuna inanıyordu. Tamkin’in, gözlerini, üzerinde uğraşılmış bir biçimde, bile bile dikkat çekici kılmaya çalıştığını ve bu hipnotizma etkisini çabalayarak yarattığını hissediyordu. Bazen başarısız oluyordu veya zayıflıyordu ve böyle durumlarda yüzünün odak noktası kalın (hatta belki de ahmak görünen) kırmızı alt dudağına kayıyordu.

Wilhelm ellerindeki domuz yağı stoğundan bahsetmek istiyordu ama Dr. Tamkin devam etti: “Bu benim baba-oğul vakası senin için öğretici olabilir. Babandan tamamen farklı bir psikolojik tip. Bu adamın babası onun, kendi oğlu olmadığını düşünüyor.”

“Niye?”

“Çünkü annesinin yirmi beş yıl boyunca bir aile dostuyla ilişkiye girdiğini ortaya çıkarmış.”

“Bak hele!” dedi Wilhelm. İçinden geçense şuydu: Tam bir palavra. Zırvalık!

“Kadının ne kadar ilginç olduğunu da bilmelisin. İki kocası var. Çocuklar kimden? Adam kadını araştırıyor ve ondan dört çocuklarından ikisinin kendisinden olmadığına dair imzalı bir itiraf alıyor.”

“İnanılmaz,” dedi Wilhelm, ama bunu bayağı mesafeli bir tavırla söyledi. Dr. Tamkin’den bu tür hikâyeleri hep duyardı. Tamkin’e inanacak olsan, bütün dünya böyleydi. Oteldeki herkesin zihinsel bir hastalığı, gizemli bir geçmişi, saklanmış bir illeti vardı. Gazete tezgâhındaki Rubin’in karısı sözde, bağırmayı seven, çaçaron iskambil oyuncusu Carl’la ilişki yaşıyordu. Berber Frank’in karısı, kocası French Lines iskelesinde onun gelmesini beklerken, bir askerle kaçmıştı. Herkes iskambildeki yüzler gibiydi, her bir taraftan ters yüz edilmişti. Her yetkilinin bir karakter nevrozu vardı. İçlerinde en delileri ise işadamlarıydı; vicdansız, gösteriş düşkünü, gürültülü halleriyle ülkeyi, sert tavırlarla ve cesur yalanlarla ve kimsenin inanmadığı cüretkâr yalanlar ve münasebetsiz kelimelerle yöneten iş adamı sınıfı. Herkesten daha deliydi onlar. Veba yayıyorlardı. Rojax Corporations’ı düşünerek Wilhelm, çoğu işadamının deli olduğu fikrine katılmaya meyillendi. Ve Tamkin’in, tuhaflıklarına rağmen, bir nevi gerçeği söylediğine ve bazı insanlara bir çeşit iyiliği dokunduğuna inanıyordu. Bir veba salgını olduğunu duymak, Wilhelm’ın şüphelerini doğruladı ve Tamkin’e, “Bu konuda sana tamamen katılıyorum. Her şeyin ticaretini yapıyorlar, her şeyi çalıyorlar, dibine kadar sinikler,” dedi.

“Ama dikkat et, annenin itirafı geçerli değil,” dedi Tamkin hastasından, yani müşterisinden bahsederek, “baskı altında alınmış bir itiraf. Genç arkadaşa sahte bir itiraf yüzünden endişelenmemesini söylemeye çalıştım, ama mantıklı olmam ona nasıl bir fayda sağlar ki?”

“Sağlamaz mı?” dedi Wilhelm, aşırı gergin bir şekilde. “Sanırım borsaya gitsek iyi olur. Az sonra açılacak.”

“Hadi canım,” dedi Tamkin. “Saat dokuz bile olmadı daha ve ilk bir saat zaten fazla ticaret olmaz. On buçuğa kadar Chicago’da işler kızışmaz ve unutma, bizden bir saat gerideler. Neyse, domuz yağı yükselir diyorsam yükselecektir. Bana güven. Arkasındaki suç-saldırganlık döngüsünü inceledim. Benim bu konuda birşeyler biliyor olmam lazım. Yakanı düzelt.”

“Ama bu arada,” dedi Wilhelm, “bu hafta haddimizi bildirdiler. Bu tahminin en iyisi olduğundan emin misin? Değilse, biraz çekilmeli ve beklemeliyiz belki.”

“Zafere düz bir yoldan ulaşılamadığını görmüyor musun?” dedi Dr. Tamkin ona. “Ona doğru yalpalarsın. Öklid’den Newton’a kadar düz çizgiler vardı. Modern çağ müteredditleri analiz ediyor. Kendi hesaplarıma göre deri ve kahve ürünleri ticaretinde çok para kaybettim. Ama kendime güveniyorum. Önceden tahmin edip onları yeneceğimden eminim.” Wilhelm’a üstü kapalı bir şekilde gülümsedi, samimi, sakinleştirici, kurnaz ve bir büyücü gibi, hor gören, gizli, güçlü. Korkularını gördü ve onlara gülümsedi. “Rekabet faktörünün,” dedi, “farklı bireylerde nasıl ortaya çıkacağını saptamak çok ilginç...”

“Öyleyse? Hadi gidelim.”

“Ama daha kahvaltı etmedim.”

“Ben ettim.”

“Gel, bir kahve iç.”

“Babamla karşılaşmak istemiyorum.” Wilhelm cam kapıların arasından bakarak, babasının diğer çıkıştan gitmiş olduğunu gördü. O da benimle karşılaşmak istemedi, diye düşündü. “Tamam, seninle oturacağım, ama acele edelim çünkü borsaya oturacak yerler tükenmeden gitmek isliyorum. Herkes senin önüne geçiyor,” dedi Dr. Tamkin’e.

“Bu çocuk ve babası hakkında bir şey söylemek istiyorum sana. Çok sürükleyici bir şey. Babası nüdistti. Herkes evde çıplak dolaşıyordu. Kadın belki de giyinik adamları çekici buluyordu. Kocası saç kestirmeye de inanmıyordu. Dişçilik yapıyordu. Ofisinde binicilik pantolonu ve çift bot giyip yeşil far sürüyordu.

“Hadi be, dalga geçme,” dedi Wilhelm.

“Gerçek bir vaka bu.”

Birdenbire, Wilhelm gülmeye başladı. Ruh halindeki değişimi o da öngörmemişti. Yüzü sakinleşti ve heyecanlandı; babasını, dertlerini unuttu; dişlerinin arasından bir ayı gibi soluyarak nefes nefese kaldı. “Bir at dişçisi gibi görünüyor. Bir ata bakmak için pantolon giymesi gerekmez. Ee, başka neler anlatacaksın? Eşi mandolin mi çalıyordu? Çocuk süvari alayına mı katıldı? Ya, Tamkin, sen tam bir martavalcısın.”

“Demek seni eğlendirmeye çalıştığımı sanıyorsun,” dedi Tamkin. “Benim bakış açıma aşina değilsin de ondan. Ben olgularla ilgileniyorum. Olgular daima sansasyoneldir. Tekrar söyleyeyim. Olgular daima! sansasyoneldir.”

Wilhelm keyifli ruh halinden çıkmak istemiyordu. Doktorun mizah duygusu gelişmemişti. Ona ciddi bir tavırla bakıyordu.

“Sana dair olguların sansasyonel olduğuna,” dedi Tamkin, “istediğin her meblağda paraya bahse girerim.”

“Ya... ha, ha! Olguları mı istiyorsun? Bunları gerçek bir dergiye satabilirsin.”

“İnsanlar yaptıkları şeylerin ne kadar sansasyonel olduğunu unutuyorlar. Bunu kendilerinde fark etmiyorlar. Günlük hayatlarının arka planına karışıyor.”

Wilhelm gülümsedi. “Bu çocuğun sana doğruyu söylediğinden emin misin?”

“Evet, çünkü bütün aileyi yıllardır tanıyorum.”

“Hem de kendi arkadaşlarınla psikolojik çalışmada bulunuyorsun. Buna izin verildiğini bilmiyordum.”

“İşte, ben bu meslekte bir radikalim. Elimden geldiğince iyilik yapmalıyım.”

Wilhelm’ın yüzü yeniden solgun ve ağır bir hal aldı. Ağarmış altın saçları kafasını ağırlaştırıyordu ve gergin parmaklarıyla masayı tutuyordu. Sansasyonel, ama, gayet garip, hem de sıkıcı. Bunu nasıl anlayabilirsin şimdi? Komik ama komik değil. Doğru ama yanlış. Hafif ama yorucuydu, Tamkin. Wilhelm’ın ondan en çok şüphelendiği zaman, bu kuru sesle konuştuğu andı.

“Bana gelince,” dedi Dr. Tamkin, “Ücrete ihtiyacım olmadığı zamanlar verimim en yüksek seviyeye çıkıyor. Sadece sevdiğim zaman. Mali karşılık olmadan. Sosyal etkiden uzaklaştırıyorum kendimi. Özellikle paradan. Aradığım şey ruhsal denge. İnsanları ‘burada ve şimdi’ye getirmek. Gerçek evrene. Şimdiki an bu. Geçmiş bize yaramaz. Gelecek endişelerle dolu. Gerçek olan sadece şimdi... ‘burada ve şimdi.’ Günü yaşa.”

“Yani,” dedi Wilhelm, ciddiyetine geri dönüyordu. “Çok sıradışı biri olduğunu biliyorum. ‘Burada ve şimdi’ hakkında söylediğin şey hoşuma gitti. Sana gelen herkes, hem özel arkadaşın hem de hastan mı? O uzun boylu hoş kız da mı, hani hep o güzel bürümcüklü etekleri giyen ve kemerler takan?”

“O bir sara hastası ve çok kötü ve ciddi bir patoloji. Onu başarıyla tedavi ediyorum. Altı aydır kriz geçirmedi, halbuki daha önceleri haftada bir kere geçiriyordu.”

“Ya o genç kameraman, hani bize Brezilya’daki yağmur ormanlarında çektiği filmleri gösteren, o kızla akraba değil mi?”

“Erkek kardeşi. O da benim terapim altında. Sara hastası bir kardeşi olan bir insandan beklenebilecek bazı korkunç eğilimleri var. Ümitsiz bir halde yardıma muhtaç oldukları bir anda, hayatlarına girip onları kanatlarım altına aldım. Ondan kırk yaş büyük bir adamın kontrolü altındaydı ve ne zaman onu terk etmeye çalışsa, ona öneri yoluyla krizler geçirtiyordu. New York’ta yaşanan olayların yüzde birini bile bilseydin! Bak, ben insanın yalnız olduğunda nasıl da bir hayvan gibi hissetmeye başladığını anlarım. Gece olduğunda ve pencereden bir kurt gibi ulumak istediğinde. Genç arkadaşın ve kız kardeşinin bakımını tamamen üzerime aldım. Onu sakinleştirmem gerek, yoksa ertesi gün Brezilya’dan Avustralya’ya gider. Onu ‘burada ve şimdi’de tutmamın yolu ona Yunanca öğretmek.”

Bu tam bir sürprizdi! “Ne, sen Yunanca mı biliyorsun?”

“Kahire’deyken bir arkadaşım bana öğretmişti. Onunla birlikte Aristo’yu okudum boş oturmamak için.”

Wilhelm bu yeni iddiaları yutup incelemeye çalıştı. Geceleri pencereden bir kurt gibi ulumak ona samimi geldi. Bu üzerinde düşünülmesi gereken bir şeydi gerçekten. Ama Yunanca! Tamkin’in onun nasıl bir tepki vereceğini beklediğini fark etti. Sürekli yeni parçalar ekleniyordu. Birkaç gün önce Tamkin bir zamanlar, yeraltı dünyasında, Detroit Purple Çetesi’nin bir üyesi olduğunu ima etmişti. Eskiden Toledo’daki bir psikiyatri kliniğinde müdürmüş. Bir Polonyalı mucitle beraber batmaz bir gemi üzerine çalışmıştı. Televizyon alanında teknik danışman olmuştu. Bir dâhinin hayatında bunlar mümkündü. Ama bütün bunlar Tamkin’in başından geçmiş miydi? O bir dâhi miydi? Sık sık Mısır kraliyet ailesinin birkaç üyesine psikiyatrlık yaptığını söylüyordu. “Ama herkes aynı, ister aristokrat olsun ister sıradan insan olsun,” dedi Wilhelm’a. “Aristokratlar hayat hakkında daha az şey biliyor.”

Wilhelm’a anlattığı korkunç hastalıklarını Kaliforniya’da tedavi ettiği bir Mısır prensesi, onu ücretle tutup kendi ülkesine götürmüştü ve Tamkin orada prensesin bir sürü arkadaşı ve akrabasını tedavi etmişti. Ona Nil’de bir villa vermişlerdi. “Ahlaki nedenlerden dolayı sana onlar hakkındaki ayrıntıları anlatamam,” dedi – ama Wilhelm bütün ayrıntıları çoktan duymuştu ve hepsi de garip ve şaşırtıcıydı, eğer anlattıkları gerçekse tabii. Eğer gerçekse – şüphe etmeden duramıyordu. Mesela, ipek kadın çorabı giyen ve çoraplar dışında çırılçıplak kalmış bir halde aynaya bakan general ve diğerleri. Garip bir biçimde gerçeklere dayalı olarak konuşan doktoru dinlerken, Wilhelm sözleri kendi diline çevirirdi, ama ya bunu yeterince hızla yapamaz ya da duyduklarına uygun terimler bulamazdı.

“O Mısırlı kodamanlar borsaya da para yatırdılar, iş olsun diye. Ekstra paraya ne ihtiyaçları vardı ki? Sadece onlarla kurduğum ilişki ile ben de neredeyse milyoner oldum, eğer akıllıca oynasaydım ne olacaktı kimbilir. Büyükelçi olabilirdim.” Amerikalı? Mısır büyükelçisi? “Bir arkadaşım bana pamuk hakkında tüyo verdi. Büyük bir miktar satın aldım. Ödeyecek kadar param yoktu, ama orada herkes beni tanıyordu. Onların sosyal çevresinden bir adamda para olmayacağı akıllarına bile gelmemişti. Satış telefonda yapıldı. Sonra, pamuk nakliyatı henüz yoldayken pamuğun fiyatı üçe katlandı. Ürünün bu kadar değerli olduğu ortaya çıktığında, dünyanın bütün pamuk piyasalarında dalgalanma oldu; böyle büyük bir nakliyatı yapanın kim olduğunu öğrenmeye çalıştılar. Ben! Beni soruşturdular ve sıradan bir doktor olduğumu ortaya çıkardılar ve siparişi iptal ettiler. Bu yasadışı bir hareketti. Onlara karşı dava açtım. Ama mahkeme için yeterince param olmadığından bir Wall Street avukatına yirmi bin dolara davayı sattım. O mücadele etti ve kazanmak üzereydi. Mahkeme dışında onunla bir milyondan fazla bir paraya anlaşma yaptılar. Ama Kahire dönüşü, bir uçak kazası oldu. Uçaktaki herkes öldü. İçimde, bu avukatın katilinin ben olduğuma dair bir vicdan azabı var. Dalavereci olmasına rağmen.”

Bu olanaksız hikâyeleri oturup dinlediğim için gerçek bir aptal olmalıyım, diye düşündü Wilhelm. Sanırım, hayatın daha derin konularından bahseden insanlar için fazla enayi görünüyorum, onun anlattığı şeyler için bile.

“Biz bilim adamları buna akıldışı suçluluk duygusu adını veririz, Wilhelm,” dedi Dr. Tamkin, sanki Wilhelm onun sınıfında bir öğrenciymiş gibi. “Ama böyle bir durumda, para yüzünden, onun kötülüğünü istedim. Bunun farkındayım. Bütün ayrıntıları tasvir etme vakti değil şimdi, ama para bana kendimi suçlu hissettirdi. Mangır ve Mort, ikisi de M’yle başlıyor. Makineler. Maskaralık.”

“Peki Merhamet? İnsani-şefkatin-Meyvesi?” dedi Wilhelm, aklı onun için rastgele düşünürken.

“Bir gerçeği anlamalısın artık. Para kazanmak saldırganlıktır. Her şey burada bitiyor. Tek bir işlevsel açıklama var. İnsanlar piyasaya öldürme amacıyla geliyorlar. ‘Turnayı gözünden vuracağım,’ diyorlar. Bu tesadüf değil. Birini öldürmeye gerçek cesareti olmadığı için buna bir simge buluyor. Para. Onları hayallerinde öldürüyor. Bak, sayım her zaman sadistçe bir faaliyet olmuştur. Dövmek gibi. Yahudiler İncil’de kendilerinin sayılmasına izin vermiyorlardı. Bunun sadistçe olduğunu biliyorlardı.”

“Ne demek istediğini anlamıyorum,” dedi Wilhelm. Garip bir rahatsızlık onu içten içe parçalıyordu. Hava, aşırı derecede ısınmıştı ve kafası bulanıyormuş gibi hissediyordu. “Onları öldürmeye götüren şey neydi ki?”

