MEHMET EROĞLU • Belleğin Kış Uykusu

agorakitaplığı, 2006 (3 baskı)

İletişim Yayınları 2129 • Çağdaş Türkçe Edebiyat 342

ISBN-13: 978-975-05-1727-3

© 2015 İletişim Yayıncılık A. Ş.

1. BASKI 2015, İstanbul

EDİTÖR Levent Cantek

KAPAK Suat Aysu

KAPAK İLLÜSTRASYONU Deniz Karagül

UYGULAMA Hüsnü Abbas

DÜZELTİ Ayla Karadağ

İletişim Yayınları SERTİFİKA NO. 10721

Binbirdirek Meydanı Sokak, iletişim Han 3, Fatih 34122 İstanbul

Tel: 212.516 22 60-61-62 • Faks: 212.516 12 58

e-mail: iletisim@iletisim.com.tr • web: www.iletisim.com.tr

MEHMET EROĞLU

Belleğin
Kış Uykusu

MEHMET EROĞLU 1948’de İzmir’de doğdu. 1971 yılında ODTÜ’den mezun oldu. Aynı dönemde, 12 Mart Darbesi ardından kurulan Sıkıyönetim Mahkemesi’nce sekiz yıl hapse mahkûm edildi. 1974 yılındaki genel aftan sonra yazmaya başladı. İlk romanı Issızlığın Ortası, 1979 Milliyet Roman Ödülü’nü kazanmasına karşın 12 Eylül sıkıyönetim döneminde solcu ve antimilitarist unsurlar taşıdığı gerekçesiyle yayımlanamadı. Romanları ancak 1984 yılından itibaren basılabildi. Milliyet Roman Ödülü’nün ardından Madaralı Roman Ödülü ve Orhan Kemal Roman Armağanı’nı da kazanan Issızlığın Ortası ve Geç Kalmış Ölü’yü sırasıyla, Yarım Kalan Yürüyüş (1986), Adını Unutan Adam (1989), Yürek Sürgünü (1994) adlı romanlar izledi. Mehmet Eroğlu 1994-2000 yılları arasında senaryo yazımı ve müzik çalışmaları nedeniyle romana ara verdi. Bu dönemin ardından Yüz: 1981 (2000), Zamanın Manzarası (2002), Kusma Kulübü (2004), Düş Kırgınları (2005), Belleğin Kış Uykusu (2006) yayımlandı. Fay Kırığı Üçlemesi’nin ilk kitabı Mehmet 2009, ikinci kitap Emine 2011 yılında, son kitap Rojin ise 2013 yılında yayımlandı. Eroğlu’nun ayrıca öğrencileri tarafından kitaplarından seçilmiş Edebi Aforizmalar adlı bir kitabı daha vardır. Yazarın son kitabı 9,75 Santimetrekare 2014 yılında yayımlanmıştır.

Mehmet Eroğlu’nun senaryo çalışmaları, televizyon için yazdığı dizilerin (Sızı, Issızlığın Ortası, Tutku) yanı sıra, 1996 yılında İstanbul Film Festivali’nde En İyi Türk Filmi ve FIPRESCI (Uluslararası Sinema Eleştirmenleri Federasyonu) ödüllerini kazanan 80. Adım ve 1997 Antalya Altın Portakal Jüri Özel Ödülü ile 1997 Adana Altın Koza En İyi 3. Film Ödülü’nü kazanan Solgun Bir Sarı Gül gibi sinema filmi senaryolarını da içermektedir.

“Bir neden aramak, sevgiyi yok eder.

Sevilen bir şeye anlam uydurmak, yalan söylemektir...”

– Pascal Quingard

Yitiriş

M. o akşamüstü, göğsündeki garip sızıyla geçmişi olmayan, anısız bir güne uyandı. Belleğiyle gözlerini açtığı anın arasına yerleşmiş, kendini bir varlık olarak kavramasına engel olan bir boşluğun kıyısındaydı. Nedenini bilmeden titriyordu: Saat altıydı; küçük bir bavul, uyanır uyanmaz yolculuğa çıkacakmış gibi ayaklarının dibinde duruyordu. Ancak dağınık olduğu hemen fark edilen odada, yayıntının toplanması, koltukların üstündeki küçük yastıkların düzeltilmesi, perdelerin kapatılması, okunmuş gazetelerin ortadan kaldırılması gibi her yolculuk öncesinde görülebilecek olağan hazırlıkların izi yoktu. M. neden yatakta değil de oturma odasını andıran, ayrılık kokmayan bu odada, hem de rahatsız bir sandalyenin üstünde uyuyakaldığını da bilmiyordu. Kucağında açık bir kitap, kimin tarafından, ne zaman hazırlandığını hatırlamadığı bavulun üstünde bir uyarı işareti gibi duran sarı zarf ve divana atılmış gri takım elbise... Bu nesneler anlamlı bir bütünün parçaları mıydılar? Öyle idiyseler hangi zamana aittiler? Kendini zorlasa da aradığı cevapları bulamadı. Anıları yok olmuştu. Belleği onu hafifmeşrep bir sevgili gibi terk etmişe benziyordu.

Gariplik, anılarını yitirmiş belleğiyle de sınırlı değildi; durumu daha da anlaşılmaz kılan şeyin boğazıyla göğüs kemiği arasında gidip gelen sızı olduğunu düşündü. Acı vermeyen, gırtlağına yaklaştıkça belirginleşen bu titreşim, geç kaldığını hatırlatan bir çalar saate benziyordu. M. uyarıya kulak vererek koltuktan kalkınca kapının önünde uyuklayan köpek de çalan zili duymuş gibi başını kaldırdı. Küçük gözler ve bu gözleri daha da belirsizleştiren, şaşırtıcı büyüklükteki bir kafa... M. şaşkınlığına rağmen yönsüz bir sevinçle, tek başıma değilim diye düşündü. Ancak bu boş, koğuşu andıran odada kendisinden başka bir canlının varlığını fark etmesi, ne içinde bulunduğu garip durumu açıklamaya, ne de duyduğu o hüzünlü yalnızlığı seyreltmeye yetti. Köpek, etrafa neşe ve canlılık saçmak bir yana, soluk bile alamayacak kadar yaşlı ve yorgun görünüyordu. Peki, kime aitti, adı neydi? M. hâlâ kararsız gözlerle onu süzen hayvana bakarken birden korkuyla irkildi. Ya benimki? Evet, kendi adını da hatırlamıyordu. Zihninde sadece bir harf titreşiyordu: M. gerçeği o zaman kavradı: Belleğiyle zamanın arasındaki bağ kopmuştu. Zamanın ıssızlığının ortasındaydı. Bir süre endişesinin yatışmasını bekleyerek kendini dinledi: İçinde sadece uyandığı günün Pazar olduğuna yönelik bir duygu vardı; tabii bu da yapacak hiçbir işinin olmamasından, yani belleğinin boşluğundan kaynaklanıyor olabilirdi.

M. göğsündeki sızı tekrar yer değiştirinceye kadar etrafı süzdü, sonra aklına yapacak başka şey gelmediğinden, divanın üstündeki takım elbiseyi alarak giyindi. Ceket, üzerine göreydi ama pantolonun beli oldukça boldu. Ya zayıfladım ya da elbise başkasına ait...

Böyle düşünerek ceketin ceplerini yokladı. İkisi de boştu. Pantolonunda, jelatin kâğıdına sarılmış iki küçük şeker buldu. Bunları neden yanında taşıyordu? Bu soruya da verecek bir cevap bulamadı. Divanın yanındaki yastığın üstüne dikkatlice yerleştirilmiş deri kemeri pantolona geçirirken susadığını fark etti. Uzun zamandır uyuyor olmalıydı. Kemeri sıkıp, tedirgin adımlarla köpeğin yattığı kapıya doğru yürüdü. İri kafalı garip hayvan, yanından geçerken gözlerini hafifçe araladı ama kımıldamadı; boşuna telaşlanmıştı.

M. odadan antreye çıkar çıkmaz boşluğa açılan üç kapı da kapalı olmasına rağmen –sanki bilinçaltından uzanan bir parmağın işaretiyle– mutfağı kolayca buldu. Tek penceresi olan ince uzun mekân, oldukça küçüktü; ilk gözüne çarpan, evyenin içindeki kirli tabaklar oldu. Tezgâhın üstünde, ortasında kireç izi bulunan iki bardakla boş bir şarap şişesi duruyordu. Uyumadan –ya da sızmadan– önce şarap mı içmişti? Bardakları kokladı. Sadece birisine şarap kokusu sinmişti. Merakla tezgâhın üstündeki dolapları açtı. İki paket makarna ve üç hazır çorba; buldukları bundan ibaretti; kapının yanındaki buzdolabıysa boştu. Evde pek yemek pişirilmiyor olmalıydı. Tezgâhın karşısındaki duvarda çerçevelenmiş meyve resimleri asılıydı; ortadaki muzun eğik durduğunu fark etti. Ayağı çarpınca, bakışlarını yere çevirdi. Su kâsesi! Eğer köpek buradan su içiyorsa, kapı neden kapalıydı?

M. musluktan su içtikten sonra ağır bir işe girişmek üzereymiş gibi derin bir soluk alıp, –ileriye ya da geriye– bir türlü zamana yayamadığı düşüncelerini zorlayarak olanları hatırlamaya çalıştı. Kimdi, burada ne arıyordu, neden geçmişi hatırlamıyordu, yolculuğa mı çıkıyordu? Ancak çabalarının bir yararı olmadı. Belleğini belleksizlikten ayıran o saydam eleğin gözeneklerinden aşağıya –kendisiyle ya da evle ilgili– hiçbir anı düşmedi. Geçmişe ulaşamamak, zamanın hallerine hükmedememek: Anısızlık bu olsa gerekti. Yine de tanıdık bir şeylere rastlama umuduyla evi baştan sona gezdi. Pek de büyük sayılmayacak dairede, az önce uyandığı salon, bir yatak odası ve iki yanı zevksiz duvar kâğıtlarıyla kaplı koridorun sonunda –eve sonradan eklenmiş duygusunu uyandıran– bir başka oda daha vardı. M.’yi şaşırtan, karanlık koridoru birdenbire sona erdiren bu odanın kilitli olmasından çok, kapının üstüne asılmış gökyüzü haritası oldu. Siyaha çalan mavi bir zeminin üstünde parıldayan ve kırmızı bir metalle çerçevelenmiş milyarlarca ışık! Büyülenmiş gibi bir süre yıldızları seyretti. Sonra kendisini de şaşırtan bir hareketle –neden böyle yaptığı konusunda bir fikri yoktu– kulağını kapıya dayayarak içerisini dinlemeye koyuldu. Çok beklemedi, duymayı umduğu sesler odadan değil de arkasından yükselince kaygıyla geri döndü. Köpek! Yine yanılmıştı. Loş koridorda yalnızdı. Dışarıdan, galiba yan bahçeden, neşeli çocuk çığlıkları geliyordu.

Modası geçmiş bir banyo ve tuvaletle tamamlanan daire, her açıdan eski ve bakımsızdı. Çoğu yıpranmış olan eşyaların üstünde biriken ve kaynağı belirsiz ışıkla gümüş kırıntıları gibi parıldayan tozlara bakılırsa, evde uzun süredir temizlik yapılmamış ya da içinde kimse yaşamamıştı. M. elini yüzüne götürdü. Sakalları uzamamıştı. Birden –adından sonra en çok ona ait şeyi– yüzünü merak etti. Ama merakı sonuçsuz kaldı: Odalarda da, banyoda da ayna yoktu.

M. sızı yer değiştirmese belki bir süre daha banyoda ayakta bekler, durumun garipliğini düşünürdü; ancak göğsündeki titreşim boğazına yükselince, biri çağırmış gibi hızlı adımlarla uyandığı –pek de salona benzemeyen– odaya geri döndü ve etrafı taramaya koyuldu. Sızı, bakışları koltuğa yöneldiğinde dinince, ilerleyip hâlâ bavulun üstünde duran sarı zarfı aldı. Renginden dolayı resmî bir kurumdan geldiğini düşündüğü zarfın üstündeki işlek elyazısı solmuş, silikleşmişti; bir türlü okuyamadı. Birkaç denemeden sonra yazıyı çözmekten vazgeçerek zarfı açtı. Zarfın içinde, sandığı gibi tebligat değil, ayın 14’ünde, saat 21’de kalkacak ekspres tren için alınmış bir bilet vardı. M. bir süre kuşkulu gözlerle bavulu süzdü. Uykuya dalmadan önce bir yere mi gitmeyi planlamıştı? Sonra, ikinci soruyla irkildi. Peki, bugün ayın kaçı? Aynı anda göğsündeki sızı sıçrayarak bir kez daha yer değiştirdi. Bu yeni bir uyarıydı.

Bellek

M. göğsündeki o esrarengiz çalar saatin yönlendirmesiyle evden çıkıp, iki tarafı kestane ağaçlarıyla kaplı sokakta yürümeye başladıktan epeyce sonra bavulu yanına almadığını fark etti. Bir an geri dönmeyi düşündüyse de bundan çabucak vazgeçti. Böyle davranmasının anlaşılır bir nedeni vardı: Kılavuzluğunu yapan sızı onu uyarmamıştı. Bu yüzden, adımlarını yavaşlatmadan yürümeye devam etti. Üzeri ince sayılırdı ama üşümüyordu. Hangi mevsimdeydiler? Bilmiyordu. Hava ılıktı ancak çevrede baharın kendini ele veren belirtileri görünmüyordu. Sonbahardayız da diyemezdi: İri gövdeli atkestaneleri nemsiz yapraklarını dökmemişti. Bir ara –düşünmesi, hatırlaması için gerekliymiş gibi– durup, bir dakika kadar kımıldamadan bekledi. Trene binecekse önce garı bulması gerekiyordu. Ancak bunun için hangi yönü seçmesi gerektiği konusunda hiçbir fikri yoktu. Biraz düşündükten sonra gürültüye doğru ilerlemenin akıllıca olacağına karar vererek, yönünü değiştirmeden, tatlı bir eğimle alçalan sokakta tekrar yürümeye koyuldu.

Yol boyunca karşılaştığı tabelalar, küçük park, iki dallı, büyük, anıtsal çınar ağacı; hiçbiri tanıdık değildi. Beş dakika boyunca hemen hemen her köşesini merakla incelediği bu sokaktan daha önce geçtiğini hatırlatacak bir iz bulamadı. Caddeye varmadan az önce bir ipucu elde etmek amacıyla ışığı yanan dükkânlardan birisine girmiş ama içeride kimseyi görmeyince –yazarkasanın da açık olduğunu fark eder etmez– boş, sahipsiz bir dükkânda daha fazla beklemenin yanlış anlaşılacağı korkusuyla, alelacele dışarıya çıkmıştı. Yolun sonuna geldiğinde pes etmişti: Belleğini zorlamak yararsızdı; bu yüzden oyalanmadan, canlı bir trafiğin yaydığı gürültünün peşine düşerek caddeye ulaştı.

Cadde, sokağın aksine, oldukça geniş ve ışıklıydı. Sorduğu ilk adam yüzündeki alaycı ifadeyi saklamaya gerek görmeden eliyle caddenin öteki tarafındaki büyük binayı işaret etti. Çevresindekilerden çok farklı bir mimari tarzı olan gar, tam karşısındaydı.

M. fosforlu bir boyayla işaretlenmiş yaya yolundan karşıya geçti. Yeşil ışığın yanmasını bekleyen arabaların plakalarındaki işaret ve harfleri daha önce hiç görmemişti. Önceki yüzyıldan kalmışa benzeyen, cephesi küçük heykelciklerle süslü, gösterişli taş yapının önüne vardığında belleğini canlandıracak bir iz keşfetmek umuduyla etrafı dikkatle süzdü. Ama bu umut bir kez daha boş çıktı. Çevredeki her şey yeniydi. Yürüyüş boyunca arkasında –evdeki koridorda olduğu gibi– ayak sesleri duyduğunu düşünmüş, bunun dışında dikkatini çeken hiçbir şey olmamıştı. Tekrar yürümeye başlamadan önce ani bir hareketle geri döndü. Yanılmıştı: izlenmiyordu; geniş meydan, böyle bir olasılığı ortadan kaldıracak kadar tenhaydı.

M. bunun üzerine üstündeki tonoza omuz vermiş bir kale girişini andıran yüksek kanatlı, ahşap kapıdan gara girdi. O sırada ayak seslerini tekrar duydu. Eğer peşinde biri varsa, bu gölgesi olmalıydı: M. yürüyünce yürüyor, durunca o da duruyordu. Bir hayalet edinmiş olmalıydı.

M. ilerlemeden önce merakla etrafı süzdü: Yüksek tavanlı binanın içi de dışarısı gibi tenhaydı. Biletini kontrol etmekte olan yaşlı bir adam; elinden tuttuğu ağlayan çocuğunu çekiştirerek sürükleyen genç bir anne; gazete büfesinde dergi seçen iki kadın ve gişelerin önündeki kuyrukta bekleyen birkaç kişi... M. etrafı gözden geçirdikten sonra peronlara açılan büyük, camlı kapıya doğru ilerledi. İlk üç peron boştu; dördüncüsünde, loş ışıkların altında tekerleklerinin yanından buhar fışkırtan bir tren, burnundan ateş saçan eski çağlara ait bir canavar gibi hareketsiz bekliyordu. Aradığı ekspres o olmalıydı.

M. alt geçide inerek iki yanı gazete ve boş içecek kutularıyla kaplı tünelden dördüncü perona doğru yürüdü. Ayak sesleri yarı karanlık boşlukta yankılanıyor, arkasından gelen ışıkla uzayan gölgesi önünde bir mızrak gibi onunla birlikte ilerliyordu. Tren nereye gidiyor? Hiçbir fikri yoktu. Peki, neden sorup öğrenmeden bir biletin peşine takılmıştı? Çünkü elimde bundan başka bir şey yok... Böyle düşünerek kendini rahatlatmaya çalıştı? Gardakilere hangi şehirde olduklarını sorabilirdim... Elini kuşkuyla göğsüne götürdü. Garip bir sızının tutsağı olmuştu. Belki uyandığı o eve geri dönmeli ve birilerinin gelip onu bulmasını beklemeliydi.

Böyle düşünmesine rağmen yürümeye devam etti. Kırk metre kadar sonra perona çıkan basamakların başındaydı. Bu kez beklemeden merdivenlere yöneldi. Yukarı çıktığında zayıf, sert yüzlü bir kondüktörü, merdivenlerin peronla birleştiği düzlükte kımıldamadan dikilirken buldu.

M. biletini onu kuşkuyla süzen lacivert üniformalı adama uzattı. Garipti, adam üstünde çelimsiz yapısıyla orantısız bir tedirginlik uyandırıyordu.

“Dördüncü araba!”

M. bakışlarını hücum emri veren bir general edasıyla ilerideki vagonları işaret etmekte olan kondüktörünkilerden kaçırarak yürümeye koyuldu. Adamın itiraz etmediğine bakılırsa, bugün ayın on dördü olmalıydı. Omuzlarını dikleştirdi. Aptalca olsa da bu denli küçük, önemsiz keşif, umutsuz kazazedenin denizin ortasında bir adaya rastlaması gibi bir rahatlama yaratmıştı içinde. Yolu yarıladığında gözü peronun üstünü örten çelik sundurmadan aşağıya sarkan beyaz kadranlı, büyük saate takıldı. Sekiz elli beş; tren vaktinde kalkarsa çok zamanı kalmamıştı. Birden adama şehrin adını sormayı unuttuğunu fark etti. Aklı hep sonradan başına geliyordu. Bir an geri dönmeyi düşündü, ancak kondüktörün asık suratını hatırlayınca adımlarını tekrar hızlandırdı. Bunu trendeki yolculardan birine de sorabilirdi.

Katarın ortalarında yer alan dördüncü araba gri, kalın bir sisin içinde yolcularını bekliyordu. Sisle dış çizgilerini yitirmiş trenin görünüşü, çevreye hâkim olan atmosfer kadar kasvetliydi. Ancak bu izlenim, trene yaklaştıkça düşüncelerini ele geçiren şaşkınlığın ardında kalarak seyreldi. Kalkışa birkaç dakika kalmasına rağmen ışıkları açık kompartımanların hepsi boştu. Hayalet tren!

M. 1940’lı yıllarda çevrilmiş Amerikan filmlerinden aşırılmışa benzeyen, üstü kırmızı halıyla kaplı alçak tahta merdiveni kullanarak trene bindi. Sonunda gelmişti. Bir süre göğsündeki sızıyı bekledi. Koridor sessizdi ancak dışarıdaki ılık havanın aksine, dikkat çekecek kadar serindi. M. ürperen tüylerini sıvazladı, sonra elindeki bilete baktı: Üç taksim dört. Baştan sayarak, üçüncü kompartımana girdi ve camın kenarına oturdu. Derin bir soluk aldığında fark etti: Göğsündeki o hareketli sızıdan haber yoktu. Arkasına yaslanarak dışarıyı seyretmeye koyuldu. Vagonların altından yayılan buhar nasılsa çevreye dağılmadan, peronun ortasına bir tül perde gibi asılmıştı. Merakla, perdenin bu tarafında kalan ve pencereden görebildiği alanı araştırdı. Peronda hâlâ tek yolcu yoktu. Tek başına duran adamı –tekrar göğsünde beliren sızıya karşılık verir gibi– sağa döndüğünde gördü.

Yalnız adam gençti; yirmi beş yaşlarında olmalıydı. Oldukça uzundu ve rengi solmuş bir takım elbise giymişti. M. heyecanla irkildi. Edindiği hayalet karşısında mı duruyordu? Bunu bilmiyordu, ancak hayal meyal görebildiği uzunca, hüzünlü yüzün, boş belleğinin derinliklerinde yatan belirsiz bir anıyı canlandırdığı açıktı. Bir ara ayağa kalkıp yan kompartımana geçmeyi düşündü ama buna gerek kalmadı. Kambur duruşlu adam, birkaç adım atmış, pencerenin tam önüne gelmişti.

M. derin bir soluk alarak yutkundu; sevdiği birini uzaklara uğurlamaya gelmiş gibi hüzünle gözlerinin içine bakan bu adamı tanıdığına emindi. Ama nereye, hangi zamana uzanıyordu bu tanışıklık; hiçbir fikri yoktu.

Aklına gelen düşünceyle doğruldu. Belki ona hangi şehirde olduklarını, tanışıp tanışmadıklarını sorabilirdi! Pencerenin camını indirmek için kalkıp kola uzandı. Ancak arkasından yükselen uyarıcı erkek sesi onu durdurdu.

“Hiç tavsiye etmem, dışarıda boğucu bir sis var.”

M. geriye dönünce bariton sesin sahibiyle, elli yaşlarındaki uzun boylu, gösterişli erkekle yüz yüze geldi. Gülümsemekte olan adam M.’nin karşısındaki koltuğu işaret ediyordu. Gösterdiği yer ona ait olmalıydı. M. telaşla yana çekildi. Adam, elindeki küçük çantayı yukarıdaki rafa yerleştirip oturduktan sonra dostça bir tavırla elini uzattı.

“İyi yolculuklar.”

Yol arkadaşı şık giyimliydi. Damarlı gözkapaklarının dışında oldukça yakışıklıydı. Ne zaman trene binmişti? M. neden onu görmemişti?

M. soruları bir yana bırakıp, kendisine uzatılan eli daha fazla bekletmeden kibarca sıktı. “Size de...” Ona sorabilirdi. “Pardon, nerede olduğumuzu biliyor musunuz?”

Adam cevap vermedi. Söylediklerini duymamış mıydı? Dışarıya dalıp gitmiş, yüzündeki o derinliksiz gülümseme de kaybolmuştu. M. yine de bir süre adamın konuşmayı yeniden başlatmasını, bir şeyler söylemesini bekledi, ancak sessizlik devam edince belleğindeki izin peşinden tekrar dışarıya döndü.

Ancak geç kalmıştı, tablo iyice belirsizdi artık: Peronun ortasına ince bir yağmur gibi dökülen sis her şeyi gri bir örtünün ardına itmişti. M. hayal kırıklığını gizlemeden koltuğuna çöktü. Karşısındaki adam rahatsızlığından habersiz, kompartımanda yalnızmış gibi ifadesiz bir yüzle hâlâ dışarısını süzüyordu. M. adamın bakışlarını izleyerek sis perdesinin arkasındakileri seçmeye çalıştı.

Tren o anda hareket etti. Bulundukları vagona son anda da kimse binmemişti. M. giderek yoğunlaşan yalnızlık duygusuyla karşısındaki adama baktı. “Çok garip! Galiba trende bizden başka kimse yok.”

“Yanıldınız bayım, beni unuttunuz.”

M. kimi unuttuklarını görmek için az önce yaptığı gibi geriye döndü. Kompartımanın yarıya kadar açılmış sürgülü girişinde yaşı belirsiz, sirkten kaçmışa benzeyen garip bir adam, gülümseyerek onlara bakıyordu. Elmacık kemikleriyle burnunun üstündeki –boyayı andıran– yuvarlak kızarıklıklar öylesine garipti ki, M. adamın içeriye bir palyaço gibi taklalar atarak gireceğini düşünmekten kendini alamadı.

Gülünç yüzlü adam –beklediğinin aksine– yürüyerek onlara yaklaştı. “Merhabalar. Ben, T.D.”

Yeni gelenin adı da yüzü kadar garipti. Adam elini M.’ninkini sıktıktan sonra hâlâ dışarısını seyretmekte olan öteki adama uzattı. M. şaşkınlıkla olanları seyrediyordu. Yakışıklı adam daha önce kimsenin elini sıkmamış gibi çok şaşırmıştı; kısa bir süre ne yapması gerektiğine karar verememiş gibi bekledi, ardından yine o sığ gülümsemesine sığınarak utangaç bir tavırla palyaçonun elini sıktı.

“Merhabalar efendim. Ne yazık ki nezaketinize aynı biçimde karşılık veremeyeceğim. Yani, size adımı söyleme durumunda değilim... Çünkü hatırlamıyorum. Kompartımana girdiğimden beri bunu düşünüyorum. Ancak adımla ilgili olarak hatırladığım tek şey G harfi... Sanıyorum G.’yle başlıyordu adım.”

Adam, düzgün cümlelerle yaptığı uzun ve garip açıklamayı bitirince T.D. konuşmayı onun yerine noktalar gibi kısa bir kahkaha attı. “Öyleyse size Bay G. demeliyiz.” Şimdi M.’ye dönmüştü. “Ya siz bayım? Siz de adınızı lütfedecek misiniz?”

Adları harf olan iki yolcu! M. sonra düşüncelerini üç, diye düzelterek, cevap verdi: “M... Galiba benim hatırladığım da sadece bu. Ben de başka bir şey hatırlamıyorum.”

“Bay G. ve Bay M...” Palyaçoyu andıran adam nedense iyice keyiflenmişti. Neşesi kabalığı çağrıştırıyordu. “Belleği olmayan iki yolcu!” M. iki sözcüğünü duyunca şaşkınlıkla adama bakakaldı. Öyleyse Bay G. de nerede olduğunu, neden bu trene bindiğini bilmiyordu. Şimdi iki bilmece vardı önünde. M. konuşmaya hazırlanırken komik adam devam etti: “Yerinizde olmak isterdim, beyler.”

Bay G., “Neden?” diye sordu; sorusuna karşın sesi meraksızdı.

“Çünkü bellek yoksa suç da günah da yoktur... Desenize, bir bebek kadar masum iki yolcuyla birlikteyim.”

Adam bir şey mi ima ediyordu? M. kuşkuyla irkildi. Geçmişinden ve adından, beyninden söküp atmak istediği bir suçtan kurtulmak için vazgeçmiş olabilir miydi? Bunu neden daha önce düşünmemişti? Zihninde beliren soruyu ancak o cevaplayabilirmiş gibi karşısındaki hafife aldığı sirk kaçkınını dikkatle süzmeye koyuldu. Ama adamın ona aldırdığı yoktu. M. sonunda beklemekten vazgeçerek, kararsızlığın incelttiği sesiyle sordu: “Kurtulmak istediğimiz bir günah yüzünden bellek silinebilir mi sizce?”

Bay T.D., “Tabii,” dedi. Bu kez hemen cevap vermişti. Başını da coşkuyla sallıyordu. “Mümkün. Ne denli istediğinize bağlıdır bu.”

“İstemek mi?” Araya giren Bay G.’ydi. Nedense bu kez meraklanmıştı. “Sadece istemekle ne yapabiliriz ki? Bence istemenin gücünü abartıyorsunuz. Bu bana pek inandırıcı gelmedi. İstemek, sadece bir sözcük; gücünün de yedi atımlık barutu var.”

Kimse Bay G.’nin sözlerinin ardına iliştirdiği espriyi anlamamıştı. Bay T.D., “Demek öyle? Eğer istemek size yeterince inandırıcı gelmediyse bayım, o güçsüz sözcüğün yerine ‘acı çekmeyi’ koymayı deneyin o halde,” diyerek inadını sürdürdü. Yüzünün aldığı ifadeye bakılırsa konuşmaktan hoşlanan birine benziyordu. “Hiç acı çektiniz mi?”

Bay G., acı sözcüğü onu rahatsız etmiş gibi sinirli bir sesle cevap verdi:

“Dedim ya, hatırlamıyorum.” Devam etmeden bir süre bekledi. T.D.’yi ikna edemeyeceğini anlamış, yardım ister gibi M.’ye bakıyordu. M. adamın gülümsemesinin yakışıklı yüzündeki biçimli hatları esneterek aşağıya sarkıttığını, ifadesini ablaklaştırdığını fark etti. Nedense bu onu sevindirdi. Bay G., sonunda cesareti kırılmış bir sesle geri çekilerek, “Belki bu soruyu Bay M.’ye sormalısınız,” diye mırıldandı.

M. Bay G.’nin söylediklerine aldırmadı. Kapıda belirdiği andan itibaren konuşmayı istediği biçimde yönlendiren komik adamı seyretmekle meşguldü. T.D., Bay G.’nin aksine kılıksızdı. Yıpranmış ceketin altından görünen gömleğinin önü leke içindeydi; pantolonuysa sanki aylardır ütülenmemiş gibi buruşuktu. M. bakışlarını adamın ayaklarına doğru indirince şaşkınlıkla durakladı. T.D.’nin iki ayağında iki ayrı ayakkabı vardı. Tuhaf, kendisinin icat ettiği hayatı yaşayan biri duruyordu karşısında. M. bütün garipliğine karşın adamın gözlerinin parıltısına hayran olmaktan kendini alamadı.

M. adam eliyle işaret edince, yutkunarak nereye sürükleneceğini kestiremediği konuyu değiştirdi. “T.D.? Bu harflerin özel bir anlamı var mı?”

Adam, “Trenin Delisi,” dedi duraksamadan. “Beni burada böyle çağırırlar.” Trenin Delisi! Komik değil, anlamsız bir ad diye düşündü M. Ona kalsa, Trenin Palyaçosu derdi karşısındaki kılıksıza. Peki, onu neden böyle çağırıyorlar? Adam, düşüncelerini okumuş gibi soruyu cevaplandırdı: “Sanırım, aşağı yukarı durmadan yolculuk yaptığımdan.” Sözlerini kafiyeli bir şiir okur gibi bitirdi: “Malum, çok gezen çok bilir; çok bilen de eninde sonunda delirir.”

“Bilmekle delirmenin ilgisini anladığımı söyleyemem, bayım. Öyle değil mi?”

Bay G.! Yine aniden söze karışmıştı. Hali normal olsa da, soruş şeklinde bir gariplik vardı.

Bay T.D., “Vicdanı bilgi besler,” diye karşılık verdi; Bay G.’ye cevap veriyordu ama nedense ona dönmemişti.

Yakışıklı adam, “Aynı fikirde değilim,” diyerek ısrarını sürdürdü. “Bilgi, daha çok aklımızı besler.”

M. Palyaço’ya baktı: Tınmamıştı, kendinden emindi: “Yanılıyorsunuz. Bilmek, vicdanın besinidir, öyle ki, bilmek fiili birçok dilde bilinç ve vicdanla aynı kökten gelir.”

“Diyelim ki dediğiniz doğru. O zaman vicdanımızın bizi delirtebileceğini kabullenmemiz gerekmez mi?”

“Yeterince derinse, vicdan insana herşeyi yaptırabilir.”

Bay T.D. hâlâ G.’ye bakmıyor, konuşurken sanki bir şey ima eder gibi gözlerini M.’nin üzerinden ayırmıyordu. Bay G. bu kez karşılık vermeyince, M., T.D.’nin izlemekte zorluk çektiği sözlerini sürdürmesine fırsat vermeden araya girdi. Bu anlamsız konuşmanın uzamasına izin vermeyecekti.

“Aşağıya yukarıya yolculuk yaptığınıza göre buraları iyi biliyor olmalısınız? Söyler misiniz, neden trende üçümüzden başka yolcu yok?”

“İkimizden başka, demek istemiş olmalısınız.” M. bir kez daha söze karışan G.’ye döndü. Adam, az sonra kaybolacak o sığ gülümsemesiyle T.D.’yi işaret ediyordu. “Beyefendi aşağı yukarı yolculuk ettiğine göre, trenin yerlisi sayılmaz mı?”

“Yerlisi değil, delisi...” Palyaçodan kötü bir şaire dönüşen adam bir süre güldü. Ancak kahkahalarına kimsenin katılmadığını görünce tek başına eğlenmekten vazgeçerek M.’ye döndü: Soruyu cevaplayacaktı: “Hayır dostlar, yanılıyorsunuz. Yalnız değiliz. Trende sizden başka yolcular da var. Biraz sabır! Onları da göreceksiniz.”

Görünmeyen yolcular! M. pencerenin ötesindeki sisin içinde akıp giden geceyi işaret ederek tekrar T.D.’ye döndü: “Peki, az önceki istasyonun adını hatırlıyor musunuz?”

Adam hiç duraklamadan başını salladı. Kendi dalgınlığına şaşırmış gibi bakıyor, bu bakış yüzünü daha da komikleştiriyordu. “Hayır. Ne garip? Üstelik trenden inip, peronda dolaştım da. Ancak dikkat etmemişim. Neden sordunuz? Bir önemi mi vardı?”

“Orada yaşıyor olabilirim,” dedi M. “Eğer kentin adını öğrenebilseydim, belki bazı şeyleri hatırlardım.” Sonra aklına gelen düşünceyle atıldı. “Peki, peronda kimseye rastladınız mı? Genç bir adama; takım elbiseliydi. Oldukça da uzun boylu...”

T.D. biraz bekledikten sonra tekrar başını salladı. “Hayır, peronda sadece kötü bir sis vardı Bay M. Başka bir şey görmedim. Aslında hiçbir şey görmedim. Ne sizi, ne de Bay G.’yi.” Sonra birden konuyu değiştirdi. “Biliyor musunuz? Sizlere Bay G. ve Bay M. demekten sıkıldım. Neden şimdilik birer ad bulmuyorsunuz kendinize?”

“Mesela,” dedi Bay G.

M., durumun kavrayışının sınırlarını zorladığını hissediyordu. Olup bitenler, belleğini yitirmiş olmasından daha garipti: Karşılaştığı kimse şehrin adını bilmiyordu ve koskoca trende belleğini yitirmiş iki adam ve bir kaçıktan başka hiç yolcu yoktu...

Kaygılı düşüncelerini T.D.’nin sesi böldü: “Mesela, G.’yle başlayan bir ad seçebilirsiniz kendinize.”

Bay G. bir süre kararsız gözlerle Palyaço’yu süzdü, sonra oyuna katılmaya karar vermiş gibi, “Galip,” dedi. “Evet, benimki Galip olabilir. Bu adı beğendim. Sanırım bana uyuyor.”

Her ikisi de merakla M.’ye dönmüştü. Hayır! M. kendini savunur gibi elini kaldırdı. Bay T.D.’nin dediğini yapar, kendine yeni bir ad bulursa, geçmişinden biraz daha uzaklaşacağını hissediyordu. “Ben, kendi adımı hatırlayıncaya kadar bana M. demenizi yeğlerim.”

“Pekâlâ, siz bilirsiniz. Ben Deli’ye razıyım. Bana Deli deyin lütfen.”

“Neden Palyaço demiyoruz?”

M., sözcük ağzından çıkar çıkmaz utançla geriledi. Haddini aşmıştı. “Bence de Palyaço, deliden daha hoş bir ad,” dedi Bay G., M.’nin kaygısını hafifleterek. “Ve ben hoşluklara bayılırım.”

T.D., her ikisinin de ona ad bulmak için uğraşmasından memnunmuş gibi ellerini iki yana açarak, “Bence de uygun,” dedi. Sesinin çocuksu bir neşesi vardı. “Hiçbir sakıncası yok... Anlaştıysak, özetliyorum: Siz Bay Galip’siniz, ben Palyaço’yum, beyefendi ise, sadece M.”

M. adının hatırladığı tek harfine sıkı sıkıya sarılarak gözlerini kapadı. Zamansal ıssızlığın ortasında ona ait iki şey vardı: Tek başına bir M. harfi ve nerede gördüğünü hatırlamadığı bir erkek yüzü. Boşlukta sallanırken trenin altından yükselen ritmik sesleri dinlemeye koyuldu. Tekerleklerin rayların arasındaki boşluktan geçerken çıkardığı boğuk tıkırtının gerisinde belli belirsiz bir müzik duyar gibiydi. Ben kimim? Burada ne arıyorum? Kaygılı düşüncelerinin üstüne kıvrılarak sesleri ve araya giren sessizliği dinlemeye koyuldu. Yanılmıyordu. Duyduğu ince bir keman sesiydi. Gözlerini kapadı. Müzik, kaygılarını ve sorularını örtüyordu.

M. tren yavaşlayıncaya kadar kirpiklerinin ardındaki karanlıkta üşüyerek o uzak kemanı dinledi. Neden sonra, vagon art arda sarsılınca gözlerini açtı. Tren yavaşlamış ama durmamıştı. M., kalın, katı karanlığın içinde bir ışık görmek için buğulanmış pencereye yaklaştı. Görünürlerde bir istasyon yoktu. Bay G. karşısındaydı; kımıldamadan, düz bakışlarla pencereden dışarısını seyrediyordu. Palyaçoysa ortalıkta görünmüyordu. Tam o sırada koridordan neşeli, ince bir ses yükseldi. M. ayağa kalkarken düşüncesi dudaklarını aralayarak, hayret çığlığına dönüştü. “Galiba trende bir çocuk var!”

Bay G. gözlerini ona çevirdi ama cevap vermedi. Küsmüş gibi bakışlarının ardına çekilmişti. M. adama aldırmadan, sevinçle koridora çıktı. Belki sorularına cevap verecek birilerini de bulabilirdi. Tren, düdük çalıp yavaşladıktan sonra nedense tekrar hızlanıyordu. Bunu hem vagonun iki yana savrulmasından hem de tekerleklerin çaldığı melodinin temposunun artmasından anlayabiliyordu.

M. aceleci adımlarla koridorun sonuna doğru ilerledi, ilk iki kompartıman boştu. Üçüncüde kendini hiç ummadığı bir görüntüyle yüz yüze buldu. Palyaço doğru söylemişti: Trende onlardan başka yolcular da vardı; ancak gördükleri o denli şaşırtıcıydı ki, içerisini gözlediği süre boyunca gizlenir gibi geride durdu. Kompartımanda trenin gidiş yönüne sırtını vererek oturan genç bir kadın kucağındaki bebeği emziriyor, karşısındaki koltukta, beş yaşlarında bir erkek çocuğu da ninniyle eşlik eder gibi keman çalıyordu.

M.’nin ilk aklına gelen, dakikalardır beyninin derinliklerinde duyduğu o keman sesinin kaynağını bulduğu oldu. Sonra yatışarak, istekle annesinin memesini emen bebeği büyülenmiş gibi kımıldamadan seyretmeye koyuldu. Gözleri kapalı bebeğin ritmik dudak hareketleriyle M.’nin beynindeki boşluk küçülüyor, sırasız anılarla art arda sarsılıyordu. O bebeği...

“Güzel müzik.”

M. kulağının dibinde duyduğu sesle az kalsın havaya sıçrayacaktı. Palyaço tam arkasındaydı. Yaşı olmayan yüzündeki kırmızılıklar koridorun loş ışığında nasılsa daha da belirgin gözüküyordu. Soluğu düzene girince, “Opus 28, Ronda Kapriçyosu Üvertürü,” dedi M.

“Çocuk da iyi çalıyor doğrusu.”

M. adamın müziği duymasını sağlamak için sesini alçaltıp, “Yorumu, yaşına göre biraz sert,” diye açıkladı. “Ama melodiyi süsleyerek üslubunu yumuşatıyor ve tempoyu kaçırmıyor... Bu, özellikle onun yaşındaki biri için önemlidir... Yayı gevşek tutuyor olsa da, canlı, çevik bir tarzı var.”

“Bakıyorum müzikten anlıyorsunuz Bay M.”

M. onu süzen Palyaço’nun takdir eden bakışlarını fark edince kuşkuyla irkildi. Adamın söylediği doğru olabilir miydi? Müzik ve o! Parçayı çocuktan iki ölçü öne alarak mırıldanmaya başladı. Melodiyi kesintisiz sürdürebildiği gibi, çocuğun yaptığı küçük hataları da fark ediyordu.

“Belki,” dedi, birkaç dakika süren sessizliği sona erdirerek. “Ama hâlâ bunun ne anlama geldiğini bilmiyorum.”

“Neden içeriye girip onlara yakından bakmıyorsunuz? Belki hatırlamanıza yardımı olur.”

M. kısa süren kararsızlığının ardından Palyaçoyu dinleyerek içeriye girdi. Müzik, kompartımanı değiştirmiş, yaşamı trenin soğuk yalnızlığından, onun tanıdığı bir dünyaya geri getirmişti. M. sessiz olmaya çalışarak bacakları yere değmeyen, çevreye sis gibi dağılan serinlikten de etkilenmemişe benzeyen kısa pantolonlu çocuğun karşısındaki koltuğa ilişti. Çocuk, bütün dikkatini çaldığı parçaya vermiş görünüyordu ama M. onun arada kadınla bebeğe baktığını ve böyle anlarda tempoyu hafifçe hızlandırdığını fark etti. Yirmili yaşların sonlarında görünen sivri çeneli kadınsa kapının açıldığını duymamış, bakışlarını süt emmekte olan bebeğinden ayırmamıştı. Beyaz tenliydi; yüzüne hüzün katan kalın, siyah kaşları vardı. Canlı bir kırmızıyla boyanmış ince dudakları bu hüznü dağıtmıyor, aksine dramatikleştiriyordu. Acı çekmeyi biliyor, bu ona yakışıyor! M. bu düşüncelerle ürperirken içinden –adını koyamadığı, görünmez ipliklerden oluşan ve göbek bağını andıran– güçlü bir ırmağın az ötedeki anneyle bebeğine doğru aktığını hissetti. Derin bir soluk aldı. Garipti; bebeğin, bebeğin dudaklarının kenarından akan sütün, hatta kadının göğüs ucunun kokusunu alabiliyordu.

Daha da ötesi vardı: M. varlığı ve yüzü belirsiz, sadece kokusunu ayırt edebileceği başka bir kadının göğüs ucunu hatırlar gibiydi. Sert, fındıkkabuğu renginde iki küçük uç... Kasıkları geriliyordu.

Keşfi onu utandırsa da meraklandırdı: Acaba kaç yaşındaydı? Geçmişini ve adını merak etmiş ama bu hiç aklına gelmemişti. Eliyle yüzüne dokundu. Kadınları isteyecek kadar genç miydi? Kadınları istemek! Boş belleğinde onlarla ilgili neler vardı? Bu soruları gördüğünde Palyaço’ya sormalıydı.

Müzik tam o sırada sustu. “Artık çalmasam olur mu anne?”

Çocuk kemanını bırakmış, izin ister gibi kadına dönmüştü. Kadın karşı koyacak oldu: “Babana ne söz vermiştin? Her gün, en az iki saat.”

“Ama artık babam yok.”

Hüzünlü bakışlı kadın sessizce gülümsedi. Silik, gerçeğinin bir kopyası olan bu gülümseme cevabını ele veriyordu: Oğluna hayır demeyecekti. Çocuk, kemanını kutusuna yerleştirip annesiyle kardeşinin yanına geçti. Babalarına ne olmuştu? Öldü! Düşünce M.’yi üzmekten çok şaşırttı. Nedense çocuğu görür görmez onun perondaki adamın oğlu olduğunu düşünmüştü. Bakışlarını bacakları neredeyse onunkilere değecek kadar yakınına oturan oğlanın yüzüne çevirdi. Onun da annesi gibi sivri bir çenesi ve ince, etsiz dudakları vardı. M. oğlanın kısa pantolonunun örtmediği çıplak bacaklarının göze çarpacak kadar eğri olduğunu da görebiliyordu. Anlamsız bir suçluluk duyuyordu, çocuğun babası öldüğü için. Garip olsa da tanımadığı bu insanlara yönelik duyguları acıyı uyaracak kadar gerçekti.

“Hâlâ doymadı mı?” M. de çocuk gibi bakışlarını kaldırdı. Bebek, annesinin göğsünde uyuyakalmıştı. Kadın yavaşça başını salladı. Çocuğun meraklı kıskançlığından beslenen soruları devam ediyordu: “Ben de süt emmiş miydim?”

“Tabii. Hem de tam on üç ay.”

Çocuk biraz bekledikten sonra M.’nin de merak ettiği şeyi sordu. “Tadı nasıldı, unuttum.”

Çocuk ve annesi bir süre birbirlerini süzdüler. Sonra kadın bir karara varmış gibi kucağındaki bebeği ayaklarının dibindeki pusete yerleştirip oğlana döndü. Yuvarlak, beyaz göğsü hâlâ açıktaydı. Çocuk annesinin göğsüne doğru eğilirken M. kadının gözlerinden küçük bir damlanın o hüzünlü dudaklara doğru yuvarlandığını gördü.

Önce trenin düdüğü çaldı, M. ardından kapının açıldığını duydu. Yana döndü. Komik yüzüyle Palyaço ona bakıyordu. “Bay G. yani Galip, sıkıldı. Yalnız kalmaya dayanamıyormuş.”

M. arkasına dönüp anneyle çocuğa son kez göz attıktan sonra koridora çıktı. Palyaço sanki kaçıp gitmesini engellemek ister gibi kararlı adımlarla arkasında yürüyordu. Neden onun dediklerini yapıyordu? Önce sızı, şimdi de bu adam... İnsanın iradesiyle belleği arasında bir bağ mı vardı? Önünden geçtikleri kompartımanlar yine boştu. M. kadın ve çocuktan uzaklaştıkça içinin kurşun gibi çöken zehirli bir sızıyla dolduğunu hissetti. O babasız ailenin önemi neydi? Belleğini yokladı. Sadece koku ve sütün tadı... Birkaç dakika sonra sağdaki kompartımanlardan birisinde oturmakta olan Bay G.’yi görünce geçmişe dönme uğraşından vazgeçerek durup geriye baktı. Palyaço onu bekliyordu. Kentin adını bilmese de ona cevaplayabileceği bir soru sorabilirdi.

“Bugün uyandığım evde nedense ayna bulamadım. Kaç yaşında gösterdiğimi söyler misiniz?”

Palyaço soruyu komik bulmuş gibi kısa bir kahkaha attı. Ardından omuzlarını silkti; emin değildi. “Elli, elli beş, belki de altmış...”

M. saklamaya çalıştığı hayal kırıklığıyla bakışlarını kaçırarak kompartımana döndü. Nedense kendini daha genç sanmıştı. Çıkarken bıraktığı gibi bulduğu Bay G.’yi işaret ederek Palyaço’ya tekrar sordu. “Yani, onun kadar.”

“Bay Galip’in size göre daha genç durduğunu söylemeliyim, dostum; genç ve daha sağlıklı. Sizde hafif bir sarılık var.” Haberi verir vermez tekrar kahkaha attı. Havaya da sıçramıştı. “Belki de iyi uyumadınız. Biraz da zayıf ve ne diyeyim... Kambur duruyorsunuz; bu nedenle olabilir. Tabii Bay Galip kadar yakışıklı olmadığınızı da eklemeliyim. Ama sakın bunu sorun etmeyin. Bu kadar zamandır bu trende yolculuk yaparım, onun kadar yakışıklı ve sağlıklı kimseye rastlamadım.” Tren tekrar düdük çalınca hızla sözlerini bitirdi. “Galiba bir istasyona geliyoruz. Hadi, içeriye girelim. Bakın, yakışıklı dostumuz sıkıntıdan patlamak üzere.”

M. çok düşünmeden başını salladı. Sağlıklı ve yakışıklı Bay G.’yle aynı yerde olmak istemiyordu. “Ben burada kalacağım.”

Palyaço, onu anlıyormuş gibi gülümsedi. “Siz de o heykellere bakıyorsunuz, değil mi?”

M. şaşkınlıkla, pencereyi işaret eden adama baktı. “Karanlığa rağmen dışarısını görebiliyor musunuz?”

“Evet, büyük heykeller var...”

“Heykeller mi?”

“Evet,” dedi adam. “Ama her şey tek renk... Biliyor musunuz dostum, heykeltıraşlar aslında ressamdırlar; renk duygusu olmayan dahi ressamlar hem de...”

M. onun gibi gülümsemeye çalışarak başını salladı. “Hiçbir şey görmüyorsunuz; niyetiniz her zamanki gibi şaka.”

Palyaço ellerini sallayarak karşılık verdi: “İnsan bazen gözleriyle değil, hayal gücüyle görmeyi denemelidir.”

Ne demek istiyordu? Durumunu anlaması için hayal gücünü mü kullanmasını öneriyordu? Anlamamıştı. M. bakışlarını karşısındaki araştırıcı gözlerden kaçırarak mırıldandı. “Ben yan kompartımanda oturacağım.”

Sonra Palyaço’nun bir şey söylemesine izin vermeden boş kompartımana geçip kapıyı kapattı, içini dolduran hüzün uykuya dönüşmüş üzerine çullanırken kulaklarında Palyaço’nun sözleri yankılanıyordu: Hayal gücü! İnsan hayal gücüne güvenebilir mi? Her şeyi hatırladığını, belleğinin keskin olmasını hayal etse! Belleği ilk başına kadar uzansa: döl yatağında yaptığı sıkıntılı yolculuğu, annesinin onu doğururken attığı çığlıkları hatırlasa... Gözlerini kapadı. Önüne bir perde gibi inen siyahlığın gerisinde birbirine sarılmış iki ışıltılı beden vardı... Döl yatağında değildi ama...

...kadın onu ter kokan koltuğunun altına bastırmış, hıçkırıyordu. Boğulacağım diye düşündü. Demek –herkesin uzak durduğu– babaanne, bu iriyarı, kötü kokan, yaşlı kadındı. Korkutucu adına yakışan biriydi... Çocukları koynunda boğan bir canavara benziyordu. Başını kadının kollarından kurtarıp, yatakta yatan annesinin yanına koşmaya çalıştı ama canavar onu sıkıca kavramış, bırakmıyordu. Kadının koltukaltındaki tutsak başını ileriye iterek annesini görmeye çalıştı: Karnı şişmiş annesi de ağlıyor, sabahtan beri içeri girmesine izin verilmeyen odadan dua sesleri geliyordu. Sonra o boğuk çığlık... Kapı aralanmış, babaannenin kolları iki yana açılmıştı. Kendini ter kokulu koltukaltından kurtararak annesine doğru koştu. Anne de çığlık atıyordu. Başını karnına yasladı. Ama dost bir karın değildi bu. İtildiğini hissetti. Adını kendisinin bulduğu kardeşi, annesinin karnından ona tekme savuruyordu... Ama garip olan bu değil, içerideki odadan yükselen kokuydu. Koyu, ekşi bir koku. Düşman kardeşini bırakıp kapıya doğru yürüdüğünde duydu annesini. “Buraya gel canım...”

Geriye döndü: Annesinin elinde babasının kemanı vardı...

M. sıçrayarak gözlerini açtı. Belleğini bulanıklaştıran sisin bir kısmı dağılmış, çocukluğunu noktalayan o gün, babasının ölümü açığa çıkmıştı. Bellek silinemez ve asla yok edilemez! Sadece unutkanlığın zarı, anıların ışıldamasını engeller. Sonra bir darbe gelir ve o zarı parçalar. Hatırlamak budur...

M bu gerçeği şimdi kavrıyordu. Adını bulamadığı kardeşinin doğumundan bir ay öncesini, babaannesini ilk kez gördüğü o acıklı geceyi hayal gücünün darbesine mi borçluydu? “Lisemizin sevilen müzik öğretmeni uzun süren hastalığının ardından ebediyete göçtü...” Annesi, babaannesinin evine geri döndüğü gün elinde tuttuğu gazeteyi ona ağlayarak böyle okumuştu. Ebediyete göçmek... Kaygan, oynak, sözcük haznesinde yeri olmayan bir kavramdı bu. M. o koyu matem haftası boyunca uzun uzun düşünmüş ama ebediyeti zihninde bir türlü bir yere oturtamamıştı. Ebediyet, babaannesinin geldiği kent kadar yakında mıydı? Yoksa hiç görmedikleri amcasının yaşadığı ülke kadar uzakta mı? “Babam tam olarak nereye gitti?” Annesi, sorduğunda garip, şaşırtıcı bir cevap vermişti. “Çok uzağa... Ama her zaman içimizde yaşayacak...” M. şaşkınlıkla göğsüne bakakalmıştı. Kalbi, annesinin dediği kadar uzakta değildi ki!

M. yıllar sonra, elini göğsünde atıp duran kalbinin üstünde tutarak ayağa fırladı. Ağzında süt tadı vardı. Düşüncelerini yarım bırakarak vagonun sonuna doğru koşaradım ilerledi ve kapıyı açarak az önce çıktığı kompartımana daldı.

Kompartımanda görmeyi bekledikleri değil, Bay G. ve Palyaço vardı. Anne, bebek ve keman çalan çocuk kaybolmuşlardı. Palyaço, bir kahkahanın ardına eklediği sözlerle karşıladı onu. “Buyrunuz Bay M.”

“Neredeler?”

“Kimler?”

Soruyu Palyaço değil, Bay G. sormuştu. Yakışıklı yüzü yine birazdan solacak o yüzeysel tebessümle parlıyordu.

“Onlar,” dedi M., Palyaço’ya dönerek. “Anne ve iki çocuk; biraz önce buradaydılar. Tam oturduğunuz yerde.” Sözlerine ara verip, yüzü boyalı adama yaklaştı. “Siz de görmüştünüz, hatırlamıyor musunuz? Çocuk keman çalıyordu.”

Palyaço, inkâr eden, alaycı bir sesle, “Gerçekten garip,” dedi. “Bu tren tıpkı tahtanın üstüne tebeşirle yazılan yazıları siler gibi belleklerimizi silip duruyor.” M. tekrar koridora dönecekmiş gibi kapıya doğru yönelince sesini alçaltarak devam etti: “Ne yazık ki, nereye gittiklerini görmedik. Biz geldiğimizde kompartıman boştu. Öyle değil mi, Bay Galip?”

“Öyle,” dedi adam. “Ancak Bay M.’ye yanılmış olabileceğini de hatırlatmak isterim. Çünkü biz hiçbir şey duymadık ve görmedik. Koridorlar bomboştu.”

Palyaço elini kaldırıp adamı susturdu. İkisi, iyice samimileşmiş görünüyorlardı. “Yoksa bir şeyler mi hatırladınız?”

M. Palyaçoya dönerek, “Evet,” dedi. “Annemi, kardeşimi ve babamı... Babaannemi de.” Sonra koridora çıkarak iki çocuklu kadını aramak yerine, onu belleksiz bir varlıktan bir insana dönüştüren anılarını tekrar yaşamak için Palyaço’yla Bay G.’nin karşısına oturdu. “Babam ölünceye kadar küçük bir şehirde yaşıyorduk. Annem ve babam aynı lisede öğretmendiler; babam müzik, annemse edebiyat. Babamı pek hatırlamıyorum; ben beşime basmadan az önce, kardeşim doğmadan öldü, uzun süren bir hastalığın sonunda. Ondan geriye kalan tek anım ne yüz ne beden, kaba biri olduğuna ilişkin bir izlenimden ibaret.”

“Kaba mı? Neden böyle dediniz?”

M. utançla Palyaço’ya baktı. “O zaman uzun uzun can çekişmek bana kabalık gibi gelmişti. Annemle ilgili anılarımsa, kitapları, keman, uzandığımız yatak ve...”

Göğüsleriydi demek üzereyken sustu. Ötekiler de ona uyunca, M. yarattığı sessizliğin ardına çekilerek etrafı süzdü. Palyaço hâlâ merakla ona bakarken, Bay G. ilgisini yitirmiş, hep yaptığı gibi dışarısını seyretmeye koyulmuştu. Öfkelense de kabul etmeliydi, yandan çok yakışıklı görünüyordu. Sonra birden adamın bir saat öncesine göre değiştiğini fark etti. İnanılmaz bir durumdu bu. Heyecanla Palyaço’ya doğru eğildi.

“Siz de benim gördüğümü görüyor musunuz?” M. adamın sormasına fırsat vermeden neyi şaşırtıcı bulduğunu söyledi. “Bay G. gençleşmiş gibi, öyle değil mi?”

Palyaço, bir Yunan tanrısını andıran adama bakmadan hemen cevap verdi.

“Öyle görünüyor.” Şaşırmaması garipti. Üstelik asıl haberi sona saklamıştı. “Bana kalırsa siz de gençleştiniz. Hatta renginiz bile yerine gelmiş.” M. inanmadığını ele veren kararsız bir tavırla doğrulunca başını salladı. “Emin olabilirsiniz, dostum.”

“Nasıl emin olabilirim ki?”

“Çünkü belirsizleştiniz; yaşlı yüz, her açıdan aynıdır. Yüzdeki belirsizlikse, değişmenin, yani gençliğin işaretidir. Rahat olun, şimdi, sizi ilk gördüğümdeki halinizden daha iyi durumdasınız...” M.’nin sormasını engellemek ister gibi çabucak sözü değiştirdi. “Peki, adınızı hatırlayabildiniz mi?” M., başını salladı. Hâlâ gençleşip gençleşmediğini düşünüyordu. “Hayır, kimse adımdan söz etmedi.”

Palyaço üzülmüş gibi abartılı bir hareketle yüzünü buruşturdu, sonra geriye yaslanarak sesini yükseltti. Dalıp giden G.’nin dikkatini çekmek istiyor olmalıydı. “Yine de bir şeyler hatırladınız. Darısı Bay Galip’in başına, diyelim.”

M. arkasına sırrı yerine siyah geceyi sürüp, aynaya dönüşen pencereye yaklaşarak yüzünü seçmeye çalıştı. Ama denemeleri camın üstündeki kılcal çatlakların her seferinde yüzünü parçalanmış bir gölgeye dönüştürmesi yüzünden sonuçsuz kaldı. Aklı iyice karışmıştı. Yine sorularla karşı karşıyaydı. Belleği neden yalnızca çocukluğuna ait anıların üstündeki örtüyü kaldırmıştı? Bu trende ne arıyordu? Nereye gidiyorlardı? Neden kendini, yüzünü göremiyordu?

Bay G.’nin sesi sorularını böldü: “Neyin darısı başımaymış? Biri bana açıklama nezaketinde bulunur mu lütfen?”

Palyaço, eğlenecek konu bulmuş gibi M.’ye göz kırparak beklemesini işaret etti. “Bay M. annesini, babasını ve kardeşini hatırlamış. Sizin anneniz babanız kimlerdi, neler yaparlardı?”

M. G.’nin yakışıklı yüzünün yeniden donuklaştığını fark etti. Yine o ikiyüzlü sevinçle ürperdi. Gençleşmek, nedensiz bir öfke duyduğu adamı budalalıktan uzak tutmaya yetmemişti.

“Annemi de babamı da hatırlamıyorum,” diye mırıldandı G. “Ama bir kardeşim var. Evet, evet... Adı Ahmet...”

M. adı duyunca yumruk yemiş gibi sarsıldığını hissetti. Şaşkınlığını kontrol eder etmez atıldı. “Ahmet mi? Yanılmadığınıza emin misiniz?”

G. “Tabii ki yanılmıyorum,” dedi. Sesi sertleşmişti. “Eminim.”

“Neden heyecanlandınız Bay M.?”

M. bakışlarını Bay G.’nin cevapsız gözlerinden Palyaço’nun komik yüzüne çevirerek mırıldandı: “Galiba benim kardeşimin de adı Ahmet’ti.”

“Olabilir,” diye araya girdi Bay G. “Ahmet, sık rastlanan bir addır. Bakın...” Sözlerine cebinden cüzdanını çıkarmak için ara vermişti. “Bir fotoğrafı olacak.”

M. ve Palyaço, birlikte adamın gösterdiği fotoğrafa baktılar. Otuzlarında, zayıf bir adamın resmiydi bu. Bay Galip, resmi daha iyi görebilmeleri için ışığın altına tutarken, Palyaço, adamın hevesini kırmak isler gibi, “Kardeşiniz sizin kadar yakışıklı değil,” diye araya girdi. “Kusura bakmayın ama anneniz onu başka bir adamdan peydahlamış olmalı.”

Bay G., Palyaço’nun sözlerine kızmak yerine güçlü bir kahkaha savurdu, “İyi espri. Ne tür olursa olsun, şakalara bayılırım.”

M. adamın onu bir aptala dönüştüren neşesine katılmadan, “Ne iş yapıyor?” diye sordu. “Kardeşiniz, yani.”

“Bankacı. Hem de oldukça başarılı bir yönetici.”

Bankacı! M.’nin zihin bulanıklığında çağrışım yapan bir sözcüktü bu. Annesinin Ahmet’in hep hayatları boyunca çektikleri yoksulluklarının öcünü alacak zengin bir bankacı olmasını istediğini hatırlıyordu. Merakla sordu. “Kardeşinizi hatırlayıp da annenizi hatırlamamanız ilginç. Sanırdım ki, insanlar en son annelerini unuturlar.”

Bay G., telaşla açıkladı; annesine haksızlık etmediğini kanıtlamak ister gibiydi. “Ama babamı da hatırlamıyorum.” Biraz düşündü. “Galiba dedelerimi de, anneannemi, babaannemi de hatırlamıyorum. Durun biraz... Evet, sadece bir halam var...” Güneyde, M.’nin hiç gitmediği deniz kenarındaki büyük bir kentin adını verdi, “...’da yaşıyor.”

“Ya arkadaşlarınız? Arkadaşlarınızdan hatırladıklarınız var mı?”

Palyaço’nun sorusunu duyar duymaz Bay G.’nin yüzü aydınlandı. Suçsuzluğunu kanıtlama fırsatını yakalamıştı. “Tabii. Bir sürü. Daha geçen hafta ilginç bir grupla birlikte yurtdışında kayaktaydık. İsviçre’de, Gstaad’da. Çok da eğlendik. Hasan Kale, Çetin Boyacı, Sevgi Seval...”

Bay G., çoğu, ülkenin tanınmış işadamları ve güzel kadınlarından oluşan arkadaşlarını tek tek sayarken tren tekrar düdük çaldı. M. sevinçle irkildi. Nedense bir istasyona varmak üzere oldukları düşüncesi belleğindeki bilinmezliği aralama umudu uyandırıyordu. Eğer nerede olduklarını öğrenebilirse, nereye gittiklerini de bulabilirdi. Biraz bekledi ama tren yavaşlamadı. Yine mi yanılmıştı?

Düşüncelerini Palyaço’nun fısıltısı böldü: “Bana öyle geliyor ki, Bay Galip ölenleri unutuyor... O sadece yaşamla ilgili; neyse, biraz koridora çıkacağım.”

Palyaço böyle demesine rağmen yerinden kımıldamadı. M. onu bırakıp Bay G.’ye döndü. Emindi. Adam, gözle görülecek kadar gençleşmişti. “Size bir şey sorabilir miyim?”

“Tabii, buyrun Bay M. Umarım sizi tatmin edecek bir cevap bulabilirim.”

M. adamın kibarlığından utanarak sordu: “Sizce ben gençleştim mi? Yani, şimdi ilk karşılaştığımıza göre daha mı genç görünüyorum?”

Bay G. cevap vermeden önce izin istermiş gibi Palyaço’ya göz attı. Aralarında bilmediğim bir bağ olmalı diye düşündü M. Yakışıklı adam sonra ona dönerek uzun uzun yüzünü inceledi. Konuştuğunda sesi zor bir matematik sorusuyla başı dertte olan bir öğrencininki gibi sıkıntılıydı.

“Bilemiyorum, bayım. Hüzünlü, kendini ele vermeyen bir yüzünüz var. Bence biraz gülümsemelisiniz. Ben her fırsatını bulduğumda gülerim; beni gençleştiren budur.”

Bu M.’nin beklediği cevap değildi. Kulakları uğuldadı. Şakaklarındaki basınç öfkeleneceğini haber veriyordu. Sesini yükseltmemeye çalışarak sordu: “Gülmeyi gerektiğinden fazla ciddiye almıyor musunuz?”

“Gülmek, bütün insanlık ideallerinin varmak istediği son noktadır...” dedi G. çabucak. “Sevdiğim bir yazar, kelimesi kelimesine, böyle demiş. Ben de bütün kalbimle bu görüşe katılıyorum. Gül ki, mutlu olasın.”

“Mutluluk dediniz de. Mutluluk nedir? Hiç düşündünüz mü kuzum?” Hem Bay G. hem de aldığı aptalca karşılığı çözmeye çalışan M. birden söze karışan Palyaço’ya döndüler. Adamın küçük, ışıltılı gözleri büyümüş, bir çift ışıldağa dönüşmüştü. “Söyleyeyim: ‘Mutluluk dediğimiz, bir aldanıştır; yine de sürekli olmasını dileriz bu aldanışın...’ Bunu nasıl buldunuz?”

M. “İlginç,” dedi. Sonra bakışlarını adamın insanı rahatsız eden gözlerinden uzaklaştırarak ekledi: “Hatta beğendiğimi söylemeliyim.”

“Ya siz, Bay Galip?” Bay G. yüzünü buruşturmuştu. Beğenmemişti. “Beğenmemenizi yadırgadım doğrusu,” dedi Palyaço. “Bu cümle de az önce sözünü ettiğiniz yazara aitti.”

“Öyle mi?” dedi G. “Okumamış olmalıyım.” Bir an yenilgiyi kabullenecekmiş gibi bekledi, sonra yeni bir heyecanla atıldı: “Peki, ‘O’ yazarın nereye gömülmek istediğini biliyor musunuz?”

M. “O” dedikleri yazarı tanımıyordu; başını sallayıp yardım istemek için Palyaço’ya döndü. Komik adam da bir fikri yokmuş gibi bakıyordu. Ancak cevabıyla herkesi şaşırttı. “Kâğıda olmalı.”

“Kâğıda mı?”

Palyaço, “Evet,” dedi. “Benim bildiğim, iyi yazarlar toprağa değil, ansiklopedilere gömülmek isterler...”

Bay G., “Hayır,” diye itiraz etti. Aklı karışmıştı. “Kitaba falan değil, o yazar denize gömülmek istermiş.”

“Gerçekten mutsuz biri olmalı,” dedi M. “Anlaşılan tamamen kaybolmak, yok olmak istemiş.”

“Mutluluk dediğimiz derin bir kuyuya benzer. Asla dibini bulamayız.” Palyaço, keskin bir kahkahanın ardından ekledi: “Telaş etmeyin. Bu tanım kimseye ait değil, benim mutluluk anlayışım... Bu arada size şunu söylemek isterim. Kim size mutlu olduğunu söylüyorsa ona kuşkuyla bakın. Çünkü bilinç, mutluluğu ancak sona erdiğinde algılar...”

Adam garip konuşmayı bitiren kahkahalarına devam edecekti ama sürgülü kapı açıldı. Eşikte kızıl saçlı, otuzuna varmamış bir kadın duruyordu. Pudralanmış gibi bembeyaz olan yüzündeki küstah ifadeyi, yeşile boyadığı pervasız gözleri daha da güçlendirmişti. Kadın içeriye göz attıktan sonra girmekten vazgeçip, kapıyı kapattı. Kısa siyah eteğinin altındaki uzun, beyaz bacakları göz alıcıydı.

Kadın kaybolunca Palyaço göz kırparak, “Bizi beğenmedi,” dedi.

M.’yse irkilmişti. Kızıl saçlar ona bir şey hatırlatıyordu ama bu her neyse, yine o sisin gerisindeydi.

Bay G., “Çok çekici ve güzel bir kadın,” dedi. M., adamla göz göze gelmemek için bakışlarını kaçırdı. Kadınlardan konuşmak onu utandırırdı. Öyle mi? Kadınları olmasa da, kadınların neden olduğu utançları hatırlıyordu. Palyaço aynı fikirde değilmiş gibi başını hızlı hızlı iki yana sallayınca G., komik adama döndü. “Ne o, siz beğenmediniz mi? Hadi, güzel olduğunu kabul etmelisiniz.”

“Eğer az önce gördüğümüz bayanın en önemli özelliği dediğiniz gibi çekicilikse, cevabım hayır, güzel değil olacak. Çünkü güzel değil, güzelce kadınlardır çekici olanlar. Gerçek güzellik, kendini ortaya koymaz, keşfedilmeyi bekler: Tıpkı bir hazine gibi.”

G., Palyaço’nun güçlükle tamamladığı sözlerini düşünüyormuş gibi bir süre bekledi, sonra küçümsemesini gizlemeyen bir tonla, “Laf oyunu bunlar,” dedi. Kendinden emin tavrına rağmen yardım ister gibi M.’ye dönmüştü. “Öyle değil mi?”

M., “Bir şey söyleyemeyeceğim,” dedi. “Kadınları sizin kadar iyi tanıyıp tanımadığımı bilmiyorum.”

“Hiç evlendiniz mi Bay M.?” M., nefesi yatışmış görünen Palyaço’nun sorusunu omuzlarını kaldırarak cevapladı. Adını bile hatırlamayan birine sorulacak soru muydu bu? Komik adam, bu kez yakışıklıya dönmüştü. “Ya siz, Bay Galip?”

“Hayır!”

“Bravo. Akıllılık etmişsiniz. Evlilik, yolculuğa benzer, başıyla sonu güzeldir.” Palyaço G.’nin meraklandığını fark edince, kendi sesine âşık bir şair gibi coşkuyla konuşmasını sürdürdü: “Bana sorarsanız, evlilik kadınlar için icat edildi derim. Çünkü kadınlar güç ve para peşindedirler. Ama elde etmek zahmet ve zaman gerektirdiğinden, bir taşla iki kuş vurup, bunlara sahip olan erkekleri elde etmeyi yeğlerler. Evlilik işte bu gereklilikten doğar.”

“Aynı fikirdeyim,” dedi Bay G. “Evlilik, son tahlilde yasalarla güvence altına alınmış sıkıcılıktır.”

M., şaşkınlıkla adama baktı. Ondan umulmayacak kadar zekice bir tespitti bu; bu yüzden G.’nin bu cümleyi de sevdiği o yazardan aşırdığını düşünmeyi yeğledi. Tabii adama haksızlık ediyor da olabilirdi. Söz eğlenceli konulara, kadınlara kaydığında o budala kimliğinden sıyrılıyor olabilirdi. Meraklı bir huzursuzlukla kıpırdadı. Bay G., gerçekten tek tek saydığı o kadınlarla birlikte olmuş muydu? Özellikle birini merak ediyordu M.: Sevgi Seval’i. Kendini bildi bileli onu izlemiş, gazetelerde, dergilerde çıkan giyinik, çıplak, yüzlerce fotoğrafını kesip saklamış, şehvet uyandıran bedenini iri gözenekli bir eleği andıran güçsüz belleğine kazımıştı. O sırada farkına vardı; Sevgi Seval’i gözlerinin önüne getirdiği sırada. Annesinin, yaşadığı şehrin bile adını hatırlamazken nasıl olup da G.’nin sözünü ettiği şehirleri, saydığı ünlü isimleri beynindeki o sisin içinden kolayca bulup çıkarıyordu? Sanki kendisininkini bırakmış, G.’nin sadece canlıları barındıran neşeli belleğini ödünç almıştı.

M., olup bitenden haberi olmayan adamı öfkeyle süzmeye devam etti. Aslında boşuna sinirlendiğinin farkındaydı. Ne yaparsa yapsın, durum değişmeyecekti. Karşısındaki sığ tebessümlü, yarı akıllı adam, bütün hayatı boyunca düşlediği kadınla yatmıştı; gerçek buydu.

Ya o? M., birden –hatırlamasa da– bütün hayatı boyunca sadece karısıyla sevişen erkeklerden biri olabileceğini düşündü.

Sıkıntıyla ayağa kalktı. Önce mutluluk, ardından güzellik, sonra da evlilik... Palyaço’yla G.’yi eğleniyor göründükleri, daldan dala atlayan, kendisini bir yere götürmeyen garip konuşmanın içinde bırakarak koridora çıktı. Her şey çok çabuk olup bitiyordu bu hiçbir yere uğramayan, yolcusuz trende. İçinde havaya kalkmış toz gibi asılı duran hüzün daha çökmemişken aptalca bir konuşmaya tutsak olmuştu. Pencereye yaklaştı. Yüzünü yine göremeyince öfkeyle kompartımanın kapısına yaslandı. Göğsündeki basıncın nedenini kestirmek için kâhin olması gerekmiyordu. Birini ya da birilerini özlemekti bu. Ama kimi? Sorun buydu. Adını hatırlamadığı annesini mi, yoksa adının Ahmet olduğuna emin olduğu kardeşini mi? Kollarını soğuktan uyuşan omuzlarına götürdü.

“Hadi, somurtmayın böyle. Onlarla tekrar karşılaşacağınıza eminim.” M. yüzünü pencerede bırakarak korkuyla geri döndü. Palyaço, yine sessizce arkasından yaklaşmış, kulağının dibinde birdenbire bağırarak konuşmaya başlamıştı. “İki çocuklu bir kadın bu trende nereye gidebilir ki?”

M., “Bilmiyorum,” dedi. Korkusu yatışmamıştı; soluk soluğaydı. Merakla doğruldu. Adam düşüncelerini mi okuyordu? “Ama bu trende her şey olabilir. Çünkü her şey garip, bazen ölü olup olmadığımızı merak etmiyor değilim.” Birden aklına gelen düşünceyle ürperdi. “Evet, belleğimizi falan yitirmedik. Bizler ölüyüz, siz de...”

Komik adam elini kaldırarak onu susturdu. “Saçmalıyorsunuz. Siz hiç gençleşen ölüler gördünüz mü? Ya bu?” M., kesik bir çığlık attı. Palyaço kolunu çimdiklemişti. “Gördünüz mü? Acıyı hissedebiliyorsunuz.”

M., kararsız bakışlarla Palyaço’yu süzdü. Varlığı da komikliği de yorucuydu. Ama ondan ciddi olmasını istemenin de yararsız olacağını hissediyordu. Ciddi olmaya kalkışsa, ancak sıkıcı olmayı başaracağını biliyordu. Öfkeyle adama doğru yaklaşıp bağırdı:

“Neler olup bitiyor? Şu, arada bir belirip kaybolan insanlar kim? Neden gençleşiyoruz? Bay G., neden ölüleri hatırlamıyor? Ve belleklerimiz neden silindi?”

Palyaço, “Belleksizlik mi?” dedi, sonra soru sormamış, önemsiz bir şeyden söz ediyormuş gibi cevap beklemeden sözlerini sürdürdü. “Üstünde durmayın. Varlığını dış dünyanın anılarına odaklayamamak... Anısız bir göçebelik... Belleksizlik bu demektir.”

Ya öteki soru diye düşündü M. Sonra soruyla birlikte Palyaço’ya döndü: “Peki, nereye gidiyoruz?”

Palyaço sıkıntıyla başını salladı; soru o sonsuz neşesini kaçırmışa benziyordu. “Bir yere varmak! Bu o kadar önemli mi sizce?” Gülümsemekten de vazgeçmiş, sesi daha önce hiç duymadığı kadar incelmişti. “Yolculuğun asıl zevki, gidecek yere varmaktan çok, yoldadır... Nasıl olur da fark etmezsiniz bunu?”

“Ben daha şimdiden sıkıldım,” dedi M. “Ya siz? Dediğiniz gibi durmadan aşağı yukarı gidip geliyorsanız, işiniz iş olmalı. Bıkmadınız mı?”

“Doğrusunu söylemek gerekirse, ben yalnızlıktan korktuğum için yolculuk ediyorum. Yalnızlık bana suçluluk veriyor ama bilgece olmayan bir suçluluk bu... Bunu bastırmanın en iyi yolu, çileli bir yolculuktur.”

“Yine de bir nevi bilgelik sizinki, öyle mi?”

Palyaço, “Karışık bir mesele bu,” diye açıklamasını sürdürdü. “Çünkü inziva bilgelikle mümkündür. Ama bilgelik de yalnızlıktan doğar ve insan en çok, uzun, çileli yolculuklarda yalnızdır... Bilmem beni anlıyor musunuz?”

Belleksizlik de bir tür yalnızlık değil miydi? Hem de yalnızlıkların en koyusu... Komik adam sözlerini bitirince söylediklerinin altını çizmek ister gibi bakışlarını bir süre M.’nin gözlerinden ayırmadı.

M. kabalık ettiğine aldırmadan başını çevirerek, “Hayır,” diye homurdandı. “Sizi anlamıyorum. Bana bilgeliğin ne olduğunu, temelinde ne yattığını lafı dolandırmadan söylemeyi deneseniz.”

Palyaço omuzlarını silkti. Üzerinde bu kadar laf ettikten sonra bilmediğini mi söylemek istiyordu? “Belki bir gün, bir cümleyle cevap verecek kadar bilge olurum, dostum.”

M. öfkeyle geriledi. “Baştan sona, saçmasapan bir konuşma bu. Sizinle sohbet etmek insanı hiçbir yere götürmüyor; akıl yürütmeniz garip ve yönsüz. Çünkü bir amacınız yok.”

Palyaço, M.’nin cevabı daha sona ermeden aklına bir şey gelmiş gibi, “Amaç!” diye bağırdı; gözlerindeki parlaklık garip bir biçimde artmıştı. “Emin olun, bir amacım var. Sadece sabredin.”

M. “Dediğim gibi, sıkıldım,” dedi, sabredip sabretmeyeceğini söylemeden. “Bence bu yolculuklar sizi epeyce garipleştirmiş. Neden vazgeçmeyi düşünmüyorsunuz?”

“Çünkü hain değilim; alışkanlıklarımdan vazgeçmeyi ihanet sayarım ben...” M. yüzünü buruşturunca, Palyaço tekrar atıldı. Ancak teatral bir hava verdiği heyecanına karşın, sesi uzlaşmaya hazırdı. “Gelin, konuyu değiştirelim. Ne dersiniz, daha ciddi şeylerden söz edelim; mesela edebiyattan. Hem böylelikle annenizi de anmış oluruz.”

M. ürpererek onu her defasında şaşırtmayı başaran garip adama döndü. İçinde uçuşup duran o tozumsu hüznün kurşun gibi midesine çöktüğünü hissediyordu. Kaygısını saklamalı mıydı? Saklamadan sordu. “Neden anmak dediniz? Annem öldü mü?”

Sorusu itham ediciydi ama Palyaço suçluluk duymayan bir sesle cevap verdi: “Nasıl bilebilirim? Annenizi tanımıyorum ki. Neden bu kadar kuşkucusunuz? Niyetim...”

“Pekâlâ,” dedi M. Palyaço’nun sözlerini keserek. “Biraz önce kompartımana giren kız! Onunla aramda nasıl bir ilişki var?”

