Pegasus Yayınları: 750

Bestseller Roman: 324

TILSIM

ROBERTO BOLANO

Özgün Adı: Amuleto

Yayın Koordinatörü: Yusuf Tan

Editör: Ayçan Ak

Düzelti: Murat Uyurkulak

Sayfa Tasarımı: Meral Gök

Film-Grafik: Mat Grafik

Baskı-Cilt: Alioğlu Matbaacılık

Sertifika No: 11946

Orta Mah. Fatin Rüştü Sok. No: 1/3-A

Bayrampaşa/İstanbul

Tel: 0212 612 95 59

1. Baskı: İstanbul, Aralık 2013

ISBN: 978-605-343-194-7

Türkçe yayın hakları © PEGASUS YAYINLARI, 2013

Copyright © Roberto Bolano, 1999

Bu kitabın Türkçe yayın hakları
The Wylie Agency (UK) Ltd’dan alınmıştır.

Tüm hakları saklıdır. Bu kitapta yer alan fotoğraf/resim ve metinler Pegasus Yayıncılık Tic. San. Ltd. Şti.’den izin alınmadan fotokopi dâhil, optik, elektronik ya da mekanik herhangi bir yolla kopyalanamaz, çoğaltılamaz, basılamaz, yayımlanamaz.

Yayıncı Sertifika No: 12177

Pegasus Yayıncılık Tic. San. Ltd. Şti.

Gümüşsuyu Mah. Osmanlı Sk. Alara Han No: 1119 Taksim / İSTANBUL Tel: 0212 244 23 50 (pbx) Faks: 0212 244 23 46 www.pegasusyayinlari.com / info@pegasusyayinlari.com

ROBERTO BOLANO

TILSIM

İspanyolcadan Çeviren:

ZEYNEP HEYZEN ATEŞ

PEGASUS YAYINLARI

Mario Santiago Papasquiaro'ya...

(Meksiko, 1953-1998)

Zavallı bizler yardım dilemek istiyorduk fakat imdadımıza koşacak kimse yoktu.

Petronius

Tılsım Kullanma Kılavuzu

"Çok önemli bir sırrı keşfetmiştim,

evrensel gerçeklik denilen şeyin

anlamını çözmeye yaklaşmıştım.

Ve bu yüzden beni yakalayıp

ölüme mahkûm ettiler."

Remedios Varo

(İspanyol/Meksikalı sürrealist ressam, anarşist)

2 Ekim 1968'de on bine yakın üniversite ve lise öğrencisi hükümeti protesto etmek için başkent Meksiko'nun Tlatelolco Mahallesindeki Plaza de las Tres Culturas'ta toplandı. "Olimpiyat değil, devrim istiyoruz," diye bağırıyordu öğrenciler. Halk da onları destekledi ve böylece Meksika tarihinin en büyük protesto gösterilerinden biri çıktı ortaya.

Ordunun yanıtı halka ateş açmaktı.

Hükümet, askerlerin protestocular tarafından kışkırtıldığını iddia etse de, sonradan, gösteriden çok önce binalara keskin nişancılar yerleştirildiği ve ilk kurşunu onlardan birinin sıktığı ortaya çıkmıştır.

Yukarıda bahsettiğim protestoların başlangıcı, aynı yılın Ağustos ayında, UNAM'da[1] gerçekleşen Rektör Barros Sierra önderliğindeki 50 bin öğrencinin hükümetin baskıcı rejimine ve üniversitenin bağımsızlığına müdahale çabalarına karşı düzenledikleri gösterilerdi. İlk gösteri yürüyüşü en ufak bir olay çıkmadan tamamlandı. Ancak ikinci protesto gösterisi için halk da yürüyüşe katılmaya çağrılınca hükümet duruma müdahale etmeye karar verdi. Protestoları durdurmaya kararlı olan Başkan Diaz Ordaz, orduyu göreve çağırdı ve UNAM askerler tarafından işgal edildi. Öğrenciler öldürüldü, dövüldü, tutuklandı. Kimsenin gözünün yaşına bakılmadı.

Tanklar ve askerler üniversiteyi işgal ettiğinde kurtulmayı başaran tek bir kişi olmuştu: Sekiz gün Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin en üst katındaki kadınlar tuvaletinde saklanan Uruguaylı Pedagog Alcira Soust Scaffo.

Bolano'nun anlattığı onun hikâyesi. Onca zaman tuvalette kilitli kalan birinin aklından neler geçer? Belli bir süre sonra deliliğe yaklaştığında, duygular, düşünceler, geçmiş ve gelecek zihninde birbirine girerken...

Önce korku.

Ve sonra artık korku yok.

Bu yüzden Auxilio/Alcira, Bolano'ya göre Meksika şiirinin anasıdır. O, Meksika halkının var olma, özgür olma savaşının sembolüdür. Şiirin özü de bu değil midir zaten? Direnişiyle üniversitenin bağımsızlığını simgeler o, yaşayan tarihtir.

Üstelik Bolano yazdıklarını, bu kitapta okuyacaklarınızı, uydurmamıştır.

Yazarımız ve Alcira Soust Scaffo 1970'te tanışırlar. Bolano, kadının yaşadıklarını ilk elden dinleme şansına sahip olanlardan biridir. Belki bu yüzden bütün kitaplarında sesi duyulur Alcira'nın. Bu yankıya "İmdat!" anlamına gelen Auxilio adını verir Bolano.

En komiğiyse katliamdan sonra Tlatelolco sokaklarındaki kanların yıkanması ve 11 gün sonra hiçbir şey olmamışçasına 1968 Yaz Olimpiyat Oyunları’nın başlaması.

"Neden Tılsım?" sorusunun yanıtıysa yine Bolano'dan: "Tarih, tarihçiler tarafından iğfal edildiğinde gerçekleri anlatmak sanatçılara düşer."

** Çevirmen olarak ses çıkarmayı sevmem ama bu zorlu çeviride emeği geçen, hakkını yemek istemediğim birkaç kişi var. Her zamanki gibi aylarca maddi manevi bütün yükümü taşıyan, evinin duvarlarını post-it'lerle kaplamama sesini çıkarmayan, sabahlara kadar kendi kendime konuşarak koridorda dolaşmama tahammül eden annem Zühal Ateş, argo konusunda beni hiçbir zaman yarı yolda bırakmayan Eduardo Diez, gecenin bir vakti telefon açıp bu cümleye hangi kelime yakışıyor dediğimde üşenmeden yanıtlayan Tarkan Çeper, asistanlarım Büşra Kaygın, Çiğdem Bahçe ve elbette metne son şeklini veren, bunu yaparken de bir kelimenin değişmesinin dahi metnin lezzetini ne kadar etkilediğini, bir virgül eklemenin okumayı ne kadar kolaylaştırdığını bir kere daha ispatlayan Murat Uyurkulak. Sizler olmasaydınız bu kitap asla bitmezdi.

Zeynep Heyzen Ateş

1

Bu bir korku hikâyesi. Bir tür polisiye, Fransızların "kara roman" dedikleri türden, hatta bir dehşet hikâyesi. Ama öyle görünmeyecek gözüne, çünkü bu hikâyenin anlatıcısı benim. Benim tarafımdan aktarıldığı için, öyle olduğunu fark etmeyeceksin. Oysa bu, özünde korkunç bir suçun hikâyesi.

Tüm Meksikalıların dostuyumdur. Hatta diyebilirim ki: Ben Meksika şiirinin anasıyım, ama öyle demesem daha iyi. Bütün şairleri tanırım, bütün şairler de beni tanır. Yani şöyle bir iddiada bulunabilirim: Ben Meksika şiirinin anasıyım ve yüzyıllardır bir cereyandır gidiyor... Ama iyisi mi böyle de söylemeyeyim. Arturito Belano'yu daha on yedi yaşında, tiyatro oyunları ve şiirler yazan utangaç bir gençken, içki içmesini dahi bilmediği zamanlardan beri tanıdığımı söyleyebilirim, ama bu bile son derece yüzeysel bir bilgi olur ve bana bütün yüzeyselliklerden kaçınıp doğrudan hikâyeye girmem öğretildi. (Kızgın çelik ve kırbaçla öğrettiler bunu bana.)

Velhasıl bu hikâyeye başlarken söyleyebileceğim tek bir şey var.

Adım.

Adım Auxilio Lacouture ve Uruguaylıyım, Montevideo'dan geliyorum, ama nostaljiye kapıldığım, içimin sıla hasretiyle dolduğu zamanlarda Charrúa olduğumu söylerim ki üç aşağı beş yukarı aynı şeydir. Ama tam da aynı şey değildir ve bu durum Meksikalıların da diğer Güney Amerikalıların da kafasını karıştırır.

Neyse, asıl mesele, günün birinde nedenini, nasılını, hatta zamanını tam olarak bilmeksizin Meksika'ya gelmiş olmam.

1967'ydi ya da belki 1965 veya 1962. Meksiko'ya yeni gelmiştim. Yeni gelmiştim diyorum ama artık hafızamda tarihlere yer yok, serüvenlerimin beni tam olarak nerelere götürdüğünü de hatırlamıyorum; tek bildiğim Meksika'ya geldiğim ve bir daha geri dönmediğim. Durun, hatırlamaya çalışacağım. Bir estetik cerrahın anesteziyle uyuttuğu hastanın derisini gerişi gibi, zamanı çekiştirelim. Şöyle bir düşünelim. Meksika'ya geldiğimde León Felipe hâlâ hayattaydı —ne muazzamdı o, gerçek bir tufan, tutabilene aşk olsun. Felipe 1968'de öldü. Meksika'ya geldiğimde Pedro Garfías hâlâ hayattaydı —ne muhteşem, ne melankolik adamdı o da. Don Pedro 1967'de öldü, demek ki 1967'den önce gelmişim. Öyleyse Meksika'ya 1965'te geldiğimi varsayabiliriz.

Meksika'ya 1965'te geldiğime kesinlikle inanıyorum (ama yanılıyor da olabilirim ve bu kesinlikle ilk yanılgım değildir) ve günler günler üstüne, saatler boyunca o iki İspanyol'un, dünyaya mal olmuş o iki beynin etrafında pervane oldum. Şiire olan tutkumdu beni harekete geçiren, İngiliz hemşireleri veya ağabeylerini örnek alan küçük kız çocuklarını aratmayacak türde sınırsız bir kendini adamışlıktı. Onlar da benim gibi göçmendi, ama farklı nedenlerle gelmişlerdi —kimse beni Montevideo'dan sürmedi, bir gün şehirden ayrılmaya karar verip Buenos Aires'e gittim ve orada birkaç ay, belki bir yıl geçirdikten sonra yeniden yollara düştüm, çünkü daha o zamandan Meksika'nın kaderim olduğunu biliyordum, León Felipe'nin Meksika'da yaşadığından haberim vardı ve her ne kadar Don Pedro Garfías'ın orada yaşadığına emin olamasam da içten içe öyle olduğunu hissediyordum. Belki beni seyahat etmeye zorlayan deliliğimdi. Neden olmasın, delilik kulağa pek de uzak gelmiyor. Belki de kültüre olan aşkımdı, elbette delilikle kültürü birbirinden ayırmak gerekmez illa, kültür bazen bir tür deliliktir, en olmadık deliliği de barındırır içinde. Belki sevgi yoksunluğuydu beni seyahat etmeye iten veya sevgi aşırılığıydı. Belki delilikti.

Geri kalan hiçbir şey değilse de şu kadarı açık ve net: Meksika'ya 1965 yılında geldim ve León Felipe'nin Pedro Garfías'la paylaştığı dairenin kapısına dikildim, işte geldim, hizmetinizdeyim dedim onlara. Sanırım beni sevdiler, sevilmeyecek biri değilimdir, bazen sıkıcı olduğum söylenir, ama sevilmeyecek biri olduğumu söyleyen çıkmadı hiç. İlk işim bir süpürge bulup dairelerini süpürmeye başlamaktı ve sonra camları sildim, ne zaman fırsat bulsam onlardan para isteyip alışverişlerini yapardım, hiç kaybetmedikleri o belirgin İspanyol aksanıyla, züppe bir melodisi olan o aksanla, z'leri vurgulayıp s'leri ıslatarak, s'leri olduğundan daha yalnız, daha duygusal kılan bir tonlamayla telaffuz ederek şöyle derlerdi bana: Bu kadar koşturmaca yeter Auxilio, bırak o kâğıtları be kadın, toz ve edebiyat her zaman kol koladır. Onlara bakar ve ne kadar haklı olduklarını düşünürdüm, toz ve edebiyat, ezeli ve ebedi birliktelik. O zamanlar bütün detaylara dikkat eden biri olduğumdan kafamda muhteşem, melankolik sahneler belirirdi, raflarda öylece duran kitapları ve dünyanın tozunun sinsi sinsi kütüphanelere girişini hayal ederdim, yavaş toz, ısrarcı toz, durdurulamaz toz ve derken bir gün kitapların toz için ne kadar kolay birer av olduklarını anladım (anladım ama kabullenmeyi reddettim), hortumları gördüğüm gündü, anılarımın derinliklerine gömdüğüm o meydana toplanan toz bulutları havaya kalkmış Meksiko'ya ilerliyordu; benim boşluklarından doğan, çoğu kişi yok saysa da aslında herkesin içinde yaşadığını bildiğim o bulutlar, işte o bulutlar okuduğum ve okumayı planladığım kitaplar arasında ayrım yapmaksızın her şeyi tozla kapladı. Elden ne gelirdi: Süpürge ve toz bezleriyle sergilediğim kahramanca çabalara rağmen, tozdan hiçbir zaman kurtulamayacaktım, çünkü o, kitapların var olma veya var oluşu taklit etme biçimlerinin içselleşmiş bir parçasıydı.

Gördüğüm buydu. Sadece benim hissettiğim depremin ortasında dururken bunu görüyordum. Derken gözlerimi açtım ve Meksika göğü karşımda belirdi. Meksika'dayım, diye düşündüm depremin sarsıntıları geçtiğinde. İşte buradayım, diye düşünüyordum ve ben bunu düşünürken tozun kaçınılmaz var oluşuyla ilgili düşünceler kaybolup gitti. Pencereden gökyüzünü görüyordum ve sonra, Meksiko'dan gelen ışığı kesen duvarlara, İspanyol şairler ile ışıl ışıl kitaplarına kaydı gözlerim, şöyle dedim onlara: Don Pedro, León (gariptir ki ikisinden daha yaşlı ve daha saygın olana adıyla hitap ederken genç olana, belki de gözümü daha çok korkuttuğu için, Don Pedro demek zorunda hissediyordum kendimi), bırakın bununla ben ilgileneyim, siz işinize dönün, yazmayı sürdürün, görünmez bir kadın olduğumu varsayın, beni boş verin. O zaman bana gülerlerdi, daha doğrusu León Felipe bana gülerdi, ama doğruyu söylemek gerekirse gülüyor mu, öksürüyor mu, küfür mü ediyor anlamak güçtü, volkan gibi adamdı o; Don Pedro Garfías ise bana bakar ve sonra gözlerini kaçırıp bakışlarını (o hüzünlü bakışlarını) başka bir şeye dikerdi, bir vazoya ya da ne bileyim, kitaplarla dolu bir rafa (ne melankolik bakışları vardı) ve şöyle düşünürdüm: Şu vazonun veya baktığı kitap sırtlarının ne özelliği var, neden onu böylesine hüzünlendiriyorlar? Bazen odadan çıktığında veya bana bakmayı kestiğinde meraklanır ve bahsi geçen vazoya veya kitaplara daha yalandan bakardım. Şu sonuca vardığımı söyleyebilirim (ki varır varmaz reddettiğim bir sonuçtur bu): Cehennem veya cehennem değilse bile ona açılan gizli kapılardan biri, ilk bakışta son derece masum görünen o nesnelerde gizliydi.

Bazen Don Pedro, vazosuna veya kitaplarına bakarken yakalardı beni ve, neye bakıyorsun Auxilio, diye sorardı, bense, ha, diye karşılık verirdim ona, ne, ve aptal numarasına yatardım ama bazen, sadece ve sadece bazen, ilk bakışta yersiz görünse bile, üzerine kafa yorulduğunda konuyla bağlantılı olduğu anlaşılacak türden bir soruyla karşılık verirdim sorusuna. Mesela, Don Pedro, bu vazo ne zamandır sizde, derdim. Onu size biri mi verdi? Sizin için özel bir anlamı mı var? Ve o öylece, ne söyleyeceğini bilemeyerek bana bakardı. Ya da, sıradan bir vazo işte, derdi. Ya da: Hayır, benim için özel bir anlamı yok. Öyleyse niçin ona cehenneme açılan bir kapıymış gibi bakıyorsunuz diye sorabileceğim zaman işte o andı. Hiç sormadım. Hı hı, hı hı gibisinden bir şeyler söylerdim; ilk aylarda, Meksika'daki ilk aylarımda birilerinden kaptığım bir alışkanlıktı bu, ama dudaklarımdan kaç tane hı hı dökülürse dökülsün beynim çalışmaya devam ederdi ve bir keresinde, şimdi o günlere dönüp bakınca kendime gülüyorum, bir keresinde Pedrito Garfías'ın çalışma odasında tek başımayken hüzünlü bakışlarının hedefi olan vazoya bakmaya başladım ve şöyle düşündüm: Belki içinde çiçek olmadığındandır. Evde hiçbir zaman çiçek olmazdı ve vazoya yaklaşıp çeşitli açılardan onu inceledikten sonra (adım adım yaklaşıyordum ona, ama daireler çizdiğim, gözlemlediğim nesneye sarmal çizerek yaklaştığım da iddia edilebilirdi rahatlıkla) şöyle düşündüm: Elimi vazonun karanlık ağzından içeri sokacağım. Aynen böyle düşündüm ve elimin havaya kalktığını, vücudumdan uzaklaştığını, vazonun karanlık ağzına, parlak dudaklarına yöneldiğini gördüm. Tam o anda şöyle dedi içimden bir ses: Hey, Auxilio, ne yaptığını sanıyorsun seni deli kadın, ve beni kurtaran bu oldu sanırım, çünkü kolum havada asılı kaldı, elim cehennemin ağzına birkaç santim kala ölü bir balerinin eli gibi olduğu yerde durdu. Sonrasında bana ne oldu hatırlamıyorum, ama ne olabileceğini ve olmadığını hatırlıyorum.

İnsan, riske girer. Doğruya doğru. Riske girer ve en beklenmedik anlarda kaderinin kurbanı olur.

Vazo olayının yaşandığı gün ağlamaya başladım. Ya da şöyle diyelim: Pek farkında olmasam da gözlerimden yaşlar akıyordu ve koltuğa, Don Pedro'nun odasındaki tek koltuğa oturmak zorunda kaldım, yoksa bayılacaktım. Gözümün karardığını hatırlıyorum, bacaklarım tutmaz oldu ve oturduğum anda korkunç titremeler sardı vücudumu, sanki bir tür kriz geçirmek üzereydim. En kötüsüyse Pedrito Garfías'ın her an içeri girip beni o halde görebileceği düşüncesiydi. Vazoyu da bir türlü zihnimden atamıyordum; bakışlarımı kaçırdım, ama orada, odada olduğunu, rafta, gümüş kurbağanın, derisi Meksika'yı aydınlatan ayın tüm deliliğini emmiş gibi parlayan o kurbağanın yanında durduğunu biliyordum (o kadar da aptal değilim). Titremelerim geçmemişti, ama ayağa kalkıp yeniden vazonun yanma gittim, zannedersem onu elime almak ve yere atıp kırmak gibi son derece mantıklı bir amacım vardı, yeşil parkelere çarpıp parçalanışını görmek istiyordum. Bu sefer korkumun kaynağı olan nesneye daireler çizerek değil doğrudan yaklaştım, düz bir çizgi izledim, itiraf etmeliyim ki tereddütlü olmasına tereddütlüydü ama düzdü işte. En kısa yoldu. Vazoya birkaç adım kala yeniden durdum ve kendime şöyle dedim: Eğer cehennem orada değilse bile kâbuslar, kaybedilmiş her şey, acı veren ve unutulması hayırlı olacak her şey orada.

Derken şöyle düşündüm: Pedrito Garfías vazoda neyin saklı olduğunu biliyor mu? Şairler, vazolarının dipsiz karanlığında neyin pusu kurduğundan haberdar mı? Biliyorlarsa onu yok etme görevini neden kendileri üstlenmiyorlar?

O gün başka hiçbir şey düşünemiyordum. Her zamankinden erken evden ayrılıp Chapultepec Ormanı'nda yürüyüşe çıktım. İnsanı rahatlatan, hoş bir yerdi. Ama ne kadar yürürsem yürüyeyim, etrafımı saran güzelliklere ne kadar hayran kalırsam kalayım, vazoyu ve Pedro Garfías'ın çalışma odasını ve kitaplarını ve onun bazen son derece zararsız bazen aşırı tehlikeli şeylere odaklanan hüzünlü bakışlarını düşünmekten kendimi alamıyordum. Gözlerim Maximiliano ve Carlota'nın sarayının duvarlarını veya Chapultepec Gölü'nün sularına yansımalarını düşürerek kalabalıklaşan ağaçları görüyordu, ama zihnimdeki tek görüntü, İspanyol şairin her şeyi kucaklayan bir hüzünle vazoya bakışıydı. Beni nasıl da öfkelendirdi bu. Daha doğrusu, başlangıçta öfkeliydim. Vazo konusunda neden bir şey yapmadığını merak ediyordum. Neden şair iki adım atmaktan (oysa o iki üç adımı atarken ne kadar zarif görünürdü kim bilir) ve vazoyu eline alıp yere fırlatmaktansa öylece oturup vazoya bakıyordu. Derken öfkem geçip gitti. Chapultepec Ormanı'nda (kartpostalımsı Chapultepec der Manuel Gutiérrez Nájera) esen rüzgârın burnumu okşayışının tadını çıkarır ve meseleyi yeniden düşünürken öfkem yavaş yavaş dindi ve yıllar içerisinde, Pedrito Garfías'ın zaten kendine düşen vazoları ve diğer gizemli objeleri paramparça ettiğini anlamaya başladım; iki kıtada sayısız vazo! Ben kimdim ki onu çalışma odasındaki vazoya teslim olmakla suçluyordum!

Bir kere böyle düşünmeye başladığımda vazonun süregelen varlığını haklı çıkaracak gerekçeler bulma yoluna bile gittim ve aklıma bir sürü gerekçe geldiğini söyleyebilirim, ama onları sıralamanın ne anlamı olur, böyle bir liste ne işe yarar ki. Emin olduğum tek şey vazonun orada durduğuydu, ama "orası" rahatlıkla Montevideo'da bir pencere pervazı veya yıllar önce ölen, neredeyse unuttuğum babamın masasının üstü de olabilirdi, Doktor Lacouture'nin eski evi, unutuluşun dalgaları altında kaybolup giden bir adam, bir ev ve bir masa.

Diyeceğim o ki, emin olduğum tek şey, León Felipe ve Pedro Garfías'ın dairelerini ziyaret ettiğim, onlara elimden geldiğince yardım ettiğim, örneğin kitaplarının tozunu aldığım ve yerleri süpürdüğüm ve itiraz ettiklerinde onlara, bana aldırmayın, siz yazmanıza devam edin, bırakın size lojistik destek sağlayayım, dediğim; León Felipe'nin güldüğü ama Don Pedro'nun, Pedro Garfías'ın gülmediği, melankolik bir adam olan Pedro Garfías'ın gün batımındaki gölleri (kimsenin ziyarete gitmediği dağların doruklarındaki, korkunç bir hüzünleri ve sükûnetleri olan gölleri, sükûnetleriyle bu dünyaya ait değilmiş gibi görünen gölleri kastediyorum) andıran gözleriyle bana baktığı. Zahmet etme Auxilio, derdi; teşekkürler Auxilio, derdi, hepsi bu. Ne büyük adam. Ne onurlu adam. Kıpırdamadan öylece dikilir ve bana teşekkür ederdi. Hepsi buydu ve bu kadarı da bana yeterdi. Talepkâr biri değilimdir, azla yetinmesini bilirim. Çoğu insan bunu bir bakışta anlar. León Felipe Bonita diye hitap ederdi bana, sen bir tanesin Auxilio, derdi ve elime birkaç peso tutuşturmaya çalışırdı, ama bana para vermeyi teklif ettiğinde bağırıp çağırmaya başlardım (bunu gerçekten yapardım inanın), size yardım etmek istediğim için yardım ediyorum León Felipe, derdim, size hayran olduğum için yapıyorum derdim. O zaman León Felipe bir anlığına durur, kelime seçimimi gözden geçirirdi, bense bana verdiği parayı masasına bırakıp işime dönerdim. Bazen şarkı söylerdim. Çalışırken şarkı söylerdim ve benim için, emeğimin karşılığında para alıp almamanın bir önemi yoktu. Aslında bedava çalışmayı tercih ederdim. (Gerçi evlerini temizlediğim insanlar para verdiklerinde sevinmediğimi söylemek gibi bir ikiyüzlülük yapmayacağım.) Ama şairlere çalıştığımda para almamak tercihimdi. Orada, kitaplarının ve belgelerinin arasında olabilmek için, canımın istediği gibi gelip gidebilmek için cebimdeki tüm parayı vermeye bile razıydım. Ben yalnızca hediyeleri kabul etmesini bilirim. León Felipe dairesinde hiç görmediğim gibi nereden bulduğunu da bilmediğim, kilden yapılma ufak Meksika bibloları verirdi bana. Sanırım bana hediye edebilmek için özellikle alıyordu onları. Hüzünlü küçük biblolar. Çok güzellerdi. Ufacık ve güzel. Cennetin veya cehennemin kapılarını saklamıyorlardı, Oaxacalı yerlilerin yapıp tüccarlara sattıkları, o tüccarlar tarafından da Meksiko sokaklarındaki tezgâhlarda fahiş fiyata satılan sıradan biblolardı. Don Pedro Garfías ise felsefe kitapları hediye ederdi. José Gaos'un kitabını hâlâ hatırlıyorum, okumaya çalışmış ama sevmemiştim. José Gaos da İspanya’da doğup Meksika'da ölen İspanyollardandır. Zavallı José Gaos, keşke kendimi biraz daha zorlasaymışım. Ne zaman öldü? Sanırım León Felipe gibi 1968'de, hayır, 1969'du öldüğünde, yani belki mutsuzluktan ölmüştür. Pedrito Garfías 1967'de Monterrey'de öldü, Leon Felipe 1968'de. Leon Felipe'nin bana verdiği bibloları birbiri ardına kaybettim. Şimdi muhtemelen Napoles Mahallesi'ndeki veya Roma Mahallesi'ndeki veya Hipodromo-Condesa Mahallesi'ndeki düzgün evlerde ya da güzel manzaralı dairelerin raflarındadırlar. Kırılmamış olanları diyorum. Kırılanlar Meksiko'nun tozuna karışmıştır. Pedro Garfías'ın bana verdiği kitapları da kaybettim. Önce felsefe kitaplarını ve sonra, kaçınılmaz olarak şiirleri de.

Zaman zaman kitaplarım ve biblolarım hâlâ yanımdaymış gibi geliyor. Ama bu nasıl olabilir, diye soruyorum kendime. Bir şekilde çevremde veya tepemde uçuşuyorlar mı? Yıllar içinde kaybettiğim biblolar ve kitaplar Meksiko'nun havasına mı karıştı? Kuzeyden güneye, doğudan batıya şehri kaplayan küllere mi dönüştü? Belki. Ruhun karanlık gecesi Meksiko'nun sokaklarında dolaşıp önüne ne çıkarsa süpürüyor. Bir zamanlar kendileri birer melodi olan yerlerde birilerinin şarkı söylediğini nadiren duyuyorsun artık. Toz bulutu her şeyi toza indirgiyor. Önce şairleri, sonra sevgiyi. Üstelik tam durulmuş ve yok olacakmış gibi göründüğünde bulut yeniden canlanıyor, gelip şehrin üstüne veya zihnine yerleşiyor. Bu sefer gitmeyi düşünmüyorum diyor sana gizemli işaretlerle.

2

Dediğim gibi, León Felipe ve Pedro Garfías'ı düzenli olarak ziyarete gidiyordum, işime sadıktım, şiirlerimi okumalarını veya dertlerimi dinlemelerini beklemiyordum, ve evet, yararlı olmaya çalışıyordum, ama bu ziyaretler bütün zamanımı alan şeyler değildi.

Benim de kendi hayatım vardı. İspanyol dilinin parlak neferlerinin gölgesinde içimi ısıtmaya çalışmanın ötesinde bir hayat. Başka ihtiyaçlarım vardı. Çeşitli işlerde çalışıyordum. İş arıyordum. İş aramaya çıkıyor ve çaresizliğe kapılıyordum. Çünkü herkesin bildiği, inandığı veya varsaydığı üzere Meksiko'da hayat kolaydır, ama sadece ve sadece paranız veya bursunuz ya da aileniz, en olmadı geçiminizi sağlayacak orta karar bir işiniz varsa. Benimse hiçbir şeyim yoktu; Meksiko'da sonlanan uzun yolculuk sahip olduğum ne var ne yok tüketmişti ve ne yazık ki gerçek bir işte çalışmak için gereken enerji de dâhildi buna. Bu yüzden üniversitede takılıyordum, özellikle felsefe ve edebiyat fakültelerinde, çeşitli işlere gönüllü oluyordum: Bir gün Profesör Garcia Liscano'nun ders notlarını daktilo etmesine yardım ediyor, bir sonraki gün eğitmenlerden çok azının Moliere'in dilinden anladığı Fransız Dili Edebiyatı'nda çevirmenlik yapıyordum —Fransızcam mükemmel olduğundan değil, ama onlarınkiyle kıyaslandığında çok iyiydi. Bazen tiyatro gruplarından biriyle vakit öldürüyor ve aralıksız sekiz saati, dalga geçmiyorum, gerçekten aralıksız sekiz saati provaları izleyerek ya da gruptakilere sandviç getirerek veya spot ışıklarıyla çeşitli denemeler yaparak ve oyunculara sufle vererek geçiriyordum, bunların hepsi aynı ölçüde mutlu ediyordu beni.

Çok sık olmamakla beraber ara sıra para kazandıran işler de buluyordum; bazen profesörlerden biri asistanlığını yapmam için bana kendi cebinden para öderdi veya bazen bölüm ya da fakülte başkanları benimle iki haftalık, bir aylık, bazen bir buçuk aylık kontratlar imzalardı; yapacağım iş bu kontratlarda belirsiz, üstü kapalı bir dille ifade edilirdi ve bahsi geçenler de zaten var olmayan görevlerdi. Sekreterler de (çok naziktiler, hepsiyle arkadaş olmuştum; sırlarını benimle paylaşır, kalp kırıklıklarından ve umutlarından bahsederlerdi) patronlarının bana iş vermesi için ellerinden geleni yapardı ve en çok onlar sayesinde cebime birkaç peso girerdi. Gündüzlerim böyle geçiyordu. Geceleri Meksiko'nun şairleriyle birlikte, bohem denilebilecek bir hayat sürüyordum, hem ruhumu doyuran hem işime gelen bir yaşantıydı bu, çünkü o zamanlar beş parasızdım ve kira ödeyecek kadar bile param olmuyordu. Tamam, şimdi abartmayayım, çoğu zaman o kadar param oluyordu, yani geçinip gidecek kadar param vardı ve zaten şairler sahip oldukları kitapları, örneğin kendi yazdıkları şiir kitaplarını (şairleri bilirsiniz) ve bazen ellerindeki klasikleri ödünç vererek bana Meksika edebiyatını öğretiyordu, özetle masrafım yok denecek kadar azdı.

Şansım yaver gittiğinde bütün bir haftayı bir peso dahi harcamadan geçirirdim. Mutluydum. Meksikalı şairler cömertti, bense mutlu. Zamanla kim kimdir tanımaya başladım ve onlar da beni tanıdı. Aralarına aldılar beni. Günlerimi üniversitede karınca gibi ya da daha dürüstçe konuşmak gerekirse ağustosböceği gibi çalışarak geçiriyordum; küçük ofislere girip çıkıyor, dedikoduları, ilişkileri, boşanmaları ve trajedileri dinliyordum. Örneğin karısı tarafından terk edilmenin acısına katlanamayan Profesör Miguel López Azcárate'nin trajedisini yakından takip etmişimdir; olup biten hiçbir şey benden kaçmıyordu, sekreterlerden her şeyi öğreniyordum. Bir gün fakültenin koridorlarından birinden geçerken Ovidius'un şiirlerinin özelliklerini tartışan bir grupla karşılaştım; şair Bonifaz Nuño galiba oradaydı, belki Monterroso ve iki üç genç şair daha. Profesör López Azcárate de oradaydı diye hatırlıyorum, ama tartışma bitene kadar tek kelime etmedi. (Konu Eski Roma şiiri olduğunda tek otorite Bonifaz Nuño'ydu.) Tanrı aşkına, o gün neden bahsetmiştik? Hiç hatırlamıyorum. Tek bildiğim, konunun Ovidius'la ilgili olduğu. Bonifaz Nuño hiç durmadan konuşmuştu, muhtemelen Metamorfoz'u çevirmeye kalkan çaylak çevirmenlerden biriyle dalga geçiyordu. Monterroso sessizce gülümseyip başını sallıyor, genç şairlerse (belki sıradan öğrencilerdi, zavallıcıklar) anlatılanları dinliyordu. Ben de. Boynumu uzatmış, dikkatimi onlara vermiştim. Zaman zaman bir ünlem nidası dökülüyordu boğazımdan arkasında durduğum öğrencilerin sırtına çarpan, ama sessizliğe sessizlik eklemek gibiydi. Derken bir noktada, bu gerçekten yaşanmış olmalı, uyduruyor olamam, Profesör López Azcárate ağzını açtı. Nefes alamıyormuşçasına, sanki üniversitenin koridoru birdenbire bilinmeyen bir boyuta taşınmış gibi ağzını açtı ve Ovidius'un Aşk Sanatı hakkında Bonifaz Nuño'yu hazırlıksız yakalayan ve Monterroso'nun ilgisini çeken bir şeyler söyledi, ama şair veya öğrenci olan gençler onu anlamadı, ben de anlamadım ve o zaman López Azcárate nefes alamamaya daha fazla dayanamıyormuşçasına kıpkırmızı oldu, birkaç damla gözyaşı, dört beş damla diyelim, yanaklarından aşağı akıp bıyığına yapıştı, uçları ve ortası kırlaştığı için bana zebraları hatırlatan siyah bir bıyıktı onunkisi, ne bıyıktı ama! Çok acayipti, bir jilet veya makasla kesilmek için yalvarıyordu ve López Azcárate'nin suratına yeterince uzun süre bakan birinin, bıyığın başlı başına bir anormallik olduğundan şüphesi kalmazdı, üstelik bile isteye taşıdığı bir anormallikti ve suratında öyle bir anormallik olan bir adamın sonunun kötü olması kaçınılmazdı.