“Yavaş yavaş, çözeceksin,” diye garanti verdi Dr. Tamkin.

Onun etkileyici gözlerinde kahverengi bir kürkün zengin kuruluğu vardı. Bir sürü kristalimsi kıl veya ışık dikeni, gözlerinin çıplak yüzeylerinde pırıldıyordu. “İnsan ve hayvan hareketlerinin mükemmelliğini, hayatın derin kimyasal, organik ve ruhsal sırlarını, üzerlerine yıllarca çalışmadan anlayamazsın. Ben psikolojik bir şairim.”

“Eğer sen bu tür bir şairsen,” dedi Wilhelm, parmakları cebindeki küçük zarfların içinde Phenaphen haplarını ararken, “borsada ne işin var?”

“Bu çok iyi bir soru. Belki de umurumda olmadığı için spekülasyon konusunda daha iyiyim. Genel olarak, parayı yeterince fazla arzulamıyorum ve bu yüzden ona daha kontrollü bir şekilde ulaşıyorum.”

Ya, tabii! diye düşündü Wilhelm. Bu bir cevap, öyle mi? Eğer sert bir tavır takınsaydım, her şeyden geri çekileceğinden eminim. Önümde sürünürdü. Bana nasıl da sinsice bakıyor, ona kanıp kanmadığımı görmek için! Phenaphen hapını büyük bir yudum suyla yuttu. Hap aşağı inerken, gözlerinin çevresi kızardı. Sonra kendini daha sakin hissetmeye başladı.

“Seni tatmin edecek bir cevap vermeye çalışayım,” dedi Dr. Tamkin. Gözlemeleri önüne konmuştu. Üstlerine tereyağı sürdü, koyu akçaağaç şerbetinden döktü, onları dörde böldü ve sert, hızlı ve bazen menteşelerinden gıcırtılar çıkan çenesini kullanarak yemeye başladı. Bıçağının sapını göğsüne dayayarak, “Burası, insanın sinesi –senin, benim, herkesin– ve tek bir ruh yok. Bir sürü ruh var. Ama iki esas ruh var, gerçek ruh ve taklitçi ruh. Bak! Her adam bir şeyi veya birini sevmesi gerektiğinin farkında. Dışarıya yönelmesi gerektiğini hissediyor. ‘Sevemiyorsan, nesin sen?’ Buraya kadar tamam mı?” dedi.

“Evet, doktor. Sanırım,” dedi Wilhelm, dinleyerek – biraz kuşkucu bir şekilde, ama yine de dikkatle.

“‘Nesin sen?’ Hiçbir şey. Cevabı bu. Hiçbir şey. Kalplerin kalbinde – Hiçbir şey! İşte, buna tabii ki dayanamıyorsun ve bir ‘Şey’ olmak istiyorsun ve çabalıyorsun. Ama insan bu ‘Şey’i olmak yerine, olmadan herkesi aldatmaya çalışıyor. Kendine karşı bu kadar sert davranamıyorsun. Az seviyorsun. Bir köpeğin varmış gibi” (Makas!) “veya bir bağış kampanyasına biraz para veriyormuşsun gibi. Bu sevgi değil, değil mi? Ne o zaman? Bencillik, saf ve basit. Taklitçi ruhu sevmenin bir yolu. Kibir. Bu sadece kibir. Ve sosyal kontrol. Taklitçi ruhun ve sosyal hayatın çıkarı aynı, toplum mekanizması. Bu insan hayatının en büyük trajedisi. Uff, çok korkunç! Berbat! Özgür değilsin. Kendi hainin senin içinde yaşıyor ve seni satıyor. Ona bir köle gibi boyun eğmek zorundasın. Seni at gibi çalıştırıyor. Ama ne için? Kimin için?”

“Evet, ne için?” Doktorun sözleri Wilhelm’ı kalbinden vurdu. “Çok haklısın,” dedi. “Ne zaman özgür kalacağız?”

“Amaç sistemi tam anlamıyla sürdürmek. Bedel ödeyen gerçek ruh oluyor. Acı çekiyor ve hastalanıyor ve taklitçinin sevilemeyeceğini anlıyor. Çünkü taklitçi bir yalan. Gerçek ruh hakikati seviyor. Ve gerçek ruh böyle hissedince, taklitçiyi öldürmek istiyor. Sevgi nefrete dönüştü. O zaman tehlikeli hale geliyorsun. Bir katil. Haini öldürmek zorundasın.”

“Bu herkese oluyor mu?”

Doktor basitçe cevap verdi. “Evet, herkese. Tabii ki, basitleştirmek adına, ruh dedim; bu bilimsel bir terim değil, ama anlamanı kolaylaştıracaktır. Bir katil ne zaman katletse, içindeki onu aldatan, kandıran ruhu yok etmek ister. Onun düşmanı kim? Kendisi. Ya sevgilisi? O da kendisi. Bu yüzden, her intihar bir cinayet ve her cinayet bir intihardır. Bu, tek ve aynı fenomen. Biyolojik açıdan taklitçi ruh gerçek ruhun enerjisini çalıyor ve onu zayıflatıyor, bir asalak gibi. Bu bilinçsiz, habersiz olarak gerçekleşiyor, organizmanın derinliklerinde. Parazitoloji okudun mu hiç?”

“Hayır, doktor olan babam.”

“Parazitoloji üzerine bir kitap okumalısın.”

“Ama bu, bütün dünyanın katillerle dolu olduğu anlamına geliyor. O zaman bu, dünya değil. Bir tür cehennem,” dedi Wilhelm.

“Tabii,” dedi Tamkin. “En azından bir tür Araf. Cesetlerin üzerinde yürüyorsun. Her yerdeler. De profundis2* diye bağırdıklarını ve yumruklarını sıktıklarını duyabiliyorum. Onları dinliyorum, zavallı yaratıklar. Onları duymadan edemiyorum. Ve gözlerim buna açık. Ağlayasım da geliyor. Bu bir insan trajikomedisi.”

Wilhelm Tamkin’in tasavvurunu kavramaya çalıştı. Ve doktor ona bir kez daha güvenilmez göründü ve onu kuşkulandırdı. “Tamam,” dedi, “ama kibar, sıradan, yardımsever insanlar da var. Bunlar – şehir dışındalar. Her yerde. Hem, ne biçim şeyler okuyorsun sen?” Doktorun odası kitaplarla doluydu.

“Bilim, felsefe ve edebiyatın en iyisini okuyorum,” dedi Dr. Tamkin. Wilhelm Tamkin’in odasındaki televizyon anteninin bile bir sürü cilt üzerine konulmuş olduğunu görmüştü. “Korzybski, Aristo, Freud, W. H. Sheldon ve bütün büyük şairler. Bana sıradan biri gibi yanıt veriyorsun. Aklını konuya vermedin.”

“Çok ilginç,” dedi Wilhelm. Aklını hiçbir şeye veremediğinin farkındaydı. “Aptal olduğumu düşünme ama. Benim de fikirlerim var.” Saate bir göz atınca, borsanın birazdan açılacağını fark etti. Birkaç dakika daha oturabilirlerdi. Tamkin’den duymak istediği hâlâ birkaç şey vardı. Tamkin’in konuşmasının hatalı olduğunu görüyordu, ama bilim adamları her zaman o kadar da okumuş olmuyorlardı. İki ruhun tasviri onu çok etkilemişti. Tommy’de taklitçi ruhu görüyordu. Hatta Wilky bile kendisi olmayabilirdi. Gerçek ruhunun ismi yaşlı dedesinin onu adlandırdığı gibi –Velvel– olabilir miydi? Oysa ruhun adı, sadece bu olmalıydı – ruh. Nasıl görünüyordu? Ruhum bana benziyor mu? Babama benzeyen bir ruh var mı? Tamkin’e benzeyen? Gerçek ruh gücünü nereden alıyor? Niye gerçeği sevmek zorunda? Wilhelm acı çekiyordu, ama acısını bilmezlikten gelmeye çalışıyordu. Gizliden gizliye, doktorun ona yararlı bir tavsiye vermesi ve hayatını değiştirmesi için dua ediyordu. “Evet, seni anlıyorum,” dedi. “Sözlerin boşa gitmedi.”

“Zeki olmadığını hiç söylemedim, sadece bunu tam olarak araştırmadığını söyledim. Aslına bakarsan, sen derin yaratıcı yetenekleri olan bir insansın, ama aynı anda huzursuzlukların da var. Senin durumunla ilgilendim ve bir süredir seni tedavi ediyorum.”

“Benim haberim olmadan mı? Herhangi bir şey yaptığını hissetmedim. Ne demek istiyorsun? Bilgim dışında tedavi görmek istediğimi sanmıyorum. Kararsız kaldım. Ne oldu, normal olmadığımı mı düşünüyorsun?” Gerçekten de, bu konuda kesin bir karara varamamıştı. Doktorun kendisiyle ilgilenmesine sevindi. Birisinin onunla ilgilenmesine, ona iyiliklerde bulunmasına muhtaçtı. Nezaket, merhamet istiyordu o. Ama –ve şimdi ağır omuzlarını o tuhaf tarzıyla geri çekip ellerini giysisinin kollarına soktu; masanın altında ayakları sinirli bir şekilde sallanıyordu– ama o da endişeleniyordu, hatta biraz kızgındı. Tamkin ona söylemeden ne hakla karışıyordu? Nasıl imtiyazlı bir hayat sürüyordu bu adam? Diğerlerinin parasını alıp o parayla spekülasyon yapıyordu. Herkes tedavi olmak için ona geliyordu. Ondan hiç kimse sır saklayamıyordu.

Doktor ona öldürücü kahverengi, ağır, akıl sır ermez gözleri, parlak kel kafası, sarkık kırmızı alt dudağıyla baktı ve “İçinde çok fazla suçluluk duygusu var,” dedi.

Wilhelm bunu çaresizce kabul etti, yüzüne doğru yükselen ateşi hissederek, “Evet, bence de. Ama kişisel olarak,” dedi, “bir katil gibi hissetmiyorum. Ben her zaman rahat olmaya çalışıyorum. Benim peşimde olan onlar. Anlasana... Beni sıkıştırıyorlar. Evet zahmet olmazsa eğer ve sakıncası yoksa, beni tedavi etmeye başladığında bunu bilmek isterim. Ve şimdi, Tamkin, Tanrı aşkına, öğlen yemeği mönülerini çıkarmaya başladılar bile. Çeki imzala da gidelim!” Tamkin, Wilhelm’ın istediğini yaptı ve kalktılar. Muhasebecinin masasından geçerken, Tamkin kocaman bir faks kağıdı tomarı çıkarıp, “Bunlar işlem faturaları. Kopyalar. Hesap senin adına olduğu için bunları saklasan iyi olur, gelir vergisini ödemek için bunlara ihtiyacın olacak. İşte bu da dün yazdığım bir şiirin kopyası,” dedi.

“Babam için resepsiyona bir şey bırakmam lazım,” dedi Wilhelm ve otel faturasını bir notla beraber bir zarfa koydu. Sevgili Baba, bu ay bana destek ol, lütfen, Sevgiler; W. Yüzü yandan somurtkan bir buldoğa benzeyen ve boynu tutulmuş gibi görünen resepsiyonisti mektubu babasının kutusuna iterken izledi.

“Gerçekten, babanla kavga etmenizin nedenini sorabilir miyim?” dedi Dr. Tamkin, tereddütlü bir biçimde bekliyordu.

“Geleceğimle ilgiliydi,” dedi Wilhelm. Hareket halindeki bir kule gibi, elleri pantolonunun ceplerinde, merdivenlerden hızlı adımlarla indi. Meseleden bahsetmeye utanıyordu. “Diyor ki eski işime dönemiyor oluşumun bir sebebi varmış, tabii ki sebebi var. Herkese şirket yetkilisi olacağımı söylemiştim. Ve olacaktım. Söz verilmişti. Ama sonra damat yüzünden beni atlattılar. Hava atıp kendimi büyük gösterdim.”

“Yeterince alçakgönüllü olursan, dönebilirsin. Ama çok fark etmez. Sana borsada iyi bir geçim yolu sağlayacağız.”

Balık istifi otobüslerden çıkan gazın görüş alanında yarattığı sahte havanın arasında, bulanık ama toz dumanla zonklayan Yukarı Broadway’in güneş ışığına çıktılar. Wilhelm eski bir alışkanlıkla, ceketinin yakasını kaldırdı.

“Sadece teknik bir soru,” dedi Wilhelm. “Zararın, yatırdığın paradan çok olduğu taktirde ne olacak?”

“Merak etme. Onlarda ultramodern elektronik muhasebe makineleri var, borca girmene izin vermezler. Seni otomatik olarak sistemden çıkarıyor. Ama bu şiiri okumanı istiyorum. Hâlâ okumadın.”

Newark Havalimanı’ndan La Guardia’ya posta taşıyan çekirge gibi hafif, bir helikopter şehrin üzerinde büyük bir sıçrayış yaptı.

Wilhelm’ın açtığı kağıtta cetvelle çizilmiş kırmızı çizgiler vardı. Okudu:

Mekanizme karşı Fonksiyonalizm
İzm’e karşı Hizm

Eğer sadece bakabilseydin,
Azametinin, şimdisi ve geleceği,
Zevk, güzellik, ne de sevinç hissederdin,
Ayaklarında, dünya-ay-deniz üçlü birliği.

O zaman ne diye oyalanıyorsun,
Sadece kabuktan alarak,
Ve dünyanın yüzeyini sıyırıyorsun,
Bütün yaratıklar zaten senin olarak?

Olmayanları arıyorsun,
Kendi şanında dinlenirsin,
Şahit ol. Gücün boş değil,
Sen kralsın. En iyisisin.

Sonra bak önüne,
Gözlerini aç ve gör,
Huzur Dağı’nın eteğinde,
Sonsuza giden beşiğin var.

Kafası tamamen karışmış olan Wilhelm, ateş saçarak kendi kendine, Bu ne saçmalık, ne boş laf! Benden ne istiyor? Lanet olası, kafama vursun, yere yatırsın, öldürsün beni daha iyi. Bunu niye veriyor bana? Amacı ne? Bilerek mi yapıyor? Kafamın karışmasını mı istiyor? Zaten kafamı tamamen karıştırdı. Bilmeceler konusunda iyi değilim. O yedi yüz dolara veda et ve bu hatayı da önceki hatalarından oluşan uzun listene ekle – Anneciğim, ne liste ama! diye düşündü. Süslü bir şekerci dükkânının parlak penceresinin yanında duruyordu, Tamkin’in kağıdı elinde, epey şaşkın, sanki gözlerinde bir flaş patlamıştı.

Ama tepkimi bekliyor. Şiiri hakkında bir şey söylemem gerekiyor. Bu şaka olmasa gerek. Ne söyleyeceğim ona? Şu Kral kim? Bu şiir birisi için yazılmışa benziyor. Ama kim? Konuşasım bile yok. Fazlasıyla boğulmuş ve tıkanmış hissediyorum kendimi. Bu kadar kitap okuyup da edebiyat konusunda nasıl bu kadar cahil olabiliyor? Ve niye insanlar demek istediklerinin başkaları tarafından kolayca anlaşılacağını varsayıyorlar. Hayır, bilmiyorum ve hiç kimse bilmiyor. Gezegenler de, yıldızlar da, sonsuz uzay da bilmiyor. Planck Sabiti’ne veya başka şeylere de uymuyor. O zaman neye yarar? Ne gerek var? Huzur Dağı derken ne kastediyor? Everest Dağı için bir mecaz olabilir mi? Dediğine göre, insanlar intihar ediyorlar ve belki Everest’e tırmananlar da intihar etmeye çalışıyorlardı ve o yüzden de huzur istiyorsak dağın eteğinde kalmalıyız. “Burada ve şimdi.” Ama çıkarken de “burada ve şimdi” vardır, günü yaşamak için çıktıkları zirvede de. Asıl kastettiği, yüzey değil sanırım. Ağzım köpürmek üzere. “Beşiğin...” Beşiğinde dinlenen kim – kendi şanında? Düşüncelerim sonuna geldi. Duvarı hissediyorum. Artık asla. İşte s.ktir et her şeyi! Parayı ve her şeyi. Defet! Param olduğunda beni canlı canlı yiyorlar, Brezilya ormanlarında geçen şu filmdeki piranalar gibi. Nehirde o Brahma boğasını yedikleri sahne çok korkunçtu. Boğanın rengi soldu, tam bir kil gibi ve beş dakika içinde tek parça olarak sadece iskeleti kaldı, suda yüzerek uzaklaştı. Hepten iflas ettiğimde, en azından beni rahat bırakacaklar.

“Ee, bu konuda ne düşünüyorsun?” dedi Dr. Tamkin. Özel bir tarzda zekice gülümsedi, sanki Wilhelm’ın artık nasıl bir adamla muhatap olduğunu anlaması gerekiyormuş gibi. “Güzel. Çok güzel. Yazman uzun zaman aldı mı?”

“Bu düşünce zincirini yıllardır geliştiriyorum. Takip edebiliyor musun?”

“Bu ‘Sen’in kim olduğunu anlamaya çalışıyorum.”