“Bu da nereden çıktı şimdi?” Palyaço karşı koyuyordu ama şaşırmamıştı. “Beni ne sanıyorsunuz, kâhin mi? Ne biçim sorular bunlar?”

M. “Kıza, onu tanıyormuş gibi gülümsediğinizi gördüm,” diye diretti. Adam omuzlarını silkmekle yetindi. “Pekâlâ, işte size başka bir soru: Bu ince giysilerle üşümüyor musunuz?”

Palyaço cevap verecek yerde elleriyle arkasındaki birine selam verdi. M. geriye döndü. Bay G. kompartımandan çıkıp yanlarına gelmişti. Yüzü kötü bir haber almış gibi asıktı. “Nereye kayboldunuz? Tam da keyifli konulardan söz ediyorduk.”

“Şimdiki konumuz edebiyat,” dedi Palyaço. “Bize katılmak ister misiniz?”

G., karar verememiş gibi bir süre komik adamı süzdü. O da üşümüş gibi omuzlarını havaya kaldırmıştı. “Hayır, teşekkürler.” Konuşmaya başlar başlamaz yüzüne o uçucu gülümsemesi geri gelmişti. “Ben yürümeyi tercih ederim. Oturmaktan bacaklarım tutuldu.”

Sözlerini tamamlayınca işi bitmiş gibi gülümsemesini silip vagonun girişine doğru uzaklaşarak gözden kayboldu.

“Bence kızı aramaya gitti,” dedi Palyaço. Sesi dedikoduyu seven yaşlı bir kadınınki gibi bükülüp fısıltıya dönüşmüştü. “Eee, ben de onun gibi gençleşiyor olsaydım, öyle yapardım.”

“Gerçekten dediğiniz gibi gençleşiyor muyuz?” Palyaço inançla başını salladı. “Ya siz?”

“Ben halimden memnunum,” dedi adam.

M. adama yaklaştı. Yalan söylüyordu. “Hadi! Kim gençleşmek istemez?”

“Gençlik yorucudur; hem yaşlı olmak beni mutsuz etmiyor.”

M. başını salladı; onu asla anlamayacaktı. “Sizce yaşlılık nedir?”

“Bay Galip’in sevdiği o çokbilmiş yazara bakılırsa yaşlılık, ‘bir tür zihin hastalığı’ ya da ‘sürekli hastalıktan söz etmekmiş...’ Bana sorarsanız, tutkulardan dolu dolu zevk almamızı engelleyen bir sınır, bir eşiktir, derim.”

Onunla baş edemezdi; M. Palyaço’nun zihnindeki o karanlık labirentte kaybolmadan sözü tekrar bir türlü bir aynayla kanıtlayamadığı gençleşmeye getirdi.

“Gençleşiyorsam, neden yüzümü göremiyorum? Saatlerdir bir ayna arıyorum ama bir tane bile bulamadım.”

“Öyle mi? Vagonun sonunda tuvalet var. Orada bir ayna olduğuna eminim.” Palyaço, M.’nin kuşkuyla onu süzdüğünü görünce sesini yükseltti: “Eminim, çünkü sayısız kez yüzüme baktım o tuvalette.”

M. G.’nin uzaklaştığı tarafa doğru kararsız bir adım attı. Ancak Palyaço bu kez de sanki gitmesini istemiyormuş gibi hızlı bir tempoyla tekrar konuşmaya başlamıştı.

“Edebiyat, hayattan ve insandan söz etmek demektir. Daha doğrusu, hayat edinirken yazgısını değiştirmeye çalışan insandan...”

Yazgısını değiştirmek isteyen insan! M. durakladı. Bu sözleri daha önce duymuş gibiydi. “Her durum, her kavram, her şey için bir tanımınız var, değil mi?”

Palyaço cevap vermeden önce bekledi. Gözleri, terazinin kefeleri gibi aşağı yukarı kımıldıyordu. M. merakla irkildi. Karşısındaki garip adam neyi tartıyordu? Belki söyleyeceklerini, belki de onu.

“Edebiyat, ona biçeceğimiz her rolden, her tanımdan daha önemlidir. Yine de bunu aklınızda tutun!” Palyaço beklemeden M.’nin unutmamasını istediği tanımı seslendirdi: “Edebiyat bize yaşamadığımız, yaşayamadığımız ya da yaşayıp da farkına varmadığımız hayatlar hediye eder.” Sözlerini tamamlayınca elini kaldırıp, devam etmeyeceğini belirten bir tavırla salladı. “Haydi, gidin! Dediğim gibi, o tuvalette yüzünüzü doya doya seyredebileceğiniz bir ayna var.”

M. kararsız adımlarla az önce G.’nin uzaklaştığı yöne doğru yürüdü. Palyaço’nun sözlerini mırıldanıyordu: “Yaşamadığımız, yaşayamadığımız ya da farkına varmadığımız...” Kendi hayatı hangi kategoriye giriyordu? Omuzlarını silkti. O ince sızının yumuşak gün ışığı gibi değdiği yeri tatlı tatlı yakarak göğsünde dolaştığını hissediyordu. Durmalı mıydı? Çevreyi süzdü. Önünden geçtiği kompartımanların hepsi beklediği gibi boştu. Bu arada tren, yavaşlamak bir yana, daha da hızlanmıştı. Birden, yola çıkalı ne kadar zaman geçtiğini merak etti. Koluna baktı, ancak o zaman saati olmadığını fark etti. Amaçsız, yolcusuz ve zamansız bir yolculuk... Ölmediyse, ölümü prova ettiğine emindi. Müziği iki vagonun birleştiği bölüme yaklaşırken duydu. Tenor saksofon! Önündeki karanlıktan neşeli, çağrı yüklü bir melodi yükseliyordu. Kulaklarını kabarttı. Bir caz parçasıydı bu; adımlarını melodinin oynak temposuna uydurarak hızlandırdı. Loşluğun sonunda hoş bir sürpriz bekliyordu onu. Kışkırtıcı müzik, Palyaço’nun ayna bulacağını söylediği tuvaletten geliyordu. Gülümsedi. Yavaş adımlarla loş boşluğa yaklaştı. Saksofon harikaydı. Parçayı hatırlamıştı: Lester Young’un, “My Little Sued Shoes”u.[1] Kapı aralıktı; M. birkaç saat önce o sandalyede uyandığından beri kendini ilk kez mutlu hissederek yavaşça kanadı itti.

Palyaço doğru söylemişti, trene bindiğinden beri aradığı ayna tam karşısındaydı. Ancak M. daha ilk adımında durakladı. Üstten gelen cılız ışığın zar zor aydınlattığı camda gördüğü yüz kendisine ait değildi. Korkuyla –daha çok şaşkınlıkla– geri çekildi. Mat yüzeyde garip bir hazla gülümseyen genç ve yakışıklı yüzün sahibi sanki melodiye uyarmış gibi ritmik hareketlerle ileri geri sallanan G.’ydi. Resmin ortası belirsizdi ama alt tarafı hem belirgin hem de irkilticiydi. M. yine de görüntüyü ancak şaşkınlığı seyrelince algılayabildi. Adamın kasıklarının arasında öne doğru eğilmiş, kızıl saçları evyeye sarkmış –altının çıplak olduğu fark edilen– bir kadın vardı. M. bir süre donmuş gibi bekledi, koridorda yürümeye başladığında duyduğu saksofon solosu sona ererken, gerçek, bir bıçak gibi yüreğine saplandı. Bay G., az önce kompartımana giren kızıl saçlı kızla sevişiyordu.

M. bir süre soluk bile almadan, birbiriyle uyumlu bir şekilde sarsılan iki bedeni, G.’nin kaslı ve güçlü butlarını, kadının mermer beyazlığındaki çıplak yuvarlak kalçalarını, uzun, kısrak bacaklarını utançla yüklü bir merakla seyretti. Donmuştu; birkaç dakika geçtikten sonra, ancak aynadaki yüzle göz göze gelip, adamın zevk çığlığının eşiğine vardığını kavradığında kımıldayabildi. Buradan kurtulmalıyım... Düşünce sese dönüşmeden koşar adım oradan uzaklaştı. Yüzü kızarmıştı. Yenilmiş, güçlü erkek tarafından hırpalanarak sürüden kovulmuş zayıf bir hayvan gibi hissediyordu kendini. Yeterince uzaklaştığına karar verince kapısını açık bulduğu ilk kompartımana girdi. Kilometrelerce koşmuş gibi soluk soluğaydı. Koltuğa oturdu. Başı dönüyor, gözlerinin önünden birbirine bağlanmayan fotoğraflar geçiyordu. Ağlamaklı bir kadın yüzü, yüksek palmiyeler, kısa etekli bir kadın ve buruşuk ama dost bakışlı yaşlı bir başka kadın... Olup bitenin farkındaydı: Belleğindeki perdelerden birisi daha aralanıyordu. Gözleri bugüne kapanırken, geçmişe bakan pencerelerden birisi yavaş yavaş açıldı.

...Saksofon sağda, masanın üstünde, bütün varlığını çekip yutan yuvarlak dizler solda, masanın altındaydı. Hangisini daha çok istiyordu? Soruyu annesi sorsa, hiç tereddüt etmeden saksofon derdi ama şimdi! Onu yeni, başka biri yapan bu yakıcı isteğin kollarındayken yalan söylemek zorunda değildi. Saksofonu o dizlere yakın olmak için istiyordu. Odaya girdiği andan beri kaçırdığı bakışlarını masadan aşağıya indirerek sola kaydırdı. Yine bacaklarını açıkta bırakan o kısa, siyah eteğini giymişti. Hafifçe araladığı dizlerinin arasındaki üçgenden başlayıp, yukarı doğru uzanarak kasıklarında sona eren o kışkırtıcı, görene düş gücü hediye eden gizemli gölge, teninin pürüzsüz beyazlığını koyultamamıştı. Zorlukla yutkundu. Dört aydır, bu kente taşındıkları ilk günden beri onu düşünmediği tek gece olmamıştı. İçgüdüsel bir çağrıya karşılık vererek başını kaldırdı. Kadın gülümseyerek ona bakıyordu. Ölü beyazı yüzüyle kızıl saçlarının oluşturduğu zıtlık, sadece şaşırtıcı değil, davetkârdı da.

“Kim seninle yarışabilir? Su borusuyla bile bir Paganini teması üzerinde varyasyon yapabilirsin. Ama sorun...”

Kadın, sözlerine ara verince M. bakışlarını tekrar hep bakmak istediği yere, kadının dizlerine çevirdi. Sınıftaki oğlanların dediği gibi gerçekten müdür yardımcısının sevgilisi miydi? Dedikodulara bakılırsa, eve geç geldiği akşamlar onunla buluşuyordu. M. iri yarı, yakışıklı adamın karşısındaki çekici, ince kadını hoyratça kavrayışını hayal etti. Nasıl sevişiyorlardı? Onları gördüğüne yemin eden o sümüklü oğlanın anlattığı gibi müdür yardımcısı ona arkadan mı yanaşıyordu? Midesinin bulandığını hissetti. O adamdan nefret ediyordu. Kadın, bağışlanma dileyen bir sesle konuşmaya başlayınca düşünceleri ve öfkesi sürekliliğini yitirdi:

“Sorun annen,” diyordu kadın. “Okul bandosunda saksofona ayıracağın zamanı kemandan çalacaksın ve bu onu hiç mutlu etmeyecek. Bir meslektaşımı üzeceğim, üstelik de aynı apartmanda, kapı komşum olan birini. Öyle değil mi?”

Cevap vermedi. Ona kemandan nefret ettiğini itiraf etse, akşam çay içmeye uğradığında sırrını annesine söyler miydi? Bakışlarını kadının okşayıp öpmek istediği dizlerinden, saçlarının kızılında rengi açılan iri siyah gözlerine çevirdi. Annesinin keman çalmasını bu kadar istemesinin ardında, kemanın onu babasına dönüştürdüğü gerçeğinin yattığını söylese! Ne zaman küçük Paganini olsa, sağlığında sevgili eşiyle birlikte oturdukları o eski, köhne divana ilişip matemi bitmeyen gözlerini kapatarak, on yıldır unutamadığı kocasını yeniden canlandırdığını anlatsa. Çaldığım keman değil, İsrafil’in Sur’u[2] dese...

M. biri onu çağırıyormuş gibi gözlerini açtı. Tutkunun odağında değil, hâlâ karanlığın içinde hızla yol alan trendeydi. Silkinerek doğruldu. Yalnız da değildi; Palyaço –yüzünde meraklı bir gülümsemeyle– karşısındaki koltukta oturuyordu. Gözlerini araladığını görür görmez, sabırsız bir sesle atıldı. Konuşmayı özlemişti.

“Demek keman çalıyordunuz, dostum? Hiç şaşırmadım buna; aslında müziğe aşina olduğunuz besbelliydi.”

M. önce durakladı, sonra mahremiyetine saldırılan birinin duyacağı öfkeyle, karşısında sırıtıp duran saygısız adama bağırdı. “Düşüncelerimi mi okuyorsunuz?”

Palyaço, “Sayıklıyordunuz...” dedi. Gücenmiş, gülümsemekten vazgeçmişti. “Doğrusu, annenize duyduğunuz bu öfke şaşırttı beni... Onu sevmiyor...” M. annesine ilişkin duygularını açığa vurmaktan duyduğu utançla bakışlarını adamın araştırıcı gözlerinden uzağa çevirdi. Adamın merakı sürüyordu. “Nasıl biriydi?”

Hüzünlü, kırılgan ve sıkıcı: Çocuklarını sevgi kozasının içine alan biri değildi. Kardeşine daha düşkün olduğunu düşünse de aslında annesinin tüm sevgisini babasına harcadığını bilirdi M... Palyaço’yu tekrar duydu: “Anlatmak ister misiniz?”

M. hayır diyecekti ama her nasılsa kendini geçmişe açılan o pencerenin önünde buldu. Onu içini dökmeye razı eden, adamın içten, dost sesi mi, yoksa geçmişiyle arasına giren sisi bir an önce dağıtma isteği miydi, emin değildi. Karşısındaki adamın anlaşılmaz, açıklaması zor bir etkisi vardı üzerinde. M. acı çekenden çok içindeki tortudan kurtulmak isteyen birinin aceleciliğiyle anlatmaya koyuldu.

“Babam öldükten birkaç ay sonra annem kendini biri yeni doğmuş, diğeri beş yaşında, iki çocukla birlikte yapayalnız buldu. Yardımını isteyebileceği hiç kimsesi yoktu. Anne ve babası o daha çocukken ölmüştü; babaannemse yardım etmek yerine sürekli bizi alışık olduğumuz kenti bırakarak yanına, kasabasında onunla yaşamaya çağırıyor, babam sağken gönderdiği parayı yollamaktan kaçınıyordu. Ama annem inat etti; babaanneme boyun eğmeden tam on yıl, babamın öldüğü o kentte, Türkçe ve Fransızca dersleri vererek kazandığı parayla yaşadık. Kardeşimle ben, Ahmet doğduğundan itibaren ona bakan yaşlı bir kadınla büyüdük sayılır. O on yıl boyunca üç şey yaptım: Ders çalıştım, yüzünü bile hatırlamakta zorluk çektiğim babamın istediği gibi her gün en az iki saat keman çaldım ve annem gözyaşlarına boğulduğunda –ki hemen hemen her gece ağlardı– onu teselli ettim. Liseye geçtiğim yıl annem batıda, deniz kenarındaki turistik bir ilçeye atandı. Hayatımızın dönüm noktasıydı o yaz. Annem, uzun bir kararsızlığın ardından hepimizi yıllarca dondurup hareketsiz bırakan matemini aralayarak, babamı belediyenin bakımsız mezarlığına emanet etti ve biz, üçümüz denize inen caddeleri yüksek palmiyelerle kaplı güneşli kente doğru yola çıktık. Onu, yani Lerzan’ı, taşındığımız ilk gece bize yemek getirdiğinde tanıdım. Yirmi beşinde gösteriyordu. O güne kadar tanıdığım, rastladığım bütün kadınlardan farklıydı. Filmlerden fırlayıp gelmişe benziyordu. Yan dairede oturuyormuş. Annemin atandığı okulda müzik öğretmeni olarak çalışıyor ve neredeyse yarı çıplak dolaşıyordu. Sigara ve içki içerdi; onu bazen ilçeye yakın antik kenti ziyarete gelen turistlerle deniz kıyısındaki kafede görürdüm. Yalnız kalmaktan sıkıldığı için vakitli vakitsiz bize gelir, güldürdüğünden annem onu geri çevirmezdi. Galiba biz taşınmadan az önce annesi ölmüş, o yüzden yalnız kalmaya dayanamazdı...”

“Anlatışınıza bakılırsa ona âşık olmuşsunuz, dostum.”

“Aylarca her gece onu düşündüm. Onunla seviştiğimi düşledim, kışkırtıcı dizlerini öptüm, bacaklarının arasındaki gölgenin sonuna kadar sayısız yolculuklar yaptım, hiç görmediğim göğüslerini emdim. Ve ilk kez onun için...”

M. açığa vurduğu anısının utancıyla sustu. Palyaço, okuyormuş gibi gülerek düşüncelerini bıraktığı yerden alıp seslendirdi.

“Ah şu erkekler! Hayatlarının bir penisin ucundan fışkırıp ortaya saçılan sütümsü şeyin ardına takılmaktan ibaret olduğundan nasıl da habersizdirler... Hadi dostum, utanmayın! Bir erkek için hayat, kendine kadın bulmaktan ibarettir. Seçimlerinin uygun ya da uygunsuz olması bu isteğin yanında o kadar da önemli değildir. Ne o, neden utanıyorsunuz?”

M. adamın kendisini erkekten saymayan konuşma tarzını nedense yadırgamadığını fark etti. Yuvarlak gözleri, suyun üstünde başıboş dolaşan mantarlar gibi hareketliydi. M. geçmişe dönük bakışlarını o dizlerden ayırmadan anlatmaya devam etti.

“Ona yakın olabilmek için annemin itirazlarına kulak asmadan o yıl okul bandosunda, sonra da lisenin müzik grubunda saksofon çaldım. Grubun öteki üyeleri müziğin m’sinden habersizdiler. Ama ona yakın olmak başımı döndürüyordu. Sonra...”

“Sonra?”

M.’nin sözlerini, şimdi bile hissettiği o derin, bıçaksı utanç böldü. Nasıl cesaret edebilmişti? Belki de hiçbir zaman cevaplayamayacağı bir soruydu bu. O adımı, hayatı boyunca annesinden başka bir kadına doğru atmadığı o erkeksi adımı ona doğru atmıştı. Matemler kraliçesinin, kış boyunca bir türlü geçmeyen göğüs ağrılarına baktırmak için Ahmet’i dört saat ötedeki üniversite hastanesine götürdüğü o günün gecesi... Yemek sonrası, onun mutfağı; belki bir şey alıyor ya da yerleştiriyordu ama arkasındakine kalçalarını sunar gibi tezgâhın üstüne eğilmişti; müdür yardımcısı olsa ne yapardı? O büyük adımı atmadan önce böyle düşünmüştü.

Palyaço’nun şikâyet eden sesi M.’nin gözlerinin önünde uçuşan resimli anılarını dağıttı. “Oyunbozanlık etmeyin!”

Etmeyecekti. M. gözlerini kapayıp adımını attı.

“Yaklaşıp ona arkasından sarıldım... Önce kımıldamadı. Bedeninin haz duyusuyla yüklü hafızası, bilincinin önüne geçmişti. Kalçalarını hissediyordum; sadece kalçalarını değil, kalçalarının arasındaki erkekliğimi yasladığım derin yarığı da hissediyordum. Bir süre öyle durdu, sonra hızla geri döndü. Yüz yüze geldik. Ne şaşkındı ne de öfkeli. Gözlerimin içine bakarak eliyle kapıyı gösterdi. Hayatımın en kışkırtıcı, en keskin cinsel anısı buydu. Ağlamak üzereydim. Koşarak bizim eve geçtim ve boşaldım... O? Birkaç hafta sonra gitti. Başka bir liseye tayin olmuş; annem öyle açıkladı.”

“Bir kadına duyduğumuz ilgi, insanın kendisine duyduğu ilginin dışavurumudur bence. Ya da bedenimize, genlerimizi geleceğe aktarmaya duyduğumuz merak; yani sonsuzluk ihtiyacı...”

Yine saçmalıyordu. Kendini öğretmen mi sanıyordu? M. adamın sözlerini keserek, dakikalardır aklını kurcalayan şeyi dile getirdi.

“Size bir şey söylemek istiyorum...” Sesinin duyulmasını önlemek için öne doğru eğilmeliydi. “Bence Bay G.’de bir gariplik var.”

“Tabii ki var,” dedi Palyaço. Duyulmaktan endişe etmeden, yüksek sesle konuşuyordu. “Belleği sadece canlılar ve canlılıkla ilgili anılardan oluşuyor. Bunu konuşmuştuk, hatırlasanıza!”

M. başını şiddetle sallayıp, “Gariplik bununla sınırlı değil,” diye üsteledi. “Bay G., bana bir ayna bulabileceğimi söylediğiniz o tuvalette, yarım saat önce kompartımana giren kızıl saçlıyla sevişiyordu. Gözlerimle gördüm.”

Palyaço “Ama bunda garip olan bir şey yok,” dedi; kahkaha atmamak için kendini zor tutuyor gibiydi. “Bay Galip, kadınların hoşuna giden bir tip.”

M. Palyaço’nun Bay G.’ye sürekli olarak –başkalarından daha üstün olduğunu ima eden o adla hitap ederek– Bay Galip demesi sinirlerini bozsa da devam etti:

“Hayır. Garip olan kadınların onu beğenmesi değil; seviştiği kızıl saçlının size az önce anlattığım o müzik hocasına benzemesi. Bence o iki kadın, ikiz kadar birbirlerine benziyorlar...” Palyaço ikna olmamış gibi omuzlarını silkti. M. “Dahası da var,” diye devam etti: “Hatırlıyor musunuz, Bay G. geçen hafta Gstaad kayak merkezine gitmiş, yanında Sevgi Seval de varmış.”

“Eee?”

M. sesini daha da alçalttı. “Hayatım boyunca ya da sizin deyişinizle, hayatım penisimden fışkıran o sütümsü sıvının ardına takıldığından beri, hep Sevgi Seval’le yatmayı düşlemişimdir. Ona S.S. derdim.”

Palyaço bu kez kendini tutamayarak, abartılı hareketlerine uyan güçlü bir kahkaha attı. “Bence şimdi tam saçmaladınız, dostum. Bu ülkede Sevgi Seval’le bir gece geçirmeyi hayal etmemiş erkek var mıdır? İstediğiniz bahse girerim bu konuda. Kime sorsak...”

M. elini sallayıp Palyaço’yu kaba bir şekilde susturdu. “Ve Gstaad!”

“Ne olmuş Gstaad’a?”

“Konservatuvarda ailesi İngiltere’de yaşayan bir sınıf arkadaşım vardı; bir kız. Her kış, ailesiyle Gstaad’a giderlerdi. Çektiği resimler hâlâ gözlerimin önünde. Oraya o kadar çok gitmek istemiştim ki.”

“Yani,” dedi Palyaço.

Sonunda ilgisini duyduklarının üstünde yoğunlaştıracak kadar ciddileşmişti. M. “Yani,” diyerek sözcüklerin üstüne basa basa devam etti: “Bay G., ya yatmak istediğim bütün kadınlarla yatmış ya da anılarımı çalıyor. Bu garip değil mi sizce?”

“Eğer dediğiniz gibiyse, öyle. Ama ben hâlâ bunların birer rastlantı olduğuna inanıyorum.”

M. cevap vermek üzereyken içeriye Bay G. girdi. Göz alıcı bir görünüşü vardı. M. bir kez daha zayıf erkeğin güçlü olanın yanında duyduğu o garip korkuyu hissederek koltuğunda büzüldü.

“Herkese merhaba. Nasılsın dostum? Kahkahanızı ta koridorun sonundan duydum.” G., elini Palyaço’ya uzatmıştı. Komik adam, ona uzatılan eli neşeyle sıkınca G., bu kez M.’ye döndü. “Nasılsınız bayım, adım Galip.”

M. korkuyla ürperdi. Bedenini yokladı. Ölmüş müydü? Bir an kendini çimdiklemeyi düşündü. Ama yararsızdı bu; ölü olduğunun kanıtı karşısında duruyordu. Bir budala gibi kendi kendine sırıtan adamın belleği sadece canlıları barındırmıyor muydu?

Yana döndü. Palyaço şaşırmışa benzemiyordu. “Ne oldu Bay Galip? Bay M.’yi hatırlamadınız mı?”

G., Palyaço’nun uyarısıyla tekrar M.’ye döndü. Bakışları belki ışıltısızdı ama daha da gençleşmişe benziyordu. Neden sonra adamın dudaklarının yanındaki bir kas hafifçe kımıldadı. “Eevvvet. Tabii. Ama biraz... Ne diyeyim, yüzünüz değişmiş gibi.”

Palyaço, “Gençleşmiş demek istiyorsunuz?” diyerek sevinçle araya girdi. “Ben söylüyorum ama dostumuz çok kuşkucu. Nedense bana pek inanmıyor.”

“Evet, galiba haklısınız, dostum. Bay M. gerçekten gençleşmiş görünüyor.” Bay G. şimdi M.’nin yanına oturmuş, yüzünü çizecek bir ressam gibi dikkatle onu süzüyordu. “Sanırım size söylemiştim, gülmelisiniz dostum. Gülmek yüzünüzü gerer, kırışıkları...”

“Demek konservatuvara da gittiniz Bay M.? İlginç; desenize bir müzisyensiniz.”

Gençleşme üzerine saçmasapan bir atışmaya dönüşen konuşmayı bölüp müziğe taşımaya çalışan Palyaçoya karşılık veren G. oldu. M.’yi bırakıp komik adama dönmüştü.

“Müzikle ilgili olarak şunu söyleyebilirim. Müziği severim. Hele neşeliyse, bayılırım. Ama acıklı türünden hoşlanmadığımı belirtmeliyim. İnsanlığın ortak dili matematik değilse, müziktir.”

M. keyifli bir şaşkınlıkla G.’ye baktı. Yakışıklı budala, cümleyi tersyüz etmişti. Küçük de olsa, öç alabilirdi ondan. “Cümle, ‘Ortak dil müzik değilse, matematiktir,’ olacaktı,” dedi. “Sanırım karıştırdınız.”

G., abartılı bir hareketle omuzlarını silkti. Yüzünü –ve budalalığını– koruyucu bir maske gibi kaplayan gülümsemesi yerli yerindeydi.

“Önemli olan müziğin ve matematiğin önemini vurgulamaksa, sözcüklerin sırasının değişmesi ne fark eder?”

M. gerçek bir merakla adamı süzdü. Bay G.’nin bakışları berrak ve düzdü. Ancak hiç pırıltı yoktu bu bakışlarda. Belki gözlerini aydınlatacak kadar zekâsı yok, diye düşündü. Varsa bile çocuksu bir zekâ olmalıydı bu.

“Budalalık, içtenliğin katlanılabilir tek halidir.” M. suçüstü yakalanmış gibi irkildi. Bay G. duymuyormuş gibi ona seslenen Palyaço yine düşüncelerini okumuştu. Komik adam, yatıştırmak istercesine elini M.’nin omzuna atarak devam etti: “Gençleşmek belleğinize de iyi geldi. Gördünüz mü? Ne kadar çok şey hatırladınız? Konservatuvarı ve ailesi İngiltere’de yaşayan o kızdan başka neler hatırlıyorsunuz bakalım?”

Başka neler hatırlıyordu? İkinci sınıf, düşkün bir meleğe benzeyen annesini; kasvetli bir kadın olmasına rağmen ışıltılı adını. “Adı Işık’tı,” dedi M.

“Kimin adı Işık’tı?”

M. “Annemin,” dedi. Şaşırmıştı; sesinin titremesinin anlamı neydi?

“Öyle mi? Anneniz nasıl bir kadındı?”

İkinci kez annesini soruyordu. Neden? Belleğini yitirmesinin onunla bir ilgisi var mıydı? M. gözlerini kapattı. Resmi bulmalıydı. Ufak tefek bir beden ve dar omuzlar... Oval yüzü, kalın kaşlarıyla âdeta ikiye bölünmüş; Ahmetinki gibi sivri çeneliydi.

M. Palyaço’nun hâlâ cevap bekler gibi ona baktığını fark edince düşüncelerini seslendirdi: “Hüzün onda bir çeşit bağımlılık yapmıştı. Hüznünün tutsağı olarak yaşadı.”

“Öldü mü?”

M. keskin bir acı hissederek durdu. Zihnindeki berraklığın sonuna gelmişti. Korkuyla geri çekildi. Palyaço’nun deminden beri omzunda duran eli cansız bir sopa gibi yana savruldu. Birinin öldüğünü hatırlıyordu. Annesi miydi?

Kararsız bir sesle, “Bilmiyorum,” diye mırıldandı. “Emin değilim. Ölen belki de kardeşimdi.” Sonra o korkutucu düşünceyle irkildi. Bay G., yine çevresiyle ilişkiyi kesmiş, dışarıda akıp giden karanlığa dalmıştı. M. birkaç saniye önce uzaklaştığı Palyaço’ya tekrar yaklaştı. “Ölmediğimize emin misiniz?” Adam kuşkuyla ona bakıyordu. “Bay G., beni hatırlamadı. Belleğinin yapısını biliyoruz; sadece canlıları hatır...”

Palyaço, başını hızla iki yana sallayarak atıldı. “Canlı olduğunuza yemin edebilirim, dostum. Bence Bay Galip, sıkıcı ve asık suratlıları unutuyor; neşeli bir bellek onunki. Beni neden hatırlıyor sanıyorsunuz?” Cevabı tiz bir kahkahanın ardından verdi. “Çünkü ben bir palyaçoyum, komiğim.”

Neşeli ve canlılara duyarlı bir bellek... M. sıkıcı olduğunu ima eden Palyaço’ya alındığını söyleyecekken, tren kısa ve tiz bir düdük sesinin ardından sertçe sallandı. M. okyanusun ortasında bir ada gören kazazedenin heyecanıyla doğruldu. Az daha bağıracaktı. “Yavaşlıyoruz.”

“Evet,” dedi Palyaço. “İstasyona geliyoruz. Duracağız.” İstasyon! Sonunda! M. sevinçle ürperdi. Belki bir binanın üstünde ya da perondaki bir tabelada göreceği bir ad, yaşadığı kenti hatırlatacak bir ipucu, geçmişini örten perdeyi kaldıracak bir şeyler verebilirdi ona. Palyaço’nun uyarıcı sesiyle kendine geldi. “Peron öteki tarafta,” dedi.

M. zihninde bir kıvılcım gibi yanıp sönen sessiz soruları cevaplayan garip adama baktı. Kimdi bu şaşırtıcı yaratık?

“Biliyor musunuz? Sadece Bay G.’yi değil, sizin de kim olduğunuzu merak ediyorum.”

M. sözlerini bitirince ayağa kalktı. Bay G. onu tamamen unutmuştu. Kapıyı açıp koridora çıkarken Palyaço arkasından bağırıyordu:

“Birisi, herkesin inandığı ama kimsenin peşine takılmadığı bir peygambere benzediğimi söylemişti. Sizin gibi bir yolcuydu o da.”

M. müritsiz peygambere cevap vermedi. Pencereye yaslanıp dışarıda kâh incelip kâh kalınlaşarak şekil değiştiren macunsu karanlığa daldı. Düşünceleri ve –varsa– varlığı bir soruya odaklanmıştı. Tren bu kez duracak mı? Gözlerini kapadı. Palyaço’yu o sırada tekrar duydu. “Neden bu kadar gergin ve endişelisiniz Bay M.? Sizi böylesine kaygılandıran nedir?”

M. alçak, yenik bir sesle cevap verdi; bu kez gözlerini açmamıştı: “Geçmiş! Peşinde olduğum, yitirdiğim için kaygı duyduğum bu işte.”

“Geçmiş mi? Bu kadar önemli mi ki geçmiş? Geçmişe de geleceğe de boş verip, gününü yaşamalı insan.” M. gözlerini aralayarak geriye döndü. Gününü gün et, diyen, Bay G.’ydi. Her zaman yaptığı gibi ansızın ortaya çıkmış ve söze karışmıştı. M. adamın birazdan kaybolacak gülümsemesine daha fazla dayanamayacağını düşünürken, o nasihat verir gibi sözlerini tamamladı. “Sözümü dinleyin.”

Gününü yaşamak? Peki, ya geçmiş! Karanlık ve kesintisiz bir unutkanlığın erittiği –kısa mı uzun mu olduğunu bilmediği, bilemediği– zaman parçası; kaybolan anılar albümü; hayatı kısaltan, yitirilmiş bir mevsim... M. kaynağını bulamayacağını bildiği bir hüzünle bunları düşündü. Bay G.’ye cevabı Palyaço verdi. M.’nin, adamın komiklikten başka hiçbir şeyin barınmayacağına yemin edebileceği renkli yüzü ilk kez gölgelenmişti.

“Sadece Tanrı için geçmiş ve gelecek önemsizdir, Bay Galip. Neden mi? Çünkü Tanrı zamansız bir evrende sürdürür hükmedici varlığını. Ama bizimki gibi sonlu yaşamlar için geçmiş bir zorunluluktur. Geçmiş olmadan...” Palyaço, ikinci kez geçmiş, dedikten sonra bundan sonra söyleyeceklerinin onu ilgilendirdiğini haber verir gibi M.’ye döndü. Öyle aceleciydi ki, az daha düşecekti. “Beni dinleyin dostum! Kaygılandığınızda, bu yolculuğun size öğreteceklerini düşünmenizi salık veririm.”

“Demek yolculuğun sonunda bir şey öğreneceğim?” diye sordu M. “Neymiş bu?”

“Sabır,” dedi Palyaço. Tekrar eski şakacı tavrına dönmüştü. “Sabır, en önemli erdemdir.”

“Öyleyse, cesaret de bir erdemdir diyebilir miyiz?”

Palyaço, ellerini iki yana açarak, “Nereden çıktı şimdi bu, Bay Galip?” diye sızlandı.

Dik dik, söze karışan Bay G.’ye bakıyordu. Sabırdan söz ediyordu ama erdemini yitirmek üzereydi. Bay G., Palyaço’nun hayal kırıklığına aldırmadan, heyecanla açıklamaya koyuldu.

“Cesaret, tehlike karşısında gösterdiğimiz sabra verdiğimiz adsa, öyleyse pekâlâ erdem de sayılabilir. Siz sabırla erdemi birbirine bağlarsanız, ben de böyle bir sonuca ulaşmamız mümkün derim. Haksız mıyım?”

Palyaço sesini yükselterek, azarlayan bir tonla Bay G.’ye karşılık verdi. Nedense birdenbire öfkelenmişti.

“Bu cesaret tanımı da o çok beğendiğiniz yazardan bir alıntı mı?” Bay G. başını sallayıp onaylayınca Palyaço devam etti: “Ama eminim, o yazar cesareti sizin gibi bir erdem saymıyordur. Çünkü önemli olan cesaret değil, korkudur.”

“Korku mu?” G., Palyaço’dan beklediği onayı alamayınca ellerini iki yana açtı. “Yapmayın, dostum. Nereden çıktı şimdi bu? Kime sorarsanız sorun, korku kötü bir şeydir, diyecektir size.”

Palyaço kararlı bir sesle, “Sanmıyorum,” diye direndi. G.’yi şaşırtmak, biraz olsun keyfini yerine getirmişti. “Korku, üzerinde durursanız sizi derinleştirir. Cesaret!” Başını salladı. “Emin değilim...” Sonra M.’ye döndü. “Siz ne dersiniz?”

Korku, insanı koruyan en sağlam zırhtır... M. mırıldanmaya devam edecekti ama rahatsız edici düşünceyle durakladı. Palyaço soruyu neden ona sormuştu? Korkak değilim, demeye hazırlanırken tren sert bir frenle iyice yavaşladı. Üçü de sarsılarak birkaç adım öteye savruldular. M. canının yanmasına rağmen sevinçle titredi. Palyaço’nun sözünü ettiği istasyona gelmiş olmalıydılar. Doğrulmaya çalışan iki adamdan uzaklaşarak, vagonun ortasındaki pencereye yaklaştı. Siyah, yansımasız dikdörtgen cam, karanlık bir mağaranın ağzına benziyordu. Bakışlarını vagonların sürtünerek aşındırmaya çalıştığı katı karanlığa sapladı. Yine de tren duruncaya kadar hiçbir şey göremedi. Demir tekerleklerin raylar üzerinde kopardığı tiz çığlıklar dindiğinde, gri sisin içinde, denizin derinliklerinden birdenbire yüzeye çıkan bir denizaltıyı hatırlatan peronu seçti. Dar platformun ortasında, sis okyanusunun ıssızlığında yanıp sönen bir deniz fenerini andıran, sadece dibini aydınlatan bir tek elektrik direği vardı. M. dikkatle bakmasına karşın peronda da vagon kapılarında da kimseyi göremedi. Kimsenin inmediği, kimsenin de binmediği bir istasyon daha! Yolcu yoksa tren neden durmuştu?

M. birkaç saat önce yolculuğa başlarken peronda gördüğü o adamı, trenin neden böyle ıssız bir karanlığın içinde durduğunu kendine sorduğu sırada gördü. Aynı anda acıyla durakladı. Göğsündeki sızı! Yeniden ortaya çıkmıştı. Art arda sökün eden sorular, şaşkınlığıyla baş etmesini zorlaştırıyordu. Adam, bir önceki istasyondan yola çıkarak trenden önce buraya nasıl varmıştı? Eğer amacı bu garip, karanlık istasyona gelmekse, neden trenle yolculuk yapmamıştı? Sıra üçüncü soruya gelince yine o ölüm düşüncesiyle irkildi. Bu trene canlılar binmiyor mu?

M. tren tekrar sarsılınca soruları bir yana bırakıp dikkatini, ilk istasyonda yaptığı gibi, pencereye doğru yaklaşan adama yöneltti. Pek göze çarpan biri sayılmazdı. Onu kalabalığın içinde görse farkına varmayacağına emindi. Sarkık yanaklarının üstünde geriye çekilmiş, yorgun ve çevresi morarmış gözleri dikkat çekiciydi. Otuzlarında görünüyordu ama genç kalmayı başaramamıştı. Duruşundaysa belirgin bir kamburluk vardı.

M. adamı ilk kez böylesine yakından görüyor olmasına rağmen onu epeyce değişmiş, yaşlanmış buldu. Bu garipti. Trene bineli ne kadar zaman geçmişti? İki, en çok üç saat... Bir insanın bu kadar kısa sürede bu denli yaşlanması mümkün mü? M. cevap vermeden önce aklına gelen düşünceyle durakladı. Ya ona birkaç saatmiş gibi gelen yolculuk dışarıdaki adamın yaşlanmasına yetecek kadar uzun bir süredir devam ediyorsa? Yine o korkuyla ürperdi: Ölmüştü ve bu tren onu cehenneme taşıyordu. Ne yapmalıyım? Trenden insem...

Tren, o sırada, art arda soru sorarken hareket edince M. pencereye atıldı. Yine hiçbir şey öğrenememişti. Camı aşağı indirir indirmez nemli kömür kokusu genzini ve gözlerini yakarak içeriye doldu. Platformda hâlâ kıpırdamadan duran adam tren hızlandıkça uzaklaşıyordu. M. kucağında bebek taşıyan kadınla yanındaki çarpık bacaklı çocuğu elektrik direğinin altında, önlerinden geçerken gördü; birini uğurlar gibi hep birlikte trene doğru el sallıyorlardı. M. onlara dokunabilirmiş gibi pencereden dışarıya sarktı. Esrarengiz adamsa iyice geride kalmıştı. Buraya hangi yoldan geldiğini, nasıl olup da bu kadar kısa sürede bu denli yaşlandığını hiç öğrenemeyeceğini düşündüğünde tren gecenin karanlık ağzından o koyu yalnızlığa daldı. M. çaresizlik içinde gözlerini kapadı. Bulmak bir yana, geçmişinden giderek uzaklaştığını hissediyordu. Göğsündeki sızı keskin acıya dönüşünce birden kendini bağırırken buldu. Ama garip olan, ne dediğini duymamasıydı...

“Hey dostum!” M. gözlerini araladı. Koridorda, pencerenin önünde ayakta değildi; kompartımanda, Palyaço’nun yanındaki koltukta oturuyordu. “Rüya görüyor olmalısınız.”

“Burada ne arıyorum?”

“Ne demek, ne arıyorsunuz? Yarım saat önce içeri girip uykuya daldınız, birkaç saniye önce de birden Ahmet, Ahmet, diye bağırmaya başladınız.” Komik yüzüne ciddi bir ifade vermeye çalışarak kaşıyla karşı koltuğu işaret etti. “Hanımefendiyi de korkuttunuz.”

M. ancak o zaman kompartımanda yalnız olmadıklarını fark etti. Palyaço’nun karşısında kırk yaşlarında, onun tanımıyla, güzelce bir kadın oturuyordu. M. yüzü tanıdık gelen bu sarışın kadını görür görmez nedense Bay G.’yi hatırladı. Yan tarafa döndü. Kompartımanda üçünden başka kimse yoktu. Bay G. ya trenden inmişti ya da uyuşan bacaklarını açmak için yine koridorda yürüyüşe çıkmıştı.

M., sorgulayan bakışlarla hâlâ onu süzen Palyaço’ya döndü. Duyduğu suçluluk duygusunun aptalca ve yersiz olduğunu bile bile açıklamaya koyuldu.

“Az önce durduğumuz istasyonda garip bir şey oldu. Trene bindiğim kentteki peronda beni geçiren adamı o karanlık platformda gördüm...” Palyaço tatmin olmuşa benzemiyor ama sözlerini de kesmiyordu. “Hepsi bu kadar da değil. Adam, birkaç saat öncesine göre on yıl yaşlanmış görünüyordu.”

“Gerçekten garip,” dedi Palyaço, sözün burasında. “Siz gençleşirken o yaşlanmış demek.”

M. başını salladı. “Evet; bir gariplik daha var: Beni istasyondan uğurladıktan sonra buraya trenden önce nasıl varmış olabilir?”

Palyaço, konuşmanın gidişinden sıkılmış gibiydi. M. onun kadınla yarım kalan konuşmasına dönmek için sabırsızlandığını hissediyordu.

“Dostum, bana öyle geliyor ki, siz olayları ve kişileri karıştırıyorsunuz. Belki gördüğünüz adamlar iki ayrı kişiydi.” M. itiraz edecek gibi dudaklarını aralayınca, “Platformun karanlık olduğunu söylemediniz mi?” diyerek, çabucak sözlerini bitirdi: “Tabii, adam karayoluyla da gelmiş olabilir.” “Neden böyle bir şey yapsın ki?”

Palyaço, sabrın bir erdem olduğunu söylediğini unutmuşa benziyordu. “Kim bilir, belki trende görmek istediği biri vardı,” dedi sinirli bir sesle. “Neyse, size bayan Sevgi Seval’i takdim etmek isterim.”

Sevgi Seval! S.S.! M. geriye yaslandığı koltuktan doğruldu. Nasıl olmuştu da onu tanımamıştı? Derin bir soluk aldı. Cinselliği uyarılmış bir yeniyetme gibi kalp atışlarının hızlandığını, yanaklarının kızardığını hissediyordu. Kadına doğru eğildi. “Be...be... ben,” dedi, kekeleyerek. “Si... sizin hayranınızım. Sizinle ilgili her şeyi...”

Kadın, M.’nin sözlerini toparlayamayacağını biliyormuş gibi –hayranlarının budalalıklarına alışkın bir tavırla– elini uzatıp, gülümsedi. Gülümserken filmlerinde yaptığı gibi gözlerini hafifçe kısıyordu. “Memnun oldum, genç adam. Umarım, sizi hayal kırıklığına uğratmamışımdır.”

Doğrusunu söylemek gerekirse, karşısında oturan kadın, fotoğraflarındaki o renkli ve çekici yıldızdan oldukça farklıydı. O unutulmaz güzelliğinin yerinde yeller esse de, ancak kırsal bir yaşamın canlı tazeliğe ait olabilecek dişiliği hâlâ yerli yerindeydi. M. Palyaço dürtünce suçluluğunu örtmeye çalışarak telaşla cevap verdi.

“Hayır, tabii ki uğratmadınız...” Genç adam mı demişti! M. Palyaço’nun öfkelenmesine, sorusunun yersizliğine aldırmadan sordu. “Sizce kaç yaşındayım?”

S.S., küçük, ölçülü bir kahkaha attı. Şaşkınlığını bir biçimde örtmeyi iyi biliyordu. “Tabii ki benden daha genç değilsiniz.” Sonra parıltısız, yanları kırışmış gözlerini kısarak filmlerindeki o boğuk sesiyle fısıldadı. “Kırk desem, sizi üzer miyim?”

Demek gerçekten gençleşiyordu. Düşüncelerini Palyaço’nun sesi böldü. “Nasıl, şimdi inandınız mı Bay M.? Az önce neden uyuyakaldığınızı sanıyorsunuz? Unutmayın! Uyku gençlik, uykusuzluksa yaşlılık hastalığıdır.”

M. gözlerini kadından ayırmadan başını salladı. Akıllıca edilmiş bir laftı. Belki bir gün kullanırdı. Ama gerçekten gençleşmiş miydi? Belki de bu garip trende her şeyin mümkün olduğuna bir an önce inanmalıydı. Erkeklerin ona bakmasına alışkın kadın, gözlerini kaçırmadan sordu. “Kuzum, Ahmet de kim? Az önce, Ahmet kaç! diye bağırıyordunuz.”

“Kardeşi,” dedi Palyaço. Konuşmanın dışında kalmak onu öfkelendirecek gibiydi. “Gerçekten, neden kaç, kaç diye bağırıyordunuz Bay M.?”

Hiçbir fikri yoktu. “Ne Ahmet’i ne de bağırdığımı hatırlıyorum,” dedi M. Peki, ya düşlerinden fırlayıp gelen kadın! O burada ne yapıyordu? “Siz neden bu trendesiniz?”

S.S. hep yaptığının aksine, bu kez insana el gibi dokunan gözlerini kaçırdı. Soru nedense onu rahatsız etmişti. Bakışlarını bir süre önünde tuttuktan sonra cevap verdi: Öfkesini, şaşkınlığı kadar iyi gizleyemiyordu. “Birini, daha doğrusu bir beyefendiyi arıyorum. Bu yüzden buradayım.”

Bay G! Belki beyefendiliği tartışılırdı ama S.S. gibi bir kadını öfkelendirecek tek erkek o olabilirdi. M. hemen Palyaço’ya baktı. Adamın yüzündeki kırmızılık duygularını örtmüştü ama M. onun da aynı şeyi düşündüğüne emindi. Komik adam sonunda beklediği konuşma fırsatını bulmuş gibi atıldı. “Sakın bu kişi Bay Galip olmasın?”

“Bay Galip mi?” dedi S.S.. “Öyle birini tanımıyorum.”

“Kastettikleri benim, bebeğim.”

M. Palyaço’yla S.S.’yi izleyerek bakışlarını kapıda beliren G.’ye çevirdi. Eşikte çevresine meydan okur gibi duran gösterişli adam, acımasız bir Yunan ilahını andırıyordu. M. yan gözle S.S.’ye baktı. Kadının yüzünde beliren teslimiyet ifadesi, daha da gençleşmiş görünen Bay G.’nin aksine onu yaşlandırmıştı.

“Merhaba Yakışıklı!” S.S., Palyaço’nun elini tutmuş, gizleyemediği aptalca bir sevinçle açıklıyordu: “Aramızdaki adı ‘Yakışıklı’dır, bu can yakan adamın.”

Bay G., “Aslında bir düzeltme yapmalıyım,” diyerek kadının sözlerini kesti. M. adamın kararsız bakışları üstünde oyalanınca irkildi. Budalanın yine onu tanımadığına bahse girerdi. “Adım Galip değil. Evet, G.’yle başlıyor ama kesinlikle Galip olamaz. Çünkü az önce cebimde bana gönderilmiş bir mektup buldum. Zarfın üstündeki ad tam olarak okunmasa da G,E,L ve E harfleri açıkça seçiliyor.”

“Yani adınız Gele gibi bir şey,” dedi Palyaço. “Sakın Hergele olmasın.”

Önce Palyaço ve kadın, ardından da Bay G. gülmeye başladı. Üçü de art arda kahkahalar atıyor, ellerini birbirine vurarak karınlarının üstüne kıvrılıyorlardı. M. bir süre ilkel bir dansı andıran gülme krizini izledi, sonra boğuk ve kahkahadan çok acı çığlığına benzeyen bir sesle onlara katıldı. Sorulsa inkâr ederdi ama ısmarlama neşesinin ardında o “gele”li espriden çok, karşısındaki adamın adıyla sağladığı üstünlüğün sona erişinin uyandırdığı sinsi zevk vardı.

“Oooo, merhaba Bay M.! Nasılsınız, bir an sizi çıkaramadım.”

Evet, yanılmamıştı. Bay G. ya da yeni adıyla Bay Hergele, ancak kahkaha atınca tanımıştı onu. M. aptalca gülümsemesini yüzünde tutmaya çalışarak, “İyiyim, iyiyim,” dedi. “Ya siz...” Aslında Bay Rastgele diyecekti ama bunun da yeni bir gülme krizine yol açacağını düşündüğünden, “Bay Gele,” ile yetindi.

Adam kapıyı işaret ederek, “Keyfim yerinde,” diye cevap verdi. “Çünkü bir arkadaşa rastladım. Trene az önceki istasyondan binmiş. Onunlaydım.”

“Kimmiş bu arkadaş bakalım?”

S.S.’nin sinirli sesi birazdan çıkacak kavgayı haber veriyordu. Ancak Bay G., istifini ve yüzündeki o aptalca gülümsemeyi bozmadan koridora çıktı. Geri döndüğünde yanında uzun boylu, zarif ve onun kadar şık giyinmiş genç bir kadın vardı.

İlk hareketlenen S.S. oldu. Bay G.’nin yanındaki kadını görür görmez tiz bir çığlık atarak ayağa kalktı. Sadece bağırmıyor, sinirden tir tir titriyordu da.

“Alçak!” S.S.’nin tokadı Bay G.’nin yanağında patlayınca herkes donup kaldı. Az önceki neşeli hava yerini ortalığa su gibi çabucak yayılan gergin bir sessizliğe bırakmıştı. Bay G. kımıldamadan beklerken S.S. adamı itip, tokatlanan kendisiymiş gibi hıçkırarak kapıya doğru ilerledi; teatral –belki bu yüzden inandırıcı değildi– öfkesinden, içeri girmeye hazırlanan yeni kadın da payına düşeni alacaktı. S.S., yanına varır varmaz yıllarca oyunculuğunun ardına gizlemeyi başardığı kırsal kökenini ele veren bir tavırla bağırdı: “Sürtük, peşimizi bırakmadın, di mi? Pis garı, n’olcak!”

Sahneye çıkan yeni kadın –neden olduğu küçük rezalete karşın sakinliği şaşırtıcıydı– S.S. dışarı çıkar çıkmaz, olup biteni ilgisiz bakışlarla izlediği eşikten içeri girerek kapıyı kapattı. S.S.’nin sözlerinin ardından kompartımanı tekrar ele geçiren gergin sessizlik, tekerleklerin çıkardığı ritmik seslerle bir çarşaf gibi dalgalanıyordu. M. kimsenin konuşmamasından yararlanarak S.S.’nin “sürtük” diye adlandırdığı kadına göz attı. Evdeki koltukta uyandığından beri ne zaman yeni biriyle karşılaşsa dilinin ucunda beliren o soruyla yine yüz yüzeydi: Onu tanıyor muyum? G., o aptal gülümsemesine eklediği bir kahkahanın eşliğinde sessizliği bölerek kompartımanın ortasına ilerledi; yanağına inen tokattan etkilenmişe benzemiyordu. Anlaşılan, kadınlar onu ne incitiyor ne de utandırıyorlardı.

“Baylar, size Neşe Hanım’ı takdim etmek isterim. Kendisiyle geçen hafta tanıştık.”

Kendisinden söz edilen kadın da G. gibi gülümsedi; ilk bakışta kavranamayan güzelliğinin üstündeki örtüyü kaldıran da bu oldu. Taze tebessümüyle önce Palyaço’nun, sonra M.’nin elini sıktı. Tavırlarına bakılırsa o da S.S.’nin sözlerine aldırmamış görünüyordu. Gözleriyle kurduğu ilişki mesafeli, ancak içtendi. “Baylar... Sizleri tanıdığıma çok memnun oldum. Nasılsınız? Ben çok iyiyim.”

Konuşması dikkat çekiciydi: Belli belirsiz bir şivesi vardı ama dikkati çeken bu değil, dili sonradan öğrenenlere özgü bir yavaşlıkta konuşurken, birbirinden iyice ayırdığı sözcüklerin sonunu hecelercesine garip bir şekilde uzatmasıydı. M. anlaşılmaz hareketler yapan Bay G.’ye baktı: S.S.’nin Yakışıklısının bu ilginç şiveli kadından epeyce etkilendiği belli oluyordu; ikide bir havaya sıçrayacakmış gibi parmaklarının ucunda yükseliyor, omuzlarını kabartıp indirerek, bir tehdit varmış gibi çevreyi süzüyordu. M. adamın, dişisini öteki erkeklerin saldırısından koruyan vahşi bir hayvana benzediğini düşündü. Davranışı aptalca olsa da adamın gösterişli bir erkeklikle süslediği meydan okuyuşunun kadını etkilediğinin farkındaydı. Kadın bu arada kompartımanın tavanındaki lambanın altına gelmişti; beyaz ışık, üzerindeki belirsizliği soymuş, teninin koyuluğunu ortaya çıkarmıştı. Ancak bu doğal bir koyuluktan çok, –yeni edinilmiş– güneş yanığına benziyordu. M. emindi. Bu yüzün gizli bir anısı vardı onda.

“Bizler de iyiyiz hanımefendi ve biz de sizi tanımaktan çok mutlu olduk.”

Palyaço sözlerini tamamlayıp, yan gözle bakınca M. de aynı fikirdeymiş, ona katılıyormuş gibi başını salladı. Kadının güzelliği nedense haz duygusu yerine kararsızlık yayıyordu. Nesi tanıdıktı kadının? Yüzü, adı, konuşması... G., durumu açıklamaya başlayınca, M.’nin belleğini kaplayan sisin bir parçası daha dağıldı.

“Neşe’yle bir kayak seyahati sırasında tanıştık... Ne oldu Bay M.?”

M., G.’nin endişeli, sorgulayan sesini duyunca kendine geldi: Ayağa fırlayıp, kadının önüne dikilmişti. Gstaad ve bir yabancıymış gibi konuşması! Nasıl olmuştu da ilk bakışta hatırlamamıştı? “Sanırım Neşe Hanım’ı tanıyorsunuz Bay M.? Yanılıyor muyum?”

M., tehditkâr bir yüzle kadınla arasına girmeye hazırlanan G.’nin öfkesinden korunmak için gerileyerek Palyaço nun arkasına geçti ve heyecanla, “Evet,” diye bağırdı.

“Evet mi?” Neşe, M.’nin onu tanıyor olmasına şaşırmış, hatta bundan utanmış gibi belirgin bir küçümsemeyle yüzünü buruşturmuştu. “Ama ben sizi kesinlikle hatırlamıyorum. Ne yüzünüzü ne de garip adınızı. Bunları uyduruyor olmayasınız?”

M. Bay G.’nin saldırmayacağına kanaat getirince Palyaço’nun arkasından çıkıp ortaya ilerledi. Hakarete uğramış gibi kendini savunma ihtiyacıyla kıvranıyordu. Onu hatırlamamakta direnen Neşe’nin belleğindeki anıları canlandırmak için ipuçları verirken hâlâ öfkeli hareketler yapan G.’yi kollayarak açıklamasını sürdürdü: “Konservatuvarda aynı sınıftaydık. Siz kornoyu seçtiniz. Sık sık İngiltere’deki ailenizi ziyaret ederdiniz...”

Kadın, M.’ye değil, Bay G.’ye bakarak inatla başını salladı. “Söyledikleriniz doğru... Fakat hâlâ sizi hatırlayabilmiş değilim. Üstelik bunları beni tanıyan herhangi birinden de öğrenmiş olabilirsiniz, öyle değil mi?”

“Ya romantik Paganini! Onu da mı hatırlamıyorsunuz?”

Kadın, itirazlarını sürdürmeye hazırlanırken Paganini’yi duyunca durdu. Yüzünde onu daha da çekici kılan, gerçek bir şaşkınlık vardı şimdi. Biraz sakinleşince G.’ye dönerek özür dileyen bir sesle açıklamaya koyuldu.

“Evet, konservatuvarda Paganini dediğimiz çok yetenekli bir keman öğrencisi vardı. Hatırlıyorum...” Sözlerinin burasında başını sert bir hareketle M.’ye çevirdi. Şaşkınlığı öfkeye dönüşmüştü. “Ama siz o olamazsınız. O, o...”

M. acıyla irkildi. Demek o denli değişmişti. Direnmesi budalalıklı. Elini kaldırınca kadın sustu.

“Haklısınız.” Becerebilirse, gülümsemeliydi. “Paganini ben değilim. O, o...” Beceremiyordu. Yüzündeki kaslar donmuştu. Elini yanağına götürmeyi düşündü ama hem kadın, hem de Bay G. merakla ona bakıyorlardı. M. yardım ister gibi Palyaçoya döndü. Kırmızı yüzlü adam gözlerini yere dikmişti. Benim adıma utanıyor... M. yutkunup, bir türlü sonunu getiremediği sözlerini tamamladı. “O kardeşimdi.”

“Demedim mi size!” Kadın, ciddi bir suçlamadan kurtulmuş gibi sevinçle Bay G.’nin koluna sarılmıştı. Bir süre öyle kalarak adamın pazularını okşadı, ancak sevgilisini ikna ettiğine inandıktan sonra tekrar M.’ye döndü. Öfkesi şimdi bağışlayıcıydı. “Peki, söyleyin bakalım! Annenizi ve yetenekli ağabeyinizi üzmekten vazgeçtiniz mi? Başınızın sık sık polisle derde girdiğini, zavallı annenizin bu yüzden hastalandığını hatırlıyorum.”

M. soluğunu tuttu. Karşısındaki güzel kadın beynindeki o geçirimsiz perdeyi aralayabilir, karanlıkta kalmış birçok şeyi aydınlatabilirdi. Adını, annesine ne olduğunu, hatta o... Tam o sırada Bay G., omzuna dostça bir şaplak indirerek, beline sarıldığı Neşeyi kendine çekti. “Çok güzel, sorun kalmadı öyleyse. Hadi, şöyle ilginç bir konu bulup, biraz eğlenelim. Önerisi olan var mı?”

“Erkeklere ne dersin?”

Dördü de kapıya döndüler. Bay G.’nin bir saat önce tuvalette seviştiği kadın kapıya yaslanmış, başkalarının koyduğu kuralları dinlemeyeceğini haber veren bakışlarla onları süzüyordu. Kısa, siyah eteğinin açıkta bıraktığı bacakları yine uzun, yine göz alıcıydı. M. kasıklarına inen ürpertiyi kaybetmekten korkarak, o gelinceye kadar kompartımanın tek efendisi olan adama baktı. Yakışıklı telaşlanmamıştı. Aksine, gözleri birazdan tıka basa yiyeceği bir yemeği seyrediyormuş gibi arsız bir iştahla parıldıyordu. “Benim için bir mahzuru yok,” dedi, gülümseyerek.

Önce Palyaço cevap verdi. Konuşurken başıyla birlikte elini de sallıyordu. Anlaşılan Bay G.’yle aynı fikirde değildi. Ancak kadının birdenbire kapıda belirip konuşmayı böyle saçmasapan bir şekilde başlatmasına da nedense şaşırmış görünmüyordu. “Erkeklerden söz etmek, kadınlardan da söz etmektir. Bunu unutmayın, genç bayan! Bu yüzden öneriniz pek de anlamlı sayılmaz.”

Neşe, sözü siyah etekli kadına bırakmadan atıldı. O da Palyaço gibi genç kadının –kendisininkini andıran bir biçimde– birdenbire ortaya çıkışına şaşırmışa benzemiyor, fütursuz tavırlarına aldırmaz görünüyordu. M. bu trende olayların şaşırttığı tek kişi ben olmalıyım diye düşündü. Konuşmaların birbiriyle ilişkisiz konularda, anlamsız biçimde başlayıp sürdürülmesi ondan başka kimseyi rahatsız etmişe benzemiyordu. Kimse kadına nereden çıktığını, kim olduğunu sormayacak mıydı?

“Erkek ya da kadın, benim için fark etmez,” diyerek söze başladı Neşe. “Hatta konumuzu cinsellik diye belirlesek, daha doğru bir iş yapmış oluruz.”

“Tamam ama önce...” dedi, yeni gelen.

Gözler bir kadından ötekine çevrildi. Kısa eteklinin bir saat önce kızıl olan saçları şimdi sarıya dönüşmüştü. Fahişe! Evet, bulmuştu; mesleğini bu trende sürdüren bir fahişe olmalıydı karşıdaki kadın. Bu aşağılayıcı düşünce M.’yi rahatlattı. Ergenliğinin rüyalarını süsleyen kadının Bay G.’yle sevişmediğini düşünmek, sandığından da yatıştırıcı bir duyguydu. Fahişe, meraklı bakışlara aldırmadan yürüyüp, Neşe’yle arasında yeterli boşluk bırakmaya dikkat göstererek karşıdaki sıraya oturdu.

“Önce ne?” diye sordu G.; kadını tanımıyor gibiydi.

“Koridorda garip şeyler oluyor,” dedi sarışın. Nedense sesini alçaltmıştı. “Herkes kapısını kilitleyip, kompartımanının ışıklarını kapatmış. Bana sorarsanız, biz de öyle yapalım derim.” Kadın konuşmasına ara verince Bay G. içeridekileri süzdü, sonra onay almış gibi önce perdeleri çekti, ardından ışıkları kapatarak iki kadının arasına yerleşti. Kısa etekli, Bay G. oturur oturmaz konuşmayı bir emirle yeniden başlattı: “Oldu. Hadi, sen başla ahbap!”

M. bakışlar ona yönelince Fahişe’nin ahbap, diye seslendiği kişinin kendisi olduğunu anladı. Neden o?

Sesindeki kararsızlığı gizlemeye çalışan bir sesle, “Ben dinlemeyi tercih ederim,” diye mırıldandı. Kadın, sanki konuşmaktan kaçınmasının nedenini biliyormuş gibi, küçümser bir tavırla gülümsemeye devam ediyordu. Bu cevapla yetinmeyecekti. M. “Bay Palyaço bu konuda uzmandır,” diye devam etti: “O, bir erkeğin hayatım dediği şeyin, penisinden fışkıran sütümsü bir sıvının peşinde kadın elde etmekten ibaret olduğunu söyler. Eminim bu sözlerine ekleyecek çok şeyi vardır.”

Neşe, Palyaço’nun cevap vermesinden önce bir kez daha araya girdi. “Pardon, sözünüzü keseceğim.” Konuşmasını zaten bölmüştü ama yine de izin ister gibi bakıyordu. M. omuzlarını silkti. Sözlerini bitirmişti, üstelik söyleyecek başka şeyi de yoktu. “Aktardığınız cümledeki önermenin nesnesi cinsellik ya da erkekler değil, hayat. Bu nedenle Bay...” Yana, komik adama dönmüştü. “Pardon, size Palyaço desem kızar mısınız?” Palyaço başını sallayınca Neşe, ayıp bir sözcüğü tekrarlayan terbiyeli bir çocuk gibi alçak bir sesle, “Bay Palyaço,” dedi. “Evet, bu nedenle Bay M.’nin bize aktardığı tespitinizin konumuzla ilgili olduğunu söyleyemeyeceğim.”

“Haklısınız, hanımefendi. Siz Bay M.’nin dediğine bakmayın. Ben bu konuda uzman muzman değilim; hatta bir çocuk kadar cahilsin deseniz, alınmam, aksine, haklısınız derim.”

Neşe, konuşurken yüzünü olmadık biçimde eğip büken, komik biçimlere sokan adama cevap verecekti ama bu kez de fahişe kılıklı kadın ondan önce davrandı. “Sen ne iş yaparsın, ahbap?”

Palyaço, soruyu bekliyormuş gibi, “Yolculuk; asıl işim budur,” dedi çabucak. “Tabii arada başka şeyler de yaptığım oluyor.”

Cevap verirken nedense soruyu soran kadına değil, M.’ye dönmüştü. M. adama aldırmadı; gözlerini karşısında sere serpe oturan kısa etekli kadının karanlıkta bile parlayan dizlerinden ayırmaya niyeti yoktu. O sırada hatırladı: Acaba S.S. nereye savrulmuştu? Birbirinden çekici üç –tanıdığını sandığı– kadın! Durum göründüğünden de garipti. O sırada fahişeyi duydu.

“Ne gibi işlermiş bunlar, ahbap?” Kadın, sorusunun cevabını beklemeden eteğinin daha da yukarı sıyrılmasına yol açan kısa bir kahkaha attı. “Yolculuğa iş dediğine göre, başka dediğin öteki uğraşların daha da ilginç olmalı.”

“Postacılık,” dedi Palyaço. “Özel mektupları iletirim. Zaman zaman da yönetmenlik yapar, kendi yazdığım küçük oyunları sahneye koyarım.”

“Çatlağın teki bu herif!” Fahişe sözlerinin onaylanmasını bekler gibi Bay G.’ye dönmüştü. G., cevap vermek yerine rahatsız bir şekilde kımıldadı. “Ama doğrusu komik bir suratı var. Neden sirkte çalışmıyor? Üstelik adı da bu işe gayet uygun.”

“Belki de bu tren bir sirktir.”

Palyaço’nun dışında hepsi M.’ye döndü. Neden konuşmaya katılmıştı? M. sıkıntıyla bakışlarını yaşlı adama çevirdi. Palyaço, kadına doğru eğilerek bilgece bir tavırla onu destekledi. “Aslında hayat bir sirktir, sevgili bayan.”

“Yani, bize, sizler de hayvansınız mı demek istiyorsun, ahbap?”

“Bence ışıkları açalım. Karanlık sinirlerimi bozuyor.”

Bay G.’nin sesi kısılmıştı. M. onu görür görmez şaşkınlıkla irkildi. Korku, hatlarının uyumunu bozmuş, o biçimli yüzünü kabalaştırmıştı. Acaba kadınlar da yanlarında oturan İlah kılıklı sahtekârın bir çocuk gibi ürktüğünü fark edebiliyorlar mıydı? M. öç almış kadar mutluydu. “Hayır, açmayalım” demeye hazırlanıyordu ki, Neşe, konuşmayı uzaklaştığı konuya geri çekti.

“Bence cinsellik çeşitli evrelerden oluşan bir süreçtir. Birinci evre, çoğu kez arsız bir meraktan ibarettir. İkinci evreye ise beyinde büyüttüğümüz bu huzursuz merakın tene yayılışıdır diyebiliriz.”

Fahişe, “Hayal kırıklığı da çoğunlukla bu evrede ortaya çıkar,” dedi alaycı bir sesle. Konuşurken bakışlarını suratını asan yakışıklı adama çevirmişti. “Öyle değil mi, beyefendiciğim?”

Palyaço içten bir kahkahayla gülerken Bay G., oturduğu yerde yine rahatsız rahatsız kıpırdandı. M. adamın huzursuzluğunu fark edince aptalca bir öç alma duygusuyla Palyaço’ya katıldı. Aslında gülmediğinin, Palyaço’nun kahkahalarına eşlik ederek Bay G.’yi aşağılamaya çalıştığının farkındaydı.

Neşe, bir süre bu –herkesin değişik nedenlerle sürdürdüğü– garip eğlencenin sona ermesini bekledi, sonra anlamsız ve amaçsız kahkahaları yatıştırmaya karar vererek, sabırsız sesiyle genç kadını onaylamaya koyuldu.

“Öyle sayılabilir. Ne kadar doğrudur bilinmez ama, cinsel uyuşmazlıkların tensel uyuşmazlıktan doğduğu düşünülür hep. Oysa neden beyin uyuşmazlığı olmasın?” Konuyu o açmış olmasına rağmen konuşmanın bir türlü istediği yönde gelişmemesinden dolayı sıkılmış gibiydi. “Bence olayı daha somutlaştırmalıyız.”

“Mesela,” dedi Fahişe.

“Cinsellikten ne anlıyoruz, bunu daha açık olarak belirtmeyi deneyebiliriz.”

Bay G. “Cinsellik, hayatın temelidir,” dedi, rahatladığını kanıtlamak istercesine. Yüzünde birazdan su lekesi gibi kaybolup gidecek o gülümseme vardı. “Cinselliğin olmadığı bir yaşam, anlamsız olduğu kadar imkânsızdır da. Çünkü cinsellik, yaşam gücümüzü besler.”

G. kendisinden başka kimsenin ciddiye almayacağı sözlerini bitirince arkasına yaslanıp endişeli gözlerle tekrar kapıya bakmaya koyuldu. Sanki koridorda sadece onun görebildiği bir düşman vardı.

“Sahip olma isteği doyurulmamış biri. Cinsellik konusunda ben buyum.”

Önce kimse Neşe’ye cevap vermedi. Tren tiz bir düdük sesiyle sarsılınca Palyaço bu bir çağrıymış gibi atıldı. Sesi öğretici, hatta bilgeceydi. “Cinsellikte obur olanlar, aşkta yetersizdirler. Bilmem bunun farkında mısınız genç hanım?”

“Bence pek de doğru bir saptama değil sizinki,” diye karşılık verdi Neşe. “Bu oburluğun bir mazereti var: Cinsellikte oburluk, güzellik açlığıdır. En azından bu açlığın açıkça ortaya konuşu... Öyleyse kim bir insanı güzelliğin peşine düştüğü için kınayabilir?”

M. iki bakış arasındaki farkı sezebiliyordu. Şık kadın, güzelliğiyle ilişkilendirdiği cinselliğe bir sanatçı gibi yaklaşıyordu. Tabii bu izlenimi söylediklerinden çok, o garip konuşması da uyandırıyor olabilirdi. M. bunları düşünürken Fahişe daha önce yaptığı gibi söze karıştı. Gözleri neredeyse kapalıydı.

“Sizi bilmem. Ama benim için cinsellik dediğiniz şey bir yoldur: Hem de sonu paraya çıkan kestirme bir yol.” Sözlerine ara verip bir süredir kışkırtıcı bir tavırla dizlerini okşamakta olan sağ elini kaldırarak Palyaço’yu işaret etti. “Mesela sen! Sen bu yolda ancak parayla yolculuk edebilirsin, öyle değil mi babalık?”

Palyaço utanmış gibi elleriyle yüzünü kapatarak sümkürmeyi andıran bir kahkaha attı. Gülerken omuzları, biri onu itiyormuş gibi iki yana sallanıyordu. “Ah! Ben ve dişiler... Çok haklısınız genç bayan. Dediklerinize katılmamak mümkün değil; kesinlikle katılıyorum.”

“En son ne zaman bir kadın becerdin, babalık?”

Neşe de Palyaço’ya uyarak utanmış gibi tedirginlikle kımıldadı. M. kadının rahatsızlığının nedenini tahmin edebiliyordu: O becerilen değil, sevişilen kadınlardandı. Bay G.’ye gelince... O, konuşmaları dinlemiyor gibiydi; dalmış, hâlâ kapıyı süzüyordu. M. onu bırakıp, yanındaki kırmızı yüze dönünce az önceki düşüncesinde yanıldığını fark etti. Hınzır Palyaço, utanmış gibi yapsa da aslında bayağı eğleniyordu.

“Çok çok uzun zaman önce,” dedi tatlı kaçık, geçmişe saplanıp kalmış sesiyle. “O kadar uzun zaman oldu ki, neredeyse unuttum sayılır. Ama ben basit zevklerden, saf sevinçlerden uzak dururum. Bana gereken, gizemli bir sahnedir.”

“Ya oyuncular?” diye sordu M.

Dilini tutamıyordu. Neşe, M.’ye ilk kez onu hatırlıyormuş gibi merakla baktı. Palyaço, konuşmanın sevdiği bir konuya çevrilmesinden mutlu olmuşçasına coşkulu bir sesle hemen cevap verdi.

“Tabii ki oyuncusuz olmaz sevgili Bay M. Ancak unutmayın ki bazen dekor, oyuncular kadar, hatta oyunculardan da önemlidir. Örnek mi? Çin Seddi’ni ele alalım. Sizce o duvarın üstünden kaç kişi aşağıya atlayıp intihar etmiştir? Bir fikriniz var mı? Ben hiç duymadım. Ama eminim, yüzlerce kişi denemiştir bunu. Ancak söz konusu görkemli bir dekor olunca dramlar ilgimizi çekmez, duyulmaz; hatta unutulurlar; sonuçta dekorla, yani, duvarla yatar kalkarız.”

Budalaca diyemediğinden olacak, “İlginç bir bakış açısı,” dedi Neşe. “Ben asla böyle düşünmezdim. Ama tabii dişi ve erkek varlıkların dünyayı kavrayışı birbirinden oldukça farklı.”

Palyaço kafiyeli bir bilmeceyi açıklar gibi keyifle cevap verdi. “Budala ve haris erkekler sadece para isterler; sıradan erkekler sadece kadın. Gerçek erkeklerse...”

Komik adam sözlerini sürdürmeyip duraklayınca Bay G. koltuğunda doğruldu. Konu kendisiyle ilgiliymiş gibi meraklanmıştı. “Gerçek erkekler neyin peşindedirler, sevgili dostum?”

“Kim bilebilir ki bunu?” dedi Palyaço, Bay G.’ye dönerek. Sonra sorunun ardına gizlediği sözlerini soluk alır gibi attığı bir kahkahayla noktaladı. “Cevabı öğrenirseniz, bana da söyleyin. Ama size bir ipucu: Ben aramaktan vazgeçeli çok oldu.”

“Hiç de göründüğün gibi biri değilsin, babalık. Bana sorarsan hepimizi tiye alıyorsun.”

Kimse Fahişe’ye aldırmadı. Neşe, Bay G.’yi unutmuş, konuşurken cinsiyetini yitirerek çekici biri olup çıkan Palyaço’yu hayranlıkla izlemeye koyulmuştu. M. aksini söylese de Palyaço’nun kadınlarla konuşma alışkanlığı edinmiş erkeklerden olduğunu düşündü. En azından hayatının bir döneminde kadınlarla yakından ilgilendiği apaçıktı... Düşüncelerini Neşe’nin buğulu sesi böldü. “Erkekleri küçümsüyor musunuz?”

“Belki,” dedi Palyaço. Şimdi elleriyle yarım bir daire çizerek konuşmasına teatral bir hava vermeye çalışıyordu. Artık emindi M. Tartışmanın merkezinde olmak, iki kadını cezbetmek, Palyaço’ya erkeksi bir haz veriyordu. “Ancak ben böyle durumlarda genellikle doğanın hakemliğine başvururum. Doğa, erkeklik ve dişiliği nasıl değerlendiriyor, buna bakarım? Öncelikle şunu söyleyeyim: Doğada dişilik ve erkeklik bir kişilik ya da ahlâk değil, daha çok akıldır. Evet, bildiğimiz akıl. Mesela bir dişi aslan, başka erkekten hamile kalarak doğurduğu yavrusunu parçalayarak sürünün yeni efendisi olan katil aslanla bebeğinin cesedi daha çürümeden tekrar çiftleşir. Neden? Çünkü anne için önemli olan, doğacak yavrunun korunmasıdır. Bu da doğada güçlünün genlerinin geleceğe iletilmesini sağlar. Buna karşılık erkeklik de her zaman maço kişilik ve ahlâk değildir: Doğada güçlü olan erkekler kısa bir sürede daha güçlü bir başka erkek tarafından ya öldürülür ya da kovulurlar. Zayıf erkekse, dişisini yitirmektense paylaşır, böylelikle genlerinin aktarılmasını garanti altına almış olur.”

“Fiyuvvv,” dedi Fahişe. “Eğer tiye almıyorsan, sapığın tekisin derim.” Söylediklerini onaylatmak ister gibi Neşe’yle Bay G.’ye dönmüştü. “Size demiştim. Beybaba bizi alenen sirk hayvanı yerine koyuyor. Ama ne yaparsan yap, çok çirkinsin babalık. Böyle söyleyeceğim, kusura kalma.”

Palyaço, “Yoo,” dedi. “Çirkinliğimle övünürüm ben; birçok değerli şeyin ya da kişinin ardında çirkinliği vardır. Mesela, Sartre.”

“Ben, varlığı hazzın ipliğinden dokunmuş insanlardan hoşlanırım. Bunu unutmayın.”

Kimse sırasını şaşırmış, acemi bir oyuncu gibi yanlış replikle oyuna katılan G.’ye dönüp bakmadı. M. cümleyi beğense de, Bay G.’nin sık sık alıntı yaptığı yazarın o dikkat çeken üslûbunun art arda tekrarlanan bir gösteriş merakı olduğunu düşünmekten kendini alamadı. Palyaço konunun dağılmasını önlemek ister gibi ellerini birbirine vurdu. Sahnedeki herkesin rolünü çalmıştı; şimdi sözlerini bağlayacağını belli eden bir tavırla öne doğru eğilmiş, kadınları süzüyordu. Hâlâ Sartre’ın kim olduğunu çıkarmaya çalışan Fahişe’yle göz göze gelince alçakgönüllü bir edayla gülümseyerek yeniden konuşmaya başladı.

“Çok çok yıllar önce bir kadın tanımıştım. Onu ötekilerden farklı kılan özelliği bir amip gibi ikiye bölünebilmesiydi. Bir tarafıyla soylu bir hanımefendiyken, öteki tarafıyla bir fahişeden farksız olurdu. Cinselliğini ikiye bölerek bedeni ile hayal gücü arasında paylaştırma becerisine sahipti anlayacağınız. Bana sorarsanız eşsiz olan tarafı, o harika, gösterişli bedeni değil, her sevişmede bir yenilik bulan yaratıcı beyniydi. Bu yüzden kısa vadeli, gelgeç cinsellik et ve bedenden, ölümsüz cinsellikse hayal gücünden oluşur demek pek yanlış olmaz...”

Palyaço, Fahişe’yle başlamıştı, sözlerini bitirdiğindeyse Neşe’ye bakıyordu. Konuşma sırası onda değildi ama M. beyninde birden beliriveren düşünceyi tekrarlarken buldu kendini. “En doğurgan dişi, hayal gücüdür.”

M. utanç içinde sözlerinin uyandırdığı etkiyi anlamak için dördünü de ayrı ayrı süzdü. Kimse söylediklerinden etkilenmişe benzemiyordu. Sonunda tekerlek gürültüsünü örtecek kadar belirginleşen sessizliği Fahişe’nin saldırgan sesi böldü.

“Sen de en az bu moruk kadar garipsin ahbap.” Sıkılmış gibi ayağa kalkmıştı. “Neyse, ben artık gideyim.” Sözlerine ara verdiği süre boyunca alaycı ve kışkırtıcı bakışlarla alaycı Bay G.’yi süzdü. “Belki bu trende güzel kadından anlayan, şu kaçığın dediği gibi gerçek bir erkek bulurum.”