Bir hafta sonra López Azcárate kendini astı. Ağacın dalında sallanan cesedin haberi, kırmızı görmüş bir boğa hızıyla, bir anda bütün üniversiteye yayıldı. Öyle bir haberdi ki ilk duyduğumda ürpermekten kendimi alamadım ve içim karardı elbette, ama ne yalan söyleyeyim, büyülenmiştim de, çünkü kötü haber dahi olsa (hiç şüphesiz olup olabilecek en kötü haberlerdendi), kendince bir rahatlatıcılığı vardı, sanki gerçek dünya kulağımıza fısıldıyordu: Hâlâ muhteşem şeyler yapabiliyorum; hâlâ seni şaşırtabiliyorum; seni aptal kız, seni ve geri kalan herkesi şaşırtabiliyor, hâlâ aşk için yeri göğü inletebiliyorum.

Gecelerim gündüzlerimden farklıydı, yeniden büyümeye, değişmeye başladım, bir yarasaya dönüşüyor, üniversiteyi geride bırakıp süpürgesine binmiş bir cadı gibi (dürüst olalım, ne kadar istesem de kendim için "peri gibi" diyemem) Meksiko'da dolaşıyordum, içiyor, sohbet ediyor ve edebi toplantılara katılıyordum (nerede, ne zaman, ne düzenlendiğini her zaman bilirdim) ve daha o zamanlardan bana danışan genç şairlere öğütler veriyordum; o zamanlar sayıları sonraki yıllarda olacağı kadar fazla değildi ve her birine söyleyecek nazik bir çift sözüm vardı. Ne diyorum böyle, bir çift mi! Her biri için yüzlerce, hatta binlerce sözüm vardı; benim için López Velarde'nin torunlarıydılar, Salvador Díaz Mirón'un büyük büyük torunlarıydılar, cesur, kafası karışmış çocuklardı, Meksiko gecelerinde sürüklenen kalbi kırık çocuklar, sayfalarının köşelerini kıvırdıkları kitapları ve ikiye katladıkları kâğıtları ve sonuna kadar dolmuş defterleriyle kapımda peydâ olan cesur çocuklardı. Hiç kapanmayan kafelerde veya ilerleyen sayfalarda sana anlatacağım Lilian Serpas'ın ara sıra uğrayan hayaleti hariç içerideki tek kadının ben olduğum, dünyanın en yoz barları sayılabilecek barlarda otururduk ve okumam için şiirlerini, dizelerini, çevirilerini bana verirlerdi. Ben de o kâğıtları alıp nafile yere dâhi, ironik veya alaycı görünmeye gayret ederek, birbirleriyle kadeh tokuşturdukları masalara sırtımı döner, sessizce okurdum yazılanları; zavallı melekler, kelimelere dalıp (edebi nehirlerdi diyebilmek isterdim, hem de nasıl, ama onlar nehirden çok her an kuruyabilecek derelerdi), ruhuma işlemelerine izin verir; gençliğin hüznüne, ışıltısına boğulmuş o kelimelerle baş başa kaldığımda onlarda kendimi arardım. Loş dükkânlardaki çatlak aynaları andıran kasvetli şiirleri okurken yokladığım yer kendi kalbimdi, daha doğrusu o kelimelerde kendimden izler bulmayı umardım ve işte oradaydım! Auxilio Lacouture veya Auxilio Lacouture'den parçalar: Mavi gözler, kırlaşan kısacık sarı saçlar, ince uzun bir yüz, çizgilerin belirginleşmeye başladığı bir alın. Orada kendimi bulmak beni baştan aşağı ürpertir, gelecekten korktuğum bir şüphe denizine sürüklerdi, zamanın hızla akıp gittiğini hissederdim elimde olmaksızın, ama bir yandan da doya doya yaşadığımı, kendi seçtiğim zamana ait olduğumu ve içinde yaşadığım fırtınalı dünyanın değişken havasının beni sarmasına izin verdiğimi hatırlatırdı bana.

Böylece 1968 yılına geldik. Veya 1968 yılı bana geldi. Şimdi dönüp baktığımda, geldiğini hissettiğimi söyleyebilirim. Şimdi dönüp baktığımda diyebilirim ki içime doğmuştu, beni hazırlıksız yakalamadı. Hissetmiştim, öngörmüştüm, şüphelenmiştim; daha ocak ayının ilk dakikasından kokusunu almıştım; tahmin etmiştim ve yılbaşındaki masum kutlamaların ilk (ve son) pinatası parçalanıp şekerler dökülürken, neler olacağı gözümde canlanmıştı. Hatta fazla ileri gitmek olacağını bilmesem aynı yılın şubat ve mart aylarında, barlarda ve parklarda da kokusunu aldığımı; kitapçıların ve yemek reyonlarının sessizliğinde, örneğin San Ildefonso Sokağı'ndaki Meksika lokantasında Santa Catarina Siena Kilisesi'ni seyrederek yemeğimi yerken şehri kaplayan o leziz Meksika gün batımında varlığını hissettiğimi söyleyebilirim. Daha 1968 olmadan, 1968'de ne olacağını biliyordum.

Ah, düşündükçe gülmek geliyor içimden. Ağlamak istiyorum! Ağlıyor muyum? Hem hepsini gördüm hem hiçbir şey görmedim. Söylediklerim mantıklı geliyor mu? Ben bütün şairlerin anasıyım ve (belki kaderin de yardımıyla) kâbusun beni yıkmasına izin vermedim. Gözyaşları öfke dolu yanaklarımdan aşağı süzülüyor. Ordunun üniversitenin bağımsızlığına müdahale ettiği, askerlerin öğrencileri rastgele tutuklayıp öldürmek için üniversiteyi işgal ettiği o 18 Eylül günü üniversitedeydim. Hayır. Üniversitede fazla kişiyi öldürmediler. O kısmı Tlatelolco'da yaptılar —ki bu ad sonsuza dek hafızalarımızdan silinmeyecek! Ama ordu ve gösterileri bastırmakla görevlendirilmiş polisler içeri girip etrafımızı sardıklarında üniversitedeydim. Akıl alacak şey değil. Tuvaletteydim, fakülte binasındakilerden birinde, tam emin değilim, ama galiba dördüncü kattakinde. Eteğimi kaldırıp klozete oturmuş, bir yıl önce vefat eden Pedro Garfías'ın seçkin şiirlerini okuyordum. (Ne melankolik adamdı Don Pedro Garfías, İspanya’nın ve dünyanın haline nasıl da üzülürdü.) Kahrolası polisler üniversiteye daldığında tuvalette şiir okuyacağım kimin aklına gelirdi? Şimdi, konuya kısa bir ara vermeme müsaade ederseniz, hayatın gizemlerle dolu olduğuna inandığımı söylemek istiyorum, zamanın penceresinden bakıldığında bunun gibi küçücük şeylerin bile minicik bir dokunuşla, doğal olarak ya hayranlık uyandıran ya korku veren olaylar zincirini tetiklediği görülebilir. Gerçek şu ki Pedro Garfías sayesinde, Pedro Garfías'ın şiirleri ve tuvalette kitap okuma alışkanlığım sayesinde, polisin kampüse girdiğini ve ordunun üniversiteyi işgal ettiğini fark eden son kişi ben oldum. Gözlerim, sürgünde ölen İspanyol'un kaleme aldığı dizeleri tararken, askerler ve polisler ellerine geçirdikleri herkesi, yaşlarına, cinsiyetlerine, medeni hallerine veya akademik dünyanın hiyerarşisi içinde bin bir güçlükle kazandıkları resmi unvanlara aldırmaksızın gözaltına alıyor, hepsinin üstlerini arıyor ve onları dövüyordu.

Bir gürültü duydum, diyelim.

Ruhumda bir gürültü!

Sonra bu gürültü gittikçe şiddetlendi, şiddetlendi ve kısa süre sonra, neler olduğunu kavradım; birinin yan taraftaki tuvalet kabininin sürgüsünü açtığını duydum, kapının çarptığını duydum, koridorda ayak sesleri ve bahçeden, yeşil bir deniz gibi bahçeyi saran düzgün biçilmiş çimenlerden yükselen bağırışlar. Derken Pedro Garfías'ın şiirlerinin beni içine hapsettiği balon köpüğü pat diye patladı ve kitabı kapayıp ayağa kalktım; sürgüyü çektim, kapıyı açtım, yüksek sesle bir şeyler söyledim, Hey, orada kimse var mı, dedim. Ama kimsenin yanıt vermeyeceğini iyi biliyordum. O hissi sen de bilirsin, sanki bir korku filmindesindir, içinde aptal kadın karakterlerin olduğu filmlerden biri değil de kadınların zeki ve cesur oldukları, kendini birdenbire yapayalnız bulan, bomboş bir binaya veya terk edilmiş bir eve giren, mekânın boş olduğunu bilmediği için biri var mı diye seslenen en az bir tane cesur ve zeki kadının olduğu filmlerden; kadın sesini yükseltip soruyu soruyor, ama ses tonundan yanıtın ne olacağını bildiği belli, yine de soruyor. Neden? Öncelikle benim gibi ona da her koşulda kibar davranması öğretildiğinden. Öylece duruyor veya belki öne doğru birkaç adım atıyor ve kimse var mı diye sesleniyor. Elbette yanıt veren yok. Kendimi o kadına benzettim, gerçi bu benzerliği o zaman fark etmiş miydim yoksa şimdi mi fark ediyorum emin değilim, ama o kadın gibi ben de ince buz üstünde yürüyormuşçasına dikkatli davranarak öne doğru birkaç adım attım. Sonra ellerimi yıkadım, aynada kendime baktım, yüzünde şimdiden birkaç kırışıklık oluşmuş uzun ince biriyle karşılaştım orada, bir keresinde Pedro Garfías'ın bana verdiği adla dişi bir Don Kişot, sonra koridora çıktım ve bir şeyler döndüğünü ancak o zaman kavradım: Koridor boştu, donuk gölgelerden başka bir şey kalmamıştı ve merdivenlerden gelen sesler öğrencilerin neşe dolu bağırışları değil korku dolu, tarihe geçecek çığlıklardı.

O zaman ne yaptım? Benim yerimde kim olsa onun yapacağı şeyi: Pencereye gidip aşağı baktım ve askerleri gördüm, sonra diğer pencereye gittim ve tankları gördüm, sonra bir diğerine, koridorun sonundaki pencereye gittim (bir zombiden farkım yoktu) ve orada kamyonları, kimileri sivil kıyafetler içindeki polislerin, tutukladıkları öğrenciler ile öğretmenleri kamyonlara bindirdiklerini gördüm, II. Dünya Savaşı'nı anlatan bir filmden bir sahne ile Maria Felix ve Pedro Armendáriz'in başrolleri oynadıkları, Meksika Devrimi'yle ilgili bir film arası bir şeydi, sahne kararır ve geriye deliren veya panik atak geçiren insanların gördüklerine benzeyen parlak bir iki siluet kalır. Sekreterleri gördüm ve aralarındaki arkadaşlarımı hemen tanıdım (aslında galiba hepsini tanıyordum), çantaları ellerinde veya omuzlarında, giysilerini düzelterek tek sıra halinde yürüyorlardı ve sonra, aynı şekilde tek sıra halinde dışarı çıkan profesörleri gördüm, o koşullar altında ne kadar mümkünse o kadar düzenli hareket ediyorlardı, ellerinde kitaplar olan insanlar gördüm, dosyalar olan insanlar, daktilo edilmiş sayfalar yerlere saçıldığında eğilip topluyorlardı ve dayak yemiş insanların fakülte binasından dışarı sürüklendiğini gördüm, kimileri hızla kana bulanan beyaz mendillerle burunlarını örtmüştü. Şöyle dedim kendi kendime: Olduğun yerde kal Auxilio. Seni esir almalarına izin verme. Burada kal Auxilio, kendi ayağınla teslim olma, bu filmde oynamak zorunda değilsin; eğer seni oynatmayı o kadar istiyorlarsa gelip kendileri bulsunlar.

Ardından tuvalete döndüm ve asıl garip olan kısma geliyoruz, sadece tuvalete dönmekle kalmadım, çıktığım kabine de geri girdim, eteğimi kaldırıp iç çamaşırımı indirerek yine klozete oturdum, hem de fizyolojik açıdan ihtiyaç duymamama rağmen (oysa tam da böyle durumlarda bağırsakların gevşediği söylenir, ama bu benim için kesinlikle geçerli değildi). Pedro Garfías'ın şiir kitabını çıkarıp kucağıma koydum, içimden okumak gelmese de okumaya başladım, başlangıçta yavaş yavaş, kelime kelime, dize dize; sonra okumam hızlandı ve bir süre sonra hızı kontrolden çıktı, dizeler uçarcasına geçip gittikleri için hiçbirini sindiremiyordum, kelimeler birbirine veya başka şeylere yapışıyorlardı, zaten Pedro Garfías'ın şiirleri serbest çağrışıma dayanamaz. (Bazı şairler ve şiirleri her şeye dayanır ama onlar istisnadır; çoğu dayanamaz.) Koridordan gelen sesi duyduğumda işte bunlarla meşguldüm. Asker botlarının sesi mi? Çivili çizmelerin sesi? Hey dostum, dedim kendi kendime, tesadüfün bu kadarı da fazla olmaz mı? Çivili çizmelerin sesi! Hey dostum, dedim kendi kendime, şimdi bir tek bu soğukta gökten kafamı koruyacak bir berenin düşmesi kaldı, ve o zaman bir sesin, burası temiz komutanım, gibi bir şeyler söylediğini duydum ve beş saniye sonra biri, belki az önce sesini duyduğum orospu çocuğu, tuvaletin kapısını açıp içeri girdi.

3

Ve ben, zavallı ben, kâğıttan çiçeklerin arasından esen rüzgârın çıkardığı hışırtıya benzer bir ses duydum, hava ve su çiçek açıyordu ve ayaklarımı Renoir'ın balerinleri veya doğum yapacak kadınlar gibi (bir anlamda, bir şey doğurmaya veya hamile kalmaya hazırlanmıyor muydum) sessizce havaya kaldırdım. Kelepçe misali alız bileklerime dolanan iç çamaşırım ayakkabılarıma, o yıllarda çok sevdiğim rahat sarı makosenlerime takıldı ve askerin birer birer kabinleri aramasını beklerken kendimi hem zihinsel hem de fiziksel açıdan, iş o noktaya gelirse kapıyı açmamaya, Bağımsız Meksika Devlet Üniversitesi'nin bağımsızlığını tek başıma savunmaya hazırladım, ben, Meksika'ya herkesten daha fazla âşık zavallı Uruguaylı şair, beklerken kendime işte bunları söylüyordum. Eşi benzeri ender görülür türde bir sessizlik, ne müzik ne felsefe sözlüklerinde rastlayacağınız bir sessizlik kaplamıştı içeriyi, kırılıyordu zaman, parçalanıp aynı anda her yöne birden akıyordu. Zamanın en saf haliydi o, ne kelimelerden ne eylemlerden ibaretti ve derken önce kendimi, sonra aynada transa geçmişçesine kendi yansımasına bakan askeri gördüm, yüzlerimiz birbirine karışıp bir gölgeye veya bir göle dönüştü ve omurgamdan aşağı bir ürperti indi, heyhat, o an için fizik kurallarının, şiirin kanunlarının tam aksi olan kozmosun despot kanunlarının beni koruduğunu biliyordum, asker transa geçmişçesine aynadaki görüntüsüne bakmayı sürdürecek, bense gürültüsünü duyduğum askeri gözümde canlandırdığım bir trans halinde kabinimde bekleyecektim ve iki gerçeklik o andan itibaren ölüm kadar zalim bir madalyonun iki yüzünü oluşturacaktı.

Daha sade bir dille ifade edecek olursak: Asker de ben de Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin dördüncü katındaki kadınlar tuvaletinde heykeller gibi kıpırdamadan durduk, hepsi bu. Sonra ayak seslerinin uzaklaştığını, ardından kapının kapandığını duydum ve havaya kaldırdığım bacaklarım, adeta kendi iradeleriyle eski yerlerine indi.

Doğum sona ermişti.

Şöyle bir hesaplarsam, tahminimce üç saat kadar orada öylece durmuşumdur.

Kabinden çıktığımda hava kararmaya başlamıştı. Bütün eklemlerim uyuşmuştu. Midemde kelebekler uçuşuyordu, göğsüm acıyordu. Sanki gözlerimin önüne bir perde inmişti. Kulağımda eşek arılarının veya sineklerinkini andıran bir vızıltı vardı; belki de vızıltı kulaklarımda değil zihnimdeydi. Hem içim gıdıklanıyordu hem uykum vardı. Ama hayır, aslında o an hiç olmadığım kadar uyanıktım. Durumum, itiraf etmeliyim ki son derece olağandışıydı, ama ne yapmam gerektiğini biliyordum.

Görevimin ne olduğunu biliyordum.

Tuvaletin tek penceresine tırmanıp dışarıyı gözetledim. Uzakta bir asker tek başına nöbet tutuyordu. Bir tankın siluetini veya gölgesini gördüm, ama şimdi düşününce, bir ağacın gölgesi de olabilirmiş gibi geliyor. Roma veya Yunan Edebiyatından bir sahne gibiydi. Ah, Yunan Edebiyatı'nı, Sappho'yu ve Yorgo Seferis'i ne çok severim! Batmakta olan güneşin son ışıklarının tadını çıkaran rüzgârın üniversiteyi süpürdüğünü gördüm. Ne yapmam gerektiğini gayet iyi biliyordum. Direnmem gerektiğini biliyordum. Güneş batarken kadınlar tuvaletinin fayanslarına oturup Pedro Garfías'ın şiirlerinden üçünü daha okudum, sonra kitabı kapadım, gözlerimi kapadım ve şöyle dedim: Auxilio Lacouture, Uruguay vatandaşı, Güney Amerikalı, şair ve seyyah, diren!

Hepsi bu.

Ardından şimdi yaptığım gibi geçmişimi düşünmeye başladım. Tarihleri düşünürken varsayımsal çaresizliğimin duvarları yavaşça parçalandı ve gölün dibinden yükselen görüntüler geldi gözümün önüne, onların güneşin veya ayın aydınlatmadığı o acınası su kütlesinden çıkmalarına kimse engel olamazdı ve zaman, rüyalarda olduğu gibi kendi içine kapandı. 1968, 1964 oldu ve 1960 yılı da 1956'ya dönüştü, ama aynı zamanda 1970 ve 1973 yıllarıydı ve 1975 ve 1976 yılları; sanki ölmüştüm ve yılları alışkın olmadığım bir bakış açısıyla görüyordum. Demek istediğim: Geçmişi düşünüyordum, ama geçmişim şimdiki zamanın, geleceğin ve geçmişin birleşmiş haliydi, hepsi birbirine geçmişti, hayatım ılık bir yumurtanın, dumanı tüten molozların üstüne yuva kurmuş tarih öncesi çağlardan kalma içsel bir kuşun devasa yumurtasının içinde uyukluyordu. Kaybettiğim dişleri düşünmeye başladığımı hatırlıyorum, oysa o zamanlar, 1968 Eylül'ünde bütün dişlerim hâlâ yerindeydi, bu nedenledir ki şöyle bir düşünecek olursak, kaybettiğim dişlerimi düşünmüş olmam son derece garip. Ama onları, yıllar içinde ya param ya da dişçiye gitme arzum veya zamanım olmadığı için birer birer kaybettiğim dört adet ön dişimi gerçekten düşündüm. Dişlerimi düşünmek garipti, çünkü bir yandan ağzındaki en önemli dört dişi kaybetmeye aldırmayan bir kadınmışım gibi davransam da onları kaybetmek beni derinden yaralamıştı ve o yara, varlığı hem gerekli hem gereksiz, absürd, yakan bir yaraydı. Şimdi bile bu konuyu düşündüğümde hiçbir şey anlamıyorum. Her neyse, dişlerimi başka pek çok şeyimi yitirdiğim Meksika'da kaybettim ve zaman zaman arkadaş canlısı, arkadaş canlısı olmasa bile iyi niyetli sesler bana, gidip dişlerini yaptır Auxilio, sana diş almak için aramızda para toplarız Auxilio, deyip durdular; ama o boşluğun sonsuza dek bir boşluk, bir yara olarak kalacağını bildiğim için, bu önerileri elimin tersiyle bir kenara itmesem de fazla üzerlerinde de durmadım.

Kayıp, yeni bir alışkanlık doğurdu. O günden sonra ne zaman konuşsam veya gülsem, bozuk ağzımı avucumla kapamaya başladım —kısa sürede bazı çevreler tarafından sahiplenilip taklit edildiğini göreceğim bir hareket. Dişlerimi kaybetmiş olsam da sağduyum, kibarlığım ve hoşgörüm yerli yerindeydi. Derler ki İmparatoriçe Joséphine'in de azı dişlerinin olması gereken yerlerde kocaman siyah boşluklar varmış, ama bu çekiciliğini bir gram bile etkilememiş. Konuşurken ağzını mendil veya yelpazeyle örtermiş; göğü hedefleyen bir yeraltı şehri olan Meksiko'nun alt tabaka vatandaşlarından biri sıfatıyla bense, daha dünyevi bir varlık olduğumdan, dudaklarımı avucumla örter ve uzun Meksika gecelerinde özgürce yankılanan kahkahalar atardım. O günlerde benimle yeni tanışanlar, bir tür casus ya da yarı albino yarasa yarı cadı garip bir yaratık olduğumu düşünmüştür. Ama bunun bir önemi yoktu. İşte Auxilio orada, diyordu şairler, işte ben, delirium tremensi olan bir romancının veya intihara eğilimli bir gazetecinin masasına oturmuşum; kahkahalar atarak sohbet ediyor, fısıldaşıyor ve dedikodu yapıyorum ve kimse ağzını açıp şunları söyleyemez: Uruguay'dan gelen kadının yaralı ağzını gördüm, 1968 yılının Eylül ayında askerler üniversiteyi bastığında, üniversitede kalmayı başaran tek kişinin dişetlerini gördüm. Ama şunu söyleyebilirler: Auxilio suçlular gibi ağzını örterek konuşuyor. Şunu da diyebilirler: Auxilio konuşurken gözlerinizin içine bakıyor. Kahkahalar atarak derler ki: Nasıl oluyor da bir elinde sürekli kitap veya bir kadeh tekila olan Auxilio, çok doğalmışçasına her zaman diğer eliyle ağzını örtebiliyor? Bu fevkalade el çabukluğunun sırrı nedir? Sırrımı mezara götürmeyi planlamadığım için (çünkü hiçbir şeyi mezara götürmenin anlamı yoktur) şimdi size açıklayacağım dostlarım: Bütün mesele, çelik gibi sinirler. Bir dostluğun ve aşkın bittiği noktaya, dostluğun ve aşkın bıçak gibi keskin sınırlarına yaklaştığınızda gerilen ve gevşeyen sinirler.

Dişlerimi, insanların kurban edildiği o sunakta kaybettim.

4

Ama yalnızca henüz dökülmemiş olan dişlerimi düşünmedim, başka şeyler de düşündüm, örneğin genç Arturo Belano'yu, ki tanıştığımızda 1970 yılıydı ve ben daha o zamandan Meksika şiirinin anasıydım, o ise içki içmesini dahi bilmeyen bir veletti ve uzaklardaki sevgili Şili'sinde, Salvador Allende'nin başkan seçilmesinden ne kadar gurur duyduğundan bahsederdi.

Onunla tanıştım. Yitik şairlerin ayaküstü toplandıkları Encrucijada Veracruzana adlı bardaydık, umut vaat eden genç şairlerin ve artık pek genç olmasalar da hâlâ umudumuzu kesmediğimiz daha yaşlı şair güruhunun uğrak yeri olan bir çöplüktü. Umut vaat eden şairlerin en genci oydu. Daha on yedi yaşında olmasına karşın ilk romanını tamamlamıştı üstelik. Türünün tek örneğiydi. Sonradan kaybolan veya alevlerin yuttuğu ya da Meksiko'yu çevreleyen dev çöplüklerden birini boylayan bir roman; kaderi ne olursa olsun, onu okudum ve itiraf etmeliyim ki başlangıçta önyargılarım vardı, ama sonra sayfaları çevirmekten büyük bir zevk almaya başladım, roman iyi olduğundan değil, hayır, ama her sayfaya yansıyan kararlılığı sevmiştim, o sayfalarda gördüğüm, bir ergenin dokunaklı idealizmiydi. Roman kötüydü kötü olmasına, ama yazar iyiydi. Bu yüzden onunla arkadaş oldum. Meksikalıların arasında ikimizden başka Güney Amerikalı yoktu, bunun da yakınlaşmamızda etkisi olmuştur. Onunla arkadaş oldum, yanına gidip elimle ağzımı örterek konuştum onunla ve o da gözlerimin içine, elimin tersine baktı. Bana neden ağzımı örttüğümü sormadı, inanıyorum ki diğerlerinin aksine hemen tahmin etmişti, çünkü eylemin altında yatan nedeni, beni dudaklarımı örtmeye mecbur eden gizli gururu tanıyor ve elimle ağzımı örtmemi umursamıyordu.

Aramızdaki yaş farkına ve diğer tüm farklara rağmen o gece onunla arkadaş olduk. Haftalar sonra onu Ezra Pound'un, William Carlos Williams'ın ve T. S. Eliot'ın şiirleriyle tanıştırdım. Bir keresinde, hasta ve sarhoş olduğu bir gün onu eve götürdüm, kemikli omzuma sarıldığında onu sıkı sıkı tutup evine kadar taşıdım ve annesiyle, babasıyla, kardeşiyle tanıştım, kız kardeşi çok nazikti, bütün aile çok nazikti.

Annesine ilk lafım şu oldu: Oğlunuzla yatmadım Bayan Belano. Ben buyum, dürüst ve dobra insanlarla beraber olduğumda, dürüst ve dobra olmayı tercih ederim (gerçi bu alışkanlığım bana büyük acılar çektirmiştir). Ellerimi kaldırdım, gülümsedim ve sonra ellerimi indirip devam ettim konuşmama. Kadın bana oğlunun, bir hayvanın inini andıran odasında sızmış olan Arturito Belano'nun defterlerinden fırlamış bir karaktermişim gibi baktı. Dedi ki: Elbette yatmamışsındır Auxilio, ama bana bayan deme lütfen, tahminimce aynı yaşlardayız. Bir kaşımı kaldırıp en mavi gözümle, sağ gözümle ona bakarak, hatun haklı, muhtemelen aynı yaşlardayız, diye düşündüm. Ondan üç yaş daha küçük olabilirdim (veya iki ya da bir), ama aynı kuşağın insanlarıydık; aramızdaki tek fark, onun evinin, işinin ve maaşının olmasıydı, benim yoktu; tek fark, benim gençlerle, Arturito'nun annesinin ise kendi yaşında insanlarla çıkmasıydı; tek fark, onun ergenlik çağında iki çocuğunun olması, benimse hiç çocuğumun olmamasıydı, ama bunun da bir önemi yoktu, çünkü o dönemde aslında benim de çocuklarım vardı, çocuğum saydığım gençler, hem de yüzlerce.

Böylece beni aile dostu bellediler. 1968 yılında Meksika'ya göç etmiş gezgin Şilililerden oluşan bir aile. Benim yılım. Bazen Arturo'nun annesine, siz taşınmaya hazırlanırken, ben UNAM'daki Felsefe ve Edebiyat Fakültesi binasının dördüncü katındaki kadınlar tuvaletinde mahpustum, derdim. Biliyorum Auxilio, derdi. İlginç değil mi, derdim. Elbette öyle, derdi. Sohbet gece boyunca böyle devam ederdi, müzik dinler, konuşur, kahkahalar atardık.

O ailenin dostuydum. Davet ettiklerinde dairelerinde kalırdım, hem de uzun süreler boyunca, bir ay, iki hafta, bir buçuk ay. O dönemde pansiyonda kalacak veya tavanarasında bir oda tutacak kadar bile param yoktu, geceleri Meksiko'nun ana caddelerini ve arka sokaklarını süpüren rüzgâra kapılıp beni nereye götürürse oraya gidiyordum.

Gündüzleri üniversitede kendimi meşgul edecek bir şeyler buluyor, geceleri bohem bir hayat sürüyordum; neresi denk gelirse uyurdum ve birkaç parça eşyam sonunda oraya buraya dağıldı, hepsini arkadaşlarımın evlerinde ve dairelerinde bıraktım: giysilerim, kitaplarım, dergilerim, fotoğraflarım. Ben Remedios Varo, ben Leonora Carrington, ben Eunice Odio, ben Lilian Serpas (ah zavallı Lilian Serpas, size onu mutlaka anlatmalıyım). Evlerinde konakladığım arkadaşlarım elbette sonunda benden sıkılır, gitmemi rica ederdi. Ben de giderdim. Vasat bir espri yapıp evlerinden ayrılırdım. Önemsiz bir şeymiş gibi davranmaya çalışarak giderdim. Başımı dik tutarak giderdim. Onları yanaklarından öper, teşekkür eder, öyle giderdim. Bazı kindar insanlar, gitmediğimi iddia edecektir. Yalan söylüyorlar. Ne zaman gitmem istendiyse gittim. Belki bir seferinde kendimi tuvalete kilitleyip birkaç damla gözyaşı dökmüşümdür. Bazı dedikoducular tuvaletlere zaafım olduğunu söylüyor. Ne kadar yanılıyorlar. Tuvaletler benim kâbusumdur, gerçi 1968 Eylül'ünden sonra kâbuslara alıştım. İnsanoğlu her şeye alışır. Tuvaletlere bile. Tuvaletleri severim. Arkadaşlarımın tuvaletlerini. Duş almayı ve güne temiz bir vücutla başlamayı severim, kim sevmez? Yatmadan önce duş almayı da severim. Arturo'nun annesi bana şöyle derdi: Senin için çıkardığım temiz havluyu kullan Auxilio. Ama ben hiçbir zaman havlu kullanmazdım. Tenim hâlâ ıslakken giyinmeyi tercih ederdim, bırakırdım damlalar vücudumun ısısıyla kurusun. İnsanlar bunu komik bulurdu. Beni de eğlendirirdi aslında.

Gerçi, kafayı sıyırmış da olabilirdim.

5

Beni delirmekten tek bir şey alıkoydu: Espri anlayışımı asla yitirmedim.

Eteklerimle, boru paçalı pantolonumla, çizgili taytlarımla, beyaz çoraplarımla, oğlan çocuklarınınki gibi kesilmiş, kırlaşan saçlarımla, Meksika gecelerine dalıp giden gözlerimle, üniversite dedikodularını (kim yükseliyor kim düşüyor, kimi işten atacaklar, kimin terfii atlanacak, kim kimi beceriyor, günün yıldızları, şöhretine leke sürülenler, sahte erdemler, ihanetler, iyi bildiğim Meksiko göğüne doğru yükselen veya bulutlardan düşenler kimler) duymak için sabırsızlanan pembe kulaklarımla gocunmadan dalga geçebilirdim. Meksika göğü... Meksika'nın şairleriyle ve elimde büyüdü diyebileceğim on yedi, ardından on sekiz yaşındaki Arturito Belano'yla o göğün altında yaşamaktan mutluydum ben. Hepsi gözümün önünde büyüyordu! Bu, şu anlama geliyor: Meksika fırtınalarının; bütün diğer sebepler bir yana, sırf daha bölünmüş, daha umutsuz oldukları için dünyanın en kötü fırtınaları denebilecek Güney Amerika fırtınalarının ortasında büyüdü bu şairler. Hiçbirini sert rüzgârlardan korumanın yolu yoktu. Benim bakışlarımsa heykellerin, donup kalmış şekillerin, gölgelerden ibaret grupların, tek varlıkları kelimelerin vadettiği ütopya olan o siluetlerin üstüne düşen ay ışığından farksızdı. Kelimenin ütopyası, bir kelime, başka bir açıdan bakarsak nasıl bir sefalettir bu. Sefalet mi? Evet, itiraf edelim, tam bir sefillikti mevzu bahis olan.

Ve ben onlarlaydım, çünkü benim de anılarımdan başka bir şeyim yoktu.

Ben, anılarımın toplamıydım. Hâlâ fakülte binasındaki kadınlar tuvaletinde yaşıyordum, gittiğim her yere 1968 Eylül'ünü de beraberimde götürüyordum ve bu yüzden, bazen tutku ve aşk oyunlarına karışsam da, duygusuz bir gözlemciydim genellikle. Neyse ki bütün ilişkilerim platonik değildi. Şairlerle yatıyordum. Çok sık değil ama, ara sıra, biriyle veya ötekiyle. Görünüşümün aksine, azize değil bir kadındım. Ve evet, bir sürü şairle yattım.

Genelde tek gecelik ilişkilerdi: Yatağına taşıdığım sarhoş bir genç veya boş bir odadaki büyükçe koltuğa yığılan bir başkası, yan odadan hatırlamamayı tercih ettiğim kaba bir müzik duyuluyor. Pek muhtemel olmasa da ilişkinin bir geceden veya hafta sonundan uzun sürdüğü ender zamanlarda, bana sevgiliden çok psikoterapist rolünü layık görürlerdi. Yakındığım sanılmasın. Dişlerim döküldüğü için, öpüşmek ve öpülmek konusunda çekingenleşmiştim, öpüşmeden aşk ne kadar dayanabilir ki? Buna rağmen cinsel hayatım hareketliydi ve büyük bir açlıkla sevişiyordum. Evet, açlık doğru kelime. Açlığını çekmiyorsanız aşk yoktur. Bir de fırsat gerekir. Ama en vazgeçilmez olan, açlıktır.