“Sen? ‘Sen’ sensin.”

“Ben mi! Niye? Bana mı ait bu?”

“Niye sana ait olmasın? Bunu yazdığım zaman seni düşünüyordum. Tabii ki, şiirin kahramanı hasta insanlık. Gözlerini bir açsa, harika olacak.”

“Evet, ama ben nereden girdim buna?”

“Şiirin temel düşüncesi var etmek veya yok etmek. Arası yok. Mekanizma yok ediştir. Para tabii ki yok ediştir. Son mezar da kazıldığında, mezarcının parasının ödenmesi gerekecek. Eğer doğaya güvenseydin, korkmana gerek kalmazdı. Seni ümitlendirirdi. Doğa yaratıcıdır. Hızlı. Gür. Esin verici. Dalları biçimlendirir. Dünyanın suyunu akıtır. İnsan ise bunların başı. Bütün yaratılmışlıklar onun mirası. İçinde ne yattığını bilmiyorsun. Bir insan ya yaratıyor ya da mahvediyor. Tarafsızlık yok...”

“Acemi olmadığını biliyordum,” dedi Wilhelm, dürüstçe. “Sadece tek bir eleştirim var. Bence ‘niye’ yanlış. Şöyle yazmalısın, ‘Nereye o zaman...’” Ve biraz düşündü. Ee? Kendimi riske attım. Beni kurtarmak için artık bir mucize gerekiyor. Param gitmiş olacak, böylece beni mahvedemeyecek. Paramı öylesine alıp kaybedemez ama. O da işin içinde. Bence kendisi de kötü durumda. Olmak zorunda. Bundan eminim, çünkü, şimdi düşününce, çeki yazarken şakır şakır terliyordu. Ben ne için buna kendimi soktum? Dünyanın suları benim üzerime akacak.

V

Sabırla, manavın penceresinde, bir adam kepçeyle sebze sıralarının arasına parçalanmış buz dağıtıyordu. Fars kavunları, leylaklar, ortası pırıltılı siyah laleler de vardı. Sokaktan gelen gürültüler az sonra göğün mağaralarından yankılandı. Broadway trafiğinin gelgitinin arasından geçerken, Wilhelm kendi kendine, Tamkin’in bana konferans vermesinin nedeni, birisinin ona konferans vermiş olması ve bu şiirin nedeni de bana iyi bir tavsiye vermek istemesi, diyordu. Herkes birşeyler biliyormuş gibi görünüyor. Tamkin gibi tipler bile. Çoğu insan ne yapması gerektiğini biliyor, ama kaç kişi yapabiliyor ki?

Hayattaki iyi şeyleri, mutlu şeyleri ve kolay, sakin şeyleri düzeltmek zorunda kalacağına, düzeltebileceğine ve düzelteceğine inanıyordu. Bir sürü hata yapmıştı ama bunlara göz yumabilirdi. Aptallık etmişti ama bu affedilebilirdi. Harcanmış vakitten feragat etmeliydi. İnsan bu konuda başka ne yapabilirdi? Her şey çok karmakarışıktı, ama yine basitleştirilebilirdi. Düzeltmek mümkündü. İlk olarak, şehirden gitmesi gerekiyordu. Hayır, önce parasını geri alması gerekiyordu...

Sokaktaki karnavaldan –el arabaları, akordeon ve keman, ayakkabı boyama, dilencilik, cambaz ayaklıkları üzerinde dolaşan bir kadın gibi yuvarlanan toz– aracı büronun kalabalık, dar alanına girdiler. Büro ön taraftan en arkaya kadar Broadway kalabalığıyla doluydu. Peki, bu sabah domuz yağı ne alemdeydi? Wilhelm salonun arka tarafından minik rakamları okumaya çalıştı. Alman müdür dürbünüyle bakıyordu. Tamkin, Wilhelm’ın soluna yerleşti ve göze çarpan kel kafasını örttü. “Adam bana kâr miktarını soracak,” diye mırıldandı. Ama fark edilmeden geçtiler. “Bak, domuz yağı yerini korudu,” dedi.

Bu uzaklıktan ve o kadar kafa üzerinden rakamları okuduğuna göre Tamkin’in gözleri çok keskin olmalıydı. Bu, onun bir başka sıradışı yönüydü.

Salon her zaman kalabalıktı. Herkes konuşuyordu. Panonun içindeki çarkların hareketi sadece ön tarafta duyuluyordu. Yukarıdaki aydınlatılmış ekranda haber şeritleri akıyordu.

“Domuz yağı. Peki ya çavdar?” dedi Tamkin, parmak ucunda yükselerek. Burada, değişik bir adamdı şimdi, heyecanlı ve sabırsız. Yoluna çıkan insanları yararak ilerliyordu. Yüzü kararlı bir hal aldı ve ağzının iki tarafında, bıyığının altında garip şişlikler çıktı. Şimdi Wilhelm’a panoda yeni değişen rakamları gösteriyordu. “Bugün birşeyler oluyor,” dedi.

“O zaman kahvaltı etmen niye o kadar uzun sürdü?” dedi Wilhelm.

Odada önceden ayrılmış koltuklar yoktu, sadece normal koltuklar vardı. Tamkin hep ikinci sırada, mallara yakın olan tarafta otururdu. Bazı tanıdıkları ona yer ayırmak için koltuklara şapkalarını koyuyordu.

“Teşekkürler. Teşekkürler,” diyordu Tamkin, sonra Wilhelm’a dönüp, “Bunu dün ayarladım,” dedi.

“Akıllıca bir fikir,” dedi Wilhelm. Oturdular.

Gofre kumaş ceketli yaşlı bir Çinli iş adamı, kavuşturulmuş kollarla, duvarın yanında oturuyordu. Beyaz bir Vandyke giymişti, yumuşak ve kabarık. Wilhelm onu bir gün Riverside Drive’da bebek arabaları içinde iki küçük kız çocuğunu, torunlarını iterken görmüştü. Sonra, ellilerinde iki kadın vardı, muhtemelen kardeşlerdi, zeki ve yetenekli, para kazanan tiplerdi, Tamkin’e göre. Wilhelm ile bir kez bile konuşmamışlardı. Ama Tamkin’le sohbet ederlerdi. Tamkin herkesle konuşurdu.

Wilhelm yaşlı Bay Rowland ve daha da yaşlı Bay Rappaport’un arasında oturuyordu. Rowland dün ona 1908 yılında, Harvard’da üçüncü sınıf öğrencisi iken, doğum günü için annesinin kendisine yirmi tane çelik hissesi verdiğini ve o zamanlarda finans haberlerini okumaya başladığını, yaşamının geri kalanını avukatlık yapmak yerine borsayı takip ederek geçirdiğini söylemişti. Şimdi sadece, üzerine uzmanlaştığı soya tohumuyla ilgili spekülasyon yapıyordu. Tutucu metoduyla, dedi Tamkin, haftada iki yüz kağıt topluyordu. İncir çekirdeğini doldurmayan bir kazançtı bu, ama sonuçta bekâr ve emekliydi, paraya ihtiyacı yoktu.

“Bakacağı insanlar yok,” dedi Tamkin. “Senin ve benim yaşadığımız sorunları yaşamıyor.”

Tamkin’in bakımını üstlendiği biri var mıydı? Bir insan için olabilecek her şeye sahipti – bilim, Yunanca, kimya, şiir ve şimdi de bakmakla yükümlü olduğu insanlar. Sara hastası o güzel kız, belki. Onun saf, harika, ruhsal ve dünya üzerine bilgisi olmayan bir çocuk olduğunu söylerdi sık sık. Onu koruyor, ve eğer yalan değilse, ona tapıyordu. Tamkin’e inanarak cesaret verdiğin veya en azından onu sorgulamaktan kaçındığın zaman, ipuçları daha da iddialı oluyordu. Bazen kızın müzik dersi parasını ödediğini söylüyordu. Bazen erkek kardeşinin Brezilya’ya film çekimi için yaptığı yolculuğun masraflarını karşıladığını söylüyordu.

Ve ölmüş bir sevgilisinin yetim çocuğuna destek olduğundan bahsediyordu. Laf arasında verilmiş bu ipuçları, tekrarlandıklarında sansasyonel iddialara dönüşüyordu.

“Kendim için fazla bir şey istemiyorum,” dedi Tamkin. “Ama insan yalnızca kendisi için yaşayamaz ve benim de bazı önemli şeyler için paraya ihtiyacım var. Sence, yaşamını sürdürmek için ne kadar gerekiyor?”

“On beş binden az olamaz, vergiler düştükten sonra. Eşim ve çocuklarım için.”

“Başka hiç kimse yok mu?” dedi Tamkin, neredeyse acımasız bir kurnazlıkla. Ama, başka bir derdi hatırlamak istemeyen Wilhelm’ın bocaladığını görünce bakışları yumuşadı. “Evet... vardı. Ama para meselesi değildi.”

“Umarım!” dedi Tamkin. “Aşk eğer aşksa, bedavadır. On beş bin, ama, senin zekâna sahip bir adam için o kadar da fazla değil. Budalaların, katı yürekli suçluların ve katillerin savuracak milyonları var. Dünyayı yakıp yok ediyorlar –petrol, kömür, ağaç, metal ve toprağı, ve neredeyse havayı ve gökyüzünü emiyorlar. Tüketiyorlar ama karşılığında hiçbir şey vermiyorlar. Senin gibi mütevazı bir hayat beklentisi olan, hissetmek ve yaşamak isteyen biri sorun yaşıyor... Ruhun bir gramını,” dedi Tamkin parmaklarıyla tırnak içine alarak, “gücün bir kilosu ile değiştirmek istemediği için... bu dünyada yardımsız yapamaz. Ama merak etme.” Wilhelm bu teminatı kavramaya çalıştı. “Boşver gitsin. Biz istediğin rakamın ötesine geçeceğiz.”

Dr. Tamkin Wilhelm’ı rahatlatmaya çalıştı. Kazandığı paranın piyasada haftalık bin dolara kadar çıktığını sık sık tekrarlardı. Wilhelm faturaları incelemişti, ama o ana kadar borç belgelerinin olması gerektiği aklına hiç gelmemişti; sadece satış belgelerini görmüştü.

“Ama on beş bin çok iddialı bir rakam değil,” diyordu Tamkin ona. “Bunun için dar görüşlü insanlarla uğraşarak kendini helak etmene gerek yok. Pek çok kişi Yahudileri de sevmiyor, değil mi?”

“Bunu fark edebilecek durumda değilim. Mesleğime sahip olduğum sürece kendimi şanslı sayıyorum. Tamkin, paramızı kurtarabileceğini mi söylemek istiyorsun?”

“Aa, sana dün kapanıştan önce ne yaptığımı söylemedim mi? İşte, domuz yağı kontratlarından birini satıp aralık mahsulü çavdar aldım. Bugün çavdar üç puan yükseldi ve durumumuzu biraz düzeltti. Ama domuz yağı da yükselecek.”

“Nerede? Tanrım, evet, haklısın,” dedi Wilhelm, heyecanla ve daha iyi görmek için ayağa kalktı. Kalbinde yeni bir ümit filizlendi. “Bana niye daha önce söylemedin?”

“Güven duymayı öğrenmelisin. Domuz yağındaki çöküş fazla süremez. Yumurtalara bir bak. Artık daha fazla düşemeyeceğini söylememiş miydim? Yükseldikçe yükseliyorlar. Yumurtaya yatırım yapsaydık çok daha iyi durumda olurduk,” dedi Tamkin, hayırsever bir sihirbaz gibi gülümseyerek.

“O zaman niye yatırmadık?”

“Yatırmak üzereydik. 0.24’lük bir siparişim vardı, ama sonra 26.25’te gidişat değişti ve az farkla kaçırdık. Neyse. Yağ geçen yılki seviyesine dönecek.”

Belki. Ama ne zaman? Wilhelm fazla ümide kapılmak istemiyordu. Yine de, kısa bir süreliğine, daha rahat nefes alabilmişti. Öğlene doğru ticaret kızışıyordu. Parlak rakamlar panoda, yapay kuşlarla dolu bir büyük kafes gibi pır pır ederek dönüyordu. Yağ iki puan arasında gidip geliyordu, ama çavdar yavaş yavaş yükselmekteydi.

Kısılmış, müthiş ciddi gözlerini kısa süreliğine kapattı ve belirsizliklere dayanamayacak kadar büyük olan Buda kafasını salladı. Birkaç dakikalığına huzur bulacağı Roxbury’deki küçük avlusuna çekilmişti.

Berrak sabahın şekerini kokladı.

Kuşların uzun nağmelerini duydu.

Yaşamını isteyen hiçbir düşman yoktu.

Buradan defolup gideceğim, diye düşündü Wilhelm. New York’a ait değilim artık. Ve uyuyan biri gibi iç çekti.

Tamkin, “Affederseniz,” dedi ve koltuğundan kalktı. Odada sakin duramıyordu, para ve mal bölümleri arasında gidip geliyordu. Düzinelerce kişi tanıyor ve sürekli konuşmalara katılıyordu. Tavsiye mi veriyordu, bilgi mi alıyordu, ya da bilgi mi veriyordu, veya uyguluyor muydu? Bu gizemli meslek nasıl bir şeydi? Hipnotizma? Belki insanlarla konuşurken onları hipnotize ediyordu. Sivri omuzları, o kel kafası, neredeyse pençe gibi gevşek tırnakları ve kahverengi, yumuşak, öldürücü ve ağır gözleriyle ne az bulunur, ne tuhaf biriydi.

Önemli şeylerden söz ediyordu ve bunu yapan çok az kişi olduğu için insanı şaşırtabiliyor, heyecanlandırabiliyor, duygulandırabiliyordu. Belki iyilik yapmak, belki kendini daha yüksek bir makama getirmek, belki kendi kehanetlerine inanmak, belki de kendi kalbine dokunmak istiyordu. Kim bilebilirdi ki? Birçok tuhaf fikri vardı; Wilhelm Tamkin’in bu fikirleri kendi başına oluşturmadığını kesin olarak bilemez, ancak şüphelenmekle yetinebilirdi.

Artık Tamkin ve kendisi eşit ortak olmuştu, ama Tamkin sadece üç yüz dolar yatırmıştı. Diyelim ki bunu bir yerine beş kere yaptı; o zaman bin beş yüz dolarlık bir yatırım ona beş bin dolarlık spekülasyon yapma hakkı tanıyacaktı. Her defasında vekaleti olsa, bir hesaptan başka bir hesaba para aktarabilirdi. Hayır, Alman’ın bir gözü muhtemelen ondaydı. Yine de imkânsız değildi. Bu tür hesaplamalar Wilhelm’ı tiksindiriyordu. Tamkin’in bir kumarbaz olduğu belliydi. Ama nasıl geçiniyordu? Ellilerinde olmalı. Hayatını nasıl sürdürüyordu? Mısır’da beş yıl; ondan önce Hollywood; Michigan, Ohio, Chicago’da. Elli yaşındaki bir adam en azından otuz yıl kendini geçindirmiştir. Tamkin’in asla bir fabrika veya ofiste çalışmadığından emindi. Nasıl beceriyordu o zaman? Kıyafet konusunda zevkten yoksundu ama ucuz şeyler de almıyordu. Fitilli veya düz kadife Clyde’s gömlekler, desenli kravatlar, çizgili çoraplar giyiyordu. Üstünde hafif bir asit veya börek kokusu vardı; doktor olmasına rağmen, sık yıkanmıyordu. Üstelik, Tamkin’in Gloriana’da güzel bir odası vardı ve oraya taşınalı bir yıl olmuştu. Ama babasının kutusunda duran ödenmemiş bir faturayla, Wilhelm’ın kendisi de oranın bir müşterisiydi. O etekli ve kemerli güzel kız mı para veriyordu ona? Sözde hastalarını mı kandırıyordu? Dürüst bir adam için cevaplanması mümkün olmayan bu kadar soru sorulamazdı. Belki sağlıklı bir adam için de. Tamkin deli miydi, o zaman? O kahvaltıdaki hasta Bay Perls deliyi akıllıdan ayırmanın çok zor olduğunu söylemişti ve her büyük şehir, özellikle de New York söz konusu olduğunda, haklıydı – karmaşıklıkları ve makineleri, tuğlaları ve boruları, telleri ve taşları, çukurları ve zirveleriyle dünyanın sonu. Ve burada herkes deli miydi? Ne tarz insanlar vardı etrafta? Herkes özel olarak düşünüp çözdüğü kendine özgü bir dil konuşuyordu; her birinin kendi fikirleri ve tuhaf huyları vardı. Bir bardak sudan bahsetmek için, Tanrı’nın yeri ve göğü yaratmasından başlamak gerekiyordu; elma; İbrahim; Musa ve İsa; Roma; Ortaçağ; barut; Devrim; Newton’a geri gidiş; Einstein’a geliş; sonra savaş, Lenin ve Hitler. Hepsini gözden geçirip düzenledikten sonra bir bardak sudan bahsetmeye devam edebilirdi insan. “Bayılıyorum, bana bir bardak su getirebilir misin?” O zaman bile anlaşıldığın için şanslıydın. Ve bu, karşılaştığın herkesle tekrar, tekrar oluyordu. Çeviriyor ve çeviriyordun, anlatıyor ve anlatıyordun, bir oraya bir buraya... Anlamamak veya anlaşılmamak, deliyi sağlıklıdan ayırt edememek, başlı başına cehennem cezasıydı. Babalar baba, oğullar oğul değildi. Gündüz kendinle konuşuyor ve gece kendini ikna etmeye çalışıyordun. New York gibi bir şehirde konuşacak başka kim vardı?