Fahişe, sözlerini tamamlayınca kimsenin konuşmasına fırsat vermeden kapıyı açıp koridora çıktı. Kadının ardından Bay G. de –davete karşılık verecekmiş gibi– koltuğundan kalktı ama Fahişe’nin peşinden gidecek yerde telaşla kapıyı kapattı. Yüzündeki ifadeye bakılırsa kadının onu küçümseyen sözlerinden alınmamış, aksine rahatlamıştı; nitekim yerine otur oturmaz oyundaki sırasını kaçırmak istemiyormuş gibi konuşmaya başladı. M. bir süre G.’nin süslü ama anlamları güdük, içeriksiz cümlelerle sürdürdüğü sözleri izledi. Uzun, ışıltılı laflarının ardında –neden söz ediyor olursa olsun– hep birbiriyle uyumlu iki kavram vardı: eğlence ve mutluluk. M. sıkıntıyla doğruldu. Konuşma her zamanki gibi bir yere varmadan konudan konuya atlayarak uzuyordu. Böyle düşünse de arada Bay G.’ye cevap veren Palyaço’nun sözlerinin arasına kendisiyle ilgili küçük bilgiler eklediğinin farkındaydı. Tren tekrar düdük çalınca M. de ayağa kalktı, G.’nin endişeli bakışlarına aldırmadan, onu tiradıyla baş başa bırakarak koridora çıktı.

Koridor her zamanki gibi boştu. Trene bindiğinde hissettiği serinlik daha da keskinleşmişti. Dar ve itici boşlukta Fahişe’den iz yoktu. Kulaklarını kabartarak çevreyi dinledi. Kompartımanının içindeyken uzakta çalınan boğuk bir davulu andıran tekerlek sesleri burada metalik bir tınıya bürünmüştü. Darbelerin oluşturduğu ritmi ayağıyla yakalamaya çalışırken garip bir eksiklik duygusuyla irkildi. Yeni bir işaret! Ne istiyordu? Susamış mıydı? Ancak birkaç adım atıp, damağındaki acılığı fark ettiğinde durumu kavradı: Sigara; canı sigara istiyordu. Anlamsız bir sevinçle irkildi. Hatırlamadığı geçmişinin küçük de olsa bir parçası daha berraklaşmıştı.

M. bu anlamsız mutluluğun peşinden, koridorda aşağıya doğru yürüdü. Sigarayla ilgili keşfinden öylesine mutluydu ki, önünden geçtiği kompartımanların perdelerinin Fahişe’nin dediği gibi dikkatle kapatılmış olduğunu neden sonra fark etti. İkinci vagonda, soluk mavi bir ışık sızan bir kompartımanın kapısını açmaya çalıştı ama kapı kilitliydi. Tekrar yürümeye başladıktan az sonra arkasında bir hışırtı duyunca Palyaço’yu görme umuduyla geri döndü. Yanılmıştı, loş koridorda kimse yoktu. Heyecanını yatıştırmak için derin bir soluk aldı. Nikotinin unutmadığı tadını şimdi dilinde, damağında, nefes borusunda olanca keskinliğiyle hissedebiliyordu. Pencereye yaklaşarak hayali sigarasını yaktı. Dışarıdaki karanlığı şerit şerit dilimleyen duman, beynindeki ince zarı da soyuyordu. Trene bindiğinden beri birbirini izleyen garip olaylar, geçmişte tanıdığını sandığı kadınların birdenbire ortaya çıkışları nasıl bir kurguyla birleşecekti? Kurgu! Sözcük nedense bir başka sözcüğü, “yönetmen”i hatırlattı M.’ye. Yolcu; suçluluk duyan münzevi bir bilge; postacı ve dekorun önemine inanan bir yönetmen! Komik dış görünüşünün dışındaki her şeydi az ötedeki kompartımanda muhtemelen hâlâ Bay G.’yi dinlemekte olan garip adam. “Sabredin” demişti. M. utançsız bir teslimiyetle pencereye yaslandı. Eliyle sigarasının külünü silkeledi. Bu anlamsız, gönül yorgunluğu veren yolculuğun sonunda ne bulacaktı?

“Ne yapıyorsunuz?” M. sıçrayarak geriye döndü. Sorunun sahibi Palyaço değil, tam arkasında duran Neşe’ydi. Buraya kadar sessizce nasıl gelmişti? Kadın, onu şaşırtıp korkuttuğundan habersiz, devam etti: “Bir an sigara içtiğinizi sandım.”

“Olsaydı içerdim ama sigaram yok,” dedi M.

“Bende var. Birer tane içmeye ne dersiniz?”

Ayakta daha zarif görünüyordu. M. kaç yıl önce olduğunu hatırlamasa da bir zamanlar keyifle seyrettiği kusursuz bedene özlemle baktı. Kadının hâlâ genç ve çekici olduğunu fark etmek onu bir kez daha öfkeyle irkiltti. Sahiplenici davranışlarına bakılırsa G. onunla da yatmış olmalıydı. S.S.’nin Neşe’yi gördüğünde kapıldığı öfke başka neye yorulabilirdi? Kanının şakaklarına tırmandığını hissediyordu. Yine de, “Peki,” dedi. “Nasıl olsa sigaradan ölmeyeceğim. Aslında sağ olduğumdan da emin değilim ya.”

Neşe, kısa, ölçülü bir kahkaha attı. “Siz de arkadaşınız kadar şakacısınız...” M. kadının uzattığı paketten bir sigara aldı. “Size neden M. diyorlar. Hatırladığım kadarıyla adınız A ile başlıyordu. A, Aa!”

M. “Ahmet,” dedi. “Içeridekiler oyundan hoşlandıklarından böyle isimler seçtik.”

Neşe, cevabı saçma bulsa da üstelemedi. M. kadının bir mücevhere benzeyen çakmağını alarak sigaralarını yaktı. Duman oyalanmadan nefes borusundan aşağıya su gibi aktı. Öksürmediğine bakılırsa gölgeli bir unutkanlıkla örtülü geçmişinin bir döneminde sigara içtiği doğrulanıyordu. “Peki, abinize ne oldu? Yani Paganini’ye.”

M. onu duyduğunda damağını, nefes borusunu ve beynini ele geçiren nikotinle sarhoş olmak üzereydi. Kısık sesle, “Bilmiyorum,” diye mırıldandı.

“Bilmiyor musunuz? Tabii, doğru... Hatırlıyorum; bağlantınız hep kopuktu.” M. ne cevap vereceğini kestiremediğinden başını sallamakla yetindi. “Ve sonunda onları bıktırdınız, değil mi? Sürekli kaçak olarak yaşamanın insanı sevdiklerinden kopartması kaçınılmazdır. Zavallı anneniz...” M. anne sözcüğünü duyunca soluğunu tuttu. Galiba kemanıyla onu baba rolüne tutsak eden kadına ne olduğunu öğrenecekti. Ama Neşe birden konuyu değiştirdi. “Ağabeyinizle aramda küçük bir şey geçtiğini biliyor muydunuz?”

M. heyecanını kontrol etmeye çalışarak, “Hayır,” dedi.

Neşe, geçen “şey”in önemsiz olduğunu belirtmek ister gibi ellerini iki yana açarak anlatmaya koyuldu. “Paganini oldukça romantik bir gençti. Tabii, onun gibi sanatçı ruhu taşıyan biri için çok normaldi bu. Yumuşak ve zarifti de. Ama ben... Doğrusunu söylemek gerekirse, ben o sıralar oldukça kaprisli biriydim. Güzelliği kaprisli olmakla eş tutardım. Paganini pek yakışıklı sayılmazdı ama bölümün en yetenekli öğrencisiydi. Bu yüzden onu çevremde görmekten hoşlanır, uzaklaşmasına izin vermez, ne yapıp eder, bir yolunu bulup onu yanımda tutardım.”

“Anlıyorum,” dedi M. “Tıpkı prenseslerin maskaralarını dizlerinin dibinde tuttuğu gibi.”

Neşe, adına uyan, zil gibi çınlayan bir sesle atıldı. “Beni prenses diye çağırdığını nereden bildiniz, o mu söyledi?”

M. “Galiba o söyledi,” dedi. Neşe’nin maskara sözcüğünün üstünde durmaması gözünden kaçmamıştı. “Başka kim olabilir ki?”

“İtiraflara devam: Oldukça da şımarıktım.” Giderek güzelleşen yüzünde uzun sürmeyecek bir pişmanlık ifadesi belirmişti. “Hoş, şimdi de öyle sayılırım ya, yani, pek bir şey değişmedi. Yıllardır sadece geziyorum; başka bir şey yaptım denemez. Ne müzik, ne de resim... Neyse, hikâyeye dönelim, onu son gördüğümde İngiltere’ye gitmeye hazırlanıyordum. Son geceyi birlikte geçirecektik; anlayacağınız, ona bahşettiğim bir nevi ödüldü bu randevu...” Pırıltılı sesinin aksine, duyduğu utanç gülümsemesini tamamen yok etmişti. “Ancak ağabeyinizi son anda annenizin yaşadığı yerden çağırdılar. Galiba hastalanmış.” Neşe, sözlerinin burasında susarak, büyüttüğü sessizlik soruya dönüşünceye kadar bekledi. Ancak M.’nin cevap vermeyeceğini anlayınca devam etmeye karar verdi: “O akşam bile ona eziyet ettim. Tanıdığım bütün erkekler bana değerli bir şey verirler, diyerek onu kışkırtıp durdum. Biliyordum, hiç parası yoktu. Zavallıyı, ‘Sana verebileceğim değerli tek şey, sonsuz hayranlığım’ demek zorunda bıraktım.”

M. sigarasını bırakıp o tiz, yaralayıcı sesi duymak için kulaklarını kabarttı. Beyninde sesten oluşan bir çığ, sisi dağıtarak aşağıya düşüyordu. Yutkundu. Hatırlıyordu. “Siz ne cevap verdiniz?”

“Onunla alay ettiğimi sanıyorum. Üzgünüm.”

Üzgünüm! O anın hayal kırıklığı şimdi eline tutuşturuluveren bu tek sözcüklü, güdük özür cümlesine sığar mıydı? Ona bir mücevher gibi sunduğu cömert hayranlığını gözlerini iri iri açarak, kahkahalarıyla tokat gibi suratına çarptığını hatırlamıyor muydu? Kahkaha: Hem de üç kez art arda.

M. sessizliğinin kadını yeterince utandırdığına ikna olunca, mırıldandı: “Belki haklıydınız. Değeri hep fiyatla ölçenler, parayla satın alınmayan şeylerin de değerli olabileceğini bazen kavrayamazlar.”

“Ama yaptığım aptallıktı. Hayatta bana sunulan hiçbir şey Paganini’nin gözlerime bakarak çaldığı o keman parçasından daha değerli değildi.”

“Saint-Saens’ın Ronda Kapriçyosu Üvertürü,” dedi M.

Kadının zarif yüzü içinden gelen ani bir ışıkla aydınlandı. “Nereden biliyorsunuz? Bunu da mı söyledi?”

M. garip bir sevinçle irkildi; işte, sonunda eline öç alabileceği küçük bir fırsat geçmişti. “Herkes için o parçayı çalardı...” Böyle diyebilir, şimdi yeniden hatırlamakta olduğu –incinmiş benlik– acısını biraz da olsa hafifletebilirdi. Ama sigarasını söndüren Neşe’yi izlerken nedense bundan vazgeçti. “Çocukluğunda sevdikleri için çalardı o parçayı.”

Sözlerini yeni bir sessizlik izledi. Ancak sessizlik bu kez farklı, âdeta davetkârdı. M. yıllarca önceki o gerilimli haftayı, şimdi karşısında duran kadınla buluşacağı büyülü geceyi, yaşamının sislerden kurtulabilmiş kısmında bir cam gibi göğsüne batan o keskin düş kırıklığını gayet iyi hatırlıyordu; onu öpeceğine kendi kendine söz verdiği geceyi de. Tekrar irkildi. Bir ses, tam kulağının arkasında fısıldıyordu: “Neden olmasın!”

M. kendini de şaşırtan bir atılganlıkla hızla eğilip, dudaklarını kadınınkine yasladı. Neşe’nin iri gözleri –ne yapacağını hissetmiş gibi– kapalıydı; M. heyecanını bastırmaya çalışarak ağzının içine aldığı ince dudakları hissetmeye çalıştı. Öncelikle umduğu kadar yumuşak ve serin değildi bu dudaklar. Üstelik yıllarca önce ne zaman onu öpmeyi düşünse genzini kaplayan o iç bayıltıcı kokuyu da duymamıştı. Ağzını hafifçe büzerek kadının –dudaklarında var olduğunu düşündüğü– tazeliğini hissetmeyi denedi. Ama ne yaparsa yapsın, düşlediği o ana ait hiçbir duygu anılar albümündeki yerinden kopup gelmiyor, biçimlenmiyor, bir renge bürünmüyor, kısacası canlanmıyordu.

M. sonunda kadını bıraktı. Neşe, öpüşürken geri çekilmemiş ama karşılık da vermemişti. Belki de –hediyesi gibi– onu da hiçbir zaman çekici bulmamıştı.

M. yok olan heyecanının ardından pençesine düştüğü küçümsemeden sanki kendini inkâr ederse kurtulacakmış gibi merakla sordu: “Ağabeyim nasıl biriydi? Biliyorsunuz, onunla pek birlikte olma fırsatını bulamadık. Çoğunlukla uzaktaydım.”

Neşe, ani öpüşün ardından gelen sorunun garipliğinin farkına varmamış gibi cevap vermeden önce bekledi; az önce söylediklerine ne ekleyebileceğini düşünüyor gibiydi. M. işi zor, diye aklından geçirdi. Reddettiği adama özgü bir özellik bulmak için epeyce çabalamalıydı. Sonunda, “Ağabeyiniz, kişiliğini ve varlığını belirsizleştiren bir sisin ardında durur gibiydi hep,” dedi.

M. bakışlarını dışarıdaki karanlığa çevirdi. Yanılmıştı; bulamayacağını sandığı kişilik özelliğini hemen fark etmişti, pek de akıllı olmadığını düşündüğü kadın. Küçümsemeyle başlamış, kişiliğiyle devam etmiş, ardından varlığını belirsizleştiren ‘sis’e geçmişti: sıradanlığa! Bay G.’yi gördüğü andan itibaren gölgesini üstünde hissettiği, hastalıktan beter o sıfat, bundan daha iyi nasıl tanımlanırdı? M. sıranın bir türlü hatırlayamadığı, saatlerdir bir harfin arkasına sıkışıp kalan adını öğrenmeye geldiğini düşündü. Gecenin tek kazancı bu olacaktı. Dudaklarını sormak için araladı. Ama Neşe’nin söyleyecekleri bitmemişti.

“Biliyor musunuz, keşke o da biraz ağabeyinize benzeseydi.” O? Kastettiği G. olmalıydı. Dudaklarıyla ona bir hayal kırıklığı hediye ederek uzun bir düşü sona erdiren kadın, kendini ikna etmek isteyen bir sesle konuşuyordu. M dışarıdaki sonsuz karanlıktan ona döndü. Neşe devam ediyordu: “Evet, hoş bir adam, bunu inkâr edemem; ama ne yazık ki müzikten pek hoşlanmıyor; sanattan da. Nedense hüzünlü olan hiçbir şeye tahammülü yok.”

M. sorun “neşeli belleği” diyecekti ama ağzını açmasına kalmadan koridorun derinliklerinden şiddetli bir patlamayla birlikte –teneke yırtılmasını andıran– kulak tırmalayıcı bir ses duyuldu. Metalik ses, tıpkı su üstünde kayan bir taş gibi seke seke koridoru kat ederken, Neşe çığlık atarak kompartımanın duvarına doğru geriledi. Yüzü sararmış, yine o zengin bakışlı kadın olup çıkmıştı. Sekmeler seyrelip, gürültü hafifler hafiflemez arkasındaki kompartımanın kapısı açıldı ve dışarıya uzanan güçlü bir kol, Neşe’yi kavradığı gibi içeriye çekti. M. bir kez daha tek başınaydı. Bay G., beyaz atlı şövalye prensesi kurtarmış, maskara, bir kez daha dışarıda kalmıştı. İyi de, beyinsiz herif nasıl olup da görünmeden o kompartımana girmişti?

M. uzunca bir süre boş koridorda –sönen yankının ardından boşluğu ele geçiren– kararsız sessizliğin içinde aklındaki sorularla bekledi. İçi katlanılabilir, tatlı bir hayal kırıklığıyla doluydu. Onca yıl kaçırdığı için hayıflandığı, buna neden olduğu için de annesini suçladığı randevu, düşlediğinden oldukça farklı gerçekleşmişti. Hayat –tabii hâlâ ölmemişse ve bir hayatı varsa– bir kez daha düşlerini taklit etmemişti. Öncelikle Neşe’nin öpemediği için yerindiği dudakları kavrayıcı değildi; Neşe’nin onunla ve konservatuvarla ilgili dile getirdikleriyse özlemden çok, pişmanlığın kalıntılarıyla dolu, boşa geçirilmiş mutsuz bir hayatın izlenimlerine benziyordu. Öyle –M. sığ, dememek için zor tutuyordu kendisini– birini nasıl olmuştu da bu denli önemsemiş ve onu kırmasına izin vermişti? Öç alır gibi gülümsedi. Korno çalışının da sıradan, kişiliksiz olduğunu hatırlıyordu. Bir yanda Paganini, bir yanda bir lise bandosunda bile çalabileceği kuşkulu bir kornocu! Aptalca bir eşleşmeydi; hem de ta en başından beri. Ama bunu anlaması için onu öpmesi gerekmişti.

M. karşısında duran görünmez birinin sorusunu cevaplıyormuş gibi başını salladı. Önce cinsel çekiciliğini cesurca sergilemekten başka bir özelliği olmayan bir kadın, ardından şımarık, değerbilmez bir kız! M. gençlik yanılgılar üstüne yapılandırılan bir budalalık olmalı, diye düşündü. Aldığı ders bu olmalıydı. Belki de Palyaço haklıydı: Erkeklerin hayatı, kadınları elde etme çabasından başka bir şey değildi. Kulağının dibinde bir ses, ‘sıradan erkeklerin’ diye düzeltti düşüncesini. M. geri dönmedi. Kim bilir, belki kendisi de sıradan bir erkekti.

Hayal kırıklığının üzerini bir çiğ tabakası gibi kapladığı dudaklarını hafifçe ısırdı. Nedense Neşe’yi bir daha göremeyeceğini hissediyordu. Oyundaki rolünü oynayıp sahneyi terk eden ikinci dereceden bir oyuncuydu o. M. bu düşüncenin hiç hayal kırıklığı yaratmadığını fark etti. Ancak buna sevinmesi mi, üzülmesi mi gerektiğini bilmiyordu.

M. ancak Neşe’yi geride bırakmaya karar verdiğinde olanları düşünmeye koyuldu; az önceki gürültünün kaynağı ne olabilirdi? Patlama tekrarlanmamış, başka bir ses de gelmemişti koridorun ucundan. Gidip baksa? Düşüncesinin ardına takılarak birkaç adım attı, ancak Fahişe’nin söylediklerini hatırlayınca durdu. Hâlâ ucu aralanmamış kalın bir perdenin ardında saklanan geçmiş yaşamında nasıl biriydi? Cesur mu, korkak mı? Biraz bekledi, sonra henüz cevaplanmamış onca soruyu hatırlayarak patlama sesinin geldiği yöne doğru ilerledi. Artık cevaplarını bulamayacağını bildiği sorular sormak yerine harekete geçme sırası gelmişti.

Solda, yan yana dizilmiş hücreleri andıran kompartımanların ışıkları Fahişe’nin dediği gibi sönüktü. M. düşünceleri gibi bedenini de ele geçiren tedirginliğe rağmen her adımında daha da loşlaşan koridorda yürümeye devam etti. Gür erkek seslerinin eşlik ettiği müziği on metre kadar sonra duydu. İlerideki kompartımanların birinden yükselen melodi, askerlerin bayram günlerindeki resmigeçitlerde söylediği marşları andırıyordu.

M. trenin ritmik ve yeknesak gürültüsünü değiştirip, kulakları rahatsız eden bir gürültüye dönüştüren marşa doğru merakla ilerledi. Sözleri melodinin içinde seçip ayıklayabildiğinde durdu. Yanılmamıştı; önündeki kompartımanda birkaç kişi, hep bir ağızdan marş söylüyordu. M. inip binenin, yolcuların, kondöktürlerin görünmediği bu trende karşılaştığı garip olaylardan bir yenisiyle daha yüz yüze olduğunu düşünerek, daha iyi duymak için kapıya yaklaştı. İnsan neden marş söyler? Aklındaki soru buydu. Cesur olduklarına inanmak için mi?

Kapı ani bir hareketle açıldığında M. kulağını yaslamak için başını yana çevirmişti. Bu yüzden boğuk bir narayla birlikte çenesine inen yumruğun sahibini göremedi. Ancak –duyduğu acıyı bile örten bir şaşkınlıkla– sırtüstü yere devrildiğinde göz göze geldi üzerine eğilen adamla.

“Bir bozguncu daha!”

Yüzüne bir namlu gibi doğrulttuğu parmağıyla onu işaret ederek bağıran erkek –M. giydiği üniformanın polislerinkine benzememesinden dolayı onun subay olduğunu düşündü– en fazla otuzunda görünüyordu ve ceketsizdi; haki gömleğinin önündeki düğmelerin çoğu açılmıştı. Yüzü korkutucu olduğu kadar da garipti: Gözleri bir ayyaşınkiler gibi kanlıydı ve yuvarlak yüzünün yarısını kaplayan geniş alnıyla, zalim biri olduğunu ele veren kalın dudaklarının üstü, ağır bir iş yapıyormuş gibi terle kaplanmıştı. Bakışları adamın boğazına gelince M çığlık atmamak için zor tuttu kendini: Subayın çenesinin altında uzun ve derin bir yara izi vardı. Biri onu boğazlamak mı istemişti?

Adam tekrar bağırınca M. acısını bir kenara bırakarak umutsuzca kekeledi. “Ben, ben, sade... sadece buradan geçi... geçiyor...dum.”

“Sus, pis anarşist! Burasının yasak bölge olduğunu bilmiyor musun?”

M. genç subayın savurduğu tekmeden kaçınmak için kendini yana attı. Kompartımandan gelen marş susmuştu; içeriden koridora vuran donuk mavi ışık burnundan soluyan adamın gölgesini bir devinkine dönüştürüyor, durumu olduğundan da korkutucu kılıyordu.

M. yerdeki keçeleşmiş halıya sürtünen alnını dağlayan acıyla, “Bilmiyordum,” diye inledi.

Yüzü, derisi yüzülmüş gibi yanıyor, uyuşan çenesiniyse hissetmiyordu. Böğrü de balyozla vurulmuş gibi ağrıyordu. Subay, sanki ağzı ile bacakları arasında bir bağlantı varmış gibi sağ ayağını kaldırır kaldırmaz yeniden bağırmaya başladı.

“Önce vatan!” M. adamın keskin bir kılıca dönüşen saldırganlığıyla dilimlenirken az önce kendisine sorduğu sorunun cevabını aldığını anladı: Cesur biri değildi. “Öncee vataaannn!” Bir yandan dans eden bir vahşi gibi ayağını havaya kaldıran, bir yandan da avaz avaz bağıran adamın tekmesinden korunmak için elleriyle yüzünü örttü. Subay, canhıraş bir sesle üçüncü kez haykırıyordu: “Önceee vatannn!”

M. ancak o zaman başının üstünde Demokles’in kılıcı gibi sallanan tekmenin neden bir türlü inmediğini anladı. Korkak olmasının yanı sıra budalaydı da. Gözlerini kapatarak can havliyle bağırdı. “Önce vatan!”

Çığlığı koridorun karanlığında yok olunca başına gelecekleri kabullenmiş bir halde gözlerini açtı. Adamla göz gözeydi şimdi. Subay, biraz bekledikten sonra sert bir hareketle ayağını ötekinin yanına indirdi. Vatan, M.’yi birkaç kaburgasını kırabilecek bir tekmeden korumuştu.

“Yaşasın bayrak!”

M. hiç duraksamadan adamın çığlığını tekrarladı: “Yaşasın bayrak!” Sesinin yeteri kadar güçlü çıkmadığını fark edince, yeniden bağırdı. “Yaşasın bayrak!”

Subay ikinci çığlığından sonra eğilip onu yakasından kavradı. “Bu vatan bizim!”

M. artık ne yapması gerektiğini biliyordu. Derin bir nefes alıp, ciğerlerindeki bütün havayı boşaltarak haykırdı: “Buu vataaan bizimmm!”

“Kahrolsun bozguncular!”

“Kahrolsun bozguncular!”

“Vatan için kanımızın son damlasına kadar!”

“Vatan için kanımızın son damlasına kadar!”

Adam bağırırken M.’yi yerden kaldırmış, terli yüzünü onunkine iyice yaklaştırmıştı. M. korkusu yatışır gibi olunca ona bakmayı akıl etti. Subay, kesinlikle kendinde değildi; ağzından tükürükler saçarak haykırırken –burun buruna olmalarına karşın– elindeki tutsağını görmüyormuş gibi boş boş bakıyordu. İçmediyse, az sonra bütün enerjisini tüketecek öfke sarhoş etmişti onu. “Önce vatan!”

M. ikinci kez ‘önce vatan’ı duyunca, vatanseverliğini sürekli bağırarak kanıtlaması gerektiğine inanan adamın kelime haznesinin oldukça sınırlı olduğunu düşündü: “Vatan, bayrak, yaşasın, kahrolsun, bozguncu ve birkaç damla kan...” Kullandığı sözcükler bundan ibaretti. Aklına gelen kışkırtıcı düşünceyle irkildi. Olası bir bozguncuya karşı duyduğu öfkeyle sağırlaşmış şu budalanın sözlerini biraz değiştirse, ne olurdu? Bir yandan saçmaladığını, hayatını riske attığını düşünüyor, bir yandan da önüne geçemediği o dürtüyle kımıldıyordu. Küçük bir değişiklik: “Vatan” yerine ‘bayrak’! Yapacağı bununla sınırlıydı. Sonunda yutkunarak bağırdı: “Önce bayrak.”

Cevap hemen geldi: “Yaşasın bayrak!”

Haklıydı: Subay onu duymuyor, ezberlediği listedeki sıraya göre bağırmaya devam ediyordu. M. bayrağı kenara bırakıp, “Önce ekmek,” dedi, hınzırca.

“Bu vatan bizim.”

M. bu kez, “Bu tren bizim,” diye bağırdı.

“Kahrolsun bozguncular!”

Sonuna kadar gidebilir miydi? M. derin bir soluk aldı. Belki geçmişindeki korkaklıklarını temizleyebilirdi. Yüreği, suyun yüzeyine çıkan bir hava kabarcığı gibi ağzına yükselirken gözlerini kapayarak bağırdı. “Yaşasın bozguncular!”

Fazla ileriye gittim! M.’nin gergin sessizliği titreştiren düşüncesini subayın haykırışı yatıştırdı: “Vatan için kanımızın son damlasına kadar!”

M. bedenini ele geçiren acıya rağmen sevinçle doğruldu. Artık durması gerektiğini biliyordu ama adamın budalalığı karşı konulamayacak kadar kışkırtıcıydı. Gözlerini kapatıp, avazı çıktığı kadar bağırdı: “Bozguncuları sevelim!”

“Önce vatan!”

“Önce anarşistler!”

İki hayvanın meydan okuyuşunu andıran karşılıklı haykırış, dakikalar sonra subayın aniden susmasıyla sona erdi. Çılgınlık nöbeti bitmiş miydi? M. adamın kan çanağına dönmüş gözleriyle karşılaşınca, yatıştığını sandığı korkusuyla kendini yeniden yüz yüze buldu.

Adam sloganları değiştirdiğini fark etmiş olabilir miydi? Subayın sesini duyunca derin bir soluk aldı.

“Tamam, anladık, bağırma! Bozguncu değilsin. Hadi çek arabanı! Bir daha da buraya girme.” Soluk soluğaydı; sloganlar nefesini tüketmişti. “Burada, vatan ve millet için, sizler rahat uyuyasınız diye önemli görevler ifa ediyoruz. Bu vatanı...” Vatan derken treni kastediyor olmalıydı. “Kanımızın son damlasına kadar koruyacağız...”

Adam sözlerini tamamlar tamamlamaz M.’yi iterek hâlâ mavi ışık kusan kapıdan üç dört metre öteye fırlattı; sonra arkasına bakmadan kompartımana girip kapıyı kapattı. Boynundaki yara izi, kafasının arkasına kadar uzanıyordu.

M. kendini bir kez daha treni bir koza gibi sarmış –tekdüze seslerden oluşan– o garip sessizliğin içinde, yerde yatarken buldu. Subay, rahat uyumasını söylese de bu gece ağrıları yüzünden yatamayacaktı. Şimdiden bitkin düşmüştü: Vatan ve bayrak için dayak yemiş, ses tellerini kopartacak kadar da bağırmıştı. Konuşmaya kalkışsa sesi çıkar mıydı?

Kasvetli bir cezaevini andıran bu vagonda daha fazla oyalanmak akıllıca olmayacaktı; M. ayağa kalkıp hızlı adımlarla yürüdü. Uyuşan çenesi geri geliyor, yerine yerleşiyordu; diş etlerine yayılan acı da daralarak toplanmış, geriye çekilmişti. Böğrünü yokladı. Hasar oradaydı; morarmış olmalı diye düşündü. Üzerine sinen soğuğu kollarını, bedenini ovalayıp kir gibi üstünden atmaya çalışarak küçük bir kapıyla karşılaşıncaya kadar yürüdü. Tuvalet! Yüzünü yıkayabilir, hatta kendisini görebilirdi. Kapıyı umutla itip içeriye girdi. Işık kapalıydı. El yordamıyla karanlıkta elektrik düğmesini bulmaya çalıştı.

“Boşuna aramayın. Işıklar yanmıyor.”

M. sıçrayarak yana döndü. Klozetin üstünde oturan bir kadın vardı... Aklına gelen düşünceyle duraksadı: fahişe! Aynı anda yanan kibrit sesin sahibini aydınlattı. Yanılmıştı; titrek alevin ardından ona bakan kısa etekli kadın değil, S.S.’ydi. M. kavrayışını engelleyen şaşkınlığına rağmen kadının yüzündeki garipliği fark etti: iri, parlak gözlerinden yanaklarına doğru ince, parlak ışıltılar yayılıyordu. M. korku filmlerindeki garip makyajlı vampirleri hatırladı birden. Ağzına gelen yüreğini geriye itmek için birkaç kez yutkundu.

“Siz miydiniz?” Kısık sesi, hem gizleyemediği korkaklığını hem de tedirginliğini ele veriyor olmalıydı. “Ödümü patlattınız.”

Kadın önce burnunu çekti, sonra, “Siz de benim,” dedi.

Sesi boğuk ve nemliydi; ağlamıştı. Yüzündeki, makyaj sandığı ışıltılı çizgiler gözyaşlarının gümüş izleri olmalıydı.

M. “Sizi... Sizi rahatsız ettim,” diye mırıldandı. Ağlayan birini görmek insanı utandırıyordu. Kapıyı işaret etti: “Kapamamışsınız. Burada olduğunuzu bilemezdim.”

S.S., “Sadece oturuyorum,” dedi. Sonra yanarak iyice kısalan kibriti üfleyip söndürdü. “Rahatsız ettiğiniz de yok. Hatta geldiğinize sevindiğimi bile söyleyebilirim. Çünkü biriyle konuşmak ihtiyacındayım... Bu arada sesinize ne oldu kuzum?” M. cevap vermedi. “Yaklaşsanıza!” M. çağrıya rağmen ne yapacağını bilemeden bekledi. Zaten en fazla bir metre uzaktaydı. Kısa bir adım atarak alevin sönmesiyle siyah bir tülün içine gizlenen kadına yaklaştı. Şimdi erkeklerin aklını başından alan o iri, ışıltılı gözlerini de görebiliyordu. S.S., elini uzatarak bacağına dokundu. Tekrar konuşmaya başladığında filmlerindeki o baştan çıkarıcı sesini bulmuştu: “Hadi, yanıma ilişin... Merak etmeyin, kapak kapalı.”

Klozet kapağının üstünde iki kişi! Gece dönüşmek üzereydi: korkudan komediye. M. kadını düşürmemeye dikkat ederek yanına ilişti. Ancak klozete oturur oturmaz böğrüne tirbuşon gibi dönerek saplanan sızıyla irkildi. Ağrı bir yandan yerleşiyor, bir yandan da derinleşiyordu. Yine de bu, kadının kokusunu, haz kaynağı yumuşak bedeninin tatlı ağırlığını ve ısısını hissetmesine engel değildi. Yutkunarak sordu: “Sigaranız var mı?”

“Evet.” S.S. yan tarafa astığı çantasını –karanlıkta görebilen– becerikli parmaklarıyla karıştırdı. Vagon sarsıldıkça birbirlerine doğru yaslanıyorlar, öyle anlarda M.’nin kalçalarında hissettiği kışkırtıcı basınç belirginleşerek bir ele, yumuşak bir haz okşayışına dönüşüyordu. “İşte!”

M. paketten iki sigara alarak dudaklarına yerleştirdi, ikisini de yaktıktan sonra birini kadına uzattı.

S.S., sigarayı M.’nin elini bir süre avucunda tuttuktan sonra aldı. Etkilenmişti, “Numaranı sevdim. Biliyor musun? Bunu... tam hatırlamıyorum, Bette Davis ya da Betty Grable’dı, ilk kez bir filmde yaptığında yer yerinden oynamış.” “Bilmiyordum,” dedi M.

Acaba buraya gelirken o da şu çılgın subaya rastlamış mıydı? Bir an kadına başına gelenleri anlatmayı düşündü. İyi de, ne diyecekti? Korkudan dudağının uçukladığını mı? S.S.’nin sesi onu kararsızlıktan kurtardı.

“Kolunu omzuma atsana! Yoksa düşeceğim.”

Bu da ne demekti? M. şaşırsa da S.S.’nin isteğine uyarak sol kolunu kadının omzuna attı. Şimdi birbirlerine sarılmış iki sevgiliyi andırıyorlardı. M soluğunu tuttu. S.S. sığınmak ister gibi koltuğunun altına yerleşmeye çalışıyordu. Sol bacağında kadının budunun sertliğini hissedince aklına gelen düşünceyle durakladı. Acaba filmlerindeki gibi jartiyer takmış olabilir mi? Hatırlıyordu: “Güneye Yolculuk” adlı filminde S.S. tam dört kez, farklı renklerdeki jartiyerlerle yarı çıplak görünmüş, M. de filmin öyküsünü anlatan bir dergiden kestiği kırmızı jartiyerli fotoğrafını tam üç yıl odasındaki büyük ansiklopedinin S harfi bölümünde saklamıştı.

Burnunu çekti. Filmi seyrettiği eski sinemanın küf kokan havasını şimdi bile duyabiliyordu. Kadın tam o sırada konuştu; sesi uzak bir fısıltıyı andırıyordu: “İyi ki geldin.”

Sinemadan gerçeğe, karanlık tuvalete geri dönme zamanı. M. istemeye istemeye, “Evet,” dedi. İyi ki geldim.”

Sonra sigarasından uzun bir nefes alıp, kadının omzunu hafifçe sıktı. Bütün gençliği boyunca düşlediği kadınlarla aynı gecede, hem de böylesine nereye gittiği belirsiz, garip bir trende karşılaşmasının ardındaki giz neydi? M. bunu da cevaplanmamış öteki sorular gibi bir süre sonra unutacağını bilerek, sigarasından derin bir nefes daha çekti. Tuvalette de hayal kurabilir miydi?

“Gösterişsiz ve neşesiz birisin ama iyi adam olduğunu hissedebiliyorum.” M. acele etmeden başını yana döndürdü. Kadının karşısındakini ele geçirmeyi bilen iri kahverengi gözleri, her zaman kırmızıya boyadığı etli dudakları sadece birkaç santim ötesindeydi. “Erkeklerin ne mal olduğunu gözlerinden anlarım.”

M.’nin aslında konuşmaya niyeti yoktu. Boş laflar yerine kadının bedeninden çaldığı sıcaklığa sarınıp sayısız kez fotoğraflarına bakarak mastürbasyon yaptığı o kışkırtıcı bacakların yaydığı hazzın tadını çıkarmayı yeğlerdi. Ama şu anda orta vagonlardan birisinde Neşeyle birlikte gülmekte olan adama duyduğu öfke onu cevap vermeye zorluyordu. Dumanı üfleyip, “Peki, ya şu senin Yakışıklı?” dedi. “Onun hakkında da yanılmadığını söyleyebilir misin?”

S.S. hemen cevap vermedi, biraz bekledi, dudakları inci saklayan kırmızı bir istiridye gibi zorlukla açıldı. Ama bunca hazırlandıktan sonra ağzından sözler dökülecekken gözlerinden yaşlar süzüldü. Küçük bir sinir krizi! Kadın, baş ve dudak hareketleriyle iki omzunun hıçkırıklarına eşlik eden titreyişini belli bir düzen içinde tekrarlayarak az sonra çekilecek sahneyi prova eder gibi ağlarken, M. sigarasını içmeye devam etti. Kadın neden sonra, tren hiçbir şeyi haber vermeyen düdüklerinden birini daha karanlık geceye salınca –sanki motor denmiş, çekim başlanmış gibi– anlatmaya koyuldu. O kıvrımlı boğuk sesi ıslanmış, çamurumsu bir kıvam almıştı.

“Onunla bir ay önce güneydeki otellerden birisinde tanıştım. Program yaparken. Bir akrabasını ziyarete gelmiş. İlk akşam bana çiçek gönderdi: enfes bir orkide. Ertesi akşam, odama çıktığımda orkidenin yanında harika bir Don Perignon vardı. Bir centilmen gibi ancak üçüncü akşam benimle tanışmak için harekete geçti... Sonradan görmelere benzemiyordu. Biliyor musun, güzel kadınlar mıknatısa benzerler; sayısız erkeği kendilerine çekerler. Ama oncasının arasında kalitelisini bulmak o kadar zordur ki...”

S.S., Bay G.’nin meziyetlerini bir bir saymaya başlayınca M. onu dinlemekten vazgeçti; kadının bacağından bedenine ısı gibi yayılan duyguyla mutluydu. Az önce çenesini kırmaya yeltenen budala subay, hâlâ karanlıklar içinde bir suç gibi inatla gizlenen geçmişi, yönetmen mi, öğretmen mi olduğu belirsiz Palyaço, hatta Bay G. bile, kasıklarını tutuşturan cinsel hazzın içinde yok olmuştu.

“Hey! Beni dinliyor musun?”

M. içine daldığı bulutumsu mutluluktan sıyrılarak geri geldi. S.S., küskün iri gözlerini yüzüne dikmişti. M. inandırıcı olup olmadığını bilmeden gülümsedi. “Dinliyorum.”

“Yalancı! Söyle bakalım, ne diyordum?”

“Senin Yakışıklı’dan söz ediyordun,” dedi M. “Ne kadar hoş olduğundan, çiçeklerden, şampanyadan...”

Kadın, anlatmaya devam etti ama M. dikkatini bir türlü kadının üstünde toplayamadı; bu yüzden onu dinlemek yerine, düşüncelerinin peşinden, bir saat önce Fahişe’nin arkasında yarı çıplak gördüğü adama döndü. Kendini ne kadar tersini düşündüğüne inandırmaya çalışsa da, kadınları elinden aldığı için öfkelendiği budalaya gizli bir hayranlık beslediğinin farkındaydı. Doğrusunu söylemek gerekirse, kadınlarla onun seviştiği gibi sevişmek isterdi M: Bir fatih, sadece kaba güce ve şansa inanan biri gibi.

Parmaklarının arasını yakan acı düşüncelerini böldü. Sigara iyice kısalmıştı; söndürmeden yere attı. İzmarit, çevresini saran sessizlik zarını yırtmış olmalıydı, çünkü aynı anda S.S.’nin ağlamaklı sesini tekrar duydu.

“Beni sevdiğini söylediği için onunla Gstan mı, Gstaad mı, her neresiyse, oraya gittim. Yanılmışım. Bence o hiç kimseye âşık olmadı. Nereden mi bildim? Özlememesinden, sahiplenmeye kalkışmamasından... Onu kıskandırmak için adamın tekiyle ciddi ciddi kırıştırdım. Bana mısın demedi. Gitti, o Neşe denen sıskayı buldu.” O da sigarasını bitirmişti. Göz göze gelince inandırmak ister gibi tekrarladı: “Evet, ne kıskanıyor, ne de özlüyor. Tek bildiği gülmek ve onu eğlendiren kadınları koynuna almak...”

“Demek böyle,” dedi M. “Hayırsızın teki desene?” S.S., M.’yi onaylayarak, acı acı gülümsedi. “Peki, bu trene nasıl bindiniz? Birlikte miydiniz?”

S.S., karanlıkta bile ışıltısını yitirmeyen gözlerini bir süre M.’nin üstünde tuttu. Soruya cevap verip vermemeyi düşünüyor olmalıydı. M. eğilip kadını dudaklarının yanından öptü. Gençlik düşlerini gerçekleştirmekten çok, kadını cesaretlendirmek için yapmıştı bunu. S.S., yarı karanlıktan çıkıp gelen öpücüğe şaşırmış görünmeden inatla hikâyesini anlatmayı sürdürdü:

“Son gece muhteşem bir partideydik. Meğerse ev sahibesi, senin sıskaymış. Daha eğlenmeye yeni başlamıştık ki, bizim Yakışıklı birden gitmek zorunda olduğunu söyledi. Güya, kıramayacağı birinden önemli bir iş için mektup almış. Hazırlanmak için otele döndük, o sırada bir fırsatını bulup cebine baktım. Bir tren bileti vardı; bu trene ait. Yakışıklı, o gece ilk uçakla yola çıktı. Ben de ondan iki saat sonrakiyle: Ve trene ondan bir istasyon sonra bindim. Bizimkini Neşe denen kadınla yakalayacaktım ki...”

Demek Bay G. de onun gibi içinde tren bileti olan bir mektup almıştı? M. ilginç diye düşündü. Hayır, aslında ilginç olmaktan öte garip ve şaşırtıcıydı bu. Merakla doğruldu. Kadından bir şeyler öğrenebilirdi belki. “Şu istasyon, az önce bindiğin. Adı neydi?”

S.S., aşk acısı çeken bir kadına böyle aptalca bir soru sorulmasından öfkelenmiş gibi karanlıkta bile fark edilen hayal kırıklığıyla durakladı, sonra sesini yükselterek cevap verdi: “Ne bileyim ben? Her yer karanlıktı... Yarım saat boyunca kulübeden bozma, köhne bir yerde bekledim zaten.”

Boşuna, diye düşündü M.; ne yaparsam yapayım nerede olduğumuzu, trenin nereye gittiğini öğrenemeyeceğim... Yine de ümitle sordu. “Platformda gri takım elbise giymiş bir adam vardı, onu gördün mü?”

Kadın, olumsuz bir tavırla başını salladı. “Sadece zayıf bir kadın ve bebekleri... Gördüğüm tek canlı onlardı.” Sözlerine ara verip garip bir sesle güldü. “Hoş, hepsi canlı mıydı, bilemem. Bebeklerden biri can çekişiyormuş gibi sürekli ağlıyordu. Zavallı kadıncağız, hâlâ aklını kaçırmadıysa, kesin, yakında tımarhaneyi boylar.”

M. elektrik direğinin altında ona el sallayan aileye rastlayıp rastlamadığını da sormayı düşündü ama cevabın olumsuz olacağını bildiğinden bundan vazgeçti. S.S.’nin ağlayan bebekten “can çekişiyor” diye söz etmesi içini burkmuştu. Kompartımana geri dönse! Bacağının üstünde kıpırdayan eli hissedince irkildi. Yanlış görmüyordu; S.S. eliyle bacaklarını okşuyor, parmakları avına yaklaşan bir örümcek gibi kasıklarına doğru ilerliyordu. Işıklar o anda açılsa, kadın M.’nin yüzünün alev alev yandığını görebilirdi. M. sanki konuşursa kadını durdurabilirmiş gibi mırıldandı. “Bir sigara daha?”

“Sigarayı bırak da, elini ver!”

M. karşı koymadan elini kadına teslim etti. Öylesine heyecanlıydı ki, fotoğraflarında binlerce kez seyrettiği, her kıvrımını ezbere bildiği şehvetli bedenin neresine dokunduğunu anlayamadı. Başı fırıl fırıl dönüyordu. Nedense konservatuvarın ilk yılında arkadaşlarıyla gittikleri o randevuevini hatırladı. Denize bakan çatı katında karşısında bulduğu şişman, yaşı geçkin kadını görünce gözlerini kapatıp S.S.’yle sevişeceğini hayal etmişti. Yıllarca sonra şimdi durum daha da komikti. S.S.’den, S.S.’ye sığınarak kaçmayı deniyordu.

M. koridora çıkmayı düşünürken kendini ayakta, S.S.’nin arkasında buldu. Kadını hafifçe öne, lavaboya doğru eğse, bir saat önce Bay G.’nin Fahişe’yle seviştiği gibi sevişebilirdi onunla. Sırada başka keşifler de vardı: Gözlerini fal taşı gibi açmasına rağmen aynada ancak belirsiz siluetler olarak görebildiği iki bedenin aslında “Güneye Yolculuk” filmindeki o ünlü sevişme sahnesini taklit etmeye çalıştığını anladı. Unuttuğu o ergenlik heyecanıyla ürperdi. Öyleyse S.S.’nin eteğinin altında kırmızı jartiyeri vardı. Filme gittiği o günü hatırlıyordu, hem de utançla. Ahmet’in kumbarasını sinema bileti için boşaltmış, kardeşi annesine şikâyet edince de onu yalancılıkla suçlamıştı.

M. kadını sol koluyla belinden kavrayıp, hafifçe öne doğru eğdi, sağ elini yukarıya çektiği eteğin altına sokup, kadının bacağını dizinin arkasından kavrayarak avucuyla yukarıya kadar sıvazladı. Yıllarca binlerce kez gözlerinin önüne getirdiği sahneyi şimdi başrol oyuncusu olarak oynuyordu. “Aferin, bu işi çabuk öğreniyorsun.”

M. “aferin”i duyduğunda birden fark etti: Arkasından yaslandığı kadın, Neşe’nin bulunduğu yerin tam aksi kutbunda yer alıyordu. Büyüsü, bedeni ve teniyle sınırlıydı; çekiciliğine aklını ve yüreğini katamıyordu. Cinselliğinin hayal gücünden yoksun olduğunu anlamamak için aptal olmak gerekirdi...

Saçmalıyorum, diye aklından geçirdi. Onu kararsızlığa sürükleyen düşüncelerle vakit kaybetmenin sırası değildi; S.S.’nin hareketlerini izleyerek öne doğru eğildi. Göğsünde çılgın bir at gibi koşan yüreğinin sarsıntısı kadının sırtına art arda yumruklar indiriyordu. Onun gibi bir ilahe neden karşı koymuyor, neden yaptıklarına izin veriyordu? Cevabını bildiği bir soruydu bu: M.’yi istediğinden değil, G. onu yeterince sevmediği için. Sorunun cevabı incitici olsa da aldırmaya niyeti yoktu M.’nin.

Bunları düşünürken bir kılavuz gibi en önde hareket eden işaret parmağı çorabın bittiği noktada jartiyerin kopçasına ulaşmıştı. Elini biraz daha yukarı çıkardı; çıkarır çıkarmaz da ateşe değmiş gibi titredi. Sonunda penise dönüşen parmağındaki arzu ile kadının –ergen düş gücünü kışkırtan beyaz, yumuşak– eti buluşmuştu. “Hadi becer beni!”

Becermek! M. sözcüğü duyar duymaz tokat yemiş gibi geriye savrulduğunu hissetti. Çığlık atabilirdi. Hayır, diye bağırmayı düşündü. O sert kıkırdak, Palyaço’nun sözünü ettiği sütümsü sıvının şehvetli kanalı yumuşuyor, süngerimsi bir yıkıntıya dönüşüyordu. Neden, neden yıllarca önce o randevuevinde olduğu gibi isteği yine birdenbire sönüvermişti? İçinden ağlamak geliyordu. Kabullenmek acı vericiydi: M. o olmak için hayatının yarısından seve seve vazgeçeceği Bay G. değildi. Asla kadınları beceren biri olamayacak, ancak onu sevmeyi başaran kadınlarla sevişebilecekti.

S.S. sabırsız bir sesle, “Ne oldu?” diye mırıldandı.

M. ne diyeceğini düşünürken kulakları sağır eden bir patlamayla birlikte geriye, tuvaletten dışarıya savruldu. İlk şoku atlatıp, gözlerini açtığında kendini sıvılaşmış, yapışkan bir sessizliğin içinde buldu. Sağırlaşmıştı; cam kırıkları havada uçuşuyor, dışarıdaki ısırgan hava parçalanmış pencerelerden akarak, soğuk bir lav gibi koridora doluyordu. Bu, öncekinden daha şiddetli diye düşündü, üstüne düşen camlardan korunmaya çalışarak. Bir süre hareketlerini engelleyen soğuk sessizliğin içinde yüzer gibi çırpındı, sonra düştüğü yerde geriye dönüp, S.S.’ye ne olduğunu görmek için tuvalete baktı. Ancak boşuna bir çabaydı bu; tuvaletin bulunduğu köşe kalın, siyah bir toz bulutuyla kaplıydı. Doğrulmaya çalıştı; şimdi iki tarafı da ağrıyordu. Öksüre öksüre patlamanın etkisiyle parçalanan pencerenin altındaki nasılsa sağlam kalmış açılır kapanır koltuğa tutundu. Olanları görebilecekti. Görüntü inanılmazdı: Trenin –tuvaletin de bulunduğu– arka kısmı kopmuş, öndeki vagonlardan ayrılmıştı. Sanki sivri dişli, dev bir balık karanlığın içinden fırlamış, bir solucanı ikiye böler gibi trenin arkasını yutup, koparmıştı. M. titreyerek ürperdi. Soğuk katlanılmaz bir hal almıştı.

Ayağa kalkıp üstünü silkeledi. Tren –belki de hafiflediğinden– daha da hızlanmış gibiydi. Pencereler ıslık çalıyor, saatlerdir trene eşlik eden tekerlek sesleri yeni bir kreşendoya tırmanıyormuşçasına değişerek tizleşiyordu. Esner gibi ağzını açarak kulaklarındaki basıncı hafifletmeye çalıştı.

“Önce vatan!”

Dışarıdaki seslere dalıp giden M. karanlıktan gelen haykırışı duyar duymaz korkuyla irkildi. Tehlike! Beyninde bir kıvılcım gibi yanıp sönen ilk düşünce bu oldu. Ne olduğunu kavradığında ileriye atılarak koşmaya başladı. Arada sendeliyor, sonra doğrulup yeniden koşmaya devam ediyordu. Dili sarkacak kadar yorulmasına rağmen Palyaço’yla G.’nin bulunduğu kompartımanı bir türlü bulamadı. Neden sonra, soluğu artık tamamen kesildiğinde kendini kapısı açık bir kompartımandan içeriye attı. Yakalanmamıştı. Bir süre iç organlarını kusacakmış gibi art arda öğürerek öksürdü. Ciğerlerinden yükselen hırıltı öteki bütün yabansı sesleri örtüyor, kulaklarında atan yüreğini bile bastırıyordu. Epeyce sonra nefes alışı düzene girip ciğerlerindeki hırıltı sönmeye yüz tutunca kapıya yaslanarak dışarıyı dinlemeye koyuldu. Kaç kişi olduklarını çıkaramadığı bir grup insan koridorda aşağı yukarı koşuşturuyor, ters yönlerden yaklaşan ayak sesleri karşılaştığında bu buluşmadan mutlaka tiz naralar yükseliyordu. “Önce vatan! Kahrolsun bozguncular! Bu vatan bizim...”

Ne zaman uzaklaşacaklar? M. bu kez sorusunu cevaplandıracak zaman bulamadı. Daha dudaklarını kıpırdatamadan kompartımanın kapısı açıldı ve içeriye dalan iki kişi, tek söz bile etmesine fırsat vermeden onu kollarından kavrayarak dışarıya çekti. M. ne olduğunu anlamadan kendini koridorda, kolları arkadan bağlanmış, yüzü duvara bastırılmış bir halde buldu. Adamlardan biri saçlarını kavrarken öteki bacaklarını tekmeleyerek iki yana açmaya çalışıyordu. M. olanları algıladığında bağırmayı akıl etti: “Önce vatan!”

“Kimliğine bak!” diye emretti, saçlarını çeken.

Sesinin hükmedici tonuna bakılırsa, emir veren sert biri olmalıydı. M. birden yarım saat önce koridorda rastladığı sarhoş subayı hatırladı. Tekmeci ceplerini karıştırırken umutla tekrar bağırdı: “Yaşasın bayrak!”

“Sadece bunlar var, komutanım!” Asker cebinden akşamüstü uyandığında bavulun üstünde bulduğu sarı zarfı çıkarmıştı. “Adını sökemedim, son harfleri silinmiş.” Kararsız ses zarfın üstündekileri heceler gibi okudu “B-ay M A, yani MA... Gerisi silinmiş.”

M. son bir gayretle bir kez daha bağırdı: “Bu vatan bizim.” Saçlarındaki el gevşiyordu. Sırada hangi slogan vardı? Hatırlamaya çalıştı. Bozguncular! Bu kez bütün gücüyle bağırdı: “Kahrolsun bozguncular!”

“Esiri bırak!” M. serbest kaldıktan sonra arkaya dönüp onu tutsak alanları görünceye kadar sloganları tekrarlamayı sürdürdü. İki değil, üç kişiydiler. Emri veren, ötekilerden daha geride duruyordu. M. bakar bakmaz yarım saat önce onu tartaklayan subayı tanıdı. Adamın gözlerindeki kan yine bütün irisini kaplamıştı; biraz yaşlanmış gibiydi; M gayri ihtiyari adamın boğazına baktı: Yara izi bir fularla kapatılmıştı. “Kimsin sen? Adın ne?”

M. yalvarırsa inandıracakmış gibi mırıldandı: “Beni tanımadınız mı? Az önce koridorda karşılaşmıştık. Bana yaptığınız önemli görevden söz etmiş, sayenizde geceleri rahat uyuyabileceğimi söylemiştiniz...”

“Kes! Yalan söyleme! Yalan söyleyeni bitiririz biz!” Adam tehditler savuruyordu ama aklının karıştığı, boşluğu andıran bakışlarından açıkça belliydi. “O herif senden yaşlıydı... Öt bakalım! Adın ne senin?” Daha yaşlı! Demek hâlâ gençleşiyordu. M. içinin, duruma uymayan, aptalca bir sevinçle dolduğunu hissetti. Ama hemen bir ad bulmalıydı; çünkü subay o ünlü öfkesine kapılmak üzereydi. Ma... Ma... “Dilini mi yuttun be adam!”

“Marş,” dedi M. sonunda. Aklına başka bir şey gelmemişti. Uydurduğu adın saçmalığını biliyordu ama yalanını sürdürmekten başka da çaresi yoktu: “Babam koymuş bu adı. Kendisi de sizin gibi askerdi.”

Subay, kuşkulu gözlerle M.’yi süzdü. İnanacak mıydı? M. bütün hayatı boyunca sadece verilen emirleri yerine getirmiş adamın acı veren kararsızlığını, nasıl zorlandığını görebiliyordu. Subay bir süre sonra yorulmuş gibi omuzlarını aşağıya bıraktı ve askerlerden uzun olanının elindeki zarfı alıp, küçümseyen bir ifadeyle M. ye uzattı:

“Anlaşıldı. Al bunları!” Elinde sarı zarfla birlikte, iki şeker vardı. M. zarfla şekerleri alıp ceketinin cebine koydu. Yanındaki askerler hazırolda duruyordu. Subay sonunda yeniden alevlenen öfkesinden medet umarak kararsızlığını üzerinden silkip attı. Yine bağırıyordu: “Madem asker bir aileden geliyorsun, bizi izle! Sana görev vereceğiz! Anlaşıldı mı? Anlaşıldı mı, konuş!”

M. “Anlaşıldı,” diye bağırarak, sorusunun cevabını almadan geriye dönüp trenin kopan kuyruğuna doğru yürümeye başlayan subayın ardına takıldı. Askerler birkaç adım geriden onu izliyorlardı. Dönüş, umduğundan çok daha kısa sürdü. Subay, iki vagon sonra mavi bir ışığın önünde durunca M. geldikleri yerin yarım ya da bir saat önce askeri marşları duyduğu kompartıman olduğunu hatırladı. Az önce koşarak buradan geçerken ışığı neden fark etmemişti?

“Buraya gel!” M. emrin ona yöneltildiğini anlar anlamaz filmlerde gördüğü yürüyüşü taklit ederek kaz adımlarıyla subaya doğru ilerledi. Boşuna! Onları etkilemeyi başaramamıştı; tam karşısında durmasına karşın, adam onu görmüyormuş gibi arkasındaki bir yere bakıyordu. “Biz bombacı bozguncuların peşine düşeceğiz. Sana gelince, sen burada nöbet tutacaksın! Kimseyi içeriye almayacak, kapıya yaklaşanı bununla geberteceksin!” Subayın elinde M.’ye doğrulttuğu bir tabanca vardı. “İçeriye kimse girmeyecek! Ne o, neden aval aval bakıyorsun?”

“Bu... bu bir, bir... tabanca,” dedi M. kekeleyerek.

“Ne sandın! Yoksa kullanmayı bilmiyor musun? Hani asker bir aileden geliyordun?”

M. korkuyla titredi. Ödlekliği yalanını ele vermek üzereydi. “Tabii ki öyle,” diyerek silahı subayın elinden aldı. Onu inandırabilecek miydi? Sonra S.S.’nin “Güneye Yolculuk” filmindeki sevgilisi, o orta yaşlı, Clark Gable bıyıklı adamın ölüme gitmeden önceki ünlü hareketini tekrarlayarak, tabancayı şakağının hizasına kadar kaldırıp, sert bir hareketle namluya mermi sürdü. “Oldu mu?”

Subay, M.’yi onaylamadı; yine etkilenmişe benzemiyordu. Sert bakışlarını üstünden ayırmadan emri tekrarlamakla yetindi. “Unutma, içeriye kimse girmeyecek! Bu kapı senin namusundur. Anladın mı, namusundur...”

Subay, sözlerini bitirince uzunca bir süre bir şey söylemesini bekler gibi yüzüne baktı. M. adamın gözleri tekrar kızarırken ayılarak telaşla bağırdı. “Bu kapı benim namusum!”

Askerliğin en çok emir tekrarlamak olduğunu ne zaman öğrenecekti? Subay, istediğini elde etmiş gibi başka bir şey söylemeden geri döndü ve peşindeki iki askerle birlikte tozların beyaz pamuk böcekleri gibi havada uçuştuğu loşluğa doğru uzaklaştı. M. ancak o zaman uzun bir solukla ciğerlerini boşalttı. Belayı ucuz atlatmıştı ama bedenini bir kuşak gibi saran acı –artarak– yeniden ortaya çıkmıştı. Sanki vahşi bir hayvan belini iri pençeleriyle kavramış, sıkıyordu. Kendini geriye bırakarak birdenbire ‘namus’u oluveren kapıya dayandı. Olup bitenleri anlamakta zorlanıyordu. Keşke Palyaço yanımda olsa... Yaşlı adamı düşünmek ona Bay G.’yi hatırlattı. Bu kez de öfkeyle irkildi. Hâlâ Neşe’yle birlikte olmalıydı alçak herif. Patlamaları duymuşlar mıydı? Duymamaları imkânsız, diye düşündü. Belindeki sızı kaburgalarına tırmanınca ezmek ister gibi iyice geriye yaslandı. Ya S.S.! Ona ne olmuştu? Patlamayla birlikte o da havaya mı uçmuştu? Gidip tuvaleti araştırsam... Ama subayla askerlerin o yöne doğru uzaklaştığını hatırlayınca bu düşünceden hemen vazgeçti. Önce kendimi toparlamalıyım... Ellerini beline götürüp, etini kemiren ağrının üstüne bastırdı. Elinde tuttuğu silahı o zaman fark etti. Tabancayı çabucak ceketinin cebine koydu; bu kez de mektubu buldu. Sarı zarfı cebinden çıkardı ve donuk mavi ışığa doğru kaldırdı. Er haklıydı; zarfın üstünde işlek bir el yazısıyla yazılmış olan “Bay” sözcüğünden sonra “M” ve “A” harfleri açık olarak okunuyordu. MA! Bunu uyandığında neden kendisi fark etmemişti?

M. bir süre M ile başlayıp, A ile devam eden isimleri bulup zihninde sıraladı: Macit; Mahir; Mahsun; Mahmut... Aklına bunlardan başka isim gelmiyordu. Her birini ayrı ayrı, birkaç kez de sesli olarak tekrarladı. Çabası faydasızdı; bulduğu adlar, ancak bir iki kez tekrarlanan cılız bir yankı gibi hiçbir çağrışım yapmadan sönüp gitti.

M. geçmişine –küçük de olsa– bir pencere açacak yeni adlar bulmaya hazırlanıyordu ki, birden havalandığını hissetti; daha düşmeden ne olduğunu anlamıştı: Namusunun kapısı kilitlenmemiş, açık bırakılmıştı. Arkaya devrilip, sırtı yere vurunca acıyla haykırdı. Böbreklerinin üstündeki sızıya şimdi sırt ağrısı da eklenecekti. Bir süre kımıldamadan bekleyerek çevresini inceledi. Ters dönmüş, çaresiz bir böcek gibi sırtüstü yattığı bu garip yer, trenin öteki kompartımanlarına pek benzemiyordu: Öncelikle içerisi yan duvarı parçalanmış o koridordan bile daha soğuktu; etrafta hiç koltuk olmadığı gibi pencere de yoktu; hemen göze çarpan bir diğer farklılıksa, tavanın insanı ezen alçaklığıydı. Ama kompartımanı katlanmaz, korkutucu kılan asıl unsurun, tavandaki buzlu cam lambalardan dökülen soğuk, mavi ışık olduğunu düşündü M. Üç duvarda da üstünde asker figürü olan, siyah ve kırmızı renklerin hâkim olduğu afişler ve daha önce hiç görmediği, üstlerinde silah olan birer bayrak vardı.

M. doğrulmadan önce bacaklarını, sonra göğsünü ve ensesini yokladı. Görünürde kırık ya da çıkık yoktu ama bedeninin her zerresi dayak yemiş gibi ağrıyordu. “Gibi”... Sesli bir şekilde güldü. Aptalca bir sözcüktü bu: ‘gibi’siz, basbayağı dayak yemişti. Doğruldu, bedeninin tekrar kum torbasına çevrilmesini istemiyorsa, o kaçık subay ve iki asker gelmeden nöbete geri dönmeliydi.

M. ayağa kalkıp kapıya doğru yürümeye hazırlandığında çoktandır kendini unutturan sızının, bir çiçek gibi göğsünde açtığını hissetti. Yeni bir uyarı! Titreyen çenesini kontrol etmeye çalışarak merakla etrafı gözden geçirdi. Yapması ya da görmesi gereken neydi? Birkaç saniye sonra sağda, neredeyse kanat büyüklüğündeki bir afişin ardına gizlenmiş dar kapıyı fark edince yanılmadığını anladı. Ne yapmalıyım? Bir önünde nöbet tutması gereken namus kapısına, bir aniden ortaya çıkan öteki kapıya baktı. Sızı, görevini tamamlamış bir ulak gibi yok olmuştu. M. kısa bir süre tedirgin bir kararsızlıkla duraklasa da sonunda merakının peşinden, kapıdan çok bir geçide benzeyen aralığa doğru yürüdü.

M. hücreye –penceresiz, küçük ve morgu hatırlatacak kadar soğuk olan bu loş odayı başka türlü tanımlamak mümkün değildi– adımını atar atmaz dehşet içinde irkildi. İlk yaptığı bağırmamak için elleriyle ağzını kapatmak oldu. Kısa bir bakış, –geçmişi hatırlamasa da– hayatında karşılaştığı ve karşılaşabileceği en şaşırtıcı ve korkutucu görüntüyle yüz yüze olduğunu kavramasına yetmişti. Zenci kadar esmer, yarı çıplak genç bir adam karşıdaki duvara boynundan, belinden ve ayaklarından sıkıca zincirlenmişti. Dehşet verici gariplik bununla sınırlı değildi: Adamın başının sadece yarısında saç vardı; öteki yarısı dazlaktı; dirseği yerine, daha alttan bir yerden bükülmüş sağ kolu, yana düşmüş garip başına haki renkte bir kravatla bağlanmıştı; kan sızan ağzındaki metal levha, nereden geldiği belli olmayan ışığın altında garip bir donuklukla parıldıyordu.

M. karşısındaki görüntünün etrafa bir sıcaklık dalgası gibi yaydığı kokuya alışıncaya kadar eşikte bekledi, sonra içerisini bir örümcek ağı gibi kaplamış kokuyu yırtarak ileriye doğru bir adım attı. Çürümüş meyveyi andıran –ancak garip bir çekiciliği olan– bu kokunun ne olduğunu anlamak zordu. Adamın başının saçsız tarafı da ağzı gibi kanla kaplıydı. M. resmin tamamını kavradığında midesi bulantıyla kasıldı. Çarmıha gerilen adamın saçları kesilmemiş, yolunduktan sonra ayaklarının dibine atılmıştı; kolu da bükük değil, kırıktı zavallının. Kokuya gelince, başka ne olabilirdi? Kokan, ölümdü.

M. düşüncelerinin burasında dehşet içinde bağırdı: “Bu adam neden bu halde?”

Sesi hücrede yankılanıp söndü. Sorusunun cevabına ilişkin izleri geriye dönünce buldu M. İki bölümü birbirine bağlayan dar kapının sağında, –zincirlenmiş adamın tam karşısına denk geliyordu bu nokta– dışarıdaki bayrağın bir benzeri asılıydı. Bayrağın yanındaysa camı kırılmış, yüzüne kan bulaşmış siyah çerçeveli bir general fotoğrafı vardı. Kolunun duruşuna bakılırsa zincirlenen adam sanki ona selam veriyordu. M. çok geçmeden –sanki adam çarmıha gerilirken oradaymış gibi– olanları bütün açıklığıyla kavradı: Birileri genç adamı bayrakla fotoğrafa selam durmaya ikna edemeyince, kolunu kırıp başına bağlamışlardı.

M. ellerine baktı: Bacakları gibi titriyordu: ince bir ipin üstündeymişçesine iki yana sallandığını hissetti. Bayılacağım diye düşündü. Yine de geri dönüp kaçmak, kâbustan kurtulmayı denemek yerine ölümün eşiğindeki türdeşinin yazgısını merak eden bir canlı gibi ağır adımlarla adama yaklaştı. Zavallı, yapılan bunca işkenceden sonra hâlâ yaşıyor olabilir miydi? Adamın burnunun altında parıldayan garip şeyi yakından görünce kapıldığı dehşet duygusu bir elektrik dalgası gibi bedenini yakarak kat etti. Mahkûmun damağına adeta çakılarak sokulmuş metal nesne, atların ağzına takılan gemi andırıyordu. Elini kaldırdı...

Ateşe değmiş gibi çığlık atarak geriye çekildi M. Adam sağdı; yaklaştığını hissetmiş, gözlerini açmıştı. M. incelip akışkanlaşan, zehirli bir sıvı gibi içindeki her boşluğu dolduran korkunun keskinleştirdiği bakışlarla kurbanı esmerleştiren şeyin teninin rengi değil, neredeyse bütün bedenini ikinci bir deri gibi kaplayan pıhtılaşmış kan olduğunu fark etti. Adam konuşmaya çalışıyordu ama çıkardığı ses hıçkırığa benziyordu. Yalvarıyor muydu? Tanrım! M. özür dileyen bir tavırla atıldı. “Hayır, hayır, ben onlardan değilim. Buraya...”

Ancak devam etmeden sustu. Buraya ne yapmaya gelmişti? Bilmiyordu. Onu kurtarmaya mı? Sessiz sorusunu çılgın subay duyacakmış gibi telaşla başını salladı. Hayır, buna cesaret edemezdi. Yutkundu. Böyle bir şeye kalkışacak olsa bile daha koridora adımını atar atmaz o cani sürüsünün üstlerine çullanacağına kalıbını basardı. Adam tekrar hıçkırınca M. kan ve idrar kokusuyla kaplı bedene yaklaştı. Belki kurtarmaya cesaret edemezdi ama onu çözüp sonra da çekip gidebilirdi. Yapabilir miydi? Bu kadarına cesaret edebilir miydi? Cevap vermekten kaçındığı sorulara lanetler savurarak adama eğildi; zayıf, kemikli yüzü çenesine doğru inceliyordu. Yanağının altında belli belirsiz bir gamze vardı. Bu M.’yi kış ortasında papatya görmüş kadar şaşırttı. Birden Palyaço’yu hatırladı. Onun yanına gidebilse, trenin bu kısmını ele geçiren çılgınlıktan kurtulup kendini tekrar güvende hissedeceğini biliyordu.

Zincirleri duvardaki askılardan çıkarması düşündüğünden kolay oldu. Genç adam, M. onu kımıldattıkça baygınlığın eşiğindeymiş gibi gözlerini kapatarak yüzünü acıyla buruşturuyor ama sonra kirpiklerini aralayarak kurtarıcısına yaptıklarının farkında olduğunu ele veren yüreklendirici bir yumuşaklıkla bakıyordu. M. ipleri kopmuş bir kuklayı andıran bedeni yere yatırıp, bilinç dışı bir çabayla –çünkü bu bilinçli olarak yapılacak bir şey değildi– zavallının damağına saplanmış metali yerinden söktü. Onu en çok rahatsız eden, konuşmasını engelleyen şeyden kurtarmıştı. Ama bu ummadığı bir şeye yol açtı. Gem yerinden çıkar çıkmaz adamın ağzından koyu, neredeyse siyaha dönüşmüş bir kan fışkırmaya başladı. M. ilk şaşkınlığın ardından ileriye atıldı; acele etmezse işkenceden ölmeyen zavallının kendi kanında boğulması işten bile değildi. Telaşla, yaşamın terk etmeye hazırlandığı güçsüz bedeni yan çevirdi. Ortasındaki büyük bir kesikten ikiye ayrılmak üzere olan dili de o anda, ağızda biriken kan boşaldığında gördü. M. hıçkırarak mırıldandı. “Kim yaptı bunu? İşkenceciler mi?”

Cevabı yerde yatan genç adam verdi: düzensiz hırıltıları ve açılıp kapanan gözleriyle. Cevap da dili gibi parçalı ve kesikti. M.’nin zihni –adamın ne yaptığını anlar anlamaz– keskin bir acıyla yandı. Yalvarmamak için dilini koparmayı denedi... İnatçı biri! M. önce budala, sonra cesur, diye düzeltti düşüncelerini. Cesur ya da budala! Bazen budalalığın cesareti, bazen de cesaretin budalalığı gizlediğini hatırlıyordu. Ama hangisinden olursa olsun, onunla aynı hamurdan yaratılmadığını, karşı koymak için gereken o küçük kıvılcımdan, cesur insanların tehlike anında gösterdikleri dirençli sabırdan yoksun olduğunu biliyordu. Bir insan nasıl olur da böylesine acıyı göze alır? Anısız aklı almıyordu: Neler yaşadığını, nasıl davrandığını hatırlamasa da yaşamanın, yaşamın, soyluluk denen soyut kavramdan daha değerli olduğuna emindi.

M. bunları düşünürken korkusu adamın bakışlarından parmaklarına akan hüzünle seyreliyor, yatışıyordu. Elini uzatarak ölümün kapısından geçmeye hazırlanan ama adını, hikâyesini, bu trende, bu hücrede ne aradığını asla öğrenemeyeceği adamın kanla kaplı yanağına dokundu. Aynı özden yaratılmadıklarını biliyor olsa da yüzüne, özellikle de o gamzeye baktıkça nedense kollarının arasında tuttuğu adamı uzun zamandır tanıyormuş gibi irkiliyordu. Yine de bu düşüncenin üstünde pek durmadı M. İzleniminin, anı eksikliğiyle kıvranan boş belleğinin açlığından kaynaklandığını biliyordu. Belirsiz bir hareketle adamın yüzünü tekrar okşadı. Böylesine işkence görmesi mi, yoksa yalnız olması mıydı iç burkucu olan? İnsan, bir hayvan gibi tek başına ölmeye katlanamıyor... Bunu şimdi kavrıyordu. Onu ölümle tek başına bırakacağı için kendini bir alçak gibi hissederken.

Birden karın boşluğuna vida gibi giren bir burulmayla titredi. Bir anafor gibi dönen ve hızla derinleşen acının üstüne kıvrıldı. Neydi bu? Bir fikri yoktu; ancak her neyse, onu içine çekip yok edecekti. M. bağıracaktı ki, hissettiği acı, bir rüzgâr gibi zihnindeki bulanıklığı temizleyiverdi. Midesinde büyüyen utançtı: Hem kurban hem de cellat rolüne bürünebilen bir canlıyla türdeş olmanın utancı; insan olmanın ayıbı... Sisin ardındaki berraklıkta bunlar vardı.

Doğruldu; kendisini bitkin hissediyordu. Bitkin ve... Kısa bir süre bekledi, sonra adını koydu: Alçak! Evet, kendini tam bir alçak gibi hissediyordu. Akşamüstü koltukta uyandığından beri ilk kez yüzünü göremediğine memnundu. Zihninde tehlikeli sorular büyüten bu yerden bir an önce kurtulmalıydı.

M. kâh pişmanlığa kâh utanca bürünen, birbirinin içine geçmiş karışık duygularla kapıya doğru adım attığında arkasından yükselen ince çığlıkla durakladı. Durma, git! M. onu uyaran sese rağmen dönüp adamı süzdü. Acının bin bir yüzü olduğunu öğreniyordu: Zavallı ağlıyor muydu? Bekleyerek sorusuna cevap alamayacağını anlayınca kararsız adımlarla ilerleyerek, kırılmamış kemiği kalmamış bedene eğildi. Adam, –hiçliğin eşiğinde– yarı baygın yatıyordu. Gözleri kapalıydı; yanaklarında da gözyaşı yoktu. Ağlayan o değilse, kimdi? Bir bebek! M. saçmalıyorum diye düşündü; hayal görüyor, gaipten sesler duyuyordu: Bunlara her tarafını kuşatmış o korku mu neden oluyordu? Yine de merakla kulaklarını kabarttı. Hayır, yanılmıyordu; soğuğun saydam buza dönüştürdüğü havada ağlayan bir bebeğin cinsiyetsiz sesi çınlıyordu. Durum giderek daha da garipleşirken adamı son kez süzdü. Onu anlayacak, cesur olmadığı için affedecek miydi? Adamın sorusunu asla cevaplayamayacağını hatırlayınca acılı utançla tekrar irkildi; evet, belki onu kurtaramazdı ama...

M. neye mal olacağını düşünmeden subayın verdiği tabancayı adamın ulaşabileceği kadar yakınına, yere bıraktı. Elinden daha fazlasının gelmeyeceğini anlayacağını biliyordu. Adam, silah eline doğru yaklaştığında, metali algılamış gibi gözlerini açtı. Yardım çığlıklarının uçuştuğu bakışları derin gölgelerle kaplanmış, gözlerindeki yaşamın ışığı geriye çekilerek yerini ölümün karanlığına bırakmıştı. M. duyduğu suçluluğu gizlemeye çalışmadan başını hüzünlü bir elmiş gibi sallayarak koşaradım kompartımandan çıktı. Uzaktaki o meçhul bebek iç kıyıcı sesiyle hâlâ ağlıyor ve duyduğu utancı koyultarak, matem ağıtına çeviriyordu. Kulaklarını kapamayı düşündüğü sırada üç kez tekrarlanan silah sesi acıklı çığlıkları parçalayıp yok etti. M. durakladı. Koridor, kompartımandan fışkıran keskin barut kokusuyla kaplanmıştı. Adam, kendini mi vurmuştu? Aptalca bir soruydu bu: Kimse kendine üç kez ateş edemez... Askerler? Geri dönmüşlerdi. M. subayı hatırlayınca grubun gözden kaybolduğu yönün tersine doğru koşmaya başladı. Az önce parmaklarında gezinen hüzün şimdi içine doluyor, o anaforun açtığı geniş boşluğu kaplıyor, dahası alçaklığını bastırıyordu. Yolda, kapısı açık büyük bir kompartmanda beyaz masalarda yatan, kafaları sanki ameliyat için traş edilmiş dört hareketsiz bedenle karşılaşsa da, subayı hatırlayınca durmadan koşmaya devam etti.

M. askerlerin ve –daha incitici olan– az önce yüzleştiği utanç verici alçaklığının peşini bıraktığına karar verince durdu. Görünürde bedenini saran inatçı ağrıların ve varlığını hep hissettiren o keskin soğuğun dışında, her şey olağandı. Askerlere yakalanmamış, utancının altında iki büklüm olmamıştı. Soluğunun yatışmasını beklerken etrafı dinledi. Sessizlik! Marş, çığlık, nara ve o bebek... Her şey susmuştu. Sadece bu garip sessizliğe karışarak belirsizleşen, sonra metalik bir melodi gibi tekrar geri gelen tekerlek seslerini algılıyordu şimdi. Pencereye yaklaşarak dışarıya göz attı. Saatlerdir cama bir is gibi yapışan gece, sessiz yıldırımlarla aydınlanıyor, dünyanın mezar taşlarını andıran uzaktaki dik dağlar gökyüzünün yarılan karnından fışkıran ışığın altında ateşle alev alıyordu. M. birden ölüme terk ettiği o adamın asla bir mezarı olmayacağını hatırladı. Sonra, ışıkla yıkanan dağları seyrederken garip bir düşünceyle irkildi: İnsanlar neden illa bir mezar isterler? Unutulmamak için mi? Mezarlar ölümün belleksizliğine karşı koymak için diktiğimiz işaretlerdir! Palyaço olsa böyle derdi. Ama bundan da ötesi vardı: M. insanın yalnız yaşamak için yaratılmadığını, sadece ölürken değil, öldükten sonra da tek başına kalmaya katlanamadığını anlıyordu.

Palyaço! Aslında onu en son nerede gördüğünü, aradan ne kadar zaman geçtiğini unutmuştu. Tekrar ne zaman birdenbire ortaya çıkacak ve o garip amaçsız konuşmaları yeniden başlatacaktı? Garipti ama varlığı kadar, merak uyandıran yokluğu da yorucuydu komik adamın. Ya Bay G.! M. düşününce adamın hep Palyaçoyla birlikte ortaya çıktığını fark etti. Bu da garipti. Sigara olsa, içerdim diye düşündüğü sırada, belki de damağını ve genzini uyaran o ılık haz duygusu yüzünden S.S.’yi hatırladı. Acaba yorgun seks ilahesi patlamadan kurtulabilmiş miydi? Bu sorunun da ötekiler gibi cevabı olmadığını hissediyordu. Şimdi biri gelip, S.S.’yi hiç görmediğini, onunla karşılaşmadığını söylese, şaşırmazdı. Her şey bir... Titriyordu: Belki korkudan, belki de soğuktan. Hangi mevsimdeydiler? Tekrar dışarıya baktı. Şimşek fırtınası sona ermiş, gece, kalın ve geçirimsiz bir perde gibi tekrar trenin etrafına gerilmişti.

M. öyle durmuş, şeytanın tasarladığı fırtınanın ardından çöken karanlığı seyrederken uzakta esen soluksuz bir rüzgârı çağrıştıran o gizemli bebek ağlamasını yeniden duydu. Başını çevirip, ayaklarını yokladı. Başka ne yapabilirdi ki? Fareli köyün kavalcısının çalgısından yükselen çağrıya direnmeden sesin yükseldiği yöne doğru yürümeye koyuldu. Tedirgin olmasına tedirgindi ama buna aldıracak değildi şimdi. Beş dakika kadar yürüdükten sonra artık iyice yükselmiş, keskin bir çocuk çığlığına dönüşen sesin geldiği kompartımanı bulunca kapıyı yana sürerek kolayca açtı.