Bunlar bana o yıllara ait, anlatmaya değeceğini düşündüğüm bir olayı hatırlatıyor. Üniversitede bir kızla tanıştım. Kendimi tiyatroya adadığım dönemdi. Çekici bir kızdı. Felsefe diplomasını yeni almıştı. Kültürlü ve zarifti. Tiyatro demeye bin şahit isteyen fakülte tiyatrosunun koltuklarından birinde uyukluyor, rüyamda ya çocukluğumu ya da uzaylıları görüyordum. Yanıma oturdu. Tiyatronun koltukları elbette bomboştu, sahnede yeteneksiz bir grup öğrenci, Garcia Lorca’nın oyunlarından birinin provasını yapıyordu. Ne zaman uyandım, emin değilim. O zaman genç kız şöyle dedi bana: Sen gerçekten Auxilio Lacouture'sin, değil mi? Bunu öylesine arkadaş canlısı bir tonla söyledi ki ona hemen kanım kaynadı. Buğulu bir sesi ve atkuyruğu yaptığı fazla uzun olmayan siyah saçları vardı. Sonra komik bir şey söyledi veya belki ben söylemişimdir ve gülmeye başladık, alçak sesle gülüyorduk, çünkü '68'de arkadaşım olan, ama sonradan kötü bir yönetmene dönüşen ve bunun gayet farkında olduğu için bütün dünyaya düşman kesilen yönetmenin bizi duymasını istemiyorduk. Birlikte tiyatrodan çıkıp Meksiko'nun sokaklarına attık kendimizi.

Adı Elena'ydı, bana kahve ısmarladı. Söylediğine göre bana anlatacak çok şeyi vardı. Uzun zamandır benimle tanışmayı istiyormuş. Fakülte binasından çıkarken topalladığını fark ettim. Filozof Elena. Arabası Vosvos'tu, beni Insurgentes Sur'da bir kafeye götürdü. İlk gidişimdi. Hoştu, pahalıydı, ama Elena'nın parası vardı ve benimle konuşmayı gerçekten istiyordu. Sürekli konuştuğum için ona pek fırsat kalmadı. Dinledi, güldü, mutluydu. Fazla bir şey söylemedi. Yollarımız ayrıldığında, bana söylemesi gereken neydi, ne hakkında konuşmak istiyordu, diye düşündüm.

O günden sonra tiyatroda veya üniversitenin koridorlarında sık sık karşılaştık, çoğunlukla akşamları, üniversiteye gece çökerken, insanların nereye gideceklerini veya kendileriyle ne yapacaklarını bilmedikleri o saatlerde. Elena'yla karşılaşıyordum ve Elena her seferinde beni içki içmeye davet ediyor veya Insurgentes Sur'daki restoranlardan birinde yemeğe çıkarıyordu. Bir keresinde beni Coyoacan'daki evine yemeğe davet etti, ne evdi ama: küçük ama muhteşem, son derece dişi ve son derece entelektüel, felsefe ve tiyatro kitaplarıyla dolu —Elena felsefenin ve tiyatronun iç içe olduğuna inanırdı. Bir keresinde bana bunu ayrıntısıyla anlatmıştı, ama söylediklerinin tek kelimesini dahi anlamadım. Benim için tiyatro şiirin akrabasıdır, ona göreyse felsefeyle kan bağı vardı. Derken bir gün hayatıma girdiği gibi birdenbire ortadan kayboldu. Yokluğu ne kadar sürdü bilmiyorum. Belki aylar. Doğal olarak sekreterlere Elena'ya ne olduğunu sordum. Hasta mıydı? Seyahate mi çıkmıştı? Ondan haber almışlar mıydı? Ama kimse bana doğru dürüst bir yanıt veremedi. Bir öğleden sonra evine gitmeye karar verdim ama yolu şaşırdım. Oysa ben hiç kaybolmam! En azından 1968 Eylül'ünden beri. Ondan önce, çok sık olmasa da arada bir Meksiko'nun labirenti andıran sokaklarında kaybolurdum, ama 1968'den sonra asla. İşte oradaydım, çaresizce Elena’nın evini arıyor ve kendi kendime, burada garip şeyler dönüyor kızım Auxilio, gözlerini dört aç, yoksa bu hikâyenin kilit noktasını gözden kaçırabilirsin, diyordum. Öyle de yaptım. Gözlerimi dört açıp gece 11:30'a kadar her adımda biraz daha kaybolarak Coyoacan'da dolaştım, ruhuma bir ağırlık çöküyordu, sanki zavallı Elena ölmüş, hatta hiç var olmamıştı.

Gel zaman git zaman tiyatro sevdasından vazgeçtim. Şairlere geri döndüm ve hayatım yeniden şekillendi, şimdi nedenini açıklamanın pek bir anlamı yok. Emin olduğum tek şey, '68'den tanıdığım yönetmen arkadaşıma yardım etmeyi bıraktığım. Kötü bir yönetmen olduğu için değil, kötü olmasına kötüydü, ama sıkıldığım için, hava değişikliğine, mekân değişikliğine ihtiyacım vardı, ruhum başka tür bir huzursuzluğun açlığını çekiyordu.

Ve bir gün, hiç beklemediğim bir anda yeniden Elena'yla karşılaştım. Üniversitenin kantininde. Öylece öğrencileri seyreder ve ne kadar güzel olduklarını düşünürken aniden köşedeki masada bir başına oturan Elena'yı fark ettim. Başlangıçta aynı göründü gözüme, ama acele etmemeye özen gösterdim bilmediğim bir nedenden ötürü aramızdaki bütün masalarda oyalanıp hoş beş ederek ona yaklaşırken, bir şeylerin değiştiğini anladım, ama başlangıçta o şeyin adını koyamadım. Yanına gittiğimde, ki geldiğimi gördüğünden emindim, eski sıcak ve arkadaş canlısı tavırlarıyla karşıladı beni. O... Nasıl anlatacağımı bilmiyorum. Daha mı zayıftı, hayır, zayıflamamıştı. Çökmüş müydü, hayır, öncekinden daha kötü bir hali yoktu. Eskisine nazaran daha suskun olabilir miydi, gerçi üç dakika sonra, öncekinden daha az konuşkan olmadığı da benim için açıklık kazandı. Belki göz kapakları şişmişti. Belki kortizon alan insanlar gibi bütün yüzü şişmişti. Ama hayır. Bütün deliller aynı şeyi söylüyordu: Eskiden nasılsa öyleydi.

Akşamüstü ve bütün gece birlikteydik. Sohbetimize yavaş yavaş boşalan kantinde başladık ve öğrencilerle öğretmenler gidip geriye sadece biz ve temizlikçi kadın, bir de çok kibar ama hüzünlü bir beyefendi olan kantin görevlisi kaldığında kalkıp (Kantin günün bu saati ne kadar donuk, demişti; o zaman düşüncelerimi dile getirmekten kaçındıysam da şimdi söylememek için bir neden göremiyorum: Bana kalırsa kantin, günün o saati muhteşemdi. Günün son ışıkları içeri süzülürken, hem pespaye hem ihtişamlıydı. Sefil ve zincirlerinden kurtulmuş bir yerdi —kulağıma bir şeyler fısıldıyor, sonuna kadar kalmam ve Rimbaud'dan bir şiir okumam için yalvarıyordu, uğruna gözyaşı dökülecek bir kantindi) arabasına gittik. Yeterince uzaklaştığımızda, beni sıradışı bir adamla tanıştıracağını söyledi, aynen böyle dedi, o sıradışı biri Auxilio, onunla tanışıp ne düşündüğünü bana söylemeni istiyorum, dedi, gerçi daha o anda, ne düşündüğümün onun için bir önemi olmayacağını anlamıştım, ayrıca dedi ki, sizi tanıştırdıktan sonra gitmeni isteyeceğim, onunla özel olarak konuşmam gereken şeyler var. Elbette Elena, dedim doğal olarak. Beni onunla tanıştır, sonra giderim. Tekrarlamana gerek yok. Zaten bu gece yapacak işlerim var. Ne gibi, diye sordu. Avenida Bucareli'de şairlerle randevum var, dedim. Ve sonra deliler gibi güldük, o kadar güldük ki az kalsın kaza yapacaktık, ama ben içten içe Elena'nın aslında hiç iyi olmadığını düşünmekten kendimi alamıyordum, ne kadar düşünürsem o kadar emin oluyordum bundan, ama bir türlü neden böyle düşündüğümü çözemiyor, elle tutulur nesnel bir gerekçe bulamıyordum.

Bunlar aklımdan geçedursun, Rossa Mahallesi'ndeki bir mekâna gelmiştik, barımsı bir yer, adını unuttum ama Varsovia Sokağı'ndaki şarap ve peyniriyle meşhur yerlerdendi. İlk kez böyle bir yere geliyordum, demek istediğim gerçekten pahalı bir yerdi ve aniden, kontrol edilemez bir açlığın beni ele geçirdiğini itiraf ediyorum. Tığ gibiyimdir, ama önüme yemek konduğunda, hele de bu yemek insanın nefesini kesecek peynirlerden ve baş döndürücü şaraplardan oluşuyorsa beni kolay kolay durduramazsınız. Kendimi kaybedip Güney Amerika'nın müreffeh güney ucundaki iflah olmaz oburlar veya deli gibi yiyip şuursuzca kusan bir Emily Dickinson misali, dadanırım sofraya. Yüzümde nasıl bir ifade belirdi bilmiyorum ama Elena bana acıdı, kalıp bizimle bir şeyler ye, dedi, gerçi dirseğiyle beni dürtmeyi de ihmal etmedi, sanki, evet kalıp bizimle bir şeyler yiyebilirsin ama sonra izin isteyip kalk, demeye getiriyordu. Kalıp yemeklerini ve içkilerini paylaştım, on beş çeşit peynirin tadına baktım, bir şişe kırmızı şarap içtim ve bahsi geçen sıradışı adamla tanıştım; Meksika'dan geçmekte olan bir İtalyan'dı ve iddiasına göre, oyun yönetmeni Giorgio Strehler'i İtalya'dan tanıyordu; benden hoşlandı, daha doğrusu geri dönüp baktığımda hoşlanmış olmalı diyorum, çünkü gitmem lazım dediğimde, kal Auxilio, ne acelen var, dedi ve ikinci seferinde, gitme sohbeti muhteşem kadın, daha erken, dedi (kelimesi kelimesine böyle söyledi); gitmem gerektiğini üçüncü kez söylediğimde yeter artık, niye böyle yapıyorsun, Elena ve ben seni gücendirecek bir şey mi yaptık, alınmana neden olacak bir şey mi söyledik, diye sordu bana. O zaman bir yandan masanın altından yeniden dirseğiyle beni dürten Elena son derece sakin ve duygusuz bir sesle, kal Auxilio, nereye gitmen gerekiyorsa ben seni bırakırım, dedi ve ben de onlara bakıp başımı salladım, şarap ve peynirden başım dönmüştü, ne yapacağımı bilmiyordum, kalmalı mıydım, gitmeli miydim, Elena teklifinde samimi miydi yoksa tam aksini mi kastediyordu? Sonuçta, ikileme düşen bir insanın yapabileceği en iyi şeyin susup dinlemek olduğuna karar verdim. Öyle de yaptım.

İtalyan'ın adı Paolo'ydu. Bence bu her şeyi açıklıyor. Torino yakınlarında küçük bir köyde doğmuştu. Boyu en az bir seksendi, uzun kahverengi saçları ve dev bir sakalı vardı; Elena'yı veya başka herhangi bir kadını kucakladığında, kim olsa o kolların arasında kaybolup giderdi. Çağdaş tiyatroyla uğraşıyordu, ama Meksika'ya tiyatro oyunları izlemeye gelmemişti. Meksiko'da Küba vizesinin çıkmasını bekliyordu, Havana'ya gidip Fidel Castro'yla röportaj yapacaktı. Dediğine göre, uzun zamandır bekletiyorlardı onu. Neden bu kadar uzun sürdüğünü sordum. Bana Kübalıların önce sicilini kontrol etmek istediklerini açıkladı. Sadece doğru insanların Fidel Castro'yla görüşmelerine izin verilirdi.

Bundan önce iki kere Küba'ya gittiğinden bahsetti ve Elena da bu sözleri doğruladı, bu yüzden Meksika polisinin dikkatini çekmişti. Ama etrafa bakındığımda, sivil veya değil, onu izleyen, polise benzer birilerini göremedim. Onları görebilmen işlerini kötü yaptıkları anlamına gelirdi, dedi Elena. Benim ne gördüğümün bir önemi yoktu, Paolo sivil polisler tarafından izleniyordu. Bunu söylediğinde hepsinin uydurma olduğunu düşünmekten kendimi alamadım, çünkü sivil polisleri tespit etmenin ne kadar kolay olduğunu herkes bilir. Bir trafik polisini ele alın, üniformasını çıkardığında rahatlıkla işçi numarası yapabilir, bazıları sendika liderlerine bile benzer, ama sivil polisler her zaman sivil polis gibi görünür.

O geceden sonra arkadaş olduk. Cumartesi ve pazar geceleri üçümüz birlikte La Casa Del Lago'daki bedava oyunları izlemeye giderdik. Paolo açık hava tiyatrosunu kullanan amatör grupları izlemeye bayılıyordu. Elena aramıza oturur, başını Paolo'nun koluna yaslar ve hemen uykuya dalardı. Amatör oyuncuları sevmezdi. Elena'nın sağına otururdum ve doğruyu söylemek gerekirse, sahnede ne olduğuna pek dikkat etmezdim, çünkü gözlerim, sivil polisleri görebilecek miyim diye seyircileri tarardı. Ve gerçekten de tiyatroya her gidişimizde bir değil bir sürü sivil polis gördüm. Bunu söylediğimde Elena katıla katıla güldü. Görmüş olamazsın Auxilio, dedi, ama ben yanılmadığımı biliyordum. Sonra neler olduğunu anladım. Cumartesi ve pazarları La Casa Del Lago sivil polis kaynıyordu, ama bu adamların hepsi Paolo'nun peşinde değildi; çoğu, başkalarını izlemek için oradaydı. Takip edilen insanlardan bazılarını üniversiteden veya bağımsız tiyatro gruplarından tanıyorduk, onlarla selamlaşırdık bile. Diğerleri bize yabancıydı, onlar için üzülmekten fazlası elimizden gelmez, peşlerinde takipçileriyle aşacakları yolları hayal ederdik.

Elena'nın Paolo'ya deli gibi âşık olduğunu kavramak çok zamanımı almadı. Paolo nihayet Küba'ya gittiğinde ne yapacaksın, diye sordum ona bir gün. Bilmiyorum, dedi, böyle söylerken yapayalnız masum bir Meksikalı kızı andırıyordu ve yüzünde daha önce de gördüğüm için iyiye işaret olmadığını bildiğim garip bir ışıltı, garip bir yalnızlık gördüğümü sandım. Aşk "iyi"yi getirmez. Aşk her zaman "daha iyi"yi getirir. Ama kadınsan daha iyi bazen daha kötü demektir, hele ki mutsuz İspanyolların saldırısına uğramış ve yoldan çıkmış Uzakdoğuluların doluştuğu bu kıtada yaşıyorsan, daha iyi bazen felaket demektir.

1968 yılının Eylül ayında Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin dördüncü katının kadınlar tuvaletinde kısılıp kalmışken işte bunu düşündüm. Bering Boğazı'nı geçen Uzakdoğuluları düşündüm, Amerika'nın yalnızlığını düşündüm, batıya değil doğuya göç etmenin ne kadar garip olduğunu düşündüm. Budalanın teki olabilirim ve konunun uzmanı olmadığım kesin, ama içinde yaşadığımız bu kaotik çağda, doğuya göç etmenin gecenin karanlığına göç etmekten farksız olduğunu kimse inkâr edemez. Sırtımı duvara yaslayıp yere oturmuş, tavandaki belirsiz bir noktaya bakarken işte bunları düşünüyordum. Doğuya gitmek. Gecenin başladığı yere gitmektir. Derken şöyle düşündüm: Güneş de oradan doğuyor. Her şey göçmenlerin yola ne zaman çıktığına bağlı. Ve derken alnıma bir şaplak indirdim (veya belki nazikçe dokunmuşumdur, çünkü bir lokma yemeden geçen onca günün ardından gücüm tükenmişti) ve Roma Mahallesi'nin boş sokaklarında dolaşan Elena, doğuya doğru, gecenin karanlığı çökerken tek başına, şık giysiler içinde, topallaya topallaya yürüyen Elena geldi gözümün önüne; görür görmez seslendim ona: Elena! Ama gırtlağımdan ses çıkmadı.

Ve Elena dönüp benden yana baktı, ne yapacağını bilmediğini söyledi. İtalya'ya mı gitmeli? Adam tekrar Meksika'ya dönene dek beklemeli mi? Kararsızım, dedi gülümseyerek, ama ne yapacağını gayet iyi bildiğini çözmüştüm, artık umurunda değildi. İtalyan'a gelince, kızın kendisine âşık olmasına izin vermiş, onunla Meksiko'yu keşfetmişti. Birlikte gittiğimiz onca yeri tek tek hatırlamam imkânsız. Villa, Coyoacan, Tlatelolco (oraya baş başa gittiler, ben gidemezdim) Popocatepetl, Teotihuacân ve nereye gidersek gidelim İtalyan mutluydu, Elena da mutluydu ve ben bile mutluydum, çünkü mutlu insanlarla güzel yerleri gezmenin tadına doyum olmaz.

Bir gün, Casa Del Lago'da karşılaştıklarımız arasında Arturito Belano da vardı, onu Elena ve Paolo'yla tanıştırdım. On sekiz yaşında Şilili bir şair olduğunu söyledim. Şiirin yanı sıra tiyatro oyunu da yazdığını açıkladım. Paolo, ne kadar ilginç, diyerek karşılık verdi. Elena hiçbir şey söylemedi, çünkü artık onu ilgilendiren tek şey, Paolo'yla olan ilişkisiydi. Tokio Sokağı'ndaki El Principio de Mexico adlı kafeye gittik (yıllar önce kapandı). O öğleden sonrayı neden bu kadar net hatırladığımı bilmiyorum. 1971 veya 1972 yılında bir öğleden sonra. Daha da garibi 1968'de, gözetleme kulemden bakarken de o öğleden sonrayı gördüğümü hatırlıyordum. Hayatımın en büyük fırtınasının koptuğu gün, Edebiyat ve Felsefe Fakültesi'nin dördüncü katındaki kadınlar tuvaletinde Auxilio Lacouture'nin hayatı ve eserleri gözümün önünden bir film şeridi gibi geçip giderken...

Arturito ile İtalyan'ın tiyatrodan, özellikle de Güney Amerika tiyatrosundan bahsettiklerini hatırlıyorum, Elena bir kapuçino ısmarladı, oldukça sessizdi, bense El Principio de Mexico'nun duvarlarına ve parkelerine bakmaya başladım ve bunu yapmamla birlikte bir gariplik dikkatimi çekti, ki böyle şeyleri hiç kaçırmam, bir gürültü vardı, düzensiz aralıklarla kafenin temellerini sarsıp geçen rüzgârın uğultusuydu. Arturito ve Paolo tiyatrodan konuşurken, ağzını bıçak açmayan Elena öylece otururken, bense sadece El Principio de Mexico'nun değil tüm şehrin temellerini yalayan rüzgâra dikkat kesilmiş, başımı arada bir çevirirken dakikalar uçup gitti. Sanki Latin Amerika tiyatrosunun kaderine, sessizliğin ikili doğasına ve apansız gürültülerin çok defa habercisi olduğu ortak felaketlere dair birkaç yıl önceden gelen veya birkaç asır gecikmiş bir uyarıydı bu bana. Apansız gürültüler ve kara bulutlar. Derken Paolo, Arturito'yla konuşmayı kesip Küba vizesinin o sabah çıktığını söyledi. İşte bu kadar. Uğultu kesildi. Dalgın sessizlik bozuldu. Güney Amerika tiyatrosunu unuttuk gitti, ağzını açtı mı susmayan Arturito bile konuşmayı bıraktı. (Zaten onun favorisi de Güney Amerika tiyatrosu değil Beckett ve Jean Genet'ydi.) Küba'dan ve Paolo'nun Fidel Castro'yla yapacağı röportajdan bahsetmeye başladık, hepsi bu. Reforma'da vedalaştık. İlk yürüyüp giden Arturo'ydu. Elena ve İtalyan da onu takip etti. Bir başıma kaldığımda sokak ortasında oturup yüzüme vuran rüzgârın tadını çıkararak arkalarından baktım. Elena'nın topallaması iyice belirginleşmişti. Elena'yı düşündüm. Derin bir nefes aldım. Titredim. İtalyan'ın yanı sıra topallayışını seyrettim. Sonra geriye sadece Elena kaldı. İtalyan önce şeffaflaştı, sonra gözden kayboldu; Reforma'daki herkes silikleşti. Sızlayan gözlerim, paltosu ve ayakkabılarıyla yalnızca Elena'yı görüyordu. Diren Elena, diye geçirdim içimden. Ve sonra şöyle düşündüm: Yanına gidip ona sarılmalıyım. Ama âşık olduğu adamla sevişerek geçireceği son geceydi, bu yüzden onu rahatsız edemezdim.

O günden sonra Elena'dan uzunca süre haber almadım. Kimse bir şey bilmiyordu. Arkadaşlarından biri, kızın ortalıkta görünmediğini söyledi. Bir diğeri Puebla'ya, baba evine döndü dedi. Ama ben Elena'nın Meksiko'da olduğuna emindim. Bir gün evini aradım, ama kayboldum. Başka bir gün üniversiteden adresini öğrenip bir taksiye atladım. Kapıyı açan olmadı. Şairlere, gecekuşu yaşantıma döndüm ve Elena'yı unuttum. Bazen rüyalarıma girerdi, üniversitenin uçsuz bucaksız kampüsünde topallayarak ilerlediğini görürdüm. Bazen dördüncü kattaki kadınlar tuvaletinin penceresinden dışarı bakar ve şeffaf siluetlerin arasından geçip fakülte binasına ulaşmaya çalıştığım görürdüm. Bazen yerde uyuyakaldığımda, merdivenleri çıkan ayak seslerini duyardım, sanki beni kurtarmaya geliyordu, geç kaldığı için özür dileyecekti; dudaklarımı aralayıp yan ölü yarı uykulu bir sesle, Chido[2] Elena, derdim, ağzıma yakışmadığı için asla kullanmadığım, Meksika argosundan bir kelime. Chido, Chido, Chido. Ne korkunç. Meksika argosunun mazoşist bir yanı var. Veya kimi zaman sadomazoşist.

6

Aşk böyledir dostlarım, bana, bütün şairlerin anasının sözüne kulak verin. Aşk böyledir, argo böyledir, sokaklar böyledir, soneler böyledir ve sabahın beşinde gökyüzü böyledir. Dostluksa, tam aksine, böyle değildir. Dostu olan asla yalnız kalmaz.

León Felipe ve Don Pedro Garfías'ın dostuydum, ama şairlerin en gençleriyle, aşkın ve argonun yalnızlığında yaşayan o çocuklarla da dosttum.

Arturito Belano onlardan biriydi.

Onunla tanıştım, arkadaş olduk ve Meksikalı olmasa da genç şairler içinde en sevdiğim oydu; "genç şairler" ve "yeni kuşak" tabirleri, genellikle Pacheco'yu veya dönek Guanajuatoluyu ya da Meksika hükümeti tarafından büyükelçi veya konsolos olarak bir yerlere atanmayı beklerken İçişleri Bakanlığı'nda vakit öldüren ufak tefek şişkoyu veya Neruda kıyametinin dört ya da üç veya beş (sayılarını unuttum şimdi) atlısı olarak bilinen Köylü Şairler'i tahtından indirmeye çalışan genç Meksikalıları tasvir etmekte kullanılır, oysa şairlerin en genci olan ve bir süre en genci olarak kalan Arturo Belano, en azından o dönemde Meksikalı değildi ve bu yüzden ne "genç şair" ne "yeni kuşak" kategorisine giriyordu, bu başlıklar Pacheco'nun, Guanajuatolunun, Aguascalianteslinin veya Iraputolunun ve zamanla iyice semirip (ki tüm şairler buna yatkındır) dalkavuğun tekine dönüşen ufak tefek şişkonun ayaklarının altındaki halıyı çekmeye hevesli, (edebi ve siyasi) bürokrasiye katıldıklarından, çeşitli yönetici pozisyonlarına yerleştirildiklerinden beri keyiflerinden başka bir şey düşünmeyen Köylü Şairler'in (aman ne diyorum ben böyle, onlar daha baştan oradaydı, semiriyorlardı) otladıkları verimli toprakları küçümseyen şekilsiz ama canlı bir kitleyi tasvir etmekte kullanılırdı ve genç şairlerin ya da yeni kuşağın yapmaya çalıştıkları bir zelzele yaratmaktı, toprağı sarsmak ve bu sayede, tipi devlet memuruna değil de şaire benzeyen Pacheco'nunki hariç tüm heykelleri parçalamaktı. Yanlış anlaşılmasın, içten içe Pacheco'ya da düşmandılar, kimseye müsamaha gösteremeyeceklerini, bu işin istisnasının olamayacağını biliyorlardı; bu yüzden onlara, ama José Emilio çok hoş, çok nazik, çok ilgi çekici ve üstelik gerçek bir centilmen, dediğimde, Meksika’nın genç şairleri (aslında onlardan olmayan Arturito da dâhil olmak üzere) bana, Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin dördüncü katındaki cehennem çukurunu andıran kadınlar tuvaletinden gelen bu deli kadın neden bahsediyor, dercesine baktılar ve kendisine öyle bakıldığında insan çoğunlukla ne karşılık vereceğini bilemez ve boynunu büker, ama ben öyle yapmadım, ne de olsa analarıydım ve asla gözümü korkutamazlardı.

Bir keresinde onlara José Emilio'nun anlattığını duyduğum bir hikâyeyi aktardım: Eğer Rubén Darío bu kadar genç, ellisini bile görmeden ölmeseydi Ezra Pound'un, W. B. Yeats ile tanışması gibi Huidobro ile Darío da tanışırdı. Bir düşünün: Huidobro, Darío'nun sekreterliğini yapıyor. Ama genç şairler, yaşlı Yeats ile genç Pound'un karşılaşmasının İngiliz şiiri için (hatta dünya şiiri için) ne kadar önemli olduğunu kavrayamayacak kadar toydu, bu yüzden Darío ve Huidobro'nun teorik karşılaşmalarının ve potansiyel arkadaşlıklarının ne kadar önemli olduğunu da kavrayamadılar; kaçırılmış fırsatların dilimiz şiirini nasıl etkilediğini algılayamıyorlardı. İddia ediyorum ki Darío, Huidobro'ya çok şey öğretirdi, ama Huidobro da Darío'ya birkaç şey öğretebilirdi. Usta çırak ilişkisi böyle yürür; bir şeyler öğrenen sadece çırak değildir. Hazır varsayım yürütüyorken, tanışmış olsalar, en önemli özelliklerinden biri de sınır tanımayan hevesi olan Pacheco da benimle hemfikir, kazançlı çıkan taraf Darío olurdu; belki o zaman İspanyol modernizmini kapatıp yeni bir sayfa açabilirdi, avangart olmasa da belki modernizm ile avangart arasında şimdi var olmayan ve ancak Darío ile Huidobro'nun hayali karşılaşması gerçekleşmiş olsa vücut bulabilecek, var olmayan köprü diyebileceğimiz, kelimelerden bir köprü kurardı; Huidobro'nun kendisiyse, Darío'yla verimli karşılaşmasının ardından, var olmayan avangart diyebileceğimiz daha da coşkulu bir avangart yaratabilirdi, ki var olmayan avangart var olsaydı bizleri farklı kişilere dönüştürür, hayatlarımızı değiştirirdi. José Emilio'yu yerden yere vurduklarında Meksikalı genç şairlere (ve Arturito Belano'ya) işte bunları söyledim, ama beni dinlemediler, sadece Darío ve Huidobro'nun seyahatleriyle, hastalıklarıyla, hastaneye yatışlarıyla ilgilendiler, ama onların, Güney Amerika'nın doğar doğmaz ölmeye mahkûm olan diğer yazarlarının aksine, başka türlü bir sağlığa vakıf olduğunu göremediler.

Onlar Meksikalı şairleri kötülerken sesimi çıkarmadım, Darío ve Huidobro gibi ölü şairleri ve hiç gerçekleşmeyen karşılaşmalarını düşündüm. Gerçek şu ki tarihimiz gerçekleşmeyen karşılaşmalarla dolu. Bizim bir Pound'umuz veya Yeats'imiz yoktu, onların yerine tanışmayan Huidobro'muz ve Darío'muz vardı. Neyse oydu.

Ve diğerleri görmese de zamanın sınırlarını aşan hafızam sayesinde bazı geceler arkadaşlarımın varlığından bile haberdar olmadığı başka şairleri de görüyordum: Çocukken, daha beş on yaşlarındayken veya doğumlarına birkaç ay kala ölen Güney Amerikalı şairleri. Böyle bir şeyi hayal etmenin kolay olmadığını ve faydalı gelmediğini biliyorum, ama mor tonlarının hâkim olduğu bazı gecelerde arkadaşlarımın yüzlerinde, asla büyümeyen bebeklerin küçücük yüzlerini görüyordum. Güney Amerika'nın ayakkabı kutularına veya beyaza boyanmış küçük ahşap tabutlara konulup gömülen küçük meleklerini görüyordum. Bazen şöyle diyordum kendime: Bu çocuklar bizim umudumuz. Başka zamanlarsa şöyle diyordum: Ne umut ama! Tek yapabildikleri José Emilio'ya küfretmek olan bir sürü ayyaş çocuk, misafirperverlik sanatında ustalaşmış, ama şiir sanatında ustalaşamamış sarhoşlar sürüsü.

Ve sonra Meksikalı genç şairler derin ama çocuksu sesleriyle şiirlerden dizeler okumaya başlardı, o dizeler rüzgârla birlikte Meksiko'nun sokaklarına savrulurdu ve ben ağlamaya başlardım; Auxilio sarhoş oldu, derlerdi (budalalar, beni sarhoş etmek için bundan çok daha fazlası gerekir) veya, adı neydi, o adam onu bıraktığı için ağlıyor, derlerdi ve ne isterlerse söylemelerine izin verirdim. Veya bazen onlarla kavga ederdim. Veya onlara hakaret ederdim. Veya sandalyemden kalkıp tek kuruş ödemeden oradan ayrılırdım —zaten hiç veya neredeyse hiç hesap ödemezdim. Ben geçmişi görebilen kişiydim ve geçmişi görebilenler hiçbir zaman hesap ödemez. Ama geleceği de görebiliyordum ve öngörünün bedeli ağırdır: Bazen hayattır bu bedel, bazen akıl sağlığı. Yani kimse farkında olmasa da bir bakıma ben de ödememi yapıyordum, çoktan unutulmuş o gecelerde; sıraları geldiğinde şair olacak ve hiçbir zaman şair olamayacak bütün o çocukların hesabını peşinen ben ödüyordum.

Hesabı ödemeden kalkardım, en azından dışarıdan bakan birine öyle görünürdü. Ödemek zorunda değildim, çünkü Meksiko'nun sokaklarını kasıp kavuran, binaların camlarını parçalayan sıcak bir rüzgârı andıran geçmişin hortumlarını görebiliyordum. Ama dördüncü kattaki kadınlar tuvaletindeki girişi kapalı mağaramdan geleceği de görebiliyordum ve bunun bedelini hayatımla ödüyordum. Yani çıkarken aslında ben de üstüme düşeni ödüyordum, ama kimsenin haberi yoktu. Kendim için, Meksikalı şairler için ve o gece oturduğumuz bardaki bütün adsız alkolikler adına bedel ödüyordum. Yalpalayarak, kendi kaypak gölgemin peşinden Meksiko'nun karanlık sokaklarına adım atıyordum, yapayalnız, gözleri yaşlarla dolu bir kadın, kendimi yeryüzündeki son Uruguaylı gibi hissediyordum, ki değildim elbette, ne büyük kibir, yüzlerce ayın, dünyanınkinin değil, Meksika'nın aylarının aydınlattığı kraterler arasında yolumu bulmaya çalışıyordum, ki bu size anlamdan yoksun bir ayrımmış gibi gelebilir, ama öyle değil.

Ve bir gece, birinin beni takip ettiği hissine kapıldım. Nerede olduğumuzu hatırlamıyorum. Belki Guerrero Mahallesi'nde, belki La Villa eteklerindeki bir barda. Tek bildiğim ayak seslerimi takip eden ayak seslerine aldırmaksızın gölgelerin arasından geçip yürümeyi sürdürdüğüm. Gece çöker çökmez ağlamayı kestim, silkinip gerçek dünyaya geri döndüm ve beni takip eden kişi her kimse, ölümümü arzuladığını anladım. Veya hayatımı. Veya o dikkafalı kelimeler kadar katı olan, iğrenç gerçeklik karşısında döktüğüm gözyaşlarını. Durup beklediğimde ayak seslerimi yankılayan ayak sesleri de durdu, her kimse o da bekledi ve ben, birilerini görürüm umuduyla sokağa bakındım, belki koşup yardım isteyebileceğim bir yabancı, koluma girip benimle en yakın metro istasyonuna yürüyebilecek veya taksi beklerken yanımda kalabilecek biri, ama kimseyi göremedim. Ya da belki gördüm. Bir şey gördüm. Gözlerimi kapadım, açtım ve karşımda, dördüncü kattaki kadınlar tuvaletinin beyaz fayanslı duvarlarını gördüm. Sonra gözlerimi kapadım ve çok daha kıymetli yerlere layık bir çalışkanlıkla Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin kampüsünün tozlarını süpüren rüzgârın sesini duydum. Şöyle düşündüm: Tarih bir korku hikâyesinden farksız. Gözlerimi açtığımda bir gölge, duvardan kopup on metre ötedeki kaldırıma adım attı, bana doğru yürümeye başladı, elimi çantama, daha doğrusu Oaxaca'dan aldığım el çantasına sokup şehrin tehlikelerine karşı her zaman yanımda taşıdığım çakıma uzandım, ama alev alev yanan parmaklarım sadece kâğıtlara, kitaplara, dergilere ve hatta (dördüncü katın tuvaletinin lavabolarından birinde sabun kullanılmaksızın, su ve irade gücüyle, elde yıkanmış) temiz bir iç çamaşırına değdiyse de çakıyı bulamadım, ah sevgili dostlarım, işte size sürekli tekrar eden korkunç bir Güney Amerika kâbusu daha: Silahınızı bulamamak; oraya koyduğunuzu bilirsiniz ama orada yoktur.

Bizim hikâyemiz böyledir.

