MENEKŞE TOPRAK

Valizdeki Mektup

ÖYKÜ

Valizdeki Mektup

Menekşe Toprak

Kitap Editörü: Murat Yalçın

Düzelti: Mahmure İleri

Kapak Tasarımı: Nahide Dikel

Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi A.Ş.

Yapı Kredi Kültür Merkezi

İstiklal Caddesi No. 285 Beyoğlu 34433 İstanbul

Telefon: (0 212) 252 47 00 (pbx) Faks: (0 212) 293 07 23

http://www.yapikrediyayinlari.com

e-posta: ykkultur@ykykultur.com.tr

İnternet satış adresi: http://yky.estore.com.tr

http://alisveris.yapikredi.com.tr

http://www.yapikredi.com.tr

VALİZDEKİ MEKTUP

Menekşe Toprak 1970 Kayseri doğumlu. İlk ve ortaöğrenimini Köln’de ve Ankara’da tamamladı. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdikten sonra bir bankada uzman olarak dört yıl görev aldı. Varşova’da Bertelsmann Kitap Kulübü’nde proje menajeri olarak çalıştı. 2002’den bu yana Berlin’de serbest gazetecilik ve çevirmenlik yapıyor. "Eve Dönüş" ve öbür öyküleri Kitap-lık’ta yayımlandı.

Almancadan Türkçeye çevirileri: Arseni Tarkovski’den Şiirler (1999), Zafer Şenocak’tan Şiirler, Taşa ve Kemiğe Yazılıdır (2000), Akif Pirinçci’den "Arkadaşım Bodo" (Suçlu Öyküler adlı antoloji içinde, 2003).

Valizdeki Mektup

Daracık merdivenlerden inerken, bir zamanlar kulakları sağır eden siren sesleriyle kendilerini bu yarı karanlık dar koridora atan insanların korkularını hissediyorum bir an. Ama sadece bir an. Merdiven duvarına asılı altmış yıl öncesine ait "Pss, düşman aramızda!" propaganda afişiyle aklım karışıyor, duygularım taraf değiştiriyor. Boy boy, renk renk gaz maskeleri, çıplak ve sıska bedenleri savunmasız bırakan gaz odalarını anımsatıyor bana insafsızca. Ancak dört yüz derecelik bir sıcaklıkta eriyebilen belleri bükülmüş, ağızları eğilmiş, karınları deşilmiş cam bardakların yaşamış oldukları vahamet de yetmiyor. Hani hayal gücümü zorlayıp, bir sofrayı donatan diğer araç gereçlerin bir parçası olan bu cam bardaklardan, bir zamanlar yanıbaşlarında duran, önce kavrulmuş, sonraları da paslanmış eğri büğrü şu kaşıklardan, çatallardan yola çıkarak; çatallardan birinin bir elin parmakları arasından ağıza götürülüyor oluşunu, diğer elin belki de tam o sırada bardağı okşayışını canlandırabilirim kafamda. Onlara dokunan parmakların sahibiyle aynı anda yakalanmışlardır baruta ve ateşe demem yeterli olmalı. Bir tek bardağın, çatalın, bıçağın biçim değiştirerek, ama özlerini de koruyarak direnmişlikleri, küller içinde kapkara iskeletleriyle yükselen binaların beynime hücum eden görüntüleri de saf değiştirmeme yetmiyor.

Ama hafızayı tetikleyen başka şeyler çıkıyor karşıma. Yerlerdeki boy boy valizler, çantalar siyah-beyaz karelerdeki belgesellere götürüyor beni önce. İnsanlar ellerindeki valizlerle koşar adım akıp gidiyorlar sokaklarda. Meğer onlar hiç de uzun tren yolculuklarına çıkmak üzere koşuşturup durmuyorlarmış. Sadece ateşten, baruttan, belki de bir daha içine giremeyecekleri evlerinden kurtarabilecekleri en değerli eşyalarını taşırlarmış yanlarında. İşte bu trajik geliyor bana, biraz da, sanki yıllardır aklıma takılmış ama bir türlü yanıtını bulamadığım bir şeyin sırrına kadim olmuşum gibi, şaşırıyorum. Şimdi şimdi kavrıyorum ve birazcık hissedebiliyorum. Ama, yine de değil, tam da aradığım hikâyeler değil bu hissettiklerim. Başka şeyler olmalı. Toz pembe renklerin hâkim olmaya, tüm insanlığı sarmaya başlayacağı bir dönemin bitimine olan tutkumla da ilgili olmamalı. Charlie Chaplin’in hızlı koşuşturmalarını çoktan bozup hareketlerini gerçek yerçekimine teslim ettiği, zorunlu sağırlıklara son verip sesini duyurmaya başladığı o siyah-beyaz kareler de değil sadece.

Birden siyah-beyazlar yeniden kendi hakiki renklerine, kısa saçlı bukleli güzel kadınların tür tür grilikleri ve beyazlıkları, nice nice renklere bürünüyor. Önce masallarla hayatıma giren, sonra gerçeklik içinde varlığı unutulup giden o küçücük valiz çıkıyor yeniden karşıma.

Tahta bir valiz bu.

O zamanlar basit ucuz çam tahtası ile bir cevizi birbirinden ayırabilecek yaşta değildim belki, ama kenarları yıpranmış, koyu kahverengi aşına aşına yer yer siyahımsı lekeler almış meşe bir valizin güzelliğini fark edecek durumdaymışım.

Mutlaka sahip olmak istemiştim ona. Hem de ilk bakışta. Annemin tüm çabalarına rağmen. Yıllarca yapayalnız yaşlanmış ve yapayalnız ölüp gitmiş; ölüsü ise tesadüfen bir hafta sonra, o da gece gündüz açık duran televizyonun gürültüsünden rahatsız olan alt kattaki komşusu tarafından bulunmuş zavallı yaşlı bir kadının valizine sahip çıkmamın saçmalığına ikna etmeye çalışmıştı beni. Ama nafile, ben bir kere gönül vermişim ya ona... Bu eskilere olan merakım hâlâ dinmedi. Siyah-beyaz filmlere, o filmlerdeki kısa bukleli saçları içe kıvrılan, aşk için gözyaşlarına boğulan kadınlara; kapakları desenli ahşap kutucuklara, değerlerini hiçbir zaman biçemediğim eski biblolara, kenarları oymalı kadife koltuklara, kuğu endamlı porselen çaydanlıklara, daha nice nice şeylere...

Yeni kiraladığımız iki odalı, kocaman mutfaklı o eve ilk kez annemle beraber gittiğimde fark ettim onu. Tesadüfen. Çünkü bir hafta sonra gelmiş olsaydım, mutfak duvarına asılı kıpkızıl sonbahar yapraklarıyla bezenmiş bir parkta sarışın bir kız çocuğunu yanaklarından öpen çilli bir oğlanın yer aldığı resim dışında, o evde oturmuş olan yaşlı kadına dair hiçbir şey kalmayacaktı.

İçi tıka basa eşyalarla dolu evde en fazla bir saat kalmıştım o akşam. Eşyaların hiçbirine elini süremeyeceğini kesin bir dille babama aktarmak, babamın bir çöp yeri ve bir kamyon ayarlamasını istemek üzere işten yorgun argın dönmüş olan annemle beraber gitmiştik. Ev sahibi, evi ancak bu haliyle kiraya vermişti bize. Ölen yaşlı kadının akrabaları yoktu, eşyalarını üstlenecek kimse de çıkmamıştı ortaya.

Annemin o akşam sinirli sinirli soluduğunu hatırlıyorum. Bu eski püskü eşyaları kim alır, nereye atarız biz bunları deyip duruyor, oturma odasında uzun uzun gıcırdayan eski ağır dolabın kapılarını açıp çekmecelerini çektikçe, siniri bir kat daha artıyordu. Ağır kadife perdelerle sıkı sıkı kapatılmış pencerenin önündeki sarı kahverengi karışımı kadife koltuk; onun hemen yanıbaşında, şemsiyesi soluk gülkurusu rengindeki ahşap gövdeli lamba öylesine hoşuma gitmişti ki. O evde filmlerde siyah-beyazın ve grinin tüm tonlarıyla tanıdığım nesneler ilk kez asıl renkleriyle karşıma çıkıyorlardı.

Annem söylene söylene mutfaktaki dolapları karıştırırken, babam gelmişti. Bense arkadaki yatak odasında kendi keşiflerimi yapıyordum. Demir karyolanın yanında duvara yaslanmış küçük valizi fark ettiğimde, annemle babam kapısı yatak odasına açılan oturma odasına geçmişlerdi.

Babam: "Hanım şu masaya bak, bu saf ceviz biliyor musun? Atılır mı böyle şeyler? Antika bunlar hanım, antika. Bak vallahi, yeminle, şu karşıdaki küçük koltuk var ya, geçenlerde böyle bir şey bir dükkânda gözüme çarptı, alınacak gibi değil."

Annem ise sinirli.

"Ben antika mantika dinlemem, kim bilir kaç yıl öncesine ait yaşlı bir kadının artıklarıyla çocuklarımı yaşatmam, kendim de kullanmam. Gider ucuzundan, ama yeni şeyler alırım. Hem benim eşyalarım ne güne duruyor, hepsi de sığar buraya."

Babamın ısrar edecek olduğunu, ama buna pek de cesaret edemediğini hissediyordum. Babam üşengeç bir adamdı biraz. Öyle sanıyordum, ama çok sonraları, bunun aslında bilmediği bir dilde derdini anlatamadığından kaynaklandığını, memlekete (sadece tatillerde gördüğüm, bana pek bir şey ifade etmeyen doğup büyüdükleri ülkeleri için hep böyle derlerdi) gittiğimizde fark etmiştim. Memlekette bir ay boyunca sokaktan eve girmeyen, sürekli koşuşturma içinde olan babamın geri döndüğümüzde, günlerini daha çok ev ve iş arasında geçirmesinin, arada bir akrabalara, tanıdıklara yapılan ziyaretler dışında pek dışarıya çıkmamasının üşengeçliğinden çok, başka nedenlere bağlı olduğunu ancak büyüdüğümde anlamıştım. Dilini bilmediği, öğrenmemek için büyük bir aşkla direndiği bu ülkede, babam hep bir yabancı olarak kalmış; bu yabancılığıyla da içine kapanık, beceriksiz adam kimliğine bürünüvermişti. Hata yapmaktan korkmayan gözü kara bir kadın olduğu için, annemin dil sorunu hemen hemen hiç yoktu. Her yere giren çıkan annem, çalıştığı fabrikadaki kadınlarla dedikodu yapıp bundan keyif alacak kadar öğrenmişti buranın dilini. Sanki benim için yapılmış küçük valizi elime aldığımda, ölen kadının ardından bıraktığı eşyaları çöpe atmak üzere kolları sıvayacak olanın da yine annem olacağını düşündüğümü hatırlıyorum.

Küçük olmasına rağmen ağırca bir valizdi. Yaşlı kadın belki de ölmeden önce seyahate çıkacaktı ya da çıkmıştı da eşyalarını içinden çıkarmaya zamanı kalmamıştı. Eski demir kilidine elimi attığımda, hem merak hem de korkuyla dolup taşmıştım. Garip, sanki açtığım anda yaşlı kadın Alaaddin’in sihirli lambasındaki dev gibi balonlaşıp şişecek, kocaman cüssesiyle karşıma dikiliverecekti. Çocukluğun düş dünyası bir yana, gerçek hayattaki korkuların etkisi de vardı tabii ki bu çekintimde. Gizlice başkalarının eşyalarını karıştırmak, hırsızlık yapmak gibi bir şey değil miydi? Ama, annemin de dolapları karıştırdığını, içindekileri boşaltıp çöpe atacağını düşünüp rahatlamıştım.

Kulağım iç geçire geçire sigarasını çeken babamın nefes alış verişinde, sessizce valizin kilidini açtım. Anlık bir klik. Belki de o klik sesiydi beni o kadar büyüleyen. Yıllarca, herkesten gizleyeceğim, kimsenin dokunmasını istemeyeceğim eşyalarımı bu klik sesiyle açacak, yine o sesle onlardan ayrılacaktım.

Hiç de öyle ağır olduğu kadar, tıka basa dolu değildi. İrili ufaklı bir sürü bez mendil. Yer yer eprimiş, beyazlıkları uçup griye dönmüş mendillerin kenarlarındaki danteller; bazılarının köşelerindeki kabarık motifler; hele o naftalin kokusu, öylesine tanıdıktı ki. Memleketteki babaannemin kimsenin dokunmaya cesaret edemediği kocaman sandığının kokusuyla aynı. Babaannemin, bir zamanlar annemin de mendilleri vardı. Benim ise hep kâğıt mendillerim olmuştu.

Defterler. Defterleri açtığımı ve el yazısıyla kaleme alınmış sözcükleri okumaya çalıştığımı, düzgün olmasına rağmen, iç içe geçen o sağa yatık el yazısını sökemedikten sonra, aynı el yazısıyla dolu diğer iki defteri de bir kenara attığımı hatırlıyorum. İçlerine mektuplar, faturalar, birtakım evraklar konulmuş zarflar. Siyah-beyaz fotoğraflarda, kâh kendi yaşlarındaki kadınlarla, kâh asker üniforması içindeki genç bir adamın kollarında, bukleli saçları omuzlarında genç bir kadın hep gülümsüyor. Hepsi siyah-beyaz. Defterler, fotoğraflar, mektuplar, mektuplar; hepsini, bir kenara koymuş, o küçük valize göz dikmiştim, bir de kenarlarındaki beyaz dantelleri solmuş bej bir mendile.

Şimdi ise o eşyaları nasıl atmış olduğuma şaşıyor, tarihin bir kesitini yok ettiğim için içim cız ediyor, vicdan azabı duyuyorum. Ama zaten en geç bir hafta içinde diğer tüm eşyalarla birlikte çöpe atılacak siyah-beyaz fotoğrafları, mektupları, birkaç tane kitabı, kim bilir kaç on yıllık geçmişleri olan, yıkana yıkana eprimiş mendilleri çöpe atılmak üzere bir çöp torbasına doldururken, böyle duygulardan bihaberdim.

Poşeti, annemin antrede içini bir sürü şeyle istiflediği kartonlardan birine yerleştirdim. Üçlü koltuğa eğreti oturmuş, bezgin ve ekşi bir suratla kim bilir kaçıncı sigarasını yakan, kendisini bekleyen işlerden uzaklaşmak istercesine dalıp gitmiş olan babam, önünden geçerken beni fark etmedi bile. İkinci kez, bu kez valizle önünden geçerken başını kaldırdı ve aynı ekşi suratla ama etrafını görmeyerek gülümsedi. Annem ise mutfaktaki dolapları boşaltmakla meşguldü.

Yaşlı kadına ait hiçbir şey bırakmaya niyetli değil gibiydi. Beni fark ettiğinde burnundan soluyordu.

"Kızım sen de baban gibi tembellik yapıp durma." Annem çocuklarına sitem ettiğinde hep babamı örnek verirdi. Uyuşukluğumuz, ehlikeyf ve her tür marazi hallerimiz babamın genlerinden bize geçmişti ona göre. Alttaki dolapları boşaltmamı istiyordu. Elimdeki valizi fark ettiğinde, "O pis şeyi de götür hole at. Boş mu onun içi?" Valizi elimden kaptı, boş olduğunu anladıktan sonra yere atıp yine işe koyuldu.

"Yazık, bu yaşlı kadının her şeyi kendisi gibi çürümüş gitmiş. Kim bilir ne zamandan kalma bu kapkacak? Ama bu kaşıklar da gümüşe benziyor. Bunlar da ne atılır ne de kullanılır. Ya bir akrabası veya devlet gelip de gümüş kaşıkları sorarsa? En iyisi atmamalı bunları. Kızım sen niye hâlâ dikilip duruyorsun oralarda?"

Dikilip kalmıştım. Pazarlık yapmam gerekiyor. Ağlayarak annemden bir şeyler koparmanın yaşı çoktan geçmiş. En fazla küsebilirim. Ama, annemin ne küsmelere ne de ağlamalara aldıracak tahammülü var.

Annemden o valizi koparmam işte onun gerilmiş, tartışamayacak kadar yorgun ve bezgin ruh haliyle mümkün oldu. Ama, aylar önce sözünü verdiği halde bir türlü alamadığı oyuncakçıdaki küçük bir sandığa para vermekten kurtulduğu için bana bıraktı onu sanırım.

O akşam elimdeki valizle iki hafta sonra çıkacağımız eski evimize döndükten sonra, annem, yeni evi adam edene kadar beni bir daha yanına almadı. Eşyaları çöpe atacak olan kişileri yine o bulmuştı. Ondan önce de kadının işe yarar mobilyalarını, babamın bastırmasına rağmen anneme kabul ettiremediği ceviz masayla birlikte, eski mobilya alıp satan bir Arap’a vermişti.

Eve iki hafta sonra taşındığımızda, yaşlı kadından tek bir iz bile kalmamıştı. Sarıya çalan, yeşil çiçekli ağır duvar kâğıdı gitmiş, duvarları bembeyaz, güneşli bir ev oluvermişti. Sadece, sanırım annem sevdiği için, eski yerine takılmış olan o oğlanın kızı öptüğü resim duruyordu. Ama bir de, her gün birkaç kez açıp kapattığım, artık büyüdüğüm için varlığından dolayı beni ayıplayacaklarından korktuğum uyuyan küçük bebeğimi, tek başıma almaya başladığım kitaplarımı, güzel kokulu silgilerimi, kalemlerimi ve bej dantelli küçük mendili sakladığım valizim. Ona artık sandık diyordum. O mendili ise sandığı kapatmadan önce eşyalarımın üzerine örtüyordum.

İlkokul üçten dördüncü sınıfa geçerken sandığımı her açtığımda, aklıma yaşlı kadın daha sık gelir olmuştu. Ne zamanlar kullanmıştı, acaba onun da mı çocukluğundan kalmaydı. Attığım fotoğrafların hiçbirinde çocuk fotoğrafı yoktu. Üstelik onu, ne çocuk ne de yaşlı biri olarak düşünebiliyordum. O, siyah-beyaz fotoğraflarda gülümseyen, güzel genç bir kadındı benim için.

Bir gün tam karşımızda oturan ve artık annemle sıkı dost olan Meryem Teyzeyle annemin geniş mutfakta çay içerken sohbetlerine kulak kabartıyordum. Annem büyüklerin konuşmalarını dinlememe kızardı hep, hele Meryem Teyzeyle yan yana geldiklerindeyse, ortalıkta görünmeme hiç izin vermezdi.

Annem becerikli bir kadındı. Yaşlı kadının büyük, ağır eşyalarını attıktan sonra, içinde kristal vazoların ve aile fotoğraflarının yer aldığı eski evimizdeki geniş vitriniyle oturma odasını ikiye bölmüş, vitrinin arkasına kendi yataklarını yerleştirmişti. Vitrinle duvar arasında kalan boşluğu da yerlere kadar inen, etekleri dantelli, pileli beyaz bir perdeyle kapatmış, böylece kendi yatak odalarını oturma bölümünden ayırmıştı. Benden iki yaş küçük olan erkek kardeşimle benim için de, bir zamanlar yatak odası olan küçük odaya iki katlı bir ranza, camın kenarına da bir masa yerleştirmişti. Eski evimizden kalma üçlü koltuk ve eski oturma odasındaki masayı ve sandalyeleri mutfağa koyarak, orayı da bir oturma odasına çevirmişti.

İşte annemle Meryem Teyzenin mutfaktaki koltukta sereserpe oturdukları, gülüşüp eyleştikleri, küçücük bir kızken hep aralarına katılmak, büyüdüğümde ise kaçmak istediğim anlardan biriydi. Her yaz memleketten kilolarca getirilen çerezler, çay ve annemin çok nadiren içtiği sigara eksik olmazdı muhabbetlerinde. Ocakta altı kısık çaydanlığın çıkardığı o buharlı mırıltı, burnumu yalayan demli kokusu; annemin bir yıl önce yine memleketten getirdiği ince belli bardaklardaki kan kırmızısı çay; çıtır çıtır çekirdek sesleri arasından alçalıp yükselen muhabbetleri...

Annem ya fark etmemişti benim masada açık kitabın başında kendilerini dinlediğimi ya da belki artık onları dinleyecek yaşta olduğumu düşünüyordu. Söz bu evden ve ölen kadından açılmıştı.

Meryem Teyze 1961 yılında kocasından da önce gelenlerdendi. Çok iyi Almanca konuşuyordu. Kocası, yıllar önce genç yaşta kanserden ölmüş, o da bir daha evlenmemişti. Benim Memo Abi dediğim oğlunu ve biri Türkiye’de evlenip orada kalan, diğeri de –o sözünü pek etmese de herkes biliyordu– bir Almanla yaşayan kızlarını tek başına yetiştirmişti. Hep canlı, neşeli, harika hikâyeler anlatan, ak pak, şişmanca bir kadındı.

"Biliyor musun, İkinci Dünya Savaşı’nda Rus askerleri ilk defa şehre girdiklerinde, burada sadece kadınlar, yaşlılar ve çocuklar varmış. Eli silah tutan erkeklerin hepsi cephedeymiş. Eskiden bu apartmanda oturan Polonyalı yaşlı bir kadın anlatmıştı bana. Dediğine göre askerler aylarca kadınlara tecavüz edip onları köle gibi çalıştırmışlar. Sizin bu dairede oturmuş olan o yaşlı kadının iki çocuğu da bombalardan ölmüş. Kocası da cepheden geri dönmemiş. Aradan neredeyse kırk yıl geçmesine rağmen, kadın ölene kadar kimselere kapıyı açmadı. Benim Mehmet o zamanlar küçücük çocuktu, arada bir alışveriş çantasını yukarı çıkarırdı da, onunla bile korkarak, çekinerek konuşurdu. On beş yıllık komşumdu, ama sadece bir kere davet etti beni evine. Mehmet’in yardımlarına karşı bir teşekkürdü bu herhalde. Mehmet’le beraber gitmiştim. Çocuk için bir dilim ekmeğin arasına peynir koymuş, peynirin altına da, aha parmak kalınlığında tereyağı sürmüştü. Çocuğun midesi kalkmıştı. "Ahh," diye söylenmişti kadıncağız, "savaştan sonra siz halimizi görseydiniz, yıllarca bir dilim ekmek üzerine sürülmüş bu kalınlıkta tereyağı hayaliyle yaşadım."

Neyse, Ruslar şehre girip, tüm kapıları açıp tek tek kurcalarken, bizim bu kadın haftalarca yatağının altında saklanmış. Polonyalı kadının dediğine göre, daha çok köylerden kırlardan gelen genç Rus askerleri üçüncü kattan sonraki katlara çıkmaya çekinirlermiş. Herhalde alışkın değillermiş o kadar yükseklere tırmanmaya. Bir de, merdivenin bir kısmı çökmüşmüş, nasıl olsa kimse yoktur diye yaklaşan olmamış bu kata."

Annem, ilgiyle dinliyor ve arada bir "Vah vah, bak sen," gibi yorumlarda bulunuyordu.

"Bakma sen şimdi zengin olduklarına, çok fukaralık çekmiş bu millet. Dediklerine göre, aylarca hiç su akmamış, yiyecek desen hak getire. Zavallı kadın burada nasıl haftalarca aç susuz dayanabilmişse? Zaten yıllarca korkarak baktı kapı aralığından bizlere. Bu eskiler yabancı düşmanı, ırkçıdırlar diyorlar ya, bence bu kadınınki düşmanlık filan değildi, biri aniden evine girer diye korkuyordu. Garibim, son zamanlarda da dışarıya hiç çıkmaz olmuştu."

Dayanamayıp atılmıştım söze. Sert ve kin dolu bakışları karşısında her defasında tüylerim diken diken olan, her an savunma halinde, bastonunu insanın yüzüne vuracakmış gibi dimdik tutan eski apartmanımızdaki yaşlı bir kadın aklıma gelmişti. "Anne, bizim eski komşumuz vardı ya, Bayan Schiffer, hani beyaz bir köpeği vardı. O da öyleydi. Bana hep Türkengör[1] diyordu."

Annem beni yeni fark etmişçesine, kız sen bizi mi dinliyorsun diye çıkışmış ve hemen odama gitmemi istemişti.

Dışarıda şırıl şırıl dökülen yağmur, içeride futbol seyretme bahanesiyle babamın dizleri dibine uzanıp uyuklayan kardeşim. Henüz ait değilmişim demek yetişkinlerin dünyasına. Odamıza geçip yine valizimi kucağıma aldığımda, keşke kadının eşyalarını atmamış olsaydım diye iç geçirmiştim ilk kez. Kadın belki de Ruslardan nasıl saklandığını yazmıştı o defterlere.

Yıllar geçtikçe unuttuk eskiden bu evde oturmuş olan kadını. Ne Meryem Teyze ne annem; bir daha kimse anmadı onu. Benim ise arada bir, yıllar geçtikçe içine koyduğum, içindekilerin sürekli değiştiği sandığımı açtıkça aklıma geliyordu. Ama zamanla ben de unuttum. Aynalı ve çekmeceli bir dolabın odamıza girmesinden sonraysa, büsbütün çıktı gitti hayatımdan, tıpkı büyüsünü yitiren sandığım gibi. Ben büyüdükçe o eskiyen, yıpranan, kimi zaman yerleri başka eşyalarla doldurulan sıradan bir nesne olmuş, dolabın üstünde eski bir valiz haline gelmişti. Evinde ölü bulunmuş yaşlı bir kadına dair haberler de artık bir şey ifade etmemeye başlamıştı. Hayat hızla yüz değiştiriyordu. Büyüyor ve dış dünyaya karşı olan heyecanlarım, meraklarım değişiyor; ilgilerim başka şekillerde kendime, kendi bedenime yöneliyordu demek. Ya da, o kadına duyduğum acıma duygusu, çok sonraları tarihten öğrendiklerimin karşısında sönüp gitmişti. Hiç bilinçli düşünmemiştim onun tarihteki rolünün ne olduğunu, onun küçük bireysel hezeyanının da kitlelerin hezeyanı içinde bir payı olduğunu, bunun koca bir kıyıma malolmuş olabileceğini. Kapı aralığında bir yabancıya bakarken korkuyla değil de, belki de ortak bir suçun, o suça neden olan, kendi büyüsü içine kilitlenmiş koca bir dünya görüşünü temsil eden iğrenmeyle dolu olduğunu da düşünmemiştim. Meğer en yakın ağızdan anlatılanmış, en yakında görülenmiş inandırıcı olan.

Masallara olan inancını yitirmiş, ama hâlâ için için sandıklarda, kapalı kutularda, lambalarda saklı sihirli bir dünyadan kopamamış sekiz yaşındaki bir çocuğa neler vaat etmezmiş ki zemini koyu kahverengi, kenarları incecik hâki sarmaşıklarla çevrili, içi yeşil astarlı küçücük bir valiz. Tüm iyilikler ve kötülükler hâlâ büyülerle ortaya çıkıp kaybolurken, tarihin kendisi de sadece ve sadece upuzun, kıvır kıvır saçlı güzel prenseslerin iyi kalplerinde ve kocaman siyah benli, uzun burunlu eciş bücüş büyücülerin sihirlerinde saklıymış henüz.

Küçük valizle olan ilişkimi on beş on altı yaşlarımdayken tümden bitirmiş olmalıyım. İlk elime geçtiği günü, üzerimde yarattığı duyguyu bu kadar berrak hatırlarken, sonraki akıbetini bilmiyor olmam çok ilginç. Şimdi bir müze haline getirilmiş ve kentin bombalandığı 1940 ile 1945 yılları arasındaki yaşamı belgeleyen her türlü nesneyle dolu bu sığınağa nasıl geldiğini ise hiç bilmiyorum.

Uzun boylu sarışın rehber, bombalanmış bir lokantadan arta kalan bardakların; burada doğmuş ve nüfus kâğıtlarında doğum yeri olarak bu sığınağın adı yazılı, şimdi altmışlarındaki insanların hikâyelerini bırakmış, havalandırma sistemine geçmişti.

"Bu derinlikteki sığınak yüz kişilik olup en fazla iki saatlik bir oksijene sahipti. Ama savaşın son günlerinde beş yüzden fazla kişi saatlerce burada nefeslerini tutmak zorunda kalmıştır."

Ama ben dinleyemiyorum. Yıllardır, nice araştırmaya, nice öyküye, nice filme, nice belgeselin siyah-beyaz karelerine konu olmuş karanlık bir dönemi bir kez de başka cepheden görebilme merakıyla daldığım bu sığınakta, bula bula kendi çocukluğumu bulmuşum. Benimle beraber bilet alıp bir metro girişindeki bu eski sığınağa inen diğer yirmi beş kişiyi unutmuş, tipinden, renginden hiçbir şey kaybetmemiş küçük valizimle baş başa kalmışım. Mutfakta usul usul kaynayan çayın mırıltısını işitiyor, buharlı kokusunu alıyorum.

Lütfen dokunmayın diyen rehberin sesiyle kendime geliyorum. "Biz yıllardır bu nesneleri toplamak için çok uğraştık. Hepsi önemli tarihi dokümanlardır."

Parmaklarımı üzerinde gezdirip, açmadığım halde klik sesini işittiğim demir kilitten hızla elimi çekiyorum.

"Nedir bu valizler? Mesela bunun kimlere ait olduğunu biliyor musunuz? "

"Hayır, buradaki valizlerin bazıları tavan aralarından bulunup çöpe atılmış ya da eskicilere verilmiş, çoğu da sığınakların içinde onlarla birlikte bugüne kalmış. Dikkat ederseniz, boyutları son derece küçük. Savaşın son yıllarında bomba alarmlarıyla tetikte yaşayan insanlar, zaruri eşyalarını sürekli bunların içine koyup gündüz işe gittiklerinde de yanlarında taşırlarmış. Sizin dokunduğunuz, dar bir sandığı andıran bu valizin önemli bir özelliği var. Deniz aşırı yolculuklar için meşeden yapılmış, 1920’lerden kalma dörtlü bir valiz takımının en küçüğü. Çocuklar ya da kadınların özel küçük eşyaları için son derece elverişli. Hoş bir görüntüsü var değil mi? Son derece özel bir antika parçası aslında. Genç bir kadına ait olması gerek. Bir eskiciden, bir Arap dükkânıydı sanırım, ben keşfettim. Dükkânın sahibi yıllar önce dairesinde yalnız başına ölen yaşlı bir kadına ait olduğunu biliyordu sadece."

Rehber çerçevelenmiş, altlarına numaralar verilmiş resimler, fotoğraflar, evrak ve gazete kupürleriyle dolu duvarı göstererek, "Bakın, 136 numaralı çerçevenin içindeki şu bej mendil de onun içinden çıktı."

Duvara yaklaşıyorum. Hemen tanıyorum mendilimi. Eski danteliyle, ilk öğrendiğim ve üzerine işlemiş olduğum o gül motifi, yeşil yaprakçıklarıyla biraz solmuş. Gül örneğini çıkarmaktan değil de, en çok küçük bir parça kanaviçeyi mendilin üzerine tutuşturmakta, motif bittikten sonra da kanaviçenin ipçiklerini çekip çıkarmakta zorlanmıştım.

"Bu valizin ve mendilin aynı döneme ve kişiye ait olduğunu sanıyorum. Mendilin köşesindeki gülü andıran motifi görüyor musunuz? Mendil, kumaşı ve etrafındaki danteli itibariyle, 1930’lara veya 40’lara aitken, üzerindeki motif daha yakın zamanlarda işlenmiş." Adam bir süre sustu. "Üstelik bu mendile sarılmış birkaç tane de mektup vardı. Bunu çok iyi hatırlıyorum, zira mendil mektuplara sarılmış, öylece valizin astarının altına konulmuştu. Saklanmıştı desem daha doğru olur, çünkü astarın dikişleri, sanki sadece mektupları saklamak için itinayla sökülmüş."

Mektup mu?

Kendi kendime konuştuğumu sanmıştım. Ama sesli düşünmüş olmalıyım ki, rehber devam ediyor.