Yukarı dönük gözleri ve üst dudağı kalın, sessiz ağzıyla Wilhelm’ın yüzünde garip bir bakış belirdi. Birkaç seviye ileri gitti – bu halde, herkesin dışlanmış olduğunu hayal ettiği zaman, insan bunun küçük meselelerden biri olduğunu fark ediyor. Daha büyük bir bünye var ve bundan kendini ayıramıyorsun. Su bardağı gözden kayboluyor. Basit a ve b’den büyük x ve y’e gitmiyorsun ve bardak konusunda hemfikir olup olmaman da bir şey ifade etmiyor, ama bu ayrıntıların çok altında, Tamkin’in gerçek ruh dediği şey, herkese düz ve anlaşılır şeyler söylüyor. Orada oğullar ve babalar kendileri ve bir bardak su sadece bir süs; kumaşta bir parlaklık çemberi çiziyor; bir meleğin ağzı bu. Orada herkes için gerçek bulunur ve karmaşa sadece... sadece geçicidir, diye düşündü Wilhelm.

Bu daha büyük bir bünye fikri, içine, birkaç gün önce Times Square’de, cumartesi günkü beyzbol maçına (Polo Grounds’da bir günde arka arkaya iki maç olacaktı) bilet almak üzere şehir merkezine indiği zaman yerleşmişti. Her zaman nefret etmiş olduğu ve şimdi daha da nefret ettiği bir yeraltı pasajından geçiyordu. Reklamlar arasındaki duvarlara tebeşirle birşeyler yazılmıştı: “Artık günah işleme,” ve “Domuz yeme,” dikkatini özellikle çekenlerdi. Karanlık tünelde, burnu, gözleri ve dişleri deforme eden, çirkinleştiren ve parçalayan telaş, sıcaklık, ve karanlıkta, Wilhelm’ın göğsü birden, bu kusurlu ve korkunç görünümlü insanlara yönelik, aranmamış, genel bir sevgiyle dolup taştı. Onları seviyordu. Her birini tutkuyla seviyordu. Kardeşleriydiler. O da kusurlu ve çirkindi, ama bu sevgi alevinde onlarla birleşmişse, ne fark ederdi? Ve yürürken, hem onlara hem de kendine dua ederek, “Ey kardeşlerim, kız ve erkek kardeşlerim,” demeye başladı.

Dillerin sayısının veya bir bardak suyu tasvir etmenin ne kadar zor olduğunun ne önemi vardı? Veya birkaç dakika sonra ona bilet satan adamı kardeşi gibi hissetmemesinin?

Yine o ikindi vakti, bu sevgi dolu şefkat hücumu hakkında iyi düşünceler beslemez olmuştu. Neye yaramıştı? İnsanlar, yeteneğe sahip oldukları ve bunu bazen kullanmak zorunda kaldıkları için, bu tür istemsiz duygulara yelteniyorlardı. Bu, ancak şu metro şeylerinden biriydi. Penisin rastgele sertleşmesi gibi. Ama bugün, kendi hesap gününde, hafızasına tekrar danıştı ve dönmeliyim, diye düşündü. Bu doğru ipucu ve bana en iyi gelen şey de bu olsa gerek. Çok büyük bir şey. Gerçek gibi...

Sağ tarafındaki yaşlı adam, Bay Rappaport, neredeyse kördü ve Wilhelm’a sürekli “Kasım buğdayının yeni fiyatı ne? Temmuz soyasınınkini de söyle,” diyordu. Cevapladığında ise teşekkür etmiyordu. Onun yerine, “Tamam,” veya “Oldu,” diyor ve yeniden ihtiyacı olana kadar sırtını dönüyordu. Çok yaşlıydı, Dr. Adler’dan da yaşlıydı. Tamkin’e bakılırsa, zamanında tavuk ticaretinin Rockefeller’ı idi ve büyük bir servetle emekli olmuştu.

Tavuk endüstrisi hakkında Wilhelm’ın garip bir hissi vardı, uğursuzdu ona göre. Yollardayken, sıklıkla tavuk çiftliklerinden geçerdi. İhmal edilmiş arazilerdeki o büyük, yamuk, ahşap binalar; hapishane gibiydiler. Işıklar zavallı tavukların yumurtlamasını sağlamak için bütün gece yanıyordu. Sonra katliam. Tüm kesilenlerin kümesleri bir köşede üst üste dizilse bir hafta içinde Everest Dağı veya Huzur Dağı’nı geçebilirdi. Meksika Körfezi’ni dolduran kanları. Ve toprağı yakan tavuk dışkısı, asitli.

Ne kadar yaşlı... ne kadar yaşlıydı bu Bay Rappaport! Burun etinde mor lekeler gömülüydü ve kulaklarının kıkırdağı lahana göbeği gibi buruş buruştu. Gözlükleri artık ona çare olamaz halde, gözleri dumanlı ve soluktu.

“Bana şu soya tohumunun fiyatını okuyuver, oğlum,” dedi ve Wilhelm okudu. İhtiyarın ona Tamkin hakkında bir ipucu, birkaç yararlı tavsiye ya da bilgi verebileceğini düşünüyordu. Ama hayır. Sadece bir bloknota not aldı ve notu cebine koydu. Ne yazdığını hiç kimseye göstermedi. Ve Wilhelm, milyonlarca hayvanı, küçük tavuğu öldürerek zengin olan bir adamın tam da böyle bir davranış göstereceğini düşündü. Eğer öbür dünya gibi bir şey varsa, bütün o tavukları öldürmenin hesabını orada vermek zorunda kalabilirdi. Ya hepsi onu bekliyorsa? Ama eğer öbür dünya varsa, herkes hesap vermek zorunda kalacaktı. Ama eğer öbür dünya varsa, tavukların durumu gayet iyi olacaktı.

Neyse! Ne kadar aptal şeyler düşünüyordu bu sabah. Uff!

Nihayet, yaşlı Rappaport Wilhelm’la birkaç kelime konuştu. Yom Kippur için sinagogda yer ayırıp ayırmadığını sordu.

“Hayır,” dedi Wilhelm.

“O zaman, eğer ailen için Yiskor söylemek istiyorsan acele etsen iyi olur. Ben hiç kaçırmam.”

Evet, diye düşündü Wilhelm, arada bir annem için dua etsem iyi olur. Annesi Reform cemaatine üyeydi. Babası dinsizdi. Wilhelm mezarlıkta bir adama annesi için dua etsin diye para vermişti. Adam mezarlar arasındaydı ve El molai rachamin için bahşiş almayı bekliyordu... “Ey Rahim Mevla,” demek diye düşündü Wilhelm. B’gan Aden... “Cennette”. Dua ederken, heceleri uzattılar. B’gan Ay-den. Mezarın yanındaki kırık bank onda bir şey yapma isteği uyandırdı. Wilhelm sık sık kendi bildiği gibi dua ederdi. Sinagoga gitmezdi ama ara sıra birkaç ibadeti yerine getirirdi, duygularına göre. Şimdi düşünüyordu, Babamın gözünde ben yanlış bir Yahudiyim. Davranış şeklimi beğenmiyor. İyi Yahudi olan sadece o. Ne olursan ol, hep yanlış bir çeşit oluyorsun.

Bay Rappaport, homurdandı, uzun purosunu kokladı, ve pano, bir elektrikli arı kümesi gibi, pır pır etti.

“Tavuk işiyle ilgilendiğinden, yumurtalar üzerine spekülasyon yapacağınızı düşündüm, Bay Rappaport.” Sıcak, kesik gülüşüyle yaşlı adamı cezbetmeye çalışıyordu.

“Ya. Evet. Sadakat, ha?” dedi yaşlı Rappaport. “Bunlara sadık kalmalıyım. Tavuklar arasında çok zaman geçirdim. Tavukların cinsiyetini belirlemede uzman oldum. Tavuk yumurtadan çıktığında erkekleri dişilerden ayırt etmen gerekir. Kolay iş değil bu. Çok, çok tecrübe gerektiriyor. Şaka mı sandın? Bütün bir endüstri buna bağlı. Evet, bazen bir yumurta sözleşmesi alıyorum. Sende ne var bugün?”

“Domuz yağı, çavdar,” dedi Wilhelm, tedirgin bir şekilde.

“Alım? Satım?”

“Aldım.”

“Ha,” dedi yaşlı adam. Bununla ne kastettiğini bilmiyordu Wilhelm. Ama tabii ki ondan daha açık konuşmasını bekleyemezdi. Birisine bilgi vermek kurallara aykırıydı. Wilhelm çok istekli bir halde, Bay Rappaport’un kendisi için bu seferliğine bir istisna yapmasını bekliyordu. Sadece bu seferliğine! Çünkü durum ciddiydi. Sessizce, telepatik bir konsantrasyonla, kendisini kurtaracak, basit bir işaret verecek bir kelime için yaşlı adama yalvarıyordu. “Ya lütfen... lütfen yardım et,” diyecekti neredeyse. Rappaport bir gözünü kapatsa veya başını bir tarafa eğse veya parmağını kaldırsa veya gazetedeki bir köşeyi gösterse ya da bloknotundaki bir rakamı. Bir ipucu! Bir ipucu!

Puronun ucunda uzun kusursuz bir kül oluştu, bütün damarları ve hafif keskinliğiyle yaprağın beyaz hayaleti. Yaşlı adam tarafından ihmal ediliyordu, kendi güzelliği içinde. Çünkü gerçekten güzeldi. Adam Wilhelm’ı da görmezden geliyordu.

“Wilhelm, bak, çavdarımız nasıl sıçradı,” dedi Tamkin ona.

Onlar gergin bir şekilde bakarken aralık mahsulü çavdar üç puan yükseldi; hareketli kısımlar hızlı hızlı dönüyordu ve makinenin ışıkları vızıldıyordu.

“Bir buçuk puan daha yükselirse domuz yağı zararımızı telafi edeceğiz,” dedi Tamkin. Times’ın kenarına karaladığı hesaplamaları gösterdi.

“Bence satış siparişini şimdi vermelisin. Kısa zararla çıkalım.”

“Şimdi çıkmak mı? Hiçbir şey yapmadan.”

“Niye olmasın? Niye bekleyelim?”

“Çünkü,” dedi Tamkin, gülümseyen, neredeyse açıkça alay eden bir bakışla, “Piyasa kızışınca, cesaretini kaybetmemelisin. Şimdi kâr yapma zamanı.”

“İşler yolundayken çıkmayı tercih ederim.”

“Hayır, böyle korkmamalısın. Bence Chicago Borsası’ndaki mekanizma belli. Aralık çavdarında arz azlığı var. Bak, bir çeyrek daha yükseldi. Bunu takip etmeliyiz.”

“Kumar zevkimi kaybediyorum artık,” dedi Wilhelm. “Bu kadar hızla yükselirken, güvende hissedemezsin. Aynı hızla inebilir.”

Tamkin, sanki bir çocukla konuşuyormuş gibi kuru, yorucu bir sabırla, “Şimdi dinle, Tommy. Ben doğru teşhis ettim. Satmamı istiyorsan satış siparişi veririm. Ama bu, sağlık ve patoloji arasındaki fark. Nesnel biri, her dakika fikrini değiştirmez ve risk unsuru hoşuna gider. Ama nevrotik karakter farklı. Nevrotik karakter...”

“Lanet olsun, Tamkin!” dedi Wilhelm, kızarak. “Kes şunu. Bundan hoşlanmıyorum. Karakterimi irdelemeyi bırak. Bu tür şeyleri önüme getirme. Hoşlanmıyorum dedim.” Tamkin bu yüzden devam etmedi; geri çekildi. “Ben sadece,” dedi, daha yumuşak, “bir satıcı olarak sanatçı tipine sahip olduğunu söylemek istedim. Satıcı, ticaretin öngörü tarafındadır. Sen aynı zamanda bir aktörsün de.”

“Hangi tip olduğumun önemi yok...” Kızgın ama zayıf bir tatlılık Wilhelm’ın boğazında yükseldi. Gripmiş gibi öksürdü. Sahneye figüran olarak çıkmaya başlayalı yirmi yıl olmuştu. Annie Laurie adlı bir filmde gayda çalmıştı. Annie, genç Laird’i uyarmak için gelmişti; Laird ona inanmıyordu ve sesini bastırmak için gaydacıları çağırmıştı. Kız ellerini ovuştururken, Laird onunla alay ediyordu. Wilhelm, eteklik giymiş, bacakları çıplak, üfledi, üfledi, üfledi, ama çalgıdan bir ses bile çıkmadı. Tabii ki müzik önceden kaydedilmişti. Ondan sonra grip olmuştu ve bugün bile ara sıra göğsündeki zayıflıktan yakınırdı.

“Boğazına bir şey mi takıldı?” dedi Tamkin. “Bence, belki de doğru dürüst düşünmek için fazla rahatsızsın. Benim ‘burada ve şimdi’ egzersizlerimden birkaçını denemelisin. Geleceği olduğu kadar geçmişi de düşünmekten alıkoyar ve kafa karışıklığını azaltır.

“Evet, evet, evet, evet,” dedi Wilhelm, gözlerini aralık çavdarına dikmişken.

“Doğa sadece tek bir şey biliyor ve bu da şimdiki zaman. Şimdi, şimdi, sonsuz şimdi, büyük, koskocaman, iri bir dalga gibi... devasa, parlak ve güzel, hayat ve ölümle dolu, göğe yükselen, denizlerde duran. Gerçeği, ‘burada ve şimdi’yi, şöhreti takip etmelisin...”

...göğsünde zayıflık, Wilhelm’ın hatıraları devam etti. Margaret onunla ilgileniyordu. Mobilyalı iki odaları vardı, ikisine de sonradan el konacaktı. Margaret yatakta oturmuş ona okuyordu. Wilhelm ona günler boyunca okuttu ve Margaret öykü, şiir, evde olan her şeyi okudu. Sigara içmeye yeltendiğinde, boğuluyor, başı dönüyordu. Ona bir fanila giydirmişlerdi.

Gel o zaman, Keder!
Tatlı Keder!
Kendi bebeğim gibi seni emziririm göğsümde!

Bunu niye hatırladı? Niye?

“Şimdi, hemen burada var olan andan bir şey seçmelisin,” dedi Tamkin. “Ve kendine burada ve şimdi, burada ve şimdi, burada ve şimdi de. ‘Neredeyim?’ ‘Burada.’ ‘Ne zaman?’ ‘Şimdi.’ Bir nesne veya insan seç. Herhangi biri. ‘Burada ve şimdi bir insan görüyorum.’ ‘Burada ve şimdi bir adam görüyorum.’ ‘Burada ve şimdi bir adamın sandalyede oturduğunu görüyorum.’ Mesela, beni al. Kafanın dağılmasına izin verme. ‘Burada ve şimdi kahverengi takım elbiseli bir adam görüyorum. Burada ve şimdi bir fitilli kadife gömlek görüyorum.’ Bunu daraltmalısın, bir kerede bir nesne ve hayalinin fırlayıp gitmesine izin vermemelisin. Şimdide ol. Saati, dakikayı, anı kavra.”

Beni hipnotize etmeye veya dolandırmaya mı çalışıyor? diye meraklandı Wilhelm. Beni satış fikrinden uzaklaştırmak için mi? Ama yedi yüz doları geri kazansam bile, nerede olacağım?

Dua ediyormuş gibi, çarpıcı gözlerinin üzerinde, yayılmış, kabarık damarlara sahip göz kapakları aşağı inerken, Tamkin, “Burada ve şimdi bir düğme görüyorum. Burada ve şimdi düğmeyi diken ipliği görüyorum. Burada ve şimdi yeşil ipliği görüyorum,” dedi. Yavaş yavaş, kendini düşünmekle Wilhelm’a nasıl sakinleşebileceğini göstermek istiyordu. Ama Wilhelm biraz da istemeyerek, Margaret’in okuyan sesini duyuyordu,

Gel o zaman Keder!
..................
Düşündüm seni bırakmayı
Ve seni aldatmayı
Ama artık seni bütün dünyadan çok seviyorum işte.

“Benim buğdaydan ne haber? O lanet olası herifler yolumu kapıyor. Göremiyorum,” dedi Bay Rappaport, yaşlı elini Wilhelm’ın kalçasına koyarak.

VI

Öğle yemeğine çıktıkları zaman, çavdar hâlâ yükseliyor ve domuz yağı yerini koruyordu.