Benim hikâyem de benzer bir sonla bitebilirdi, ama beni öldürmeyi veya acı çektirmeyi ve küçük düşürmeyi planlayan gölge, saklandığım kapı eşiğine yaklaştığında, o güne dek yürüdüğüm bütün korkutucu sokakların bileşimi haline gelen o sokakta, başka gölgeler de belirdi ve bana seslendiler: Auxilio, Auxilio, İmdat'cığımız, Biricik Remedios Lacouture nereye kayboldun? O sesler arasında zeki ve melankolik bir genç olan Julian Gómez'inkini hemen tanıdım, diğeri, daha neşeli olan, her zamanki gibi kavgaya hazır Arturito Belano'nun sesiydi. O zaman kaderimi mühürlemeye hazırlanan gölge durdu, başını çevirip seslerin geldiği yöne baktı ve önümden geçip gitti, sıradan bir tipti, varoşlardan bir Meksikalı ve geçerken dengemi bozan bir geometrisi olan yalnızlıklardan, şizofreniden ve kasaplıktan müteşekkil sıcak ve nemli rüzgârı da beraberinde götürdü. Kahrolası orospu çocuğu dönüp bana bakmadı bile.

Sonrasında üçümüz şehir merkezine gittik ve Julian Gómez'le Arturito Belano şiir hakkındaki sohbetlerine devam etti. Encrudjada Veracruzana'da iki üç şair de bize katıldı, belki de sıradan gazeteciler veya geleceğin üniversite profesörleriydiler ve hep birlikte şiirden, yeni şiirden bahsetmeyi sürdürdüler, ama ben sohbete katılmadım, kalp atışlarımı dinliyordum, bu konuda tek kelime etmesem de gölgeyle karşılaşmamdan sonra hâlâ toparlanamamıştım, bu yüzden tartışmanın kavgaya dönüştüğünü fark etmedim, genç şairler birbirlerine bağırmaya, hakaretler yağdırmaya başlamıştı. Oturduğumuz bardan bizi attılar. Sabahın beşinde Meksiko'nun boş sokaklarında dolaştık ve insanlar birer birer dökülünce grubumuz küçüldü, herkes yavaş yavaş evinin yolunu tuttu. O zamanlar kendime ait bir yerim vardı, Roma Norte Mahallesi'nde, Tabasco Sokağı'nda çatı katında bir oda ve Arturito Belano, Juârez Mahallesi'nde, Versalles Sokağı'nda oturduğundan birlikte yürümeye devam ettik, gerçi eve kestirmeden gitmeyi isteseydi ben güneye doğru yoluma devam ederken batıya sapıp Glorieta de Insurgentes'e veya Zona Rosa'ya gidebilirdi, ne de olsa Versalles ve Berlin'in köşesinde oturuyordu. Ama Arturito Belano bana eşlik etmek için yolu uzatmayı seçti.

Doğruyu söylemek gerekirse gecenin geç saatleriydi ve ikimiz de pek konuşkan değildik; arada bir Encrucijada Veracruzana'daki kavgayla ilgili yorumlar yapsak da çoğunlukla sadece yürüyor ve şafağın arındırdığı Meksiko havasını ciğerlerimize dolduruyorduk, derken Arturito en kayıtsız ses tonuyla, La Villa'dayken (demek La Villa'ydı) benim için endişelendiğini söyledi. Ona niçin endişelendiğini sorduğumda, meleğim kendisinin de peşimdeki gölgeyi fark ettiğini anlattı. Bütün soğukkanlılığımla elimi ağzıma götürdüm ve, ölümün gölgesiydi o, dedim. O zaman güldü, çünkü onun ölümün gölgesi olduğuna inanmıyordu ve Arturo'yu sevmeme karşın o gülüşte rahatsız edici bir yan vardı. Sanki, fena uçmuşsun Auxilio, diyordu. Elimi yeniden ağzıma götürdüm, yürümeyi kestim, eğer sen ve Julián olmasaydınız çoktan ölmüştüm, dedim. Bunları duymak istemeyen Arturito adımlarını hızlandırdı. Ona yetiştim, bir süre aynı hizada yürüdük ve sonrasında ara ara durup sohbet ederek veya hiç konuşmadan ilerleyerek, daha ne olduğunu anlamadan, oturduğum binanın kapısına vardık. Hepsi bu kadar.

Çok sonra, 1973'te, devrime katılmak için ülkesine dönmeye karar verdiğinde, otogara (çünkü Arturito Belano karadan seyahat edecekti) onu yolcu etmeye, ailesi dışında sadece ben gittim. Güney Amerikalı yoksul gençlerin sürekli yanlış anladığımız veya hiç anlamadığımız absürd kıtamızı boydan boya geçtikleri bu uzun yolculuk, aslında bir tür kabul törenidir. Arturito otobüsün camından el salladığında annesi kendini tutamayıp ağladı, neden bilmem ama ben de ağladım, giden kendi evladımmış gibi gözlerim yaşlarla doldu ve onu bir daha görememekten korktum.

O gece Arturo'nun annesi yalnız kalmasın diye onlarda uyudum; gece geç saatlere kadar kadınlara özgü konulardan bahsettiğimizi hatırlıyorum, hiçbiri alışkın olduğum konu başlıkları değildi. Çocukların büyüyüşünden, yuvadan uçup gidişlerinden; baba ocağından ayrıldıklarında nasıl hayatlar sürdüklerinden ve bilinmezin peşinde, fırsatlarla dolu dünyada savrulup gidişlerinden bahsettik. Sonra fırsatlarla dolu dünyanın kendisinden konuştuk. Dünya bizim için ne büyük fırsatlarla doluydu. Arturo'nun annesi tarot kartlarını çıkarıp falıma baktığında hayatımın değişmek üzere olduğunu söyledi ve ben de, ne güzel, dedim, tam da bir değişikliğe ihtiyacım vardı. Bu sözlerin ardından ikimize kahve yaptım, saat kaçtı bilmiyorum, tahminen geç olmuştu, ikimiz de yorgunduk ama belli etmiyorduk ve kahveleri alıp salona döndüğümde, Arturo'nun annesinin salondaki küçük masaya kartları dizdiğini gördüm, durup çıt çıkarmadan onu seyrettim: İşte oradaydı, yüzünde konsantre olduğunu belli eden bir ifadeyle (gerçi konsantrasyonun yanı sıra tedirginlik de görülüyordu o yüzde) kanepeye oturmuş, kartlara bakıyordu ve küçük eli ceset parçalarını andıran kartları çeviriyordu birer birer. Kendi falına baktığını hemen anladım, kartlarda ne görüyorsa korkunçtu, ama bir önemi yoktu. Önemli olan, anlaşılması ondan da güç bir şeydi. Önemli olan tek başına kalması ve beni beklemesiydi, önemli olan korkmamasıydı.

O gece, keşke daha zeki bir kadın olsaydım dediğim gecelerdendir. Onu rahatlatabilmek isterdim. Oysa tek yapabildiğim kahve getirmek ve endişelenmemesini, her şeyin yoluna gireceğini söylemekti.

Ertesi sabah yanından ayrıldım, üniversite veya her zamanki barlar, kafeler ve restoranlar dışında gidecek yerim olmasa da gitmem gerekiyordu, çünkü kimseye yük olmaktan hoşlanmam.

7

Arturo 1974 yılının Ocak ayında Meksika'ya döndüğünde çok değişmişti. Allende ne yazık ki devrilmişti, ama kız kardeşinin bana anlattığı kadarıyla Arturito üzerine düşeni yapmış, vicdanının sesini dinleyen Güney Amerikalı cesur bir delikanlı nasıl davranması gerekiyorsa öyle davranmıştı, yani teoride kendini suçlu hissetmesi için bir neden yoktu.

Arturo Meksika'ya döndüğünde benim dışımda tüm eski arkadaşlarıyla arasına mesafe koydu. Yokluğunda ailesiyle ilgilendiğim için ben istisnaydım. Düzenli olarak onları ziyarete gidiyor, ama aileye yük olmamaya özen gösteriyordum. Geceleri kalmaz, sadece şöyle bir uğrayıp annesiyle veya kız kardeşiyle sohbet ederdim, babasıyla konuşmazdım, çünkü benden pek hoşlanmazdı. Sohbetimiz bittiğinde evlerinden ayrılır ve bir bir buçuk ay bir daha uğramazdım. Arturo'nun Guatemala'daki maceralarını ve ortak arkadaşımız Manuel Sorto'nun yanında kaldığı dönemde El Salvador'da yaşadıklarını bu sayede öğrendim. Nikaragua, Kosta Rika ve Panama'da başına gelenleri de. Panama sınırında iri yarı bir zenciyle kavga etmişti. O mektup kız kardeşiyle beni ne kadar güldürdü bilseniz! Arturo'ya göre adam iki metre boyundaymış ve yüz elli kiloymuş. Arturo bir altmıştan biraz uzundur ve taş çatlasa altmış kilodur. Sonrasında Cristóbal'dan gemiye binmiş ve Kolombiya, Ekvador ve Peru'yu geçtikten sonra Şili'ye ulaşmış.

Arturo'nun kız kardeşi ve annesiyle darbeden sonra Meksika'da yapılan ilk protesto gösterisinde karşılaştım. Ondan haber almamışlardı. Ölmüş olmasından korktuk. O günkü kalabalığı hatırlıyorum; Allende'nin darbeyle devrilmesi bütün Güney Amerika'da protesto gösterilerine neden olacaktı, ama Meksika'daki, bu gösterilerin ilkiydi. 1968'den hatırladığım birkaç kişiyi gördüm: üniversiteden bir iki eski tüfek. Ama meydanı dolduranların çoğu, cömert kalpli genç Meksikalılardı. Orada bir şey daha gördüm: Bir ayna. Ona baktığımda devasa, hiçbir yaşam kırıntısı olmayan bir vadiyle karşılaştım ve o vadi imgesi, belki de o dönemde en önemsiz şeyler bile beni ağlattığı için, gözlerimin yaşlarla dolmasına neden oldu. Gerçi gördüğüm vadi hiç önemsiz değildi. Mutluluk vadisi miydi yoksa gözyaşı vadisi mi bilmiyorum, ama onu gördüm, sonra kadınlar tuvaletinde kapalı kalışım aklıma geldi ve orada da rüyamda aynı vadiyi gördüğümü hatırladım, o rüyadan veya kâbustan uyandığımda ağlamaya başlamıştım, ya da belki tam tersiydi, belki gözyaşları beni uyandırmıştı. 1968 Eylül'ünde gördüğüm rüyanın 1973 Eylül'ünde yeniden gözümün önüne gelmesinin bir anlamı olmalıydı elbette, hepsi tesadüf olamazdı; kimse kaderin tuzaklarından, kumpaslarından ve gizli hesaplarından muaf değildir. Belki Arturito çoktan ölmüştür, diye düşündüm, belki o ıssız vadi ölümü simgeliyordu, çünkü ölüm Güney Amerika'nın bastonudur ve Güney Amerika bastonsuz yürüyemez. Ama sonra Arturo'nun annesi koluma girdi (o âna dek sersemlemiş bir halde, olduğum yere çivilenmiştim) ve birlikte, Birleşen halk asla yenilmez, diye bağırarak yürüdük, ah, o günü düşünmek bile beni ağlatıyor şimdi.

İki hafta sonra telefon ettiğimde kız kardeşi bana Arturo'nun hayatta olduğunu söyledi. Rahat bir nefes aldım. Üzerimden bir yük kalkmıştı, ama yola devam etmeliydim. Ben seyyar anaydım. Göçebe. Hayat beni başka hikâyelere sürükledi.

Bir gece tekila denizinde yüzen bir grup arkadaşımın Anzures'teki evin bahçesindeki pinata'yı parçalama çabalarını izlerken, Arturo'nun evini tekrar aramak geldi içimden. Telefona kız kardeşi çıktı. Mutlu Noeller, dedim. Mutlu Noeller, diye karşılık verdi uykulu bir sesle. Sonra nerede olduğumu sordu. Arkadaşlarımlayım, Arturo'dan haber var mı? Önümüzdeki ay Meksika'ya dönecek, dedi. Tam tarih belli mi, diye sordum. Bilmiyoruz, dedi. Havaalanına onu karşılamaya gelmek isterim, dedim. Sonra bir süre ikimiz de konuşmadık, avludaki kutlamanın gürültülerine kulak kabarttım. İyi misin, diye sordu kız kardeşi. Bir garibim, dedim. Öylesi senin için normal, dedi. Hiç de normal değil; çoğu zaman kendimi gayet iyi hissediyorum, dedim. Arturo'nun kız kardeşi bir süre sessizliğini koruduktan sonra, dürüst olmak gerekirse benim de içimde garip bir his var, dedi bana. Neden, diye sordum, lafın gelişi sormuştum, yanıt beklemiyordum. Dürüst olalım, ikimizin de kendimizi garip hissetmek için geçerli nedenlerimiz vardı. Ne yanıt verdiğini hatırlamıyorum. Yeniden birbirimizin Noel'ini kutlayıp telefonu kapadık.

Arturo birkaç gün sonra, 1974 Ocak'ında Şili'den döndü. Değişmişti.

Demek istediğim, karşımdaki aynı Arturo'ydu, hep nasılsa öyleydi, ama derinlerde bir şeyler kırılmış veya bir şeyler kök salmıştı; hatta bir şeyler kırılırken başka şeyler kök salmış da olabilirdi. Demek istediğim, o baştan beri nasılsa öyleydi, ama arkadaşları, insanlar ona farklı gözle bakıyordu. Demek istediğim, herkes ağzını açıp tüyler ürperten hikâyeler anlatmasını bekliyordu, ama o hiçbir şey söylemedi, sanki insanların beklentilerini anlamıyor veya umursamıyordu.

Artık en yakın arkadaşları, zaten hepsi Arturo'dan yaşlı olan Meksikalı genç şairler değildi; ergen şairlerle takılmaya başladı, yaşça küçük olanlarla, on yedilik, on sekizlik delikanlılardı; diplomalarını Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nden değil de Meksiko metrosu denilen dev yetimhaneden almışlardı. Bazen Bucareli'deki kafelerin ve barların önünde durup camdan içeri baktıklarını görürdüm ve görünüşleri bile ürpermeme yeterdi; Tlatelolco'daki kanayan yaradan cerahat gibi akıp gelmiş bir kuşaktı, kanlı canlı insanlar değil de karınca veya ağustos böceğiydiler. Elbette Tlatelolco'da olamazlardı veya '68 protestolarına katılmamışlardı; '68 Eylül'ünde ben tuvalete hapsolmuşken, henüz ortaokula giden çocuklardı bunlar ve Arturo'nun yeni arkadaşlarıydılar. Güzelliklerine kayıtsız değildim. Hiçbir güzelliğe kayıtsız değilimdir. Ama onları her görüşümde ürperiyordum ve benimle veya genç şairlerle aynı dili konuşmadıklarını anlamıştım. Dönemin en popüler yazarı José Agustin veya José Emilio Pacheco'yu devirmek isteyen genç şairler ve hatta Darío ve Huidobro'nun imkânsız karşılaşmasının hayalini kuran José Emilio'nun kendisi bile, bu zavallı yetimlerin söylediklerinin tek kelimesini bile anlamazdı. Kimse o gırtlaklardan yükselen nidaları anlayamıyordu, oysaki şöyle diyorlardı: Bizler sizin Meksiko'nuza ait değiliz, metrodan, yeraltından, lağımlardan geldik, en karanlık en pis yerlerde yaşıyoruz ve genç şairlerin en baba yüreklisi yaşadığımız yerlere gelse tek becerebileceği kusmak olur.

Koşullar göz önünde bulundurulduğunda Arturo'nun onlarla vakit geçirmeye başlayıp eski arkadaşlarından uzaklaşması şaşırtıcı değildi. Onlar lağım çocuklarıydı ve Arturo da lağımlardan gelmeydi.

Ne var ki eski arkadaşlarından biri köprüleri atmasına izin vermedi. Ernesto San Epifanio. Önce Arturo ile tanıştım, Ernesto San Epifanio'yla tanışmam daha sonralara denk gelir, 1971 yılında aydınlık bir geceydi. Arturo o güne dek gruptakilerin en genciydi. Derken Ernesto geldi, Arturo'dan bir yaş veya birkaç ay daha küçüktü, böylece Arturo'cuğun grubun en genci olma onurunu devretmesi gerekti, ama aralarında gerilim veya kıskançlık yoktu ve Arturo 1974 yılının Ocak ayında Şili'den döndüğünde, Ernesto San Epifanio hâlâ arkadaşıydı.

İlişkileri oldukça garipti. Bu hikâyeyi anlatabilecek tek kişi benim. O günlerde Ernesto San Epifanio hastalanmıştı. Ne tür bir hastalık olduğunu bilmiyorduk. İştahı kapanmış ve çok zayıflamıştı. Yünlü Meksika battaniyesini boğazına kadar çekip yatıyor, bir şeyler içse de hiçbir şey yemiyor ve kimseyle konuşmuyordu. Dışarı çıktığımızda ödü patlıyormuşçasına sürekli etrafı kolaçan ediyordu. Arkadaşları ne olup bittiğini sorduklarında sessizliğini korur veya çok sevdiği Oscar Wilde'dan alıntılarla karşılık verirdi onlara, ama en dikkat çekici özelliği olan zekâsı bile hantallaşmaya başladığında Wilde'ın güzel cümleleri onun dudaklarında kafa karıştıran ve insanların ona acımasına neden olan nidalara dönüşüyordu. Bir gece Arturo'yla ilgili son haberleri vermek için (annesi ve kız kardeşiyle yeni konuşmuştum) ona uğradım, Ernesto, Pinochet'nin Şili'sinde yaşamak, aslında o kadar da kötü bir fikir değilmiş gibi dinledi beni.

Arturo, geri dönüşünden sonraki ilk birkaç gün evden dışarı adım atmadı ve böylesi, benim dışımdaki herkes için, Şili'den dönmemiş olmasıyla aynı şeydi. Ama ben dairesine gidip onunla konuştum ve sekiz gün hapis yattığını öğrendim; işkence görmemiş, kendini temize çıkarmayı başarmıştı. O zaman arkadaşlarına onun döndüğünü haber verdim, Arturo'cuk döndü dedim ve epik destanlardan ödünç aldığım parlak tasvirlerle başından geçenleri anlattım. Sonunda bir gece Arturo'cuğum, Bucareli Caddesi'ndeki Quito adlı kafeye uğradığında, eski arkadaşları, genç şairler, ona farklı bir gözle bakıyordu. Neden? Eh, çünkü çoğu için Arturo, ölümün kıyısından dönmüş erkekler kategorisine (sıkı erkekler'in alt kategorilerindendir bu) giriyordu artık ve bu da, o çaresiz Güney Amerikalı çocukların gözünde, otomatik olarak o kişiye saygı duyulması, gerçek veya hayalî vasıflar yüklenmesi demekti.

Şunu da söylemek gerekiyor; içten içe her zaman şüpheciliklerini korudular. Efsanenin kaynağı bendim; benim ağzımdan, elimin gizlediği dudaklarımdan dökülmüştü o sözler, yani o evine kapanmışken anlattığım her şey doğru olsa da, kaynağı yüzünden, kaynağı ben olduğum için, hikâyenin kendisi pek inandırıcı değildi. Bu kıtada işler böyle yürür. Ben anaydım, bana inanırlardı, ama söylediğimin her kelimesine inanmazlardı. Ernesto San Epifanio hariç. Arturo'nun insan içine çıkışından önceki günlerde Ernesto, arkadaşının dünyanın diğer ucundaki maceralarını bana defalarca anlattırdı ve her tekrar edişimde hikâyeye kendini daha da kaptırdı. Demek istediğim, ben konuşup maceralar uydururken Ernesto San Epifanio'nun uykulu hali kaybolup gitti, melankolisinden eser kalmadı veya şöyle demeliyim, uyuşukluğu ve melankolisi birleşip başka bir şeye dönüştü ve çocuk yeniden nefes almaya başladı. Böylece Arturo ortaya çıktığında ve herkes onun etrafına toplandığında, Ernesto San Epifanio da aralarına katıldı ve Arturo'nun eski arkadaşlarının onun için hazırladıkları hoş geldin partisinde üzerine düşen görevi yerine getirdi, ki doğru hatırlıyorsam ondan beklenen Quito'da Arturo'ya bira ve chilaquiles denen acılı omletlerden getirmekti; sade bir yemek, biliyorum, ama gruptakilerin ekonomik gücü o günün koşullarında bu kadarına yetiyordu. Parti bitip herkes evlerine gittiğinde Ernesto San Epifanio kaldı, sırtını Encrucijada Veracruzana'daki barın duvarına yaslamıştı —çoktan Quito'dan ayrılıp bara geçmiştik ve Arturo, hayaletleriyle başbaşa kaldığı bir masada Homeros destanlarına layık bir gemi kazasını izliyormuş gibi pür dikkat tekilasına bakıyordu. İtiraf etmek gerekir ki daha yirmi bir yaşına bile basmamış bir genç için oldukça garip bir davranış.

Sonra gece hareketlendi.

Kendi gözlerimle gördüm. Yemin edebilirim. Başka bir masada, Meksiko gazetelerinden birinin kültür sanat sayfalarında çalışan çaylak bir gazeteciyle konuşuyordum ve Lilian Serpas'ın bir eskizini daha yeni satın almıştım, çizimini bana sattıktan sonra o gizemli edasıyla gülümsemiş (inanın gizemli kelimesi ondaki karanlığın hakkını vermeye yetmez) ve gecenin içinde kaybolmuştu; gazeteciye eskizin aslında Serpas'ın oğlunun çalışması olduğunu anlatıyordum; Bucareli Caddesi'ndeki barlara ve kafelere şöyle bir uğrayan kadınla ilgili iki kuruşluk bilgimi onunla paylaşıyordum ve o sırada, ben anlatmayı sürdürüp Arturo yan masada, tekila bardağında kopan fırtınaları izlerken, Ernesto San Epifanio barın diğer ucundan ona doğru yürüdü, yanına oturdu. Bir süre tek görebildiğim kafaları ve omuzlarına dökülen saçlarıydı (Arturo'nunki dalgalı, Ernesto'nunki düz ve çok daha koyu renkliydi); son gece kuşları da Encrucijada Veracruzana'dan ayrılırken kafa kafaya verip bir süre sohbet ettiler. Müdavimler sanki bardan ayrılmak için acele ediyordu, yaşasın Meksika, diye bağırıyorlardı kapının eşiğinden ve bazıları o kadar sarhoştu ki sandalyelerinden bile güçlükle kalkıyorlardı.

O zaman kalkıp yanlarına gittim ve küçük bir kızken olmak istediğim kristal heykeller gibi hiç kıpırdamadan yanlarında durdum, Ernesto San Epifanio'nun Guerrero Mahallesi'ndeki Uskumrular[3] Kralı hakkındaki korkunç hikâyesini dinledim, adama kısaca Kral diyorlardı, başkentin hoş ve hatta çekici denilebilecek o mahallesinde, erkek orospular ondan soruluyordu. Kral, Ernesto'nun vücudunu satın almıştı, bunun anlamı, arkadaşımızın bize söylediği kadarıyla, artık vücudunun ve ruhunun Kral'a ait olduğuydu (birinin sizi satın almasına izin verecek kadar vurdumduymaz davranırsanız başınıza bu gelir işte) ve yeni sahibinin taleplerine boyun eğmezse Kral onu ve ailesini mahvedecekti. Arturito, onun anlattıklarını dinledi ve sonra bakışlarını tekilasındaki anafordan ayırıp gerçekten bu kadar salakça bir hata yapıp yapmadığını anlamak istercesine Ernesto'nun gözlerinin içine baktı, nasıl olur da kendini böyle bir işe bulaştırırdı. Ernesto da Arturo'nun aklından geçenleri okumuş gibi Meksika'daki bütün eşcinsellerin, hayatlarında geri dönülmesi zor, salakça hatalar yaptıkları bir dönemden geçtiklerini söyledi; bana yardım edecek kimse yoktu, dedi ve işler şimdiki gibi devam ederse, sonunda Guerrero Mahallesi Uskumrular Kralı'nın kölelerinden biri olarak bulacaktı kendini. O zaman Arturo, daha on yedi yaşındayken tanıştığım bu güzel çocuk, seni bu kahrolası durumdan kurtarmamı mı istiyorsun, diye sordu ona. Ernesto San Epifanio, bu durumun çıkışı yok, ama yardıma hayır demezdim, dedi. Arturo, eee, ne yapmamı istiyorsun, Uskumrular Kralı'nı öldüreyim mi, dedi. Ernesto San Epifanio, kimseyi öldürmeni istemiyorum, benimle gelip ona beni rahat bırakmasını söylemeni istiyorum, dedi. Ve Arturo, niye o kahrolasıcaya kendin söylemiyorsun, dedi. Ernesto, eğer kendi başıma gidip ona bunu söylersem Kral'ın fedaileri beni dövüp pestilimi çıkarır ve cesedimi köpeklere atar, dedi. Ve Arturo, ne boktan durum, dedi. Ernesto San Epifanio, ama sen boktan durumlardan kurtulmasını bilirsin, diye karşılık verdi. Arturo, şansını zorlama, dedi. O zaman, zorlayacak şansım kalmadı ki, bu gidişle Meksika edebiyatının şehitlerine katılacağım. Benimle gelmek istemiyorsan gelmezsin. Sonuçta sen haklısın, dedi Ernesto. Hangi konuda haklıyım, diye sordu Arturo, yeni uyanmış gibi gerinerek. Guerrero Mahallesi'ndeki Uskumrular Kralı'nın ne kadar güçlü olduğundan konuşmaya başladılar. Arturo, adamın gücünün nereden geldiğini sordu. Korku, dedi Ernesto San Epifanio. Kral, korku sayesinde mahalleye hükmediyor. Ben ne yapabilirim ki o zaman, diye sordu Arturo. Korkmuyorsun, dedi Ernesto. Şili'den yeni döndün. Kral'ın bana yapabileceklerinin yüzlerce, yüz binlerce kat kötülerini yaşadın. Arturo'nun bu sözlerine tepki verdiğini göremiyordum, ama o âna kadar yüzünde olan ifadenin değiştiğini ve suratında içinde dünyanın tüm endişelerinin toplandığı bir kırışıklık belirdiğini tahmin ediyordum. Derken Arturito bir kahkaha attı, Ernesto da güldü o zaman ve şekilden şekle giren kuşların ötüşlerini andıran kahkahalar gecenin o geç saatinde Encrucijada Veracruzana'da yankılandı. Sonra Arturo ayağa kalkarak, Guerrero Mahallesi'ne gidelim, dedi, Ernesto da ayağa kalktı ve otuz saniye sonra ben de o kasvetli bardan ayrılıp peşlerine düştüm. Yanlarına gitmedim, çünkü beni görürlerse, kadın olduğum için onlarla gitmeme izin vermeyeceklerini biliyordum, yapacakları erkek işiydi, çünkü yaşlıydım ve bende yirmi bir yaşındaki birinin enerjisi yoktu, çünkü şafaktan önceki o şaibeli saatte, lağımlarda büyümüş bir çocuk olan Arturito Belano, kader anının geldiğini ve nihayet peşindeki hayaletlerle yüzleşeceğini sanıyordu.

Ama onun tek başına gitmesine izin veremezdim. Onun da Ernesto San Epifanio'nun da. Bu yüzden sırt çantamda veya el çantamda, hangisiydi hatırlamıyorum, şanslı çakımı arayarak onları takip ettim, mesafemi korudum ve çakıyı bulmam da uzun sürmedi ve çantamdan çıkarır çıkarmaz pileli eteğimin cebine sakladım onu, iki tarafta cepleri olan gri bir etekti, Elena'nın hediyesiydi ama nadiren giyerdim. O sırada ne yaptığımı da yapacaklarımın ben veya başkaları için ne gibi sonuçlar doğurabileceğini de düşünmüyordum. Leylak rengi bir ceket ve kolalı yakalı yeşil bir gömlek giymiş olan Ernesto'yu ve arzunun bedellerini düşünüyordum. Bir de aniden devrim gazisi rütbesine terfi eden Arturo'yu ve sadece kendisinin bildiği gizemli bir nedenden ötürü bu yanlış anlaşılmadan kaynaklanan sorumlulukları kabul edişini...

Onları takip ettiğim sırada hızlı adımlarla Bucarelli'den Reforma'ya gittiklerini gördüm ve yeşil yanmasını beklemeden Reforma'dan karşıya geçtiler, gecenin o saatinde karanlık bir geçitten farksız olan Reforma'dan esen rüzgâr kahverengi saçlarını uçuşturuyordu. Ardından Guerrero Caddesi'nden aşağı indik; adımları artık eskisi kadar hızlı değildi ve ben de kendimi onları takip etmeye çok hevesli hissetmiyordum. Guerrero, gecenin o vakti sokaktan çok mezarlığa benzer, 1974'teki veya 1968'deki veya 1975'deki bir mezarlığa değil ama 2666 yılındaki bir mezarlığa, doğmamış bir bebeğin veya cesedin gözkapaklarının altındaki, belirli birşeyi unutmaya çalışırken kendini her şeyi unutmuş bulan gözün duygusuz sıvılarına ev sahipliği yapan unutulmuş mezarlığa benzer.

Ve o aşamada çoktan Alvarado Köprüsü'nü geçmiş ve gecenin karanlığında güçlükle seçilen son insan karıncaların San Fernando Meydanı'nı aştıklarını görmüştük, işte o zaman, köprünün bittiği noktada gerçekten tedirgin olmaya başladım, çünkü (Meksiko'nun acılar içindeki işçi sınıfının evlatlarından olan) zarif Ernesto'nun kalbine dehşet salan Uskumrular Kralı'nın krallığına adım atmıştık.

8

İşte oradaydım dostlarım, ben, Meksika şiirinin anası, cebimde bir bıçakla, yirmi birine bile basmamış o iki şairi takip ediyordum ve ancak Amazon'la kıyaslanabilecek Guerrero Caddesi'nden (tamam, abartmamak adına Amazon demeyelim de Grijalva diyelim, gerçi o zamanlar Guerrero Caddesi denen ve hâlâ Guerrero Caddesi denmekte olan bu yer, hafızam beni yanıltmıyorsa bir keresinde Efraîn Huerta'nın bir şarkısında onurlandırdığı Grijalva'nın aksine masumiyetini uzun zaman önce kaybetmiştir) geçtik. Özetle bizim Grijalva, gece vakti akıp giderken cesetleri ve müstakbel cesetleri de beraberinde sürükleyen, gelip giden, yine gelen ve yine giden siyah arabalarla dolu bir nehirdi, sanki bu cehennem nehri çember çiziyordu ve şimdi düşünüyorum da belki de gerçekten öyleydi.

Kesin olan şu ki Guerrero Caddesi ve Magnolia Sokağı boyunca peşlerinden gittim, hareketlerinden hararetli bir tartışmaya daldıkları anlaşılıyordu, oysa fikir teatisinde bulunmak için doğru zaman ve doğru yer olduğu söylenemezdi. Magnolia Sokağı'ndaki hâlâ açık olan barlardan (ki itiraf etmek gerekirse sayıları azdı) sokağa ucuz egzotik müzikler dökülüyordu, insanı kutlamalardan veya danstan çok meditasyona yönlendiren, ara sıra bağırışlarla bölünen müzikler. Sokağın, Guerrero Caddesi'ne saplanmış bir oka veya kenarındaki bir dikene benzediğini düşündüğümü hatırlıyorum, Ernesto San Epifanio'nun takdir edeceğini bildiğim bir imge. Derken Trebol Oteli'nin önüne gelince durdular, kendine özgü zarafeti olan komik bir imge, Berlin Sokağı'nda Paris adında bir mekâna rastlamak gibi belki veya belki komik değildi de çok gergin olduğum için bana öyle gelmişti ve sonraki davranışlarından anladığım kadarıyla ne yapacaklarıyla ilgili bir strateji belirlemeye çalışıyorlardı. Ernesto'nun son dakikada fikir değiştirdiği ve oradan olabildiğince çabuk uzaklaşmak istediği izlenimine kapılmıştım, Arturito ise bu işi sonuna kadar götürmeye niyetliydi, benim de katkımla şekillenen sert erkek rolünü benimsemişti ve böylece, o havasız, çaresizlik kokan gecede ağzına attığı lokmanın ne kadar acı geldiğini ele vermemeye çalışan biri gibi, aslında kimsenin yutamayacağı bir lokmayı yutma gayretini de kabullenmiş oluyordu.

İki kahramanımız Trebol Oteli'ne girdi: Önde Arturo Belano, arkada Ernesto San Epifanio, Meksiko'nun örsünde dövülmüş iki genç şair ve sonra ben, León Felipe'nin temizlikçisi, Don Pedro Garfías'ın vazolarının katili, 1968 Eylül'ünde askerler üniversitenin bağımsızlığına müdahale ettiğinde UNAM'da kalan tek kişi, peşlerinden gittim. İlk bakışta otelin içi benim için tam bir hayal kırıklığıydı. Böyle zamanlarda, gözlerinizi kapayıp ateşten bir havuza atlıyormuş gibi dalar ve sonra gözlerinizi açarsınız. Daldım. Gözlerimi açtım. Gördüklerimde korkutucu bir yan yoktu. Zamanın tasvir edilemez ölçüde yaraladığı iki kanepe, resepsiyonda kömür karası saçlı, kısa boylu, tıknaz bir adam, tavanda bir floresan lamba, yerde yeşil parkeler, kirli gri plastikle örtülmüş bir merdiven, özetle hiçbir parıltısı olmayan bir lobi. Gerçi Guerrero Mahallesi'nde kimlerin oturduğu düşünülürse, Trebol lüks bir otel bile sayılabilirdi.

Arturo ve Ernesto, resepsiyonistle üç beş laf ettikten sonra. merdivenden çıktı, sonra ben içeri girdim ve onlarla birlikte olduğumu söyledim. Tıknaz adam gözlerini kırpıştırdı. İtiraz edecek gibi oldu, bekçi köpeğini oynamaya niyetlendi, ama o daha ağzını açamadan üst kata çıkmış, tüm süslerinden arındırılmış, çamaşır suyu kokan, kötü ışıklandırılmış koridora dalmıştım. Koridora girdiğimde kapandığını gördüğüm kapıyı açtım ve bana biçilen şahit rolünü üstlenmek için Guerrero Mahallesi'nin Uskumrular Kralı'nın yatak odası olarak da kullandığı kraliyet makamına girdim.

Dostlarım, Kral elbette yalnız değildi.

Odada bir masa vardı ve masaya yeşil çuha serilmişti, ama odadakiler kâğıt oynamıyordu; günün veya haftanın hesaplarını görüyorlardı; yeşil çuha, insanların adlarının ve numaralarının yazıldığı kâğıtlar ve parayla kaplıydı.

Kimse beni gördüğüne şaşırmadı.