"Evet. Sanırım aşk mektuplarıydı. Ama çantanın ve dönemin tarihiyle ilgisi yoktu. Attık onları."

Atmışlar onları. Peki, unutmakla atmak arasında fark var mı acaba?

Geçmiş süzülüp aydınlanıyor birden. Etrafımdaki nesneleri daha az önemseyip, değişen kendi bedenime yöneldiğim o sancılı, korkulu ama haz dolu ilk keşiflerim. Yıllar yıllar sonra aklıma gelip de aradığım halde bir türlü bulamadığım, on beş yaşımdayken Heinz’in yazdığı aşk mektuplarını demek buraya saklamışım? Herkesten fellik fellik sakladığım, annem görecek diye korkuyla ürperdiğim, ama atmak da istemediğim için, son çare yeşil astarını kenarlarından söküp valizin altına soktuğum ilk göz ağrım, ilk aşk mektuplarımı unutup gitmişim.

Bakıyorlar mı bana? Üzerinden neredeyse yirmi yıl geçmiş, korku dolu hummalı ilk aşk serüvenimi bir kez daha andığımı anlamışlar mıdır? Çocukluğa, yıllar öncesine gitmiş olmanın hüznü ve coşkusuyla ağladığımı? Çantamdan çıkardığım kâğıt mendille gözlerimi kurutup etrafıma bakınıyorum. Grup, yeni doğmuş bir bebek için yapılmış gaz maskeli beşiğin etrafına toplanmış. Yüz ifadeleri mahcup ve durgun. Şu mendilin ve çantanın bir zamanlar bana da ait olmuş olduğunu söylesem, hayal kırıklığına uğratır mıyım bu nesnelerin içinde kim bilir belki de kendi karanlık, sancılı, açılıp konuşuldukça sadece dehşetin failleri olabilecekleri, o dehşete suç ortağı olmaktan kurtulmaya muhtaç tarihlerini arayan insanları? Ama kimse ilgilenmiyor; ne benimle ne de şu acemi parmaklarla işlediğim solmuş ilk kanaviçe işleme örneği pembe gülümle.

Dar merdivenlerinden sığınağın dışına, gün ışığına çıkıyoruz. Yüzler solgun, gözler dumanlı. Düşüncelere dalmış insanlar dört bir yana dağılıyorlar. Bazılarının, bir müze gezisiydi ve bitti işte der gibi rahat soluk alışları dikkat çekiyor. Bense hâlâ şaşkın, nereye gideceğimi bilmiyorum. Ama bir bilet başı değil mi, hiçbir anlamı kalmayana dek daha binlerce kez buraya gelip kendi geçmişime yeniden yolculuğa çıkabilirim.

Güzel Bir Gün

Zeynep gözlerini açtığında, güçlü bir ışıkla karşılaştı. Şaşırdı bu aydınlığa, ama dayanamadı gücüne, hızla gözlerini kapattı, tekrar açtı; sonra bakışlarını yere indirerek kırpıştırıp durdu gözkapaklarını, bir süre sonra alıştı pencereden süzülüp tam başucuna konan güneş huzmesine. Kulağının dibinde hep aynı aralıklarla, belli belirsiz manyetik bir ses ötüyordu. Dijital bir saatin bir sonraki saniyeye geçişi gibi. Biip... biip... biip.

Bir şeyler unutmuş duygusuna kapıldı. Ne olduğunu çıkaramadı. Günlerden pazar değil miydi? Öyle ya Cemil’le buluşacaktı. Hem de ilk kez baş başa, yalnız kalacaklardı. Aylardır hayal ettiği bu buluşmada şimdi böylesine heyecansız olması da ne garipti. Üstelik bu garipliğe şaşırmıyordu da. Ama başka bir şey daha vardı sanki yapması gereken. Ağdacıya gitmeyecek miydi? Paket ağda yaptıracaktı hem de. Kıllı bacaklarıyla, apış arasındaki o uzun tüylerle, olur mu hiç? Ama ablası fark etmiş ağdacıya gideceğini, oradan da da Cemil’e. Ablası mıydı o kaşlarını çatarak, buyurgan sesini yükselterek kendisini uyaran, halası mı, yoksa babası mı? Hayır babası olamaz, hiç sesli uyarmaz ki babası, ağır uzun bir gölge gibi onun varlığı, eğer suskunsa ve bakışlarını yere indirmiş, bakmıyorsa yüzüne, mutlaka kızmıştır. O suskunluğu her şeyin üstüne yerleşmiş bir uyarıdır. Ne zaman tespit etmişti babasının bu halini böyle? Yeni, şimdi. Kemikleşmiş, kanıksanmış, ama bugüne kadar hiç adı konulmamış bir korkuyu, karşısında oturan birine içini döker gibi tanımlıyordu işte: Babanın suskunluğu, ailenin tüm diğer fertlerinin yüzlerine, sözlerine yerleşmiş olan uyarıydı. Ne güzel bir cümle oldu bu. Meryem Halasının uzun dalgalı siyah saçları dökülüyor yer yer kızarmış ıslak buğday rengi sırtına, iri yuvarlak kalçalarına dek iniyor. Belki de yay gibi gergin kaşlarının altında hep dalgın dalgın uzaklara bakan halasıydı o babasının gölgesi olarak algıladığı şey. Bu tespiti de mi şimdi yaptı? Yok, şimdi yapmış olamaz. Şimdi sadece ışık vardı gözlerini alan, yalnız bu ışığın sıcak mı, soğuk mu olduğuna karar verememesi de ne tuhaf. Sıcak olmalı mutlaka, ışık sadece sıcak olur ya. Ama bu, tarafsız bir ışık, bir ekranın ardından gözlerine süzülen suni parıldama gibi. Bir de şu kafasına takılan şeyin ne olduğunu bir hatırlasa. Hatırlamadığı o şey her neyse, telaşlandıracak gibi kendisini. Şu ışığın rengi var da sıcaklığı niye yok?

Cemil’le buluşmaya giderken öyle tedirgin ki. Hep ablasının kıskançlığı yüzünden. O güzelim ağlayan sarışın bebeğinin bir gözünü çıkaran da o zaten. Biri kucağına alıp, ay bu büyüdüğünde pek güzel, pek afet bir şey olacak dediğinde, kendisinin alnı kıllarla dolu o esmer çirkinliğine kızıyor ablası; kıskanıp duruyor bu yüzden onu. Hayatı boyunca bir kız kurusu, küflü bir rahibe gibi yaşayacak. Öyle bir niyeti yok elbette, o evli adamla buluşmasından belli. Ablasının o herifle geçen bunca yıllık gizli ilişkisinden sonra, nasıl olup da hâlâ bir marifetmiş gibi el değmemiş bakire bir kız edasıyla ortalıkta dolaştığına aklı ermiyor. Kimse tarafından konuşulmasa da, genç kızlara anlatılmasa da, oyunun kuralını abla da herkes gibi keşfetmiş anlaşılan. Bazen, o adamdan geri döndükten sonra, yüzünde oluşan o buruşmadan, oturup kalkarken bedeninden dışarıya yayılan o tedirginlikten anlıyor ablasının bakireliğini korumuş olsa da, kalçalarının perişan olduğunu. İnsan orasından da zevk alabilir mi?

Kıskançlığından elbette tüm bu telkinleri. Cemil ne kadar güvenilir, ne kadar kendisini seviyor olursa olsun, fazla ileriye gitmemeliydi. Erkeklerin işi belli olmazdı, hemen ilk günde ... sonra hafife alabilirdi onu. O da biliyor zaten Cemil’le hemen yatağa atlamayacağını. Ama yine de ona gidecek, üstelik ev arkadaşı da yok, beraber yemek pişirecekler. Yoksa önce sinemaya mı gideceklerdi?

Dalları odalarının penceresine kadar süzülen o ağaç yok artık. Babasının bir zamanlar iri dallarından birine kurduğu salıncak, üzerindeki küçük minderle birlikte bahçe çitinin bir köşesine gelişigüzel atılmış. Sadece ben değildim ki o ağacı seven, herkes severdi. Ama benim ağacımdı o, bahçe onsuz şimdi bomboş, dibinde baharları hiç kaldırılmayan o kocaman renkli minder, içinde bez bebeklerinin de yattığı sepet evin girişindeki merdivenin dibinde duruyor. Dut ağacımı kesmişler. Babası kucağına alıp üzerinde yeşil küçük elmacıkların sallandığı ağacı gösteriyor: Bak artık senin yeni ağacın o olacak. Dut ağacı toprağın dibinde her tarafa kök salmış, bütün bahçeyi kaplamıştı. Kesmeseydik, bahçedeki şu elmalar ve portakallar hep ölüp giderdi birkaç yıl sonra.

Bir o, bir de babaannesi kızgın dut ağacının kesilmiş olmasına. Eli o kuru kemikli elin içinde, babasına sitem eden babaanneyi izliyor başını yukarılara uzatarak. Kamburu çıkmış babaannesi, babasının yanında küçücük, ama öyle güçlü duruyor ki. İçini bir güven kaplıyor onu dinlerken. Bugün yılların dut ağacını, yarın da evi yıkarsın sen. Akbaba sürüsü gibi üşüşüp durdular mahallenin başına. Kaç tane bahçeli ev kaldı şu sokakta? Sıra bizimkine geldi. Tamam ağacı kestin, ama bu evi yıktırıp apartman yapmaya kalkışırsan, sütümü helal etmem sana.

Babası başını eğmiş, mahcup ama sinirli, ses tonunu kontrol etmeye çalışıyor. Tamam anne, bu ağacı niçin kestiğimi sen de biliyorsun, bütün toprağın altını kaplamış kökleriyle. Sen demiyor muydun, bu bahçede maydanoz bile yetişmiyor diye. Ben de kestim, seneye istediğin her şeyi ekersin.

Pamuk saçlı babaannesinin kırışıklarla ve siyah lekelerle dolu bembeyaz yüzü yaklaştı, gülümserken kırışıkları çok daha derin yollar çiziyordu. Ne zaman gördüğünü hatırlamaya çalıştı onu, sanki biraz önce yanıbaşındaydı ve rengi kaçmış çakır, puslu gözleriyle bakmıştı. Genzinden çok zor işitilen o çatallı sesi kulağında, kemikli, yeşil damarlı elleri saçlarını okşuyordu. Niye bütün masalların hep mutlu sonla bitiyor anne, diyordu Meryem Hala. Kocasından ayrılıp eve geldiğinden beri çok asabi olmuş. Herkes öyle söylüyor Meryem Hala için. Aman anne, asıl o mutlu mesut biten masallardan sonra olup bitenleri anlatsanız ya şu çocuklara. Hepimizi o prenslere, mutlu sonlara inandırdıktan sonra... Hani iyi kalpli güçlü prens var ya, o aslında sonradan kurbağa olur desene ya şu kızcağıza, şimdiden bilsin gelecekte başına gelecekleri. Çocuğun yanında hiç konuşulur mu bunlar? Hangi ses hangisinin ağzından çıktı şimdi? Babası, annesi, babaannesi? Sesi kısılmış film karesini de tam andırmıyor Meryem Halanın görüntüsü. Çenesi oynayıp duruyor sadece, soluk ölü yüzü donuk, robot askerin kurulduktan sonra en fazla bir dakika süren otomatik hareketi gibi alt çenesi aşağı yukarı inip çıkıyor. Çok komik görünüyor ama değil mi Meryem Hala böyle? Çok asabi oldu bu kız çok. Meryem Hala, sen niye asabi oldun? Onu da nereden öğrendin şimdi? Meryem Halanın sesinde bir kırgınlık var. Bilmem ki? Meryem Hala ağlıyor, ben yaptım, ben ağlattım onu. Parmak kadar çocuğun bile maskarası oldum diyerek hıçkırıyor Meryem Hala babaanneye. Babaanne kızmıyor kendisine asabi dediği için; kötü bir sözmüş demek, ağladığına göre Meryem Hala. Masadaki tabaktan kocaman salatalığı alıp eteğinin altına sokarken annesinin gözleri fal taşı gibi açılıyor, sadece annesi değil ki, herkes şaşkın. Ayy n’apıyorsun kız sen? Bu çocuk nereden, kimden öğreniyor bunları bilmem ki? Salatalığı sertçe kapıyor anne. Üç kadın babaya doğru bakıyorlar. Yok yok, Allaha şükür babası görmedi. Annesi sinirden parça parça yapıyor salatalığı avucunda sıkarak. Salatalığın suyu yumruk halindeki parmaklarının arasından akıp siyah eteğinin üzerine damlıyor. Söylemedim, inan ki söylemedim Meryem Hala anneme. Hani uyanmıştım, hiç kimse yoktu evde. Bütün odaların kapılarını açıp tek tek baktığım halde kimseyi göremedim, karanlıktı ve ben çok korkuyordum. Banyonun ışığı açıktı, bir de inleyen bir ses vardı banyonun kapalı kapısının ardından. Çok korktum. Sen çırılçıplak oturuyordun banyonun taşına, ıslak saçların kalçalarına kadar iniyordu. Elindeki salatalığı içine sokup dururken, ne yaptığını görmek için iyice yanına sokulduğumu fark etmedin bile. Söylemedim onlara, hep sokup çıkardığını, sokup çıkardığını. İnlediğini, önce kısaca bağırdığını, ağlar gibi büzüşüp karnının üstüne yığıldığını, sonra da sahiden ağladığını. Ama, kötü bir şey yapmadı ki Meryem Hala. Allah Kuran çarpsın ki, anneme söylemedim.

Babaannenin kucağına büzüşüp hıçkırarak ağlıyor. Sabun ve tütün kokuyor babaannenin koynu. Kemikli elleri okşuyor başını, uzun örgülü saçlarını sıvazlıyor usul usul. Cemil’i de sevecek mi böyle babaanne, yoksa boyunu biraz kısa mı bulacak? Belki birkaç yıl sonra biraz göbek bağladığında ve saçları döküldüğünde, şimdi gözüne böyle güzel görünen yüzünün bile bir anlamı kalmayacak. Senden bir baş küçük kalacaktır belki de. Yok be babaanne, insan sevdiğinin kusurunu görür mü, sevdiği, tıpkı çocuğu gibi, dünyanın en güzeli, biriciği değil midir? Ama babaanne, sen henüz Cemil’le tanışmadın ki.

Beyazlar doluyor gözlerinin içine. Beyazların arasından bir ses "Ah, kendine geldi," diyor. Hareketle rüzgârlanan bir bez parçası, lastik bir ayakkabının mermer zemin üzerindeki kayışına benzer bir vızırtı; pürtelaş bir koşuşturma. Kulağının dibinde yine o saniyelik vuruşlar. Ayak sesleri çoğalıyor, yaklaşıyor; beyaz daha da artıyor. Kalın, tok, kibar bir erkek sesi "Zeynep Hanım, beni duyuyor musunuz?"

Elbette duyuyor, bakışlarını beyazdan kaldırıp yukarılara doğru çeviriyor. Uğultular çoğalıyor. Alnı açık, gözlüklü bir adam duruyor.

Eğiliyor adam; arkasından hareketli, telaşlı kara görüntüler de. Biraz sonra sözlüye kalkacağını biliyor. O bakışlar, yeşile çalan ela gözler böyle kendisine doğru eğildiğinde, mutlaka kötü bir şeyler olacaktır. Mutlaka sözlüye kalkacaktır, başka çaresi yok, keşke çalışsaydım, yine bende sıra, yine yine... Bu başımdaki uğultu, şimdi boşluğa doğru giden zonklama hep bu yüzden.

Gözlerini karanlığa açtı. Bir süre sonra alıştı karanlığa, hatta sonra tam bakışlarının hizasına denk gelen şeffaf hortumu, hortumun içinde akan sıvıyı fark etti. Sıvının rengi belli değildi. Başını yana çevirmek istedi, fakat dönemediğini, hatta dönüp dönmediğini anlamadığını fark etti. Birden ortalık aydınlandı ve bir kadın peydahlandı başucunda. Yaklaştıkça, tanıdık geldi kadın kendisine, ne kadar da çökmüş, ne kadar da kederli bir yüzü var bu kadının? Annesine benziyor. İyi de annesi bu kadar yaşlı, bu kadar şişman mıydı? Kumral değil miydi, o da annesinden almamış mıydı teninin, saçının rengini? Şimdi ise kızıla çalan mat sarı saçları var. Gözlerinin önü de nasıl morarmış.

Annesi elbette, sadece çok üzgün. Belki de duymuştur Cemil’le ilk buluşmalarını, hemen kim söylemiştir ki? Şişkin yeşil damarları yılanı andıran elleri yaklaştı, başına koydu. Hissedemiyor başındaki eli.

"Kızım, yavrum, Allah seni bize...," diyor annesi, ama sonunu getirmiyordu. Sonra babasının yüzüyle karşılaştı. Öylece bakışıyorlardı.

Babası eğildi:

"Nasılsın kızım, beni duyuyor musun?"

Sadece şaşkındı, ikisinin de ellerinin neden bu kadar damarlı olduğunu, babasının saçlarının niye böylesine beyazladığını anlamaya çalışıyordu.

Annesi, "Yavrum, duyuyor musun beni?" dedi yeniden.

Sonra arkasını döndü annesi, "Açtı, gözlerini açtı." Annesinin arkasından kıvırcık saçlı bir baş belirdi. Aaa, ama Meryem Hala bu. Meryem Hala hiç de asabi görünmüyor, sadece çok üzgün. Uykusuz ya da çok ağlamış gibi kırmızı gözleri. Meryem Halayla oracıkta baş başa kalıyorlar. Kızmadın değil mi biraz önce sana asabi dediğim için? Babamın sesini işittim, yan odadan geliyor. Kocası denilen o pezevenk, ibne, ulan madem kocalık yapamayacaksın, ne diye girersin elin kızının günahına. Allahın ibnesi diye bağırıp duruyor. Babam bizler o yaşlardayken çok konuşurdu, ama sonraları bizler büyüdüğümüzde, ya da sen eve geri geldikten sonra, pek öyle konuşmaz oldu biliyor musun hala. Madem yok erkekliğin, ne diye evlenirsin be ibne, be bok herif. Bağırma bey, çocuklar duyacak şimdi. Kader, kader işte. Meryem Hala, ibne ne demek? Meryem Hala şimdi şaşkın, çaresiz dili tutulmuş bir halde sadece bakıyor. Her zamanki hali işte. Konuşmayan, ama her şeyi yüzünde, gözlerinde okunan Meryem Hala.

Mutlaka söylemeliydi onlara da babaannesiyle buluştuğunu.

"Babaannemi gördüm, biraz önce."

Annesi haykırışa benzer bir ses çıkardı. Ah, kızım, ah bahtsız kızım. Elindeki mendili ağzına götürüp hıçkırmaya başladı. Şimdi babası duruyordu karşısında yine… Altları iri iri torbalı, kaygılı gözleri.

"Nasıl gördün babaanneni, kızım?"

Çok güzeldi, evet hep gülümsemiş, saçlarını okşamıştı. Sabun kokuyordu, Hacı Şakir, tabii ya Hacı Şakir kokuyordu. O önü fırfırlı mini eteğine kırmızı elma şekerini bırakmıştı. Kızmamıştı ona, elbisesini kirlettiği halde gülümsemişti hatta...

"Çok iyiydi, ama kendisini daha fazla ziyaret etmediğimiz için üzülüyor," dedi. "Bir de," kekeledi bir an, babasına baktı küskün küskün, "bir de evimizi yıktırıp yerine apartman yaptırdığına, dut ağacından sonra elma ağaçlarını da kestiğine çok kızmıştı."

Başı uğuldadı yeniden, sesler birbirine karıştı.

Alnı açık, gözlüklü, beyazlı adam yeniden belirdi. ‘Zeynep Hanım, anlıyor musunuz beni?’ diyor.

Elbette, niçin anlamasın ki.

Ben doktor Necmi.

Doktor Necmi? Kimdi bu adam, annesinin teyze oğlu vardı doktor, Necmi miydi ki onun adı?

Adam işaret parmağını burnunun dibine uzatıyor. Gözleriyle parmağını takip etmesini söylüyor. Sağa doğru hareket eden parmağa bakarken adamın gözleri dikkatini çekiyor. Şu doktor Necmi Beyin yüzü hiç de yabancı gelmiyor kendisine, burnunun ucundaki okuma gözlüğüyle ne kadar da buyurgan, ses tonunu ne kadar yumuşatmaya çalışsa da bakışlarında yorgunluk ve bıkkınlık izleri taşıyor. Gülesi geliyor adamın bu haline. Adamın kaygılı gözlerine bakıp, onu teselli etmek için gülümsüyor. Sahiden kaygılı mı bu yüzü, yoksa numara mı yapıyor?

Kola şişesinin kızgın güneşin altında bu kadar hızlı ısınmasına sinirlenmesi de ne hoş. Bazen böyle gereksiz şeylere kızması insanın şımarıklık değil de ne!? İnsan tatildeyken her türlü şımarıklığı yapabilmeli, her türlü lükse de sahip olmalı ama. Onu güldürmüştü ya, o şişe kadar kızgın olduğunu kulağına fısıldayarak. Hemen otel odasına çıkmalıydılar. Göz ucuyla da Cemil’in önüne bakıyor. Mayosu gittikçe şişiyor, elindeki havluyu alıp kasıklarının üzerine atıyor. Belki de, suya atlayıp, sahilin bir yanını saran kayalıkların arkasına kadar gitmeliler. Açık havada, her an birileri tarafından görülebilme tedirginliğiyle daha heyecanlı olmaz mı? İyice huy değiştirdin, şaka yaptığını sanmıştım, ya birileri görürse bizi? Hem de karımı görecekler. Of, Cemil, ne kadar tutucusun! Bu adamda da dirhem fantezi yok ki. Bir de bilse o anda onu yabancı bir erkek gibi düşündüğünü, belki de hemen hemen her gün bankaya uğrayan Cevdet olarak... Tam da o anda aramanın zamanıydı yani! Cep telefonumu neden plaja inerken bile yanıma alıyormuşum, arayan o kişi kimdiyse, şimdi... Ne zaman baktı, ne zaman karıştırdı ki cep telefonumu? Cevdet A. kim? Kim olacak, bankadaki bir müşteri. Elbette, müşteriler cep telefonlarımızı da biliyorlar. İyi de şimdi Cevdet Bey aradıysa, benim ne günahım var? Hem nerden bilsin adam tatilde olduğumuzu? Sinirleniyor, sessizliğinden, yüzüne bakamayışından biliyor. Sesimin yumuşaklığına mı kızdı? Ama bu sessizliğin ardından fırtına kopuverecek gibi. Evet doğru, garip beni araması, hem de mesainin bitmek üzere olduğu bu saatte. Sessizliğin, küskünlüğün arkasından bir fırtına kopacak.

Fırtınadan kaçan Cemil denize atıyor kendini, hırsını denizden alırcasına sertçe atıyor kulaçlarını. Beceremiyorsun, çok çok fazla köpürtüyorsun denizi. Yaz tatillerini Bodrum’da sörf yaparak geçiren Cevdet –evet şimdi öğrendim ben de, Fethiye’de olduğumuzu duyunca söyledi Bodrum’da her yıl sörf yaptığını– hiç köpürtmeden, o iri uzun yapısına rağmen tüy gibi hafif hareket ediyordur denizin üzerinde. Senin gibi, su yutmuş küçücük bir dinozor gibi suyu çalkalayarak köpürterek çırpınıp durmuyordur.

Deniz dalgalanıyor, koca dalgalar ayak bileklerine vuruyor. Bu koyda dalgalanmaz hiç deniz oysa. Açık mavi renginden arınıp çok daha ötelerde masmavi, yer yer lacivert renklerdeki açıklara doğru kulaç atıyor Cemil. Biraz sonra siyah bir nokta oluyor. O kara noktanın iki yanından suyu köpürterek yukarı kalkan yeniden inen kolları zar zor görebiliyor. Şimdi, kaybolsa denizde o nokta, bir daha hiç çıkmasa ortaya? Belki de olur. Bir kramp girse ayağına, kendisi tek başına ne yapabilir, nasıl kurtarabilir ki onu? Yüzebilse bile oraya kadar, çekip çıkaramaz ki o yağlanmaya başlayan, küçük ama kalın bedeni. Geri gelmezse ne olur? Ağlar mıyım? Evet, elbette. Yüreği ağzında, heyecanla, kara noktanın deniz tarafından yutulmasını bekliyor. Yut deniz, yut o kara noktayı. Yutarsa deniz Cemil’i, denizden şişmiş bedeni su yüzüne çıktıktan, her şeyi arkamızda bıraktıktan sonra, eminim başsağlığıma da gelir Cevdet. Hiçbir engel yok artık aramızda, ama bana biraz daha zaman ver, şeklinde dileğimi nasıl anlatabilirim ona, o anlar mı, matemime biraz saygı gösterip sabırlı davranmayı, beklemeyi bilir mi? Sözle değil de, bakışlarımla, tam da siyahlı matem elbiselerimin içinde, elimi sıkıp başsağlığı dilerken, ona‚ "belki bir ay sonra, sular durulduktan sonra beni davet edebilirsin başka herhangi bir partiye" diyebilir miyim ki? Deniz pul pul, güneşin ışınlarıyla menevişleniyor, lacivert dalgalı bir kumaş gibi hareleniyor. O küçücük kara nokta gerçekten yok şimdi ortalıkta. Elini alnına siper edip gözlerini iyice kısarak, ufuk çizgisine kadar tarıyor denizi. Yok. Dalgalar beyaz beyaz köpürerek kıyıya çarpıyor. Ayaklarını yalıyor.

Tanrı Baba dileğimi tuttu, kara noktayı deniz yuttu.

Fışırtılı dalgalar ayağının başparmağı arasındaki iri çakıl taşını alıp götürsün istiyor. Ama taş sıkışmış oraya batıyor. Ayağını kıpırdatsa, hatta sadece başparmağını oynatabilse çıkıverecek yerinden. Ne ayağını ne de parmağını hareket ettirebiliyor. Eğilip elleriyle ayağının yardımına yetişebilir oysa, niye akıl etmiyor bunu, niye eğilemiyor? Deniz hırçınlaşıyor. Sahiden deniz mi yuttu Cemil’i? Anne niye ağlıyorsun ki böyle hıçkıra hıçkıra? Altı üstü bir çakıl taşı işte, dalgalar şimdi köpükleriyle alıp götürecekler onu. Bak, Cemil de göründü. Dalgalar saklamış onu. Sevindim geldiğine, biraz önceki kara nokta da sen değildin zaten. Of be anne, amma sulu gözmüşsün ha.

Sakin olun hanımefendi, şok yaşayan hastalarda... Gerçek bir teşhis koyabilmemiz için... Çok kan kaybetti... Ama, ablasını halası sandı, yirmi yıl önce kaybettiğimiz babaannesini gördüğünü söylüyor... Şu anda gerçekten... İnsan beyni çok karışık, bir rüya görmüştür, tomografisinde beyin hasar görmemiş... Biraz daha sabır, birkaç gün daha.

Bir hıçkırık. Hanım, yapma, iyileşecek, buna da şükretmeli. Ah bahtsız kızım. Ya bacağı, bacağını kurtarabilecek misiniz? Daha kaç yıl oldu şunun şurasında evleneli, nasıl söyleyeceğiz Cemil’in ölümünü.

Cemil’in ölümü?

Mermer bir taşın üzerine boylu boyunca uzanmış babaanneyi yıkamalarını sanki daha biraz önce görmüştü. Yaşlı bir kadın bir dua mırıldanıyordu, suyun şırıltısı ve duanın ahengi hüzne salmıştı içini de, Melek Halanın sesli hıçkırıkları sinirlerini bozuyordu. Keşke sussa Melek Hala. Yaşlı kadınların etrafını etle ördükleri babaannenin beyaz bir mendille çenesinin altından tutturulup tepesinden bağlanmış yüzünü görebiliyordu sadece. Gülümser gibi uyuyordu. Annesi kolundan tutup, sabun kokan nemli buharlı odanın dışına çıkarıyor onu, kapıyı kapatıyor. Babası kıpkırmızı gözlerle yanaşıyor, onu kucağına alıp göğsüne bastırıyor. Korkma kızım, o cennette şimdi. Babası niye artık onu kucaklamıyor? Ablasından önce evleneceğine kızmış mıdır acaba? Ama, Cemil saygılı bir çocuk, iyi aile terbiyesi almış, inşallah hep öyle kalır diyen o değil miydi?

Kaç kere gösterdim Cevdet’e alyansımı. Şebnem, saçma sapan sırıtıp durma, seninkisi geldi diye de dürtüp durma beni. Yanlış anlaşılacak, hayır hiç de kızarmadım, sadece kibar bir adam, kalemliğime kırmızı bir gül bıraktıysa ne çıkar ki bundan? Canım yakışıklı olsun, beni ne ilgilendirir, evli olduğumu unutuyorsun galiba?

Ama, Mehtap Hanım da evli, hem de kendi boyunda iki çocuğu var.

Olabilir, Mehtap Hanım yirmi yıllık evliliğinden bıkmış bir kadın. Biz daha üçüncü yılımızı bile bitirmedik. Hem biliyorsun, biz Cemil’le sevişerek evlendik.

Ablası hep çok acele ettiğini düşünüyor. Daha iki aydır tanıştığın biriyle nasıl bu kadar çabuk evlenmeye kalkışırsın? Hem sonra sen gerçekten seviyor musun bu çocuğu? Sırf evlenmiş olmak için evlenmeye kalkışıyorsan, çok büyük bir hata. Bir kez daha kıskanıyor ablam işte beni. Ondan daha güzel olmam benim suçum değil ki. O Meryem Halamın kopyası; kara kuru, üstelik boyu da kısacık. Sahiden hızlı mı davranıyorum şimdi evlenmeye karar vermekle? Hata mı yapıyorum? Ama yaşım yirmi altı oldu, otuzumdan sonra mümkün olmaz artık. Cemil çok iyi bir çocuk, çok seviyor beni. Ne dedi o gün bana bir bilsen. Şu beşinci kattan aşağıya düşsem ne yaparsın, diye sordum. Ben de arkandan atlarım, diye cevap verdi. Üstelik Maliye Bakanlığı’ndaki işinde çok hızlı yükselecek. Master da yapıyor. Âşıkmış mıyım ona? Elbette. Çok yakışıklı, uzun boylu erkeklerden hoşlanma meselesi eskiden kalma bir şey. Hem ne önemi var ki, ben hâlâ manken arayan o küçük kız mıyım?

Cevdet manken gibi. Kimliğine göre otuz altı, üstelik de bekâr.

Kayalıkların arasındaki çalılıkta sırtıma batan sert taşlara aldırmadan, canımın yanmasına rağmen bu göğün altında seninle çırılçıplakken, uzun süredir almadığım kadar zevk alırken, sendin benimle olan, başkası değil ki. Ne saçma, senden zevk almadığım zamanlar bunu hissedip artık seni sevmediğimi, zevk aldığımda da neden gözlerimi hep kapalı tuttuğumu söyleyip huzursuz olman Cemil!

Bir ağacın dalı sallanıp duruyor gözünün önünde. Dalın içinde rengini çözemediği bir sıvı akıyor. Sallanmıyor şimdi dal. Şeffaf bir hortumu andıran bir ağaç dalı. Ondan uzaklaşmaya çalışıyor, başını oynattığı, oynattığını sandığı halde, hortum hiç yer değiştirmiyor. Uzaklaştırması gerek şu burnunun dibinde akıp duran şeyi. Ama niye olmuyor?

Dudaklarını oynatıyor, içinde önüne geçemediği bir susama duygusu, kupkuru, buruş buruş olduğunu hissediyor. Su içmesi gerek, evet su, su.