Yaldızlı bir cephesi olan kafeteryada yemek yediler. İçerisi de dışarısı kadar süslüydü. Yemek muhteşem görünüyordu. Bütün halinde balıklar, havuçlu resimler gibi çerçevelenmişti ve salatalar teraslı bahçelere ya da Meksika piramitlerine benziyordu; limon, soğan ve kırmızı turp dilimleri güneş, ay ve yıldızlar gibi görünüyordu; kremalı turtalar neredeyse otuz santim kalınlığında ve kekler, sanki uyuyan insanlarca rüyada pişirilmiş gibi şişkindi.

“Ne alacaksın?” dedi Tamkin.

“Çok değil. Güzel bir kahvaltı yaptım. Bir masa bulayım. Bana biraz yoğurt, kraker ve bir bardak da çay getir. Öğle yemeğinde fazla vakit harcamak istemiyorum.”

“Yemen gerekiyor,” dedi Tamkin.

Bu saatte yer bulmak çok zordu. Yaşlılar zaman öldürüyor ve kahve içerken dedikodu yapıyorlardı. Yaşlı kadınlar, rujlu, sürmeli ve kınalıydı, saçları mavi boyalıydı ve gözlerine far sürüp, kıyafetlerini tamamlayan mücevherler takıyorlardı, çoğu gururluydu ve etraftakilere yaşlarına uygun olmayan bakışlarla bakıyorlardı. Örgü ören, yemek pişiren ve torunlarına bakan namuslu yaşlı hanımlar kalmamış mıydı artık? Wilhelm’ın büyükannesi ona bir denizci elbisesi giydirmiş, dizi üzerinde dans ettirmiş, yulaf lapasına üfleyip, “Amiral, yemek yemelisin,” demişti. Ama şimdi bunu hatırlamanın ne yararı vardı?

Bir masa bulmayı başardı ve Dr. Tamkin de tabak ve bardakla dolu bir tepsi getirdi. Yankee rosto, mor lahana, patates, büyük bir karpuz dilimi ve iki bardak da kahve almıştı. Wilhelm yoğurdunu bile yutamadı. Göğsü hâlâ acıyordu.

Tamkin, Wilhelm’ı hemen bir tartışmaya soktu. Wilhelm’ı durdurmak veya onu çavdarı satmaktan alıkoymak için mi? Yoksa nevrotik karakterini ima etmesinden oluşan kızgınlığını gidermek için mi? Ya da konuşmak dışında bir amacı yok muydu?

“Bence babanın ve karının sözlerin seni fazla endişelendiriyor. O kadar mı önemliler?”

“İnsan kendini tekrar tekrar inceleyip düzeltmeye çalışmaktan yorulabilir. Hayatının ikinci bölümünü birinci bölümde yaptığın hataları çözmekle geçirebiliyorsun,” diye yanıtladı Wilhelm.

“Sana bırakacak biraz parası olduğunu söyledi bana baban, sanırım.”

“Muhtemelen vardır.”

“Çok mu?”

“Kim bilir?” dedi Wilhelm, ihtiyatla.

“Bu konuda ne yapacağını düşünmelisin.”

“Onu aldığımda belki bir şey yapamayacak kadar zayıf olacağım. Eğer bir şey alırsam tabii.”

“Böyle bir şeyi iyi planlaman gerekiyor. İyi bir yere yatırım yap.” Bono alıp bu bonoları başka bir şey satın almak için güvence olarak kullandığı ve böylece güven içinde yüzde on iki kâr sağladığı planlarından bahsetmeye başladı. Wilhelm bütün ayrıntıları takip edemedi. “Eğer parasını sana hediye olarak verirse, miras vergisini ödemene gerek kalmaz.”

Wilhelm acı bir şekilde, “Babamın ölümü kafasındaki başka bütün düşünceleri ortadan kaldırıyor. Beni de bunu düşünmeye zorluyor. Bunu becerdiği için benden nefret ediyor. Ümitsiz bir hale düştüğümde... tabii ki parayı düşünüyorum. Ama ona bir şey olmasını istemem. Ölmesini istemiyorum tabii ki,” dedi. Tamkin’in kahverengi gözleri zekice parlıyordu. “Bana inanmıyorsun. Belki de psikolojik değil. Ama benim şerefim namına. Şaka şakadır, ama ben böyle şeyler hakkında şaka yapmak istemiyorum. Öldüğü zaman, soyguna uğramış gibi olacağım. Babam olmayacak.”

“Babanı seviyor musun?”

Wilhelm bunu kavramaya çalıştı. “Tabii, tabii ki onu seviyorum. Babam. Annem...” Bunu dediğinde ruhunun tam ortasında büyük bir çekilme hissetti. Balık oltaya yakalandığında ellerinde yaşam gücünü duyabilirsin. Gizemli bir yaratık, suyun altında, açlıktan, çengeli yakaladı, koşturuyor ve debelenerek çabalıyor. Wilhelm içinden geçeni hiç dışa vurmadı. İçinden geçen kendini ifşa etmedi. Kaçtı.

Ve hayalleri karıştıran Tamkin, kendi babası hakkındaki acayip hikâyeyi anlatmaya –veya uydurmaya– başladı. “Müthiş bir şarkıcıydı,” dedi, “biz beş çocuğunu terk etti çünkü bir sopranoya âşık oldu. Ona hiç karşı olmadım ve hayat prensibini takip etme biçimine hayran oldum. Ben de aynı şeyi yapmak istiyordum. Mutsuzluk yüzünden, bir yaşa geldikten sonra, beyin ölmeye başlar. (Doğru, doğru! diye düşündü Wilhelm.) “Yirmi yıl sonra, Rochester’daki Eastman Kodak’ta deney yaparken yaşlı adama rastladım. Beş çocuğu daha olmuştu.” (Yalan, yalan!) “Ağladı; utanmıştı. Ona bir garezim yoktu. Doğal olarak kendimi garip hissettim.”

“Benim babam da bana biraz yabancı geliyor,” dedi Wilhelm ve düşünmeye başladı. Tanıdığı insana ne olmuştu? Ya da bana? Catherine artık benimle konuşmuyor bile, öz kardeşim. Sorun babamın sorunlarıma sırtını dönmesi değil, hissettiğim karmaşayı bilmezlikten gelmesi. Buna dayanamıyorum. Hayatın harabeleri ve üstüne üstlük bu karmaşa... kaos ve yaşlı gece. Arkadaş gibi ayrılmamamız babam için daha kolay bir veda mı olur? Babam bunu kızgın bir şekilde yapmalı belki... “Lanet olsun sana!” Peki ama niye, diye düşündü Wilhelm, o veya başka biri bana acısın; veya bir başkasından önce niye bana acısınlar? Gerektiğinde insanların ihtiyacın olan şeyi sana vermeye hazır olduklarını düşünen benim çocuksu beynim.

Wilhelm iki oğlunu düşünmeye başladı, onlara nasıl göründüğünü ve onların kendisi hakkında ne düşündüklerini merak etti. Şimdi beysbol sayesinde bir avantajı vardı. Onları Ebbets Field’a götürdüğü zaman, o kişi kendisi değildi. Kendini mutlu gibi gösteriyordu, ama aslında bir avuç kum yemiş gibi hissediyordu. Garip, alışkın olduğu ev, aşırı garip; köpek Makas, sırtının üstünde yuvarlanıyor, havlıyor ve sızlanıyordu. Wilhelm ortada olağandışı bir şey yokmuş gibi davranıyordu, ama yorucu bir ağırlık üstüne üstüne geliyordu. Flatbush’a giderken çocuklarına, yaşlı Pigtown ve Charlie’yle ilgili anekdotlar ve eski starlara ait anılar anlatıyordu ama bu da pek işe yaramıyordu. Onun üstlerine ne kadar düştüğünü bilmiyorlardı. Hayır. Bu onu çok incitiyordu ve Margaret’i, çocuklarını kendisine karşı dolduruşa getirmekle suçluyordu. Kendisi şefkat maskesi takarken, Wilhelm’ı mahvetmek istiyordu. Roxbury’ye kadar gitmesi ve papaza anlatması gerekmişti; ama papaz onu anlamamıştı. İnsanlara pek aldırış etmiyorlar, onlar için kanunları önce gelir. Olive, boşanınca onunla kilise dışında evleneceğini söylemişti. Ama Margaret buna izin vermeyecekti. Olive’in babası çok efendi bir yaşlıydı, bir osteopattı ve durumu anlıyordu. En sonunda, “Şimdi beni dinle, Olive’e tavsiye vermem gerekiyor. Bunu yapmamı kızım istiyor. Ben genelde açık görüşlü biriyimdir, ama onun da bu kentte yaşaması gerekiyor,” dedi. O zamana kadar Wilhelm ve Olive çok fazla sorun yaşamıştı, Olive Roxbury’deki yaşamından endişe duyduğunu söylüyordu ona. Bu hayran olduğu minyon, güzel, esmer kızı kırmaktan çok korkuyordu. Olive pazar günü geç kalktığı zaman ayine geç kalacaklar diye onu ağlayarak uyandırıyordu. Wilhelm, onun jartiyerini takmasına, slipini düzeltmesine ve giyinmesine yardımcı olmaya çalışırdı, hatta şapkasını titreyen elleriyle başına yerleştirirdi; sonra onu kiliseye götürür ve arabayı unutkanlıkla ikinci viteste sürerdi, ondan özür dilemeye ve onu sakinleştirmeye çalışarak. Dedikodulardan kaçınmak için kiliseden birkaç bina önce inerdi. Yine de Olive onu seviyordu ve boşandığı zaman onunla evlenecekti. Ama Margaret bunu hissetmiş olmalıydı. Margaret Wilhelm’a, onun aslında boşanmak istemediğini söylüyordu; Margaret’e göre Wilhelm boşanmaktan korkuyordu. “Her şeyimi al, Margaret. Bırak Reno’ya gideyim. Tekrar evlenmek istemez misin?” diye feryat ediyordu. Hayır. Başka adamlarla çıkıyordu ama Wilhelm’ın parasını alıyordu. Ona acı çektirmek için yaşıyordu.

“Baban seni kıskanıyor,” dedi Dr. Tamkin Wilhelm’a. Wilhelm gülümsedi. “Beni mi? Hadi be.”

“Tabii ki. İnsanlar karısını terk eden bir adamı hep kıskanır.”

“Evet ama” dedi Wilhelm küçümsemeyle, “Eş konusunda beni kıskanmasına gerek yok.”

“Evet, karın da sana imreniyor. Özgür ve genç kadınlarla çıkıyor, diye düşünüyor. Karın yaşlanıyor mu?”

“Tam olarak değil,” dedi Wilhelm, karısını hatırlamak onu üzüyordu. Yirmi yıl önce, mavi hoş bir yün takım giymiş, aynı kumaştan yumuşak bir şapka takmıştı – onu berrak bir biçimde gördü. Sarışın kafasını indirdi ve şapkanın altındaki temiz, sade yüzünü, canlı gözlerini, düz küçük burnunu, şekli inanılmaz derecede güzel ve düzgün olan çenesini görüyordu. Serin bir gündü, ama güneşte, granit kanyondan gelen çam kokusunu duyuyordu. Bu, Santa Barbara’nın hemen güneyindeydi.

“Kırklarında,” dedi.

“Ben bir sarhoşla evliydim,” dedi Tamkin. “Korkunç bir alkolik. Akşam yemeğine onu götüremezdim, çünkü tuvalete gidiyorum bahanesiyle kaçıp bara giderdi. Barmenlere ona içki vermemelerini söylerdim... Ama onu derinden seviyordum. Hayatımdaki en ruhani kadın oydu.”

“Şimdi nerede?”

“Boğuldu,” dedi Tamkin. “Provincetown, Cape Cod.’da. İntihar etmiş olmalı. Böyle bir tipti... intihara eğilimli. Onu iyileştirmek için gücümün yettiği her şeyi yaptım. Çünkü,” dedi Tamkin, “benim asıl görevim şifa vermek. Yaralanıyorum. Bu acı veriyor. Diğerlerinin hastalıklarından kaçmak istiyorum, ama kaçamıyorum. Ben kendime verilmiş bir borç gibiyim, deyim yerindeyse. Ben insanlığa aitim.”

Yalancı! dedi Wilhelm içinden. İğrenç yalanlar. Bir kadın yaratmış ve onu öldürmüştü, şimdi ise kendine şifacı diyordu ve kendini o kadar dürüst gösteriyordu ki kötü karakterli bir kuzu gibi görünüyordu. Gösterişli küçük sahtekâr, ayakları pis kokan düzenbaz. Bir doktor! Gerçek bir doktor, yıkanırdı. Muhteşem bir izlenim bıraktığını sanıyor ve kendisi hakkında konuştuğu zaman insanı neredeyse kendisini alkışlamaya davet ediyor; geniş bir hayal gücüne sahip olduğuna inanıyor, ama değil, üstelik akıllı da değil.

O zaman onunla ne yapıyorum ben ve niye ona yedi yüz dolar verdim? diye düşündü Wilhelm.

Uff, bugün bir hesap günüydü. Bugün, diye düşündü, ister istemez gerçeğe çok daha yakından bakacağım. Zar zor nefes alıyordu ve biçimsiz şapkası karışık koyu sarışın kafasından aşağı kaydı. Kaba bir bakış. Tamkin bir şarlatandı, üstelik çaresizdi. Ve üstelik, Wilhelm bunu önceden biliyordu. Ama beyninin bir köşesinde Tamkin’in otuz veya kırk yıl boyunca zorluklardan geçtiğini ve bu krizden de kurtulup Wilhelm’ı da güvenli bir yere taşıyacağını hesap etmişti. Ve Wilhelm Tamkin’in sırtında olduğunu fark etti. Bu ona yeri tamamen terk etmiş ve diğer adamın üzerine binmiş olduğunu hissettirdi. Havadaydı. Adım atmak Tamkin’e kalıyordu.

Doktor –eğer gerçekten doktorsa– endişeli görünmüyordu. Ama zaten yüzünde çok ifade yoktu. Anlık duygular, açık alıcılar ve özgür dürtülerden bahsederken, yüzü ancak bir iğnedanlık kadar ifadeye sahipti. Hipnotize edici büyüsü çöktüğünde, büyük altdudağı yüzünden zayıf ve akıllı görünüyordu. Korku gözlerinden akıyordu, bazen acınacak kadar alçakgönüllü oluyordu. Bir ya da iki kere Wilhelm bu bakışı görmüştü. Köpek gibi, diye düşündü. Belki şimdi böyle bakmıyordu, ama çok sinirliydi. Wilhelm bunu biliyordu, ama açıkça fark edebilecek durumda değildi. Doktora biraz yer, biraz vakit gerekiyordu. Şimdi bastırılmamalıydı. Böylece Tamkin hikâyelerini anlatmaya devam etti.

Onun sırtındayım, dedi kendi kendine Wilhelm... sırtında. Yedi yüz dolarla kumar oynadım ve sırtına binmeye devam etmeliyim. Onunla iyi anlaşmalıyım. Artık çok geç. İnemem.

“Biliyorsun,” dedi Tamkin, “o kör, yaşlı adam Rappaport –neredeyse tamamen kör olmak üzere– bu civardaki en ilginç şahsiyetlerden biri. Keşke onu gerçek hikâyesini anlatmaya ikna edebilsen. Çok büyüleyici. Bana öyle dedi. Gizemli bir hayatı olan iki eşli insanlardan bahsedildiğini sık sık duyarsın. Ama bu yaşlı adam hiç kimseden hiçbir şey saklamadı. Sıradan bir patrik. Şimdi, sana ne yaptığını söyleyeceğim. İki ailesi vardı, birbirinden ayrı ve uzak, bir tanesi Williamsburg’de, diğeri Bronx’ta. İki eşi de birbirinden haberdardı. Bronx’taki eşi daha gençti; şimdi yetmişine yaklaşıyor. Birisine kızdığında öbürüyle yaşamaya gidiyordu Rappaport. Bu arada, New Jersey’deki tavuk işini yönetiyordu. Bir karısından dört ve diğerinden altı çocuğu vardı. Şimdi hepsi yetişkin, ama üvey kardeşleriyle hiç tanışmadılar ve bunu istemiyorlar da. Bütün aile telefon rehberinde listelenmiş.”

“İnanamıyorum,” dedi Wilhelm.

“Bana kendi anlattı. Ve daha ne olmuş dersin? Görme yeteneğini kaybetmeden önce çok okuyormuş, ama sadece Theodore Roosevelt kitaplarını. Yaşadığı her yerde kitaplardan bir dizi bırakıyormuş ve çocuklarını da bu kitaplarla yetiştirmiş.”

“Lütfen,” dedi Wilhelm, “bu saçmalıkları bana anlatma artık, tamam mı? Lütfen...”