Kral güçlü kuvvetli bir adamdı ve tahminimce otuzlarının sonlarındaydı. Saçları, kahverenginin Meksika'da güero dedikleri tonundaydı. Hiçbir zaman neden öyle dendiğini anlamamışımdır ve muhtemelen bu sorunun yanıtını hiç bilemeyeceğim. Yer yer terden ıslanmış, kaslı, kıllı kollarını gözler önüne seren beyaz bir gömlek giymişti. Yanı başında, uzun favorili, pala bıyıklı, şişman bir adam oturuyordu: Muhtemelen krallığın veznedarı. Odanın arka tarafında, karanlıkta kalan yatakta garip bir pozisyonda yatan üçüncü bir kişi, arada bir başını oynatarak bizi seyrediyordu. İlk düşüncem hasta olabileceğiydi. Başlangıçta beni korkutan tek kişi oydu, ama dakikalar ilerledikçe, korkum acımaya dönüştü: Yatakta iki büklüm yatan oğlanın (ki korunması kolay bir pozisyon değildi) ya elden ayaktan düşmüş biri ya da engelli olduğuna kanaat getirdim, belki Kral'ın sakat yeğeniydi ve bu sonuca vardığım anda düşündüm ki, insan kendini berbat koşullar altında bulsa da (insan derken Ernesto San Epifanio'yu düşünüyordum) ondan daha kötü durumda olan birileri mutlaka vardı.

Kral'ın ne dediğini hatırlıyorum. Ernesto'yu gördüğünde gülümsediğini ve Arturo'yu gördüğünde yüzünde soru soran bir ifade belirdiğini hatırlıyorum. Paraları toplayıp cebine kaldırmak gibi basit bir hareketle Kral'ın, kendisiyle misafirleri arasındaki mesafenin altını çizdiğini de hatırlıyorum.

Kral, Ernesto'nun kendi iradesiyle ona teslim olduğu iki geceden bahsetti ve eylemlerin, eylemi gerçekleştiren kişi bilincinde olsun olmasın, bazı zorunlulukları da beraberinde getirdiğini açıkladı. Kalpten konuştu, erkeklerin kalplerinin de kadınlarınki gibi kanadığından bahsetti (bunu söylerken adet dönemine gönderme yaptığını düşündüm) ve bir erkeğin ayrım gözetmeksizin eylemlerinin sorumluluğunu alması gerektiğini söyledi. Ve borçlardan bahsetti: Kötü ödenmiş bir borçtan daha küçük düşürücü bir şey olamaz. Aynen böyle söyledi. Ödenmemiş değil, kötü ödenmiş. Sonra konuşmayı kesti ve ziyaretçilerinin söyleyeceklerine kulak kabarttı.

İlk konuşan, Ernesto San Epifanio'ydu. Kral'a hiçbir borcu olmadığını söyledi. Tek yaptığı, iki gece üst üste (iki çılgın gece, diye özellikle belirtti) Kral'la yatmaktı. Yatak arkadaşının Uskumrular Kralı olduğunun farkında bile değildi, bu eylemin beraberinde getirdiği tehlikeleri veya sorumlulukları düşünmemişti bile, son derece masum duygularla (hoş, Ernesto masumiyet kelimesini kıkırdamadan söyleyemiyordu ve bu kendini temize çıkarmaya çalışan biri için hoş bir durum değildi), kendini macera arzusuna ve hevesine kaptırdığı için Kral'la yatmış ve bu eylemin sonucunda Uskumrular Kralı'nın kölesi olacağını hesaba katmamıştı.

Sen benim kölemsin kahrolasıca, dedi Ernesto'nun lafını bölen Kral. Ben senin lanet olası kölenim, dedi odanın arka tarafındaki adam/oğlan. Tiz, acısını ele veren sesiyle irkildim. Kral başını çevirip ona susmasını emretti. Ben senin lanet olası kölelerinden değilim, dedi Ernesto. Kral, Ernesto'ya döndü, sabırlı gözler, kötücül bir gülümseme; sen kendini ne sanıyorsun, dedi ona. Meksikalı eşcinsel bir şair, dedi Ernesto, eşcinsel bir şair, bir şair, bir... (bu sözler Kral için hiçbir anlam ifade etmiyordu) ve sonra Ernesto, kimsenin kölesi olmaksızın kiminle isterse onunla yatabilme hakkıyla (kimsenin elinden alınamayacak bu hakla) ilgili bir şeyler söyledi. Tam bir delilik! Durumum bu kadar içler acısı olmasaydı gülmekten ölürdüm, dedi. Öl o zaman, diye karşılık verdi Kral, aniden sertleşen sesiyle. Biz sana bu onuru bahşetmeden önce, diye ekledi. Ernesto'nun yüzü kızardı. Onu profilden görüyordum, alt dudağının titrediği gözümden kaçmadı. Âleme ibret olacaksın, dedi Kral. Seni becereceğiz, dedi veznedar. Seni ciğerlerin parçalanana, kalbin patlayana dek döveceğiz, dedi Kral. En garibiyse, tüm bunları dudaklarını oynatmaksızın ve ağızlarından en ufak bir ses çıkmaksızın söylemeleriydi.

Beni rahat bırakın, dedi Ernesto, ağlamaklı bir sesle.

Odanın arka tarafındaki zavallı anormal oğlan titremeye başladı ve battaniyeyi üstüne çekti. Çok geçmeden boğuk hıçkırıkları kulağımıza kadar geldi.

Arturo o zaman konuştu. O kim, diye sordu.

Kimi soruyorsun serseri, dedi Kral. Şu kim, dedi Arturo yataktaki kabarıklığı işaret ederek. Veznedar başını çevirip soru sorarcasına önce odanın arka tarafına baktı, sonra Arturo'ya ve Ernesto'ya dönüp sırıttı. Kral başını çevirip bakmadı bile. O kim, diye tekrarladı Arturo. Sen kimsin, diye karşılık verdi Kral.

Odanın arka tarafındaki oğlan battaniyenin altında tir tir titriyordu. Sağa sola döndüğü izlenimine kapıldım. Ya battaniyeye dolanmıştı ya da boğuluyordu, kafasının yastıkların olduğu tarafta mı yoksa ayakucunda mı olduğunu bile kestirmek güçtü. Belli ki hasta, dedi Arturo. Bu ne soruydu ne de bir beyan. Sanki kendi kendine konuşuyordu, korkmuş gibi, ve ne garip, tam o anda, yani onun bu sözleri söylediğini duyduğumda ne ağzından çıkanları ne zavallı hasta oğlanı düşündüm, hayır, düşündüğüm ülkesinde geçirdiği aylarda Arturo'nun yeniden Şili aksanıyla konuşmaya başlamasıydı. Dönüşünün üzerinden geçen onca zamana rağmen aksam hâlâ kaybolmamıştı. İster istemez, bunun olacağına pek ihtimal vermesem de, Montevideo'ya dönmem halinde ne olacağını merak ettim. Aksanıma kavuşur muydum? Meksika şiirinin anası olduğum günler yavaş yavaş geride kalır mıydı? Ben böyleyimdir işte, nedense en olmadık zamanlarda, en saçma, en akıl almaz düşünceler beynime doluşur.

Ve bu seferki, kesinlikle içine düştüğüm en kötü durumlardan biriydi; hepimizi öldürüp cesetlerimizi köpeklere, Guerrero Mahallesi'nin sessiz köpeklerine yedirse veya çok daha kötü şeyler yapsa bile Kral'ın en ufak bir ceza almadan paçayı sıyırabileceği geldi aklıma. Derken Arturo hafifçe öksürdü (veya ben öksürdüğünü sandım), Kral'ın karşısındaki boş bir sandalyeye oturdu (daha önce orada olmayan bir sandalyeye) ve (başı dönmüş veya bayılacakmış gibi) yüzünü elleriyle örttü. Kral ve krallığın veznedarı meraklı gözlerle ona baktılar, hayatları boyunca öylesine beceriksiz bir tetikçi görmemişlerdi. Sonra, ellerini yüzünden çekmeksizin Ernesto San Epifanio'nun sorunlarını o an, oracıkta, kökten çözmeleri gerektiğini söyledi Arturo. Kral'ın yüzündeki meraklı ifade, meraklı ifadeler nasıl değişirse öyle değişti, yavaş yavaş; başka bir şeye dönüştü, ama tamamen kaybolmadı, çünkü merak uzun ömürlüdür ve umursamazlıktan meraka yapılan yolculuk kısa görünse de (çünkü insan, doğası gereği birinden diğerine geçme eğilimindedir) dönüş yolculuğu kişiye sonsuz, hiç bitmeyen bir kâbus gibi gelebilir. Kral'ın bakışlarından da bu kâbustan şiddet aracılığıyla kurtulmayı planladığı anlaşılıyordu.

Derken Arturo başka şeylerden bahsetmeye başladı. Odanın arka tarafındaki yatakta tir tir titreyen hasta oğlandan bahsetti, onu da yanımızda götüreceğiz, dedi Kral'a. Ölümden bahsetti ve titreyen oğlandan; gerçi o bunları söylerken titremeleri geçen oğlan bizi görebilmek için kafasını kaldırıp battaniyeyi kenara itmişti. Arturo ölümden bahsetti ve başka şeylerden de bahsetti, ama hep aynı konuya, ölüme dönüp durdu, sanki Guerrero Mahallesi'nin Uskumrular Kralı'na ölüm kalım meselelerinde söz hakkı olmadığını hatırlatıyordu ve bunlar olurken şöyle düşündüm: Hepsini uyduruyor, kurgu bunlar, hikâye, hiçbiri gerçek değil ve o zaman Arturo Belano düşüncelerimi okumuşçasına, omuzlarını neredeyse hiç kıpırdatmadan, sadece başını çevirerek bana döndü ve ver şunu, dedi, sağ elini uzatıp avucunu açarak.

Açtığım çakıyı avucuna bıraktım, Arturo bana teşekkür ettikten sonra yeniden Kral'a döndü. Sarhoş musun be adam, diye sordu Kral, Arturo'ya. Hayır, dedi Arturo. Belki, dedi Arturo. Biraz. O zaman Kral, Ernesto senin sevgilin mi, diye sordu. Arturo, evet, dedi ve böylece yanılmadığımı ispatladı: Bunun içkiyle değil edebiyatla ilgisi vardı. O zaman Kral ayağa kalkacak gibi oldu, belki bize iyi geceler dileyecek ve bizi kapının önüne koyacaktı, ama Arturo buna izin vermedi; olduğun yerde kal seni orospu çocuğu, kimse yerinden kıpırdamasın, kımıldamadan durun ve lanet olasıca ellerinizi masanın üzerinden ayırmayın, dedi Arturo. Ne şaşırtıcı ki Kral ve veznedar söyleneni yaptı. Bence Arturo o zaman, savaşı olmasa da çarpışmayı kazandığını anladı, ama aynı zamanda, dövüşmeye devam ederse kaybedebileceğini de hâlâ biliyordu. Başka kelimelerle ifade edecek olursak, bu iki rauntluk bir dövüşse kazanma şansı vardı, ama dövüş onuncu, on ikinci, on beşinci raunda kadar uzarsa o zaman krallığın altında ezilip giderdi. Bu yüzden hiç oyalanmadı, Ernesto'ya odanın arka tarafındaki oğlanı kontrol etmesini söyledi. Ernesto, haydi ama dostum, şansını zorlama, dercesine baktı ona, ama tereddüt edilecek an değildi ve o da bunu bildiği için emre uydu. Yatağın yanına giden Ernesto, bu çocuk gidici, dedi. Ernesto'yu gördüm. Krallığın kabul odasında yay çizerek yatağa doğru yürüdüğünü, genç kölenin üstündeki örtüleri açtığını, ona dokunduğunu veya belki çimdiklediğini gördüm. Kulağına bir şeyler fısıldadı, kulağını delikanlının dudaklarına yanaştırdı, yutkundu (çölü andıran, bataklığı andıran yatağa doğru eğilirken yutkunduğunu gördüm) ve sonunda, bu çocuk gidici, dedi. Çocuk ölürse, seni öldürmek için geri geleceğim, dedi Arturo, Kral'a. O zaman, o gece ilk kez ağzımı açtım: Onu da mı yanımıza alacağız, diye sordum. Bizimle geliyor, dedi Arturo. Odanın arka tarafındaki Ernesto aniden gücü tükenmiş gibi yatağa oturdu, istersen gelip kendi gözlerinle gör Arturo, dedi, ama Arturo'nun başını defalarca iki yana salladığını gördüm. Kendi gözleriyle görmek istemiyordu. Sonra Ernesto'ya baktım ve bir an odanın arka tarafı kopup gidiyormuş, binanın geri kalanından uzaklaşıyormuş gibi geldi; yatak bir yelkenliye dönüşmüş, Trebol Oteli'nden uzaklaşıyor, Dr. Atl'ın Meksika vadisi resimlerindeki bulutsuz mavi gökyüzünü andıran bir gökte yüzen bir gölde yol alıyordu. Bu imge o kadar netti ki bir tek Arturo'nun ve benim ayağa kalkıp el sallamamız eksik kalmıştı. Ernesto gözüme her zamankinden cesur göründü o dakika ve aynısı hasta oğlan için de geçerliydi.

Harekete geçtim. Önce zihnen. Sonra gerçekten. Hasta oğlan gözlerimin içine bakıp ağlamaya başladı. Gerçekten çok kötü durumdaydı, ama bunu Arturo'ya söylemeyecek kadar kibardım. Pantolonu nerede, diye sordu Arturo. Oralarda bir yerde, dedi Kral. Yatağın altına baktım. Yoktu. İki tarafı kontrol ettim. Arturo'ya dönerek, bulamıyorum, ne yapacağız, dercesine baktım. Derken Ernesto'nun aklına battaniyenin altına bakmak geldi; örtüleri karıştırırken, nemli görünen bir pantolon ve bir çift spor ayakkabı buldu. Ben hallederim, dedim. Oğlanı yatağın kenarına oturttum, kotunu ve ayakkabılarını giydirdim. Ardından yürüyüp yürüyemediğine bakmak için onu ayağa kaldırdım. Yürüyebiliyordu. Gidelim, dedim. Arturo kıpırdamadı. Uyan Arturo, diye düşündüm. Majestelerine anlatacak bir hikâyem daha var, dedi. Beni ön kapıda bekleyin.

Ernesto'yla birlikte oğlanı merdivenlerden indirdik. Taksi çağırıp Trebol Oteli'nin girişinde beklemeye başladık. Arturo çok geçmeden yanımıza geldi. Her şeyin olabileceği ama hiçbir şeyin olmadığı o geceyle ilgili anılarım bölük pörçük; sanki devasa bir hayvan, pençe atıp onları parçalamış. Bazen geri dönüp baktığımda, korkunç bir fırtınanın kuzeyden Meksiko'nun kalbine doğru ilerlediğini görebiliyorum, ama hafızam bana o gece fırtına çıkmadığını söylüyor, gökkubbe alçalıp Meksika'ya yaklaşmış gibiydi ve hava o kadar basıktı ki nefes almakta güçlük çekiyorduk ama kuru, insanın boğazına yapışan bir havaydı. Ernesto San Epifanio'nun ve Arturo Belano'nun takside kahkahalar attığını, gerçek dünyaya veya gerçek dünya olduğunu düşünmekten hoşlandıkları şeye dönerken güldüklerini hatırlıyorum; otelin önünde durduğumuz sırada havanın nasıl olduğunu ve taksiye bindiğimizde neye dönüştüğünü, dikenleri batan o kaktüs havasını, Meksika'nın sayısız kaktüs türünün kokusunu barındıran havayı hatırlıyorum ve, nefes almak ne kadar zor, dediğimi hatırlıyorum, bıçağımı bana geri ver, ve, konuşmak çok zor, ve, nereye gidiyoruz, dediğimi. Ne zaman konuşsam Ernesto ve Arturo'nun kahkahalara boğulduğunu hatırlıyorum, sonunda ben de gülmeye başladım, onlar kadar ve hatta onlardan bile fazla güldüm, hepimiz (o gece aldığı diğer müşterilerden hiçbir farkımız olmadığını zanneden —bu olayın Meksiko'da yaşandığı düşünülürse haklı da olabilecek— taksi şoförü ve başını omzuma yaslayıp uykuya dalan hasta oğlan hariç hepimiz) gülüyorduk.

Ernesto San Epifanio adlı on dokuz yirmi yaşlarındaki doğma büyüme Meksikalı eşcinsel şair (ki henüz tanışmadığımız Ulises Lima ile birlikte çağının en önemli şairlerinden olacaktı); yirmi yaşındaki Şilili heteroseksüel şair Arturo Belano; Buenavista Sokağı'ndaki bir fırında çıraklık yapan, görünüşe göre biseksüel, on sekiz yaşındaki Juan de Dios Montes (Juan de Dos Montes veya Juan Dedos olarak da tanınıyordu) ve ben, Auxilio Lacouture, Uruguay doğumlu, dünyanın en kurak çöllerinin gizemli patlamalarının şahidi, yaşı belirsiz okuyucu ve ana, Uskumrular Kralı'nın krallığına, Guerrero Mahallesi denilen çorak topraklar hükümdarlığına işte böyle girdik ve çıktık.

Juan de Dios Montes'ten bir daha bahsetmeyeceğim, ama en azından kâbusunun mutlu sonla neticelendiğini söyleyebilirim.

Birkaç gün Arturito'nun evinde kaldı, sonra bir tavanarasından diğerine sürüklendi. Sonunda tanıdığımız birileri ona Roma Mahallesi'ndeki bir fırında iş buldu ve böylece oğlan hayatımızdan çıkıp gitti, en azından biz öyle sandık. Tutkal koklayarak kafa bulmayı severdi. Melankolik ve kasvetli bir tipti. Donuktu. Bir gün tesadüfen Hundido Parkı'nda karşılaştık. Nasılsın Juan de Dios, dedim. Çok iyiyim, diye karşılık verdi. Aylar sonra, Salvador Novo bursunu kazandığı gün verdiği partide (Arturo gelmemişti, bütün şairler gibi onlar da kavga edip dururdu) Ernesto'ya şimdi asırlar önceymiş gibi gelen bu macerayı yaşadığımız gece, asıl tehlikede olanın hepimizin zannettiği gibi onun değil, Juan'ın hayatı olduğunu söyledim. Evet, ben de aynı sonuca vardım, dedi Ernesto. Ölecek olan Juan de Dios'tu.

O sırada bilmesek de kaderimizde yatan, onu öldürmelerini engellemekti.

9

Ondan sonra gerçek dünyaya döndüm. Maceranın canı cehenneme, dedim alçak sesle. Maceralar, maceralar. Ne şiirsel maceralar yaşadım, hepsi ölüm kalım meselesiydi, ama sonra gerçek dünyaya, Meksika sokaklarına döndüm ve tüm sıradanlığıyla gündelik hayat beni tatmin etmeye yetti, daha fazlasını istesem ne olacaktı? Kendini kandırmayı sürdürmek neden... Gündelik hayat topu topu birkaç saniye süren sabit bir geçiş dönemi. Böylece geri döndüm, hayatı olduğu haliyle görüp beni kucaklamasına izin verdim. Ben anayım, dedim ona. Korku filmlerinin bana pek uygun olduğunu sanmıyorum. O zaman gündelik hayat bir sabun köpüğü gibi şişti, şişti, şişti ve patladı.

Diğer zamanlarda Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin dördüncü katındaki kadınlar tuvaletindeydim ve 1968 Eylül'üydü. Remedios Varo'nun maceralarını düşünüyordum. Remedios Varo'yu hatırlayan çok az kişi var. O güzel kadınla hiç tanışmadım. Onunla tanıştığımı söyleyebilmeyi gerçekten isterdim, ama doğruya doğru, yolumuz hiç kesişmedi. Muhteşem kadınlar tanıdım, dağlar veya okyanus akıntıları kadar güçlü kadınlar, ama Remedios Varo aralarında yoktu. Evine gitmekten utandığımdan değil, çalışmalarına hayran olmadığım için hiç değil (ona bütün kalbimle hayranım)... Remedios Varo 1963'te öldüğü için... 1963'te ben çok uzaklardaki sevgili Montevideo'mda yaşıyordum henüz.

Gerçi bazı geceler, ay ışığı kadınlar tuvaletini aydınlattığında, hâlâ uyanıksam, hayır, diye düşünüyorum, 1963'te çoktan Meksiko'ya gelmiştim ve görüşmese de çalışmalarını takdir ettiği Remedios Varo'nun adresini sorduğumda, Don Pedro Garfías dalgın dalgın bana bakmış, hantal adımlarda masasına gidip bir kâğıt almış, çekmeceden fihristi ve ceketinin cebinden dolmakalemi çıkarıp o güzel el yazısıyla Katalan ressamın adresini kâğıda not etmişti.

Böylece Remedios Varo'nun Polanco Mahallesi'ndeki evine gidiyorum uçarcasına. Yoksa yanlış mı hatırlıyorum? Anzures Mahallesi olabilir mi? Ya da belki Tlaxpana Mahallesi? Ay ışığı örümcek gibi sinsi sinsi kadınlar tuvaletinin penceresinden içeri süzülürken, hafızam bana zalim oyunlar oynuyor. Her neyse, Meksiko sokaklarından rüzgâr gibi geçiyorum ve sokaklar da kadın ressamın evine yaklaştığım sırada yavaş yavaş değişiyor, (her değişim bir öncekinin üstüne biniyor, her biri öncekinin devamı veya öncekinin eleştirisi) derken bütün evlerin yıkılmış kaleleri andırdığı bir sokağa varıyor, kapıyı çalıyorum, kalbim göğüs kafesimden dışarı fırlayacak neredeyse, birkaç saniye bekliyorum (böyleyimdir, hayran olduğum biriyle tanışacağım zaman kalbim deliler gibi çarpmaya başlar) ve ayak sesleri duyuyorum diğer taraftan, biri kapıyı açıyor, o kişi Remedios Varo.

Kırk dört yaşında. Yani, yaşayacak bir yılı kalmış.

Beni içeri davet ediyor. Pek ziyaretçim olmaz, diyor. İçeri giriyorum, peşimden geliyor. Geçin geçin, diyor. Kötü aydınlatılmış koridordan, leylak rengi perdeli, iki penceresi iç avluya bakan büyük oturma odasına geçiyorum. Oturma odasında, oturulmayı bekleyen bir koltuk var, oturuyorum. Ufak yuvarlak masada iki fincan kahve. Kül tablasında üç izmarit sayıyorum. En mantıklı varsayım, evde üçüncü birinin olduğu. Remedios Varo gözlerimin içine bakıp gülümsüyor. Yalnızım, diyor düşüncelerimi okumuşçasına.

Ona ne kadar hayran olduğumu söylüyorum, Fransız sürrealistlerden, Katalan sürrealistlerden, İspanya İç Savaşı'ndan söz ediyorum, 1942'de yollarını ayırdıkları için Benjamin Peret'ten bahsetmiyorum, bilmiyorum araları iyi mi kötü mü, hâlâ konuşuyorlar mı, ama Paris'ten, sürgünden, Meksika'ya gelişinden, Leonora Carrington ile arkadaşlığından söz ediyorum ve birden Remedios Varo'ya kendi hayatını anlattığımı kavrıyorum, liseli kızlar gibiyim, o kadar gerginim ki dilim dolaşıyor, sanki müfettişlerden oluşan, var olmayan bir kurulun karşısına geçmiş, dersimi ne kadar iyi ezberlediğimi ispatlamaya çalışıyorum. Yüzüm kıpkırmızı oluyor, özür dilerim, ne diyeceğimi bilemedim, diyorum, sigara içebilir miyim, diye soruyorum, çantamda Delicados paketini arıyor ama bulamıyorum, bu yüzden, sigaranız var mı, diyorum. Ve sırtı, eski bir etekle (ama o eski eteğin bir deve ait olduğu belli) üstü örtülmüş bir resme dönük olan Remedios Varo, sigarayı bıraktığını, ciğerlerinin iyi durumda olmadığını söylüyor. Onda ciğerleri çökmüş birinin suratı yok, hatta kötü şeyler yaşamış birinin suratı da yok, oysa neler görüp geçirdi, şeytanın, Hayat Ağacı'na tırmanan tahta kurtlarının önlenemez yükselişini, Aydınlarına ve Gölge veya İmparatorluk ya da Düzenin Krallığı arasındaki çatışmaları gördü —ki bunlar, bizi canavarlara, robotlara dönüştürmeyi hedefleyen mantık dışı lekelere verilmiş özel isimlerdir ve zamanın başlangıcından beri (Aydınlanma'nın resmi temsilcilerinin hiç şüphesiz inkâr edecekleri, bana ait bir zaman çizelgesi) Aydınlanma'yı engellemeye çalışırlar. Çok az kadın, gördüğü şeyleri gördüğünün onun kadar bilincindedir ve şimdi kendi ölümünü, on iki aydan kısa süre içinde gerçekleşeceği kaderine yazılmış ölümünü görüyor; biliyorum, evinde biri daha var, sigara içen, benim tarafımdan görülmeyi istemeyen biri. Öyleyse, her kimse, tanıdığım biri olmalı.

İç çekip dördüncü katın kadınlar tuvaletinin fayanslarına çarpan ay ışığına bakıyorum, bir korku bastırıyor, elimi kaldırıp dev eteğin arkasındaki resmi işaret ederek, oradaki ne, diye soruyorum ona. Remedios Varo gülümsüyor, sırtını dönüyor; bana sırtını dönüyor ve bir süre onu meraklı gözlerden koruyan eteği kaldırmaksızın veya kenara çekmeksizin resmi inceliyor. Bu sonuncusu, diyor. Veya belki sondan bir önceki, diyor. Kelimeleri ay ışığında parlayan fayanslara çarptığı için bir önceki lafı yankılanarak yumuşamış olabilir. Uykusuzluğun o marjinal aşamasında Remedios Varo'nun bütün resimleri, ayın veya mavi gözlerimin döktüğü gözyaşları gibi teker teker gözümün önünden geçiyor. Gerçekten, detaylara dikkat etmek veya sonuncu ile sondan bir önceki sözlerini birbirinden ayırmak çok zor. Derken Remedios Varo devin eteğini kaldırıyor ve devasa vadi ortaya çıkıyor, en yüksek dağın zirvesinden görüldüğü haliyle, yeşil ve kahverengi bir vadi, o manzaranın görüntüsü bile beni tedirgin etmeye yetiyor, çünkü evde birinin daha olduğuna emin olduğum gibi, ressamın bana gösterdiği resmin de bir giriş olduğunu ve sonsuza dek ruhuma kazınacak bir sahne için ortamı hazırladığını adım gibi biliyorum ya da hayır, kazınmak demeyelim, çünkü hiçbir şey artık bende o etkiyi uyandıramaz, hissettiğim daha çok, buz adamın, buz küplerinden yapılma bir adamın yaklaşması; gelip beni dudaklarımdan, dişsiz ağzımdan öpüyor ve ben buzdan dudaklarının dudaklarıma değdiğini ve buzdan gözlerinin gözlerime kenetlendiğini hissediyorum. Juana de Ibarbourou gibi bayılmak geliyor içimden, neden ben, neden ben, diye mırıldansam? (Bu kokoşluk için lütfen affedin beni.) Buz küplerinden yapılma adam gözlerini kırpıştırıyor ve o göz kırpışta, biri pencereyi açmışçasına içeri dolan fırtınanın izlerini görüyorum ve sonra, fikir değiştirip aniden gözünü kapıyor ve hayır, diyor, görmen gerekenleri göreceksin Auxilio, ama zamanı geldiğinde.

Biliyorum ki o manzara, Rönesans dekorunun izlerini taşıyan o dev vadi, beklemede.

İyi de neyi bekliyor?

Derken Remedios Varo etekle resmi örtüp bana bir fincan kahve ikram ediyor, konuyu değiştiriyoruz, psikotropik ilaçlar, elektroşok tedavisi, Eski Yunan rahipleri ve deccal gibi kelimeler başka bağlamlardan sohbetimize sızsa da farklı konulardan, sıradan şeylerden konuşuyoruz. Sonra yakın zamanda açlık grevine yatmış biri aklımıza geliyor, yemeksiz geçen bir haftanın ardından insan artık açlık hissetmez, cümlesi çıkıyor dudaklarımdan; Remedios Varo, acıyan gözlerle bana bakarak, seni zavallı şey, diyor.

Tam o anda kalın leylak rengi perdeler kıpırdıyor. Ayağa fırlıyorum. Katalan ressamın az önce söylediği şey üzerine düşünemem ve düşünmeyeceğim. Pencereye gidip perdeyi açıyorum, kapkara bir kedi yavrusu çıkıyor karşıma. Rahat bir nefes alıyorum. Arkamda duran Remedios Varo'nun gülümsediğini ve kendi kendine, bu kız da kim diye sorduğunu biliyorum. Pencere küçük bir avluya ve beş altı kedinin akşam sefası yaptıkları bahçeye bakıyor. Ne kadar çok kedi var! Hepsi sizin mi? Sayılır, diyor Remedios Varo. Ona dönüyorum: Yavru kediyi kucağına almış, Katalan dilinde, İşte böyle tatlım, nerelerdeydin, saatlerdir seni arıyorum, diyerek onu okşuyor.

Biraz müzik dinlemek ister misin?

Bana mı soruyor kediye mi? Herhalde bana çünkü kediyle Katalanca konuşuyor, gerçi bir bakışta kedinin doğma büyüme Meksikalı olduğunu, kökenleri en az üç asır öncesine dayanan Meksika sokak kedilerinin soyundan geldiğini anlıyorsunuz. Ay ışığı kedilerinki gibi zarif adımlarla tuvaletteki fayansların birinden diğerine geçerken birden aklıma takılıyor, İspanyollar gelmeden önce Meksika'da kedi var mıydı, diye soruyorum kendime ve bu soruya verdiğim yanıt, tutkusuz, nesnel ve hatta aldırışsız: Meksika'da kedi yoktu; kediler ikinci ve üçüncü göç dalgasıyla geldi.

Meksika'nın uyurgezer kedilerini düşündüğüm için, gerçek bir uyurgezer gibi mahmur bir sesle, evet, diye yanıtlıyorum Remedios Varo'nun sorusunu. Pikabın yanına gidiyor, eski bir pikap —ama bu kimseye şaşırtıcı gelmemeli, çünkü o inanılmaz 1962 yılındayız ve her şey eski—, bir plak takıyor, Salvador Bacarisse'nin La Minör Konçertosu, diyor; bu İspanyol müziğini ilk kez dinlerken ağlamaya başlıyorum, ay, ağır çekim bir fayanstan diğerine geçiyor yine, sanki bu filmin yönetmeni doğa kanunları değil de benim.

Bacarisse'yi ne kadar dinliyoruz?

Bilmiyorum. Tek bildiğim, bir noktada Remedios Varo'nun pikabın kolunu kaldırıp müziği sona erdirdiği. O zaman yanına gidip (itiraf ediyorum ki ayrılmak istemediğimden) yanaklarım kızararak, kullandığımız fincanları yıkamayı, yeri süpürmeyi, mobilyaların tozunu almayı, tencereleri ovalamayı, gidip evin alışverişini yapmayı, yatağı toplamayı veya küveti onun için doldurmayı teklif ediyorum, ama Remedios Varo gülümseyerek, bunların hiçbirini yapmana gerek yok Auxilio, ama sorduğun için teşekkür ederim, diyor. İdare ediyorum, gerçekten. Yardımına ihtiyacım yok. Beni kapıya kadar geçirdiği sırada içimden, yalancı, diyorum, nasıl yardıma ihtiyacı olmaz?

Kapının eşiğindeki halim gözümün önünde beliriyor. O içerde, eli kapı kolunda. Ona sormak istediğim o kadar çok şey var ki. Örneğin, yeniden ziyarete gelebilir miyim? Günışığı sokağa dökülmüş beyaz şarabı andırıyor. Ressamın yüzünü aydınlattığında, cesur bir hüznü ortaya çıkarıyor ışık. Tamam. Her şey yolunda. Gitme zamanım geldi. Elini mi sıkmalıyım, yanaklarından mı öpmeliyim? Güney Amerikalı kadınlar bildiğim kadarıyla tek öpücükle vedalaşır. Tek yanaktan öper. İspanyol kadınlar iki yanaktan. Fransız kadınlar üç kere öper. Küçük bir kızken, üç öpücüğün, özgürlük, eşitlik ve kardeşlik anlamına geldiğine inanırdım. Öyle olmadığını artık biliyorum, ama yine de öyle olduğunu düşünmek hoşuma gidiyor. Bu yüzden yanaklarına üç öpücük konduruyorum ve bana öyle bir bakıyor ki sanki o da bir zamanlar benimle aynı sonuca varmış. Sol yanağa bir öpücük, sağ yanağa bir öpücük, sol yanağa son öpücük. Remedios Varo bana bakıyor, endişelenme Auxilio, ölmeyeceksin, delirmeyeceksin, akademik bağımsızlığın son kalesi sensin, üniversitelerimizin onurunu sen savunuyorsun, en kötü ihtimalle aşırı zayıflayacak ve hayal göreceksin; belki seni bulurlar, ama şimdi bunu düşünme, güçlü ol, zavallı yaşlı Pedrito Garfías'ın şiirlerini oku (keşke yanında okuyacak başka şeyler de getirseydin, seni aptal kız) ve 1968'in 18 Eylül'ünden 30'una kadar bırak zihnin zamanda özgürce dolaşsın.

Remedios Varo kapıyı kapamadan önce son bir kez gözlerimin içine bakıyor ve o anda kadının çoktan öldüğü gerçeği, benim için tartışılamaz bir netliğe kavuşuyor.

10

Remedios Varo'nun evinden ayrıldığımda uykuda gibiydim, uykusunda yürüyen biri gibi, ama onlardan daha da kaybolmuş haldeydim, çünkü uyurgezerler her zaman eve dönüş yolunu bulur, oysa ben bir daha asla Remedios Varo'nun evine dönemeyeceğimi biliyordum. Gecenin bir vakti veya güneş yükselirken aşkın veya öfkenin tercih etmeme yol açtığı şehrin kalbinde kaybolup gidecektim.

1968'in çaresiz Eylül'ünden önceki ve sonraki olayların herhangi bir ritme veya mantığa uymaksızın zihnime doluşan anıları bir şeyler mırıldanıyor, kekeliyor ve bana olduğum yerde kalmamı, bir taksidermistin ininden fırlamış vahşi hayvanlar misali birbirini kovalayan mimari gölgelerin sesleri başta olmak üzere, Meksiko'dan yükselen tüm seslere kulak vermemi söylüyor.