Tiyatro sahnesi gibi çiğ bir ışıkla yukarıdan aydınlatılan kompartımanda iki şey vardı: Elle tutulabilecek kadar koyulmuş bir kasvet ve ayakta, kucağındaki bebeği emzirmekte olan zayıf, melankolik yüzlü bir anne. Kadın –dudağının yanında küçük, siyah bir ben vardı– ayak seslerini duyunca meraktan –belki de korkudan– irileşmiş gözlerle kapıya dönmüştü. Kadın ve M. kısa bir süre birbirlerini süzdüler. Onu gördüm mü? M. sorusuna cevap arayacak yerde nedensiz bir suçlulukla geriledi. Kadının bakışları dayanılmaz, içli bir yakınmayı andırıyordu. Birkaç saniye sonra zayıf, hüzünlü omuzları aşağıya düştü. İncelemeyi bitirmişti. M. başkasını bekliyor, diye düşündü. İleriye doğru adım atınca ağlama sesinin kadının sönük göğsünü emmekte olan bebekten değil, pencerenin kenarındaki pusetten geldiğini fark etti. Az önce durdukları istasyonda, S.S.’nin bekleme odasında gördüğü aile olmalıydı karşısındakiler. Ardından o sıkıntılı soruyla irkildi: Yardıma ihtiyaçları var mı?

Ama M. bunu soracak yerde nedenini bilmediği garip bir duygunun peşine takılarak, ağlayan bebeğe doğru yürüdü. S.S.’nin can çekişiyor diye tarif ettiği pusetteki yaygaracı, en fazla sekiz aylıktı. O denli zayıftı ki, zımba deliklerini andıran gözleri ensiz yüzünü âdeta iki parçaya ayırmıştı. Sırtüstü yatmakta olan bebek, üzerine düşen gölgeyi fark edince sanki şefkatli bir el tarafından okşanmış gibi susuverdi. Kompartımanı ele geçiren kasvete uymayan şaşırtıcı bir durumdu bu; şaşırtıcı olmasının ötesinde, garipti de: M. kısa bir kararsızlığın ardından karşı konulmaz bir çağrıya cevap verir gibi pusete doğru eğildi ve eğilir eğilmez tanımsız bir duyguyla irkildi. Annesinin aksine oldukça açık tenli olan bebek, eşsiz bir saflıkla, lekesiz bir gökyüzünü andıran ıslak gözlerle ona bakıyordu. M. trene bindiğinden beri bütün benliğini ele geçiren o hüzünlü yalnızlığının hızla eridiğini hissetti. Daha önce herhangi bir insan ona böyle bakmış mıydı? Çok geçmeden daha da garip bir şey oldu: Bebek, çelimsiz bacaklarını havaya kaldırarak birden gülümseyiverdi.

Nemli gözlerinde berrak ışıklar yakan bir gülümseme... Zayıf, çarpık bacakların o içgüdüsel mutluluk hareketi: M.’yi güçlü bir çift el gibi kendine çeken gizemli işaretler bunlar olmalıydı? Belleğini saran sisin ardında saklı kalmış, sırlarla örtülü varlığı art arda ürperiyordu. M. bebek ona baktıkça görülmeyen bir elin içinden bir şeyleri alıp götürdüğünü, hafiflediğini hissetti. Elini –başka bir türden canlıya değecekmiş gibi merak ve tedirginlikle– bebeğe doğru uzatarak çocuğun küçük, kıvrık parmaklarına dokundu. Bu dokunuş daha da şaşırtıcı bir şeye yol açtı. Sıcak! M. trene bindiğinden beri ilk kez ısındığını fark etti; içindeki o geniş boşluk adını koyamadığı bir duyguyla doluyor, küçülüyordu. Bebeğin çelimsiz bedeninden ona doğru akan bu sıcaklık ne olabilirdi ki?

“Hep ağlıyor.”

M. gözlerini bebekten ayırmadan anneye müjdeyi verdi: “Bakın, sustu.”

Ancak kadın onu duymamış gibiydi, “Ağlıyor,” diye üsteledi. Giderek sinirleniyordu. “Hiç durmadan ağlıyor.”

M. arkasından yükselen yakınmaya aldırmadan bebeği seyretmeye devam etti: İçini ısıtan yaygaracı maskara güzel sayılmazdı. Ama yaşamla kirlenmemiş bakışlarında karşısındakini kendini sevmeye mecbur kılan tuhaf bir güç vardı. Şimdi de küçük parmaklarını açmış, M.’nin uzun işaret parmağını kavramıştı. Komik ayaklarıysa hâlâ havayı tekmeliyordu.

“Babasını bulun...” M. bir yardım çığlığını andıran sözleri duyunca istemeye istemeye geri döndü. Düşecekmiş gibi iki yana sallanmakta olan kadının benzi sapsarıydı. Sıradan bir yüzü vardı; ilginç olan beniydi; yakından kalbe benziyordu. “Yan kompartımanda. Onu bulun!” M. irkilerek geriye çekildi. Bebeği bırakmak, trene bindiğinden beri bedenini bir zar gibi çevreleyen soğuğu yok eden o gizemli sıcaklıktan uzaklaşmak istemiyordu. “Lütfen. Çıldıracağım...”

M. bir süre kadını süzdü, sonra kendini de şaşırtan bir davranışla eğilip hâlâ parmağını tutan bebeği öptü. Yaptıklarını, en çok da hissettiklerini anlamakta zorlanıyordu. Güzel sayılmayacak, hatta görenlerin sağlıksız diyeceği bir bebeğin uyandırdığı kavrayıcı duygular belleğini ikinci kez yitirmişçesine sarsmıştı onu. M. o bebekte başka kimsenin göremediği bir şeyi gördüğünün farkındaydı. Koridora çıktı, iki adımda yan kompartımanın önüne vardı. İçi anlamsız ama önlemekte zorluk çektiği öfkeyle dolarken kendini hiç olmadığı kadar yalnız hissediyordu. Terk edilmişti; sanki varlığı onu izlememiş, bedenininden sıyrılarak bebeğin yanında kalmıştı. Kadını ikizleriyle tek başına bırakan sorumsuz –belki kalpsiz demeliydi– adamı görmek için kapıyı yana sürerek açtı.

Kompartıman boştu. Kadın yanılmıştı; belki de adam sürekli ağlayan çocuğundan bıkmış, kaçmaya karar vermişti. M. bebeği tekrar görme umudunun tutuşturduğu sevinçle titredi. Mutluluk, içine zehir gibi yayılan bu anlamsız öfkeyi dağıtacaktı. Geri döndü ama ilerleyemedi: Birdenbire önüne çıkan gölge yüzünden az kalsın çığlık atacaktı. Palyaço! Dudaklarında alaycı bir gülümsemeyle tam önünde duruyordu. M.’nin omuzları düştü; sevinci kursağında kalacaktı. Uğursuz bir işaret bu diye düşündü.

“Vay, vay, vay... Artık tam anlamıyla genç bir adam olmuşsunuz, dostum.”

M. adama cevap vermeden yanından geçip kadının bulunduğu kompartımana yöneldi; ancak içeride korktuğu şey bekliyordu onu: boş kompartıman... Dudaklarından kopan iniltinin ardından kapının yanındaki koltuğa çöker gibi oturdu. Kendini kontrol etmekte zorlanıyordu. Gözlerinden yaşlar dökülmek üzereydi. O sıcaklık, her şeyi, belleksizliği bile unutturan mutluluk esintisi kaybolmuştu. Yine üşüyecekti.

“Birdenbire kayboldunuz. Nerelerdeydiniz?”

M. peşinden gelen adama baktı. Anlamsız, aslında merak da içermeyen bir soruydu bu. Onun gibi, bu garip trende sürekli yolculuk ettiğini söyleyen birinin etrafta neler olup bittiğini bilmemesi mümkün müydü? M. yine de –trenin arkasında meydana gelen patlamanın hemen ardından, Neşe’nin Bay G tarafından kompartımanın içine çekilmesiyle başlayan ve az önce ikiz bebekleri olan annenin ortadan kaybolmasıyla sona eren– olayları özetledi. Palyaço, M.’nin anlattıklarını –pek merakla olmasa da– sözlerini kesmeden sabırla sonuna kadar dinledi. Askerlerden haberi yokmuş, tekrarlanan patlamaları ve bebek ağlamasını duymamış gibi görünüyordu. Bakışlarından –gözleri ne şaşkın ne de ilgisizdi– düşündüklerini çıkarmak zordu. Sadece bir kez, M. ona çarmıha gerilmiş genç adamın dilini ısırarak koparmaya çalıştığını söylediğinde, irkilmiş gibi hafifçe sarsıldı.

“Oldukça yorulmuş olmalısınız, dostum. Sesiniz de kısılmış, dinlenin biraz.”

M. umutla kulaklarını kabarttı. Boşunaydı, rahatlatıcı bir ninniye dönüşen bebek ağlaması kaybolmuştu.

“O genç adam ölmüş olmalı,” dedi. Palyaço susmasını söyler gibi ellerini kaldırmıştı. “Belki Sevgi Seval de.”

“Bunları düşünmeyin şimdi. Rahatınıza bakın.”

“Biliyor musunuz, kardeşim Ahmet gözaltından bırakıldıktan sonra ortadan kayboldu. Bize, yani anneme öyle demişler.” Palyaço onu susturmaktan vazgeçmiş gibi yanına oturmuştu. “İsyankârdı, tehlikeli işlerle uğraşırdı. Annem de ben de onu çok uyardık ama dinletemedik. Annem onun yüzünden öldü...”

“Sakin olun... Annenizi çok sevdiğinizi biliyorum.”

M. Palyaçoya baktı. Şaşırmalı mı yoksa öfkelenmeli miydi? Komik adamın çattığı kaşları ortaya toplanmış, gözbebekleri gözpınarlarına doğru yuvarlanmıştı. Sanki başka biri vardı karşısında: O dost canlısı soytarı gitmiş, yerine şeytansı bir tanrının merhametsiz peygamberi gelmişti. Abartıyor muydu? Abartmıyordu; şeytan değilse, annesine duyduğu öfkeyi nasıl sezebilirdi?

“Ama annem beni değil, ona bütün hayatı boyunca acı çektiren kardeşimi sevmeyi yeğledi.” M. içinde yarı çıplak bir kadının görüntüsü de olan ve sinsice gözlerinin önüne yerleşmeye çalışan resmi engellemeye çalışarak gözkapaklarını açıp kapadı. “Oysa ben...”

“Evet, evet, biliyorum, siz, sırf o çağırdı diye çok beğendiğiniz kızı terk ederek hemen yanına koştunuz...”

M. irkildi; sonra Palyaço’nun ne yaptığını fark etti: Alay ediyordu. “Bana kızıyor olmalısınız?”

“Bu da nereden çıktı,” dedi Palyaço; inkâr ediyordu ama zalim maskesi hâlâ yüzündeydi.

M. “O eski alaycılığınızı yeğlerim,” dedi. “Kardeşimin kaybolmasından ben sorumlu değilim.”

“Alınganlığınız, dostum... Hayatınızı zorlaştıran özelliğiniz bu sizin.”

M. Palyaço’nun sözlerini duyunca kuşkuyla irkildi. Artık onun şeytanla işbirliği yaptığına emindi. Adama yaklaştı:

“Demek hayatımdan söz ettiniz?” Palyaço başını eğerek bekledi. “Bu oldukça garip! Çünkü hayatım, bu trene bindiğimde başladı sayılır. Bir anlamda henüz bir günlüğüm.”

“Yani,” dedi Palyaço; sesi tedbirliydi.

M. “Hayatımla ilgili bir genelleme yapıyorsanız, bu geçmişimi bildiğinizi kanıtlar,” diye mırıldandı. “Öyle değil mi?”

“Anlaşıldı, alınganlığınıza kuşkuculuğu da eklemeliyiz... Bence esas sorundan uzaklaşmak için bahaneler arıyorsunuz.”

Haklı mıydı? M. bir süre cevap vermeden her seferinde onu şaşırtmayı başaran adamı merakla süzdü. Yüzü eski, tanıdık ifadesine geri dönüyordu. Ona anlatmak zorunda değildi. Yine de, “Babam öldüğünde kardeşim küçüktü,” dedi. “Annem her şeyi benden bekledi.”

“Her şey?”

M. “Sorumluluk...” diye savuşturmaya çalıştı. “İlgi...”

Ancak devam edemedi. Sesi iyice kısılmıştı. Palyaço onu çok beklemedi. Sesi meraksız ama alaycıydı. “Anlayamadım, ilgiyle ne demek istediniz?”

Sorusunda içten miydi? M. bakışlarını, oynayacağı role göre kimlik değiştiren garip adama dikti. Az önceki merhametsiz yüzü, onu konuşmaya özendirmek istercesine şimdi davetkâr bir yumuşaklığa bürünmüştü. Direnmeye kalkışmayacaktı; hatırladıkları arttıkça, istese de kendini tutamayacağını biliyordu.

“Verebileceğimden fazlası... İlgi dediğim bu,” dedi. Palyaço anlamış görünmese de başkaca soru sormadı. “Annem, hayatımızı yalnızlığı ve mutsuzluğunun çevresinde yeniden şekillendirdi. Hayatımız demem sizi yanıltmasın; aslında iki kişiydik; o ve ben. Annem Ahmet’i bilerek bu mezardan uzak tuttu.”

“Mezar ha!” Evet, bir mezar; içine cesetlerle birlikte utancın da gömüldüğü bir mezar... M. böyle haykırmak isterken sustu. “Anlaşılan kardeşiniz bu nedenle evden kaçtı.” Palyaço, cevap gözlerinde saklıymış gibi ona doğru eğilmişti. Bir süre araştırdıktan sonra vazgeçmiş gibi sinirli bir gülümsemeyle devam etti: “Aldırmayın, dostum. Her şey geçmişte kaldı. Hayat bu...”

Yine hayat! Ne zaman bir çıkmazla karşılaşsa bu sözcükle yüz yüze geliyordu M. Kimi zaman sihirli, kimi zamansa sıradan bir anlama bürünen ama Palyaço’nun ağzında çoğu kez bir mazerete dönüşen bu sözcük hakkında belleğini yitirmeden önce ne düşünürdü acaba? Öfkeli bir merakla Palyaço’ya döndü. “Tanrı aşkına söyler misiniz, hayat dediğimiz nedir?”

Palyaço, bu, cevabı herkesçe bilinen, kolay bir soruymuş gibi, “Ölümümüzü beklemek; beklemeyi öğrenmek ya da,” dedi hemen. “Tanım garip gelse de, hayat dediğimiz işte bu. Bazen hayatın insanların topluca zulüm gördükleri bir mahkûmiyet olduğunu düşünmeden edemiyorum. Bildiğim, hayat dediğimiz şeyin, mutsuz insanların çözmeye çalıştıkları bir bilmece olduğu.”

M. birden az önce o hücrede tek başına bırakıp kaçtığı genç adamın görüntüsüyle irkildi. Adamın çarmıha gerilen bedeninden istediğini alan ölüm, şimdi de Palyaço’nun dudaklarına –hem de hayatın arkasına saklanarak– yerleşmişti. “Hayat için oldukça karanlık tanımlar,” diyerek Palyaço’ya karşı koymaya çalıştı. “Hayal gücünüze ne oldu? Hiç mi iyi yaşam yok?”

“İyi yaşam dileği hayalcilikten kaynaklanır; çünkü yaşamın kendisi de bir hayaldir. Bu yüzden üzerinde durmamız gereken sizi üzen ya da benim katıldığım tanımlar değil, içerik olmalı. Yaşamaya değer bir hayat nedir? Böyle bir hayatı nasıl elde ederiz? Bence bunu anlamaya çalışmalı insan.”

M. “Ne var bunda?” dedi. “Yaşamaya değer hayatın en önemli belirtisi de, içeriği de mutluluktur. Hayatımızı değerli kılan tek şey bu değil midir?”

Palyaço, hayal kırıklığına uğramış gibi geri çekildi. Onu mutsuz eden sözcük, mutluluk muydu? Yüzünü de buruşturmuştu. Tekrar konuşmaya başladığında başını ona yakışmayan bir öfkeyle sallıyordu.

“Evet, ender de olsa insan bazen yaşamayı mutluluğa çevirebiliyor. Ama büyük filozof Solon der ki, ‘Yaşamakta olan kişiyi mutlu saymamak, sonunu beklemek gerek’... Bence hayatı anlayıp kavramamızı sağlayan temel olgu, acıdır. Acıyı asla göz ardı etmemeliyiz.”

“Mutluluk ya da acı... Sizce sorun bu. Öyle mi?” M.’nin sesinde Palyaço’dan ödünç aldığı, kendisine de yabancı gelen teatral bir ton vardı. Adam cevap vermeyince, “Yine aynı şeyi yapıyorsunuz,” diye devam etti: “Ölümü gerektiğinden fazla ciddiye almak olmuyor mu bu?”

“Hayır, ciddiye almıyor, ölüme nesnel bir gözle bakmaya çalışıyorum sadece. Ölüm insanlar arasındaki tek ortak bölen; bir nevi bağ; bir tür eşitleyici. Her insanla paylaştığımız ortak yazgı değil mi? Yani, kaçınsak da, ölüm bizi birbirimizle yazgısal akraba kılıyor.”

Yazgısal akrabalık! M. bir süre Palyaço’nun bir solukta söylediklerini düşündü, sonra uzlaşmaya hazır sesiyle çekinerek sordu. “Benimle bu nedenle mi ilgileniyorsunuz? Eğer öyleyse, bu korkutucu, hatta küçümseyici bir bakış açısı.”

Palyaço, “Hayır,” diyerek söylediklerini savunmaya koyuldu. “Ama mutluluk kadar ölüm ve acının da hakkını vermeliyiz. Sırf korktuğumuz için ölüme haksızlık yapıyor, bize derinlik katan önemini göz ardı ediyoruz.” Yaptığı işi savunmaya kararlı Azrail’miş gibi birden bağırdı. “Unutmayın, bilge kişi ölümden değil, hayattan korkar.”

M. yine kendi sesiyle coşmaya hazırlanan Palyaço’nun sözlerini keserek araya girdi. “Bir yanda acı, bir yanda mutluluk! Eğer ille de bir seçim söz konusuysa, çoğu insan gibi ben de mutluluğu yeğlerim. Acı çekmek, yaşamı yararsızca kullanmaktır çünkü.”

Palyaço, “Farkında değil misiniz? Acı olmadan mutluluk olmaz,” diye direndi. “Acı, mutluluğu anlamak, kavrayıp değerlendirebilmek için gereklidir; tıpkı ışığın karanlık sayesinde kavranması gibi...”

“Bir acıseversiniz siz,” dedi M.

“Hayır, beni anlamaya çalışın. Düşünün: Acısız heyecan olur mu? Üstelik acının eğitmediği ve değiştirmediği insan yoktur.”

M. karşısında tutkulu sesle dua eder gibi iki yana sallanan adama kuşkuyla baktı. Acının değiştirdiği insan! Acı ve O? Kastettiği bu muydu? Uyararak, “Acı çekmek istemiyorum,” diye mırıldandı.

“Kim ister ama acının insanoğlu için ölüm kadar kaçınılmaz bir yazgı olduğunu kabul etmelisiniz.”

M. geriye çekildi. Ama söyleyecekleri daha tükenmemişti. “Acının saçtığı vahşetin ilacı yoktur... Belleğimi yitirmiş olsam da bunu biliyorum.” Palyaço cevap vermeye kalkışınca devam etti: “Sabır demeyin; sabır bu vahşeti ancak yatıştırır, kesin tedavi, ölümdür. Zaten acı, ölümün yaşayan biçimi değil mi?”

Palyaço pes etmemiş gibi başını sallıyordu. “Dostum, siz fiziksel acıdan mı söz ediyorsunuz, ruhsal olandan mı? Ruhsal acının insanı bedeninden uzaklaştırdığını biliyoruz. Fiziksel acıysa, bedenin kendini hatırlatmasıdır. Bu tür acı, bedeni ruhun esaretinden kurtarır.”

M. elini sallayarak adamı susturdu. “Bilmiyorum,” dedi. Aklı yine karışmıştı... Kararsızlığını savar gibi sordu. “Siz hangisinden yanasınız? Bedenden mi, ruhtan mı?”

Palyaço onu duymamış gibi acı temalı şiirine devam ediyordu: “Acı, yalnızlığın akrabasıdır ama itirafların da dilini çözendir. Sadece bu kadar da değil: En derin, en tutkulu dileklerimiz acıdan doğar. Bunu özellikle siz, evet siz, nasıl unutursunuz?”

M. kuşku ve umutla adama baktı. Neyi unutmuştu acaba? Bir şey mi dilemişti? Ama düşünceleriyle oyalanmak yerine cevap vermeyi seçti. “Bay G. burada olmalıydı.” Alaycı görünmeye çalışıyordu ama sesinde neşesinin tınısı yoktu. “Mutluluğa tapan biri olarak sizinle ancak o baş edebilir.”

Palyaço, “Bırakın onu!” dedi birden. Sesi heyecanına eşlik eder gibi sertleşmişti. “Bay G. hayatı yaşayan değil, taklit eden biri. Onun hayatı yok; kişiliksizin teki! Oysa hayat her şeyden önce bir kişilikten doğar. Biliyor musunuz, bazen onu cüzamlıya benzetiyorum; tıpkı onlar gibi acıyı algılayamıyor.”

Şaşırtıcı, diye düşündü M. Bay G.’yi sürekli koruduğu hatırlanırsa, Palyaço’nun tepkisini ancak böyle açıklayabilirdi. Ama nedense içinden bir ses komikliğini yitiren adamın öfkelendiği kişinin akılsız yakışıklı değil, kendisi olduğunu fısıldıyordu. Gözlerini Palyaço’nun gözlerine dikerek, “Bana kızıyor olmalısınız,” dedi.

“Bu trende asker falan yok, dostum.” Palyaço artık bağırıyordu. “Az önceki o kanlı olay, vicdanınızın sahneye koyduğu bir trajediydi...” M.’nin sus demesine fırsat vermeden, acı veren öfkesini daha da keskinleştirerek devam etti: “O kompartımanda onurlu bir ölüme şahit oldunuz. Kim bilir, belki de o zavallı, işkenceyle öldüğünü düşündüğünüz kardeşinizdi. Kardeşinizi kaybolduktan sonra hep bir ölü olarak hayal etmediniz mi? Hep onun ölmesini dilemediniz mi?”

M. şaşkınlıkla irkildi. Ellerine baktı: Ona vuracaktı. Bir an o da bağırmak istedi ama ancak kekeleyebildi. “Söy... söyledikleriniz baş... baştan sona saçmalık... Hem ben... ben size ne yaptım?”

Palyaço birden sakinleşti. Sanki biri öfkesini hadım etmişti. Onu yatıştıran soru muydu, yoksa sesindeki çaresizlik mi? M. bunu çıkaramadı. Yaşlı adam elini dostça omzuna koymuş, özür dileyen bir sesle cevap veriyordu: “Haklısınız dostum, anlamsız bir öfke benimki. Hayallerimizi suçlayamayız.”

Öyleyse! “Peki, bebekler?” diye mırıldandı M. “Onlar da mı hayaldi?” Konuşurken Palyaço’ya değil, ellerine bakıyordu. Merakının nedenini biliyordu; endişe: Bebeğin parmaklarından aldığı o gizemli şey kaybolmak üzereydi. Duyduğu kırgınlık dudaklarının ucuna gelen soruyla yatışıverdi. “Sıcaklık size neyi çağrıştırıyor?”

“Sevgiyi,” dedi Palyaço; bir an bile duraksamamıştı. İnsan tanımadığı bir bebeği neden sevsin? M. böyle düşünse de adamın haklı olabileceğini hissediyordu. Bu sırada Palyaço’nun inançlı sesi kararsızlığıyla arasına girdi. “Ben, inatla beni iyi ya da kötü yapan şeyi arıyorum. Bizi en çok insan yapan nedir? İşte, cevabı bulunması gereken soru bu.”

“İyilik ve kötülük sadece birer bakış açısıdır, dostum. İsterseniz şöyle de diyebiliriz: Kötülük dediğimiz, hayata, nesnelere ve olaylara herkesin baktığı yerden farklı bir açıdan bakma isteğinden başka nedir ki?”

M. ve Palyaço, birlikte kompartımanın kapısında beliren adama döndüler. Hayatı yaşamak yerine taklit eden adam, yüzünde geniş bir tebessüm, bütün gösterişiyle karşılarındaydı. Yine umulmadık bir anda, sanki tartışmayı saptırmak ister gibi birdenbire konuşmaya katılmıştı.

M. içinden kabaran öfkeyle doğruldu ama Palyaço ondan önce davrandı: “Galiba bu da sizin şu yazardan bir alıntı, yanılmıyorum, değil mi?” Bay G. cevap vermeden onları süzmeye devam etti. “Öyleyse size bir tanım da benden: ‘İyilik ve kötülük Tanrıların önyargılarıdır.’ Oldu mu?” Palyaço, M.’nin soran gözlerle ona baktığını görünce çabucak ekledi: “Nietzsche’den.”

Bay G. –orada olmasının tek nedeni o alıntıyı tekrarlamakmış gibi– sessizliğini koruyarak iki adım atıp M.’nin yanına oturdu. O da gençleşmişti. M. adama Neşe’nin nerede olduğunu sormayı düşündü ama bundan hemen vazgeçti. Vakit kaybı olurdu bu. Palyaço’ya döndü. “Eğer iyilik ve kötülük Tanrı’ya ait bir yorumsa, ahlâk ve ahlâksızlıktan da Tanrı sorumludur diyebilir miyiz?”

“Hayır, dostum. Ama şunu diyebiliriz: Kötülüğün bir sonu varken, iyiliğin bir sınırı yoktur.”

“Nasıl bir kıyaslama bu?”

Palyaço, soruyu soran Bay G.’ye döndü: “Birini yok ederseniz, ona yapabileceğiniz kötülüğün sonuna varırsınız. Oysa iyiliğin sonu için geniş bir hayal gücü gerekir.”

Yok etmek? Unutmak da bir tür yok ediş... Öyleyse belleksizlik de kötülüktü... M. aklı karışmış bir halde mırıldandı. “Pek anladım diyemem.”

Palyaço belki Bay G.’ye cevap verecekti ama tren davetkâr bir düdük sesinin ardından neredeyse hiç fren yapmadan duruverdi. M. Palyaçoyla soruyu geride bırakarak merakla pencereye yaklaştı. Dışarıya bakar bakmaz da bir çığlık attı. Az daha küçük dilini yutacaktı. Kara sırı silinmiş camın ötesinde yeni, unuttuğuna benzer ışıklı bir dünya vardı. Neon lambalarıyla aydınlatılmış geniş peronda hareketli bir canlılık göze çarpıyordu. Yarı karanlık, yolcusuz, sadece giderek yaşlanan bir adamın göründüğü istasyonlardan sonra onlarca –belki de yüzlerceydi– insanı telaşla sağa sola koşuştururken görmek, başka bir dünyaya ayak basmak kadar şaşırtıcıydı. Peronun gerisinde, cephesi büyük camlı pencerelerle bölünmüş bir istasyon binası göze çarpıyordu. M. asıl şaşırtıcı olanın resmin en arkasında yer alan gökyüzünü bile beyazlaştıran büyük bir kentin habercisi parlak ışıklar olduğunu düşündü. Cehennemin karanlık rahminden, yaşamın ışıltılı aydınlığına geri mi dönmüşlerdi? O meçhul adam, zamansız ve yönsüz yolculuğunun yoldaşı, kalabalığın içinde miydi? Ona sorabilirim...

M. görüntüyü bütünüyle taradıktan sonra Palyaço’ya döndü. “Büyük bir istasyon! Neresi olduğunu biliyor olmalısınız?”

Palyaço omuzlarını silkerek, “Hayır,” dedi. “Tren, her yolculukta farklı bir güzergâh izler.”

Doğru mu söylüyordu; öyleyse beklettiği soruyu soramayacaktı M. Bakışlarını tekrar dışarıdaki ışıltılı dünyaya çevirdi. Saatlerdir karşısında karanlık bir perde gibi duran camın ötesinde birdenbire beliriveren canlılık gerçek olabilir mi? Aklından dudaklarına inen soru buydu. Neden sonra –ancak gördüklerinin gerçek olduğuna inandığında– sorusuna bir cevap bulmuş gibi kararlı bir yüzle Palyaço’ya haberi verdi. “İneceğim.”

“Anlıyorum.”

Neyi anlıyordu? Trene tekrar binmeyeceğini mi? M. bir süre Palyaço’nun konuşmasını, daha doğrusu neden, diye sormasını bekledi ama komiklikten vazgeçmişe benzeyen adam sessizliğini korumaya niyetli görünüyordu. M kapıya doğru yürüyecekken durdu. Nereden geldiğini kestiremediği o iç sesi fısıldıyordu: ‘Biliyor...’

M. kuşkuyla Palyaço’ya döndü. “Biliyorsun.”

“Neyi?” dedi, Palyaço; şaşırmamıştı.

“Geri döneceğimi.”

Palyaço, uyuklayan Bay G.’ye göz attıktan sonra omuzlarını silkerek cevap verdi. “Her yolcu trene geri döner. Bunda bilinmeyecek ne var?”

“Ama ben trene tekrar binmeyi düşünmüyorum. Sense aksine, döneceğimden eminsin... Bildiğin bu, değil mi?”

M. artık ona siz diye hitap etmediğini fark etti. Duyduğu öfke, aralarına nasıl yerleştiğini hatırlamadığı yapmacık saygıyı ortadan kaldırmıştı.

“Bildiğim, gece yolculuklarının sıkıcı olduğu,” dedi Palyaço, devam etmesine izin vermeden. “Çoğu yolcu ışıklı bir yer gördü mü, trenden kurtulmayı düşünür. Doğal bir tepki sizinki.”

M. “Ya sen?” diye sordu. “Hiç inmeyi düşünmedin mi?”

“Yoo. Hatırlasanıza, söylemiştim, yolculuk bilgeliktir.”

M. bir süre adamın hiçbir şeyi ele vermeyen gözlerini izledi. Vakit kaybediyordu. “Bu yolculuk ne zaman bitecek?” “Söylediklerinize bakılırsa, sizin için az sonra, şu perona iner inmez.”

M. rahatsızlıkla kımıldadı. Yaşlı şeytan haklıydı; bunu kanıtlayabilirdi. Kapıya yöneldi. Önünden geçerken o zamana kadar uyukluyor görünen Bay G. ayağa kalkarak önüne dikildi. Yolunu kestiğinin farkında değilmiş gibi Palyaço’ya bakıyordu. “Galiba biraz hava alacağım, dostum.”

“İyi gezmeler...” M. Bay G.’nin arkasından çıkarken, Palyaço’nun tekrar seslendiğini duydu. “Bu arada, bir hediye hoşuma giderdi; mesela bir şişe içki. Ancak dönmeyecekseniz size mutluluklar dilerim...”

Palyaço isteğini söylerken Bay G.’ye değil, ona bakıyordu. Geri döneceğimden emin diye düşündü M. Adama cevap vermeden yakışıklı Bay G.’nin ardına takıldı. Koridor bomboştu. Neden hâlâ trene kimse binmemişti? Garipliğe aldırmadan kapıya ilerledi.

M. perona inip, bir insan gelgitini andıran kalabalığın içine karışır karışmaz hazla uyarıldığını hissetti. Unuttuğu ılıklık, bedenini ahtapotun yumuşak kolları gibi kavrıyordu. Işıklar gecenin soğuğunu kırmış, ilkbahar güzelliğinde parlak bir akşam hediye etmişti. Bay G. yanda, dört beş metre öndeydi. M. belki de trenin ıssızlığına alıştığından, onu izlemeye karar verdi. Havanın ılıklığı derisinden içeriye sızıp, kaslarına yayıldıkça başındaki dönme hızlanıyor, damağı adlandıramadığı garip bir tatla ürperiyordu. Boşuna olduğunu bilerek hatırlamaya çalıştı. Çoktandır unuttuğu mutluluk muydu bu? Ama çok geçmeden adlandırmakta zorluk çektiği bu yeni duygu, yerini trene bindiğinden beri peşini bırakmayan o sarsıcı, tekrarlanan şaşkınlığa terk etti. Yanından geçen insanlar telaşlı adımlarla yürüyorlardı, ancak nedense hiç kimse trene yaklaşmıyordu. M. bir süre merakla çevreyi izledi. İnsanlar durmuyor, birbiriyle konuşmuyor, tıpkı sürü halinde hareket eden karıncalar gibi kalabalığın gidiş yönüyle uyumlu hareketlerle peronu bir aşağı, bir yukarı kat ediyorlardı. Garip olan neredeyse hepsinin gülümsemesiydi. M.’nin şaşkınlığı, çevresinde yürüyen onca kişinin bir başına, yalnız olduklarını fark etmesiyle daha da arttı. Bu bir rastlantı olabilir miydi? Geri dönüp buhar soluyarak yorgunluluğunu atmaya çalışan trene baktı. Gece boyunca sığınağı olan, art arda sıralanmış on kadar vagon: Hiçbirinde son iki saat içinde şahit olduğu patlamalardan kalan herhangi bir iz yoktu. Hayal mi görmüştü? Belki bu yolculuk da bir hayaldi. Ama neden?

M. cevaplarını bulamayacağını bildiği sorularla zaman kaybetmek yerine tekrar perona döndü. Az öncesine kadar birkaç adım önünde yürüyen Bay G. ortadan kaybolmuştu. Bu şaşırtıcı değil, diye düşündü M; Yakışıklının sahnedeki rolü sona ermişti. M. uzun peronun ortasında yer alan gösterişli yapıyı incelemeye koyuldu. İstasyondan çok havaalanı terminaline benzeyen büyük bina dört katlıydı, ancak ön cephesinde istasyonun adının yazılı olduğu herhangi bir tabela yoktu. M. az önceki mutluluğunun yerini, garip bir yalnızlık duygusuna bıraktığını hissetti. Görünürde kalabalığın tam ortasındaydı ama trende olduğundan çok daha tek başınaydı. Çevresinde yürüyenlerin dikkatini çekecek kadar yüksek bir sesle gülüp, ona bakmalarını, hatta neden kahkaha attığını sormalarını bekledi. Boşunaydı; kimsenin ona aldırdığı yoktu. Herkes kendi dünyasına çekilmişti. Çapı bir metreyi geçmeyen bir dünyaya!

M. hissettiği o ılıklığı yitirdiğini düşündüğü sırada gördü, ötekiler gibi gülümsemeyen adamı: Tam önünde, bayağı yaşlanmış, aynı elbiseyle ona bakarken. M. bu garip yolculuğa başlarken peronda onu uğurlayan ve durduğu her istasyonda yorgun bakışlarla treni beklerken bulduğu meçhul yolcuya doğru atıldı ama yüzlerce insanın içinde tanıdığı tek kişi olan adam arkasını dönmüş ve yürümeye başlamıştı bile. Ne yapmalıydı? Kısa süren bir kararsızlığın ardından adamı izlemeye koyuldu. Onu bulacağını düşünerek inmemiş miydi trenden?

Adam istasyona yönelmişti; sanki M.’nin peşinden geldiğini biliyormuş gibi –binanın içine çekilen kalın bir halatı andıran kalabalıkta gözden kaybolmamak için– yavaş yürümeye dikkat ediyordu. Neredeyse iki kat boyunca yukarı doğru uzanan gösterişli kapıdan geçerek girdikleri binanın içi de dışarısı gibi kalabalıktı. M.’nin gözüne ilk çarpan, güçlü ışıklar oldu; hepsi beyazdı. Ancak bu kirlenmemiş, çiğ beyazlık çevredeki her şeyin yapay olduğunu düşündürüyordu. M. çok geçmeden bu izlenimin nedenini buldu: İçeride hiç gölge yoktu.

M. onu da Bay G. gibi kaybetmekten korkarak bakışlarını tekrar kılavuzuna çevirdi. Çökük omuzlarını kaldırarak geniş salonu ortadan bölen duvara doğru ilerleyen adam, gözlerden uzak bir masa seçmiş, oturmak üzereydi.

Bu bir davet miydi? M. masaya doğru ilerlemeyi düşündü ama daha ilk adımını atmadan durdu. Biçimli bedenini sıkıca saran kırmızı elbise giymiş, uzun boylu bir kadın, adamın yanına oturmuştu. Kararsızlığın içinde bekledi. Adam, varlığından habersiz olabilir miydi? Birden yine o duyguyla ürperdi. Ölüydü, yaşayanlar onu görmüyorlardı. Öyleyse!

M. hızlı adımlarla yürüyüp adamla kadının yanındaki masaya yerleşti. İkisi de başını çevirip ona bakmamıştı. M. sandalyeye oturur oturmaz, ilgisini saklamaya çalışmadan yana dönerek onları seyretmeye koyuldu. Kadın, kırk yaşlarında gösteriyordu; köşeli yüzünü daha da sertleştiren kaim, erkeksi kaşlarıyla güzel sayılmazdı ancak yeşil gözleri ve zarif burnu bu ilk izlenimi yumuşatıyor, kabul edilebilir bir çekicilik veriyordu ona. Adam için söylenecek iki şey vardı: Yorgun ve bıkkındı. Şaşılacak kadar yaşlanmıştı.

Garson birdenbire başında belirmeseydi, M. iki âşık gibi kendilerini dış dünyaya kapatarak heyecanlı bir konuşmaya dalan çifti izlemeye devam edecekti. Ne içeceğini öğrenmek isteyen adama cevap vereceğine hangi şehirde olduklarını sordu. Garsonun yüzündeki –sivilcelerinin yer yer deldiği– aptalca gülümsemeyle omuzlarını silktiğini görünce, çay istediğini söyleyip onu başından savdı. Belki nerede olduğunu öğrenememişti ama sağ olduğunu onaylatmıştı; ölmemişti, canlıydı; sonunda, garson da olsa birisi varlığının farkına varmıştı. Ya Bay G.! O neredeydi? Bakışlarını az önce girdikleri kapıya doğru çevirdi.

Öfkeli çığlığı o sırada duydu. “Hayır, bunu kabul edemem! Defol!”

M. merakla yana döndü. Bağıran kırmızlı kadındı; ağlıyordu da. Kadının yüzünde beliren o garip ifadeyi hemen algılayamasa da sonra adını koydu: Acı; saf, onulmaz acı... Neden tartışıyorlardı? Bunu asla öğrenemeyecekti. Adam, sevgilisini yatıştıracak yerde kendini savunmak ister gibi ayağa kalkmıştı. M. karşısında garip bir durumun oluşmakta olduğunun farkındaydı, ikisi de büyük günah işlemiş, çevreye hâkim olan –sessiz notaların oluşturduğu– melodiyi bozarak salona serili mutluluğu parçalamışlardı. Kadının yüzünde isteyen, erkeğinkindeyse kadının istediğini veremeyen bir ifade vardı. Mutsuzluk ve çaresizlik! Aşk, karşısında tamamlanmış bir resim gibi duruyordu.

M. bunları düşünürken daha da garip, beklenmeyen bir şey oldu. Soldaki masalardan birinden kalkan –yüzü çillerle kaplı– yaşlıca bir kadın yandaki çifte yaklaşarak, ağlamakta olan kırmızılı kadının yüzünü merakla incelemeye koyuldu. Ayaktaki adam da sevgilisi kadar şaşırmıştı; kısa süren kararsızlığının ardından bir adım atarak araya girmeye çalıştı ama inatçı kadın onu iterek yerini korumayı başardı. Bu arada çevredekiler de çağrı almış gibi ayağa kalkmış, birkaç metre ötelerindeki olayı meraklı –ve nedense hâlâ gülümseyen yüzleriyle– izlemeye koyulmuşlardı. Bu garip ve şaşırtıcı durum bir dakika kadar böyle sürdü; sonra yaşlı kadın acıyı yeterince incelediğine karar vermiş gibi yaşından umulmayacak bir çeviklikle, âşıkların kımıldamasına fırsat vermeden kırmızlı kadının yanaklarına uzandı. Kadının yüzünde okşar gibi dolaşan parmaklarının hareketlerine bakılırsa üzgün aşığın gözyaşlarını topluyordu. Herkes donup kalmıştı; yaşlı kadın, işini bitirir bitirmez en yakındaki masaya yöneldi. Parmaklarında duran gözyaşlarını düşürmekten korkar gibi aceleci ama dikkatli adımlarla yürüyor, gittiği masada kısa bir süre oyalandıktan sonra yandakine geçiyor, oturanlara parmaklarındaki gözyaşlarını gösteriyordu. Beş dakika bile geçmeden salonun üçte birini dolaşmıştı.

M. bir süre –her nasılsa buharlaşmamış– bu küçük damlaların yaşlı kadının uğradığı her masada nasıl büyük bir şaşkınlık uyandırdığını seyretti. Palyaço burada olsaydı, olanları açıklayabilirdi diye düşünürken tekrar kırmızılı kadının sesi duyuldu; nihayet şaşkınlığını atlatmıştı; yine bağırıyordu: “Defol, dedim sana.”

M.’nin yorgun yoldaşı işte o zaman masadan ayrıldı. Resim ortadan ikiye ayrılmıştı. M. bir süre kararsızlık içinde bekledi, sonra hıçkıra hıçkıra ağlayan kadının gözyaşlarını yakından görmek için masaya üşüşen meraklıları yararak, kaçarcasına uzaklaşan adamın peşine takıldı. Onu kaybetmemeliydi. Takip, arka tarafa açılan koridora kadar sürdü. Kovulan sevgili, erkekler tuvaletine doğru gidiyordu; M. de gıcırdayan kapıyı itip adamın arkasından içeri girdi. Sorularını cevaplayacak tek kişiyi sonunda yakalamıştı.

Ama yanılıyordu: İçeride tepesinde tek tük saç kalmış, sarı papyonlu bir adam, kapının tam karşısındaki duvarı boydan boya kaplayan aynanın önünde yüzünü yıkıyordu. Sevgilisinden kaçan adamdan iz yoktu. M. bir an için durakladı. Çıkardığı hırıltılara bakılırsa Papyonlu soluk almakta zorlanıyordu. M. adamla göz göze gelmekten kaçınarak kabinlerin bulunduğu arka bölüme geçti. Tuvaletlerin hepsi boştu. Uçmuş muydu bu adam? Tekrar giriş bölümüne geri döndü. Su akıyordu ama aynalı tezgâhın önünde de kimse yoktu. Papyonlu adam da yoldaşı gibi ortadan kaybolmuştu. M. aklına gelen düşünceyle arkaya baktı; kapı kapalıydı. Gözlerini yumdu. Gözbebeklerine ince iğneler batıyordu. Işığın keskinliği dayanılmazdı.

M. neyi bulacağını –daha doğrusu, bulamayacağını– bile bile geniş ve büyük salona geri döndü. Birkaç dakika önce kadını ağlarken bıraktığı masada şimdi kimse yoktu. Sıra yine, trene bindiğinden beri peşini bırakmayan o soruya –ne yapacağına– bir cevap bulmaya gelmişti. Öksürür gibi güldü. Cevabı kolay bir soruydu bu: Hiçbir şey; beklemekten başka yapabileceği hiçbir şey yoktu. Kararsızlığını kalktığı masadaki dumanı tüten fincan dağıttı. Saatlerdir bir şey içmediğini hatırlayınca sevinçle masaya oturdu. Fincanı alırken gözü duvardaki saate takıldı: üç otuz. Gecenin bu vaktinde, hem de bir istasyon binasında toplanmış ve dağılmaya da niyetli görünmeyen neşeli kalabalığın canlılığı oldukça şaşırtıcıydı.

Çayın yanında şeker yoktu. M. soğumuş sıvıyı yudumlamaya koyuldu. Tadı yadırgatıcı gelmemişti. Acaba eskiden çay sever miydi; nasıl içerdi? Bellek kararınca bu denli basit bir sorunun cevabı bile çözülmeyecek bir sıra dönüşüyordu. Hayatında ilk kez çay içiyormuş gibi ikinci yudumu ağzında bekleterek dışarıya döndü. Göremediği ama büyük olduğuna iddiaya girebileceği şehrin ışıkları tepedeki karanlığa beyaz bir kirpinin okları gibi saplanmıştı. Geniş pencereden neredeyse tamamı görülen peronda kararlı bir hızla aşağı yukarı yürümeye devam eden kalabalığın ardındaki trense hâlâ bekliyordu. Gülümsedi. Palyaço’nun o vagonlardan birisinde, yolunu merakla gözlediğini biliyordu. Duyurmak ister gibi, “Dönmeyeceğim,” diye seslendi.

“Tren daha da gecikecekmiş.” M. elindeki çayı dökmemeye çalışarak genizden gelen derin sese doğru döndü. Birkaç dakika önce tuvalette arkadan gördüğü papyonlu adam masaya oturmak üzereydi. Şaşırmalı mıydı? Kararsızdı. Adam devam ediyordu: “İnanılır gibi değil, oysa bu tren her zaman tam saatinde kalkarmış, bilet alırken söylediler.”

Adam, sözlerini bitirdiğinde karşısına yerleşmişti. Oturmak için izin istememişti. Yadırgatıcı, ilk insanlara özgü bir yüzü vardı: Alt ve üst çenesiyle, dişleri sanki ağzının içinden dışa doğru savrulan bir yumruk tarafından itilmiş gibi ileriye fırlamıştı. Birbirine kavuşmayan dudakları, fermuarı patlamış bir bavulu hatırlatıyordu. Sevimsiz ve teklifsiz biri, diye düşündü M. Başka neler öğrenmişti? Merakla sordu: “Bu trene daha önce hiç binmiş miydiniz?”

Papyonlu başını salladı. “Hayır, bu ilk.”

“Peki, bu istasyonun adını biliyor musunuz?”

Adam durakladı. Şimdi kuşkuyla bakıyordu. M.’yi umutlandıracak kadar bekledikten sonra, “Hayır,” dedi. “Bu kentte yaşamıyorum. Bu istasyonda aktarma yapmam söylendi; bu yüzden saatlerdir bekliyorum. Aslında yolculuğa falan çıkacağım yoktu. Çünkü bende solunum yetersizliği var. Ama haylaz bir öğrencimi bir an önce bulup, okula geri götürmeliyim.” M.’nin konuşmaya katılma konusunda isteksiz olduğunu gördüğü halde hırıltılı sesini yükselterek devam etti: “Kuzum, bu gençlerin nesi var? Kadın görünce neden akılları başlarından gidiyor? Biliyor musunuz, az önce sizi uzaktan görünce hah, işte bizim haylaz dedim... O da sizin kadar genç.” Fısıldıyordu, ancak bu sesindeki hırıltıyı azaltacak yerde, daha da belirginleştirmişti. “Farkında mısınız, etrafta ne kadar az genç var. Herhalde hepsi kızların peşinde...”

M. çayı biter bitmez kabalık yaptığına bakmadan, Papyonlu’yu monologuyla baş başa bırakarak masadan kalktı. İçinden bir ses, ağzından yumruğunu doğuran birinin kabalığa aldırmayacağını söylüyordu. Adamın, sıkıcı olması bir yana, gerçekliği bile kuşkuluydu. Radyodaki paraziti hatırlatan sesiyle konuşurken nedense Palyaço’yla karşı karşıya olduğunu düşünmüştü. Soracağı hiçbir soruya cevap alamayacağını biliyordu.

Gülümseyen insanların arasından geçerek, yiyecek satılan bara kadar yürüdü. Yukarıya buz mavisi bir ışık yayan sevimsiz lambalar asılmıştı. Arkadaki duvara yapıştırılmış, raflarında renkli ve gösterişli şişelerinin dizildiği ‘u’ şeklindeki tezgâhta iki kadın duruyordu. M. hayır, der gibi başını salladı. Ne içki alacak ne de o garip trene geri dönecekti. Barın yanındaki, kitap ve dergilerin satıldığı bölüme geçti. Raflarda, ayaklı demir sehpalarda, yerdeki yığınlarda hiç gazete yoktu; daha da garibi, kitapların ve dergilerin hepsi komedi türündendi. M. bardaki kadınlardan genç olanıyla konuşunca şaşkınlıkla kalakaldı: Kadın, gazete diye bir şey duymamıştı; dramın ne olduğunu bilmiyordu. Israr edince kadın gülümseyip, sattıkları dergi ve kitapların hayatın her cephesini yansıttığını söyleyerek konuyu kapattı.

Sadece mutlu insanların yaşadığı, ağlamanın bilinmediği, gözyaşının arka bahçeye düşen meteor kadar şaşkınlık yarattığı, gölgesiz bir kent! M. mutluluğun böylesine tekdüze ve sıkıcı olabileceğini daha evvel hiç düşünmemişti. Canı birden içki istedi. Eskiden, yani belleği camın üstündeki buğu gibi uçup gitmeden önce içer miydi? Cevabı merak etmiyordu; bir şişe içki ve sigara alıp pencere kenarındaki boş masalardan birisine yürüdü. Otururken dışarıya göz attı. Gizemli tren hâlâ perondaydı. Uzun bir mola, diye düşündü. Saate bakmayı o zaman akıl etti. Üç otuz!

Sıçrayarak doğruldu. Elini ağzına götürmeyi akıl etmese çığlık atacaktı. On dakika önce saate baktığından beri hiç zaman geçmemişti. İlk aklına gelen, saatin durduğu oldu; ama kadranda saniye kolunun döndüğünü fark edince bu olasılığı bir kenara bıraktı. Belki saate ilk bakışının üstünden sandığı kadar uzun zaman geçmemişti. Yine de yüreği ağzına gelmişti. Korkutucu, dehşet verici cevabı aklından uzak tutmaya çalışarak şişeyi açtı, masadaki kâğıt bardaklardan birini alıp, yarısına kadar içki doldurdu. Sonra dişlerini sıkarak, trene doğru fısıldadı: “Dönmeyeceğim yaşlı bunak, boşuna bekliyorsun...”

“Genç adam, bir bardak da bana ikram eder misin?” M. başını çevirince papyonlu adamın bir kez daha karşısındaki sandalyeye yerleşmekte olduğunu gördü. Bir bu eksikti. Adamın giderek artan teklifsizliği sinir bozucuydu. Genç gördüğü herkesi öğrencisi sanıyor! Sorunu belki de buydu? Adam, M.’nin memnuniyetsizliğinin belirtilerini fark edebileceği yüzüne bakmadan hırıldayarak devam etti: “Gecikme devam edecekmiş. Güya bir yolcu bekleniyormuş.” M. bardağı doldurup adama uzattı. Papyonlu teşekkür etmeye gerek görmeden bardağı tek harekette boğazına boca etti. “Ne saçmalık. Koskoca tren bir tek kişi için bekletilir mi? Ama galiba başka da çaremiz yok. Burada pinekleyeceğiz.”

M. gözlerini kapadı. Düşünmeye çalıştı ama aklına bir şey gelmiyor, arada bir parıldayan kıvılcımlarsa birbirine bağlanmıyor, mantığın iplikleriyle atmaya çalıştığı her düğüm çözülüyordu. Sonuç vermeyen bir uğraş... Kalkıştığı buydu. O zaman anladı: Düşünmek için beyne değil, belleğe ihtiyaç vardır... Paketten bir sigara çıkarıp yaktı, bardağını tekrar doldurarak buruk bir tadı olan içkiyi yudumladı. İçki, çiğ ışığın altında garip, benzersiz bir parıltıyla yanıyordu, öyle ki, M. bir an sıvılaşmış elmas içtiğini düşündü. Papyonlu da izin istemeye gerek görmeden ikinci bardağa geçmişti. M gözlerini kapadı ve içindeki o derin yalnızlığa –tıpkı suya dalar gibi– sessizce geri döndü. Herkes geçmiş ve şimdiki zaman diye iki ayrı dünyada yaşarken hafızasını yitiren birinin tek dünyası vardı: unutkanlık...

“Farkında mısın? Etrafta hiç çocuk yok.”

M. gözlerini açmadan tatlı bir uyuşukla mırıldandı: “Unutkanlık, belleğimizin kış uykusu...”

“Anlamadım,” dedi Papyonlu. “Uyuyor musun?”

M. cevap vermek yerine gözkapaklarının ardındaki karanlıkta beklemeyi sürdürdü. Gözlerini açtığı zaman yelkovanı ilerlememiş, yerinde durur bulursa, bu kez gördüğüne inanmak zorunda kalacaktı. Peki, kadehleri birbiri ardına iştahla devirdiğini duyduğu Papyonlu nasıl oluyor da, çok uzun zamandır burada beklediği halde duvardaki saate bakmayı akıl etmiyordu? Zamanı merak eden, ölçen bir tek o mu vardı? Sadece kendisi! Zamanın donması! İçgüdüsel bir korkuyla irkildi. Belleği ve geçmişi olan biri belki buna katlanabilirdi. Ama belleğini yitiren birisi için böyle bir durum, geçmişin ardından geleceği de yitirmekle eşanlamlı değil miydi?

M. geleceği düşündüğünde, o ağlamayı duydu. Oyuncak bebek gibi hemen gözlerini açtı. Tabladaki sigara sonuna kadar yanmış, ince uzun bir kül yığınına dönüşmüştü. Bakışlarını, neyle karşılaşacağını bilerek duvara kaldırdı. Saat yine tam üç otuzdu. Geriye yaslandı. İnkâr etmek anlamsızdı. Trenin kimi beklediği açıktı. Ne budalaydı, oysa Palyaço onu uyarmaya çalışmıştı. Ayağa kalktı, tüm dikkatini içkisine vermiş olan adama seslendi: “Tren birazdan hareket edecek. Kaçırmak istemiyorsanız acele edin.”

Adam aceleyle bardağı başına dikti. Şişeyi yarılamıştı. “Sana tutunacağım! Yürürken soluk soluğa kalıyorum.”

M. elini uzatıp adamın kalkmasına yardım etti. Sonra kararsızlık içinde kımıldamadan bekledi. İçkiyi de almalı mıydı? Götürmeyeceğim, diye fısıldadı; bu tam teslimiyet olurdu. Ya Palyaço?

Sorunu şişeyi cebine koyan Papyonlu çözdü. M. ancak bundan sonra koluna yaslanan yaşlı adamla birlikte Ulis’i çağıran sirenlerin[3] şarkısına benzeyen o karşı konulmaz bebek ağlamasının geldiği yöne, gizemli trene doğru yürüdü. Kabul etmek istemese de geçmişi, geleceği gibi o trende saklıydı. Bunu hissediyordu.

Tek başına yürüyen güleç yüzlü insanların arasından geçerek bindikleri tren, Papyonlu’yla vagona adımlarını atar atmaz, yaslı bir düdük sesinin ardından hareket etti. Davetsiz misafirin soluklanması için koridorun başında beklerlerken M. adamın bileğindeki saate göz attı. Dörde yirmi vardı. Dönmek için ayağa kalkar kalkmaz yelkovan takıldığı yerden kurtulmuş, donan zaman tekrar akışkanlığına geri dönmüştü. Uyarılmıştı, yolculuğun –ne zaman sona erecekse– sonuna kadar karşı koymadan boyun eğecekti.

Kısa bir dinlenmenin ardından tekrar yürümeye başladılar, ancak yaşlı adam birkaç adım sonra pes etti: “Oturmalıyım.”

M. sesi hırıltıların arasında yitip giden adamı ilk kompartımana yerleştirdi. Gölgeleri yok eden o keskin ışıklar kaybolmuş, mavi sisli gece treni yine bir örtü gibi sarmıştı; hava da hızlanan tekerlek takırtılarına uyarak yeniden soğuyordu. Adam cebindeki içki şişesine uzanırken M. koridora çıktı. Ağlayan bebek susmuştu. Yine de yürümeye koyuldu. Ortalıkta hiç yolcu yoktu; kompartımanlar her zamanki gibi boştu. Palyaço’yla ikinci vagonda karşılaştı. Yarı aydınlık kompartımanda birini bekler gibi yüzü kapıya dönük şekilde oturmuştu. Dudaklarında belli belirsiz bir gülümseme vardı.

“Ooo, dostumuz geri dönmüş.” Sesi yine alaycıydı ama o buyurgan enerjisini yitirmiş gibiydi. “Mutluluk istasyonunu nasıl buldunuz?”

Mutluluk! Demek neyle karşılaşacağımı biliyordu, diye düşündü M. Az önce, zaman donmuşken aklından geçirdiklerini tekrarladı:

“Şaşırtıcı ve...” Devam etmeden tekrar düşündü. “Belki insanlar gerektiğinden fazla kendileriyle meşguller demeliyim.”

“Yoksa mutluluğun bizi bencilleştirdiğini mi söylemek istiyorsunuz?”

Bu bir soru değil, ona tartışmalarını hatırlatmak isteyen bir iğnelemeydi. M. karşı koydu: “Sorun mutlulukta değil, insanlarda. Ben sizin kadar kötümser değilim. Hâlâ acıdan uzak duruyorum.” Palyaço gülümsedi. Ama yarım, hemen solan bir gülümsemeydi bu. Saatlerdir nereden aldığı belli olmayan bir enerjiyle konuşan yaşlı adam ilk kez yorgun görünüyordu. M. merakla sordu. “Bay G. geri döndü mü? Kalmışsa yadırgamam. Tam ona göre bir yerdi. Ben sıkıldım. Ama zamanın...”

Donduğundan söz edecekti ama neşeli, gür bir ses onu engelledi. M. Palyaço’yu izleyerek kapıya döndü. Bay G. her zamanki gibi aniden ortaya çıkmıştı.

“Can sıkıntısı bütün kötülüklerin kaynağıdır, demiş bir filozof... Ama kim diye sormayın, çünkü hatırlamıyorum.” M.’ye aldırmadan Palyaço’nun yanına oturmuştu bile. “Alın işte, açılmamış bir şişe.” Elindeki kesekâğıdını yaşlı adama uzatmıştı. “Bu arada adımın değiştiğini de söylemeliyim size. Beni lütfen artık Gelece, diye çağırın.”

Palyaço şişeyi aldı, Bay G.’nin inceliğine karşın onunla alay etme fırsatını kaçırmayacaktı. “Gele’nin nesi vardı? Yoksa hergele’den kurtulmak mı istediniz?”

G. yanlış anlaşılmayı önlemek ister gibi telaşla başını salladı. Elinde şimdi de cebinden çıkardığı mektup vardı. “Hayır, adın üstündeki leke kalkmış.”

“Kierkegaard,” dedi Palyaço.

“O da ne?”

“Can sıkıntısının bütün kötülüklerin kaynağı olduğunu söyleyen filozof.” Palyaço şaşıran G.’yi bırakıp, M.’ye döndü. “Zamandan mı söz ediyordunuz, Bay M.?”

M. “Hayır,” dedi. “Daha doğrusu, hatırlamıyorum.”

Yeni bir tartışmayı başlatacak gücü yoktu. Trene bindiğinden beri ilk kez uykusunun geldiğini hissediyordu. Uyuyup, bu sonsuz geceden kurtulmayı, gözlerini kuzeyin şafaksız, grupsuz, uzun günlerinden birisinde açmayı isterdi. Acaba onun adı da değişmiş miydi? Cebindeki zarfa bakmayı düşündü ama bundan hemen vazgeçti.

“Ya siz, Bay G. mutluluk kentini nasıl buldunuz?”

“Eğlenceli,” dedi G. “Bana bir zamanlar ne çok gezdiğimi hatırlattı. Bu arada sizi uyarıyorum, dostum, adım Gelece.”

“Pekâlâ, Bay Gelece,” dedi Palyaço. “Bize nerelere gittiğinizi anlatmak ister misiniz?”

“Aşağı yukarı her yere; hatta sonuna...” M. adı değişen adamın sözlerini duyar duymaz merakla doğruldu. Şili derse... G. “Şili,” diye devam etti, M.’nin kuşkusunu doğrulayarak. “Şili, Peru Kızılderililerinin dilinde dünyanın sonu demektir.”

“Ne oldu Bay M.? Sarardınız.”

M. duygularını bu denli açığa vurmuş olmaktan öfkelenerek, “Hiç,” dedi Palyaçoya. “Sadece biraz şaşırdım.”

“Neden?”

Soruyu G. değil, Palyaço sormuştu. M. hep Şili’ye gitmek isterdim demek yerine, “Bay Gelece’nin Şili sözcüğünün anlamını bilmesine,” dedi. “Bunu çok az kimse duymuştur.”

“Yoksa siz de mi Şili’ye gittiniz?”

M başını salladı. Ne Şili’ye ne Go... Düşüncelerini tamamlamaya fırsat bulamadan G.’nin sözcüğü ağzından alan sesi araya girdi. “Goday Fiyordu’na da gittim. Güney’de Şili, kuzeyde Norveç, Afrika’da...”

M. artık şaşırmıyordu. Bu kez G.’nin sözünü o kesti. “Kongo Irmağı’na.”

Şaşırma sırası Bay G.’ye gelmişti. “Nereden bildiniz?”

M. “Eminim, Bali adasına da gitmişsinizdir,” dedi.

“Evet,” dedi Bay G.; ağzı şaşkınlıktan iki parmak açılmıştı. “Hatta kumsalda geçirdiğim...”

M. adamın sözünü kesti. “Tabii Kongo Irmağı’nın adının nereden geldiğini de biliyorsunuz?”

G. “Bütün suların anası,” diye mırıldandı; ağzı hâlâ açıktı.

M. ayağa kalkarak koridora çıktı. Canı sigara istiyordu. İstasyonda aldığı paketi çıkarıp bir tane yaktı.

“Biliyor musun dostum, sigara içmek size yakışıyor.” Palyaço’ydu. Yine bir gölge gibi arkasında bitivermişti. M. cevap vermedi. Palyaço, insanı rahatsız etmeyen bir dalkavuklukla devam ediyordu: “İri yarı olmamanıza rağmen sizi olduğunuzdan daha güçlü, daha erkeksi gösteriyor.” M. sessizliğini dalgalandırarak dumanı karanlık pencereye üfledi. “İçerde olanların bir anlamı var mı? Nasıl olur da...”

M. Palyaço’nun sözünü kesti: “Anlaşılan Bay G. görmek istediğim her yere gitmiş. Şimdi içeri girip sorsan, listeye Alaska’yı da katacaktır.”

“Yani?”

M. Palyaço’ya baktı. Bilmemesi mümkün müydü? “O aptal adam, hayatım boyunca yatmak istediğim bütün kadınlarla birlikte olmuş, gitmeyi hayal ettiğim ülkelere, kıtalara gitmiş... Bu sence bir rastlantı mı?”

Palyaço biraz düşündü sonra, “Belki rastlantıdır,” dedi. “Başka ne olabilir ki?”

“Kişiliği içine konan şeyin şeklini alan bir çuvala benzeyen birinin bir gezgin olduğuna inanmamı bekleme benden.” M. sözlerine soluk almak için ara verdiğinde Palyaço’yu süzdü. Yaşlı adamın bakışları yansızdı, kendini ele vermiyordu. “O bir hırsız: Hayallerimi çalıyor. Evet, biliyorum, inanması güç ama böyle; kimi, neyi istemişsem benden çaldı. Sanki yitirdiğim belleğimi yağmalamış. Kadın etine bayılan, gülmekten başka bir şey bilmeyen bir hırsız...”

“Abartıyorsunuz, dostum. Üstelik ondan sefil bir günahkârmış gibi söz ediyorsunuz. Hem öyle olsa bile bedensel günahlarımız, ruhsal günahlarımızın yanında çocuksudur.”

“Demek çocuksu, öyle mi?” dedi M; öfkelenmek üzereydi.

“G.’nin yaşamdaki amacı zenginlik, iyi yemek, güzel kadınlar ve gezmek... Bunlara ‘amaç’ değil, arsız bir ‘iştah’ın belirtileri desek bile, ne önemi var bunun? Kim onu dünyanın aklına uyduğu için suçlayabilir ki?”

“Sen!” dedi M. “G.’nin yaşamı taklit ettiğini söyleyen sen değil miydin? O adam benliksiz bencilin teki.”

“Hadi... Bay Gelece sadece katıksız bir mutluluk düşkünü, oysa siz karşılaştığınızda mutluluktan sıkıldınız.”

M. verecek cevap bulamayınca tekrar o ana rahmi gibi koruyucu ve kavrayıcı sessizliğine geri döndü. Ruhsal günah! Kulaklarında bu sesler yankılanıyordu. Acaba böyle bir günah işlediği için mi belleğini yitirmişti? Palyaço’ya hak verse de içinden bir ses düşüncelerinin doğru olduğunu, G ile arasında adını koyamadığı bir bağın varlığını fısıldıyordu. Adları bile aynı anda, birlikte değişmiyor muydu? Aynı anda! M. elini yavaşça cebine sokarak zarfı çıkardı ve Palyaço’ya fark ettirmemeye çalışarak ön yüzüne baktı. Beklediği gibi, Ma, Maz’a dönüşmüştü.

Sonraki birkaç dakika boyunca zihnini ne kadar zorlarsa zorlasın, Mazhar ve Mazlum’dan başka Maz’a uyacak bir ad bulamadı M. Ama bu iki ad da hiçbir anının üstündeki tozu kaldırmamıştı. Duyduğu boşluk giderek derinleşirken, insanın, adının bir yansıması olduğunu hissetti. Bir okyanus gibi çevresini kuşatan anısız geçmişi, tedirgin edici bir çıplaklık duygusuna benziyordu. Sıkıntıyla –yatışmış gibi görünen ağrılarını uyandırmamaya çalışarak– gerindi. Utanç verici unutkanlığın eşiğinde daha ne kadar bekleyecekti?

“Sustunuz?” M. gözlerini anısızlık çölünden karşısındaki Palyaço’ya çevirdi. Adam kesik kesik, birbirine lehimlenmeyecek çizgilerle bakıyordu. Gençleşmese de, o da değişiyordu. Bir fırsatını bulup ona söylemeliydi bunu. “Beni duydunuz mu? Konuşmaktan vazgeçtiniz.”

M. “Dinlemek, çoğu kez konuşmaktan daha yararlı,” diye mırıldandı. “Belleğim silinmiş olsa da bunu hatırlıyorum.”

“Haklısınız; üstelik susmak insanı akıllıymış gibi gösteren en inandırıcı davranıştır da.”

M. duyduğu yorgunluğa rağmen gülümsedi. Alaycılığına, anlamsız konuşmalarına karşın bu garip adama duyduğu güven nedense giderek artıyordu.

Bu yüzden olacak, “Sağ ol dostum,” dedi. Palyaço, onun kendisini ilk kez dostum diye tanımladığını fark etmiş gibi baktığını görünce, tekrarladı: “Evet, dostum olduğunu hissediyorum.”

“Tehlikeli serüvenler ve gerçek yolculuklar her zaman güçlü ve kalıcı yoldaşlıklar ortaya çıkarır.”

Tehlikeli serüven! Anısız bir bellekle çıktığı bu yolculuğun bilmediği, daha karşılaşmadığı başka tehlikeleri de mi vardı? M. tam bunu soracakken koridorun alt kısmından bir kahkaha yükseldi. Biri onları dinliyor olmalıydı. M. Palyaço’yu izleyerek trenin gidiş yönüne doğru yürüdü. Neşeli çığlıkların sahibini vagonun başına vardıklarında buldular. Papyonlu adamdı; uykudan yeni uyanmış bir çocuğunkini andıran bakışlarla gülümsüyor ve kahkahayı andıran bir sesle sızlanıyordu. Nasıl olmuştu da görünmeden, hem de o ciğerlerle buraya kadar gelebilmişti? M. onu trenin öteki ucunda bıraktığına emindi. Adam, içeri girer girmez sanki tanıyormuş gibi Palyaçoya dönerek, ilgi bekleyen, kadınsı bir sesle konuşmaya başladı.

“Ah, onlara söyledim, bu oğlan geri gelmez... Bu denli şımarmasına izin verişimiz yeteneğine duyduğumuz saygıdan mı, yoksa onun sayesinde biz hocalarının adlarının duyulma olasılığı mı, çözebilmiş değilim. Yarından sonra konseri var, tam üç ünlü yabancı konservatuvardan onu dinlemeye geliyorlar. Burs alması yüzde yüz. Peki, bizimki çalışacağı yerde ne yapıyor? Bir kızın peşine takılmış, oradan oraya savruluyor. Tanrı ona bu kadar yetenek vereceğine biraz da akıl verseydi ya... Eğer yarın akşama kadar geri dönmezse hayatının fırsatını kaçıracak, sonra da ömrü boyunca kendine lanet edecek... Oysa bu bir yarışma bile değil. Bütün yapması gereken kısa bir resital vermek. Gerisini, çalarken koluna dokunan Tanrı’nın eli halleder, çünkü o tam kırk yıldır gördüğüm en yetenekli öğrenci...”

İçince ağzı kalabalık biri olup çıkmıştı: Üç kişilermiş gibi konuşuyordu. M. yine aynı hikâye diye düşündü. Palyaço’nun ardından içeri girecek yerde koridorda kalarak sigarasını tüttürmeye devam etti. Palyaço’ysa adamı daha iyi duyabilmek için yanına çökmüştü bile. Nedense anlattıklarıyla değil de onunla ilgiliymiş gibiydi. “Anlaşılan sıkı içiyorsunuz, dostum.”

“Ah, sormayın!” dedi Papyonlu, neredeyse boşalmış şişeyi göstererek. “Akşama kadar kendimi tutuyorum ama şu karanlık yok mu? Gece bastırınca... Anlarsınız... Oysa bende nefes darlığı var. Ah bu içki! Ya siz?”

“Eskiden severdim... Size bir sır vereyim: İçki, başında bizi zevklerimizin hizmetkârı yapar, sonra efendimiz olur çıkar.” Palyaço, bir yandan artık hizmetkârlık ve kölelikten kurtulduğunu kanıtlar gibi kararlı bir sesle konuşmasını sürdürürken, bir yandan da dost olduklarını hatırlatmak istercesine elini adamın omzuna götürmüştü. “Şu sizin delikanlı; tam olarak ne yaptı?”

Papyonlu cevap vermeden önce şişeyi tutan elini havaya kaldırdı. “Dün öğlen odama gelip, sevgilisiyle buluşması gerektiğini söyledi. Kız aniden onu çağırmış. Hayati bir meseleymiş güya. Ah küçük budala! Kazanacağı o burstan daha hayati ne olabilir ki?”

“Belki döner,” dedi Palyaço. “Bakarsınız son anda aklı başına gelir.”

“Ah, keşke dediğiniz gibi olsa.”

“Anlaşılan kızı seviyor olmalı?”

“Hiç sanmam,” dedi Papyonlu. Nasılsa bu kez ‘ah’ dememişti. “Bir kere, kız ondan büyük. Duyduğuma göre sağlığı da pek iyi değilmiş.”

M. o sihirli çağrıyı, göğsündeki sızının yerini alan büyülü çocuk ağlamasını o sırada duydu. Ses oldukça yakından geliyordu. Sigarasını yere atarak söndürdü ve ötekilere bir şey söylemeden hızlı adımlarla koridorda aşağıya doğru yürümeye koyuldu. Arada hıçkırıklarla kesilen ince ve tiz çığlıklar, kapısı kapatılmış olan son kompartımana yaklaştıkça giderek yükseldi. M. ağlayan çocuk sesine karışan sinirli azarlamayı duyduğunda durdu. Kuşkusu kalmamıştı: onlardı.

Kapıyı yana çekti. Hazırlıklı olmasına karşın yine de küçük bir çığlık atmaktan kendini alamadı. Kadın yine ayaktaydı; üç yaşlarında görünen –mutsuz bir hareketsizliğin içindeki– asık suratlı kız, annesinin eteğine tutunmuş, karşı koltukta bağıra bağıra ağlayan zayıf ikizine bakıyordu. Kendini savunan mavi gözleri korku doluydu. Kızların birkaç saat içinde iki yaş büyümelerine karşın, anne en az on yıl yaşlanmış gibi görünüyordu. Bakışları alacakaranlıkta ışıldayan cansız bir muma dönüşmüştü. Sanki yıllar kadını yumuşak bir kayayı döven rüzgârlar gibi aşındırmış, küçültmüştü.

“Kocamı buldunuz mu?”

Kadın onu tanımıştı. Ancak şaşırtıcı olan bu değil, karşılaşmalarının üstünden en az iki saat geçmiş olmasına karşın kadının onu kocasını bulmaya sanki az önce göndermiş gibi davranmasıydı. Konuşmaya bıraktığı yerden başlamıştı. M. bir kez daha farkına vardı: Zaman, farklı dünyalarda farklı hızlarla akıyordu. Buyurucu bakışlarını üstüne diken öfkeli kadına cevap verecek yerde başaramadığı merakıyla –belki özlem demeliydi– ağlayan çocuğa doğru yürüdü. Son karşılaşmalarından bu yana geçen iki yıl onu güzelleştirmemişti. Yine çok zayıftı; ıslak gözleri bebekliğindeki kadar dar ve renksiz görünen yüzünü hâlâ ikiye bölüyordu. M. bunları düşündüğü sırada mucize bir kez daha tekrarlandı: Çocuk onu fark eder etmez sustu ve utangaç bir tebessümle gülümseyiverdi. M. içini ısıtan, duyduğu yalnızlığı seyrelten o huzur verici duyguyla ürpererek karşı konulmaz bir çekimin ardında bebeğe doğru uzandı. Varlığını yeniden oluşturarak onu yeni baştan yaratan o gizemli sıcaklığı bir kez daha hissediyor, Palyaço’nun söz ettiği sevgi, doğma içgüdüsüyle ürperen bir tohum gibi göğsünde hızla boy atıyordu. Değişmiş, az önce kapıdan içeriye giren adamdan farklı biri olarak elini çocuğa uzattı. Palyaço şimdi yanında olsa o komik, inançsız suratına mutluluğa inandığını haykırırdı M.

“Onu buldunuz mu?”

M. gözlerini ondan ayırmayan çocuğu kucaklayarak dizlerinin üstüne oturttu. Biraz önce anlamını keşfettiği büyüleyici ısı, çocuğun, omzuna ve boynuna sarılan minik kollarından bedenine dalga dalga yayılıyordu. İçinden şarkı söylemek geldiyse de bunu bastırdı. O zaman emin oldu; en önemli anısı berrak bir gökyüzü gibi önünde duruyordu: sevgi; sisin ardında kalan geçmişinde sevgiyi tanımış, tatmıştı: Sevme yeteneği vardı.

“Çalışmak zorundaymış; her gün beni iki çocukla bırakıp evden çıkıp gidiyor. Ya ben? Ben ne yapacağım. Beni hiç sevmedi... Dayanamıyorum... Bu çocuğun bir şeyi var, görmüyor mu? Beni çıldırtacak...”

M. kadına cevap vermek yerine bakışlarını hâlâ annesinin eteğini tutan öteki kıza çevirdi. Çocuğun gözleri yüzü canlanmamıştı, yüzü gibi ifadesizdi. M. sol koluyla –cılız kalp atışlarını hatırlatan– ritmik soluklarını boynunda hissettiği zayıf kızı hafifçe göğsüne bastırdı, ardından sağ elini ötekine doğru uzattı. Kucağında ikisi için de yer vardı.

Ayaktaki kız önce geri çekildi, sonra bir kardeşine, bir ona bakarak adım adım yaklaşıp yavaşça kucağına tırmandı. M. derin ama huzurlu bir soluk aldı. Göğsüne yaslanan iki küçük gizemli beden her şeyi değiştiriyordu: Kompartımanı, sesleri ve renkleri; en çok da ısıyı: Cenneti hatırlatan o tanımsız ılıklık biçim değiştirmiş, şimdi insanı bir sarmaşık gibi çepeçevre saran dört kollu bir varlığa dönüşmüştü.

“Aramızda hep onun gölgesi var, değil mi? Söylesene!”

M. büyülü dünyadan, mutsuzluğun odaklaştığı köşeye döndü. Kadının sabit, camlaşmış gözleri durumu açıkça ortaya koyuyordu. Onu kocası sanıyor olmalıydı. M. annelerinin tiz sesinden tedirgin olan çocukları sakinleştirmek için göğsüne bastırarak, sanki bu işi yıllardır yapıyormuş gibi alışık hareketlerle onları dizlerinde zıplatmaya koyuldu. Gülmeye önce zayıf olan başladı, ardından da öteki kız. Çok geçmeden M. de onlara katıldı. Neşeleri suda yayılan dalgalar gibi büyüyor, yoğunlaşıyor, mutsuzlukla aralarına kaim duvarlar örüyordu. Mutluluk anıların yerini alacak, zihninin tozlu boşluklarını da dolduracak mıydı? M. cebindeki şekerleri hatırladı. Versem mi? Hangi çocuk şekeri sevmezdi ki? Şekerleri çıkarıp onlara uzattı.

M. neden sonra ikizlerle birlikte yarattıkları büyülü dünyadan başını çıkarıp dışarıya uzattığında kadını hâlâ kendi kendine mırıldanırken buldu. Gözlerinde sessiz yardım çığlıkları uçuşan kadın, bu tarafa, mutluluğa hiç ulaşamayacakmış gibi bakıyordu. M. birden onu dışarıda bıraktıkları için utançla irkildi. Bu yüzden olabildiğince yumuşak ve kavrayıcı bir sesle, “Bakın, sakinleştiler,” dedi.

“Hep beni suçladın. O parlak geleceğini engellemekle...”

M. kadına yanıldığını, kocası olmadığını, bu trendeki varlığının kendisini de şaşırttığını söylemeyi düşündü ama çıldırmanın eşiğinde durmuş, umutsuzca dış dünyayı süzen gözlerini görünce vazgeçip onu yatıştırmaya çalıştı. “Hadi, siz de oturun. Görmüyor musunuz, artık ağlamıyor.”

“Hayır, ağlıyor... Çünkü böbreklerinde bir şey var!”

M. önce arkaya doğru itildiğini hissetti, sonra göğsüne saplanan acıyı izleyerek sol dizinde oturan kıza döndü. İçinde bir şey yer değiştirmiş, belki de kopmuştu. Bakışlarını yardım ister gibi tekrar anneye çevirdi. Kadın sanki ışıyordu; gözlerinden yayılan mutsuzluk o denli yoğundu ki, iki çocuğun kahkahalarıyla ördüğü duvarlar yıkılmak üzereydi. Endişeyle sordu. “Bunu da nereden çıkardınız?”

“Doktor,” dedi kadın; dışarıda esen soğuk rüzgârlar trenin kabuğunu delip ona erişiyormuş gibi titriyordu. “Dün sabah anlattı. Ama sen neredeydin?” Cevabı kendisi verdi. “Kim bilir? En azından ben bilmiyorum. Belki benden, bu çocuklardan kurtulma planları yapıyordun.”

“Ben mi? Saçma bu. Ben çocukları...”

M. bakışlarını öfkeyle onu süzmekte olan kadından kaçırarak sustu. Öfkelenmek üzereydi, bir an için de olsa kendini karşısındaki çılgının kocası sanmıştı.

“Saçma olan nedir, bayım? Burada oturmam mı?”

M. çocukların saçlarını koklayarak sesin geldiği yöne döndü. Kompartımanın girişinde duran zayıf, dalgın bakışlı bir kadın ilgisiz gözlerle onları süzüyordu. Otuzlarında görünen davetsiz misafirin üstünde eski moda, 1930’lardan kalmışa benzeyen gri bir döpiyes vardı. Koyu saçlarını silindirik biçimde kıvırarak soluk alnının üstüne yerleştirmiş, böylelikle dar yüzünün monotonluğunu kırmaya çalışmıştı. Küçük dudakları aşırı boyalıydı. Ağzı kırmızı bir noktaya benziyordu. Kulak çukurunun derinliğiyse şaşırtıcıydı. Yeni oyuncu! Güzel miydi? Emin değildi M. Güzelse bile kararsız, uçucu bir güzellikti bu; dar yüzünde durmuyor, gidip geliyor, kayıyordu.