Üç baş, altı göz yan yana, heyecanla ona bakıyorlar. Su mu istedin yavrum? diyor gözlerinin önü siyah halkalı kadın. Yanındaki adam, tabii ya susamış benim güzel kızım diyor sevinçle. Baba, baba inan ki hiçbir şey yapmadım. Senin kızın hiç yanaştırır mı oğlanları yanına, yüzünü hiç kara çıkartır mı senin? Evet doğru, geldi Cevdet Bey yine şubeye. Şirketlerindeki yemeğe davet etti, ama gitmedim ki ben. Ben temiz bir kızım. Cemil’den başka hiç kimse el sürmedi bana. Hiç kimse. Cemil de zaten size annesiyle iletmedi mi o gururlu haberi? Tabii ki, artık kimse kırmızı lekeli bir çarşafı bayrak gibi sallamıyor pencerelerde, ya da kayınvalidenin eline tutuşturulmuyor o kırmızı lekeli çarşaf. Ama, biliyorum, gururunu okşayan o haberi sana da ilettiler usulünce. Konuşmasan da, yine sessiz kalsan da, gurur duyduğunu kızınla, annemle birlikte bunca yıl emek vermişliğinizle övünüp durduğunuzu biliyorum. O zaman anladın değil mi, hani otobüste yanımda gördüğün çocukla gerçekten aramızda bir şey olmadığını? Yıllar önceki o karşılaşmanın tamamen tesadüf olduğunu? Söylemiştim anneme o akşam, fakülteden arkadaşımdı, tesadüfen aynı otobüse binmiştik, elinin bacağımın üzerinde oluşu da tamamen tesadüftü, insan böyle sıkış tıkış otururken bir otobüste... Kızarıp terlediysem, o çocuğu sana tanıştırırken –bak adını bile hatırlamıyorum– senin kızmış olabileceğini düşündüğümden, senin tedirgin bakışlarındandı.

Cevdet’e ben telefonumu vermedim, gitmedim onunla yemeğe. Ama, ne kadar güzel bir yüzü var Cevdet’in de. Üç günlük sarı sakalıyla yine de çok bakımlı, ses tonu öyle yumuşak ki. Üstelik gözlerime bile bakamıyor. Sadece, geçerken uğrayıp doğum gününe davet etti. İstedim, ama olmaz ki, ben evliyim, gelemem. Cemil’i inandıramıyorum ki Cevdet’le aramda bir şey olmadığına.

Sonsuza kadar çalacak mı şu telefon? Niye kimse açmaz? Üç, dört, uzaklaşıyor beyninde zonklayıp duran metalik ses, beş...

Birkaç kez açtı gözlerini... şu anda narkozda... maalesef kurtaramadılar... bu sesi ve bu hıçkırığı tanıyor. Hıçkırık dindikten sonra devam ediyor ses matemle konuşmaya. Hayır, dizden aşağısını aldılar, kurtaramadılar bacağı...

Dizaltı eksik biri topal değil, düpedüz koltuk değneklerine mahkûm bir sakat. Bu depremden sonra ne çok sakat insan doluştu sokaklara; köprü üstlerinde, köprü altlarında dilenen ne çok bacaksız, kolsuz insan var! Deprem bu, ne yaşa ne cinsiyete ne milletine bakar; sadece evlerini, en yakın akrabalarını almaz elinden, böyle bacağına da göz diker insafsızca. En çok da Sıhhıye Köprüsü’nün altındaki tek kollu, tek bacaklı küçük oğlan çocuğu dokunuyor kendisine. O çocuk büyüyebilecek mi? Sadece sağlam tek kolu ve tek bacağıyla uzayacak, delikanlı olacak yani. Ama bunları düşünürken içi hiç de sıkıntılı değil, öyle huzurlu ve dingin ki. Bu huzur içindeyken insan, bırak depremde bacağını kaybetmiş birini düşünüp üzülmeyi, ayağının iki parmağı arasına sıkışmış etini acıtan şu çakıl taşını bile eğilip alamıyor işte. Sahi bu taş nasıl oldu da gelip parmaklarının arasına girdi? Siyah noktanın deniz tarafından yutulmasını dilerken, çakıl taşı da gelip kuruldu oraya.

Deniz kızıla çalıyor, onun içinden çıkan Cemil’in saçlarından şıpır şıpır sular akıyor. Kan kırmızısı tok ağır damlalar. Ama yavaş sürmüyor ki şu arabayı! Bu kadar sis varken... Yavaş, n’olur, bak göz gözü görmüyor. Nasıl böyle bir şey sorabilirsin, elbette sadece bir müşteri Cevdet Bey. Kızıl bir ışık var önlerinde, niye görmüyor Cemil, niye yavaşlamıyor bu çocuk? Yavaşla, yavaşla, önümüzdeki kamyon... korna sesi kulağını patlatacak gibi. Of, nasıl da uykum var.

Zeynep gözlerini açtığında o güçlü ışığa dayanamadı. Kırpıştırıp dururken gözkapaklarını, bir yandan da unuttuğu şeyi bulmaya çalıştı. Işığın bu kadar güçlü olmasına rağmen neden ısıtmadığını çıkaramadı. Tatil yaptıkları o sessiz koyda güneşin altında uzanmış düş kurarken, bedenini yakan güneşin içine yaydığı huzur gibi bir şey vardı yine de. Bazen dut ağacının gölgesinde o renkli mindere bağdaş kurmuş babaannenin kucağına otururken de, o kırmızı fırfırlı eteği üzerinde bahçenin dört bir yanına dökülmüş yumuşak, yer yer kızıla çalan dutları toplarken de, kafasının bir yerinde bir şey unuttuğu duygusu vardı hep. Uzayınca babaanneyle bu kucak kucağa oturmalar, beyaz buruşuk teninden aldığı sabun ve tütün kokusunu içine çekip uyku mahmurluğuna geçse de, her defasında içine bir sıkıntı çöktü ve uzaklaştı dut ağacının gölgesinden, babaannesinden.

Birden aklına geldi hatırlamaya çalıştığı şey. Parmaklarının arasındaki o taşı çıkarmalıydı. Parmaklarını ne kadar oynatsa, ayağını ne kadar havada sallayıp dursa da hiç çıkmaya niyetli değil inatçı şey. Taşın kemirdiği parmak etlerinin kanadığını hissediyor. Yapması gereken, yere oturup o taşı oradan almak. En ufak bir yaranın bile mikrop kapmasının insanın başına neler açacağını bilmeyen mi var? Ama hareket edemiyor ki eğilip taşı alabilsin. Sıkıştırıp duruyor parmaklarını. Cemil çıkarsa şimdi denizden, yetişir imdadına, rahatlatır ayağını.

Unuttu parmağını, acısını da. İçine sükûnet doldu yeniden, Cemil’i beklemeye karar verdi. Kulağının dibinde eşit aralıklarla yeknesak, belli belirsiz işittiği o sinyal sesini merak etti bir kez daha, sonra boş verdi. Birden sıcaklığını hissetti güneşin. Ne güzel bir gün diye düşündü, yüzüne kocaman bir gülümseme yayıldı.

Eve Dönüş

Kapıdan içeriye girip merdiven sahanlığına basıyorum. Soluk turuncu muşambanın altındaki tahtalar gıcırdıyor. Eskiden de böyleydi. Ama sanki gıcırtılar daha da çoğalmış. Koyu kahverengi yüzyıllık ahşap tırabzanlar ise dokunula dokunula yer yer siyaha dönüşmüş. On yıllardır tamirat yüzü görmemiş kapı girişi, eski bej metal posta kutuları, sıvaları dökülmüş ayva sarısı duvarlar...

İki ağır valiz ve askıları omuzlarımı kemiren sırt çantasıyla yavaş yavaş çıkıyorum merdivenleri. Yirmi iki basamağı geride bırakıyorum. İkinci kata ayak basıp dinlenmek için valizleri yere koyduğumda, eski alışkanlıkla yine merdiven saydığımı fark ediyorum. Kattan ara sahanlığa dik çıkan bölüm on, üst kata kıvrılan ise on iki basamak.

Ağrıdan kasılmış parmaklarımı ovuştururken bir televizyon sesi çalınıyor kulağıma; sürekli kanal değiştiriliyormuş gibi iç içe geçen, yükselip inen sesler. Kapıdaki zile bakılırsa, şu gazeteci kadın hâlâ burada oturuyor. Eski gazeteci diyelim. Duvar yıkılmadan önce, hükümete yakın yerel bir gazetede editörlük yapan, duvar ortadan kalktıktan sonra da, diğer birçok meslektaşı gibi kendi mesleği yerine bambaşka işlerle parasını kazanmaya başlayan Bettina Marcek. Ben buradan ayrılırken, küçük bir fabrikaya işçi olarak girdiğini, en azından girme sözü aldığını söylemişti.

Üçüncü katta zilin üzerinde hâlen adımın yer aldığı dairenin kapısını açıyorum. Vanilya ve çiçek karışımı bir deterjan kokusu çarpıyor burnuma. Valizleri uzun loş koridorun ortasına bırakıp koridoru ortadan bölen oturma odasına geçiyorum. Camın önündeki küçük koltuğa atıyorum kendimi.

İnsanın dönüp dolaştıktan sonra yeniden demir atmak istediği yer, ilk gençlik yıllarında yaşama heyecanı ve enerjisiyle dolup taşmış olduğu yer mi acaba? Elbette bir kuruntu, bu kente geri dönüşüme ve yeni bir başlangıç yapma arzusuna anlam verme isteği. Öyle de olsa, yine de bu iki odalı elli metrekarelik karanlık dairede yaşlanabileceğimi hayal ediyorum da, hiç de huzursuz etmiyor bu beni. Bir gün geri dönme ihtimalini, evet evet mutlaka geri döneceğimi hep hesapta tutmuşum demek. Yoksa yıllar önce bu daireyi eşyalarıyla birlikte çoktan elden çıkarmış olurdum. İnsanın, içinde kimse olmasa da, nerede olursa olsun kendisini bekleyen küçücük bir köşeciğinin olması...

Uçsuz bucaksız yemyeşil çayırlarını, sabahları güneşin ilk ışınlarıyla doğanın tüm renklerini en çıplak ve en sahici hali ve sessizliğiyle duyumsadığım Yeni Zelanda’daki o çiftlikten sonra, şimdi altı yıl önce bıraktığım gibi duran bu ev beni rahatlatıyor. Sanki engin bir denizde tek başına açılıp kaybolduktan, hani neredeyse boğulma tehlikesi geçirdikten sonra kalabalık bir rıhtımda, ama onun sessiz bir köşesinde şöyle uzanıp nefes almak gibi bir şey yeniden burada, bu evde olmak. Ama yıllarca yaşadığım çiftliği, kendi ellerimle emzirdiğim ve günbegün irileşip biraz daha annelerine benzeyen kuzuları, onların süt kokularını da unutacak mıyım öyle hemen? Tim’i de mi özlemeyeceğim şimdi?

Karşı apartmandaki pencerelerden biri açılıyor. Bir an bir yüz beliriyor ve kayboluyor loş camın arkasından. Oturduğum odanın uzun geniş penceresinin perdesizliği dikkatimi çekiyor, birden gözlendiğim duygusuna kapılıyorum. Oysa ilk kez bu eve taşındığımda, annemin yadırgayan bakışları altında camlara kesinlikle perde takmama kararım olmuştu. Kimdi, adını şimdi anımsayamadığım bir kadın, benim neslimin kendisinden önceki tüm kuşaklara olan tepkisiyle, perdelerle de olsa, sıkı sıkıya evlerinin içine kapanmadığını, mahremiyeti kendi köşeciklerine saklanmakta bulmadıklarını söylemişti. Belki 68’lilerin dünyaya kazandırdıklarıyla bulmuşuz bu dışa açıklığı, bu arı yaşam biçimini; ama, hiçbir şeyin kavgasını yapmak zorunda kalmadığımız gibi, hâlen birçok kadının baş tacı olan tüm o snop dantelli beyaz tülleri, tüllerin yanlarından sarkan, bir evin görkemini bütünleyen ağır kalın perdeleri sorgulama ihtiyacı bile duymadan tüm doğallığımızla atıvermişiz camlarımızdan. Haklı bir akıl yürütme olabilir. Ama belki de perdelerin derdiyle uğraşmamak veya hatta bir de perdeye para vermemek gibi pratik nedenlerden kaynaklanabilir miydi bu diye düşündüğümü, kadına 68 kuşağının her şeyi politize etmekten nasıl da bir türlü vazgeçemediğini söylediğimi hatırlıyorum. Oysa, babaannemin kalın perdeleri, uçları dantelli tül perdeleri hiç de rahatsız etmiyordu beni. Hatta garip bir huzur, bir korunmuşluk duygusuna kapılırdım babaannemin evine her gidişimde.

Şimdi ise şöyle şu koltukta otururken, yan yana duran iki geniş pencerenin çıplaklığı huzursuz ediyor beni. Avluyu saran apartmanların pencerelerinin ardındaki binlerce göz sanki odanın içini gözetliyor. Daralır mıyım böyle bir yerde? Ama uçsuz bucaksız arazilerde kaybolma duygusundan sonra, şimdi bir sığınak, bir korunak gibi sarıp sarmalıyor kapkara binalar çevremi. En iyisi perde takmak.

Gözüm camın önündeki çiçeklere takılıyor. Eskiden bir tane de petunyam vardı. Birazcık sıcak ve güneş almaya görsün, tomurcukları hızla patlar, kocaman pembe çiçekleri gramofon şeklini alırdı. Onun bunca yıl bunca el değiştirerek bugüne gelmesine imkân yoktu zaten. Ama yaprak güzeli begonyanın mor ve kestane kalpli yaprakları kuruyup bozlaşmış, haftalarca susuz kalabilen güzelim eşekkuyruğu bile saçaklarından soyunmuş. Saksıdaki topraklarına dokunuyorum tek tek. Çatlamış toprak, kum gibi tane tane parmaklarımın arasından dökülüyor. Babamın evi kendisine kiraladığı kadın sanki hiç su dökmemiş gibi bunlara. Aslında belli ki son birkaç ayda dökmemeye başlamış, yoksa filizlendiği gibi kuruyan sarmaşığın dalcıkları, dipleri henüz yeşil irice yaprakları çoktan saman sarısına bürünmüş, çoktan çürümüş olurlardı. Burada iki yıl oturmuş olan şu Türk kadınına epeyce sinirleniyorum. Neyse ki biraz gübre, biraz aspirin ve su yeniden adam edecekti bunları. Çiçekleri kendi ellerimle dikmiştim, ama şurada kuşkonmaza benzeyeni ilk kez görüyorum. Belki de alt kiracım o Türk’e ait.

Pencerenin önünden çekilip karanlık uzun koridorun diğer ucundaki odaya, yatak odasına geçiyorum. Hiçbir şey değişmemiş gibi, sadece karyolanın baş bölmesinin altın sarısı demirleri yer yer bej rengini almış. Yatak örtüsü bile aynı. Şu camın önündeki çalışma masası nasıl da bomboş duruyor. Altı yıldan beri kaç kişinin bu masada oturup çok uzaklara bir mektup yazmış olabileceğini düşünüyorum da; birkaç ay Çinli bir öğrenci, altı aylığına Amerika’dan gelen bir araştırma görevlisi, evi sadece hafta içleri kullanmak üzere kiralayan, ama iki hafta sonra çok kullanışsız olduğunu ileri sürerek bir aylık kirayı tam bırakıp çıkan Münihli bir acenta temsilcisi... Hepsi de valizlerinde yaşayan insanlar. Bir eskiciden pazarlık yaparak çok ucuza aldığım şu sandalyede oturup dirseklerini masaya, ellerini şakaklarına dayayarak dalıp gitmişlerdir gri binaların sıra sıra dizili pencerelerini görmeden. Kim bilir, belki de aralarından bazıları evin yegâne perdesi olan şu kalın perdeyi kapatmadan seks yapmıştır ayan beyan tüm avlunun gözü önünde. Yeni tanıştıkları birileriyle... Bir şehre sadece valizleriyle taşınıp, geçici bir süre yaşayan birinin tek şansı, şansı varsa tabii, yeni tanıştığı birileriyle pervasızca sevişmek olabilir. Evet evet, yabancı olduğu, tanınmadığı bir kentte olmanın cüretkârlığıyla belki de. Şu çiçeklerimi kurutan Türk, o yaşamış olabilir mi böyle bir şey. Türk kadınları namus budalaları olarak bilindiklerine göre, kadının bakire olması işten bile değil.

Valizleri açıp eşyaları yerleştirmem gerek. Ama hiç keyfim yok. Uzun uzun yatıp uyumak, uyumak, sonra bir sabah kalkıp taptaze, yepyeni bir hayata başlamak istiyorum. Altı yıl önce kaldığım yerden. Ama, üniversiteyi yeni bitirmiş, bir iki aylığına dünyayı gezip göreceğim derken, deli gibi âşık olduktan sonra bir çiftliğe ayak basıp için için bir gün nasılsa oradan ayrılacağı hesaplarını yapan ruh haliyle değil. Yerleşmek üzere uyanacağım. Uyanmalıyım. Bir süreliğine çalışma dairesindeki işsizler dosyasına, belki de sosyal yardım dairesinin kayıtlarına geçmeyi göze alarak. Altı yıl önceki gibi hayata karşı korkusuzluğum ve kayıtsızlığımla. Her an, her yerde karşına yeni yeni dostların çıkacağı ve hayatın boyunca da o dostların seninle birlikte olacağı güvencesiyle. Bırakmış olduklarını yeniden toparlama, her şeyi, herkesi aynı yerde bulma umuduyla yine de.

Tüm bunları sonra düşünmem gerek. Aslında biraz eski eşyalarıma bakmak, onlarla oynaşmak istiyorum. Biraz önce burada yaşlanma duygusu beni hiç de rahatsız etmezken, benden önce birilerinin şu karyolamda yatmış olduğu düşüncesi hoşuma gitmiyor. Bir kamu malını kullanacak gibiyim. Hiçbir şeyi bana ait değil artık, ne şu cilası atmış, kapısı çatlamış elbise dolabı, ne de şu içinde kimlerin yattığını, terlediğini, sıvılarını döktüğünü bilmediğim karyola...

Her şeyini değiştireceğim bu evin. Aklıma dolaplara kilitlediğim defterlerim, eski kasetlerim, resim albümlerim geliyor. Eminim onlara dokunulmamıştır.

Altındaki iki büyük dolabı kilitli olan masanın üst çekmecesini açıyorum. İçinden küçük bir defter, bir deste zarf çıkıyor.

Kilitli dolapların anahtarlarını anahtarlığıma takmış olduğumu hatırlıyorum.

Neler koymuşum buraya? Çok az tuttuğum on yıl önceki hatıra defterim bile duruyor; fotoğraf albümlerim. Yavaş yavaş çıkarıyorum bunları. Asıl bütün geçmişim bu küçük dolapta saklı işte, diğer her şey dışında tek el değmemiş özel anılarım. Nasıl da bağlanmışım bu özel olan şeylere. Eskiden de bu kadar duygusal mıydım? Olmasaydım kilitleyip gitmez, anahtarlarını yıllarca taşımazdım yanımda.

Dört büyük fotoğraf albümünden birini alıyorum kucağıma, ne tesadüf, yıl sıralamasına göre düzenlediğim albümlerin birincisi bu. Bebeklik ve çocukluk fotoğrafları. Babamla Noel ağacını süsleyen saçlarım at kuyruğu beş yaşındaki halim. Ne kadar sarışınmışım o zamanlar. Şimdi ise saçlarım neredeyse koyu kahve. Tek tek bakıyorum fotoğraflara. Tek tek geçerken fotoğrafları burnumun dibi sızlıyor; çocukluğumu unutmuşluğumdan mı, uzun süredir üzerinde düşünmediğim hayatın akıp gidişinden mi; anılarım, onlarla canlanan duygular hücum ediyor üzerime. Bir yandan da nasıl hoşuma gidiyor bu hüzün, kendi kendime sürdürdüğüm bir ayin gibi. Hele hatıra defterine yazdıklarım. Hep de âşık olduğum zamanlar yazmışım. Başka birine ait bir yaşamı aralıyor gibiyim. Bu ilk gençlik yıllarımda içlerini doldurduğum defterler beni öyle şaşırtıyorlar ki. On bir, on dört, on beş... yaşlarındaki ben mi yazmışım bunları? Yıllardır, özel günlerde birkaç neşeli bayram mesajıyla doldurduğum kartpostallar dışında tek bir satır bile yazmayan ben ha? Çoktan unuttuğum, belki yıllardır aklıma gelmeyen bu saf, yaşamı ve kendimi algılama çabalarının ne kadar da değerli olduğunu anlıyorum. Eski 45’liklere dokunuyorum. ABBA grubunun sarı ve kumral kızları. Demek o zamanlar 45’likleri de satılıyormuş? Artık bunları dinleyecek bir pikabım bile olmadığına göre... Alexander Meydanı’ndaki diskotekte Andreas ile ilk öpüştüğümüzde, hangi müzik çalıyordu? Mümkün değil hatırlamıyorum. Defterime kesinlikle yazmışımdır.

Uzaklardan gelen bir zil sesi çalınıyor kulağıma. Bu telefon olmalı. Oturma odasındaki kütüphanenin rafındaki telefonu bulana kadar, zil sesi kesiliyor. Telefonun başında, bir kez daha çalmasını beklerken, yatak odasından bir kütürtü geliyor.

Odaya girdiğimde biraz önce açmış olduğum dolap kapısının yerde durduğunu görüyorum. Beynimde şimşekler çakıyor. Yıllardır anahtarını kendimle taşıdığım dolabın kapısı pekâlâ açılabiliyormuş. Birden, bu evde geçici kiracı olarak oturan insanların bütün özel eşyalarımı karıştırdıklarına, tüm yaşamımı, hem de en ince detayına kadar bildiklerine öyle emin oluyorum ki. Ne kaldı bana geriye?

Telefon çalıyor yeniden.

Almancayı garip bir aksanla konuşan ince bir kadın sesi.

"Bayan Kremer’le mi konuşuyorum..."

Evet diyorum. Sesi tanıyorum bir yerlerden, ama...

"Ben iki hafta öncesine kadar evinizde oturuyordum. Şu anda Ankara’dayım, daha doğrusu Ankara’ya geri döndüm. Bugün geleceğinizi biliyordum. Anahtarı babanıza teslim ederken, o söylemişti."

Tamam, şimdi çıkarıyorum sesin sahibini; bir kere bana gelecek olan faturaları biriktirip babama göndermesini rica etmek üzere telefonla konuşmuştum kendisiyle.

Karşı tarafta uzun bir sessizlik oluyor. Sonra kadın devam ediyor:

"Sanırım çiçeklerinizi kuruttum. Son aylarda pek iyi hissetmiyordum kendimi. Her şeyi ihmal ettim. Çiçekleri de. Umarım yeşertirsiniz onları. Başka bir sorun var mı, eksik bulduğunuz eşyalarınız?"

Aklıma kapısı kırılan dolap geliyor. Bu kadın bilerek dolabı yerinden çıkarıp eşyaları karıştırdıktan sonra kapıyı yerine takamamış olabilir mi? Bilsem ne olacak ki?

"Bilmiyorum, henüz tam bakmadım, ama bir sorun yokmuş gibi görünüyor."

"Peki postadan bana gelen bir şeyler var mı?"

Ona ait bir şeyler çıkarsa kendisini arayacağımı söyleyerek telefonunu yazıyorum.

Ah keşke daha fazla konuşsaydım, mesela postadan ne beklediğini? Anahtarı kaptığım gibi aşağıdaki posta kutusuna iniyorum. Kutu bir iki pizzacının reklam broşürü, incecik bulvar gazeteleri, bir sürü ıvır zıvır el ilanıyla dolu. Aralarından kalınca bir zarf geliyor elime. Kutunun içindekileri yerdeki çöp sepetine boşalttıktan sonra mektupla birlikte tekrar daireme dönüyorum.

Zarf İstanbul’dan benim kiracıya gönderilmiş. Türklerle pek ilişkim yok ama gönderen kişinin Ali adına bakılırsa bir erkekten geliyor. Beklediği bu mektup olabilir mi? Ankara’ya gitmiş biri, İstanbul’dan Berlin’e gelecek bir mektubu niye beklesin ki? Önüne geçemediğim bir merak, zarfı aç diyor. Açsam da sanki içindekileri anlayacak mıyım? Oturduğum koltukta kucağımdaki zarfla oynayıp duruyorum. Bu mektup burada olduğu sürece, bunu açmadan rahat edemeyeceğimi seziyorum.

Mutfaktan aldığım sivri uçlu bir bıçakla yırtmadan zarfın kapağını açmayı başarıyorum. İçi dolu daha küçük bir zarf ile üzerinde tek bir cümlenin yer aldığı bir A5 kâğıdı çıkıyor. Cümlenin altında incecik bir Ali imzası. Sözcükleri tek tek telaffuz etmeye çalışıyorum. Ama en ufak bir şey çağrıştırmıyorlar beynimde.

Kapağı açılmış zarfın içinden inci gibi bir el yazısıyla doldurulmuş üç sayfa çıkıyor. Belli ki bu da bir mektup. Mektubun başında Berlin ve bundan dört ay öncesine ait bir tarih yer alıyor. En altta ise bir isim. Kiracımın ön ismi. Sadece birkaç kez geçen Berlin ve Ali sözcükleri dışında hepsi yabancı bana. Küçük zarfın gönderen bölümünde kiracımın ismi, bu evin adresi, alıcı bölümünde ise Ali’nin İstanbul adresi. Hiçbir şey anlamasam bile Ali’nin kiracımın gönderdiği mektubu iade ettiği kesin. Belki de iade edilmiş bir aşk mektubu. Bu yüzden mi kendisini son zamanlarda kötü hissetmiş? Aylarca mektup beklemiş olabilir mi? Nasıl bir şey ki aylarca bir mektubun cevabını beklemek? Var mı, kaldı mı böyle şeyler? Elimizin altında telefon, birkaç saatlik bir uçuşla çatkapı dünyanın dört bir yanına gitme kolaylığı varken.

Demek bu evde aylarca, belki de koca bir yalnızlık ayini yaşanmış, koca bir bekleme sancısı çekilmiş. Oturma odasına açılan küçücük mutfaktaki amonyak kokusunun duvarlara sinmiş sigara kokusunu bastıramamış olduğunu yeni alabiliyorum. Odanın dört bir yanına atılmış gazete sayfaları, masada bir önceki günden kalma yemek tabağı, çatal, bıçak, altları simsiyah bardaklar, sigara izmaritleri ve küllerle dolu kül tablalarını hayal edebiliyorum. Muhtemelen, şu şimdi parlayan çelik evye ağzına kadar bulaşıklarla doluydu, altındaki çöp kutusu ise pis kokular saçıyordu etrafa. Yatak odasında buruş buruş olmuş kirli çarşaflar... Biliyorum, mutsuz, stresli insanlar ikiye ayrılırlar: Bir grup, içindeki huzursuzluğu yenmek için, tüm dikkatini çevreye evine verir, habire temizlik yapar, ortalığı derler toplar, bir şekilde düzen ve temizlik hastası olur; bazen de oburlaşır, yer babam yer. İkinci grup ise, kolu kanadı kırık, yemeden içmeden kesilir, hiçbir şey yapamaz hale gelir, sadece mutsuzluğuna ağlayıp durur. Çiçekler bu denli ihmal edildiğine göre, bu kadın ikinci gruba giriyordur. Buna yanıt bulmak güç, üstelik bu mektubun onun mutsuzluğuyla ilgili olup olmadığından bile emin değilim.

Bunun cevabını ancak yarın bir Türk dükkânına gidip mektupları birilerine okutarak bulabilirim. Fakat kiracımın sırrını herhangi bir dönerciye vermek anlamına gelen bu fikir öylesine çirkin geliyor ki bana. Kendimi birden onun dert ortağı gibi hissediyorum. Ödeşmiştik işte onunla, eğer kilitli dolabımı açıp da, herkesten gizlediğim eşyalarıma dokunup mektuplarımı ve defterlerimi okuduysa, ödeşmiş oluyoruz. Bu ödeşme sözünü sevmiyorum.

Birden hiç tanımadığım bu kadınla oturup sohbet etme isteğine kapılıyorum. Yıllar önce terkettiğim bu şehre geri dönerken, kendimi en yakın hissettiğim kişinin, niçin geri döndüğünü bilmediğim, yüzünü bile görmediğim, binlerce kilometre uzaklıktaki bir kadının olması ne tuhaf. Hiç yeri ve zamanı değilken bir yalnızlık, kimsesizlik duygusu kaplıyor içimi. Tim de yok yanımda. Ama çiftlikteki o altı yıllık ikili yalnızlığımızdan kurtulmak, Tim’den kaçmak için geri dönmedim mi ben?

Küçük zarfı ve tek cümleli Ali’nin mektubunu büyük zarfa koyup telefona sarılıyorum. İçimi daraltan yalnızlık duygusu uçup gidiyor. Rahatlıyorum.

Karşılaşma

Siyah, kıvırcık bir baş oturduğum masaya doğru eğiliyor. Aynı anda adımın telaffuz edilişini işitiyorum.

Gün boyu dolaştığım Viyana sokaklarında, bazen davetkâr bakışlarla, bazense İspanyol veya Güney Amerikalı olup olmadığımı tahmin etmeye çalışarak esmer kadınlara olan egzotik özlemlerini açıkça ortaya koyan erkeklerden sonra, kalın tok bir sesin bana adımla hitap etmesiyle gergin sinirlerim rotasını şaşırıyor. İlk kez geldiğim ve beş gündür sadece turistik amaçlı olarak dolaştığım, Allahın tek kulunu dahi tanımadığım Viyana’da; etrafında vızır vızır arabaların geçtiği dörtyol ağzındaki bu kahvenin bahçesinde adımın, hem de tam ve doğru telaffuz edilmesi...

Başımı kaldırıyorum.

Lacivert. Yer yer siyah benekler. Kopkoyu mavi bir gölün etrafını saran siyah ve sık sarmaşıklar. Çok çok uzaklardan gelen bir kıpırdama. Derinlerden su yüzüne çıkan bir sızı. Önce katmerlene katmerlene büyümüş, sonra farkında olmadan üzerine zamanın serpiştirdiği küllerle silinivermiş, simdi anımsansa bile, belki yeni bir keşfe, küçücük bir serüvene meyledecek bir sızı.

Ona buyur otur deyip demediğimi, onun, aslında ürkekliğini ve iletişimsizliğini örtmeye çalıştığı o eski pişkinliğiyle, sıkıştığı anda ise kaçıveren mizacıyla davetimi beklemeden kendiliğinden mi oturduğunu anımsayamıyorum. Saçlarının hiç de eskisi kadar siyah olmadığını fark ediyorum. Beyazlar şakaklarında yoğunlaşmış. Gözlerinin altında birkaç yıl sonra tam şeklini bulacak olan torbacıkların ilk belirtileri kendini eleveriyor. Yüzü hâlâ güzel. Ama, eskiden bana anne sütünden yeni ayrılmış duygusu veren o pembe ağzı sert bir ifadeye bürünmüş.

Hiç değişmemişsin.

Kaç yıl oldu?

Dokuz, on?

Konuşacak bir şeyimiz var mı bizim? Hiçbir sözcüğün yetmeyeceği, hatta sözcüklerin her şeyi silip götüreceği, yüklenilen tüm anlamları silivereceği yaşanmışlıkları korumak en doğrusu değil miydi? Onu ilk gören ben olsaydım, yaklaşır mıydım yanına, diye geçiriyorum içimden. Karşılaşmanın o anlık büyüsüne kapılmadan, onu eski yerindeki dokunulmazlığıyla, geçmişin konuşulmaması gereken bir parçası olarak saklı tutmaya karar verir, hiç ses çıkarmadan geçer gider miydim yanından?