Duyularım beni tamamen uzamsal bir dünyaya çiviliyor, bu yüzden Remedios Varo'nun evinin kapısının açıldığını ve ben oradayken, yatak odasında veya tuvalette ya da perdelerin arkasında saklanan kadının dışarı çıktığını görene dek, ne kadar zaman geçtiğini kestiremiyorum.

İnce uzun bacaklarına rağmen benden daha ufak tefek bir kadın olduğunu hesapladım onu takip etmeye başladığımda. Çünkü kadın, Meksika standartlarına göre uzun boylu olsa da ben daha uzundum.

Peşine düştüğümde tek görebildiğim, kadının sırtı ve bacaklarıydı. Dediğim gibi, kahverengi dalgalı saçlı, zayıf bir kadındı ve omuzlarına dökülen saçları, dağınık olmakla beraber (pejmürdelik denebilirdi belki, ama böyle söyleme cüretine sahip değilim) zarafetten yoksun değildi.

Her şeyiyle zarifti, sebebini tam olarak ifade etmek güç olsa da üzerinden dalga dalga zarafet yayılıyordu, oysa giysileri ne sıradışıydı ne de orijinal: Siyah bir etek ile pazarlarda birkaç pesoya satılan türden, krem rengi eski püskü bir hırka giymişti. Ne var ki, garip gelecek ama, ayağında topuklu ayakkabılar vardı ve topuklar yüksek punto olmasa da o kıyafet için fazla şıktı, giysilerine pek uymuyordu. Koltuğunun altında bir tür evrak çantası taşıyordu.

Sandığım gibi otobüs durağına gitmektense şehir merkezine doğru yürümeye devam etti ve kafelerden birine girdi. Dışarıda kalıp camdan onu izledim. Bir masaya yaklaştığını, çantadan bir şey çıkarıp gösterdiğini gördüm: Bir yaprak, sonra bir tane daha. Çizimler veya çizimlerin röprodüksiyonlarıydı. Masada oturan adam ve kadın kâğıtlara bakıp başlarını iki yana salladı. Kadın onlara gülümseyip bir sonraki masaya geçti, aynı sahne tekrarlandı. Sonuç değişmedi. Yılmayan kadın bir sonraki masaya, bir sonraki masaya ve bir sonraki masaya geçti, bütün masaları tek tek dolaştı. Tek bir çizim sattı. Üç beş kuruşa. O zaman, gönlünüzden ne koparsa düsturuyla satış yaptığını anladım. Ardından bara gidip garsonla birkaç kelime konuştu. O konuştu, garson dinledi. Herhalde birbirlerini tanıyorlardı. Garson kahve yapmak için sırtını döndüğünde, kadın bu fırsatı değerlendirip barda oturan adamla sohbete daldı ve ona da resim satmaya çalıştı; bu sefer yerinden kıpırdamıyordu ve müstakbel alıcılar ona gidiyorlardı, bir veya belki iki adam daha yanına gelip boş gözlerle hâzinelerini süzdü.

Kadın altmış yaşlarındaydı ve yaşını gösteriyordu. Daha yaşlı bile olabilirdi. Bu olay, Remedios Varo'nun ölümünden on yıl sonra, yani 1963'te değil 1973'te yaşandı.

Baştan aşağı ürperdim. O ürperti bana dedi ki: Hey Auxilio (Meksika değil Uruguay aksanıyla konuşuyordu) Meksika şiirinin gerçek anası sen değilsin, takip ettiğin o kadın, Remedios Varo'nun evinden çıkan; ayak izlerini takip ettiğin kadın var ya, işte o; ana o; sen değilsin, sen değilsin, sen değilsin.

Başım ağrımaya başladığından olsa gerek, gözlerimi sıkı sıkı kapadım. Sanırım sahip olmadığım dişler de ağrımaya başladı, gözlerimi sıkı sıkı kapadım ve açtığımda kadın bardaydı, yapayalnızdı, bir bar taburesine oturmuş sütlü kahvesini içiyor ve muhtemelen sevgili oğlunun çizimlerinin röprodüksiyonlarını taşıdığı çantadan çıkardığı bir dergiyi okuyordu.

Birkaç metre ötede, garson dirseklerini bara yaslamış, dalgın dalgın camdan dışarı bakıyordu. Masaların bir kısmı boşalmıştı. Diğer masalarda oturanlar yavaş yavaş kadına olan ilgilerini kaybedip kendi sohbetlerine dönmüşlerdi.

O zaman, uyanıkken veya bir rüyadayken takip ettiğim kadının Lilian Serpas olduğunu anladım ve hikâyesini, daha doğrusu kulağıma çalındığı kadarını hatırladım.

Yanılmıyorsam Lilian, ellili yıllarda bir süreliğine de olsa tanınmış bir şairdi. Olağanüstü bir güzelliği olduğu söylenirdi. Ailesinin kökenleri bilinmiyordu; bana Yunanlıymış gibi geliyor, ama belki de Macardı, soyadı eski bir İspanyol soyadı bile olabilir. Ama Lilian Meksikalıydı ve hayatının büyük bölümünü Meksiko'da geçirmişti. Serserilik ettiği gençlik döneminde, sayısız sevgili eskittiği söylenir. Sayısız nişanlı. Ama Lilian nişanlanmakla ilgilenmiyordu, onun istediği âşıklardı ve onların da sürüsüne bereketti.

Ona şunu söyleyebilmeyi isterdim: Lilian, bu kadar fazla âşığa ihtiyacın yok, seni kullanıp sokak köşesinde terk edecekler, erkeklerden başka ne beklenir? Ama ben ne bilirdim, deli bakirenin tekiydim ve Lilian da cinsel hayatını nasıl isterse öyle yaşıyordu, deli dolu, vücudunun ve o dönemde yazdığı sonelerin sesini dinleyerek. Elbette sonu iyi olmadı. Ya da belki olmuştur. Ben kim oluyorum da ahkam kesiyorum? Onun âşıkları vardı. Benimse neredeyse hiç yoktu.

Her neyse, bir gün Lilian bir adama âşık oldu ve onun çocuğunu doğurdu. Adamın adı Coffeen'di, Kuzey Amerikalı olabilir, belki de İngiliz veya Meksikalıydı. Her neyse, kadın onun çocuğunu doğurdu ve çocuğa Carlos Coffeen Serpas adı verildi. Ressam Carlos Coffeen Serpas.

Bir gün (kesin zamanını hatırlamıyorum) bu Coffeen denen adam ortadan kayboldu. Belki Lilian'ı terk etmişti. Belki Lilian onu terk etmişti. Belki bundan çok daha romantik bir hikâyeydi; Coffeen ölmüş, Lilian da ölmeyi dilemiş, ama çocuğu için hayatta kalmıştı. Kısa süre sonra etrafı onu teselli etmeyi arzulayan yeni hayranlarla doldu, çünkü Lilian hâlâ çok güzeldi, erkeklerle yatmaktan ve sabaha kadar zevkten inlemekten hâlâ hoşlanıyordu. Bu arada genç Coffeen Serpas büyüyordu; annesi onu küçük yaşta çevresiyle tanıştırmıştı ve herkes oğlanın zekâsından etkilenmiş, zalim sanat dünyasında parlak bir kariyer edineceğine ikna olmuştu.

O camiada Lilian Serpas ve oğlu dışında kimler vardı: yaşlı, başarısız gazeteciler, barlarda ve Meksiko'nun şehir merkezindeki kafelerde toplanmaktan hoşlanan sürgün İspanyollar. Arkadaş canlısı insanlardı, ama bana sorarsanız, hassas bir çocuk için ideal arkadaşlar oldukları söylenemez.

O yıllarda Lilian işten işe atlıyordu. Bir ara sekreterdi, sayısız mağazada tezgâhtarlık yaptı; kısa süreliğine gazetelerde ve bir radyo istasyonunda bile çalıştığı oldu. Hiçbir işyerinde uzun süre dayanamıyordu, çünkü en ufak pişmanlık duymaksızın bana söylediği gibi, şairseniz ve geceleri yaşıyorsanız mazbut bir gündüz işinde tutunmanız imkânsızdı.

Elbette dediklerini anlıyor ve ona hak veriyordum, ama tavırlarım gerçek düşüncelerimi ele veriyordu. Sanki ona, elbette haklısın Lilian, ama bu söylediğin son kertede çocukça değil mi, diyordum. Elbette, çok tatlısın, çok eğlencelisin, ama bu varoluşçu deneyi sürdürmek için benden yardım bekleme.

Sanki zamanımı Bucareli Caddesi ve üniversite arasında bölüştürmek beni daha üstün kılarmış gibi... Sanki genç ve yaşlı şairlerle, yitik gazetecilerle muhatap olmak beni daha üstün kılarmış gibi... Doğruyu söylemek gerekirse, ne daha iyiydim ne daha üstün. Gerçek şu ki genç şairler, zamanla yaşlı, başarısız gazetecilere dönüşür ve üniversite, sevgili üniversitem, Bucareli Caddesi'nin altındaki kanalizasyon borularında zamanının gelmesini bekliyordu.

Bir gece, Lilian bunu bana bizzat kendisi anlatmıştı, Quito adlı kafede Güney Amerikalı bir mülteciyle tanışmış, kafe kapanana kadar konuşmuş, sonra da Lilian'ın dairesine gitmişler. Küçük Carlos Coffeen'i uyandırmamak için gürültü yapmamaya özen göstererek yatağa geçmişler. Mevzu bahis Güney Amerikalı, Ernesto Guevara'ymış. Sana inanmıyorum Lilian, dedim ona. Doğruyu söylüyorum, oydu, dedi Lilian, tanıştığımızda dikkatimi çeken ilk özelliği olan o kendine özgü zarif ses tonuyla, kırık oyuncak bebeklerinki gibi bir ses, İspanyol edebiyatının altın çağında Cervantes'in Camdan Âlim'i kadın olsaydı ve aklını tamamen yitirmiş olmasına rağmen mantıklı konuşsaydı sahip olacağı ses. Öğrenmek istediğim tek şey, Che Guevara'nın yatakta nasıl olduğuydu. Lilian duyamayacağım kadar alçak sesle yanıt verdi. Efendim, dedim. Efendim? Efendim? Normal, dedi gözleri çantasındaki resimlerin arasında kaybolan Lilian.

Belki yalandı. Lilian'la tanıştığımda umursadığı tek şey, oğlunun çizimlerinin ve resimlerinin röprodüksiyonlarını satmaktı. Şiiri onu terk etmişti. Geç saatte Quito'ya gelir, genç şairlerin veya yaşlı, işi bitik gazetecilerin (hepsiyle yatmıştı) masasına oturur ve aynı konuşmaları dinleyerek vakit öldürürdü. Örneğin biri, bize Che Guevara'yı anlat, dese, normaldi, derdi. Hepsi buydu. Tesadüfe bakın ki işi bitik gazetecilerin birkaçı, Meksika'da kaldıkları dönemde Che Guevara ve Fidel ile tanışmıştı ve hiçbiri, Lilian'ın Che Guevara'yı normal diye nitelemesine şaşırmadı, elbette kadının onunla gerçekten yattığını bilmiyor da olabilirlerdi; belki onun sadece kendileriyle ve sabahın o saatlerinde Bucareli Caddesi'ne uğramayan birkaç ağır topla yattığını sanıyorlardı, yani yattığı özel birilerinin olabileceğini düşünmüyorlardı.

Che Guevara'nın yatakta nasıl olduğunu merak ettiğimi itiraf ediyorum. Demek normaldi, eyvallah, ama ne kadar normal?

Bir gece Lilian'ı iyice zorladım, bu çocukların Che'nin yatakta gerçekten nasıl olduğunu bilmeye hakları var, dedim. En çılgınca hamlelerimden biriydi, ama aldırmadım ve kadına meydan okudum.

Lilian'ın acıklı, kırış kırış oyuncak bebek maskesiyle bana baktığını hatırlıyorum, sanki maske her an düşecek ve arkasından, şimşekler saçan bir Denizler Kraliçesi çıkacaktı. Ama öyle bir şey olmadı. Bu çocuklar, dedi, bu çocuklar, sonra tahtalara tünemiş halde Quito'nun tavanını boyayan iki gence baktı.

Büyük Katalan ressamı Remedios Varo'lu rüyanın ardından peşine düştüğüm Lilian böyle biriydi. Meksiko'nun her zaman bir şeyler yaşanan, birilerinin sürekli bir şeyler fısıldadığı, bağırdığı veya size seslendiği (Burada hiçbir zaman hiçbir şey olmaz!) hastalıklı sokaklarının rüyasına kadar takip ettiğim kadın işte böyle biriydi.

Bir kere daha oradayım, 1973 veya 1974 yılının ilk aylarındaki Quito'da; saat 11 ve nereden geldiği belli olmayan bir sisin içinde Lilian'ı görüyorum ve onun sisiyle kafeninki birleşip kahve kokulu tek bir buluta dönüşmeden önce örümcekler gibi birbirini süzüyor. (Quito denen kafe, Bucareli Caddesi'nde İtalyan malı gerçek bir espresso makinesi olan, az sayıdaki mekândan biridir.)

Derken Meksikalı genç şairler, arkadaşlarım, oturdukları yerden kalkmaksızın onu selamlıyor. İyi akşamlar Lilian Serpas veya ne var ne yok Lilian Serpas, diyorlar. En şaşkınları bile, böyle yaparak, (gözüpek iki genç ressamın her an düşebilecekleri kalas üzerinde çalışmakta olduğu) gökten Quito'ya inen bu tanrıçanın kendilerini Şiirin Erdemleri ile ödüllendirmesini sağlayacaklarını umdukları için, kadını selamlamak adına bir şeyler geveliyorlar. Oysa onu o şekilde selamlayarak yaptıkları, (bu, kendime sakladığım düşüncelerden) budala kellelerini giyotinin altına yerleştirmek.

Ve Lilian irkiliyor, doğru mu duydum dercesine gözleriyle gençlerin oturduğu masayı arıyor (ben de oradayım). Bizi gördüğünde merhaba deyip muhtemelen reprodüksiyonlarından birini satmayı denemek için yanımıza geliyor ve ben bakışlarımı kaçırıyorum.

Neden? Neden diğer tarafa bakıyorum?

Çünkü hikâyesini biliyorum.

Bu yüzden, oturan veya ayakta durmaya devam eden Lilian, sırayla beş veya daha fazla sayıdaki genç şairin her biriyle selâmlaşırken diğer tarafa bakıyorum ve sıra bana geldiğinde, bakışlarımı yerden ayırıp içimi tüketen bir yavaşlıkla başımı ona doğru çeviriyorum (daha hızlı çevirmek gelmiyor elimden) ve boynu bükük, selamına karşılık veriyorum.

Zaman akıp gidiyor, Lilian bize röprodüksiyonları satmaya çalışmıyor, çünkü beş kuruşumuz olmadığını, olsa da onları almayacağımızı biliyor, ama bakmak isteyen olursa göstermekten mutluluk duyuyor; her biri şaşırtıcı ölçüde kaliteli röporodüksiyonlar, düzgün bir baskı makinesiyle kuşe kâğıda basılmışlar, bu da Carlos Coffeen Serpas veya annesinin iş anlayışıyla ilgili ipuçları veriyor; onlar, hayal etmemeyi tercih ettiğim bir ilham ânında sadece sanatlarıyla yaşamaya karar vermiş girişimci dilenciler. İnsanlar yavaş yavaş kafeden ayrılıyor veya masa değiştiriyor, ne de olsa belli bir saatten sonra Quito'da kalanların hepsi birbirini tanır ve karşılıklı üç beş laf etmek isterler. Bense bu bitmek bilmez muhabbetlerin ortasına hapsoluyor, yarısı boşalmış kahve fincanıma bakıyorum. Derken, aniden (sahne değişmişçesine) kaçmaya meyilli bir gölge, kaçıp gitme eğilimiyle kafedeki öteki gölgelerin dikkatini çeken bir gölge, masama yaklaşıp yanıma oturuyor.

Nasılsın Auxilio, diyor Lilian Serpas'ın hayaleti.

İyiyim, vakit öldürüyorum, diyorum.

Ve zaman yeniden duruyor, zihnimde yıpranmış bir görüntü varsa o da bu, çünkü zaman ya hiçbir zaman durmamıştır ya da zaten akmıyordur; bu yüzden, durduğu bir an demeyelim de zamanın sürekliliğini bölen bir zelzele geçirdiği veya iki koca ayağım iki yana ayırıp öne eğilerek kafasını bacaklarının arasına soktuğu ve bana tersten bakıp göz kırptığı bir an diyelim. Belki de suç, Meksiko'nun büyüyen ya da küçülen dolunayının yeniden Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin dördüncü katındaki kadınlar tuvaletinin fayanslarında dolaşmasındaydı ve sabah sessizliğinin Quito'ya çökmesiyle fısıltıları duymaya başladım, aralarında Lilian Serpas'ın da olduğu hayaletlerin sesleri ve bir kere daha zamanı kaybettim; 1968'de miyim 1974'te miyim, 1980'de miyim yoksa batan bir geminin gölgesi gibi hiç görmeyeceğim kutsal 2000 yılına doğru mu sürükleniyorum, bilmiyorum.

Yanıt ne olursa olsun, zaman geçtikçe bir şeyler değişiyor. Bir şeyleri var edenin, değiştirenin, mekân değil zaman olduğunu biliyorum. Daha önce de pek çok şey oldu, ama bir anlamda her şey her zaman ilk kez olur, hep ilk defadır; bu yüzden deneyimin hiçbir anlamı yok, ki sonuçta böylesi daha iyi, çünkü deneyim genelde sahtekârlıktır.

Ve sonra Lilian (tüm bunları çoktan yaşadığı için bu hikâyeden tek bir çizik dahi almadan kurtulacak tek kişi) benden bir iyilik istiyor, hayata boyunca benden isteyeceği ilk ve son iyilik.

Geç oldu, diyor. Çok güzelsin Auxilio, diyor. Sık sık seni düşünüyorum Auxilio, diyor. Ona bakıyorum, Quito'nun tavanına, sağlam görünmeyen tahtaya tünemiş halde çalışmayı sürdüren veya çalışıyormuş gibi yapan iki gence bakıyorum ve sonra bakışlarım yeniden Lilian'a dönüyor: Benimle konuşuyor, ama bana değil, elimdeki büyük kahve fincanına bakıyor. Bir kulağımla onu dinliyorum, diğeriyle Quito'nun müdavimlerinin tavanı boyayan gençlerle şakalaşmalarını. Atılan laflar, erkeklere özgü bir kabul töreninin parçaları sanırım, içlerinde sevgi var, ama sadece tavanı boyayan iki ressamı (veya elektrikçiyi ya da tesisatçıyı, ne yaptıklarından emin değilim aslında, başımı kaldırdığımda oradaydılar ve hâlâ başımı kaldırdığımda, ay ışığı kadınlar tuvaletinin fayanslarında dolaşıp yavaş yavaş bütün kurtuluş ümitlerimi tüketirken —bu dehşet verici bir düşünce— onları görebiliyorum) etkilemekle kalmayıp hepimizi sarsacak bir felaketin habercisi bu şakalaşmalar. Öyle bir felaket ki bu, sadece ressamları değil onlarla dalga geçenleri, öğüt verenleri, kısaca hepimizi mahvedecek.

Derken Lilian, bu gece eve dönemem, benim yerime evime gitmelisin, diyor, gidip Carlos'a yarın sabah erkenden evde olacağımı söylemelisin. İlk tepkim, bu ricayı hiç düşünmeden reddetmek. Ama sonra Lilian gözlerimin içine bakıp bana gülümsüyor (konuşurken veya gülümserken benim gibi ağzını örtmüyor, oysa örtmeli) ve ne diyeceğimi bilemiyorum, çünkü karşımdaki kadın, Meksika şiirinin anası, Meksika şiirinin sahip olabileceği en kötü ana, ama yine de onun tek gerçek anası. Bu yüzden, evet, diyorum, adresi verirse ve çok uzakta değilse, dairesine gidip ressam Carlos Coffeen'e annesinin gece dönmeyeceğini söyleyeceğim.

11

O geceki halimi, Lilian Serpas'ın dairesine doğru yürüyüşümü gördüm, dostlarım, bir gizeme kapılmış sürükleniyordum ve o gizem belki Meksiko'nun geometrik deliklerle dolu kara rüzgârıydı, belki de tek vasfı gerçek olmamak olan boynu bükük sessizliği.

Carlos Coffeen Serpas'la hiç tanışmamış olduğumu duymak sizi şaşırtabilir, kimse tanışmamıştı, daha açık konuşmak gerekirse birkaç kişi onu bilirdi ve onlar sayesinde, bazı versiyonlara göre annesinin İmparator Maximilian'ın tozlu anıt mezarını andıran, başka versiyonlara göre ise Burrón dairelerinin sevimli bir kopyası olan (Ah, ölümsüz Burrón ailesi, Tanrı razı olsun, ömrü uzun olsun; Meksika'ya ilk geldiğimde benimle sohbet etmeye çalışan ilk herif, hık demiş Borola Tacuche'nin burnundan düşmüşsün, demişti, ne yalan ama.) evinde yaşayan ve dışarı adım atmayan deli ressam efsanesi alıp başını gitmişti. Ne yazık ki hemen her zaman olduğu üzere, gerçek bu iki hayalî uç noktanın ortasındaydı: Ne dökülen bir saray ne de kiralık bir daireydi yaşadıkları. Republica de El Salvador Sokağı’nda, San Felipe Neri Kilisesi yakınlarında, dört katlı, eski bir binadaki bir daireydi.

Carlos Coffeen Serpas kırkını geçmişti ve çevremdekiler uzun zamandır onunla hiç karşılaşmamıştı. Çizimlerini nasıl buluyordum? Dürüst olmak gerekirse pek sevmezdim. Aşırı zayıf, hasta görünüşlü figürler çizerdi. Hem de hep. Bazen gözlerinizin içine bakan, uçan ya da toprağa gömülmüş tipler. Çoğu zaman bir şeyler işaret ederlerdi. Örneğin parmaklarını dudaklarına götürüp sessiz olmanızı talep ederlerdi. Veya gözlerini örterlerdi. Veya avuçlarını size uzatırlardı. Tek söyleyebileceğim bu. Sanattan pek anlamam.

İşte oradaydım, Lilian'ın apartmanının önünde. Ve bir yandan oğlunun çizimlerini, muhtemelen Meksika sanat piyasasının en ucuz eserleri olan o çizimleri düşünüyor, bir yandan da kapıyı açtığında Coffeen'e ne diyeceğime karar vermeye çalışıyordum.

Lilian en üst katta oturuyordu. Zili defalarca çaldım. Açan olmadı, bir an Coffeen Serpas'ın yakınlardaki barlardan birine gittiğini düşündüm, iflah olmaz bir alkolik olarak adı çıkmıştı. Tam binanın önünden ayrılacakken, bir şey, ne olduğunu bilmiyorum, belki sezgilerim belki geceleri daha da güçlenen doğal merakımdı, beni sokağın karşısına geçip saklanmaya itti. Dördüncü katın ışıkları kapalıydı, ama birkaç saniye sonra perdenin kıpırdadığını gördüğümü sandım, sanki Meksiko sokaklarını terk etmiş olan rüzgâr, o karanlık daireye toplanmıştı. Bu kadarı bana yetti. Karşıya geçip yeniden zili çaldım. Sonra kapının açılmasını beklemeden sokağın diğer tarafına döndüm ve pencereleri gözetledim. Perdenin kenara çekildiğini gördüm. Bu sefer bir gölgeyi, bana bakan bir adamın siluetini de gördüm, onu görebildiğimi biliyor ama artık umursamıyordu ve o zaman, gölgenin Carlos Coffeen Serpas olduğunu anladım, bana bakıyor, kim olduğumu ve gecenin o saati orada ne aradığımı, ne istediğimi, ne gibi kötü haberler getirdiğimi merak ediyordu.

Bir an kapıyı açmayacağını sandım. Lilian'ın oğlunun inzivaya çekildiği herkes tarafından bilinirdi. Zaten onu ziyaret etmek isteyen de yoktu. Bu yüzden, neresinden bakarsanız bakın garip bir durumdu.

Ona el salladım.

Ardından başımı eğip özgüven dolu görünmek için elimden geleni yaparak, dördüncü veya beşinci kez sokağı geçtim. Birkaç saniye sonra, holde yankılanan bir klik sesiyle kapı açıldı. Temkinli adımlarla dördüncü kata çıktım. Merdiven kötü aydınlatılmıştı. Carlos Coffeen Serpas dördüncü katın girişinde, aralık kapının arkasında durmuş beni bekliyordu.

Neden hemen ona söylemem gerekenleri söyleyip eve dönmediğimi bilmiyorum. Coffeen uzun boyluydu, annesinden daha uzun; gençliğinde ince ve atletik olduğu anlaşılıyordu, ama şimdi şişman, daha doğrusu şişmiş birine dönüşmüştü. Geniş bir alnı vardı, ama zeki veya sağlam biri olduğunu gösteren geniş alınlardan değildi; savaşa katılmış ve savaşı kaybetmiş birinin alnıydı, yüzünün kalanı da bu düşünceyi destekliyordu: Kulaklarını örten yağlı ince saçlar, soylu bir kubbeden çok kenarları göçmüş bir kâseyi andıran kafatası, şüpheyle sıkıntı arası bir ifadeyle beni süzen açık renk gözler. Her şeye rağmen bana çekici geldi (doğuştan iyimserim ya).

Çok yorgunum, dedim ona. Beni içeri davet etmeye yeltenmeksizin, birkaç saniye yüzümü inceledikten sonra kim olduğumu sordu. Lilian'ın arkadaşıyım, dedim. Adım Auxilio Lacouture, üniversitede çalışıyorum.

İşin aslı, o dönemde üniversitede çalıştığım yoktu. En basit haliyle işsizdim. Ama Coffeen'in karşısındayken, üniversitede çalıştığımı söylemenin işsiz olduğumu itiraf etmekten daha rahatlatıcı olacağını düşündüm. Kim için rahatlatıcı? Aslında ikimiz için de: Benim için rahatlatıcıydı, çünkü bana hayalî bir statü kazandırıyordu, onun için rahatlatıcıydı, çünkü gecenin bir vakti, biricik korkutucu anasının daha genç bir versiyonu tarafından ziyaret edilmediği anlamına geliyordu. Gurur duyulacak bir yalan olmadığını biliyorum. Ama öyle söyledim ve sonra gözlerinin içine bakıp kenara çekilmesini bekledim.

Coffeen'in, içeri girmek ister misin, diye sormaktan başka seçeneği yoktu, kız arkadaşı tarafından çat kapı ziyaret edilen ürkek bir oğlandan farksızdı. Elbette içeri girmeyi istiyordum. Böylece girdim ve Lilian'ın dairesini gördüm. Oğlunun çizimlerinin reprodüksiyonlarının yer aldığı kutularla dolu ufak bir giriş. Ardından, eski şairin ve eski ressamın içine düştükleri yoksulluğu açıkça sergileyen salona uzanan kısa karanlık koridor. Yanlış anlaşılmasın, yoksulluğa burun kıvırmam. Güney Amerika'da (belki bazı Şilililer hariç) yoksul olmaktan kimse utanmaz. Ama bu yoksullukta, karadeliği andıran bir taraf vardı: Lilian'ın dairesine girmek, Atlantik'in sularına dalmak gibiydi. Davetsiz misafirin, bir zamanlar canlı olan ana oğulun artık yosun tutmuş, planktonlarla kaplanmış, kömürleşmiş kalıntıları tarafından gözlemlendiği bir sükûnet; benim oğullarım gibi uydurma veya evlat edinilmiş değil gerçek bir oğul; karadelikten sızan fısıltılar gibi duvarlardan sızan, Lilian'ın âşıklarından, Carlitos Coffeen Serpas'ın ilkokul günlerinden, kahvaltılardan ve akşam yemeklerinden, kâbuslardan ve Lilian, benim gibi temizlik delisi birinin normalde bir saniye bile oyalanmadan indirip mutfak lavabosunda yıkayacağı leş gibi perdeleri açtığında içeri dolan günışığından bahseden geçmişin üstü örtülü bir envanteri veya karşı-envanteri. Ani bir hareketin, sessizliğin devam etmesine izin verdiğim takdirde varlığımı er geç kabullenmek zorunda kalacak olan ressamın bakışlarının sertleşmesine ve kaşlarının çatılmasına yol açacağından korkmasaydım, hiç tereddütsüz perde meselesine el atardım.

Tek söyleyebileceğim bu. Kalmak istiyordum; kıpırdamadım, konuşmadım. Gözlerimle odayı içime sindirdim: Göçmüş kanepe, kâğıtlarla dolu orta sehpa, peçeteler ve kirli bardaklar, Coffeen'in duvarlarda asılı tozlu resimleri, annenin ve oğlunun odaları ve (yanıt vermeden önce kendi kendiyle veya Coffeen 2'yle ve hatta Coffeen 3'le fikir alışverişinde bulunan Coffeen'den izin alarak gittiğimde her açıdan oturma odası kadar berbat durumda olduğunu gördüğüm) tuvalet. Tuvalete uzanan karanlık koridorda ilerlerken (Lilian'ın dairesindeki bütün koridorlar karanlıktı) içerde ayna olmayacağını varsaymış ve yanılmıştım. Çünkü orada bir ayna vardı, ebatları her açıdan normaldi ve çoğu tuvalet aynası gibi lavabonun üstüne yerleştirilmişti; çişimi yaptıktan sonra arkası sırlanmış o aynada kendime, ince uzun yüzüme, Beyaz Atlı Prens sarısı kısacık saçlarıma ve dişsiz gülümsememe şöyle bir baktım, çünkü orada dostlarım, orada, Lilian Serpas'ın banyosunda, muhtemelen yıllardır bir ziyaretçi tarafından onurlandırılmamış o yerde, mutluluğu düşünürken buldum kendimi, birdenbire, daireyi kaplayan pisliğin içinde saklı olan mutluluğu düşündüm ve mutluysanız veya mutluluğun kaçınılmaz olduğunu hissediyorsanız aynada kendinize bakmaktan korkmazsınız, gerçekten de mutluyken veya kaderinizde mutluluk varsa gardınızı düşürür ve sırf meraktan bile olsa aynalarla yüzleşirsiniz —sanırım kendiniz olmaktan mutlu olduğunuz veya Montevideolu Fransızların (Tanrı hepsine uzun ömürler bahşetsin) sık sık söyledikleri gibi, "kendi derinizle kendinizi iyi hissettiğiniz" için. Böylece Lilian ve Coffeen'in tuvaletinin aynasında kendime baktım ve Auxilio Lacouture'yi gördüm ve o manzara, dostlarım, ruhumda çelişkili duygular uyandırdı, ne de olsa açık ve net olarak gördüğüm şeye, belli bir ölçüde komik bile denebilirdi: Tenim yorgunluğun ve alkolün etkisiyle kızarmıştı, ama gözlerim cin gibiydi (uykusuz kaldığımda gözlerim geçmişin parıltılı altınlarına değil de geleceğin hiçbir değer taşımayan alev rengi bozuk paralarına döner), faltaşı gibi açılmış, parlak, uyanık, Carlos Coffeen'in çalışmalarının sergilendiği geceyi takdir etmek için ideal gözler. Ama altta dudaklarımı, kontrolsüzce titreyen zavallı dudaklarımı görüyordum; sanki bana, delilik etme Auxilio, diyorlardı, aklından neler geçiyor senin, hemen çatı katındaki odana dön ve Lilian'ın bu şeytani dölünü unut, Republica de El Salvador sokağını unut, karşı-hayattan, karşı-maddeden, Meksika'nın ve Güney Amerika'nın karadeliklerinden beslenen, bir zamanlar yaşam dolu olsa da artık sadece ölmesini bilen bu daireyi unut.

Ve sonra aynada kendime bakmayı bıraktım, göz pınarlarımda iki, belki üç damla yaş belirdi. Ah, kaç gecemi gözyaşlarını düşünmeye adadım ve hâlâ ne kadar az anlıyorum onları.

Tuvaletten çıkıp oturma odasına döndüm, Coffeen hâlâ oradaydı, ayakta duruyor, boşluğa bakıyordu ve koridordan çıktığımı duyduğunda uzay gemisinden inen birine bakar gibi başını çevirip bana baktı, ama beni, yani davetsiz misafirini görmediğini hemen anladım, dışarıdaki dünyaya, parçası olmadığı halde ve tüm bu soylu kayıtsızlık numaralarına karşın, kendisini içten içe tüketen dünyaya bakıyordu. Ardından, arzudan çok inat yüzünden son köprülerimi de yaktım, davet edilmediğim halde yıpranmış kanepeye oturdum ve Lilian'ın söylediklerini tekrarladım, o gece eve dönmeyeceğini, Coffeen'in endişelenmemesi gerektiğini, annesinin ertesi sabah ilk iş olarak onun yanına geleceğini söyledim ve konuyla pek alakalı olmayan birkaç kelime ekledim, şairin ve ressamın eviyle ilgili sıkıcı yorumlar, ne kadar güzel bir yerdeymiş, hem merkezde hem sakin, sessiz bir sokakta; ve hazır oradayken, birkaç kişinin çalışmalarıyla ilgilendiği konusunda onu bilgilendirmekten de bir zarar gelmeyeceğini düşündüm; annesinin bana gösterdiği çizimleri ilginç bulduğumu söyledim, sıfata benzemeyen bir sıfattır ilginç, sıkıcı bulduğunuz ama öyle olduğunu itiraf etmek istemediğiniz bir filmi anlatmaktan, bir kadının hamileliğini değerlendirmeye kadar sayısız amaçla kullanılabilir. Ama ilginç, aynı zamanda gizemlinin de eşanlamlısıdır ve ben gizemden bahsediyordum. Gerçekten gizemden bahsediyordum. Coffeen'in bunu anladığını sanıyorum, çünkü sürgün gözleriyle tekrar beni süzdükten sonra bir iskemle çekti (bir an onu kafama atacağını sandım) ve ters çevirip minimalist bir mahkûm gibi arka demirlerinden tutarak oturdu.

Av mevsiminin başladığını ilan eden silah sesini duymuştum sanki, aklıma ne geldiyse söylediğimi hatırlıyorum. Kelimelerim tükenene dek konuştum. Ara sıra Coffeen'in uyuyakalacağı hissine kapılıyordum, bazense öfkeden köpürüyormuşçasına ellerini yumruk yapıyor veya iskemlenin demir parmaklıklar gibi aramıza konuşlanmış arkalığını uçacakmış, patlayacakmış, parçalanacakmış gibi sıkı sıkı tutuyordu. Ama sonra, biraz önce de belirttiğim gibi kelimelerim tükendi.