“Sana bunları anlatırken,” dedi Tamkin, hipnotize edici kurnazlığıyla, “bir bildiğim var. Bazı insanların kendilerini iğrenç suçluluk duygusundan nasıl kurtardıklarını ve içgüdülerini nasıl izlediklerini görmeni istiyorum. Bir kadın doğuştan bir adama kendini suçlu hissettirerek onu sakatlamayı biliyor. Bu özel bir yok ediş ve insanı iktidarsız hale getirmek için lanetini gönderiyor. ‘Eğer ben izin vermezsem, bir daha erkek olamazsın,’ diyor sanki. Ama yaşlı babam veya Bay Rappaport gibi adamlar şöyle yanıtlıyor: ‘Kadın, senden bana ne?’ Sen bunu hâlâ yapamıyorsun. Ortada kalmış bir vakasın. İçgüdülerini takip etmek istiyorsun, ama hâlâ çok endişelisin. Mesela, çocukların hakkında...”

“Şimdi, bana bak,” dedi Wilhelm, ayaklarını yere vurarak. “Tek bir şey söyleyeceğim! Çocuklarımdan bahsetme. Onları rahat bırak.”

“Ben sadece evdeki çatışmalara nazaran şimdiki durumları daha iyi diyecektim.”

“Çocuklarımdan mahrum kaldım.” Wilhelm dudağını ısırdı. Ama artık çok geç olmuştu. Keder ona çarptı. “Sürekli para ödüyorum. Onları hiç görmüyorum. Ben olmadan yetişiyorlar. Onları kendisine benzetiyor. Onları düşman olarak yetiştirecek. Lütfen artık bundan söz etmeyelim.”

“Sana acı çektirmesine neden izin veriyorsun? Onu terk etmekteki asıl amacını yok ediyor bu. Onun oyununu oynama. Şimdi, Wilhelm, sana bir iyilik yapmaya çalışıyorum. Istırapla evlenme diyorum sana. Bazıları böyle yapar. Istırapla evlenirler ve birlikte yatar, birlikte yemek yerler, tam bir karı koca gibi. Mutlulukla çıkmanın zina olduğunu düşünürler,” dedi Tamkin.

Wilhelm bunu dinlediğinde, kendisine rağmen, Tamkin’in sözlerinde gerçek payı olduğunu kabul etmek zorunda kaldı. Evet, diye düşündü Wilhelm, sahip olabileceklerinden emin oldukları tek hayat şeklinin ıstırap olduğuna inanıyorlar ve ıstırabı terk edince ellerinde hiçbir şey kalmayacağından korkuyorlar. Bunu biliyor. Sahtekâr bu kez ne söylediğinin farkında.

Tamkin’e bakarak her zamanki çorak yüzünde bunları itiraf edilmiş olarak gördüğünü sandı. Evet, evet, o da. Yüz yalan, ama en azından bir gerçek. Şehir penceresinden bir kurt gibi uluyan. Hiç kimse buna dayanamaz artık. Herkes bununla o kadar dolu ki, sonunda herkes bunu ilan etmek zorunda kalacak. Bunu! Bunu!

“Yeter artık. Tamkin, hadi borsaya gidelim,” dedi Wilhelm, aniden kalkarak.

“Ama daha kavunumu bitirmedim.”

“Olsun. Yeterince yedin. Geri dönmek istiyorum.”

Dr. Tamkin iki çeki masanın öteki tarafına doğru uzattı. “Dün kim ödedi? Sıra sende bugün, sanırım.”

Kafeteryayı terk etmek üzereyken Wilhelm hesabı dün de kendisinin ödediğini hatırladı. Ama tartışmaya değmezdi.

Tamkin yürürken sürekli, ıstırap çekmeye kendini adamış pek çok kişi olduğunu tekrarladı. Ama Wilhelm’a, “Söz konusu sen olunca iyimserim ve dünya kadar uyumsuzluk gördüm. Senin için hâlâ ümit var. Kendini gerçekten mahvetmek istemiyorsun. Hislerini açık tutmaya çabalıyorsun, Wilhelm. Bunu görebiliyorum. Bu ülkenin yüzde yedisi alkolle intihar ediyor. Diğer bir yüzde üç, uyuşturucu yoluyla, belki. Başka bir yüzde altmış ise sıkıntıdan toza dönüşüveriyor. Yüzde yirmisi ruhunu şeytana satmış. Yaşamayı isteyen çok küçük bir yüzde. Bütün dünyada tek önemli şey bu. İnsanlar arasında sadece bu iki sınıf var. Bazıları yaşamak istiyor, ama büyük çoğunluk istemiyor,” dedi.

Bu harikaydı, Tamkin kendini aşmaya başlıyordu. “İstemiyorlar. Yoksa, bu savaşlar neden olsun? Sana bir şey daha söyleyeceğim,” dedi. “Ölüm sevgisi şu demektir; kendileriyle beraber ölmeni isterler. Seni sevdikleri için. Bundan emin ol.”

Doğru, doğru! diye düşündü Wilhelm, bu vahiylerden çok etkilenmiş bir şekilde. Bütün bunları nereden biliyor? Hem bir aptal ve belki de hilekâr, bir dalavereci olup hem de dünyayı nasıl bu kadar iyi anlayabiliyor? Söylediklerine inanıyorum. Çok basitleştiriyor... her şeyi. İnsanlar sinekler gibi sapır sapır dökülüyor. Ben hayatta kalmaya çalışıyorum ve bunun için çok çabalıyorum. Kafamı karıştıran şey bu. Bu kadar zorlanmak kendi amacını boşa çıkarır. Peki hangi noktada yeniden başlamam gerek? Biraz geriye döneyim ve bir daha deneyeyim.

Komisyoncuyla kafeterya arasında sadece birkaç yüz metre vardı ve bu kısa mesafe içinde Wilhelm, yavaş yavaş, bu geniş fikirlerden uzaklaşıp o anki sorunlara yoğunlaştı. Borsaya yaklaştıkça parayı daha çok düşünmek zorunda kalıyordu.

Vizyona yeni giren filmleri gösteren sinemanın önünden geçerken oradaki pasaklı, ayakkabı boyacısı çocuklar arkalarından koştu. Bandajlı dilenci yüzü, küçük pasaklı ayakları ve kemanının sandığında eskiden bir konser kemancısı olduğunu kanıtlayan bir gazete kupürüyle yaşlı, sakallı aynı adam, telini Wilhelm’a uzatarak, “Sen!” dedi. Wilhelm, endişeli gözlerle, 72. sokağı geçmek üzere yola devam etti. Büyük ikindi kalabalığı tüm gürültüsüyle şehir merkezinin ağzının açıldığı ve gökdelenlerin güneşin sarı yangınını yansıttığı Columbus Circle’a doğru akın ediyordu.

Yeni ofis binasının cilalı taş cephesine vardıklarında, Tamkin “Kapıdaki adam, şu yaşlı Rappaport değil mi? Bence yanında beyaz bir baston taşımalı, ama gözlerinde bir sorun olduğunu asla kabul etmez,” dedi.

Bay Rappaport ayakta iyi duramıyordu; dizlerini kırmıştı, leğen kemiği pantolonunun ancak yarısını dolduruyordu. Pantolonu, pantolon askıları tutuyordu, arada bir boşluk bırakarak.

Elini uzatarak Wilhelm’ı durdurdu, bir şekilde onu tanımıştı. “Beni puro dükkânına götür,” diye buyurdu ona.

“Beni mi istiyorsun? Tamkin!” diye fısıldadı Wilhelm. “Onu sen götür.”

Tamkin başını salladı. “Seni istiyor. Yaşlı beyefendiyi geri çevirme.” Daha alçak bir sesle, anlamlı bir şekilde, “Şu dakika da ‘burada ve şimdi’nin başka bir örneği işte. İçinde bulunduğun bu dakikayı yaşamalısın ve bunu istemiyorsun. Bir adam yardım istiyor. Borsayı düşünme. Borsa kaçmıyor. Yaşlıya saygı göster. Hadi. Bu daha değerli olabilir,” dedi.

“Beni götür,” dedi yaşlı tavuk tüccarı yeniden.

Çok sıkılmış olan Wilhelm Tamkin’e doğru yüzünü buruşturdu. Yaşlı adamın büyük ama hafif dirseğini kemiğinden tuttu. “Tamam, hadi yürüyelim,” dedi. “Ya da bekle... Ne durumda olduğumuzu görmek için panoya bir göz atmak istiyorum.”

Ama Tamkin Bay Rappaport’u yürütmeye başlamıştı bile. Bay Pappaport yürüyor ve “Beni kaldırımın ortasında bırakma. Devrilmekten korkuyorum,” diye Wilhelm’ı azarlıyordu.

“Hızlanalım. Hadi.” Tamkin komisyoncuya girerken, Wilhelm yaşlı adamı çekiştiriyordu.

Trafik, Broadway’e, güneşin sıcak tellerinin güneyden yuvarlandığı gökyüzünden iniyormuş gibi görünüyordu. Sokaktaki metro mazgallarından sıcak, sert kokular yükseliyordu.

“Bu yeniyetme serseriler beni endişelendiriyor. Bu Porto Riko çocuklarından ve uyuşturucu alan bu gençlerden korkuyorum,” dedi Bay Rappaport. “Kafayı bulmuş bir halde dolaşıyorlar.”

“Serseriler mi?” dedi Wilhelm, “Mezarlığa gittim; annemin taş bankı kırılmıştı. Bu yüzden birisinin boynunu kırabilirdim. Hangi dükkâna gidiyorsun?”

“Broadway’in karşısında. Otomatın bitişiğindeki La Magnita tabelası.”

“Bu taraftaki dükkânın nesi var?”

“İstediğim markayı satmıyorlar, o yüzden.”

Wilhelm lanet okudu, ama sözlerine hâkim oldu.

“Ne diyorsun?”

“Şu lanet olası taksiler,” dedi Wilhelm. “Herkesi ezmek istiyorlar.”

Soğuk, kokulu dükkâna girdiler. Bay Rappaport büyük purolarını dikkatle farklı ceplerine koyarken Wilhelm, “Hadi, yaşlı sürüngen. Ne sıkıcı bir ihtiyar! Bütün dünya ona hizmet ediyor,” diye mırıldıyordu. Rappaport Wilhelm’a puro teklif etmedi ama, bir tanesini kaldırarak, “Bunların boyutuna ne diyorsun, ha? Bunlar Churchill tipi purolar,” dedi.

Ancak emekliyor, diye düşündü Wilhelm. Pantolonu düşüyor, çünkü onu taşıyacak kadar eti yok. Neredeyse kör, üstelik leke içinde ama bu yaşlı adam hâlâ borsada para kazanıyor. Çok parası olmalı. Ve eminim çocuklarına hiç para vermiyordur. Bazıları ellilerinde olmalı. Orta yaşlı adamların çocuk kalmasını sağlayan şey bu. Paranın sahibi. Düşün... bir düşün! Her şeyi kim denetliyor? Bu tür yaşlı adamlar. İhtiyaçsız. İhtiyaçları olmadığı için paraları var. Benim ihtiyacım olduğu için param yok. Yoksa çok kolay olurdu.

“Ben Churchill’den de yaşlıyım,” dedi Rappaport.

Şimdi konuşmak istiyordu! Ama borsadayken ona soru sormaya kalksan, cevap vermeye tenezzül etmez.

“Eminim öyledir,” dedi Wilhelm. “Hadi, gidelim.”

“Ben de bir savaşçıydım, Churchill gibi,” dedi yaşlı adam. İspanya’yı patakladığımız dönem deniz kuvvetlerine gittim. Evet, o zamanlarda deniz eriydim. Kaybedecek ne vardı? Hiçbir şey. San Juan Tepesi’ndeki savaş bittikten sonra, Teddy Roosevelt beni sahilden attı.”

“Hadi, kaldırımın kenarına dikkat et.”

“Meraklıydım ve neler olup bittiğini öğrenmek istiyordum. Orada işim yoktu ama bir tekne aldım ve kürek çekerek sahile gittim. Adamlarımızdan ikisi ölmüştü, sineklerden korumak için Amerikan bayrağıyla örtülmüşlerdi. İşte ben orada nöbetçi olan asker çocuğa şöyle dedim: ‘Hadi şu adamlara bakalım. Burada ne olduğunu görmek istiyorum,’ o da ‘Olmaz’ dedi, ama ikna ettim. Sonra bayrağı kaldırdı ve bu iki uzun boylu çocuğu gördüm, ikisi de centilmen, botlarıyla yatıyor. Çok uzun boylulardı. İkisinin de uzun bıyıkları vardı. Yüksek sosyeteye mensup çocuklardı. Birisinin adı Fish idi, Hudson’dan, önde gelen bir aileden. Kafamı kaldırdığımda şapkasını çıkarmış olan Teddy Roosevelt önümde duruyor ve orada öldürülmüş tek askerler olan bu iki arkadaşa bakıyordu. ‘Deniz kuvvetleri burada ne arıyor? Emir aldın mı?’ dedi bana sonra. ‘Hayır, efendim,’ dedim. ‘O zaman sahilden defol.’”

Yaşlı Rappaport bu hatırayla çok gurur duyuyordu. “Söylediği her şey çok zekice, çok klastı. Vay be! Şu Teddy Roosevelt’i çok seviyorum,” dedi, “Seviyorum onu!”

Ah, şu insanlar! Neredeyse bu dünyayı terk etmek üzere, hayatı bitmek üzere, ama T.R. bir kere ona bağırdı diye onu seviyor. Galiba bu da bir tür aşk. Wilhelm gülümsedi. O zaman Tamkin’in hikâyesinin gerisi belki gerçekti, on tane çocuk, karıları ve telefon rehberi hakkında olan.

“Hadi, hadi, Bay Rappaport,” dedi ve yaşlı adamın büyük oyuk dirseğini tutup onu aceleyle geri götürdü; dirseğini ince pamuklu kumaşın arasından tuttu. Hareketli kısımların ışıklar altında, tahta bloklar üstünde baget tıkırtılarıyla değiştiği ve bu haliyle bir Çin tiyatrosuna her zamankinden daha fazla benzeyen aracı büroya geri döndüklerinde Wilhelm panoyu görebilmek için gözlerini kıstı.

Domuz yağı fiyatlarında bir gariplik vardı. O rakamlar yağa ait olamazdı! Rakamları yanlış haneye koymuş olmalıydılar. Şeridi kenarına kadar takip etti. 0.19’da duruyordu ve öğle vaktinden beri yirmi puan düşmüştü. Peki ya çavdar kontratına ne olmuştu? Önceki haline gerilemişti ve satış şanslarını kaybetmişlerdi.

“Buğday fiyatını oku,” dedi yaşlı Bay Rappaport Wilhelm’a.

“Uf, beni bir dakika rahat bırak,” dedi ve bir elinin arkasında yaşlı adamdan yüzünü tamamen sakladı. Tamkin’i arıyordu, Tamkin’in kel kafasını veya Tamkin’in kakao renkli şeritleri olan gri hasır şapkasını. Onu göremiyordu. Neredeydi? Rowland’in yanındaki koltuklarda yabancılar oturuyordu. Koridor başındaki bir koltuğa, Bay Rappaport’un önceki yerine doğru hamle yaptı ye sandalyenin yeni sahibi kırmızı saçlı, ince, kararlı yüzlü adam sandalyesinden ayrılmayacak şekilde Wilhelm’a yol vermek için öne eğilinceye kadar koltuğu arkadan itti. “Tamkin nerede?” diye sordu Wilhelm, Rowland’a.

“Yaa, bilmiyorum. Bir şey mi oldu?”

“Onu görmüşsündür. Az önce geldi.”

“Hayır, onu görmedim.”

Wilhelm ceketinin üst cebinden el yordamıyla bir kurşunkalem çıkardı ve hesap yapmaya başladı. Parmakları hissizleşti ve o sinirlilik halinde, ondalık sayılarda bir hata yapmış olmasından korktu, sınavdaki bir öğrenci gibi çıkarma ve çarpma işlemlerini bir kez daha kontrol etti. Bir sürü krize alışkın kalbi yeni bir panik içindeydi. Ve korktuğu gibi, tamamen mahvolmuştu. Alman müdüre sormasına gerek yoktu. Elektronik muhasebe makinesinin onu sistemden çıkardığını görebiliyordu. Müdür belki de Tamkin’e güvenilemeyeceğini biliyordu, onu ilk günden uyarabilirdi. Ama müdürün buna karışması beklenemezdi.

“Darbe mı yedin?” dedi Bay Rowland.

“Ah, daha da beter olabilirdi, sanırım,” dedi Wilhelm, soğukkanlı bir şekilde. Kağıdı sigara izmaritleri ve hap kutuları olan cebine koydu. Yalan ona yardım etmişti – oysa, bir an önce, ağlamaktan korkuyordu. Ama kendini toparladı. Toparlama çabası göğsünde, bir hava kesesi tarafından boğazında oluşturulan acı gibi şiddetli, dikey bir acıya neden oldu. Artık çavdar ve domuz yağının düştüğünden haberdar olan yaşlı tavuk milyonerine de, ciddi bir şey olmadığını söyledi. “Bu sadece geçici düşüşlerden biri. Korkacak bir şey yok,” dedi ve kendine hâkim oldu. Ağlama ihtiyacı, kalabalıkta onu arkadan iten, dürtükleyen ve ona sövüp sayan biri gibiydi ve Wilhelm arkasına dönmeye cesaret edemedi. Bu insanların önünde ağlamayacağım, dedi kendi kendine. Her ne kadar onları bir daha görmeyecek olsam da eğer önlerinde bir çocuk gibi yığılıp kalırsam bana yazıklar olsun. Hayır! Hayır! Ama yine de dökülmemiş gözyaşları yükseldikçe yükseliyordu ve şimdi boğulmak üzere olan bir adam gibi görünüyordu. Ama onunla konuştukları zaman, onlara açıkça cevap veriyordu. Gururlu bir şekilde konuşmaya çalışıyordu.