Çok eski bir dostu görmüş olmanın sevincini okuyorum gözlerinden. Yıllardır anmadığım fotoğraflar geçip gidiyor gözlerimin önünden. Lise son sınıf öğrencileriyiz. Sezen Aksu modeli saçlarım var. Bir yanı öbür yanından daha kısa, küt saçlar. Filiz Hoca da saçına takmakla haklı, diyor saçımdan bir tutam yakalayıp çekiştirirken. Siyah, gür kirpikleri arasındaki koyu maviliğe bakamıyorum. Meltem’se kıs kıs gülüyor. Ters ters Meltem’e bakıyorum. "Kızım sen belli etmezsen, o mümkün değil yaklaşmaz," diye fısıldıyor kulağıma Meltem. Sonra hep beraber Etlik Yolu’nda bir yerlerdeyiz. Hepimizin elinde bir dondurma külâhı var, herkes dondurmayı yalarken fotoğraf çekilecek. Bak yine mızıkçılık yapıyor diye bağırıyor bir kız. On, on beş kişilik grup içinde bunu söyleyenin kim olduğunu hatırlayamıyorum, sarışın şişman biri olmalı. Meltem dışında başka kimsenin adını da anımsayamıyorum. Fotoğrafta sadece biz ikimiz yalamıyoruz dondurmayı. Üniversite sınavını kazanamadığı için, apar topar bir subayla evlenen Meltem’le yollarımız ayrılıyor, ama hayatımıza girecek olan ortak daha başka bir sürü insan bekliyor bizi.

Şimdi burada otururken, hatırladığım şeyler niye lise, üniversite yılları, sabaha kadar süren Beyaz Sinema Geceleri oluyor ki? Hipodrom’da Zülfü Livaneli’nin bir konserinde kalabalıkla beraber saatlerce avaz avaz türkü söylediğim için "o bet sesinle kulağımın dibinde ötüp durdun", diye çıkışan, sonra, fakülte arkadaşı Cem’den hoşlanıyorsam, aramızı yapabileceğini söyleyip gönlümü almaya çalıştığı hali ille de. Cem ne yapıyor şimdi? Amerika’daki master eğitiminden çoktan dönmüş olmalı. Serdar ile Rüya’nın çocukları olmuştur.

Onu en son ne zaman gördüğümü, sesini en son ne zaman işittiğimi hatırlamaya çalışıyorum. Serdar’la Rüya’nın düğününde görürüm diye düşünmüştüm, ama gelmemişti.

"Biliyor musun, hiç değişmediğini söylemiştim biraz önce, ama aslında epeyce değişmişsin. Mesela yüzün incelmiş ve..."

Devamını getirmiyor. Lacivert gözlerinde bir parıltı görür gibi oluyorum. Benim de gözlerim parlıyor mu? Hayır, hayır, hiçbir şey okunmasın bakışlarımdan; ne sitemkâr, ne hüzünlü, ne sevinçli, ne de başka bir duygulanım hali. Tüm duyguları donuklaştıran saydam bir perde düşsün gözlerimin önüne.

Garson yaklaşıyor yanımıza. Ona Almanca ne arzu ettiğini soruyor, bazen zorlukla anladığım Avusturya’nın o gevrek Almancasıyla. Yardım dilercesine bana bakıyor. Sonra toparlanıyor, İngilizce, "Bir kahve lütfen," diyor. Burada sadece kahve diyerek kahve ısmarlayamadığımızı düşündüğümü sanki o da akıl etmiş gibi "Senin kahven nasıl? Bir haftadır buradayım, ama şu kahvelerin isimlerini bir türlü öğrenemedim," diyor.

"Bunu ben seviyorum, yuttuktan sonra ağızda çok hoş aromalı bir tat bırakıyor. Bizim Türk kahvesinin biraz daha hafifi, ama vanilyamsı bir tadı var."

Garsona dönüyor, elimdeki fincanı göstererek, "Aynısından" diyor. Garson, "Viyana Melanjı" diyerek gülümsüyor ve geri çekiliyor. Buradaki garsonlar ne kadar kibar; hiç de öyle hayattan bıkmış, umarsız, müşteriden neredeyse saatler sonra sipariş alan Berlin’in garsonlarına benzemiyorlar. Üstelik burada garsonlara "Herr Ober" diye hitap etmek bir kibarlığın bir gereği.

"Bakıyorum, kahvelerden iyi anlıyorsun," diyor hafif çıkışan, alayımsı bir ses tonuyla. Eskiden küçük burjuva zevklerimle dalga geçerdi. Anlaşılan bu huyundan vazgeçmemiş.

"Eğer küçük burjuva zevklerimden bahsedeceksen, takdir edersin ki kahve pek de burjuva kültüründen sayılmaz. Yoksa artık sayılıyor mu?"

"Eh, doğrusunu sorarsan sayılır. En azından İstanbul’un herhangi bir mahalle kahvesinde orta şeker kahve ısmarladığında, bir de bol köpüklü olsun demen yeter. Onlarca kahve seçeneğini birbirinden ayırabilme ayrıcalığı sadece şık ve pahalı Beyoğlu kahvelerine uğrayan belli bir kesime ait. Ama, işin aslını sorarsan şu burjuva murjuva kavramlarını çoktan attık lügatten. Eskidendi onlar, biraz da kız ayartmak için kullanırdım."

Yüzünde çapkın bir ifade var. Ya da bana öyle geliyor. İçimde bir öfke dalgası kabarıyor bir an. Hiç kimseyi tanımadığımız bu yabancı kentte bulunmamış olsak belki de birbirimizi görmezlikten geleceğimiz, Kızılay’da bir kahvede olsak yollarımızı değiştireceğimiz bu yıllar sonraki karşılaşmadan mı güç alıyordu. Bu şımarıklığı...

Evet, yine saklanıyordu sözcüklerinin arkasına. Sıkıştığı, rahatsızlık hissettiği anda kelime hazinesine, engin genel kültürüne sarılan, saklanamayacağı anda ise kaçıp giden mizacı ile çırılçıplak karşımdaydı işte.

Öfkem iniyor yeniden.

"Berlin’de yaşadığını duymuştum yıllar önce."

"Evet, hâlâ oradayım," diyerek kısa bir cevap veriyorum sadece.

Şimdi hiç de Berlin’deki yaşamımı anlatmaya niyetli değilim. Anlatılacak pek bir şey de yok zaten. Sekiz yılın toplamında karşı tarafa ilginç gelecek haberler çıkabilir belki, ama şimdi tesadüfen karşılaşıldı diye yaşamın bir özetini vermenin anlamı var mı? Üstelik, belki de uzaktan uzağa veya tanıdık birilerine sorarak bir şeyler öğrenmiştir hakkımda. Son on yılda neler yaptığımı, hangi erkeklerle birlikte olduğumu, evlendiğimi, hatta şu aralar boşanmak üzere olduğumu...

Ne zamandır Viyana’da? Birden, iki gün önce Schönbrunn Sarayı’nın o devasa köşkleri önündeki geniş meydanda, bir sürü turistin arasında küçücük minnacık kaybolduğumda onu görmüş olduğum aklıma takılıyor. Belki de o değildi. Yüzlerce insanın arasında, bir an önümden geçip giden tanıdık bir yürüyüş. Güzel prenses Sisy’nin kentin dört bir yanında asılı kocaman posterlerinden biriyle yüz yüze gelip unutmuştum kim olduğunu çıkaramadığım, önümsıra yürüyen uzun boylu adamı. Prenses Sisy’yi ellili yılların o toz pembe, düşsel film karelerinde canlandıran Romy Schneider’in Almandan çok Viyanalı olması gerektiğine karar vermiştim tam o sırada. Biraz daha koyu tenli, daha kırılgan, sıcacık bakışlı Avusturyalılardan biri olabilirdi ancak ufak tefek güzel oyuncu. Aynı halktan olmalarına rağmen, Avusturyalıların neden hem mizaç hem de renk olarak Almanlardan farklı olduklarını düşünürken, en sonunda, bir zamanlar Asya’nın delişmen atlarıyla dörtnala gelen Macarların saray prensesleriyle karışıp kente bir melezlik katmış olduklarına karar vermiştim.

Nedense uzun yıllardır hiç olmadığı kadar uzun uzun bir kez daha anmıştım onu. Kim bilir, belki de beş gün boyunca aynı mahallede, aynı sokakta oturmuşuzdur; bir anlık da olsa gözüme çarpmış, yandan profilini görmüş, ama seçememişimdir onu. Alelâde, ağaçsız, çırılçıplak bir sokağın eski bir Viyana çiftliğinden bozma ucuz bir otelinde o da konaklamış olabilir mi? Berlin’e demir atana kadar kâh birkaç hafta, kâh birkaç aylığına konakladığım o büyüklü küçüklü Almanya şehirlerinin belli saatten sonra insansızlaşıp yalnızlaşan sokaklarından daha sessiz, daha da hüzünlü mahallelerinden birinde?

İngeborg Bachmann’ın Milena romanındaki Ungargasse Sokağı’nın 6 numaralı apartmanını bulduğumda, otuz yıl öncesine ait, üstelik sadece birer roman kahramanı olan İvan veya Malina isimlerini heyecanla zillerin arasından ararken, yine onu düşünmüştüm. Hep biraz otobiyografik yazdığı söylenen Bachmann’ın bir zamanlar bu sokakta, belki tam da 6 numaralı bu evde karamsar aşklarından birini yaşadığını düşlerken, onun aklıma gelmesine şaşırmamalıydım. Her yarım kalmış aşkta tanrısal bir arayış, uhrevi bir anış kalırmış geriye işte. Döne dolaşa yine binbir sorunla boğuştuğum, ama yoğunluğuna, heyecanına hiçbir zaman ulaşamadığım, bundan sonra da yaşayamayacağım deli gençliğe gitmiştim. Ne Bachmann’dan ne de Milena’nın yazarın kavuşamadığı yazar sevgililerinden birisi olduğundan haberim vardı o yıllarda. Ama elde ettiğimiz her bir bilgi kırıntısını kendi gerçeğimizle birleştirmeye çalıştığımız, birer üniversiteli olarak dünyayı kavrayacağımızı sandığımız o yeni eşikte, özdeşleştiğimiz başka kahramanlarımız vardı; o bir Sartre, ben ise bir De Beauvoir. Hep didişen, ama hep âşık kalan, yazıp çizen entelektüel bir çift de biz olacaktık. Ama, olamadık. Bizler şarklı iki çocuk, hiç kimsenin, hatta birbirimizin bile kahramanı olamadık. Doğurmadan, doğumun sancısını yaşamadan, çürüttük gittik içimizdeki çocukları.

Beni fark ettiğinde keşke yanıma yaklaşmayacak kadar duyarlı olsaymış. Hiç olmazsa karşımda otururken biraz tereddütlü, biraz ürkek, biraz da bakışlarını kaçırabiliyor olsaymış. Ama hayır; hiç bırakamayacağımı sandığım, on beş günlük tatillerde bile ayrılamadığım o şehri, örselenmişliğimi uzak diyarlarda tamir edebilme umuduyla terketmiş olabileceğimi aklına bile getirmemiş.

Ona söylemeyeceğim: Beş yıl önce bir zamanlar ailesiyle oturduğu Yenimahalle’deki evlerinin telefonunu aradığımı, telefon numarasının yıllardır bir başkasına ait olduğunu bildiğimi; onu en yakın arkadaşları Serdar ve Rüya’dan sorduğumu ve artık onlarla da görüşmediğini öğrendiğimi. Yani ona giden tüm izleri yitirdiğimi... Her ayrılıktan sonra neden hep onun gelip acının baş aktörü olduğunu da söylemeyeceğim. Yine de, şu anda neler yaptığını, evli, çocuk sahibi olup olmadığını merak ediyorum. Bir şey sormuyorum. Sadece parmaklarına bakıyorum. Yüzük yok. Olabilir, ben de üç yıllık evliliğim boyunca takmadım.

Bıraktığım yirmi iki yaşındaki şımarık, ama yine de ürkek genç hâlâ. Önemli işler yaptığına dair ibareler taşıyor: Yılan derisi çantası, bej spor takım elbisesi, bakımlı saçları, incecik, düzgün kesilmiş top sakalı. Sudan sabundan bir sürü şeyden, Türkiye’deki yeni siyasi oluşumdan, İslam’ın devletteki rolünden, Avrupa Birliği müzakelerinden, Viyana’nın o hiç bozulmamış tarihi yapısından, o tarihin insanı büyülese de yalnızlaştıran bugünkü ölü yüzünden, binbir şeyden bahsediyoruz. Ama sözü bir türlü yaşamlarımıza, on yıl önceki geceye getirmiyoruz. Sanki ne o gece, ne ondan önceki ne de onu takibeden yıllar hiç yaşanmamış da, ayaküstü merhabalaştığım bir tanıdıkla sohbet ediyor gibiyim.

Felsefe, siyaset ve kent bilimleriyle iligili edindiği her yeni bilgiyi yaşadığımız ülkenin, gerçek yaşamın çarpıklıklarıyla yeniden şekillendirmeye çalıştığı, roman okumamı ise romantik aptallık olarak eleştirdiği zamanlardan kalma dostluğumuzla ayrılmış olsaydık, belki de şimdi kur yapardık birbirimize. Eskilere gider, birbirimizi keşfedemediğimize hayıflanır, gençliğimizle dalga geçerdik. Değişen ne var ki, şimdi neden yapmayalım bunu, neden eski garip korkularımızla dalga geçmeyelim? Yarım bırakılmış şeyleri tamamlamanın fırsatı olamaz bu? Olabilir mi? Kalır mı, yüzlerce kez yapılmış sevişmelerden sonra on yıl öncesine ait bedensel hazlar? Hafıza bu kadarına dayanır, sadece hazzı su yüzüne çıkartacak kadar insaflı davranabilir mi?

Parıldayan gözlerine bakıp, bak şu çevremizi saran pırıl pırıl art nouveau binaların otellerinden birine çıkabiliriz. Yüksek tavanlı, kocaman camlarından püfür püfür rüzgârın içeri girdiği odalarından birinde... Söz veriyorum, hiçbir şey eskisi gibi olmayacak. Sarıp sarmalayacak seni beden, çekecek içine. Islak bir dil üzerinden kayacak ve dalacaksın bir dehlize, dehliz seni bir yutacak bir geri bırakacak. Ta ki, nemli dehliz kendi doruğuna çıkana kadar. Kuruyana kadar. Diyebilirim.

Oysa...

Dehşetle geri çekiliyor beden. Bacaklar hızla kapanıyor, adeta kilitleniyor. Bugün belki olur ha, belki bu kez. Ama sen sevmiyorsun beni. Affet, elbette çok seviyorum. Korkuyorum, n’olur biraz daha zaman ver bana... Peki kaç ay oldu, bekâret budalası cahillerden olduğunu da şimdi öğreniyorum. Derdin ille de evleneceğin kocaya vermekse... Hayır, hayır, kurtulmak istiyorum bu beladan, ama.. Ateşli, hummalı bir zevk bedende. Kavuşma, onu yutma, içine çekme isteği. Yaklaştığı anda kocamanlaşıyor uzuv; kavuşma isteği dehşete dönüşüyor, kupkuru kesiliyor her yanı. Kilitlenen beden, kapanan bacaklar. Ve, elinde kan basıncıyla göğe bakan erkekliği, yavaş ve üzgün kendi içine dönüyor. Küçülüp büzüşüyor.

Çalıştığı Avusturya-Amerikan ortağı şirketin bir haftalık semineri dolayısıyla burada bulunuyor. İşinden zevk alıp almadığı? Elbette, aslında akademisyen olabilirdi, hâlâ şansı var, çünkü bir yandan da "Alman Mimarisinin Türk Şehirlerindeki İzleri" konulu doktora tezine devam ediyormuş. Çoktan bitirirmiş, ama acelesi de yokmuş.

"Sen hep bir gün politikacı olursun diye düşünmüşümdür," diyorum. "Ama daha zamanın var, olursun."

Söylediklerimden biraz hayal kırıklığı seziyorum bakışlarından. Eski tanıdığım hali aklıma geliyor da, olabilir, biraz okumuş, entelektüel bir siyasetçi gerekir memlekete diye ukalaca bir laf etmesini bekliyorum. Ama bir şey söylemiyor.

Susuyor. Sanki çok eskilere dalmış gibi bir hali var.

Biliyor musun, galiba eski sert, inatçı tavrınla, hiç değişmemişsin.

İstediğin halde niye bu kadar inat ediyorsun? Ne var korkacak şimdi? Cahil, on beş yaşındaki bir kız çocuğu gibisin.

Beyaz çarşaflar buruş buruş. İki bedenin karşılıklı boğuşması, bedenin kendi kendisiyle boğuşması. Bacaklar her iki el tarafından sıkıca kavranıp açılıyor, kapatmanın imkânı yok. Kocaman. Dürtüyor. Sertlik içini deliyor sanki. Canhıraş çekilmeye, acıdan kurtulmaya çalışıyor. Gözlerini yumuyor, geçsin, bitsin acı. Acı inip çıkıyor, inip çıkıyor. İnliyor, bir çığlık koparıyor. Sonra üzerine yığılıp kalıyor. Bacaklarının arasındaki akıntıyı kalçalarından hissediyor. Kalkıyor, içinden çıkarken yeniden acıyı hissediyor. Karnının altında önüne geçemediği bir boşluk. Doğrulup oturuyor, morarmış beyaz bacaklarındaki ağrıları duyuyor şimdi. Bacaklarının arasındaki kırmızı leke gittikçe genişliyor. Şıp şıp akıyor sıvı. Lacivert gözleriyle karşılaşıyor. Anında kaçıyor şaşkın bakışları. Yanında duran beyaz havluyu bacaklarının arasına yapıştırıyor. Elleri arasındaki havlu gittikçe kırmızıya dönüşüyor. Dış kapı kapanıyor sessizce.

Şimdi demeli, evet şimdi. Hafızanın artık üzerine binbir şeyi yüklemesiyle çoktan hafiflemiş, unutulmuş hesaplaşmaları şimdi yapmalı. Söylemeli, neden bir kez daha aramadığını, neden aylarca kendisini arzulayan bedenimi sadece o ilk kanlı, acıtıcı deneyimiyle bıraktığını; kendisini niçin bu kadar benden koruduğunu sormalı. Neden hiçbir telefonuna çıkmadığını, tesadüfen çıktığında da hep bahaneler uydurarak neden kaçtığını. Aylarca ne kadar çirkinleştiğimi, binlerce kez antlar içip onu bir daha aramayacağımı, ama yine de hep yeniden yeniden telefona sarılıp sonra sessizce ahizeyi kapattığımı. Söylemeli. Onun kafasındaki kadının artık sadece kapanan, kilitlenen, korkan bir bedene sahip olmadığını. Erkeğini sarıp sarmaladığını, aşkı korkusuzca, evet evet hatta pervasızca yaşadığını.

Hâlâ çok okumak istediğim felsefeyle ilgilenip ilgilenmediğimi soruyor.

Hayır, diye cevap veriyorum. Ve kitaplardan öğrendiği yeni teoriler üzerine saatlerce vaazler veren erkekleri dinlemeye de artık hiç tahammülüm olmadığını ekliyorum. Bakışları bulutlanıp yabancılaşıyor. Bir şey söyleyecek oluyor. Susuyor bir süre.

"Biliyor musun, seni bundan yıllar önce aradım, ama eski telefonuna başkaları çıktı. İşyerini aradım, istifa ettiğini ve Berlin’de yaşamaya başladığını söylediler. Hatta bir ara yolum Berlin’e düştüğünde telefon rehberlerinde telefonunu ve adresini bulmayı çok denedim."

Bakışlarımız karşılaşıyor. O akşam korku ve dehşetle bacaklarımın arasına hızla yayılan kırmızıya odaklanmış gözler kadar sahici bakışları: üzüntülü ve melankolik; bir yandan da, büyük bir yükten kurtulmuş olmanın rahatlığı.

Yakınlardan bir telefon sesi geliyor. Gömleğinin cebinden cep telefonunu alıp düğmesine basıyor. İngilizce "Çok afedersiniz, hemen geliyorum," diyor.

"Sen buradasın sanırım değil mi? Ben bir koşu elimdeki dosyayı şirkete verip geri geleceğim."

Telaşla ayağa kalkıyor.

"Bu kahvenin adı neydi?"

"Schwarzenberg," diye karşılık veriyorum. Yüzünde bu sözcüğü hemen unutacağını belli eden bir buruşma beliriyor. "Şu Almancayla başım dertte," deyip masada, kahvenin isminin yazılı olduğu bir peçeteyi alıp pantolonunun cebine koyuyor.

"Yarım saatte buradayım."

Kahvenin biraz ötesindeki taksilerden birine atlıyor hızla. Taksi akan trafiğe karışıp gözden kayboluyor.

Garsondan hesabı istiyorum. Hesabı ödedikten sonra ufak valizimi alarak, kahvenin baktığı meydanın ortasındaki metroya doğru yürüyorum. Metronun karanlığına dalmadan önce son bir kez daha, yüzyıllarca nice krala, nice imparatora görkemini ve iktidarını hatırlatmış, şimdiyse levhalarıyla, parlak ışıkları, mini etekli kot pantolonlu kadınları ve erkekleriyle, egzoz kokan otomobilleriyle yanlış zamanda ve yerdeymiş duygusunu veren kente bakıyorum. Ama, bu kenti sadece bu haliyle anımsamayacağımı, onun, hiçbir benzerliğinin olmadığı, Anadolu’nun sürekli kılık değiştiren o bozkır metropolüyle beraber aklıma geleceğini biliyorum.

Park

Oturduğum banktan, ağaçların dalları arasından şehrin ışıklarını görüyorum zaman zaman. Çok uzaktan, yüksek apartmanların yanıp sönen pencerelerinin ışıkları gibi, göz kırparcasına bir görünüp bir kayboluyorlar. Sonbahar geldiğinden ve ağaçlar yapraklarından soyunduklarından beri, biraz daha sıklaştılar.

Kokular da değişti. Kuru yaprakların keskin kokusu, bu akşam bana bayıltıcı ıhlamur ve taze çam kokularını hatırlatıyor. Dökülüp dört bir yanı dolduran kestane ve ceviz ağaçlarının kuru sert koçanları ve yaprakları eminim gündüzleri kızıl-sarı-kahve bir örtüyü andırıyordur. Cırcır böcekleri de sustu. Çok değil, bundan bir ay öncesine kadar cırcır böceklerinin sesleri öylesine yükselirdi ki, sanki herkes uyuduktan sonra onların muhabbetleri daha bir artar, sabaha doğru biraz daha azalarak sürer giderdi. Onlar da gece uykusuna yatmayanlardandı demek. Cırcır böcekleri, kentin sarhoşları, gece orospuları, pezevenkleri ve müşterileri, taksi şoförleri, uykuyla başları dertte olanlar ve tıpkı Mifom gibi tutkularına akıl sır erdirilemeyen gece serüvencileri, karanlık sevicileri... Mifo’nun her gece dışarıya çıkma alışkanlığı beni de bu kervana kattı. Ama daha çok bu parkta dolaşmaya, bazen işte böyle bir bankta oturup dakikalarca gecenin sessizliğini dinlemeye götürebildi beni. Hâlâ devam ettirmem belki de Mifo’ya olan özlemimle ilgili bir şey. Ama o gittikten sonra da beni buraya bağlayan şeyler oldu.

Mifo’yu yanıma aldığımda bir bebekti henüz. Tüm diğer yetişkinlerin çocuklarını istedikleri biçimde şekillendireceklerine inanmaları gibi, ben de onu dilediğim biçime sokacağımı sanmıştım. Biraz öyle de olmuştu elbet. Ama, üzerindeki bebeklik hızla kaybolup farkına bile varmadığım bir şekilde büyüdüğünde, kendine özgü huylar geliştirmişti. Özellikle geceleri baş gösteren huysuzluğundan sonra kavradım galiba onun büyüdüğünü. Gece saat birden sonra üzerine bir şeyler çöreklenmişçesine oturma odasının o en sevdiği geniş kırmızı koltuğun üzerinde uyuklarken, başını aniden havaya kaldırır, kulaklarını yukarı diker ve sabırsızca ayağa fırlardı. Sanki birileri tarafından dürtülmüş, hemen acele kalkması ve harekete geçmesi gerekiyormuş gibiydi. Önce, saatlerce süren havlamalarına, dış kapıyı tırmalayışına bir anlam verememiş, ona mamasını, koca sahte kemiğini vermiş, bir bebekmişçesine onu pışpışlamaya, oyalamaya çalışmıştım. Ama Mifo’nun derdinin kendini dışarıya atmak olduğunu işi komşularımın kapıyı çalmasına bırakmadan ertesi gece anladım. O günden sonra da, saatler gece yarısını geçtiğinde, ya benim elimde ya da onun ağzında tasması, tekrar sokağa uğrar olmuştuk.

Alıştım onunla birlikte gece gezintilerine çıkmaya. Tabii Mifo’nun derdi, ortalıkta tek tük sarhoşun volta attığı, akşam iş vardiyasından dönenlerin, kahve, bar gezgincilerinin rutin akşamları, sokakları değildi. Onun özlemi doğaydı.

En büyük şansımız, oturduğum evin birkaç sokak ötesinde küçük bir ormana benzeyen bu parkın varlığıydı. Doğa kokusu ve özlemiyle yanıp tutuşan Mifom, sevinçle kuyruğunu sallaya sallaya, burnunu yere sürte sürte koşardı önümden ve bazen ürkütücü bir siyahlığa gömülen parkın içine dalardı. Parkı bulan da yine onun bu burnu olmuştu. Onun parkın içinde keyifle hırlayışını, burnunu yere sürtüşünü işitirdim. Sonra, bazen ağzında kocaman bir ağaç dalı, dar bir kütük, bazen kim bilir hangi çocuğun gündüz kaybettiği bir beyzbol, masatenisi topuyla veya bir çocuk arabasından düşmüş patik tekiyle önümde dikiliverirdi.

Zamanla onun bu ritmine alıştım. Mifo’yla gece oyunlarımızı sürdürmek ve ertesi gün de işe gidebilmek için akşam saatlerinde bir iki saat uyurdum. Bu aramızda hiç dile getirmediğimiz gizli bir anlaşma gibiydi. Ben günün yorgunluğunu üzerimden atmak için uykuya dalarken, o çıt çıkarmazdı. Uyanık olsa bile, oturma odasının tek koltuğu olan o kırmızı koltuğun üzerinde kıpırdamadan yatardı. Zamanla, eğer vakit gelmiş de uyanmamışsam, beni o uyandırır olmuştu. Bu da aramızdaki sessiz bir anlaşmaydı. Burnumda, ağzımda, tüm yüzümde dolaşan diliyle uyandırırdı beni. Ne güzeldi o ıslak dilin ayaklarımdan bacaklarıma doğru gezinmesi. O sert, tırtıllı, hızlı hızlı bastırıp çekilen dil, kasıklarıma yayılan sancılı bir zevke dönüşürdü. Zamanla beni uyandırmak için, ağzında o çok sevdiği kremanın kutusuyla bazen başucumda, bazen ayaklarımın hemen dibinde ya da bacaklarımın arasında bulur olmuştum onu.

O mel’un kaza olmadan önce, yalnızlık nedir bilmezdik. Biz birbirimize yetiyorduk. Konuşmamız gerekmiyordu. Aslında konuşuyorduk da. Biliyordum, üzüntülerimi, çalıştığım şirketten eve taşıdığım stresimi anlıyordu, başını sağa sola çevirip, hüzünle bakan simsiyah güzel ıslak gözleriyle zaman zaman o da benimle gözyaşı döküyordu. Ama ah o kaza! O sarhoş kamyon sürücüsü o gece bir azrail gibi karşısına çıkmasaydı Mifomun. Ve Mifom gecenin içindeki maceramıza dalmak için o denli heyecanlı, o denli kendini kaybetmemiş olsaydı.

O gidince geceler uzadı, özlemler çoğaldı, çoğaldı, adını sanını bile anmadığım eski sevgilileri, yıllardır görmekten kaçındığım annemi bile aramama yol açtı. Sonra, ona özlemim garip bir anışmaya dönüştü. Kokusunu artık alamıyorum evde, koltukta, yatak odasında, banyoda, hiçbir yerde. Ama onunla edindiğim alışkanlıklar kaldı geriye. Otomotiğe bağlanmış gibi, akşam iş dönüşünde yemeğimi yedikten sonra yine iki saatlik uykuya yatıyorum. Her defasında onun beni uyandırdığı saatlerde kalkıyorum, ama hep ağzımda bir acılık, yüreğime çöreklenmiş bir korkuyla. Çoğu zaman gördüğüm düşlerden, karabasanlardan kendimi kurtarmam epey zaman alsa da, yine de alışkanlıkla kalkıyorum. Ertesi gün giyilmesi gereken elbiselerimi hazırlıyor, sonra kendimi dışarıya atıyorum.

Ayağım beni hep de bu parka getirdi. Burada, daha da derinden hissediyorum Mifo’nun yokluğunu. Özellikle, ilk günlerde garip bir korku sarardı içimi. Ağaçların rüzgârla hışırdaması, kulağıma çalan bir çıtırtı tüylerimi diken diken ederdi. Bundan birkaç hafta öncesine kadar her gece bu saatlerde koşan bir çift olurdu. Onların sağlık koşusu için geceyi ve parkı seçmeleri güven verirdi bana. Artık göremiyorum onları. Yüzünü seçemediğim o adamı da.

Mifomu kaybettikten on gün sonraydı.

Dalıp gitmişken cırcır böceklerinin artık kentin uğultusunu bastıramayan cılız seslerine, birden, sanki yutkunan bir ses çaldı kulağıma.

Önce yanıldığımı sandım. Sonra yutkunmalar hıçkırıklara dönüştü. Bir erkek sesine benziyordu, fakat hiçbir ayak sesi işitmediğimden o kadar emindim ki. Hıçkırıklar gittikçe yükseldi, sarsıntılı bir ağlamaya dönüştü. Ayakuçlarıma basarak ayağa kalktım, etrafıma bakındım. Her iki yanı karşılıklı banklarla dizili ağaçlıklı yolun kavis çizdiği sınır noktasını zar zor seçilebilsem de, görünürde kimse yoktu. Sesin oturduğum bankın arkasından geldiğini anladım sonunda. Usulca yan yana dizilmiş ve adeta bir duvar örmüş olan çam ağaçlarının dallarını araladım. Her bir köşesini avucum gibi bildiğimi sandığım bu parkın duvar gibi bir çitle ikiye ayrılmış olduğunu yeni fark ediyordum.

Üst bedenimi dalların arasına sıkıştırarak görüş alanımı iyice açtım. Biraz ötede, banklardan birinde başını avuçları arasına almış bir karartı, yükselip alçalan hıçkırıklarının ritmiyle sarsılıyordu.

Uzun boylu olduğu belli olan bir erkek siluetiydi bu. Zar zor seçilebilen ince konturları dikkatimi çekti. Dakikalarca adamın yalnız başına süren bu ağlamasını seyre dalmıştım. Aslında donup kalmıştım.

Ağlaması durup, sakin sakin nefes alıp vermeye başladıktan sonra bir sigara yaktı. Çakmağından çıkan kısacık anlık alevden, çakmağa siper ettiği parmaklarındaki yüzükleri ve kemikli yüz çizgilerini seçebildim. Adam sigarayı derin derin içine çekip bir yandan da tek tük yıldızların göz kırptığı gökyüzüne bakarken, ben de onun yüzünü görmeye çalıştım. Sigarasını bitirdikten sonra ayağa kalktı, çakıl taşlarıyla döşeli olduğu ayak seslerinden anlaşılan yolun sağından uzaklaşıp gitti. Karanlıkta kayboldu. Adamın kaybolduğu taraftan biraz sonra bir araba marşı ve motor sesi yükseldi, araba hareket etti, sonra homurtusu gittikçe uzaklaştı.

Mifom gittiğinden beri, bu parkta beni hiçbir şey sadece siluetini seçebildiğim ağlayan bu adam kadar şaşırtmamış ve heyecanlandırmamıştı. Hani kentin dört bir yanındaki barlarında, parklarında, metrolarında, sokaklarında şişe diplerini bulmuş yüzlerce insan manzarası, yüzlerce insan dramı varken, tutup neden buradakine şaşırdığım sorulsa, yanıt vermekte güçlük çekerdim. Belki de çakmağın alevinden bir an gördüğüm bakımlı ve temiz bir yüze sahip bir adamın, evinde, bir dostunda veya psikoloğunun muayenehanesinde değil de, bu karanlık parkta ağlamasına tanıklık etmiş olmam ve bunun gecenin ikisine rastlıyor olmasıydı. Nedeni her ne olursa olsun, sabah doğru yatağıma uzanıp birkaç saat sonra beni uyandıracak olan saate göz atarken, bunlar vardı kafamda. Bu olayı belki birkaç gün sonra unuturdum, eğer ertesi gece adamı aynı yerde aynı halde görmemiş olsaydım. Ertesi gece de, aynı saatlerde neredeyse aynı şeyi yaşadıktan sonra, adamı hep öyle orada bulacağımdan emindim.