Gün doğumuna az kalmıştı. Sanırım.

Derken Coffeen konuştu. Erigone'nin hikâyesini biliyor musun, diye sordu bana. Hayır, bilmiyorum ama isim tanıdık, dedim (nasıl yalan), çuvallamaktan korkuyordum. Bir an için, kalbim sızlayarak, bana eski bir âşığından bahsedeceğini sandım. Hepimizin, söylenecek söz kalmadığında, güneş yeni yeni doğarken, anlatacak eski aşk hikâyelerimiz vardır. Sonradan Erigone'nin, Coffeen'in eski sevgililerinden biri değil de Yunan mitolojisinden bir karakter olduğu ortaya çıktı. Aigisthos ve Klytaimestra'nın kızı. Ben bu hikâyeyi biliyorum. Biliyordum. Agamemnon Truva'ya gittiğinde, karısı Klytaimestra, Aigisthos'un metresi olur. Agamemnon Truva'dan döndüğünde Aigisthos ve Klytaimestra birlik olup onu öldürür, sonra da evlenirler. Agamennon ve Klytaimestra'nın çocukları Elektra ve Orestes babalarının öcünü alıp krallığın kontrolünü ele geçirmeye karar verir. Planları, Aigisthos'u ve öz annelerini öldürmektir. Korkunç. Bu kadarını biliyordum. Devamını da Coffeen Serpas anlattı. Klytaimestra ve Aigisthos'un kızlarından, Orestes'in üvey kardeşi Erigone'den bahsetti, Yunanistan'daki en güzel kadınmış, ne de olsa annesi, dillere destan Truvalı Helen'in kardeşiydi. Orestes'in intikamını anlattı. Akıl almaz bir kıyım, dedi. "Hecatombe" deriz ya İspanyolcada, bu kelimenin anlamı nedir biliyor musun, diye sordu. Nükleer savaşla ilgili olduğunu zannettiğim için, akıllılık edip yanıt vermedim. Ama Coffeen aynı soruyu tekrarlayıp durdu. Bir felaket, dedim, bir tür facia? Hayır, dedi Coffeen, "hecatombe", bir seferde yüz öküzün aynı anda kurban edilmesidir. Yunanca yüz anlamına gelen hekaton kelimesiyle, öküz anlamına gelen bus kelimesinin birleşiminden oluşur. Gerçi Eski Yunan'da beş yüz öküzün kurban edildiği hecatombe'ler de varmış. Hayal edebiliyor musun, diye sordu. Hayal gücüm sınır tanımaz, diye karşılık verdim. Yüz veya beş yüz öküzün kurban edilişi: İnsanlar, kilometrelerce öteden kanın kokusunu almıştır. Onca ölümü hayal edebiliyor musun, her yer cesetlerle kaplı, insanın kanını donduran bir manzaraydı herhalde. Evet, herhalde öyleydi, dedim. Orestes'in intikamı da öyleydi, dedi Coffeen. Ana katlinin dehşeti ve geri dönülemezliği, utanç ve panik, dedi. Ve o dehşetin ortasında: Seçkin, kusursuz Erigone, entelektüel Elektra'yı ve dillere destan kahraman Orestes'i seyrediyor.

Entelektüel Elektra ve kahraman Orestes mi? Bir an Coffeen benimle kafa buluyor sandım.

Ama hayır, öyle değildi. Aslında Coffeen ben orada yokmuşum gibi kendi kendine konuşuyordu: Ağzından çıkan her kelimeyle Republica de El Salvador Sokağı'ndaki daireden uzaklaşıyor, uzaklaşıyor, uzaklaşıyordum. Ama gerçek bir paradoksmuş gibi gelse de aynı zamanda yokluğumla her zamankinden daha fazla oradaydım, sanki mükemmel Erigone'nin hatları benim görünmez veya solmuş hatlarıma karışıyordu ve bu yüzden bir anlamda yok oluyor, bir anlamda bu yok oluşla birlikte, gölgem Erigone'nin hatlarına büründüğü için, Lilian'ın dairesinin kasvetli oturma odasında Coffeen'in ezberden döktürdüğü kelimelerle öteki dünyadan çağırdığı Erigone vücut buluyordu. (Bu tür hikâyelerden hoşlanan Julio Torri orada olsa, efsanenin kulağa fısıldanan bir dedikodunun yasak çekiciliğine sahip olduğunu söylerdi.) Coffeen benim endişeli bakışlarıma aldırmaksızın anlatmayı sürdürüyordu ve o gece oradan ayrılmaya isteksiz olsam da tuttuğu yolun, annesinin yokluğu veya benim beklenmedik gelişimle tetiklenen bir sinir krizine çıktığını kavramıştım.

Coffeen hikâyesine devam etti.

Böylece Aigisthos'un öldürülüşünden sonra Orestes'in kendini kral ilan ettiğini ve Aigisthos'un yandaşlarını sürgüne yolladığını öğrendim. Ama Erigone krallıkta kalmıştı. Heykel gibi hareketsiz Erigone, dedi Coffeen. Kendisini, Orestes'in ölümcül öfkesinden koruyacak güzelliğinden başka hiçbir şeyi olmayan kadın. Orestes'in donuk bakışları. Bir gece Orestes kontrolünü kaybeder ve kadının yatağına girip ona tecavüz eder.

Ertesi sabah günün ilk ışıklarıyla uyanan adam, pencereye gider: Argos'a baktığı anda şüpheleri doğrulanır. Üvey kız kardeşine âşık olmuştur. Ama annesini öldüren bir erkek sevme yetisinden de yoksundur, dedi Coffeen, sıcak bir gülümsemeyle bana bakarak. Orestes, Aigisthos'un kanından gelen Erigone'nin kendisi için zehir olduğunu bilmektedir ve bu kadarı, kızın katlini haklı çıkarmaya yeter. Ama Orestes'in yandaşları, Aigisthosçuları yakalayıp ortadan kaldırırken Orestes kızın öldürülmesine izin vermez. Geceleri, bir uyuşturucu bağımlısı veya şarapçı gibi (Coffeen'in sözleri bunlar) Erigone'nin yatak odasına gider ve sevişirler. Sonunda Erigone hamile kalır. Bunu öğrenen Elektra, Orestes'in karşısına dikilip bu hamileliğin devlet için ne kadar kötü olduğunu açıklar. Erigone, Aigisthos'un torununu doğuracak, der Elektra. Argos'ta o zorbayla kan bağı olan tek bir erkek bile kalmadı. O ağacın tüm dallarını kesmeyi, kökünü kurutmayı görev belleyen Orestes, nasıl olur da merhamete gelip ağacın yeniden filizlenmesine izin verir? Ama o benim de çocuğum, der Orestes. Aigisthos'un torunu, diye ısrar eder Elektra. Böylece Orestes, ablasının öğüdünü tutup Erigone'yi öldürmeye karar verir.

Ama son bir kez onunla yatmak ister ve öyle de yapar. Hiçbir şeyden şüphelenmeyen kadın kendini korkusuzca Orestes'e teslim eder, gençtir ama yeni kralın deliliğini idare etmesini çabucak öğrenmiştir. Sürekli ona ağabeyim, diye hitap eder, yalvarır, bazen onu görüyormuş gibi yapar ve bazen yatak odasının köşesine sığınmış karanlık ve yalnız bir gölge görüyormuş gibi davranır. (Coffeen'in erotizmden anladığı bu muydu?) Karasevdalı Orestes gün doğmadan hemen önce, oraya gelirken neler planladığını itiraf eder. Kadına bir seçenek sunar. Erigone hemen o gece Argos'u terk etmelidir. Orestes kadının yanına onu şehirden çıkarıp uzaklara götürecek bir rehber verecektir. Korku içindeki Erigone karanlıktaki adama bakar (yatağın iki ayrı ucuna oturmuşlardır), Orestes'in sözlerinin üstü kapalı bir ölüm emri olduğundan şüphelenir: Ya rehber aslında cellâdıysa?

Korkudan ne yapacağını bilemeyen kadın şehirde kalmayı, Orestes'e yakın olmayı tercih ettiğini söyler.

Orestes'in sabrı taşar. Burada kalırsan seni öldürürüm, der, tanrılar beni deli yaratmış. Bir kere daha suçundan bahseder ve Erinys denen intikam tanrıçalarından; kafasını toparladığında ve hatta toparlayamasa da nasıl bir hayat sürmek istediğini biliyordur, dostu Pylades ile Yunanistan'ı dolaşıp efsaneleşeçektir. Hiçbir bağları olmadığından hayatlarını sanat eserine dönüştüren beatnikler gibi.

Ama Erigone, Orestes'in anlattıklarının tek kelimesini bile anlamaz, tüm bunların zeki Elektra'nın planının parçası olmasından korkar, bir tür ötenazi, genç kralın elini kana bulamasına gerek bırakmayacak, arkasında karanlıktan başka bir şey olmayan bir çıkış.

12

Erigone'nin kuşkuları Orestes'i derinden etkilemiş dostlarım. En azından Carlos Coffeen Serpas bana öyle söyledi. Gözlerimin içine baktı ve neşter kadar keskin komünyon ekmeklerine benzettiğim kelimeler, fısıltı halinde dudaklarından döküldü. Orestes'in ancak o zaman, ancak o sözlerden derinden etkilendikten sonra Erigone'yi Argos'un tehlikelerinden (ki bu tehlikeler, özünde kendi deliliği, ölümcül öfkesi, utancı ve pişmanlığı, kendisinin Orestes'in kaderi demekten hoşlandığı şeyin bileşenleriydi) korumayı ciddi ciddi düşündüğünü söyledi. Orestes'in kaderi —kendini yok etmeye verilmiş ne soylu bir isim.

Böylece Orestes bütün geceyi Erigone ile konuşarak geçirdi ve gecenin ilerleyen saatlerinde yüreği hiç olmadığı kadar ağırlaştı; savları sayısızdı ve her birini büyük bir beceriyle ortaya döküyordu, öyle ki şafaktan kısa süre önce, Erigone nihayet pes etti, Orestes'in önerdiği rehberi kabul etti ve günün ilk ışıklarıyla şehri terk etti.

Orestes bir kuleden kızın şehirden çıkışını seyretti. Ardından gözlerini kapadı ve tekrar açtığında Erigone artık yoktu.

Coffeen de bunu söylerken gözlerini kapadı ve (tepsiyi andıran, büyüyen veya küçülen —ne fark eder?) ayın ışığı, o lanetli 1968 yılında, Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin dördüncü katındaki kadınlar tuvaletinin bütün fayanslarına aynı anda dokunmayı istercesine baş döndürücü bir hızla içeri doldu. Ne yapmalıyım, diye düşündüm, önceden de düşündüğüm, şimdi de düşünmekte olduğum gibi. Gözleri kapalıyken kaçsam mı? Dairenin karadeliğinden kurtulmaya çalışsam mı? Yoksa gözlerini açana kadar bekleyip Yunan mitolojisinden bu hikâyeyi seçmesinin anlamını, bir anlamı olup olmadığını mı sorsam? Sesimi çıkarmasam ve geri açtığımda Coffeen'i ve tozlu resimlerini değil de, o Eylül ayında UNAM Kampüsü'nü titrek ışığıyla aydınlatan ay ışığının vurduğu banyo fayanslarını görme riskine rağmen, gözlerimi mi kapasam? Ateşle yeterince oynadığımı fark edip bu işten sıyrılsam, iyi geceler veya iyi sabahlar desem ve gözlerimi kapayıp, Meksika'nın kapalı gözler çölüne dönüşen o daireye sırtımı dönüp uzaklaşsam mı? Elimi uzatıp Coffeen'in yüzüne dokunsam, anlamadığım halde hikâyesini anlamış gibi davransam ve sonra büyük bir kararlılıkla mutfağa gidip çay veya limonlu bitki çayı hazırlasam...

Bunlardan herhangi birini yapabilirdim. Sonunda, hiçbirini yapmadım.

Coffeen gözlerini açıp bana baktı. Bu kadar, dedi. Gülümsemeyi denedi ama beceremedi. Veya belki o böyle gülümsüyordu, bir sırıtışla, gergin bir tikle. Hikâyenin geri kalanını herkes bilir, dedi. Orestes, Pylades'le yollara düşer. Gün gelir, kız kardeşi Iphigeneia ile tanışır. Maceralara atılır. Eski Yunan'a nam salar. Iphigeneia'nın bahsi geçtiğinde, Orestes zehirli kız kardeşlerinden uzak dursa daha iyi yapardı, diyecektim ama demedim. Ardından Coffeen saatin geç olduğunu, işe dönmesi veya yatması ya da salonun bir köşesine çekilip Eski Yunanlıların hikâyelerini düşlemesi gerektiğini göstermek istercesine ayağa kalktı. Sorun şu ki aklım Erigone'ye takılmıştı ve aniden, o âna dek dikkatimden kaçan bir şeyler olduğunu fark ettim. Bir şeyler, bir şeyler, iyi de ne?

Coffeen gitmem gerektiğini söylemek istercesine öylece duruyordu ve ben de bakışlarımı parkelerde, mobilyalarda, duvarlarda ve hatta Coffeen'in yüzünde dolaştırarak, kanepedeki yerimden kalkmadan öylece durdum. Yüzümde, bir şeyleri hatırlamak üzere olan birinin ifadesi vardı, hani bir kelime dilinizin ucundadır ama söyleyemezsiniz ya, nöronlar dört bir yana koşuşturup damarlarınızda akan kan hızlanırken zihninizde bir düşünce şekillenmeye başlar hani... Ama hâlâ kendinden veya harekete geçirdiği çarklardan ya da o çarkları er geç nasıl etkileyeceğinden korkar gibi gölgelerin arasındadır, belirsiz bir siluettir, yine de parçalar arasında bağlantı kurmayı başardığınızdan uyanış ânını daha fazla erteleyemezsiniz. Benim için de Erigone adının tekrarlanışı, mağarasında saklanan her neyse onu dışarı çıkaran bir tür çağrıya, ulumaya, istemsiz kıkırdamalara, muhtelif zulümlere dönüşmüştü.

Derken Coffeen, ben daha neyi hatırladığımı veya düşündüğümü çözemeden saatin geç olduğunu söyledi ve geçmişte Lilian Serpas'ın evini lüks ve konforlu bir yere dönüştüren nesnelerle dolu salonu, ancak yılların alışkanlığına yorulabilecek bir beceriyle, hiçbirine değmemeyi başararak arşınlamaya başladı.

Kronos, dedim. Kronos'un hikâyesini düşünüyordum. Bilir misin? İsterseniz kendini savunma mekanizması deyin, ama bu soruyu Rio de la Plata aksanıyla veya o aksandan ne kalmışsa onu taşıyan tizlikte bir sesle sordum. Kronos'un hikâyesini elbette biliyorum, dedi gözleri bulanık bir sıvının arkasında kaybolan Coffeen. Nereden çağrıştı bilmiyorum, dedim vakit kazanmak için. Orestes'le hiç ilgisi yok ki, dedi Coffeen. Hah, dedim ağzımı elimle örtmeksizin ve Coffeen'in duvardaki çizimlerinde dikkatini dağıtmamı sağlayacak bir şeyler aradım. Tam karşımdaki çizimde yolda yürüyen bir adam vardı, gözleri olan yıldızlar, yolda yürüyen o adamı seyrediyorlardı. Dürüst olmak gerekirse daha kötüsü olamazdı. Dürüst olmak gerekirse, hiçbir zarafeti yoktu. Dürüst olmak gerekirse, bütün kelimelerim tükenmişti, ama o da ne! Sanki bir şimşek çaktı, gölgeler değişti ve bir anlığına Coffeen aslında Orestes'miş ve ben de Erigone'ymişim gibi geldi, öyleyse demek gece hiç bitmeyecekti, bir daha günışığını göremeyecek, Lilian'ın oğlunun kara gözlerinde yanıp kül olacaktım. Bu şüpheler zihnime doluşurken ve korku, önce bir çalıya veya meşeye, sonra dallarını sonsuz gecenin karanlığına uzatmış ölümsüz bir ağaca, ovanın ortasında tek başına dikilmiş duran koca bir ağaca dönüşen korku, yüreğime (başka hiçbir yere yayılmaksızın) kök salarken Coffeen gözlerini açtı ve Erigone'nin zamanın sonsuzluğunda kaybolduğunu gören gözleriyle önce boş, sonra şaşkın bir bakış fırlattı bana, sanki hiç tanımadığı birine veya rastgele bir araya gelmiş gölgelere bakıyordu, ama yavaş yavaş kim olduğumu hatırladı, şaşkınlık nefrete, gareze ve cinai bir öfkeye dönüştü.

İşte o zaman, o âna dek dikkatimden kaçan şeyin ne olduğunu kavradım.

Bekle bir saniye, dedim. Şimdi hatırlıyorum, dedim. Uçuşan binlerce sinekle doluymuşçasına ağırlaşan hava birdenbire hafiflemiş, sis bulutu kaybolmuştu. Coffeen bana bakıyordu. Ben de uçaklarından, insanlarından arındırılmış gölgesiz hangarlarla ve sadece hayaller ile kehanetlerin havalandığı pistlerle dolu bir havaalanına bakıyordum. Sarhoşların ve uyuşturucu bağımlılarının havaalanı. Sonra birden buharlaşıp gitti ve yerini, Coffeen'in soru soran gözleri aldı. Şöyle dedim: Hiç. Hiç, saçma sapan, delice fikirlerim işte. Gitme zamanımın geldiğini hissedince kalkar gibi oldum ama Coffeen elini omzuma koyup beni durdurdu. Kendini Tanrı'nın iradesine bırak, dedim kendi kendime. İnançlı bir kadın değilimdir ama o an aklımdan geçen buydu, bir de ertesi günü göremeyeceğim. Şimdi söyleyince kulağa fazla melodramatik geliyor, ama o an bu kelimelerde gizli bir geçit veya ona benzer bir şey bulduğumu sandım ve böylece, garip gelecek biliyorum ama, korku kayboldu, her zamankinden canlıydım artık, Erigone'nin hikâyesini yanlış anladığımı kavramak anestezi altındaymışçasına beynimi uyuşturmuştu ve Lilian Serpas'ın dairesinin salonu hastanelere hiç benzemese de sedyeye konup ameliyathaneye götürülmüş gibi hissettim kendimi. Şöyle düşündüm: Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin kadınlar tuvaletindeyim ve ben geriye kalan son kişiyim. Ameliyathaneye doğru gidiyordum. Tarih'i doğuracaktım. Ayrıca şöyle düşündüm (aptal değilim): Hepsi geride kaldı, polisler ve askerler üniversiteyi terk etti, Tlatelolco'da öğrenciler öldü, üniversite kapılarını yeniden açtı, ama ben hâlâ dördüncü kattaki tuvalette kilitliyim. Sanki fayanslardaki ay ışığından geçit, sandığımın aksine zamanın hüzünlü devinimine açılmıyordu. Benim dışımda herkes gitmişti. Benim dışımda herkes geri dönmüştü. İkinci gerçeği kabullenmek zordu, çünkü kimsecikleri göremiyordum ve gerçekten geri dönmüş olsalar onları görebilmem gerekirdi, oysa kendimi ne kadar zorlarsam zorlayayım, en fazla Carlos Coffeen Serpas'ın gözlerini görüyordum. Ama sedyem asker yeşiliyle şarap şişesi yeşili arası bir yeşile boyanmış koridordan geçerken, Tarih hâlâ çığlıklar atarak doğumunu müjdeliyordu ve zamanda donmuş ameliyathaneye alınıp fısıldaşan doktorların anemi teşhisini işittiğimde, iyi de anemi için neremi ameliyat edecekler, diye düşündüm merakla. Doktor, oğlum mu olacak? Hamile miyim, diye sordum. Banka soyguncularınınkini andıran yeşil maskeleriyle bana bakan doktorlar, hayır hanımefendi, diyordu, sizi Tarih'in doğumuna şahitlik etmeye götürüyoruz. Bu acele neden doktor bey? Başım dönüyor! Doktorlar, hastalara öleceklerini haber verirken kullandıkları ses tonuyla yanıtladılar sorumu: Tarihin doğumu bekleyemez, geç kalırsak hiçbir şey göremezsiniz, sadece yıkıntılar, duman, bomboş bir arazi ve o zaman, her gece şair arkadaşlarınızla dışarı çıkıp kafayı çekseniz bile sonsuza dek yalnız kalırsınız. Öyleyse ne duruyorsunuz, gidelim, dedim. Anestezi beynimi ele geçiriyor, baskın bir sıla hasreti gibi zihnime çöküyordu. Kısa süreliğine de olsa soru sormayı bıraktım. Bakışlarımı tavana diktim, tek duyabildiğim, sedyenin kauçuk tekerleklerinin gürültüsü ve diğer hastaların, Pentotal sodyum (öldüğünü zannettiğim ilacın) kurbanlarının boğuk çığlıklarıydı. Donmuş kemiklerime işleyen hoş, şefkatli bir sıcaklık bile hissettim.

Ameliyathaneye vardığımızda sis perdesi açıldı, görüntü paramparça oldu ve bütün parçalar yerlere saçıldı. Bir şimşek çaktı ve küle dönüştü hepsi, sonra da bir rüzgâr esti ve küllerini Meksiko'ya dağıttı.

Gözlerimi açmamın ve Carlos Coffeen Serpas'a bir şeyler söylememin —artık ne olursa— zamanı gelmişti.

Ben de saatin geç olduğunu ve gitmem gerektiğini söyledim. Coffeen ise sanki, kendisi de ancak rüyalarda görülebilecek bir şey görmüş gibi bana bakıyordu. Silkinip önümden çekildi. Annen yarın sabah eve dönecek, dedim. Tamam, dedi gözlerini kaçıran Coffeen.

Bana kapıya kadar eşlik etti. İlk basamakları inerken başımı çevirip ona baktım; eşikte durmuş, kapının aralığından beni izliyordu. Elimle ağzımı örtüp bir şeyler söyleyecek oldum, ama dudaklarımdan sadece anlamsız heceler döküldü. Sanki birdenbire bunamıştım. Coffeen tam çözemediğim, ancak korkuyla yorgunluk karışımı diyebileceğim bir ifadeyle bana bakıp kapıyı kapayana dek, oracıkta elimle ağzımı örtmüş halde, öylece durup ona baktım. Bir süre hareket etmeyi başaramadım. Düşüncelere dalmıştım. Derken merdivenin ışığı söndü, o zaman karanlıkta, trabzana tutunarak ağır ağır basamakları indim.

Bolivar'da bir taksi çevirdim

Araba beni o dönemlerde yaşadığım Escandon Mahallesi'ndeki ufacık daireme götürürken ağlamaya başladım. Şoför göz ucuyla bana baktı. İguanamsı bir adamdı. Zor bir gecenin ardından eve dönen bir fahişe olduğumu düşünmüş olacak ki, ağlama fıstık, buna değmez, yarın her şey gözüne farklı görünecek, bak görürsün, dedi. Felsefe yapacağına neden yola bakmıyorsun, dedim ona.

Taksiden indiğimde ağlamam kesilmişti.

Kendime bir fincan çay hazırlayıp yatağa yattım, bir şeyler okumaya çalıştım. Ne olduğunu hatırlamıyorum ama Pedro Garfías değildi. Sonunda okuyamayacağımı anlayıp pes ettim ve ışıkları kapayıp çayımı içtim. Sonra Meksika'nın başkentinde yeniden güneş doğdu.

13

Anlayacağımı anladım ve kırılgan, titrek bir neşe günlerime sızdı. Meksikalı genç şairlerle geçirdiğim geceler beni yorgun düşürmüş, içimi boşaltmış ve ağlamanın eşiğine getirmişti. Başka bir tavanarasındaki başka bir odaya taşındım. Napoles, Roma ve Atenor Salaş mahallelerinde oturdum. Kitaplarımı kaybettim, giysilerimi de. Ama kısa sürede başka kitaplar geçti elime ve daha geç olmakla beraber yeni giysilere de kavuştum. Üniversitede geçici, ufak tefek işlere girdim. Koşullar elverdiğince, hemen her gün üniversitedeydim, haliyle başka kimsenin göremediği şeyler gördüm. Sevgili Felsefe ve Edebiyat Fakültemde Ortaçağ Floransa'sına yakışır dolandırıcılıklar ve Eski Roma'ya özgü kan davaları alıp başını gitmişti. Ara sıra Quito'da veya Bucareli Caddesi'ndeki başka bir mekânda Lilian Serpas'a rastlardım. Doğal olarak selamlaşırdık, ama hiçbir zaman biricik oğlundan bahsetmedik (gerçi bazı geceler, yeniden dairesine gitmemi ve oğluna o gece eve dönmeyeceğini söylememi istemesi için her şeyimi verebilirdim). Derken fırtınada beliren hayaletler gibi hayatımda belirip durmayı bıraktı ve yokluğu fark edildiyse bile kimse ona ne olduğunu sormadı, ben de nerede olduğunu sormaya korktum; ruhum o kadar kırılgan hale gelmişti ki vaktiyle en belirgin özelliklerimden biri olan meraka içimde yer kalmamıştı.

Çok geçmeden sürekli uyuklamaya başladım. Önceden pek uyuyan biri olduğum söylenemezdi. Meksika şiirinin uyku özürlüsüydüm; şiirleri okur, sindirir, tek bir toplantıyı bile kaçırmazdım. Ama bir gün, Carlos Coffeen Serpas'ı ilk ve son görüşümden aylar sonra, üniversiteye gitmek için bindiğim otobüste uyuyakaldım ve ancak biri beni omuzlarımdan sarstığında uyandım, bozuk bir saati çalıştırmaya uğraşıyorlardı sanki. İrkilerek uyandım ve beni uyandıran, on beş yirmi yaşlarındaki oğlanın, bir öğrenciydi, yüzüne baktığımda ağlamamak için kendimi zor tuttum.

O günden sonra, sürekli uyumak gibi kötü bir alışkanlık edindim.

Coffeen'i, Erigone'yi ve Orestes'i düşünmek istemiyordum. Kendi hikâyemi ve yaşayacak kaç yılım kaldığını da düşünmek istemiyordum.

Özetle nerede olursam olayım uyuyordum, özellikle de yalnızsam, yalnızlıktan kaçıştı uyku —tek başıma kaldığım anda uykuya dalıyordum. Zamanla kötü alışkanlığım kronikleşti, insan içinde de uyuyakalmaya başladım, bar masasına kafamı yaslıyor veya koltuğumda oturmuş, öğrencilerin piyeslerini izlerken uykuya dalıveriyordum.

Geceleri rüyaların koruyucu meleğinin sesini duyardım: Auxilio, ahbap, bizim Güney Amerikalı çocukların sonunun neresi olduğunu keşfettin demek. Kes sesini, derdim ona. Kes sesini. Bir halt bilmiyorum. Çocuklar derken kimi kastediyorsun? Benim hiçbir şeyden haberim yok. O zaman ses, yanıtımı ikna edici bulmadığını gösteren bir şeyler mırıldanırdı, belki, hımm, derdi ya da öyle bir şeyler, hâlâ Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nin kadınlar tuvaletindeyim, derdim o zaman kendime. Ay, fayansları birer birer eritip imgelerin dışarı aktığı bir karadelik yaratıyor, hayatım bir film şeridi gibi gözümün önünden geçiyor: İzlediğim filmler, okuduğum kitaplar. Gelecek de delikten dışarı süzülüyor, ama ışık hızıyla gittiği için onu göremiyorum.

Anlayacağınız, budalaca kehanetler beliriyordu rüyalarımda.

Hey Auxilio, ne görüyorsun, diyordu uzaktan gelen ses.

Geleceği, diye yanıtlıyordum. Geleceğin yirminci asrın kitaplarına neler getireceğini görebiliyorum.

Kehanette bulunabilir misin, diye soruyordu aynı ses, meraklıydı, alaycılıktan eser yoktu onda.

Kehanet mi değil mi bilemem ama birkaç tahmin yürütebilirim, diye karşılık veriyordum hayalperestlere bahşedilen tatlı sesimle.

Haydi, haydi, diyordu heyecanlanan ses.

Fakülte binasındaki kadınlar tuvaletindeyim ve geleceği görebiliyorum, diyordum soprano sesimle ve deliler gibi gülüyordum.

O kadarını biliyorum, diyordu ses. Bana bilmediğim bir şey söyle. Kehanetlerini dile getirmeye başla, ben de hepsini not alayım.

Sesler not falan almaz, diyordum bariton bir sesle, dinlemezler de. Sesler sadece konuşur.

Yanılıyorsun ama bir önemi yok, diyordu, söylemen gerekenleri söyle ve lütfen yüksek sesle, tane tane konuş.

O zaman derin bir nefes alıyor, tereddüt ediyor, zihnimi boşaltıyor ve şöyle diyordum: Kehanetlerim şunlar.

Vladimir Mayakovski 2150 yılına doğru yine popüler olacak. James Joyce, 2124'te Çinli bir oğlan olarak yeniden doğacak. Thomas Mann, 2101'de Ekvadorlu bir eczacı olarak karşımıza çıkacak.

Marcel Proust için 2033 yılı uzun sürecek kasvetli bir unutuluşun başlangıcı demek. 2089'da bazı kütüphanelerden Ezra Pound'un kitapları kaldırılacak. Vachel Lindsay 2101'de halkın şairi olacak.

2045'te varoşlarda Cesar Vallejo okunacak. 2045'te varoşlarda Jorge Luis Borges okunacak. 2101'de Vicente Huidobro kitlelere hitap etmeye başlayacak.

Virginia Woolf, 2076'da Arjantinli bir roman yazarı olarak yeniden doğacak. Louis Ferdinand Celine 2094'te arafa girecek. 2101'de herkes Paul Eluard okuyacak.

Metempsikoz: Şiirde ruh geçişmesi. Şiir yok olmayacak. Karşı-gücü başka şekillerde kendini dışa vuracak.

Cesare Pavese 2034'te Gözlemcilerin Koruyucu Azizi ilan edilecek. Pier Paolo Pasolini 2100'de Kaçakların Koruyucu Azizi ilan edilecek. 2167'de Giorgio Bassani mezarından çıkacak.

Oliverio Girondo 2099'da çocuk kitapları yazarı olarak yerini bulacak. Roberto Arlt'ın bütün eserleri 2102'ye kadar sinemaya uyarlanacak. Adolfo Bioy Casares 2105'te bütün eserlerinin beyaz perdeye uyarlandığını görecek.

Arno Schmidt, 2085'te kendi küllerinden doğacak. Güney Amerika'nın varoşlarında, 2101'de yeniden Franz Kafka okunacak. 2098'de Rio De La Plata bölgesinde Witold Gombrowicz iade-i itibarın tadını çıkaracak.

Paul Celan 2113'te küllerinden yeniden doğacak. Andre Breton 2071'de aynalar aracılığıyla geri dönecek. Son okuyucusu 2059'da ölen Max Jacob'u bir daha kimse okumayacak, yani son okuru da ölecek.

Jean-Pierre Duprey'i 2059'da kim okuyacak? Gary Snyder'ı kim okuyacak? Ilarie Voronca'yı kim okuyacak? Bunlar kendime sorduğum sorular.

Gilberte Dallas'ı kim okuyacak? Rodolfo Wilcock'u kim okuyacak? Pierre Unik'i kim okuyacak?

2059'da Şili'de bir meydana Nicanor Parra'nın heykelini dikecekler. 2020'de Meksika'da bir meydana Octavio Paz'ınkini. Onlardan biraz daha küçük bir Ernesto Cardenal heykeli de 2018'de Nikaragua'daki bir meydana konacak.

Ama bütün bu heykeller ya Tanrı’nın müdahalesi ya da dinamitin gücüyle, er geç, Heine'nin heykeli gibi yıkılacak. Bu yüzden sizin yerinizde olsam, dikilen heykellere pek güvenmezdim.

Carson McCullers'ı 2100'de de okuyacaklar, ama Alejandra Pizarnik, aynı yıl son okuyucusunu da yitirecek. Alfonsina Storni 2050'de ya kedi ya da ayıbalığı olarak yeniden dünyaya gelecek, hangisi olacak, emin değilim.

Anton Çehov'un durumuysa biraz farklı: 2003'te yeniden doğacak, 2010'da yeniden doğacak, 2014'te yeniden doğacak. 2081'de bir kere daha belirecek. Sonra, ondan bir daha haber alınamayacak.

2017'de Alice Sheldon kitlelere hitap edecek. Alfonso Reyes 2058'de kesin olarak öldürülecek ya da öyle sanacaklar, ama aslında katillerini öldüren Reyes olacak. Marguerite Duras 2035'te bile, binlerce kadının sinir sisteminde yaşamayı sürdürecek.

Ne garip, ne garip, diyordu gaipten gelen ses. Bahsettiğin yazarlardan bazılarını hiç okumadım.

Örneğin hangisini, diye sordum.

Örneğin şu Alice Sheldon'u. Kim olduğuna dair en ufak bir fikrim yok.

Güldüm. Katıla katıla güldüm. Bu kadar komik olan ne, diye soruyordu ses. Seni faka bastırdım, pek kültürlü geçinirsin ya, diye yanıtlıyordum. Kültürlüymüş... Kültürlü müyüm değil miyim bilmiyorum, ama okumuşluğum var. Ne garip, dedim, rüya birden 180 derece dönmüştü, binlerce Popokatepetl ve İxtaccihuatl'la[4] kaplı, buz gibi bir yerdeydim. Garip olan ne, diyordu ses. Ben Uruguaylıyken, rüyalarımın koruyucu meleğinin Buenos Airesli olması, diyordum. Ha, aslında sık rastlanan bir durumdur, diyordu dişi ses. Alice Sheldon, kitaplarını James Tiptree Jr. adıyla yayımlamıştır diyordum, soğuktan tir tir titreyerek. Hiç okumadım, diyordu ses. Bir sürü öyküsü ve romanı olan bir bilimkurgu yazarıdır, diyordum.

Hiçbirini okumadım. Hiçbirini okumadım, diyordu ses, dişlerinin soğuktan birbirine çarptığını duyabiliyordum. Dişlerin mi var, diye soruyordum kulaklarıma inanamayarak.