“...gidiyor musun?” diye sorduğunu duydu Rowland’ın.

“Ne?”

“Belki sen de gidersin diye düşündüm. Tamkin bu yaz Maine’e tatile gideceğini söyledi.”

“Ya, öyle mi?”

Wilhelm konuşmayı kesti ve Tamkin’i aramaya erkekler tuvaletine gitti. Koridorun karşısında panoya ait makinelerin bulunduğu oda vardı. Mekanik kuşlar gibi vızıldıyor ve pır pır ediyorlardı, borular karanlıkta parlıyordu. Parmakları arasında tuttukları sigaralarıyla birkaç işadamı tuvalette sohbet ediyorlardı. Tuvalet bölmesinin kapısında kakao boyalı şeridiyle gri bir hasır şapka asılıydı. “Tamkin,” dedi Wilhelm. Kapının altındaki ayakları tanımaya çalıştı. “İçeride misin, Doktor Tamkin?” dedi, boğulmuş bir kızgınlıkla. “Bana cevap ver. Ben Wilhelm.”

Şapka alındı, kapı kilidi açıldı ve bir yabancı çıkıp ona sıkılmış bir halde baktı.

“Bekliyor musun?” dedi işadamlarından biri. Wilhelm’a sıranın onda olmadığı uyarısını yapıyordu.

“Ben mi? Hayır,” dedi Wilhelm. “Ben bir arkadaşı arıyorum.” Çok kızmış bir şekilde, kendi kendine Tamkin’in ona en azından orijinal depozitinin payı olan iki yüz doları vereceğini söylüyordu. “Ve Maine’e giden trene binmeden önce. O tatilde bir kuruş harcamadan önce... Ah o yalancı! Bu işe eşit ortaklıkla girdik.”

VII

Alttaki adam bendim; Tamkin sırtımdaydı ve ben onun sırtında olduğumu sanıyordum. Margaret dışında kendisini de taşıttı bana. Bu şekilde toynaklar ve pençelerle beni sürüyorlar. Parçalara ayır beni, damgala ve kemiklerimi kır.

Bir kez daha kır saçlı yaşlı flütçü hızla yanından geçen Wilhelm’a yayını gösterdi. Wilhelm onun yalvarmalarını göz ardı etti ve kehaneti geri çevirdi. Trafiği atlattı ve hızlı, küçük adımlarla, insanların kusurlarını nazikçe kapatan koyu renkle boyanmış aynalı Gloriana Oteli’nin alt kattaki merdivenlerinden çıktı. Lobiden Tamkin’in odasını aradı ve telefonu kimse açmayınca da yukarı çıkan asansörlerden birine bindi. Ellilerinde, allıklı, vizon atkılı bir kadın, tasmalı, cüce bir geyik gibi fırlak siyah gözleri ve dal gibi ince bacaklarıyla üç tane minik, kıpır kıpır köpeği gezdiriyordu. Bu, hayvanlarıyla beraber on ikinci kata alınmış olan o eksantrik Estonyalı hanımdı.

Wilhelm’ı tanıdı. “Sen Doktor Adler’ın oğlusun,” dedi.

Wilhelm resmî bir tavırla başını eğdi.

“Ben babanın çok değerli bir dostuyum.”

Wilhelm köşede durdu, onun bakışlarıyla karşılaşmak istemiyordu. Kadın, Wilhelm’ın onu küçümsediğini düşündü ve bundan babasına bahsedeceğini aklının bir köşesine yazdı.

Temizlik arabası Tamkin’in kapısının önünde durdu. Oda hizmetçisinin büyük pirinç dilli anahtarı kilitteydi.

“Doktor Tamkin burada mıydı?” diye sordu kıza.

“Yok, görmedim.”

Ama, Wilhelm yine de bakınmak için içeri girdi. Fotoğraflardaki yüzlerle Tamkin’in garip hikâyeleri arasında bağlantı kurmaya çalışarak, masadaki fotoğrafları inceledi. Büyük, ağır kitaplar çatallı bir TV anteninin altına yığılmıştı. Bilim ve Akıl Sağlığı, diye okudu, onun dışında çeşitli şiir kitapları vardı. Gümüş su sürahisinin ağırlığı altındaki yatak örtüsünden Wall Street Journal’ın birbirinden ayrılmış sayfaları sarkıyordu. Şimşek biçimli çizgileriyle kırmızı-beyaz bir bornoz, üzerinde bir çift pahalı batik pijama bulunan yatağın ayak ucuna asılmıştı. Kutu gibi bir odaydı ama pencerelerden kentin dışında köprüye, kentin içindeyse Hoboken’a kadar nehir görülüyordu. Arada görülenlerse, derin, gök mavisi, kirli, karmaşık, kristal, paslıydı; New Jersey’in uçurumlarında yükselen, yeni apartmanların kırmızı kemikleri, karaya yanaşmış dev yolcu gemileri, sakala benzer halatlarla örtülmüş römorkörler. Hafif tuzlu gelgitli nehir kokusu bu yüksekliğe kadar geliyordu, tıpkı temizlik suyunun kokusu gibi. Her yerden piyanoları, birbirine karışan ses egzersizleri yapan, opera söyleyen kadın ve erkekleri, çıkıntılardaki güvercinlerin seslerini duyuyordu.

Wilhelm yeniden telefonu aldı. “Lobide benim için Doktor Tamkin’i bulabilir misiniz?” diye sordu. Operatör bulamayacağını söylediğinde, babasının oda numarasını verdi, ama Dr. Adler da odasında yoktu. “O zaman, lütfen bana masörü verin. Masaj odası diyorum. Anlamıyor musunuz beni? Erkeklerin sağlık kulübü. Evet, Max Schilper’ın... Adını ben nereden bileyim?”

Garip bir ses, “Toktor Adler?” dedi telefonda. Bu, deforme olmuş burnu ve kulaklarıyla aşağıda görevli olan, sabun, yatak örtüsü ve sandal dağıtan yaşlı Çek boksördü. Sonra ses kesildi. Bunu boş, sonsuz bir sessizlik takip etti. Wilhelm tırnaklarıyla ahizenin diline bastı, ahizeye doğru ıslık çaldı, ama ne görevliye ne de operatöre ulaşabildi.

Oda hizmetçisi onun Tamkin’in masasındaki hap şişelerini karıştırdığını gördü ve ona şüpheli gözlerle baktı. Wilhelm’ın Phenaphen hapları bitmek üzereydi ve yerine başka bir şey arıyordu. Ama kendi haplarından birini yuttu, dışarı çıktı ve tekrar asansörü çağırdı. Sağlık kulübüne gitti. Buharlı pencerelerin arasından belirdiğinde, alt kat merdiveninin dibinde yüzme havuzunun girdap gibi dönen yeşil yansımasını gördü. Dolapların olduğu odanın perdelerinin arasından geçti. Havlulara sarılı iki adam pinpon oynuyordu. Acemiydiler ve top tepelere fırlıyordu. Tuvaletteki zenci, ayakkabı cilalıyordu. Dr. Adler’ın adını çıkaramadı, Wilhelm da masaj odasına indi. Masalarda çıplak erkekler yatmaktaydı. İçerisi fazla aydınlatılmış bir yer değildi ve çok sıcaktı, tavanın hafif beyaz ay ışığı altında soluk tenler parlıyordu. Minik kâküllü güzel kızlarla dolu takvimler duvarlara tutturulmuştu. İlk masada, ağır sessiz bir lüks içinde gözleri tamamen kapalı, tam kare bir sakalı ve kısa bacaklarıyla tıknaz ve siyah saçlı bir adam yatıyordu. Bir Ortodoks Rus olabilirdi. Onun yanında havluya sarınmış olarak bekleyen bir adam yeni tıraş olmuştu ve vücudu buhar banyosundan kıpkırmızıydı. Büyük, mutlu bir yüzü vardı ve hayallere dalmıştı. Ondan sonra, göz alıcı kaslarıyla, güçlü ve genç atlet geliyordu; cinsel organında beyaz, güçlü bir kavis ve dudaklarında yarı kızgın bir gülümseme vardı. Dr. Adler dördüncü masadaydı. Wilhelm babasının solgun, zayıf bedeninin önünde durdu. Kaburgaları dar ve küçük; göbeği yuvarlak, beyaz ve şişkindi. Göbeği sanki vücudundan bağımsızmış gibi duruyordu. Kalçaları güçsüz, kol kasları pörsümüş, boğazı buruş buruştu.

Atlet giymiş olan masör kulağına eğilip, “Oğlunuz,” dedi. Dr. Adler Wilhelm’ın yüzüne doğru gözlerini açtı. Hemen, yüzündeki endişeyi gördü ve anlık bir refleksle bulaşıcılık tehlikesinden kendini kurtarmak için, sakince, “Öğüdümü dinledin mi bakalım, Wilky?” dedi.

“Ya, Baba,” dedi Wilhelm.

“Biraz yüzüp masaj yaptırmak konusundaki?”

“Notumu aldın mı?” dedi Wilhelm.

“Evet ama korkarım ki başka birine sorman gerekecek, çünkü ben yapamam. Bu kadar parasız olduğunu hiç düşünmemiştim. Bunun olmasına nasıl izin verdin? Kenara hiçbir şey koymadın mı?”

‘Baba, lütfen!” dedi Wilhelm, neredeyse ellerini dua eder gibi birleştirecekti.

“Üzgünüm,” dedi doktor. “Gerçekten üzgünüm. Ama bir kural koymam lazım. Bunun üzerinde düşündüm, iyi bir kural bence, değiştirmek istemiyorum. Akıllıca davranmadın. Olay ne?”

“Her şey. Sadece her şey. Ne değil ki? Evet az param vardı, ama yine de pek zekice hareket etmedim.”

“Kumar mı oynadın? Kayıp mı ettin? Tamkin mi? Sana dedim, Wilky, Tamkin’e fazla güvenme. Öyle mi yaptın? Şüphelerim...”

“Evet, Baba, ne yazık ki ona güvendim.”

Dr. Adler kolunu keklik üzümü yağı kullanmakta olan masöre uzattı.

“Güvendin! Ve kandırıldın, öyle mi?”

“Ne yazık ki, öyle sayılır...” Wilhelm masöre bir bakış attı ama masör işine dalmıştı. Muhtemelen konuşmaları dinlememişti. “Kandırıldım. Kabul etsem iyi olur. Seni dinlemeliydim.”

“Neyse, seni ne kadar sık uyardığımı hatırlatmayacağım. Acı veriyor olmalı.”

“Evet, Baba, öyle.”

“Bir şeyi öğrenmek için ağzının kaç kere yanması gerektiğini bilmiyorum. Aynı hatalar, tekrar tekrar.”

“Tamamen katılıyorum,” dedi Wilhelm, çaresiz bir yüz ifadesiyle. “O kadar haklısın ki, Baba. Hep aynı hatalar, tekrar tekrar canım yanıyor. Beceremiyorum... Aptalım, Baba, nefes bile alamıyorum. Göğsüm tıkanıyor... boğuluyormuş gibi hissediyorum. Nefesimi tutamıyorum.”

Babasının çıplaklığına baktı. Dr. Adler’ın ruh halini korumak için çaba gösterdiğinin şimdi farkına varıyordu. Bir patlamanın eşiğindeydi. Wilhelm yüzünü sarkıtıp, “Kimse kötü şansı sevmez, değil mi Baba?” dedi.

“Ya! Şimdi kötü şans oldu. Bir dakika önce aptallıktı.”

“Tabii ki aptallık... İkisi de var. Öğrenemediğim doğru. Ama ben...”

“Ayrıntıları duymak istemiyorum,” dedi babası. “Ve şunu anlamanı istiyorum ki, yeni yüklerin altına giremeyecek kadar yaşlıyım. Sadece yardım bekleyen insanlar... Yardımı beklemek zorundalar. Beklemekten vazgeçmeleri lazım.”

“Sadece para meselesi değil... Bir babanın oğluna vereceği başka şeyler de var.” Gri gözlerini kaldırdı ve burun delikleri babasını kendisine karşı daha da tepkili hale getiren, acı dolu bir yakarışla genişledi.

Babası onu uyararak, “Bak, Wilky, sabrımı taşırıyorsun,” dedi.

“Taşırmamaya çalışıyorum. Ama senden gelecek bir söz, tek bir söz çok işe yarayacak. Senden hiçbir zaman daha fazlasını istemedim. Ama sen şefkatli biri değilsin, Baba. Senden rica ettiğim şeyden azıcık bile vermiyorsun bana.”

Babasının çok hiddetlenmiş olduğunu fark etti. Dr. Adler bir şey söylemeye başladı, sonra kalktı ve kalkarken üzerindeki örtüyü toparladı. Ağzı, geniş, koyu, çarpık bir şekilde açıldı ve Wilhelm’a “Kendini benim kurbanım haline getirmek istiyorsun. Ama seni kurban yapmayacağım. Tanrı aşkına, sen bunu bana yapmadan ben senin ölümünü göreceğim.”

“Baba, dinle! Dinle!”

“Git başımdan şimdi. Sana bakmak benim için bir işkence, seni adi,” diye feryat etti Dr. Adler.

Wilhelm’ın tansiyonu yükseldi, babası kadar kızgındı, sonra kızgınlığı dindi ve Wilhelm’ı çaresiz bir durumda, sefaletin kölesi olarak bıraktı. Sertçe ve garip bir resmiyet içinde, “Peki, Baba. Bu kadar yeter. Bütün konuşmamız gerekenler bundan ibaret,” dedi, ağır adımlarla yüzme havuzu ve buhar odasına bitişik olan kapıdan dışarı çıktı, zeminden yukarı iki uzun kanattan güçlükle tırmandı. Asma katta, lobiye gitmek üzere tekrar asansöre bindi.

Resepsiyonda Dr. Tamkin’i sordurdu.

Resepsiyonist, “Hayır, kendisini görmedim. Ama kutuda sizin için bir şey var sanırım,” dedi.

“Benim için mi? Ver bakalım,” dedi Wilhelm ve karısından gelen bir telefon mesajını açtı. Şöyle diyordu mesaj: “Lütfen Bayan Wilhelm’ı geri arayın. Acil.”

Karısından ne zaman acil bir mesaj alsa, çocukları için büyük bir korkuya kapılırdı. Telefon kulübesine koştu, ceplerindeki bozuk paraları telefonun altındaki küçük kavisli çelik rafa boşalttı ve Digby’yi aradı.

“Buyrun?” dedi karısı. Makas salonda havladı.

“Margaret?”

“Evet, merhaba.” Selamlaşmaları asla bundan öteye gitmezdi. Wilhelm’ın sesini hemen tanıdı.

“Çocuklar iyi mi?”

“Bisikletle gezmeye çıktılar. Niye iyi olmasınlar ki? Makas, sessiz ol!”

“Mesajın beni korkuttu,” dedi. “Keşke şu ‘acil’lerin bu kadar sık olmasa.”

“Sana bir şey söylemem gerekiyordu.”

Her zamanki kararlı sesi Wilhelm’ın içinde bir tür aç bir özlem uyandırdı, Margaret için değil ama, bir zamanlar tattığı huzur için.

“Gelecek tarihli bir çek gönderdin bana,” dedi. “Buna izin veremem. Bugün aynı beşi. Çekte aynı on ikisi yazıyor.”

“Ne yapalım, param yok. Yok işte. Bunun için beni hapse attıramazsın. Ayın on ikisine kadar o parayı bulursam şanslıyım demektir.”

“Bulsan iyi olur, Tommy,” diye cevap verdi karısı.

“Evet? Ne için?” dedi. “Söyle. Neyin uğruna? Benim hakkımda herkese yalanlar atman için mi? Sen...”

Margaret onu kesti. “Ne için olduğunu biliyorsun. Büyütecek çocuklarım var benim.”

Dar telefon kulübesinde Wilhelm’ı ter bastı. Onlukları, beşlikleri ve yirmi beşlikleri parmaklarıyla sıraya dizerken omuz silkip başını eğdi. “Elimden geleni yapıyorum”, dedi. “Şansım kötü gidiyor. Aslına bakarsan, durum o kadar kötüledi ki, nerede olduğumu bile bilmiyorum. Bugün günlerden ne, onu bile söyleyemem sana. Düzgün düşünemiyorum. Hiç denemesem daha iyi. Bu işte o günlerden biri, Margaret. İnşallah böyle günlerden bir daha asla geçmem. Tüm kalbimle diliyorum bunu. Bugün hiçbir şey düşünmemeye çalışacağım. Yarın birkaç kişiyle buluşacağım. Bir tanesi satış müdürü. Diğeri, televizyonda. Ama oyuncu olarak değil,” diye ekledi aceleyle, “teknik işlerle ilgili.”