Üçüncü gece biriyle ilk kez buluşmaya gidercesine heyecanlıydım. Ama bir o kadar da temkinli ve sessiz. Gökte dolunay vardı. Park, ağaçların gölgelediği kuytu köşeler dışında aydınlıktı. Her zamanki banka oturdum. Etrafta hiç ses yoktu. Bir süre gökyüzündeki donuk dolunayı seyrederken, üzerimdeki şala sarıldım. Ne kadar zaman geçtiğini bilmiyorum. Çakıl taşlarını gıcırdatan ayak seslerini ve bir çakmağın çakılışını duyduğumu sandım, yanılmış da olabilirdim. Ama sonra "Niye, niye" diye hayıflanan fısıltılar yükseldi. Fısıltı bir çığlık gibiydi sanki. Çığlığın ardından kendini koyveren ve yine çok çok uzun süren hıçkırıklar başladı.

Aylardır içindeki tüm sırları çözdüğümü sandığım bu parkta –kuytu bir köşesinden yükselen sevişme inlemeleri, bu inlemeler arasından, sanki bir ses duydum diyen kaygılı bir kadın veya erkek sesi, sonra duyulan sesten büyük bir haz alınmışçasına gittikçe büyüyen zevk çığlıkları; kucaklarındaki şişelerle bir bankta sızmış ve sayıklayan şarapçılar; köpekleriyle dolaşan gece gezgincileri; bir çalılıktan diğer bir çalılığa koşuşturan, gündüzden kalma ekmek kırıntılarının peşindeki fareler– şimdi şaşkındım. Geceleri, kentin içinde saklanmayı kolaylaştıran bir parkta her şeye tanık olmak mümkündü de, hali vaktinin yerinde olduğu yüz çizgilerinden, elbisesinin oturuşundan belli olan bir adamın dakikalarca süren ağlaması olağanüstü bir şeydi benim için. Şimdi bakıyorum da, şaşırmaya ben herhalde azmetmişim o zaman, diyorum. Bir benzerimi yakalamış olmanın sevinci ya da hüznü müydü bu? Hâlâ bir daireye, bir işe sahip olduğu halde yine de evsiz olma; şişenin dibini gördüğü halde, oraya inmeme hali... Yani sınır çizgisinde yürüyüp o sınırı aşmamanın sağduyusu... Ah bilemiyorum, belki de o adamın gerçeğiyle ilgisi olmayan, saçma sapan bağıntılar kurma isteğimden ibaret bir şeydi bu.

Ama o gece ağaçların dallarını aralayıp diğer tarafa bakmaya cesaret edemiyordum. Belki, parkın bu denli aydınlık olması nedeniyle görülme korkusu, belki de bile bile bir insanın özel bir halini gözetlemenin verdiği hicapla ilgiliydi bu. Sonuçta adamın hıçkırıkları dinene ve yeniden çakılan bir çakmak sesini duyana kadar yerimden kıpırdayamadım. Çakıl taşlarının gıcırtılarını duyduğumda, yürüdüğünü tahmin ettiğim yöne doğru, yaprakları biraz daha sığ olan bitişik iki ağacın dallarını araladım. Çimenlerde yürüdüğüm için ayak seslerimin duyulmadığından emindim. Birkaç adım ötemde yavaş yavaş yürüyen uzun boylu adamı fark ettim.

Seçebildiğim kadarıyla son derece şık giyinmişti. Buradan çıkıp bir partiye veya önemli bir buluşmaya gidecekmiş gibi bir hali vardı. Üzerindeki keten türü ceket ve pantolon kaliteli görünüyordu. Saçları kısacıktı. Çökmüş omuzlarla yürümesine rağmen, dik ve sportif bir vücudu vardı. Adamın bu görüntüsü ve biraz önce sesini işittiğim hıçkırıkları birbiriyle öylesine çelişiyordu ki.

Bir ara durdu, etrafa kulak kabartırmış gibi hiç kıpırdamadan öylece dikildi, sonra başını çevirip arkaya, bana doğru baktı. Gözlüklü olduğunu fark ettim. Ama ağaçlar arasından beni görmesi mümkün değildi. Gene de bana saatlerce sürmüş gibi gelen bu bir anlık beklemede yüreğim ağzıma gelecek sandım. Rüzgârın kıpırdattığı ağaçların hışırtısı ve şehrin çok derinlerden gelen uğultulu gürültüler yumağı duyuluyordu. Başını öne çevirdi ve biraz daha hızlı adımlarla yürüyerek gözden kayboldu. Bir süre sonra bir arabanın homurtusu çalındı kulağıma.

Ortalık yeniden sessizliğe büründü. Cırcır böceklerinin tümden susmuş olduklarını o anda fark ettim.

Ne garip, ikiz kardeşim, duygudaşım, dert ortağımdı sanki o benim. Sorunu ne olursa olsun, sanki oracıkta bütün içini bana dökmüş de, başını omuzlarıma koyup ağlamışçasına yüreğim onunla birlikteydi. Yollarda uzun ince kısacık saçlı bir erkek görsem heyecandan elim kolum dolaşıyordu. Hâlâ öyle. Biliyorum, parktaki o adamla yüz yüze gelsem de onu tanıyamayacağım, sadece acaba mı deyip uzun uzun yüzüne bakmak isteyeceğim. Bir süredir yokluğunu unuttuğum Mifom olsa, binlerce kişinin içinden çekip çıkarırdı, diye geçirdim içimden.

Ertesi gece, sabahın ilk ışıklarına kadar oturup onu beklediğim parka gelmedi. Ertesi gece de. Demek artık ağlaması gerekmiyordu, ya da ağlayabileceği başka bir yer bulmuştu. Yoksa?

Kafam karmakarışık, çalıştığım büronun onuncu katından minicik görünen arabalara, insanlara bakarken adamı parktaki o ayinlerine vardıran acayip olay zincirlerini kurup duruyor, artık gelmeyişinin benimle ilgisini kestirmeye çalışıyordum. Bir saatlik öğle yemeğinde, bütün yerel gazetelerin bulvar sayfalarını, ölüm ve kaza haberlerini tek tek okudum. Ama, bir mağaza soygunu, şehrin mali sorunları ve yerel politikacılarla ilgili haberler dışında, pek kayda değer bir şey bulamadım.

Artık gidip onun bankına oturur olmuştum. Ve o birkaç gece sonra gene geldi. Biraz rüzgârlı, serin bir havaydı. Elindeki sigarayı derin derin içine çekişinden, aheste yürüyüşünden anladım yaklaşan ayak seslerinin ona ait olduğunu. Birkaç adım ötemdeki banka oturdu. Beni fark etmemiş gibiydi. Yandan, karanlıkta kalan yuvarlak gözlüğünü seçiyordum. Beni görmemiş olması imkânsızdı. Oturduğum tarafa hiç dikkat etmediğine bakılırsa, belki de çok dalgındı.

Birden içim ürperdi, önceki gecelerde yaptığı gibi, hıçkırıklarını koyvermemesini diledim. Birkaç kere cesaretimi toplayıp en azından iyi akşamlar demek geçtiyse de içimden, vazgeçtim bundan. Oturduğum yerden yan gözle, sigarasından derin nefesler alan adamı izledim. Sigarası bittikten sonra ayağa kalktı, bana doğru bir adım atacak gibi oldu. Ancak adam geldiği tarafa dönüp yine aynı aheste, ama bu kez daha geniş adımlarla yürüyerek karanlıkta kayboldu. Ayak sesleri tamamen kesildikten sonra, park, tıpkı Mifomu yitirdiğim o ilk günlerdeki gibi, zaman zaman rüzgârla sallanan ağaçların hışırtısıyla dolu karanlığa gömüldü. Eskiden huzur bulduğum, sanki benimle söyleşirmiş duygusunu veren rüzgârın ve ağaçların bu muhabbetleri öylesine ürkütücüydü ki. Karanlık aynı karanlık, sessizlik aynı sessizlik, ama sanki ben bunların içinde bir yerde kaybolmuştum, aynı Mifo’suz kaldığım günlerde olduğu gibi. Bu, karanlık ve sessizlikten çok, kaybolma duygusuyla ilgiliydi sanki. Mifo’yu yitirdiğim günlerde üzerime musallat olan o kaybolma ve yolunu bir daha bulamama duygusu. Kendi benzerim olduğuna inandığım, fakat yarın bir yerlerde karşıma çıksa da tanıyamayacağım bir adamı bir daha hiç göremeyeceğim korkusu... Yatakta saatin ziliyle uyandırılmayı bekleyerek dönüp dururken, zonklamaya dönüşen baş ağrısının ağlamaktan kaynaklandığını anladığımda, sıcaklığı artık can çekişen güneşin ışınları yüzümü okşuyordu.

Uzun bir süre daha, bazen kimi, niçin beklediğimi de unutarak bekledim. En ufak bir çıtırtı, en ufak bir ses yüreğimi ağzıma getiriyordu. Parkın iki yanındaki yolun bir bu yakasında, bir diğer yakasında oturdum. Bekledim. O ağlayan adamın şimdi parkın bir köşesinde yalnızlık ayinine benden habersiz katıldığını düşledim.

Yalpalaya yalpalaya önümden geçip giden sarhoşlarla, bir bankta uyuyan evsiz barksızlarla karşılaşmaya, sebebinin tecavüz mü, yoksa gerçek bir sevişme mi olduğunu anlayamadığım haykırışları işitmeye devam ettim; ama onu bir daha göremedim. Sonbahar geleli, ağaçlar yapraklarından soyunduklarından ve cırcır böcekleri tümden sessizliğe gömüldüklerinden beri, park ne kadar da keder verici, nasıl da kasvetli oldu. Sadece yerlerdeki şu kuru yaprakların toprakla karışımından gelen saman kokusu burnumu okşadığında, bir an dirildiğimi hissediyorum. Ama sadece bir an. Bu koku, sanki çok çok eskilerden kalma bir şeyleri aklıma getirecek de, anılarla ilgili film kopmuş, onları bir türlü birbirlerine yapıştıramıyorum.

Bugün Mifomun cinsinden yeni dostumu almaya gideceğim. Onu bir kere gördüm. Henüz bebek. Sıcak, ıslak gözleriyle gözlerimin ta içine bakması beni ona çekmeye yetti. Bakalım, o da bir gece kuşu mu?

Fırsat

Sahi, ne zaman başlar aşk?

İncecik bir kızdı. Tam karşımda oturduğu için, başımı kaldırdığım anda yüzünü çok rahat görebiliyordum. Kahverengi, uzun dümdüz saçları yüzünün kenarlarından aşağıya dökülüyor, öne doğru eğildiğinde çıkık, kemikli yanakları saçlarının arkasında kayboluyor, sadece renksiz dudakları ve ince küçük burnu görünüyordu. Arada bir saçlarını kulaklarının arkasına sıkıştırdığında, beyaz teninin solgunluğu ortaya çıkıyordu. Bazen masum bir bebek yüzünü andırıyor, bazen de çatık kaşlı, asabi, sert bir kadına dönüşüyordu. Bu solgunluğu hiç ağzından düşmeyen sigaradandı belki de; dirhem kan yok gibiydi yüzünde.

Sırtım cama gelecek ve kahveyi görebilecek şekilde iki kişilik masaya oturup onu fark ettiğimden beri, iki kahve ısmarladı. Önce uyuşturucu bağımlısı bir kız olabileceğini düşündüm, ama üzerindeki tertemiz bej balıkçı kazağına, elinin altındaki kitaba, deftere, kâğıtlara ve arada bir parmakları arasında çevirdiği kaleme bakılırsa, bu pek akla yatkın değildi. Üstelik, bakışları uyuşturucu kullanan birininkine hiç benzemiyordu. Koyu kahverengi sık kirpiklerle çevrili gözleri solgun beyaz tenine renk katmış, durgun bir çölde soluk aldıran bir vahayı andırıyordu. Biraz önce ağlamış gibi gözlerinin akı sarıya, gözbebeğinin aylası kızıla çalıyordu. Bir de, yüzü hangi şekle girerse girsin, hiç yitmeyen hüznü...

Bu dokunaklı halinden mi bilmiyorum, fazla dikkati çekmeden göz ucuyla hareketlerini takip ediyordum. Aslında onu izlerken fazla gizlenmeye gerek de yoktu, zira çevresini görmüyor gibiydi. Sarışın garson kızdan kahve isterken de, sık sık camdan dışarıya bakarken de bu kayıtsızlığı öyle belirgindi ki. Uzunca bir süre elinin altında açık olan deftere bir şeyler yazdı. Sonra büyük bir sıkıntıdan uyanırcasına gergin ve bunalmış yüz ifadesiyle başını kaldırıp tekrar bakışlarını dışarıya dikti. Ruh hali böyle yüzüne yansıyan bir insan hiç görmemiştim. Sinirli, acı çeken yüzü biraz sonra gevşedi ve durgunlaşıp bebekleşti yine.

Onun dalgın dalgın baktığı arkamdaki cama döndüm. Hava kararmış, geniş caddenin ışıkları yanmıştı, karşı taraftaki süpermarketin neon lambaları parlıyordu. Adeta kendi içlerine geçmek istercesine paltolarına, atkılarına sarılmış insanlar hızla geçip gidiyorlardı camın önünden. Genç bir kadın başındaki beresini kulaklarına kadar çekti, orta yaşlı bir adam paltosunun yakasını yukarı dikti, yaşlı bir kadın elindeki şemsiyeyi açtı. Ayaklar daha bir hızlandı. Derken gürültülü bir yağmur başladı. Öylece bir süre, kaldırımlarda şiddetli yağmurdan kaçmaya çalışan insanları izledik. Nefes alış verişlerle ağızlardan çıkan buharları gördükçe, bu soğukta ve yağmurda, sıcacık kahvemi yudumlarken içeride olmanın huzuru kapladı içimi.

Siyah bereli, gözlüklü, kumral genç bir adam ve bir kadın, koşuşturmaların tersine, yağmura ve soğuğa rağmen, aheste adımlarla kahvenin önünden geçerlerken, adamın gözleri camdan içeriye kaydı. Bakışları dalgalandı ama anında donuklaştı. Garip bir içgüdüyle arkama döndüm, tam o anda kız bir düşten uyanmışçasına silkindi ve bakışları bir an dışarıdaki adamın gözlerinde de beliren ve hemen kaybolan bir sevinçle parladı; ama bu, hızla hayal kırıklığına ve telaşa dönüştü. Tekrar dışarıya döndüğümde, adamı yanındaki kadının elini tutmuş, hatta sanki tuttuğu eli özellikle göstermek istermiş gibi yukarıya, neredeyse göğüs hizasına getirmiş bir halde dümdüz önüne bakarken buldum. Pencerenin önünden kayboldular. Bir sandalyenin tahta zemine sürtüşmesi ve büyük bir gürültüyle yere düşmesiyle içeriye döndüm, kız hızla dış kapıya doğru fırlıyordu. Sessiz kahvede sandalyenin parke üzerinde çıkardığı ses adeta infilak etkisi yaratmıştı. Fısıltıyla konuşan çiftler, gazete okuyan beyaz saçlı bir adam, başlarını kaldırıp kendini dışarıya atan genç kadına baktılar dik dik. Tüm bunlar birkaç saniye içinde olup bitti.

Bardaki sarışın garson kız yerdeki sandalyeye doğru seyirtti. Göz göze geldik. Soru soran bakışları karşısında, hiçbir fikrim yok diyen bir omuz silkmesiyle cevap verdim ona. Fakat yandaki sandalyede duran paltomu kaptığım gibi ben de dışarıya fırladım.

Yağmur içeriden göründüğünden de şiddetliydi. Kahvenin kapısının saçağına sığınmaya çalışan bir kadınla çarpıştım. Hızla akıp giden yağmurluklu, şapkalı, bereli başlar ve şemsiyeler arasından kahveden fırlayan kızı bir türlü seçemiyordum. Biraz önce vitrinden içeriye bakan genç adamın gittiği yöne doğru yöneldiğini biliyordum, ama şimdi ne zaten bir daha görsem tanıyabileceğim adamı ne de kızı görebiliyordum. Yine de insanlar arasından süzülerek yağmurun sertçe dövdüğü kaldırımlardan koşmaya başladım. Başım hızla ıslanmaya başlamıştı ki, paltomun kapşonunu başıma geçirmeyi akıl ettim.

Caddeyi ışıklarla bölen bir yol ağzına geldiğimde gördüm onu. Sürücüler için sarıdan kırmızıya geçen ışığın altındaki kavşakta durmuş, şaşkın şaşkın sağına soluna bakınıyordu. Yanına yaklaştığımı fark etmedi bile. Hâlâ, dörtyol ağzında telaşla sokakları tarıyordu gözleriyle. Saçlarının uçlarından sular damlıyordu. Yüzü ıslanmış, üzerindeki kazak vücuduna yapışmıştı. Bu haliyle daha da zayıf görünüyordu. Elimi uzatıp omuzlarına dokundum. İrkildi. Şaşkın ve korkulu gözlerle yüzüme baktı.

Omuzlarını kavrayarak, "Hasta olacaksınız!" dedim. Sözlerimi anlamıyormuş gibi bir havası vardı. Zayıf ve yardım dileyen bir ses tonuyla, "Bulamadım onu, gitti," dedi.

"İsterseniz kahveye geri dönün, üşüteceksiniz."

"Gitti" dedi yine, "üstelik beni görmedi, görmek istemedi, yüzünü çevirdi."

Bu cılız, ufak tefek kızla ben de sürüklenmiştim işte onun gitti dediği adamın arkasından. Ama onu aramak için herhangi bir hamle de yapamazdım, zaten tanımıyordum da adamı. Onu burada yalnız da bırakamazdım. Kolundan tutarak onu adeta kahveye doğru sürükledim. Sesini çıkarmadı, sadece bir süre çenesinin birbirine vuruşunu, sonra da usul usul inip çıkan hıçkırıklarını işittim. Kahveye kadar böylece yürüdük. Çıngıraklı kapıyı açtığımda yüzüne baktım yeniden, gözlerinden akan yaşlar yüzündeki suları bölerek bir yol çiziyordu; o kadar sessiz ve hızlı akıyorlardı ki. Biraz önceki şaşkın halinden sıyrılmış, eski durgun ve kederli havasına kavuşmuştu. Yanındaki varlığımı unutmuş gibi kayıtsızca eşyalarının bulunduğu masaya doğru yöneldi, paltosunu giydi. Sandalyenin üzerindeki sırt çantasını alırken kolu masaya takıldı. Masanın üzerinden kitap, defter ve kâğıtlar yere düştü, eğilip onları aldım ve açık duran çantasının içine attım.

Çantasının ön cebinden bir mendil çıkarıp ıslak yüzünü kuruladı, çantasını omzuna takarken, birden aklına önemli bir şey gelmiş gibi yeniden çantasını açtı ve cüzdanından bir kâğıt para çıkararak masaya koydu. Bardaki sarışın kadın dikkat kesilmiş, bize bakıyordu, ona bir el işareti yaparak sorun yok dedim.

Kız paltosunu sıkıca kapatıp geniş atkısını başına dolarken, "İlginiz için teşekkür ederim," dedi. Ağlaması kesilmiş, yüzü mağdur bir ifadeye bürünmüştü.

Sesindeki soğukluğu, sözlerindeki yabanlığı işittiğimden beri, her şeyin tadı kaçtı. Çok değil, sadece birkaç hafta önce onun ve dolayısıyla her şeyin merkezindeyken, şimdi sıkılmış bir portakalın geride kalan posası gibi, kansız ve cansızım. Hep olacak sandığım o ses kesildiğinden, telefonlarını açamadığımdan beri, merkez şimdi o oldu. Kendimi oradan alıp, onu koyverdim her şeyin ortasına. Ama, rahat vermiyor bana, rahat vermediği için merkezimde zaten. Vücudumu saran, eklemlerime, iliklerime kadar işleyen bir sızıyla koruyor kendini orada. Baş edemiyorum bununla. Kasıklarıma saplanan bir bıçak gibi. Bıçak bazen kupkuru bir darbeyle iniyor bedenime ve önüne geçilmez bir akışkanlığa yol açıyor. Sıvı akıyor her yanıma, tenim yapış yapış. Sonra kuruyor, kupkuru çorak bir toprağa dönüşüyor. Tıpkı şimdi ne adını ne de ressamını hatırladığım, kemikleri ve göz bebekleri dışarıya fırlamış o resimdeki adam gibiyim. Can havliyle bir çığlık atmışım da gözlerime saplanan korku ve acıyla ağzım açık, donakalmışım. O bir anlık acı bir fotoğraf karesine alınmış da, görüntü bir türlü çözülmüyor sanki.

Onu görmeyeli tüm renkler körleşti, sesini işitemediğimden beri kâh çoşkuyla yükselen, kâh sakin sakin devinen içimdeki o ritmik müzik durdu. Arada bir haykıran bir çocuk sesi dışında, dayanılmaz bir sessizlik koyverdi kendini. Sessizlik haykırışa döndüğü anlarda telefonlarını çaldırdım, telesekreterine not düşmeden sadece birkaç saniyeye sığan sesini dinledim. O da yetmiyor. Bir zamanlar yüzüme bakıp, aynı sevgiyle kendisine bakmamı dileyen bakışlarını ağır bir yük, bir vicdan azabı gibi üzerimde hissettiğim sokaklarda dolaşıyorum. Kahvelere, barlara, ormanlara, sevebileceğini tahmin ettiğim filmlere gidiyorum. Çıkmıyor hiçbir yerde karşıma. Birden bitiverse yanıbaşımda, elinde başka bir elle ne yaparım, bilmiyorum. Delirir miyim, sokaklara çıkıp bağırır mıyım, yüzümde donup kalan haykırışın çözülmesi için beni yine kendi merkezine sokması için dilenir miyim? Yoksa sessiz bir köşede görünmez olmayı, gaz olup çözülmeyi mi isterim? Bilmiyorum.

Şu anda bu kahvede oturuyorum. Onu aramayı bıraktığım bir yer burası. Ama yine de belki şimdi pencerenin önünden geçecektir, beni gördüğünde gözlerinde bir mutluluk belirecek ve içeriye girecek, onu beklediğimi, onu özlediğimi anlayıp oturacaktır. Suskun dilime yeniden dil vermek için konuşacak, belki yine kolejli oğlan kılığına girip, komiklikler yapacak; başparmağıyla serçe parmağıma dokunup, isteğin üzerine ben çıkıp giderken hayatından, rahatladın mı? Kalktı mı, bakışlarımın yükü üzerinden? diye soracaktır. Bak şimdi sırtındaki yükü azaltmak, belki de yok etmek için başka birini daha aldım hayatıma. Ama, gel demen yeter. Söylemiştim sana, sonsuza kadar sürecek bu, memeleri sarkmış, eti pörsümüş yaşlı bir kadın olduğunda bile ben seninle sevişmek isteyeceğim.

Hep bekleyip de bir türlü söylemediğim sözü söylesem şaşırır mı?

Belki de tüm bu yazdıklarımı olduğu gibi ona göndermeliyim.

Kapı açıldığında yine o solgun yüzle karşılaştım. Beni görünce şaşırdı.

"Buyrun?" dedi.

"Özür dilerim, iki gün önce kahvede karşılaşmıştık, hatırlıyor musunuz?"

Bir süre düşündü, sonra yüzünde bir gülümseme belirdi, beni gördüğüne sevindiğini sandım. Sonra hafif kızardı yüzü.

"Evet, o berbat günde, beni yağmurdan kurtaran bey."

"Rica ederim, sizi çok iyi anladığımı sanıyorum. Hepimizin başından geçer böyle anlar."

Paltomun iç cebindeki defteri çıkardım, "O gün kahvede defterinizi düşürmüşsünüz," diyerek kendisine uzattım.

Ellerimi ovuşturduğumu görünce, "Hava çok soğuk galiba, bir çay içmek ister misiniz?" diye sordu.

"Memnuniyetle, sizi rahatsız etmeyeceksem?"

Kapıyı sonuna kadar açıp beni içeriye aldı, "Ortalık biraz karışık kusura bakmayın," dedi, sonra bir şey söylememe fırsat bırakmadan devam etti:

"Adresimi nasıl buldunuz?"

"Defterinizin arasında bir kartpostal vardı, arkadaki alıcı adresinin size ait olabileceğini düşündüm. Yolum tesadüfen buralara düştü, defter de hazır yanımdayken size vermek istedim."

Bunları söylerken, bir yandan da yalanımın ortaya çıkmaması için mümkün olduğunca doğal görünmeye çalışıyordum. O gün masanın altına saçılmış eşyaları arasından bir karpostalı defterin arasına koyduğumu ve defteri yerde bırakıp kitabı ve boş kâğıtları çantasına attığımı söyleyemezdim elbette. Önce gözlerinin içi güldü, sonra utanma ve özür karışımı bir ifadeyle, "Teşekkür ederim. Pek de iyi günümde değildim. Epeyce dağılmıştım, kahveden nasıl çıktığımı, masaya bıraktığım paranın yetip yetmediğini bile bilmiyorum," dedi.

"Merak etmeyin, bıraktığınız para garsonun yüzünü epeyce güldürmüştü."

İyice gevşedi, "Sevindim" dedi. Sesi sanki çınlıyordu.

Evin içine sigara kokusu hâkimdi, üzerinde battaniye, gelişigüzel atılmış elbiselerle dolu koltuğu hızla toplayıp eşyaları yarı açık bir kapıdan içeriye götürdü; koltuğun önündeki alçak uzun masanın üzerindeki ağzı dolu kül tablasını, altları simsiyah çay bardaklarını, fincanları odaya açılan başka bir kapıya taşıdı hızlı hızlı.

Yorgun görünen incecik bedeninden beklenilenden daha çevik ve enerjik olan hareketleri ve yüzüne yerleştiğini hissettiğim gevşeme karşısında iyice rahatladım, şimdi büyük keyifle onu dinleyebilirdim. Bir ara, derinlerden yükselen garip bir ses "Fırsatçı! Fırsatçı!" diye söylenerek keyfimi bozacak, vicdanımı sızlatacak gibi oldu. Odayı havalandırmak için camı açıp, "Biraz nefeslenelim!" diyen sesle o uğursuz fısıltı da kesildi.

Yokuştaki Kız:

Bilinmeyene Yolculuk 1

Küçük kız, köyü kasabaya bağlayan yolun soluna düşen okula bakıyor. Sararmış ekinler toplanmaya başladığından beri, hemen hemen her gün bu tepede oturup okulun bir an önce açılmasını bekliyor. Bambaşka şeyler var orada, yepyeni bir dünya, yepyeni bir dil. Aslında bu yeni dili önceden de biliyor, ama başka bir tınısı olduğunu kavrıyor, bambaşka sözcüklerin ayırdına varıyor. Önce bu yeni dünyada kendi yaşıtı çocukları keşfediyor. Kırmızı mini mini etekli Ayşe Ali’ye topu atıyor. Ayşe’nin annesi hep yanında. Yemek yerlerken, top oynayıp ip atlarken. Ayşe kırmızı yanaklarıyla, tertemiz parlak teniyle hep mutlu, gülümsüyor.

Okula bakan bu yokuşta niye tek başına oturduğunu soranlara, hiç diyor sadece. Ama yıllar sonra, on dört on beş yaşlarındayken bu yokuşun ne anlama geldiğini bulup çıkarıyor küçük kız. Her yaz, şehre bağlanan bu yoldan anne babası birden çıkıp geliverirler; annesinin kendisine bakarken, kucağına alıp koklarken sessizce yanaklarından süzülen yaşlar korkutur, boğazına düğümlenen bir ağlamaya dönüşür. Tam alışırken sıcaklığına, kokusuna; her şey yolundaymış gibi görünürken, çekip giderler yine bu yoldan. Annesinin günbegün yüzüne yerleşen hüznünden, kendilerinden özür dileyen bakışlarından anlar ne zaman gideceklerini. Onlar gittikten sonra da, günlerce yolun sağına düşen bu tepelikteki taşın üzerinde oturur, tarlalar arasından kıvrıla kıvrıla giden yola kendisi de çıksa, onlara ulaşacaklarını düşler.

Dedesi o gün, arkasından incecik beyaz bir çizgi bırakarak yol alan gökyüzündeki bir uçağın sesini duyduğunda, bak kızım bak, annenle baban tayyarenin içindeler şimdi, Almanya’ya gidiyorlar, diyor buruk sevecen bir sesle. Ama minicik kuş kadar tayyareye nasıl sığıyorlar ki? Dedesi de cevap veremiyor. Köyde hiç kimse bilmiyor kuş kadar tayyarenin insanı nasıl taşıyabileceğini, nasıl olup da uçabildiğini. O da kimseye bir şey sormuyor. Toprağın kuruyup iyice boza çaldığı, sararan otların saman kokusunu aldığı, güneşin artık o eski kızgınlığını yitirip daha erken battığı bir zamanda, yokuş üstündeki bu daracık düzlükte kimseye bir şey soramadığını, sorsa zaten cevabını alamadığını düşünerek okulun açılmasını bekliyor.

Tayyarenin nasıl bir şey olduğunu okulda da öğrenmiyor; öğrenmek için sormuyor bile. Kendisine yap denileni iyi yaptığını, sorulanlara doğru cevaplar verebildiğini kavrıyor ve gururlanıyor bundan; kendini ait hissediyor oraya. Okulun yanındaki küçük öğretmen lojmanının penceresi veya kapısı açılırsa, bir iki güne kalmaz okul da açılır. Açılsın ve hep orada, aynı derslikte beş sıra halinde 6-12 yaş arasındaki çocukların bir arada okuduğu derslikte kalsın istiyor. En çok da Ayşe ile Ali’nin top oynadığı, Ayşe’nin ip atladığı okuma derslerini sevmişti. Bir sürü çocuğun arasında okuma yazmayı en iyi söken o olmuştu ya.

Adını çiziyor yassı bir taşla kuru toprağın üzerine. Geçen yılki önlüğü kısa geldiği için, dikilecek olan yeni siyah önlüğünü giyeceğini düşünüyor, seviniyor. Bu kez önlüğünü daha büyük dikecekler. Ama soğukların bastırmasıyla sınıfın ortasına kurulan kızgın sobanın önünden geçerken yeni önlüğünün eteğinin yanacağı, cebinin üzerinde avuç büyüklüğünde bir delik açılacağı aklına bile gelmiyor. Yepyeni güzelim önlüğünü yaktığını babaannesine söylemeye korkacağını da. Her ay oğlu ve gelininin çocukları için gönderdiği paraları harcayamadığı, belki de ortalıkta dolanan büyük oğlundan kalma boy boy öksüz diğer beş torununa da bakabilme derdiyle her geçen gün biraz daha cimrileşen, nice kıtlıklar yaşamış babaannesinin onu azarlayacağını; tıpkı aç yatmamak için bazen ekmek çalıp gizli gizli yediğini fark ettiğinde yaptığı gibi küplere bineceğini, kollarına sert çimdikler atacağını da düşünmüyor. Küçük kız, haftalarca sol eli hep önlüğünün üzerinde bu deliği saklayarak dolaşacağını anımsayacak da, bu sırrını ne zaman öğrendiklerini, öğrendiklerinde ne olduğunu bir türlü anımsayamayacak.