M. incelemeyi tamamlayınca, kararsız bir sesle, “Size söylemedim,” diye mırıldandı. Kadın ayakta, kımıldamadan, sorar gibi bakmaya devam ediyordu. M. omzuyla karşısındaki mutsuz kadını işaret etti. “Onunla konuşuyordum.”

“O mu? O da kim?”

Kadın, sorusunun cevabını beklemeden kapının yanına oturdu ve bronz yeşili çantasını karıştırmaya koyuldu.

“Başkası var, değil mi?” M. kapının yanındaki kadından, karşısında sinir krizinin eşiğinde sallanıp duran mutsuz anneye döndü. “Altı aydır bana elini sürmedin. Kimim ben? Annen mi? Kız kardeşin mi?”

M. utançla yan taraftaki genç kadına göz attı. Kadın konuşmaları duymuyormuş gibi önüne bakıyordu. Solukları sıklaşan çocukları sakinleştirmek için birkaç kez dizlerinde hoplattıktan sonra tekrar anneye döndü. Karı koca oyununa son vermenin zamanı gelmişti. “Bakın, karıştırıyorsunuz. Ben kocanız değilim...”

“Kocam mı? Ama ben henüz evlenmedim ki!”

M. bir kez daha sözlerini kesen genç kadına dönmek zorunda kaldı. Çantasından sigara çıkartmıştı. Söylediklerini neden üstüne alınıyordu ki? Kendini kontrol etmeye çalışarak genç kadına cevap verdi. “Kiminle konuştuğumu görmüyor musunuz?”

“Kiminle olacak?” dedi kadın. “Benimle konuşuyorsunuz. Başka kimse yok ki burada.”

M. şaşkınlıkla, “Yok mu?” diye mırıldandı.

“Evet, yalnızız.”

“Ya kucağımdaki çocuklar? Onları da mı görmüyorsunuz?”

“Yoksa şizofrenik misiniz siz?” Kadın küçük bir kahkaha attı. “Peki, onlar beni görüyor mu?”

Kadın, sözlerinin ardından sigarasını dudaklarına yerleştirip çakmağı yaktı. M. önce çocuklara, ardından anneye baktı. Hiçbiri bakışlarını çevirmemiş, kompartımana giren yabancı birini fark etmiş gibi davranmamışlardı. M. genç kadının söylediklerinin doğru olduğunu hissedince korkuyla ürperdi. Anlaşılması, kabul edilmesi mümkün olmasa da durum ortadaydı: İki ayrı zaman diliminde, birbirinin varlığından habersiz iki ayrı kadınla bir aradaydı.

Kapının yanındaki kadın sigarasından aldığı ilk dumanı üfledikten sonra tekrar konuşmaya başladı. “Ama yine de fena bir tahmin sayılmaz. Çünkü şu sıralar evlenip evlenmemeye karar vermek üzereyim. Onunla buluşmaya gidiyorum...”

O! M. “Kiminle?” diye sordu.

“Bana evlenme teklif eden adamla,” dedi kadın. “O bana nişanlım, diyor.” M. kadını dinlerken bakışlarını hâlâ cevap vermesini bekleyen annenin öfkeli gözlerinden kaçırarak kucağındaki çocuklara çevirdi. Olaylar, izlemekte güçlük çektiği bir hızla giderek daha da karmaşık bir hal alıyordu. Beyninde güçlü bir dua gibi bir düşünce yanıp söndü: Keşke sadece bu iki küçük çocukla yalnız kalabilsem... Kadın devam ediyordu: “Aslında kararsızım. Onu sevdiğimden bile emin değilim.”

M. dikkatini ikizlerden koparan kadına döndü. “Öyleyse neden evlenmeyi düşünüyorsunuz?”.

Aynı anda arkasından bağıran anneyi duydu: “Ne evlenmesi?”

M. ona cevap vermedi. Öteki kadını dinliyordu. “Ben de aynı soruyu defalarca kendime sordum. Cevap, ilgisi... Evet, sanırım karşılıksız ilgisi hoşuma gidiyor.”

“Sana söylüyorum. Kiminle evleneceksin? Önce benden boşanmak zorundasın, unutma!”

M. zamanın öteki tarafından gelen çığlığa döndü. Kadın, gücü tükenmiş, düşecekmiş gibi pencerenin koluna tutunmuştu. M. yumuşak bir sesle seslendi: “Merak etme, boşanmıyoruz, her şey yolunda.”

“Siz evli misiniz?”

M. bu kez saygısız bir kuşkuyla onu süzen genç kadına döndü. Biriyle konuşurken ötekini unutuyordu. Kanatları iki ayrı zamana uzanan bir tahterevallinin ortasında, dengede durmaya çalışmak gibi bir şeydi bu. M. bakışlarını ellerine çevirdi; parmağında yüzük yoktu. Yine de evli olup olmadığını bilmiyordu. Kısa bir kararsızlığın ardından, “Hayır,” dedi.

“Ne iş yapıyorsunuz?”

M. o kararsızlıktan kurtulamayacaktı. Bu soruya da verecek cevabı yoktu. “Ya siz ne iş yapıyorsunuz?”

“Edebiyat öğretmeniyim.”

“Bilmiyor musun, edebiyat öğretmeniyim.”

İkisi de öğretmen! Hem de annesi gibi edebiyat öğretmeni! M. –annesini katmadan– bunun şaşırtıcı bir rastlantı olduğunu söylemeyi düşündü ama cevap verecek zamanı bulamadı. Çocukların ikisi de aynı anda ağlamaya başlamışlardı; kollarının arasından kurtulmaya çalışıyor, annelerine doğru atılıyorlardı. M. bir süre umutla bekledi ama ikizlerin susmaya niyetleri yoktu; ihanete uğramış duygusuna kapılsa da kabul etmek zorundaydı: Az önce masum kahkahalarla oluşturdukları mutlu dünya şimdi aynı dudaklardan yükselen keskin çığlıklarla parçalanıp, yıkılıyordu. İyi baba, kötü anne yoktur... Deyiş, bir kez daha kendini doğrulatıyordu.

M. sonunda ayağa kalkarak dakikalardır sarıldığı çocukları yorgun kadına doğru uzattı. Göğsünün birden soğuması ve ağırlaşması şaşırtıcıydı; soluk almakta zorlanıyordu. Birkaç kez derin derin soludu. Sanki çocukları değil, söküp, ciğerlerini vermişti. Geniş, derin bir acı göğsüne yerleşirken yardım istercesine kapıya baktı. Yeni gelen kadın zamanın öteki kıyısında, olanlardan habersiz, ifadesiz bir yüzle karşıya bakıyordu. M. sessizce inledi. Onun kulaklarını dolduran umutsuz çocuk çığlıkları, bölünmüş zamanın dar aralığından geçip genç kadının soluk alıp verdiği dünyaya ulaşmıyordu.

M. kapıya vardığında kadın başını kaldırdı. Çok şey söylemeyen gözleri nedense bu kez merakla doluydu. “Edebiyatı sever misiniz?”

Garip bir soru! “Bilmiyorum,” dedi M. “Ancak müzikle daha ilgili olduğumu sanıyorum.”

“Ne tesadüf, sevgilim de öyle: Ama o ilgili olmaktan öte, mükemmel bir müzisyendir.” M. elini göğsüne götürüp, soluğunu kesen acıyı bastırmaya çalıştı. Hemen Palyaço’yu bulmalıydı. Neler olup bittiğini anlamak istiyorsa, yaşlı gezgini saklandığı delikten çıkarmak zorundaydı. Kadın ilerlemesini engellemek ister gibi sordu: “Sigara içer misiniz?”

M. başını salladı. “Hayır,” dedi. “Özlediğim sigara değil.”

“Ya ne?”

Neydi? M. “Günbatımı,” dedi.

Aklına nedense bu kasvetli gecenin karalığını kıracak renkler gelmişti. Yeşil, beyaz, en çok da kızıl. Genç kadının cansız bakışları kısa bir an için ışıldadı. “Eğer sanatçı olsaydınız, günbatımını nasıl betimlerdiniz?”

“Işıkların yavaş yavaş ölüşü... Çocukken, günbatımında ufka yayılan kızıllığı kana benzetirdim. Işığın kanına. Gurup ölümdür.”

“Çok ilginç,” dedi kadın. Çocuklar arkada düet yapar gibi birlikte ağlıyorlardı. M. gözlerini kapadı; geriye dönüp onlara sarılmamak için kendini zor tutuyordu. Biri gömleğini yırtıp göğsünü açsa, duyduğu acının etine kazıdığı damgayı görebilirdi. Kadın, olup bitenlerden habersiz, tekrar konuştu. “Ya şafak! Şafağın kızıllığına ne diyorsunuz?”

“Gündoğumunun kanı,” dedi M. Hem gurubu, hem de şafağı kanla tanımlamıştı? Neden? Kadın sessizliğini sürdürünce sorusuna cevap aramaktan vazgeçerek dakikalardır dudaklarının ucunda bekleyen soruyu sordu. “Bu garip trende ne arıyorsunuz?”

Kadın sigarasını söndürdü. Çocuk ağlamaları duyulmaz olmuştu; M. kadını beklemeden telaşla geriye döndü. Anne ve ikizler kaybolmuştu. Sessizce inledi; acısı koyu, kıvamlı bir hüzne dönüşecekti. Tekrar inleyecekken kadının sesini duydu. “Söyledim ya; nişanlımla buluşacağım... Bu arada, trenin nesi garip?”

“Garip olan zaman,” dedi M. Göğsünden bütün bedenine yayılan hüzün şimdi dilini uyuşturuyordu. Yine de anlatmaya koyuldu. “Yolculardan bazıları yaşlanırken bazıları gençleşir. Aynı anda iki, bazen üç değişik zamanın hüküm sürdüğü olur. Sürekli değişirsiniz. İnsanlar birdenbire arkanızda, önünüzde belirir, sonra aynı şekilde birdenbire kaybolurlar. Aynalara, pencerelerin camlarına bakın, sanki yokmuşsunuz gibi yüzünüz görünmez.”

“Ama ben sizi görebiliyorum,” dedi kadın; M.’nin bilmediği bir nedenden neşelenmişti. “Zaman konusuna gelince, keşke dediğiniz gibi gençleşsek.” Neredeyse kahkaha atacaktı. “Bu hoşuma giderdi. Geçen hafta öğrendim, nişanlımdan üç yaş büyükmüşüm meğerse...”

Üç yaş büyük! M. meraklı bir heyecanla irkildi. Neden daha önce aklına gelmemişti? Papyonlu’nun sözünü ettiği kadınların peşinden koşan akılsız genç! Öç alır gibi kadına döndü.

“Size trende nişanlınızı sizden ayırmak isteyen birinin olduğunu söylesem? Hayır, bir kadın değil. Galiba hocasıymış.”

Kadın, M.’nin beklediği kadar heyecanlanmamıştı. Omuzlarını silkmekle yetindi. “Fark etmez. Dedim ya, henüz karar vermedim. Nişanlımın annesi yeni öldü. Kendisi her ne kadar tersini söylese de birbirlerine çok yakındılar; bu durumda belki de beklemek en iyisi. Bu arada, siz annenizi sever miydiniz?”

M. soruyu duyar duymaz emin oldu. Karşısındaki kadını Palyaço göndermişti; bilinçaltını deşmek, onu utandırmak için. O dar yatağı, annesinin ince uzun, kasvetli varlığını, aralarında uzanan ve –bir bedenmiş gibi birlikte sarıldıkları– kemanı hatırlıyordu... Nasıl bir suçun günahkârıydı? Hatırlamadığı buydu.

M. kadına –onu bir daha görmeyeceğini biliyordu– son kez bakıp, “Annemi hatırlamıyorum,” dedi.

“Neden, siz çocukken mi öldü?”

Hafızasını yitiren biri için herkes çocukken ölür... M. böyle diyecek yerde bakışlarını önüne eğerek, “Hayır,” dedi. “Belleğimi yitirdim. Hiçbir şey hatırlamıyorum.”

“Bu o kadar kötü bir şey değil.” Genç kadın önüne dönmüştü. “Ben de zaman zaman her şeyi unuturum.”

M. merakla sordu. “Doğru mu bu?”

Kadın kısa bir kahkaha attı. “Nişanlıma söylemeyin ama bizim ailede bir gelenektir bu...” Öne doğru eğildi. “Size küçük bir sır. Arada bir hastaneyi ziyaret ederim.”

M. bunun ne anlama geldiğini sormayı düşündü ama kadın çantasından çıkardığı kitabı okumaya başlamıştı. Bu bir işaretti; sahneyi değiştirme vakti gelmişti.

Koridor daha da serindi şimdi. Bedeni anında buz kesti. Palyaço’yu aramaya başlamadan önce kompartımanda reddettiği sigarayı şimdi burada içebilirdi. Cebinden paketi çıkardı. Aslında merak ettiği tek şey vardı: çocuklar. Onları tekrar görebilecek, bir kez daha kucağına alarak sadece bedenini değil, yüreğiyle birlikte zihnini de ısıtan o büyüleyici sıcaklığı yeniden hissedebilecek miydi?

“Bay M.!” M. sesin geldiği yöne döndü. Palyaço, vagonun sonundaki bir kompartımanın kapısından başını uzatmış, telaşla elini sallıyordu. “Bana yardım edin.”

M. sigara paketini cebine koyarak yürüdü. Aramasına gerek kalmamıştı; O değil, Palyaço onu bulmuştu. Oyun kaldığı yerden tekrar başlıyordu. Garip, hırıltılı öksürük sesi M. kompartımana yaklaştıkça yükseldi. Papyonlu! M. Palyaço’nun önünde durduğu kapıdan içeri göz atınca Papyonlu’dan daha iri kıyım bir adamın yüzükoyun yerde yattığını gördü. “Ne olmuş?”

Palyaço, “Hasta olmalı,” dedi çabucak. “Çok ağır, çeviremedim. Bir doktor bulmalıyım. Ben dönünceye kadar ona göz kulak olur musunuz?”

Palyaço, sözlerini bitir bitirmez M.’nin başka soru sormasına fırsat vermeden hızlı adımlarla kaçarcasına uzaklaştı. Bu lanetlenmiş, boş trende doktoru nereden bulacaktı? M. yaşlı adam gözden kaybolduktan sonra gönülsüz adımlarla kompartımana girdi. Yanılmıştı: İki sıra koltuğun ortasındaki dar boşlukta boylu boyunca yatan adamın olduğundan iri görünmesinin nedeni, etrafa siyah bir mürekkep lekesi gibi yayılmış bol ve uzun paltosuydu.

M. çürümüş et gibi kokan bedeni, Palyaço’nun aksine pek zorlanmadan ters çevirdi; ancak bunu yapar yapmaz şaşkınlıkla irkilerek geri çekildi. Adamın siyah güneş gözlüğü o kadar büyüktü ki, alnının yarısını, yanaklarının neredeyse tamamını kaplamış, yüzünü, ilkel bir dinin putunun tahtadan oyulmuş maskına dönüştürmüştü. Gece vakti kim böyle koyu, garip bir gözlük takardı ki? M. hayatta olup olmadığını anlamak için elini adamın boynuna uzattı. Öksürüklü bir ses onu uyardı.

“Öhööö... Gözlüğüme dokunmayın! Öhööö...” Merak ettiği şeylerden birisi cevaplanmıştı. Adam hayattaydı; ya koku... Boynundaki siyah atkı, paltosunun önü, yakaları sümüksü bir balçıkla kaplanmıştı. Katlanılmaz koku da bu çamurumsu lekelerden yayılıyordu. “Taze... öhööö... havaya ihtiyacım... Öhööö...”

M. adamın koluna girerek ayağa kalkmasına yardım etti. Acele etmezse, bay gözlük giderek şiddetlenen öğürtülü öksürükle birlikte ciğerlerini de kusacaktı. Dışarıya çıkarak iki vagonun arasındaki sahanlığa doğru yürüdüler. M. adımlarını adamınkilere uydurmaya dikkat ederek ilerliyor, katlanılmaz kokudan olabildiğince uzak durmaya çalışıyordu. Yürüyüş boyunca bitkin görünen adam iki vagon arasındaki boşluğa varır varmaz kolundan çıktı. Suya geri atılan balık gibi canlanmıştı. M. adamın kapıya doğru ilerleyişini, pencerenin üstündeki kollara asılarak zorlanmadan camı aşağıya indirişini meraklı bir şaşkınlıkla izledi. Cam, kayıp yuvasına yerleştikçe –insanda başka bir dünyaya ait olduğu duygusu uyandıran– sesler soğuğu peşine takarak içeriye doluyordu. Cam aşağıya inince öksürüğünü biraz da olsa bastırmayı başaran adam soluk almak için boynundaki atkıyı gevşeterek başını pencereden dışarıya uzattı. Taze hava peşinde olmalıydı. Ancak rüzgâr –gecenin içinde gizlenen bir el gibi– birden uzanarak siyah kumaşı adamın boynundan çözüp aldı. M. bir an fuların peşinden atılacak oldu, sonra vazgeçti. Adamın aysız, yıldızsız geceye karışarak yitip giden atkıya aldırdığı yoktu; hâlâ derin derin soluk alıyor, omuzları ciğerlerini izleyerek –bir körüğün kolları gibi– hızla inip kalkıyordu. Görünüşü öyle garipti ki, insan onun hakkında anlatılan her şeye kolaylıkla inanırdı.

M. kenara çekildi. Ortalığa yayılan iğrenç kokudan kurtulmak umuduyla az önce yakmadığı sigarayı içecekti. Palyaço hangi cehenneme kaybolmuştu? Herkes kayboluyor! Çocuklar, onlar neredeler? Göğsü sızlayınca sessiz çığlığını susturdu. Uyarı: ikizleri hatırlamamalıydı. Birkaç dakika sonra, M. sigarayı yarıladığında, adam nihayet başını içeriye çekti. Öksürüğü tamamen yatışmışa benziyordu. Ancak görüntüsü şimdi daha da iticiydi.

Nedenini sigarayı yere atarken fark etti M.: Adamın boynunda derin bir kesik vardı. Kesik! M. başının dönmeye başladığını hissetti; gözleri kapandı, aynı anda dudakları denetimsiz bir tepiyle aralandı.

“Kahrolsun bozguncular! Önce vatannn!”

Gözlerini tekrar açtığında kendini gözlüklünün yakasına yapışmış, avaz avaz bağırırken buldu. Adamın boynundaki dikiş izleri kabarık uzun yara, burnunun ucunda sallanan bir kartvizit gibiydi. M. şaşıran alçağın karşı çıkmasına fırsat vermeden yüzündeki büyük gözlüğü çekip aldı.

Hayal kırıklığı! Karşısında birkaç saat önce onu bu koridorda tekmeleyip döven subay değil, yaşlı, hasta suratlı biri duruyordu. Gözlüğü çıkınca sanki çıplak kalmış gibi paniğe kapılan adam, M.’nin şaşkınlığından yararlanarak kaçmak için onu itince birlikte kapıya doğru savruldular. Adamın şiş ve sarkık yanaklı yüzünü saf, kristalleşmiş bir kötülük karartmıştı. M. sağ elini kaldırdı. Alçak herifin gözleri sımsıkı kapalıydı. Korunmak ister gibi kaldırdığı kollarının ucundaki sebze sapına benzer, insanın kesip atmak isteyeceği türden sarkık elleri, görünüşündeki garipliği iyice ortaya çıkarıyordu. Rezil katil, neden kendi cehenneminde saklanmamıştı ki? M. birden yıldırım fırtınasını seyrederken aklından geçirdiklerini hatırladı. Tanrı, sanki dileğini duymuş, öç almak istediği adamı gücünü sağıp, önüne koymuştu.

Yapabilir miyim? Onu öldürebilir miyim? M. beynine çekiç darbeleri gibi inen sorulardan ürkünce adamı yana doğru itti. Birkaç saat önceki o saldırgan, hayvansı gücünü yitirmiş beden, köksüz bir ağaç gibi kapıya doğru savruldu. M. o zaman anladı; yapabilirdi, hem de kolaylıkla. İşte şu kapıyı açıp, katil herifi dışarı itebilir ve geçmişle geleceğin arasında yok olmasını seyredebilirdi.

“Ne olur, gözlüğümü verin!”

Yalvarıyordu alçak herif! Canını yaktığı o zavallılar gibi. Bu, M.’nin duyduğu öfkeyi daha da alevlendirdi. Bir eliyle adamı duvara bastırırken öteki eliyle kapıyı araladı. “Kardeşime ne yaptınız?”

“Gözlük,” diye inledi adam. Gözleri hâlâ kapalıydı. “Gözlüğümü verin!”

“Mezarı bile yok,” dedi M. Adamın yakasından yayılan koku dayanılır gibi değildi, neredeyse kusacaktı M. “Onu nereye attınız?”

“Gözlüklerim!”

Adam durmadan aynı sözleri tekrarlıyordu. Gözleri hâlâ kapalıydı.

M. kulaklarını da açacakmış gibi, “Gözlerini aç,” diye bağırdı. “Anneme ölürken Ahmet’i bulacağıma söz verdim.”

Kapı yarı yarıya aralanmıştı. Aşağıda tekerleklerin kırbaç sesini andıran şakırtısı altında gece ve soğuk, çamurlu bir nehir gibi birlikte hızla akıyordu. M. adamı zorlanmadan yana çevirip boşluğa doğru itti. Sadece son bir darbe... Öcünü alacağı an gelmişti. “Gözlüğüm... Aradığınız ben değilim.”

Doğru söylüyor olabilir miydi? M. iki eliyle adamın kafasını avuçladı, sonra –“Güneye Yolculuk” filminin kahramanının haydutlara yaptığı gibi– başparmaklarını adamın kapalı gözlerin üstüne bastırarak bir süre bekleyip parmaklarını çekti. Numara işe yaramış, adam gözlerini açmıştı. M. donuk, beyazı kirlenmiş yuvarlaklarla karşılaşınca irkilerek bir adım geriledi. Adam, bedeli ödenmez bir suçlulukla bakıyordu. Şüphesi kalmamıştı, böyle bakan biri... İşkenceci oydu.

Öfkeyle bağırdı. “Çarmıha gerdiğin o muydu? Kardeşim mi?”

Adam cevap vermedi; M. kapıyla birlikte onu biraz daha dışarıya itti. İşkencecinin hayatı pamuk ipliğine bağlıydı şimdi; M.’nin parmaklarına. İçinden kayıtsız bir ses, “Öldür!” diye haykırdı. M. kaslarını gevşetti. Birazdan parmakları ile adamın paltosu arasındaki o görünmez iplik kopacak, işkenceci cellât, yeraltı ırmağına düşecek, tekerlekler bedenini biçerek yaymakta olduğu o iğrenç kokuyu ebediyen yok edecekti. Hayır! M. gözlerini kapadı. Bağıran adam mıydı? Emin değildi... Parmaklarını tekrar sıktı. Acılı bir kadın sesi: annesi... O muydu? Yapamayacağım... Oysa onun gibi bir cellâdı... M. kararsızlığın sivri dişlerinin arasında acıyla haykırdı:

“Ne yapacağım!”

“Hadi, bırakın onu!” Palyaço! Nihayet ortaya çıktı... “Siz bir katil değilsiniz.”

M. gizli bir mutlulukla ürpererek adamı sallanan kapıyla birlikte geri çekti. Tanrı’ya şükür, kararı parmakları yerine başkası üstlenmişti. Palyaço’ya minnettardı. Bir leşe eğilir gibi işkenceciye doğru büküldü. “Kardeşim nerede?”

“Boşuna uğraşmayın, dostum, sizi duymuyor.” M. adamı bıraktı. Palyaço sahanlığın girişinde ayakta duruyordu. “Kulakları sağır. Hasta bir adam o.”

Gözlerini açmayı reddeden, kulakları sağır bir işkenceci! M.’nin sormasına kalmadan durumu daha da katlanılmaz kılan bir şey oldu: Adam öğürmeye başlamıştı. M. adamın kusacağını anlar anlamaz arkaya doğru sıçradı. Çürümüş et kokusu! Adamın ağzından fışkıran yeşilimsi çamur ortalığa yayıldıkça dayanılmaz bir hal alıyordu. M. hızlı adımlarla Palyaço’ya doğru yürüdü.

“Onun kim olduğunu biliyor musun?”

Palyaço cevap vermeden yanından geçti; hâlâ boşlukta sallanan kapının açık penceresine asılmış, öğürerek kusan adamı kurtarmaya gidiyordu. M. için yapılacak tek şey kalmıştı: Saklanmak. Bunun için herkesten uzakta boş bir kompartıman bulmalıydı.

Palyaço on dakika sonra geldi, yalnızdı. M. sadece bir sigara içmişti ama zamanı kestirebildiğinden artık emin değildi; aradan bir yıl da geçmiş olabilirdi. Palyaço söze başlayıncaya kadar sessizce bekledi.

“Arada bir görürüm onu. Aslına bakarsanız, zavallının tekidir.”

Sesinde, nedense sözlerindeki acımanın izi yoktu. M. öfkeyle başını iki yana salladı. “Alçağın teki o; gözlüğünün onu koruyacağını mı sanıyor?”

Palyaço inandırıcılığını artırmak ister gibi ellerini havaya kaldırmıştı. “Anlamadınız mı, kendi yüzünü görmeye dayanamadığından takıyor o gözlüğü.”

M. meraklı görünmeye çalışmadan sordu. “Yüzünde ne var?”

“Utanç duyuyor. Kendini görmek midesini bulandırıyormuş.”

“Demek bu yüzden kusuyor?” dedi M. “Kendini görmeye dayanamadığından. ”

İçinde hoşluk veren bir şey büyüyordu. Neydi? Palyaço, “Evet,” dedi. “Neredeyse içi boşaldı.”

“Ya sağırlığı? Onu son gördüğümde gayet iyi duyuyordu.”

“On beş yıl önce bir şişle kulak zarlarını patlattı,” diye açıkladı Palyaço. “Az kalsın ölüyordu. Kimse neden yaptığını bilmiyor.” M. duyduğu hazzı gizlemeyecekti; gülümsemenin bütün yüzüne yayıldığını hissetti. Şimdi içinde büyüyen o şeyin ne olduğunu biliyordu: sevinç. Keyifle geriye yaslandı. “Sizin bir fikriniz var mı, dostum?”

Saklayamadığı mutluluğu Palyaço’yu meraklandırmış olmalıydı. Çığlıklar yüzünden... M.’nin aklına ilk gelen bu oldu. Alçak herif göğsünden kazıyıp atamadığı suçlu vicdanından yükselen o –hayatla vedalaşan, acı dolu– çaresiz çığlıkları duymamak için sağırlığı seçmişti. Ama bunu Palyaço’ya söylemek yerine, “Umarım sağırlığa sığınmasının bir yararı olmamıştır,” demekle yetindi.

Palyaço, “Evet,” diye atıldı. “Nereden bildiniz?” M. umursamaz bir tavırla omzunu silkti. Şimdi adamı aşağıya itmediğine memnundu. Ölüm, böyle bir alçağa bağışlanmış bir kurtuluş olurdu. Palyaço’nun gözlerine baktı. Bilerek mi engel olmuştu ona? Palyaço düşüncelerini ele vermeden devam etti: “O artık yorgun bir tövbekar.”

“Her tövbekâr, aslında yorgun bir günahkâr değil midir?”

İkisi de kapıda beliren G.’ye döndüler. Son derece şıktı. Yeni ceketi nereden bulmuştu? M. “Bu da bir alıntı olmalı,” diye homurdandı.

“Ooo Bay Gelece; nasılsınız?”

G. el sallayarak, “Acelem var,” dedi. “Az önce koridorda çok hoş bir kadınla karşılaştım. Hangi kompartımanda olduğunu bulmaya gidiyorum.” Çapkın bir şekilde gülümsedi. “Anlarsınız...”

M. arkasını getirebileceğini bilse, ayağa kalkıp onu tokatlardı. Ama adam her zamankinden daha güçlü görünüyordu. Bu yüzden küçümseyen bir tavırla başını çevirmekle yetindi. G. de pek oyalanmadan koşaradım uzaklaştı.

“Oscar Wilde,” dedi Palyaço. M.’nin bakışlarını görünce, ekledi: “Bay Gelece’nin alıntı yaptığı yazar, Dorian Gray’den.”

İkisi de bir süre sustu. M. şimdi Palyaço’nun G.’yi neden “hayatı taklit eden biri,” diye tanımladığını anlıyordu: Hayatı alıntılar gibi yaşadığından. Ama budalanın zaman zaman doğru alıntılar yaptığını da kabul etmeliydi.

“En azından bu kez haklı bizim Yakışıklı,” dedi. Sonra sözü tekrar işkenceci adama getirdi. “Sence onun gibi bir günahkârı bağışlayacak Tanrı var mıdır?”

Palyaço, “İnsanın bağışlamadığını Tanrı bağışlayamaz,” diye karşılık verdi. Görünürde ona hak veriyordu ama hemen mazeret arayan bir sesle ekledi: “Görev duygusu, dar görüşlülerde her zaman trajik sonuçlara yol açar. Sorun bu.”

Sorun böyle iyi kurulmuş bir cümleyle ifade edildiği kadar basit miydi? M. başını salladı. Değildi. “İşkence dar görüşlülüğün değil, korkan bir beynin çocuğu.”

Palyaço, “Haklısınız belki,” diye mırıldandı. “Ama yine de...”

M. adamın sözünü kesti. “Annem: Bağışlaması gereken ben değilim, o.” Canı yine sigara istiyordu. Ama önce saatlerdir onu huzursuz eden, eninde sonunda soracağı o soruyu sordu. “Annem öldü, değil mi?”

“Daha önce de söylemiştim size,” dedi Palyaço. “Bilmiyorum.” Omuzlarını havaya kaldırarak, söylediklerini doğrulayan sıkılmış bir yüz ifadesiyle konuşuyordu. “Neden bunu sorup duruyorsunuz?”

M. adama doğru eğildi. Sorup duruyordu, “Çünkü annemin hastalanıp beni geri çağırdığı ana kadar olanları hatırlıyorum. Ama sonrası koyu bir karanlığın altında... Bellek yitimi orada başlıyor. Deniyorum ama olmuyor. O geceden sonrasını hatırlamıyorum. Biliyor musun, bazen silik bir belleğin anılarını araştırmanın, tıpkı kedinin kendi kuyruğunun peşine düşmesi gibi boş ve akıldışı bir kovalamaca olduğunu düşünmüyor değilim.”

“Yoksa siz de mi bir günahkârsınız, Bay M.?” M. giderek daha yaşlı görünen adama bakakaldı. “Annenizle aranızda unutmak istediğiniz neler oldu?”

M. “Hiçbir şey!” diye bağırdı; yüzü kızarmış, solukları sıklaşmıştı.

Palyaço, sesindeki azarlayıcı tondan alınmışa benzemiyordu, sakin bir tavırla sorularını sürdürdü: “Ondan nefret mi ederdiniz?”

Nefret ettiği kimdi? M. sorudan sakınmak ister gibi geriye çekildi. Annesi mi, yoksa mezarsız bir ölüme terk ettiği kardeşi mi? Göğsünden onu rahatlatan güçlü bir soluk fışkırdı. Havayı içine çekerken değil, verirken rahatlıyor, sanki tersine nefes alıyordu.

“Galiba nefret ettiğim...” Yatakta aramızda duran, kısmını atlayarak, “kemandı,” dedi neden sonra.

Palyaço, renk vermeyen yüzüyle onu seyretmeye devam ediyordu. M. sigarasını yakarken yavaşça, ikna eder gibi, “Yani müzik, böyle diyebilir miyiz?” diye mırıldandı.

“Şu ayyaş Papyonlu nerede?”

Palyaço, M.’nin sözü değiştirmek istediğini fark etmemiş gibi omuzlarını kaldırdı. Kabul etmeliydi, kibardı. “Bilmiyorum. Onu kompartımanda bıraktım. Herhalde hâlâ oradadır.”

M. “Ya o ikizler?” diye devam etti. “Şimdi dışarıya çıksam, o sefil işkenceciyi de bulamayacağıma iddiaya girerim. Hiç kimse gerçek değil burada. Ben bile.”

“Yine öfkeleniyorsunuz, genç adam. Ve ne zaman öfkelenseniz, hemen gerçekleri inkâra başlıyorsunuz.”

M. güçlü bir kahkaha attı. “Tanrı aşkına, bu trende gerçek olan bir tek şey, tek bir canlı yok. Ama merak etme. Eninde sonunda gerçeği bulacağım.”

Palyaço, M.’nin yatışmasını beklerken sakindi, ancak konuşmaya başlarken kaşlarını kaldırmıştı. Söyleyeceklerinin önemli olduğuna inandığında böyle yapıyordu.

“Gerçeği bulmak yetmez, onu kişiselleştirmek gerekir.” M. irkildi. Palyaço’nun sözleri bir bıçak gibi kesin ve keskindi. “Bakın dostum, hayatımız çoğu zaman fark etmediğimiz bir noktada kırılır ve sonsuza kadar değişir. Bana sorarsanız, sizinki müzikten nefret etmenizle ilgili.”

Palyaço, sözlerini tamamlayınca M.’nin başka bir şey sormasına izin vermeden kompartımandan çıktı; giderken gülmüyordu. M. o korkutucu soruyla yüz yüze olduğunu hissetti. Hayatının kırıldığı noktaya geri mi dönüyordu? Gözlerini kapayıp geriye yaslandı. Annesinin sert hatlı, etsiz bedeni mi? Yoksa zayıf bir kadını andıran keman mı? Nefret ettiği hangisiydi? İkisi birbirinden farklı mıydı? Görüntüler iç içe geçiyordu. Ne zaman sabah olacak? Zihni en son bu soruyla dalgalandı. Sigarayı zorlukla söndürdü, sonra kendini sünger gibi gözenekli bir sessizliğin kavrayıcı kollarına bıraktı...

Kırmızı elbiseli kadını dakikalar –belki saatler, belki de yıllar– sonra gözlerini açtığında gördü M. Tam karşısındaydı; o uyurken gelip oturmuş olmalıydı. Kapağında büyük bir insan gözü olan mavi renkte bir kitap okuyordu. Miyopluktan gelen dalgın bakışları yüzüne romantik bir eda vermişti. M.’nin işaret flamasını andıran parlak renkli elbiseye rağmen yeni yolcunun o ışıklı istasyonda, sevdiği adamla kavga eden yeşil gözlü kadın olduğunu çıkarması için yine de epeyce bir süre geçmesi gerekti. Kadının kim olduğunu anladıktan sonra kımıldamadan bir süre onu seyretti. Kafedeki halinden daha çekici görünüyordu: Hüznü, çekiciliğini güzelliğe dönüştürmüş, bir taç gibi süslemişti.

“Bu gürültüde uyuyabilmeniz çok şaşırtıcı.” M. acele etmeden doğruldu. Kadın kitabıyla meşgul görünse de gözlerini açtığını fark etmiş olmalıydı. Kulaklarını kabarttı. Kadının dediği gibi tekerleklerden gelen sesler keskinleşmişti. “Okuduğum romanı mı merak ettiniz?” Etmemişti; ancak hayır derse, kabalık yapacakmış gibi başını öne doğru salladı M. Kadın, “Bir aşk romanı!” diye devam etti: “Aslına bakarsanız, sizin gibi gençler mutlaka okumalı bu kitabı.”

Genç! Ne kadar? M. merakını gizlemeden kadının –gölgelenmiş– yeşil gözlerine bakarak sordu: “Kaç yaşında gösteriyorum?”

Kadın sorunun yersizliğine aldırmadan, “Yirmi üç, yirmi dört,” dedi. Sesi alçalmıştı. Sonra gözlerini kısarak ekledi: “En fazla yirmi beş.” Konuştuğunda bakışlarındaki yumuşaklık kayboluyor, yüzünün erkeksi ifadesi öne çıkıyordu. Yine de arzu uyandıran bir görünüşü vardı. Askılı elbisesinin açıkta bıraktığı omuzları, insanda dokunma arzusu uyandıran kollarının sıkı dokusu... M. bir an kendini Yunan Tarınçalarınınkini hatırlatan mermerden oyulmuş pürüzsüz omuzları, uzun beyaz boynu öperken düşledi. Kasıklarındaki hareket utanç vericiydi. Kadın tam o sırada konuşmak için kaşlarını kaldırınca suçüstü yakalanmış gibi bakışlarını telaşla onunkilerden kaçırdı. “Siz söyleyin! Kaç yaşındasınız?”

“Yirmi beş,? dedi M. yedi yaşındaki bir çocuk gibi önüne bakıyordu.

“Demek yirmi beş?”

M. “Yirmi beş,” diye tekrarladı.

Kadın bir süre düşünür gibi bekleyip sonra gözlüklerini burnuna yerleştirdi. “Bakın, yazar giriş bölümünde yirmi beş yaşındaki kahramanının ağzından neler söylüyor: ‘... kendini bütünüyle sevdiğine veren, sevdiğini bütünüyle ister... Ne harislik!’ Ne dersiniz?” M. omuzlarını silkti. Ne diyebilirdi ki? Kadın, M.’nin kararsızlığıyla eğleniyormuş gibi devam etti: “İşte zamanımızdaki aşk tanımı, ne yazık...”

Yazık olan neydi? M. karşısındaki bedenin çevreye yaydığı uyuşturucu duygudan kurtulmaya çalışarak, kadının söylediklerini düşündü. “Belki de tanımı değil, aşkın kendisi değişiyor,” dedi.

Kadın, söylediklerine aldırmadan inatla devam etti. Boynundaki damarlar şişmişti. “Farkında değil misiniz? Yazarın burada sözünü ettiği aşk değil, ilişki. Ne budalalık! Yazar mı, bir zorba mı, belli değil.”

M. giderek sinirlenen kadının sözlerini kesti. “Siz aşktan yana olmalısınız.”

“Kendine insan diyen herkes aşktan yana olmalı... Hiç âşık olmadınız mı siz?”

M. durakladı. Âşık olup olmadığını, kasıklarındaki harekete rağmen kendini genç hissedip hissetmediğini bilmiyordu. Peki, yaşlı mıydı? Bundan da emin değildi. İnsanı yaşlı kılan, geçmiş ve anılardır: ikisine de sahip değildi. Kendini savunmak ister gibi, “Sizi daha önce gördüm,” dedi.

“Gördünüz mü?” Kadın beklediği gibi şaşırmıştı. Bacağını indirerek hafifçe doğruldu. “Nerede?”

“İstasyondaki o kafede,” dedi M. gözlerini kaçırarak. Kadının utancına şahit olmak onu da utandıracaktı.

Kadın, “Anladım,” diye mırıldandı. M. kaçak bakışlarını kadının boynuna çevirmek istiyor ama bu istek duyduğu o garip utancını daha da arttırıyordu. “Ne kadarını gördünüz?”

Ne kadarını söyleyebilirdi? M. alçak, ihtiyatlı bir sesle, “Onu kovdunuz,” diye başladı; sonra, “Ağlıyordunuz,” ile devam etti. Kadın cevap vermeyince, anlatmaktan vazgeçip, bu kez sordu: “Onu neden terk ettiniz?”

“Bir kadın âşık olduğunda sevdiği erkeğin gücüne sığınır. Sanırım bu yüzden terk ettim onu: Yeteri kadar güçlü olmadığından...”

Açık bir cevaptı. Üstelik de hiç duraksamamıştı. Bu kez M. “Anladım,” dedi.

Kadın kısa sessizliğin ardından sanki ikna etmek istercesine coşkuyla anlatmaya koyuldu:

“Artık onun yaşadığı yerde soluk alamam. Uzaklara gideceğim. Onun hep gitmek isteyip de gidemediği yerlere. Hayatı boyunca söyleyip durduğu ama adım atmadığı ülkelere, kıtalara...”

M. tanımadığı, sadece trenin durduğu istasyonlarda uzaktan birkaç kez gördüğü adamı nedense eski bir dostuymuş gibi savunma ihtiyacı duydu. “İyi birine benziyordu.”

“Gerçekten öyledir; belki gerektiğinden de fazla... Sigaranız var mı?” M. paketi uzatıp kadının aldığı sigarayı yaktı. “Sanırım ona karşı adil olamıyorum.”

“Bunda garip bir şey yok,” dedi M. “Bir sevgiliden beklenecek en son şeydir adalet.”

Kadın bir süre onu süzdü; görünürde gözleri üzerindeydi ama kendine, dümdüz içine bakıyordu. Donup kalmış gibiydi. M. garip bir önseziyle doğruldu. Karşısındaki içine bakan bu kadın resmi, boş belleğinde köşede kalmış bir anı değil, bir duyguydu daha çok. Kadın gözlerini kapatıp geriye yaslanınca emin oldu. Bir su lekesi gibi kuruyup solmuş geçmişinin bir safhasında sevdiği bir kadını incitmişti.

Kadın, M.’nin anısız utancını derinleştirmek ister gibi birden konuşmaya başladı; gözlerini açmamıştı:

“Aslında güçsüz değildi. Sorun, vicdanının derinliği; tırmanıp çıkamadı...” Sesi kuyudan yukarıya tırmanmaya çalışan yorgun adamın umutsuz çabasını izliyormuş gibi titreyerek alçaldı ama sonra birden canlanarak bir hamlede sözlerinin sonunu getirdi. “Karısını terk edemedi... Ne öğrendim, biliyor musunuz? Bir insan, vicdanının izin verdiği ölçüde özgürdür. Daha fazlası mümkün değil. Zincirlerini koparamadı, benim olamadı... Oysa aşk en çok nedir diye sorsanız, sevdiğine sahip olma isteği derim... Şu anda üzgün müyüm?” Cevabı yine kendisi verdi. “Emin değilim. Ama kızgınım. Sahip olmadığım için öfkeliyim. Ona aşkın o saf biçimiyle bağlı olsaydım, sadece üzülürdüm. Öyle değil mi?”

M. cevap vermedi. Veremeyeceğinden değil, kadının kendi kendine konuştuğunu fark ettiğinden. Sessizliği boyunca –kendini eski dostuna ihanet ediyormuş gibi hissederek– kadına alıcı gözle baktı. Evet, inkâr etmeye kalkışmak ikiyüzlülük olurdu: Onunla sevişmek isterdi.

Kadın, “İşte böyle,” dedi. “Gelelim size, siz nereye gidiyorsunuz?”

M elinde tuttuğu sigarayı içmeyen, arada bir dudaklarına götürür gibi yapan kadına kuşkuyla baktı. Nereye gittiklerinin farkında değil miydi? Birden kendini hiç olmadığı kadar yalnız hissetti. Ya O? “Yalnızlık sizi ürkütmüyor mu?”

Kadın, konuyu değiştirdiğinin farkında değilmiş gibi başını salladı ama sesi kararlı tavrının aksine, dramatik bir tonlamayla boğuklaşmıştı: “Hayır, zaten uzun zamandır yalnızlığın ta kendisiyim...”

Cevap, M.’nin içine yuvarlanmakta olduğu o yankısız boşlukta kayboldu. Kadına yanıldığını söylemek isterdi. Kim, hafızasını yitiren, anıları olmayan birinden daha yalnız olabilirdi?

M. tanımların peşinde geçmişinin kuyusuna doğru yola çıkmaya hazırlanırken önce metalik bir yırtılma sesi duydu, ardından oturduğu koltuktan havalanarak kadına doğru savrulduğunu hissetti. Karşısındaki cehennem kırmızısının sardığı bedenin üstüne kapaklandığında ne olduğunu anlamaya çalışmadı. Rüyada gibiydi; sanki bütün bedenini ele geçiren güçlü istek onu oturduğu yerden koparıp almış, kadının kucağına fırlatmıştı. Trenin sert frenin ardından rayların üstüne kaydığını, duyduğu o kulak tırmalayıcı metalik yırtılmanın kilitlenen tekerleklerin raylara sürtünürken çıkardığı ses olduğunu neden sonra algıladı. Sahne bir kez daha değişiyordu. Onu bir daha görebilecek miydi? Ağzının, dakikalardır seyrettiği boynun üzerinde olduğunu fark edince kadını hafifçe öptü. Dudaklarını yakan nemli tenin çağrı yüklü, kavrayıcı kokusunu duyuyor, bu da kontrol etmekte zorlandığı isteğini daha da arttırıyordu. Gürültü devam ederken mühre dönüşen öpücüğü boynundan kaydırarak kadının dudaklarına taşıdı. Onunla sevişmek istiyordu. Ne Sevgi Seval ne de Neşe, sadece onu...

“Ne yapıyorsunuz?”

M. kadına cevap veremedi. Çünkü bu kez ters yöne doğru savrulmuştu. Gözlerini açtığında yerdeydi. Tren sonunda durmuştu. Kadının tek nefes bile almadığı yarım sigara burnunun ucundaydı.

“Biri imdat frenini çekti! Çabuk!”

M. bakışlarını kapıya çevirdi. Palyaço! Oydu, elini yardım ister gibi uzatmıştı. M. ayağa kalkıp kendini koridora attı. Ne ayağa kalkarken ne de kompartımandan çıkarken geriye döndü; kadınla yüz yüze gelecek cesareti yoktu. Eliyle onu izlemesini işaret eden yaşlı adamın ardına takılmadan önce acıyla gerindi. Bedenindeki ağrılar gizlendikleri yerden yeniden uç veriyordu.

M. şaşkınlığını atlatıp, önündeki adamın peşinden koşmaya başladığında garip bir durumun içinde buldu kendini: Sesler susmuş, gece donmuştu; siyaha çalan bir buzun damarlarından hiçliğe doğru –acıdan çıldırmış filler gibi– yarışırcasına koşuyorlardı. Çok geçmeden yorgunluğun –acıyı geriye iterek– bedenini ele geçirdiğini hissetti. Oysa Palyaço hiç dinlenmeden hâlâ aynı hızla koşuyordu; yaşlı bacaklarında bulduğu güce, tükenmek bilmeyen nefesine şaşmamak elde değildi. Koridor boyunca önünden geçtikleri –bal peteğinin gözenekleri gibi yan yana sıralanan– kompartımanlar her zamanki gibi karanlık ve boştu. Bir tek yolcuya bile rastlamadılar. Papyonlu adam, kendi yüzüne dayanamayan kusmuklu işkenceci, nişanlısıyla buluşmaya giden kadın, hepsi kaybolmuştu. Zamanın tüneli ıssızlaşmıştı.

Koşu neden sonra sona erdi; Bay G.’yi kapısı açık bir kompartımanın önünde bulduklarında. Adam görünürde kompartımana girmeye çalışıyordu ama nedense içeriye doğru bir adım attıktan sonra duruyor, ardından ellerini çaresizlikle iki yana açıp havaya sıçrayarak dışarı çıkıyor, sonra yeniden kapıya doğru atılıyor ama bir türlü hareketini tamamlayıp içeriye girmiyordu. Sanki kompartımanda onu engelleyen bir şey vardı.

Durum Palyaço’yla birlikte G.’nin yanına vardıklarında ortaya çıktı. Kompartımanda vahşi hayvan, yangın ya da silahlı bir çılgın yoktu. Trajedi vardı; üç kişilik, sessiz, saf ve daha ilk bakışta kavranan bir trajedi. Yine de ilk çığlığı o değil, Palyaço attı. M. ancak yaşlı adamın ustura gibi keskin, ince sesini duyduktan sonra bağırabildi; zamanın hüküm sürmediği bu trendeki aldatıcı yaşamın başrolündeki küçük kızı, iri gözlerinden tanıdığında. İkizlerden zayıf olan –şimdi altı yaşlarında görünüyordu– yüzü ve gözlerinin altı şişmiş, bembeyaz bir suratla koltukta yarı baygın yatıyordu. Öteki kızı eteğine sarılmış olan anne –bakışları boşluğa saplanmıştı– ayaktaydı, imdat frenine sıkı sıkıya tutunmuştu.

M. Bay G.’yi yana iterek ileriye atıldı. Budalanın neden içeriye giremediği anlaşılmıştı. Bir sahneye dönüşen kompartıman, kokusu, rengi ve fiziksel varlığı olan yoğun bir acıyla doluydu. Cüzamlı değildi; acıyı algılıyor ama dayanamıyordu.

“Böbrekleri...” Kadın, ağzıyla değil, gözleriyle konuşuyordu. “Böbrekleri,” diye tekrarladı.

M. saçları atkuyruğu şeklinde görünen kızı kucaklarken Palyaço arkasından atıldı. “Onu hastaneye götürmelisiniz.”

“Ben de geleceğim...”

M. kadını zar zor duyabiliyordu; nedenini Palyaço’nun korkuyla gölgelenmiş bakışlarından anladı: Bağırıyor olmalıydı. O da anne gibi çıldırmıştı. Koridora çıkarken hiç göğsüne yaslananınki kadar beyaz bir yüz görmediğini düşündü. Nerede durmuşlardı? Issızlığın ortasında ambulansı nereden bulacaklardı? Şimdi soru sormanın sırası mı? M. düşüncelerini bastırarak Palyaço’nun yanında dikilen Bay G.’ye seslendi. “Bana yardım edin!”

“Hayır, hayır... Hastalara dayanamam... Dokunamam...”

M. sessiz bir küfür savurup kucağındaki kızla birlikte vagonun kapısına doğru koştu. Ayak seslerine bakılırsa peşinden birileri geliyordu ancak geri dönüp bakacak zamanı yoktu. Kız daha şimdiden zorlukla soluk alıyordu. Ama M.’yi asıl korkutan bedeninin soğumaya başlamasıydı. Soğuğun neyin habercisi olduğunu biliyordu.

Trenden inip –hâlâ bağırıyor muydu, farkında değildi– vagonun ışıklarıyla yer yer aydınlanan geceye adımını atar atmaz, ambulansı gördü M. On metre kadar ileride, sararmış otların arasından fırlayarak buz kesmiş karanlığa saplanmış bir oku andıran asfalt yolun yanında park etmişti. Bir an durakladı. Koyu, geçit vermeyen karanlığın içinden esen kederli rüzgâr, hiç unutmadığı yosun kokusu taşıyordu. Garip, adını koyamadığı bir duyguyla irkildi. Denizin yakınında mıydılar? M. umut veren kokuyu ciğerlerine çeke çeke arka kapısı açık ambulansa doğru yürüdü, araca yaklaştıklarında arabanın içinden beyaz üniformalı bir adamla, genç bir hemşire çıktı.

“Çabuk, geç kaldınız!”

Trenin burada duracağını nasıl tahmin etmişlerdi? Onlara kim haber vermişti? M. durumun garipliğine rağmen soruların üstünde durmadan kucağındaki çocuğu onlara uzatıp, arkalarından ambulansa bindi. “Beni bekleyin!”

Öteki ikizine sarılmış anne ve Palyaço, hemen arkasındaydılar; ince ince yağan –M.’nin o ana kadar fark etmediği, karanlığı dilimlere ayıran– garip bir yağmurun altında ona bakıyorlardı. Bağıran anneydi. M. hıçkırık gibi boğazına yükselen öfkeyle başını salladı. Onun yüzünden hastaneye gecikeceklerdi. Kadına geriye çekilmesini söyleyecekti ki, Palyaço konuşmasına izin vermeden ileriye çıktı. Yaşlı oyunbozan, annesinin kucağındaki kızı işaret ediyordu. “Ben ona bakarım, siz gidin.”

Kadın bir an durakladı. Çocuklarının yaşamı arasında seçim yapar gibi kararsızdı; karanlık gökyüzüne diktiği gözlerini açıp kapatıyor, dudaklarını dişleyip bırakıyordu. Sonunda kucağındaki sağlıklı çocuğu veda eder gibi birkaç kez öpüp Palyaço’ya verdi. M.’nin direncini kadının irisi donmuş gözlerindeki acı kırdı. Böylesine acı çekme yeteneği olan birine hayır diyemeyeceği açıktı. Elini uzatıp, teni canlılığını yitirmiş, bakışları bir cesedinki gibi donuklaşmış kadının ambulansa binmesine yardım etti. “Neden peşime takıldın ki?” M. soruyu sesli olarak tekrarlamaya hazırlanırken durdu; saçmalıyordu. Elini –başka kimsesi kalmamış gibi– sıkıca tutmuş olan bu çaresiz kadının sedyede yatan çocuğun annesi olduğunu nasıl olmuştu da unutmuştu?

Araba, arka kapı üzerlerine kapanır kapanmaz hareket etti. Damlalar pencerenin camında siyah geceyi kızıla çeviren yağımsı bir tabaka bırakıyordu. Sanki yağmur değil, kan yağıyor... M. bu ürkütücü düşüncelerle ürpererek bakışlarını gizlerle dolu geceden titreyen kadına çevirdi.

Sedyedeki kız bu anı bekliyormuş gibi inledi. Ama M. ona dönecek yerde kadına sarıldı. Neden böyle davrandığını bilmiyordu. Teselli etmek için mi? Emin değildi. Ancak nedeni ne olursa olsun, kadın durumu garipsememiş, aksine böyle yapmasını bekliyormuş gibi kollarını açarak, başını onu koruyan erkeğin göğsüne yaslamıştı.

M. gözlerini kapadı. Ne yapmalıydı? Yüzünde hafif bir temas hissedinceye kadar bu soruya cevap aradı. Kirpiklerini araladığında cevap yerine kadının eliyle karşılaştı: Şefkatli bir parmak, yanaklarındaki damlaları siliyordu. Kuşkuyla irkildi. Ağlıyor muydu? Kadının bakışlarıyla karşılaşmamak için küçük kıza döndü. Yer yer moraran yüzü, şimdi daha şiş görünüyordu. “Yarı canlı...” Canlı sözcüğünü duyunca, ‘yarı ölü’ diye düzeltti düşüncelerini. Kuşkusu yoktu; sedyeye uzanmış kımıldamadan yatan bu savunmasız, insan soyunun sonunun geldiği korkusunu uyandıran kırılgan beden, ölüme yaşamdan daha yakındı. Utançla ürperdi. Ama haklıydı: Yaşamdan öylesine uzaktı ki bu beden, sadece kendininkini değil, başka canlıların da ölümünü barındırıyordu.

Eğilip dudaklarını kızın kulağına yaklaştırdı. “Korkma, ben...” Devam etmeden önce sözcüğü düzeltti: “Biz buradayız...”

On dakika sonra ambulans bir beşik gibi sallanmaya başladı. M. asfalt yoldan ayrılmış olmalıyız diye düşündü. Gözlerinin önüne trenden indiğinde gördüğü o kısa otlarla kaplı, alçak gökyüzünün altında ezilen düzlükler geldi. Hastane, yaklaştıkça uzaklaşan bu basık, iç karartıcı ufkun neresine gizlenmişti? Bir süre cevaplarını bulamayacağını bildiği sorularla boğuştu. Zihni bulanıklaşıyordu. Direnmeden gözkapaklarının ardına gizlenen garip dalgınlığa bıraktı kendini. Şaşırtıcı olan bu bulanıklıkta görüyor olmasıydı. Neden sonra fark etti: Gözleriyle değil, bir kör gibi zihniyle görüyordu... Güneş olmasa da etraf karanlık sayılmazdı. Bu yüzden karşısındaki olağanüstü görüntünün her ayrıntısını seçebiliyordu: Az önceki çorak kır, yerini parlak renkli çiçeklerle kaplı bir çayıra bırakmıştı. Uzakta yumuşak renklerin belirsizleştirdiği dağlar vardı. Çayırın ortasında uslu bir ırmak, yeşilliği ve tabloyu ikiye bölüyordu. M. gözkapaklarını açmaya çalıştı ama bunu başaramadı. Uyumadan rüya görüyorum diye düşündü... İrademizin hükmetmediği tek yaşam benzeri şey rüyadır; bu yüzden en özgür olduğumuz zaman da rüyalarımızdır... Bunu kim söylemişti? Bay G. mi, Palyaço mu? Hatırlamıyordu...

Onları tanrılara ait müziğe can veren o flüt sesini duyduğunda fark etti: iki küçük kızı ve ellerinden tutan, kamburu çıkmış uzun boylu erkeği. Dans etmiyor, çiçeklerin arasında yürüyorlardı. M. nefesini tuttu. Kasvetli bir tabloya sıcak renklerle iliştirilmiş üç hareketli figür... Ressam ne demek istiyordu? Sonra daha da korkutucu öteki soruyla irkildi: Ressam kimdi?

M. soruları bırakıp tablonun odağındaki kişileri seçmeye çalıştı. Atan bir yürek gibi resme can veren grup, ön taraftaki alçak tepeye doğru yaklaşıyordu. Soluk alışı resimdeki üçlünün hızlanan yürüyüşüyle birlikte giderek sıklaştı: Tepeye tırmanırken neşeyle sıçrayan, yüzleri –kutsanmış gibi– garip bir ışıkla aydınlanmış kızları tanımıştı; yüreği şimdi narin bir kelebek kanadı gibi titriyordu. Hastaneye doğru yol almakta olan bir ambulansta, sedyede yatan ve her geçen an soğuyan elini tuttuğu zayıf kız, gözkapaklarının ardına gizlenmiş loşluktaki bu şaşırtıcı mutluluk tablosunda ne arıyordu? Ama asıl sürpriz resmin gerisinde bekliyordu M.’yi: adamın sevgiyle aydınlanmış yüzünde...

M. çığlık atarak gözlerini açtı. Kızların babası, onu bütün yolculuğu boyunca peronda izleyen adamdı. Kırmızılı kadının sevgilisi! Demek, kollarında tuttuğu zavallı kadın çocuklarıyla ilgilenirken kocası olacak adam...

“Ne oldu?”

M. hâlâ kollarının arasında sarılır gibi tuttuğu kadına baktı. Gerçek, bu zayıf, kırılgan bedense, düşten gerçeğe geri dönmüştü: Tablonun karşısında değil, ambulanstaydı. Kocasını bulduğunu ona söylemeli miydi? Sorusunun cevabını veremedi çünkü araba aniden durdu ve neredeyse aynı anda arka kapı açıldı. Daha önce karşılaşmadıkları iki erkek hastabakıcı irileşmiş gözlerle onlara bakıyordu. Uzun olan telaşla bağırdı. “Çabuk... Çabuk... Adı ne?”

M. şaşkınlıkla kadına döndü; şaşırmıştı: Ona mutluluk ve bu denli acı veren ikizlerin adlarını bilmiyordu. “Bu Sevda,” dedi kadın, sonra hiçbir zaman ikizleri ayırmazmış gibi ekledi: “Öteki, Selma.”

Adamlar ambulanstan sedyeyi aldıktan sonra M. kadınla birlikte araçtan indi. Büyük sayılabilecek bir binanın içindeydiler. Daha doğrusu, iki adamın tekerlekli sedyeyi iterek ilerledikleri koridorun yüksekliği böyle düşünmesine yol açmıştı; yoksa hâlâ nerede oldukları hakkında bir fikri yoktu M.’nin. Yanında zorlukla yürüyen kadınla birlikte bir süre boş koridorda sedyenin peşinde ilerlediler. Öndeki adamlar arada geriye dönüyor ve kendilerini izleyip izlemediklerini kontrol ediyorlardı. İki yandaki duvarlarda pencere ve kapı yoktu. O sihirli müzik, renkli çayırlar ve ırmak... Ambulansta birdenbire gözlerinin önünde beliren tablo, anıları gibi kaybolmuş, ilerledikçe uzayan bu garip koridorun soğuk ıssızlığında solup gitmişti. M birden içinde kayboldukları bu uzun dehlizin trene benzediğini düşündü. Sanki içindekiler hareket etmiyor, duruyor, duvarlar, saydam bir tüp gibi iki yandan akıp geçiyordu. Belki de tren ve koridor aynı şeydi: Belleksizlik...

Yürüyüş yine de sona erdi: açılır kapanır bir kapının önünde. Uzun boylu hastabakıcı sedyeyi kapının öteki tarafına geçirince kısa olanı kadınla M.’nin önünü kesti. “İkiniz de biraz bekleyin!”

İkiniz! M. yanındaki kadına göz attı. Ondan kurtulabilirse belki içeriye girmenin bir yolunu bulabilirdi. Etrafı süzdü; ortalıkta oturacak bank ya da sandalye görünmüyordu. Israr etse! Hastabakıcının kararlı yüzü onu isteğinden çabuk vazgeçirdi. Perondaki adam, yani kayıp, esrarengiz baba, neredeydi? Sabırsızlıkla doğruldu; kadının öfkesi mayalanmış, yavaş yavaş ona geçiyordu.

Kapı on dakika sonra tekrar açıldı. Uzun boylu hastabakıcı yana çekilmiş, eliyle ilerlemelerini işaret ediyordu. Önce anne, ardından M. girdi içeriye.

Üstü kefeni andıran beyaz bir pikeyle örtülen Sevda, geniş odanın ortasındaki, etrafı aletlerle çevrili yatağın içinde âdeta kaybolmuştu. M. ne yapacağını bilmez bir halde durakladı. Kızın teslim olmuş gibi iki yana açılmış kollarına ve bedeninin değişik yerlerine tüpler, borular bağlanmıştı.

“Diyalizde,” diye açıkladı hastabakıcı.

Adamın sözleri M.’yi tutsak alan hareketsizliği kırdı. Ayakta durmakta zorlanan kadını duvar dibindeki tahta sıraya oturtarak yatağa doğru ilerledi. Odayı fiziki varlığına karşın –görünmeyen, ancak şey, diye tanımlayabileceği– garip bir “şey” kaplamıştı. M. birkaç adım attıktan sonra farkına vardığı, –bu tür yaşama ait olmadığını seziyordu– şey’in niteliklerini kavrar gibi oldu: İnsanın soyunun yaratılışının başındaki o tanımsız yalnızlık ve dehşet duygusu... Hissettiklerini ancak böyle tanımlayabilirdi. Sanki odada sadece o vardı: Hem kadının hem de zavallı kızın varlıkları incelmiş, hissedilmez olmuştu.

M. sunak taşını andıran yatağın başına varınca o korkutucu, dipsiz yalnızlıktan kurtulmak ister gibi birkaç saat önce dizlerinde zıplattığı kızın eline uzandı. Zavallı, şimdiden merhametsiz bir soğuğun pençesine düşmüştü. Babasının yokluğunu doldurabilir miyim? M. kararsız sessizliğin içinde bir süre düşünerek bekledi; boşuna düşünüyordu, kız bu dünyaya ait olmaktan vazgeçmiş, kısa yaşamını terk etmek üzereydi. Hüzünle irkildi; adı Sevda olan –hiçbir annenin tek başına yola çıkmasına razı olmayacağı kadar genç– bir yolcunun elini tutuyordu. Peki, nereye gidiyordu bu yolcu? M. birden sevinçle ürperdi: Belki de tekrar o tabloya, mutluluğun yüzünde bir çiçek gibi açtığı o kısa ana geri dönüyordu Sevda. Ama kızın yarı aralık gözleri tekrar aralanınca bunun aldatıcı bir mutluluk ürpertisi olduğunu kavradı.

Kızın elini bırakmadan yatağın başucundaki sehpaya oturdu. Keşke kendini aldatabilse, giderek keskin, onulmaz bir acıya dönüşen bu yalnızlık duygusundan kurtulmanın bir yolunu bulabilseydi. Belleğinin sığ kıyılarını, kuytu köşelerini boşuna olduğunu bilerek zorladı: Hiç bu denli acı çekmiş miydi? Sorusuna cevap ararken başka bir şeyin farkına vardı: Kızın soğuk parmaklarından yayılan acı, yitirdiği belleğinin bıraktığı o geniş boşluğu dolduruyor, olup bitenleri anlayamasa da onu ıssızlığın ortasından alıp bir yere ait kılıyor, değerli bir şeye dönüştürüyordu. Gözyaşlarını izlemeye koyuldu. Damlalar gözpınarlarından yanaklarına dökülüyor, sonra dudaklarının iki yanından kayarak, çenesinden, üzerine eğildiği kızın yüzüne düşüyordu. M. yersizliğine rağmen gülümsedi. Mutluydu: Ağlayamayacak kadar güçsüz bir kıza gözyaşlarını ödünç veriyordu. Sonra merakla irkildi: Daha önce hiç bir çocuğa sarılmış mıydı? Bu da cevabını öğrenemeyeceği sorulardan birisiydi. Beklemek anlamsızdı. M. yüzleri aynı gözyaşlarıyla ıslanırken kıza sarıldı: Uzaktaki kayıp babası, yanına gelemeyecek kadar bitkin annesi ve artık birlikte oynayamayacağı ikizi için.

M. bir süre kıza sarılmış halde bekledi. Göçün eşiğindeki küçük bedenden kollarına yayılan benzersiz duyguyla değişiyor, belleksizliğinin üzerine iliştirdiği eğretilikten kurtuluyor, sahicileşiyordu. Birden hayatının en gerçek anını yaşadığının farkına vardı: Hissediyor, anlıyor ve kavrıyordu: Sevmek, her şeyi paylaşmaktı: ölümü bile. Evet, kollarının arasında tuttuğu zayıf, soğumuş bedenle ölümü paylaşıyordu. Yapayalnızdı. Ne müzik ne de duyduğu acıya eşlik eden dost hıçkırıklar vardı. Zayıf, yorgun bir yürek, ağıtsız bir ölümün içinde sessizce sönüyordu.

M. yaşamın terk ettiği bedenden –tıpkı sönmeye yüz tutmuş bir ateşten yükselen duman gibi– yayılan hüzün onu boğmak üzereyken zorlukla doğruldu. Garipti, içindeki sevgiyi yaşam değil, kavramların üstünü örten örtüyü çekip alan kararlı bir ele benzeyen ölüm açığa çıkarmıştı. Şaşkındı ve şaşkınlığını her zaman olduğu gibi sorular izliyordu. Acı dediğimiz nedir? Sonsuz bir hüzün! Yoksa yeri doldurulamaz bir yitiriş mi? Emin değildi; belki de yitirdiklerimizle geçmişte edindiğimiz ortak anıların bir daha tekrarlanamayacak olmasıydı acı. Evet, gerçeğe en yakın tanım bu olmalıydı. Yine de açıklanması gereken bir durum vardı ortada: Tanımadığı biri için neden bu denli acı çekiyordu? Sonra daha da garip bir sonuçla durakladı. Adıyla hiç seslenmediği kızla ortak anıları olmadığına göre, acı çekmemesi gerekmez miydi?

M. arkasındaki kadının iniltileri katlanamaz hâl alınca yönsüz düşünceleri bir kenara bıraktı. Ama hiçbir şeyin bir çocuğun ölümünden daha acıklı olamayacağını, çocuklara karşı duyulan acımanın aslında insan türüne yönelik kaygılı bir dikkat olduğunu kavrıyordu. Kadını oturduğu yerden alıp yatağın başına getirdi. Yavrusuyla vedalaşacaksa zamanı azalmıştı. Bitkin bedeni sehpaya yerleştirdikten sonra birkaç adım gerileyerek anneyi bebeğiyle baş başa bıraktı. Yine aynı soruyla karşı karşıyaydı: Bundan daha dramatik ne olabilirdi? M. bu cevapsız soruyla oyalanmadan banka yürüdü ve çaresizliğin pençesinde kıvranan bir annenin kutsal, onulmaz acısını seyretmeye koyuldu. Ne kadar sürecekti bu?

Bekleyiş M.’nin düşündüğünden çok daha uzun sürdü. Kısacık ömrü boyunca hayata tutunmayı başaramamış küçük kız, ölümün ardına kadar açılmış kapısından geçmeyi inatla reddediyor, âdeta çevresindeki acı ve gözyaşından beslenerek, direniyordu.

Durum üçüncü, belki de dördüncü saate, odanın kapısı sert bir darbeyle açılıncaya kadar aynı gerginlikle sürdü. M. o süre boyunca duvarın dibindeki sıranın üstünde oturarak Tanrı’nın birkaç metre ötede sahneye koyduğu yürek parçalayıcı dramı izledi. Yine tek başınaydı: Ondan başka seyirci yoktu. Nasıl dayandığını kavrayamadığı acıdan başı dönüyor, zaman zaman kızla hiç karşılaşmamış olmayı diliyor, sonra da düşüncelerinden dolayı utanç duyuyordu. Ancak aklından geçenler ne kadar utandırırsa utandırsın, bu onu Bay G.’nin hayatına imrenmekten alıkoymuyordu.

Açılan kapının ardında Palyaço duruyordu. Yüzü donmuş, âdeta taşlaşmıştı. Burada ne arıyor? Tren bunca zamandır bekledi mi? M. sorular dudaklarını aralamadan yatağın başından yükselen sesle havaya sıçradı. Annenin çığlığıydı bu. M. korkuyla ama neyle karşılaşacağını bilerek geriye döndü: Ses, küçük kızın attığı son adımın, ölümün habercisi olmalıydı.

Ama yanılmıştı, kadın, yatakta yarı baygın yatmakta olan Sevda’yı bırakmış, koku almış bir hayvan gibi kapıya doğru koşuyordu. M. onu engellemek isteyen Palyaço’yu iterek koridora fırlayan kadının ardından dışarı çıktı. Morgu çağrıştıran buz mavisi ışıkla aydınlatılmış koridorda kurbanını bekleyen sabırsız Azrail’leri andıran hastabakıcıların arasında duran sedyede küçük, hareketsiz bir başka beden yatıyordu.

“Birdenbire sancılandı ve... Apandisitten olmalı...”

M. Palyaço’ya cevap vermeden sedyedeki cansız kıza doğru eğildi; duyguları karmakarışıktı: acı, öfke, pişmanlık ve bunları körleştiren sonsuz bir şaşkınlık. Ama o karmaşaya rağmen yine de Palyaço’nun yanındaki cansız kız kardeşe hayran olmaktan kendini alamadı: Adını az önce, öteki, diye öğrendiği Selma, trajik sadakatini son ana kadar sürdürmüş, kardeşini ölüme tek başına yollamaya razı olmamıştı. Eşsiz ikizlerdi onlar: Aynı rahimde başlayan yazgısal yoldaşlıkları ölüm yolunda da el ele sürüyordu.

M. belki ağlar, belki de çığlık atardı ama mateme katılamayacak kadar yorgun hissediyordu kendini. Bu yüzden elini kardeşinden çabuk tutan kızı öptükten sonra geriye çekilip, sahneyi lanetlenmiş anneye bıraktı. Onu seyredebilecek miydi? Hayır, diye düşünse de bakışlarını can çekişen bir hayvana dönüşen anneden ayıramadı. Gözlerini birkaç saat önce neşeyle ortalıkta dolaşan yavrusunun ölü bedenine diken kadın bir dakika kadar öyle bekledikten sonra sallanmaya başladı. Aslında hareket etmiyor, sadece titriyordu. Yüzü, bedeni, kolları kasılmıştı; nefes borusu da daralmış olmalıydı: Soluk alamamasından, yüzünün giderek morarmasından anladı M. bunu. Kadına doğru yürüyecekken Palyaço’nun ne yaptığını bilen bakışları onu durdurdu. Nitekim kadın pagan ayinindeymiş gibi bir süre iki yana yalpalandıktan sonra birden gülmeye başladı. Benzersiz bir gülüştü bu; tiril tiril bir titremenin eşlik ettiği, acılı bir doğaçlama: M. daha önce böyle bir gülümsemeye ve bu tür bir kahkahaya hiç tanık olmamıştı. Yutkunarak –ve insan olmaktan utanarak– geri çekildi. Ama çaresizdi, bestesi ve güftesi o benzersiz acıya ait olan ve artık koyu, korkutucu bir müziğe dönüşen garip kahkahaları sonuna kadar dinleyecekti.

Tanrı’ya şükretmeliydi M.; çünkü müzikal ağıt tahmin ettiğinden kısa sürdü. Kadın birkaç dakika sonra gözlerini tavana dikerek –tıpkı bir Flamenko dansını sonlandırırcasına– başladığı gibi aniden susuverdi. Yüzündeki her şey –tavandaki birinden haber bekleyen gözleri dışında– donmuştu. M. elini uzatınca durum ortaya çıktı. Kadının gözleri de ölmüştü: Ne görüyor ne de duyuyordu. Sonunda başarmış, çıldırarak, kızlarının başrolünü oynadığı trajedinin seyircisi olmaktan kurtulmuştu. Artık hiç acı çekmeyecek, içinde hiçbir duygunun yeşermediği –çöl gibi cansız– bir huzurun tutsağı olacaktı.

Körleşmiş ve sağırlaşmış olsa da onun yerinde olmak isterim... Hastabakıcılar kıskandığı kadını götürürlerken M. böyle düşünüyordu. Neden sonra Palyaço işaret edince sedyedeki kızı tekrar alnından öpüp, beyaz pikeyi üstüne çekti. Çocukların kurban edildiği bu mabetteki son görevine hazırdı artık.

M. yorgun adımlarla odaya döndü. Niçin geri geldiğinin farkındaydı. Ölümlerin en safına, bir çocuğun göç edişine şahitlik edecek, diyalizdeki kızı kardeşinin ardından –sonsuz bir kışın hüküm sürdüğü o keşfedilmemiş ülkeye– uğurlayacaktı. Dudakları seğirirken yatağın başına geçip, kimsenin duymadığı acıklı kemanlardan yükselen müziği dinleyerek beklemeye koyuldu. İnsanda dehşet duygusu yaratan o yalnızlık bedenini kuşatıyordu. Yine tek başınaydı. Çarmıha gerilmiş gibi kolları iki yana açılmış inatçı kız için çekilecek tüm acılar ona kalmıştı. Karanlık gece, ikinci ölümü de doğuruyordu. Omuzlarını dikleştirdi. Ama umutsuzdu; kim bir annenin acısını taşıyabilirdi ki?

Neden sonra, kemanlar susunca, M. kızın başucundaki tabureye oturdu. Her şeyi ikiye bölünmüştü: yüreği, beyni, öfkesi ve matemi. Biraz bekledi, sonra usul usul, uzakta bir yerde, alçak bir sesle mırıldanan acıklı ağıta eşlik ederek, bir gözüyle kendisi, öteki gözüyle –bulabildiği tek şeye, çılgınlığa sığınan– anne için ağlamaya koyuldu.

On beş dakika sonra arkasından yükselen sesler matemini böldü. Hastabakıcılar geri gelmişlerdi, Palyaço da yanlarındaydı. M. telaşla yatağa döndü. Sevda’nın yüzü zamandan yakasını sıyırmış, gizemli bir sonsuzluğa göçmüştü. Yine de yalvararak, “Şimdi değil,” diye inledi. “Biraz daha bekleyin...”

“Adları neydi?”

Adı? M. “Çocuk, sadece çocuk,” diye mırıldandı. “Adsız ölüler onlar.”

Uzun boylu hastabakıcı uyarır gibi Palyaço’ya döndü. Yaşlı adam ileriye doğru adım atınca M. üstelemeden doğruldu. Kabul etmeliydi: Yoksulunkini hatırlatan tek kişilik cenaze töreni sona ermişti.

Kızı, kardeşinin yanına uğurladıktan sonra Palyaço’ya döndü. Kendini bir kez daha ona –ya da trene, ikisi aynı şeydi, biliyordu– teslim edecekti; hazırdı.

On dakika sonra hastanenin kapısına vardılar. Cehennem, bağırsaklarından dışarı atmıştı onları. Koridor boyunca hiç konuşmamış, göz göze gelmekten kaçınmış, görünürde ölümün geride bıraktığı sessizliğe sığınmışlardı. Çıkış kapısında, ambulansa yaslanarak sigara içen, yüzü gölgelerle kaplı bir şoför bekliyordu. M. derin bir solukla ciğerlerinde biriken acıyı karanlığa üfleyip, Palyaço’nun arabaya binmesini bekledi. Bu uğursuz hastaneden uzaklaşırlarsa duyduğu onulmaz acıdan kurtulabileceği düşüncesi utanç verici olsa da rahatlatıcıydı. Palyaço’ysa sessizliğini hâlâ koruyordu. Yaptığına kabalık bile denebilirdi, onu teselli etmek için ağzından tek kelime çıkmamıştı.

M. sonunda dayanamayıp, “O zavallı kadın artık akrabam sayılır,” dedi. Biraz bekleyip, Palyaço sormayınca devam etti: “Çıldıranın belleği silinmez mi?”

Yaşlı adam ezik bir sesle mırıldandı. İstediğinden değil, mecbur kaldığından konuşuyor gibiydi. “Haklı olabilirsiniz, dostum.”

Haklı olmak! M. bir kez daha şaşkınlıkla durakladı. Sözcük kulaklarında art arda tekrarlanıyordu. Haklı... Haklı... Haklı... Neden daha önce düşünmemişti? Birkaç saat önce belleğin asla silinmeyeceğini düşündüğünü unutmuş gibi, heyecanla, sordu: “Acaba benim belleğimi yitirmemin nedeni de acı mı?”

“Kim bilir?”

M. kuşkuyla yanındaki adama döndü. Bu kez hemen cevap vermişti. Üstelik konuşurken hep yaptığı gibi karşısındakine değil, önüne bakmıştı. Neden göz göze gelmekten kaçınıyordu? Oysa M. beynindeki o geniş, çorak boşluğun nedenini, nasıl ortaya çıktığını Palyaço’nun bildiğinden emindi. Şaşkınlığı bir kez daha umuda dönüştü. Yine de heyecanını gizlemenin akıllıca olacağını düşünerek, merakını geriye itip, sakin bir sesle sordu. “Yolculuğun sonunda öğrenirim belki, ne dersin?”

“Belki.”

Palyaço’nun bu kısa cevabından sonra bir süre o koyu sessizliğe geri döndüler. M. bakışlarını dışarıda yorgun bir ırmak gibi akıp giden düzlüğe çevirdi. Gece nedense eskisi kadar karanlık değildi. Cebindeki buruşuk paketten çıkardığı sigarayı yaktığı sırada göz ucuyla yaşlı adama baktı. Ona da söylemeliydi. İlk nefesi havaya üfledikten sonra sesini şoförün duymayacağı kadar alçaltıp, dakikalardır içini zehirleyen o garip düşünceyi seslendirdi: “Biliyor musun, beni yanılttı.”

Palyaço, uykudan yeni uyanmış gibi mahmur bir sesle mırıldandı: “Yanıltan kim?”

M. hiç beklemeden, “Tanrı,” dedi.

“Ne yaptı?” Palyaço’nun sesindeki buğu kaybolmuştu; ama hâlâ nedensiz bir utangaçlıkla önüne bakıyordu.

M. “Onun yerinde ben olsaydım tek çocukla yetinirdim,” diye mırıldandı.

Palyaço, bir kez daha örtündüğü o sessizliğe geri kaçtı ve M. sigarasını bitirinceye kadar sustu. Tekrar konuştuğunda sesi duyduğu hayal kırıklığını ele veriyordu: “Tanrı’nın hayal gücü beni hep korkutmuştur.”

Yine önüne bakıyordu. M. birden adamın üzerine çöken, onu yaşlanmış gibi gösteren koyuluğunun nedenini anladı. Kendi adına değil, obur Tanrısı adına utanıyor olmalıydı. Ama buna aldıracak değildi. Aksine, Palyaço’nun utancından zevk alarak sorularına devam etti: “Demek inanıyorsun?”

Palyaço şimdi küçülmüş, dışarıda hiçbir şey bırakmadan içine çekilmişti. M. yine o derin yalnızlığa itildiğini hissetti. Sanki uzaklara savrulmuş, kaybolmuştu. Öyle ki, adamın derinlerden gelen acıklı sesini zorlukla duyuyordu: “Tanrı’ya var olduğu için değil, var olması gerektiği için inanırız.”

Hemen algılayamadığı bir karşılıktı bu. Kime acıyordu? “Ya ölüm?” dedi M. “Seni korkutmuyor mu?”