“Bu yine her zamanki konuşmalarından biri, Tommy,” dedi karısı. “Rojax Corporation’la işleri düzeltmen gerekiyordu. Seni geri alırlardı. Bir yeniyetme gibi düşünmeyi kesmelisin artık.”

“Ne demek istiyorsun?”

“Yani,” dedi, temkinli ve kararlı, pişmanlıktan uzak bir kararlılıkla, “hâlâ bir yeniyetme gibi düşünüyorsun. Ama artık buna devam edemezsin. Her gün yeni bir başlangıç yapmak istiyorsun. Ama on sekiz yıl içinde emeklilik yaşın gelmiş olacak. Kimse senin yaşında yeni bir eleman almak istemez.”

“Biliyorum. Ama bak, bu kadar katı olmana gerek yok. Önlerinde diz çökemem. Gerçekten, bu kadar katı olmana gerek yok. Sana o kadar zarar vermedim.”

“Tommy, peşinden koşturmak, bize borçlu olduğun parayı istemek zorunda kalıyorum ve bundan nefret ediyorum.”

Katı göründüğünün kendisine söylenmesinden de nefret ediyordu.

“Kendimi kontrol etmek için çaba harcıyorum,” dedi Margaret’e.

Wilhelm onun, güzel, kararlı yüzünün üstünde, kalıp gibi kesilmiş, ağaran kâküllerini gözünde canlandırabiliyordu. Adil olmasıyla övünürdü Margaret. Yaptıklarımızın bilincinde olmaya katlanamıyorduk, diye düşündü Wilhelm. Kan dökülse bile. Hayatın nefesi başkasının burun deliklerinden alınsa bile. Bu zayıfların hali; sessiz ve adil. Ve sonra ez! Ezerler!

“Rojax beni geri alsın ha? Sürüne sürüne gitmem gerekir. Bana ihtiyaçları yok. Bu kadar yıl sonra, şirkette hissedar olmam lazımdı. Üçünüzü ve kendimi, bölgenin yarısıyla nasıl geçindirebilirim? Ve hele de yardım için parmağını bile kıpırdatmayacaksan, bunu niye yapayım? Seni okula gönderdim, değil mi? O zaman bana demiştin ki...”

Sesi giderek yükseliyordu. Margaret bundan hoşlanmadı ve araya girdi. “Beni yanlış anladın,” dedi.

“Beni öldürdüğünü anlaman lazım. Bu kadar kör olamazsın. Öldürmeyeceksin! Bunu hatırlıyor musun?”

Margaret, “Şu anda sadece bağırıp çağırıyorsun. Sakinleşince durum değişecek. Para kazanma becerine güveniyorum ben.”

“Margaret, durumu kavrayamıyorsun. Bir iş bulman lazım.”

“Kesinlikle hayır. İki çocuğun başıboş kalmasına izin vermeyeceğim.”

“Bebek değiller,” dedi Wilhelm. “Tommy on dört yaşında. Paulie on yaşına basacak.”

“Bak,” dedi Margaret ölçülü bir tonda. “Böyle bağıracaksan, bu konuşmaya devam edemeyiz, Tommy. Tehlikeli bir yaştalar. On yaşındaki çocuklardan oluşan çeteler var... Ebeveynleri çalışıyor veya aileleri parçalanmış.”

Wilhelm’a bir kez daha, terk edenin o olduğunu hatırlatıyordu. Kendi yükümlülüğü olarak çocukları o yetiştirirken, Wilhelm da özgürlüğünün bedelini ödemek zorundaydı.

Özgürlük! diye düşündü yok edici bir keskinlikle. Ağzında küller vardı, özgürlük değil. Bana çocuklarımı ver. Onlar aynı zamanda benim de çocuklarım.

Sen benim birlikte yaşadığım kadın olabilir misin? demeye başladı. O kadar uzun süre beraber yattığımızı unuttun mu? Bana böyle, merhametsizce davranman şart mı?

Margaret’le bugün olduğundan çok daha iyi bir ilişki içinde olabilirdi. Karısının ona hissettirmek istediği şey de buydu ve bunu açıkça yaptı. “Sefalet içinde misin?” diyordu. “Ama hak ettin bunu.” Margaret’e dönmesi, Rojax’ın kendisini yeniden işe alması için yalvarmak kadar zordu. Eğer bu hayatına mal olacak olsa, yapamazdı. Margaret Olive ile olan ilişkisini berbat etmişti. Ona vurdu, dövdü, hırpaladı, canına okumak istedi.

“Margaret, iş konusunu bir kez daha düşünmeni istiyorum. Şimdi diploman da var. Okul ücretini niye ödedim ben?”

“Çünkü pratik görünüyordu. Ama değil. Erkek çocuk büyütmek ebeveyn otoritesi ve bir ev gerektiriyor.”

Wilhelm ona yalvardı: “Margaret anlayışlı ol. Yapman gerek. İpin ucundayım ve boğulduğumu hissediyorum. Bir insanın mahvoluşundan sorumlu olmak istediğini sanmıyorum. Yumuşa biraz. Patlayacakmışım gibi hissediyorum.” Yüzü genişledi. Telefon kulübesinin duvarının çivilerine, tahtasına ve tenekesine yumruk attı. “Bırak nefes alayım. Düşüp kalırsam, ne olacak sonra? Bu senin hiçbir zaman anlayamadığım bir yönün. Bu kadar uzun süre birlikte yaşadığın birine nasıl böyle davranabiliyorsun? Senin için elinden geleni yapan kimdi? Kim çabaladı? Kim sevdi?” “Sevdi” sözcüğünü telaffuz etmek bile onu titretmeye yetmişti.

“Ah,” dedi Margaret keskin bir nefesle. “Şimdi oraya geliyoruz. Nasıl olacağını düşünmüştün... Bir kodaman mı? Her şey senin ayaklarının önüne mi serilecekti? Sanırım konuyu buraya getirmek istiyordun.”

Bu kadar sert bir yanıt vermeyi kendisi de beklemiyordu, belki ama kendisi de düşüncelere dalmıştı ve şimdi onu cezalandırmaya katlanamazdı, kendisinin çektiği acıları Wilhelm’ın çekmesini istemiyordu.

Bu kez parmak boğumlarıyla duvara yeniden vurdu, akciğerlerinde ancak fısıltıyla konuşacak kadar hava vardı, çünkü kalbi savaşçı bir basınçla yukarı itiliyordu. Doğruldu ve dar kulübenin içinde ayaklarını sertçe yere vurdu.

“Her zaman elimden gelenin en iyisini yapmadım mı?” diye bağırdı, her ne kadar sesi kendi kulaklarında zayıf ve ince tınlasa da. “Her şey benden geliyor ve karşılığında hiçbir şey elde edemiyorum. Bunu cezalandıracak hiçbir kanun yok, ama şu an bana karşı suç işliyorsun. Tanrının önünde.... Şaka etmiyorum. Ciddiyim. Tanrının önünde! Er ya da geç oğlanlar bunu anlayacaktır.”

Margaret, kontrollü, katı bir tonda, “Bana bağırılmasına dayanamam. Normal bir biçimde konuşursan ve mantıklı şeyler söylersen dinlerim. Ama şu söylediklerini değil,” dedi, telefonu kapattı.

Wilhelm cihazı duvardan sökmeye çalıştı. Dişlerini gıcırdattı ve çılgınca kazıyan parmaklarla siyah kutuyu yakaladı, bağırmamaya çalışarak çekti. Sonra, cam kapıdan gözünü dikmiş bakan, bu sahne karşısında tamamen şoka uğramış yaşlı bir kadın gördü ve raflarda büyük bir miktar bozuk para bırakarak kulübeden kaçtı. Merdivenlerden koşarak indi ve sokağa çıktı.

Broadway’de hâlâ aydınlık bir öğleden sonraydı. Gazlı hava, güneş ışıklarının kurşuni telleri altında neredeyse hareketsizdi, kasap ve manavların kapılarının önündeki talaşlarda ayak izleri görülüyordu. Her yaştan, her dehadan, her ırktan ve cinsten bitmek bilmeyen, koşuşturan ve akan milyonlarca insandan büyük bir kalabalık, her insanı sır sahibi, antik ve gelecek, her yüzde özel bir amaç veya özün zarafeti – çabalıyorum, harcıyorum, uğraşıyorum, tasarlıyorum, seviyorum, sarılıyorum, destekliyorum, yol veriyorum, imreniyorum, arzuluyorum, küçümsüyorum, ölüyorum, saklıyorum, istiyorum. Herhangi birinin tahmin edebileceğinden hızlı, çok daha hızlı. Kaldırımlar her türlü geçitten daha genişti; sokağın kendisi kocamandı, sallanıyor, parıldıyordu ve Wilhelm’a öyle geldi ki, nabzı tahammülünün son sınırında zonkluyordu. Geniş bir mendil gibi görünmesine rağmen, güneş ışığının gerçek ağırlığı Wilhelm’ın kendisini sarhoş gibi hissetmesine yol açıyordu.

“Ne olursa olsun boşanacağım,” diye yemin etti. “Baba olarak –Baba olarak– yok pahasına arabayı satıp otele olan borcumu ödemeliyim. Dizlerimin üzerine çöküp Olive’e ‘Biraz yanımda kal. Margaret’in kazanmasına izin verme. Olive!’ diyeceğim.” Sonra da, Olive ile yeniden başlamaya çalışırım, diye düşündü. Aslında, başlamam lazım. Olive beni seviyor. Olive...

Bir limuzin sırasının yanındaki kaldırımın başında, Dr. Tamkin’i gördüğünü sandı. Tabii ki kakao renkli şeritli şapka konusunda daha önce de yanılmıştı ve ikinci kez aynı hatayı yapmak istemiyordu. Ama sivri uçlu omuzlarıyla, cenaze salonunun girişinde o kadar büyük bir ciddiyetle sohbet eden Dr. Tamkin değil miydi? Çünkü bu çok büyük bir cenazeydi. Koyu gri, modaya uygun şapka kenarının altında tuhaf bir yüz aradı. Çiçeklerle dolu iki açık araba vardı ve bir polis yayalara yol açmaya çalışıyordu. Giriş direğinin hemen orada, bir elini açmış jestler yaparak ciddi bir yüzle konuşmayı sürdüren şu adam lanet olası Tamkin değil miydi işte?

“Tamkin!” diye bağırdı Wilhelm ilerleyerek. Ama copunu iki ucundan bir oklava gibi tutan bir polis tarafından kenara itildi. Wilhelm şimdi Tamkin’den daha da uzaktaydı ve sabırsız, terle kırmızıya dönen yüzü, kırmızı bir kürke benzeyen kaşlarıyla onu bütün gücüyle geriye itmeyi sürdürürken ve “Burayı boşaltalım, lütfen,” diyen polise kendi kendine küfretti. Wilhelm ona burnu büyük bir tavırla, “İnsanları böyle itmemelisin,” dedi.

Ama aslında suçlanacak kişi polis değildi. Yolu açık tutmak için emir almıştı. Wilhelm izdiham tarafından ileri itiliyordu.

“Tamkin!” diye bağırdı.

Ama Tamkin gitmişti. Ya da, daha ziyade, kalabalık tarafından sokaktan şapele doğru taşınan Wilhelm’ın kendisiydi. İzdiham içeride sona erdi. İçerisi serin ve karanlıktı. Vantilatörden gelen hava, tuzun yaptığı hafif kaşıntıyı durdurmak için mendille sertçe sildiği yüzünü kurutuyordu. Kıpırdayan ve borulardan nefes gibi çıkan org notalarını duyup sandalyelerde oturan insanları gördüğünde bir iç çekti. Takım elbise ve fötr şapka içindeki adamlar meşe ağacı zeminde yavaşça öne arkaya ve orta kanatta yukarı aşağı yürüyorlardı. Vitrayın beyazı sedef, Davud yıldızının mavisi kadife bir kurdele gibiydi.

Neyse, diye düşündü Wilhelm, dışarıdaki eğer gerçekten de Tamkin ise, burada serinde de bekleyebilirim pekala. Garip, bugün bir cenazeye gideceğinden hiç bahsetmemişti. Ama bu tam da ona göre bir şey.

Ama birkaç dakika içinde Tamkin’i unuttu bile. Diğerleriyle beraber duvar kenarında duruyor ve tabuta ve tabutun yanından ölünün yüzüne bakarak yavaşça geçen insan kuyruğunu izliyordu. Şimdi o da bu kuyruğa dahil olmuştu, yavaş yavaş, adım adım, ama kalbinin çarpması endişeli, kalın, korkutucu ama biraz da şiddetli bir halde, tabuta yaklaştı ve sırası gelince durup gözlerini indirdi. Cesede baktığında soluğunu tuttu, yüzü şişti, gözleri ani göz yaşlarıyla pırıl pırıl parlıyordu.

Ölen adam kır saçlıydı. Kır saçlarının iki geniş dalgası alnına geliyordu. Ama yaşlı değildi. Yüzü uzundu ve kemikli burnu, hafifçe, ince bir şekilde bükülmüştü. Kaşları, son bir düşünceye dalmış gibi havaya kalkıktı. Şimdi en sonunda, son tefekkürüyle baş başaydı, dikkatini dağıtan bütün şeylerden sonra ve et artık et olmadığında. Bu tedavi edici bakış Wilhelm’ı öyle vurmuştu ki, yerinden ayrılamadı. İçindeki hafif korkuya ve sonra kederinin çırpıntısına rağmen, gidemedi. Kuyruktan ayrılıp tabutun yanında durdu; sessizce gözleri doldu ve ziyaretçi kuyruğu örtülü bakışlarla saten tabutu geçip zambak, leylak ve güllerin bulunduğu banka doğru ilerlerken, adamı inceledi. Büyük boğucu bir keder ve neredeyse hayranlıkla, Wilhelm kafasını sallıyordu. Resmî gömleği ve kravatıyla ve gümüş klapalarıyla ve pudralanmış teniyle ölü adam dıştan kusursuz görünüyordu; azıcık altında – siyah, diye düşündü Wilhelm, gözlerine gömülmüştü.

Wilhelm biraz geride durarak, ağlamaya başladı. Önce yumuşak bir şekilde ve duygulandığından, ama çok geçmeden çok daha derin bir hisle. Yüksek sesle iç çekti ve yüzü çarpık, kızgın bir hale büründü, göz yaşları derisine batıyordu. Aklından geçen ilk şey, “Bir adam... başka bir beşeri varlık,” oldu; ama bundan başka ve farklı şeyler de çıktı. “Ne yapacağım? Soyuldum ve kenara atıldım... Ah, Baba, senden ne istedim? Çocukları ne yapacağım... Tommy, Paul? Çocuklarım. Ya Olive? Canım! Neden, neden, neden... Hayatımı isteyen şeytana karşı beni korumalısın. Onu istiyorsan, öldür o zaman beni. Benden al onu, al, al.”

Çok geçmeden, sözlerinde, mantık ve tutarlılık kalmadı. Duramıyordu. Gözyaşları, içinden siyah, derin ve kızgın bir halde birden fışkırdı, yaşlar boşanıyor, vücudunu şiddetle sarsıyordu, inatçı kafasını eğip omuzlarını ve yüzünü buruşturarak, mendili tuttuğu ellerini sakatlayarak. Kendini toplamak için gösterdiği çabalar boşunaydı. Hastalığın ve kederin boğazındaki büyük yumrusu yukarı doğru şişiyordu, kendini tamamen teslim etti ve yüzünü tutup ağladı. Tüm kalbiyle ağlıyordu. Şapeldeki tüm insanların arasında, iç çeken tek kişi oydu. Onun kim olduğunu bilen yoktu.

Bir kadın, “New York’tan bekledikleri kuzen olabilir mi?” dedi.

“Böyle davranması için gerçekten yakın biri olmalı.”

“Tanrım, Tanrım! Böyle yas tutmak için,” dedi bir adam ve geniş, kıvılcım saçan, kıskanç gözlerle Wilhelm’ın sarsılan omuzlarına, elleriyle kapanmış yüzüne ve beyazlamış açık renk saçlarına baktı.

“Adamın kardeşi olmasın?”

“Yok, sanmam,” dedi başka biri. “Birbirlerine hiç benzemiyorlar. Gece ve gündüz gibiler. ”

Çiçekler ve ışıklar Wilhelm’ın kör, ıslak gözlerinde esriyerek eriyordu; ağır, denizimsi müzik kulaklarına kadar geliyordu. Müzik, bir kalabalığın merkezinde, gözyaşlarının büyük ve mutlu unutuşuyla kendini sakladığı yerden ona doğru akıyordu. Onu duyuyordu ve müzik kederden de derin batıyordu, kalbinin en büyük ihtiyacını giderecek, kopan iç çekişler ve feryatlarla.

1*

US Securities and Exchange Commission: Amerikan Güvenlik ve Değişim Komisyonu - ç.n.

2*

(Lat.): Derinliklerden.