Şimdi yokuş üzerinde oturmuş, ben de bakıyorum, bir yılan gibi kıvrıla kıvrıla tarlaların arasından giden yola. Duvarlarındaki çiğ mavi boyası bozlaşmış ve yer yer dökülmüş, kapısı kırık okulun içinde hayaletler dolaşıyor sanki. Küçücük, elli metrekare var, yok. Küçük kızın bu okula duyduğu aşkı kavramaya çalışıyorum. Büyümüş kıza şimdi sorsam, uslu bir cevap bulup çıkarıverirdi. Tayyarenin nasıl bir şey olduğuna, anne babasının neden Almanya’ya gittiğine ve daha binlerce soruya yanıt bulma umudu mu derdi? Belki de zamanla sorularına mantıklı cevaplar bulunabildiğini, başka daha bir sürü sorunun çoğaldığını kavramıştı da, sorular anlamlarını yitirdikçe, ne daldığı kitaplar ne sevdiği adamlar içindeki boşluğu doldurabilmişti. Bu boşluğu doldurabilecek başka bir şeyin peşinde, başka birinin yanındadır şimdi belki de. Başka başka yaşamların... Bilmiyorum. Şimdi önümde uzanan derme çatma, toprak damlı kerpiç evlere bakarken, bu köyün on yıllar boyunca hiç değişmediğini, sorularıma yanıt bulmak yerine onları çoğaltacağını hissediyorum.

Ayağa kalkıp, gübre kokusunu soluduğum köyün içine giriyorum. Karşıma çıkan iki evden birinin kapısı sonuna kadar açık, diğeri kapısız. İçleri kapkara mağaraları andıran evler ölüm sessizliğinde. Etrafı kavak dallarıyla örülü bir evin bahçesindeki köpek dikkatimi çekiyor. Zayıflıktan neredeyse kemikleri sayılan yaşlı köpek, yaprakları dökülmüş cılız bir ağacın altında yere sürtünüp duruyor. Bitlerinden kurtulmaya çalışıyor gibi. Beni fark ettiğinde, burnunu havaya kaldırıp hırlıyor; fakat sonra başının etrafında dolaşan bir arıyla mücadeleye girişiyor. Uyuz köpeğin önünde yattığı evden sonra, yolun biraz daha genişlediği bir alana çıkıyorum.

İçlerinden kâh bir eşeğin anırdığı, kâh bir kedinin bir damdan bir diğerine atladığı alanı saran tek katlı bakımsız evlerin arasından, ellerini arkasına almış, kamburu çıkmış yaşlı bir adam bitiveriyor önümde. Beni fark ettiğinde, doğrulup uzun uzun bakıyor. Yüz yüze geliyoruz. Güneşten iyice kavrulmuş zayıf, kemikli yüzü, çatlak derin çizgilerin kesiştiği kırışıklıklarla kaplı. Adam sağ elini sol göğsüne götürüp selam veriyor.

Onu aynı şekilde selamladıktan sonra, pantolonumun arka cebindeki fotoğrafı çıkarıp ona uzatıyorum. Fotoğraftaki insanları tanıyıp tanımadığını soruyorum. Saçma sapan bir şeyler yaptığımın farkındayım. En az yetmişindeki bir adamın, neredeyse yirmi yıl öncesine ait bir fotoğraftaki insanları tanımasının imkânsızlığını düşünerek. Ama, ta Berlin’den yola çıkıp hayatım boyunca tek kasabasını dahi görmediğim Anadolu’nun bu ücra köyüne geldiğime göre, işe bir yerlerden başlamam gerekiyor.

Eline tutuşturduğum fotoğrafı yüzünden epeyce uzaklaştırıp havada tutuyor, gözlerini kısıyor ve uzun uzun bakıyor fotoğrafa.

"Gözüm de iyice bozuldu, kimin fotoğrafı ki bu oğul? Seçemedim." Fotoğrafı tekrar elime tutuşturuyor.

"Hele istersen gel, bizim hanımın gözleri daha iyi görür, kafası da demir gibi sağlamdır maşallah, her şeyi pek berrak hatırlar." Bir eliyle tespihini çekerken "Hele gel, çekinmeee," derken, diğer eliyle de kolumdan tutup yol gösteriyor bana.

Durduğumuz yer köyün meydanı olmalı, en azından kasabadan buraya, buradan da diğer köylere günde iki kez yolcu taşıyan dolmuş şoförü, aradığım yerin burası olduğunu söyleyip beni okula bakan yokuşun başındaki köyün girişine bırakmıştı. Dolmuş şoförünün, "Kimlerdensin, ne işin var buralarda?" benzeri peş peşe gelen soruları karşısında ne kadar hazırlıksız olduğumu anlamıştım. Bir Alman gazetesi için çalıştığımı, Anadolu köyleriyle ilgili izlenimler toplamaya geldiğimi söylediğimde, ellilerindeki kır saçlı şoför, önce burada da ne bulunurmuş ki diyen şüpheci bakışlarla süzmüştü beni, sonra da pek susmamıştı. Yolların asfaltlanması gerektiği halde kimsenin ilgilenmediğinden, kışın kasabaya giden yolların kapandığından, bazen haftalarca sefere çıkamadığından ve daha bir sürü şikâyetlerden dem vurarak, koltuklarında yer yer şilteleri çıkmış, kaportası paslanmış eski püskü dolmuşunu çakıl taşlı yolda hoplata zıplata, tiz sesli bir kadının teypten yükselen uzun havası eşliğinde on beş dakikada bırakmıştı beni buraya.

Önüm sıra yavaş yavaş yürüyen yaşlı adama bir şey sormadan etrafıma bakınmakla yetiniyorum sadece. Köyün meydanından çıkıp hepsi küçücük, hepsi neredeyse bir insan boyundaki kerpiç evler ile dik kayalıklar arasındaki daracık toprak bir yoldan geçiyoruz. İçlerinden gübre kokularının yayıldığı bazı evlerin duvarlarında veya taşlıklarında siyaha çalan kahverengi yamalar gözüme çarpıyor: kurutulmaya bırakılmış tezekler. Evlerden birinde bir ineğin böğürtüsünü işitiyorum sadece, onun dışında köy sanki sonbahar uykusuna yatmış. Ortalıkta oyun oynayan çocukların olmaması şaşırtıcı doğrusu.

Diğer evlerden biraz daha bakımlı, sarıya boyanmış, etrafı tahta çitlerle çevrili, elma ağaçlarıyla gölgelenmiş evin bahçesine girdiğimizde, adam uzun uzun boğazını temizliyor ve "Gülistan, Gülistan," diye bağırıyor. Bana dönerek de, "Bizim hanım," deyip göz kırpıyor.

Yaklaştıkça tok bir erkek ve bir kadının bağırtılı çağırtılı tartıştmaları yükseliyor yarı açık kapının ardından. "Bizim hanım yine televizyona kaptırmış kendini, işte, kadın milleti", diye sır verircesine fısıldadıktan sonra, yine "Gülistan, Gülistan, misafirimiz var!" diye bağırıyor.

Alacalı başörtüsünü boynunun arkasından dolayıp tam tepesine düğümlemiş, uzun gri elbisesinin üzerine solgun mavi örgülü bir yelek giymiş, yusyuvarlak, küçücük bir kadın beliriyor kapının eşiğinde. Çıkışır bir ses tonuyla, yarı Türkçe yarı Kürtçe bir şeyler söylüyor, beni fark ettiği anda gözlerini iyice kısıp uzun uzun yüzüme bakıyor.

"Va kiye na Ali?" Bunu anlayabiliyordum işte. Nasıl yazıldığını bilemediğim, ama onun bildiği ve bana öğrettiği üç dört cümleden biriydi.

"Tanrı misafiri, na hanım."

Annem olsa ona herhalde Ali Efendi derdi, ne de olsa onun gibileriyle sadece bakkallarda, manavlarda veya kapıcı dairelerinde karşılaşmıştı. Ya da işte televizyonlarda. Hiç ilgisi yok ama, Gülistan Hanım bana annemi hatırlatıyor. Belki şu insanı kavurtan köyün güneşine rağmen, pamuk gibi yumuşacık parlayan buruş buruş beyaz teninden ya da şakaklarındaki bembeyaz saçlarındandır. Cumhuriyetin ilk kadın öğretmenlerinden olan seksenlerindeki annemle bu köylü kadın arasında ilişki kurarak, durumu zorlayacağımı düşünüyorum ki; birkaç yıl önce televizyon seyreden annemi kapıdan çağıran babamla aynı sahneyi yaşamış olduğum aklıma geliyor.

Yaşlı kadın, bir kabalık yapmış da, telafi etmek istermişçesine, "Buyur içeriye, buyur evladım," diyerek eşikten dışarı çıkıyor. Kapının kenarına çekilerek, "Hoş geldin evladım, kusura bakma, yaşlılık işte, seni hemen göremedim."

Hayatımda ilk kez bir köy evine giriyordum. Çocukluğumdaki okul gezilerinde gördüğüm Alman köy evlerini saymıyorum. Garip bir heyecanla küçücük camlarından süzülen ışığın çok az aydınlattığı loş, geniş, basık olmasına rağmen dışarıya göre serin ve ferahlatıcı odaya girdiğimde, burada ne aradığımı sorup duruyorum kendi kendime. Şimdi şu yetmişli yıllardan kalma, el büyüklüğündeki beyaz dantellerin süslediği fıstık yeşili koltukta oturmuş, hayatlarında bir kere bile görmedikleri beni sorgusuz sualsiz evlerine kabul eden karı-kocanın merak dolu bakışları altında ne konuşacağımı, elimdeki resimle nereye varacağımı bilmez bir halde, önüme konulan tuzlu, soğuk ayranı yudumluyorum. Televizyon dolabının tam üstünde, hâki rengin egemen çaldığı duvara asılı halıda, elindeki kılıcıyla dimdik duran mağrur bakışlı, kara yağız Hz. Ali’yle göz göze geliyorum.

Ayranımı bitirene kadar, tekli koltuklara oturmuş yaşlı çiftten çıt çıkmıyor.

Sonra kadın, "Kimlerdensin sen, kimi aradın evladım?" diye sıralıyor sorularını.

Dolmuş şoförünün ve yaşlı karı-kocanın hep aynı sorularla beni karşıladıkları aklıma takılıyor. Anlaşılan, köyden çıkmış olup artık köylülerin tanımayacağı biçimde arada bir dönen kentleşmiş köy çocukları var. Üstelik, hiç de öyle hayatları boyunca sadece Kürtçe konuşulan bir köyde yaşlanmışlar gibi görünmüyor bu insanlar. Şiveli olmasına rağmen, son derece düzgün Türkçeleri; yaşlı kadının dili ise konuştukça aksanını unutturacak kadar berrak ve arı.

Onlar hikâyemi öğrenmeden önce ben onlarınkini dinliyorum. Yıllardır konuşmak, içlerini dökmek için birini beklemişçesine uzun uzun anlatıyorlar. Sanki bu köye niçin geldiğimi, kimlerden olduğumu artık merak etmiyorlarmış da, yıllar sonra memleketine dönmüş birine içlerine döküyorlar.

Bundan otuz yıl önce tıpkı diğer akrabaları gibi onlar da, kıt ve çorak topraklarından sadece arpa, buğday ve patatesin yetiştirilebildiği, yetişenin de zar zor kışlık ihtiyaca yettiği, yani yoksulluğun kol gezdiği zamanlarda çıkmışlar köyden. Aslında köyden göç edenlerin çoğu Almanya’yı seçmiş. Ali Beyin ağabeyi, Gülistan Hanımın iki kardeşi gibi. Ama onlar göze alamamışlar oralara gitmeye. Bunun yerine Kayseri’ye yerleşmişler. Gülistan Hanım yandaki beyaz ecza dolabını gösterek, "Ben yirmi yıl hastanede hastabakıcılık yaptım. Ali de belediyede temizlik işçisiydi," diyor gururla.

Beş çocukları varmış, en büyük kızları yirmi yıldan beri Almanya’da, amcasının oğluyla evliymiş. Kayseri’de bir terziyle evli olan ortanca kızlarını da okutamamışlar; ama diğer üç küçüğün hepsi de üniversiteyi bitirmiş. "Üçü de aylık sahibi oğlum, en küçük kızımız doktor çıktı," diyor Gülistan Hanım, yeniden ecza dolabını işaret ederek. "Şimdi İstanbul’da. Küçük oğlumuz Ziraat Bankası’nda şef, büyük oğlumuz da Edirne’de matematik öğretmeni."

Çocukların her biri başka yere gidince, emekli olduktan sonra köylerine geri dönmeye karar vermişler. Burası hem memleketleri, hem de ucuz. Köy otuz yıl önce bıraktıkları gibi değil ki. Bundan yirmi yıl önce, kadınlar köyün zindanı altındaki çeşmeden su taşırlarmış; gaz lambaları, biraz daha hali vakti yerinde olanları ise idare lambalarıyla aydınlanırlarmış.

"Şimdi öyle mi ya," diye söze giriyor adam, "sağ olsun, Özal döneminde oldu bunlar. Artık elektriğimiz olduğu için buzdolabımız da var, televizyonumuz da. Kapının önünde bahçede çeşmemiz. Bu saatten sonra ne yapacaksın şehirde. Bir gecekondumuz vardı, kiraya vermiştik. Geçen yıl imar geldi oralara, tapusu da cebimde. Yarın birgün koca koca apartmanlar dikecekler, hem de kaloriferli."

Konuşmalar böylece sürüp gidiyor. Bir ara Gülistan Hanım, "Eee oğlum, senin yolunu düşüren nedir buralara?" diye soruyor.

"Eski bir okul arkadaşım bu köyde doğduğunu söylemişti, nasıl bir yer olduğunu merak ettim."

Karı-koca birbirlerine bakıp gülüyorlar.

"Nasıl beğendin mi bari?"

"Sizce son yirmi yılda buralarda çok değişiklik oldu mu?"

"Aslında hem değişti, hem de hiç değişmedi," diye iç geçiriyor yaşlı kadın kederle. Kocası da başını sallayarak onaylıyor elindeki tespihi çeke çeke. "Evlere elektrik, su geldi, ama köy de boşaldı. Eskiden bu köyde en az ayda bir kere, üç gün üç gece süren düğünler yapılır, çocuklar sünnet edilirdi. Yani davulumuz zurnamız, sazımız semahımız eksik olmazdı. Ama gençler ekmek derdine düştü, biraz yaşını başını alan ya şehre iş bulmaya, ya da okumaya gitti. Kala kala beş on yaşlı insan kaldık."

Sonra ortalıktaki kasveti dağıtmak istercesine, boş ver anlamında bir el hareketi yaparak konuyu değiştiriyor:

"Senin arkadaşın kim ki, evladım?"

"Sevim. Sevim Türk. Babasının adı İsmail."

"İsmail Türk..." Biraz düşündükten sonra yardım dileyen gözlerle kocasına bakıyor. Ondan herhangi bir tepki gelmeyince, "Bizim bey son zamanlarda eskileri pek iyi hatırlayamıyor," diye hayıflanırcasına iç geçiriyor, sonra birden yüzü aydınlanıp gözleri parlıyor, "Anasının adı Şemsi olmasın?"

Başımla onayladığımı görünce devam ediyor:

"Onlar otuz yıl önce Almanya’ya ilk gidenlerdendi. Önce İsmail gitti. Sonra karısını aldı yanına. Dört küçük çocukları vardı, birkaç yıl sonra onları da götürdüler. Pek gelmezler buralara. Yıllar önce Şemsi’yle İsmail’in bir trafik kazasında öldüklerini duyduk. Çocukları getirip ana babalarını kendi topraklarına bile gömmediler, hayırsızlar. İyice unuttu onlar memleketlerini, doğdukları toprakları."

"Peki çocukları hatırlıyor musunuz?"

"Buradan giderlerken dört küçük çocukları vardı. Adı ne demiştin, Sevim mi?" Elini şakaklarına dayayıp uzun uzun düşünüyor. "Vallahi geçmiş zaman. Hatırlayamıyorum. Zaten çocuklar pek gelmezlerdi buralara. Gelmişlerse de biz o zamanlar Kayseri’deydik. O sülale hepten göçtü buralardan."

Uzun uzun iç geçirerek dalıp gidiyor kadın.

Yaşlı adama dönüp köyü biraz gezip gezemeyeceğimi soruyorum. "Tabi oğul," diyor adam, "küçücük bir yer zaten, nesini görmek istersin bilmem ki?"

"Mesela eski çeşmeyi, bana sadece hangi yönde olduğunu gösterin yeter," diyorum.

Paslı iki geniş metal borudan akan ince su, kenarları yosun bağlamış taş oyuğa dökülüyor. Avucumun içindeki su, hiç de Binboğa Dağları’nın karlı yamaçlarından sökün edip gelen soğuklukta değil. Oysa küçük kız, yazları bile buz gibi akan bu suyun altında, şimdi yosunların küflü pis kokular yaydığı taşlı ovuğun içinde çıplak ayaklarla oynamıştı. Kadınların, daha çok da genç kızların bakraçlarla şu dik kayalıklardan tırmanıp evlerine taşıdıkları bu su, tüm köyün ihtiyacını gideriyordu. Onun küçücük bakracı var. Bir oyun gibi başlayan su taşıma işi, zamanla zorunluluk haline gelince keyfi kaçıyor. Ama, suya gitmenin başka bir özelliğini de keşfediyor. Zindan dedikleri, köyün arkasına düşen bu kayalıkların altındaki çeşme yolu, çoğu zaman eğlenceli de oluyor. Zindanın tam orta yerinde genişçe bir düzlük var. Su dolu bakraçların ağırlığından birazcık kurtulmak, dinlenmek için uygun bir yer burası. Şehirden gelen çocuklardan biri buraya bir kere durak adını koyduğundan beri, köylüler de durak diyorlar buraya. Küçük kız durakta genç kızların oğlanları çekiştirmelerine tanık oluyor, bazen de sevdalı bir delikanlının bir mesajını götürüyor bir genç kıza.

Parmaklarımın arasından süzülen ve güneşin üzerinde türlü renklerle dans ettiği suyla küçük kızın oynayışını görür gibiyim. Başımı kaldırıp yukarı baktığımda, Ali Amcanın –ona, buraya gelene kadar amca demeye başlamıştım– vahşi çalılıklarla kaplı durakta bir taşa oturmuş, beni izlediğini seçiyorum. Yavaş yavaş yukarı tırmanarak yanına varıyorum. Gerçekten de durak gibi burası.

Küçük kız, su dolu bakraçlarıyla durakta dinlenirken, sancısı tutan karnı burnunda bir kadın kocaman açılmış gözlerle bağırıyor. Koşup on çocuk sahibi Ezime’yi çağırırken öylesine heyecanlanıyor ki. Duraktaki doğumu tam göremiyor, ama üç kadının arasından kadının çıplak bacağını seçiyor; haykıran, oflayıp puflayan sesini işitiyor; çok sonra ise tuvalet kokusunu andıran keskin koku eşliğinde çığlıkları zindana vurup neredeyse çeşmenin öbür yamacındaki mezarlıklarda yankılanan bebeğin sesini duyuyor. Küçük olduğu, doğum yapmadığı için seviniyor. Ama, yine de çok korkuyor. Sonra, nefesinden sigara kokusu gelen bir kucağa gelip oturduğunda, unutuyor bu korkusunu. Sigara kokusu saçan bu kucağın kime ait olduğunu yıllar sonra ne kadar düşünse de anımsayamıyor. Çünkü çocuklukla ilgili anılarda, hep bir delik var. Parça parça görüntüler, kokular, yüzler gelip gelip duruyor da karşısında, hiçbirinde bir bütünlük kuramıyor. Sonradan anlatılanlardan bütünlüklü birkaç hayat hikâyesi çıkarıyor belki.

Ali Amcayla köyün meydanına çıkıyoruz yeniden. Bir turist rehberi gibi. Önünden geçtiğimiz evlerin şimdi bambaşka yerlere göç etmiş ya da ölmüş sahiplerini lakaplarıyla anımsamaya çalışıyor. Köyde kaç evin boş olduğunu tam bilmiyor. "Ama on, on iki evin bacası hâlâ tütüyor", diyor. Bazılarının kış geldiğinde şehirlerdeki çocuklarına gittiği, bazılarının ise tıpkı yanında geçip gitmemize rağmen bizi fark etmeyen, Ali Amcanın anlamadığım birkaç sözcükle bağırarak selam vermesine rağmen onu işitmeyen; elindeki bastonunu bırakmadan etrafındaki birkaç tavuğa yem veren yaşlı kadın gibi, hasbelkader köye birileri gelse ağrılarını dindirecek ilaçların peşine düşen, nasıl bir hap verilirse verilsin, umutla ona sarılıveren insanların köyüydü burası. Köyün üstlerindeki en son ev Deli Keziban’a ait. Yan cephesinden geçerken, siyah örtüsü başının tepesine kadar sıyrılmış, oturduğu yüksekçe taşın üzerinden elini havaya kaldırarak karşısındaki birini tehdit edercesine söylenen yaşlı kadını görünce ürperiyorum.

Kasım’ın yonca tarlasının hemen üstündeki Keziban’ın evini gözetleyip büyüklerin anlattıkları cinleri sahiden gördüğünde, kaç yaşında olduğunu tahmin edemiyorum. Ama, cinleri perileri merak edip kendi yaşıtlarıyla birlikte korkusunun peşine düşecek, korkunun sırrını çözmek isteyecek yaşlarda bir çocuk demek. Deli Keziban’ın evi, çocukların hem en çok korktukları hem de merak ettikleri yer. Köyün içinden geçerek eve ulaşmak ve içeriyi görmek mümkünken, onlar evin altındaki yonca tarlasındaki duvarı tırmanarak gözetliyorlar Deli Keziban’ın cinlerini. Kapısı açık evin karanlığına uzun süre bakan her çocuk, çığlıklar atarak aşağıya atıyor kendini. Yüzü bembeyaz, gözleri kocaman kocaman açılmış hiçbir çocuk bir daha uğramıyor Deli Keziban’ın yöresine bucağına. O da görüyor tüm diğer çocukların gördüklerini veya göreceklerini. Kapkaranlık evin içine uzun bir süre baktıktan sonra, çöp adam şeklindeki cinler beyaz beyaz beliriyor, boşlukta dans ediyor, sonra hışımla dışarıya, üzerine üzerine uçuşuyorlar. O da diğer çocuklar gibi hemen atıyor kendini aşağıya.

Köyün meydanındayız yine. Diğer tüm evlere benzeyen, ama çoğundan daha bakımsız bir ev. Etrafı bir zamanlar tahta çitlerle çevrili olmuş olan, şimdi kırık dökük tahtaların eğreti çiviler arasından sallandığı evin bahçesini kuru otlar, vahşi dikenli çalılıklar sarmış. Belli ki eskiden ahır olan kapısı açık yapının duvarında, basamakları kırık tahta bir merdiven duruyor. Sırtımı merdivene dayıyorum. Pantolonumun arka cebindeki fotoğrafı çıkararak, bakımsızlığıyla ve terkedilmişliğiyle içimi burkan karşımdaki kerpiç eve doğru tutuyorum.

Dört çocuk. Belli ki mercek sadece ortadaki iki erkek, iki kız çocuğuna odaklanmış. Yan yana poz veren çocukların sağında ve solunda, onlardan hayli uzak, çerçevenin kenarlarına ancak sığmış orta yaşlı iki erkek duruyor. Arkalarında da, aralıklı kapının karanlığında elini alnına siper etmiş bir kadın silueti ve bu ev.

Erkeklerden birinin başında kasket, etekleri sarkmış ve eprimiş bir ceket, yamalı bir şalvar var. Adam, ayağındaki lastik ayakkabılarla, evle, kareye sığan diğer tüm nesneler ve çocuklarla bir bütünlük sağlıyor. Fotoğrafın diğer ucundaki adam ise, yüz ifadesinde pek bir yabancılık okunmasa da, başka bir dünyadan gelmiş gibi. Siyah, açık gri çizgili takım elbisesiyle, yakaları ceketin dışına yayılmış kolalı beyaz gömleğiyle; dudağının üzerindeki incecik bıyığı, bakımlı saçları ve dimdik duruşuyla fotoğraf makinesinin sahibi olabileceği duygusunu yaratıyor bende.

Çocukların arasındaki en uzun, kafası tıraşlı oğlan çocuğu, çatık kaşları ve sert yüz ifadesiyle bir asker gibi hazırolda dimdik duruyor. Koruyucu bir edayla dört beş yaşlarındaki oğlanın omzuna koymuş elini. Küçük oğlan ise gülüyor, objektife bakarken eğlenmiş gibi bir havası var. Taş çatlasa altı yedi yaşlarında olan her iki kızın da saçları uzun. Büyüğü gözlerini kısarak merceğe bakmış, daha küçüğü ise somurtkan. Elbiselerinin altlarındaki pijamaların yamaları görülüyor belli belirsiz.

Dört çocuğun arasından, o minik kızı hemen çekip çıkarıyorum. Bakarken şu siyah-beyaz fotoğrafa, zaman zaman ortaya çıkan o yüzü görür gibi oluyorum. Küskün, kırılgan bir çocuk. Sanki başkasınınmış veya bir filmde görüp de hatırlayamadığı bir öyküymüş gibi, sadece sorduğumda öylesine değinip geçtiği çocukluğu şimdi burada, karşımda duruyor. Siyah-beyaz fotoğrafın bile yok edemediği kavruk boz yüzü, uçları sararmış saçları... Bazen dalıp dalıp gittiğinde yüz çizgilerine yerleşen, çoğu zaman üzerime aldığım, benimle olan mutsuzluğuna verdiğim hüznünü bu fotoğraftaki küçük kız anlatabiliyor mu bana? Sadece bir fikir, ufacık bir ışık... Onu anlayabilmem...

Oysa biraz şımarık, biraz nazlı duruşuyla bu fotoğraftakinden bambaşka bir çocukluk yaratmıştı kafamda. Bilmem ki, hiç tanımamışım ki ben bu diyarları. Anadolu’nun o güne değin hiç duymadığım bir kasabasının, bin yıl yaşasam hiç aklıma gelmeyecek bir köyü yazılıydı doğum yeri olarak nüfus kâğıdında. Meğer hiç düşünmemişim, gözümün önüne bile getirmemişim çocukluğunu, çocukluğunun geçtiği yerleri. Tek çocuk olarak dadılarla büyümüş olmanın deneyiminden başka bir çocukluk bilmediğime göre... Buraların çocuğu benim için sadece televizyonda bir görüntüden ibaret, sonradan unutup gittiğim; kavruk yüzü kir pas içinde, hep ağlayan, sümüğü ağzına akan, her an ve her yerde elinde bir parça ekmeği kemiren, kafası hep bedeninden biraz daha büyük bir çocuk.

Etkisini yitiren güneş batıya doğru alçalmaya başlamış. Ali Amca evin bahçesinin hemen karşısındaki bir kavağın dibine yaslanmış, sigara sarıyor. Bütünüyle kendi dünyasına dalıp gitmiş. Yanına oturduğumu çok sonra fark ediyor. Ona şehre dönmek istediğimi söyleyerek dolmuşun ne zaman geçeceğini soruyorum.

Dolmuşun güneş batmadan önce son seferini yaptığını söyleyen adam, başını kaldırıp uzun uzun gökyüzüne baktıktan sonra, "Çok sürmez birazdan gelir," diyor ve ayağa kalkıyor.

"Evlat yaşlılık malum, sen artık burada beklersin, ben çok yoruldum eve gidip biraz serinleneyim," Elini uzatıyor. Kemikli, yeşil damarlı eliyle avucumu sıkarken, "Gel bu akşam bizde kal istersen, yarın sabah gidersin," diyor.

Gitmem gerektiğini söylediğimde, ısrar edecek oluyor, sonra kararlılığımı fark edince, "Haydi Allaha emanet ol oğlum!" diyerek yavaş adımlarla evinin yolunu tutuyor.

Onun dibine oturduğu ağaca sırtımı dayayarak gölgesine uzanıyorum. Kulağım her an gelebilecek motor sesinde, beklemeye başlıyorum. İçinde bir zamanlar insanların yaşamış olabileceğini hayal bile edemediğim karşımdaki kırık dökük eve bakarken garip bir düş yaşıyor gibiyim. Burası, onun sekiz yaşına kadar geçirdiği yer olabilir miydi? Oysa parça parça anlattığı Anadolu’daki küçük kız hikâyelerini hep düş gücüyle yarattığını, ya da üzerine araştırma yaptığı Türkiye kökenli kadınlardan topladığını sanırdım. Tahayyül bile edemeyeceğim bozkırları, oralardaki yaşamları, yoksullukları tarif edebilen, üç yabancı dil bilen, doktorasını yapmış ve üniversitede ders vermeye başlamış güzel karımın hayal dünyasının zenginliği karşısında keyiflenir, onunla gurur duyardım. Onun ise kimliğinde doğum yeri olarak geçen bu köyden üç aylıkken, annesinin kucağında ayrıldığını, Almanya’ya geldiğini biliyordum.

Onun için karanlıkta kalan bir çocukluğu şimdi aydınlatmaya kalkışsam, ona ulaşabilecek miyim? Bu şehirden ve senden uzaklaşmam gerekiyor, diye düştüğü küçük bir not dışında, geride kendisine ait hiçbir şey bırakmadan hayatımdan çıkıp gidişini anlayabilecek miyim şimdi çocukluğunu geçirdiği, yıllar önce ölmüş olan babaannesinin evinin önünde durarak? Ona ait herhangi bir iz yok bu köyde, içine girmeye cesaret edemediğim şu küçücük, korkutucu evin içinde de. Sadece dört çocuk arasından çekip çıkardığım, zaman zaman aynı bakışları yakaladığım ufak kızın küskün yüzüyle duruyor karşımda.

Aylarca onu bulmak için yaptığım tüm aramalardan sonra, ümitsizce çalan telefonun, posta kutusunda elime geçen her mektubun ona ait olmasını dilediğim bir anda, yıllardır açılmayan kütüphanenin çekmecelerinden birinin dibinde unuttuğu bu fotoğrafın bana bırakılmış bir mesaj olmadığını ancak şimdi anlayabiliyorum. Ne arıyorum burada, onun köklerini aramaya çıktığını mı hayal etmiştim? Terkedilmiş, birkaç yaşlı insanın ölmesiyle birlikte tümden sessizleşip insansızlaşacak olan bu köyde ne işi olacaktı ki? Buraya gelirken, sorgusuz sualsiz çekip gidişine bir yanıt bulacağımı sandığım sorular, gittikçe çoğalıyor. Sorular çoğaldıkça, ona uzaklığımın arttığını, onu bulmamın imkânsızlaştığını hissediyorum. Ağacın gölgesinin yavaş yavaş üzerimden çekilip sağıma düşmesiyle, gözlerime doluşan güneşin sıcaklığında içim geçecek gibi oluyor. Birazdan dolmuş gelecek ve ben onun çocukluğunu geçirmemiş olmayı dilediği bu terkedilmiş köyü arkamda bırakıp, onu bulabileceğim tek yere, birlikte yaşadığımız Berlin’deki evimize geri döneceğim.

Seçilmiş:

Bilinmeyene Yolculuk 2

Gözlerini araladığında bir süre kendine gelemedi. Ona uzaktan bakan biri, gözü açık düş görmeye devam ediyor derdi. Herkesin yaşayabileceği cinsten bir şeydi aslında başına gelen: Belki sonradan hemen unutacağı, belki de günlerce detaylarını anımsamaya çalışacağı, içindeyken bile hemen biraz sonra uyanacağını hissedip uyanmamak için çırpınıp durduğu, uyandığı anda da devamını görebilme umuduyla yeniden içine dalmaya çalıştığı bir düş. Hâlâ imgelerin, görüntülerin peşindeyken, başının altındaki sertliği, üstüne yüzünü yasladığı elinin ayasına batan kabukları hissetti.

Ani bir refleksle ayağa fırladı. Kalça kemiğinden başlayıp bel çukuruna sıçrayan, hızla sırtından geçip kaburgası etrafından yılankavi dolanan bir kaşıntı, bir hareket hissetti. Bir elini ensesinden, diğerini de alttan gömleğinin içine sokarak sırtını yokladı. Omuzlarının üzerindeki tek tük ince kıllar dışında bir şey geçmedi parmaklarının arasına.