Palyaço, hayıflanan bir sesle, “Ölümden korkmamın nedeni, öğrendiğim her şeyi unutmak zorunda kalacak olmam,” dedi. “Çünkü ölüm, unutuşun en mükemmel, en ödün vermez biçimi değil mi?”

“Tanrı yok,” dedi M. eskiden inanıp inanmadığını bilmeden. “Bence insanlar Tanrı’yı kendileri için icat ettiler... Çünkü her insanın son hedefi Tanrı olmaktır.”

“Demek insanlar Tanrı olmak isterler? Siz de mi?”

Palyaço’nun sesi ne yüreklendirici ne de caydırıcıydı. “Evet,” dedi M. “Tanrı olmak isterdim.”

“Neden?” Meraklanmış mıydı? Belki ama sesi merakını vermiyordu.

M. “Hesap sormak için,” diye karşılık verdi. “Tanrı’dan, Tanrı olmadan nasıl hesap sorabilirsiniz?”

Yolun geri kalan kısmında sustular. Merhametini esirgeyen, varlığının gerekliliğinin ardına saklanan Tanrı’nın gölgesi, üzerlerine kalın bir örtü gibi serilmişti. Tren, yarım saat sonra sırlarının üzerine bükülmeye hazırlanan ışıltılı bir tespih böceği gibi birdenbire önlerinde belirdi. Matemin sonu! M. Palyaço’dan önce ambulanstan inerek en yakındaki kapıya yöneldi. Birkaç saat önce yere ayak bastığında duyduğu o yosun kokusu –deniz düşüyle birlikte– kaybolmuştu. Işıltılı bir rutubetin kapladığı ovada yağ kokusu vardı şimdi. Trenin gecenin bu vaktinde, bozkırın ortasında saatlerce onları beklemesinin garipliği üzerinde durmadı. Çünkü trenin kendisinden başka yolcusu olmadığını, bu garip, akıldışı yolculuğun belleksiz yazgısını çatacak bir serüvene dönüştüğünü sonunda anlamıştı.

Tren, düşüncelerini doğrularcasına M. merdiven basamağına adımını atar atmaz hareket etti. İki küçük çocuk ölmüş, anneleri çıldırmıştı ama değişen bir şey yoktu; sahanlık, koridor, hatta tekerleklerden yükselen mekanik melodi bile aynıydı. Zamanın donduğu ıssızlığa geri dönmüştü.

M. hep yaptığının aksine, bu kez trenin gidiş yönüne doğru ilerledi. Sağdaki kompartımanlar her zamanki gibi boştu; bir süre solundaki pencerelerin camlarında, yürüdükçe onunla birlikte ilerleyen yansımasını izledi. Yüzü, hâlâ yazgısı gibi belirsizdi. Varlığının ayrılmaz bir parçasına dönüşen bu belirsizlik bu defa nedense rahatsız etmedi onu. Belki belleksizliğe alıştığından, belki de yolculuğun sonuna yaklaştığını hissettiğinden; üstelik artık yüzünü merak ettiği de söylenemezdi. Merak ettiği tek şey vardı: Yolculuk nasıl sona erecek? Tükenmez bir pınardan dökülerek yanaklarını ıslatan gözyaşlarını silip kendini dinledi, içindeki onulmaz sandığı acı keskinliğini yitirerek geriye çekiliyor, yüreğinden beynine taşınıyordu. Başını öfkeyle iki yana salladı. İnsanın duyduğu acıyı aşındırmanın bir yolunu bulması utanç verici, bağışlanmaz bir suçtu.

Üç vagon boyunca kimseye rastlamadan yürüdü. O garip sesi dördüncü vagonun sonuna yaklaştığında duydu. Ses yükselince durdu. Biri öğürüyordu. Gözlüklü adam! Ses onunkinden daha inceydi; üstelik burnuna çürümüş et kokusu da gelmiyordu.

M. hızlı adımlarla koridorun sonuna yürüdü. İki vagonu birleştiren sahanlıktaki kapısı açık bırakılmış tuvalette lavaboya eğilmiş biri ağzını yıkıyordu. M. solgun ışığın altında yüzüne telaşla su çarpmakta olan kadının kim olduğunu ancak işini bitirip doğrulduğunda gördü. Şaşkın kadın, müzisyen nişanlısıyla buluşmaya giden edebiyat öğretmeniydi. Yüzü allak bullaktı; kusmak onu altüst etmiş, bütünüyle değiştirmişti: Yapılı saçları dağılmış, gözleri patlayacakmış gibi sonuna kadar açılmıştı. Makyajı silindiğinden olacak, oldukça yaşlı gösteriyordu. Kime benziyor? M. sorusunun cevabını bulamadı; kadın bir yandan titriyor, bir yandan da mırıldanıyordu: “Aman Tanrım! Aman Tanrım! Ben ben...” Dehşete düşmüş gibiydi. “Hamileyim.”

M. kadının söylediklerini algılayamadı. Çünkü kadının rujsuz dudağının yanındaki garip şekilli beni fark etmişti. Karşısında az önce ikizlerini ve aklını yitiren zavallı kadın duruyordu. Sorusunun cevabını o küçük, kalp biçimindeki ben vermişti. M. çığlık atmamak için dudaklarını ısırdı.

Kadın, haberi tekrarladı, bu kez bağırıyordu: “Hamileyim!”

M. ateşe dokunmuş gibi geriye çekildi. Kadının kapıldığı dehşet onu da ele geçirmek üzereydi. Korkuyla cama yaslandı. Zaman ayrışmış, on yıl geriye savrulmuşlardı. Kadına doğru atılarak bağırdı: “Hemen bu trenden inmelisiniz.”

Kadın kesik kesik başını salladı. “Duymadınız mı? Hamileyim dedim.”

M. bir an ona doğuracağını, iki kızının da sekiz yaşına varmadan birlikte, el ele öleceklerini, kendisinin de çıldıracağını söylemek istedi ama sesi çıkmadı.

Sadece, “Nişanlınız...” diyebildi; gerisini getiremedi. Getirebilseydi, “sizi hep yalnız bırakacak” diyecekti. Sözcükler yine dudaklarında donup kalmıştı. Bir güç, kadının yazgısının değişmesini engellemeye kararlıydı. “Palyaço...”

“Neden bağırıyorsunuz?” dedi kadın. “Hem Palyaço da kim?”

“Yönetmen,” dedi M. Şimdi anlıyordu. “Bu trende olup biten her şeyi sahneye koyan o.”

“Bakın, burada durup saçmalamanızı dinleyemem; başım dertte diyorum, anlamıyor musunuz?”

Kadın sözlerini bitirince M.’yi iterek tuvaletten çıktı ve koşarak koridorda kayboldu. Onu trenden indirmeliyim... Onu trenden indirmeliyim... M. beyninde yankılanan düşünceyle kalakalmıştı. Nişanlısıyla buluşmasını engellemenin bir yolu olmalıydı. Kadını aramak için geri dönmesine bu düşünce neden oldu. Az önce geldiği yöne doğru yürüdü. Kadın çok uzağa gitmiş olamazdı.

Yanılmamıştı; M. kadını ikinci vagonun ortasındaki kompartımanlardan birisinde, elindeki aynaya bakarak rujunu tazelerken buldu. Telaşını yatıştırıp saçlarını toplamayı başarmıştı. Tekrar eski haline dönmeye çalışırken bir yandan da dudağının yanındaki benle oynuyordu. Tedirgin olduğunu ele veren bir tik olmalıydı bu.

M. kadının ne yaptığını gördüğü halde sesine uyaran bir ton vererek sordu: “Ne yapıyorsunuz?”

“Kendime çeki düzen veriyorum. Nişanlım beni beğenmeli...” Kadın, bakışlarını aynadan ona çevirerek sözlerini noktaladı. Meydan okuyan bir ifade vardı yüzünde. “Çünkü gelecek istasyonda beni bekliyor ve ben onu evlenmeye ikna edeceğim.”

M. kadının karşısına oturdu. Onu nasıl ikna edebilirdi? Palyaço’nun tüm gerçeği anlatmasına izin vereceğinden kuşkuluydu. Yine de bir yolu olmalı... M. böyle düşünürken kadın kompartımanda tek başınaymış gibi kendi yüzüne dalmış, hâlâ beceriksizce makyaj yapıyordu; rujunu dudaklarının iki yanına taşırmıştı.

Sıra yanaklarını boyamaya gelince M. birden, “Bir saat kadar önce iki kız öldü,” dedi. “Tren durduğunda. İkizdiler.”

Kadın, elindeki allığı bırakarak M.’ye döndü. Bakışları kuşkuyla doluydu. Bir süre birbirlerini süzdüler; sonra kadın alçak, tedirgin bir sesle mırıldandı: “İlginç, ben de ikizim.” Yüzü asılıyordu. “Ya benim de ikizlerim olursa.”

M. olacak diyecekti, bir ses onu uyarınca pencerenin üstündeki kolu işaret etti. “O kadın şu imdat frenini çekmişti.”

“O kadın! O da kim?”

M. bu kez, sensin demeye çalıştı ama yine başaramadı. Dudaklarını kımıldatamıyordu. Yutkundu. “Ölen ikizlerin annesi,” dedi. “Çocuklarını kaybedince, çıldırdı. Şimdi hastanede.”

Kadın önce gözlerini kapayıp açtı, sonra oturduğu yerden fırlayarak M.’ye şiddetli bir tokat attı. Bağırmaya başlamıştı: “Neyin peşindesin sen? Hastaneden yeni çıktığımı kim söyledi sana?”

Hâlâ anlamamıştı. Oysa M. deliliğin ne olduğunu kavrıyordu: Gerçekle hayalin yer değiştirmesi. Bu denli masum bir yer değiştirmenin yol açtığı dram dehşet vericiydi. Son bir gayretle atıldı. “Nişanlının önünde parlak bir gelecek var. Evlenirseniz müzikten uzaklaştığı için hep seni suçlayacak. Düşün...”

Kadın, “Hayır!” diye çığlık atarak sözlerini kesti. Bağırınca gözleri burnunun köprüsüne yaklaşıyordu. “Onun da bana ihtiyacı var. Dünyadaki her şeyden çok sevdiği annesi intihar etti. Her gece kâbus görüyor.” M. ağlayacağını düşündü ama kadın öfkelenmeyi seçmiş görünüyordu: “Seni okuldan gönderdiler, değil mi? Onu geri götürmek için buradasın. Yaptığın alçaklık...”

M. kadının incelmiş dudaklarına, koyulaşarak derinleşen gözlerine baktı. Çılgınlıktan birkaç adım ötede, iki yana kararsız biçimde sallanmakta olan yüz, şimdi daha tanıdıktı. Olacakların önüne nasıl geçebilirdi? Kassandra[4] gibi elinden bir şey gelmeyeceğinin farkındaydı. Ne yaparsa yapsın, zavallının acıklı yazgısını değiştiremeyecek, az önce hastanede iki ölümle noktalanan trajediye engel olamayacaktı. Ama belki... Birden sevinçle irkildi; belki nişanlısını uyarabilirdi. İstasyonda herkesten önce inebilir ve... M. aklına gelen fikirle doğruldu. Nişanlısının adını öğrenmeliydi.

Ancak ağzını açmasını koridordan yükselen tiz çığlıklar önledi. M. kadını bırakıp seslerin peşine düşerek dışarıya çıkınca şaşırtıcı, şaşırtıcı olduğu kadar da komik bir görüntüyle karşılaştı. Yün yumağını andıran küçük bir köpek, –kendisine benzemekten vazgeçmiş– Palyaço’nun paçasına dişlerini geçirmiş çekiştirirken, yaşlı adam sanki bir aslanın hücumuna uğramış gibi bir yandan ince sesiyle bağırıyor, bir yandan da tek ayağının üstünde sıçrayıp duruyordu. Korku yüzünü değiştirmişti. Onu ilk bakışta tanıyamamasının nedeni bu olmalıydı.

“İmdat... Bay M. lütfen kurtarın beni.”

M.’nin şaşkınlığı kısa sürdü. Gülmemek için kendini kontrol etmeye çalışarak köpeğe doğru yürüdü. Aslında Palyaço’nun oyuncağa benzeyen, böylesine küçük ve sevimli bir hayvandan korkması komik değil, garipti. Köpek, ayağını yere vura vura üstüne gelen M.’yi görür görmez Palyaço’nun paçasını bırakıp, kuyruğunu bacaklarının arasına sıkıştırarak koridorda kayboldu.

Palyaço, ölümden kurtulmuş gibi soluk soluğaydı; yüzü tekrar kendisi olurken minnet dolu bir sesle mırıldanıyordu: “Teşekkür ederim dostum, siz olmasaydınız, belki size...”

M. yaşlı adamı sızıldanmalarıyla bırakarak aklına gelen düşüncenin peşinden telaşla kompartımana geri döndü. İçerisi korktuğu –ve beklediği– gibi boştu, kadın, yarım dakika içinde ortadan kaybolmuştu. M. küfrederek koridora çıktı. Bir kez daha oyuna getirilmişti. Palyaço, düşüncelerini doğrulamak ister gibi tam karşısında, ona bakıyordu.

M. yüzüne masum bir gülümseme geçirmiş adamı öfkeyle yakasından kavradı. “Mahsus yaptın; zavallıyı uyarmama, geleceğini söylememe engel olmak için...”

“Genç dostum... Lütfen... Bırakın; beni öldüreceksiniz. Ne kadar güçlü olduğunuzun farkında değil misiniz?”

M. aynı anda çığlık atarak kendini geriye fırlattı. Adamın boynuna değen parmakları ateşe dokunmuş gibi yanmıştı. Acı beyninde titreşirken korkuyla irkildi. Daha önce hiç dokunmadığından fark etmemiş olmalıydı: Teninde yangın vardı. Şeytan!

M. düşüncesinin çığlığa dönüşmesine engel olamadı. “Şeytansın sen!”

Palyaço önce söylediklerini anlamamış gibi boş boş baktı, ardından tiz bir kahkaha attı. Gülüşü çoktandır takmadığı maskesini, neşesini, tekrar yüzüne geçirmişti. “Hadi, saçmalamayı bırakın, dostum. Çok üzüldünüz, bu yüzden söylüyorsunuz bunları.”

“Kadın nereye gitti?”

Palyaço bunu sormasını bekliyormuş gibi hemen cevap verdi. “Bilmiyorum ama onu tekrar göreceğinize eminim.”

M. sırlarla dolu adamı kuşkuyla süzdü. Hangi kadın, diye sormamıştı. Kimi kastettiğimi biliyor, diye düşündü. Bu, öfkesini daha da arttırdı; artık bağırıyordu: “Gelecek istasyonda o genç adamla buluşmamalı. Anladın mı beni?”

Palyaço onu yatıştıracağından eminmiş gibi ellerini iki yana açtı. “Dostum, sanırım elinize bu buluşmayı engelleme fırsatı geçecek.”

M. sesini alçaltmadan sordu: “Demek engelleyebilirim, öyle mi?”

Palyaço, heyecanla başını salladı. Onu ikna etmeye kararlı görünüyordu. “Evet, dediğim gibi; elinize böyle bir fırsat geçecek.”

M. kararsız bakışlarla Palyaço’yu süzdü. Yaşlı adam artık her şeyden haberi olduğunu inkâr etmekten vazgeçmiş gibiydi. Yine de doğruyu söyleyip söylemediğini bilmek için neler vermezdi M. Bakışlarını insanın yalan barınmayan yerine, adamın yaşlı ama parlak gözlerine çevirdi. Belki nasıl engelleyeceğini sormalıydı; ancak tam o sırada arkasında yine bir havlama duydu. Alçak adam, yine o köpeği yardıma mı çağırmıştı? Sıkıntılı bir yüzle geriye döndü; sürprizler sona ermemişti: Kırmızılı kadın, kucağında az önce Palyaço’nun paçasını ısıran minik köpekle tam karşısında duruyordu.

“Kim korkuttu bu zavallıcığı? Siz mi genç adam?”

M. kadını görür görmez bedenini ateş bastığını, yanaklarının kıpkırmızı kesildiğini hissetti. Bu genç adamın birkaç saat önce onu öptüğünü hatırlıyor muydu? Kadının yeşil gözleri, sonsuz kışı hatırlatan gri koridora baharı getirmişti. Ama konuştuğunda yüzü yine erkeksi bir hâl alıyordu.

“Suçlu benim, hanımefendi.”

Kırmızılı kadın araya girmeye çalışan Palyaço’ya aldırmadan M.’ye bakarak konuşmasını sürdürdü: “İyi insan olmanın ölçüsü hayvanları sevmekten geçer. Bunu biliyor muydunuz?”

Terk ettiği sevgilisi onun gibi köpekleri sever miydi? M. cevap vermeye hazırlanırken kadının gözlerindeki yaşları gördü. Suçluluk duygusu uyandıran merakı şaşkınlığının içinde kayboluverdi. Kadının gözlerini ışıktan koruyan iki avuç gibi aşağıya eğrilen kaim kaşları, ağladığında yüzünü küçültüyordu. İlginçti, sanki duygularının resimsel bir ifade gücü vardı.

“Niyetim sadece korkutmaktı,” dedi M. Sesi kısılmıştı. “Hepsi bu. Ona vurmadım...”

Beceriksizliği, utancını öfkeye dönüştürmek üzereydi. Bu yüzden kadın elini kaldırınca hemen sustu.

“Kusura bakmayın. Sizi suçlamadım. Sadece köpek konusunda şu aralar çok hassasım da...”

Kadın, hassasiyetinin nedenini de açıklayacaktı ama sözleri hıçkırıklarıyla kesildi ve sarsıla sarsıla ağlamaya başladı. Ne yapmalıyım? M.’nin aklından geçen ilk düşünce bu oldu. Kadına doğru ilerledi, sonra vazgeçip geriye çekildi ve yardım isteyen bakışlarla Palyaço’ya döndü. Önce şaşkınlık, ardından utanç; şimdi de budalayı andırıyor olmalıydı. Beceriksizliği art arda doğum yapıyordu.

“Onu bana verin lütfen.” Palyaço, kadının kucağındaki köpeği işaret ediyordu. “Şuraya geçin, biraz kendinize gelin.” Kırmızılı kadın karşı koymadan köpeği Palyaço’ya uzatarak önünde durdukları kompartımana girdi. Canavarın biraz evvel paçasına yapıştığını unutup, korkusunu yenmiş görünen adam bu kez M.’ye döndü. “Hadi dostum, siz de gidin. Hanımefendinin konuşmaya, teselliye ihtiyacı var. Eminim çabalarınızı takdir edecektir.”

Ne demek istiyordu? Anlamamıştı. M. sonunda kararsız bir şaşkın gibi ayakta dikilmek yerine kucağındaki köpeği okşamaya koyulan yaşlı adamın sözünü dinlemeye karar verdi. Ama önce dokunduğu her şeye is gibi bulaşan şu budalalıktan kurtulmalıydı. Belki bir sigara! Elini cebine götürdü ama Palyaço’nun yüreklendirici bakışlarıyla karşılaşınca sigaradan vazgeçti; omuzlarını dikleştirip, kararlı adımlarla kompartımana yöneldi.

“Lütfen perdeleri kapatır mısınız? Bu haldeyken...” Kadın uzun zamandır sabırsızlıkla onu bekliyormuş gibi içeriye girer girmez konuşmaya başlamıştı. Dışarıdan görülmeyen bir kompartımanda onun gibi bir kadınla yalnız kalmak! M. takınmaya çalıştığı kararlı tavrın üzerinden kayıp gittiğini hissetti. “Çok sevdiğim, tam on üç yıldır birlikte olduğum köpeğimi ona bıraktım... İri Kulak, adı bu, benimle yolculuğa çıkamayacak kadar yaşlı...”

Kadın gözyaşlarının nedenini açıklarken M. önce kapıyı, ardından perdeleri kapattı. Geri döndüğünde kompartıman yerini alan, gölgelerin boyayarak yeniden oluşturduğu, loş, romantik locayla karşılaştı. Kadının melankolik, karşısındakini kendinden uzak tutan bakışlarına uygun bir durumdu bu.

Yeni sahnedeki sessizlik uzayınca M. onun karşısına oturdu. Kadın, çantasından kitabını çıkarmış, cevap bekliyormuş gibi ona bakıyordu. Söyleyecek bir şeyler bulmalıydı. “Benim hiç köpeğim olmadı,” dedi. Aklına başka bir şey gelmemişti. “Daha doğrusu, öyle sanıyorum.”

Kadın kaşlarını kaldırdı; M. onun şaşırmadığına emindi ama nedense şaşırmış gibi yapıyordu. “Sanıyor musunuz? İnsan köpeği olup olmadığım nasıl hatırlamaz?”

M. kadının yakınlaşan bakışlarından korunmak için ellerini kaldırdı. “Sadece köpek değil, hatırlamadığım bir sürü şey var...”

Kadın ikircikli bakışlarını bir süre inanmak ister gibi M.’nin üstünde tuttu. Yüzündeki o erkeksi ifade yumuşamıştı. Bir karara varmış olmalıydı. “Belki de en iyisi bu. Hatırlamamak, ne dersiniz? Unutmak!”

M. “Bilmiyorum,” dedi.

“Aşkı, sevmeyi, sevişmeyi... Her şeyi.” M. cevap vermedi. Susmaya karar vermişti. Kadının konuşması onu aptallaştırıyordu. “Aşk? Belki ama ya sevişmek?” Kadın, kendi soruyor, kendi cevap veriyordu. “Aşkın nasıl bir şey olduğunu unutsak da sevişmenin unutulacağını sanmıyorum. Çünkü sevişmek yüzmeye benzer; bir kez öğrendiniz mi asla unutmazsınız.” Birden duraklayıp, sonra tekrar konuşmaya başladı. “Ne dersiniz?” M. dudaklarını ısırdı. Bir an küf kokulu o randevuevindeki fahişeden başka bir kadınla seviştiğini hatırlamadığını söylemeyi düşünmüştü. “Sizce kim iyi sevişir?”

Kadın her seferinde onu gafil avlamayı başarıyordu. M. şaşkınlıkla açılan ağzını kapattı. “Sevişmek koşmaya benzer; her zaman sizden daha hızlı biri vardır. Bu yüzden...”

Yarım bıraktığı cümle kendisine mi aitti, yoksa bir yerden mi aşırmıştı, hatırlamıyordu M. Cevap, belleksiz beyninin derinliklerindeki o koyu sisin içinde, bir yerlerde gizliydi.

Kadın, “İlginç bir bakış açısı,” diye konuşmayı yeniden başlattı. Sesi gibi yüzü de bir şeyler söylüyor olmalıydı ama M. ona bakmıyordu. Dikkati önündeydi; kucağında tutmaya çalıştığı sağ elinde. Kadının çıplak etine dokunma arzusu, kolunu omzundan koparıp almak üzereydi. “Terk ettiğim adamı gördünüz, sizce, onun gibi ömründe bir kez bile parlak bir söz etmemiş birini nasıl olur da sevmiş olabilirim?”

Kamburu çıkmış o yaşlı adam geldi M.’nin gözlerinin önüne. Nedense onu savunma ihtiyacı duyuyordu. Kadının sözleri onu öfkelendirmişti.

“Belki köpekleri seviyordu,” dedi inatçı bir sesle. “Aradığınız neden bu olabilir mi?”

Kadın, tırtıllı, kompartımanın romantik havasını dağıtan bir kahkaha attı. “Belki de öpüşürken gözlerini kapamasındandır...” Saklamayı başardığı belirsiz bir küçümseme taşıyan sözlerinin ardından yine güldü. “Hayır, hayır... Siz bana bakmayın! Beni ona bağlayan çekimin nedenini biliyorum. Aradığımız neden, onun niteliklerinde değil, benim zaaflarımda gizli...” Sabırsız bir sesle saymaya başladı: “Benden tam yirmi yaş büyüktü. Yani, olgun ve tehlikesizdi. Tanıştığımızda, daha doğrusu ilişkimiz başladığında beni sahiplenmeye kalkışmaz, rahat bırakır, ilişkide özgür olurum, diye düşünmüştüm... Karısı uzaktan akrabamdı. Tanışmamızın nedeni de o zavallıdır aslında. Bir süre yasak bir ilişki sürdürmek hoşuma gitti. Biliyor musunuz, yasak olması, aşka bir giz, bir derinlik veriyor. Bütün büyük aşklar, yasak aşk değil midir? İnsan böyle düşünüyor.” Kadının aklındaki her şeyi ortaya saçmak için acelesi var gibiydi. Uzun ve izlenmesi zor sözlerini ara vermeden sürdürüyordu: “Önceleri kolayıma geldi. Sevecen, kıskançlıktan uzak duran, yumuşak bir erkek... Onunla tanıştığımda fırtınalı bir ilişkiden yeni çıkmıştım. Aslında hiç normalliğin sınırları içinde kalmadım. Normallik yaşama ihanet, tutsaklık gibi gelirdi bana. Ama sonra... Sonra günün birinde eski sevgilime rastlayınca korktum. Hem de çok korktum. Bana yaşlı bir adamın verdiği, ana kucağını hatırlatan bir güvenlik içinde yaşamanın ne paha biçilmez bir hazine olduğunu o gün kavradım; anlamını içimde hissettim. Aslında kendi ayaklarımla tuzağa düşmüştüm; sakin bir limana tutsak olmuştum. Ve sonra yapılmayacak tek şeyi yaptım...”

Kadın sonunda susunca M. hedefini vurmak isteyen bir ok gibi kadının bedenine yönelen kolunu tutmaktan vazgeçti. Eli, kolu, düşünceleri, dudakları, erkekliği, her şeyi onu istiyordu. Derin bir soluk aldı. Garipti ama havada badem kokusu vardı. Eskiden badem sever miydi? M. saçmaladığını düşündü, sonra sesinin boğuklaşmasını engellemeye çalışarak sordu. “Ne yaptınız?”

“Korktuğum için onu sahiplenmeye kalkıştım. Beni limanda tutsun, açık denizlere bırakmasın diye...” Kadın, kısa süren kararsızlığının ardından acısız bir utançla devam etti: “Geçen ay karısını terk etmesini istedim ondan.” Kitabı yana bırakarak yaptıklarını onaylamıyormuş gibi başını salladı. “Yaptığım aptallıktı. Eğer bir adamın vicdanı derinse, onu o kuyudan çıkarmaya kalkışmamalı insan. Uzun lafın kısası, yanıldım. Hem de fena yanıldım... İşte, benim hikâyem bu.”

Ya benim hikâyemi öğrenmek isterse! M. rahatsız edici düşünceyle geri çekildi. Ama kadın korkusunun aksine, hiçbir şey sormadı. Hâlâ yanılgısıyla meşguldü.

Teselli eder gibi, “Yeni olan, çoğu kez yanılgılardan doğar,” dedi M.

Bunu neden söylemiş, neden yanılgının üstünde durmakta inat etmişti, bilmiyordu. Ama M. kadının soruşturan bakışlarıyla karşılaşınca farkına vardı. Kadına değil de kendisine öğüt veriyor olabilir miydi?

Kadın, “Doğru!” dedi. “Yeni olan, acılarımızın üstünde yükseliyor.”

Yeni olan! Bu bir mesaj mı? Soracakken trenin düdüğü öttü. M. birden uzun zamandır bu tiz sesi duymadığını hatırladı. Elini de çekerek geriye yaslandı. Ortada anlamakta zorluk çektiği bir durum vardı. Eğer kadın böyle düşünüyorsa neden... Sormaya karar verdi: “Neden ona dönmüyorsunuz?”

Kadın, bakışlarını kaçırdı. Cevap verirken, düşünmüş ve kendini ikna etmiş gibi başını sallıyordu.

“Çünkü beni sadece seviyor; âşık değil ve sevgi, vicdan denen o kuyuyu dolduramaz.” Sözleri ona acı veriyordu. Sonra o kuyunun başındaymış gibi birden umutsuz, sessiz bir çığlık attı. “Ona bir daha ulaşamam.” M. kadının söylediklerini düşündü. Pek mantıklı bir neden değildi onunki. Başını pencereye çevirdi. Dışarıdaki inatçı karanlık kırılıyor muydu? Kadın devam ediyordu: “Kim bilir, belki saçmalıyorum. Belki de geri dönmememin nedeni sadece gururdur. Çünkü geri dönersem kendimi budala durumuna düşürmüş olacağım.”

M. gözleri gecenin içinde bir yerde gizlendiğine emin olduğu, gelecek istasyonun habercisi ışıkları araştırırken, “Gurur yararsızdır,” diye mırıldandı. “Üstelik bizi budalalıktan da kurtarmaz...”

Devam edecekti ama hıçkırık sesi onu engelledi. Bakışlarını kadına çevirince sözlerini bitirmeden susmak zorunda kaldı. Gururlu değil, yediği tokadı yanaklarından silmeye çalışan, sarsılmış biri vardı karşısında. Onu incitmek istememişti; bunu söylemeliydi.

Kadın karşı koymaya kararlıydı. M. incelen ve yeşil bir çift mızrağa dönüşen bakışlarından anlıyordu bunu. Konuşmaya başladığında başını da tehdit eder gibi sallıyordu. “Öyle de olsa, gururdan başka tutunacak bir şeyim yok.”

Sadece gururlu değil, inatçıydı da. M. sözlerini kaldığı yerden sürdürdü. Bu kez yarım bırakmayacaktı. “Gururun bizi budalalıktan kurtardığını sananlar, budalalıklarının sınırlarını kavrayamayanlardır.”

Cümlesini tamamlar tamamlamaz kendini anlamsız bir şaşkınlığın kollarında buldu. Bu sözler ona mı aitti? Sanki konuşan o değil, Palyaço’ydu. Böyle düşünen sadece M değildi. Kadın da onu doğruladı.

“Biliyor musunuz genç adam, tam onun gibi konuştunuz; yaşlı biri gibi, yani. Tanrı aşkına, kimsiniz siz? Hayatı dolu dolu yaşamış, akıllı ve güvenilir birine benziyorsunuz.”

Kim? Adı, anıları, belleği olmayan biri; Bay Hiç Kimse. M. hafifçe kadına doğru eğilerek, sordu: “Doğruyu söylememi ister misiniz?”

Kadının yüzü soruyu duyar duymaz değişti; M. bir süredir bakışlarını sertleştiren o erkeksi ifadenin geri çekildiğini görebiliyordu. Şimdi yüzünde sadece yeşil gözleri vardı. Üzüntüsü sürerken kaşlarının gölgesinde kalan dudakları anlamını çözemediği bir nedenle kıvrılmıştı. “İsterim, haydi anlatın!”

Onu hayal kırıklığına uğratacağını bile bile, “Kim olduğum konusunda hiçbir fikrim yok,” dedi M. “Aslına bakarsanız, adımı bile bilmiyorum. Yirmi yaşından sonra neler olduğunu hatırlamıyorum. Yani belleksiz bir boşluktan farkım yok. Eğer hayat, belleğimizin yansımasıysa, bırakın dediğiniz gibi dolu dolu yaşamayı, uzun süredir bir hayatım bile yok.”

Kadın bir süre M.’nin söylediklerinin anlamını düşünür gibi bekledi; nedense şaşırmamış, aksine, yüzüne dudaklarındaki o garip ifadeyi belirginleştiren bir gülümseme yayılmıştı. Bu bir davet miydi? Kadın M.’nin beklediğinden de yumuşak bir sesle cevap verdi:

“Beş yıllık bir boşluk! Pek de uzun sayılmaz; yirmi beş yaşında olduğunuzu söylemiştiniz, değil mi?”

M. kadının hâlâ çözemediği gülümsemesine karşılık vermeden, “Evet,” dedi. “Öyle demiştim.”

Kadın bakışlarına yeşil kıvılcımlar katan gözleriyle M.’yi süzmeye devam ediyordu. Aklından ne geçiyorsa bu yüzündeki kışkırtıcı maskenin hatlarını daha da keskinleştirmişti. Karar mı veriyordu?

“Biliyor musunuz, genç biriyle olmayalı çok uzun zaman oldu.” Evet, az önce davet etmiş, şimdi de uygun an için karar veriyordu. Ya o, hiç kırk yaşında bir kadınla sevişmiş miydi? M. yirmisinden sonra tanıdığı hiçbir kadını hatırlamadığını fark edince gülümsedi. “Neden pencerenin perdesini de kapatmıyorsunuz?” M denizdeymiş gibi iki yana yalpalandığını hissetti. Midesi yüreğiyle yer değiştirecekmiş gibi boğazına doğru yükseliyordu. Yine de ayağa kalkarak, pencerenin perdesini aşağıya çekti. “Kapıyı da kilitleyin!”

M. dediğini yaptıktan sonra kadının önüne geldi. Şimdi dizleri onunkilere değecek kadar yakınındaydı. Birbirini çeken iki ten arasında oluşan, etini yakan elektriği pantolonunun üstünden bile hissediyordu. Art arda yutkundu. Midesindeki dalgalanma bir yana, aklını kurcalayan soru rahatsızlığını daha da arttırıyordu. Birini –onu ağlatacak kadar– sevdiğini söylerken neden böyle birdenbire serüven arayan sıradan bir kadın gibi davranmaya başlamıştı? M. –içi ince bir sızıyla dilimleniyordu– karşısındaki gizemli kadını mutluluk istasyonundaki o hüzünlü haliyle görmeyi yeğleyeceğini düşündü birden. Neden?

Aptallık olacağını bile bile bir an kendini kompartımandan dışarıya atıp kaçmayı düşündü M. İnce bir sesin “dur” diye bağırdığını duymasaydı, bunu yapacaktı da. “Sakin olmalıyım, sakin olmalıyım, sakin olmalıyım...” İki sözcükten oluşan cümleyi şarkı nakaratı gibi art arda mırıldanarak geriye, pencereye doğru çekildi. Gördüğü ilk andan beri arzuladığını inkâr etmeyeceği çekici bir kadını bu denli yakınındayken geri çevirmek! Bu kesinlikle aptallık olurdu. Peki, duyduğu isteği bastıracak denli güçlü olan bu rahatsızlığın ardında ne vardı? Biraz bekledi. Gözlerinin önüne hüzünlü, yorgun, yaşlı bir erkek yüzü geliyordu. Birden sinirli bir sesle gülmeye başladı.

“Ne oldu?” M. rüyadan uyanır gibi yana, sesin geldiği yöne döndü. Kadın şaşırmış, hakarete uğramış gibi geriye çekilmişti. Karşısındaki yüzü görünce anladı; şimdi hissettiklerine ne ad vereceğini biliyordu M.: suçluluk duygusu; hâlâ kirpiklerinin ucunda duran o yaşlı adama ihanet ediyor gibi hissediyordu kendini. Tekrar ama bu kez özür diler gibi güldü. Kadın şaşkınlığını atlatmıştı; bakışlarından onu yatıştırmaya niyetli olduğu okunuyordu. “Hadi, yanıma oturun!”

M. bir kez daha kadının emrine uydu. Acaba birlikte ihanet etmeye hazırlandıkları adamın ne denli acı çektiğinden haberi var mıydı? Belki hatırlardı. “İkizleri hastanede aynı anda öldü,” dedi, biraz bekledikten sonra.

Kadın, “Tam yirmi iki yıl oldu,” diye karşılık verdi; kendini savunur gibi sabırsızdı. “Aradan o kadar uzun zaman geçti ki.”

Yirmi iki yıl! M. en fazla iki saat önce sona eren dramın ne kadar uzak bir geçmişte kaldığını fark edince hüzünle irkildi. Demek hâlâ acısını yüreğinde, sıcaklığını parmaklarında hissettiği o küçük bedenler çoktan çürümüş, toprak olmuştu. Yılların belleği yoktur, acıyı taşımazlar... Kadının söylemek istediği bu olmalıydı. Unut! M. birden unutmaktan nefret ettiğini düşündü. Belleğin asıl düşmanı zaman değil, acıyı aşındıran, sonra da yiyip yok eden bu iğrenç beyin hastalığı değil miydi?

Silkinip, kadının söylediklerini duymamış gibi inatla devam etti: “İkizleri birbiri ardına öldü ve O, orada değildi. Karısına gelince, çocuklarının ölümünün ardından çıldırdı zavallıcık... Sevdiğiniz erkek bu yüzden kendini hep suçlamış olmalı. Uzakta olduğu, payına düşen acıyı omuzlayamadığı için.” Kararan sular: Kadının gözlerindeki parıltılı sulara gölgeler düşüyordu. M. bakışlarını, teslim olursa kurtulamayacağını bildiği yeşillikten kaçırarak konuşmasını sürdürdü: “Karısını terk edememesinin nedeni de bu olmalı. Borcunu ödüyor. Bazı insanlar sadık olurlar. Hem borçlarına hem de acılarına.”

Kadın, M.’nin sözlerini keserek şaşkın bir sesle mırıldandı: “Biliyor musunuz, adı da Sadık tı...” M. kâh kızdığı kâh savunduğu adamın adını duyar duymaz nedenini bilmediği gizli bir suçlulukla irkildi. “Adı Sadık...” Kısa cümle beyninde art arda yankılanıyordu ki, sinirli bir ses bu yankıyı bastırdı. “Hayır!” Bağıran, suçlamayı kabul etmeyeceğini haber veren M değil, kadındı; şaşkınlığı geçmişti. “Dinleyin! Ben karısını değil, yıllardır hastanede belleksiz bir hayat süren, yaşamla bağını koparmış bir kadını terk etmesini istedim ondan. Anlamıyor musunuz? O zavallı için başucunda oturan kişinin kimliğinin artık hiç önemi yok. Çünkü hastaneye son kez yattığından beri, yani yıllardır tek kelime etmedi. Hiç kimseyi tanımıyor. Gözlerini açmıyor. Beyni bomboş. Sadece bağırıyor...”

Boş... Boş’u beyin, beyin’i art arda tekrarlanan belleksiz, izledi. Belleksiz! Utançsız bir küçümsemeyi hatırlatan sözcük kulaklarında kasvetli bir çan sesi gibi yankılanırken M. direnmekten vazgeçerek kadının ışıltısını bulup geri alan gözlerinin içine bıraktı kendini. Yandaki kompartımanlardan birinde Rachmaninov’un piyano konçertosu için kemanlar viyolonsellerle birlikte gösterişli bir giriş yapıyordu. M. son anda, yararsız olduğunu bile bile direnmeye çalıştı. “Bunu yapmamalıyız...”

“Acısına yemini gibi sadık bir adamı aldatmamalıyız” da diyecekti ama görünmez bir el ağzını kapattı. Belki de ne yaptığını bilen, kararlı –iki çocuğunun canını aynı anda alabilen– bir Tanrı’nın, yazgının eliydi onu susturan. Kadına baktı. Ondan vazgeçebilir miydi? Ya öteki...

M. duyduğu suçluluğu kurşun gibi ağırlaştıran adamdan kurtulmak için gözlerini kapatarak altın rengi sulara geri döndü. Yüreği bilinmeyen bir cennetin eşiğindeymişçesine kuşku ve mutlulukla ürperiyordu. Onu engelleyen tedirginliğin uzun ömürlü olmayacağının farkındaydı. Nitekim dudakları kadınınkine dokunur dokunmaz kararsızlığı buharlaşıverdi. Ne olacağı, sonunda nereye varacağı belliydi; merhametsiz olsa da ne yaptığını bilen bir Tanrı’nın peşinden ilerlemiyor muydu? Ömrüm boyunca kopamayacağım, eninde sonunda yazgımı değiştirecek birini öpüyorum... Belki aptalcaydı ama böyle düşünüyor, bunları hissediyordu. Mutluluğuna gelince: Yüreğini dilimleyen utanç yerini adım adım coşkuya, başka hiçbir kadında bulamayacağı o kavurucu hazza bırakıyor, ancak bedeninde ve yüreğinde hissettiği bu tanımsız duygu M.’yi daha derin, yeni bir utancın içine savuruyordu. Sarmal; mutluluğunu utanç, utancınıysa mutluluk seyreltiyordu.

M. bir süre bu iki kutbun arasında gidip geldi. Ne yapacağını bilmez bir durumdayken saatlerce önce uyandığında göğsünde gezinirken bulduğu sızının birden keskinleştiğini, acıya dönüştüğünü fark etti. Korkuyla irkildi ama direnmeyecekti; kopup istediğine sarılmak için dakikalardır omuzlarını zorlayan kollarını bıraktı ve arsız ellerinin günahkâr bir çift yılan gibi kadının bedenine dolanmasını bekledi. İşte, parmakları kadının gördüğü andan beri dokunmayı arzuladığı çıplak omuzlarında, boynunda geziniyordu. Ellerinin yolculuğunu kare kare, resimmiş gibi anısız, boş belleğine kazımalıydı. Gözlerini açmayı düşündü ama adını acısına gösterdiği sadakatten alan o adamla karşılaşma korkusu onu engelledi. Dudakları, yolunu bulan su gibi kadının boynundan kulağına doğru aktı. Sadece dudağı değil, varlığı da sıvılaşmış, onu terk etmeye hazırlanıyordu.

M. bilincini yitirmenin eşiğinde titrerken kadını tekrar duydu; şaşkın, hazdan boğuklaşan bir sesle, inler gibi konuşuyordu. “Bunu nereden öğrendin?”

M. zorlukla, “Neyi,” dedi, gözlerini açamıyordu.

“Emmeyi... Kulak mememi... Tıpkı onun gibi...” O? Kadın, baygın sesiyle M.’nin aklından geçen sessiz soruyu cevapladı: “Sadık gibi.”

Sadık! Sadık da kimdi? M. tekrarladığı adın uyuşmuş beyninde bir resim bulmasını bekledi. Tanrı’nın biçtiğiyle yetinmeyip, şimdi öpmekte olduğu sevgilisiyle birlikte bir kez daha cezalandıracakları zavallı adam!

Cevap vermedi M. Kadını ele geçiren sarhoşluk –ağzından bulaşmış olmalıydı– onu da tutsak almak üzereydi. Yutkundu; dudaklarıyla emip, diliyle gıdıkladığı kulak memesi âdeta cinsel bir organa dönüşmüştü. Kasıklarını ağrıtan gerginlikse kopmak üzereydi; M. adının birdenbire sahici kıldığı adamı kirpiklerindeki karanlığa itip gömdükten sonra ellerini kadınınkilerin peşinden aşağıya doğru indirdi. Yüreği, yorucu yolculuğunu bitirmiş, dik yokuşu tırmanarak ağzına kadar gelmişti. Zorlukla nefes alıyordu; bir kadınla sevişmek! Eğer olsaydı, belleğinin ne kadarını doldururdu cinsel anıları? Daha önce onu arzulayan bir kadınla sevişmiş miydi hiç? Belki de ilk kez yapacaktı bunu. Kadının parmaklarının araştırıcı, kışkırtıcı dokunuşlarıyla ürpererek, sevişirken neler yapması gerektiğini hatırlamaya çalıştı. Gözlerinin önüne gelenler gerçeğin parçaları olamayacak kadar bulanık ayrıntılar, Sevgi Seval’le ilgili bölük pörçük fantezilerden ibaretti. Birden korkuyla ürperdi. Başarabilecek miydi? Cinsel anı yokluğu, onu iktidarsız biri yapıp çıkmıştı.

Boğuk, çağrı yüklü sesin verdiği, hiçbir erkeğin karşılıksız bırakmayacağı emri tam bu sırada duydu. “Hadi artık!”

M. çağrıya cevap vererek gözlerini açtı; açar açmaz da sarıldığı kadını iterek korkuyla ayağa fırladı. Çekimine kapıldığı haz dünyası parçalanmış, yörüngeden kurtularak boşluğa savrulmuştu. Sahne bir kez daha değişmişti. M. bir süre gördüklerine inanmakta zorluk çekerek karşısında dikilen zebaniye baktı. Papyonlu adam, M.’nin az önce eliyle kilitlediği kapıyı nasılsa açmış, yüzünde öfkeli bir ifadeyle onu süzüyordu. M. daha dudaklarını aralayamadan adamın kalın, emretmeye alışık sesini duydu.

“Sadık Bey! Sonunda yakaladım sizi...” Adam, ellerini tehditkâr bir şekilde sallayarak içeriye girerken M. geriledi. Sadık! Ne demek istiyordu bu budala? “Hemen okula geri dönüyorsun. Toparlanmak için iki dakikan var!”

“Ne oluyor? Siz ne yaptığınızı...”

Adamın onu dinlediği yoktu; dinlemek bir yana, tokat atacak gibi elini kaldırmış emirlerini art arda sıralıyordu. “Dönüyor ve yarın akşam o resitali veriyorsun! Tam üç ünlü hoca seni izleyecek... Anladın mı, üç! Adamlar dünyanın ta öteki ucundan geldiler. Toparlan! Hemen gidiyorsun!”

M. korkuyla gerileyerek pencereye dayandı. Bir süre ne yapacağını bilemeden karşısındaki zebaniyi izledi. Adam çıldırmış olmalıydı; o yorgun, soluk almakta zorlanan ihtiyar gitmiş, yerine despot kılıklı bir baş muavin gelmişti. Nasıl olup da bu denli değişmişti? M. birden adamın sarhoş olabileceğini düşündü; şişeyi bitirdiyse kendini gemide bile sanabilirdi. Sakinleşmeye çalışarak kadına döndü; o da şaşırmış olmalıydı.

M. sıyrılan eteğinin altında açığa çıkan bacaklarını örtmeye çalışan kadının suçlu halini görünce az önce duyduğu rahatlamanın yok olduğunu fark etti. Öfkeyle hayatının en önemli anını ondan çalmayı başaran adama döndü.

“Bakın, karıştırıyor olmalısınız. Sadık dediğiniz kişi bu trende değil. Onu arayan başkaları da var...”

“Sus, haylaz sersem!”

M. eliyle az önce sarıldığı kadını işaret etti. “İsterseniz ona sorun. O Sadık’ı...”

Tanıyor, diyecekti ki, birden kırmızılı kadınla Papyonlu’nun aynı zamanda yaşamadıklarını hatırladı. Zaman nehrinin iki kıyısında, birbirlerinden habersizdi onlar. Ya kendisi nerede duruyordu? Nehrin ortasında; zamanın akmadığı, donduğu noktada...

“Demek karıştırıyorum ha!” Papyonlu, cüssesinden umulmayacak bir çeviklikle aralarındaki uzaklığı iki adımda geçip, M.’nin bileğini yakalayarak yaşından umulmayacak bir güçle kıvırdı. “Peki, bu ne? Kim sardı bu yarayı?”

M. bileğinin üst tarafındaki taze yara izine baktı şaşkınlıkla. Nasıl olmuştu da etini enlemesine, bu denli derin kesen izi daha önce görmemişti? Kekeledi. “Ben, ben...”

Papyonlu, M.’nin şaşkınlığından yararlanarak önceliği ele geçirmiş, artık avaz avaz bağırıyordu. “Annenin cenazesinden döndüğün gece stüdyonun cam kapısını yumrukladığını da mı hatırlamıyorsun? Keman çalan elini parçalamak istemiştin.”

Annesi! M. yardım ister gibi yana döndü. “Nesrin, bir şeyler söyle!”

Nesrin! Kadın daha yerinden kımıldamadan M. Papyonlu adamı iterek kapıya atıldı ve kompartımanı cehenneme çeviren kızıl alev topunu yararak koridora çıktı. Adını koyamadığı, zarımsı bir şey bedenini ele geçiriyordu. Dehşetin ürpertisi! Yıllardır kendini unutturmayan, tadını bildiği bu duyguyla sarsıldı. Kurtulabilirmiş gibi art arda, keskin çığlıklar atıyordu. Nesrin... Nesrin... Nesrin... Beynindeki bulanık denizin dibinden –batmış bir gemiden yükselen enkaz parçası gibi– fırlayıp su üstüne çıkan altı harfli o sihirli ad, önünde bir top gibi zıplayıp duruyordu: Nesrin... Çılgınca sevdiği, hayatı boyunca vazgeçmeyeceğine söz verdiği kadının adını –unuttuktan sonra tekrar– hatırlamıştı. Rıza Hoca haklıydı. Anıların üzerindeki o geçirimsiz zar yırtılıyor, donmuş zihni çözülüyordu.

Rıza Hoca! M. bir kez daha bağırdı. Karşısında sabırsız bir öfkeyle onu süzen, altı uzun yılı birlikte geçirdikleri adamı, babasından daha iyi tanıdığı hocasını da hatırlıyordu. Başını ellerinin arasına aldı; tutmazsa, beyni az sonra çatlayıp ikiye ayrılacak, kafatasından dışarıya fırlayacaktı. Sonunda ne olduğunun farkına varıyordu. Bilinci aniden aralanmıştı. Zihni berraklaşırken beynini saatlerdir –kim bilir, belki de yıllardır– kaplayan sis dağılıyor, yitirdiği anılar açığa çıkıyordu.

M. geçmişten kopup gelen ve şimdiki zamanda beklemediği bir anda karşısına çıkan kadınla adamı geride bırakarak koşmaya başladı. Çıldıran bir hayvan gibi dakikalarca, hiç durmadan, başını –koparıp kurtulmak için– sürekli iki yana savurarak koştu. Birdenbire hatırladığı iki adın ardından beyninde başlayan heyelanı durdurmak için ne yapması gerektiğini bilmiyordu. Aslında heyelanı durdurmak istediğinden de emin değildi. Rasgele ortaya çıkan anılar, aniden beliren resimlerle karmakarışık olan aklındaki tek şey, oyunu sahneye koyan yönetmeni, Palyaço’yu bulmaktı.

M. Athena’yı doğuracak Zeus[5] gibi dayanılmaz bir baş ağrısıyla koşusunu dakikalarca sürdürdü. Trenin bu denli uzun olmasını aklı almıyordu. Palyaço’dan hiçbir iz yoktu. Birden koridorlarda değil, zamanın damarlarında koştuğunu fark etti. Kafatasını çatlatan zonklama katlanılmaz bir hale gelmişti. Ağrı, onu bir o yana, bir bu yana savururken pencereye çarptığında değişikliği fark etti: Dışarıda treni saatlerdir bir kılıf gibi saran karanlık, beynindeki sis gibi yırtılıyordu. Çok geçmeden güneş de anıları gibi ortaya çıkacaktı. Ancak değişen sadece pencerenin ötesindeki cehennemin koyuluğu değildi; mekân da değişiyordu. Önünden geçtiği kompartımanların hepsi doluydu. Tren, hiçbir yerde durmamalarına rağmen –ne olmuşsa– birdenbire ortaya çıkan yolcuların hücumuna uğramıştı.

Aradığı boş kompartımana dakikalar sonra rastladı M; tam gücünün sonuna geldiğini düşündüğünde. Sanki biri kompartımanı dinlenmesi için alelacele boşaltmıştı. İçeri girip kapıyı kapattı. Görüntüler birbiri ardından, hiçbir sıra gözetmeden gözünün önünde beliriveriyordu: Ayaklarının dibinde kırık bir keman duran, kendini asmış çıplak bir kadın; yağmurlu bir günde boş iki çukura bakan bir adam; morgdaki işkence görmüş cesetler; boş gözlerle karnına bastırdığı ellerini süzen yorgun bir kadın; onlarca çocuğun sıkıştırıldığı sınıf, boş bir banka defteri, ilaç ve ter kokan loş hastane koridorları, çirkin bir köpek, aydınlık bir bahçede birbiriyle alt alta üst üste oynaşan iki erkek çocuk, plaklar... Görüntülerdeki tanımadığı yeni oyuncular, yeni yerler... Parçalanmış, sürekliliğini yitirmiş zamanın hangi parçasına aittiler?

M. kafatasını dışarıya doğru esneten sancı ve sorularla koltuğa yığıldı. Direncinin sonuna gelmişti. Başındaki şey patlamak üzereydi; öne doğru yıkıldı. Yere kapaklanmadan önceki son düşüncesi, bayılmamalıyım, oldu.

Dakikalar sonra gözlerini açtığında yerde değildi. Biri onu kaldırmış, koltuğun üstüne boylu boyunca uzatmıştı. Başını yokladı; ağrı mucizevî bir şekilde yok olmuştu. Palyaçoyu doğrulmaya çalıştığında gördü. Pencerenin yanındaki koltukta, aydınlanmakta olan günü selamlıyormuş gibi dışarıya bakıyordu. Hüzünlü, unutulmuş bir heykeli andırıyordu. M. konuşmayı onun başlatmasını bekleyerek camda akıp giden görüntüyü seyretmeye koyuldu. Hava daha tam olarak aydınlanmamıştı ama dışarıdaki cenneti çağrıştıran manzarayı bütünüyle görebiliyordu. Geniş bir ırmağın kıyısında yol alıyorlardı; suyun ortasında boş bir sandal demirlemişti. Güneş, henüz görünmese de menevişli ışıltılar serpiyordu bu aydınlanmakta olan yeni dünyaya; geniş yeşilliğin gerisindeki uzak, kahverengi alçak tepeler, kurumaya yüz tutmuş bir yaranın kabuğunu andırıyordu.

M. tekrar Palyaço’ya döndü. İyice yaşlanmış görünen adam hâlâ bir büst gibi hareketsizdi. Ona zaman tanıyor olmalıydı; yok olabilir düşsel bir varlıktan, hatırlayan bir insana dönüşmesi için... M. sonraki bir saat boyunca giderek şeffaflaşan bir sessizliğin içinde bekleyerek boş belleğinin ince bir suyun altına yerleştirilen bir kova gibi yavaş yavaş dolmasını, geri dönen anılarının zamana ve gerçek dünyaya tekrar lehimlenmesini bekledi: Elinde yalnız gecelerinin günahkâr şahidi kemanı tutarak duşa girer gibi çırılçıplak soyunup, sonra da kendini tavandaki halkaya asan annesini; konservatuvara geri döndüğünde Neşe’yi boş yere arayışını; o denli aydınlık oluşuna şaşırdığı morgda kafası ikiye ayrılıp beyni çalınmış kardeşinin derisi yüzülmüş cesedini saatlerce teşhis edemeyişini; kardeşinin uyandırmaya çalıştığı yığınların desteklediği askeri darbeleri, işkenceleri, bir anarşisttin kardeşi olarak faşist baskılarla geçen seneleri; Suzan’la bir kitapçıda rastlantıyla tanışmasını; mutsuz evliliğini kısa sürecek bir mutlulukla aydınlatan ikizlerin zor, sancılı doğumunu; Sevda’nın onu –peşinden Selma’yı da sürükleyerek– ölüme götürecek hastalığını; art arda gelen ama şahitlik edemediği ölümleri; sevgisini gösteremediği çocuklarının küçük bedenlerini toprağın konukseverliğine teslim edişini; müzikten nefret eden öğrencilerini; hiç peşini bırakmayan parasızlığını; onu terk eden Nesrin’i, tek başına geçirdiği günlerin yoldaşı iri Kulak’ı...

Anı ya da anı parçacıkları sırası geldikçe çerçevenin içindeki yerlerini alıyor, böylelikle o görkemli mutsuzluk resmi ortaya çıkıyor, matemini bir yemin gibi bozmadan tuttuğu acılı hayatı belirginleşiyordu... Sahi, hayatı ne zaman bir müzisyenden Sadık’ınkine dönüşmüştü?

M.’yi harekete geçiren bu kışkırtıcı soru oldu. Tamamlanmasını izlediği resmi bırakıp, kendini de şaşırtan bir akıcılıkla son saat boyunca kompartımanın içine bir örümcek ağı gibi örülen sessizliği parçalayarak konuşmaya başladı:

“Annemin, beni hep utandırmış olan şeyi sonunda kendisinin de keşfettiği için intihar ettiğini sanmıştım, oysa şimdi bundan emin değilim... Sanırım matemini sona erdirmesini, babamı unutmasını söylediğim için astı kendini.” Palyaço cevap vermedi. Belki M.’nin kendi kendine konuştuğunun farkına varmış, belki de o da dışarıdaki cennete dalıp gitmişti. “Hayatım onun ölümüyle değişti. Aslında onun ölümünden söz etmem yanıltıcı; çünkü o da babamın öldüğü gün ölmüştü. Kendini astığı dakikaya kadar çevresinde ne varsa, onu babama dönüştürmeye çalıştı: Beni, sonra kardeşimi, hatta kemanı... Neden?”

“Gerçeği keşfetmek için doğru soruyu bulmalısınız, dostum.”

M. merakla doğruldu. Söyledikleri bilmeceye benzese de taş heykel canlanmıştı. Yaşlı adamın konuşması yalnızlığının kuyusuna uzatılan bir el gibi sevindirdi onu. Yenilenen umuduyla tekrar sordu: “Doğru soru ne?”

“Annenizin sorunu, babanızı gerektiğinden fazla sevmek olabilir mi? Tek kişiye yönelmiş, odaklanmış böylesi sevgi çoğu kez sorun yaratır. Derinlere inmiş bıçak, saplandığı yeri parçalayıp, iyice kanatmadan çıkmaz, değil mi?”

“Sevgi ve bıçak,” dedi M. “Yakışıksız da olsa, ilginç bir benzetme olduğunu kabul etmeliyim.”

Palyaço omuzlarını silkerek, “Kim bilir, belki de başkasını sevme yeteneğinden mahrumdu,” dedi.

“Sevgi tembeliydi.” Sevgi tembeli! Ne demekti bu? İnsan neden sever? M. titrek, sanki geleceği alacağı cevaba bağlıymış gibi boğuk bir sesle mırıldandı. “İnsan neden sever? Sevmek, insan olarak yalnızlığa katlanamamamızın bir sonucu mu?”

Palyaço başını içeriye döndürmeden cevap verdi: “Sevgi belki de sevilme isteğimizden başka bir şey değil. Aslında sevgiyle ilgili tek bildiğim şey, sevginin nedenini aramanın bu duyguyu anlamsızlaştırmak olduğu... Çünkü gerçek sevgi, nedensizdir.”

Dışarıda ırmağı gümüş bir halata dönüştürerek aydınlanmakta olan gün büyüleyiciydi. M. beynindeki heyelanın üstünde kalan sorularla devam etti: “Hâlâ genç miyim?”

“Evet, çok gençsiniz. Annenizin cenazesinden döndüğünüz günkü kadar...”

“Peki, Suzan’la neden evlendim? Yalnız kaldığımı hissettiğimden mi, yoksa hamile olduğunu söylediği için mi? Eğer çocuk istemiyorum deseydim, kürtaj olacaktı. Neden Rıza Hoca’yı dinlemedim?” M.’nin sesi, sıra çocuklara gelirken boğuklaşacaktı. Acısını uyandırıyordu. “Güzel bebekler değildiler. Onları sokakta gören hiç kimsenin durup baktığını ya da sevmeye kalkıştığını görmedim. Galiba bana benziyorlardı...” Nefes borusundan yükselen küçük bir kabarcık gırtlağını kaşındırıyordu. Yutkunarak devam etti: “Sevda’da bir gariplik olduğunu ilk Suzan fark etti. Ben inanmadım; Suzan’ın kuruntusuna verdim, zayıf, sağlıksız bir bebek diyerek üstünde durmadım...” Kabarcık galiba boğazını tıkayacaktı. Tekrar yutkundu. “Suzan, evlenmemizden önce de hastanede tedavi görmüştü; iki kez. O yüzden söylediklerine pek aldırmıyordum...”

“Anlıyorum,” dedi Palyaço; sanki soluk alması, hıçkırıklara dönüşecek kabarcıkların sönmesi için ona zaman veriyordu.

M. susadığını hissetti. Ama ortalıkta su yoktu. Geçmişten koparmaya çalıştığı taze bir sesle devam etti:

“İkizler doğduktan sonra Suzan çıldırdı. Onunla bir daha yatmadık... Yine de çocukların ölümüne kadar hastalığını dışarıda geçirdi sayılır. Sonra...”

Faydasızdı. Kabarcıklar inatçıydı. Çoğalıp, bölünüyor, bir kısmı hıçkırığa, kalanı da gözyaşına dönüşüyordu... Islanan sesi boğazında eriyip gitmiş, sözcükler boylu boyunca dilinin üstüne serilmişti. M. daha fazla direnmeden sustu ve Tanrı’nın acımayı unuttuğu çocuklarını ne zaman hatırlasa yaptığı gibi, usul usul ağladı. İç çekmeden, omuzları sarsılmadan, soluk alır gibi doğallıkla ağlarken hep olduğu gibi Ravel’in hüzünlü piyanosuna sığındı. Karşısındaki hesap bilmez adam ona yirmi üç yaşında olduğunu söylüyordu ama yüreğinde sonraki yıllar boyunca birikmiş, aşınmaz, anlatılamaz, yüzyıllık acıdan habersizdi.

Palyaço, M.’nin gözyaşlarından fışkıran hüzünden kurtulmak ister gibi, “Çocuklarınız...” diye mırıldandı. “Acınızı anlıyorum.”

Anlıyor muydu? M. şaşkın bakışlarını yaşlı adama dikti. Tanrı gibi o da çektiği acıyı küçümsüyor olmalıydı. Yatışmış görünen ağrıyı uyandırmayı göze alarak başını öfkeyle salladı. Kavranması mümkün olmayan, anlaşılamaz ve anlatılamaz bir acıydı onunki. Yıllar doğru tanımı öğretmişti: Anlatılabilen, kavranan acı, katlanılabilen acıdır; katlanılamayan da anlatılamayan ve kavranamayandır... Sınırları belli olmayan, her sabah şafağa eşlik ederek doğan, gün boyu güneşle büyüyen, günbatımında karanlıkla birlikte şekil değiştirerek koyulan, midesi, yüreği, beyni ve gözyaşlarında gezinen, sonsuz acıdan söz ediyordu M...

Bunları düşününce rahatladı; adamı bırakıp, yatışmış bir yürekle devam etti: “Eğer Nesrin’le karşılaşmasaydım, ben de annem gibi...”

Ancak devam edemeden susmak zorunda kaldı. Palyaço elini kaldırmıştı. Belki teselli etmek, belki de onun da içini kıyan gözyaşlarından kurtulmak istiyordu. “Kimse sizi suçlamıyor, dostum.”

Yine de anlatacaktı M. Tanrı’ya hesap verir gibi af dileyen bir sesle konuşmasını kaldığı yerden sürdürdü:

“O koyu, katlanılmaz mutsuzluğumu Nesrin seyreltti. Suya benziyordu... Aslında ikimiz de çok direndik... Onu uzun zamandır tanıyordum. Suzan’ın akrabası... Garip ve inanması güç ama hayatım boyunca tattığım tek mutluluğu, mutsuzluğuma borçluyum... Şimdi de onu özlüyorum... Doğruyu söylemek gerekirse, ne yapacağımı bilmiyorum. Beni terk etti... Biliyor musun? Şaşırtıcı ama bütün gece izlerini aradığım bellek, bulduğumda bana cevapları vermedi...” Palyaço sözlerini duyuyor muydu? Tekrar bir heykele dönüşmek üzereyken M. sesini yükseltmeden atıldı. “Sa... Sadık! Belleğin geri çağırdığı bu adam, nedense bana başka biriymiş gibi geliyor. Yeni kişiliğim, bu trende geçirdiğim gece boyunca edindiğim anıların altında eziliyor...”

Palyaço onu şaşırtarak başını çevirdi. M. nedensiz ama kesin bir önseziyle adamın yakında, belki de yolculuk bitmeden öleceğini düşündü. Gün ışığı sanki onu yok ediyordu. Adam onu doğrularcasına, başını daha fazla dik tutamayacakmış gibi sağ omzuna bırakarak cevap verdi. Sesi çok yorgundu.

“İnsan denen varlık bir sürü şeyden kopartılıyor: Anasının rahminden, yuvasından, yerinden, bazen de yurdundan. İnanın bunların arasında en az acı vereni, anılarından kopması bence. Bu yüzden belleksizliği çok önemsemeyin. Yüzünüzü geleceğe dönün.”

“Belleksizlikten kurtulmak! Bu karanlıktan kurtulmak isteği kadar olağan ve anlaşılır gelmiyor mu sana? Kim karanlıkta kalmak, ışıktan mahrum yaşamak ister? Kör gibi yaşamak istemiyorum...”

M. bunları söylerken birden geleceğe sürgün edilen bir belleğin –zamanla bağlarını kopartmış belleksizliğin– büyüleyiciliğini hissetti. Ama tıpkı boğulmak üzereyken denizin muhteşemliğini, sonsuzluğunu kavramak gibi irkiltici bir duyguydu bu.

Palyaço, aynı fikirde değilmiş gibi devam etti: “Geçmişe hep bugünün gözlüğüyle bakıyoruz; yani geçmiş dediğimiz, çoğu kez bugünün özlemleri.”

M. bir an için adamın haklı olabileceğini düşündü. Öyleyse neden hâlâ geçmişi düşünüyordu?

“Geçmiş işte tam da bu yüzden –gelecek için– gerekli olabilir mi? Çünkü bellek, ancak başlangıç ve geçmişe bağlanırsa anlamlanıyor. Unutmak, vazgeçmek, bağlantısız belleklerin sonucu değil mi?” M. farkındaydı, onu ikna edemeyecekti. Yine de direndi. “Geçmişe, başlangıca uzanmayan gelecek, ipi kopmuş bir uçurtmaya benziyor bence.”

Palyaço birden gülümsedi. Ama gülümsemesi onu sevimli göstermiyordu artık. Işığa arkasını dönmüş, tablosunu gölgelerle boyayan bir ressama benziyordu. İlhamını şeytandan alan bir ressam! Gözlerini kapamıştı M. Boyadığı resmi seyrediyor, diye düşündü.

Palyaço, “Gökyüzünde başıboş sürüklenen bir uçurtma...” dedi sayıklar gibi. Demek seyrettiği uçurtmaydı. Mırıltı sürüyordu: “Özgürlük, bu demek olsa gerek.”

M. ihtiyatla başını salladı. Oyuna gelmeyecekti. Her zamanki gibi kafasını karıştırmaya çalışıyordu hınzır adam. “Özgürlük bağlantısızlık mıdır?”

“Bir halden öteki hale geçmek, her şeyden vazgeçebilmek,” dedi Palyaço; sesi iyice uzaklaşmıştı. Hâlâ gökyüzünde olmalıydı.

Evet, yanılmamıştı; Palyaço kafasını karıştırmaya çalışıyordu. M. gerilemeyeceğini haber veren bir tonla atıldı: “Ya özgürlükten vazgeçmek! Buna ne ad vereceğiz?”

“Özgürlüğün en saf biçimi...” dedi Palyaço. Gözlerini açmış, geri gelmişti. Her şeyden, özgürlükten bile vazgeçebilmek! Bilgelik bu muydu? Palyaço inançla sözlerini bitirdi. “Verilecekse, bu ad verilmeli.”

M. karşısında durmadan kılık değiştiren adamı yenilenen merakla bir kez daha süzdü. Kötülüğün ressamı olmaktan vazgeçmiş, çocuksu bir peygambere dönüşmüştü şimdi de. Birden önseziye benzeyen uyarıcı bir acıyla irkildi. Her peygamber ömrünün yarısını inancından kuşku duyarak geçirmez miydi? Kuşku! Bu yüzden mi?

M. sesindeki acımayı gizleyerek sordu. “Yolculuk yapmaktan ne zaman vazgeçeceksin?”

“Yaşam bana yeni bir şey öğretmez olduğunda...”

Yaşam! Sözcük, M.’nin aydınlıkla birlikte hissettiği mutluluğa, hayır, buna mutluluk denemezdi, rahatlamaya bir zehir gibi damladı.

M. “Çok kötü, berbat, yıkımlarla dolu bir hayatım oldu...” diye başladı. Açıklarken eliyle başını işaret ediyordu: “Belleğime geri dönen resimler söylüyor bunu: acılarla, felaketlerle geçen, boş, değersiz bir yaşam... Doğrusunu söylemek gerekirse, yaşamın bana öğrettiği tek şey, acının kösnül ve dişi olduğudur. Acı, doğurur doğurmaz yeniden hamile kalan tavşana benzer, durmadan yeni acılar yavrular.”

Palyaço’nun sessizliği kısa sürdü; dudaklarını gererek, “Demek tavşan?” dedi; sesindeki alaycı vurguya rağmen gülmemişti.

Bir süre konuşmadılar. M. kendini somurtkan sessizliğe bırakıp bakışlarını pencereye çevirdi. Hava iyice aydınlanmış ama manzara nedense değişmemişti. Akmayan, iki kıyıdaki kumluklarda uyuklayan ırmak; suyun ortasında demirlenmiş çiğ beyaz sandal ve gerideki garip dağlar... Her şey inandırıcı dünyadakinden farklıydı. Ya zaman?

M. ayağa kalkıp adamın önüne, yaşlı gözlerini kaçıramayacağı noktaya kadar yürüdü. Bu garip katarda geçirdiği tek gecenin tam otuz beş yıl sürdüğünü biliyordu artık. Sıra, trene bindiğinden beri sormak istediği soruya gelmişti. Baştan sona değil, sondan başa doğru, tersine yaşanmış bir ömür geçmişti sorunun doğuşu üstünden. Boğazını temizledi.

“Ne yapmam gerekiyor? Bir şey yapmak için burada olduğumu biliyorum; daha doğrusu, bir sezi bu. Bunca garipliğin, daha doğrusu bu yolculuğun bir nedeni olmalı.”

Palyaço gölgelerle kaplı gözlerini ona çevirdi. Bütün gece boyunca bu soruyu beklemiş gibiydi. Yine de kararsız görünüyordu. “Seçim,” dedi neden sonra. “Bir seçim yapmak için buradasınız.”

M. adamın sözlerini yavaşça, sözcükleri birbirinden ayırarak tekrarladı: “Seçim... yapmak! Neden?”

Palyaço hiç beklemeden, “Çünkü hayat en çok seçim yapmaktır...” dedi. Söylediklerinin önemini vurgular gibiydi. Yorgunluğundan umulmayacak bir çeviklikle yerinden doğrulmuştu. Eliyle M.’nin oturmasını işaret edip, az önceki enerjik tavrının aksine, sakin, neredeyse duygusuz bir sesle anlatmaya koyuldu: “Evvelsi gün, Suzan’ın hastaneden dönüşünü, Nesrin’in İri Kulak’ı bırakıp sizi terk edişini düşündüğünüz oturma odanızda o ‘çok kötü, berbat, yıkımlarla dolu’ hayatınızı bir şarap şişenin eşliğinde gözden geçirdiniz ve acının olmadığı bir hayat yaşamış olmak için her şeyinizi verebileceğinizi söylediniz...”

M. korkuyla irkildi. Robinson Cruose’nun kumsalda, çıplak ayak izini gördüğü andaki kadar şaşkın ve dehşet içindeydi. Hatırlıyordu: Nesrin’in kapıyı öfkeyle çarparak çıkışını, Suzan’a su götürüşünü, kapıdaki eğrilmiş haritayı düzeltişini, İri Kulak’ın mutfaktaki kâsesini sütle dolduruşunu... Her şey adamın dediği gibi olmuştu. Çenesini sıktı; dişleri birbirine vuruyordu. Yanılmamıştı; şeytanla karşı karşıyaydı. Kekeledi: “E... E... vet ama... Verebilecek değerli neyim var ki benim?”

“Acılarınız,” dedi Palyaço. Söylediğinin M.’nin beynine kazılmasını ister gibi sesini yükseltmişti. “İstedikleri ve hayal ettikleriyle değil de elde edebildikleriyle yaşayan her insan, en az bir kez yazgısını değiştirmeyi düşler. İşte bu, o an. Size, içinde hiç acı barındırmayacak bir hayat verilecek...”

Acısız hayat! Demek böyle çılgınca bir istekte bulunmuştu? M. yüreğinin bir kez daha ayaklandığı, yerini terk etmeye hazırlandığını hissetti. Birkaç saat öncesini –belki de yıllar geçmişti o konuşmanın üstünden– öfkeli Palyaço’nun ona, “en derin, en tutkulu isteklerimizin acıdan doğduğunu” söylediği anı, “nasıl unutursun?” deyişini hatırladı. Şimdi neyi unuttuğunu biliyordu.

Yine de içini garip, kararsız bir sevinç dolduruyordu. Ama neden? M. sevincini bastırarak, “Anlamadım,” diye üsteledi. “Neye karşılık? Karşılığından benden istenen ne?”

Yaşlı adam sabırsız sesiyle bir kez daha, “Sadece acılarınız,” diye tekrarladı. “Çektiğiniz acılarınızı verecek ve karşılığında o gece düşlediğiniz gibi bir hayat alacaksınız.”

M. iki yönlü bir kararsızlıkla durakladı. Hareketsizliğinin bir ucunda mutluluk umudu, öteki ucundaysa şaşkınlık vardı. Sonra şaşkınlığa doğru savruldu. Karşısındaki büyücü onunla alay ediyor olmalıydı. Hıçkırığa dönüşecek bir kahkaha, suyun içinden yükselen bir mantar gibi zıplayarak boğazına yerleşti.

“Şaka yapıyor olmalısın,” dedi; bir yandan yutkunuyordu. “Acılarımı verecek, karşılığında yeni, mutlu bir hayat alacağım, öyle mi?”

Palyaço, “Şöyle de diyebilirsiniz,” dedi. “Yeni, içinde hiç acı olmayan bir hayat alacaksınız.”

M. hayattan mücevhermiş gibi söz ederek alıcısını yüreklendiren hilekâr bir satıcıyı andıran adama ne söyleyeceğini düşündü bir süre. Garip peygamber, mutlu yerine, acısız demişti ama M. bunun üstünde durmadı. Sorular; aklına sadece –onu mutluluğa götüreceğini umduğu– sorular geliyordu:

“Bu ne biçim bir alış veriş? Kim acılarından vazgeçmez ki? Böyle bir ödülü hak etmek, buna layık olmak için ne yaptım ben?”

“Sadakat gösterdiniz, dostum,” dedi Palyaço. “Acılarınıza sadık kaldınız.”

M. dakikalardır boğazında bir şamandıra gibi batıp çıkan kahkahayı sonunda serbest bıraktı. Çıkardığı ses öylesine güçlüydü ki, geriye savrulduğunu hissetti. Palyaçoya gelince, o, suratına atılan bir tokadı andıran sese aldırmamıştı; dikkati hâlâ M.’nin üzerindeydi. M. umut taşıyan bir merakla tekrar sordu: “Acı bu kadar değerli mi?”

“Ben de bunu öğrenmeye çalışıyorum, dostum!”

M. birden midesine giren krampla kasıldı. Küçümsenmişti; şimdi anlıyordu. Yaşlı kaçığın başından beri peşinde olduğu şey, bu aptalca sorunun cevabıydı. Böylesine garip, karmaşık bir oyunu sahneye koymasının nedeninin bu denli saçma bir meraktan kaynaklandığına inanamıyordu?

“Yolculuğun sana öğreteceği bu mu?” M. elini karnına bastırıp, sesini alay eden bir çocuğunki gibi inceltti. “Acının önemi?”

“Evet. İnsan acılarından vazgeçer mi? Acısız bir hayat için anılarını terk eder mi?” Sözcük başını döndürüyor olmalıydı; ne zaman acıdan söz etse, tutkulu bir şaire dönüşüyordu. “İşte, öğrenmek istediğim bu.”

M. bir türlü sonlanmayan şaşkınlığıyla başını iki yana salladı. “Acı, mutluluğu anlamak için gereklidir; tıpkı ışığın karanlık sayesinde kavranması gibi...” Karşısındaki garip büyücüye aitti bu sözler. Demek insanı en çok insan kılan şeyin, acısına duyduğu sadakat olduğuna inanıyordu. Haklı olabilir miydi?

Saçmalıyordu, olamazdı. M. silkinerek doğruldu. Bir an için de olsa, dilenciye benzeyen adamı ciddiye almıştı.

“Sana şunu söylemeliyim, yaşlı dostum. Bunamış olmalısın. Bu soruyu kime sorsan, aynı cevabı alırsın: Evet, evet, evet...

Tabii ki terk eder; insan acıdan kurtulmak için her şeyi yapar.”

“Demek, evet! Cevabınız bu?”

“Evet, bu,” diye cevap verdi M. “Ama sana inanmıyorum. Bu değiş tokuş önerisinin sadece bir düş anı olduğunu biliyorum. Birazdan bir şey olacak ve gerçeğe geri döneceğiz.”

“Dostum, hayatımızı şekillendiren gerçekler değil, düşlerimiz olmalı... Hem unutmayın! Yazgımız bizi asla uyarmaz. Bu değiş tokuş, size tanınmış bir ayrıcalık...”

M. elini kaldırıp adamı susturdu. Kuşkusu bakışlarına da yansıyor olmalıydı. Palyaço çaresizlikle başını sallıyordu. “Önerdiğin nasıl bir hayat?”

Palyaço bu soruyu bekliyormuş gibi hemen cevap verdi. “Bir düşünelim... Evet, acılarınızın karşılığında size nasıl bir hayat bulmalıyız... Hımm...” Yine oyun oynayan bir çocuğa dönüşmüştü: Ne denli saçma olursa olsun, yaptığı onu eğlendiriyordu. “Tamam, sanırım buldum...”

Palyaço, “Buldum,” dedikten sonra sözlerini yarım bırakarak –evet, kesinlikle çocuğa benziyordu– başını yana çevirdi. M. adamın bakışlarını izleyerek kapıya döndü. Bay G., her sahne alışında olduğu gibi yine birdenbire eşikte belirmişti. Hiç olmadığı kadar yakışıklıydı. Kusursuzlukla arasındaki son engel, gözkapaklarındaki damarlar da kaybolmuştu.

Adam, sıranın ona geldiğinin farkında olarak beklemeden anlatmaya koyuldu:

“Çok garip, değil mi arkadaşlar? Adım bir kez daha değişti...” Haber onu heyecanlandırmıştı. Palyaço’dan devraldığı neşenin ışıldattığı canlı bir sesle devam etti: “Bakın, Gelece, Gelecek olmuş. Ne hoş bir ad, değil mi?”

Olymposlu Tanrı, elinde tuttuğu zarfı Palyaço’ya uzatıyordu. Yaşlı adam ne göreceğini biliyormuş gibi bakmadan zarfı M.’ye geçirdi. Yüzü hiç olmadığı kadar ciddi bir ifadeyle maskelenmişti. M. bakışlarını kâğıda çevirdi. Sarı zarfın üstünde okunaklı bir el yazısıyla, Bay Gelecek yazılıydı.

“Alın!”

M. zarfı Bay G.’ye geri verecekken, adam –sanki birini bekliyormuş gibi kapıya göz atıp– bağırdı; sesi çağıldıyordu:

“Neyse, birkaç dakika izin istiyorum. Galiba yan tarafta tanıdık birileri var...” Coşkusu, M.’yle Palyaço’nun oluşturduğu dünyaya ait değildi. “Geç kalmam, merak etmeyin.”

Sonra, Bay G. olarak girdiği kompartımandan yeni adıyla birlikte, geleceğe doğru uzaklaştı. Her şey bir dakikada sona ermişti. Ne demekti bu? M. karşısında renk vermeden oturan Palyaço’yu süzdü. Bay Gelecek’in birdenbire ortaya çıkmasının bir rastlantı olmadığını biliyordu. Merakla elini cebine soktu.

Çıkardığı zarfın üstündeki ad da değişmiş, Bay Maz, Mazi’ye dönüşmüştü. M. yeni adını görür görmez irkildi. GELECEK ve MAZİ! Ne demek bu? Sormasına kalmadan Palyaço’yu duydu:

“Bence size isteğinize uygun bir hayat bulmak için uzağa gitmemize gerek yok. Bay G.’nin imrendiğiniz hayatına ne dersiniz?” M. anlamsız olduğunu bilmesine karşın önleyemediği bir sevinçle titredi; içgüdüsel bir tepkiydi bu. Yaşlı büyücü devam ederken titremesi hâlâ devam ediyordu: “Bir düşünün: Sevgi Seval, Neşe gibi bütün gençliğiniz boyunca arzu ettiğiniz o kadınlar sizin olabilir; Bay G.’nin hayallerinizi çalarak yaptığını söylediğiniz, sizi kıskandıran o yolculuklara çıkabilirsiniz. Üstelik sizinki gibi bir kardeşi de var; bunların yanı sıra dostumuzun yakışıklılığını ve zenginliğini de unutmamalıyız. Tam düşlediğiniz gibi bir hayat ve seçkin bir erkek örneği... Ve tabii son olarak bunlara sizi bekleyen sıra dışı bir müzik kariyerini de eklemeliyiz. Hocanız birazdan sizi bulabilir ve yıllar önce kaçırdığınız o resitali yarın gece verebilirsiniz... Kısacası, zenginlik içinde geçecek, acıyla hiç karşılaşmayacağınız bir hayat öneriyorum size... Artık mutluluğun sözcükleriyle konuşacaksınız, dostum.”