Gerçek dişler değil, sahiden benim değiller, diye yanıtlıyordu sesin sahibi olan kadın. Bu, ben yanındayken kaybettiğin dişlerin takırtısı, benim ağzımdan dökülüyor. Dişlerim, diye düşünüyordum nostalji barındırmayan bir şefkatle. Soğuk katlanılacak gibi değil, sen de öyle düşünmüyor musun, diyordu koruyucu meleğim. Evet, çok, çok soğuk, diyordum. Bu dondurucu yerden çıkmaya ne dersin, diye öneriyordu ses. Harika bir fikir, ama nasıl başaracağımızı bilmiyorum, kafatasını parçalamadan buradan çıkabilmek için deneyimli bir dağa olmak gerek, diye yanıtlıyordum onu.

Uzakta Meksiko'nun siluetini görmeye çalışarak buzların arasında bir süre daha ilerliyorduk.

Bu manzara bana Caspar David Friedrich'in bir resmini hatırlattı, diyordu ses. Hiç hatırlatmaz mı, diye karşılık veriyordum. Ne demek istiyorsun, diye soruyordu. Hiç, hiç.

Derken, saatler veya aylar sonra ses, kimse bizi kurtarmaya gelmeyecek, buradan çıkmanın bir yolunu bulmalıyız, diyordu bana. Kendi başımıza çıkamayız, kafamızı gözümüzü yararız (en azından ben yararım), diyordum. Zaten soğuğa alışmaya başladım, sanki Dr. Atl'ın haşin dünyalarından birine düştük. O zaman gaipten gelen ses Rimbaud'nun sesli harfler şiirini çağrıştıran bir hüzünle şöyle diyordu bana: Alıştın.

Derken, sessizlikle geçen ayların veya yılların ardından, bana, uçak kazası geçiren vatandaşlarını hatırlıyor musun, diyordu. Ne vatandaşı, diye soruyordum sesin hiçlikle ilgili rüyalarımı bölüp durmasının verdiği bıkkınlıkla. And Dağları'na düşen uçaktaki Uruguaylılar. Herkes onlardan umudu kesmişti, üç ay kadar dağlarda kaldılar, açlıktan ölmemek için ölenlerin cesetlerini yediler, galiba futbolcuydular, dedi ses. Ragbi oyuncuları, dedim. Ragbi oyuncuları mı? Kimin aklına gelirdi, ben onları futbolcu sanıyordum. Neyse, yani onları hatırlıyorsun? Evet, And Dağları'nın yamyam ragbi oyuncularını hatırlıyorum. İşte sen de öyle yapmalısın, diyordu ses.

İyi de kimi yiyeceğim, diyordum, kulağa Ruben Darío'nun "Zafer Yürüyüşü" kadar tatlı ve şefkatli gelen sesin sahibinin gölgesini arayarak. Beni değil, beni yiyemezsin, diyordu ses. Öyleyse kimi yiyeceğim? Burada yapayalnızım. Sen varsın, ben varım, binlerce Potocatepetl ve İxtaccihuatl var, bir de soğuk rüzgâr, ama başka bir şey yok, diyordum, karlar arasında ilerleyip gözlerimle ufukta Güney Amerika'nın en büyük şehrinin izlerini ararken. Ama lanet Meksiko görünürde yoktu ve yegâne arzum, yeniden uykuya dalmaktı.

O zaman dişi meleğin sesi Julio Cortâzar'ın bir romanının sonundan bahsetmeye başladı, hani kahramanımız, rüyasında sinemada olduğunu görür ve biri gelip ona uyanmasını söyler ya. Sonra Marcel Schwob'dan ve Jerzy Andrzejewski'den ve Pitol'un Andrzejewski tercümesinden bahsetti, Tanrım bu kadın hiç susmayacak mı, dedim içimden, sus artık, bunları zaten biliyorum, benim sorunum, nasıl uyanacağım değil, nasıl yeniden uykuya dalacağım, ki buna da sorun denemez aslında, çünkü rüyalarım gayet tatlı ve kimse tatlı bir rüyadan uyanmak istemez. Ses buna psikoanalitik terimlerle karşılık verdiğinde, hangi şehirden geldiğiyle ilgili zihnimde en ufak bir şüphe kalmadı: Kesinlikle Buenos Airesliydi. O zaman şöyle diyordum ona: Ne komik, kalbimi donduran korkular Uruguaylı, ama rüyalarımın koruyucu meleği bir Argentino[5]. Ve o, ders verircesine düzeltiyordu hatamı: Argentina, dişi olacak, Argentina[6].

Sonrasında sessizliğimizi koruyorduk, rüzgâr, dağılmadan önce inci kolyeleri andıran kar tanelerini dört bir yana savururken Meksiko'nun siluetini gözden kaçırmamak için boş ufku tarıyorduk sürekli, gerçi doğruyu söylemek gerekirse, artık en ufak bir umudumuz kalmamıştı.

Ta ki ses şunları söyleyene dek: Hey Auxilio, ben artık kaçıyorum. Nereye, diye soruyordum. Başka bir rüyaya, diyordu. Hangi rüyaya, diye soruyordum. Hangisi olursa, diyordu, burada donuyorum. Son sözlerini öyle yürek sızlatan bir içtenlikle söylüyordu ki yüzünü görebilmek umuduyla karlara bakıyordum ve sonunda ufacık suratının tınısına rastladığımda, bana Robert Frost'un karlar ve soğukla ilgili şiirini hatırlatıyordu. Hüzünleniyordum o zaman, demek ses yalan söylemiyordu —zavallıcığın soğuktan donduğu doğruydu.

Isıtabilmek umuduyla onu kollarıma alıyordum, ne zaman istersen gidebilirsin, hiç dert değil, diyordum ona. Bir şeyler daha söyleyebilmeyi istiyordum, ama ağzımdan sadece bu beceriksiz kelimeler dökülüyordu. O zaman, ağırlığı olmayan angora bir kazağı andıran yumuşacık ses, kollarımda kıpırdanıyor, Remedios Varo'nun bahçesindeki kediler gibi zevkle mırlıyordu. İyice ısındığında ona, haydi git, seninle tanışmak büyük bir zevkti, ama tekrar üşümeden yola çıkmalısın, diyordum. Sesçik kollarımın arasından sıyrılıyor (ama göbek deliğimden çıkmış gibi geliyordu bana) ve güle güle ya da çav demeden, gerçek bir Arjantinli koruyucu melek gibi, tam bir Fransız çıkışı yapıyordu. Yalnız kalıp deli gibi düşünmeye başladığımda, sesin beni boş boş konuşturmaktan başka bir işe yaramadığı sonucuna varıyordum. Kendini aptal durumuna düşürdün, diyordum yüksek sesle, daha doğrusu demeye çalışıyordum.

Çalışıyordum dedim, çünkü yapıp yapabildiğim ağzımı açıp kapamaktı. Karla kaplı boşluğa kelimeleri haykırmaya kalktığımda soğuk o kadar şiddetlenmişti ki çenemi bile kıpırdatamıyordum. Yani olsa olsa, söylemeye çalıştığım şeyi düşünmüşümdür, ama eklemeliyim ki düşüncelerim kulakları sağır edecek kadar gürültülüydü (veya o karlı dağlarda bana öyle geliyordu), sanki uykumda beni öldüren soğuk, aynı zamanda bir tür Yeti'ye, kaslı ve gür kıllı bir kar kadınına dönüştürüyordu beni, elbette hayal gördüğümün farkındaydım, ne vücudumu soğuktan koruyacak uzun tüylere kavuşmuştum ne sesim katedrallerden yükselen, sadece kendi sayesinde, sadece kendi için var olan ve uykusuzluk çekenlerin tek sorusunu, o boş, yitik soruyu —neden, neden?— tekrarlayıp durmaktan başka bir işe yaramayan kutsal sese dönüşmüştü. Soru boştu, çünkü yıkılan her duvarın küllerinden yenileri doğuyordu; her şey anlamsızdı, hepsi umutsuz, boş çabalardı, ağlamanın bile bir anlamı yoktu, çünkü zirvelerde yaşayanlar ağlamaz, sadece soru sorar; Machu Pichu irtifasında ağlanmaz ya da belki soğuk gözyaşı bezlerini etkiliyordur veya mesele zirvelerin bakış açısıyla gözyaşlarının yararsız olmasıdır.

Damlaların sesini duyduğumda karların arasında ölümü bekliyordum, nasıl olabilir, diyordum kendi kendime, yine rüya görüyor olmalıyım, Himalayalar'ın tepesinde, her şeyin donup kaskatı olduğu bu yerde hiçbir şey damlayamaz. O ufacık ses, sonsuz uykuya dalmamı engellemeye yetiyordu. Gözlerimi açtım; sesin kaynağını bulmaya çalışıyordum. Acaba buzlar mı eriyor, diye düşünüyordum. Önce sonsuz bir karanlığın içindeymişim gibi geliyordu, ama kısa süre sonra gözlerimin ışığa alışması zaman aldığı için öyle olduğunu keşfediyordum. Sonra fayanstan, tek bir fayanstan yansıyan donuk ay ışığını gördüm, sanki beni bekliyordu. Yerdeydim, sırtımı duvara yaslamıştım. Ayağa kalktım. Dördüncü kattaki kadınlar tuvaletinin musluklarından biri tam kapanmamıştı. Musluğu açıp yüzümü yıkadım. O zaman ay ışığı, başka bir fayansa geçti.

14

İşte o an dağlardan inmeye karar verdim. Kadınlar tuvaletinde açlıktan ölmemeye karar verdim. Delirmemeye karar verdim. Dilenmemeye karar verdim. Kafama silah dayansa da gerçekleri söylemeye karar verdim. Ve inmeye başladım. Sadece, dondurucu rüzgârın bıçak gibi yüzümü kestiğini ve ayın parıltısını hatırlıyorum. Kayalıklar ve uçurumlar vardı nükleer savaş sonrası kayak pistlerini andıran. Hiçbirinin huzurumu kaçırmasına izin vermedim; inmeyi sürdürdüm. Elektrik yüklü fırtına bulutları gökyüzüne toplandı, ama onları düşünüp endişelenmedim. İnmeye devam ederken kafamda sadece mutlu düşüncelere yer vardı. Örneğin Arturito Belano'yu ve Meksiko'ya geri döndüğünde yeni insanlarla dolaşmaya başlamasını düşünüyordum, Meksika'nın genç şairleriyle değil kendisinden bile küçük, on altı, on yedi, on sekiz yaşında gençlerle. Sonra Ulises Lima ile tanıştı ve ben dâhil, eski arkadaşlarını küçümser oldu, sanki kendisi cehennemden yeni dönmüş Dante'ydi, ama hayır, ne diyorum ben böyle, Dante de değil, Virgilius'un ta kendisiydi, marihuana içerdi, halk arasında ot da derler ve düşünmek bile istemediğim başka maddeler kullandı. Ama içten içe, özünde, hep aynı tatlı çocuk olarak kaldı. Bu yüzden bir gün tesadüfen karşılaşsak —başka türlüsü mümkün değildi, çünkü aynı insanlarla takılmıyorduk— nasıl gidiyor Auxilio, derdi herhalde ya da ismimle ilgili bir kelime oyunu yapar, Bucareli Caddesi'nin karşı tarafındaki kaldırımdan, yanında güzel ama kibirli kız arkadaşı Laura Jauregi, elinde tako veya bir dilim pizza, maymunluk yaparak, İmdat, diye bağırırdı: İmdat! İmdat! İmdat!! Bazen yanında Ulises Lima veya diğer bir genç Şilili, Felipe Müller olurdu ve ben de cesaretimi toplayıp onlara katılırdım, ama konuşmak yerine gıdaklıyorlardı ve benden hoşlandıkları ve kim olduğumu bildikleri açıkça belli olsa da gıdaklamalarını anlayamaz, sohbetin nerede başlayıp nerede bittiğini kestiremezdim; bu yüzden sonunda onları bırakır, karlara basa basa yürümeye devam ederdim.

Lütfen benimle alay ettiklerini düşünmeyin! Söylediklerimi kelimesi kelimesine dinliyorlardı. Ama ben gıdaklamasını bilmem, onlarsa kendilerine özgü o dili konuşmaktan vazgeçemiyorlardı, zavallı çocuklar. Zavallı terk edilmiş çocuklar. Çünkü oldukları buydu: Kimse onları sevmiyordu. Kimse onları ciddiye almıyordu. Sadece onlar kendilerini ciddiye alıyorlardı ve korkarım ki bunu yaparken kimi zaman aşırıya kaçıyorlardı.

Bir gün birileri bana Arturito Belano'nun Meksika'dan ayrıldığını söyledi. Umalım da bu sefer dönmesin, dediler. Bu söz beni o kadar öfkelendirdi ki —Arturito'yu her zaman sevmişimdir— galiba gidişini haber veren kişiye küfrettim (en azından içimden), ama bunu yapmadan önce, Arturito'nun nereye gittiğini sormayı akıl ettim. Ne diyeceklerini bilemediler: Avustralya, Avrupa, Kanada, öyle bir yere gitmişti. Sonrasında Arturito'yu düşünüp durdum, cömert annesini, kız kardeşini, Abraham Gonzâlez Sokağı'ndaki dairelerinde börek yaparak geçirdiğimiz akşamüstlerini ve benim makarna yoğurduğum zamanı, makarna çubuklarını kurusun diye mutfağa, salona ve o küçük oturma odasına asmamızı.

Ben hiçbir şeyi unutmam. Dediklerine göre asıl sorunum buymuş.

Ben Meksika'nın şairlerinin anasıyım. 1968 yılında polis ve ordu üniversiteyi bastığında kaleyi koruyan kişiyim. Tek başıma fakültenin tuvaletinde, yiyecek tek lokma yemek olmaksızın, on günden, on beş günden uzun süre kapalı kaldım, sanırım Eylül'ün on sekizinden otuz birine kadar, artık ondan da emin değilim.

Yanımda Pedro Garfías'ın şiir kitabı ve çantam vardı, beyaz bir bluz, pilili gök mavisi bir etek giymiştim ve her şeyi gözden geçirmek için isteyip isteyebileceğimden daha çok zamanım oldu. Ama Arturo Belano'yu düşünmüş olamam, çünkü onunla henüz tanışmamıştım.

Şöyle dedim kendime: Dayan Auxilio Lacouture. Eğer çıkarsan seni tutuklayacaklar (ve muhtemelen göçmenlik evrakların eksik olduğundan sınır dışı edileceksin, Montevideo'ya yollanacaksın, seni aptal kız), suratına tükürüp seni dövecekler. Kendimi çekeceğim çilelere, açlığa ve yalnızlığa katlanmaya hazırladım. İlk birkaç saat tuvalet kabininde, olaylar başladığında içinde olduğum kabinde uyudum, çünkü bana şans getireceğine inanacak kadar batıl inançlıydım, ama tahtlar uyumak için ideal yerler değildir, ben de sonunda fayansların üstüne kıvrıldım. Sayısız rüya gördüm, kâbus değil müzikli rüyalar, şeffaf sorularla, Güney Amerika'nın buz mavisi parlak göğünde uçan, zarif, güvenli uçaklarla ilgili rüyalar. Uyandığımda soğuktan donuyordum, tir tir titriyordum ve açtım. Camdan, lavaboların üstündeki küçük yuvarlak pencereden dışarı baktım ve o zaman yeni günün ışıklarının, kampüsün yapboz misali dağılmış parçalarına doğduğunu gördüm. İlk sabahımı ağlayarak ve sular kesilmediği için gökteki meleklere şükrederek geçirdim. Sakın hastalanma Auxilio, dedim kendi kendime, içebildiğin kadar su iç, ama sakın hastalanma. Sırtımı duvara yaslayıp vücudumun yere kaymasına izin verdim ve bir kere daha Pedro Garfías'ın kitabını açtım. Gözlerim kapandı. Uyuyakalmış olmalıyım. Sonra ayak sesleri duydum ve yeniden tuvalet kabinine saklandım (orası benim Duino Sarayı'mdı, sığınağımdı, Meksika hayalimdi, hiç sahip olmadığım barınaktı). Pedro Garfías'ın dizelerini okudum. Uyudum. Lombozu andıran pencereden dışarı baktım ve yükseklerden geçen bulutları gördüm. Aklıma Dr. Atl resimleri geldi ve kendimi hoş şeyler düşünmeye zorladım.

Kaç şiiri ezbere biliyordum? Hatırlayabildiğim dizeleri ezberden mırıldanmaya başladım, imkânım olsa hepsini yazabilmek hoşuma giderdi, ama tükenmez kalemim olsa bile kâğıdım yoktu. Derken bir fikir: Seni budala, her tarafın kâğıt dolu. Böylece tuvalet kağıdından parçalar koparıp yazmaya başladım. Uyuyakaldım ve rüya gördüm; tam bir komedi, Juana de Ibarbourou'yu gördüm rüyamda, 1930'da yayımlanan kitabı La Rosa de los Vientos ve ilk şiiri "Las Lenguas de Diamante"den[7] bahsediyordu, ne hoş ne seçkin bir başlık, geçen yıl Fransa'da yayımlanmış avangart bir kitabın adı bile olabilir, ama Güney Amerikalı Juana'nın şiiri 1919'da, o henüz yirmi yedi yaşındayken yayımlandı. O zamanlar ne etkileyici kadındı kim bilir, dünya ayaklarının altına serilmişti, bütün o beyefendiler, her dediğini yapmak için yanıp tutuşuyordu (onlar gitti ama Juana hâlâ yaşıyor) bütün o modernist şairler, şiirleri için hayatlarını feda etmeye hazırdı, bakışlar ve iltifatlar, sonsuz sevgi.

Derken uyandım. Ben hafızayım, diye düşündüm.

Aynen böyle düşündüm. Yeniden uykuya daldım. Uyandım ve birkaç saat, belki birkaç gün, geçip giden yıllarım için ağladım, Montevideo'daki çocukluğum, huzurumu kaçıran yüzler (şimdi bile üstümdeki etkileri aynıydı, hatta her zamankinden fazlaydı), bahsetmemeyi tercih ettiğim o suratlar yüzünden ağladım.

Sonra günlerin sayısını şaşırdım, kaç gündür orada kapalı kaldığımın hesabını yapamıyordum. Ufak penceremden dışarı baktığımda kuşları, ağaçların gövdelerinden parçaları ve çerçevenin dışında kalan bir yerlerden başlayan dalları, çalıları, çimenleri, bulutları, duvarları görüyordum, ama insanlar yoktu, hiçbir şey duymuyordum ve orada kapalı kaldıkça zaman kavramını yitirdim. Derken, belki Şarlo'yu hatırlayıp, tuvalet kâğıdı yedim, ama çok değil, midem daha fazlasını kaldırmazdı. Sonra, artık aç olmadığımı kavradım. Şiirleri yazdığım tuvalet kâğıdı parçalarını toplayıp klozete attım ve sifonu çektim. Suyun gürültüsüyle havaya sıçradım, o an işimin bittiğini sandım.

Bütün fedakârlıklarıma ve kurnazlıklarıma rağmen işim bitti, diye düşündüm. Yazdıklarımı bu şekilde yok etmek ne kadar şiirseldi, diye düşündüm. Keşke onları yeseydim, şimdi işim bitti, diye düşündüm. Yazmanın kibri, yok etmenin kibri, yazabildiğim için bunlara katlanabildim, diye düşündüm. Yazdıklarımı yok ettiğim için beni bulacaklar, dövecekler, bana tecavüz edecekler, beni öldürecekler, diye düşündüm. Düşündüm ki bu iki şey, yazmak ve yok etmek, saklanmak ve bulunmak birbiriyle bağlantılı. Sonra tahtama oturup gözlerimi kapadım. Uyuyakaldım. Ardından yine uyandım.

Vücudum kaskatı kesilmişti. Ağır adımlarla kabinden çıkıp aynanın karşısına geçtim, kendime baktım, saçımı taradım, yüzümü yıkadım. Suratım korkunç görünüyordu! Nasıl olduğunu merak ediyorsanız, şimdiki gibi işte. Sonra sesler duydum. Uzun süredir en ufak bir ses duymamıştım. Kumdaki ayak izini gören Robinson Crusoe gibi hissettim kendimi. Benim ayak izim bir sesti, kapının çarpışıydı; benim bulduğum ayak izi, çakıltaşlarından bir çığdı. Derken Lupita, Profesör Fombona’nın sekreteri kapıyı açtı, öylece durup birbirimize baktık, şaşkındık, küçük dilimizi yutmuştuk. O duygusal şokun etkisiyle sanırım bayılmışım.

Gözlerimi açtığımda Profesör Rius'un ofisindeydim (ne cesur ne yakışıklı adamdı, hâlâ öyledir), arkadaşlar ve tanıdık yüzler arasındaydım, askerlerden eser yoktu ve bu o kadar muhteşemdi ki ağlamaya başladım; profesör sürekli sorular sorsa da kelimeleri bir araya getirip başımdan geçenleri anlatamıyordum, yaşadıklarım midemi bulandırıyordu, ama bir yandan da hayatta olduğum için minnettardım. Sanırım.

Hepsi bu dostlarım. Efsane 1968'in rüzgârlarıyla, Meksiko'nun rüzgârlarıyla yayıldı; ölülerin ve sağ kalanların içine kök saldı ve şimdi o kötü kaderli güzel yılda, üniversite işgal edildiğinde kampüste kalan bir kadının sonuna kadar direndiğini herkes biliyor. Hayatıma devam ettim (ama yaşadığım onca şeyden sonra, bir şeyler eksikti) ve hikâyemin anlatıldığını duyuyordum, on üç gün açlıktan kırılarak tuvalette kapalı kalan kadından bahsediyorlardı, tıp öğrencisiymiş, rektörlük binasındaki sekreterlerdenmiş... Ne işi ne evi olan Uruguaylı kaçak bir göçmendi, diyen çıkmadı. Bazen hikâye değişiyordu, kilitli kalan, kadın değil erkekti, Maocu öğrencilerden biri veya midesi bozulmuş bir profesör. Ve bu hikâyeleri, hikâyemin çeşitli versiyonları olan bu efsaneleri duyduğumda, eğer sarhoş değilsem huzurum bozulmuyordu, ama sarhoşsam onlara laf atıyordum. Ne önemi var, diyordum, bunlar üniversite dedikoduları, Meksiko'nun şehir efsanelerinden biri işte. (Her kimseler) bana bakıyor ve diyorlardı ki: Auxilio, sen Meksika şiirinin anasısın. Bense onlara diyordum ki (sarhoşsam bağırarak üstelik); hayır, ben kimsenin anası değilim, ama hepsini tanırdım, doğma büyüme Meksikolu olan veya diğer şehirlerden ya da Güney Amerika'nın diğer ülkelerinden gelen, burada karaya vuran bütün o genç şairleri tanır ve severdim.

O zaman çıt çıkarmadan bana bakarlardı.

Yeniden onlara bakmadan önce sessizliğin uzamasına izin verir, neden ses çıkarmadıklarını anlamıyormuş veya merak ediyormuş gibi davranırdım ve başka taraflara, sokaktan geçen arabalara, garsonun salınarak dolaşmasına veya barın arkalarında bir yerlerden gelen dumanlara bakmaya çalışırdım, ama izlemek istediğim aslında onlardı, sonsuz sessizliğe gömülüşleriydi; o kadar uzun süre konuşmadan durabilmeleri doğa kanunlarına aykırı gelirdi bana.

Öyle anlarda kâbus geri geliyordu, delice varsayımlar, uykusuzluk ve uyuşmadan önce insanın eklemlerine yayılan soğuk. Ama hareket etmeyi bırakmıyordum. Kollarımı ve bacaklarımı oynatıyordum. Nefes alıyor, kanıma oksijen gitmesini sağlıyordum. Ölmek istemiyorsam ölmeyeceğim, diyordum kendime. Vücudumu hareket etmeye zorluyor ve ortada kuş falan olmasa da kuşbakışı vücudumun karların arasından geçişini, fosile dönmüş bir Moby Dick'in sırtını andıran sonsuz beyazlıktan aşağı kayışını görüyordum. Yürümeye devam ediyordum. Yürüdüm, yürüdüm ve zaman zaman durup kendime, uyan Auxilio, dedim. Kimse bunca çileye katlanamaz. Ama katlanabileceğimi biliyordum. Sağ bacağımı Arzu, sol bacağımı Gereklilik adıyla vaftiz ettim. Ve direndim.

Katlandım, katlandım ve bir akşamüstü karla kaplı dağlar geride kaldı, karşımda bir vadi belirdi, oturup vadiyi seyrettim. Engindi. Rönesans resimlerinin arka planları gibiydi, sonsuza uzanıyordu. Yüzüme çarpan hava soğuktu ama dondurucu değildi. Vadiye bakan uçurumun kıyısına gidip oturdum. Yorgundum. Soluklanmak istiyordum. Hayatın beni nereye götüreceğini bilmiyordum. Belki üniversitede iş verirlerdi bana. Nefes aldım. Rüzgârın tadı güzeldi. Hava kararıyordu. Çok çok uzaklarda, muhtemelen her biri keşfettiğim vadiden küçük olan başka vadilerde güneş batıyordu. Hava ne beni kör edecek kadar aydınlık ne göz gözü görmeyecek kadar karanlıktı. Gücümü toplar toplamaz inişime devam edeceğim, gece çökmeden vadiye varacağım, dedim içimden, büyük bir kararlılıkla.

Ayağa kalktım ama bacaklarım tutmadı. Yeniden oturdum. Birkaç metre ötemde karlı kayalıklar vardı. Oraya gidip yüzümü yıkadım. Yeniden oturdum. Yokuşun biraz daha aşağısında bir ağaç vardı. Dalına serçe konmuştu. Derken gökyüzünde yeşil bir şey: Bir quetzal[8]. Bir serçe ve bir quetzal. Aynı dala tünemiş iki kuş. Dudaklarım aralandı, aynı dal, diye fısıldadım. Sesim yankılandı. O engin vadinin ne kadar sessiz olduğu ancak o zaman dikkatimi çekti.

Ayağa kalkıp ağaca yaklaştım. Kuşları ürkütmemek için yavaşça yürüyordum. Oradaki manzara daha güzeldi, ama dikkatli adım atmak gerekiyordu, çünkü taşlar kaygandı ve kayıp düşme ihtimalim yüksek olduğu için, manzaraya değil yere bakarak yürümek zorundaydım. Ağaca ulaştığımda kuşlar çoktan uçup gitmişti. O zaman vadinin diğer ucunda, batıda, dipsiz uçurum olduğunu gördüm.

Deliriyor muyum, dedim kendi kendime. Arthur Gordon Pym'in deliliği ve korkusu mu bu? Yoksa akıl sağlığıma çok çabuk kavuştuğum için mi başım dönüyor? Kelimeler beynimde bombalar gibi patlıyordu, içimde bas bas bağıran bir dev vardı sanki ama dışım sessizdi. Batıda güneş batıyor, vadiyi kaplayan gölgeler uzuyordu. Bir zamanlar yeşil olan yerler şimdi koyu yeşildi, kahverengi olan yerlerse koyu griye veya siyaha dönmüştü.

Derken vadinin doğusunda diğerlerinden farklı bir gölge dikkatimi çekti, engin yaylaların üstünde süzülen bulutların gölgelerini andırıyordu, ama ona sebep olacak bir bulut yoktu. Nedir bu, dedim merakla. Gökyüzüne baktım. Sonra ağaca döndüm ve quetzal ile serçenin geri geldiklerini, hâlâ aynı dala tünemiş halde, vadinin sessizliğinin tadını çıkardıklarını gördüm. Sonra uçuruma baktım. Kalbim düğümlendi. Vadi uçurumla sona eriyor, yavaş yavaş uçurumdan aşağı kayıyordu. Daha önce böyle bir doğa oluşumu gördüğümü hatırlamıyordum. Aslında artık kendimi vadiden çok bir platodaymışım gibi hissetmeye başlamıştım. Ama hayır, plato değildi burası. Platolar, tanımları gereği, doğal duvarlarla çevrelenmemiş yerlerdir. Ama vadiler de dipsiz uçurumlardan aşağı düşmez, dedim kendime. Gerçi belki düşenleri de vardır. Sonra diğer taraftan gelen, hızla ilerleyen, ilerledikçe büyüyen gölgeye baktım, sanki o da benim gibi karların arasından geçip vadiye gelmişti ama aynı yerden çıkmamıştık. Uzakta, sayıları binleri bulan yanardağların üstünde fırtına bulutları toplanıyordu. O zaman bir buçuk metre yukarıdaki daldaki quetzal ve serçenin, vadideki yegâne canlı kuşlar olduğunu anladım. Vadiyi ele geçiren gölgeninse gençlerden oluştuğunu biliyordum artık, neresi olduğunu bilmediğim bir yere doğru yürüyen sonsuz bir gençler ordusu.

Onları gördüm. Yüzlerini göremeyeceğim kadar uzaktaydılar ama onları görebiliyordum. Kanlı canlı yaratıklar mıydı yoksa hayalet miydiler bilemem. Ama onları gördüm.

Muhtemelen hayalettiler.

Ama havada süzülmüyor, yürüyorlardı, oysa hayaletlerin havada süzüldüğü söylenir. Öyleyse belki hayalet değildiler. Ayrıca birlikte yürümelerine karşın, kitle denilen şeyi oluşturmadıklarını kavramıştım: Kaderlerini birbirine bağlayan, ortak bir hedef değildi. Onları, cömertlikleri ve cesaretleri bir arada tutuyordu. Avuçlarını yanaklarıma bastırdım, onlar da karlı dağların arasından geçmiş, ama yolda birbirleriyle karşılaştıkları için zamanla akın akın vadiye doğru ilerleyen bir orduya dönüşmüşlerdi. Onlar bir yandaydı, ben diğer yanda. Dağların fizik kanunlarına meydan okuyan zirveleri sanki iki yüzü olan bir ayna oluşturmuştu: Bir tarafta ben vardım, diğerinde onlar.

Uçuruma doğru yürüyorlardı. Galiba onları görür görmez anladım bunu. Uçuruma doğru ilerleyen, durdurulamaz bir gölge, bir çocuklar ordusu.

Sonra dağların arasından esen soğuk rüzgâr, seslerini kulağıma kadar taşıdı ve şaşkına döndüm.

Şarkı söylüyorlardı.

Çocuklar, gençler, uçuruma doğru ilerlerken şarkı söylüyordu. Elimi ağzıma götürdüm, seslenmek istedim, diğer elimi öne uzatmış, titreyen parmaklarımla onlara dokunmaya çalışıyordum. Savaşa giden çocukların söylediği marşlarla ilgili bir metin bulup çıkarmaya çalıştım zihnimden. Bir yararı yoktu. Zihnim altüst olmuştu. Karlı dağlardaki yolculuğum beni kabuğa indirgemişti. Belki de baştan beri öyleydim. Boş bir kabuk. Zekâ, hiçbir zaman güçlü özelliklerimden biri olmamıştır.

Ellerimi gençleri kucaklamama izin vermesi için yalvarırcasına göğe doğru kaldırdım. Ciğerlerimin yettiğince bağırdım, ama sesim vadiye inip onlara ulaşamadan kaybolup gitti. Güçsüz düşmüş, yaralı zihnim kan kaybediyordu, dünyanın yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu anladığım o anda, bana yardım edip edemeyeceklerini görmek istercesine daldaki kuşlara kayan gözlerim yaşlarla doluydu.

Uçmuşlardı.

Sanırım kuşlar, aslında bir simge veya amblemdi ve hikâyenin o bölümü son derece yalındı. Kuşların çocukları simgelediğini varsaydım. Başka ne gibi varsayımlar yürüttüğümü bilmiyorum

Ve şarkı söylediklerini duydum. Hâlâ duyuyorum, artık vadide olmadığım için Güney Amerika'nın o en güzel çocuklarının sesi güçlükle duyabildiğim bir mırıltı şeklinde geliyor kulağıma, ama olsun; kötü beslenmiş ve iyi beslenmiş çocuklar, bir zamanlar her şeye sahip olanlar, hiçbir şeyi olmayanlar, sesleri birbirine karışıp dudaklarından dökülen öyle güzel bir şarkıya dönüşüyor ki ve kendileri de öyle güzeller ki, bütün ihtişamlarıyla, omuz omuza ölümlerine yürüyorlar. Şarkılarını duyduğumda saçımı başımı yoldum; şarkılarını duyabiliyordum ama onları durdurmak için yapabileceğim hiçbir şey yoktu, çok uzaktaydım, vadiye inecek, uçurumla aralarına girip onlara durmalarını, mutlak ölüme doğru yürüdüklerini söyleyecek gücüm yoktu. Tek yapabildiğim, zangır zangır titreyerek de olsa ayağa kalkmak ve şarkılarına kulak vermekti, son nefeslerini verene dek o şarkıyı söylediler ve karanlık onları yuttuğunda bile şarkıları vadide yankılanmaya devam etti.

İşte vadiyi geçen hayalî çocukların uçurumdan düşüşünün hikâyesi. Onlar geçip gittiler ama şarkılarının hayaleti veya yankısı (bir şarkının hayaletinin yankısından bahsetmek hiçliğin yankısından bahsetmektir) onların belledikleri yolda ilerlemeyi sürdürdü, hem de aynı hızla, cömertliğin ve cesaretin hızıyla. Güçlükle duyulan bir şarkı, savaşın ve aşkın şarkısı; çünkü o çocuklar hiç şüphesiz savaşa gidiyorlardı, ama aşklarından yapıyorlardı bunu.

İyi de çocuk dediğin aşktan, sevgiden ne anlar, diye düşündüm vadi boşalıp geriye bir tek şarkılarının kulaklarıma kadar gelen yankısı kaldığında. Analarına babalarına duydukları sevgi; kedilerine, köpeklerine, oyuncaklarına... Ama tüm bu sevgilerin ötesinde birbirlerine duydukları sevgi, ortak arzuları ve bir arada olmaktan aldıkları zevk vardı.

Her ne kadar söylediklerini duyduğum şarkı, savaşı ve Güney Amerika'nın daha gencecikken kurban edilmiş bütün bir kuşağının kahramanlıklarını anlatsa da aslında içten içe değerlerden ve aynalardan, arzudan ve zevkten bahsettiğini biliyordum.

Bizim tılsımımız, işte o şarkıdır.

Blanes, Eylül 1998

Notlar

[1] (Universidad Nacional Aut6noma de Mexico) Meksika Devlet Üniversitesi.

[2] Güzel (ç. n.)

[3] Jigolo (ç. n.)

[4] İki yanardağ (ç. n.)

[5] Arjantinli, eril (ç. n.)

[6] Arjantinli, dişil (ç. n.)

[7] "Bırak gözlerimiz konuşsun, pırlantadan iki lisan..." (ç. n.)

[8] Meksika’ya özgü renkli tüylü bir kuş (ç. n.)