Hararetle sırtını kaşırken etrafına bakındı. Gözleri büyük büyük açıldı, yüzü şaşkın bir ifade aldı. Güneş çoktan batmış, hava kararmaya başlamıştı bile. En son sıcacık güneşin nasıl yüzünü yaktığını, vücudunun tatlı tatlı uyuştuğunu, içinin geçtiğini anımsadı. Demek ağacın altında uyuyup kalmış ve şehre giden son dolmuşu da kaçırmıştı.

Toprak yoldan bir aşağı bir yukarı gidip gelerek, bir duvarı çökmüş bir evin alçak damının arkasından kaybolan yola, dolmuşun gelmesi gereken yöne doğru baktı uzun uzun. Bu kadar derin uyumuş olmama imkân yok, diye düşündü, mutlaka henüz geçmemiştir dolmuş.

Bileğindeki saate baktı, yediye geliyordu. Günlerin bu kadar kısalmış olduğuna şaşırdı, oysa daha eylülün ortasına bile gelmemişlerdi. Ama sonra buranın yaşadığı Kuzey Avrupa şehrine göre kutuplara çok daha uzak olduğunu, havanın daha erken karardığını düşünerek bir an rahatladı. Dolmuş mutlaka gelecektir, hava kararmaya başlasa da henüz erken bir saat, dedi kendi kendine. Karşı evin bahçesindeki, arka bacaklarını altına toplamış, patilerini olabildiğince öne doğru uzatmış olan köpeğin istifini bozmadan, aynı uyuşuklukla yatmaya devam ettiği gözüne çarptı. Ani bir titreme geçti bedeninden. Kollarını ovuşturdu, yolunmuş tavuk derisi gibi pütür pütür kabarmıştı soğuktan. Ağacın dibindeki sırt çantasından yanına aldığı tek kalın şey olan kazağını çıkardı, üzerine geçirdi.

Kara iklimi tüm gereğini yerine getiriyordu işte; önce aşırı sıcak, güneş battıktan sonra da şu dondurucu soğuk. Düşünde, çeşmeden şakır şakır akan suyun arasından gözlerine bakan kadından biraz sonra ayrılacağını anlayarak üzülüyordu. Düşünde bedenini saran o titreme, belki gerçek soğuktandı. Gördüğü düşün ayrıntılarını anımsamaya çalıştı, bu kadar huzur veren şey her neydiyse, şimdi tedirgin etti kendisini. Sanki yine burada, bu köyün ortasında dolaşmıştı. Köyün altındaki kurumuş çeşmede oluk oluk sular akıyordu. Kovalara su dolduran kadının tanıdık kocaman ela gözleri sıcacıktı. Ağır olabileceğini, incecik belini incitebileceğini düşündüğü halde, yine de kadının su dolu kocaman kovaları yerden kaldırmasına aldırış etmemiş, tek bir harekette bile bulunmamıştı. Onun kendisinden yardım istememesine de şaşırmamıştı.

Niye bu kadar huzurluydum ki bu düşte, diye sordu kendine. Ama sonra gördüklerini ciddiye almaması gerektiğini düşündü. Sonuçta, sevdiği kadının küçücük bir çocukken ayrıldığı ve bir daha hiç uğramadığı bu köyde, sadece kadınların görevi olan su taşıma ritüelini ona benzeyen, ama yine de o olmayan bir kadın imgesine yüklemişti.

"Biliyor musun, bazen yüzyıl öncesine geri dönmek, ya da şu az gelişmiş denilen ülkelerden birinde yaşamak istediğimi, oradaki erkekleri kıskandığımı hissediyorum," demişti bir kez beş yıl boyunca aynı büroyu paylaştığı Paul. "Modern toplumlarda kadınlar özgürlük ve haklar adına bütünüyle erkekleşmeye başladılar." O zamanlar bu konu üzerinde bilinçli olarak hiç de düşünmemişti. Sadece hayatına giren kadınlarla beraberliğinde, hele de Martha ile süren dört yıllık evliliği boyunca özlemini duyduğu şeyleri anımsatmıştı Paul’ün bu sözleri. Yine de meraklanmıştı, yaşça kendisinden büyük ve deneyimli bir erkeğin, kendisinin sadece arada bir hissettiği, ama pek de üzerinde durmadığı, kadınlarla ilgili bu yargısı karşısında. "Bir kadın hangi hallerde erkekleşir ki, soğukluğunu mu kastediyorsun?" diye sormuştu Paul’e. "Soğukluk başka, kadının kendi cinsiyetinden çıkıp erkekleşmiş olması başka. Bence Batı’nın en büyük sorunlarından biri de bu, belki çöküşü de böyle olacak. Cinsler-arası ayrımın, kadın ve erkeğin görevlerinin ortadan kalkması, iç içe geçmesi... Düşen doğumlar oranı; gittikçe azalan, yaşlanan nüfus..." Evet tam böyle yakınmıştı ellisine merdiven dayamış, bir yıl sonra da Filipinler’e gidip kendisinden en az otuz yaş küçük bir kadınla geri dönmüş olan Paul.

Martha ile artık sevişemedikleri halde, aslında sadece tembellikten, ayrılmanın getireceği ev aramalarından, taşınmalardan, yalnız kalma korkusundan ve bir sürü alışkanlıklardan dolayı aynı evde yaşadıkları bir dönemdi. Her ne kadar genellemeler yapmayı sevmese de, ilişkilerinde yaşadığı en büyük sorunlardan birisi de, aralarındaki rol ve görev dağılımının Martha tarafından her an sorun haline getirilmesi ve bazen ufacık bir hareketinin saatlerce süren açıklamalara yol açmasıydı. Bir hafta boyunca yemekleri sadece Martha pişirmişse, yemek yapma sırasının kendisinde olduğunu hatırlatan o kesin buyurganlığı... Hele, etek ve uzun topuklu ayakkabının kendisine çok yakıştığını ilk söylediğinde sevindiği halde, ikincisinde kadının dişiliğine önem veren bu özleminin maço ve ataerkilliğin bir kalıntısı, erkeklerin kadına hükmetme arzusunun bir işareti olduğu gibi bir suçlamaya girişmesi yok muydu? Kim bilir, belki de haklıydı Martha.

Ya Sevim? Belki o da aynı şikâyetlerde bulunmak istemişti, sadece dile getirmemişti hiç bunları. Tartışmak ve söylenmek yerine önce sessiz kalmış, belki içi içini yemiş, sonradan da sessizce hayatından çekip gitmişti işte.

Ortalık gittikçe kararmaya başlıyordu. Kulağını uzaklardan gelebilecek bir motor sesine odakladı. Hiçbir şey işitmedi. Evlerden yükselen tek tük hayvan böğürtüleri de kesilmişti. Sanki gittikçe azalan kuş cıvıltıları ve uyuz köpeğin bahçesinde uzandığı evden gelen takırtılar da birazdan kesilecek ve bütün köy uykuya dalacak gibiydi. Hava ise gittikçe soğumaya başlamıştı, üzerindeki kazak bile üşümesini engellemiyordu.

Dolmuş gelmezse ne yaparım ben, diye söylendi. Yattığı yerden bir kere bile kıpırdamayan şu köpeğe kadar, kendi kaderine terkedilmiş birkaç yaşlı insanla dolu bu köyde ne yapabilirdi, kimin kapısını çalabilirdi ki? Olmazsa bugün misafir olduğum yaşlı karı-kocanın evine giderim, Ali Amca da kalmamı teklif etmemiş miydi? Karnı iyice acıkmıştı. Aslında şu yolu bayır aşağı yürüse en geç bir saat içinde kasabaya varabilirdi. Ama ya gidene kadar hava iyice kararırsa? Kasabada kalabileceği bir otel var mıydı?

Tüm bunları düşünürken iyiden iyiye telaşlanmıştı ki, arkasında gittikçe yaklaşan bir ayak sesi işitti. Zayıf, kamburu çıkmış karartı hiç de yabancı gelmedi kendisine. Karartı biraz daha yaklaştığında tanıdı onu.

"Dolmuş gelmedi, ha?"

"Öyle, geçmedi."

"Bu saatten sonra da geçmez!"

Evinde kendisine ayran ikram eden, saatlerce köyü gezdiren Ali Amcanın varlığı, karanlıkta aniden beliren bir ışık kadar rahatlattı onu. Yaşlı adam yüzünü daha iyi görmek, gözlerinin içine bakmak istercesine biraz daha yaklaştığında, tam adını koyamadığı bir şüpheyle doldu içi. Adamın, bu saatten sonra da geçmez diyen ses tonunda, sanki boşuna bekledin, ben biliyordum gibi bir sevinç, haklı çıkmış olmanın gururunu okuduğunu sandı. İrkildi bir an. Ama sıyrılmaya çalıştı bu duygulardan; adamın bu kadar yüzüne yaklaşmasını gözlerinin iyi görmemesine bağlayarak kendi kendini telkine girişti. Sevinmeliydi. Hiç olmazsa bu akşam yatabileceği bir yer olacaktı.

Sessizce eve doğru yürüdüler.

Dış kapı açıktı. Her gün aynı eve girip çıkan birinin rahatlığıyla kapıyı çalmadan adamdan önce attı adımını içeriye. Öğlen oturdukları odaya bağlanan ufak karanlık antreye ışığı yansıyan mutfağa girdiler. Evin bu kadar basık tavanlı olmasına rağmen ne kadar havadar olduğunu fark etti bir kez daha. Sonra, köydeki diğer evler gibi bu evin de taştan veya kerpiçten yapıldığını, bu ferahlığın belki de bundan kaynaklandığını düşündü.

Kocaman mutfağın hemen girişinde on iki kişilik bir masa duruyordu. Üzeri şeftali ve sarı renklerde kocaman yaprak biçiminde motiflerle süslü bir muşamba örtüyle kaplıydı. Çocukluğunda Berlin’deki mutfaklarında da buna benzer bir örtünün olduğunu anımsadı. Gülistan Hanıma da belki Almanya’daki kızı getirmişti.

Haşlanmış tavuk, taze soğan ve hafif bir sarımsak kokusu çaldı burnuna. Tüm kokuları bu denli ayrı ayrı alabildiğine şaşırdı. Açlık, koku alma yetimi iyice keskinleştirdi diye düşünerek Gülistan Hanımın kendisine gösterdiği masanın baş köşesine oturdu. Çoban salatası, bakır bir kabın içinde turşu, yufka, börek... Önünde boş derin bir tabak, çatal ve kaşık, küçük bir tabağın içinde bir bez vardı. Beze baktığını fark eden Gülistan Hanım, ellerini silebilirsin bununla evladım dedi.

Önce bol naneli, daha önce hiç içmediği ekşimsi yoğurtlu bir çorba, ardından da pilavlı tavuk, etli patatesli börekten büyükçe bir dilim ve en son Gülistan Hanımın "Ben bunu aslında bayramlarda yaparım" dediği ev baklavasını iştahla yedi. Sessizce ince belli bardaktan bol şekerli çayını yudumlarken, birden, sanki beyninin bir yerinde şimşek çakmışçasına, biraz önce köyün meydanında kapıldığı o garip ürküntüye kapıldı yeniden. Yapılması saatler alan bu yemekler, bir köy yerinde tek başına yaşayan yaşlı bir karı-kocanın gündelik akşam yemeği olamazdı. Bir bayram yemeğini, bir ziyafeti andıran bu sofranın nedense kendisi için hazırlanmış olduğuna inandı. İnandı inanmasına da, olağandışı garip geldi bu kendisine. Yaşlı karı koca dolmuşun gelmeyeceğini, bu akşam onlara misafir olabileceğini nereden bilebilirdi ki? Öyle olsa bile, hiç tanımadıkları bir yabancı için kümeslerindeki bir tavuğu neden kessinler, yaşlı kadın niçin bu kadar uğraşıp börekler, tatlılar açsın ki?

Bu düşüncelerle, biri sağında öteki solunda oturan ve birer damla dem, gerisini sade suyla karıştırdıkları açık sarı çaylarını yudumlayan karı-kocayı süzdü. Tavanda asılı çıplak ampulün soluk sarı ışığı altında, yaşlı adamın kemikli uzun yüzü bir hayalet gibi geldi kendisine. İkisinin de bu denli huzurlu ve sessiz olmaları, hele kadının kocasına sanki her şey yolunda, çok rahatız değil mi der gibi bakıp gözlerini kısarak gülümsemesi ve başını sallaması, adamın da ona aynı biçimde sessizce cevap vermesi, nedenini bilmediği, kendi kendine açıklayamadığı bir huzursuzluğa boğdu onu, iyiden iyiye keyfi kaçtı.

Gülistan Hanıma dönüp "Yemekler çok güzeldi, elinize sağlık. Ne kadar da çok yemek yapmışsınız," dedi.

Kadının yüzü iyice aydınlandı, keyifle gülümsedi. "Afiyet olsun evladım. İşte, köylük hali, karınca kararınca bu kadarı geldi elimden," dedi hiçbir sahtelik okunmayan mütevazı bir edayla.

"Misafir mi bekliyordunuz?"

"Eee, sen misafir değil misin?"

"Öyle de, ben gidecektim."

Yaşlı adam –adamın sanki telaşlandığını, konuşurken bir hata yapmaktan korktuğunu sandı– söze girdi:

"Bizim hanım biraz geleceği görenlerdendir. Sanki bu akşam dolmuş gelmeyecek de, bize misafir kalacağın içine doğdu. Beni de sana bakmam için o gönderdi köy meydanına."

"Peki, dolmuşun gelmediği olur mu hiç böyle? Niye gelmedi ki acaba, siz biliyor musunuz?"

"Aslında pek olmaz, sadece kışın kar çok yağdığı zaman. Ya bir kaza geçirmiştir, ya da arızalanmıştır. Ama fazla sürmez, iki üç güne kalmaz, gelir?"

"Peki, diyelim biriniz hastalandı, mutlaka şehre gitmeniz gerekti, nasıl gidersiniz?"

Gülistan Hanım uzun uzun içini çekti.

"Ah, hiç sorma. Buradaki yaşlılar Almanya’dakiler gibi değil ki. Biliyorum ben orayı, kızımın yanında bir ay kaldım. Orada doksan yaşındaki adamı diriltiyorlar. Bu köyde en gençleri belki de biziz. Bize bir şey olsa son çare bir eşeğe biner de gideriz. Ama diğerleri, yaşlılık hali diye pek doktora moktora görünmezler."

Daldı gitti kadın, sonra kendi kendine konuşurcasına devam etti: "Ahh, gençler gidip sahipsiz bıraktılar buraları. Kimsenin arayıp sorduğu yok artık anasını babasını. Artık bir cenazeyi kaldıracak gücü bile kalmadı beş on yaşlının. Halbuki gelseler, etrafta bir sürü tarla var. Şehirlerde milletin ağız kokusunu çekeceklerine tarlalarını ekip şenlendirseler buraları, yaşlılarına da sahip çıksalar. Ama ne gezer."

Sormak istediği başka bir sürü şey vardı, ama sustu. Dolmuş gelmese de, yarın en kötü ihtimalle yürüyerek giderdi kasabaya.

Öğlen oturmuş oldukları odaya geçtiler. Yaşlı kadın, koltukta rahatsız oturuşunu fark etmiş olmalı ki, kalın uzun bir yastık getirip arkasına yerleştirdi. "Rahatına bak evladım, evin gibi bil!" Masanın üzerindeki televizyon kumandasını işaret ederek, "Al aç, istediğin şeye bak," dedi ve odadan çıktı.

Yaşlı adam, yan yana tekli koltuklardan birine oturmuş, küçük cocukların yemekten sonra üzerlerine çöken uyuşukluğuna benzer bir uyuşuklukla dalıp gitmişti. Kumandanın düğmesine basarken, ekranın henüz görüntüsü gelmeden sesini kıstı. Gülistan Hanım odada belirene kadar eğlence programları, bir kanaldaki pop şarkı yarışması, magazin haberleri, yüzü kendisine yabancı gelmeyen ama adını bilmediği, belli ki çok ünlü olan bir türkücüyle yapılan bir konuşma arasında dolaştı durdu. Kadın yatağının hazır olduğunu, uykusunun gelmesi halinde gidip uyuyabileceğini söyleyerek, kocasının yanındaki diğer tekli koltuğa oturdu. Küçük bir poşetten çıkardığı bir karış uzunluğundaki örgüyü örmeye başladı.

Bu görüntü, öylesine tanıdık geldi ki kendisine, bir tek masal anlatan biri eksik diye düşündü ve o anda içindeki sıkıntılar dağılıp kayboldu. Buranın da masalları vardır elbet diye geçirdi içinden ve ilk işi Gülistan Hanıma, bu köyün ne zamandan beri kurulduğunu sormak oldu. Gülistan Hanımın, tam bilmiyorum, ama dedelerimiz Sivas’tan gelirler, diye başlayıp da, Ali Amcanın silkinip koltuğuna dimdik oturduktan sonra, bazen birinin başlattığı ve diğerinin tamamladığı, bazense karısına dönüp "uzatma hanımm" diyen Ali Amcanın tatlı çıkışıyla bölünen sohbetleri gece yarısına kadar sürdü.

Arka odayı iki duvar boyunca kaplayan tahta sedirin pencere tarafına serilmiş döşeğe uzandı. Alıştığından daha sert olan yastığa başını koyduğunda, çocukluğunda dinlediği masalların üzerinde bıraktığı o heyecanlı, tatmin edilmiş ruh halindeydi. Küçük çıplak pencereye yüzünü çevirerek sıkıca ağır yün yorgana sarıldı. Gözkapakları ağırlaştı. Çok uzaklardan gelen bir ışık gördüğünü sandı. Bir şiirin aklında kalan tek mısrasını anımsarcasına, bizim buralarda ay öylesine parlak olur ki, eskiden çocuklar gece yarısı onun ışığı altında, uzun otların arasında saklambaç oynarlardı, cümlesi döküldü dudaklarından.

Tam uykuya geçerken, tekrar gördü ışığı. Çok uzaklardan, suyun ortasındaki bir denizcinin feneriyle işaret vermesine benzetti ışığı. Fener sallandıkça, ışığın düz, kalın sarı bir çizgi haline gelişini izledi. Gözlerini kapatırken, ne garip insanlar olduk, hiç görmediğimiz deniz fenerlerini, hiç görmediğimiz okyanusun ortasında kaybolmuş bir denizcinin işareti olarak içselleştirebiliyoruz diye geçirdi içinden. Düş ya da gerçek: kirpiklerinin ve ay ışığının birleşip göz merceğiyle giriştikleri bir oyun belki de.

Ama oyun sürdü.

Daha fazla dayanamadı, gözlerini araladı.

Küçük perdesiz camın ötelerinde gerçekten de bir ışık gördü şimdi. Aslında ortalıkta ay da yoktu bu akşam. Karanlığı yaran, hiç de uzak olmayan bir evin kapısının önündeki ışığı fark etti. Tam şeklini görmese de, köyün diğer evlerinden farklı, tek katlı, bakımlı ahşap bir eve benziyordu. Kapının önünde uzayan birkaç basamak yükseklikteki verandanın saçağına asılı ışık öylesine gür ve parlak geldi ki kendisine. Uykusu tamamen kaçtı. Yattığı yerden doğruldu, pencerenin koluna sarılıp açtı. Soğuk ama rahatlatıcı bir hava çarptı yüzüne. Bütün köyü görmüş olmasına rağmen, buradan hiç geçmediklerini fark etti; demek burası evin arkasına düşüyordu.

Biraz sonra gür ışığın altındaki kapı açıldı ve uzun dalgalı saçlı bir kadın çıktı dışarıya. Kadın kapının hemen önündeki alçak, geniş bir koltuğa oturdu. Tam seçemese de Berlin’de Kleistpark yakınlarındaki antika dükkânından aldıkları ahşap koltuğa öylesine benziyordu ki – uzun süre adını aradıktan sonra, internetten onun bir amiral koltuğu olduğunu öğrenmişlerdi Sevim’le. Kadın koltuğa oturup, üzerindeki şala sarıldı. Yüzünü tam seçemedi, ama kendisine doğru bakıyordu. Sanki çocuklarını yatırdıktan veya evde yaptığı bir sürü işten sonra gecenin sessizliğinde dinlenmek, huzurla tek başına nefes almak için şalına bürünmüş, gecenin tadını çıkaran, herhangi bir Hollywood filmindeki genç bir kadını izliyormuş gibiydi.

Bir kez daha düş gördüğünü düşündü. Genç bir kadının böyle bir yerde ne işi vardı ki? Üstelik, uzaktan öylesine güzel ve doğal, öylesine huzurlu görünüyordu ki!

Kadın ayağa kalktı ve içeriye girdi. Biraz sonra içinden buharlar yükselen bir kupayla geri çıktı. Ayakta dikilip uzun uzun karanlıkta oturduğu pencereye doğru baktı ve havaya kaldırdığı kupaya işaret etti. Bu bir buyur beraber içelim daveti gibi bir şeydi. Ama bu işaretin kendisine yönelik olduğuna inanması mümkün değildi; küçücük karanlık pencerenin arkasından kendisini izlediğini görmüş olamazdı kadın.

Birkaç kez aynı işareti yaptıktan sonra, davet edildiğinden emin oldu. Aylardır Sevim’in ortalıktan kaybolmasından sonra yüreğine musallat olan, içini kemiren ve bir türlü dinmeyen yalnızlık duygusu, birkaç metre ötedeki orta boylu, ince endamlı genç kadının davetini beklemişçesine silinip gitti.

Hızla kotunu üzerine geçirdi ve pencerenin o dar aralığına nasıl sığabildiğine şaşarak kendini dışarıya attı. Dizlerine kadar uzayan, dikenleri zaman zaman bacaklarına batan çalılıkların arasından geçip kadının yanında buluverdi kendini. Uzun zamandır tanıyormuş gibi bir duyguya kapıldı, dalgalı uzun saçlı, beyaz tenli bu kadının karşısında durduğunda. Birbirlerinin gözlerine dalıp gittiler.

Hiç uyanmayayım bu düşten, hiç uyanmayayım diye mırıldanıyordu içindeki bir ses; diğer bir ses de, sıcacık, yumuşacık sevecen bakışları ne kadar düşselse, şimdi gecenin bu soğuğunda işaret ve orta parmağımı yakan çay fincanı da o kadar sahici diyordu.

Nane kokulu sıcacık çayla ısınan vücudu rahatlayıp gevşerken, nasıl buldunuz köyümüzü, diyen kadının sesiyle kendine geldi. Evin önüne gelip de kadının kendisine çay ikram etmesine ve karşısındaki tahta sedirde yer göstermesine kadar tek bir kelime bile konuşmamışlardı.

"Siz burada mı yaşıyorsunuz?"

"Evet, şaşırdınız mı?"

"Biraz. Ben burada sadece birkaç yaşlı var sanıyordum."

"Öyle gibi görünüyor, ama şu kırık dökük, terkedilmiş gibi görünen evlerden birinde, birden geçmişine yolculuk yapmaya kalkışıp da sonradan oralardan hiç çıkamayan gençler de olabiliyor işte."

"Sizin gibi mi? Nereden geliyorsunuz siz?"

"İstanbul’dan. Ama ben bebekken ayrılmışım buradan. Niçin geldiğimi tahmin edersiniz. Siz başka birinin tarihini, bense kendiminkini aramaya geldim. Henüz bir şey bulamadım. Çünkü babaannem nasıl ki bir ömür boyu ne kocasına, ne çocuklarına ne de torunlarına en ufak bir söz söylediyse, son nefesinde de kimseyle konuşmadı. Bense bu evde onun yetmiş yıl boyunca nasıl sessiz kaldığını anlamaya çalışıyorum şimdi. Sizin misafir olduğunuz karı-koca ise benim bir ömür boyu burada kalacağımı, hatta belki kasabadan, belki de İstanbul’dan kendime bir koca bulup köyü yeniden eski ruhuna kavuşturacağımı ümit ediyorlar."

Bunları söylerken utangaçlaştı, yüzü al al oldu, gözlerini kaçırdı.

Babaannesinin neden konuşmadığını sordu.

"Çok eski, biraz da acıklı bir hikâye," diye cevap verdi kadın, biraz önceki utangaç halinden sıyrılıp tekrar bakışlarını yüzüne çevirdi.

Muhtemel ki meraklı gözlerle bakıyordum kendisine, onu tanıma isteğimi, büyükannesinin acıklı hikâyesini duymak için can attığımı bakışlarım ele veriyordur, diye geçirirken içinden, kadın uzun bir nefes aldı. Sonra, konuşurken gözleri karanlıktaki köyün içine dalıp gitti.

"Sizin bugün uğradığınız çeşmenin öbür yakasında köyün mezarlığı vardır. Mezarlığın çok çok üstlerinde ise eskiden çobanların sürülerini otlattıkları geniş bir çayırlık, biraz daha ötelerde de büyük mağaralar... Köydekiler, içinde cinlerin perilerin yaşadığına inandıkları için pek yanına yaklaşmadıkları bu mağaralarda insanların yaşadıklarını fark etmişler. Tehcir zamanında o mağaralara yerleşip yıllarca orada yaşayan koca bir Ermeni köyüymüş bu. Kimse kimseye dokunmamış, hatta çok sık olmasa da, arada bir Ermeniler altın karşılığı buğday ve arpa gibi yiyecekler de alır olmuşlar köylülerden. Bir gün köyün delikanlılardan biri, bir çoban, bir Ermeni kıza âşık olmuş. Bilirsiniz eskiden bir kıza âşık olan bir erkek, kızla tek kelime dahi etmeden, kızın gönlünün olup olmadığını bile düşünmeden kaçırabilirmiş onu. Delikanlı da öyle yapmış, henüz on dördüne basmamış Ermeni kızını, sırtladığı gibi köye getirmiş.

Nereye getirmiş biliyor musunuz? Buraya, işte bu eve. O kadın benim babaannemdi. Bizim sülalede kıvırcık saçlı bir ben, bir de o vardı. Yani saçım babaannemden emanet."

Hayranlıkla ışığın altındaki soluk beyaz, küçücük ince yüzünü gölgeleyen, omuzlarına dökülen dalgalı saçlara baktı uzun uzun ve ne güzel dedi. Ama bunu sesli söylediğini sanıp kızardığını hissetti.

"Ermeniler sonra kaçırılan kızlarına karşılık, dedemin amcasının kızlarından birini istemişler. Ama berikiler kızı vermemiş. Bunun üzerine köylülerle araları bozulmuş, zaten sonradan da çekip gitmişler buradan. Kimileri İstanbul’a, kimileri de Rusya’ya göç ettiklerini söylüyor. Biz babaannemin ailesini hiç tanıyamadık, hoş, belki onu da…"

Bir süre konuşmadı. Büyüleyici bir hava, bir gerginlik vardı sanki aralarında ya da o öyle hissediyordu.

"Babaannem ise bu eve geldikten sonra hiç konuşmadı. Bu suskunluğunu doğurduğu altı çocuğunun yanında, hatta ölüm döşeğindeyken bile bozmadığını söylerler. Herkes dilsiz olduğunu düşünüyordu, ama babam bebekken babaannemin sesinden Ermenice ninniler dinlediğinden o kadar emindi ki, onun aynı ninnileri diğer kardeşlerinin kulaklarına da fısıldadığını söylemişti birkaç kez. Tek kelime Ermenice bilmeyen babamın, bazen anlamını bilmediği sözcüklerle şarkılar mırıldandığını hatırlıyorum."

Karşılıklı çaylarını yudumlarlarken göz göze geldiler. Bir yabancının gözüne bakarken hissedebileceği türden ne bir sıkılma ne de bir tedirginlik vardı üzerinde. Sorgusuz sualsiz şimdi yerinden kalkıp onu yarı açık küçük ağzından öpebileceğinden ve onun da kendisine cevap vereceğinden o kadar emin oldu ki. Hayatında hiç bu kadar emin olmuş muydu bir kadının kendisini gerçekten istediğine, hiç ilk adımı atıp onu baştan çıkarma cesaretini göstermiş miydi? Hep onlar değil miydi başlangıçları yapan?

Sessizliği bozan kadın oldu.

"Peki siz, aradığınızı buldunuz mu burada?"

"Aslında tam ne aradığımı ben de bilmiyorum ya." Sonra, "Ama belki de buldum. Mesela sizinle karşılaşmam," diye devam etti.

"Evet ama, şu anda gece. Geceler hep gerçekleri biraz daha örtmez mi, bazen karanlığın örtüsünde bir yanıltıcılık olmaz mı? Yarın sabah uyandığımızda, şimdiki gibi görünebilecek miyiz birbirimize? İlk bakış yanıltıcı olabilir."

"Öyle mi düşünüyorsunuz, şimdi bir düşte olduğumu mu söylemek istiyorsunuz?"

"Hem evet, hem hayır. Elbette şu anda ikimiz de düşte değiliz, ama birbirimize bakarak düşler kuruyor olabiliriz. Ben mesela, artık ne İstanbul’a ne de başka bir yere gitmek istiyorum, tıpkı misafir olduğunuz yaşlı karı-kocanın düşlediği gibi, belki de burada yaşamak, burada bu evde erkeğimle birlikte olmak, çocuklar yapmak, doğada üretmek ve onun içinde ölmek istiyorum. Burası öylesine sakin, her şey öylesine bakir ki. Sanki, her şeye, her eve yeniden şekil verebilecekmişim gibi; kendime de."

İçindeki o aylardır bitmek bilmeyen yitiklik duygusunu bütünüyle yok eden şey, bu kadının kendisine burada kalmayı ve birlikte yaşayıp çocuk yapmayı vaat eden sözleri olabilir miydi? Bu köyü yaşlıların elinden alıp ölümden kurtarması için o mu seçilmişti?

Nasıl ve kim tarafından başlatıldığını anlamadığı, anlamak için hiç de hep yaptığı gibi içinden evirip çevirmediği bir tepiyle sarıldı ona. Bedenine yayılan bir sıcaklık. Onu kışkırtan, kanını hızlandıran, bedenini dirilten, dokunduğu tüm o ıslaklık seçilmişliğini hatırlatıyordu kendisine; korkması, onu sarıp sarmalayan bedenin bir yanılgı olduğuna inanıp kaçıp gitmesi gerektiğini düşündüğü halde, öylesine heyecanlı ki. Küçücük ıslak dili bir yılan olduğunu fısıldıyor, tıslıyor ona. O ise çekip çıkarıyor ıslak yılanı deliğinden ve sadece ve sadece kendi diliyle bütünleşmesini istiyor. Sarmaş dolaş oluyor iki yılan.

Serin suyun parmaklarının arasında süzülüşünü seyreder gibi. Huzur. Bir koltukta oturan ve saatlerce ve günlerce süren suskunluklara, yorgunluklara, bel ağrılarına, kuruyan ve büzülen bedene, kapı koluna dokunmuş bir elin sıcaklığına bile duyulan özleme özür mahiyetinde. Hiçbir sözcüğün anlatamayacağı o hummalı titreyişin durulmasından sonraki huzur. Uyurken, yüzü tanıdık çizgilerle iç içe geçiyor. Gençliğin, çocukluğun örselenmemiş yüz çizgisini gördüğünü sanıyor, somurtkan bir yüz beliriyor ortasında. O yüzle uyanıyor, hiç bu kadar sert bir yastığın üzerinde uyumadığı aklına geliyor; sert olmaması için yünün sık sık çırpılması gerekir diyen yaşlı bir kadının imgesi beliriyor. Bize gençlik gerek, kal burada diyen adamın kemikli, güneşten kavrulmuş çehresi. Ağzımız açık kalıp çenemiz düştüğünde, onu bir mendille bağlayan, gözkapaklarımızı örten kimse kalmadı. Seçtik seni, seçtik diye bağırıyor beyaz ölü yüzlü adam. En az cılız ağaç kadar cılız, onun kadar kurumuş, kemikleri sayılan köpek umutla kendisine bakıyor. Ürperiyor. Gözlerini açıyor. Kalçasına değen kıvrımlı bedenin nane kokan nefesinden mışıl mışıl sesler yükseliyor. İyi ki gitmedin, iyi ki gelmedi dolmuş. Aylar önce ben de dolmuşun gelmesini bekledim. Sadece seni buraya bana getirmek üzere son seferini yaptı. Biz artık sonsuza kadar birbirimize, buraya aitiz, diyen sesi hiç de biraz önceki sıska köpeğin yalvaran bakışları gibi ürkütmüyor kendisini; tam tersine öyle mutlu oluyor ki. Yumuşak, pürüzsüz tene dokunuyor, dokundukça ürperiyor, uyanıyor, diriliyor. Kucağa alınıp sarmalanan, okşanan, teselli edilen küçük çocuk olana kadar emiyor emiyor memelerden akan süt rengindeki suyu.