M. içinde bir yerde büyüyen o sıcak sevinci bastırmaya çalışarak düşündü: Mutluluğun sözcükleri! Bu hiç öğrenemeyeceği bir dilin sözcükleri değil miydi? Hatırlıyordu: Kimseyi cezbedemediğini, gölgesinden başka onu izleyen olmadığını... Yaşamı ıssız düzlüklerde akan yalnız bir ırmak gibi herkesten uzakta, göze çarpmadan geçmiş, gençken başının üstünde ışıldayan müzik yeteneği annesinin ölümünden sonra onu terk etmişti. Hayattan bile daha sıkıcı bir adam olduğunu hatırlıyordu. Bay G.’nin hayatını istememek için deli olmalıydı. Bir ara ikizlerle Nesrin’in resimleri taze belleğinden kopup gözlerinin önüne gelir gibi olsa da bunun üzerinde durmadı. İçinde –uzak, hiç gitmediği bir yerde– kontrolden çıkmış bir yangın başlamıştı. Mutluluğun alevleri, anılarına da erişerek her şeyi yakıp, yok ediyordu.

Yine de sessiz bir çığlıkla ürperdi M. Belli belirsiz, cılız bir sesti bu. Sadık! Biri onu mu çağırıyordu? Telaşla, tekrar karşısındaki koltuğa oturan yaşlı adama doğru eğildi. “Ya adım? Ödüle değer bulunan sadakatim?”

“Sadakat, hayal gücü kıt, seçenekleri olmayan insanlara özgü bir erdemdir; oysa şimdi bir seçeneğim var... Neden böyle demiyorsunuz?” M. karşı koyacakken susup, düşündü: Adam haklıydı; sadakat soylu bir erdemdi. O, daha sıradan, evcil erdemlerin insanı olduğunu hatırlıyordu. Bu arada yaşlı adam önerisine son noktayı koyuyordu: “Az sonra bir istasyona geleceğiz. Seçim yapacağınız durağa; sadece iki peron var bu durakta. Sağ taraftaki perona inerseniz, geleceği, soldakine inerseniz maziyi, yani, geçmişinizi seçeceksiniz. Sağ tarafta yeni, acısız bir hayat, soldakinde ise eski hayatınıza geri dönüşünüzü sağlayacak bir kapı olacak. Karar sizin.”

Sağda GELECEK, solda MAZİ! M. birden kuşkunun o büyük, gölgelerle kaplı kapısının önünde durmakta olduğunu hissetti. İçinde bir yerde kaybolmuş, boğulmakta olan biri zayıf bir sesle, “bekle” diyordu. Bekle! Neyi bekleyecekti? Başını salladı: Omuzlarını dikleştirdi; kararını vermişti. “Tabii ki yeni, acısız hayatı seçiyorum.”

“Acele etmeyin, dostum. İstasyona kadar vaktiniz var. Neden biraz düşünmüyorsunuz?”

M. yerinden doğruldu. Hâlâ görmemişti ama genç yüzünde öç alan bir gülümseme olduğuna emindi. “Eğer geçmişi seçeceğime bahse girdiysen, bunamışsın demektir.”

“Öyle mi,” dedi yaşlı adam. Bunak demesine alınmış görünmüyordu. Öfkelenmemişti de. “Öyleyse biraz yeni hayatınıza alışın. Bakın!”

M. adamın işaret ettiği yöne döndü. Bay Gelecek, elini uzatmış onu çağırıyordu. M. –kendini bir hırsız gibi hissetse de– hayatını çalacağı adama utançsız bir sevinçle gülümseyerek içtenlikle karşılık verdi. Onu görmek damarlarına öfke ve kıskançlık yerine ilk kez mutluluk yayıyordu. Bir süre iki yana sallandı, sonra ayağa kalkarak karşısında onu meraksız gözlerle süzen gizemli yönetmenin otuz beş yıldır doyurulmamış istek ve hayallerini gerçek kılarak, sadık bir adam için tasarladığı yeni kişiliğin, Bay Gelecek’inin, –hayır, kendi geleceğinin demeliydi– peşine takıldı. Acılardan sonsuza kadar kurtulmak! Bu kışkırtıcı umut başını döndürüyor, ölmeden cennete gideceği düşüncesiyle ürperiyordu. Dışarıya çıkarken yine adını fısıldayan o sesi duydu; ama durmadı. Sadık’ı ve sadakati geçmişte bırakırken oyalanmamalıydı.

G.’yi koridorun sonunda, pencereden dışarısını seyrederken buldu M. ilk sürprizle de orada karşılaştı. G.’nin yüzünde sığ bir gülümseme yaratmış olan dışarıdaki görüntü, az önce Palyaço’yla oturdukları kompartımanın penceresinden görünenle aynıydı: tembel ırmak, ortadaki hareketsiz sandal, uzaktaki garip dağlar, hatta renkler... İki tarafta da aynı görüntü? Sanki görünmeyen bir el, trenin soluna dev bir ayna yerleştirmiş, manzarayı bu tarafa taşımıştı. Ne demekti bu?

“Biraz eğlenmeye ne dersin? Yemek ve içki de var.”

M. şaşkınlığını gizlemeden G.’ye döndü. Yakışıklı adam, durumdan habersiz gibiydi. “Eğlence mi?”

“Hadi, gel benimle!”

M. dışarıda akıp gitmeyen, donmuş manzaraya –trendeki garipliklerden birisi diyerek– aldırmamaya karar verdi. G. hızlı adımlarla trenin gidiş yönüne doğru yürümeye başlamıştı bile. M. de enerjik adımlarla adamın –düşüncelerini hemen geleceğimin diye düzeltti– arkasından atıldı.

İlk vagon tıklım tıklım doluydu. Yolcular kompartımanlardan dışarıya taşmışlardı, ortalığı tekerlek seslerini bastıran homurtulu bir gürültü ve baharatlı yemek kokuları kaplamıştı. M. gece boyunca treni boydan boya en az iki kez geçmiş olmasına rağmen bu insanlarla nasıl olup da karşılaşmadığına şaşırarak, kalabalıkta kendine yol açarak ilerledi. G. birkaç adım önündeydi. Koridoru dolduran kılıksız insanlardan, ayakaltında koşuşup duran çocuklardan bunalmışa benziyor, ne zaman biri dokunsa –çevreden, insanlardan– iğrendiğini ele veren hareketler yapıyordu: Yolunu kesenlerin yanından geçerken sanki üstü kirlenecekmiş gibi kompartımanlarla koridoru ayıran ince duvara yaslanmak, kimseye değmemeye dikkat etmek, sık sık üstünü silkelemek gibi... M. öyle anlarda adamın yana dönen yüzünün asıldığını, tiksintiyle buruştuğunu görüyordu. Anlaşılan G.’nin dünyasında –tabii kendi geleceğinde de– yoksulluğa yer yoktu. Yakışıklı adamın yoksullukla hiç tanışmadığına emindi M. Çünkü yoksulluğun insanda –belleksizliği de aşan– kalıcı izler bıraktığını biliyordu.

Oldukça tenha olan ikinci vagonda ortalık düzenli ve temizdi; buradaki yolcular nispeten daha iyi giyinmişlerdi. M. kılavuzunun o garip tedirginliğini üstünden attığını görüyordu; yürürken arada geriye dönüyor, M.’nin onu izleyip izlemediğini kontrol ettikten sonra gülümseyerek tekrar ilerlemeye devam ediyordu. Vagonu çabucak geçtiler.

Yürüyüş, üçüncü vagonda –daha koridoru yarılamamışken– birdenbire ortaya çıkan büyük, kale kapısını andıran metal bir levhanın önünde sona erdi. Kapı geçit vermekten çok karşısındakini uyarmaya yarayan bir engele benziyordu. G. ahşap kayıta tutturulmuş süslü pirinç zili çalmak için öne çıkarken M bakışlarını yana kaydırdı. Dışarıdaki durağan cennet, pencerenin içinde ilk göründüğü haliyle karşısında duruyordu. Ya tren ilerlemiyordu ya da duvara asılmış bir tabloya dönüşen manzara, trenle aynı hızla yol alıyordu. “Tamam, giriyoruz.”

M. pencereden ayrılıp, G.’ye hazır olduğunu belirten bir el işareti yaptı. Geçmişle vedalaşma zamanı gelmiş gibiydi. Sınırı geçiyorlardı; bunun farkındaydı.

Gösterişli kapıdan içeri girdikleri yer koridor ve kompartımanlarla bölünmemiş, uzun ve geniş bir boşluktu: Kapının eşiğinde beyaz etek giymiş, birbirinden güzel dört kız gülümseyerek karşıladı onları. İçerisi pek kalabalık değildi; sükûnet serin bir esinti gibi yüzlerini yalıyor, neşeli ama yumuşak bir melodi mis gibi kokan havayı nazlı nazlı dalgalandırıyordu. Saatlerdir kulaklarında kâh tiz çan sesi kâh boğuk bir davul gibi tekrarlanan tekerlek gürültüsü, kapıdan girer girmez kaybolmuştu. İki yanda yer alan ve hemen hemen hepsi tavana kadar yükselen çiçekli bitkiler dikdörtgen boşluğa –ortalıkta hiç cam olmamasına rağmen– bir sera havası vermişti.

“Hadi dostum, alsana!”

M. onu çağıran sese döndü. Elli beş yıldır gizlediği bir rüyayı, umarsızca düşlediği hayatı onun için büyüten yakışıklı adam, birkaç adım ötede durmuş, içki uzatan huriyi işaret ediyordu. M. kızın elindeki kadehi aldı, sonra geri dönerek cennetin derinliklerine yönelen kılavuzunun peşine takıldı. Tren sanki artık rayların üstünde değil de boşlukta yol alıyordu. Gerçek cennet burası olmalı diye düşündü. O güne kadar gördüğü en güzel kız olduğuna yemin edebileceği karşılayıcısının koluna girdiğini fark edince, şaşkınlığının artacağına buharlaştığını hissetti. Yürümeyen, âdeta ayaklarının altındaki hava tabakasının üstünde kayarak ilerleyen kızın çiçek kokusu yayan diri, genç bedeni kalan soruları da yok etti.

Göz alabildiğince uzanan ve tabanı çimen yeşili bir halıyla kaplanmış salon, içinde parlak renkli, egzotik kuşların yüzdüğü havuzlarla bölünmüştü. Alıştığı ve bildiği yaşamdan ne denli uzaklaştığını ilk kez, kuşları başka bir dünyanın yaratıklarıymış gibi merakla seyrettiğinde fark etti M. İki yanda alçıdan yapılmış, mermer taklidi sütunlar ve heykelcikler vardı. Karşılaştıkları insanların hepsi şıktı –kadınlar 1960’lardan fırlayıp gelmiş gibiydiler– ve gülümseyen yüzlerinden sağlık akıyordu. M. önlerine çıkan herkesin aynı şekilde gülümsemesinin garipliği üstünde durmadan, iradesini kemiren –uyku öncesi, kendini kapatan bilincin rahatlamasına benzeyen– karşı konulmaz bir mutluluk bulutuna girmekte olduğunu hissetti. Belki gelecek umudu, belki de hâlâ ne olduğunu anlayamadığı lezzetli içki neden oluyordu buna; aldırmamaya karar verdi. Yanındaki kız bir süre daha onlarla –su gibi akarcasına– ilerledikten sonra kolundan çıkıp, geri döndü: Karşılama sona ermişti.

Artık G.’yle birlikte yürüyecekti; M. adımlarını adamınkine uydurarak ilerledi. O sırada fark etti: Dakikalardır elinde tuttuğu kadehteki içki hiç bitmiyor, sanki o yudumladıkça görünmez biri tarafından hemen tazeleniyordu. İlginç, mutluluk veren bir keşifti bu. Baş dönmesine teslim olmadan önce müziğin yükseldiği yeri kestirmeye çalıştı ama çabaları sonuçsuz kaldı. Daha önce hiç tatmadığı duyguların eşlik ettiği bu ilginç yürüyüş birkaç dakika sonra, G.’nin dört kişinin oturduğu bir masayı göstermesiyle sona erdi. Daire şeklindeki geniş masada üç kadın ve yaşlıca bir erkek, neşe içinde birbirlerine gülümseyerek, heyecanlı bir konuşmayı sürdürüyorlardı. Kadınların ölçülü, ancak kışkırtıcı kahkahaları çağrı yüklüydü. M. özellikle kısa, kızıl saçı olan kadının çekici olduğunu düşündü, bu yüzden G. işaret eder etmez onun yanına oturdu. “Merhabalar. Biz geldik!”

G.’nin selamı masada sevinçli bir dalgalanma yarattı. Yakışıklı kılavuz bu çevrede tanınıyor olmalıydı. M. gözlerinin kapanmasını engellemek için kadehi masaya bıraktı. Çevresindekiler –yanındaki kadınınki dışında– gülümsüyorlardı ama yüzlerindeki ifadeler sıcak, kavrayıcı sayılmazdı. M. kısa saçlı kadının hareketsizliğinin büyüleyici olduğunu fark etti: Kirpiklerini bile açıp kapamadığı taşlaşmış duruşu, güzelliğini heykele çeviriyor, onu ulaşılmaz kılıyordu. Çekiciliğinin zaman ötesi bir niteliği vardı.

Zaman ötesi... Bunlar M.’nin son düşünceleri oldu; önce gözleri kapandı, sonra içeri girer girmez onu ele geçiren uykumsu bilinçsizliğin içine doğru yuvarlandı. Boşluğa düşerken elini yanındaki kadına doğru uzattıysa da heykel kımıldamadı...

Tekrar gözlerini açtığında kendini yine masada, kadının yanında otururken buldu M. Gözleri kapanmadan önce karşısına yerleşmekte olan G. ortadan kaybolmuştu. Zaman yine sıçramış olmalıydı. “Demek uyandınız!”

Palyaço! Ses ona aitti; M. solundaki adama döndü. Evet, oydu; üstündeki paçavraları atmış, smokine benzer şık bir takım giymişti. Ya çekiciliğin heykeli? O duyguyu yitirme korkusuyla yana döndü. Az daha çığlık atacaktı: Yanındaki kadın Lerzan’dı; ergenlik cinselliğinin kızıl saçlı, kısa etekli kraliçesi...

M. heyecanla öteki kadınlara baktı: Sevgi Seval ve Neşe... Ya çıldırmıştı ya da biri gençlik düşlerini sahneye koymaya karar vermiş olmalıydı. Gözlerini ovuşturdu. Nasıl olmuştu da kim olduklarını masaya oturduğunda fark etmemişti? Demek Sevgi Seval patlamadan kurtulmuştu? Bir an, uyukladığında masadakilerin değiştiğini düşündü. Gerçekten cennette, piano mobile’de[6] miydi? Ya Palyaço?

Onu düşünür düşünmez sesini duydu: “İçmeye bir süreliğine ara verin. İlk gelenleri hep çarpar bizim kokteyl.”

“Burada ne arıyorsun?”

Şıklıkla harmanlanmış bir kendini beğenmişlik; sadece kadınlar değil, o da çok değişmişti. Palyaço, M.’nin sorusuna cevap vermeden önce göz ucuyla, sorar gibi kadınları süzerek omuzlarını silkti, sonra, “Burada olmam son derece normal,” diye cevap verdi. “Çünkü burada yaşıyorum ve saatlerdir bu masadan kalkmadım.”

M. “Anlamadım,” diye mırıldandı. “Daha yarım saat önce beraber değil miydik?” Sesini yükselterek G.’yle birlikte geldikleri yönü işaret etti. “Orada.”

Palyaço’nun –nedense M.’nin onu bıraktığı anki kadar yorgun görünmüyordu– yüzündeki o sürekli gülümseme biçim değiştirerek, aşağıya çekilmiş gibi derinleşti. Bu gerçek gülümsemesi olmalıydı. “Aha! Şimdi anlaşıldı. Siz onunla karşılaştınız.”

M. “O?” dedi; adamın kimden söz ettiğini anlamamıştı.

“Kardeşim... Yani ikizim...”

Palyaço’nun ikizi! Haber, Palyaço’yu burada, güzel kadınların arasında görmekten daha şaşırtıcıydı. M. bir an, daha doğmamış olan ikizlerinin acısını tekrar göğsünde hissetti. Ama kadınların onu gençliğine geri çeken neşeli sesleri bu cılız ürpertiyi büyümeden bastırdı. Masadaki kadınların da adamı izleyerek merakla ona baktığını hissedince kendini savunur gibi açıkladı: “Demek ki karıştırmak için iyi bir nedenim varmış.”

“Anlıyorum,” dedi adam. “Sizi gayet iyi anlıyorum. Arada bir olur bu.” Benzerlik yüzleriyle sınırlı değildi; karşısındakini küçümseyen bir tavırla süzen adam da Palyaço gibi iki cümleyle konuşmanın efendisi olup çıkıyordu. Etrafındakilerde tartışılmaz bir üstünlük duygusu uyandırdığı açıktı. Ama M. bu etkinin nereden kaynaklandığını çözemedi. Dostluk? Yaş? Ya da rütbe? Belirsizdi. Adam, “Önce bir şeyler yiyin, sonra yeniden içer, keyfinize bakarsınız,” dedi, düşüncelerini doğrulamak istercesine.

M. önündeki tabağa göz attı. Nedense adam yemekten söz eder etmez karnının acıktığını hissetmişti. Oyalanmadan tabaktaki yiyecekleri atıştırmaya koyuldu. Masayı sanki o konuşmasa sonsuza kadar sürecek bir sessizlik kaplamıştı. Ancak meraksız, saygılı bir sessizlikti bu; M. çatalı bırakıp, sırasını savar gibi aklına gelen ilk soruyu sordu.

“İkizler genellikle birlikte olurlar. Siz neden ayrısınız? Yani, o neden...” Aklına trenin geceyi geçirdiği kısmını tarif edecek bir sözcük gelmiyordu. Sonunda, “Öteki,” dedi, “Öteki tarafta?”

“Kendi seçimi.”

Adam, söylediklerinin onaylanmasını umarak önce Sevgi Seval’e, sonra Neşe’ye baktı, ardından sözü –sanki nöbeti devreder gibi– bir baş işaretiyle Lerzan’a verdi. M. gizli bir mutlulukla ürperdi. Üç kadının arasında sesini en çok duymak istediği oydu çünkü. Ah bir de bacaklarını görebilse, dizini onunkine bir yaslayabilseydi!

“Kimse ona buradan git, buraya gelme demedi. Ama o hastalandı; o bulaşıcı şeyi kaptı ve her şeyden elini eteğini çekerek bizlerden uzaklaştı.”

Bulaşıcı şey? Mikrop! M. gece boyunca yaşlı adamla sayısız kez karşılaştığını, saatlerce yan yana oturduğunu, hatta ona dokunduğunu hatırlayarak ürperdi. O mikroba –her neyse– yakalanmış olabilirdi. Bakışlarını Lerzan’ın gözlerine dikerek, “Ne hastalığı?” diye mırıldandı, endişeyle.

“Mutsuzluk!”

M. konuşmayı Lerzan’dan geri alan adama döndü. Gizleyemeyecek kadar şaşırmıştı. Yine de dudaklarından art arda sorular döküldü:

“Mutsuzluk mu? Hastalık dediğiniz bu mu?” Adam –M.’nin benzerini daha önce G.’nin yüzünde gördüğü– o maskeyi andıran sığ gülümsemeyle, yüreklendirir gibi hafifçe başını salladı. “Ve buna bulaşıcı bir şey yol açıyor, öyle mi?”

“Evet. Kesinlikle; bundan eminiz. Kanıtlandı.”

Bu kez cevabı Neşe vermişti. Ama M. ona dönmedi. Gerçeği –eğer ortada bir gerçek varsa– Palyaço’nun ikizinin söyleyeceğini hissediyordu. Yutkunarak sorusunu tekrarladı: “Yani, bir mikrop?”

“Hayır, hayır... Bu bir organizma değil, daha değişik bir oluşum.”

“Yine de bir adı olmalı,” dedi M.; adamın sözü uzatmasına öfkelenmişti.

“Bu oluşuma biz Tanrı İnancı da diyoruz.” M. tokat yemiş gibi geriledi; adam devam ediyordu: “Kardeşimi bizden ayıran hastalığın adı bu.”

Tanrı! M. bilincinin bulanıklaştığını hissediyordu: “Yani, sizler Tanrı’ya inanmıyor musunuz?”

“Hayır,” dedi adam. Sabırsız sesi karşısındakini ikna etmek ister gibi alçalıp, incelmişti. “Tanrı, aşağıdakilerin inandığı bir şeydir. Biz neden inanalım ki?”

M. geriye yaslandı. Cennette yaşayıp, Tanrı’ya inanmamak! Komikti bu: İnancın en değerli hediyesini alıp, kralını reddetmek! Ama M. gülmek, kahkaha atmak yerine ancak mırıldanabildi; duyduğu şaşkınlık sesini ezip, yassılaştırmıştı. “İnanmamak için nedenleriniz olmalı.”

“Tabii var!” M. dizlerini birden bacağına yaslayan Lerzan’a döndü. Söz tekrar ona geçmişti. “Gereklilik, inanç için bir ihtiyaç olması gerekli. Ama bizim kimseye ihtiyacımız yok. Tanrı, mutsuz ve çaresizlerin beyaz atlı prensidir. Burada kurtarılmayı bekleyen yok; Tanrı’yı ne yapalım? Üstelik Tanrı yalnız da gelmiyor; kendisi bir yana, boyunduruğu altına girenlere gereksiz yükler yüklüyor.”

M. bir süre kadını süzdü. Bacaklarına yaslanan biçimli dizlerinden –bu kazara mı olmuştu, yoksa bilinçli, az önceki düşüncesine verilen bir karşılık mıydı, bilmiyordu– kasıklarına doğru tırmanan hazzın sıcaklığı direncini kırıyordu. Cennetten Tanrı’yı kovmak! Aslında M.’nin buna itirazı yoktu. Tanrı’ya inancını ikizlerini gömdüğünde yitirmişti; bunca yıl sonra şimdi, varlığına ve gerekliliğine inanmadığı birinin haklarını koruyacak değildi.

Yine de gizli bir öfke duyuyordu. Çünkü bütün bu saçmalıkların bir nedeni vardı ve o nedenin arkasında da Palyaço’nun olduğuna emindi. Acısız bir hayat... Dileği buydu; üç sözcüklü cümle kadar kısa ve belirgin... Tanrı’yı neden işin içine katıyorlardı?

Sıkıntıyla Lerzan’a döndü M. Böylesine akıl karıştıran garipliklerle uğraşacağına onunla bir yerlere gitmek için neler vermezdi; kimsenin onları göremeyeceği, gözlerden uzak bir köşeye... Düşünce, kasıklarına varan sıcaklığı yangına dönüştürmeye yetti. Masanın örtüsü altında kaldığı için göremiyordu: Acaba bir yaz ve bir kış boyunca aklını başından alan o kısa etekleri hâlâ giyiyor muydu?

“Hadi gelin!” M. onunla o saklı köşede suçüstü yakalanmış gibi utançla başını kaldırdı. Lerzan ayağa kalkmış, elini uzatmış, gülümsüyordu. “Biraz gezelim. Size etrafı göstereyim.”

M. davete karşılık vermeden önce bakışlarını kadının bacaklarına indirdi: Eteği, o yaz boyunca giydikleri kadar kısaydı. Bir süre öpmek için iki kolundan birini verebileceği dizleri seyretti, sonra bir çağrı gibi ona doğru uzatılmış eli tutarak doğruldu. Burasını sevecekti: İsteklerinin gerçekleşmesi için sadece aklından geçirmesi yetiyordu. Gerçek cennet! M. önce adama, ardından onları süzen Sevgi Seval’le Neşe’ye baktı. Kim bilir, belki de haklıydılar, bu cennette Tanrı’ya gerçekten de gerek yoktu. Hastanenin küf kokan koridorunu hatırladı tekrar; Tanrı’yı çağırışı... Başını salladı. Burada gerek olmadığı için istenmiyordu; gerekli olduğu, çağrıldığı yere de o gelmiyordu.

Lerzan elini sıkınca geç kalmış Tanrıyla karşılaşacakmış gibi telaşla gözlerini açtı M. Kadının kışkırtıcı varlığı onu onaylıyordu: Ölümleri, hastalıkları aklından uzaklaştırmalıydı. Belki o gece yeterince yüksek sesle bağırmamıştı; belki de bağırmış ama Tanrı, beyaz atını bulamamıştı.

Düşüncelerini Lerzan’ın masadakilere yönelttiği sesi böldü: “Balkonda buluşuruz.”

İzin mi istiyordu? Adam, onaylayan bir tavırla, “Tamam,” dedi. “Geç kalmayın. Dostumuzun gösteriyi kaçırmasını istemeyiz.”

Balkon ve gösteri! Başka zaman olsaydı belki sorardı ama M. bunun yerine masadaki kadehlerden dolu olanının alıp, kadının peşine takıldı.

Yürüyüş boyunca rastladıkları kadın ve erkekler iki yana yerleştirilen kadife sedirlere uzanır gibi oturmuş, içki içiyorlardı. M. de onlar gibi içkisini yudumladı. Gereksiz soru, kadehi yarıladığında aklına geldi. Neden etrafta hiç çocuk yok? Sormaması gerektiğini bile bile Lerzan’a doğru eğilerek mırıldandı: “Neden hiç çocuk yok?”

Lerzan, çocuk sözcüğünü duyar duymaz sanki kulağının dibinde bağrılmış gibi durakladı. Ancak cevap verirken sesi az önceki kadar sakindi:

“Çocuklar buraya uygun değiller. Çünkü sık sık bağırır, ağlarlar. Mutsuz olmaya yatkındırlar. Daha da önemlisi, bilirsiniz, çocuklar aynı kalmazlar, değişirler...”

Çünkü çocuklar bağırır ve ağlarlar; acı çekerler. Acıları masum da olsa, burada acıya yer yok... Üzerine yaslanıp, kasıklarının arasına girmek istediği kadın, aslında bunu söylemek istiyordu. Burası acının değil, hazzın krallığı...

Tanrı’nın bu cennette neden barınamadığı şimdi daha iyi anlaşılıyordu: Acının olmadığı yerde acıma, acımanın olmadığı yerde de merhamet ve vicdan kök salamıyordu. Tanrı’nın merhamet ve vicdanın çocuğu olduğunu ne çabuk unutmuştu?

“Yeni gelenler hep heyecan yaratırlar burada.”

M. aklını karıştıran düşünceleri bir kenara bırakıp dikkatini yumuşak elli, çekici kadına yöneltmeyi denedi. Denetim altında tutamadığı anıları, içinde bulunduğu anın tadını çıkarmasını engelliyordu. Gözlerini açıp kapadı. Belleğini geri alması işini zorlaştırıyordu. M. ilk kez başka biri olmayı diledi. “Sık olur mu bu?”

Lerzan, “Hayır,” dedi. “Aslında siz uzun zamandır gelen ilk kişisiniz.”

M. bir an ne kadar uzun bir zaman, diye sormayı düşündü ama bundan da vazgeçti. Yanında hayatı boyunca en çok istediği kadınlardan biri varken onu bir yere götürmeyen sorularla vakit kaybetmek anlamsızdı. İşe yarayan, karşısındaki bedeni kasıklarının arasına taşıyacak bir soru bulmalıydı. “Peki, burada neler yaparsınız?”

Lerzan soruyu duyunca durdu. M.’nin elini bırakmamıştı ama yüzündeki –makyajının bir parçasına dönüşmüş– o her daim hazır gülümseme hafifçe gölgelenmişti. Bir süre –sanki cevabı bulamıyormuş gibi– bekledi. M. kadının kararsızlığını izlerken aklına gelen düşünceyle irkildi: Hiçbir şey yapmıyorlar! Sessizliğinin, duraksamasının nedeni bu muydu?

Düşüncesi çığlığa dönüşecekken Lerzan’ı duydu tekrar: “Yemekler, içki harikadır. Sonra her gün balkona çıkar, etrafı seyrederiz. Sonra tekrar yer ve içeriz.”

“Ya sonra?” dedi M.

“Dedim ya, balkona çıkar etrafı, aşağıdakileri seyrederiz...”

Aşağıdakiler! Tanrı’ya inanan ötekiler... M. “Aşağıdakiler?” diye umutla sordu; bir kez daha merakına yenilmişti.

“Sabırlı olun. Birazdan göreceksiniz. Önce bir yer bulmalıyız.”

“Nasıl bir yer?”

Lerzan, masada otururken aklından geçirdiklerini okumuş gibi, “Gözlerden uzak bir yer,” diye fısıldadı ama M. nedense sesinde kışkırtıcı bir çağrıdan çok, görevini yerine getiren birinin mutluluğu olduğunu düşündü.

M. önlerinden geçerken ona selam veren güler yüzlü cennet sakinlerine –Lerzan’ın elinden soğurduğu hazla dönen– başıyla karşılık vererek ilerledi. Yanındaki kadın, kapıda karşılaştıkları, huriye benzeyen beyaz elbiseli kız gibi hiç ağırlığı yokmuşçasına, sıçrayarak yürüyordu. G hâlâ kayıptı. Kılavuz değil, sadece haberci... Hayatını çalacağı adamı küçümsemek nedense garip gelmedi M.’ye. Ancak adamın heybetli bedenini gözlerinin önüne getirince kuşkuyla Lerzan’a baktı. Acaba elini tutarak gözlerden uzak bir yere götürdüğü adamı beğeniyor muydu? Kulağına doğru yaklaştı; söyleyecekti. Fısıldadı:

“Aslında sizinle daha önce de karşılaşmıştık.”

“Öyle mi? Nerede?”

M. kadının sesinin merak barındırmadığını fark etse de anlatmaya koyuldu:

“Yıllarca önce; Batıda, deniz kıyısındaki bir kasabada... Siz, gittiğim okulda müzik öğretmeniydiniz. Komşuyduk da...” M. sözlerine devam ederken bir yandan da Lerzan’ı gözlüyordu. Hâlâ ne merak ne de heyecan vardı yüzünde. İlgisini çekecek bir şeyler bulmalıydı. “Okul bandosunda saksofon çalıyordum... Annem de aynı lisede edebiyat öğretmeniydi. Hatırlıyor musunuz? Güzel bir kasabaydı.”

Lerzan, kısa bir süre için gözlerini kapadı. Sonra aynı heyecansız sesle cevap verdi.

“Evet! Hayal meyal... Ama doğrusunu söylemek gerekirse, o kasabayla ilgili çok anı yok hafızamda; birkaç tane: onlar da oradaki ilk günlerim ve çoğu...” Sesi birden neşelenmiş gibi yükseldi, “kıyıdaki o yüksek palmiye ağaçlarıyla ilgili...”

Ağaçlar! Onu heyecanlandıran sadece ağaçlar olmuştu. Ya insanlar! Neden her şeyi –ve asıl hatırlaması gereken günü– hatırlamıyordu?

Bir yandan konuşuyorlar, bir yandan da ilerliyorlardı. Sanki sonu olmayan, yürüdükçe uzayan bir boşluktu önlerindeki. Bu açıdan bakıldığında aşağıdakilerin yaşadığı koridorlardan pek de farkı yoktu cennetin. M. göz ucuyla kızıl saçlı kadını süzdü. Aslında hiç heyecanlanmıyor, şaşırmıyor, merak etmiyor, üzülmüyor, öfkelenmiyor, sanki duyguları mutluluk ve hazla sınırlıymış gibi sadece arada neşelenip, seviniyordu yanındaki ilahe. Nedense Palyaço’nun G.’yi tanımlarken söyledikleri aklına geldi M.’nin: “yaşamıyor, hayatı taklit ediyor...” Lerzan’ın taklit ettiği neydi? Mutluluk mu?

“Ya o müdür yardımcısı,” dedi. “Onu da hatırlamıyor musunuz?”

Lerzan başını salladı. “Hayır ama deniz kenarında oturup yarışları seyrettiğimi hatırlıyorum.” Kısa ama canlı kahkahasının ardından, bir çocuk gibi –neşesi hemen söneceği için böyle düşündü M.– genç sesiyle devam etti: “Bir de kıyıdan denize uzatılmış, yağlı bir direk vardı. İnsanlar üstünde yürüyerek sonuna varmaya çalışıyor ama yarı yolda kayıp denize düşüyorlardı. Çok komiktiler...”

Yarışlar, kaygan direk! Temmuz başındaki denizcilik bayramından söz ediyor olmalıydı. Kasabaya varışlarından bir ay öncesi... M. aklına gelen düşünceyle durdu. “Peki, annenizi hatırlıyor musunuz?”

Lerzan başını salladı. “Hiç annem olmadı ki benim.”

M. kadının meraksız gözlerini görünce irkildi. Karşısındaki kadın insanların doğmak için bir anneye gerek olduğunu bilmiyor gibi bakıyordu. Hiç kuşku yok, G.’ye benziyor, diye düşündü M. Belleği, acılı anıları silip yok etmişti; annesinin ölümünden, mutsuz biten ilişkisinden sonrasını hatırlamıyordu. M. içkiden uzun bir yudum alıp, “Neşeli bir bellek sizinki,” dedi.

Lerzan onu duymamış gibiydi. “Peki, arkadaş mıydık?” diye sordu.

M. başını salladı. “Hayır ama pek peşinizden ayrılmazdım.”

“Öyle mi? Ne yapardınız peşimde?”

Tekrar yürümeye başlamışlardı. M. kadının bulutumsu neşesinin ona da bulaştığını, az önce ikizleri hatırladığında göğsünü yoklayan acının bu bulutun içinde kaybolduğunu fark etti. Kadehi kaldırıp –şimdi o da kendini G. gibi hissediyordu– cevap verdi: “Bacaklarınıza bakar, fırsat bulduğumda arkanızdan size sarılırdım.”

Lerzan bu kez ne kahkaha attı ne de ona döndü. Duraklamamış, zemine basmadan kayan adımlarını hızlandırarak sağ taraftaki çiçekliğe doğru ilerlemeye koyulmuştu. M. yöneldikleri kapıyı ancak tavana kadar yükselen bitkinin önüne gelince seçebildi. Geniş yapraklar, ince kanadı gizlemişti.

“Gelin benimle!” M. emri tekrarlatmadan onu izledi. Kapının ardında yarı karanlık, küçük bir bölme vardı. M. gözleri içerideki loşluğa alışınca hayretten çığlık atmamak için zor tuttu kendini. Bir mutfaktı burası; tıpkı yıllarca önce ona arkasından sarıldığı mutfak gibi. Bunları hatırlarken anısız kadını duydu. “Seni dinliyorum. Hadi, anlat! Neler yaptın bana!”

M. karşısındaki kadının az öncekinden farklı, bir el gibi ona doğru uzanmış gözlerini görür görmez, hayatın –cennetin demeliydi belki de– rüyasını taklit edeceğini hissetti. Lerzan, öteki iki eliyle –kendi bedeninden zevk alan bir sapkın gibi– göğüslerini, kalçalarını bir erkek coşkusuyla okşuyor, sıkıştırıyordu. M. kışkırtıcı çağrıya karşılık vererek kollarını uzattı. Bu kez ne yapacağını biliyor, kendini, hayatını çalacağı G. kadar kararlı hissediyordu.

“Yaklaşıp sana arkandan sarıldım...” Kadınının arkasına geçip, onu yavaşça tezgâha doğru itti. “Önce kımıldamadın. Bedeninin haz duyusuyla yüklü hafızası, bilincinin önüne geçmişti.” M. heyecanla devam etti: “Kalçalarını hissediyordum; sadece kalçalarını değil, kalçalarının arasındaki, erkekliğimi yasladığım o yarığını da hissediyordum. Bir süre öyle durduk...”

M. üzerinden ne kadar geçtiğini hatırlamadığı, bir hesaba göre otuz beş, bir hesaba göre sekiz yıl öncesindeki gibi erkekliğinin sertleşip dikleştiğini hissetti. Ama tam o sırada garip bir duyguyla irkildi: Sanki biri onu havaya doğru kaldırıyor, yukarı çekiyordu. “Sonra?”

M. Lerzan’ın boğuklaşan sesini geçmişten yükselen gürültülerin arasında zorlukla ayırt edebildi. Otuz beş yıl önce, “sonra” hiçbir şey olmamıştı. Ama şimdi... “Sonra beni cennete götürdün...”

Yalan sayılmazdı; işte istediğini elde etmek üzere, cennetteydi. Sadece geç kalmış bir gezi olmuştu bu.

“Ya daha sonra?”

M. bu kez cevap vermedi. Yıllardır başını döndüren, gördüğü her kadına giydirmeyi düşlediği, fethedeceği cinselliğin bayrağına dönüşmüş o kısa eteği yukarı çekti ve elinin yardımı olmadan kolayca kadının içine girdi. Erkekliği, onu uzun zamandır bekleyen ılık, kaygan geçitte ilerlerken, denizin derinliklerine dalmaya benzeyen yolcuğun baygınlığını hissediyordu. Evrim geçiren bir tırtıla benziyordu. Güzelleşmese de değişiyor, erkekleşiyordu. Kadının kalçalarının ritmik hareketlerinin arasında ayırt edebildiği diğer duygu, –oldukça garip bir şeydi bu– hafiflediği oldu. Kasıkları, erkekliğinin peşinde ileri geri hareket ettikçe sanki ağırlığı azalıyor, yerçekimini yenen bedeninin havaya yükseldiğini hissediyordu. Ne demekti bu?

Belki şaşkınlığı yener, merakını yatıştıracak cevaplar arardı M; ama kasıklarından fışkıran haz dalgası buna izin vermedi, bedenini hızla kat ederek beynine ulaştı ve sorularını dağlayarak yok etti.

M. daha sonra –yarı baygın bir halde– penisinden fırlayan sütümsü şeyin peşine takılarak kaybolan bilincinin geri dönmesini beklerken, hâlâ arkasından sarıldığı kızıl saçlı ilahenin hiç konuşmadığını, kımıldamadığını fark etti. Ama bunun da üstünde durmadı. Aldığı haz o denli keskin ve yoğundu ki, cılız merakı onu kuşatan bencilliğinin zarını delip, dışarıya çıkamıyordu.

M. yüreği tekrar göğsüne inip, yerine yerleştikten sonra geri çekildi. Lerzan da –sanki bu hayata geri dönüşün işaretiymiş gibi– doğrulup yüzünü döndü. Gülümsüyordu; ancak boş, hiçbir duygu içermeyen bir gülümsemeydi bu: Gözlerinde ne cinsel hazzın yorgun ışıltısı ne de pişmanlığın gölgeleri vardı. Su içer, soluk alır gibi sevişmişlerdi ama anlaşılan kızıl saçlı ilahe susuz ve soluksuz yaşayabilmeyi öğrenmişti.

“Hadi, sıra balkonda!”

M. itiraz etmeden az önce onu on beş yaşına geri götüren kadının peşine takıldı. Oysa biraz dinlenip, bir şeyler içmeyi yeğlerdi. Başı hâlâ dönüyor, içinde hissettiği o uçma duygusuna benzeyen hafifleme, bulantıya dönüşecekmiş gibi midesinde mayalanıyordu.

Mutfaktan çıkıp, salonun karşı tarafına geçtiler ve yine süs bitkilerinin ardına gizlenmiş bir merdivene kadar yürüdüler.

“Buradan!”

M. elini ona uzatan kadına göz attı. Merdivende, birkaç basamak yukarıda durduğundan az önce fethettiği bacakları neredeyse tümüyle meydandaydı şimdi. Ancak M. –içindeki o hafifleme duygusu daha da büyürken– yıllarca cinselliğini biçimlendirmiş olan arsız isteğinin cılız bir alev gibi sönüp gittiğini hissetti. Tek sevişmeyle tükenen bir arzu! Şaşırtıcı ve garip diye düşündü. Neyin kanıtıydı bu? İsteğinin sığlığının mı, yoksa taptığı ilahenin sıradanlığının mı?

“Acele edin! Geç kalmamalıyız.”

M. bir hamlede basamakları tırmanarak Lerzan’ın yanına ulaştı ve kadının açtığı –duvardaki büyük bir tablonun ardına gizlenmiş– kapıdan dışarıya çıktı.

Balkon denen yer, trenin yanına asılmış, ancak iki kişinin yan yana durabileceği, dar bir platformdu. M. birkaç saniye boyunca önünde duran şaşırtıcı görüntüyü algılamaya çalıştı. Ahşap bir korkulukla korunan ve vagon boyunca uzanıp giden konsolun üstündeki otuz kırk kişi, bir yandan konuşarak kadehlerini yudumluyor, bir yandan da treni saatlerdir tutsak alan –gösterilirken kopmuş bir filmin, perdede donup kalan son karesini hatırlatan yeşil çayırlar, ırmak, ortada demirlemiş sandal, uzakta ağaçlar ve o garip dağlardan oluşan– manzarayı seyrediyorlardı. Hava ılık ve sessizdi; tekerlek gürültüsü nasılsa platforma kadar yükselmiyordu. Çevreyi huzur veren bir bahar çevrelemişti. M. bu huzuru bozan tek şeyin midesindeki bulantı olduğunu düşündü. “Hoş geldiniz!”

Palyaço’nun İkizi kapının sol tarafında, Sevgi Seval, Neşe ve tanımadığı birkaç kişiden oluşan bir grubun ortasında durmuş, ona el sallıyordu. M. Lerzan’ı izleyerek gruba yaklaştı. “Merhaba.”

“Tam zamanında geldiniz. Gösteri birazdan başlayacak.”

Adam, M.’nin benzerine az önce Lerzan’ın gözlerinde rastladığı o uzak, meraksız bakışlarla kendisini süzüyordu. M. ne gösterisi, diye soracakken güçlü, görünmez bir el tarafından yukarı doğru çekildiğini hissetti. Hani Tanrı yoktu burada? Bağıracaktı ama bunu yapacak yerde midesinin üstüne kıvrıldı. Kalın bir vidayı andıran bulantı yemek borusunu parçalayarak, döne döne boğazına yükseliyordu. Kafasının içinden dışarıya doğru yayılan uğultuyu o ekşi, kusma hissi izledi: Kulakları içeriden gelen basınçla zonklarken art arda öğürmeye başladı. Sonra gözleri karardı. Yine...

Uzaktan duyulan seslerin eşliğinde gözlerini açtığında M. kendini tırabzana bağlanmış bir halde buldu. Bir süre olup bitenleri hatırlamaya çalıştı. Bayılmıştı; kusup kusmadığınıysa bilmiyordu. Utanç yüzüne yayılırken durumun garipliğini algıladı: Platformun üstündeki kalabalık ona dönmüş, –anlaşılmaz, hatta aptalca bir coşkuyla– alkışlayarak ayılışını kutluyordu.

M. Palyaço’nun İkizi’ne döndü. Giderek soluk almak kadar olağanlaşan şaşkınlığı, sersemliğini büyütüyordu. Ancak kabul etmeliydi, iyi tarafı da vardı bu sersemliğin: Duyduğu o garip hafiflemeyi dengeliyordu. Utancını gizlemeden sordu. “Ne oldu bana?”

Adam, “Telaş edecek bir şey yok,” dedi. Sesi de sözleri kadar telaşsızdı. “Her şey normal: Arınıyorsunuz.”

Hastalanmış mıydı? Endişeyle sordu M. “Ne arınması?”

“Yüklerinizden kurtuluyor, hafifliyorsunuz; yeni gelen herkesin başına gelir bu.”

Demek kusmuştu! M. hâlâ onu seyreden kalabalığın bakışları altında önce başını, ardından bedenini yokladı. Mide bulantısı hafiflese de tam olarak geçmiş sayılmazdı. Ekşime şimdilik geri çekilmişti. “İyi değilim,” diye mırıldandı.

Palyaçonun İkizi bir adım atarak yanına geldi ve çocuğunu teselli etmek isteyen sabırlı bir anne gibi elini uzatıp, omzuna koydu. M. bir kez daha şaşkınlıkla irkildi. Adamın elinin dokunuşunu algılıyor ama ağırlığını hissetmiyordu.

Adam, “Sabır,” dedi. “Arınma, bazılarında uzun ve sancılı bir sürece dönüşebilir. Galiba sizin durumunuzda da böyle olacak. Anlaşılan çok yüklenmişsiniz.”

“Yüklenmek mi?” dedi M. Adamın sözleri yatıştıracak yerde korkusunu daha da arttırıyordu. Bunu ona söylemeliydi. “Hiçbir şey anlamıyorum. Yük dediğiniz de ne?”

Cevabı Neşe verdi. Dudakları belirgin bir küçümsemeyle bükülmüştü. “İnsanın orada, aşağıda...” Eliyle trenin öteki tarafını işaret ediyordu, “edindiği alışkanlıklar.”

M. “Alışkanlık mı?” diye sordu. Üstü kapalı sözlerden, imalardan sıkılmıştı. “Daha açık konuşur musunuz?”

“Şöyle diyebiliriz.” M. bir kez daha açıklama görevini Neşe’den geri alan Palyaço’nun İkizi’ne döndü. “Aşağıdakiler bunlara, sadakat, cömertlik, yardımseverlik, şövalyelik gibi adlar veriyorlar... Oysa biz burada önyargısız, kendi içimize dönük yaşamayı seçtik. Saf, şeffaf, insanın kendisine yetmesi diye de tanımlanacak bir yaşam. Her insanın önce kendisinden sorumlu olduğu bir tarzdaki yaşamdan söz ediyorum...”

Cömertlik, şövalyelik, yardımseverlik... Demek yük, erdemlerdi? M.’nin beyninde çığlığı andıran bir cümle belirdi: “Erdemler, acılarımıza verdiğimiz cevaplardır...” Bunu kim söylemişti? G.’nin sevdiği o yazar mı? Hatırlamıyordu. Derin bir soluk alıp, bakışlarını düzlüğe çevirdi. Tren, bir türlü doğmayan güneşin öncü ışıklarının aydınlattığı donmuş manzaranın içinde değişmeyen bir hızla yol alıyordu. Yorulmuştu; tahta korkuluğa dayanarak düşüncelerini toparlayıp, sıraya sokmaya çalıştı. Buraya gelenler kusuyor ve erdemlerden kurtuluyorlardı. Arınma dedikleri buydu. Dört başı mamur bir temizlik: Sadece acıyı değil, acının izini bile yok ediyorlardı. Biraz geriye çekildi. Ya bu...

M. adama dönerek onu tırabzana bağlayan kuşağı işaret etti. “Ya bu ne?”

“Bir tedbir,” dedi adam. “İnsan arındıktan sonra bazen kendini birdenbire havada bulabilir. Bu haldeyken yürümek için epeyce alıştırma yapmalısınız.”

Demek gerçekten havalanıyordu insanlar? Kadınların yürüyüşlerinde gözlediği, az önce sevişirken hissettiği o hafifliğin nedeni bu olmalıydı. Ama neden, diye düşündü M... “Erdemlerden, yani yük dediğiniz şeylerden neden korkuyorsunuz?”

Adam omuzlarını silkti. “Erdemler insanları eninde sonunda aşırılığa yöneltirler. Kontrol edilmeleri zordur. Biz düzene ve sükûnete inanırız.”

M. saçmalık bu, diyecekti ki, Neşe’nin bakışlarıyla karşılaştı. Gözleri vereceği haberin ışıltısıyla parıldıyordu. “Bakın, geliyorlar.”

M. kadının elini izleyerek bakışlarını aşağıya döndürdü. Aşağıda, biraz geride, üzerlerinde durdukları platformu andıran bir çıkıntıda onlarca insan belirmişti. M. dikkatle bakınca kovanın girişindeki arılar gibi ileri geri hareket eden kalabalığın içindeki bazı “aşağı mahalle sakinleri”ne koridorda G.’yle birlikte yürürken rastladığını fark etti. Düzensiz, kılıksız kalabalığın arasında epeyce çocuk da vardı. Uzaktaki köşede iki kişi yerde buldukları yiyecek için kavga etmeye başlayınca M. yanında duran Neşe’nin heyecanlandığını, yardım ister gibi eline uzandığını fark etti. İtiraz etmeden kadının elini tuttu. Onunla da yatacak mıydı?

M. duyduğu utançla kadının elini bırakarak geriledi. Neden aklına sevişmekten başka bir şey gelmiyordu? Birden –bulantıya rağmen nasıl oluyorsa bu– karnının acıktığını hissetti. Yana dönünce Neşe’nin daha önce hiç rastlamadığı bir meyveyi yemekte olduğunu gördü. Sadece o değil, yukarıdakilerin hepsi yemeye başlamışlardı. M. Palyaço’nun İkizi’nin yanındaki garsona işaret etti ve tepsinin üzerindekilerden sandviçe benzer bir şeyi gözüne kestirerek aldı. O garip hafifleme azalmışa benziyordu.

M. korkuluğa yaklaşınca Neşe de onu izledi ve yanına gelince tekrar elini tuttu. Bu hareketinin bir anlamı olmalıydı. “Aşağıda ne oluyor?”

“Hiçbir şey,” dedi Neşe. “Aşağıdakiler yaşıyorlar.”

“Yaşıyorlar!”

“Kavga ederler, çalarlar, aldatırlar, hatta bazen birbirlerini öldürürler... İğrençtirler.”

“Neden yardım etmiyorsunuz onlara?”

Neşe cevap vermeden bakışlarını kaçırınca M yana döndü; açıklamayı Palyaço’nun İkizi yapacaktı. “Söylemiştim; onlarla temas yasaktır. Bulaşıcı şeyler taşıyorlar. Anlıyor musunuz?”

“Ama onlara doğru yolu gösterir, anlatırsanız...”

“Mümkün değil bu. Yoksulluk yok edilemez... Onlara temas ederseniz hastalanırsınız.”

Adamın yüzünde gerçek bir küçümseme belirmişti. “Yoksulluğa karşı takınılan vurdumduymaz kayıtsızlık, insanlığa yöneltilmiş bir soykırımdan farksızdır...” Aklını karıştıranlara ikide birde kulağının dibinde fısıldayıp duran yazar da katılmıştı. M. düşüncelerini seslendirdi: “Madem öyle, neden her gün onları seyrediyorsunuz?”

Adam bu kez omuzlarını silkti. “Bilmiyorum, sanırım bir gelenek bu...”

M. elinde tuttuğu şeyi ısırdı. Harika bir tadı vardı. Gözü bir ara aşağıda yiyecek için hâlâ kavga edenlere takıldı. İştahı kaçmış gibi yemeye ara verdi ama sonra tekrar sandviçi dişledi. Damak tadı suçluluk duygusunu bastırıyordu. Belki Neşe’nin de payı vardı bunda. Sık sık elini sıkıyor ve gülümsüyordu.

M. garsona işaret ederek içki istedi. Yukarıda yemek yiyerek aşağıdakileri –hayvanat bahçesinde, parmaklıklar arasında tutulan hayvanları seyreder gibi– izlemeye devam eden hafiflemiş seçkinler, aşağıdaki kalabalığın içinde oluşan dalgalanmalara alçak sesli çığlıklarla eşlik ediyor, arada birbirlerine dönerek olanları coşkulu bir heyecanla tartışıyorlardı. Hayvanlar insanlarda korku kadar hayranlık da uyandırmazlar mı? Belki de neden buydu. Kaçmak, uzak durmak istediklerimiz gibi olmak...

M. içkisi bitince bakışlarını aşağıdaki sıkıcı kalabalıktan ufka döndürdü. Ufuk! “Ya bu manzara,” dedi, dağları görünce. “Hiç değişmediğinin farkında mısınız?”

Sorusuna kimse cevap vermedi. Palyaçonun İkizi, Neşe, hatta az ötede onlara kulak misafiri olan Sevgi Seval dönmüş, gizleyemedikleri bir sıkıntıyla ona bakıyorlardı. M. tazelediği içkisini yudumladı. Saçmalıyordu. Güzel kadınlar, yemek ve içki... Daha ne istiyordu?

O sırada adamı duydu. “Yoksa manzaramızı beğenmediniz mi?”

“Uzaktaki ağaçların renklerine bakın: Tam bir şölen: yeşilin her türü; turuncu; kırmızı; sarı...” M. yana döndü: Sözü Neşe devralmıştı. Onu değiştiren coşkusuyla konuşuyordu. “Renkler, kompozisyon ve sandal... Evet, o sandal bu manzaraya atılmış, estetik bir imzadır. Bu tabloda denge, uyum, renk geçişi... Aklınıza ne gelirse var.”

Belki haklıydılar. Ama yine de... “Hep aynı,” dedi M. inatçı bir sesle.

“Aynı!”

Üçü bir ağızdan bağırmıştı. M. kaygıyla etrafı süzdü. Yakınlarındakiler de aşağıdaki itiş kakışı bırakmış, onlara dönmüşlerdi. Ne vardı bunda?

Sevgi Seval, Neşe’nin bıraktığı yerden devam etti: “Ya ırmak? Hiç böyle kutsal, böyle cömert bir akarsu gördünüz mü siz?”

M. görüntünün insanı yok eden tekdüzeliğini süzerek, “Sadece değişmediğini vurgulamak istemiştim,” dedi. “Saatlerdir aynı şeye bakıyoruz. Kim bilir, sizler belki de yıllardır sürdürüyorsunuz bunu.”

Neşe birden elini bıraktı. Üçünün de gözleri patlayacakmış gibi açılmıştı. M. bir süre karşısındakilerin şaşkınlığını kaygıyla seyretti, sonra bundan hiç ummadığı bir zevk aldığını keşfederek rahatladı. Yüzlerindeki o –G.’nin yüzünde gördüğü ilk andan beri ona sahte gelen– sığ, gölgesiz gülümsemeleri silmeyi başarmış olmaktan kaynaklanıyordu belki de memnuniyeti. Acaba aralarında Şili’yi gören olup olmadığını sorsa ne yaparlardı?

Kendini ilk toplayan beklendiği gibi adam oldu. İhtiyatlı bir sesle sordu: “Ne gibi değişikliklerden söz ediyorsunuz?”

M. omuzlarını silkti. Ne diyeceğini bilmiyordu, sadece sıkılmıştı. “Eğer görüntü çok hoşunuza gidiyorsa, görüntüyü değil, çevreyi değiştirmeyi deneyin. Mesela biraz hareket eklemeye ne dersiniz? Neden hiç rüzgâr esmiyor? Ya yağmur? Bu resme yağmur ya da kar en son ne zaman yağdı?”

M.’nin soruları adamın şaşkınlığını biraz azaltmıştı. Resimden anlayan birinin o kesin özgüveniyle cevap verdi.

“Farkında değil misiniz? Kar ve yağmur yağarsa ıslanırız, üşürüz. Üstelik ortalığı çamur kaplar. Görüntü, temizliğini yitirir. Rüzgârsa, o doğa mucizesi ağaçların dallarını koparır. Kuşların uçmasını engeller. Ağaçları yapraksız düşünsenize, hem çirkindir hem de kuşlar, sincaplar evsiz kalır...”

M. sinirli bir biçimde güldü. Adam göründüğü ve sandığı kadar zeki değildi. “Yağmur ve rüzgâr olmazsa doğa kendini yenileyemez; dölleyip, üretemez. Siz bunu hiç düşündünüz mü?”

Adam bilgiç bir tavırla başını salladı. “Burada doğmak gerekmiyor, dostum... Anlaşılan çok zor arındıracağız sizi.”

Neşe, adam sözlerini tamamlar tamamlamaz, tartışma sona ermiş gibi tekrar M.’nin elini tuttu. Giderek daha çekici görünüyordu. M. onun konservatuvardayken bazen caz söylediğini hatırladı birden. Ya o? Hatırlıyor muydu? “My man”i[7] söylerken çekilmiş bir resmi var mıydı belleğinde?

M. bir piyano bulup onu üstüne oturtmayı ve... Yeniden haz yolculuğuna çıkmaya hazırlanan düşüncelerini adamın sesi böldü:

“Değişiklik mutluluğun düşmanıdır, genç adam. Arınmak istiyorsanız bunu aklınızdan çıkarmamalısınız.”

Tek mevsim; donmuş zaman... M. birden cennettekilerin sonsuza kadar şimdiki zamanı yaşadıklarını, bilinçlerinde geçmiş ve gelecek kavramı olmadığını fark etti. Anlıyordu: Acının bulunmadığı yerde Tanrı, Tanrı’nın bulunmadığı yerde de zaman yoktu...

“Kusursuz bir yer, desenize?”

Adam, “Evet,” dedi. “Galiba anlamaya başlıyorsunuz.”

M. en bağışlanmaz kusur, kusursuzluktur, diyecekti ki, Neşe’yi duydu. “Biraz müzik dinlemeye ne dersiniz?”

M. cevap vermesine kalmadan kendini –tırabzandaki kuşağı çözerek elini tekrar tutan– Neşe’nin peşine takılmış buldu. İlk adımda sendelese de ona söylendiği gibi havalanmamıştı; kolaylıkla yürüyordu. Kapıdan içeriye girerken dönüp arkasına baktı: Palyaçonun İkizi’nin öncülük ettiği kalabalık da peşlerindeydi. Koşaradım merdivenlerden salona indiler. “İşte burada! Neşeli bir şeyler çalsanıza.”

Neşe’nin işaret ettiği küçük sahnenin ortasında bir piyano duruyordu. M. rastlantı olmadığını bilse de merakla kadının ardından tahta platforma çıktı. Neşe, az önce ondan istediğini yerine getirecekmiş gibi, vaat eden gözlerle onu bekliyordu; M.’nin yaklaştığını görünce anlaşmışlar gibi piyanonun üstüne oturdu. M. tadını hatırladığı cinsel gerilimle gülümsedi. Hayat, bir kez daha düşlerini taklit edecekti...

Neşe, neşeli bir şeyler demişti... Belki Offenbach’ın “Kan Kan”ı! M. başlamak için bunun uygun bir parça olduğuna karar verdi. Parmaklarını –alışkanlığını yitirmemişe benziyordu– tuşların üstünde gezdirerek akordu kontrol etti. Belki orta la... O sırada, tam la’nın bozuk olduğunu söyleyecekken, konseri dinlemek için çevredeki koltuklara yerleşenler arasında iri güneş gözlükleri takmış, tanıdık biri gözüne çarptı. Belleği anında resmi adlandırdı: Subay! M. çığlığını yutarak piyanodan uzaklaştı.

Az önce yürüyebilmişti ama şimdi ayakta durmakta zorlanıyordu M. Art arda tokat yiyormuş gibi –çifte imgeyle: şaşkınlık ve öfkeyle– iki yana sallandı. Kusmuğunda boğulmaktan kurtulan o aşağılık herif, nasıl olmuştu da buraya gelebilmişti? Sonunda dik durmayı başarınca, öfkeyle katile doğru yürüdü ama basamaktan iner inmez Palyaço’nun İkizi’ni karşısında buldu; adam, olacakları sezmiş gibi yolunu kesmişti. “Ne oldu, dostum? Neden sarardınız?”

“Şu herif,” dedi M. subayı işaret ederek.

“Bay General,” dedi adam. Anlaşılan, alçağa herif demesi onu irkiltmişti. “Kendisi saygıdeğer bir devlet adamıdır.”

M. “Saygıdeğer mi?” diye bağırdı. “İşte, içini boşalttığınız bir kavram daha... O kusmuk kokulu bir katildir!”

Adam, M.’ye bakarak, sorunu büyüttüğünü, oysa durumun açıklanabilir bir nedeni olduğunu ima eden tavırla ellerini iki yana kaldırdı.

“Neden böyle öfkeleniyorsunuz, dostum? Katillerle, devlet adamlarını bazen ipincecik bir çizginin ayırdığını bilmiyor musunuz?”

“Hem burada ne arıyor? Sağır biri müzik dinler mi?”

Adamın yüzündeki her şeyin üstünü örten, yayvan, sığ gülümseme dudaklarının iki ucuna toplanarak büzüldü. “Sağır mı? Hayır, Bay General sağır değildir. Gayet iyi işitir.”

M. midesindeki bulantının tekrar canlandığını hissetti. Anlatmalıydı: “Sayısız cinayetin baş sorumlusudur o; katlettikleri arasında kardeşim de var... Kurbanlarına öyle acımasız, öylesine acı veren işkenceler yaptı ki, sonunda zavallıların çığlıklarını duymamak için kulak zarlarını patlatmak zorunda kaldı.” Bağırmamak için kendini zor tutuyordu. “Burada ne arıyor? Adaletten nasıl kurtuldu?”

“Adalet mi?”

M. bir süre adamın sorusunu ve bu soruyu daha da dramatik kılan şaşkınlığını çözmeye çalıştı, sonra dehşet içinde, adamın irileşmiş gözlerinin dibine baktı. Ne demek istediğini anlamamış olmalıydı. M. umutsuzca –kontrol etmekte zorluk çektiği öfke de eşlik ediyordu bu umutsuzluğa– tekrarladı:

“O katil çok sayıda genci bizzat, kendi elleriyle öldürdü. Anlıyor musunuz? Bu yüzden de adalete verildi...” Karşısındaki adam boş gözlerle ona bakıyordu; rol yapmıyordu, şaşkınlığı gerçekti. M. açıklamaya ara verip sordu. “Adalet nedir, bilmiyor musunuz?”

“Bir tür gençlik sapkınlığı... ‘İnsan gençken adalete düşkündür...’ Galiba böyle bir söz duymuştum. Aşağıda söylenirmiş...”

M. adama yaklaşarak, “Ne!” diye bağırdı.

Boş bakanlar ikileşmişti: Hem adam, hem de onları dinleyen Neşe aynı biçimde bakıyordu şimdi. Dört anlamsız göz!

Adaletin olmadığı bir cennet! ince bir ses, “vicdanın olmadığı,” diye düzeltti, M.’nin çığlığa dönüşmek üzere olan düşüncesini. M. çaresizlikle geriledi. Biri ona acısız bir hayatın saçmalıktan başka bir şey olmadığını kanıtlamaya çalışıyordu? Kimdi bu? Az önceki ses cevap verdi: “Cennetten kovulan Tanrı...”

Ne yapacaktı? M. kalabalığa göz attı. General ortadan kaybolmuştu! Anlaşılan birileri sorunu büyümeden çözmeye karar vermişti. Neşe’yle platforma geri dönmekten başka yapabileceği bir şey yoktu. Genç kadın tekrar eski yerine yerleşirken M. ona doğru ilerlemek yerine –nedenini bilmiyordu, belki içgüdüsünün peşinden– yan tarafa yöneldi. Piyano –hele neşeli bir parça– çalmak içinden gelmiyordu. Kemanı o sırada gördü. Sanki biri onun için koymuştu oraya. Kutuyu açtı ve Neşe’nin bir şey söylemesine fırsat vermeden arşeyi[8] tellere hafifçe sürttü. Sonra bir süre bekleyip kulaklarında beliren melodiyi dinledi: Thais’den “Meditasyon”.[9] Ne yapacağını biliyordu: “Hata yapmaktan korkan yaşlı bir müzisyen” gibi değil de, konservatuvarın ilk yıllarındaki, Rıza Hoca’nın, “melodiyi süslemekten vazgeç, tutkularını, kaygılarını ve kusurlarını saklamadan çal,” dediği gibi çırılçıplak soyunarak çalacaktı. İyi keman çalmakla, müzisyenliğin ayrı şeyler olduğunu unutmadan...

M. birkaç dakika boyunca ona eşlik eden hayali piyanoyla birlikte sımsıkı kapadığı gözlerinin ardında doğan lacivert karanlığın içinde –çarmıha gerilip öldürülen kardeşini hatırlayarak– parçayı seslendirdi. Kirpiklerini neden sonra, –ancak acılı melodi Generalin unutulmuş kurbanlarının unutulmuş öyküsünü haykırmak için tırmandığı kreşendonun ardından o alçak, hüzünlü düzlüğe doğru inişe geçtiğinde– araladı ve sonatın en çok sevdiği, bestecisinin eşsiz bir dramatik etki yakaladığı bu bölümünü çalarken bakışlarını dinleyicilere çevirdi. Sıra son partisyona gelmişti...

Ama son bölüme geçemedi M. Geçemediği gibi, çalmakta olduğu parçayı –nedeni ne olursa olsun– yarım bırakmaktan nefret etmesine rağmen durdu. Keman, az kalsın elinden kayıp yere düşecekti. Karşısında ayağa kalkmış –dehşet içinde– onu süzen bir kalabalık duruyordu. Dinleyicilerin bazıları elleriyle kulaklarını kapamış, bazılarıysa zehirlenmiş gibi midelerinin üstüne kıvrılmış, titriyorlardı. M. daha ne olduğunu sormasına kalmadan Palyaço’nun İkizi’ni bir kez daha karşısında buldu. “Ne, ne, ne yapıyorsunuz? Bu, bu, müzik, bu, bu...”

Adamın dili tutulmuş gibiydi. M. kulağının dibinde yükselen tiz sesle arkaya döndü. Neşe, o boş gözleri öfkeyle dolmuştu; yanı başındaydı: “Bu hastalıklı bir müzik... Müziğiniz iğrenç, aşağıdakilerin müziği bu. Ne yapmaya çalışıyorsunuz?”

M. bir süre onları neyin bu hale getirdiğini anlamak için bekledi. Sonra kemanı kutusuna bıraktı. Anlamaması için aptal olması gerekirdi. Melodinin dramatik yapısı, bestecinin Tanrısal bir yaratıcılıkla notalara gizlediği acılı tema, cennet sakinlerini altüst etmiş, güvenli, korunaklı dünyalarını kirletmişti.

M. kimseye bakmadan platformdan inip, salonun uzak köşesine doğru ilerledi. Derin bir hayal kırıklığının altında eziliyordu. Hüznün büyülü türküsünden, yaratıcı lezzetinden habersiz olanlar, apaçık ortada olan gerçeği nasıl oluyor da kavrayamıyorlardı? Evet, her şey apaçıktı: Acı olmayınca –tıpkı Tanrı gibi– sanat da mümkün değildi.

M. altüst olmuş bir halde önüne bir kapı çıkıncaya kadar yürüdü. Salonun ya da cennetin sonuna gelmişti; çevrenin tenhalığı, iki yandaki eşyaların eskiliği düşüncesini doğrular gibiydi. Rastladığı ilk koltuğa oturdu. Yine o soru! Ne yapacağım? Acıdan çıplak bir beden gibi utanç duyan, hüzne ve erdemlere kuşku ve korkuyla bakan, adaleti ve adil olmayı bilmeyen insanların yaşadığı bu yerde işi neydi? Bütün yaşamı boyunca hayal ettiği şey boş çıkmıştı. Şimdi anlıyordu: İnsan, boş hayaller kurup, düşler edinen, sonra da bu düşlere inanan budala bir varlıktı.

“Burada mısın, dostum? Saatlerdir seni arıyorum.” M irkilse de şaşırmadan yavaşça geri döndü. G. karşısında duruyordu. Her zamanki gibi yine birdenbire ortaya çıkmıştı. “Arındın mı?”

M. başını salladı. “Hayır,” Sonra G.’nin sormadığı sorunun da cevabını verdi: “Arınacağımı da sanmıyorum.”

“Neden? Biraz gayret eden herkes başarır bunu.”

Arınmak! Ne demekti; ne gizliydi bu masum görünüşlü, temizliği hatırlatan sözcükte? M. artık bir cevap verebilirdi: İnsanın vicdanını kusması; en saf acısızlık halini arayıştaki pislik eylemi. Cennet sakinleri annelerinden değil, bu eylemden doğuyorlardı. M.’nin o platformda kustuğunda sanki dünyaya yeni gelmiş gibi coşkulu alkışlarla kutsanmasının nedeni bu değil miydi?

“Galiba ben başaramayacağım,” dedi M. karşılık bekleyen G.’ye. “Dediklerine bakılırsa, çok yüklenmişim.” Ne garipti, birkaç saat önce şimdi karşısında duran adama imrenmiş, hayatını istemişti. Oysa şimdi... Şimdi emin değildi. “Emin değilim,” diye mırıldandı.

“Emin ol, dostum!” G. kuşkuyla, bir kapıya bir ona bakıyordu. “Sakın o kapıdan çıkayım deme!” Düşüncelerini mi okuyordu? “Çünkü çıkarsan bir daha geri dönemezsin. Burayı terk edersen, geleceği unut! Doğruca maziye dönersin...” Sanki o da M.’yle birlikte kapıdan çıkacak, maziye dönecekmiş gibi heyecanlıydı. “Dinle! Herkes arınır. Sabırlı ol; aşağıda sana yüklenenleri eninde sonunda unutursun. Hem de her şeyi...”

Her şeyi unutursun! M. daha önce de yaptım bunu diye düşündü. G.’nin ondan istediğinin unutkanlık kapısını aralayıp, yeni bir belleğe –belleksizliğe doğru– adım atmak olduğunun farkındaydı. Sıra kesin bir seçim yapması gereken o ana mı gelmişti? Ya kendi acılı yaşamını yeni baştan yaşamayı seçecek ya da onur kırıcı olduğunu göz ardı ederek, tekdüze bir mutluluğun hüküm sürdüğü bu cennete teslim olacaktı. Sürekli mutluluk! Yaşamın, olduğundan başka hiçbir olasılık içermemesi demek değil miydi bu? “Hayvanlar için mutluluk var olmaktır, insan içinse bu varlıkla ne yapacağını bilmek...”

M. başını, aklından geçen düşüncelerden kurtulmak ister gibi hırsla iki yana salladı. G. hâlâ ısrar ediyordu:

“Duydun beni, değil mi dostum? Katıl onlara!” Küçük nesnelerin büyük varlığa katılması için boyun eğmesi gerektiğini hatırlatır gibiydi. “Aklından ne geçiyorsa, unut! Arınmaktan da utanma!”

Ve utanç! G. aslında haklıydı. M. kapının bu tarafında kalmayı seçerse, vicdanını kusar kusmaz utancının yok olacağını hatırladı. Utanç ancak belleği olan bir vicdanla mümkündü çünkü.

Kalkmalı, bu acısız cennetten çıkıp gitmeliydi. Böyle düşünse de, bir yandan da onu yaşamaktan vazgeçme noktasına getiren acılarına sırt çevirip çeviremeyeceğini, yanındaki genç ve yakışıklı adam gibi arınıp arınamayacağını aklından geçirmiyor değildi M. Bir an Sevda’nın kısa yaşamı boyunca çektiği acıları, kardeşiyle birlikte el ele ölüme gidişleri, Suzan’ın delilikle delik deşik olmuş hayatı geldi gözlerinin önüne...

Belki ona gerekli olan kendini yeniden yaratmaya yetecek kadar bir hayal gücüydü... Ama M. bunları düşünür düşünmez o garip, ince ses bir kez daha araya girdi: “İhanetin adı ne zamandır hayal gücü oldu?”

“Gideceğin yerleri hatırlasana, dostum. Şili’yi, Goday Fiyordu’nu, Kongo Irmağı’nı...”

“Acıdan vazgeçmek ihanet değildir...” diye mırıldandı, M.; G.’ye değil, o sese cevap veriyordu.

M.’nin konuşmaya öyle birden, ortasından başlaması G.’yi şaşırtmamıştı. Aksine, söylediklerini doğrulatacak yeni bir fırsat bulmuş gibi atıldı: “Tabii ki değil.”

Erdemlerin, adaletin, sanatın olmadığı bir yer! M. ona önerilen yeni dünyanın yalancı bir hayatın cenneti olduğunun farkındaydı. Yine de yerinden kalkıp kapıya yürüyecek kararlılığı bir türlü bulamıyordu. Zorlukla mırıldandı: “Her insan acıdan kurtulmak ister.”

G. kararsızlığını hissetmiş gibi üsteledi. “Belki de bellek yitimi sandığın gibi bir unutuş değil, geçmişe dönmeyi reddetmektir. Geçmişte böyle bir seçim yapmış olamaz mısın? Yaptığın cesur seçimi şimdi sorgulama; zaten reddettiğin bir yaşama geri dönme. Hemen karar verme! Dinlen biraz! Etrafa bak!”

Etrafa bakmak mı? Hiç pencere yoktu ki bu sera benzeri yerde? Olsaydı da dışarıda treni iki yandan kuşatan görüntüyü ezbere biliyordu. M. omuzlarını silkti, yine de G.’nin havada kavis çizen elini duruncaya kadar izledi.

Oyun daha sona ermemişti. Nesrin, G.’nin tam parmağının ucundaydı; karşı taraftaki koltukta, onunla ilk karşılaştıklarında giydiği o beyaz elbiseyle oturmuş, kitap okuyordu. Aşk! G. neyi kullanacağını biliyordu. Sadece Nesrin’e duyduğu aşk için burada kalabilirdi. Daha fazla düşünmeden yerinden fırladı ve üç adımda salonu enlemesine geçerek, hayatı boyunca âşık olduğu tek kadının yanına bıraktı kendini.

Nesrin, birdenbire yanında beliren kişiyi görmek için başını okuduğu kitaptan kaldırdı. M. ona dönen yüzü gördüğünde yüreğinin duracağını hissetti. İlk kez karşılaştıkları yaştaydı; –sonradan itiraf edeceği gibi– kırkına varmak ve tam aşktan umudunu kesmek üzere olduğu günlerdeki yaşında...

Her şeyi hatırlıyordu M.: O unutulmaz sonbahar akşamını; Eylül’ün 23’ünü, Çarşamba gününü: Hastanede yatan Suzan’ı ziyaretten eve yeni dönmüş, loş salonda, önünde dipsiz bir kuyuyu andıran karanlık geleceğini seyrederken bir yıldız kayması gibi içini ferahlatan bir duyguyla birlikte çalınmıştı kapı... Kemikleri belirgin, köşeli bir yüz ve baharı içinde taşıyan bir çift ışıltılı, parlak yeşil göz. Araladığı kapının ardında duran beyaz elbiseli kadının böyle bir yüzü ve böyle gözleri vardı. M. olacakları kavramakta bir saniye, bir an bile gecikmemişti: Karşısında kaygılı bir sessizliğin içinde, geleceği duruyordu. Bu yüzden olacak, hayatının üzerine kış gibi çökmüş karanlığı dağıtmaya koyulan kadını seyretmiş, tek söz bile edemeden gözlerine bakmıştı bir süre: O anda karşısındaki gözlerin ne denli kolayca yaşlara boğulacağından habersizdi. Sonraları onu sık sık ağlarken görecekti: Kucağındaki iri gözlü, küçük çocuğuyla dilenen babaya cebindeki bütün parasını verirken; ilk kez seviştiklerinde duyduğu utancın ağırlığı altında ezildiğinde; okulda öğrencilerine sözünü dinletemediğinde; okuduğu romanlardaki aşkın derinliğini hissettiğinde; çocuk doğurmak için zamanının geçtiğini kabullendiğinde; sevdiği adamın, birlikte aldattıkları karısını –yaklaşan ölümünü beklemek için– eve getirmek zorunda olduğunu öğrendiğinde... Ve tabii M.’ye, onu terk edeceğini söylerken ki, M.’nin belleğindeki en belirgin ağlama sahnesi buydu...

Oysa şimdi –birlikte oldukları beş yıl boyunca ağlamak için her zaman bir neden bulan– gözleri kupkuruydu, gülümsüyordu. Belki sadece bir tutam soru vardı içinde. “Siz de kimsiniz?”

Kim? M. düşüncelerini geçmişten kopararak, “Adım,” dedi. Sonra Sadık, demekten vazgeçerek, “M.” diye devam etti. “Burada yeniyim.”

“Öyleyse hoş geldiniz, umarım ülkemizi beğenmişsinizdir.”

Ülke! M. duruma hiç de uygun olmayan kahkahasını içinde tuttu.

“Ben sizin...”

M. devam etmeden susarak bir kez daha gerçeği söylemekten vazgeçti. Hiç kimseye geçmişini bütünüyle hatırlatamayacağını öğrenecek kadar kalmıştı burada. Hem varlığı biçim değiştirirken konuşmak? Yapmak istediği son şeydi bu. Şimdi sadece iki koldan ibaretti: Yanındaki kadını kucaklamak isteyen, özlem ve umutla yüklü, omuzlarından değil, yüreğinden kök alarak dışarıya doğru açılan iki kol... Belki de kol değil, bir rahimdi: onu içine almak, onunla yeniden doğmak isteyen cinsiyet değiştirmiş bir vajina...

“Evet, siz benimle?”

M. düşüncelerini bölen –yıllarca “Kadınım” demek istediği halde hiç söyleyemediği– kadına döndü. Nasıl anlatabilirdi? “Biliyor musunuz, buraya gelmeden önce tıpkı size benzeyen birini tanımıştım.”

“Öyle mi?” dedi Nesrin. “Ne ilginç? Ne yapıyordu bu kadın?”

Acı çekiyor, çektiği acıdan kurtulmak için sevdiği erkeğe eziyet ediyordu... Böyle demek yerine, “Âşıktı,” dedi M.

“Âşık!” M. Nesrin’in çıplak omuzlarına baktı. Şimdi de bir penise dönüşmek üzereydi. “Biraz daha açık konuşur musunuz?”

Aşkı açıklamaya kalkışmak! M. bunun aşkı anlamsızlaştırmaktan başka bir şeye yaramayacağını bile bile, “Aşk, harika bir şeydir,” dedi. Oysa ‘aşk, kendini küçültmekten, hor görülmekten korkmamaktır,’ demek isterdi. Nesrin’in damarları hafifçe çıkık, yazları çillerle kaplanan ellerine uzanmamak için kendini zor tutuyordu. “Bazen tanımlanamaz; engellemek istesek de yüreğimizde bir tohum gibi kendi kendine büyür. İtiraf, hep sonradan gelir; sırılsıklam âşık olduğumuzda.”

“İnsanlar âşık olduklarında ne yaparlar?”

M. çaresizlikle durakladı. Üstünde kocaman bir göz olan, ‘bütün gençler okumalı,’ dediği o mavi kitapta aşkla ilgili yazılanları unutmuş muydu? Gözlerini çıplak omuzlarından ayırmadan, “Hep birbirlerini görmek, hep birlikte olmak isterler,” dedi. “Başları döner...”

“Baş dönmesi! Evet, bunu biliyorum; arınırken başına gelir bu insanın.”

M. “Âşık olanlar kendilerinden vazgeçer, birbirlerine ait olurlar,” diye devam etti.

Nesrin, birden sevinçle alkışlar gibi ellerini çırptı; sonra M. yanına oturduğunda okumakta olduğu kitaba uzandı.

“Tıpkı Kiti ile Levin gibi, değil mi?” M. sevdiği ama sevgilim diyemediği kadının –burada az görünen– heyecanını büyülenmiş gibi izlemeye koyuldu. Tutku ona yakışır, çarpıcı olmayan güzelliğinin üstündeki sisi dağıtırdı. “Bakın, işte burada. Ben de tam o romanı okuyordum.”

M. kadının uzattığı kitabı alarak başlığına baktı: Kiti Sçerbatski! Demek biri Anna Karenina’nın Kiti’sinin adını verdiği bir roman yazmıştı. Kim? Garipti ama yazarın adı kitabın kapağında da sırtında da yoktu. Sayfaları karıştırmaya başlayınca şaşkınlığı daha da arttı M.’nin. Romanda Anna Karenina’nın kahramanlarının çoğu yer almasına karşın, Anna’nın adına rastlamamıştı. Yine de elinde tuttuğu kitapla, –ince olması dışında– Anna Karenina’nın aynı roman olduğuna kalıbını basardı.