Uyandı.

Pencereden akan ve odayı dolduran güneşin ışığı ve o suyun kokusuyla gözlerini araladı. Taze arpa ve saman kokusu. Çırılçıplak, sedirin üzerinde uzanmış bedeninden, parmaklarının arasındaki dik uzvundan da aldı bu kokuyu.

Saate baktı. Öğleni çoktan geçmişti.

Güzel bir düştü, ama korkutucu diye düşündü. Pencereden dışarıya baktı, karşı tarafta gerçekten de bir ev vardı; ama hiç de düşündeki gibi ahşap, bakımlı bir ev değildi bu. Köyün diğer evleri gibi taş ve topraktan yapılma, sıvasız, derme çatma bir ev. Etrafı sararmış yaban otlar, kurumuş dikenli çalılıklarla sarılmıştı. Ayağa kalktığında vücudunun yorgun, ama bir o kadar da canlı olduğunu fark etti.

Arada bir iyi geliyor işte, rahatlatıyor bedeni, ama keşke her zaman bu kadar sahici olsa. Belki yıkanması gerekir, ama artık fazla oyalanmadan çekip gitmeli buradan. Hızla elbiselerini üstüne geçirdi. Sırt çantasına kazağını yerleştirdi, yatağını toplayıp sedirin bir kenarına koydu.

Dışarı çıktığında, televizyonun sesini işitti. Hiç kimseye haber vermeden, belki de sessizce çekip gitmeliydi buradan. Ama sonra, vazgeçti, bu yaşlı cömert karı-kocaya en azından teşekkür etmeliydi.

Gülistan Hanım, kaymaklı, taze yumurtalı ve kendi elleriyle yaptığını söylediği tereyağlı bir kahvaltı sofrası kurmuştu. İştahla yemeğe başladı. Yaşlı kadın onu izlerken. "Ne güzel şu gençlik, taa öğlene kadar deliksiz uyuyabiliyorlar," diye iç geçirdi. "Ali Amcanla kaçta uyursak uyuyalım, sabah altı olmadan ayaktayız." Tam bunları söylerken kocası geldi ve masanın bir kenarına ilişti.

"Eee evlat, nasıl iyi uyudun mu bari?"

"Hem de nasıl," dedi adama bakarak. "Ne dersiniz, dolmuş gelir mi bugün? Ben en iyisi gidip orada bekleyeyim."

Gitme isteğine ses çıkarmadılar. Ama ikisi de üzgün görünüyordu. Adam, "Seni bırakayım evlat," dedi elini sıkarken. "Sağ ol, artık yolu öğrendim, sen hiç zahmet etme," deyip Gülistan Hanımın da elini sıktı.

Kapıdan çıkıp bahçeyi de arkasında bıraktığında birden Ali Amcanın sesini işitti.

"Komşu kızın selamı var. Akşam yine çaya bekliyor seni."

Kulaklarına inanamadı. Öyle bir geceyi gerçekten de yaşamış mıydı? Hızla geri döndü, bir iki adım geri gitti. Ama ne bahçede ne de kapısı açık karanlık eşikte Ali Amcayı gördü.

Koşar adımlarla köyün meydanına ulaşana kadar yaşlı adamın bu sesi çınlayıp durdu kulağında. Sonra, on iki saati geçkin bir süre yattığı halde, sertliğine bir türlü alışamadığı yastıkta hiç de doğru dürüst uyumadığı ve sürekli düşler ve karabasanlarla uğraştığına göre böyle bir şeyi duymasının da normal olduğunu düşündü.

Bir önceki gün dolmuşu beklediği yere geldi yine. Ağacın dibine çöktü. Güneş yavaş yavaş batıya doğru çekiliyordu. En fazla bir saat beklerim, diye geçirdi içinden, eğer gelmezse kasabaya yürürüm. Meydana geldiğinde, öylesine başını kaldırıp boş boş kendisine bakan uyuz köpek her zamanki yerinde kıpırtısız uzanmış, üzerinde uçuşan sineklerle ilgilenmiyordu bile.

Ah! Şarap İçerken Bir de Gazete Okusam

Rüzgârda dalgalanan saçları öylesine tatlı tatlı okşuyordu ki yüzünü. Arada bir gazetenin arkasından başını kaldıran ve okuma gözlüğünün üzerinden kendisini süzen karşı masadaki adamın gözüyle görmeye çalıştı kendisini:

Gazetesine dalmış, kızıl saçları rüzgârda dans eden bir kadın. Bir sahil lokantasında oturmuş, gazete okurken şarabını yudumlayan, tek başına tatil yapacak kadar özgür ve bakımlı... Yaşını tahmin etmiş midir adam? Saçları bembeyaz olmasına rağmen, o en fazla kırk beş yaşlarında olabilir. Pek de kibar, pek bakımlı birine benziyor, okuduğu gazete Türkçe olmasa onu bir Fransıza benzetebilir.

Arkasında kızına çıkışan kadının sesini işitti yine. Plajda yanındaki gencin kim olduğunu sorup duruyor kadın. Denizden çıkarken kendisine bir iki laf eden biri. Kızın saçmalama anne, düş yakamdan diyen ses tonu yine de umarsız. Ama kadın ısrarlı: Bak kızım, sen daha on dört yaşındasın, çocuksun sen daha. O ise senden en az on yaş büyük görünüyordu.

"Off anne, salak mı sanıyorsun sen beni?"

Gazetesini bir kenara koydu, bir an anne kızın tartışmasına karışacağı geldi. Ben daha on dördüme basmadan evlendim. On dördümde evlenip on altımda çocuk sahibi oldum.

Ama saçma buldu şimdi şurada eski günleri oturup birileriyle konuşma fikrini. Çok eskilerde kalmış, bugünkü hayatıyla yakından uzaktan ilgisi olmayan anılarını tazelemeye hiç niyeti yoktu. Kaç kere anlatmıştı oysa bunları. Anlatırken karşısındaki kadınların gülmekten kırılıp geçmeleri geldi aklına da, onun da gülesi geldi. Gazetenin üzerinden kendisini süzen adam dinlese, o da gülerdi herhalde.

Masadaki şarap kadehini ağzına götürmeden önce, belli belirsiz havaya kaldırıp şerefe işareti verdi adama. Adamın çapkın çapkın gülümseyerek kibarca başını eğişi hoşuna gitti. Tekrar gazetesine eğildi.

İçi içine sığmıyordu, evet tüm bunları hemen anlatmalıydı Neriman’a. Ama akşam yapardı bunu, yazlığa boşuna telefon bağlatmamıştı.

Kadınla kızın sesi kesilmişti, belki de gitmişlerdi.

Aman bana ne, ben artık kurtuldum aile dramlarından, yaşama sırası bana geldi. Açlık çektiğim, gıdım gıdım para biriktirdiğim günler bugün için değil miydi? Ne çocuk derdi, ne de başka bir sorun. Hayat hikâyemi radyoda bile konuştular. Hoş o radyocu kız pek de memnun olmamıştı. Ama ne yapsın, mikrofonun önündeyken, binlerce insanın kendisini dinlediği duygusuna kapılmış, içini garip bir korku sarmıştı. Teyzem de anlatacaklarını birileri duyar da, kendisini ayıplarlar diye korktuğunu sanmıştı. İsterseniz, adınızı değiştiririz Emine Hanım. Oysa o daracık odada, ağzına dayatılan o mikrofonun karşısında elinin ayağının titremesi, dilinin damağının kuruması ne konuşacağıyla ilgili değildi ki, güzel konuşamama endişesindendi. Kurstaki kadınlarla, o güzelim güler yüzlü Neriman’la konuşmaya benzemezdi ki. Zaten Neriman dışında –ne de olsa Neriman okumuş yazmıştı, öğretmendi– hepsi cahil, kocalarından, Allah’tan, ondan bundan korkan zavallı kadınlar. Korkak olduklarını kaç kere yüzlerine de söylemişti. Ciddiye almamışlardı onu. Doğru söyle, Emine Abla, hiç korkmadın mı sen hayatta?

Onlara hep hayır korkmadım, kocamı bırakıp tek başıma Almanya’ya gelirken de, üzerimdeki çullardan örtülerden sıyrılırken de, öldükten sonra insanı bekleyen o cehennem ateşini unuturken de korkmadım demişti, ama belki de Neriman’a bahsetmişti korkularından.

Elbette hiç korkmamış değildi ömründe. On dört yaşında Maraş’tayken kapı komşusu Hasan’la evlendiği gün. Evlenirken neyden korktuğunu tam bilmiyordu. Hayatta hep başka güzel şeyler olduğunu düşünüp durmuştu o zamanlar. Kendisi pazen fistanının altındaki lastikli şalvarıyla dolaşırken, çarşıda gördüğü memur kadınların topuklu ayakkabılarına, sonradan adının döpiyes olduğunu öğreneceği, aynı renk ve kumaştan ceket-etek takımlarına, kısacık boyalı saçlara hiçbir zaman sahip olamayacağı düşüncesinden korktuğunu, bu korkuyu yıllar, yıllarca içinde taşıdığını biliyordu. Hele liseli kızların koltukaltlarındaki defterlerleri, kitapları gördükçe...

Ama korkuya nasıl baktığına bağlı dediğini hatırladı yeniden Neriman’ın kocası Yaşar Beyin, eğer kavuşmak istediğin şeyleri elde edemeyeceğinden korkarsan, atmak istediğin adımlar hep geri geri götürür seni; onlara kavuşmadan korkunun içine hapsolup kalırsın. Oysa, varolan durumdan kurtulmaksa en büyük amacın ve bu tam da korkunun kendisiyse, olabildiğince hızla kaçmak istersin oradan, adımlarını daha geniş atarsın. Can havliyle. Böyle bir şeyler söylemişti bir gün, korkuyla ilgili olarak. Kitap gibi adam. Eee ne de olsa koskoca gazeteci, bizim gibi cahil değil ya. Önce tam anlayamamıştı bu söylediklerini; fakat sonra, yıllar önce arkasına bakmadan hızla kaçtığı eski yaşamını düşünmüştü. Her şeyi tam can havliyle yaptığı söylenemezdi ama. Yıllarca bugünü düşleyerek, ama bugünün nasıl bir şey olduğunu bilmeyerek planlamıştı her şeyi. Yine de, içini daraltan bazı şeylere can havliyle karşı koyarak.

Evliliğinin dördüncü yılında, henüz on sekiz yaşındayken kocası ve bir yıl sonra boğmacadan ölen kızıyla İstanbul’a geldiklerinde, gri binalarla çevrili daracık sokakların iç içe geçtiği bir mahallede oturmuşlardı. Çingeneler sabaha kadar çalgılar çalar, sokaklarda kavgalar ederlerdi. Sokağın adını bile hatırlamıyordu. Ama bir iki sokak aşağıdaki, şık hanımların ve beylerin dolaştığı Beyoğlu’na ilk kez indiğinde şaşkınlıktan ağzı açık kalmıştı. Ne kadar rahattı o insanlar, Maraş’ta mümkün müydü erkekle kadının el ele dolaşması, herifin kloş etekli karının incecik beline sarılması. Kocası o kadınlara zengin orospuları derdi. Birkaç ay sonra kendisine de böyle orospu diye küfretmeye başlamıştı eli yüzü kapkara kurumlarla gelen araba tamircisi kocası. Kaç kere dayak yemişti o pis ellerden, yok tek başına sokağa çıktığında eteğinin altında ayak topuklarına kadar inen pantolonu niye yukarı çekip bacaklarını açıkta bırakmıştı da, başını niye açmıştı da. Pantolonmuş. Adi bir şalvar desek ya şuna.

Beyaz saçlı adamın masasında garson servis yapıyordu. Yüzünü yandan gördüğü garsonun döneceğini sandığı anda bir el işareti yaptı. Göz ucuyla kendisini süzen adam, duyabileceği ses tonuyla, "Oğlum, hanfendiye baksana," dedi garsona kendisini işaret ederek. Bir yandan da gülümsüyordu.

Garsondan hesabı istedi. Parayı ödedikten sonra ayağa kalktı. Karşısındaki adam hafifçe yerinden kımıldadı ve başıyla selam verdi. O da aynı şekilde cevap verdi. Lokantanın bahçesinden dışarıya çıkıp çakıl taşlı incecik yoldan yukarıya, çarşıya giden yola saparken dönüp arkasına baktı. Kimseler yoktu. Adam o kadar beğenerek bakmıştı ki kendisine, belli olmaz Türk erkeğinin işi, küçücük bir selamı büyütüp peşine düşebilirdi.

Güzel yandım, güzel. Yarın da Remzi gelecek. Yine, bu yıl biraz daha gençleşmişsin, otuz yaşındaki kadınlara taş çıkartırsın sen, diyecektir. Üniformasıyla gelse keşke. Remzi’nin bu sabah telefonda, salak kocan ne yapıyor deyişi aklına gelince yine sinirlendi. Yok efendim, Franz nasıl olur da kuzeni olduğuna inanırmış, üstelik gecenin bir yarısı ikisini aynı koltukta yan yana uzanmış, kukumav kuşu gibi el ele tutuşurken gördüğü halde, niye ses çıkarmamışmış. O zaman Franz’ın otuz yıl boyunca kendisi için yaptıklarını anlatmıştı. Her şeyi değil ama, Remzi’nin her şeyi bilmesine ve anlamasına gerek yok.

Çevresindeki kadınlar Franz’ı sömürdüğünü, onu kandırıp durduğunu söylesinler. Franz halinden memnun ya, ta başından beri, fabrikanın bandı üzerine yığılıp kaldığı günden beri. Ona arada bir yalan söylemişti belki, ama gizlediklerini kendisinin zaten hep bildiğini, belki için için sinirlense de sesini çıkarmadığını öğrenmişti.

Yazlığa gelmeden önce o radyocu kıza hayatını anlatırken, kendi hakkında ne kadar az şey aktardığını düşündü. Bazı şeyler de anlatılmıyor işte. Köln’deki ilk aylarında yol bilmez, iz bilmez bir halde beş kadınla aynı odayı paylaştığı yurtta, fabrikada eline geçen 800 Mark’ın tek bir feniğini harcarken bile nasıl da keyfi kaçıyordu. Eli varmıyordu para harcamaya. Öyle ki bu yüzden açlık çektiği bile oluyordu. Kurulu sofraların, şifon geceliklerin, kadife perdelerin, içlerinde kristal vazoların, porselenlerin dizili camlı kocaman vitrinlerin hayaliyle dolup taşarak biriktiriyordu paralarını. Ama, Köln’e geldiğinin altıncı ayında, açlığa dayanamamış ve bandın yanına düşüp kalmıştı. Gördüğünden beri tatlı tatlı kendisine bakan, el kol işaretleriyle muhabbet etmeye çalışan bant şefi Herr Kahn, Franz yetişmişti imdadına.

O günden sonra da Franz’la yeni bir hayat başlamıştı. Yüz kez düşünse, böyle bir erkeğin varlığı aklına gelmezdi; insan bu kadar mı şefkatli olur, bu kadar mı iyi bakar bir kadına. Bayılmasının açlıktan kaynaklandığını anlayan Franz, onun artık ayrılmaz bir parçası olmuş, sadece fabrikanın kantininde önüne yemekler taşımakla kalmamış, ona lokantalarda, evinde kendi elleriyle pişirdiği, o güne kadar hiç tatmadığı domuz biftekleri, köfteler, bol yağlı patates kızartmaları yedirmişti.

Kız, sen o adamın Alman olduğuna emin misin? Almanlar bir kadın uğruna öyle kolay kolay keselerini boşaltmazlar, üstelik yakışıklı bir adam da. Bir gün, birkaç parça eşyasını toplayıp Franz’ın evine yerleştiğinde, yurttaki oda arkadaşı Cemile, ya İstanbul’da kocan duyarsa, diye bir de gözünü korkutmaya çalışmıştı. Ben kocamdan, her şeyden kurtulmak üzere gelmedim mi? Hiç olmazsa adamı Müslüman yapsaydın, sünnet olsaydı bari. Franz’ın Müslüman olmaması pek canını sıkmasa da sünnetsiz bir erkekle birlikte olmak onun da keyfini kaçırmıştı. Sadece Cemile’den değil, birçok kişiden duymuştu kabuklu erkeklerde hastalık olduğunu. Ama, Franz’la geçirdiği ilk akşamdan sonra, unutmuştu bunu. Ne kadar korkmuştu diliyle içini yaladığında, ya sonra kalçasından kavrayıp aniden alıp üstüne oturtması...

Sen bir erkeği yatakta deli edersin der hep Remzi. Alman kocan sana çok şey öğretmiş. Evet, Franz bana nasıl zevk alacağımı öğretti. Ama sonradan garip garip huylar da geliştirdi. Ya da o huyları hep vardı da, kendisi çok sonra anlayabilmişti.

Evliliklerinin üçüncü yılında kendisini yatağa bağlamasını istediğinde, önce şaka yaptığını sanmıştı. Ama sonra oyunlar çoğaldı. Pantolonunun kemeriyle Franz’ın kalçalarına vurmaları, kendisine aldığı siyah dantelli çoraplar içinde, uzun sivri ökçeli ayakkabılarla ellerine sertçe basması. Günlük hayatta farkında bile olmadığı sinirlerini, tüm acılarını boşaltırcasına tırnaklarını kocasının etine geçirirken, kendini kaybedercesine bundan zevk aldığını, her şey sona erip bitap yere yığıldıktan sonra fark etmişti. Ellerinin ayaklarının altında büzüşen Franz, ana kucağına hasret küçük bir çocuk oluverir, yüzü ise zavallı, çaresiz bir kadın yüzüne dönüşürdü. Sonra birdenbire erkekleşirdi. Bunların hiçbiri Franz’dan soğutmadı onu. Hatta ona hep biraz daha yaklaştığını, onu daha da sevdiğini anladı; eğer bir gün –evliliklerinin sekizinci yılıydı– dört yaşındaki oğulları yan odada uyurken, yerde çırılçıplak büzüşmüş yatarken, hadi yüzüme tükür diye yalvarmamış olsaydı. Bir erkeğin yüzüne tükürmek ha? Bunu yaptı, ağzına doldurduğu tükürüğü Franz’ın suratına boşalttı, bunu yaparken de artık Franz’ın eski Franz, kendisinin de eski Emine olamayacağını içinden yükselen pişmanlık ve acıyla hissetti.

Yarın sabah Remzi geleceğine göre, alışveriş yapması gerekiyordu. Sahilin biraz üstünde, sahil boyunca uzayan çarşı, yazlığı satın aldığı dört yıl öncesine göre daha da büyümüştü. O zamanlar, lokantaların, barların kapılarına, vitrinlerine asılı yazılar hiçbir şey ifade etmiyordu, ama şimdi heceleyerek de olsa okuyabiliyordu onları.

Bir barın üstünde BAUCHTANZ diye bir sözcüğü gördüğünde uzun süre anlamını çıkaramadı, sonra biraz daha düşündüğünde, bunun Almanca olduğunu anladı. Bildiği göbek dansıydı işte. Keyfi yerine geldi yine. Evet evet, sonunda başarmıştı. İçi gururla doldu, etraftaki yazılara baktı, hepsi de kocaman kocaman basılmıştı. Artık, bir eczaneyi, bir kırtasiyeyi veya başka herhangi bir dükkânı ararken, vitrine yaklaşıp ne olduğunu içerdeki eşyalardan anlaması gerekmiyordu. İşte aradığı gibi ECCC ZAAA NE, tam karşısındaydı. Her zamanki vitamin haplarını alabilecekti. Sonra da biraz ötedeki SÜÜÜPERMAAARRRKET’ten alışveriş yapar, TAZE ET yazısını okuduğu kasaptan da pirzola alır.

Alışverişini bitirip çarşının bir sokak üzerindeki yazlığa doğru yürüdü. Bir ara süpermarkette de gözüne çarpmış olan sahil kahvesinde tartışmalarını dinlediği anne kız da onunla aynı sokağa saptılar. Aynı hizaya geldiklerinde, henüz kırklarında olmasına rağmen göğüsleri sarkmış kadına acımayla baktı. Birkaç metre ötedeki ahşap kaplaması parlayan yazlığı gösterek, "Siz şurada oturuyorsunuz değil mi?" diye sordu kadın ilgiyle.

"Evet."

"Çoluk çocuk görmedim, yalnız mı kalıyorsunuz?"

"Yok, dedi, oğlum Almanya’da."

Kadının bir an gülümseyen yüzünün asıldığını sandı.

"Almanya’dan mı geliyorsunuz?"

Dili dolaşacak gibi oldu. Kadının kurumlu yüzü yine eski yaşamını getirdi aklına. Çarşıya her çıkışında, sen o kadınlar gibi olacağını mı sanıyorsun, diyen eski kocasını görür gibi oldu.

Anne kızla beraber yürüdüler, ama biraz önce kendisine gülümseyerek yaklaşan kadının bu halinden eser kalmadığını hissetti.

"Evet" yerine yine "he" mi demişti yoksa. Remzi’ye de birkaç kere böyle evet yerine hevet demişti, ama o sadece sevgiyle gülümsemişti kendisine.

Hiç yaşını göstermiyorsun, üstelik öyle hoş ve bakımlısın ki, İstanbul’un herhangi bir lüks mağazasında görsem seni, kesinlikle önemli bir şirketin müdiresi olduğunu düşünürdüm. Ama, evet yerine he diyorsun’u kendine saklamıştı. Remzi’nin de umurundaydı sanki böyle kurumlu, cakalı şeyler. Zamanı geldiğinde, amirlerine, çevresindeki herkese ana avrat düz giden Remzi takmazdı zaten böyle şeyleri kafaya.

Şimdi durup dururken şu kırkında memeleri sarkmış, bezgin suratlı karının çalımı yüzünden canını sıkmaya değer mi? Sanki bilmiyorum senin o halindeki mutsuzluğu. Kırkına gelmeden kuruyan, çocuk doğurduktan sonra, kim bilir kaç yıldan beridir –onun da arada bir canı çekerse– sırf evliliğin yürüsün diye altına yattığın kocandan ne kadar tiksindiğini. Yüzünden okunuyor senin artık kupkuru, tıngır mıngır bir kadın olduğun. Yeni yeni boy salan kızının heyecanlarını böyle avucunun altına almandan, o kızı şimdiden kendin gibi kurutmak istemenden belli. Haşlamak lazım aslında böyle kadınları ya, dilim bu kadarına varmaz işte. Dilim, hiçbir dile varmaz, ama bilirim okumuş yazmış adamların o tumturaklı sözleri bende olsa, öyle bir benzetirim, o kurumlu yüzüne öyle bir şamar atarım ki?

Ama, kızın yanık güzel çilli yüzüyle kendisine baktığını görünce unuttu bunları.

"Siz nereden geliyorsunuz?" diye sordu kıza bakarak.

"Ankara’dan. Ben lise öğretmeniyim, okul tatil olur olmaz attık kendimizi buraya. Kocam mühendistir, bir hafta sonra o da gelecek." Kadın bunları söylediğinde, yazlığın önüne gelmişlerdi bile. Kendisininkinin tıpatıp aynısı olan yandaki iki katlı ahşap evi göstererek, burası da bizim yazlık işte dedi.

Güneşin altında el yakacak kadar kızgınlaşmış dış kapının kilidine anahtarı sokarken, sanki sorduk ne iş yaptığını, kocası da mühendismiş, diye söylendi önce. Ama o kadar da kibirli bir kadın değil galiba, diye fikir değiştirdi. Olsun, yine de çok samimi olmamakta yarar var. Şimdi Remzi geldiğinde, araştırıp duracaklardır belki de.

Ailesi içinde tek görüştüğü kimse olan kız kardeşi, tam bir Alman olup çıktığını söyleyip dururdu her fırsatta kendisine. İstanbul’da, belediyedeki küçük bir memurluktan sonra emekliye ayrılan, şimdi de Avcılar’daki evlerinin içinde sıkıntıyla dolaşıp duran kocasının kendisini alıcı bakışlarla süzüşünün acısını çıkarıyordu bununla belki de. Aslında çok değiştiğim doğru; görüntüm, davranışlarım, yapıp ettiklerim. Ama, bir yandan da dirhem değişmedim. Ben hâlâ, bir apartmanın girişine battaniyelerini serip onu bunu çekiştiren, çocuklarını kocalarını öven, son ördükleri örgülerin modellerin tariflerini veren, mahalledeki genç bir kızın kocaya kaçıp da, birkaç ay sonra geri dönmesini konuşan, şimdilerde ise kapı ağzında çay içerek televizyondaki evlilik sahnelerini tartışan, televizyon dizilerinin devamını tahmin etmeye çalışan muhabbetlerden sıkılıyorum. Ben hâlâ, nerede bir kadın kalabalığı görsem sıkıntıdan patlıyorum. Ama değiştim de elbette. Eskiden gizli gizli, korka korka istediklerime yaklaşmaya çalışırdım, birilerinin bana hep engel olduğunu düşünüp isyan ederdim. Şimdi özlemini çektiğim şeylere hiç kimse engel olmayacakken, bazı şeylere kavuşmanın imkânsız olduğunu anlamış durumdayım. Bir yere kadar kanaatkâr olmayı öğrendim belki de. Almanya’nın, hayatın bana öğrettiği bu işte.

Az buçuk böyle demişti kardeşine. Dört çocuklu, yaşı ilerledikçe kâmilleşmesi, dünyaya biraz daha gülüp geçmesi, ablasını yermek yerine ona gıptayla bakması gerekirken, bir gün Allah katında cayır cayır yanacağına inanan, kendisinden yedi yaş küçük olmasına rağmen ablası yaşında görülen kardeşine. Hâlâ okuma yazma bilmeyen, ama kendisinden tek üstün yanı, daha düzgün bir İstanbul şivesiyle konuşabilen, arada bir eline tutuşturduğu 50, 100 Mark’ı döşeklerin şiltesine saklayan kardeşi.

O da saklardı paralarını Franz’dan. Tek farkla: Franz bütün hesaplarını bilirdi. Fakat, banka işlemlerinde hep yanında olmasına rağmen, bir kere olsun tenezzül edip bir kuruş istemedi kendisinden. Evine taşındığı günden itibaren ev kirasını, suyu, elektriği, evin tüm diğer masraflarını tek başına üstlenen, iki çocuklarını büyütürlerken bile onun Merkez Bankası’ndaki faizlerle yıldan yıla çoğalan paraları konusunda tek bir yorum yapmayan Franz için bunların hiçbir önemi yoktu. Yıllar önce sarhoş ve keyifli olduğu bir gün, haftalar önce omuzuna bastırmış olduğu yanık sigara izini okşayarak, senin bana verdiklerine ben bir servet ödemek zorunda kalabilirdim, demişti. Franz’a göre büyük bir ustalıkla yerine getirdiği, kendisinin ise garip bir şekilde çoğu zaman haz aldığı bir şey için insanların ödüllendirilmesi ve bunun için bir servet dökülüyor olması garip gelmemiş de değildi hani kendisine.

Kardeşinin Avcılar’daki apartmanlarının karşısında oturan Remzi’yle üç yıl önce tanıştıklarında, biz Franz’la artık sadece aynı evde yaşayan iki insanız, bacı kardeş gibiyiz dediğinde yalan söylememişti. Zaman zaman Franz’ın eski günlerdeki gibi olmalarını istediğini biliyordu, ama insan artık zevk alamadığı şeyleri de yapamaz ki? Evliliklerde aşk en fazla üç yıl sürermiş, bizimkisi belki de on yıl sürdü.

Şimdi Remzi’ye olduğu gibi hiç âşık olmuş muydu Franz’a?

Etleri küçük buzdolabına yerleştirirken, belki de ona hiç âşık olmadığını, bugün ise ondan hiçbir zaman ayrılamayacağını düşündü. Remzi’ye kalsa, Franz’dan boşanacak ve onunla evlenecek. İçi yine şüpheyle doldu. Belki de kardeşinin veya okuma yazma kursundaki kadınların ima ettikleri gibi parası için, ya da Almanya’ya gitmek için istiyordu Remzi onu. Ne saçma, bir kadının erkeğiyle yaşadıklarına inanmak yerine, uzaktan seyredenlerin yorumlarına kulak vermesi. Hem öyle bile olsa, ne çıkar ki bundan? Gerçi Franz’a Türkiye’deki bir kuzeni olarak tanıttığı Remzi’yi iki haftalığına Köln’e davet ettiğinde, Remzi pek sevmemişti oraları. Hem asker adam, işini gücünü bırakıp da ne yapacak ki Almanyalarda?

Neriman’ı arayıp olup bitenleri anlatmalıydı. Evet, yıllar yılıdır düşlediği o şeyi yapmıştı sonunda. Sahildeki kahvede şarap içerken bir yandan da gazete okumuştu. Hoş, insanın hafif başı dönerken çok da düşlediği gibi keyifli değildi ya kelimeleri hecelemesi. Belki de telefon yerine, bir mektup yazarak anlatmalıydı bunları. Nasıl da şaşıracaktı şimdi Neriman, mektubunu aldığında.

Salondaki komodinin çekmecelerini açtı, mutfağın dolaplarını karıştırdı, hiçbir yerde ne kalem, ne kâğıt vardı. Bulamadığına bir yandan da sevindi. Uzun uzadıya harfleri bir araya getirip sözcük kurmakla uğraşacağını düşününce başı zonklamaya başlamıştı bile.

Ama, önünde sonunda mektup yazacaktı. Geri döndüğünde Remzi’ye belki de. Neriman da, kaç kere mektup yazmayı öğretmesini istediği halde, tutup küçük bebelerin ilkokulda yazmayı öğrendikleri mektup örneklerini getirdiydi. O radyocu kız sırf bu yüzden kendisini çağırmamış mıydı programına? Herhalde Neriman anlattı o kıza, elli yedisinden sonra okuma yazma öğrenen Emine Hanımın tek derdi, Türkiye’deki sevgilisine mektup yazmak diye. Ağzımı az aramadı kızcağız, ama dilim damağım kurudu işte. Neler söylemişti kıza öyle. Yok artık kapı numaralarını okuyabiliyorum da, elimde yazılı bir adresle tek başıma istediğim yere gidebiliyorum da, okuma yazmanın yaşı yokmuş, çok mutluyum da... Daha bir sürü ıvır zıvır.

Bir süre boş boş çekmeceleri karıştırdı, üst kattaki yatak odasına gitti, tekrar indi, terasa çıktı, içeriye girdi, neyi niçin aradığını bilmeden dolaşıp durdu yazlığın içinde. Birdenbire durdu, kolunun üzerindeki uzun süredir unutmuş olduğu o ağrıyı hissetti yine. Önce iğnelenip iğnelenip sızlayan, sonra kolunu uyuşturan bir ağrı. Franz zorla doktora götürecekti onu neredeyse. Kalp olabilirmiş. Turp gibi bir kadınım ben, üstelik daha yeni yaşamaya başladım; dile kolay, tam otuz beş yıl boyunca kâğıt fabrikasındaki o bandın üzerinde eğil kalk, deste deste ağır kâğıtları kaldır, koy derken, daha iki hafta önce emekliliğine kavuşmuşken, burada bir yazlığı, Köln’de bir evi, kırk iki yaşında gencecik bir âşığı varken, sırası mı şimdi?

Kolunun uyuşukluğunu dinledi. Bir an ya burada ölür kalırsam diye düşünerek içi korkuyla doldu. Ter içinde kalmış, gömleği iyice üzerine yapışmıştı. Bir süre sonra kolunun uyuşukluğu geçti, rahatlar gibi oldu. Sıcaktandır sıcaktan, yoruldum da, diye söylendi Emine Hanım daralan nefesini tekrar kontrol altına almaya çalışırken.

[1] Türk veledi