“Bu kitabın asıl adı Anna Karenina,” dedi.

“Anna Karenina mı? O da kim?” dedi Nesrin; onu güzelleştiren heyecan, ışıltısını yitirmek üzereydi.

M. kuşkuyla, “Aleksey Vronski’nin yasak aşkı,” diye mırıldandı. “Kitabın erkek kahramanı...”

“Hayır, yanılıyorsunuz. Vronski, romanın sadece yan karakterlerinden birisidir; bir ara Kiti’nin aklını karıştıran şu yakışıklı subay. Anna Karenina! Öyle biri yer almıyor öyküde. Kitap, Kiti ile Levin’in mutlu evliliklerini anlatır. Ünlü bir romandır Kiti Sçerbatski. İşte size pek bilinen giriş cümlesini okuyorum.” Nesrin soluk bile almadan yaptığı açıklamanın ardından M.’nin elindeki romanı alıp ilk sayfayı açtı: “İşte, ‘Bütün mutsuz aileler birbirlerine benzerler. Bu sözü tersine çevirecek olursak, her mutlu ailenin mutluluğu kendine göredir...’[10] Nasıl? Hatırlayabildiniz mi?”

M. –duyduğu kuşku korkuya dönüşmek üzereydi– yanında konuştukça yabancılaşarak belleğindeki resimden farklılaşan kadının elindeki kitaba uzanıp, az önce okuduğu cümleye baktı. Tersine çevrilen “söz” değil, “mutluluk”la “mutsuzluk” olmuştu. Nesrin’in yanındaki öteki kitapları o sırada gördü. Ya onlar! Ani bir kararla uzanıp üsttekini aldı. “Paris ve Jülyet!”

“Evet,” dedi Nesrin. “Geçen hafta okudum.”

M. heceler gibi son adı tekrarladı. “Jülyet?”

Nesrin, “Evet, Jülyet Capulet?” dedi. “Siz de okudunuz mu?”

M. şaşkınlıkla doğruldu. Hiçbir şey anlamıyordu. Korkuyla sordu: “Peki, Romeo’ya ne oldu?”

“Romeo mu? Kitapta Romeo, diye biri yok,” dedi Nesrin. M.’nin derin şaşkınlığı şimdi ona bulaşmıştı. Yüzü gölgelenirken mırıldandı: “Bakın, galiba aynı kitaplardan söz etmiyoruz. Bu oyun, Jülyet’in Kont Paris’le mutlu evliliğini anlatıyor.”

Mutlu evlilik! M. sıçrayarak ayağa fırladı. Jülyet’in babasının, kızını Romeo’dan kaçırıp o yaşlı adamla evlendirdiği bir cennet! Ne biçim bir dünyaydı burası? Sürgün acısı çeken biri gibi inledi, boğazına doğru tırtıllı, nefes borusunu yırtan bir hıçkırık yükseldi. Ağlayacak mıydı, yoksa bağıracak mıydı? Bilmiyordu ama içinden ağlamak geliyordu. Her şey açık, o denli de hüzünlüydü: Anna Karenina’yı, Romeo’yu ve aşkı yok etmişlerdi. O ses ekledi: “Nesrin’i de...” Evet, ses haklıydı. “Kendine insan diyen herkes aşktan yana olmalıdır” diyen kadını yok etmişlerdi.

Şimdi ne bir çift kol, ne rahim, ne de bir yürekti M.: Varlığı tekrar biçim değiştiriyor, hayal kırıklığına dönüşüyordu. Ama ne yapması gerektiğini söyleyen bir hayal kırıklığıydı bu. Derin bir soluk alıp, bir zamanlar aynı hayatı paylaştıkları kadına bakmadan koşaradım kapıya yürüdü ve ağır kanadı bir vuruşta açarak acıyı edebiyattan bile kovan cennetten çıkıp, öteki tarafa geçti. G. hâlâ arkasındaysa epeyce şaşırmış olmalıydı.

M.’nin tekrar döndüğü –belki de yukarıdan içine düştüğü demeliydi– koridor bomboştu; birkaç saat önce G.’yle birlikte cennete giderken rastladıkları kalabalık ortadan çekilmişti. Penceredeki manzaraysa aynıydı: ırmak, ağaçlar, dağlar, o sandal ve hâlâ aydınlanmayan hava... Derin bir soluk alıp arkasına baktı; cennetin kapısı –kendisi gibi– kaybolmuştu. Bir süre tekerleklerin raylar üzerinde çıkardığı bildik sesleri dinledi, sonra trenin gidiş yönünün tersine doğru yürümeye başladı. Burası en çok okyanusa benziyordu: Yolun değil, yönlerin olduğu, sonsuz bir çöle. Yine de hangi yöne ilerlerse ilerlesin Palyaçoyla karşılaşacağını biliyordu M. O Palyaço’yu değil, Palyaço onu izliyordu çünkü...

Ancak yürümeye başladıktan kısa bir süre sonra durdu; garip bir yorgunluk çökmüştü üstüne. Önüne ilk çıkan açılır kapanır koltuğa oturdu. Birkaç dakika dinlendikten sonra omuzlarını aşağıya bastıran gücü yukarıya iterek doğruldu. Ne olduğunu anlar gibiydi: Yitirdiği ağırlığı geri alıyordu. Elini göğsüne götürdü. Ya vicdanı! Acı üreten vicdanı yerine yerleşmiş miydi?

“Hoş geldin, dostum.” Sonunda! M. önce durdu, sonra gülümsedi, ardından ağır ağır yana döndü. Çok beklemesi gerekmemişti. Palyaço, önünde durduğu kompartımandan sesleniyordu ona. M. bir an yanıldığını düşündü. Palyaço’nun görünüşünde bir gariplik vardı; sanki küçülmüştü; dikkatlice bakınca giysilerini değiştirdiğini de fark etti. Bu haliyle pastel renklerle boyanmış bir tablonun ortasına yanlışlıkla iliştirilmiş koyu bir lekeyi andırıyordu. “Demek döndünüz?”

M. ona doğru yürüdü. Yanılmıştı; karşısında duran adam küçülmemiş, birkaç saatte bir kelebek gibi hızla yaşlanmıştı? Ama görünüşündeki garipliğin nedeni ne yaşlanması ne de giysileriydi; neden, gözlerindeki kaynağı belirsiz garip ışıltıydı. M. soluğunu tuttu. Neydi bu? Artık üstünü örtemediği şeytani güçlerinin dışavurumu mu? Birden içsel bir kavrayışla irkildi: Bir kez daha yanılmıştı. Hangi gizli, daha önce rastlamadığı bir duygunun belirtisiydi bu ışıltı?

M. sessizlik uzayınca suçluymuş gibi bakışlarını kaçırarak, “Evet,” dedi. “Döndüm.” Sözlerine ara verip artık kendini bir akraba kadar yakın hissettiği adamın karşısına yerleşti. Yukarıda olanları anlatması gerekiyor muydu? Onun her şeyi bildiğini hatırlayınca bundan vazgeçerek, “İkizini pek sevdiğimi söyleyemem,” demekle yetindi. Palyaço, cevap vermek yerine aynı kanıdaymış gibi onaylayan bir tavırla gülümsemekle yetindi. Öyleyse sıra o soruya gelmişti. “Başından beri biliyordun, değil mi?”

“Neyi biliyordum?” dedi yaşlı adam.

“Bu yolculuğun gerçek amacını... Yolculuğun amacının sana değil, bana önemli şeyler öğretmek olduğunu... Öğrenci bendim.”

Palyaço ellerini havaya kaldırdı. İtiraf mı, red mi ediyordu, belirsizdi. “Ne öğrendin, dostum?”

“Acının değerli, acısız hayat dileğininse boş ve anlamsız bir hayal olduğunu...” dedi M. Palyaço bu kez cevap vermedi. Şaşırtıcıydı ama ne öğrendiğini de merak etmiyor, aldırmıyor gibiydi. Acısız hayat! O kadar da önemli değildi demek? Öyleyse... M. aklına gelen düşüncenin ardından umutla atıldı: “Çektiğim acıların karşılığında bana bir seçim yapma hakkı verildiğini söylemiştin; sadakatimin karşılığında ödül olarak.” Palyaço iyice içine çekilmişti, artık ağzıyla değil, eğdiği ya da sağa sola salladığı başıyla cevap veriyordu: “Daha seçim yapmadım, değil mi? Çünkü daha istasyona gelmedik.”

“Evet dostum, henüz gelmedik.”

Palyaço bunları söyledikten sonra doğruldu. M. sevinçle ürperirken bir yandan da –adamın hareketleriyle– kompartımanın altüst oluşunu korkuyla izledi. Ama şaşkınlığı daha baskındı; zıt iki duygudan da beslenen şaşkınlığı, kâh korkusuna, kâh sevincine eşlik ediyordu. Palyaço, yorgun ve yavaş adımlarla pencereye doğru yürürken tablonun ortasındaki koyu leke yer değiştirerek ilerliyor, resim âdeta canlanıyordu. Ölüyor muydu? “Hasta mısın?” diye sordu.

Palyaço geriye dönüp başını salladı. “Hayır, hayır... Sadece yorgunluk. Sonlar her zaman yorucudur.”

Sesi kederle harmanlanmıştı. Yüzünde –hatta bütün bedeninde– canlı olduğunu ele veren tek belirti gözlerindeki o ışıltıydı. M. birden sarsıcı düşünceyle irkildi: Işıltının kaynağı sevgi... İyiliksever bir şeytan! Bu mümkün müydü?

M. içi mutlulukla dolarken konuştu: “Bana acıyorsun... Hep acımış olmalısın.”

“Amaçsız bir insan eninde sonunda değersiz insana mı dönüşür? Bizleri insan yapan nedir?”

Bu iki soru değil, iç içe geçmiş tek cevaptı. M. insanı değerli kılanın, acının çocuğu olan ‘acımak’ olduğunu kavrıyordu. Umutla mırıldandı: “Bir seçim hakkım daha var, değil mi? Söyle hadi!”

“Buraya gelir misin, dostum!”

M. ayağa kalkıp Palyaço’nun yanına, pencereye doğru yürüdü. Dışarıdaki manzara da kompartıman gibi değişmişti. Irmak yok olmuş, ufuktaki dağlar aydınlanan günün içinde aşınıp kaybolmuştu. Bu bir işaret miydi?

M. yaşlı adama döndü. “Ne yapmam gerek?”

“Az sonra bir istasyona geleceğiz. Seçim yapacağın son durağa; sadece iki peron olacak bu durakta. Sağ taraftaki perona inersen geleceği, soldakine inersen, zarfın üstündeki ad gibi maziyi, yani, geçmişini seçmiş olacaksın...”

M. korkuyla geriledi. Palyaço, bir saat önceki sözlerini aynen tekrarlıyordu. Sadece “sizin” yerine “seni” yerleştirmişti bu kez. Adama yaklaşarak yardım ister gibi elini omzuna koydu. O yakıcı ısı yok olmuştu. Mazi ya da gelecek... Ona sahte cenneti, yalancı bir dünyaya ait yarım bir hayatı istemediğini söylemişti. Kararlı bir sesle yorgun adamın önerisini geri çevirdi: “Denedim. Aşkın, sanatın, adaletin yer almadığı bir hayat istemiyorum, katlanamam.”

Palyaço onu duymamış gibiydi; ne yardım isteyen eline ne de yüzüne bakıyordu. Ses tonunu değiştirmeden devam etti:

“Sağ tarafta yeni bir hayat, soldakinde ise eski hayatına geri dönüşünü sağlayacak bir kapı olacak. Karar senin.”

Yeni bir hayat! “Acılardan uzak” dememişti. M. zorlukla yutkundu. Anladığını doğrulatmak için, “Yeni bir hayat!” diye Palyaço’nun sözlerini tekrarladı. “Bu ne demek?”

“Sağ taraftaki perona inersen, konservatuvara geri götürmek için Rıza Hoca seni bekliyor olacak. Hocanın elini sıktığın anda her şeyi unutacaksın. Sol taraftaki peronu seçersen, bundan tam otuz beş yıl önceye, 17 Nisan Perşembe gününe, akşamüstü saat beşe geri dönmüş bulacaksın kendini.”

17 Nisan Perşembe günü? M. o tarihin önemini, o gün neler olduğunu çıkaramadı ama ertesi akşamı, 18 Nisan Cumayı ona parlak bir gelecek sağlayacak o geceki konseri kaçırdığı için hayatı boyunca –Suzan’dan gizleyerek– duyduğu pişmanlığı gayet iyi hatırlıyordu. Ses tekrarlanınca umutlu bir mutlulukla titredi. Geleceğini şekillendirebileceği, otuz beş yıl önce geri çevirdiği geceyi yaşamak! Hayatının fırsatı ona tekrar sunuluyordu. M. bakışlarını yanındaki adam gibi dışarıya çevirdi.

Palyaço –bu bir işaretmiş gibi– devam etti: “Sol tarafta herhangi bir yere oturuncaya kadar geri dönüp öteki, yani sağ perona geçme şansın var. Ama bir yere oturursan, o andan itibaren bu trende geçirdiğin geceyi unutacaksın ve artık geri dönme şansın kalmayacak. Bunu aklından çıkarma! Oturmak, geçmişe dönmek anlamına gelecek.”

Palyaço, sanki eski hayatını seçeceğini düşünüyormuş gibi, sözcükleri birbirinden iyice ayırarak, garip –neredeyse uyaran– bir tonda konuşuyordu. M. başını iki yana salladı. “Zarfın üstünde öyle yazsa da geçmişi seçmeyeceğim... Sağ taraftaki perona ineceğime bahse girebilirsin.”

Yaşlı adam aynı fikirde değilmiş gibi –yumuşak ama kendinden emin bir tavırla– başını eğdi ve mırıldandı; sesinin tonunu değiştirmemişti: “Geçen sefer de böyle söylediğini hatırlatmak isterim.”

Haklıydı, hatta ona “bunak” dediğini de hatırlıyordu M. Yana, adama döndü; zamanı gelmişti. Konuşurken ve cevabını dinlerken gözlerinin içine bakmak istiyordu. Onun gibi, tane tane konuştu.

“Bu kez ne istediğimi biliyorum: Ortasında müziğin yer aldığı, eskisinden farklı, yepyeni bir hayat...” Palyaço ona dönmemişti. “Bana bakar mısın?” Adam dediğini yapınca devam etti M.: “İstediğim bir şey daha var.”

“İstediğin bir şey! Neymiş bu?” ‘Bir şey’i vurgulayarak tekrarlamıştı.

“Acı çekme yeteneğim,” dedi M. “Onu bana geri vermelisin. Onsuz yeni bir hayata başlayamam.”

Palyaço, “Anlaştık,” dedi. Hiç duraksamamıştı. “Yanına ne istiyorsan alabilirsin.”

Yaşlı peygamberin –belki de kuşkulandığı gibi tarafını şaşırmış şeytanın– kendinden emin bu tavrı, M.’nin göğsünde kök gibi hem yayılan hem de derinleşen sevinci bastırıverdi. Palyaço neden eski hayatını seçebileceğini düşünmüştü? Böyle yapmam için budala olmalıyım diye mırıldandı. O geceki –artık yarın akşamki de diyebilirdi– resitalde çalacağı parçayı hatırlamaya çalıştı. Ravel? Ama nedense kulaklarını ezberlediği ezgi değil, şikâyetçi bir ses doldurdu: “İsyancı, dik başlı tarzına ne oldu? Nereye gitti o tutkun? Seni farklı kılan buydu...” Rıza Hoca neden emin olamıyordu? Korkuyla irkildi. Acaba kuşkulandığı gibi gerçekten yeteneğini besleyen o damar, annesinin ölümüyle tıkanmış mıydı?

M. gerçeği karanlıkta bulacakmış gibi gözlerini kapadı. Kendi kendine, duyduğum bu anlamsız kaygıya teslim olmamalıyım, diye tekrarlasa da ailenin isyankâr ve dik başlı üyesinin Ahmet olduğunu hatırlamadan edemiyordu... Neden o müziğin, Ahmet’se devrimin peşine takılmıştı? Sorunun ardından daha da rahatsız edici ikinci soruyla irkildi M.: Müzisyenlik Ahmet’e daha çok yakışmaz mıydı?

Göğsünde hâlâ inatla kökleşmeye çalışan cılız sevincini yerinden söküp atmaya niyetli düşüncelerini, önce trenin düdüğü, ardından Palyaço’nun son perdenin açılacağını haber veren dramatik sesi böldü: “Vakit geldi. Artık gitmelisin.”

M. adama döndü. Onu son kez mi görüyordu? Boğazı kurumuştu. “Her şey mümkün, değil mi? Yani, yeni hayatımın birincisinden daha iyi olmaması da bir olasılık.”

Palyaço başını eğdi, sonra teselli eden bir sesle cevap verdi: “Evet. Ancak şunu unutmamalısın, genç dostum. Bütün özgün yapıtlar gibi hayatımız da amaçlarımızın bir ürünüdür.”

M. bir süre adamın ne demek istediğini düşündü, sonra, “Hayat,” diyerek direnmeye çalıştı. “Hangi yöne dönersem döneyim, karşıma hep bu sözcük çıkıyor!”

“Hayat, yaptığımız, yapacağımız, çoğu kez de yapamadığımız seçimlerdir,” dedi Palyaço. Sonra konuyu kapatmak vaktinin geldiğini hatırlatır gibi kesin bir sesle tekrarladı: “Artık gitmelisin! Seçim yapmalısın.”

M. gece boyunca hayatını parçalara ayırıp, sonra istediği kurguyla bir oyun gibi bölüm bölüm sahneye koyan yönetmene –ustalığını kabul etse de– elini uzatmadı. Onun gibi biriyle vedalaşma düşüncesi korkutucuydu. Düdük –daha uzun ve daha güçlü– tekrar öttü. Perde, görünmez seyircilerin önünde oynanan görkemli oyunun, her şeyin çözüleceği son sahnesi için açılıyordu! Kabul etmeliydi:

M. çağrıya uyarak koridora yöneldi, ancak kompartımandan dışarıya adımını atar atmaz tokat yemiş gibi geriye savruldu; gafil avlanmıştı. Biraz bekledikten sonra parlak bir çift kılıçla dağlanan gözlerini yavaş yavaş araladı: Pencerede doğmakta olan iri, kızıl bir güneş vardı. Soluğunu tuttu; sonsuz karanlık nihayet sona ermiş, gece boyunca süren garip oyunun sıkıcı dekoru ortadan kalkmıştı.

M. yeni dünyanın ışığıyla kamaşan gözlerini kısarak pencereye yaklaştı. Bir kente girmek üzereydiler; yavaşlayan tren, çoğu bahçe içindeki tek katlı evlerin, uzun bacalı fabrikaların arasından geçiyordu. Tekerleklerden yükselen o boğuk, metalik davul sesi yavaşlamış, gürültü epeyce azalmıştı. Derin bir soluk aldı; midesinde ortaya çıkan garip bir şey, oyun oynarmış gibi art arda takla atıyordu.

Paketteki son sigarayı yakarak pencereye yaslandı. Mutluluktan havaya sıçraması gerekirken adımlarını durduran bu anlamsız tedirginliğinin nedeni neydi? Boğazını dağlayan acı dumanı, pencereye damlamış kızıl lekeye doğru üfledi. Kafasının içi rüzgârlarla uğulduyordu; direnmeye çalışsa da bir süre sonra –onu kurtulmaya çalıştığı geçmişe taşıyan– düşüncelere teslim oldu: Midesinde takla atan o garip şey de hızla kulaklarına tırmanmış, art arda tekrarlanan bir nakarata dönüşmüştü: Seçim yapmak! Seçim yapmak! Seçim yapmak!

M. kımıldamadan sigarasını içmeye devam etti. Neden sonra onu böylesine tedirgin eden duygunun –iki sözcükten oluşan bu kısa nakaratın içine nasıl sığdığına şaştığı– geniş bir belirsizlik olduğuna karar verdi. Evet, onu kuşkuya düşüren nedenin, bu sinsi belirsizlik olduğuna yemin edebilirdi M. Ama tam o sırada nakaratın değiştiğini, Palyaço’nun sözlerine dönüştüğünü fark etti: “Hayatımız, bütün özgün yapıtlar gibi amaçlarımızın bir ürünüdür...”

Kulaklarındaki yeni cümleyle kalakaldı. Hâlâ bir amaç edinememiş olabilir miydi? Hayır, hayatı boyunca amaçları olmuştu... Bir süre bekledi; soruya verdiği cevap, içindeki o sesi de onu da yatıştırmamıştı. Çünkü geçmiştekilerin belirsiz ve çoğu kez de kolayca ulaşılabilen amaçlar olduğunu hatırlıyordu. Ya Palyaço’nun kastettiği gibi özgün, belirgin bir amaç! Merakla anılarına döndü. Hiç dünyanın en iyi kemancısı olmayı düşünmüş müydü? Hatırlamıyordu; sadece hatasız keman çalmayı istemişti. Peki, hayatında “özgün” diye tanımlanabilecek ne yapmıştı? Epeyce bekledi ama bu kez bir cevap bulamadı. Bir an her şeyden vazgeçip, Palyaço’nun yanına geri dönmeyi düşündü. Ancak tren sarsılarak fren yapınca önce öne savruldu, sonra geriye doğru çekildi; anlaşılan biri onu silkeleyip kendine getirmeye çalışıyordu.

M. uyarıya uyarak sigarasını söndürüp, koridor boyunca ilerlemeye koyuldu. Ünlü bir müzisyen olmak! Acaba nasıl bir duyguydu bu? Kendini birden sıkıntılı bir kavşakta buldu. Önünde, sağında ve solunda acıların serildiği yollara açılan...

Durakladı; neredeyse küfredecekti. Kim ekiyordu aklına bu kuşku tohumlarını? Palyaço? Soruyu cevaplamasına kalmadan bütün gece boyunca aradığı şeyle karşılaştı. Kapısı aralık tuvalette parlayan küçük bir ayna, geç kalmış güneşin ışınlarını gözüne yansıtarak onu çağırıyordu. İçeriye girip, aynanın karşısına geçti.

Belleğinden silinip gitmiş yüzü işte tam karşısındaydı. M. yirmi üçündeki birine göre yaşlı denebilecek oval surata baktı. Alnı genişti; düz, kavissiz kaşları yüzünü neredeyse ortadan bölüyordu. Çenesinin sivriliği dikkat çekiciydi. Ama asıl gariplik, bıçakla açılmışa benzeyen etsiz, ince dudaklarındaydı; bu yüzden gülümsemesi orantısız yüzünde bir kusur gibi duruyordu.

M. aynanın önünde bir tike dönüşen hareketle kamburunu düzeltti ve ona kıvanç vermeyen yüzünü içeride bırakıp, tekrar antreye çıktı. Tren iyice yavaşlamıştı; şimdi, tek katlı, yoksul evlerin yerini alan yüksek apartmanların arasından geçiyorlardı. M. birden kaygıyla irkildi. Yeni hayatı nerede, nasıl bir yerde şekillenecekti? Dün akşamüstü –ya da otuz beş yıl önce– terk ettiği ve büyük olasılıkla bir daha geri dönmeyeceği yaşadığı kenti ne denli sevdiğinin farkına varıyordu. Geniş, sessiz parklar; İri Kulak’la birlikte dolaştıkları, denizi aratmayan ıssız baraj gölünün çiçekli bayırları; hemen hemen her sonbaharda gittiği –son beş yıldır Nesrin’in de eşlik ettiği– kırmızı yapraklarla örtülen yamaçtaki dağ evi; sokağın başındaki, tozlu deposunda ne zaman eşinse eski bir kitap bulduğu sahaf; arka bahçedeki kuş evi ve... Göğsü ince bir sızıyla dilimlendi: Ve üç yıl önce bir sabah apansızın yan apartmana taşınan çiftin –o sabahtan beri her gün gizlice büyümelerini izlediği– ikizleri...

M. etrafta kimse olmamasına karşın yüzünü duvara dönerek –kendinden saklanır gibi– gizlice gözyaşlarını sildi. İlk kez her şeyi unutmanın ne anlama geleceğinin bilincine varıyordu. Gözyaşları hissettiği derin hüznü seyreltmemişti; sırayla trenin –önce soluna, sonra sağına– iki yanına baktı: Sağ peronda belleğini terk edeceği, kendini derin bir unutuşa teslim edeceği yeni bir hayat bekliyordu onu.

Katıksız, derin ve geri dönülmez bir unutuş! Az önce ortaya çıkan sızı sivrilmiş, göğsünü dilimliyordu. “Ölüm, unutuşun en mükemmel biçimidir...” Palyaço’nun sözlerini kulaklarına taşıyan da bu sızı olmalıydı. Bir kez daha hakkını teslim etmeliydi yaşlı adamın. Sessizce güldü. Kendi ölümünden yeniden doğmak! Palyaço’nun önerdiği bu olmalıydı.

M. acılarını, geride bıraktıklarını bir daha hatırlamayacağı, geçmişinin otuz beş yılını sileceği yeni bir gelecek için sağ kapıya yürüdü. Nasıl bir gelecek?

Tren, sorusunu tamamlamasına fırsat vermeden birden duruverdi. M. giderek kalıcı olacağını haber veren keskin acıya aldırmadan derin bir soluk aldı. İşte, sıra kendini küllerinden yeniden yaratacağı o ana gelmişti. Sağ taraftaki kapıya doğru ilerledi. Kısa bir kararsızlığın ardından kolu kavrayıp itti. Gelecek, önünde bir manzara gibi uzanıyordu.

Rıza Hoca az ileride, trenin altından perona doğru yayılan sisin ortasında Palyaço’nun söylediği gibi onu bekliyordu. M.’yi görür görmez öfkeli yüzü iki yana doğru genişledi. Pek sık gülmeyen bir adamın itici sevinciydi bu. Gülümsemesi yüzünün ortasında kocaman bir deliğe dönüşünce ellerini ağzına götürerek seslendi. Ama M. nedense onu değil, çalmaya başlayan kemanları duydu. Bu, onu bekleyenin müzikli bir gelecek olduğunu mu kanıtlıyordu? Birden az önce kaçındığı soruyu cevaplarken buldu kendini: “Çaykovski, Chopin, Mozart, Beethoven, Paganini? Hayır, mutlu olmayı başarmış ünlü bir müzisyen hatırlamıyorum...” Elini merakla karnına götürdü; o takla atan garip şey midesinde tekrar ortaya çıkmıştı.

Omuzlarını silkerek elini geri çekti. Yaptığı budalalıktı; hayatını yeni baştan oluşturmanın eşiğindeyken anlamsız –ve tehlikeli– sorularla kendini köşeye sıkıştırıyordu. Durumu açıklayabilse de her soruyla birlikte biraz daha berraklaşan zihnini kuşkunun zehrinden koruyamıyordu: “Yirmi üç yıl boyunca –hiç büyük bir virtüöz olmayı düşlemeden– kimin için keman çaldım?” Duymaktan korktuğu iç sesi ondan önce cevap verdi: “Önce baban, sonra –babanla buluşmayı düşleyen– annen için...” Peki, kendisi için nasıl bir gelecek düşlemişti? Çocukluğunun ve ergenliğinin tek düşü vardı: bir an önce büyümek... Acaba ergenlik, yanılgıdan öte aldanış mıydı?

Düşlemeden müzisyen olmaya kalkışmak! M. şimdi, geleceğe doğru adım atmaya hazırlandığı anda yaptığının göründüğü –ve sandığı– kadar akıllıca bir seçim olmayabileceğini hissediyordu. Düşün gerçekleşmesi, sadece çektiği acıların niteliğini ve kaynağını değiştirecekse, bu neye yarayacaktı? Mutlu olacak mıydı? Biraz düşündü ve omuzlarını silkti. Hayatı mutluluk kavramının etrafında oluşturmaya kalkışmak insanın seçeneklerini kısıtlamakla aynı anlamı taşıyordu; cennetteki kısa yolculuğu öğretmişti bunu.

M. kapıyı ardına kadar itip perona indi. Ortalık parlak, gümüş renkli ışıklarla yıkanıyordu. Güneş –nasılsa– birdenbire yükselmiş, sabah yaşanmadan, vakit öğlen olmuştu. Dağılmaya yüz tutan sisin içindeki suda yüzer gibi ağır ağır hareket eden gölgelere baktı. Çok araması gerekmedi; Rıza Hoca on metre kadar ötede, sevinçle öfke arasında kararsız kalmış o garip yüzüyle ona doğru ilerliyordu. “Elini sıktığın anda her şeyi unutacaksın...” M. Palyaço’nun sözlerini hatırlayınca, sıktığında onu unutkanlığın kapısından geçirecek ele bakarak durakladı. Unutmak! Sözcük damarlarında kor gibi aktı. Buna hazır mıydı?

Değildi! Ani bir kararla tekrar trene binerek soldaki kapıya kadar geriledi. Neden böyle davrandığını bilmiyordu. Yüreği –belki de dayanabileceğini bildiği acıdan kurtulmak için– büzülmüş, sıkışmıştı. Onu engelleyen neydi?

“Selma’yı da, Sevda’yı da unutacağım...” Kararlılığını esneten, adımlarını engelleyen düşünce buydu. Sıkıldığında yaptığı gibi kamburunu düzelterek omuzlarını silkti ve bir süre birbirinin içine geçen, sıralarını yitiren başıboş yılları yerlerine yerleştirmeye çalıştı. Kızlarının toprağa verilmesinin üstünden neredeyse otuz yıl geçmişti. Durum böyleyken onlardan –geleceğe ait– unutulacak varlıklar olarak söz etmesi saçmalıktı.

Saçmalık dese de içindeki o keskin acıyı bir türlü yatıştıramadı M. Herkesin çoktan unuttuğu talihsiz kızlarının bir zamanlar yaşadığına ilişkin tek iz, geceleri uyumadan önce onları hatırladığında duyduğu ve yıllar geçtikçe biçim değişerek sonunda rahatlatıcı, sıcak bir duaya dönüşen o uysal acı değil miydi? Şimdi âdeta kızlarının eline, yüzüne, bedenlerine dokunabildiği fiziki bir varlığa dönüşmüş olan o kutsal acıyı unutmaya hazırlanıyordu. Yutamadığı hıçkırık zorlayarak dudaklarını araladı. Ne garipti? Belleğinin silinmesiyle birlikte kızlarını –onca yıl sonra– ikinci kez gömecekti. İçi dilimleniyordu, ihaneti bununla da sınırlı olmayacaktı: Kendisi ölümünden yeni bir hayat edinerek yeniden doğarken, zavallı o iki kız –onları hatırlayan son belleğin de yitip gitmesiyle– sonsuza kadar yok olacaktı...

Neredeyse ağlayacaktı M. Kapıya –cehennemin ağzıymış gibi– korkuyla baktı; gitmeye karar verseydi, öteki tarafta geçmişin hangi noktasına geri dönecekti? Duyduğu dehşeti bastırmaya çalıştı. Sonra aklına gelen düşünceyle hareketlendi: Sol tarafa, aşağıya inebilir, etrafa göz attıktan sonra geri dönüp, elini Rıza Hoca’ya uzatabilirdi. Evet, bunu yapabilirdi. Ama adımını atmadan –görünmez bir el gibi önüne çıkan– yeni soru onu durdurdu. Peki, neden sol perona inecekti? Merak mı? Emin değildi; belki de merakını bir mazeret gibi kullanıp, hissettiği suçluluğu bastırmanın peşindeydi.

M. belirsiz nedenle oyalanmadan, bu kez soldaki kapıyı açtı. Bu tarafta nedense hiç sis yoktu; kararsız adımını –sanki bataklığa saplanacakmış gibi dikkatle– atarak perona indi. Ortalık garipti: Işıklar yumuşamış, gece boyunca doğmamak için kaçıp gizlenen inatçı güneş –sağ taraftan sola geçtiği birkaç dakika içinde– günlük yolculuğunu tamamlayarak iyice alçalmıştı. Gözü peronun ortasındaki saate takılınca Palyaço’nun sözlerini hatırladı: “17 Nisan Perşembe’ye, akşamüstü, saat beşe geri dönmüş olacaksın...” Saat, dediği gibi tam beşti.

Yoksa kaçıp kurtulmak istediği geçmişe, kalmak için mi geri dönmüştü? Duyduğu korku –kısa sürse de– öyle keskindi ki, M. çığlık atmamak için eliyle ağzını kapamak zorunda kaldı. Bacakları titriyor, dişleri dudaklarını parçalıyordu. Sesinden yardım dilenerek, “Burada oyalanmamalıyım,” diye mırıldandı... Onu o sırada gördü: Trene geri dönmeyi düşünürken... On metre ötedeydi; kımıldamadan duruyor ve dümdüz ona bakıyordu. Buluşma nihayet gerçekleşmişti.

M. hortlakla karşılaşmış gibi art arda yutkundu; inanılması güçtü ama karşısında –adının Sadık olduğu, önceki gece trene bindiği yaştaki– kendisi duruyordu. Ama artık aynı kişi değillerdi: Trenin yola çıktığı o ilk istasyondan beri ikisi de değişmiş, gece boyunca ters yönlere doğru yolculuk yapmışlardı; M. gençleşirken, o, yol boyunca her durakta biraz daha yaşlanmış, uzaklaşmıştı. Nesneyle yansıması arasında zaman farkı olan bir aynanın karşısında birbirlerine bakıyorlardı sanki.

Adamın kamburunu hafifçe çıkararak duruşuna, aşağıya doğru sarkan yüz hatlarının benzerliğine karşın, M. bir gece önce onun gibi olduğuna inanmakta zorlanıyordu. Bu yüzden Sadık’ı bir başkası gibi seyretti bir süre. Yönetmen bu buluşmayı neden ayarlamıştı? Mükemmel eserini daha da dramatikleştirmek için mi? M. birden merakla irkildi. Acaba Sadık onu izlerken neler düşünüyordu? Karşısındaki genç adamın onu terk etmeye hazırlanan geçmişi olduğunu biliyor muydu? M. önündeki seçeneklerin farkındaydı: Ya geçmişe dönerek ikiye ayrılıp parçalanmış bir yazgıyı birleştirecek ya da belirsiz bir geleceğe adım atarak yeni bir yazgı edinecekti. Hiç kuşkusu kalmamıştı, çizginin kesintiye uğradığı yerdi burası. Zaman, hâlâ doğrusal bütünlüğünü sağlayamamıştı. M. yine aynı korkuyla sarsıldı: Buraya onunla birleşmek, aynı adam olmak için geldim...

M. hayır, diye bağırmamak için dudaklarını elleriyle kapadı. İstediği, Bay G. olmak, yüzüne, bedenine ve şansına lanet etmeyen biri olarak yaşamaktı. Onunla birleşmek, tek kişi olmak! M. henüz gelmeyen ilhamın umuduyla bekledi. Sonra irkildi: Düşünce –ilham mıydı?– canice olsa da beyninin kıvrımlarında filizleniyordu: Onu öldürsem? Belleğini, geçmişini terk etmenin yarattığı suçluluk duygusundan kurtulur muydu?

Sadık’ın bir şey söylemek ister gibi dudaklarını oynattığını görünce M. ona doğru ilerledi. Yaşlı yüzü acı içindeydi: Çocuklara –M. onlara neden çocuklarım demiyordu?– ihanet ettiğini mi düşünüyordu? Birden onun kim olduğunu anladı: Vicdanı... M. küçümsediği adamın söyleyeceklerini duymak için yaklaştı.

Ama Sadık konuşmaktan vazgeçmiş, geri dönerek –M.’nin arkasından geleceğinden eminmiş gibi– yürümeye başlamıştı. Onu izlememi mi istiyor? M bir kez daha kararsızlıkla durakladı: Ya tren! Onu burada, zamanın koptuğu bu yerde bırakıp giderse! M. beynini ele geçiren korkunun akıl karıştıran baskısına rağmen Palyaço’nun dediklerini hatırladı. “Herhangi bir yere oturuncaya kadar...”

Geçmişin kapısını kilitli tutmak için asla oturmamalıydı. Bunu unutmamalıyım... Düşünce M.’yi rahatlattı: Ayakta durduğu sürece istediği zaman geçmişle gelecek arasındaki köprüye, trene geri koşabilirdi.

Doğrulup, kamburunu düzeltti: Kararsızlığını ve korkusunu üstünden atarak, uzaklaşan adamın peşine takıldı. Cadde, sokaklar, iki yandaki binalar nedense –tıpkı gece boyunca adımladığı koridorlar gibi– ıssızdı. Yürürken tek canlıya rastlamadı M. Çevresinde gördüğü her şeyin henüz bitmemiş oyunun sergilendiği sahnenin bir parçası olduğunu bilse de, benliğini ele geçiren tedirginliği denetlemekte zorluk çekiyordu. Gözlerinin önünde bir tablo belirdi: Tırabzanı olsa da, bir uçurumun kenarında yürüyen bir adamın resmiydi bu.

Önce perondan, sonra istasyon binasından çıktılar. M. bir yandan önünde yürüyen adama, bir yandan da etrafa bakıyordu. Daha önce bu kenti görmüş müydü? Hatırlamıyordu; sorularla oyalanmaktan vazgeçip, bütün dikkatini kamburunu çıkararak yürüyen adama yöneltti. Sadık, bakımsız, eski istasyon binasından çıkıp sola döndü ve beş dakika kadar düz ilerledikten sonra tekrar sola saparak, parke taşlarıyla kaplanmış dar, gölgeli bir sokağa girdi. Göründüğünün aksine, enerjik, nereye gittiğini bilen birinin kararlı adımlarıyla yürüyordu.

Yolculuk, yüz metre kadar sonra masaları kaldırımdan yola taşmış bir kafenin önünde sona erdi. M. Sadık’ın girdiği cam kapıya sessizce yaklaşıp içeriye göz attı: Sürpriz orada, adamın yöneldiği masada bekliyordu onu: Nesrin... Evet, onu bekleyen sürpriz, acıyı bilen, sevdiği gerçek Nesrin’di ve sanki kavuşmanın mutluluğunu resmedecek tabloya ilham verir gibi çağrı yüklü bir gülümsemeyle elini ileriye doğru uzatmıştı.

Birden göğsü genişledi; geçmişte onu her görüşünde saklandığı yerden çıkan o gizemli çiçeğin yine –aynı yerde, aynı biçimde– açtığını hissediyordu M. Anısı olan bu mutlulukla ürpererek ileriye doğru bir adım attı, ancak çok fazla ilerleyemedi. Nesrin’in kışkırtıcı, kışkırtıcı olduğu kadar kavrayıcı çağrısı ona değil, birkaç metre önündeki yaşlı adama yönelmişti. Her zaman başını döndüren, sevişmelerinin başında uzun uzun öptüğü çıplak kolları, kamburunu düzeltmeye çalışan sevgilisini kucaklamak için istekle iki yana açılmıştı.

M. aldatılmış gibi öfke ve hayal kırıklığıyla kalakaldı. Yaptığının aptallık olduğunu biliyor ama kendini kendisinden kıskanmaktan alıkoyamıyordu. Kenara çekilip, sevdiği kadının –terk etmeye hazırlandığı– geçmişiyle kucaklaşmasını izledi. Ne hissederse hissetsin, kabul etmeliydi: Birkaç metre ötesinde birbirine sarmaşığın kolları gibi sarılan iki beden, bir bütünden kesilmiş uyumlu iki parçaya benziyordu.

M. birden onu birkaç hafta önce terk eden kadını ne denli özlediğini hissetti. Ya o, o da sevdiği adamı özlemiş miydi? Sadık’ın, kemikli çatısını hissederek Nesrin’in yüzünü avuçlarının arasına alışını, sonra da bayılmak üzereymiş gibi gözlerini kapatan kadını yaşından umulmayacak bir tutkuyla öpüşünü izledi. Bir kadın ve bir erkek! Dışarıdan bakıldığında daha da şaşırtıcı, daha da çarpıcı görünen bu ruhsal ve bedensel uyumu nasıl sağlamışlardı?

M. sanki aynı fikirde olmadığını yanındakine açıklıyormuş gibi başını salladı. Onlar değil, karşılaştıkları güne kadar kaderlerine razıymış gibi isyan etmeden beklemiş uysal yalnızlıkları sağlamıştı bu uyumu. M. bunu şimdi, kendisini dışarıdan seyrettiği şu anda daha iyi anlıyordu: Kararı yalnızlıkları vermişti: Birbirleriyle büyülenen ve artık tek başlarına olmayacaklarına yemin eden iki yüreğin yalnızlığı... Böylesine âşık olmalarındaki sır buydu: Yalnızlık çığlıkları...

Peki, karşısında sergilenmekte olan bu sahnenin amacı neydi? Aşk, cennete değil, cehenneme aittir! M. hafifçe gülümsedi ancak sonra aklına gelen düşünceyle irkildi: Yoksa barışıyor, yeniden bir araya mı geliyordu kıskandığı çift? Öyleyse! Öyleyse yeni bir gelecek ve bellek seçtiğinde Nesrin’i de sonsuza kadar yitirecekti. Önce kızları, sonra Nesrin... Hayatımda değerli olan ne varsa, belirsiz bir gelecek için solup gidecek. Birden ürperdi. Acaba geleceği seçtiğinde elli beş yaşına varabilecek ve genç bir kadını Sadık gibi tutkuyla öpebilecek miydi? Palyaço, kötülüğün sonunun bir insanı yok etmek olduğunu söylemişti, işte şimdi o noktadaydı: Unutarak –bir değil– dört kişiyi yok edecekti.

Yanlarına gitse ve... Suzan’ı o sırada, tam bunları düşünürken gördü. Köşedeki masada oturduğu için fark etmemişti onu. Abartılı makyajına, dudaklarının iki yanına taşacak kadar çok ruj sürmesine rağmen yorgun ve solgun görünüyor, bir şey arar gibi telaşla yeşil çantasını karıştırıyordu. M. acıklı bir alaycılıkla başını salladı. Kötülüğün sonuna vardığında bile durum değişmemiş, Suzan’ın dilsiz varlığı hep olduğu gibi yine Nesrin’le arasına girmişti.

İleriye doğru bir adım atarak elleriyle –tutmasa ikiye ayrılacak– başını kavradı. Beynindeki –kaçıncı olduğunu unuttuğu– perdelerden birisi daha aralanıyordu: 17 Nisan Perşembe, akşamüstü, saat beş... Hamile olduğunu haber veren Suzan’a evlenelim dediği güne, yere geri dönmüştü... M. otuz beş yıl önce onu masada otururken gördüğünde ne düşünmüşse yine utançsız bir şaşkınlıkla onu düşündü: Annemi andırıyor; aslında bir yanılgı da olabilirdi bu: Çünkü acı çekenler birbirlerine benzerlerdi...

M. bunları düşünürken birden farkına vardı; az önceki resmin kompozisyonu değişmişti: Tablodaki adam, tırabzanı aşmış, öteki tarafa geçmişti; uçurumla arasında hiçbir şey yoktu şimdi. Gelecek, diye düşündü; evet, sadece yeni, özgür olabileceği bir hayat umudu... Uçuruma düşmesini engelleyecek başka bir umut kalmamıştı.

M. bu düşüncelerle Nesrin’le Sadık’ın farkında olmayan, gözlerini sokağın başını dikmiş, kımıldamadan bekleyen, 1930’larda çekilmiş filmlerden kaçıp gelmişe benzeyen kadına baktı. Aradığı sigarayı sonunda bulmuş olmalıydı. Yüzü Rembrandt’ın resimlerindeki gibi kaynağı gizli bir ışıkla aydınlanmıştı. Onun kimi beklediğini hatırlıyordu M.: Varlığı hemen fark edilmeyen, yirmi üç yaşındaki uzun boylu, kambur duruşlu bir konservatuvar öğrencisini... İçi burkularak otuz beş yıldır tanıdığı kadını süzdü. Zavallı, on yıla varmadan çocuklarını gömecek, sonra da kendine sessizlikten bir kale yaparak içine girip kimseye kapıyı açmayacaktı. Ta ki, derinden gelen, önleyemediği çığlıkları o sağlam kaleyi parçalayıp un ufak edinceye kadar... Onunla neden o kitapçıda tanışmalarının üstünden daha bir hafta bile geçmeden hemen sevişmişti? Cevabı bilse de sustu M. Kim bilir, belki de seçimi o değil, Suzan yapmıştı.

M. geri dönüp onu hâlâ beklediğini umduğu trene doğru yürümeye hazırlandı. Kararını vermiş, merakını gidermişti. Ama nedense dönüşü başlatacak o ilk adımı atamadı. Uçurumun başında –tırabzana tutunup tutunmadığını bilmiyordu– onu donmuş gibi hareketsiz bırakan gizemli şey neydi? Cevabı bulduğunu haber verir gibi başını salladı: Kızları ve bir daha büyüsüne kapılıp kapılmayacağını bilmediği aşk!

M. bir süre Suzan’ı taklit ederek kımıldamadan bekledi. Zihni tekrar gölgeleniyor, o duru berraklık bulanıyordu. Yepyeni ve mutlu bir geleceğin eşiğindeyken içinde kabaran duyguların yoğunluğu şaşırtıcıydı. Duyguları bir kez daha soruya dönüşüyordu: İnsan, yitirdiklerini neden sevmeye devam eder? Garip, hatta saçma değil miydi bu? Sevginin yöneldiği beden yok olduktan, sevginin nesnesi olan fiziki varlık ortadan kaybolduktan sonra sevgi neden sürüyordu? Öncelikle sevmek, sevgi nedir? Yeni bir hayat fırsatı onu birkaç yüz metre ötede bir peronda beklerken, M. onu ikircikli bir kararsızlığın içine sürükleyen şeyin bulamadığı cevaplar olduğunun farkındaydı.

M. cevaplarla uğraşırken bu kez de sormadığı soruyla sarsıldı: Hayatı değerli kılan nedir? Palyaço! Soruyu bulanık zihninden alıp, kulaklarına iten o olmalıydı. Merakla sırtını dikleştirdi. Buraya bu soruya bir cevap bulmak için mi sürüklenmişti? Öne doğru bir adım attı. Palyaço yanında olsaydı, ‘insan olan, insani olan her şeye dikkat gösterir, sever’ diye mırıldanacağından emindi.

Ya ben! Bilmiyorum, bilmiyorum... M. böyle mırıldanarak onu Suzan’a doğru iten güce karşı koymaya çalıştı. İnsanın, bir tutam sevgi için, ne denli kötü olursa olsun o hayata –hem de ikinci kez– bağlanması mümkün müydü?

Soru, birincisinden daha da tehlikeli ikinci soruyu taşıdı kulaklarına: Sevgiyi çıkarırsak hayattan geriye ne kalır? Ne kalırdı? İkincisinden önce belki üçüncüsüne cevap bulmalıydı M.: İnsan neden sever? Olasılıkları aklından geçirdi: Yalnızlıktan, korunma ihtiyacından... Yoksa sevgi içgüdüsel bir dürtü, insanın vicdanı olmasının kaçınılmaz bir sonucu muydu? Belki de Palyaço’nun anlatmaya çalıştığı gibi, sevgiye ve sevilen bir şeye anlam bulmanın saçma olduğunu, gerçek sevginin, nedensiz olduğunu kabullenmeliydi.

M. onu Suzan’a daha da yakınlaştıracak ikinci adımı atmamak için tüm ağırlığını vererek, geriye kaykıldı. Sorular, bulamayacağı cevaplar kadar çok ama o denli de yetersizdi. Belki bu yüzden yardım ister gibi Suzan’a, Suzan’ın karnına, Suzan’ın karnında usul usul büyüyen, ancak birkaç saat sonra bir doktorun masasında doğmadan ölmelerine izin vereceği ikizlerine baktı. Kazınıp dışarıya atılacaklardı; bu denli acımasız...

Utancını canlandıran düşünceleri Nesrin’le Sadık böldü. Bir yere yetişeceklermiş gibi aceleyle ayağa kalkmışlardı. M. kafeden çıkarak sokağın öteki ucuna doğru uzaklaşan âşık çifti seyre koyuldu. Elleri, tuttuğunu kaybetmekten korkarcasına sıkıca kenetlenmiş, iki kazazede gibi birbirlerine sarılarak, tek bedene dönüşmüşlerdi. Tek bir insan gibi görünmelerinin sırrı neydi? Sevgili olmaları... Evet, birbirlerinden yeni bir insan yaratmışlardı. Kuşkuyla irkildi. Yoksa ayrılmayacaklar mı? Bu bir kanıt mı? Belki de acele karar verdim, diye düşündü. Belki de Palyaço...

“Ayrılacaklarına iddiaya girebilirsin, dostum...” M. sıçrayarak yana döndü. Bir daha görmeyeceğini sandığı G. yanı başında belirmişti. Kimin rolünü oynamak için? G. soruyu cevaplamasına izin vermeden devam etti: “Birbirlerinden yeni bir insan yaratmış olabilirler ama yeni bir hayat yaratamadılar.”

Tabii ki şeytanın rolünü... O da Palyaço gibi düşüncelerini okuyordu. M. şaşkınlığını bastırarak, kararsızlığını kışkırtmaya çalışan adama öfkeyle sordu: “Nereden biliyorsun?”

“Çünkü Sadık geçen hafta karısını eve getirdi. Bu sence açık bir işaret değil mi? Suzan aralarında oldukça, asla bir araya gelemezler.”

Haklıydı. Nesrin, bunu yüzüne karşı bağırarak söylemişti; bağırırken ağlıyordu da. “Neden, neden, neden?” O anı hatırlıyordu M.: Sevdiği, ömrünün sonuna kadar birlikte olmayı düşlediği kadının sıkıcı bir nakarata dönüşen sorusunu cevaplayamamıştı, çünkü davranışının nedenini bilmiyordu. Yapamamıştı; eğer o soruya ille de bir karşılık vermesi gerekiyorsa, böyle diyebilirdi. Hastanede Suzan’ı ölümü beklemesi için yerleştirdikleri o hücreden bozma odada ondan önce bir kadının kendini astığını öğrenince karar vermişti onu eve getirmeyi. Annesine benzeyen bir kadının, annesi gibi ölmesine nasıl izin verirdi?

M. akıl hastanesinin hücrelerinin yan yana sıralandığı rutubetli mahzenini hatırlayınca titredi. G. şeytanın rolünü benimsemiş, kurbanının direncini kıracağından eminmiş gibi o da bir nakarat tutturmuştu: “Asla, asla, asla...”

“Zaman,” diye direndi M. “Belki bu sorunu çözer...” Yan gözle masada hâlâ onu bekleyen Suzan’a bakarak utancına aldırmadan ekledi. “Hastaneden ayrılırken doktoru çok uzun yaşamayacağını söylemişti.”

G. inatçı bir tavırla başını salladı. Gözkapaklarındaki damarlar yeniden ortaya çıkmıştı. “Doktor geçen sefer de öyle demişti, hatırladın mı dostum?”

Geçen sefer! M. onu duymamış gibi karşılık vermeden adamı süzmeye devam etti. Oysa gayet iyi hatırlıyordu. On iki yıl... Suzan, doktorun verdiği ölüm kararını tam on iki yıl ertelemeyi başarmıştı. Yine de... “Bilmiyorum,” diye mırıldandı.

Trene geri dönerse, Nesrin’i hiç tanımamış olacaktı; bildiği tek şey buydu. Birden Nesrin’in onu terk ettiğinde hissettiklerini hatırladı. Kötürüm olduğunu, ruhunun en büyük parçasını yitirdiğini düşünmüştü... G.’ye bakarak sırtını dikleştirdi; yine o bir türlü cevabını bulamadığı soruyla yüz yüzeydi: Sevmek nedir? Bir daha onun gibi sevebileceği...

M. tam o iç kıyan sonuca varırken G.’nin sinsi sesini tekrar duydu. “Eğer sorun aşksa, yenisini bulursun... İnsan, iki kez de âşık olabilir, değil mi? İnsanın sadece bir kez, tek kişiye âşık olabileceği düşüncesi saçmalık, dostum. Bu tembellerin uydurması...”

Belki tekrar âşık olurdu... Ama ya ikizler! “Ya kızlarım?”

G. sağladığı üstünlüğünü daha da pekiştirecek konuya gelmişler gibi zevkle gülümsedi. M. adam konuşmaya hazırlanırken fark etti: O da Palyaço gibi yaşlanıyordu. Kesindi, her şeyin sonuna gelmişlerdi.

“Kızların zaten uzun yaşamadılar. Hayatları acılar ve hastalıklarla geçti. Hatırlamıyor musun? O uykusuz geceleri, hastane koridorlarını, uyanmasınlar diye keman çalamayışını, bir keresinde çaldın diye Suzan kemanını kırmaya kalkışmıştı hani; sonra çocuklar hastalandı diye Norveç davetini ve fiyort yolculuğunu erteleyişini... Hem Suzan’ı çıldırtan neydi sanıyorsun? Doğum yapmak...” G. bir yandan heyecanla konuşuyor, bir yandan da eliyle köşede oturan kadını işaret ediyordu. “Eğer kürtaj olsaydı çıldırmayacaktı.” Son darbeyi vurmak istiyormuş gibi geniş bir adım atarak M.’nin karşısına geçti. “Geleceği seç! Gelecek belleksizdir, kin tutmaz. Üstelik geleceği seçersen özgür olacaksın. Duydun mu, özgür... Özgürlükten daha önemli ne var?”

M. “sus!” diye bağırmak istedi... Ancak öfkelense de içindeki o ses G.’nin haklı olduğunu söylüyordu, istasyona geri dönüp, unutkanlığın kapısından geçerek Suzan’ın altını değiştirmek, lazımlığını boşaltmak, ona gardiyanlık yapmak zorunda olmadığı yeni, yepyeni, temiz, bir dünyaya katılmalıydı... Kim bilir, belki de yeniden buluşacağı müzik, sevebileceği yeni bir kadın da getirirdi ona. Acı verse de kabul etmeliydi, kızlarını ve Nesrin’i ne denli sevmiş olursa olsun, beraberlikleri uzun ömürlü olmamıştı. M. düşünceleri zamanla kesintiye uğrayınca durakladı. Sevginin ömrü! Evet, önemli olan, cevaplandırılması gereken soru buydu: insan, geleceğini birkaç yıl süreceğini bildiği, –üstelik de mutsuzluğun, hastalığın eşlik edeceği– bir sevgi için feda etmeli miydi?

Cevap vermesine kalmadan trenin çağrı yüklü düdüğü yükseldi. M. yana baktı; G. rolünü tamamlamış, aklını karıştırıp, yok olmuştu. Trenin ince düdüğü, acımasız bir kararlılıkla bir kez daha öttü. Daha fazla gecikmemeliydi... Özgürlük! Sözcük kulaklarında yankılanıyordu. Sadece oyuncularının izlediği, o garip, seyircisiz dram burada –yönetmenden habersiz– sona eriyordu.

M. Suzan’a özür diler gibi bakarak geriye döndü ve kurtuluşa doğru birkaç adım attı. Bölünmüş zihni bir fırtınanın ortasında, karmakarışıktı. Kelebeği o sırada gördü; dördüncü adımını attığında. Tam önündeydi; seyredildiğini biliyormuş gibi havada asılmış, nazlı nazlı –gökkuşağının içinde dalgalanan bir uçurtma gibi– kanatlarını çırpıyordu. M. tokat yemiş gibi geri savruldu, sonra kahverengi, mavi, turuncu, sarı ve siyah renklerin oluşturduğu o soluk kesen güzelliği seyre koyuldu. Bir mucizeydi bu; nasıl olmuştu da daha önce fark etmemişti?

İkiye ayrılmış yüreğini birleştiren, altüst olan zihnini yatıştıran, düşüncelerini kaplayan bulanıklığı berraklaştıran, ruhunu ihanetle sadakatin arasında çarmıha gerilmekten kurtaran böylesine bir güzelliğin o sırada tam da önünde ortaya çıkması oldu. M. dalgalanan kanatları seyrettikçe garip bir ılıklığın bütün bedenini ele geçirdiğini, dün akşamüstü o koltukta uyandığından beri ufuksuz bir kararsızlığın içinde çırpınan yüreğini yatıştırdığını hissetti.

M. kelebek yüzüne değecek kadar yaklaşıp, sonra yükselerek gözden kaybolunca tekrar geriye döndü ve koparıp atmak ister gibi dudağının yanındaki benle uğraşan Suzan’ı seyre koyuldu. Boğazından aşağıya ince daneli bir şey akıyordu. Gıdıklandığını hissetti. Hayır, bu o sızı değildi. Rahatsız edecek yerde içine serin bir huzur yayan bu garip ürperti birkaç dakika sürdükten sonra birden kayboluverdi. O zaman fark etti: Akan kumdu; tamamı aşağıya geçmiş, saatin sonuna gelmişti. Zamanım doldu... Böyle düşünerek kararlı adımlarla Suzan’a doğru yürüdü.

Birkaç gün sonra karısı olacak kadın tam önüne gelinceye kadar onu fark etmedi; geleni seçtiğinde yüzünde şaşkın bir tebessüm belirdi. M. onu bir daha böyle mutlu göremeyeceğini bilerek sevgiyle gülümsedi. Suzan’ın sevgisinin neşesiz, hatta sıkıcı olduğunu iki hafta bile geçmeden öğrenecekti. Sevincinin kusuru, hüzne benzemesiydi. Her şey ne denli garipti! Suzan’ın karşısındaki sandalyenin sırtını tuttu. Birkaç saniye sonra –geri dönmez de sandalyeye oturursa– gece boyunca olanları, ona sunulan seçeneği, geri çevirdiği geleceği, Palyaço’yu, G.’yi, kısaca her şeyi unutacak, hastalıklara, ölümlere, sinir krizlerine, tımarhaneye ve aşk acısının karanlığına geri dönecekti. Bir an korkuyla titredi. Sonra yatıştı; artık o acılara nasıl dayanabildiğini biliyordu: Ne denli kısa ömürlü olursa olsun, nereden doğduğunu, nerede gizlendiğini bilmediği sevgi, en kalın zırhtan daha dayanıklıydı...

İnsana tahammül etmeyi öğreten bu duyguyu nasıl olmuştu da yolculuk boyunca küçümsemişti. Oysa acısı yassız anılara dönüşen kızlarını ve bir daha bulup bulmayacağından emin olamadığı aşkını unutmanın eşiğinden döndüğü bu anda, sevmenin, sevebilmenin ve sevilmenin bir ayrıcalık olduğunu kuşku götürmez bir açıklıkla anlıyordu M. Burada kalışı en çok Palyaço’yu doğrulayacak, sevginin bir tutamının bile uzun bir ömre bedel olduğunu kanıtlamış olacaktı.

M. teselli bulmuş gibi sırtını dikleştirdi. Birilerini sevmiş olmak onu hep yatıştırmıştı, şimdi de yatıştırıyordu. Ya hep en doğru tanımını bulmaya çalıştığı hayat! Omuzlarını silkti. Hayatın sandığı ve dilediği gibi saf olmadığını kabul etmeliydi: Tattırdığı tüm mutluluklara karşın önlenemez dramlar, kaçınılmaz trajediler sunan bir kokteyldi hayat; sevinç ve acının hangi ölçüyle birleştiği belirsiz –yazgısının herkese farklı oranlarda sunduğu– bir karışım. Yolculuğun sonuna geldiğini bildiği şu anda kabullenmesi, belki de öğrenmesi gereken buydu.

M. sonunda Suzan’ın yanlış anlamasına aldırmadan kendinden emin bir tavırla başını salladı. G. budala değilse, yanılıyordu: Acıdan kaçınmak için ipine sarılmasını salık verdiği özgürlüğün, mutluluğun kölesi olmak anlamına geldiğini biliyordu artık. Evet, emindi M.; vicdanının ve onu tutsaklaştıran sadakatinin köleliğinden kaçarken, bencil bir özgürlük özleminin tutsağı olmayacaktı.

Gelecekle vedalaşma zamanı! Bütün gece boyunca başını döndüren yalancı umudu terk etmek üzereyken içi hüzün değil, garip bir sevinçle doluydu. Sonunda geçmişini seçme kararının tıpkı bir tohumun doğma arzusu gibi doğal ve önlemez bir gereklilik olduğunun farkına varmıştı. İç rahatlığıyla gülümsedi. Hiç olmadığı kadar huzurluydu. Uykuya dalma anını andıran kendini yitirmenin o garip doyumunu hissediyordu.

Gözleri tam o anda, yaptığı seçimi kutsar gibi kamaştı. Yana döndü. Alçalan güneş bir kez daha batıyordu. Zamanın iki ucunun ince, ipliksi liflerinin koptuğu yerde tekrar bağlanacağını düşündü. Sandalyeyi geriye çekti; otururken kendini balık gibi hissediyordu; şu doğduğu yeri unutmayıp geri dönen keskin bellekli balığa... O sırada yolculuğun başında Palyaço’ya sorduğu sorunun cevabını bulduğunu hissetti. Bilgeliğin temelinde, bir insanın başka insanları sevmesi vardı. İyi ki o kelebeği görmüştü. Sonra gülümsedi. Onu kimin gönderdiğini biliyordu.

O sırada tren –veda eder gibi– uzun uzun düdüğünü örttürdü. M. yaslı ıslığa cevap verir gibi alçak bir sesle mırıldandı: “Elveda Şili, elveda Alaska, elveda Kongo Irmağı, elveda Godoy Fiyordu, elveda dünyanın tüm okyanusları...”

Hem geçmişe hem de geleceğe, aynı anda yaptığı yolculuk sona ermişti.

Uyanış

Sadık, o Pazar akşamüstü, perdeleri açık pencereden içeriye sızan ışığın gözünü kamaştırmasıyla uyumakta olduğu tahta kolçaklı koltukta doğruldu. Salon, karşıdaki binanın camlarla kaplı cephesinden yansıyan altın rengindeki ışıklarla garip bir biçimde aydınlanmıştı. Salonda ortalığı aldatıcı bir sabaha dönüştüren güneş, sokağın öteki tarafındaki pencerelerde batıyordu. Uzun bir yolculuktan dönmüş gibi yorgundu; önce gerindi, sonra saate baktı: Altı sıfır beş... Şaşkınlıkla silkindi. Bileğindeki kadranda az önce altıyı gördüğüne göre topu topu beş dakika kestirmiş olmalıydı ama bedeni sanki oturduğu rahatsız koltukta saatler geçirmişçesine ağrıyor, sırtı, sıkı bir dayak yemiş gibi sızlıyordu. Bu, uykuya dalmadan –sızmadan mı demeliydi– önce hayatının muhasebesini yaptığı, yazgısının değişmesi için şeytana kulluk etmeyi bile düşündüğü şaraplı saatlerin yorgunluğu olmalıydı.

Uyku gençlik, uykusuzluksa yaşlılık hastalığıdır... Sadık, birinin böyle dediğini, hatta bir gün bu sözleri kullanmayı düşündüğünü hatırlıyordu. Peki, kimdi bu akıllı adam? Bir süre düşündü, sonra vazgeçti. Her zaman keskin olduğunu söylediği belleği boştu. Bir süre kımıldamadan –evi mi, mezarı mı olduğuna karar veremediği– salonu seyretti. Ortalığı kaplamış toz mezar için bile fazlaydı. Sadık, Nesrin gittiğinden beri etrafı toplamadığını, doğru dürüst temizlik yapmadığını ancak şimdi, günün sonunda salona dolan ışıkla birlikte fark ediyordu. Merakla, sanki uzun süredir uğramamış gibi bakışlarını salonda gezdirdi. Arada bir giydiği takım elbise, öğlen doktordan döndüğünde çıkardığı yerde, divanın üstündeydi. Perdeler açıktı, Suzan’ın sevdiği, Nesrin’inse nefret ettiği küçük, kenarları işlemeli yastıklar divanın üstüne gelişigüzel atılmıştı. Köşede açık bir gazete vardı.

Sadık, birkaç dakikadır uykuyla uyanıklık arasında gidip geldiği koltuktan doğrulmak için kımıldayınca yere sürtünen bir şeyin çıkardığı sesle durakladı. Boynundaki ağrıyı bükerek geriye döndü. Kimse girmesin der gibi kapının eşiğine sere serpe uzanmış İri Kulak, fındık gözlerini daha da küçülten kararsız bakışlarla tembel tembel kuyruğunu sallıyor, bir yandan da başını kaldırmaya çalışıyordu. Sadık, köpeği bir süre izledikten sonra, vazgeçecek, diye düşündü. İri Kulak bir süre başını öyle, yarı yolda tuttu, sonra onu doğrular gibi iri kafasını tekrar yere bıraktı.

Tembel yaratık, sahibesi bırakıp gittiğinden beri ona bakan, yemek veren, gezdiren adamın bu yorgunluğa değmeyeceğine karar vermişti. Sadık, her gün en az bir kere aklından geçirdiği düşünceyle doğruldu. Neden sokağa atmıyordu onu?

Düşüncelerini bu kez de yandan yükselen hafif bir gürültü böldü. Bakışlarını yere çevirdi. Sol ayağı, Suzan’ı hastaneden getirdiği günden beri koltuğun dibinde duran küçük bavula çarpmış, üstündeki kitabı yere düşürmüştü. Bir süre İri Kulak’ın –düşen bir şey gördüğünde yaptığı gibi– yerinden kalkıp gelmesini, kitabı koklayıp, sonra da ayağıyla itmesini bekledi.

Ama köpek yattığı yerden kımıldamadı. Sadık eğilip, annesinin ona on ikinci yaş gününde hediye ettiği, Nesrin’le her sevişmelerinden sonra mutlaka bir bölümünü okudukları Romeo ve Jülyet’i yerden aldı. Kitabın kapağı açılmıştı: Annesinin –kendini inkâr eder gibi mutlu birine yakışan canlı, işlek– el yazısıyla, neredeyse kırk beş yıl önce yazdıklarını mırıldanarak okudu: “Edebiyat bize yaşamadığımız, yaşayamadığımız ya da yaşayıp da farkına varmadığımız hayatlar hediye eder...”

“Yaşayıp da farkına varmadığımız hayat!” Acaba ne demek istemişti annesi? İnsanın hayatının farkında olmaması düşünülebilir miydi? “Yaşayamadığımız hayatlar hediye eder...” Kitabı kapattı; öğüdüne uymuş, o kadar kitap okumuş ama edebiyat ona acısız bir hayat hediye etmek bir yana, acılarını keskinleştiren bir bilinç vermişti. Edebiyatın, müziğin bir tür acı sapkınlığı, acıyı kutsallaştırma olduğunu ondan iyi kim bilebilirdi? Aslında şimdi saçmaladığını daha iyi fark ediyordu. Başka, hayalini kurduğu türden bir hayatı yaşama fırsatı eline geçmiş ama o bunu Suzan’la evlenerek geri çevirmemiş miydi? Gelecek için kurduğumuz umutsuz hayaller, çoğu kez geçmişte göz ardı edip, kaçırdığımız fırsatlardır... Cümleyi tekrarladı. Cümleyi, kitaplarını, satırlarının altını çizerek okuduğu, hayran olduğu o yazara iletebilse, onun da beğeneceğine emindi.

Gece, şişenin yarısında yaşanmamış hayatı şeytandan istemiş ama işte, eline sırt ağrısından başka bir şey geçmemişti. Şişe! Acaba mutfak kapısını kapatmış mıydı? İri Kulak, Nesrin gittiğinden beri ne zaman şarap içse, sanki onu engellemek ister gibi, bir fırsatını bulup, şişeyi devirerek kırıyordu.

Yüzünü daha da yaşlı gösteren bir gülümsemeyle doğruldu Sadık. Tek gariplik bu nedensiz yorgunluğu değildi. Yıllardır yaşadığı bu kentten hiç ayrılmadığı halde nedense kendini uzak ülkelerden geri dönmüş gibi hissediyordu. Uyumadan önce –annesinin yazdığı önsözü okuduktan hemen sonra– düşündüklerini hatırlıyordu: Acısız, yeni bir hayat! Boşuna olduğunu bile bile o kışkırtıcı umutla ürperdi. Acaba acısız bir hayat nasıl olur? Umutsuzca güldü. Böyle şeylerin olduğu filmleri hatırlamıştı. Ve tabii rüyalar... Elindeki kitabın yirmi altıncı sayfasını açıp, Nesrin’in giderken yazdığı mektubu çıkardı: “İrademizin hükmetmediği tek yaşam benzeri şey rüyadır. İşte bu nedenle en özgür olduğumuz zaman da rüyalarımızdır. Ve rüyalar tatmin olmamış isteklerimizden doğar... Keşke birlikte rüya görebilseydik...”

Ağrılarını yatıştırmak ister gibi gerindi. Bir gün gelecek ve şu hayat denen şeyin ne olduğunu anlayabilecek, sırlarını çözebilecek miydi? Sonsuz bir yenilgi... Korkuyla ürperdi. Hayatı bu muydu? Belki de abartıyordu, korkusu yersizdi; belki de sadece bir soruydu hayat: Sürekli yeniden yaratıp oluşturduğumuz, sonra da bozup, dağıttığımız bir şey; rastlantılar ve gereklilikler silsilesi... O yazar, “hayat, mutsuz kişilerin anlamını çözmeye çalıştıkları bir bilmecedir” dememiş miydi? Hayatın kendisinin değil de, kalan zamanının önemli olduğu evreye vardığının bilincindeydi. Hayat, eğer ölümü uslandırmak değilse, insanı ölmeye razı etme çabasıdır... Evet, kabul etmesi zor da olsa, bu evreye doğru yelken açıyordu artık.

Bu tür düşünceleri, birdenbire zihninde beliren cevaplayamadığı o zalim soruları aslında umutsuzluğunun beslediğinin farkındaydı. Mutsuz olmasına mutsuzdu Sadık ama zehirli, bulaşıcı bir mutsuzluk değildi onunki: Tanımını yapamadığı hayatla uzlaşmaya hazır, –hatta neşeli çocuk gülüşleriyle yatışabilen– türdendi mutsuzluğu. Zaman, becerisini de arttırmış, uysallaştırdığı acıdan mutluluk yaratmayı bile öğrenmişti. Üstelik artık acıdan başka var olduğunu, yaşadığını kanıtlayan ne kalmıştı geriye? Bir kez daha fark etti. O, evcil erdemlerin adamıydı; zaman zaman kendine acıyan, sırası geldiğinde kendini teselli etmeyi başaran biri. Hayatı boyunca cömert olmaktan, sevgisini bir mirasyedi gibi bonkörce –onu sevemeyenler de dahil– ortalığa saçmış olmaktan dolayı pişman mıydı? Kararsızdı. Sıkıntıyla derin bir soluk aldı. Takındığı tavrın saçma olduğunun farkındaydı. Yarı kurban yoktur; öğrenmesi gereken buydu. Yaşamı şiire değil, düzyazıya benzeyen, tutkusuz biri için bu o kadar da zor olmasa gerekti. Büyük hayatlar, büyük adamlar içindir; o sadece kendi sıradan hayatının kahramanıydı.

Sadık, kitabı tekrar bavulun üstüne koydu ve bir duayı yarım bırakmaktan korkuyormuş gibi susup, bahçede oynayan ikizlerin seslerini dinlemek üzere pencereye doğru yürüdü. Her gün tekrarlanan o gizli sevinçle ürperiyordu. Onların sevgisini annelerinden çalacağım... Elini cebine soktu. Hayret, akşamüstleri sokağa çıktığında onlara verdiği şekerler cebinde değildi; nerede düşürmüş olabilirdi? Ne zaman hayattan bıktığını düşünse, mutlu bir hayat dilemeyi aklından geçirse, gözlerinin önünde beliriveren –altı yaşında babasıyla gittiği sirkten aşırdığını sandığı– o yaşlı palyaçonun yüzünü bulmaya çalıştı. Elli yıl... Komik adam, çoktan toprağa karışmış olmalıydı. Ya Nesrin? Her gün yenilenen umutla bir kez daha ürperdi. Öfkesi yatışırsa –ya da Suzan ölmeyi akıl ederse– geri döner miydi? Eliyle yüzünü yokladı. Acaba nasıl görünüyordu? On beş gündür yüzünü görmemişti. Bir ara bir ayna almalıyım diye düşündü. Geçen haftaki geceyi hatırladı. Utanmıyordu, sadece gerektiğinden fazla içmiş ve evdeki aynalarda gördüğü yüzünü parçalamaya kalkışmıştı.

Sadık, koridorun sonundaki odadan yükselen çığlık tekrarlanınca kendinden utanarak pencereden geriye çekildi. Suzan ona boşuna hayale kapıldığını, kolay kolay ölmeyeceğini hatırlatıyordu. İri Kulak’ın yanından geçerek koridora saptı. İçi yine karamsarlıkla doluyor, geri dönüp her şeyi bırakarak kaçmamak için kendini zor tuttuğu yolculuk bir kez daha başlıyordu. Topu topu on metre yürüyecekti ama günde birkaç kez tekrarladığı bu ziyaret, her seferinde hayattan ölüme doğru yapmak zorunda kaldığı bir yolculuğu andırıyordu. İçeri girmeden önce kapının üstüne asılı tabloyu aldı, sonra kilidi açıp loş, idrar kokusunun her yanına sindiği odaya girdi.

Suzan –daha doğrusu, onu andıran iskeleti– yatakta gözleri kapalı yatıyordu. Sadık, sessiz adımlarla tek kişilik karyolaya yaklaştı. Kayışlar yere düşmüştü. Bir süre alıp almamayı düşündü. Zaten bir haftadır ellerini ve ayaklarını bağlamaktan vazgeçmişti; zavallının kımıldayacak gücü kalmamıştı. Art arda gelen iki çığlığı savmak ister gibi gözlerini kapayıp, yutkundu. Lazımlığın yatağın altında olduğunu hatırlayınca kayışları almaktan vazgeçip, elinde tuttuğu çerçeveyi Suzan’ın ayakucundaki duvara astı. Canlılığı hayalete dönüşen, sadece çığlıklarıyla yaşayan birinin bu loşlukta yıldızları seyrettiğini düşünmek belki aptallıktı ama ne zaman haritayı duvara assa, Suzan susuyordu.

Sallanan haritayı düzeltip yatağa utanarak göz attı. Acaba boş beyninden hiç düşünce geçiyor muydu? Sadık birden kuşkuyla irkildi. Sevda ile Selma’yı yıldızların arasında arıyor olabilir miydi? Aptalca bir tahmindi bu. Suzan’ın, herhangi bir şeyi seyretmek bir yana, gözlerini açtığından bile emin değildi. İçi acıyla burkuldu. Ondan daha şanssız birini tanıyor muydu Sadık? Tanrı, hiç ortağı olmamıştı zavallının.

Sadık utancının faturasını ödemiş olarak salona geri döndü. İri Kulak ortadan kaybolmuştu. Bir şeyler atıştırmak için mutfağa gitmiş olmalı, diye düşündü, sonra pencerenin yanındaki sehpanın üstünde duran eski pikaba doğru yürüdü. Brahms’ın Keman Konçertosu... Evet, eğer tekrar başlarsa, Suzan’ın çığlıklarına eşlik etmek için uygun bir seçimdi bu. Plağı pikabın tablasına yerleştirip bakışlarını bahçeye çevirdi. Oğlanlardan iri olan küçüğünü altına almış, gıdıklıyordu. Seyrine doyum olmayan bir görüntü: Neşeli, iki sağlıklı çocuk. Sadık –Sevda ve Selda’yla geçirdiği ender neşeli anlardan birini, kentin hemen dışındaki, iki yanı çiçekli çayırlarla kaplı ırmak boyunca yaptıkları o geziyi hatırlayarak– özlemle başını salladı. Hem çocukları çok sevdiğimizi söyler, hem de onların bir an önce büyümesini isteriz... Ne aptallık! Sadık bunları düşünürken birden keman çalmak istediğini hissetti. Evet, isteğini tanımlayan en iyi sözcük, hissetmekti. Kemanını en son ne zaman eline almıştı? Hatırlamıyordu. Artık müzik yeteneğinin, babasına dönüşme isteğinden öte bir şey olmadığını ve yıllarca önce, annesinin ölümüyle söndüğünü itiraf edecek kadar yaşlanmıştı. Yine de şu ikizlere keman çalmayı öğretmek istediğini söylese anneleri nasıl karşılardı bu teklifi? Belki de kabul ederdi. Ne garip, kendi kızlarına keman çalmayı öğretmek hiç aklına gelmemişti... Çocuklarını her hatırladığında aklına gelen cennet düşüncesiyle bir kez daha irkildi. Cennet neydi, hangisiydi? İnsan yaşamının ödülü mü, yoksa yaşamı tasarlayan bir düş mü? Dostu olsaydı, tartışırdı. Nesrin onu terk edince o da sahip olduğu tek hâzineyi, anılarını dostu yapıp çıkmıştı. Başını korkuyla sallayarak derin bir soluk aldı. Anıları olmasaydı ne yapardı? Bir gün belleğimi yitirirsem, çıldırırım, diye düşündü.

Kelebeği tam o sırada gördü: Siyah, lacivert, turuncu ve beyaz renklerle bezenmiş kanatlarıyla pencerenin önünde havaya asılmış öylece duruyordu... Sadık, bir süre güzelliğini sergileyen bir peri edasıyla karşısında küçük daireler çizen harika yaratığı seyretti, sonra, “yazık” diye düşündü, “yarına ölmüş olacak...” Birden –tekrarlanan bir rüya ya da anıya benzeyen– bu anı nedense hep hatırlayacağını, hiç unutmayacağını hissetti. Kelebek, istediği sözü almış, işini tamamlamış gibi yan bahçeye doğru uçup, çiçeklerin oluşturduğu renklerin içinde kayboldu. Hayat ne garipti; güzelliğinin bir gün sürmesi, onları bütün ömrümüz boyunca sevip, hayran olmamıza engel olmuyordu.

Sadık, bakışlarını sağ olmanın utandıran mutluluğuyla tekrar ikizlere çevirdiğinde birine cevap verir gibi mırıldanıyordu: “Kelebeksiz bir dünya ne kadar anlamsız ve boş olur...”

Mırıltısına cevap sokağın alt tarafından geldi. Tren onu çağırırcasına düdüğünü öttürüyordu. Sadık suç işlemek üzereymiş gibi irkildi. Ah, keşke bir gün o trenlerden birisine atlayıp uzaklara, hiç kimsenin gitmediği kıtalara, ülkelere gidebilseydi: Şili’ye, Alaska’ya, Kongo Irmağı’na, Godoy Fiyordu’na ve tabii okyanuslara...

Ocak 2006 - Kasım 2006

Karaburun - Ankara

[←1] Amerikalı ünlü saksofoncunun bir parçası: “Küçük Süet Ayakkabılarım.”

[←2] Kıyamet günü üflendiğinde ölüleri canlandıracak boru.

[←3] Yunan mitolojisinde büyüleyici şarkılarıyla denizcileri tuzağa düşüren yarı kuş, yarı kadın yaratıklar.

[←4] Truva kralı Priamos’un kızı. Geleceği görme yeteneğine rağmen felaket ve yıkımları değiştiremeyen ve bu nedenle acı çeken kişi.

[←5] Zeus, Athena’yı başındaki miğferle kafasından doğurmuş, doğuruncaya kadar da çok şiddetli baş ağrısı çekmiştir.

[←6] (İt.) Soyluluk katı.

[←7] Caz şarkıcısı Billy Holliday’in ünlü parçası.

[←8] Keman yayı.

[←9] Fransız besteci Jules Massenet.

[←10] Bu cümlenin Anna Karenina’daki hali şöyledir: “Bütün mutlu aileler birbirlerine benzerler. Bu sözü tersine çevirecek olursak, her mutsuz ailenin mutsuzluğu kendine göredir...” (y.n.)